﻿VLA-ĐI-MIA ÔBRU-TRÉP

VÙNG ĐẤT XAN-NHI-CÔP

NHÀ XUẤT BẢN TIẾN BỘ

MÁT-XCƠ-VA - 1981

Đinh Xuân Hiền dịch

В. А. Обручев

ЗЕМЛЯ САННИКОВА

на вьетнамском языке

Bản dịch tiếng Việt.

© Nhà xuất bản Tiến bộ, 1981

Nguồn sách, scan, OCR: Dr. No

Thư viện ebook TVE-4U

LỜI NÓI ĐẦU

Vùng Bắc Băng Dương có nhiều đảo lớn và nhỏ bao quanh, còn khu trung tâm không có đảo.

Các đảo thường có băng, tuyết phủ, chỉ trừ một số ít đảo không có băng tuyết trong một thời gian ngắn về mùa hè. Biển bao quanh các đảo cũng thường xuyên đóng băng. Vùng trung tâm không có đảo thường có những lớp băng dày, lâu năm, nước và gió thường xô đẩy những tảng băng ở đây về nhiều hướng.

Bất chấp những điều kiện khó khăn, các nhà thám hiểm dũng cảm đã đến vùng Bắc cực, từng bước nghiên cứu vùng này và đã từng sống ở những đảo đó. Người ta đã cố gắng lợi dụng các tảng băng di chuyển để đi vào vùng Bắc Băng Dương, nơi còn chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Sự khám phá các đảo mới được bắt đầu từ lâu và ngày nay cũng đang được tiếp tục; chẳng hạn các đảo nhỏ Gianet, Ghenriet, Bennet ở phía đông-bắc quần đảo Nôvôsibirơxcơ đã được phát hiện vào năm 1881; quần đảo lớn mang tên Vùng đất bắc ở phía bắc bán đảo Taimưrơ được phát hiện vào năm 1913; tiếp theo đó, các đảo nhỏ ở vùng biển Carơxkôie cũng được phát hiện. Dù sao, người ta cũng không thể khẳng định là các đảo ở vùng Bắc cực đã được phát hiện hết. Bởi vì ở nơi mà băng di chuyển nhiều, còn có thể có những hòn đảo khác, nếu đi bằng đường biển thì không đến các đảo này được, còn đi theo các tảng băng di chuyển cũng rất khó tới. Nhờ sử dụng máy bay, người ta có thể đến được những nơi trong vùng Bắc cực mà đi bằng đường biển hoặc đi theo băng di chuyển cũng không thể đến được.

Song, cho đến ngày nay, người ta vẫn chưa khám phá được các hòn đảo ở vùng Bắc cực, mà những truyền thuyết về chúng được tồn tại đã gần một thế kỷ rưỡi nay rồi.

Những người thợ săn dũng cảm đã từng đến các hòn đảo gần lục địa châu Á để kiếm lông thú và ngà voi ma-mút, cả những nhà thám hiểm phương bắc, trong những ngày đẹp trời hiếm có ở phương bắc, đã thấy được các hòn đảo đó từ những điểm cao, nhưng họ không sao đi đến được. Hòn đảo ở về phía bắc quần đảo Nôvôsibirơxcơ được đặt tên là Vùng đất Xannhicôp, do Iacôp Xannhicôp là người đầu tiên trông thấy nó ở tận phía chân trời giữa vùng bằng.

Cuốn sách này miêu tả việc những người tù chính trị bị đi đày ở lưu vực sông Indihiroca đi tìm Vùng đất Xannhicôp.

Cuốn tiểu thuyết này thuộc loại khoa học viễn tưởng, bởi vì tác giả mô tả một vùng đất tưởng tượng, miêu tả thiên nhiên và dân cư của vùng đất này theo các giả thuyết khoa học.

Bạn đọc sẽ làm quen với những hòn đảo Bắc cực, với các điều kiện thám hiểm giữa vùng băng, với thiên nhiên và dân cư ở một vùng đất có thể có được mà chưa ai biết, nếu nó tồn tại theo các giả thuyết mà tác giả nêu lên.

Trong chương “Vài lời cuối cùng” bạn đọc sẽ có được lời giải đáp về các giả thuyết nói về vùng đất Xannhicôp, và làm quen chút ít với những phát minh mới mẻ của các nhà khoa học nghiên cứu vùng Bắc cực của Liên Xô, làm sáng tỏ một phần nào về sự bí hiếm của Vùng đất Xannhicôp.

Năm 1955.

DẦU SAO NÓ VẪN CÓ!

Nửa đầu cuộc họp trọng thể của hội các nhà bác học để nghe thông báo của các nhân viên trong đoàn thám hiểm đi tìm bá tước Tôn và những người cùng đi với ông ta bị mất tích, đã sắp kết thúc. Trên diễn đàn, cạnh bức tường có trang trí các chân dung lớn của những người bảo trợ có chức tước và các vị chủ tịch của hội, là một sĩ quan hàng hải. Ông này đã từng dũng cảm vượt Bắc Băng Dương trên một con thuyền độc mộc, từ quần đảo Nôvôsibirơxcơ đến đảo Bennet, đây là nơi cuối cùng mà bá tước Tôn dừng lại, và không thấy trở về. Chiếc chao đèn màu xanh hắt bóng mờ lên khuôn mặt rắn rỏi, dầu dãi phong sương của người đang nói, rọi ánh sáng lên bản báo cáo đặt trên diễn đàn và lên bộ đồng phục hàng hải có khuy và huân chương bằng vàng của ông ta.

Các ủy viên Hội đồng của hội đang ngồi sau một chiếc bàn dài phủ khăn xanh đặt ở phía trước diễn đàn. Họ đều là những nhà bác học lỗi lạc và những nhà du hành nổi tiếng, hiện đang sinh sống tại thủ đô phía bắc¹. Vị chủ tịch ngồi ở giữa. Mắt ông nhắm nghiền, hình như giọng nói nhẹ nhàng của diễn giả đã làm cho ông ta thiu thiu ngủ. Căn phòng nhỏ chật ních người.

Báo cáo viên đã miêu tả bước đường của đoàn thám hiểm đi cứu nạn, cuộc hành trình khó khăn khi họ phải dùng những xe trượt tuyết do chó kéo để chở chiếc thuyền độc mộc nặng nề từ lục địa đến quần đảo Nôvôsibirơxcơ, vượt qua vùng băng giá ven Bắc cực. Ông tả lại mùa hè trên đảo Côtennưi trong lúc chờ phá băng, việc đi dọc theo bờ biển rất gian khổ, và vượt qua biển để đến đảo Bennet một cách táo bạo.

Ông nêu lên đặc điểm của hòn đảo ảm đạm, quanh năm phủ đầy băng tuyết đó và kể lại việc tìm thấy căn lều nhỏ của Tôn và những vật mà Tôn đã để lại trong lều cùng với tài liệu ghi chép về đảo kết thúc bằng những dòng chữ: “Hôm nay chúng tôi đang lên đường về phương nam. Có đủ thức ăn cho khoảng 15 đến 20 ngày. Tất cả đều khỏe mạnh.”

– Như thế là - báo cáo viên cao giọng tuyên bố - ngày 26 tháng 10 năm 1902, bá tước Tôn, nhà thiên văn Dibec và hai thợ săn Vatxili Gôrôkhôp, người Iacut, và Nhicolai Điacônôp, người Tunggut đã rời đảo Bennet vượt qua băng tuyết đi về phương nam, theo hướng quần đảo Novôxibirơxcơ. Nhưng họ không bao giờ tới đích. Chúng tôi biết vậy, bởi vì chúng tôi không tìm ra một dấu vết nào cả. Thế thì điều gì đã xảy ra đối với các nhà du hành can trường ấy? Không còn nghi ngờ gì nữa, họ đã chết trên đường đi. Vào cuối tháng mười, trên các vĩ tuyến ấy, ban ngày không có ánh sáng trời chỉ sáng mờ mờ vào khoảng hai ba giờ lúc ban trưa. Băng giá tới 40 độ; hay có bão tuyết dữ dội. Nhưng mặt biển chưa hoàn toàn bị bao phủ bởi băng giá và có nhiều hồ nước. Các nhà du hành có thể rơi vào một trong những hồ nước mới đóng băng ấy giữa lúc có bão tuyết rồi mất hút. Hoặc họ có thể chết vì kiệt sức, hay lả đi vì đói, và vì băng giá trong khi phải chống chọi với các tảng băng. Vì không có chó, họ buộc phải kéo lê những xe trượt tuyết nặng trĩu, xuồng và đồ đạc. Hoặc cuối cùng, gặp một cơn bão, họ chết đuối trong đêm đen Bắc cực giữa lúc cố gắng vượt qua vùng biển chưa đóng băng trên những chiếc xuồng mỏng manh, Bằng cách nào thì họ cũng yên giấc ngàn thu dưới đáy Bắc Băng Dương, còn như tôi đã cố gắng chứng minh cho các vị: Vùng đất Xannhicôp mà Tôn đi tìm từ lâu nay, thực ra không có.

Người nói bước khỏi diễn đàn. Câu kết luận của ông ta đã làm cho những người nghe ngán ngẩm. Bỗng người ta nghe thấy một giọng nói to từ phía hàng ghế cuối vọng lên:

–  Dầu sao - tôi bảo là - nó vẫn có!

Cả gian phòng náo động. Người ta nghe thấy những câu hỏi:

–  Ai thế? Sao kỳ quặc vậy?

Vị chủ tịch nghiêm nghị nhìn quanh và rung chuông. Khi trật tự đã trở lại, ông ta nói giọng oai nghiêm.

– Tôi muốn rằng toàn thể hội nghị và các vị khách, chúng ta hãy đứng dậy mặc niệm những nhà du hành gan dạ đã sống trọn đời cho khoa học: bá tước Tôn, nhà thiên văn Dibec và hai thợ săn Gôrôkhôp và Điacônôp.

Mọi người đứng cả dậy.

– Tôi tuyên bố nghỉ giải lao mười lăm phút.

Những người ngồi gần cửa vội vàng tuồn ra ngoài. Các ủy viên của Hội đồng vây lấy người nói, trong khi đó người ta thấy một hội viên có thân hình đẫy đà, viện sĩ Sencơ, đang lách qua đám đông đến những hàng ghế cuối. Ông ta là nhà thám hiểm nổi tiếng, người tổ chức và là cố vấn của đoàn thám hiểm của bá tước Tôn.

Giữa sự ồn ào của tiếng ghế xô đấy, tiếng trò chuyện của đám đông, vang lên giọng nói to của ông ta:

– Tôi xin mời vị nào đã quá tin rằng Vùng đất Xannhicôp là có thật, nói chuyện với tôi.

Đáp lời mời này, một người trẻ tuổi mặc áo choàng dài màu đen, tách khỏi đám đông thính giá. Khuôn mặt ngăm đen của anh ta đầy những vết nhăn nhỏ xíu, kết quả của nắng hè, băng giá mùa đông và những cơn gió bão.

– Tôi nói vậy và nếu cần, tôi sẽ nhắc lại một lần nữa,- anh ta tuyên bố sau khi tiến lại gần Sencơ.

– Ta hãy đến thư viện; không thể nói chuyện trong tình trạng hỗn độn này được,- Sencơ vừa nói vừa nhìn người trẻ tuổi hăng hái bằng con mắt xoi mói ẩn dưới đôi lông mày rậm,

Khoác tay người lạ mặt, Sencơ dẫn anh ta qua cửa bên đi đến những phòng ở phía sau của thư viện. Đây là văn phòng của hội.

Trong phòng im ắng và trống rỗng. Viện sĩ ngồi lên ghế của thư ký rồi ra hiệu cho người cùng đi với mình ngồi sang ghế bên. Ông châm một điếu thuốc và nói:

– Tôi nghe đây. Tôi muốn nghe điều ông biết về Vùng đất Xannhicôp.

– Điều đầu tiên là hãy cho phép tôi nói với ông tôi là ai, - anh ta nói. - Đã năm năm, tôi là một tù chính trị, bị đày biệt xứ ở một làng tên gọi Cadatric tại cửa sông Iana, trong xứ sở của gấu, hay nói cho đúng hơn là của những con gấu Bắc cực. Ở đó tôi đã làm quen với những thợ săn địa phương. Theo cách nhìn văn hóa của thủ đô thì họ là những con người cục cằn và dốt nát, nhưng họ tốt bụng và dũng cảm. Mỗi năm xuân đến, khi ngày trở nên dài hơn và băng vẫn rắn, họ quả cảm đến quần đảo Nôvôsibirơxcơ để lùng ngà voi ma-mút, ở đây có rất nhiều... Một số thợ săn đã thấy rõ ràng Vùng đất Xannhicôp và tin chắc rằng nó có thật.

– Điều đó cũng chưa đủ để thuyết phục! - Sencơ nhận xét. - Ông biết chứ, diễn giả đã bảo rằng những ngọn núi mà Xannhicôp và Tôn đã thấy chỉ là những dãy núi băng khổng lồ. Để có thể đứng ở đảo Côtennưi nhìn thấy được những ngọn núi của vùng đất tưởng tượng ấy thì chúng phải cao ít nhất là hai nghìn hai trăm năm mươi mét. Khó mà tin rằng có những ngọn núi cao như thế ở Bắc Băng Dương.

– Đó chỉ là điều phỏng đoán chứ không phải là sự thật!

– Hơn nữa, trước khi đặt chân lên đảo Bennet, Tôn đã uổng công đi tìm vùng đất ấy trên chiếc du thuyền “Rạng đông” chở ông ta, đi gần chỗ mà người ta cho là vùng đất.

– Điều này chỉ chứng tỏ rằng vùng đất ở xa hơn về phương bắc chứ không gần đảo Côtennưi như Xannhicôp và những người khác đã tưởng, họ thấy nó nhưng không ước lượng được khoảng cách một cách chính xác, - người trẻ tuổi cãi lại.

– Ông nói đúng! - Sencơ nói... - Nhưng sự thật, ngoài những chứng cứ này ra, ông sẽ đồng ý với tôi rằng đây chỉ là những chứng cứ bấp bênh, chúng ta không có gì khác, hay nói đúng hơn, không có gì xác thực để xét, ngoài việc những đàn chim di cư về một nơi nào đó ở phương bắc.

– Tại sao ông nghĩ rằng dấu hiệu đó lại không đầy đủ tính chất xác thực? - người trẻ tuổi ngạc nhiên hỏi, - Vranghen đã viết về điều này, Maiden xác nhận nó, còn nhân dân địa phương chỉ rõ rằng vào mùa hè có hàng đàn chim sống trên bờ biển phía bắc của Xibiri, trừ hai nơi: nơi thứ nhất nằm giữa sông Khrôma và sông Ômôlôi, nơi thứ hai bắt đầu khoảng năm mươi cây số về phía tây của mũi Tacan và kéo dài đến mũi Riacaipi². Trong những nơi này, số lượng chim không đáng kể, nhưng nhân dân ở đây thấy có những con chim bay về phương bắc.

– Từ dải đất ở phía tây, chim bay về quần đảo Nôvôxibirơxcơ, trong khi từ dải đất ở phía đông, chim bay đến đảo Vranghen, - Senco bác lại.

– Trước kia người ta nghĩ thế, nhưng thực ra không phải như vậy. Đảo Vranghen rất cao, lởm chởm đá và hầu như cả mùa hè tuyết phủ. Cũng có một số ít nơi trên đó các loài chim như ngỗng và vịt có thể làm tổ. Nhưng chúng ta chú ý nhiều hơn đến dải đất phía tây.

– Phải rồi, từ đây, bầy chim bay về quần đảo Nôvôxibirơxcơ.

– Hình như vào mùa hè chỉ có một số ít chim ở lại trên những đảo ấy. Phần lớn tiếp tục di cư về phương bắc hàng đàn. Tôi biết chắc chắn điều đó nhờ nhiều thợ săn ở Ustianxcơ, Rutxcôie Ustie và Ôgiôghinô, họ đã từng ở trên quần đảo này; Xannhicôp cũng biết điều đó. Những bầy chim di cư gồm có ngỗng trắng, nhạn biển, những loài vịt, dẽ giun, kim oanh, và một số chim khác đều ăn cây cỏ hoặc những giống ăn cỏ khác nữa. Điều kết luận rút ra là ở phương bắc có một mảnh đất khá lớn, cây cối um tùm.

– Đúng rồi, lục địa ấy chính là đảo Bennet, - Sencơ nhận xét. - Từ tài liệu Tôn để lại, chúng ta biết rằng đảo ấy vào mùa hè là nơi cư trú của hai loại nhạn biển, một loại dẽ giun, chim hồng tước, năm loại mòng biển...

– Nhưng cả ngỗng lẫn vịt đều không được nói tới, - người trẻ tuổi cười. - Ông biết chứ, chúng là nhóm lớn nhất của bầy chim di cư. Đó là một điều đặc biệt! Ông có nhận xét thấy trong tài liệu ấy, Tôn nói rằng, ông ta thấy một con đại bàng bay từ phương nam đến phương bắc, một con chim ưng bay theo hướng ngược lại và một đàn ngỗng trời bay từ bắc về nam, nghĩa là chúng bay từ vùng đất chưa biết ấy về đất liền vào cuối mùa hè.

– Đúng! - viện sĩ công nhận.

– Và Tôn nói thêm rằng: vì sương mù nên người ta không thấy được vùng đất mà từ đó những con chim này bay, cũng như mùa hè năm ngoái không thấy Vùng đất Xannhicôp.

– Ông nhớ dai thật! - Sencơ thốt lên.

– Tôi chú ý nghe bản báo cáo và tài liệu của Tôn, càng củng cố thêm niềm tin của tôi về sự tồn tại của vùng đất Xannhicôp. Nó nằm ở xa về phương bắc, chứ không như đã ước đoán. Chính điều đó làm cho tôi đứng bật dậy nói một cách quả quyết. Về đảo Bennet, ông cũng nghe nói đến, đảo quá bé và bao phủ đầy băng giá, thành thử không thế làm một chỗ ẩn nấp cho rất nhiều chim. Tôn cũng chứng thực điều đó. Chỉ có chim hồng tước, dẽ giun, mòng biển và hai loại nhạn biển đến đảo về mùa hè mà thôi.

– Nhưng vùng đất nằm xa về phía bắc, ví dụ quanh vĩ tuyến 80 ắt phải có băng giá dày đặc hơn. Do vậy, nó cũng không thể cung cấp nhiều thức ăn cho nhiều chim được.

– Vậy trong trường hợp này, những con chim dại dột ấy bay đi đâu? – người trẻ tuổi nói và phá lên cười.

– Quả thực tôi không biết, có lẽ chúng vượt qua Bắc cực đến Grinlen, mặc dầu đó là điều có lẽ không thể xảy ra, - Sencơ nhún vai trả lời.

– Nhưng chúng ta có thể giả định rằng nhờ một vài điều kiện thuận lợi đặc biệt nào đó, Vùng đất Xannhicôp mặc dầu về vị trí phía bắc đứng giữa băng giá của Bắc Băng Dương, vẫn có một khí hậu ấm hơn đảo Bennet và quần đảo Nôvôsibirơxcơ nằm ở phía nam được không?

– Xin ông thứ lỗi cho, đó chỉ là điều tưởng tượng! - viện sĩ bực dọc nói. – Ngoài việc di cư của bầy chim, chúng ta không có cơ sở nào khác cho một giả thuyết như vậy.

– Ở đó có thể có một núi lửa nung đốt hoặc có những con suối nước nóng chăng? – người trẻ tuổi vẫn không thay đổi thái độ.

– Nếu vậy thì các thợ săn của ông và các nhà hàng hải đã nhận thấy có khói từ lâu. Đừng quên rằng trong khi đi trên du thuyền “Phơram”, Nanxen cũng đã qua nơi mà người ta nghĩ là vùng đất bí mật ở đó, và đã không thấy gì cả.

– Thế ông đã nghe thấy sự biến mất kỳ lạ của một dân tộc phương bắc tên gọi là Ônkilôn chưa? Bị người Tructri quấy nhiễu, họ rời lục địa với toàn bộ gia súc của mình và không ai còn biết thêm gì về họ, và họ ở đâu, không ai rõ cả.

– Phải, tôi nhớ là Vranghen, Noocđensenđơ và Maiđen đã lượm lặt tin tức về họ. Nhưng nhân chủng học không phải là đề tài của tôi...

Một hồi chuông rung vang lên trong thư viện ngắt lời viện sĩ. Sencơ đứng dậy.

– Tôi phải đi để nghe bản báo cáo. Nhưng tôi rất chú ý đến ý kiến của ông. Chúng ta cần nói chuyện với nhau một bữa khác. Xin mời ông đến nhà tôi vào một buổi tối tuần sau kể từ ngày hôm nay. Đây là địa chỉ của tôi.

Sencơ lấy một danh thiếp trong ví và đưa cho người trẻ tuổi. Ông nói thêm:

– Để tôi xem có tài liệu nào nói về những người Ônkilôn không. Và tôi sẽ phát biểu ở Viện hàn lâm, đề nghị trang bị cho một đoàn thám hiểm khác để tìm Tôn, tôi rất nghi ngờ về kết quả. Dẫu sao đi nữa cũng xin mời ông đến gặp tôi.

MỘT DÂN TỘC BỊ MẤT TÍCH

Sencơ chưa vợ và đã luống tuổi. Thời còn trẻ ông đã du hành rất nhiều nơi. Ông ta đã thám hiểm những vùng hạ lưu sông Ienhixây, khi đi tìm di tích của ngà voi ma-mút ở lãnh nguyên, vùng Ngoại Baican, lưu vực sông Amua và cả đảo Zakhalin ngay sau khi đảo xa xôi đó được sáp nhập vào nước Nga, để nghiên cứu địa chất và thực vật của các vùng đó. Sau khi trở lại thủ đô ông tiến hành nghiên cứu các tài liệu sưu tầm được.

Ông sống một mình rất thanh đạm, dùng phần lớn tiền lương viện sĩ của mình để giúp các nhà khoa học trẻ và trợ cấp cho các đoàn thám hiểm đến những vùng Xibiri mà ông ta chú ý và những vùng Bắc cực. Ông dùng khá nhiều tiền của mình để chi tiêu cho đoàn thám hiểm do Tôn dẫn đầu, một nhà thám hiểm mà ông đánh giá rất cao như là một nhà nghiên cứu và sau đó chi tiêu cho việc tìm kiếm Tôn.

Tan cuộc họp long trọng về, Sencơ tra cứu mọi tài liệu nói về bộ lạc Ônkilôn bí mật này.

Một vài thế kỷ trước đây, họ đã sống trên khắp bán đảo Trucotca. Về sau người Tructri đẩy họ ra bờ Bắc Băng Dương. Những người Ônkilôn hoàn toàn khác với người Tructri về thể tạng, quần áo, ngôn ngữ và cách sống. Người thân thuộc gần gũi với họ là người Alơt trên đảo Cađiac.

Trong chuyến đi trên du thuyền “Vega” dọc theo vùng bắc Xibiri gần mũi Iacaipi³, Sêlăcxki và Iacan, Noocđensenđơ tìm thấy nhiều ngôi nhà của người Ônkilôn để lại. Đó là loại nhà hầm một nửa chìm xuống đất, mái lợp bằng xương cá voi và đắp đất. Việc khai quật đã tìm được vũ khí bằng đá và xương như rìu, dao, mũi giáo và tên, đồ dùng để nạo v.v... Một số dụng cụ có cả cán bằng xương hoặc bằng gỗ, cùng với những dây da buộc mũi giáo và rìu, được giữ lại qua hàng thế kỷ nhờ đất phủ băng giá. Người Ônkilôn không biết dùng sắt hoặc các kim khí khác và họ thật sự là một dân tộc của thời kỳ đồ đá.

Qua người Tructri, Vranghen biết được rằng người Ônkilôn đã từ bỏ bờ biển Bắc Băng Dương sau cuộc chiến đấu đẫm máu, bắt đầu bằng mối hận thù giữa thủ lĩnh của họ là Cơrehoi với thủ lĩnh của bộ lạc du mục Tructri. Bị thủ lĩnh của bộ lạc du mục Tructri rượt đuổi, Cơrehoi và những người sống sót trong bộ lạc ban đầu củng cố vị trí trên những mỏm đá của mũi Xevecnưi, sau đó vượt qua đảo Salaurôp, cuối cùng xuống 15 chiếc xuồng tiến đến vùng đất; đứng ở mũi Iacan từ xa (tức họ đến đảo Vranghen) người ta thấy được những ngọn núi ở trên đó.

– Tất cả những điều này đều không đầy đủ và rất mâu thuẫn, - Sencơ nghĩ vậy và gấp cuốn sách cuối cùng lại. - Tuy nhiên cũng cần chú ý để biết xem cái gì đã xảy đến với họ.

Trong một vài ngày sau, Sencơ giữ lời hứa lên tiếng ở Viện hàn lâm và nói với một vài viện sĩ nghiên cứu về các vùng Bắc cực, nhưng ông không thành công khi tranh thủ sự ủng hộ của họ về một kế hoạch gửi một đoàn thám hiểm khác đi tìm Vùng đất Xannhicôp và bá tước Tôn. Đối với các nhà khoa học có kinh nghiệm thì ông Sencơ chưa biết giao phó công tác nghiên cứu mới mẻ ở nơi tận cùng của đất nước cho ai, còn như giao tiền cho người nào đó một cách phung phí là chưa thận trọng và kết cục như thế là không thuận lợi.

Cuối cùng, Sencơ phải dùng đến tiền túi của mình. Ông quyết định có thể hy sinh một vài nghìn rúp cho chuyến mạo hiểm, mặc dầu ông không biết rõ là món tiền này đã đủ hay chưa.

– À phải - ông tự nhủ, - ta có thể lấy được thiết bị không mất tiền cho người trẻ tuổi ở các vụ khác nhau của bộ. Cuộc thám hiểm sẽ không kéo dài quá một năm. Trong thời gian ấy, hoặc anh ta sẽ tìm thấy vùng đất và tình thế sẽ khác và có tiền để nghiên cứu, hoặc sẽ thấy rõ rằng không có vùng đất nào như thế cả và chúng ta cũng đỡ bận tâm.

CÔNG VIỆC ĐANG ĐƯỢC SẮP XẾP

Vào ngày giờ đã định, người trẻ tuổi đến nhà Sencơ.

– Tôi đã đọc lướt qua tất cả các tài liệu nói về người Ônkilôn, - ông ta nói, - và tôi thấy các tài liệu ấy đều không vững chắc. Không còn nghi ngờ gì nữa, dân tộc này có thật và đã chiến đấu với người Tructri, để lại sau họ nhà cửa và vũ khí bằng đá và xương. Nhưng không ai biết họ đi đâu cả. Chúng tôi chỉ nghĩ rằng hoặc là họ đã chết trên một trong những đảo do những điều kiện sống khắc nghiệt và thiếu động vật săn bắn hoặc là họ ở lại trên lục địa và đã bị một bệnh dịch nào đó quét sạch từ lâu.

– Nếu họ chết trên đảo thì hài cốt của họ hẳn là đã được tìm thấy, - người trẻ tuổi phản đối. - Người ta không ai lại biến mất mà không để lại dấu vết. Nếu họ đã chết trên lục địa thì chắc là những láng giềng mới của họ: người Iacut, người Tunggut và người Lamut đã thường xuyên kể những truyền thuyết về họ, nhưng không có truyền thuyết nào như vậy được lưu truyền,

– Vậy họ có thể ở đâu? - Sencơ thốt lên. - Họ không thể bay lên cung trăng!

– Hiển nhiên là họ đang ở vùng đất Xannhicôp, nơi đó các bầy chim di cư đang bay đến. Chắc chim là hướng đạo của họ.

– Nếu người ta có thể bay được thì tôi sẵn sàng tin ông. Nhưng người Ônkilôn không thể bay được và phải đến vùng đất này hoặc bằng đường biển hoặc vượt qua băng giá.

– Họ không thể đi bằng đường biển bởi vì họ đem theo súc vật và như vậy là không có xuồng nào chở được.

– Nhưng họ cũng không thể vượt qua băng giá. Theo tất cả những cứ liệu có sẵn, Bắc Băng Dương không đóng băng suốt cả chiều dài hoặc chiều rộng. Bao giờ cũng có một dải nước không đóng băng tương đối rộng ở một khoảng cách nào đó từ bờ biển. Vì thế không có một người Tructri nào, họ vốn là một dân tộc can đảm, đã ở trên đảo Vranghen và không có một người thợ săn nào, họ cũng không phải là những người nhát gan, đã từng đến đảo Bennet. Việc bá tước Tôn mất cũng đã chứng minh rằng băng giá không thể vượt qua được.

– Nói chung, tất cả những điều ấy rất đúng, - người trẻ tuổi ôn tồn nói với viện sĩ đang say sưa. - Nhưng cho phép tôi nhắc lại để ông biết rằng khí hậu thay đổi. Những thời kỳ giá lạnh xen với những thời kỳ ấm áp tùy theo những chấm trên mặt trời...

– Vâng, tôi biết tất cả những điều đó, Sencơ nói.

– Chúng tôi biết rằng những người Ônkilôn rời về quần đảo Nôvôsibirơxcơ vì những nhà đắp đất của họ và những đồ vật họ làm ra đã được phát hiện ở đây.

– Tôi công nhận với ông điều đó.

– Họ nhận thấy rằng nơi này không còn thích hợp, những chim thú để săn bắn thưa thớt và sẽ bị thợ săn dần dần tiêu diệt hết. Viễn cảnh của sự chết đói đã đẩy họ đi xa hơn, trong khi những con chim bay về phương bắc hàng đàn lớn chỉ cho họ thấy rằng theo hướng ấy có vùng đất, ở đây các chim thú săn bắn có nhiều hơn, Giả định rằng đúng vào lúc ấy có một thời kỳ lạnh lẽo và do một vài mùa đông đặc biệt lạnh, biển phủ đầy băng giá. Đầu xuân, khi ngày dài hơn, những người Ônkilôn vượt qua biển đến Vùng đất Xannhicôp một cách an toàn.

– Và họ chết ở đây vì lạnh và đói bởi vì tôi không thể cho rằng có vùng đất ở vĩ tuyến 80, mà ở đây con người có thể sống được. Ngỗng và vịt có thể tìm thức ăn trong lãnh nguyên ấm áp nhưng người thì...

– Người bắt những giống chim này cũng như bắt những con moóc, hải cẩu, gấu Bắc cực, cá và sống ở Grinlen, sống trên những quần đảo phía bắc châu Mỹ, trên Spitxbecghen và trên vùng đất mới. Họ sống trên những vùng Bắc cực, thậm chí thích những vùng đó, cảm thấy nhớ nhà mỗi khi xuôi về hướng nam.

– Tôi thấy rằng ông hoàn toàn tin có Vùng đất Xannhicôp và người Ônkilôn sống ở đây.

– Tôi dám chắc về điều thứ nhất và điều giải thích duy nhất có thể có về sự mất tích của người Ônkilôn là họ sống ở Vùng đất Xannhicôp.

– Rủi thay, Viện hàn lâm lại không tán đồng ý kiến này. Tôi đã cho điều tra. Các đồng sự của tôi tin rằng không có vùng đất nào như vậy và Tôn đã chết.

– Thật đáng tiếc, bởi vì nơi duy nhất mà Tôn có thể an toàn được là vùng đất Xannhicôp. Tôi không nhấn mạnh rằng ông ta ở đấy, nhưng có thể như vậy, và người ta không có thể tìm kiếm ông ta ở nơi nào khác.

– Sau khi làm bằng mọi cách để tìm vùng đất và bá tước Tôn rồi, tôi không tin rằng bây giờ có ai dám bắt tay vào việc đó, thậm chí nếu có tiền.

– Tôi xin tình nguyện đi và tôi nghĩ rằng tôi có thể có những bạn đồng hành đáng tin cậy trong những người bị tù đầy biệt xứ ở tỉnh Iacut và những thợ săn sống ở bờ biển phương bắc.

– Nếu ông có tiền, ông sẽ tổ chức đoàn thám hiểm như thế nào?

– Tôi nghĩ đến hai người cũng bị tù biệt xứ ở Cadatrie. Chúng tôi thường thảo luận tỉ mỉ về một đoàn thám hiểm như vậy, dĩ nhiên là chỉ bàn suông, bởi vì chúng tôi không có tiền ngoài số phụ cấp nhỏ nhặt mà chính phủ Nga hoàng cấp cho những người tù và cấp không đều. Chúng tôi sống chẳng khác gì người bản xứ, bằng săn bắn và câu cá. Cả hai người bạn tôi đều trẻ và sự đầy ái không làm cho họ sa sút về mặt tinh thần. Lao động tiếp sức cho chúng tôi và thân thể chúng tôi được rèn luyện. Ngoài ra, tôi muốn thuê hai thợ săn có kinh nghiệm đi trên băng giá, những người này đã từng đến quần đảo Nôvôsibirơxcơ, họ có chó và thiết bị cần thiết.

– Ông nói đúng. Khó mà làm việc nếu thiếu những thứ ấy. Rồi sau ông sẽ tiến hành như thế nào?

– Chúng tôi sẽ vượt qua băng giá đến đảo Côtennưi vào đầu xuân, đặt căn cứ và xây dựng nhà kho ở đây, và tranh thủ thời gian băng giá còn rắn chúng tôi khởi hành ngay lên phương bắc.

– Nếu biển không đóng băng như vẫn thường đã xảy ra thì sao?

– Trong trường hợp đó chúng tôi sẽ đặt hai xuồng nhẹ lên xe trượt tuyết. Chúng tôi dùng các xuồng đó chuyên chở vượt biển khơi. Thực ra biển cũng không rộng lắm, nơi gần đất liền thường có đóng băng. Chúng tôi lại tiếp tục dùng xe trượt tuyết đi cho tới đất liền, nghiên cứu ở đó rồi đến cuối mùa hè trở về theo cách đó.

– Nhưng vào thời gian ấy biển khơi sẽ rất rộng và tôi không nghĩ rằng ông sẽ an toàn trên những chiếc xuồng chở nặng của ông. Và ông đừng quên rằng vào cuối mùa hè bắt đầu hay có bão tuyết.

– Nếu chúng tôi không vượt biển được bằng xuồng thì chúng tôi sẽ qua mùa đông ở Vùng đất Xannhicôp và quay về vào đầu mùa xuân năm sau.

– Ông có biết những con chó của ông dùng bao nhiêu lương thực cho cả một năm không? Ông sẽ phải chuyên chở quá nhiều đấy.

– Dĩ nhiên, nhưng tôi sẽ không đem theo ngần ấy thức ăn dự trữ. Tôi hy vọng rằng sẽ có nhiều thú săn bắn ở Vùng đất Xannhicôp. Trong suốt mùa hè, chúng tôi sẽ dự trữ lương thực cho mùa đông và cho chuyển về căn cứ của chúng tôi.

– Nhưng giả sử ông không tìm thấy vùng đất nào cả?

– Trong trường hợp ấy, chúng tôi sẽ lập tức quay về Côtennưi, nghỉ hè ở đây và tiến về đất liền vào mùa thu khi biển đóng băng. Ngay cả trong trường hợp đó, theo tôi rất hãn hữu, chúng tôi cần có kho dự trữ tại Côtennưi, tôi muốn nói đến cả cái khả năng săn thú không tốt lắm trong mùa hè.

– Ông ước chừng xem một chuyến thám hiểm như vậy sẽ mất bao nhiêu tiền?

– Chẳng bao nhiêu đâu. Ba chúng tôi không phải trả công sá gì, chúng tôi cần nhất là lương thực. Hai người thợ săn, tất nhiên là được trả công, nhưng họ sống giản dị, khoản chi phí chính sẽ là chó, lương thực dùng cho chó, xe trượt tuyết, xuồng, súng ống, đạn dược và quần áo. Tôi đã tính toán mọi việc ở đây và ở Cadatrie. Tôi nghĩ rằng hai hoặc hai nghìn rưởi rúp là đủ.

– Món tiền ấy chẳng lớn lắm.

– Xe trượt tuyết làm ở phương bắc không khỏe lắm, bởi vì gỗ không bền lắm, chúng tôi sẽ cần đến loại xe trượt tuyết tốt nhất để khỏi phải mất thời gian sửa chữa. Tôi nghĩ rằng, tốt hơn cả là đặt mua những xe ấy ở đây và mang đi theo mình. Súng đạn cũng vậy, súng đạn bán ở đây tốt hơn và rẻ hơn. Những thứ còn lại thì có thể mua ở địa phương đó.

– Tôi thích kế hoạch của ông, – Sencơ nói. Và tôi nghĩ rằng tôi có thể đưa cho ông hai nghìn rưởi rúp. Nhưng tôi đặt điều kiện, ông phải mang từ Vùng đất Xannhicôp về những mẫu đá và thảo mộc và nếu có thể, ông mang về cho tôi cả những con thú nhỏ và những điều ghi chép về cây cối, động vật và khí hậu. Tất nhiên là ông sẽ mang về cho tôi những điều ghi chép được về những người Ônkilôn nếu ông tìm thấy họ. Ông có dám chắc là ông và những người cùng đi với ông có thể làm được việc ấy không?

– Tôi hy vọng, chúng tôi sẽ làm được. Dĩ nhiên, chúng tôi không phải là nhà thám hiểm thực sự, nhưng chúng tôi ít nhiều đã được rèn luyện. Một người trong bọn chúng tôi cũng am hiểu chút ít về địa chất, người thứ hai về sinh vật học, còn bản thân tôi lại thích động vật học và nhân chủng học hơn.

– Tuyệt! Tôi sẽ kiếm ở Viện hàn lâm cho các ông phong vũ biểu, nhiệt kế, địa bàn và những dụng cụ khác để nghiên cứu khoa học. Tất nhiên ông thực hiện điều quan trọng là xác định vĩ độ và kinh độ của một số điểm trên vùng đất này, nếu ông tìm thấy nó, - Sencơ mỉm cười, - và ít nhất là vẽ ra được một bản đồ sơ lược và vạch con đường đi đến đó.

– Hẳn chứ ạ! Tôi sẽ tự tay vẽ bản đồ và vạch con đường đi. Nhưng ai sẽ xác định vĩ độ và kinh độ? Trong chúng tôi không ai biết làm việc đó.

– Điều đó chẳng khó khăn lắm. Ông có thể học ở Đài thiên văn vật lý trung ương. Tôi sẽ viết giấy cho ông giám đốc. Chỉ mất độ hai hoặc ba tuần. Ông có thì giờ không? Bao giờ ông định rời khỏi thành phố?

– Để tôi xem, bây giờ là cuối tháng mười một, tôi phải đi trong một tháng để đến Cadatrie vào cuối tháng hai và lên đường đến đảo vào giữa tháng ba.

– Người ta thường đến đó vào tháng tư.

– Vâng, nhưng chúng tôi phải đi sớm hơn để đầu tháng tư, khi biển vẫn đóng băng, thì chúng tôi đã sẵn sàng để lên đường đến vùng đất Xannhicôp.

– Nhưng một tháng liệu có đủ để chuẩn bị và mua mọi thứ ông cần đến không?

– Đủ. Tôi đã thăm dò ở các xưởng, những xe trượt tuyết có thể làm trong hai tuần. Chừng ấy thời gian đủ cho tôi mua mọi thứ và theo học ở đài thiên văn.

– Ông sẽ làm xong công việc ở đây, nhưng ông vẫn còn rất bận ở Cadatrie.

– Nếu vấn đề được quyết định ở đây thì bây giờ tôi sẽ đánh điện cho Ôlecminxcơ và người ta sẽ gửi thư về cho Cadatrie để cho các bạn tôi có thể sắm quần áo, mua chó và lương thực dùng cho chó.

– Nhưng họ chưa có tiền để mua sắm các thứ đó?

– Họ sẽ vay tiền, khi tôi đến sẽ trả. Nhân dân ở Cadatrie biết chúng tôi.

– Bây giờ ông cần bao nhiêu tiền để đặt và mua đồ dùng?

– Khoảng 500 rúp là đủ để chi phí cho mọi thứ.

– Tôi sẽ đưa cho ông món tiền này lấy ở tiền túi của tôi. Số tiền còn lại cùng với các dụng cụ thì xin hẹn đến hai hoặc ba tuần sau.

Sencơ viết một ngân phiếu và một bức thư bảo đảm cho giám đốc đài thiên văn. Đưa cho người trẻ tuổi, ông nói:

– Xin mời ông đến gặp tôi hai tuần sau vào giờ này để báo cho tôi biết là ông đã chuẩn bị đến đâu.

– Cho phép tôi được tỏ lòng khâm phục vì vấn đề đã ngã ngũ nhanh chóng như vậy, - người trẻ tuổi thốt lên rất cảm động. - Khi tôi đến gặp ông, tôi không dám tin là kế hoạch của tôi được thực hiện. Nhưng bây giờ thì mọi việc đã được giải quyết một cách đơn giản. Ông sắp đưa một số tiền lớn cho một người hoàn toàn lạ mặt mà chỉ mới nghe lời nói của người đó.

– Tôi không mất lòng tin ở con người mặc dầu tóc tôi đã đốm bạc, - Sencơ trả lời một cách hiền từ. - Tôi đã giúp cho nhiều công cuộc nghiên cứu khoa học, và lòng tin của tôi rất ít khi bị lừa dối. Ngoài ra, tôi có thể xét đoán người ngay từ đầu. Nhưng ông đã làm cho tôi sực nhớ rằng tôi chưa biết tên ông và tên các bạn ông. Đó là điều cốt yếu để lấy giấy thông hành cho ông. Ông sẽ cần đến nó đối với chính quyền ở Xibiri. Xin ông cho tôi biết quý danh, tôi ghi.

– Matvây Ivanôvich Gôriunôp, trước đây là sinh viên đại học Petecbua bị đày đi xứ Iacut theo lệnh của chính quyền. Bạn tôi là Xêmion Pêtrôvich Oocđin và Paven Nhicôlaêvich Côxtiacôp, trước cũng là sinh viên. Người thứ nhất học ở trường đại học tổng hợp, người thứ hai học ở viện kỹ thuật, Chúng tôi bị đày năm năm vì những cuộc nổi dậy của sinh viên năm 1899.

– Các ông mắc tội gì mà bị lưu đày đi xa như các trọng phạm vậy?

– Chúng tôi điều khiến các cuộc họp và bị ghi vào sổ đen là những người cầm đầu phiến loạn. Họ muốn bắt ép chúng tôi đi lính (có lẽ ông nhớ là có một sắc lệnh về việc này?). Nhưng chúng tôi chống lại. Do đó họ đưa chúng tôi đến sống với những con gấu Bắc cực.

– Các ông sắp mãn hạn đi đày chưa?

– Hạn tù của tôi đã mãn, vì thế tôi được phép về nhà ở tỉnh Vôlôgđa dưới sự giám sát của cảnh sát. Tôi đã ở tại đô thành mà không được phép, đó là điều tất nhiên. Các bạn tôi năm sau sẽ được phóng thích.

– Điều đó có nghĩa là tôi sẽ còn phải đệ trình chính phủ cho phép ông đến tỉnh Iacut?

– Tôi không nghĩ rằng điều đó có gì khó khăn.

LÊN ĐƯỜNG

Một tháng sau, có đủ tiền và giấy tờ, Gôriunôp lên đường đi về phía đông, mang theo dụng cụ và các thiết bị: trong đó có ba xe trượt tuyết khỏe và một xuồng lớn có thể dễ dàng lắp khít cái nọ với cái kia không mất đến một tiếng đồng hồ. Xuồng có thể chở bốn người, ba xe trượt tuyết nặng và mười con chó; như vậy toàn bộ đoàn thám hiểm có thể vượt qua biển cả trong hai chuyến đi.

Từ Irơcutxcơ, cuộc hành trình dài và tẻ ngắt bắt đầu trên những cỗ xe trượt tuyết do ngựa kéo xuống hạ lưu sông Lêna qua Catrugơ, đến tận Iacutxcơ, thành phố chính trên lãnh thổ khắc nghiệt mà nhân dân bị đày ải ở đây, con đường xuyên qua hành lang vô tận phủ tuyết trắng xóa, được tạo thành do những bờ cao và tường dốc đứng của con sông đóng băng. Xa hơn, con đường chạy qua những vùng hạ lưu của sông Anđan, những vực thẳm của dãy núi Veckhôianxcơ ảm đạm, và những ngọn đồi, đồng bằng của lưu vực lớn sông Iana đến cửa sông. Ở đây, bên rìa của thế giới là làng Cadatrie, những ngôi nhà của nó đứng sừng sững trong tuyết. Từ Iacutxcơ ra đi vào ban ngày hầu như không có ánh sáng mặt trời, trong khi bên kia rặng núi, đêm Bắc cực đã buông màn xuống. Chỉ những vì sao, trăng và những ánh sáng - bắc cực quang - chiếu sáng trên đường đi, nếu không có bão tuyết gầm rú,

Cuối tháng hai Gôriunôp đã chở các thứ đến Cadatrie. Ở đây các bạn của anh ta đã chuẩn bị mọi thứ cho cuộc thám hiểm: ba chục con chó, một kiện cá khô, thức ăn của chó, lương thực cho nhân viên của đoàn thám hiểm, quần áo đi cực, giầy trượt tuyết. Hai thợ săn giàu kinh nghiệm, một người Iacut tên gọi Nikita Gôrôkhôp, có người anh đã cùng đi với đoàn thám hiểm không may mắn của Tôn, và một người Côdắc: Capiton Abramovich Nhikiphôrôp, đồng ý đi với đoàn thám hiểm. Cả hai đều đã ở quần đảo Nôvôsibirơxcơ, họ đã đến đây lần cuối cùng với đoàn thám hiểm đi tìm Tôn, và họ đã từng đi khắp các bờ biển. Họ tin là Vùng đất Xannhicôp có thật và tuyên bố rằng họ đã thấy nó vào những ngày đẹp trời từ các dãy núi trên đảo Côtennưi. Đảo bí mật này đã hấp dẫn họ như đã hấp dẫn Gôriunôp và bạn của ông ta; họ lấy làm khoái về dịp may mắn được là người đầu tiên đến đảo.

Làng Cadatrie nằm trên dải đồi phía bờ phải của sông Iana cao hơn bình nguyên của nó, phía trên bắc vĩ tuyến 71⁰ và ở đó là giới hạn phía bắc của rừng. Rải rác trên đó là một vài nhà của người Côdắc và của lái buôn, một vài căn lều của người Iacut và một nhà thờ nhỏ bị tuyết phủ dầy. Về mùa đông, khói cuộn lên từ các ống khói, những ngọn lửa trên bếp của các căn lều của người Iacut và tháp chuông phủ tuyết là những dấu hiệu duy nhất chứng tỏ có dân cư (đối với miền bắc vùng Prianski điều này rất quan trọng). Lãnh nguyên tiếp nối lãnh nguyên trải rộng vô tận về phía bắc, phía đông và phía tây. Về mùa đông, nó trở thành một bình nguyên trắng xóa với những mảng tuyết rắn, phẳng do những cơn bão tuyết dữ dội chất thành từng đống; về phía nam, một rừng thưa với những cây cối mọc mờ mờ hiện ra, trong khi dãy núi Cula hình mâm xôi cắt đứt cửa sông Iana ra khỏi phần còn lại của thế giới, có thể thấy hiện lên ở chân trời trong một ngày trời đẹp.

Mọi việc chuẩn bị cuối cùng đã xong trong hai tuần và đoàn thám hiểm khởi hành vào giữa tháng ba khi ngày đã dài tới mười một giờ. Đi trên ba xe trượt tuyết, nhân viên của đoàn thám hiểm được năm người đánh xe hộ tống đến tận quần đảo Nôvôsibirơxcơ. Những người đánh xe ngồi trên xe trượt tuyết, trên đó có thức ăn dự trữ cho chó, lương thực và những đồ tiếp tế khác để chất vào nhà kho trên quần đảo và để dùng trong khi đi đường,

Con đường đi xuống một trong những nhánh ở lưu vực sông Iana theo hướng đông bắc, đi qua cảnh hoang vắng của làng Uxtianxcơ đã bị bỏ lâu ngày vì lụt thường xảy ra. Ngày nay làng này không còn dấu tích gì. Nhờ đường bằng phẳng họ đến cửa sông chỉ mất hai ngày. Bình nguyên nằm phía dưới nhường chỗ cho mặt biển trắng xóa và phẳng lặng. Quần đảo giống như những ngọn đồi phẳng nhô lên trên dải đất trắng này, ở bên phải là các mũi chạy dài về phía bắc bờ lục địa. Đoàn thám hiểm tiến về hướng ấy, vượt qua vịnh và tìm cách cắm trại trên bờ biển ít nhất là vào đêm để có được cái may mắn là đốt một ngọn lửa bằng cây gỗ trôi ở phía nam trên dòng sông Iana đang chảy ra biển.

Theo con đường này, họ đi qua đảo Iarôc, mũi Manicô, trên đó có một căn lều đứng trơ trọi, và qua vịnh Seliacxki. Họ đi qua mũi Tuructac, qua vùng biển Vanca và mũi Đaritran. Từ đây họ đi theo bờ biển đến mũi Trurokin, vượt vịnh Abeliacxki và dừng lại ở trại Gôrôkhôp trên bờ nam của mũi Xviatôi Nôxơ dài dằng dặc, đến đây thì lục địa kết thúc.

Cuộc hành trình khoảng 200 cây số từ cửa sông Iana mất bốn ngày, vì đoàn thám hiểm tiến không cần vội lắm, cốt để chó khỏi mệt. Trong vùng biển rộng và nông giữa đồng bằng của sông Lêna và mũi Xviatôi Nôxơ, những tảng băng không cao, cũng không dài nên dễ có thể vượt qua. Trời u ám nhưng yên tĩnh.

Trại Gôrôkhôp có hai lều làm bằng gỗ trôi. Lều không có cửa hoặc ống khói, nhưng có một bếp lớn. Những bếp này chỉ mang lại hơi ấm khi có lửa. Những thợ săn hải cẩu, moóc, nai và gấu Bắc cực thỉnh thoảng sống trong những lều này về mùa xuân, mùa thu.

Ban ngày, trời sáng dần, đoàn thám hiểm vào trại. Gôriunôp, Oocđin và Côxtiacôp leo lên đỉnh của dải đất nhô ra trên mũi Xviatôi Nôxơ, dải đất này che lấp mặt biển. Dải đất nhô ra có đá ba-dan màu đen; ở vùng này có một thời kỳ đá ba-dan này tuôn ra từ trong lòng đất chảy như thác, Họ trèo lên đến tận đỉnh các mỏm đá bằng phẳng và phóng tầm mắt nhìn ra biển đầy băng giá. Biển trải rộng trước mắt họ giống như một đồng bằng trắng xóa, ngang dọc đầy những gò băng và phủ tuyết dày.

Từ đồng bằng này nhìn về phía bắc chân trời họ thấy đảo Liakhôpxki lớn, một vùng núi bằng phẳng với bốn đỉnh núi in hình mờ nhạt lên chân trời phía bắc. Đây đó những chấm đen trên nền trắng là vách đá và dốc đứng. Đây là chỗ gần nhất của quần đảo Nôvôsibirơxcơ, thợ săn nhiều người biết, vì ở đây có nhiều ngà ma-mút. Theo đường chim bay, quần đảo cách xa khoảng sáu, bảy chục cây số nữa là con đường mà các nhà thám hiểm của chúng ta sẽ đi qua đây.

Mặt trời xuống thấp. Một luồng gió lạnh bắt đầu thổi từ vùng băng giá, các nhà du hành vội quay về trại; ở đó, trong một căn lều, ngọn lửa đang bốc cháy, ấm nước và nồi thức ăn đang sôi và bữa ăn tối sắp chuẩn bị xong. Đĩa được bày lên trên một cái hòm dùng làm bàn ăn, những cái hòm nhỏ hơn dùng làm ghế. Gôrôkhôp và Nhikiphôrôp ngồi gần lò sưởi mồm ngậm tẩu thuốc lá, đang ngóng đợi các bạn trở về để cùng ăn. Họ dọn dẹp căn lều, cởi dây cho chó và chuẩn bị những túi ngủ. Tiếng cười nói râm ran vọng ra từ căn lều thứ hai, nơi ở của năm người đánh xe giúp, những người dẫn đoàn thám hiểm tới quần đảo.

Sáng hôm sau, lúc mặt trời lên, một đoàn gồm tám xe trượt tuyết do tám đến mười chó kéo rời đất liền vượt qua vách đá ở đầu mũi Xviatôi Nôxơ và đi về hướng bắc, qua biển băng. Trên những đoạn bằng phẳng, mặc dầu chẳng có đường vạch sẵn, bầy chó kéo xe trượt rất nhanh đến nỗi những người trượt tuyết cũng chưa chừng chạy kịp chúng. Nhưng chỗ nào mà đường có gò băng lởm chởm thì chúng đi rất chậm, cứ mỗi gò băng lại phải chọn một lối đi, người ta phải đẩy từng xe trượt tuyết một. Họ hỗ trợ cho bầy chó, người thì đẩy sau xe, người thì vần thành xe và dùng gậy trượt tuyết để bẩy xe. Khi không tìm được lối đi thích hợp thì họ phải dùng rìu đã dắt sẵn ở thắt lưng để mở lối. Băng rắn lại về mùa đông ở 30° - 40° dưới không, băng vỡ kêu loảng xoảng như kính vỡ. Trong khi người chặt mạnh vào băng thì những con chó nằm nghỉ trên tuyết. Chúng biết rõ rằng, khi có tiếng rìu vang lên là báo hiệu cho chúng phải kéo rất vất vả mất khoảng 15 phút.

Khi nhanh, khi chậm, tốc độ trung bình khoảng bảy cây số một giờ, đoàn thám hiểm đã đi được nửa đoạn đường đến đảo vào lúc giữa trưa. Không tháo dây buộc chó, họ nghỉ lại để ăn. Bữa ăn có thịt ướp lạnh, bánh mì sấy và chè nóng. Tuy thế để chuẩn bị chè nóng, họ không phải đốt lửa. Gôriunôp đã mang theo các phích nước nóng từ thủ đô, thành thử trong các đợt nghỉ không cần phải mất thời gian đốt lửa và đun nước. Những người đánh xe rất thú vị khi thấy những bình đặc biệt này và thấy chè vẫn nóng mà không cần đun; họ uống chè với một khoái cảm đặc biệt, dường như họ đã uống một thứ nước thánh. Họ tin có phù phép ở trong đó: khi ngoài trời băng giá ở 30° dưới không mà chè lại nóng, được rót ra từ một cái bình mà sờ vào lạnh buốt. Trong đợt nghỉ thứ nhất của đoàn thám hiểm để ăn trưa vào ngày họ rời Cadatrie, Gôriunôp trêu đùa tuyên bố rằng anh ta sẽ uống chè nóng trên tuyết nhanh hơn là chè nóng mà những người lái xe đun bằng lửa. Khi họ bắc nồi lên lửa thì anh ta lấy phích ra. Những phích này một nửa bị vùi dưới tuyết. Năm phút sau anh ta rót chè nóng cho những người Iacut đang há hốc mồm vì ngạc nhiên. Gôrôkhôp và Nhikiphôrôp đã biết rõ điều bí mật này; họ cười bò ra khi nghe những người đánh xe kêu lên và thấy họ ngẩn mặt ra.

Sau bữa ăn sáng, họ tiếp tục cuộc hành trình như đã định. Đảo đứng sừng sững trên băng và án ngữ chân trời phía bắc; giữa tuyết long lanh, họ có thể phát hiện một vài hòn đá cuội màu xám và những chấm đen trên bờ biển dốc đứng về phía dưới. Lúc mặt trời lặn, vượt qua gò băng cuối cùng, họ đi khá nhanh. Những con chó biết rõ rằng đến đất liền chúng sẽ được ăn và nghỉ ngơi và khi một cái lều màu đen ở chân một vách đá thấp thoáng hiện ra, tất cả tám mươi con chó sủa đồng loạt và chạy như bay về phía đó.

Nhưng đến gần bờ biển thì họ phải đi chậm lại vì những cơn bão đã gầm rú ở đây trong suốt mùa thu, khi mặt biển đóng băng và dựng lên bức tường băng. Người ta phải kéo từng xe trượt tuyết một trước khi đoàn thám hiểm đến trại Malôie Dimovic. Đây là một cái lều do chính Xannhicôp, người thợ săn nổi tiếng, người đồng hành và hướng đạo của Heđenstrôm xây dựng. Đầu thế kỷ thứ 19, Heđenstrôm là người đầu tiên đã miêu tả về đảo. Căn lều có cách đây một trăm năm, mà trong khí hậu lạnh lẽo này vẫn không bị hư hại, những khúc gỗ phủ đầy muối đã biến sang màu đen và phủ rêu đôi chỗ, nhưng bên trong hãy còn tốt. Nhiều thợ săn đã ẩn trong căn lều này trên đường đi về đảo và mỗi người đã góp phần tu sửa, chữa cửa ra vào, cửa này có bản lề bằng da. Mái nhà thỉnh thoảng lại phải trát đất. Gần căn lều, một người nào đó đã để lại một ít gỗ trôi sông có thể dùng làm chất đốt. Thật là may mắn, có nó, người ta không cần phải tìm kiếm chất đốt dọc theo bờ biển hoặc đào bới dưới tuyết.

Một ngọn lửa phút chốc bùng lên cạnh lều, những ánh lửa tạt đi tạt lại, soi sáng bức tường cao phủ băng và lan dài về cả hai phía.

NGHĨA ĐỊA CỦA MA-MÚT

Đảo Liakhôpxki lớn, hay đảo Blidơnưi như người ta thường gọi, nổi tiếng về cấu tạo địa chất của nó. Bốn mỏm đất gồ ghề của nó, hay nói cho đúng hơn, những mỏm nhô ra của nó là bằng đá gơ-ra-nít. Phần còn lại của đảo là những chất lắng đọng nhão ở đệ tứ kỷ. Do đó rất nhiều sông và suối từ trên vùng cao đổ về, xói mòn lớp đất mới được tạo nên, chia cắt đảo thành vô số đồi núi cằn cỗi. Suốt mùa hè ngắn ngủi, đảo giống như một lãnh nguyên đất sét phủ đầy rêu với những đụn tuyết còn lại trong những vực và thung lũng sâu quay mặt về phía bắc.

Những chất lắng đọng nhão nhoét này trải rộng xuống đến tận bờ của đảo, bề mặt bị vỡ ra thành những vách đá dốc đứng cheo leo dài hoặc ngắn, bị những thung lũng của các con sông con và suối cắt ngang. Các lớp đất này thường xuyên bị băng giá phủ kín mít, đến mùa hè băng chỉ tan một ít ở dưới sâu; lớp băng tan này cuốn cả đất ra biển và bị sóng đánh vỡ. Cứ như thế này thì đảo dang bị biển phá hoại.

Nếu quá trình xói mòn này không nhờ có băng giá thường xuyên đã làm chậm lại rất nhiều thì đảo đã bị xóa sạch từ lâu và chỉ còn nền gơ-ra-nít mà thôi.

Ngà ma-mút rất nhiều, chúng còn rải rác dưới lòng đất, có cả xác của con voi ma-mút và các con vật vào thời kỳ chúng sinh ra như tê giác có lông len, bò nguyên thủy, nai Ca-na-đa, ngựa và một số con thú khác, nhờ có băng giá thường xuyên nên đã giữ nguyên những cái này cùng với lông, ngà hay sừng và ruột. Song, do băng tan vào mùa hè ở một độ sâu nhất định nên nước của sông và suối đã làm rữa những cái xác đó, cuộn xương và ngà xuống biển. Cũng do băng tan và bị xói mòn, các vách đá trên bờ biển đã nhả các xác và bộ xương của ma-mút và xương của những con vật đã chết ra, cuối cùng đều cũng bị nước biển cuốn đi và vùi sâu xuống đáy. Thường thường những cái xác này bị những chim và thú ăn thịt. Chúng không từ chối ăn thứ thịt đã bị ướp lạnh qua hàng nghìn năm.

Với thành phần độc đáo như vậy của đảo Liakhôpxki lớn nên hàng năm vào mùa xuân thu hút những người thợ săn đến đây. Họ sục tìm ngà ma-mút trên bờ biển, ở cuối dòng suối và trong thung lũng. Do băng tan, những ngà này rời khỏi đất băng giá từ năm trước, hoặc bị sóng biển văng lên bờ. Được băng giá giữ gìn một cách tuyệt đẹp, những ngà ma-mút cũng giá trị như ngà voi thường. Các thợ săn bán ngà này cho thương nhân địa phương hoặc cho lái buôn vùng nội địa, họ đem ra chợ ở Iacutxcơ bán và từ đây các ngà lại được chở đến tận vùng Xibiri và đến tận nước Nga. Ở đây chúng được dùng làm lược, khuy tay áo, hộp đựng đồ trang sức, hòn bi-a v.v.

Các thợ săn không dùng xương của những con vật hóa thạch khác, mà chỉ các nhà bác học mới nghiên cứu động vật ở thời kỳ quá khứ đó. Đôi khi băng tan, những xác con vật nằm rải rác trên mặt đất làm người ta phải chú ý, nhưng phần lớn các xác đó bị hủy diệt, vì các người thợ săn không biết giá trị của chúng và không biết lập hồ sơ về các vật mẫu hoặc giữ cho chúng khỏi bị hư hỏng.

Gôriunôp và hai người bạn của ông ta đã đến đảo một lần trước đây cùng một vài thợ săn ngà và đã chú ý đến những đống ngà này. Nhưng họ không thể giải thích tại sao lại có nhiều ngà như vậy và tất nhiên ở Cadatric, họ không tìm được tài liệu nào thích đáng.

Khi ở thủ đô, Gôriunôp đã dùng một ít thời gian để đọc các tài liệu về đề tài này và đã mang theo một vài cuốn sách. Bây giờ các nhà du hành quyết định ở lại một ngày trên đảo để quan sát các vách đá dọc theo bờ biển kỹ hơn, đồng thời để cho các bạn đồng hành của mình và chó được nghỉ ngơi.

Sáng hôm sau, cùng đi với Gôrôkhôp, ba người bạn bắt đầu khảo sát bờ biển. Tuy nắng hè oi ả và gió biển chưa bắt đầu, nhưng tia nắng xiên khoai đang xuống thấp, vẫn đốt nóng các vách đá. Các vách đá cao từ hai mươi đến hai mươi lăm mét và dọc theo đỉnh của chúng là những tảng tuyết rắn cái cao, cái thấp giống như những tảng tuyết treo lơ lửng trên một mái nhà sau một cơn bão tuyết dữ dội. Chỉ khác là chỗ bão dữ dội hay xảy ra ở đây về mùa đông, cho nên các tảng tuyết dài khoảng từ bốn đến sáu mét, rộng từ hai mươi đến bốn mươi mét và dày đến hai mét. Phía dưới tảng tuyết là mặt của vách đứng nhô ra khỏi đỉnh của nó gồm có những lớp băng, cát mịn và đất sét, hết lớp nọ đến lớp kia. Dọc theo vách đứng là những đống băng dựng lên thành bức tường có độ dày khác nhau và kéo dài vào tận trong đảo. Các lỗ hổng giữa những bức tường này đầy những chất lắng đọng của đất sét, cát mịn và băng xếp thành lớp mỏng. Trên vách đứng, mỗi khi tuyết treo lơ lửng vỡ ra thì băng và phù sa được phủ bằng cát, đất sét hoặc than bùn, tận cùng là một lớp đất lãnh nguyên đen phủ một lớp tuyết dày ở bề mặt của đất. Phía dưới của vách đứng được bao phủ bằng một lớp tuyết cứng dốc thoai thoải, về mùa đông lớp tuyết này đã đùn lên thành đống cao từ tám đến mười mét trên bờ biển. Cái dốc tuyết này chứng minh rằng những lớp băng ở bên trên và những chất lắng đọng của đất giữa các lớp tuyết ấy nằm trên băng rắn tạo thành lớp nền của đảo và nó cao từ mười hai đến mười lăm mét so với mặt biển.

Sự khảo sát này đã cho thấy rằng xương của những con vật hóa thạch không ở trong băng mà trong những chất lắng đọng của đất nằm giữa băng, điều này được Gôrôkhôp khẳng định, anh ta đã ở trên đảo trong nhiều dịp trước đây và gặp một vài cái xác nguyên vẹn, những xác này cũng nằm sâu trong những chất lắng đọng của đất.

Sau khi quan sát khoảng mười cây số bờ biển và biết chắc chắn rằng cấu tạo của đất chỗ nào cũng giống nhau, các nhà du hành quay về Malôie Dimovie để ăn chiều, mang theo một vài bộ xương tìm được, trong đó có cả sọ tê giác và ngà voi ma-mút. Ở các phần của tường băng, họ đã nhìn thấy rõ có sự phá hủy của mặt trời, những tia nắng đó đã làm băng lõm thành từng hốc, các hốc đó tô điểm các trụ băng từ trên xuống, giống như những thạch nhũ trong hang động đá vôi.

Trong bữa ăn, Gôriunôp kể với các bạn mình về Tôn đã giải thích cấu tạo của hòn đảo kỳ lạ này như thế nào và những xác của các con vật thời tiền sử trên đảo ra sao. Theo nhà bác học này thì băng trên đảo là di tích của một băng hà lớn, bị thu hẹp lại rất nhiều vào thời đóng băng vĩ đại. Mặt của băng hà này bị thu hẹp sau thời kỳ này chi chít những con suối do băng tan chảy từ trên những vùng cao xuống, nước làm lắng đọng cát và phù sa trong các sông đào và các chỗ trũng. Cây hóa thạch tìm thấy trong những chất lắng đọng này chứng tỏ rằng hồi ấy cây cỏ ở đây phong phú hơn nhiều so với ngày nay. Bây giờ chỉ còn lại rong rêu và những cây có hoa thấp; ngày trước, mặc dầu có băng nhưng ở đây vẫn có những lùm cây trăn, những cây này cao từ bốn đến sáu mét, các cây liễu và nhiều cây ngũ cốc. Khí hậu của thời kỳ sau băng hà rõ ràng êm dịu hơn so với ngày nay, bởi vì bây giờ những loại cây này chỉ mọc trên đất liền, ở một vài độ về phía nam. Thức ăn còn lại trong dạ dày và răng của con ma-mút chứng tỏ rằng những con vật này ăn các giống cây này, còn vị trí của các động vật trong các chất lắng đọng của đất giữa băng lại chứng tỏ rằng ma-mút đã từng sinh sống và chết ở đây.

Tại sao đảo Liakhôpxki lớn trở thành sào huyệt của những con thú khác nhau ở thời kỳ sau băng hà ?

Điều đó có thể giải thích rằng, vào đầu đệ tứ kỷ đất liền của Xibiri trải rộng rất xa về phía bắc hơn ngày nay và bao gồm quần đảo Nôvôsibirơxcơ. Vào cuối thời kỳ băng hà cuối cùng, khi ma-mút, tê giác lông len và bò nguyên thủy vẫn lang thang ở Xibiri và những người nguyên thủy đã xuất hiện thì những mảng lớn phía Xibiri bắt đầu vỡ ra và một vài nơi bị chìm xuống biển. Dần dần, khu đất cao không bị băng hà và có cây cỏ sum suê. Xét theo di tích của cây cỏ tìm được trong đất thì hồi ấy khí hậu ở đây ấm hơn. Bị nước cuốn đi, nên các thú vật phải cùng nhau tìm chỗ ẩn nấp ở các vùng cao. Đảo Liakhôpxki lớn, giống như những đảo khác ở quần đảo Nôvôxibirơxcơ, là một trong những vùng cao này. Một số khá lớn động vật đã rời về phương nam theo bản năng, tập trung ở đây, bởi vì đây là cực nam của quần đảo. Nhưng nơi đây đã bị một dải nước lớn cắt rời khỏi đất liền, thành hòn đảo, và các thú ở trên cạn không thể đi xa hơn. Trên đảo này có rất nhiều thú nên không đủ thức ăn cho tất cả mọi con, vì thế, đảo đã trở thành nghĩa địa của chúng.

Để xem có bao nhiêu voi ma-mút đã sống trên đảo, người ta có thể xét đến số ngà mà những người thợ săn đã từng bán tại chợ Iacutxcơ trong thời gian qua. Thống kê học cho chúng ta biết rằng từ 1000 đến 1400 pút ngà hoặc trung bình 1200 pút được mang đến chợ hàng năm. Một cặp ngà lấy từ một con ma-mút lớn cân nặng tám mươi cân có nghĩa là 5 pút; do đó số ngà bằng số ngà của hai trăm bốn mươi ma-mút. Phần lớn được đưa từ đảo Liakhôpxki lớn, ở đây nước biển xô vào bức tường băng làm cho vô số ngà tách khỏi băng và đất, phơi lên bờ biển. Đây là nơi mà các thợ săn đến nhặt ngà vì làm như thế thì dễ hơn là đào chúng ở trong đất đóng băng.

Như vậy, vào một lúc nào đó ở gần cuối thời kỳ băng hà cuối cùng, khi một phần của đất liền đã trở thành một hòn đảo tách ra khỏi lục địa bằng một dải nước lớn thì có hàng trăm ma-mút đi lang thang trên đảo và chết dần chết mòn vì đói. Một số bị sa vào những con suối đầy bùn hình thành trong mùa hè khi băng đã tan, một số vì ham ăn có bị thụt vào đất lầy, còn một số khác rơi vào các khe băng trong khi lẩn tránh sự quấy nhiễu của muỗi mắt và ruồi trâu, cát và phù sa đã phủ lên xác chủng. Những xác này được băng giá thường xuyên gìn giữ, còn những xác phơi trên mặt đất bị chim và dã thú ăn thịt, chỉ còn xương vỡ tan thành bụi theo thời gian, các ngà voi giữ được lâu hơn. Đó là lý do vì sao đảo lại trở thành cái kho chính chứa ngà ma-mút và hấp dẫn các thợ săn từ khắp bờ biển phương bắc của Xibiri.

– Tôi phải nói rằng, - Gôriunôp kết luận, - không phải tất cả các nhà bác học tán thành quan điểm của Tôn về nguồn gốc của băng hóa thạch trên đảo Liakhôpxki lớn. Chẳng hạn, Bungơ, người nghiên cứu đảo đồng thời với Tôn, tin rằng đó không phải là tàn dư của một băng hà trước đây mà là một cấu tạo về sau và băng ấy vẫn còn hình thành ở trên khắp vùng bắc Xibiri do nước đóng băng. Về mùa xuân nước chảy vào những khe sâu trong đất đóng băng về mùa thu vì rét và phủ tuyết về mùa đông. Do đó, băng hóa thạch này thuộc về một thời kỳ muộn hơn thời kỳ những con ma-mút sống.

– Trong trường hợp này thì các con vật ở trong băng như thế nào nếu băng vừa mới kết lại, - Côxtiacôp hỏi.

– Sự thực là chúng không ở trong băng mà ở trong đất của lãnh nguyên giữa băng. Tôn đã ghi chú và nhấn mạnh điểm này.

– Điều anh nói có nghĩa là những con ma-mút đi lang thang trên lãnh nguyên và bị thụt xuống đất lầy. Phải chăng lãnh nguyên trong thời kỳ đó là đầm lầy hay sao? Theo chỗ chúng tôi nghe thấy thì có cây to và cỏ mọc sum suê trong lãnh nguyên, - Oocđin nhận xét.

– Nếu chúng ta chấp nhận quan điểm của Bungơ thì điều anh nói là đúng, - Gôriunôp trả lời. - Nhưng tôi có xu hướng thừa nhận giả thuyết của Tôn. Trong vách đá mà chúng ta quan sát hôm nay, chúng ta thấy rằng đó không phải là băng lấp đầy miệng hố trong đất của lãnh nguyên mà ngược lại, đất này lấp đầy các chỗ trũng và các đường rãnh trong băng.

– Có cứ liệu nào khác, ngoài cứ liệu mà người ta biết về đảo Liakhôpxki, để chứng minh rằng bắc Xibiri là một băng hà hay không? – Oocđin hỏi.

– Có chứ! Tôn tìm thấy những băng tích xa xưa, đó là đất sét, cát, đá tảng, chúng đọng lại sau những trận băng hà trên bán đảo Taimưrơ, dọc theo sông Anabara trên đảo Côtennưi và đảo Xibiri mới. Mitđenđooc tìm thấy những đống đá do băng hà chuyển tới, nay còn đọng lại trên khắp lãnh nguyên Taimưrơ⁴.

– Tôi đã đọc một tài liệu nào đấy nói rằng băng hóa thạch cũng có thể được tạo thành theo những cách khác, - Oocđin nhận xét. - Trong lãnh nguyên, những cái hồ nhỏ thường đóng băng đến tận đáy và nếu trong mùa xuân, băng có một lớp phù sa ngăn không cho nó tan thì nó hóa thạch. Một mảng tuyết lớn đâu đây trên dốc của một ngọn đồi, ở chân một vách đứng cheo leo trên một con sông hoặc trong một khe núi đôi khi cũng có thể phủ đầy cát và phù sa và dần dần biến thành băng, băng này vẫn giữ được cho đến khi lớp bảo vệ của nó bị phá hoại.

– Rất đúng, - Gôriunôp nói. - Và tôi có thể nói thêm với anh một cách khác. Tôi muốn nói về băng phủ trên bờ của các con sông Xibiri mà thỉnh thoảng rất dày, dài và rộng. Về mùa xuân, băng này cũng có thể có một áo khoác bằng phù sa và cát.

– Xác của động vật sống đồng thời với ma-mút cũng đã được tìm thấy trong lớp băng phủ hóa thạch này. Nhưng chúng ta phải thừa nhận rằng vấn đề của băng hóa thạch vẫn còn nhiều khía cạnh mờ ám cần phải được nghiên cứu sâu hơn. Cho đến nay, chưa người nào đã xem đề tài này có tầm quan trọng đặc biệt và cần phải được nghiên cứu một cách toàn diện.

– Tôi nghĩ rằng vấn đề về những điều kiện sống và sự tiêu vong của những con ma-mút cùng những sinh vật cùng thời với nó cũng đã không đủ để giải thích và cần phải được nghiên cứu sâu hơn, - Oocđin nói. – Hãy lấy vấn đề tại sao chúng lại đi trên các băng hà hoặc trèo lên băng phủ làm thí dụ.

– Điều này dễ dàng giải thích, chúng phải tránh muỗi mắt, ruồi trâu và những con bọ đốt khác có lẽ đã có rất nhiều. Thậm chí ngày nay anh sẽ thấy con tuần lộc hệt như thế trong mùa hè, tìm nơi an dưỡng trên các đống tuyết, đống băng dọc theo bờ biển. Sau khi ăn no nê trên bãi rêu, chúng đứng hàng giờ trên những nơi lạnh lẽo này, ngủ chập chờn hoặc nhai lại thức ăn. Dĩ nhiên, ngoài điều này có nhiều điều mà chúng ta không biết về ma-mút. Sự tiêu vong của những con vật này người ta cho là do khí hậu xấu đi. Nhưng điều đó không xảy ra ngay, quá trình phát triển qua nhiều thế kỷ. Do đó, sự tiêu vong có thể đi sau sự thoái hóa và giảm dần. Khía cạnh của vấn đề này đã không được đề cập đến chút nào và để làm việc này thì cần phải tập hợp rất nhiều xương hóa thạch.

– Chúng ta có nên nghiên cứu về những điều này chăng? - Côxtiacôp nói.

– Năm tới, khi quay về Nga, chúng ta sẽ tốt nghiệp trường đại học và...

GIỮA NHỮNG ĐẢO CỦA VÙNG XIBIRI MỚI

Sáng hôm sau, khi trời vừa rạng, các nhà du hành lại lên đường. Họ đi khoảng năm cây số về hướng tây dọc theo bờ biển phía nam của đảo. Các vách băng ở đây hoàn toàn chẳng khác gì những vách băng họ đã thấy ngày hôm trước. Xa hơn nữa là con đường đi qua bán đảo phía tây dài dằng dặc, nhô ra biển, có ngọn núi Kighiliăc lởm chởm, một trong bốn ngọn núi của bán đảo. Vị trí kỳ lạ của núi giữa biển có thể giải thích một cách tốt nhất là thiên nhiên đã phá hủy một phần của đảo, chỉ để lại eo đất dài và hẹp. Các nhà du hành phải đi qua eo đất này, vì vậy sẽ làm cho hành trình của họ bớt đi ba chục cây số.

Ngọn núi được gọi là Kighiliăc bởi vì nó có nhiều trụ cao với hình thù quái dị bởi sự xói mòn làm nứt nẻ đá gơ-ra-nít. Các thợ săn địa phương tưởng tượng những cột trụ này là hình thù của những người hóa đá (Kighi tức là người; kighiliăc tức là thuộc về người). Những người thợ săn nói chung vẫn sùng kính ngọn núi này.

Ví dụ họ rất không hài lòng khi thấy Bungơ lấy búa ghè núi ra để lấy các mẫu đá. Họ nói anh ta làm như vậy là xúc phạm tới thần thánh và không thể không bị trừng phạt, đe anh ta rằng kẻ nào dám trèo lên núi thì lập tức sẽ bị một đám sương mù dày đặc bao phủ và ngã xuống vực chết. Quả vậy, người ta thấy ở đây có rất nhiều đám sương mù bất chợt hiện ra và lời dự báo của những người mê tín rất có thể thành sự thật, Bungơ không lên đỉnh núi và những người cùng đi đã cúng tiền đồng và bạc cho núi.

Những nhà du hành di qua khe núi phải toát cả mồ hôi: người ta phải kéo ngược xe trượt tuyết lên dốc khe trong một vách đá, sau khi đi vài cây số đường đồi thì xe lao xuống dốc bên kia.

Trên eo đất, những người đánh xe hướng về núi Kighiliăc, cúi đầu và cầu nguyện cho cuộc hành trình may mắn và cuộc săn bắn thuận lợi. Họ không thể cúng tiền cho ngọn núi, bởi vì, với những cột trụ ảm đạm phía dưới, phủ tuyết từng phần và giống như một ngôi nhà đổ nát khổng lồ, ngọn núi cách họ khoảng mười hai cây số. Do đó, họ chỉ lấy một nhúm thuốc lào và thổi về phía ngọn núi. Vốn từng trải hơn bạn mình, Gôrôkhôp không tham gia vào nghi lễ này nhưng anh ta nhìn Nhikiphôrôp với vẻ trách móc khi anh này nói, giọng chế giễu:

– Những thằng cha mê tín dị đoan này làm phí thuốc quá!

Sau khi những xe trượt tuyết đã xuống hết dốc, các nhà du hành vượt qua băng đi về hướng đông-bắc dọc theo bờ biển tây-bắc, nhìn trên bản đồ nó giống như một tam giác không đều có cạnh dài gần một trăm cây số và đỉnh chi về phương bắc. Đường đi không khó khăn bởi vì phần lớn các gò băng chạy song song với bờ biển và các nhà du hành có thể đi trên tuyết bằng phẳng giữa các gò băng ấy, thỉnh thoảng lại vượt qua những dãy băng nằm ngang. Những người đánh xe thúc chó đi nhanh hơn. Thỉnh thoảng, họ lại nhìn bầu trời; từ khi họ rời khỏi Cadatrie, khí trời đã dịu và có nắng nhưng bây giờ thì bắt đầu xấu đi; ngày hôm đó, mặt trời chiếu qua một màn mây mỏng, trong khi đó thỉnh thoảng từng cơn gió mạnh từ tây-bắc thổi về. Họ phải đi gấp để tránh một cơn bão tuyết trước khi đến chỗ cắm trại. Họ không mang theo chất đốt, bởi vì họ hy vọng tìm thấy gỗ trôi trên bờ biển. Nhưng trên giải đất dài hai mươi cây số của bờ biển chỉ có những vách đá phủ dày băng. Gôrôkhôp nhắc các bạn chú ý đến một chỗ có một vách đá mà ở đó có cái khe khó nhận thấy, khe này có lúc đã tuôn nước hồ Tratxnôie khá lớn sau đó ra biển hết. Hồ này vẫn là nơi trú chân tốt về mùa hè của những con ngỗng trời trong thời kỳ chúng thay lông, chúng không bay được nên đã hấp dẫn nhiều thợ săn, họ dùng gậy khua được hàng trăm con ngỗng. Nhưng khi hồ cạn, ngỗng tìm nơi trú chân khác trong mùa hè và các thợ săn mất một nguồn cung cấp thức ăn cho họ và cho chó suốt trong thời kỳ săn bắn.

Sau dòng suối Bônsôie Dimovie, bờ biển của đảo trở nên bằng phẳng, hơi mấp mô phía trong, từ đây người ta thấy mờ mờ hiện ra ngọn núi Khaptagai ở trung tâm. Từ cửa con suối này, các nhà du hành đáng lẽ đi xa dần bờ biển và hướng thẳng về phía cực nam của đảo Liakhôpxki nhỏ, tiếp theo đảo Liakhôpxki lớn về phía bắc, từ xa xa cũng thấy được nó chút ít. Nhưng những người đánh xe khi nhìn về chân trời phía tây lại muốn tiếp tục đi dọc theo bờ biển và thúc bầy chó đi nhanh hơn.

– Họ muốn đi đến mũi Vanca trước khi có cơn giông, - Gôrôkhôp giải thích sau khi đã trao đổi với những người đánh xe, - Chúng ta sẽ tìm thấy chỗ trú tốt hơn để tránh cơn bão trên mạn khuất gió của mũi đất và có nhiều gỗ trôi ở đây.

Quá trưa, khi họ đã đi qua cửa con sông nhỏ Blutnaia, những luồng gió từ phương tây bắt đầu thổi ngày càng mạnh làm cho bụi tuyết ở các gò băng bốc lên mù mịt. Bụi tuyết tụ lại thành mây trong, chạy qua không khí hoặc lượn ngoằn ngoèo trên tuyết. Bây giờ mặt trời hầu như đã bị lớp bụi mỏng này che khuất hoàn toàn.

Trời càng lạnh hơn, những con chó chạy như bay qua những dải đất phẳng, còn người thì đi bằng thanh gỗ. Mỗi khi trượt tuyết phải ráng hết sức theo sau chúng, họ chỉ nghỉ không chạy khi đến chỗ có gò băng, ở đây họ lại phải dùng tay đẩy xe trượt tuyết vượt qua.

Mỗi khi gió dịu đi và có thể nhìn được thì họ thấy bóng đen của mũi Vanca. Họ đi qua cửa khẩu của con sông nhỏ Tiaxcaia và bắt đầu đi vòng quanh mũi đất nhô xa ra biển. Ở phía tây, bầu trời đã xám lại và những ngọn gió mạnh thổi bật cả người; tuyết tạt vào mắt, vào mặt họ, bầy chó vẫn chạy, đầu cúi xuống và quay về bên phải. Vất vả lắm họ mới đi vòng qua mũi đất. Họ bắt đầu thở dễ dàng hơn khi họ đến rìa khuất gió của mũi đất. Ở đây gió nhẹ. Phía trên cao độ một vài mét, bầu trời trắng như sữa vì có những đám mây tuyết đang bay, chỉ có một số bông tuyết rơi lả tả trên mặt đât.

Trời vẫn còn sớm, nhưng họ không thể tiếp tục cuộc hành trình vì ở bên kia mũi đất đã dựng lên bức tường trắng của cơn bão tuyết như đang muốn xông tới chỗ họ. Vịnh lớn chạy dài ở phía đông của mũi đất cũng bị biến mất sau màn tuyết; chỉ có một dải hẹp được mũi đất che chở. Ở đây không có một nhà ở nào và các nhà du hành phải dựng lều ở bên rìa một vách đá, trên mảnh đất bằng phẳng nhất mà họ có thể tìm thấy giữa những đống đất đá, trôi từ trên vách đá xuống trong mùa hè. Những người đánh xe chọn cách làm khác: họ dùng rìu đục một cái hang trong một đống tuyết bên cạnh vách đá. Gôrôkhôp khuyên các nhà du hành cũng làm như vậy, vì gió có thể đổi chiều sang hướng bắc và sẽ không thể tìm nơi nào có thể trú ẩn được trên mũi đất trong băng tuyết và đêm tối. Anh ta nói rằng cơn bão tuyết có thể kéo dài một hoặc hai ngày.

Đào hang trong tuyết dày đặc cũng không mất nhiều thời gian lắm, tuyết vỡ ra thành những tảng lớn, một bức tường được làm bằng những tảng tuyết ở cửa ra vào để phòng khi gió đổi chiều. Sau đó người ta bắt đầu đào gỗ trôi ở các gò băng và trong đống tuyết dọc theo bờ biển, Khi đã làm xong, họ mới khuân các thứ trên xe trượt tuyết xuống và chui vào trong hai chỗ ẩn nấp tuy chật chội nhưng tiện nghi. Những con chó đã cuộn mình lại trong những tảng đất xốp đằng sau các gò băng và các cỗ xe. Chúng nằm nghỉ và chờ bữa ăn chiểu. Để phòng những hang tuyết khối bị tan vì ảnh hưởng sức nóng của lửa, họ đốt lửa ở ngoài trời và trong chỗ trú ẩn làm bằng những tảng tuyết xếp lại.

Cơn bão tuyết gầm rú suốt đêm và kéo dài cho đến trưa hôm sau.

Ngày hôm sau, khi gió có những dấu hiệu ngừng lại và trời sáng dần đôi chút, họ chuẩn bị lên đường. Từ mũi đất Vanca, họ đi về phía tây-bắc cách khoảng mười cây số đến địa đầu của đảo Liakhôpxki nhỏ, đảo này nhỏ hơn đảo Liakhôpxki lớn nhiều. Đảo này dài từ bốn đến năm mươi cây số từ bắc đến nam, rất bằng phẳng và thấp, chỉ có một vài đồi thấp rải rác dây đó. Các nhà du hành đi dọc theo đảo từ phía tây trên bờ biển và nghỉ đêm ở đây, khi họ chưa tới địa đầu bắc. Ở đây, chỗ ẩn náu duy nhất chống lại khí hậu khắc nghiệt là những mảng băng, nhưng may thay đêm lại yên tĩnh.

Ngày hôm sau cuộc hành trình tiếp theo rất gian khổ. Họ phải đi qua một cái khe rộng giữa các đảo Liakhôpxki nhỏ và Côtennưi dài gần bảy mươi cây số. Khó khăn ở chỗ có một dòng nước chảy từ đông sang tây qua khe làm cho đến tận cuối mùa thu biển vẫn không đóng băng được. Nhưng ngay cả khi băng được tạo ra thì các cơn bão thường làm cho nó vỡ tan. Điều này làm cho băng thỉnh thoảng lại di chuyển, vì vậy có rất nhiều gò băng.

Các nhà du hành mang theo một ít chất đốt để đề phòng trường hợp bất trắc phải ngủ lại một đêm trên biển và họ di chuyển về hướng tây-bắc, hướng về mũi Metvedi ở chân đảo Côtennưi⁵. Người ta có thể thấy đảo ở chân trời có hình thù của một khối lớn bằng phẳng và lồi ra hình trôn chảo, vì vậy mà người ta gọi nó là đảo cái chảo. “Cái chảo” này có đỉnh Môlacatin dù là ngọn cao nhất nhưng vẫn không lộ rõ.

Đoàn người vượt qua hai mươi cây số đầu khá dễ dàng: một vài gò băng ở trên dải đất này nhỏ, nhưng sau đó là khu vực của dòng chảy, về mùa thu đầy những hồ nước trên băng đi khó hơn. Những gò băng rất lớn. Có vài dãy gò băng và cả những tảng băng đứng riêng cao đến hai mươi mét. Người ta phải dùng rìu để xẻ đường và những xe trượt tuyết được kéo bằng những dây da chập lại vì bầy chó đã quá mệt nên không thể kéo được. Một vài gò băng làm cho họ phải dừng lại từ ba mươi phút đến một giờ.

Lúc mặt trời lặn, họ mới chỉ đi được nửa khe, nhưng họ đã vượt qua được chặng đường xấu nhất. Họ phải nghỉ đêm trước một gò băng lớn, vì họ mệt quá nên không trèo qua được. Họ cắm lều giữa những đống băng lớn. Sau khi ăn vội vàng bữa cơm tối, họ lăn ra ngủ vì đã qua một ngày gian khổ.

Khoảng gần nửa đêm, Gôrôkhôp thức dậy vì nghe một tiếng vỗ mạnh ở trên đầu.

– Lại có một cơn bão nữa chăng? - anh ta lẩm bẩm và định quay lưng ngủ. Bỗng lều bị giật rất mạnh dường như sắp đứt tung các đường khâu.

“Lại có chuyện gì rắc rối đây?” – anh ta tự nhủ. Gôrôkhôp chui ra khỏi túi ngủ và bò ra cửa, phải chật vật lắm mới cởi được dây buộc và ló đầu nhìn ra ngoài. Ngoài trời, băng giá buốt đến tận xương, tuyết tạt vào mặt. Căn lều rung chuyển và chao đi chao lại dường như sắp bay mất.

“Vô kể khả thi rồi! Những người khác chắc đã phải thức dậy và căn lều phải được giữ vững, - người thợ săn nghĩ, - hoặc là về chầu diêm vương cả thôi”.

Anh ta lay mọi người dậy và cả năm người bò ra ngoài lều. Họ dùng những cái cọc sắt đóng chặt lều sâu xuống băng. Rồi, vẫn tiếp tục bò, họ kéo những cỗ xe trượt tuyết chở nặng và đem đặt từng cái bên ba góc lều, dùng thừng buộc chặt lều với các cỗ xe. Họ phải dốc sức ra để làm những việc này: một cơn gió mạnh bốc họ lên khỏi mặt đất và làm cho họ tức thở, tuyết làm tối tăm mắt mũi. Trời tối như mực và chỉ cách ba bước là người nọ đã không trông thấy người kia. Trong tiếng gió gào thét và rên rỉ mỗi khi thổi qua những khe nứt trong các gò băng, người ta nghe tiếng rìu bổ chan chát; tiếng động này vẳng từ lều của những người đánh xe cách đó mười bước và điều đó có nghĩa là họ cũng đã thức dậy và đang cứu chữa lều.

Sau khi đã làm xong mọi việc, họ quay về lều để tiếp tục ngủ. Nhưng họ còn phải mất một lúc lâu để làm ấm người vì rét quả, và vì tuyết đã chui vào ống tay áo và cổ áo của họ. Khi trời bắt đầu sáng, Gôriunôp đã thức dậy đầu tiên. Anh ta nhìn ra ngoài trời, cơn bão vẫn dữ dội nhưng căn lều hầu như không rung chuyển. Bị tuyết đè xuống ở mặt ngoài, những cánh lều phình ra ở bên trong giống như dạ dày của một con vật khổng lồ và bị đe dọa bục ra dưới sức nặng của tuyết. Cần phải bò ra ngoài một lần nữa và quét sạch tuyết đi. Gôriunôp không đánh thức bạn dậy, anh ta tự mình lấy thuổng gạt tuyết. Những đống băng gần nhất đã có thể thấy qua một cái màn trắng đục, gió hình như yếu hơn nhưng tuyết xuống dày hơn và nhẹ hơn.

Bỗng một tiếng kêu thét bị nghẹn lại, tiếp theo đó là một tiếng rên rỉ làm cho Gôriunôp quay về phía lều của những người đánh xe. Trước đây một lát có thể phát hiện được lều nhưng bây giờ thì lại không thấy nữa. Thấy sự chẳng lành, Gôriunôp chạy đến lều rón rén từng bước, dẫm lên những con chó đang nằm trên tuyết. Cái lều đã cũ và không bền nên đã bị sức nặng của tuyết đè ụp xuống. Mép lều rách toang. Lều phủ tuyết đổ ụp xuống những người đánh xe đang ngủ dưới những đống chăn và họ không cử động được, họ đang khe khẽ rên rỉ vì ngạt thở.

Gôriunôp chạy đến lều của mình, đánh thức bạn dậy, anh ta vớ lấy một cái thuổng chạy nhanh đến chỗ những người đánh xe và bới họ ra khỏi tuyết, tuyết đang là huyệt chôn họ. Chẳng bao lâu sau Gôrôkhôp và Oocđin chạy đến. Họ kéo lều bị phủ tuyết ra, giải thoát cho những người đánh xe: một người đã ngất đi và cần được làm hồi tỉnh.

Khi đang cứu chữa cho những người đánh xe thì trời đã sáng; cơn bão tuyết hình như đã ngừng. Tuyết rơi nhè nhẹ, gió thổi từng cơn và mặt trời đã ló ra ở phía đông. Họ bới những con chó và các cỗ xe ra khỏi tuyết, uống một ít trà nóng và tiếp tục lên đường. Tuyết mới rơi phần nào đã cản trở họ vì nó đã làm cho đất mấp mô nên những con chó và các cỗ xe thỉnh thoảng lại rơi vào những cái rãnh sâu. Hai người buộc phải đi dùng thanh ván trượt tuyết để đầm một con đường cho chó.

Đảo Côtennưi đã nhô ra và chiếm một góc ở chân trời. Những nhà du hành có thể phân biệt được những dãy đồi hơi phẳng và các vách đá trên bờ biển, dọc theo đó, những hòn đá cuội hiện lên mờ mờ màu đen trên nền tuyết trắng. Về bên phải, ở cách không xa là đảo Phatđêepxki thấp hơn mờ mờ in bóng ở chân trời.

Vào khoảng lúc mặt trời lặn, sau khi vượt qua một vài quãng đường gồ ghề, họ đến mũi Metvedi và đi nhanh năm cây số nữa đến cái lều trên bờ biển đông-nam. Ở đây không bị những tường băng cản trở như ở bờ đảo Liakhôpxki nhỏ mà có những thành núi cứng khi thì tạo thành những tường dựng đứng trên băng khi thì xuôi xuống biển và trong trường hợp này đã bị tuyết phủ lên.

DỌC THEO ĐẢO CÔTENNƯI

Căn lều làm trên bờ biển đã hỏng nặng. Các thợ săn ít khi đến đảo vì khó đi và thú săn ở đây hiếm. Chỉ khi các đoàn thám hiểm đến, căn lều mới được tu bổ, nhưng đã nhiều năm nó không được coi sóc nên mới bắt đầu dột và thủng lỗ chỗ, còn tường thì đổ sụp xuống. Các nhà du hành thấy không cần phải tu bổ lều vì họ chỉ nghỉ lại có một đêm, và do thời tiết tốt nên họ cắm trại ngoài trời.

Trời vừa sáng, họ đã thức dậy vì nghe tiếng chó sủa một cách điên cuồng.

– Hình như có gấu rồi đấy! - Gôrôkhôp kêu lên, vụt chạy ra ngoài lều không kịp mặc thêm quần áo, súng cầm nhăm nhăm trong tay, những người khác chạy theo anh ta. Một cảnh tượng thú vị hiện ra trước mắt họ. Đứng cách bầy chó mười bước là ba con gấu Bắc cực dáng điệu lưỡng lự, tất cả tám mươi con chó buộc xích đang dựng đứng hai chân sau, sủa rất hăng, chúng gầm và rít lên. Thật là inh tai nhức óc đến người chết cũng phải đứng dậy! Những con gấu cũng nhìn nơi mà các con chó dễ dàng xông tới, để tránh không bị chó cắn vào sườn và mông. Chúng đang tiến về phía những con chó ở xa nhất trong bầy, những con chó này vì bị xích quấn không còn cách gỡ ra nhưng vẫn không ngừng sủa, Vừa vặn lúc này, súng nổ từ cả hai bên lều và một con gấu bị một viên đạn của Oocđin bắn trúng, ngã vật trên mặt đất, hai con kia quay đầu chạy để lại một vệt máu đỏ chảy ròng ròng sau lưng chúng. Những người đánh xe, Gôrôkhôp và Gôriunôp chạy đuổi theo và phút chốc đã đuổi kịp một con, con này rõ ràng bị thương nặng hơn con kia và bị giết ngay. Con thú thứ ba đã biến mất sau một gò băng.

Cuộc săn bắn bất ngờ đã cho các nhà du hành bây giờ có đầy đủ thịt tươi cho mình và cho chó và như vậy họ có thể bỏ lại một số khá lớn cá khô dự trữ trong kho mà họ định xây ở địa đầu phía bắc của đảo.

Xác con gấu lập tức bị lột da và xẻ thịt. Đoàn người lại tiếp tục lên đường đi về phương bắc. Họ phải mất 4 ngày nữa để đến địa đầu phía bắc của đảo vì đảo dài khoảng một trăm tám mươi cây số, bờ biển vẫn trải rộng hơn hai trăm cây số. Ở nội địa thì đó là một lãnh nguyên lởm chởm đá.

Khi đã quá trưa, các nhà du hành đi qua cửa khẩu của sông Retsetnicova và đi gần hết cuộc hành trình dọc theo bờ biển thì thời tiết lại xấu đi. Bầu trời phút chốc bị mây phủ, một cơn gió tây-nam mát nổi lên và tuyết bắt đầu rơi. Họ tiếp tục đi, vượt qua cơn bão tuyết vì không có nhiều băng giá và địa đầu phía bắc của đảo Côtennưi đã tới gần.

Đây là một mũi đất phẳng; gần mũi đất này đoàn thám hiểm của Tôn đã dựng lên một cái lều dùng làm nhà kho phòng khi phải nghỉ lại mùa đông trên đảo. Gôriunôp định dùng cái lều này làm căn cứ với mục đích ấy và làm một nhà kho để chứa thức ăn mà đoàn cần đến khi quay về đất liền.

Căn lều được sửa chữa tốt và các nhà du hành không ngờ lại tìm thấy thức ăn mà đoàn người đi tìm Tôn đã để lại: một số lớn cá khô, một số đồ hộp, một hộp sắt tây lớn đựng mỡ gấu, một vài hộp mì sấy và thậm chí một xác nai ướp lạnh. Trong mùa hè, các đảo trên quần đảo này là nơi ăn cỏ của các bầy nai rừng. Chúng vẫn đi qua băng đến đảo vào mùa xuân và rời đảo vào cuối mùa thu khi biển mới đóng băng. Chúng tiếp tục cuộc hành trình dài này mặc dù có nguy cơ là về mùa thu băng mỏng có thể dễ dàng bị gió đánh vỡ ra. Bầy thú từ đất liền cảm thấy tự do hơn trên quần đảo và được an toàn hơn để tránh kẻ thù chính của chúng là người. Hơn nữa, vào mùa hè chúng không bị các loài bọ quấy nhiễu, Các loài bọ đó thường làm cho cuộc sống của người và vật trên lục địa thật khốn khổ.

Những con nai đã bắt đầu di cư về quần đảo. Có những dấu vết trên tuyết ở nhiều chỗ gần Liakhôpxki nhỏ tất nhiên ngày càng nhiều. Các người đánh xe dự định săn nai trước khi quay về đất liền, do đó sau khi dỡ đồ vật trên các xe trượt tuyết xuống, họ chia tay các nhà du hành và lợi dụng thì giờ ban ngày còn lại đi dọc theo bờ biển phía đông của đảo Côtennưi, định tìm một chỗ mà họ có thể ngủ lại để kiếm chỗ săn. Gôriunôp nhờ họ đưa một bức thư cho Sencơ miêu tả tiến trình của cuộc thám hiểm. Đây là dịp cuối cùng để gửi một bức thư và Gôriunôp hơi buồn khi nghĩ rằng bức thư đến thủ đô vào mùa thu.

Lòng tràn đầy đau khổ, các nhà du hành từ biệt những người đánh xe, dõi theo bóng họ cho đến khi họ khuất sau một chỗ ngoặt trên bờ biển, Sợi chỉ cuối cùng nối họ với phần còn lại của thế giới đã đứt! Bây giờ thì họ lẻ loi, cô độc với những sức lực của mình trên ngưỡng cửa của một vùng đất không ai biết, ở đây, họ không còn trông mong vào sự giúp đỡ của một ai.

Để khuây khỏa nỗi sầu muộn, họ lấy thức ăn và trang bị định dùng cho nhà kho ra gói lại để sáng hôm sau nếu thời tiết thuận lợi, họ có thể đi gấp lên phương bắc. Tháng ba hầu như đã qua, một ngày dài hơn mười ba giờ và khi thời tiết êm dịu, mặt trời khá nóng, làm hỏng băng. Sau khi đã lôi các hòm ra đánh dấu và xếp đặt gọn ghẽ, trong lều còn chỗ khá rộng cho các nhà du hành.

Nhưng gió dịu đi về buổi chiều, đến nửa đêm bỗng mạnh lên khủng khiếp. Nhiệt độ sụt xuống 40° độ dưới không và một cơn bão tuyết nối lên. Lúc rạng đông, Gôrôkhôp và Nhikiphôrôp ra ngoài cho chó ăn, khi quay về nhà bị rét thấu xương và nói rằng không thể đi được nữa. Thời tiết như vậy thì không thể làm được gì ngoài việc trùm chăn ngủ, vì ngồi trong lều chẳng thú vị gì, trong lều tối om và khói tuôn từ ngọn lửa bập bùng trong bếp. Chỉ cần thức dậy khi chuẩn bị thức ăn. Sau đó lại nằm. Ngày thứ hai vẫn nằm lại vì bão tuyết.

Một ngày vô công rồi nghề, kết quả của bão tuyết trôi qua, Nhikiphôrôp khi đang đốt một ngọn lửa trong bếp đã tìm thấy một thanh củi lạ trong đồng củi trong lều. Anh ta xoay đi xoay lại trong tay. Sợ đem đun thì phí đi, anh ta đưa cho Gôrôkhôp.

– Đúng, có thể là móng chân của chim “êchxêkiu”, - anh chàng người Iacut nói sau khi xem kỹ.

– Móng à? Nhưng nó chỉ ngắn hơn cánh tay tôi một chút thôi, - anh chàng Cô-dắc ngạc nhiên kêu lên. - Để có những móng lớn như vậy, chim của anh phải lớn hơn cái lều này. Vậy nó sống ở đâu?

– Các ông già bà cả nói rằng: nó đã từng sống trên đảo Côtennưi. Người đầu tiên đi săn ở đây thấy nó. Matvây Ivanôvich ơi, anh có nghĩ rằng điều ấy đúng không?

Gôriunôp quan sát của bắt được, cười, đưa nó cho Oocđin và nói:

– Đây là sừng của một con tê giác lông len hóa thạch, sống cùng thời với ma-mút. Tôi đã thấy những cái sừng giống như thế ở viện bảo tàng Iacut và ở Pêtecbua, ở viện bảo tàng của Viện hàn lâm khoa học.

– Vậy anh có thể giải thích tại sao người ta lại nói đó là móng chân của một con chim khổng lồ không?

– Bởi vì hình thù và bề mặt của nó có vân làm cho nó càng giống một cái móng, và đó là lý do tại sao người Iucaghirơ, người Lamut và người Tunggut lại tin như vậy. Hơn nữa, một trăm năm về trước, quan niệm này được một số nhà bác học tán đồng. Hedenstrôm, người đầu tiên khám phá ra quần đảo Nôvôxibirơxcơ đã chú ý đến những cái móng này trong cuốn “Những đoạn trích về Xibiri” và khẳng định cương quyết rằng chúng thuộc về con chim ở đảo Côtennưi. Tôn thăm đồi Êchxêkiu gần dòng suối Đragôtxennaya, tại đây, những người hướng đạo quả quyết nói với ông ta là chim này sống. Họ bảo ông ta rằng nó lớn đến nỗi khi nó bay vào không khí thì nó che mặt trời. Khi những người đi săn đầu tiên đến Côtennưi, tiến gần đồi thì chim kêu lên: “Mau mau”, và bay vút đi. Trên đồi, họ tìm thấy một cái vỏ trứng và một vài lông chim to nhưng chim thì từ đó không bao giờ thấy.

– Nhân dân bảo rằng nó có hai đầu, - Gôrôkhôp nói thêm.

– Phải, tôi biết. Điều thú vị nhất là những người Iucaghirơ nghĩ rằng con đại bàng hai đầu trên đồng tiền của chúng ta là chim êchxêkiu. Vranghen ghi lại nhiều truyền thuyết kỳ lạ mà họ thường kể về nó. Họ tin rằng, sọ tê giác đôi khi tìm thấy cùng với sừng là sọ của chim êchxêkiu.

– Ở Xibiri, những thổ dân cũng có nhiều truyền thuyết về ma-mút, - Oocđin nhận xét.

Ngày hôm ấy, để giết thời gian, các nhà du hành hỏi Gôrôkhôp và Nhikiphôrôp về những con ma-mút và những con vật đã bị tiêu vong khác và nói cho họ biết, chính họ đã đọc những tài liệu về những con vật thời tiền sử ấy.

VƯỢT QUA BIỂN BĂNG

Cơn giông giam hãm những nhà du hành suốt ba ngày liền đã ngớt. Từ sáng sớm, mặt trời rực rỡ của mùa xuân đã ló ra tươi tắn và tỏa ánh sáng lấp lánh trên tuyết của miền Biển băng vô tận chạy dài từ mũi phía bắc của đảo Côtening về phía tây, phía bắc và phía đông. Mỗi người phải đeo kính bảo hộ để khỏi bị mù một cách đau đớn, tuyết rã về mùa xuân thường làm nhiều người ở Bắc cực đau mắt. Hàng năm vào lúc này, mặt trời xuống thấp, và hàng triệu bông tuyết trên băng rã ra, đặc biệt là sau lúc tuyết rơi chúng lấp lánh như hàng chục cái gương soi. Mắt bị ánh sáng rực rỡ làm cháy bỏng và rức buốt, không ngủ được, không nhìn thấy gì mấy ngày liền. Dùng kính đen cũng không đủ, nếu không che kín được mắt. Những người dân ở đây dùng một bìa cứng nhỏ có một khe hẹp đủ để cho luồng ánh sáng tối thiểu lọt qua nhưng cũng chẳng ăn thua gì, mắt vẫn bị hỏng.

Trong khi Gôrôkhôp và Nhikiphôrôp đang quét sạch tuyết trên cỗ xe, xếp lại dây cương cho ngay ngắn và sắp xếp đồ đạc thì ba người bạn đi lên đỉnh một ngọn đồi đằng sau mũi đất để khảo sát và tìm con đường tốt nhất để vượt biển, Buổi sáng hôm nay, trời trong cho nên họ có thể thấy mọi vật rõ ràng.

Từng cánh đồng phủ tuyết; ở đây những trận bão tuyết không ngừng gầm rú trong suốt mùa đông. Dọc theo cánh đồng băng có những gò băng rộng, trắng và không bằng phẳng dăng hàng, những gò băng này có những tảng băng giống hình đá cuội bám vào. Chúng không phủ tuyết và tỏa ánh sáng màu xanh nhạt. Một vài tảng lấp lánh như một cái gương phản chiếu ánh mặt trời. Tuyết lỗ chỗ những chấm đen. Đây không phải là những lỗ nước trên băng mà ở đây băng không bị phủ tuyết. Chỉ ở xa xa khoảng bốn mươi cây số có một dải sương mù trắng là là bay về biển, kéo dài dọc theo phía chân trời, thành thử khó đi qua. Khi bầu trời bị che phủ, nước không có băng có thể nhận ra do những điểm đen phản ánh lên những đám mây xám nhạt.

Một đám sương mù che khuất tuyết nằm ở phía ngoài vũng nước không đóng băng, nhưng ở chân trời về phương bắc, có một cái gì đen sẫm hiện lên bên trên đám sương mù ấy.

– Có thể là đảo Bennet, - Oocđin kêu lên. - Anh ta là người đầu tiên thấy đảo,

Gôriunôp và Côxtiacôp nhìn theo hướng đã chỉ và Gôriunôp lập tức dùng địa bàn xác định phương hướng của chấm đen.

– Không, không phải đâu, - anh ta nói. - Đảo Bennet còn ở xa về phương đông và đứng ở đảo Côtennưi thì không thấy được vì nó ở xa quá. Nếu đó không phải là một ảo ảnh thì chúng ta đang thấy Vùng đất Xannhicôp bởi vì chính Tôn bảo rằng nó ở ngay phía ấy.

Hai người lấy ống nhòm, còn người thứ ba lấy ra một kính thiên văn nhỏ do Sencơ tặng “để đi tìm Vùng đất Xannhicôp”. Những đống đen sẫm khi thì khuất sau sương mù trên đám nước không có băng, khi thì hiện ra. Tuy nhiên, họ đều phát hiện đó là một dãy núi sẫm, khá nhọn, trên đó là những bãi tuyết trắng lộ rõ thành từng phần. Dãy này chạy dài một khoảng ở cả hai phía rồi dốc đứng và chạy xa tắp. Theo đường chim bay, ít ra nó ở xa một trăm hai mươi hoặc một trăm ba mươi cây số.

– Đúng là vùng đất rồi. Phải, nó rất cao và núi non lởm chởm. Tại sao toàn bộ vùng đất lại không nằm dưới tuyết?

– Chắc là vì các sườn của nó quá dốc, nên không giữ được tuyết.

– Nhưng nếu sườn của chúng dốc thì tôi không hiểu tại sao vịt, ngỗng, người Ônkilôn có thể sống ở đây được?

– Có thể có thung lũng trong các dãy núi.

– Trong trường hợp nào thì cũng không phải là một ảo ảnh, chính là vùng đất Xannhicôp, - Gôriunôp tuyên bố. - Nó nằm đúng nơi Tôn và chính Xannhicôp thấy nó. Ảo ảnh thì không bao giờ có thể xuất hiện ở cùng một chỗ được. Những ảo ảnh xuất hiện trên vũng nước không đóng băng và vũng nước thì có thể chuyển sang một chỗ khác cũng như những ảo ảnh thay đổi hình thù.

Kính thiên văn tốt hơn ống nhòm, Côxtiacôp dùng nó báo rằng anh ta có thấy hai dãy núi, dãy trước hầu như hoàn toàn trắng và thấp hơn dãy sau, dãy này đen và lởm chởm.

– Tôi quả quyết rằng có một thung lũng giữa những rặng núi ấy và cả một thung lũng rất rộng là đằng khác.

– Và những người Ônkilôn sống hoàn toàn lẻ loi ở đây, - Oocđin nhận xét.

– Và ở đây, chúng ta đang muốn quấy nhiễu đời sống yên lành của họ, - Côxtiacôp nói thêm. – Khó mà tưởng tượng ra một dân tộc đã bị cắt lìa ra khỏi thế giới từ hàng thế kỷ nay.

Tiếng chó sủa ăng ẳng và tiếng gầm gừ của chúng ở dưới chân đồi, cắt đứt câu chuyện của họ và làm cho họ nhớ rằng đã đến lúc phải lên đường. Nếu không có bão tuyết hoặc băng giá lạnh thấu xương thì bầy chó hăng hái chờ hiệu lệnh lên đường và tỏ niềm vui sướng theo cách biểu hiện riêng của chúng khi thấy rằng mọi việc đã xong. Gôriunôp dùng địa bàn điều chỉnh lại hướng đến vùng đất bí mật rồi cùng với hai người bạn đi xuống lều.

– Hôm nay có thể thấy vùng đất nào? - Gôrôkhôp hỏi khi các bạn lại gần,

– Rất rõ, không có thể nghi ngờ gì nữa, - Gôriunôp nói.

– Tôi phải xem đã. Tôi sẽ đi khi các bạn uống chè. Tôi chỉ thấy nó một lần và nhìn thấy rất mờ.

Lấy ống nhòm ở các nhà du hành, cả hai người thợ săn trèo lên đồi. Những con chó thấy một vài người đến lều, còn một số người khác đi lên đồi thì nằm yên lặng trên tuyết.

Gôrôkhôp và Nhikiphôrôp xuống đồi và chắc rằng Vùng đất Xannhicôp có thể thấy rõ ràng và đúng vào chỗ mà họ đã thấy hôm trước.

Phút chốc đoàn người từ mũi đất đi vào biển băng và hướng thẳng về phương bắc. Những con chó được nghỉ ngơi trong ba ngày nên đi rất nhanh, mặc dầu xe còn chở nặng thêm một số củi dùng cho một tuần lễ. Có thể đi qua biển trong ba ngày nhưng bao giờ cũng có nguy cơ về một trận bão tuyết nữa và nó sẽ ghìm họ lại. Khó qua được một đêm trên băng giá lạnh lẽo nếu không pha trà được hoặc có thức ăn nóng.

Họ tiến rất nhanh khi qua những vùng bằng phẳng và đi chậm lại khi gặp những gò băng. Đến tối, sau khi đi được khoảng 40 cây số họ dừng lại nghỉ đêm trong một bãi rộng giữa các gò băng, họ tìm một chỗ bằng phẳng và kín gió. Họ nhanh chóng dựng lều, đốt lửa nấu ăn tối và ngồi một tiếng đồng hồ quanh đống lửa. Ngọn lửa hắt ánh đỏ lên tấm gương tuyết. Mặt trời đang xuống ở phía tây; ở phương nam trăng đang lên, khi thì ló ra khỏi những đám mây nhẹ, khi thì biến mất. Ở phương bắc, bắc cực quang lấp lánh những vòng cung và những cột màu vàng. Khi trăng khuất sau đám mây thì nó hiện lên rất rõ.

Trước khi đi ngủ, Gôriunôp trèo lên đỉnh một gò băng để nhìn bao quát chân trời. Trăng lấp ló trên bầu trời, và bình nguyên tuyết phủ cùng với các gò và các tảng băng lấp lánh một màu xanh êm dịu. Một ngọn gió lạnh thổi từ phương nam đến. Ở chân trời, những đám mây đen hiện ra và trên nền mây, bóng mờ mờ của đảo Côtennưi thấp thoáng.

Sáng hôm sau thời tiết xấu. Gió từ phương nam thổi đến càng mạnh. Gôrôkhôp và Nhikiphorôp đoán là có bão tuyết và thúc chó chạy nhanh, nhưng băng trở nên rất gồ ghề, lại có một vành đai gò băng rộng hầu như cứ mỗi cây số lại xuất hiện, nên họ đi chậm hơn ngày hôm trước. Từ sáng hôm ấy họ thấy rõ một vệt đen sẫm trên bầu trời mây phủ chứng tỏ có một vùng nước không đóng băng dài và rộng. Đến chiều họ càng đến gần và nghe được tiếng sóng vỗ. Cuối cùng, sau khi vượt qua một gò băng cao, họ thấy biển cả cách nửa cây số đầy những tảng băng nổi và có những ngọn sóng đang sủi bọt. Biển kéo dài đến tận phía bắc, dường như đến tận chân trời. Các nhà du hành định vượt qua biển cả trong ngày hôm sau, nếu không có bão tuyết ghìm chân họ lại.

Do đó, họ quyết định đi lên rìa băng để có thể thả nhanh xuồng xuống được và chất nó cũng tiện hơn. Gió thổi từ phương nam đến nên ở đây không có nguy cơ biển phá vỡ băng. Họ nghỉ đêm giữa những đám băng vỡ trên gò băng cuối cùng, cách biển khoảng một trăm năm mươi bước. Họ chọn một nơi bằng phẳng, ở đó khó khăn lắm mới có thể cắm trại, để các cỗ xe và chó. Ở phía nam và phía tây nơi này được những tảng băng dốc thoai thoải bảo vệ. Nói chung những tảng băng này đã chứa chấp họ, điều đó chứng tỏ rằng cơn gió bắc cuối cùng đã làm cho các đồng băng chạm vào nhau rất mạnh.

Trong chỗ trú ẩn, với một ngọn lửa nhỏ ở lối ra vào, người ta cảm thấy trong lều ấm áp và dễ chịu. Tuy nhiên, suốt đêm gió thổi càng mạnh và một cơn bão tuyết nổi lên. Dưới ánh sáng của ngọn lửa bập bùng, trên bầu trời tối sẫm, cách lều khoảng chừng năm đến sáu mét, họ có thể thấy những bông tuyết bay thành dòng uốn khúc phủ lên với vẻ xúc động, hết luồng này đến luồng khác. Bị gió dồn, những tảng băng nổi rung chuyển và thỉnh thoảng người ta nghe những tiếng nổ rền như tiếng súng ngoài tiếng gió gào và rên rỉ.

– Điều ấy có nghĩa là thế nào? - Côxtiacôp hoảng hốt kêu lên khi nghe tiếng súng nổ rền lần đầu tiên.

– Đó là băng rạn nứt, - Gôriunôp trả lời.

– Phải, băng đang rạn nứt, - Gôrôkhôp khẳng định, giọng bình tĩnh,

– Nhưng liệu chỗ trú ẩn của chúng ta có an toàn không?

– Chừng nào gió không đổi chiều và vẫn thổi từ phương nam đến, bởi vì sau đó, sóng sẽ vỗ mạnh vào rìa băng của chúng ta, xốc nó lên và làm cho nó vỡ ra. Nhưng chúng ta sẽ an toàn khi có một ngọn gió nam.

– Tuy nhiên ở đây vẫn khủng khiếp lắm, Matvây Ivanovich ạ. - Nhikiphôrop nói, - Dù anh nói thế nào mặc lòng, nên nhớ rằng chúng ta đang ngồi ở đây một cách bình yên, hút thuốc lá và nói chuyện phiếm và chỉ có khoảng hai thước băng giữ chúng ta lại trên một cái vực thẳm không cùng. Dẫu sao ở đây, giữa các hòn đảo, vẫn vui hơn nhiều vì nó nằm giữa quần đảo. Biển không sâu và có đất liền kề ngay tại đây.

– Có khác gì đâu, nếu biển ở dưới chân chúng ta sâu bao nhiêu: hai mươi hoặc một trăm thước? - Oocđin cười. - Nếu băng tan thì nhất định là chúng ta sẽ về chầu diêm vương cả thôi.

– Mặc, ở đây đáng sợ hơn nhiều, bởi vì không thấy biển mà cũng chẳng thấy đất liền ở đâu cả.

– Nếu vậy, hãy chui vào cái áo lông xù của anh và đi ngủ cho được việc. Có lẽ anh sẽ được toại nguyện, Gôrôkhôp pha trò.

– Chúng ta hãy đi ngủ và đến sáng mai, ban ngày, chúng ta sẽ cảm thấy dễ chịu hơn.

Đêm ấy họ ngủ nhưng rất lo âu. Vì nằm trên băng cho nên họ nghe thấy càng rõ khi gần, khi xa tiếng rạn nứt của băng. Những con chó cũng vậy, trái với lệ thường, chúng cũng không ngủ yên giấc và thỉnh thoảng một con lại sủa và rít lên hoặc gầm gừ, Gôrôkhôp thức dậy nhiều lần và nhìn ra ngoài căn lều để xem gió có dổi chiều hay không. Sáng ra mọi người đã thức dậy, anh nói để các bạn yên lòng:

– Ở ngoài trời không thấy gì cả, gió vẫn thổi mạnh như trước nên các bạn không cần dậy.

Họ nằm trong các túi ngủ suốt buổi sáng, cho đến khi bụng đói, họ mới ra ngoài. Một ngọn lửa đang cháy và nồi bắt đầu sôi, Gôrôkhôp và Nhikiphôrôp cho chó ăn. Bầy chó đang túm tụm với nhau giữa hai đống băng lơ lửng, ở đây thực ra không có gió. Tính chất của cơn bão tuyết bắt đầu thay đổi. Trong năm hoặc mười phút, bão đã biến mất, bầu trời lại sáng ra, sau đó bão lại bắt đầu gầm rú mạnh hơn. Trong lúc bão ngớt, Gôrôkhôp trèo lên đỉnh gò băng cao, nhìn xung quanh và huýt sáo gọi các bạn:

– Này, các bạn nhìn xem: chúng ta đang trôi dạt, nước tràn khắp nơi.

Hoảng sợ, những người kia cũng trèo lên gò băng theo Gôrôkhôp và thấy rằng ở phương nam, từ chỗ họ đã vượt qua băng ngày hôm trước, có một dải nước đen sẫm mờ mờ hiện ra sau màn tuyết, ở phương bắc cũng vậy, trong khi phía đông và phía tây, có nhiều gò băng, nhưng họ không thể thấy những gò băng ấy tận cùng ở đâu. Họ không có hy vọng nhìn lâu bởi vì một ngọn gió mới lại nổi lên phủ mọi vật trong tuyết và đẩy họ xuống. Họ buộc phải quay về lều. Gôriunôp nói:

– Theo chỗ tôi thấy thì vùng băng của chúng ta đang bám một cách lỏng lẻo vào phần còn lại của cánh đồng băng và khi băng rạn nứt thì gió xé nó ra và ném nó ra biển.

– Nhưng về phương nào?

– Dĩ nhiên là về phương bắc theo hướng gió.

– Nhưng nếu có một dòng nước trong phần này của biển thì nó có thể đưa chúng ta đi xa đến tận hướng đông hay hướng tây.

– Điều đó rất có thể xảy ra. Như vậy thì chúng ta phải làm gì?

– Chẳng làm gì cả. Trong thời tiết này, rất nguy hiểm khi đi trên một chiếc xuồng. Chúng ta cần phải đợi cho đến khi bão ngừng.

– Nhưng nếu băng lại tan ra nữa thì sao?

– Bởi vì từ trước đến nay nó không tan ra thì chúng ta hy vọng rằng nó vẫn giữ được ít nhất là cho đến khi nó va phải một cánh đồng băng khác hoặc vùng băng chính.

– Trong khi chúng ta đang chờ đợi thì tốt hơn hết là chuẩn bị sẵn xuồng và xếp mọi thứ lên.

– Đúng thế, - Gôrôkhôp nói.

Sau bữa ăn sáng, họ khuân các đồ đạc trên xe trượt tuyết xuống và lắp ghép xuồng rồi họ xếp hành lý và xe trượt tuyết lên xuồng, chỉ để lại căn lều và các túi ngủ. Những cái này có thể gói ghém tức khắc khi có dấu hiệu nguy hiểm đầu tiên. Thỉnh thoảng, khi lặng gió, họ trèo lên gò băng, nhưng không thấy gì thay đổi vì trước mặt, biển chạy dài đến phía bắc và phía nam, và trên cả hai phía khoảng một trăm thước, băng ngăn cách họ.

Như vậy là một ngày đã trôi qua. Bão tuyết vẫn gầm lên. Sau bữa cơm chiều, họ ngồi quanh ngọn lửa đang lụi dần một lúc lâu, đầu óc căng thẳng vì hoảng sợ. Thỉnh thoáng hình như băng ở dưới chân họ lại rung chuyển. Tuy nhiên từ sáng không còn dấu hiệu nào chứng tỏ băng đang rạn nứt. Rõ ràng là cánh đồng băng của họ khá vững chắc. Đêm đến, để sẵn sàng đối phó với mọi bất trắc, họ thay phiên nhau ngồi trực. Gió bắt đầu yếu dần và thỉnh thoảng mảnh trăng lu lại hiện lên trong sương tuyết mịt mùng.

Oocđin, người ngồi trực cuối cùng, chợp ngủ cho đến sáng và thức dậy khi ánh mặt trời rọi lên mặt. Anh ta ngạc nhiên khi thấy mặt trời đã nhô lên và một bầu trời mờ xanh ở trên đầu. Cơn giông đã đi qua, có một ngọn gió nhè nhẹ nổi lên thỉnh thoảng lại ngừng thổi. Tuyết rơi lấp lánh làm chói cả mắt.

Trèo nhanh lên đỉnh gò, anh ta thấy mặt biển xanh trải rộng về phương nam đến tận chân trời, với những làn sóng lăn tăn; ở phương tây cánh đồng băng đã tận cùng khoảng nửa cây số; ở phương đông còn gần hơn. Ở phương bắc hoàn toàn gần luồng nước, trông thấy cả những mép tảng băng trôi từ từ lại gần. Oocđin vội đánh thức mọi người dậy. Mọi người tập hợp trên gò băng.

– Nếu không nhờ mặt trời lên để định hướng ngay được cho chúng ta thì tôi đã nghĩ rằng biển ở về phía bắc chúng ta như trước, - Côxtiacôp phấn khởi nói.

– Chúng ta thật vô cùng may mắn, - Gôriunôp nói.

– Đáng lẽ đi trên một chiếc xuồng, và bận bịu vì xem xuồng có thể chở được bao nhiêu thì chúng ta lại ngủ một cách bình yên trong một cái lều trong khi giông tố đưa chúng ta vượt qua biển.

– Dường như là chúng ta đi phà qua sông, - Gôrôkhôp nói thêm,

– Và không mất tiền nữa, - Nhikiphôrôp cười, - theo giấy thông hành của chúng ta.

– Con mẹ bão tuyết đã cho chúng ta một mẻ hoảng sợ và nó làm vậy để tránh cho chúng ta khỏi bị sai lầm, Côxtiacôp nói.

– Anh có nghĩ rằng nó sẽ đưa chúng ta đi đến tận bờ vùng đất hay rốt cuộc chúng ta sẽ phải hạ thủy xuồng của ta không? - Oocđin hỏi.

– Chúng ta hãy hy vọng rằng nó sẽ đưa chúng ta đi đến bờ. Bây giờ nó cách không xa, một ngọn gió nổi lên nên gò băng của chúng ta trôi nhanh.

– Bây giờ thì chúng ta hãy ăn sáng và chuẩn bị đi tiếp, - Gôriunôp gợi ý.

Chỉ có một ngọn gió nhẹ đẩy đi, nên cánh đồng băng, nơi đã dùng làm một cái nhà thật tốt cho đoàn người trôi đi chầm chậm. Các nhà du hành đã ăn sáng xong. Họ lấy xuồng riêng ra, chất đầy các xe trượt tuyết và trèo lên đỉnh gò băng để chờ khi nhà của họ vấp phải rìa băng và đứng lại. Gần một giờ, họ mới cảm thấy sự va chạm, thấy băng dọc theo đường tiếp xúc xô vào nhau và dựng lên thành một gò băng. Nhưng sức ép nhẹ, chỉ có một dãy băng vỡ thấp xuất hiện và phà dừng lại.

– Đến rồi! - Gôrôkhôp kêu lên.

Dùng rìu và thuổng để mở một con đường, các nhà du hành đưa xe trượt tuyết đến điểm tiếp xúc và chọn nơi bằng phẳng nhất để vượt đồng băng đứng yên một cách nhanh chóng.

Làm ra vẻ nghiêm nghị, nhưng kỳ thực để riễu cợt, Nhikiphôrôp cúi rạp mình trước cánh đồng băng và nói to:

– Cảm ơn cậu đã cho chúng tớ đi qua. Thật ra, cậu đã cho chúng tớ đi ngựa.

Cho là cái đồng băng không thể đưa họ đi xa được, Gôriunôp dẫn đoàn thám hiểm đi về phía bắc, dự tính nhìn thấy được Vùng đất Xannhicôp từ đỉnh của một gò băng lớn hơn và từ đây định hướng đi. Lúc đầu đường đi rất khó, hết gò băng này lại đến gò băng kia và đến lúc ăn trưa họ mới đi được không đầy mười cây số. Các gò băng đã che khuất mắt nhìn. Cuối cùng, vào lúc đúng trưa họ đến một vùng bằng phẳng hơn và qua làn sương mù, họ thấy những đỉnh núi nhọn của vùng đất bí mật in hình lên nền trời, nhưng họ vẫn còn cách nó rất xa.

– Hôm nay chúng ta đã đi được ba ngày mà hình như chúng ta vẫn không thấy được Vùng đất Xannhicôp rõ hơn, - Gôrôkhôp nói bằng một giọng lạ lùng làm cho Gôriunôp đang đứng gần anh ta phải chú ý.

– Nhikita, hình như cậu có cái gì bực tức thì phải?

– Rất đúng, - anh ta nói. - Tôi đang ngờ vực đây. Băng đã đưa chúng ta đi một cách kỳ lạ qua biển. Đó là điềm gở. Và tôi cũng nghĩ rằng chúng ta thấy không phải vùng đất mà là một ảo ảnh. Bao giờ nó cũng đứng trước mặt chúng ta như một ngọn hải đăng ở xa, luôn cám dỗ chúng ta. Chúng ta sẽ đi quá xa rồi không thể quay về được.

– Anh tưởng tượng đấy thôi, - Gôriunôp cười. - Anh sẽ thấy, trong một hai ngày, chúng ta sẽ đứng cách vùng đất chỉ một con sào thôi.

– Theo tôi nghĩ thì nếu ngày mai chúng ta không thấy nó, tốt hơn là chúng ta quay về kẻo đã quá muộn.

Gôriunôp không trả lời và đi về hướng vùng đất. Nó ở phía đông-bắc. Rõ ràng là gió, hoặc dòng nước đã đưa phà của họ đi khá xa về phía tây, cho nên họ cũng phải đổi hướng đi. Tuyết càng bằng phẳng thì họ lại càng đi nhanh hơn và đến chiều, họ đã đi được ba mươi cây số nữa. Ngay trước khi mặt trời lặn, chân trời hoàn toàn sáng rõ và các nhà du hành không cần dùng ống nhòm cũng thấy một dãy núi đen nhọn hoắt nhô lên trên vòm cung do băng tạo thành. Gôrôkhôp hình như cũng cảm thấy nguôi nguôi.

Họ đi như thế trong hai ngày sau, nhưng những đám mây sà xuống thấp ngăn không cho họ thấy vùng đất và đang che khuất nó. Cuối cùng, đến ngày thứ ba, ngay sau khi họ nghỉ lại để ăn trưa, không còn gò băng nào ngăn họ lại, và bình nguyên tuyết phủ và dầy lên những mảng băng thấp, bắt đầu cao lên rõ rệt. Bầy chó liền chạy chậm hơn.

– Tôi muốn biết có vùng đất nào dưới chân chúng ta không, - Oocđin nói.

– Đúng rồi, có, - Nhikiphôrôp trả lời. - Chúng ta đang đi lên đồi. Cứ trông bầy chó đang làm gì thì biết rõ,

Ngay khi đó, những đám mây trước mặt họ biến mất trong khoảnh khắc và họ thấy cái gì giống như một bức tường trắng cao cách một vài cây số.

– Từ trước đến nay, chúng ta không thấy gì trên vùng đất ngoài tuyết ra,- Côxtiacôp càu nhàu. - Núi đã biến đâu mất rồi.

– Anh sốt ruột quá, chúng ta sẽ thấy các ngọn núi khi chúng ta đi qua bức tường trắng này. Bây giờ có một vật gì dứt khoát không phải là tuyết, - Gôriunôp nói, - chỉ tay sang bên phải vào một vật màu đen cách đấy một trăm bước.

Ba người cùng hướng tới chỗ Gôriunôp chỉ. Oocđin lấy ở thắt lưng ra một cái búa, sẵn sàng bổ vào tảng đá vì đó chính là cái mà họ thấy đang nhô ra trên đống băng tuyết. Mặt tảng đá đã bị những hoa tuyết do bão cuốn đi bào mòn nên trơn và phẳng. Nhưng lách mũi búa vào một cái khe nhỏ, có thể đẽo ra được một hòn đá. Oocđin quan sát cẩn thận và báo tin:

– Tôi cho đó là đá ba-dan.

– Giống như tôi đã đoán, - Gôriunôp nhận xét. - Hòn đá của núi lửa này rõ ràng được tung vào quần đảo Bắc Băng Dương và chứng tỏ đã có một thời những lượng khổng lồ của phún thạch đã được tung lên ở đây.

– Ồ, lúc ấy ở đây nóng lắm! Không giống như bây giờ! - Côxtiacôp thêm vào với giọng tiếc rẻ.

Hòn đá ba-dan được mang đến cho Gôrôkhôp, anh ta ở lại gần các chiếc xe trượt tuyết cùng với Nhikiphôrôp. Có thể không có chứng cứ nào tốt hơn để chứng tỏ rằng có vùng đất dưới chân họ. Vùng đất bí mật Xannhicôp. Ở đó có lẽ không có người nào từng đặt chân lên.

Đi ngược dần lên sườn đồi trong khoảng hai giờ, đoàn người đến chân bức tường trắng cũng là một vách đá, có điều là dốc cao hơn, như một vật chắn ngang. Nó trải rộng trên cả hai phía xa tắp, xuyên qua màn sương mù mỏng phủ lên nó. Cho nên họ không thể lên cao theo đường thẳng mà phải lên theo đường chếch. Bị bão nén xuống, tuyết rắn đến nỗi không bị lún dưới những càng trượt nặng nề của các cỗ xe trượt tuyết.

TRÊN NGƯỠNG CỦA CỦA MỘT VÙNG ĐẤT ĐẦY HỨA HẸN

Chậm chạp từng bước, vạch những đường ngoằn ngoèo chữ chi, đoàn người càng đi ngược dần lên cao và hình như đi lên mãi không ngừng. Màn sương mù bao phủ các dốc trùm lên tận đỉnh và con đường dốc bị che phủ trong một bức màn xám cách đấy một trăm bước.

– Núi cao thật! - Gôrôkhôp kêu lên một khi đi qua chỗ ngoặt và khi họ dừng lại cho chó nghỉ.

– Hiển nhiên là đáng lẽ trèo lên một cái đèo trong thung lũng, thì chúng ta lại không may đi lên dốc một ngọn núi bao quanh, - Oocđin phỏng đoán.

– Chắc có lẽ ở vùng tiếp giáp phía nam, chỗ nào cũng giống nhau, - Gôriunôp nhận xét. - Các anh nhớ rằng đằng trước dãy núi đá chúng ta thấy là một bức tường tuyết cao trải rộng ra. Bây giờ chúng ta đang trèo lên đấy.

– Một vùng đất kỳ lạ, - Côxtiacôp nói. – Nó không có những vách đá dựng đứng và những núi đất lởm chởm như ở ven quần đảo Nôvôxibirơxcơ và đảo Bennet. Ở đây không có gì khác ngoài một cái dốc bằng phẳng, dài vô tận.

– Và thậm chí cũng không có những băng hà nào chảy từ trên cao xuống, mà chỉ có tuyết, - Oocđin nói thêm.

– Thật là kỳ lạ, cái dốc này ngoảnh về phương nam và tuyết ở trên phải tan trong mùa hè. Như chúng ta đã thấy bên trên nó, có một dãy núi cao hơn, từ đó các băng hà cần phải chảy xuống biển theo cái dốc này. Từ nãy đến giờ không có dấu hiệu nào về chúng.

– Điều giải thích duy nhất đối với hiện tượng kỳ lạ này là đằng sau bức tường tuyết, có thung lũng sâu và các băng hà chảy xuống đó, - Oocđin gợi ý. - Và sau đó chảy xuống biển thành một dòng băng lớn như ở Xpitxbecghen.

– Vậy chỗ cư trú của các loài chim mà người ta cho là bay đến đây thì ở đâu? Ấy là chưa nói đến người Ônkilôn mà tôi rất ngờ sự tồn tại của họ, - Côxtiacôp hỏi.

– Các bạn ơi, hãy kiên trì một chút! Lời giải đáp cho câu đố sắp có rồi đây, - Gôriunôp cười. - Tiến lên phía trước nào, các bạn rảo bước nhanh lên!

Ở chỗ nghỉ tiếp theo, phong vũ biểu đã chỉ ra rằng họ đã cách mặt biển gần tám trăm mét.

– Sương mù hầu như dày hơn. - Gôrôkhôp báo tin. - Muốn gì thì gì nhưng theo tôi thì chúng ta phải quay lại.

– Tại sao? – Gôriunôp hỏi...

– Anh không thấy à? Chúng ta đang trèo lên ngày càng cao hơn, dường như chúng ta muốn lên trời. Thật không có ngọn núi nào lại cao đến như thế này.

Ba nhà du hành phá lên cười và cả Nhikiphôrôp cũng cười theo.

– Nhưng sương mù có ý nghĩa gì đối với anh không? Nhớ là núi Kighiliăc phủ mây mù làm cho người ta không trèo lên được.

– Đúng, Nhikita ạ, tôi thấy rằng những người đánh xe đã làm cho đầu óc anh quẫn đi vì mê tín dị đoan. Một ngọn núi cao bị mây mù bao phủ là chuyện thường, đặc biệt trong những vùng này. Đừng nói với tôi rằng đây là lần đầu tiên chúng ta thấy nó.

– Các anh biết như thế nào thì cứ thế mà làm, nhưng tôi đã báo cho các anh biết rồi đấy. Sau này đừng bảo thằng Gôrôkhôp này gây khó khăn cho các anh nhé!

Đoàn người lại đi. Sương mù đã tan dần và trong nửa tiếng đồng hồ, các nhà du hành đã thấy nhiều tảng đá đen sẫm trên tuyết cách họ vẫn còn khá xa, nhưng mọi người thở khoan khoái và ráng sức bước. Ở đây tuyết mềm hơn và mặc dầu dốc không cao, các xe trượt tuyết vẫn loạng choạng và những nhà du hành phải nén đường đi cho chó. Do đó tốc độ giảm xuống và phải cố hết sức mới đi được nửa cây số cuối cùng.

Mặt trời sắp lặn, khi đoàn người hầu như đã leo lên đỉnh cái dốc dài vô tận này. Phong vũ biểu chỉ độ cao 970 mét cách mặt biển. Bên dưới, toàn bộ dốc và chân đồi chìm trong sương mù, nhưng qua màn sương mù, họ nhìn rõ lớp băng dày trên biển. Băng trải rộng đến tận chân trời.

Bỏ lại các cỗ xe ở chân một tảng đá bằng phẳng và đen nhô lên không cao trên tuyết, cả đoàn người trèo lên đỉnh ngọn núi rồi dừng lại khoảng hai bước từ rìa của một vách đá lớn, nơi tận cùng của cái dốc phủ dầy tuyết.

– Tôi chưa bao giờ thấy một kỳ quan như vậy, – Nhikiphôrôp kêu lên, biểu lộ sự ngạc nhiên của các nhà du hành trước cảnh tượng mở ra trước mắt.

Đáng lẽ là tuyết và băng mà người ta đoán là ở vĩ tuyến 79 hoặc 80, ở một độ cao gần một nghìn mét trên mặt biển, thì trước mắt họ lại là một bức tranh về thiên nhiên mùa xuân đang trỗi dậy, mặc dầu bây giờ chỉ là trung tuần tháng tư. Ngay cả gần Iacutxcơ, khoảng mười lăm hay mười bảy độ về phía nam, tuyết mới bắt đầu tan, báo hiệu mùa xuân đến.

Những gò cao màu đen trông rất ảm đạm phủ đầy tuyết, chạy dài từ rìa vách đá ăn sâu vào một thung lũng lớn, trải rộng đến tận chân trời phía bắc. Trên nền thung lũng là những cánh đồng xanh tốt, ngăn cách bởi các bụi rậm và các rừng cây, bây giờ đã phủ một cái áo khoác bằng lá cây xanh. Trong các đồng cỏ, những mặt hồ bằng phẳng lấp lánh được nối lại với nhau bằng những dòng suối uốn mình như những dải bạc sáng loáng, khi thì dâu mình trong các bụi cây, khi thì xuất hiện trên bãi cỏ. Một làn sương mù trắng đục, giống như khói, bay trên những mặt hồ xa xa. Một rặng núi cao dựng lên như một bức tường dốc đứng ở phía tây của thung lũng xanh rì. Đỉnh của nó có những chỏm nhọn hoắt như răng của một cái cưa khổng lồ. Tuyết phủ trên núi thành từng vệt, nhưng ở xa hơn về phía dưới của hàng vách đá, hầu như không thấy tuyết. Mặt trời đã lặn bên kia rặng núi làm toàn bộ thung lũng chìm trong bóng tối.

Núi chạy dài về phía bắc, chìm vào chân trời và bị sương mù che khuất, sương mù lấp kín một phần thung lũng xa xa. Theo hướng đó, trong tầm mắt nhìn, dãy núi trải rộng trên đỉnh của nó các nhà du hành đang đứng, và nó thấp hơn rặng núi đối diện. Về phía nam, hai dãy núi hình như nhô ra khép chặt thung lũng ở phía này.

Một vài phút đầu tiên họ đứng lặng để ngắm. Sau đó, họ trao đổi cảm tưởng một cách sôi nổi.

– Thật không lời nào tả xiết, Matvây Ivanovich ạ, - Nhikiphôrôp kêu lên.

– Một vùng đất đầy hứa hẹn! - Oocđin nói.

– Có điều là tôi không thể giải thích tại sao ở vĩ độ này, cây cỏ lại xanh tốt như vậy, - Côxtiacôp nói. - Thung lũng mở ra ở phía bắc, theo hướng Bắc cực, dường như nó lấy hơi ấm từ đây.

– Và thật không có gì đáng ngạc nhiên rằng bầy chim từ xa bay tới đây. Chúng không thèm ở bờ biển khắc nghiệt của chúng ta. Rất có thể là người Ônkilôn cũng tìm được nơi cư trú ở đây. Nhưng chúng ta đi xuống những vách đá này bằng xe trượt tuyết của chúng ta như thế nào được? Ngay cả nếu chúng ta không có gì mang theo thì từ đây đi xuống cũng khó lắm, - Gôriunôp nói.

– Phải, nhưng những con vật hình như biết được lối đi, - Oocđin kêu lên, chỉ tay vào một vài con vật màu nâu thẫm xuất hiện trên một cái gò dưới chân họ. Hai bên đầu chúng có những sừng hình xoắn ốc lớn.

– Chúng là những con sơn dương. Tôi muốn có một đôi để ăn, - Gôrôkhôp phấn khởi kêu lên.

Đánh hơi thấy có người, những con vật dừng lại và ngẩng đầu lên với một vẻ lạ lùng. Sau đó, hình như đã thấy người trước đây, cho nên sau khi đứng lặng một lúc, chúng liền quay lưng và biến mất sau một tảng đá.

Lúc này, Gôriunôp đang dùng ống nhòm quay bên phải, quay bên trái để quan sát đỉnh núi. Ở phía đông-bắc nó vẫn tiếp tục dâng cao lên, nhưng ở phía tây-nam, hình như nó chếch dần xuống và có khả năng có một cái đèo ở một chỗ nào đó theo hướng này.

– Đó là hướng mà chúng ta sẽ đi, - anh ta ra hiệu, chỉ tay về phía đó. - Nếu có đèo, thì tôi chắc rằng nó ở đây.

– Có lẽ chúng ta phải đi vòng quanh toàn bộ thung lũng, - Oocđin nhận xét, - để ...

– Để chúng ta biết chắc là không có một cái đèo cho người đi và chỉ có chim mới có thể đến được thung lũng, - Côxtiacôp nói xen vào.

– Trường hợp này, chúng ta đành bằng lòng với sự phát hiện ra một thung lũng có cây cỏ xanh tốt giữa băng giá của vùng Bắc cực và quay về đất liền ngay.

Lợi dụng chút ánh sáng của ban ngày còn rơi rớt lại, họ đi về phía tây-nam, nhưng ở đây đỉnh núi không bằng phẳng, nơi nào thấp thì cánh đồng tuyết trên dốc phía nam chạy ngược lên mãi đến tận rìa vách đá. Nhưng nơi nào cao thì có đầy những tảng đá và những mũi đá nhỏ và nhọn hoắt. Khi thấy những tảng đá này, Oocđin nghĩ ngay đến búa và dùng búa đẽo một vài viên làm mẫu.

Những mẫu đá này là đá ba-dan rắn hoặc xốp, còn một vài hòn thì màu tro, biểu hiện phún thạch của ba-dan.

– Tôi đang suy nghĩ, - anh ta nói với Gôriunôp,- là anh có lý khi nói viện sĩ Sencơ nghĩ rằng Vùng đất Xannhicôp là tàn tích của một núi lửa. Thung lũng lớn này có những vách đá dốc đứng bao quanh trông rất giống miệng một núi lửa cổ rất mạnh. Đá ba-dan mà chúng ta thấy trên đường đi lên và có ở đây đã xác minh điều đó.

– Nếu điều chúng ta đã nói về nguồn gốc của thung lũng này là đúng thì điều này giải thích tại sao có cây cỏ tốt tươi như vậy trên vĩ tuyến này, - Gôriunôp nói thêm. - Nhưng chúng ta đừng sớm kết luận, chúng ta hãy xem thế nào đã.

Họ càng đi xa về phía tây-nam thì đỉnh núi lại càng thấp rõ rệt, nhưng phía đối diện với thung lũng thì vẫn dốc. Trời mờ tối, nhưng trên bầu trời vừng trăng tròn vành vạnh đã lên cao và rọi ánh sáng xuống đường đi. Một tiếng đồng hồ nữa trôi qua, Gôriunôp liếc nhìn phong vũ biểu, nó chỉ độ cao năm trăm mét trên mặt biển.

– Tôi cho là chúng ta phải nghỉ đêm tại đây. Trăng không đủ sáng để chúng ta có thể xuống dốc và trong mọi trường hợp thì đi trên con đường lạ trong đêm tối cũng đều nguy hiểm.

– Chúng ta sẽ dừng lại khi chúng ta thấy một khu đất bằng phẳng, - Nhikiphôrôp tán thành.

– Nhưng nếu một cơn bão nổi lên trong đêm nay thì gió sẽ xô chúng ta xuống vực thẳm, - Côxtiacôp nói.

– Sẽ không có một cơn bão nào, - Gôrôkhôp tuyên bố, - Bầu trời trong, không có gió và mặt trời lặn không đỏ. Chỉ trừ khi thần ác muốn trừng phạt chúng ta.

– Chúng ta hy vọng không có chuyện đó, - Gôriunôp cười.

Nơi họ chọn nằm giữa hai tảng đá khá rộng và bằng phẳng. Họ căng lều, ăn cơm tối, nhưng không ai muốn đi ngủ. Thung lũng bí mật rất gần họ và làm thức tỉnh tính tò mò của họ. Mặt trăng đã chiếu sáng quãng đường xa nhất còn vùng lân cận thì chìm trong bóng trăng. Đây đó, đối lập với các đồng cỏ và rừng cây đen sẫm là những cái hồ và những con suối uốn khúc quanh co tắm trong ánh trăng dát bạc huy hoàng.

Ngồi gần rìa một vách đứng, các nhà du hành ngắm thung lũng kỳ lạ ở dưới chân họ. Trong ánh trăng, các vách đá dọc theo bờ đối diện bây giờ hình như cao và dốc hơn, cao đến ngàn rưởi, ngàn sáu trăm mét, hầu như dốc thẳng đứng.

Bỗng từ đáy sâu của thung lũng, người ta nghe một tiếng rống dài, tiếp đó tiếng gầm ầm ầm, phá tan cảnh tĩnh mịch của đêm khuya.

– Ồ, trong thung lũng có động vật. Hình như bò rống thì phải, - Nhikiphôrôp kêu lên.

– Còn con vật gầm như vậy là con gì? Có phải đó là một con nai chăng? - Gôriunôp hỏi.

– Không, và cũng không phải là con bò tót. Nó rống lên như một cái còi lớn. Tôi chắc đó cũng không phải là một con gấu.

Họ đoán thử, nhưng không có con vật nào mà đám thợ săn trong đoàn biết lại có những tiếng kêu như vậy. Mọi người đều bối rối.

– Nhưng cái gì kia? - Oocđin hỏi, chỉ tay về một ánh đỏ sáng như sao khi thì bừng lên khi thì hầu như mờ đi.

– Tôi cho rằng đó là một ngọn lửa ở đáy miệng ngọn núi lửa này, rõ ràng đã không bốc hết ra ngoài, Côxtiacôp cười.

– Anh có dám chắc đó không phải là một ngọn lửa trại không?

– Có thể. Và điều đó có nghĩa là có người. Có lẽ họ là những người Ônkilôn bị mất tích của chúng ta, - Gôriunôp gợi ý.

Các nhà du hành lại im lặng. Tất cả chăm chú nhìn những hiện tượng mới mẻ và bí ẩn này ở thung lũng kỳ lạ. Bây giờ có những tiếng yếu ớt như tiếng trống vọng từ xa đến.

– Đó chẳng khác gì tiếng trống do người thầy cúng đánh, - Gôrôkhôp tuyên bố, - Điều đó có nghĩa là có người trong thung lũng và ngọn lửa là của họ.

– Nếu có người thì ắt là phải có một cái đèo, - Gôriunôp nhận xét.- Họ không thể bay xuống như chim.

– Đất lở có thể lấp bất cứ một ngọn đèo nào.

Trong khoảng nửa giờ, không ai nói gì. Họ mệt lả nên ngủ gà ngủ gật, nhưng ngay lúc đó không có một cái gì khác làm họ chú ý. Mặc dầu vừng trăng sáng treo cao trên bầu trời, phần xa nhất của thung lũng vẫn chìm trong bóng tối và phút chốc biến mất trong một làn sương mù. Sương mù lan tỏa về phương nam một cách chậm chạp cho đến khi toàn bộ thung lũng giống như một cái hồ lớn, sóng gợn nhấp nhô. Sau đó nó dâng cao hơn rồi từng luồng con con luồn qua những chỗ thấp về phía nam, nơi các nhà du hành đang cắm trại.

Một ngọn gió nhẹ nhưng ấm áp bắt đầu thổi từ phía bắc và chỉ trong giây lát, đỉnh núi, các tảng đá và căn lều bị bao phủ một làn sương mù dày đặc, xóa nhòa mọi vật, qua đó dường như chỉ còn lại ánh trăng suông.

– Cuộc biểu diễn đã chấm dứt, màn đã buông xuống và bây giờ đã đến lúc chúng ta về thôi, - Oocdin nói.

– Tôi nghĩ tốt hơn hết, chúng ta đi vào căn lều là an toàn nhất, - Gôrôkhôp gợi ý. - Matvây Ivanovich ạ, dù anh nghĩ thế nào thì tất cả những cái này chỉ là một ảo ảnh: vùng đất, khu rừng, cánh đồng và thú vật. Anh sẽ thấy khi chúng ta thức dậy vào buổi sáng, ở đây không có gì ngoài tuyết và chúng ta phải quay về càng nhanh càng tốt.

– Thôi, ông thầy bói ạ, ngày mai chúng ta sẽ xem, - Gôriunôp trả lời.

Các nhà du hành quay vào lều, nhưng họ ngủ không yên vì thỉnh thoảng chó lại sủa, có lẽ vì chúng đánh hơi thấy rằng cách đó không xa có những con dã thú.

NGÀY ĐẦU TIÊN Ở VÙNG ĐẤT XANNHICÔP

Khi trời rạng sáng, sương mù vẫn chưa tan, dày đặc đến nỗi cách năm bước đã không trông thấy bóng người, mọi vật hầu như biến mất trong ánh sáng mờ đục. Ngay gần căn lều, các nhà du hành phải dò đường rất thận trọng bởi vì rìa vách đá chỉ cách đây vài bước.

Họ không thể làm gì khác đành chờ dịp tiếp tục đi tìm một cái đèo để xuống. Họ đốt lửa bằng số củi còn lại mang từ Côtennưi đến. Bầy chó được ăn no và các nhà du hành ung dung ngồi ăn sáng.

Đồng hồ của họ cho thấy rằng mặt trời đã mọc cách đây một giờ, nhưng nó hoàn toàn bị che khuất bởi sương mù chảy qua đỉnh núi giống như dòng thạch loãng tràn qua miệng cốc và chảy qua những đỉnh xa tít.

– Khói từ núi lửa của chúng ta bốc lên, - Côxtiacôp nói đùa. - Đêm nó hoạt động, ban đầu, một ngọn lửa bùng lên và sau đó thì khói bốc lên.

– Hãy cười lên, cười lên, Paven Nhicolaevich ạ. - Oocđin trả lời. - Rốt cuộc, thung lũng này là một núi lửa và sự phát hiện này cũng quan trọng như việc tìm ra Vùng đất Xannhicôp.

– Nhưng có thể có núi lửa giữa băng giá Bắc cực được không? - Côxtiacôp hỏi.

– Tại sao không? Ở Nam cực vẫn còn có hai núi lửa đang hoạt động như Erêbớt và Terơ và một vài núi lửa đã tắt. Tại Bắc Băng Dương, chúng ta thấy những hòn đá núi lửa của nhiều thời kỳ khác nhau ở Grinlen, Xpitxbecghen ở Vùng đất Phơranxơ Dôdep và ngay cả trên đảo Bennet là láng giềng gần nhất của Vùng đất Xannhicôp.

– Tất cả đều rất cổ.

– Không phải tất cả đâu. Aixơlan với nhiều ngọn núi lửa khổng lồ của nó đang hoạt động thì sao?

– Đúng, nhưng ngọn núi này thì nó vượt tất cả những núi lửa về kích thước, - Gôriunôp nhận xét. - Điều này làm cho tôi nghi ngờ giả thuyết của anh,

– Anh nói đúng, nó rất lớn. Tôi cho là nó rộng hai mươi cây số và dài chừng bốn mươi đến năm mươi cây số.

– Kích thước của ngọn núi lửa lớn nhất trên thế giới là bao nhiêu?

– Theo tôi nhớ Mauna-Loa ở Haoai là gần bốn cây số và Hunung-Tengơ ở Giava là gần sáu cây số đường kính.

– Đấy, anh thấy, núi lửa như thế thì chỉ có trên Mặt trăng, làm sao ở trên Trái đất được? - Côxtiacôp nói xen vào.

– Trên Mặt trăng, đó là chuyện thường. Những núi lửa ở đây có từ sáu mươi đến hơn một trăm cây số đường kính. Chẳng hạn, miệng núi lửa Pơtôlômê có đường kính dài một trăm sáu mươi một cây số. Lănggơrơnốt có đường kính một trăm năm mươi tám, đến bảy mươi - chín mươi cây số, có hơn chục ngọn. Hình như tất cả trên Mặt trăng người ta tính được gần ba vạn miệng núi lửa.

– Thật là một cảnh tượng kỳ thú khi tất cả các núi lửa đó đều hoạt động.

Trong khi các nhà du hành đang nói về núi lửa trên Mặt trăng thì mặt trời đã lên và sương mù đã nhanh chóng bị xua tan. Nó dâng lên cao và biến thành màn sương mỏng tan dần trong không khí. Phút chốc, các đỉnh núi trở nên quang đãng, các nhà du hành lại có thể lên đường, nhưng thung lũng vẫn như một biển sữa, mặt ngoài của nó đang từ từ rung động. Họ tiếp tục đi về phía tây vòng theo đỉnh núi đang thấp dần xuống. Cuối cùng, vào khoảng gần trưa, họ đi đến điểm thấp nhất, ở xa xa đất lại dâng cao lên.

– Nếu không có đèo ở đây thì chúng ta phải tìm một cái đèo ở phía bắc, - Gôriunôp tuyên bố.

– Như vậy thì thật là không may, - Oocđin nói. - Bởi vì chúng ta hết củi đun và chỉ có thức ăn cho chó đủ ba ngày.

Họ đi về phía rìa vách đá để nhìn rõ hơn. Phong vũ biểu chỉ cho họ biết là họ chỉ cách mặt biển có một trăm hai mươi thước và có hy vọng họ có thể lần xuống theo từng bậc bằng cách dùng thừng.

– Kia là cái đèo của các anh, - Gôriunôp kêu lên, chỉ tay về bên phải.

Các bạn anh nhìn theo hướng ấy. Một cái dốc dài phủ tuyết chạy từ trên đỉnh núi xuống, bây giờ là một đụn tuyết lớn do bão tuyết dồn lại ở đây. Bão tuyết đã đưa tuyết qua đỉnh núi, nơi đây, nó thấp nhất. Sườn núi hơi dốc và giống như một mái nhà chồng lên với một chỏm rộng, chạy dài đến rìa của một vách đá. Về bên phải và bên trái có những đống tuyết khác nhưng thấp hơn, thành thử chỉ có thể xuống dọc theo chỗ mà Gôriunôp đã chỉ. Họ thử mặt bằng của tuyết nó hầu như cũng tạm đủ để đi, vì chân dẫm xuống chỉ lún sâu bốn, năm phân.

Độ dốc gần 40 độ cho nên những xe trượt tuyết không thể đi xuống cùng với bầy chó buộc vào xe. Do đó, bầy chó không phải buộc dây. Bốn người xếp thành từng cặp vào mỗi cái xe và bắt đầu đi xuống, Côxtiacôp ở lại sau với chiếc xe thứ ba và bầy chó. Khi Gôrôkhôp và Nhikiphôrôp quay về thì anh ta dẫn bầy chó xuống dốc. Không thể để bầy chó đi một mình vì sợ chúng gặp một con vật hấp dẫn, làm cho chúng chạy theo để săn đuổi. Nhưng dẫn ba mươi con chó xuống dốc không phải là chuyện dễ. Khi chúng thấy những xe trượt tuyết và người ở dưới dốc thì chúng chạy rất nhanh, thành thử Côxtiacôp mất thăng bằng ngã lăn kềnh, và trượt bụng trên tuyết làm bụi tuyết bốc mù mịt, khiến những người đứng dưới và ở trên được bữa cười no.

Lần xuống dốc đã kết thúc, họ ngắm nhìn xung quanh. Đất gần những đống tuyết hoàn toàn không có cây cỏ. Mặt trời chỉ chiếu đến nơi này vào giữa mùa hè từ phía bắc, nghĩa là vào lúc ban đêm khi nó xuống thấp và hầu như không còn sức nóng. Hiển nhiên là tuyết còn lâu mới tan và cây cỏ không thể mọc. Nhưng cách khoảng ba chục bước kể từ chỗ tận cùng của các đống tuyết, thì giữa những mảnh và những phiến đá ba-dan rải rác trên đất đã có rêu xanh và những bông hoa thấp đang nở những cánh đầu tiên. Những bụi cây leo chưa có lá mọc hơi xa một chút, cách đó khoảng nửa cây số dưới chân họ có những bụi sum suê chứng tỏ những dấu hiệu đầu tiên của cây xanh. Bên kia là một khu rừng đen sẫm có những cây thấp bé.

Trong bữa ăn trưa, chỉ có chút ít thức ăn với chè đun bằng củi mà họ nhặt nhạnh trên xe trượt tuyết, các nhà du hành thảo luận về vấn đề quan trọng là họ sẽ tiếp tục đi như thế nào. Xuồng, xe trượt tuyết và chó không cần đến nữa, bởi vì không có tuyết ở thung lũng và sông quá nhỏ nên không đi thuyền được.

Ba chục con chó và nỗi lo làm thế nào để cho chúng ăn, đã gây nhiều khó khăn cho đoàn thám hiểm. Hơn nữa, thú săn lại rất nhiều, hấp dẫn bầy chó, còn dẫn chúng đi bằng cách dắt dây xích đòi hỏi phải tập trung sự chú ý và ít nhất ba người trong đoàn phải phụ trách công việc này. Nếu buộc bầy chó vào xe và đi qua bãi cỏ vào rừng thì phải hy sinh các càng trượt và như vậy những xe trượt tuyết trở thành vô dụng trên đường về đầy băng; hơn nữa, còn làm cho chó mệt.

Quyết định duy nhất có thể chấp nhận được là bỏ lại bên những đống tuyết tất cả những thứ quá nặng cùng bầy chó và cử một nhân viên trong đoàn thám hiểm trông coi. Trời mát, người ở lại có thể dùng thời gian để săn bắn lấy thức ăn cho mình và cho chó. Những người khác mang vác nhẹ có thể đi bộ quanh vùng đất Xannhicôp và thỉnh thoảng quay về căn cứ để cất những cái sưu tập được. Gôrôkhôp biết tiếng Tructri và Lamut sẽ làm phiên dịch khi họ gặp người Ônkilôn. Vì thế, Nhikiphôrôp phải ở lại sau để canh các thiết bị và bầy chó. Anh ta có vẻ không bằng lòng về trường hợp bất thường này, nhưng cũng như những thợ săn phương bắc, anh ta không sợ phải sống trong cảnh hiu quạnh ít ngày hay một vài tuần; nhờ có bầy chó anh không còn sợ thú dữ nữa, đồng thời chăm sóc chúng cũng mất không ít thì giờ, cho nên anh không đến nỗi ngồi rỗi.

Các nhà du hành dựng lều giữa hai đống tuyết và dùng thì giờ còn lại trong ngày để sắp xếp các trang bị. Do quyết định đi bộ thăm dò thung lũng, họ không thể mang theo hành lý nặng. Họ chỉ có thể mang theo những cái cần thiết nhất: quần áo thay đổi, một đôi ủng, súng đạn, một cái ấm và một cái nồi. Họ trù tính đi săn để lấy thức ăn và ngủ ở ngoài trời. Lúc gần tối, bầu trời bị mây bao phủ và tuyết ướt, có khi nó biến thành mưa, bắt đầu rơi. Họ phải tìm chỗ trú trong lều.

– Chúng ta đã thấy thời tiết ở đây thế nào rồi, nên chúng ta phải tìm cách giữ gìn những đồ vật chúng ta để lại, kể cả xe trượt tuyết và xuồng, khỏi bị mục nát và hư hỏng trong mùa hè, - Gôriunôp nói.

– Phải làm một cái chòi bằng cành cây và vỏ cây, - Oocđin nhận xét.

– Không, không đủ, hơn nữa chúng ta phải đi xa để tìm vỏ cây, - Gôrôkhôp nói.

– Tại sao không lợi dụng đống tuyết này nhỉ? Tôi chắc rằng phía bên trong, tuyết không tan, chúng ta có thể làm một cái hang trong một ụ tuyết và để tất cả những đồ vật của chúng ta vào đó. Nó sẽ mát, khô và an toàn.

– Phải, và chúng ta có thể đào một cái hang cho chó, - Nhikiphôrôp nói xen vào. - Chúng không chịu được nóng và tôi có thể nhốt chúng ban đêm để chúng khỏi chạy tản mạn.

– Không phải chỉ nhốt ban đêm. Khi đi săn, anh chỉ cần độ hai hoặc ba con, số còn lại có thể nhốt trong hang. Nếu anh không làm như thế, không bao giờ anh bắn được một con thú nào cả và chỉ làm cho những con vật khác sợ và chạy hết thôi, - Gôrôkhôp bình luận.

– Đúng lắm, một ý kiến hay tuyệt, - Gôriunôp nói. - Sáng mai, việc đầu tiên là chúng ta đào hang.

Đêm ấy trong lều lạnh và không ấm cúng, không có chất đốt và bữa ăn chiều được nấu trên một ngọn lửa do các nhà du hành tìm cách nhóm lên bằng những que củi và cành cây họ nhặt ở các bụi. Cho nên họ đi ngủ sớm. Nhưng những tiếng gầm rống, be be, vọng từ thung lũng đến thường làm cho những con chó hoảng sợ. Tiếng chó sủa làm cho các nhà du hành ngủ được rất ít.

– Tôi không muốn ghen với Capitôn, anh ta phải ngủ gần những con chó ấy, - Côxtiacôp càu nhàu trong một lần chúng sủa.

– Trong hang chúng sẽ yên tĩnh hơn, - Gôriunôp trả lời và quay lưng lại.

Buổi sáng họ bắt đầu làm việc. Họ dùng rìu để mở một đường hầm sâu trong đống tuyết gần nơi nó tiếp giáp với một vách đá ba-dan. Dưới một lớp tuyết, họ chạm phải băng cứng chắc có sẵn ở đây hàng trăm năm thành thử không sợ bị tan trong suốt mùa hè. Trong hang, họ chất tất cả những đồ vật không cần thiết, chiếc xuồng và hai xe trượt tuyết, sau đó họ bịt lối ra vào bằng những miếng băng làm cho nó kín gió, ấm và an toàn, đề phòng thú dữ có thể tìm thấy đường vào trong trường hợp Nhikiphôrôp đi vắng. Ở gần đấy, họ còn làm ba cái hang nhỏ hơn, mỗi hang cho mỗi bầy chó.

Chiếc xe trượt tuyết thứ ba được để lại cho Nhikiphôrôp dùng, để anh ta có thể chở củi và thú săn từ khu rừng về.

Người Côdắc rất thú những cái hang này và dự định làm hai cái nữa, một cái dùng làm kho chứa thịt, một cái dùng làm nơi cắm lều ở trong đó để cảm thấy an toàn trước mọi sự tấn công. Một người khách không mời mà đến chỉ có thể vào hang từ một phía chứ không phải từ mọi phía như trong trường hợp lều ngoài trời và chỉ cần hai con chó ở cửa ra vào là đủ để bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Công việc này chiếm gần hết cả ngày, tất cả thì giờ còn lại, họ dùng để dạo chơi ở rìa một khu rừng gần nhất, và nhặt củi dùng cho buổi tối.

NHỮNG CON VẬT KỲ LẠ

Trời chưa sáng hơn, nhưng vì không mưa và không có sương mù nên bốn nhà du hành có thể bắt đầu cuộc thám hiểm. Balô trên lưng và súng trên vai, họ đi về phương bắc, mang theo hai con chó thông minh nhất trong bầy thường dẫn đường, một con đen và một con trắng, con đầu gọi là Cơrốt và con thứ hai gọi là Belukha. Nhikiphôrôp với con thứ ba gọi là Pêxơtơrutca tiễn chân bạn, đi để kiếm thêm một ít thịt cho người và chó cho những ngày gần đây.

Cách các động tuyết càng xa, cây cỏ càng phong phú, rêu nhường chỗ cho cỏ và chẳng bao lâu họ gặp những cây bạch dương, liễu và trăn của Bắc cực. Ở đây, về buổi trưa mặt trời làm cho đất ấm lên mỗi ngày được vài giờ, do đó cây cỏ đâm chồi nẩy lộc. Ở sâu trong thung lũng thì các bụi cây lớn hơn, cuối cùng người ta thấy những cây tiêu biểu của vùng ôn đới: lạc diệp tùng, bạch dương, trăn và đây đó những bông hoa khoe sắc muôn hồng ngàn tía. Cây cao chừng ba hoặc bốn mét và mọc thành các cánh rừng nhỏ, xen kẽ với bãi cỏ.

Ở một trong những khu rừng này, những con chó bị buộc dây có vẻ điên cuồng, chúng bắt đầu kéo dây và gầm gừ. Các nhà du hành tháo súng và tiến đến bìa rừng một cách thận trọng.

Ở đây, trong một đồng cỏ, họ thấy một bầy thú lớn đang ăn. Lưng chúng đen, chúng có những cái bướu khá lớn, còn đuôi thì nhiều lông tơ và ngắn trông như bút lông lớn. Khi một con ngẩng đầu lên thì các nhà du hành thấy nó giống đầu con bò, chỉ có điều khác là nó ngắn, bè to và có sừng dài cong vểnh lên phía trước. Con vật đã đánh hơi thấy sự nguy hiểm. Nó rống to lên làm cho cả bầy hoảng sợ.

Không để lỡ một phút, Gôriunôp bắn con bò gần nhất. Nó chồm lên và ngã lăn ra. Những con khác hoảng sợ chạy giạt sang một bên, chúng hỗn loạn nhưng không chạy trốn. Sừng của một số con ngắn hơn và mảnh hơn, họ cũng có thể đoán những con bê thuộc nhiều lứa tuổi.

Các nhà du hành cởi dây buộc chó và chạy đến bên con bò bị thương. Thấy bóng người, cả bầy quay đầu chạy nhưng những con chó đã lùa được một con bê, con này bị Nhikiphôrôp bắn chết. Khi con bò bị thương thấy các nhà du hành tiến lại gần, nó cố vùng dậy xông về phía họ, và rống lên một tiếng dữ tợn, đầu cúi xuống, đôi sừng lớn của nó đưa về phía trước, một vệt máu tươi ròng ròng sau lưng nó. Nhưng những con chó chạy đến bên sườn nó và làm cho nó quẫn trí xoay mình lại và bị trúng hai viên đạn ngã vật xuống. Các nhà du hành chạy đến chỗ con thú và ngạc nhiên nhìn nó.

– Chắc chắn không phải là một con bò xạ rồi, - Côxtiacôp nói. - Lông ngắn hơn, đầu và sừng không giống...

– Phải, nó giống con bò mộng Tây tạng mà tôi đã thấy trong một vườn bách thú, - Gôriunôp nói.

– Nhưng ở phía Bắc, đại biểu duy nhất của họ này là giống bò xạ Ovibos moschatus, và nó sống ở Bắc Mỹ chứ không phải ở châu Á, - Oocđin nhận xét.

– Anh nói đúng và tôi dám chắc rằng con vật này không phải là bò xạ.

– Nhưng làm thế nào một con bò Tây tạng lại đi xa ít nhất đến mười ngàn cây số như vậy?

– Đó lại là một câu đố khác mà Vùng đất Xannhicôp đặt ra cho chúng ta, - Côxtiacôp nói. - Có lẽ người Ônkilôn đã lùa chúng đến đây và chúng ta đang xâm phạm quyền lợi của họ chăng?

– Không, những con vật này là dã thú, - Gôrôkhôp nói. - Tôi chưa bao giờ thấy những con vật như vậy ở nước ta.

– Để giải đáp câu đố này, ít nhất chúng ta phải giữ gìn và mang theo sọ và sừng của nó, - Gôriunôp nói. - Nếu tôi không nhầm thì sừng của một con bò Tây tạng cong, to và vểnh lên trên, còn đuôi của nó ngắn và dày hơn.

Lúc này Nhikiphôrôp xuất hiện cùng với con bê anh ta bắn được. Con này mới sinh được hai hoặc ba tuần lễ.

– Nó mà đem quay thì ngon lắm, - anh ta nói. - Đã bao năm nay tôi chưa được ăn thịt bê.

– Đi về trại đi, Capitôn, - Gôriunôp ra lệnh, - và mang xe trượt tuyết đến. Khi anh đi rồi thì chúng tôi sẽ lột da con vật.

Nhikiphôrôp cùng với con chó Pêxơtơrutca đi về theo hướng đống tuyết đối diện với một vách đá đen hiện trên khu rừng có cây thấp lè tè.

Trong lúc những người còn lại lột da bò và bê, Gôriunôp đo kích thước của chúng và ghi chép những dấu hiệu của chúng thì một vài con chim lớn giống chim kền kền đã tụ tập trên đồng cỏ. Chúng hy vọng những thợ săn sẽ để lại một cái gì cho chúng, nhưng chúng đã thất vọng, vì anh chàng Nhikiphôrôp khôn ngoan đã đưa tất cả bầy chó đến cho chúng ăn no ngay tại chỗ và như vậy thì giảm nhẹ được những thứ anh ta phải mang về trại. Trước khi từ giã, các nhà du hành dặn dò Nhikiphôrôp giữ gìn sọ và da các con vật, khi anh muốn đi bắn, nên cất chúng vào trong hang.

Bốn nhà du hành lại tiếp tục đi. Xa xa, từ rìa thung lũng, cảnh tượng đổi khác. Cây cao hơn và cỏ tươi tốt hơn. Dương, liễu, hoàn diệp, dã anh, kim ngân, tầm xuân và một số cây khác xuất hiện. Một số cây đã đâm chồi nảy lộc, một số cây đang nở hoa. Cây cỏ ở đây làm Gôrôkhôp ngây ngất. Anh ta chưa bao giờ thấy cảnh vật như vậy quanh Cadatrie và dọc theo bờ biển, còn tất cả những cuộc du ngoạn của anh về phía nam chỉ vào mùa đông mà thôi. Những người khác cũng ngạc nhiên khi thấy ở đây, ở vĩ tuyến 80 này, những loại cây vốn không bao giờ có trong vùng Xibiri Bắc cực lại mọc tươi tốt thế này.

Cũng như trước, đồng cỏ xen với rừng, chỉ có điều là rừng bây giờ rậm hơn. Những con bò đang gặm cỏ trên hai cánh đồng cỏ và những nhà du hành ngắm nhìn chúng một cách thú vị. Khi đoàn người tìm cách lại gần chúng để nhìn cho rõ hơn thì cả bầy chạy trốn. Điều đó chứng tỏ rằng có người trong thung lũng đã săn bắn chúng nhưng không có súng lớn vì tiếng nổ của súng trường không làm cho chúng sợ hãi. Giữa một đồng cỏ khoảng tám cây số kể từ rìa thung lũng các nhà du hành nhận xét rằng ngoài những con bò đen còn có một vài con vật màu nâu cũng cao như vậy. Khi một con ngẩng đầu lên, Gôrôkhôp kêu lên:

– Matvây Ivanovich, đó là một con ngựa!

– Giống như ngựa, anh có cho là nó đã được thuần hóa hay không?

– Không thể. Chúng đều giống nhau về màu sắc màu nâu và có vằn đen chạy xuống tận mông đuôi và bờm mỏng hơn, tai dài hơn, - Oocđin dùng ống nhòm quan sát bầy thú và báo tin.

– Chúng giống loại ngựa hoang mà Pơrơdevanski phát hiện ở Trung Á, - Gôriunôp nói.

– Nhưng ở đây, giữa băng giá Bắc cực thì sao? Đó lại là một câu đố khác về vùng đất kỳ lạ này, - Côxtiacôp kêu lên.

– Chúng ta hãy thử tiến lại gần xem sao.

Đi vòng quanh đồng cỏ, các nhà du hành tìm cách lại gần bầy ngựa. Chúng đang gặm cỏ xa bầy bò: một con rõ ràng là ngựa đực già và là con đầu đàn, thỉnh thoảng ngẩng đầu lên quan sát đồng cỏ. Lỗ mũi nó nở rộng để hít khí trời. Bỗng chốc, thấy người, nó hoảng sợ hí lên, tiếng hí giống tiếng lừa, và cả bầy khoảng hai mươi con lớn và mười con bé lồng lên, đầu ngẩng cao và đuôi vểnh lên.

– Đồ chết tiệt, bầy thú đã chuồn mất, - Gôrôkhôp nói. - Tôi muốn chúng ta hạ thủ một con bé, thịt nó ngon.

– Để làm gì? Chúng ta đã có đủ thịt cho ngày hôm nay và dại gì mà làm cho nặng gánh, với lại, tại sao chỉ giết để mà giết ?

– Về vấn đề sưu tập thì sao? - Oocđin hỏi. - Ngựa hoang đã hiếm, còn ngựa hoang này rõ ràng là một loài đặc biệt.

– Những con ngựa thường biến thành ngựa hoang, - Côxtiacôp góp ý.

– Không đời nào! Những con ngựa của chúng ta lông trắng và một số ít lông xám hoặc đốm xám, - Gôrôkhôp nói.

– Và thân hình của chúng có khác, - Gôriunôp nói thêm. - Hiển nhiên, do một vài điều kiện sống ở đây, nên từ trước đến nay, chúng ta không thể giải thích về những con vật thời kỳ địa chất trước đã chết đi ở những nước khác lại vẫn tồn tại ở Vùng đất Xannhicôp.

– Cũng giống như ở châu Úc người ta vẫn có thể thấy những con chó hoang, con cang-gu-ru và những giống vật có túi kỳ lạ khác, những loài có vú nguyên thủy, những con chim không cánh và những cái gọi là vật hóa thạch sống khác, - Oocđin giải thích.

– Rồi anh lại bảo tôi rằng ma-mút, tê giác lông len, gấu hang và một số con khác ở thời kỳ tiền sử có thể sống ở đây, - Côxtiacôp cười.

– Rất có thể, nếu loài người chưa tiêu diệt chúng, - Gôriunôp trả lời.

– Và điều lý thú là vùng đất Xannhicôp sẽ nổi tiếng trên thế giới bởi vị trí, hình dáng của nó và bởi vật hóa thạch của nó, Oocđin nói thêm.

– Hãy đi đến cái hồ ở giữa đồng cỏ kia kìa, - Côxtiacôp gợi ý. - Theo cách chúng ta phát hiện sự vật thì chúng ta có thể tìm thấy con hà mã ở đó.

– Con hà mã không phải là một vật hóa thạch,-Gôriunôp chữa lại. Và chúng sống hàng đàn trên những con sông ở châu Phi. Tôi dám chắc rằng không có con nào ở đây.

Nhưng họ không thể đi đến hồ được vì đất ở đây quá lầy lội và gần hồ, có một chỗ lầy không đi qua được, lại thêm cây cỏ mọc um tùm ở đầm lầy. Rõ ràng là cái hồ này trước đây rộng hơn, nhưng dần dần thu hẹp lại do cây cỏ lấn ra từ bờ. Các nhà du hành phải quay về mà không nếm được nước và xem có cá hay không. Dĩ nhiên không có vấn đề về một con hà mã sống trong hồ nữa, thân thể nặng nề của nó sẽ làm nó rơi tõm xuống chỗ lầy lội.

Sau đồng cỏ này là bắt đầu khu rừng rậm và cao, với những cây cối rậm rạp, những cây non và bụi rậm đến nỗi nếu không có những con đường nhỏ thú rừng đi, các nhà du hành phải đi rất khó khăn.

Đang đi trên một trong những con đường ấy, họ nghe tiếng hót líu lo của nhiều loại chim khác nhau, tiếng gù của con chim cu và của con chim tu hú từ xa vọng lại yếu ớt. Họ thấy chim giẻ cùi, ác là, quạ nhỏ và một đôi đại bàng. Đại bàng bay cao trên bầu trời để tìm mồi trên đồng cỏ.

– Thật lạ lùng, - Gôriunôp kêu lên. – Người ta có thể nghĩ rằng, chúng ta ở một nơi nào về phương nam của Xibiri chứ không phải ở dưới 10° vùng Bắc cực.

– Phải, và vị trí của mặt trời quá thấp, mặc dầu đã trưa, đó là dấu hiệu duy nhất chứng tỏ chúng ta đang ở cực Bắc, - Oocđin chỉ tay.

– Những đỉnh núi đen, tuyết phủ thành từng sọc của dãy núi bao bọc thung lũng này làm tôi nhớ đến thung lũng của sông Irơcut quê hương tôi với những dãy núi Tunkin dọc theo thung lũng, - Côxtiacôp nói, - trong khi cây cối và những con chim làm tăng thêm ảo ảnh.

Trong đồng cỏ tiếp theo, cũng có một cái hồ ở trung tâm đồng cỏ, có một vài con bò và ngựa. Các nhà du hành quyết định dừng lại trên rìa đồng cỏ, để quan sát bầy thú, đồng thời nấu bữa ăn trưa. Con suối nhỏ chảy từ hồ ra và qua cánh đồng cỏ nên có thể lấy nước sạch được. Họ dừng lại ngay trên con đường nhỏ lối đi từ hồ ra đồng cỏ, giữa các lùm cây, họ nhanh chóng nhóm lửa, bắc ấm nước và đặt chảo lên nấu cháo, thái thịt bê, treo thịt lên các que nhỏ rồi nướng. Trong lúc chờ đợi, họ nấp sau các bụi cây gần con đường nhỏ và từ đây qua các khe hở có thể quan sát những con vật đang ăn cỏ.

Bỗng từ rừng sâu có tiếng chân huỳnh huỵch chạy lại rất nhanh. Các nhà du hành hoảng hồn, nằm rạp trong bụi và thấy một con vật to lớn, màu nâu sẫm, chạy vụt qua và rống lên ồ ồ.

– Cái gì thế? Con quái vật gì vậy? - Gôrôkhôp hỏi, giọng thì thào một cách sợ hãi.

– Các anh có thấy cái sừng lớn trên mõm nó không? - Gôriunôp, cũng hoảng sợ không kém, hỏi.

– Và cái đuôi nhỏ cong lên như đuôi lợn? – Côxtiacôp nói thêm.

– Đây, vết chân của nó đây, - Oocdin nói và chỉ vào dấu chân trên một chỗ ướt của con đường nhỏ, nơi mà họ đã đổ nước thừa ra; dấu chân này có đường kính khoảng mười tám xăng-ti-mét, và ở phần cuối có những đường rạch do móng con thú để lại.

– Phải, chúng ta vừa thấy một vật hóa thạch khác, một con tê giác lông len, - Oocđin nói.

– Con vật tử tiệt! - Côxtiacôp kêu lên. - Nó đi khỏi và làm hỏng cả bữa ăn của chúng ta.

Quả vậy, con tê giác đã làm loạn cả lên khi nó chạy vụt xuống con đường như một cơn lốc, cái nồi đựng cháo nằm lăn lóc trong bụi. Cháo đổ sạch, thịt vương vãi trên cỏ, những que củi và những miếng thịt bê nướng bị xéo nát, ấm thì đổ nghiêng.

– Phải nấu lại thôi, - Gôrôkhôp nói và cười xòa. Anh nhặt ấm và nồi rồi đi lấy nước.

– Con vật vụng về làm sao! - Côxtiacôp vừa càu nhàu vừa nhặt thịt. - Dường như, con đường nhỏ không đủ chỗ cho nó.

– Lần sau, - Gôriunôp cười, - chúng ta sẽ không cắm trại lên lối đi của loài vật nữa.

– Còn một con vật nữa đi lối này! - Oocđin kêu lên và nhảy ào vào bụi cây, những người khác cũng làm theo.

Một vài giây sau, ba con tê giác, con này nối tiếp con kia chạy vụt qua và rống lên rất to. Lần này các nhà du hành nhìn rõ hơn. Dẫn đầu là một con tê giác đực, có một cái sừng lớn trên mõm và một cái sừng nhỏ hơn trên đỉnh đầu. Con thứ hai là con cái có một cái sừng nhỏ. Đằng sau là một con tê giác bé không có sừng, con này cố gắng theo kịp bố mẹ nó bằng đôi chân ngắn. Tất cả đều có lông thưa nhưng hơi dài và nâu.

– Này, các cậu ơi, hãy coi chừng! - Gôriunôp báo cho các bạn mình. - Hình như chúng bị một con thú khác đuổi. Các cậu chuẩn bị súng nhé!

Gôriunôp vừa dặn các bạn xong thì một con vật to lớn xuất hiện trên lối đi. Người ta dễ dàng nhận ra đó là một con gấu, nhưng một con gấu rất to. Nó chạy lảo đảo, đầu cúi sát đất và đang ngửi. Thấy lửa cháy âm ỉ trên đường đi, nó dừng lại, ngẩng đầu lên, mồm há to để lộ những chiếc răng to và cái lưỡi đỏ. Ngay lúc đó, những con chó tấn công đằng sau nó, nó quay ngay lại và chạy vào rừng rậm, gầm gừ một cách tức tối.

– Các cậu ơi! - Gôriunôp gọi to. - Chúng ta hãy đến đồng cỏ, nếu ở lại đây thì bầy thú chẳng những ngăn chúng ta không nấu ăn được mà còn làm cho chúng ta ăn không yên nữa.

– Thật là một con gấu già lực lưỡng! Trong đời tôi, tôi chưa bao giờ thấy một con vật lớn như vậy, - Gôrôkhôp nói và bò ra khỏi bụi rậm.

– Nó quả là to nhưng không thật là can đảm nên bầy chó có thể làm cho nó hoảng sợ. - Oocđin cười. - Các anh có biết không, tôi dám chắc nó không chỉ là một con gấu nâu rất lớn nhưng là một con gấu hang hóa thạch sống cùng thời với tê giác lông len và ma-mút. Các anh có nhận thấy hàm răng nó không?

– Có nghĩa là, lại một con vật hóa thạch nữa. Bộ sưu tập của chúng ta tăng lên rất nhanh đến nỗi trở nên rất khác thường, - Côxtiacôp nói.

– Phải, chúng ta cần phải chụp tất cả những động vật hóa thạch này trong khung cảnh thiên nhiên, nếu không thì chẳng ai tin chúng ta, - Gôriunôp nhận xét. - Thật là đáng tiếc, chúng ta mang theo ít loại kính ảnh khắc hình quá, nhưng ai ngờ rằng Vùng đất Xannhicôp là một vườn bách thú, hay nói đúng hơn là một vườn bách thú hóa thạch.

– Nhikita, bây giờ anh có thể nói với đồng đội của anh rằng trên mõm con tê giác anh thấy cái sừng mà họ lại cho là móng của một con chim êchxêkiu.

– Tôi thấy một con vật giống như vậy trước đây.

– Bao giờ? Đêm qua ư?

– Không, lâu rồi, trên sông Atrađa, con sông chảy vào Iana từ hữu ngạn, xác một con vật giống như thế trôi ra khỏi bờ về mùa xuân và nằm gần mặt nước. Những con cáo Bắc cực đã ăn sạch mặt và dạ dày của nó khi tôi thấy nó. Lúc đó quận trưởng của chúng tôi báo tin lên tỉnh trưởng và tỉnh trưởng gửi một quan chức đến để tìm con vật. Nhưng khi viên quan chức này đến thì không còn tìm thấy gì, tất cả thịt đã bị cáo Bắc cực chén sạch và sông đã vùi xương nó.

– Đó là điều thường xảy ra cho những vật tìm được như thế, - Gôriunôp nói. - Bây giờ có kẻ tình cờ phát hiện chúng và báo tin cho một quan chức, viên quan chức báo cáo cho Viện hàn lâm ở Petecbua, viện hàn lâm cứ một nhà bác học đến điều tra. Nhiều tháng trôi qua. Trong lúc đó, chim, thú vật và các con sông vẫn làm công việc của chúng. Vô số những vật hiếm tìm thấy được đã bị mất đi theo kiểu này.

– Phải, chúng ta sẽ mang về một cái gì đó tốt hơn, - Oocdin nói. - Da, sọ và ảnh chụp không phải của những động vật chết mà của những vật dù hóa thạch nhưng vẫn sống.

– Ảnh thì có thể chở được, nhưng chúng ta cần phải chọn ít sọ và da thôi vì chúng nặng và to, còn chúng ta thì chỉ có ba xe trượt tuyết, - Côxtiacôp nhắc anh ta.

– Anh sẽ không chở sọ và da của một con ma-mút bằng những phương tiện vận chuyển chúng ta có, - Gôriunôp cười.

– Anh cho là chúng ta thấy một con ma-mút sống, tôi giả định như vậy, - Côxtiacôp nói giọng mỉa mai.

– Tại sao không? Nếu tê giác sống và nhân lên ở đây như chúng ta đã thấy thì không có lý gì ma-mút lại không như vậy.

– Phải, tôi phải nói rằng nếu có ma-mút thì những người Ônkilôn của anh đã làm cho nó chết từ lâu.

– Tại sao họ phải làm như vậy? Họ không cần đến ngà, họ không bán cho ai được. Hơn nữa, có nhiều con thú săn khác và anh cần phải nhớ rằng không phải dễ dàng có thể bắn gục nó xuống mà không cần đến súng.

– Thời kỳ đồ đá, con người săn ma-mút với những vũ khí thô sơ nhất.

– Đó là tôi đoán, Matvây Ivanovich ạ, - Gôrôkhôp xen vào. - Nếu có loại ma-mút mà anh đã nói về đời sống của chúng ở đây thì dân cư của thung lũng này sẽ thờ phụng chúng như một thiên thần, như một con chim êchxêkiu.

– Rất có thể, Nhikita ạ, chính vì vậy mà tôi hy vọng chúng ta sẽ thấy con vật này.

Họ thu thập đồ đạc, đi đến rìa cánh đồng cỏ gần suối và lại nhóm một ngọn lửa. Đồng cỏ vắng tanh. Có lẽ tiếng chân thình thịch và tiếng rống của tê giác đã làm cho bò và ngựa sợ hãi chạy trốn.

– Chúng cũng đã làm hỏng các đồ vật của chúng ta ở đây, - Oocđin nói. - Tôi đang hy vọng lớn đến chỗ các con ngựa và bò để chụp lấy một vài kiểu ảnh trong khi chúng ta đang nấu bữa ăn chiều.

– Tất cả chỉ còn lại chim, chúng chỉ tổ làm mồi cho chim lò, - Côxtiacôp nói, chỉ tay vào một đàn vịt bay trên hồ.

HỒ BONG BÓNG

Khi không còn sự quấy nhiễu tiếp tục nữa, họ bắt đầu ăn trưa, nghỉ ngơi rồi tiếp tục đi, họ đi gần bờ một con suối với hy vọng rằng con đường này sẽ dẫn họ đến hồ. Niềm hy vọng này được lý giải rằng: mặc dầu đồng cỏ càng trở thành đầm lầy, nhưng họ vẫn đi dọc bờ suối được và bỗng chốc trước mắt họ hiện ra một mặt nước rộng khoảng nửa cây số đường kính, xung quanh sậy mọc xanh rì. Lá của những cây hoa súng lớn mọc bên dòng nước trôi cùng với loại lá nhỏ của củ ấu trụi (Trapa natans), một loại cây hầu như đã mất trên thế giới, nhưng ở đây lại mọc rất nhiều. Đáy hồ có rong tảo bao phủ và sâu dần xuống, những con bọ cánh cứng sống ở đó và những đàn cá nhỏ lội tung tăng lách qua những cây mọc ở dưới nước. Xa xa trên mặt hồ là những con vịt, ngỗng và hải âu đang bơi lội, sóng vỗ oàm oạp, ở các chỗ khác nhau những con cá lớn đang quẫy. Những tia nắng xiên của mặt trời buổi trưa xuyên qua mây và soi sáng cảnh tượng thanh bình của đời sống sung túc ở đây mà người ta không thể quan niệm được có thể có ở vĩ độ này.

– Dòng suối không chảy vào hồ mà lại từ hồ chảy ra, - Gôriunôp nhận xét.

– Vậy chúng ta có thể rút ra kết luận gì?

– Kết luận là nước của thung lũng này phải chảy ra biển. Nói một cách khác, có một cái đèo ở đâu đây trên những dãy núi bao quanh.

– Chúng ta hãy giả định rằng có cái đèo thật.

– Chúng ta phải phát hiện xem có đèo không, vì những đống tuyết mà từ đó chúng ta đi xuống thung lũng này về mùa hè sẽ thấp đi rất nhiều và chúng ta không thể đi về được. Rút cục chỉ có một cái đèo trong dãy núi là thế cho phép chúng ta rời khỏi thung lũng.

– Nhưng có thể không có đèo nào cả, - Oocđin nói. - Nước có thể chảy vào trong một sông ngầm ở dưới lòng đất. Thường có những sông ngầm như vậy trong các lớp phún thạch. Anh có nhớ những con cá heo ở quần đảo Haoai mà anh học trong giáo trình về địa chất của anh không?

– Đó là những gì vậy? – Côxtiacôp hỏi.

– Đó là những đường hầm dài trong phún thạch chạy dài từ biển vào sâu trong nội địa. Khi có thủy triều thì những đường hầm này đầy nước chảy từ những cái khe, chẳng khác gì những đài phun nước. Do đó mà chúng có tên gọi như vậy.

– Tôi phải nói là tên gọi như vậy không đúng, bởi vì cá heo không phun nước như cá voi mà chỉ tung nước lên khi chúng nô giỡn, - Gôriunôp nhận xét. - Nhưng thật không may nếu không có đèo, nghĩa là cần phải đợi cho đến cuối mùa đông, khi các đống tuyết lại trở nên cao.

– Điều đó chẳng quan hệ gì. Chúng ta dự định nghỉ đông ở Vùng đất Xannhicôp, nếu có thể được. Theo chỗ chúng ta thấy thì rõ ràng có thể thực hiện được.

Trong lúc đó Gôrôkhôp đang mải nhìn hồ, bỗng cắt đứt câu chuyện bằng một tiếng kêu:

– Nhìn kìa, có cái gì ở kia kìa, có một con quái vật đang bò ra khỏi mặt nước.

Ở giữa hồ, nước đang dâng lên, có hình phồng phồng của một cái bong bóng. Bỗng cái bong bóng vỡ tan và một làn hơi nước trắng bốc lên, tan nhanh trong không khí, Các làn sóng xoáy tròn ở đây lan rộng ra khắp mặt hồ làm cho những con chim đang bơi phải lảo đảo vì chúng.

– Có thể là một con cá voi hoặc một con vật lớn khác ở đáy hồ, - Gôrôkhôp gợi ý.

– Cá voi không sống ở nước ngọt, - Gôriunôp bình luận. - Nhưng tôi muốn hỏi cái gì gây ra bong bóng?

Trong lúc đó, Oocđin lấy một cái hàn thử biểu ra khỏi hòm và nhúng xuống nước. Gôrôkhôp cười, cho rằng dùng phương pháp này để phát hiện sinh vật nào sống ở trong hồ là phi lý.

– Các anh hãy tưởng tượng: 25°C, - Oocđin thốt lên.

– Khí hậu đầu xuân đang ở tận phía bắc mà lại có 25°ư! Không thể tin được! - Côxtiacôp nói. - Anh có dám chắc rằng anh không sai lầm giữa mười hoặc gấp hai như thế không?

– Anh hãy nhìn, nếu anh không tin tôi. Nhưng làm thế nào mà giải thích được?

Căn cứ vào sự việc vừa xảy ra, cái hồ này rõ ràng có một con suối nước nóng ngầm hoặc có lẽ đúng hơn là có nguồn hơi nước nóng. Điều này phù hợp với giả thuyết của tôi: thung lũng này là miệng của một ngọn núi lửa mà thỉnh thoảng lại tỏa nhiệt qua những chỗ nứt.

– Chúng ta phải chờ xem có một cái bong bóng khác nổi lên không, - Gôriunôp nói.

– Phải, và nếu có nhiều hồ như thế này ở trong thung lũng thì chúng ta đã phát hiện ra một trong những lý do về khí hậu ấm áp ở Vùng đất Xannhicôp.

Những làn sóng xoáy tròn đã dịu đi, mặt hồ lại phẳng lặng như một tấm gương. Các nhà du hành kiên nhẫn chờ; Gôriunôp cầm đồng hồ trong tay. 32 phút sau lần nổi bong bóng thứ nhất, nước hồ lại dâng lên một cái bong bóng cao đến gần hai mét trước khi vỡ để thoát hơi ra.

– Tôi nghĩ rằng điều giải thích của anh là đúng, Gôriunôp nói. Điều mà chúng ta đang quan sát là sự thoát ra có tính chất chu kỳ của hơi nước hoặc không khí nóng bốc ra từ lòng đất, trực tiếp hoặc nhờ nước hồ mà làm ấm thung lũng

– Phải, và chúng ta đã thấy một vài cái hồ như thế này khi chúng ta đứng trên vách đá.

– Tôi vẫn nghĩ đó là một vòi nước phun ra từ miệng một con cá voi, - Gôrôkhôp nói, - đối với anh ta hiện tượng phún xuất của núi lửa hoàn toàn không rõ.

– Làm sao mà con cá voi lại có thể vào trong hồ này được hở Nhikita? Chắc chắn là nó không thể trèo qua những ngọn núi này.

– Làm thế nào mà tê giác, bò và ngựa vốn không thể trèo qua vách đá lại có thể đến đây được? - Côxtiacôp hỏi.

﻿– Hình như anh không hiểu gì về lịch sử địa chất của quần đảo Novosibirơxcơ. Ở đầu đệ tứ kỷ, chúng vẫn còn là đất liền của Xibiri và cái núi lửa này, hiển nhiên đã bị dập tắt ở thời ấy, thu hút các động vật. Về sau, có những chấn động, kết quả là một vùng rộng lớn đã chìm xuống đáy biển, phần còn lại thì vỡ thành quần đảo. Những con vật bị tách rời khỏi đất liền và khi khí hậu xấu đi thì chúng bị tiêu diệt, vùng đất duy nhất còn tồn tại được là vùng đất Xannhicốp, nhờ đất ở đây ấm.

– Nhưng điều đó không giải thích rõ tại sao những con vật lớn lại xuống thung lũng này?

– Trước hết, ở thời ấy các thành của miệng núi lửa chắc là có đèo sâu hơn, ở thời kỳ sau chúng bị bít kín. Thứ hai, chúng ta chỉ thấy một phần nhỏ trong những quả núi bao quanh, và ở đâu đó về phía bắc, có thể có một cái đèo khá thuận tiện.

– Bây giờ thì tôi không nghi ngờ gì nữa, chúng ta sẽ có nhiều phát hiện bất ngờ và lý thú, - Gôriunôp nói quả quyết. - Và tôi rất sung sướng là số tiền mà ông viện sĩ già đưa cho chúng ta đã xứng đáng, không bị tiêu xài một cách hoang phí và khoa học sẽ nhận được một món quà tặng có giá trị: một mảnh đất nuôi dưỡng những con thú đã bị diệt vong.

– Và có lẽ cả người nữa, - Oocđin nói thêm.

– Chỉ có điều đáng tiếc là đoàn thám hiểm của chúng ta được trang bị quá nghèo nàn về những phương tiện quan sát khoa học. Chúng ta không thể thay thế cho những nhà thám hiểm giàu kinh nghiệm và do đó chúng ta bỏ sót rất nhiều.

– Không có cách nào khác, chúng ta đã phát hiện ra vùng đất kỳ lạ này và đường đi đến đó. Viện hàn lâm tất nhiên sẽ tổ chức một đoàn thám hiểm khoa học gồm có nhiều nhà bác học khác nhau và chúng ta là những người hướng đạo.

Trong khi các nhà du hành đang nói chuyện thì một cái bong bóng khác lại nổi lên mặt hồ, hiện tượng này lặp lại một cách chính xác.

– Lần này tôi đã chú ý nhìn đồng hồ, - Oocđin nói, - khoảng cách đúng ba mươi ba phút.

– Nhưng làm thế nào chim và cá lại có thể sống trong nước nóng? - Gôrôkhốp chất vấn.

– Anh có nhận thấy không có con chim nào bơi giữa hồ không? Rõ ràng chỗ có những bong bóng này đối với chúng quá nóng, chúng tìm cách lẩn tránh.

– Cá cũng vậy. Và chúng có nhiều chỗ ở dọc theo bờ.

Sau khi đã quan sát xong, các nhà du hành tiếp tục đi. Họ đi dọc đồng cỏ và càng đi gần đến rìa khu rừng. Họ gặp gia đình tê giác đã chạy qua trại của họ: hai con lớn ngoảnh đầu lại gặm những cành non ở bụi cây và biểu hiện sự khoan khoái bằng cách ve vẩy những cái đuôi nhỏ, còn con tê giác con khi thì gặm cỏ, khi thì nhảy nhót một cách vụng về, khó nhịn được cười khi nhìn nó. Nó giống một cái thùng rượu khá lớn có bốn cái cọc nhỏ và dày cắm vào. Nấp trong bụi, các nhà du hành nhìn cảnh sum họp của gia đình tê giác một lúc lâu và ghi lại trên một tấm kính ảnh. Chỉ Gôrôkhôp là nhìn những con vật bằng những cặp mắt không thơ mộng, mặc dầu anh ta cũng cười trước sự nhảy nhót của con tê giác con, anh ta đang tính toán số mỡ có thể lấy từ cái thùng rượu này và cắt được bao nhiêu dây da vững chắc để buộc xe trượt tuyết. Anh ta đã giương súng ngắm thì bị Gôriunôp ngăn lại:

– Nhikita, cậu điên rồi! Bố mẹ chúng sẽ xéo nát chúng ta nếu chúng ta động đến con chúng! Những con vật này rất dữ tợn.

Thận trọng đi qua những con tê giác, họ đến một con đường hẻm xuyên qua khu rừng tiếp cận. Ở đây cây cối cao gần mười mét, những bụi rậm bên dưới làm cho đường khó đi và gây tiếng động khi bị giẫm lên. Có nguy cơ gặp một con thú lớn trên đường đi. Theo kinh nghiệm, các nhà du hành tay súng sẵn sàng, để cho Cơrốt dẫn đường. Quen với lãnh nguyên trơ trụi ở bắc Xibiri, chó không dám đi sâu vào rừng rậm và đi cách xa người.

Khu rừng đầy sức sống. Ngoài những chim nhỏ, các nhà du hành còn thấy nhiều gà thông gáy trên các cành cây, chim giẻ cùi gọi nhau, ác là bay từ cây này sang cây khác, kêu hót không ngớt. Họ lắng nghe tiếng líu lo của những con sáo và những con chim khác hót. Tiếng xào xạc ở bụi rậm báo hiệu có những con thú nhỏ. Sau một lối rẽ ngoặt, lúc đó con đường nhỏ giống như một vạch thẳng về phía trước, từ xa người ta thấy một bóng đen, con vật to làm sao, tựa như một con gấu. Nó tiến chậm về phía họ, dí mõm sát đất. Thấy người, nó quay ngoắt lại rất nhanh và biến mất trong khu rừng rậm.

– Hình như có một số không ít chú gấu lẩn quất đâu đây, - Gôrôkhốp nói.

– Chỉ có điều trong chúng có vẻ rụt rè, - Côxtiacốp nói.

– Cái đó còn tùy. Khi đói, chúng cũng chẳng nể gì mà không xông vào người.

– Chúng ta phải nạp đạn sẵn sàng hai khấu súng để phòng bất trắc, - Gôriunôp nói.

Ở đây rừng chạy dài khoảng hai cây số, ngoài khu rừng là một đồng cỏ khác có một dòng suối. Những cây dương cao, liễu, dã anh, sơn tra và tầm xuân mọc ở hai bên bờ. Trên cành cây, chim hót líu lo tạo thành một bản hợp tấu nhiều bè. Các nhà du hành đi theo dòng suối đến một cái hồ lớn hơn, cái hồ này không có những bờ lầy lội.

– Tôi muốn biết xem cái hồ này có bong bóng không? - Oocđin nói.

– Chúng ta hãy nghỉ đây một lát xem sao.

Các nhà du hành dừng lại trên bờ hồ mười lăm phút, quan sát bầy chim. Dưới hồ, thỉnh thoảng có những tia nước bắn lên chứng tỏ có nhiều cá.

– Đây thật là thiên đường, - Gôrôkhôp nói với vẻ thán phục. - Thú săn và cá nhiều vô kể, không giống như lãnh nguyên nghèo nàn của chúng ta.

– Bây giờ tôi có thể hiểu tại sao những con chim di cư lại đến đây. Chúng dũng cảm vượt qua băng tuyết của đại dương và sống sung túc ở đây, - Gôriunôp nói.

– Thật là lạ lùng. Có một chỗ thần tiên như thế mà nhiều bầy chim lại không bay xa quá lãnh nguyên phía bắc.

– Khi di cư, những con chim được hướng dẫn bởi một bản năng do thế hệ này truyền cho thế hệ khác, - Gôriunôp giải thích.

– Những con chim duy nhất đến đây là những con chim đã đẻ trứng ở vùng này. Những con chim đẻ ở lãnh nguyên dừng lại ở đây và không bay xa về phía bắc nữa, mặc dù chúng thấy những con chim khác làm như vậy.

– Phải, nếu loài chim khôn ngoan hơn thì hẳn chúng ta đã trải qua một thời gian khủng khiếp trong lãnh nguyên. Những con chim di cư và những con ngỗng thay lông thường cung cấp thức ăn cho chúng ta để chúng ta khỏi chết đói khi những cuộc đi câu hoặc đi săn không thành công, - Gôrikhốp nói.

– Người ta đã chú ý, đôi khi chim không bay theo đường thẳng mà bay vòng khá xa chỉ vì tổ tiên chúng đã từng bay dọc theo những chỗ mà có lần chúng không thể dừng lại để nghỉ, chẳng hạn vì có băng hà đã biến mất từ lâu hoặc những khu rừng rậm cây đã đổ.

Ngay khi đó, nước ở giữa hồ bắt đầu dâng lên không phải một mà ở hai chỗ. Mỗi bong bóng thoát ra một làn hơi nước rồi tan đi.

– Chúng ta phải chờ lần nổi bong bóng sau để tính thời gian khoảng cách, - Oocđin gợi ý.

– Ý kiến hay đấy! Trong khi chờ đợi, chúng ta hãy làm một chén trà.

Họ đốt một ngọn lửa ở một nơi thuận lợi và bắc ấm lên. Gôrôkhốp lấy khẩu súng hai nòng, bò đến chỗ một vài con vịt đang bơi gần hồ. Phút chốc, người ta nghe một tiếng súng nổ, những con vịt bốc lên cao, chỉ còn hai con ở dưới. Lại có một tiếng súng nữa, tiếp ngay sau đó người ta nghe thấy tiếng gọi của Gôrôkhốp:

– Nhanh lên các bạn ơi, giúp tôi một tay!

Ba người vơ lấy súng và vội vàng chạy đến chỗ có tiếng kêu. Nhưng lau sậy và bụi rậm níu họ lại. Khi đến được chỗ Gôrôkhốp, họ thấy anh ta nằm sấp gần hồ, mặt nước đục ngầu, chứng tỏ có một vật gì nặng vừa chìm xuống.

– Cái gì thế? Cái gì đã xảy ra thế?

– Các anh đến quá chậm, - Gôrôkhốp thất vọng nói và đứng dậy. - Nó đã tuột mất.

– Cái gì tuột mất thế? Một con cá chăng?

– Không phải, một con hải cẩu, đúng là một con hải cẩu! - người thợ săn thở dài trả lời.

– Tôi không tin, - Côxtiacốp nói. - Không có hải cẩu ở nước ngọt. Chắc là một con rái cá.

– Ừ, thì anh nói gì thì nói, - anh chàng Iacut bực tức nói. - Tôi đã từng bắt hải cẩu bằng tay, lại không đủ biết hay sao.

– Nó ở đâu?

– Ngay ở đây, giữa hai mô đất. Khi tôi bắn vào bầy vịt, nó nhô đầu lên khỏi cỏ và nhìn tôi trừng trừng như kẻ đần độn. Tôi không thể ghìm được và bắn bằng loại đạn bắn vịt. Nó bắt đầu quằn quại. Tôi nhảy bổ lên mình nó và kêu to. Nhưng lúc các anh đến đây, nó vùng vẫy và tuột khỏi tay tôi: con vật trơn tuột đi mất, không làm sao mà giữ được.

– Nó có lớn không?

– Không, bé hơn con hải cẩu sống ở đất liền chúng ta. Có thể là một con hải cẩu nhỏ.

– Ai có thể nói cho tôi biết bằng cách nào nó có thể đến cái hồ này được? - Côxtiacốp bối rối. - Dù sao thì tôi cũng chẳng tin được điều này.

– Tôi không hiểu tại sao anh không tin, Paven Nicôlaevich? - Oocđin nói. - Nhớ rằng một chủng loại hải cẩu đặc biệt - Phoca sibirica- sống trong hồ Baican cũng là một hồ nước ngọt. Tôi đã nghe người ta nói là nó cũng sống ở trong hồ Ôrôn, hồ này nằm trên sông Vitim giữa hai cái ghềnh. Sự có mặt của nó ở đây càng có thể hiểu được vì hồ ở gần Bắc Băng Dương.

– Nhưng làm thế nào mà nó lại vào được cái hồ tương đối nhỏ này?

– Điều này càng chứng tỏ rằng các hồ trên vùng đất Xannhicốp đã có thời kỳ lớn hơn bây giờ và thông với biển. Đó là lý do vì sao hải cẩu lại đến đây được; có thể là toàn bộ vùng này trước đây là một cái vịnh nước mặn dần dần trở thành một hồ nước ngọt, thành thử qua nhiều thế kỷ, những con hải cẩu quen dần với nơi ở mới của chúng.

Trở về chỗ đống lửa có ấm nước đã sôi, các nhà du hành bỗng lại chứng kiến một lần phun hơi nước khác ở giữa hồ, cách bốn mươi phút.

Sau khi uống trà, các nhà du hành dạo quanh hồ và thấy những điều Gôrôkhốp nói là đúng sự thật.

Một con hải cẩu nhỏ nhô đầu lên khỏi mặt nước và nhìn các nhà du hành bằng cặp mắt nhung tròn xoe. Những con chó thấy mồi ngon chạy xổ đến ven hồ, sủa ran. Con hải cẩu khìn khịt ra vẻ khinh bỉ rồi lặn mất.

– Anh nói đúng, Nhikita ạ, đó là một con hải cẩu, - Côxiacốp thừa nhận.

NHỮNG DẤU HIỆU ĐẦU TIÊN VỀ NGƯỜI

Đi vào một khu rừng khác, các nhà du hành lại đi theo một con đường nhỏ các thú vật thường đi, để Cơrốt và Bêlukha đi trước.

Bỗng họ nghe thấy tiếng chó sủa to. Đặt ngón tay lên cò súng, họ tiến lại gần và thấy những con chó đã chặn một bầy ngựa lại, bầy ngựa này rõ ràng đang chạy về phía hồ để uống. Đuôi quắp xuống, Cơrốt và Bêlukha sủa rít lên, còn những con ngựa thì lạ lùng nhìn những con vật bé nhỏ, táo tợn đang chắn lối đi của chúng. Chúng giậm chân, mũi khìn khịt, nhưng không dám tiến lên phía trước.

– Chúng ta phải làm thế nào? - Côxtiacốp bối rối nói. - Chúng ta không thể tiếp tục đi được.

– Có lẽ chúng ta bắn? - Gôrôkhốp gợi ý.

– Không dùng đạn súng trường, - Gôriunốp nói. - Chúng ta đã có đủ thịt. Hơn nữa, chúng đang đứng ở một tư thế không thuận lợi và nếu chúng ta làm bị thương con đầu đàn thì nó sẽ xông vào chúng ta và những con khác sẽ lao theo. Dùng đạn ghém, sẽ làm đau những con ngựa gần nhất và làm cho chúng hoảng sợ chạy đi.

Tiếng súng nổ rền trong dải cỏ hẹp của lối đi, viên đạn ghém bay rào rào vào những con ngựa đứng trước, làm chúng kinh hoảng. Một tiếng hí điên cuồng vang lên, bầy ngựa lồng lên và quay sang con đường hẻm, xô vào nhau, xô vào bụi cây và vào những cây non mọc hai bên. Cuối cùng cả đoàn ngựa quay đi và chạy theo hướng ngược lại.

– Bây giờ chúng ta có thể đi mà không sợ gặp một con vật nào khác, - Oocđin nói.

Quả vậy, việc chúng chạy tán loạn chẳng những làm cho bầy thú mà cả bầy chim cũng hoảng sợ. Yên lặng trong giây lát. Không gặp sự cản trở nào nữa, các nhà du hành đến đồng cỏ tiếp theo, ở đây họ chú ý ngay đến một cái đồi trắng như tuyết án ngữ ở trung tâm và nổi bật lên trên nền đồng cỏ và rừng xanh tươi.

– Đống tuyết lớn thật! - Gôrôkhốp kêu lên.

– Tôi phải nói đó là một cái chỏm băng không tan, - Gôriunốp sửa lại.

– Nhưng chúng có thường cao như thế không? - Côxtiacốp hỏi.

– Không, trừ phi là một chỏm băng đã được tạo thành ở miệng một con suối rất mạnh.

– Vậy thì nó là gì?

Vượt qua đồng cỏ, các nhà du hành trông thấy quả đồi nằm ở trung tâm một cái hồ nhỏ, do đó giả thuyết cho rằng là một chỏm băng hay một đống tuyết đã mất ý nghĩa, họ có thể thấy quả đồi gồm có những bậc sườn, cái nọ chồng lên cái kia và qua ống nhòm, họ có thể phân biệt những dòng nước đang chảy xuống sườn đồi.

Bối rối, họ quan sát ngọn đồi kỳ lạ này cho đến khi họ bỗng nghe tiếng một cái vòi nước réo kèm theo những đám hơi nước bốc cao đến gần mười thước và sau đó tuôn xuống các bậc sườn. Quang cảnh lạ mắt này kéo dài không đầy một phút. Sau đó quả đồi lại như cũ. Chỉ có hơi nước nhẹ bốc lên.

– Bây giờ tất cả đã rõ rồi! Đó là suối nóng phun, nguồn nước nóng, những thứ thường thấy ở các vùng đất có núi lửa, - Oocđin nói.

– Anh nói đúng, ngọn đồi là đá túp cứng, bị lắng đọng từ mạch nước phun khi nó chảy xuống theo bậc sườn đồi.

Họ đo nhiệt độ nước trong hồ. Họ thấy 35°C, và thò tay xuống thấy rất nóng.

– Do đó không có chim trên hồ, - Côxtiacốp nhận xét. - Có thể không có cá nữa. Tôi không thấy bọt nước nổi lên. - Oocđin nói thêm.

Nhưng cái hồ không hoàn toàn mất sinh khí, ở đáy hồ có những rong đỏ tía trông rất kỳ lạ, trong đó rất nhiều tôm tép chạy tung tăng, hình như chúng đầy sinh lực trong nước ấm. Nhưng những động vật và chim chóc lớn hơn thì lại không thích thế; một số vịt đã đậu xuống hồ lại bay vụt lên trời và sợ hãi kêu quác quác.

– Có phải đã đến lúc chúng ta cần nghĩ xem nên ngủ đêm đâu không? - Gôriunốp hỏi.

– Phải, mặt trời sắp khuất sau núi và hôm nay chúng ta đã thấy quá nhiều rồi, - Oocđin đồng ý.

– Chúng ta phải chọn một chỗ nào đây để tránh thú dữ, - Côxtiacốp nói.

– Chúng ta sẽ không tìm được chỗ ngủ như thế, tất nhiên chúng ta có thể leo lên cây, ngồi trên cành như những con chim, nhưng đó có dễ chịu đâu.

– Tôi có ý kiến là chúng ta không cắm trại trong rừng mà là trên một bãi cỏ và thay phiên nhau gác, - Gôrôkhốp nói.

– Tất nhiên, và phải giữ cho ngọn lửa không tàn để chúng ta không bị thú dữ quấy nhiễu, - Gôriunốp nói.

Không có củi ở quanh hồ, họ đi theo một dòng suối chảy từ đó cho đến khi đến một khu rừng, ở đấy họ nghỉ ngơi dưới một gốc cây dương trơ trụi. Trước khi trời tối, họ chặt một ít củi dùng làm chất đốt cho cả đêm và nhóm hai ngọn lửa. Sau khi ăn xong, họ nằm ngủ giữa hai đống lửa, phân công mỗi người canh hai giờ. Đêm trôi qua không yên tĩnh lắm, thỉnh thoảng, lúc gần lúc xa, vọng đến những tiếng khác nhau tiếng rống của bò, tiếng hí của những con ngựa, tiếng gầm của tê giác và tiếng cú rúc, nghe những tiếng ấy, bầy chó đáp lại bằng tiếng gầm gừ và tiếng sủa râm ran. Vào lúc nửa đêm, một đám sương mù bắt đầu phủ lên cánh đồng, che gần kín vừng trăng khuyết. Sương mù trườn về phía nam thỉnh thoảng lại tan đi để cho mặt trăng ló ra và chiếu sáng cánh đồng trong một vài phút, và ngọn đồi trắng ở giữa hồ hình như đang bập bềnh trên một biển sữa. Sự phun nước lại lặp lại mỗi lần hai mươi phút và phá tan sự im lặng bằng những tiếng rào rào và tiếng nước rơi xuống tung tóe.

Một cơn gió bắc khá mạnh nổi lên lúc bình minh, nhanh chóng xua tan mây mù. Mặt trời nhô lên ở phía đông sau rặng núi đen sẫm hình răng cưa có tuyết phủ ở các bậc sườn, các nhà du hành đang sẵn sàng chuẩn bị cuộc thám hiểm. Ngày hôm ấy, họ chuẩn bị đi về phía đông, đến rìa thung lũng. Và dọc theo thung lũng, họ quay về căn cứ của họ trên tuyết để xem Nhikiphôrốp làm ăn ra sao, để kể cho anh ta về những con gấu và tê giác lớn mà họ đã thấy và khuyên anh ta đừng săn chúng.

Chẳng bao lâu sau các nhà du hành tìm ra một con đường hẻm kéo từ đồng cỏ đến phía đông qua một khu rừng chạy dài vài cây số, ở đó cây nhỏ dần. Họ săn được một ít gà thông và một con gà rừng béo bị chó lùa đến một gốc cây. Đến đây, nó đứng lại và giương mắt thao láo nhìn những con vật với vẻ lạ lùng cho đến khi bị một viên đạn bắn rơi. Đồng cỏ trên bờ xa khu rừng sũng nước, ở giữa là một cái đầm đầy rêu mọc, cái đầm này rõ ràng đã từng là một cái hồ.

Các nhà du hành phải đi ven khu rừng, bầy chó phút chốc đã dồn được một con nai to.

– Tôi cho đó là một con nai sừng tấm, - Gôrôkhốp nói. - Tuy nhiên, đó không phải là nai sừng tấm mà là một con nai có cùng hình dạng như thế và có cái đầu đẹp nghếch lên một cách kiêu hãnh với những gạc lớn giống gạc của nai anxet và nai Canada. Chúng giống nai Canada về kích thước và nai anxet ở bờ mông rộng có mép lởm chởm. Con vật đẹp này kích thích sự tò mò của các nhà du hành. Do những con chó chặn lại nên nó bị trúng đạn.

– Trông nó như một con nai sừng tấm nhưng lại không phải, - Gôrôkhốp báo tin. - Matvây Ivanôvich, anh có biết nó là con gì không?

– Tôi nghĩ, - Gôriunốp trả lời, sau khi quan sát con vật, - nó là một con nai hóa thạch khổng lồ - Cervus euryceros, sống cùng thời với ma-mút.

– Nhưng không phải là một con nai lớn, có lẽ là một loại nai non, - Oocđin nói thêm.

– Không, con nai này đã già, - Gôrôkhốp nói. - Hãy đếm các nhánh trên gạc nó xem, tôi bảo là nó khoảng 15 tuổi.

– Rõ ràng nó là một loại động vật thoái hóa, - Côxtiacốp gợi ý.

– Và hiếm. Chúng tôi đã thấy nhiều động vật hóa thạch còn sống, nhưng đây là con nai đầu tiên.

– Do đó, chúng ta phải đo và lấy sọ, lấy gạc của nó, - Gôriunốp nói.

– Những cái gạc rất nặng, hơn nữa không thể giữ được, nhìn này, đây là những cái gạc non, mềm và đầy máu, - Côxtiacốp nhận xét.

– Tiếc thật! Nhưng được rồi, ít nhất chúng ta cũng được một bức ảnh. Tôi lựa lúc nó lẩn tránh những con chó để chụp một bức ảnh, - Oocđin nói.

Không để lỡ một giây, họ đo kích thước con vật, lọc lấy miếng ngon, còn lại cho chó ăn, chặt gạc và cắt đầu định đưa về căn cứ để nghiên cứu.

– Óc và lưỡi thì dùng cho bữa tối. Chúng ta sẽ được một món ăn ngon. - Gôrôkhốp khoái lắm, anh ta cũng lột da lưng con nai để sửa đôi ủng của mình.

Ở cuối đồng cỏ có một khu rừng khác, kéo dài đến tận chân vực, cây thưa và thấp dần. Dọc bờ vực khoảng 500 mét là một mảnh đất đầy rêu, rêu xanh và loại rêu tuần lộc thường ăn đã phủ lên bãi cỏ mấp mô như tấm đệm dày, đang che khuất các tảng đá đã rơi từ vách dốc xuống.

– Thật là một chỗ ở tuyệt vời cho nai, đến đây về mùa hè, dẫn nai đến thì hay quá! - Gôrôkhốp thở dài.

– Anh có nhận thấy rằng mặc dầu ở Vùng đất Xannhicốp có nhiều hồ và đồng cỏ lầy lội, nhưng hầu như không có ruồi muỗi? - Gôriunốp hỏi.

– Phải, không có nhặng, ruồi trâu, dĩn, và thậm chí muỗi rất ít, - Oocđin xác nhận.

– Trong một nơi nhỏ xíu như thế này mà lại có cả một thiên đường! Không như ở nước chúng ta, về mùa hè, những ruồi muỗi này làm cho cuộc sống thật khốn khổ, - Gôrôkhốp nói thêm.

– Nhikita, anh hãy nhớ lại điều anh đã nói cách đây không lâu về ảo ảnh và ma quỉ, - Gôriunốp cười.

– Anh có cho rằng chúng ta đang tưởng tượng ra những điều chúng ta đang thấy không? - Côxtiacốp hỏi.

Gôrôkhốp cười bối rối và lắc đầu. Tất cả những điều anh ta đã thấy trong hai ngày qua là không bình thường. Nhưng chắc chắn đó không phải là sản phẩm của trí tưởng tượng.

– Tôi sẽ nói cái đó có phải là mê tín hay không, khi chúng ta an toàn quay về Cadatrie! - anh chàng Iacut buột mồm, nói láu lỉnh như vậy.

Họ nhận thấy một vài con tuần lộc trên cánh đồng rêu gần đây. Những con vật biến mất sau bụi cây khi chúng thấy bóng người.

Gần chân vách đá, có một đàn sơn dương hoang. Một tảng đá lớn rơi từ trên xuống đã che khuất chúng. Ban đầu, đàn sơn dương chạy dọc theo vách đá, sau đó, chúng trèo lên một cái rìa hẹp, nhanh nhẹn lạ thường, nhảy qua những khe hở rộng. Lên cao đến một trăm mét, chúng ẩn vào một cái rìa rộng.

Vách đá mang hình thù những bức tường đen sẫm với màu đỏ chói hiện thành từng đốm loang lổ, có những gờ cao kéo dài lên phía trên, đó là vách đá ba-dan. Rõ ràng là toàn bộ thung lũng đặc biệt này được tạo bằng đá ba-dan. Ở chân vách đá không có cây cỏ, những tảng đá vỡ bị phủ rêu nằm rải rác đây đó. Giữa những khoảng cách của chúng, người ta có thể nhìn thấy tuyết. Tảng đá nhô ra, làm cho các nhà du hành phải chú ý. Vách đá này che mưa cho một khu đất rộng vài mét vuông không có đá vỡ nhưng bị bầy sơn dương xéo lên và làm bẩn. Dưới vách đá có một chỗ giống như cái hốc tường tự nhiên. Gorokhốp tinh mắt phát hiện ra một lớp bồ hóng mỏng.

– Ồ, có người ở kìa! - anh ta kêu lên.

– Những người chăn cừu hoang chăng? - Côxtiacốp cười.

Các nhà du hành tập hợp quanh hốc đá. Họ thấy những khúc củi cháy dở, than tro và những khúc xương cháy sém. Quan sát cẩn thận, các nhà du hành trông thấy một vài thứ công cụ rất thô sơ và một vài viên đá lửa.

– Những người ở thời kỳ đồ đá, - Oocđin nói. - Và thậm chí không phải ở thời kỳ đồ đá mới mà ở thời kỳ đồ đá cũ, nếu căn cứ vào kỹ thuật nguyên thủy.

– Nhưng họ sống ở đây từ bao giờ? Một nghìn năm trước chăng? - Côxtiacốp hỏi.

– Không, bếp lửa còn mới nguyên, Nó ở ngay trên nền đất và chưa bị đá che phủ, chỉ có bụi mà thôi, bụi này chắc là do những con cừu làm tung lên.

– Điều này có nghĩa là ở đâu đây trên Vùng đất Xannhicốp, chúng ta sẽ gặp những người dã man ở thời kỳ đồ đá và họ có thể là giống ăn thịt người được không? - Côxtiacốp hỏi.

– Những khúc xương bị cháy sém giống xương người lắm, - Oocđin bình luận.

– Có thể họ là những người Ônkilôn của chúng ta chăng? - Côxtiacốp hỏi Gôriunốp bằng giọng đầy trách móc.

– Những người Ônkilôn đã rời Xibiri một vài thế kỷ nay. Ở thời ấy, những dân tộc phía bắc không còn ở thời kỳ đồ đá nữa. Họ biết dùng đồ sắt rồi.

– Phải, tổ tiên của chúng ta đã đào quặng và rèn những cán dao, những chân nâng, nhẫn và lưỡi câu, - Gôrôkhốp xen vào.

– Hơn nữa, họ sử dụng rộng rãi những đồ dùng bằng sừng, bằng xương và đá vẫn còn dùng trong tất cả những dân tộc nhỏ yếu sống tại những vùng bị cắt đứt khỏi nền văn hóa hiện đại và ở đó những hàng hóa bằng sắt du nhập vào một cách khó khăn. Nhưng kỹ thuật của những dụng cụ này chứng tỏ rằng chúng thuộc về thời kỳ đồ đá mới và dứt khoát là không thuộc về thời kỳ đồ đá cũ, - Gôriunốp giải thích.

– Chúng ta có cho rằng đây không phải là bếp lửa của người Ônkilôn không?

– Tất nhiên, rõ ràng là ở Vùng đất Xanthicốp có những con người sống ở thời kỳ đồ đá. Họ sống cùng thời với ma-mút, gấu hang và một số con vật khác ở cuối thời kỳ băng hà.

– Và nếu những con vật này đã sống sót như chúng ta đã thấy thì không có lý do gì con người không tồn tại, - Oocđin nói thêm.

– Nếu người Ônkilôn đã có một nền văn hóa cao hơn người dã man, thì tại sao không tiêu diệt họ? - Gôriunốp hỏi.

– Bếp lửa chứng tỏ rằng họ vẫn tồn tại hoặc tồn tại rất gần đây và có lẽ chỉ còn một nhúm, - Oocđin nhận xét.

– Thật thú vị vô cùng khi thấy những người dã man ở thời kỳ đồ đá, - Côxtiacốp nói. - Có lẽ họ sống trong hang trên bờ thung lũng, và chúng ta phải báo cho Nhikiphôrốp, bởi vì nếu họ thực sự là giống ăn thịt người thì tôi ngờ rằng khi gặp họ ta khó giữ được an toàn.

Trở lại bụi cây, các nhà du hành đi về hướng tây-nam và vào buổi chiều họ trông thấy căn cứ của mình.

Khi khoảng cách những đống tuyết đã gần, Gôrôkhốp không thể không bắn một con cừu hoang đang đứng như một tấm bia trên một cái gờ.

Để trả lời, một phát súng từ căn cứ vang lên. Nhikiphôrốp hiện ra cùng với con Pêxơtơrutca đi kèm, con chó vẫy đuôi mừng rỡ, nó chạy đến, hít hít con Cơrốt và con Bêlukha; những con chó khác cũng làm như vậy.

Hôm trước, Nhikiphôrốp đã mang xác con bò về căn cứ. Còn hôm bạn của anh ta trở về thì anh ta đã bắn được một con cừu hoang và đẵn được một ít củi. Anh ta đã đào một cái hang trong tuyết; làm lều ở đó và chắn cửa bằng những tảng băng, chỉ còn một lối hẹp ban đêm cũng được bịt bằng tảng băng. Như vậy anh ta cùng với Pêxơtơrutca cảm thấy mình hoàn toàn yên ổn.

GẶP NGƯỜI ÔNKILÔN

Ngày hôm sau, bầu trời yên tĩnh, các nhà du hành phải ở lại căn cứ mãi đến trưa, bởi vì lúc đó đặc biệt là về mùa xuân không gian mới hết sương mù dày đặc bao phủ. Đến bây giờ họ mới hiểu đó là đặc điểm khí hậu của Vùng đất Xannhicốp. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên. Nhiều hồ và suối ấm làm cho không khí ẩm ướt, trong khi tuyết và băng rất rộng quanh vùng đất Xannhicốp lại làm cho không khí ẩm ướt tụ lại thành sương mù sau khi mặt trời lặn. Khí hậu ẩm ướt của đất đã giải thích về sự phong phú của rêu và rêu liken trong rừng; tất cả các thân cây đều lắm rêu, rêu liken rủ xuống thành nhiều nhánh. Chính sương mù là lý do làm cho Vùng đất Xannhicốp mặc dầu có núi cao nhưng ít khi thấy được nếu đứng trên đảo Côtennưi. Vào mùa xuân, sương mù phủ hầu như thường xuyên. Còn sau đó, khi mặt biển không có băng nữa thì sương mù trên mặt biển tạo thành một bức màn dày bọc kín lấy vùng đất.

Lần thám hiểm thứ hai vào sâu vùng đất được tiến hành theo hướng tây bắc. Ở đây cũng có những khu rừng xen kẽ với những đồng cỏ khá rộng, giữa phần lớn các đồng cỏ có hồ; hồ ở cực nam phình lên rất nhanh và trở thành đầm lầy, hồ xa hơn nữa chưa thành đầm lầy, có một số hồ có hơi phun ra ở một vài chỗ nhưng mức độ chỉ yếu thôi. Rõ ràng là hoạt động của núi lửa ở phía này đã ngừng lại. Trong các đồng cỏ có bò và ngựa, nhưng số lượng ít hơn và chúng thận trọng hơn có lẽ vì biết có người đang ở gần và nguy hiểm. Người ta chỉ thấy những con tê giác một lần từ xa. Nhưng có nhiều lợn lòi sống trong những cây sậy mọc quanh hồ. Một con bị họ bắn để làm bữa cơm chiều.

Đêm ấy, các nhà du hành tìm cách cắm trại trên bìa một đồng cỏ rộng. Để súng và ba-lô lại, họ vào khu rừng chặt củi để đốt. Nhưng họ đi không lâu thì con Cơrốt và Bêlukha bị bỏ lại trên đồng cỏ, sủa một cách điên cuồng. Gôrôkhốp và Oocđin lúc ấy đang đứng gần chỗ đó nhất, liền quay lại và thấy một con gấu rất to hít hít ba-lô của họ; mùi thịt tươi đã làm cho nó thèm. Những con chó sủa rất hăng, chúng định cắn hai chân sau con gấu, nhưng gấu nhanh nhẹn tránh khỏi và gầm gừ một cách giận dữ.

– Làm thế nào bây giờ? Súng thì đang để cạnh ba-lô và ba-lô có nguy cơ bị xé vụn ra từng mảnh, mặc dầu những con chó ra sức xua đuổi gấu. - Lúc ấy Oocđin đang cầm rìu, nói khẽ với Gôrôkhốp.

– Tôi dùng rìu đánh nó ở phía sau, khi nó quay lại phía tôi thì cậu vớ lấy súng và cho nó một phát.

Gấu đã dùng vuốt xé toạc một cái ba-lô và thò mõm vào. Ngay lúc đó, Oocđin từ đằng sau nhảy tới, vung rìu lên thật mạnh, lưỡi rìu bổ đúng mông con gấu rồi chuồn nhanh. Một tiếng gầm dữ dội rền vang, con gấu nhảy chồm lên và ngã ngửa ra, xuýt nữa đè lên con Cơrốt. Bị gãy xương sống, nó giãy giụa trên cỏ, vừa gầm gừ vừa rung rung móng chân trước. Những con chó bám riết lấy hai chân sau bất động của nó, còn Gôrôkhốp thì xách súng bắn một viên vào sườn trái của nó. Sau mấy phút trôi qua đống thịt to lớn đã nằm bất động, đọng lại trên cỏ những vệt máu.

Gôriunốp và Côxtiacốp mang những bó củi về nhập bọn với các bạn, họ đều đứng quanh con gấu và lấy làm lạ trước cái thân hình to lớn của nó. Nó lớn gấp rưỡi loại gấu thường, còn răng nanh của nó dài hơn mười phân.

– Lần này, chúng ta gặp may, - Gôriunốp nói.

– Một cái ba-lô bị rách và một con chó bị thương, nhưng thật ra tình hình có thể xấu hơn.

Sự thật là trong cơn hấp hối, con gấu đã làm xước sườn con Bêlukha, máu chảy đỏ lòm. Con chó đang liếm vết thương, may mà vết thương không sâu.

– Đây là một bài học cho chúng ta. Cần cử người nào đó lại trông đồ đạc, có vũ khí sẵn sàng. - Oocđin nói. - Chúng ta sẽ không có nhiều dịp để bổ rìu vào lưng một con gấu lớn như vậy.

– Phải, nếu một con vật như thế này chìa móng vào anh thì anh có thể tịch rồi, - Gôrôkhốp nhận xét và ngồi xuống để lột da con gấu. Oocđin đo thân hình của nó, định chụp một kiểu ảnh, nhưng đã quá muộn vì hoàng hôn đã xuống.

Họ phải chuyển đồ đạc đến chỗ khác vì có mùi hôi thối của xác con gấu, nhưng những con chó vẫn chén thịt đẫy. Các nhà du hành thao thức suốt đêm. Bầy chó sủa liên tục, nhưng cái gì đó làm cho chúng lồng lộn thì đã bị che khuất sau một đám sương mù dày đặc bao phủ lên đồng cỏ lúc nửa đêm. Gần xác con gấu, cách khoảng một trăm thước có tiếng huyên náo và người ta có thể phân biệt được tiếng nhai xương rau ráu; một vài con thú ăn đêm đang ăn xác con gấu. Sáng sớm, Gôrôkhốp chỉ còn thấy bộ xương bị gặm nhẵn và hai con chó sói biến mất khi anh ta lại gần.

Ngày hôm ấy nhờ có gió nên sương mù tan sớm hơn, các nhà du hành tiếp tục cuộc hành trình về phía tây-bắc. Gôrôkhốp kéo căng tấm da gấu giữa hai gốc cây trên đồng cỏ, dự định khi về sẽ thu lại. Họ đi qua hai đồng cỏ có hồ nữa. Trong cái hồ thứ hai có một ngọn núi đá túp trắng, nhưng rõ ràng từ lâu không có hiện tượng nước phun, bởi vì ngọn núi bị rêu liken bao phủ.

Khi họ nhô ra khỏi khu rừng và đi vào đồng cỏ thứ ba thì có tiếng người từ rìa bên kia vẳng lại. Bầy chó bắt đầu sủa và tiếng người phút chốc im bặt. Một con đường nhỏ phẳng phiu chạy qua đồng cỏ, dọc theo một cái hồ nhỏ, gần đó có dấu chân giầy bằng lông mềm, người ta có thể dễ dàng nhận ra chúng trên mặt đất ẩm ướt.

– Đây không phải là những người ở thời kỳ đồ đá, - Gôriunôp kêu lên. - Nếu là dân tộc thời kỳ đồ đá thì chân họ không đi giầy.

– Vì họ cũng đi giầy như những dân tộc phương bắc chúng ta, cho nên chắc phải có liên quan tới những dân tộc này và chúng ta không nên sợ gì cả, - Oocđin nói thêm.

Khi họ đi vòng quanh hồ, thì những bụi sậy đã che mắt họ không cho họ thấy được bờ bên kia đồng cỏ, họ đứng trước một ngọn đồi xanh có khói tỏa trên đỉnh. Bên cạnh đồi có người. Một người đang đứng trên đồi và có vẻ đang chăm chú nhìn đồng cỏ. Thấy những nhà du hành xuất hiện ở phía sau hồ, người này báo tin cho những người kia, làm mọi người xôn xao. Gần ba chục người xếp thành hàng dài đi qua đồng cỏ và tiến về phía các nhà du hành. Khi họ đến gần, người ta thấy họ có đầy đủ vũ khí; mỗi người có một cái giáo dài cầm ở tay phải và một cái cung ở tay trái, những mũi tên đuôi có lông chim thò ra trên vai.

Những chiến binh dừng lại cách các nhà du hành khoảng một trăm bước, một người đi theo đường hẹp chắc là thủ lĩnh, giơ tay lên và nói điều gì đó.

– Hắn đang nói gì? Nói bằng thứ tiếng nào? - Gôriunôp hỏi Gôrôkhôp.

– Giống tiếng Tructri, – Nhikita trả lời. - Hắn ra lệnh cho chúng ta giơ hai tay lên để chứng tỏ chúng ta đến đây không phải để gây chiến.

Các nhà du hành giơ tay lên. Các chiến binh vẫn tiếp tục tiến đến, nhưng khi khoảng cách chỉ còn vài chục bước thì họ dừng lại vì thủ lĩnh của họ ra hiệu. Bây giờ người thủ lĩnh mới hỏi:

– Các anh là ai, từ đâu đến và đến đất nước của chúng tôi làm gì?

– Bảo với anh ta rằng chúng ta là người da trắng từ phương nam, từ một nước lớn đến đây để xem cái vùng đất nhỏ nằm giữa băng giá này, - Gôriunôp ra lệnh.

Gôrôkhôp làm phiên dịch cho Gôriunôp.

– Lại đây, những người da trắng, nhưng nên nhớ rằng chúng ta đông và có đầy đủ vũ khí, - người thủ lĩnh nói.

Các nhà du hành tiến lại gần, ba mươi cặp mắt cảnh giác theo dõi từng cử động của họ. Gôriunôp tiến lên và chìa tay cho thủ lĩnh. Trước khi bắt tay người lạ mặt, người thủ lĩnh đưa bàn tay phải lên trán rồi đặt tay trên ngực, cũng với cứ chỉ như thế ông ta lặp lại đối với những người còn lại. Trong khi đó, các chiến binh từ phía sườn đi lại khép thành vòng đai quanh các nhà du hành. Họ đứng sát vào nhau, nắm chắc vũ khí trong tay và xì xào bàn tán về những bộ quần áo, giầy, ba-lô, rìu giắt ở thắt lưng và những cây gậy sáng loáng trên lưng người lạ mặt.

Tất cả đều mình trần. Họ mặc quần da và đi giầy bằng lông mềm. Trên mặt, ngực và cánh tay họ đều trổ và nhuộm những đường sóng, những vòng tròn và chấm. Mỗi người có một cái vòng đeo cổ giống răng chó sói, một hai hoặc ba răng nanh của gấu ở đằng trước. Tóc họ đen và mềm búi tó trên đầu và búi lại, có dắt hai hoặc ba cái lông đại bàng. Thân thể họ cường tráng, da ngăm đen, nhưng xương gò má không cao, mắt đen và mũi thẳng, hai răng cửa hàm trên nhuộm đỏ làm cho khi họ cười nom rất kỳ quặc. Thủ lĩnh của họ trông còn lực lưỡng hơn và cao hơn. Ông ta có một cái vòng đeo cổ bằng răng nanh của gấu, có một vạch đỏ trên trán, có những cái lông đỏ trên tóc. Rõ ràng đây là một bộ tộc thiện chiến và các chiến binh là những kẻ thù đáng sợ mặc dầu vũ khí của họ thô sơ: giáo làm bằng đá trong suốt, đầu tên làm bằng xương, nhiều chiến binh giắt vào thắt lưng rìu nhỏ bằng đá có cán bằng gỗ. Trên lưng ngoài một cái túi đựng đầy tên ra, có một cái khiên bằng da.

– Các anh là ai và vùng đất này gọi là gì? - Gôrôkhôp phiên dịch câu hỏi của Gôriunôp.

– Chúng tôi là người Ônkilôn, và đây là đất nước chúng tôi do tổ tiên chúng tôi chiếm được. Tôi là Amnunđac, thủ lĩnh của những người Ônkilôn. Tên ông là gì và đất nước ông gọi là gì?

Khi nghe câu trả lời và đặt một vài câu hỏi khác nhằm tìm hiểu tại sao và làm thế nào mà người da trắng đến được đây, người thủ lĩnh nói:

– Các anh từ xa đến và các anh ít người. Các anh sẽ là khách của chúng tôi, mời các anh về nhà.

Ông ta quay lại và đi ngược lên con đường hẻm. Các nhà du hành đi theo ông ta. Các chiến binh đi thành hàng đôi và đi cuối cùng. Họ hỏi Gôrôkhôp về quần áo và vũ khí của các nhà du hành, về cuộc hành trình qua băng và đất nước rộng lớn ở phương nam mà họ chỉ biết qua loa theo truyền thuyết. Gôrôkhôp phải khó khăn lắm mới trả lời được tất cả những câu hỏi này. Đặc biệt, người Ônkilôn nói thứ tiếng không hoàn toàn giống tiếng Tructri nên trong khi trao đổi có những chỗ họ không hiểu nhau.

Ngọn đồi xanh té ra là một ngôi nhà trát bùn rất lớn của người Ônkilôn. Người thủ lĩnh dừng lại ở cửa, kéo những tấm da dùng làm cửa và đưa tay mời các nhà du hành vào. Mọi người phải cúi đầu vì cửa ra vào quá thấp. Ngọn lửa được đặt ở giữa nhà và một vài miếng thịt treo trên một miếng gỗ dùng làm xiên để nướng thịt. Phần trung tâm có bốn cái cột lớn đặt theo các góc vuông cách nhau mỗi chiều sáu mét, phía trên cột là những xà ngang dày đỡ lấy mái nhà lợp bằng gỗ tròn mảnh với một khe hở hình vuông dùng làm cửa sổ và thông khói. Một khúc gỗ dài từ mỗi xà ngang bắc chếch xuống và cắm sâu vào lòng đất. Ở mỗi cạnh của khúc gỗ lại có những khúc ngắn hơn và mỏng hơn cũng nằm chếch xuống. Kết quả là căn nhà có hình chữ thập, tạo thành những góc đều, không nhọn. Ba phần nhà dùng làm phòng ngủ, trong phần thứ tư có cửa ra vào và một cái kho. Khu trung tâm là bếp, phòng ăn và phòng tiếp khách. Trên mặt nền nhà được phủ một lớp đất dày có cỏ. Nhìn chung, mặc dầu nhà tối nhưng rộng rãi và ấm cúng.

Người thủ lĩnh bước vào và dẫn khách tới phân khu trung tâm đối diện với cửa ra vào. Ông ta ngồi xổm trên một tấm da gấu và ra hiệu cho những nhà du hành ngồi bên cạnh ông ta. Các chiến binh ngồi quanh ngọn lửa dọc theo các cạnh vuông của khu trung tâm. Khi các nhà du hành đã quen với cảnh tranh tối tranh sáng thì họ nhận thấy rằng trên khoảng đất dưới những khúc gỗ xiên có nhiều đàn bà và trẻ con. Họ đang nhìn chằm chằm các nhà du hành với vẻ tò mò và nhích dẫn đến chỗ những chiến binh đang ngồi. Những người đàn bà hầu như không mặc quần áo. Họ chỉ có một miếng da rộng không quá bàn tay, cũng đen như nước da của họ để che phần từ bụng trở xuống. Khố của các thiếu nữ có những sọc đen, sọc vàng và sọc đỏ. Ngoài khố, họ còn có những vòng đeo cổ bằng những viên đá trắng, xanh, xám, đỏ và xuyến trên cánh tay và cổ tay. Hình như họ che thân bằng những loại hoa lá kỳ dị, những đường sóng và những đường tròn trổ trên ngực, bụng, lưng, cánh tay, bắp chân và mặt. Họ đặc biệt chú ý đến vợ trẻ của người thủ lĩnh, hai chân trổ hai con rắn cuộn tròn vòng lên đến tận bụng và cạnh sườn, đầu chúng châu vào nhau trên ngực và giữa xương đòn gánh bà ta, có hai con rắn nhỏ hơn trổ trên hai tay, đầu rắn ngóc lên xương bả vai. Trên nước da xam xám, những con rắn màu xanh đen này trông thật huyền ảo.

Vẻ mặt của đàn bà có phần thanh tú hơn đàn ông, và một số người có thể nói là đẹp nữa, thân thể cường tráng và hình dáng cân đối.

Trẻ con hoàn toàn ở trần truồng, còn nam nữ thiếu niên thì đóng khố, cũng giống như đàn bà, các cô thiếu nữ, cũng loại khố đó nhưng có thêu. Tóc những cô gái tết đuôi sam, còn tóc các chàng trai thì búi lại, cuộn tròn trên đầu. Tóc phụ nữ có hai cái bím buông xuống ngực và được trang điểm bằng những hòn đá nhỏ. Những cô gái đến tuổi lấy chồng có bốn bím tóc. Hai cái gài 2 bên mái đầu, còn hai cái ở sau gáy và buông xuống lưng.

Theo lệnh của Amnunđac, người đàn bà mình trổ rắn lấy từ trong một hòm bọc da ra một vài cái cốc gỗ nhỏ. Trong cốc rót đầy sữa đựng trong một cái bình bằng da treo trên cột. Bà ta đưa các cốc cho thủ lĩnh. Ông này đưa cho khách, và để cốc cuối cùng cho mình. Ông ta đưa cốc lên môi rồi, với một cử chỉ đẹp, mời các nhà du hành uống. Sữa đựng trong cốc là sữa tuần lộc đặc hơi chua nhưng rất ngon, các nhà du hành cảm thấy như vậy vì hình như đã lâu họ không được uống thứ sữa này. Chủ nhân lại rót sữa đầy cốc, sau đó người đàn bà mình trổ rắn lấy thịt nướng xuống thái bằng con dao làm bằng xương thành những miếng lớn. Bà ta đặt cả lên khay gỗ và mang đến cho người thủ lĩnh. Người thủ lĩnh đưa từng miếng thịt cho từng người khách. Trong khi họ ăn thịt và uống sữa, Amnunđac nói với người của ông ta. Ông ta nói rất nhanh, thành thử Gôrôkhôp khó nắm được ý nghĩa, Gôriunôp đề nghị thủ lĩnh nói lại. Ông ta nói một cách chậm rãi và Gôrôkhôp có thể phiên dịch từng từ ông nói:

– Nhiều năm trước đây, dân tộc chúng tôi, những người Ônkilôn, bị mỏi mệt vì những cuộc chiến tranh liên miên với người Tructri về vấn đề đồng cỏ cho tuần lộc ăn; chúng tôi đã quyết định tìm một nơi cư trú khác. Ban đầu chúng tôi vượt qua băng giá đến những đảo gần nhất, dựng lên những ngôi nhà trát bùn và xây đắp một cuộc sống thanh bình. Nhưng chúng tôi không thích những vùng đất ấy. Có nhiều sương mù về mùa hè, về mùa đông và về mùa xuân, sương mù quanh năm. Nhân dân bắt đầu chết và tuần lộc cũng bị chết. Người ta thấy mùa xuân chim hay bay về phương bắc và đến mùa thu khi quay về chúng béo mập, do đó chúng tôi quyết định đến chỗ có chim bay. Lần đầu đi thử thì gặp biển. Lần thứ hai băng mỏng và một cơn bão nổi lên làm băng vỡ nên nhiều người và tuần lộc bị chết đuối. Phải chờ đến mùa đông lạnh nhất và cho một số người đi trước. Đường băng rắn lại, mọi người kéo đi và tìm được vùng đất này. Chỉ có một số người đến được, còn lại khoảng năm chục người.

– Ở thời ấy, thủ lĩnh là ông thầy cúng tài giỏi chữa được mọi thứ bệnh. Ông chỉ cho nhân dân con đường đến vùng đất này. Trước khi ông ta chết, ông ta nói rằng: những người Ônkilôn sẽ sống yên ổn cho đến khi người da trắng từ lục địa lớn ở phương nam xuất hiện và ông ta nói rằng trong tay họ có sấm và chớp giết được người từ xa, giống như những thiên thần.

– Khi chúng tôi thấy các ông, những người da trắng đầu tiên từ lục địa lớn đến, chúng tôi nhớ lại lời của vị thầy cúng già ấy.

HIẾN TẾ VÀ NGHI LỄ

Nói với người thủ lĩnh, - Gôriunôp nói với Nhikita, - rằng chúng ta là những người yêu hòa bình và không muốn làm hại ai. Chúng ta cũng được những con chim bay về phương bắc đưa tới đây. Tất cả những điều chúng ta muốn là xem chim qua mùa hè ở đâu. Chúng ta sẽ quay lại nơi chúng ta đã ra đi.

Gôrôkhôp phiên dịch những lời này.

– Các ông có sấm và chớp giết người từ xa không? - Amnunđac hỏi.

Mọi người lo lắng nhìn mấy người lạ mặt. Gôrôkhôp quay nhìn sang Gôriunôp, vẻ bối rối, nhưng Gôriunôp nói:

– Có lẽ súng của chúng ta là sấm, chớp có thể giết người từ xa chăng? Thế nào rồi người Ônkilôn cũng phát hiện ra, chi bằng chúng ta hãy lợi dụng cơ hội này làm cho họ kính trọng chúng ta hơn và chúng ta có thể an toàn hơn bằng cách làm cho họ nghĩ rằng chúng ta là sứ giả nhà trời.

– Phải, chúng tôi có sấm và chớp! - Gôrôkhôp báo tin cho người thủ lĩnh.

Một tiếng xì xào hoảng sợ vang lên khắp nhà. Những người ngồi gần các nhà du hành nhất, không ai bảo ai, đều dịch ra xa. Người thủ lĩnh nói:

– Hãy đưa cho chúng tôi xem để chúng tôi biết rằng các ông thực sự là sứ giả nhà trời. Nhưng tôi đề nghị các ông đừng sát hại người Ônkilôn.

– Chúng ta hãy đi ra ngoài để sấm chớp của chúng tôi không làm hại ai cả, - Gôriunôp nói.

Người thủ lĩnh oai nghiêm đứng dậy và đi ra cửa, các nhà du hành và mọi người đi theo sau ông ta, dân chúng lúc này đi cách xa một quãng.

– Mang một con tuần lộc đến để hiến tế, - Amnunđac ra lệnh, - và để cho những người da trắng giết nó làm lễ tế thần.

Một số chiến binh chạy đến khu rừng sau nhà và phút chốc quay lại, dắt đến một con tuần lộc trắng to. Con vật dường như biết số phận đang chờ nó, nó rống lên và giẫy giụa định thoát. Gôrôkhôp hướng dẫn các chiến binh buộc con vật vào cái cọc cách nhà khoảng hai trăm bước. Các nhà du hành dùng đạn thường và bắn một loạt. Con tuần lộc ngã gục xuống. Tất cả những người Ônkilôn quỳ xuống khi họ nghe tiếng súng rền vang như tiếng sấm. Họ vái những người khách lạ có uy lực. Amnunđac đứng dậy và nói to để mọi người cùng nghe.

– Bây giờ chúng tôi biết các ông là sứ giả của nhà trời như ông thầy cúng tài giỏi đã nói. Các ông sẽ là khách của chúng tôi, mọi thứ chúng tôi có: nhà cửa, thức ăn, quần áo và tuần lộc đều thuộc quyền các ông sử dụng nếu các ông muốn! Đêm nay ông thầy cúng sẽ khấn các thiên thần đừng sát hại người Ônkilôn, họ sung sướng được đón tiếp sứ giả nhà trời.

Khi Amnunđac ngừng nói, ông giơ tay lên trán và ngực, rồi cúi rạp xuống trước các nhà du hành. Tất cả những người Ônkilôn khác đều làm theo. Xác con tuần lộc được kéo đến chân thủ lĩnh. Ông ta chỉ bốn vết thương trên sườn con vật và nói:

– Bốn cái chớp đã giết con tuần lộc làm vật hiến tế. Các bà hãy làm thịt tuần lộc để tối nay làm lễ. Các chiến sĩ mời ông thầy cúng đến nhà chúng ta.

Quay về nhà, các nhà du hành lại được mời uống sữa và ăn thịt tuần lộc nướng. Lần này họ mời ăn cả bánh rán dẹt làm bằng bột củ ấu trụi và củ mác-ta-gôn rán. Người Ônkilôn không có bánh mì, không có chè cũng không có thuốc lá. Còn một số bánh mì sấy, một vài miếng đường mà các nhà du hành lấy trong ba-lô ra được người Ônkilôn truyền tay xem, ngửi và nếm một cách hết sức ngon lành, họ rất chú ý đến những cái tẩu mà sau khi ăn Gôrôkhôp và Oocđin nhồi thuốc vào. Những người Ônkilôn sửng sốt nhìn những người da trắng thở khói ra làm các người ngồi cạnh bị sặc. Chiếc ấm đồng được treo trên lửa làm cho mọi người thán phục. Những người Ônkilôn chỉ có những dụng cụ bằng gỗ và bằng đất sét để nấu thịt. Nước được đun sôi bằng đá nung nóng. Nhưng không ai thích chè không có đường, các nhà du hành mang theo quá ít đường, nên không đủ cung cấp cho tất cả mọi người. Amnunđac buộc phải uống chén chè người ta đưa cho ông ta, nhưng tuyên bố đồ uống của người Ônkilôn ngon hơn, ông ta chỉ tay vào cái bình bằng da đựng sữa.

Rìu và dao đi săn cũng làm cho mọi người hết sức sửng sốt, họ sờ vuốt và thử dao. So với rìu bằng đá và dao bằng xương, dao và rìu này sáng loáng, chắc khỏe, chặt cắt tốt, làm cho các chiến sĩ rất thú vị. Amnunđac ra hiệu cho vợ, bà ta bước đến cạnh tủ, lấy ra một con dao bằng sắt thô và gỉ được giữ gìn như một kỳ tích. Đưa con dao cho các nhà du hành xem, người thủ lĩnh nói:

– Tổ tiên chúng tôi đã có những con dao, rìu, giáo và những đầu tên như thế này, họ mua của người Iacut nhưng tự mình không biết làm. Đến đây, những vũ khí này trở thành vô dụng, gẫy hoặc mất, người Ônkilôn lại bắt đầu làm những vũ khí bằng đá và xương.

Cơrốt và Belukha nằm dưới chân chủ, thoạt đầu chúng làm người Ônkilôn sợ vì họ không có chó. Khi Gôrôkhôp hỏi tại sao họ không có chó thì Amnunđac nói:

– Chiến tranh với những người Tructri khởi đầu cũng do những con vật ác hại này. Tổ tiên của chúng tôi là những người chăn tuần lộc, họ không có chó vì chó hay cắn tuần lộc. Tổ tiên chúng tôi sống ở trên bờ biển, chăn tuần lộc, câu cá và săn hải cẩu, họ làm nhà bằng gỗ trôi. Một hôm, người Tructri đến; họ có nhiều chó nhưng không có tuần lộc. Họ bắt đầu đuổi tổ tiên chúng tôi ra khỏi những vùng câu cá và săn bắn. Khi không có đủ cá cho chó thì họ lấy tuần lộc của chúng tôi. Vì thế chiến tranh nổ ra. Người Tructri thì đông, còn tổ tiên chúng tôi thì ít. Họ đành phải ra đi và đến đây.

– Có bao nhiêu người Ônkilôn sống ở đây? - Gôrôkhôp hỏi. - Đây có phải là tất cả không? - anh ta vung cánh tay một nửa vòng để ra hiệu.

Amnunđac cười:

– Có hai chục ngôi nhà như vậy và một bộ tộc gồm từ 20 đến 30 người sống trong mỗi ngôi nhà.

– Những ngôi nhà khác ở đâu?

Ở nhiều chỗ khác nhau. Tuần lộc cần rêu. Chúng tôi không thể sống gần nhau. Nếu chúng tôi ở như vậy thì sẽ không có đủ chỗ cho người và cho tuần lộc,

– Có một thủ lĩnh như ông trong từng nhà không?

– Không. Tôi là thủ lĩnh của tất cả những người Ônkilôn, - Amnunđac nói một cách tự hào. - Bộ tộc của tôi lớn nhất. Nhưng trong mỗi nhà thì có một tù trưởng đứng đầu bộ tộc.

Tính cả chiến sĩ, đàn bà và trẻ con thì có khoảng sáu mươi người trong nhà. Gôriunôp tính toán rằng nếu trung bình hai mươi lăm người sống mỗi nhà, thì sẽ có khoảng năm trăm ba mươi người Ônkilôn sống ở vùng đất Xannhicôp.

Các nhà du hành và người Ônkilôn chuyện trò cho đến lúc mặt trời lặn, khi một bầy tuần lộc bị lùa từ đồng cỏ về và các nhà du hành quan sát những con vật đang được vắt sữa. Tất cả đàn bà và con gái đều làm công việc này. Họ nhanh chóng chuyển từ con tuần lộc này sang con tuần lộc kia và dùng những xô bằng gỗ. Có trên hai trăm con trong bầy. Chúng đứng trong đồng cỏ suốt đêm, các chiến sĩ thay phiên nhau canh phòng dã thú.

Khi hoàng hôn xuống, mọi người quay về nhà thì ông thầy cúng ở cách đây vài cây số cũng xuất hiện. Ông ta là một ông già cao gầy, má hóp, mắt sắc và sâu ẩn dưới hàng lông mày rậm. Mặc dầu thời tiết tương đối ấm áp, ông ta vẫn mặc áo lông xù. Trên những giây buộc quanh cổ và thắt lưng ông ta là những cái vòng, cái que bằng đồng và bằng sắt, hình dạng rất kỳ dị. Những vật này đã xưa lắm, rõ ràng được mang từ đất liền đến và truyền từ thầy cúng này sang thầy cúng khác. Ông ta mang một cái trống nhỏ có những miếng da đỏ và đen cùng những cái lúc lắc bằng sắt tô điểm. Cái mũ nhỏ xíu, nhọn hoắt tựa hồ như cái chóp đã trụi lông, chụp trên bộ tóc của ông ta. Sau khi cúi chào người thủ lĩnh một cách trang nghiêm, ông ta chăm chú nhìn các nhà du hành và mấy con chó của họ. Mây con này sủa vang khi thấy một người ăn mặc kỳ khôi như vậy. Ông thầy cúng ngồi cách xa những người khác, cạnh đống lửa đỏ rực, để trống trên mặt đất và đưa hai bàn tay xương xẩu hơ lên lửa, lẩm bẩm điều gì không rõ. Theo hiệu lệnh của người thủ lĩnh, phụ nữ rót cho ông thầy cúng một chén sữa. Ông uống cạn sau khi đã vẩy một vài giọt lên ngọn lửa.

Một vài miếng thịt tuần lộc treo trên những cái sào dài được nướng trên ngọn lửa gần đấy. Cạnh chỗ nướng là nồi cháo, nói đúng hơn là nồi sốt thịt tuần lộc và củ mác-ta-gôn được nấu trong một cái nồi hình trụ bằng gỗ, nước trong đó đang được đun nóng nhờ những viên đá không lớn lắm. Một người phụ nữ dùng hai cái que có cắm đá ở đầu, gắp một hòn đá nung cho vào nồi cháo rồi lấy hòn đá nguội ra và lại đặt trên ngọn lửa.

Thịt đã nướng xong và được đưa cho người thủ lĩnh. Người thủ lĩnh, ông thầy cúng và các nhà du hành để thịt trong một chén cháo, mỗi chén có một cái dĩa bằng gỗ thật đẹp. Các nhà du hành nếm cháo và thấy cháo không có muối. Giống người Tructri, người Ônkilôn không dùng muối trong khi ăn. Muối được lấy từ trong ba-lô ra để ăn cháo và được người Ônkilôn truyền tay nhau xem. Các chiến sĩ nếm muối. Họ hy vọng muối cũng ngọt như loại đường các nhà du hành cho họ, nhưng họ thất vọng và khạc nhổ hồi lâu, với vẻ kinh tởm. Họ lấy làm lạ, không hiểu sao những người da trắng lại làm hỏng món cháo và món thịt ngon lành bằng thứ bột mặn chát này?

Sau khi ăn cháo, họ ăn thịt nướng và bánh hạt ấu trụi. Cuối bữa ăn, người ta uống một cốc sữa. Khi các đồ dùng đã được cất đi thì người ta gạt than ra một bên cho khu trung tâm quang đãng để làm lễ. Bóng tối bắt đầu trùm xuống căn nhà, chỉ còn le lói ánh than hồng đang âm ỉ cháy.

Trong bữa ăn, Amnunđac kể với ông thầy cúng là người da trắng đã xuất hiện như thế nào trên xứ sở của người Ônkilôn, họ là ai, họ làm gì, họ đã giết tuần lộc như thế nào, Ông thầy cúng yên lặng gật đầu và thỉnh thoảng lại hỏi một vài câu. Sau bữa ăn, trước khi bắt đầu nghi lễ, ông ta yêu cầu đưa chó ra khỏi nhà. Khi sửa soạn xong, ông ta ngồi giữa khu đất trống không. Người xem đứng chật ních vòng trong vòng ngoài. Ông ta lấy ít bột trắng trong cái bọc bằng da buộc ở thắt lưng ra, rắc lên lòng bàn tay và dùng lưỡi liếm. Gôrôkhôp cho các nhà du hành biết loại bột này làm bằng nấm đại hồng nhung mà những người Camtrađan, Côriăc và một vài dân tộc khác dùng làm thuốc mê đặc biệt.

Ngồi yên lặng một lúc lâu, mắt ông thầy cúng nhìn chằm chằm vào đống than hồng đỏ rực. Ông ta đưa trống lục lạc lên và khua tay qua mặt trống, bỗng ngay lúc ấy vang lên những âm thanh bởi những ngón tay của ông ta gõ trên mặt da. Tiếng trống to dần, ông ta lầm rầm khấn, ban đầu chậm sau nhanh hơn, cho đến khi tiếng khấn và tiếng trống hòa vào nhau thành một âm thanh náo động dồn dập, qua đó nghe rõ từng lời than vãn thống thiết. Ban đầu, ông ta ngồi lắc lư, và nhìn chằm chằm vào đống than, nhưng sau trở nên mê loạn, ông ta nhảy như choi choi và quay tròn tại chỗ, mỗi lúc một nhanh, vừa tiếp tục đánh trống vừa than vãn. Cái áo dài của ông ta và những chuỗi dây đeo quanh người làm thành một cái đai khi ông ta quay tròn, và cuối cùng tạo thành ba hình chóp chồng lên nhau và chóp cao nhất là cái mũ của ông ta. Tay ông ta giữ trống, giơ lên trên mũ và luôn cử động; cái trống nghiêng ngả, múa may, quay cuồng, tiếng trống liên hồi, vang động.

Bỗng tiếng khấn ngừng lại và một tiếng thét man rợ nổi lên, ông thầy cúng ngã vật xuống đất, cánh tay dang ra và buông cái trống xuống, dường như ông ta ngất đi và không ai dám đến gần. Mồm ông ta sùi bọt, chảy xuống đôi má hóp. Tất cả người xem đều đứng yên, trong nhà im lặng như tờ. Chỉ một lát trước đây, căn nhà còn ồn ào như chợ vỡ, cả những con chó buộc bên ngoài cũng thỉnh thoảng sủa vang khi nghe ông thầy cúng khấn bây giờ cũng yên lặng. Khoảng năm phút trôi qua, ông thầy cúng đứng vụt dậy, uống một cốc sữa và lầm rầm nói, làm cho người nghe xì xào náo động. Người thủ lĩnh lặp lại từng lời của ông ta. Ông ta nói to, Gôrôkhôp phiên dịch:

– Trời đã mách ông thầy cúng rằng những nỗi bất hạnh lớn đang dành sẵn cho người Ônkilôn.

Amnunđac giơ hai tay lên trời, nhưng ông thầy cúng ra hiệu cho ông ta dừng lại và nói thêm một vài lời nữa. Tiếng xì xào vui vẻ lan đi trong đám người đứng xem, người thủ lĩnh buông tay xuống nói:

– Ông thầy cúng nói: những nỗi bất hạnh sẽ không còn nữa khi những người lạ mặt sống trên đất của người Ônkilôn. Đó là ý trời.

Ông thầy cúng chậm chạp đứng dậy cúi chào người thủ lĩnh và những nhà du hành rồi đi ra, hai chiến sĩ mang vũ khí đi kèm. Sau khi ông ta đi, người ta bàn tán xôn xao. Các nhà du hành cũng xì xào bàn tán. Những điều thần linh phán bảo thật là bất ngờ. Mặc dầu họ được an toàn và có thể trông cậy vào sự giúp đỡ của người Ônkilôn trong mọi việc, họ biết rằng từ nay họ gắn bó với những người này trong một thời gian dài để bảo đảm cho họ tránh khỏi những điều bất hạnh. Kế hoạch của họ chỉ nghỉ đông ở Vùng đất Xannhicôp cho đến đầu mùa xuân năm sau. Liệu lúc ấy người Ônkilôn có để cho họ đi không?

– Thật khó mà đoán được, - Gôriunôp nói, - tại sao ông thầy cúng láu lỉnh ấy lại nghĩ đến việc bổ sung vào lời tiên tri, lời tiên tri này là một biến thể của truyền thuyết mà thủ lĩnh nói với chúng ta. Lão già hiểu rằng những người điều khiển được sấm và chớp rất có ích cho những người Ônkilôn nếu họ là bạn, và rất nguy hiểm nếu họ là thù.

– Và nếu họ để chúng ta đi, - Oocđin nói thêm, - sau khi biết vùng đất kỳ lạ này, chúng ta sẽ quay lại rất đông và đuổi họ đi như người Tructri đã từng đuổi họ.

– Anh nói rất đúng, - Côxtiacôp nhận xét. - Bởi vì đã bị cắt lìa khỏi thế giới hàng thế kỷ nay, những người này không biết ngày nay xảy ra những gì mà chỉ sống bằng kỷ niệm của quá khứ.

– Dù thế nào thì bây giờ chúng ta cũng không nên nói cho họ biết ý định ra đi của chúng ta, - Gôriunôp nói.

– Phải, nếu chúng ta nói thì họ có thể nhốt chúng ta lại và bắt chúng ta làm tù binh, - Oocđin nói thêm.

– Hoặc ít nhất họ sẽ giám sát chúng ta và hạn chế những hoạt động của chúng ta, - Côxtiacôp nêu ý kiến.

– Chúng ta sẽ sống ở đây một thời gian nữa để biết họ rõ hơn, dần dần ta sẽ thuyết phục họ là điều tiên tri này rất vô nghĩa, không có gì đe dọa họ cả.

Người thủ lĩnh nghe khách lạ nói chuyện thì đứng dậy nói to. Người Ônkilôn đều im lặng.

– Những người Ônkilôn, các chiến sĩ và các bà! Các người đã nghe thiên thần nói với ông thầy cúng. Trong khi những người khách lạ sống với chúng ta, sẽ không có sự rủi ro nào đến với chúng ta cả. Do đó, chúng ta mời họ ở lại.

– Phải, phải! - những người Ônkilôn kêu lên.

Người thủ lĩnh quay về phía khách, cúi đầu và nói:

– Những người da trắng, sứ giả của nhà trời, người Ônkilôn mời các vị sống với họ. Các vị sẽ cứu chúng tôi khỏi những điều bất hạnh. Chúng tôi sẽ cho các vị mọi thứ cần thiết, nhà ở tốt nhất, thức ăn, quần áo ấm và những người đàn bà đẹp nhất, các vị sẽ không thiếu thốn một thứ gì. Các vị sẽ sống như thủ lĩnh của chúng tôi.

– Các vị muốn lấy gì cũng được miễn là ở lại với chúng tôi! - tiếng đàn ông và đàn bà vang lên tứ phía và họ chìa tay về phía khách với những cử chỉ khẩn cầu.

Gôriunôp đứng dậy và trả lời:

– Được, chúng tôi đồng ý ở lại để làm khách quý của các vị cho đến khi các vị cho chúng tôi đi. Nhưng chúng tôi muốn các vị cho chúng tôi biết đất nước của các vị và các vị phải chỉ cho chúng tôi xem.

Gôrôkhôp phiên dịch lại. Những tiếng reo sung sướng vang lên khắp nhà. Người thủ lĩnh lại cúi chào khách và bắt tay họ, đầu tiên ông ta sờ trán và ngực, mãi sau này các nhà du hành mới hiểu cử chỉ đó có nghĩa là “từ đáy lòng tôi và không có ý định xấu”. Rồi ông ta nói:

– Chẳng bao lâu chúng tôi sẽ tổ chức hội mùa xuân. Tất cả đàn bà con gái của bộ lạc sẽ đến dự hội và các ông sẽ chọn vợ nếu các ông thích. Vợ các ông ở xa, - ông ta chỉ tay về phía nam, - còn đàn ông sống mà không có đàn bà thì buồn tẻ lắm!

– Đấy, chúng ta thành các chàng rể rồi đấy, - Gôrôkhôp cười.

– Nhưng tự do của chúng ta sẽ bị bóp nghẹt, - Gôriunôp nói.

– Ồ, được, tất cả sẽ rõ thôi, - Oocđin kết luận một cách triết lý.

HÒN ĐÁ LINH THIÊNG

Sau khi những người Ônkilôn đã ngớt bàn tán một cách vui vẻ và huyên náo về việc những người khách lạ bằng lòng sống với họ, thì cánh đàn bà đốt lửa lên, Amnunđac quay sang khách:

– Các ông nói rằng các ông muốn xem đất nước của chúng tôi. Nhưng các ông không biết như thế rất nguy hiểm vì rừng đầy dã thú ư?

– Chúng tôi không sợ, chúng tôi sẽ giết bất kỳ con vật nào trước khi nó có thể xông vào chúng tôi, - ông ta được trả lời như vậy.

– Ngoài thú dữ, còn những người dã man nguy hiểm hơn dã thú.

– Điều đó thật thú vị, - Oocđin nói với bạn trong khi Gôriunôp hỏi:

– Họ cũng là những người Ônkilôn ư? Tại sao họ lại nguy hiểm?

– Không, họ không phải là người Ônkilôn. Họ là người dã man và chúng tôi luôn luôn phải đánh nhau với họ. Họ rất khỏe và chúng tôi không thể đánh họ một mình. Chúng tôi gọi họ là “Vampu”, có nghĩa là “những người trần truồng”.

– Thể họ sống ở đâu?

– Họ ở mãi tít tận phía đông của đất nước chúng tôi. Họ nấp trong rừng và đôi khi tấn công vào nhà chúng tôi khi các chiến sĩ đi săn vắng. Họ giết người già và trẻ con, bắt phụ nữ. Chúng tôi rất sợ họ. Thậm chí các ông cũng không thể địch nổi họ nếu họ tấn công các ông bằng gậy, giáo và dao.

– Họ có đông không?

– Chúng tôi không biết họ có bao nhiêu người, khi tổ tiên chúng tôi đến đây thì khắp trên vùng đất này đã có người dã man ở. Tổ tiên chúng tôi đánh nhau với họ khá lâu, cuối cùng đuổi được họ về phía đông.

– Họ có sống trong những nhà như của ông không?

– Không, về mùa đông họ sống trong hang. Về mùa hè, họ làm tổ trên cây như chim.

– Đúng là dấu vết của họ mà chúng ta trông thấy trong lần tham quan vừa rồi, - Gôriunôp nhận xét.

– Họ thờ vị thần sống, to lớn và độc ác, - Amnunđac nói tiếp. - Họ dâng lễ vật cho thần.

– Vị thần đó là gì?

– Ông có thấy ở đất nước chúng tôi có một con vật lớn có sừng trên mõm không?

– À, con tê giác. Vâng, chúng tôi có thấy.

– Thần của họ còn to hơn nhưng đáng lẽ có sừng thì chúng lại có thêm chân thứ năm hoặc tay thứ năm dài và dẻo ở trên đầu. Dùng cái chân ấy, con vật bẻ cây, vồ người và ném họ xuống đất rồi xéo chết họ bằng những chân kia.

– Đấy con vật như vậy đấy! - Gôrôkhôp ngạc nhiên nói.

– Nó cũng có hai cái răng trắng, to như răng nanh của một con gấu và chìa ra khỏi mồm, có điều là chúng dài và dày hơn nhiều.

– Hình như con voi thì phải, - Gôriunôp nói.

– Có lẽ là con ma-mút, - Oocđin gợi ý. - Không có voi ở phương bắc. Có lông không? - anh ta hỏi người thủ lĩnh thông qua Gôrôkhôp.

– Có lông đỏ và bờm xờm.

– Ma-mút có lông đỏ không nhỉ? – Côxtiacôp nhìn, vẻ bối rối. - Ở những bức tranh mà tôi đã thấy, tôi cho rằng lông chúng đen.

– Ồ, anh nhầm rồi, - Oocđin nói. - Trên xác thú tìm được ở Xibiri, lông có màu nâu, hơi đỏ hoặc hoe hoe. Nhưng tôi muốn biết tất cả những con ma-mút ấy có phải đã được người Vampu thuần hóa hay không?

– Với hai cái răng ấy, - người thủ lĩnh nói tiếp, - con vật đào rễ cây để ăn, về mùa đông nó bới tuyết để tìm cỏ. Chúng tôi rất cần những cái răng đó, răng của chúng dùng làm dao, giáo và tên rất tốt. Nhưng chúng tôi ít khi giết được con vật này vì người dã man canh giữ thần của họ rất nghiêm ngặt.

– Thật thú vị nếu làm quen được với người Vampu và những con voi ma-mút được thuần hóa của họ, - Gôriunôp thốt lên.

– Tôi đã nói với các ông hết mọi nhẽ, - Amnunđac kết luận. - Bây giờ, các ông đã biết không thể đến chỗ người dã man một mình được. Họ sẽ giết và ăn thịt các ông và điều bất hạnh sẽ trút xuống đầu người Ônkilôn. Chúng tôi sẽ bảo vệ các ông. Tất cả các chiến sĩ của chúng tôi sẽ đến chỗ người dã man với các ông. Chúng tôi sẽ đánh nhau với họ thật ác liệt và tiêu diệt họ. Chớp của các ông sẽ giúp chúng tôi giết bọn Vampu và thần của chúng.

– Một cuộc thám hiểm có tính chất thanh trừng! - Oocđin cười. - Và chúng ta là những tên đao phủ, không hay ho gì, tôi nói thật đấy.

Nhưng các chiến sĩ rất khoái khi nghe thủ lĩnh nói. Rõ ràng là họ có đủ lý do để căm thù bọn Vampu. Những kẻ láng giềng hung ác như vậy không thể được một bộ lạc yêu chuộng hòa bình đã rời lục địa chỉ vì chiến tranh đón tiếp niềm nở.

Khi đề tài về người Vampu đã cạn, Amnunđac bảo đã đến lúc phải chuẩn bị cho các nhà du hành một chỗ nghỉ. Trên phần xiên của căn nhà, đối diện với cửa ra vào, đó là chỗ ở của thủ lĩnh và gia đình. Những người phụ nữ dọn dẹp một nửa và trải các tấm da gấu, da nai trên đất rồi mang đến những tấm gối – những cái bao bằng da hình trụ nhồi bằng lông tuần lộc. Nửa còn lại dành cho gia đình thủ lĩnh, phụ nữ để một dãy hòm đựng đồ dùng nấu ăn làm biên giới, Amnunđac mời khách đi nằm nghỉ. Ở hai phía cạnh còn lại của một phần căn nhà trát bùn những người Ônkilôn đã sắp xếp; những người đàn ông cởi quần áo trần truồng, để quần áo gối đầu và vũ khí để nằm dọc theo người. Một anh chiến sĩ ở lại canh gác lối ra vào, ba người khác không cởi quần áo, nằm ngủ gần đống lửa và cạnh lối ra vào để thay gác theo thứ tự. Người gác giữ ngọn lửa cháy sưởi ấm căn nhà, chốc chốc lại đi ra ngoài lấy củi. Các chiến sĩ canh bầy tuần lộc ở đồng cỏ cũng thay phiên nhau, và người ta nghe họ gọi nhau.

Đêm qua đi một cách bình yên. Những người Ônkilôn thức dậy lúc bình minh. Các bà dậy trước. Một số người cho thêm củi vào lửa và bắt đầu nướng thịt, đốt nóng những hòn đá dùng để nấu cháo. Một số khác vắt sữa tuần lộc, họ mặc quần áo vì bên ngoài trời lạnh, Quần áo của họ chỉ là một bộ lông bằng da. Quần liền với áo, áo khoét rộng ở ngực. Thoạt đầu, những người phụ nữ mặc quần vào, sau đó quấn nhanh áo quanh mình rồi xỏ tay vào ống tay ngắn. Khi quay về, họ cởi áo ra khỏi vai rất nhanh nhẹn, sau đó cả bộ quần áo tụt xuống chân. Các nhà du hành tò mò quan sát, thấy họ mặc và cởi quần áo rất dễ và nhanh; gần như trần truồng, họ nói chuyện ồn ào quanh bếp lửa. Ánh lửa chiếu lên thân hình đen thẫm của họ. Họ chẳng hề ngượng nghịu trước nhiều cặp mắt đàn ông.

Các nhà du hành chú ý tới một điều là những người phụ nữ trẻ tuổi và các cô thiếu nữ rất dễ phân biệt ở chỗ nhìn bốn cái bím tóc của họ, các cô đó thỉnh thoảng tụm lại nhìn họ, rỉ tai nhau và cười khúc khích. Họ đang bàn tán kẻ nào trong bọn sẽ được chọn làm vợ những người khách lạ.

Gôrôkhôp nghe họ nói rằng những bộ ria mép dày và nước da sáng của các bạn làm cho họ thích thú hơn cả.

Người Ônkilôn hầu như không có râu, chỉ những người già mới để ria mép thưa và lún phún ít râu. Vốn là người Iacut, Gôrôkhôp giống người Ônkilôn về mặt này và có nước da sạm và vì vậy không hấp dẫn các cô gái.

Trong khi những người đàn bà hối hả thì những người đàn ông thong thả mặc quần áo và kiểm tra vũ khí. Tiếng trẻ con và đôi khi cả tiếng khóc của một đứa trẻ nào đó vọng đến, một người đàn bà trả lời đứa trẻ và vội vàng cho nó bú.

Phút chốc, toàn bộ lạc có mặt đầy đủ và ngồi ăn bữa sáng. Món ăn không thay đổi: thịt nướng và thịt nấu. Chí khác là đáng lẽ uống sữa lạnh trong bình bằng da thì họ dùng một loại sữa nóng pha nước có trộn bột củ ấu trụi và một vài miếng tóp mỡ nổi lềnh bềnh trên mặt. Cháo khá ngon.

Trong bữa ăn, các nhà du hành hỏi người thủ lĩnh người Ônkilôn đã sống ở vùng đất Xannhicôp từ bao lâu. Họ biết dân tộc này không có chữ viết và những điều liên quan đến đời sống của tổ tiên họ được truyền khấu từ thế hệ này sang thế hệ khác và có biến đổi chút ít. Tuy nhiên vẫn có một sử ký biên niên nguyên thủy.

– Hơn bốn trăm năm, - Amnunđac trả lời sau khi suy nghĩ một lát. - Nếu các ông muốn biết một cách chính xác thì chúng ta có thể đến chỗ ông thầy cúng. Gần nhà ông ta có một hòn đá được đánh dấu từng năm một.

Sau bữa ăn sáng, cùng đi với người thủ lĩnh và mười chiến sĩ, các nhà du hành bắt đầu đi dọc theo một con đường rộng hướng về phía tây qua khu rừng. Trên đường đi, Amnunđac chỉ cho họ một cái bẫy đặt rất khéo, đó là một cái hố vuông sâu hơn hai mét, đào trong đường hẻm và được phủ lên bằng những cái sào mỏng manh, cành cây và lá rụng. Thường thường, bò, ngựa và cả tê giác nữa vẫn rơi vào bẫy và bị người Ônkilôn dùng giáo và tên giết chết.

– Chúng tôi có đặt khá nhiều bẫy dọc theo lối đi của thú và các ông có thể rơi vào bẫy nếu không có người dẫn đường. – Người thủ lĩnh báo cho họ biết.

– Chúng tôi luôn luôn có một con chó chạy đằng trước, - Gôriunôp nói. - Nó khôn hơn một con tê giác hoặc một con bò. Nó sẽ dừng lại trước một cái bẫy và cho chúng tôi biết là có bẫy.

– Những con chó rất có ích cho người Ônkilôn, - Oocđin nhận xét, - để săn bắn, để giữ nhà và để chiến đấu với người dã man.

– Chó của các ông sẽ được nhân lên và trong một vài năm, chúng tôi sẽ có nó để giữ nhà, - Amnunđac nói, giọng đầy tin tưởng, các nhà du hành chỉ mỉm cười với nhau.

Bây giờ họ rời khỏi con đường hẻm và trên một đồng cỏ nhỏ thấy nhà ông thầy cúng. Ngôi nhà này giống ngôi nhà của thủ lĩnh nhưng nhỏ hơn vì ông thầy cúng chỉ sống với một học trò và một bà già nấu ăn.

Ông thầy cúng đã biết trước có khách, ông đang chờ ở bực cửa để đưa khách đến chỗ ngồi danh dự đối diện với cửa ra vào. Trong nhà, trông giống như một viện bảo tàng giải phẫu học, trên bốn cột, trên xà ngang và dưới những bức tường xiên có những cái sọ trắng của những con tuần lộc, bò và ngựa bị hiến tế, trong khi trên chỗ ngồi danh dự lủng lẳng cái sọ của một con tê giác có sừng rất to.

Các vị khách vừa ngồi xuống thì bà già đã mang thức ăn đến, gồm có não, lưỡi và mõm của con tuần lộc bị hiến tế do những nhà du hành đã bắn hôm trước. Những miếng ngon nhất của con vật bị hiến tế thường dành cho bầy tôi của các thiên thần. Biết nguyện vọng của khách do Amnunđac nói lại là muốn xem hòn đá có ghi số năm người Ônkilôn sống ở Vùng đất Xannhicôp, sau bữa cơm, ông thầy cúng dẫn họ về phía tây. Con đường nhỏ phút chốc dẫn họ đến rìa thung lũng. Ở đây cũng có một bức tường cao không vượt qua được bằng đá ba-dan, đỉnh đồi bị che lấp dưới những đám mây thấp. Đá tảng mọc rêu, rơi từ trên cao xuống vung vãi dưới chân vách đá cũng như ở những chỗ khác. Giữa những tảng đá ấy có một tảng đá rất lớn, nặng một vài trăm tấn. Xung quanh bằng phẳng không có đá, tạo thành một vùng đất rộng. Ở đây người Ônkilôn tập hợp để tế lễ và hiến tế cho các vị thần của họ. Xương của những con vật bị hiến tế nằm thành một dẫy màu trắng bao quanh hòn đá tảng đen trông thật ảm đạm.

– Hòn đá này, - Amnunđac giải thích, - rơi từ trên trời xuống vào năm tổ tiên chúng tôi đến vùng đất này. Do đó, chúng tôi tôn thờ và coi nó là của các thần ban cho. Hằng năm, khi mặt trời xuất hiện lần đầu tiên sau một đêm đông, chúng tôi đến đây để làm đại lễ và hiến tế. Nhân dịp này ông thầy cúng đánh dấu vết trên hòn đá và do đó các ông có thể đếm chúng tôi sống ở đây được bao nhiêu năm.

Ông ta đưa các nhà du hành đến sườn phía nam của tảng đá, ở đây mặt đá bằng phẳng và có những đường nhỏ thẳng đứng khắc bằng một dụng cụ cứng, cứ đến vạch thứ mười thì dài hơn những vạch kia một ít để làm cho người ta dễ tính. Các nhà du hành thấy người Ônkilôn đã sống ở vùng đất Xannhicôp bốn trăm hai mươi bốn năm.

– Khi Amnunđac nói với chúng tôi tảng đá này rơi từ trên trời xuống, - Oocđin nói khẽ, - tôi nghĩ bụng đó là một mảnh sao băng lớn và lấy làm thú vị. Bây giờ tôi thấy đó chỉ là một hòn đá ba-dan và rõ ràng là rơi từ trên vách đá xuống.

– Ông ta nói gì vậy? - ông thầy cúng hỏi.

Gôrôkhôp nói là người da trắng nghĩ rằng hòn đá tảng rơi từ trên núi chứ không phải từ trên trời xuống. Ông thầy cúng lắc đầu, vẻ bực dọc và nói:

– Ông thầy cúng tài ba dẫn tổ tiên chúng tôi đến vùng đất này đã thấy hòn đá này từ trên trời rơi xuống và là người đầu tiên cúi chào nó.

– Chỉ có những hòn đá nhỏ mới từ trên núi rơi xuống, - Amnunđac nói thêm. - Hòn đá này còn lớn hơn ngôi nhà của chúng tôi. Dưới chân nó có năm con tuần lộc bị đè bẹp và đó là lễ vật đầu tiên của những người mới đến vùng đất này dâng cho các thần. Từ đó, chúng tôi đã hiến tế ở đây. Đó là dấu hiệu của Trời.

Khi họ nói chuyện dưới chân hòn đá linh thiêng thì Côxtiacôp đi ra ngoài và lén chụp một bức ảnh của hòn đá cùng với những người đứng gần đó.

Amnunđac dẫn các nhà du hành đến rìa một vách đá cheo leo và chỉ cho họ một hang lớn người Vampu đã sống. Ngày hôm trước khi hòn đá rơi xuống đã có một trận chiến đấu ác liệt dưới chân vách đá. Ở đây, người Ônkilôn đã thắng người Vampu trận đầu tiên và buộc họ phải rút về phía đông. Sự kiện này cũng gắn liền với tảng đá.

Vẫn còn rải rác quanh hang nào gậy đã mục, nào giáo gãy có mũi giáo bằng đá lửa và những mảnh da thú vật đã mốc cùng một bếp lửa và một số đống xương gãy hoặc đã cháy thành than.

Nhìn chung, cái hang với những khúc xương, một bức tường đen ảm đạm cao vút cùng tảng đá đen lớn bị bao phủ bởi những đống xương giữa những đá hòn, đá tảng nằm vương vãi kia, tạo nên một cảnh tượng ghê sợ. Vì thế các nhà du hành vui vẻ quay về rừng xanh trên đường đi về nhà.

Trong đồng cỏ trước nhà Amnunđac, họ thấy người Ônkilôn đang rộn rã xây nhà cho các vị khách, các chiến sĩ và phụ nữ cùng tham gia, một số đào hố để cắm bốn cột, một số đang xẻ và đẽo gỗ, còn một số thì đang chở gỗ từ rừng về. Trong rừng, người ta nghe thấy tiếng rìu vang lên. Phụ nữ đang đào những vầng đất có cỏ để đắp lên mái nhà. Mặc dầu họ tích cực, công việc vẫn tiến chậm bởi vì họ dùng rìu bằng đá, dao bằng xương và những cái xẻng bằng đá lửa không đẽo được gỗ.

Thấy họ xẻ một thanh gỗ dày để làm cột mất nhiều thời gian, Gôriunôp nói với các bạn mình:

– Chúng ta hãy chứng tỏ cho họ biết những người da trắng có thể làm được những gì?

– Phải, - Gôrôkhôp đồng ý.

Bốn người tìm rìu của mình và bắt đầu làm việc. Gỗ mảnh bay rào rào sau mỗi nhát rìu, rìu cắm sâu vào gỗ, và người Ônkilôn làm mất nửa ngày bằng rìu đá thì rìu sắt chỉ làm mất mười lăm phút.

Khi tiếng rìu của người da trắng bắt đầu bổ chan chát vào những khúc gỗ thì những người Ônkilôn dừng tay và đứng xúm xít xung quanh. Mắt họ đầy vẻ thán phục, họ chép miệng và ngạc nhiên kêu lên về sự nhanh chóng của công việc. Lúc đó những người đàn bà đã đào được bốn hố không sâu. May mà đất mềm nên họ đào đất bằng dao và lấy tay bới, cùng thời gian ấy bốn cột và những cái kèo đã được làm xong.

– Thật đáng tiếc, chúng ta không có một cái mũi khoan để khoan lỗ và đóng chốt, - Gôrôkhôp than phiền.

– Hoặc một cái đục để đục một cái lỗ trên cột cho kèo vào, - Gôriunôp nói thêm.

– Phải, đúng như vậy. Bởi vì nếu chúng ta bị một trận động đất nhẹ thì toàn bộ cơ cấu có thể trở nên ọp ẹp và kẹp chặt chúng ta như trong một cái bẫy, - Oocđin nói.

– Anh có nghĩ rằng có thể có một trận động đất không? - Côxtiacôp hỏi.

– Chắc chắn là tôi đã nghĩ đến. Đừng quên rằng chúng ta đang ở trên miệng một núi lửa chưa tắt hẳn như những suối nước nóng trong hồ đã chứng minh.

– Nhikita, xin anh hỏi hộ, liệu động đất có xảy ra ở đây không? - Gôriunôp nêu lên,

Câu trả lời đã được khẳng định: những người Ônkilôn qua nhiều thời gian thử thách động đất ở vùng đất này, phần lớn là nhẹ ít có tai họa. Những người già đã từng nhớ lại là trong thời thơ ấu của họ đã xảy ra trận động đất khá mạnh, phần lớn các nhà ở bị phá hoại, đã có tới hàng hai chục người bị đè chết vì không chạy kịp ra ngoài.

– Nào, chúng ta làm sao trong mọi trường hợp xà có bị gãy cũng không thể bị đè bẹp, - Oocđin đề xuất ý kiến.

Gần trưa, bốn cái cột đã được dựng lên và có kèo làm cho vững chắc. Sau bữa cơm trưa, các nhà du hành cùng với người Ônkilôn đi chặt những cây gỗ nhỏ dùng làm rầm, bởi vì công việc này cũng được tiến hành chậm. Một cây gỗ đường kính chỉ độ mười hay mười hai phần mà một người Ônkilôn phải mất hơn một giờ mới quật ngã nó, trong khi dùng một cái rìu sắt chỉ cần năm phút là đủ làm cho nó gục. Đến chiều, người ta đẵn được khá nhiều gỗ và chở về đồng cỏ.

Ngày hôm ấy, những tin tức ti mi về sự xuất hiện của người da trắng đã bay đi khắp trại của người Ônkilôn và đến chiều, những nhóm chiến sĩ ở gần nhất bắt đầu đến. Họ muốn xem những người khách lạ đã mệt mỏi sau một ngày làm việc và nghỉ lại trong nhà. Phút chốc, nhà chật ních người. Nhưng những người mới đến có vẻ trang nghiêm. Họ hỏi han dân chúng, nhìn các nhà du hành và trao đổi cảm tưởng. Theo yêu cầu của Amnunđac, rìu và dao được truyền tay để xem bởi vì mọi người chú ý đến công việc nhanh chóng của khách. Nhờ họ mà ngôi nhà bình thường phải mất một tuần lễ mới dựng xong thì nay đã gần dựng xong trong một ngày.

Những người mới đến ở lại trong nhà cho đến bữa ăn chiều. Cuối cùng, họ nghỉ đêm quanh những ngọn lửa trên đồng cỏ.

Amnunđac lợi dụng sự có mặt của phần lớn các chiến sĩ Ônkilôn để chuẩn bị một cuộc săn tê giác ngày hôm sau, họ hy vọng vào mấy cái chớp của người da trắng. Những con tê giác ít khi rơi xuống hố, giáo và tên của người Ônkilôn cũng không đâm thủng lần da dày của chúng. Loại da này được các chiến sĩ đánh giá rất cao vì đó là chất tốt nhất dùng làm khiên để đề phòng những cái lao của người Vampu.

CUỘC SĂN TÊ GIÁC

Sáng hôm sau, với sự giúp đỡ của nhiều chiến sĩ thuộc những trại khác, căn nhà mới làm xong trong mười lăm phút sau.

Để cho các bà lợp cỏ và dọn dẹp bên trong, tất cả các chiến sĩ, được Amnunđac và các nhà du hành dẫn đầu, lên đường đi sâu về phía đông, cách đây một vài cây số có một gia đình tê giác đã bị phát hiện mấy hôm trước. Các chiến sĩ gồm hơn một trăm người vội vàng đi dọc theo bìa rừng một cách lặng lẽ. Họ bao vây khoảng trống có những con vật đang ăn cỏ. Người thủ lĩnh và khách du hành đứng gần con đường mòn, nơi con tê giác sẽ bị xua đuổi. Khi mọi người đã đứng ở vị trí của mình, Amnunđac ra hiệu lệnh, các chiến sĩ bắt đầu dùng gậy gõ vào thân cây và hô lên thật to. Bị phục kích bất ngờ, những con tê giác chạy quanh giữa quãng trống tìm đường tẩu thoát, nhưng ở đâu chúng cũng bị chặn lại bằng tiếng thét dữ dội của những kẻ thù mà chúng không thể thấy. Cuối cùng, chúng đến gần chỗ các thợ săn. Bốn phát súng nổ rền. Con tê giác đực ngã khuỵu xuống, nó lại vọt lên, chạy về phía bìa rừng và ngã vật xuống đất. Con cái cùng với con con chạy theo hướng ngược lại và gặp đám người Ônkilôn đã nhô ra khỏi rừng khi nghe thấy tiếng súng. Bây giờ thấy được kẻ thù, không đếm xỉa đến những tiếng reo hò vang động, những mũi giáo và những mũi tên tua tủa, nó chạy thốc qua vòng người, húc đầu vào một chiến sĩ, làm anh này bắn tung lên rồi biến vào rừng. Con tê giác bé mới sinh được ít lâu, không thể chạy kịp mẹ nó nên đã bị chó chặn lại. Chúng cắn vào lớp da hai bên sườn nó. Nhưng các con chó có thể bị con tê giác làm hại, nếu những người Ônkilôn không chạy tới dùng giáo để kết liễu đời con vật.

Toàn bộ cuộc săn kéo dài mười lăm phút nhưng chỉ bị một tổn thất: người chiến sĩ bị con tê giác cái húc bị gãy chân khi rơi xuống. Tuy nhiên điều này không làm cho những người thợ săn mất vui. Người bị thương được đặt lên một cái cáng làm bằng da con tê giác con rồi được đưa đến chỗ ông thầy cúng, ông này cũng là thầy thuốc của người Ônkilôn. Những người ở lại lột da con tê giác và chỉ trong nửa tiếng đồng hồ, chẳng còn gì ngoài bộ xương, ruột và dạ dày, phần còn lại người ta cắt ra thành khúc và chở về trại.

Khi các nhà du hành trở về để ăn bữa trưa, họ thấy ngôi nhà đã làm xong, chỉ còn thiếu da để lót chỗ ngủ và thiếu các bà nội trợ. Da thì Amnunđac có thể lấy trong kho cung cấp được, nhưng vợ thì phải đợi chọn trong hội mùa xuân, tổ chức trong ba ngày. Các nhà du hành quyết định dùng thời gian từ đây đến ngày hội để thăm căn cứ của họ, thăm Nhikiphôrôp, đồng thời đi lấy một số đồ dùng. Nhưng họ đã thỏa mãn sau cuộc thương lượng kéo dài nhằm thuyết phục Amnunđac cho phép họ đi thăm, không cần có đơn vị lớn mà chỉ cần hai chiến sĩ hộ tống.

Sáng hôm sau, các nhà du hành ra đi. Họ chọn một con đường dọc theo rìa phía tây thung lũng nhằm nghiên cứu kỹ hơn. Họ đi dọc theo bìa một khu rừng nhỏ có những cây bạch dương Bắc cực và thấy nhiều dấu chân tuần lộc. Ở đây, họ thấy bầy tuần lộc của bộ lạc Amnunđac có người canh giữ đang gặm cỏ trên cánh đồng rêu kéo dài giữa các tảng đá và các bụi cây nhỏ.

Tuần lộc là những con vật duy nhất được nuôi trong nhà người Ônkilôn. Chúng cung cấp cho họ sữa, thịt và da. Thứ săn được như chim, thú và cá trong hồ là thứ bổ sung cho các sản phẩm chăn nuôi; còn củ ấu trụi và củ mac-ta-gon phụ nữ lấy trong hồ hoặc hái ngoài đồng, làm rau ăn cho bộ lạc ưa chuộng hòa bình này, chỉ có người Vampu láng giềng là hay gây chiến với họ. Người Vampu sống bằng săn bắn là chủ yếu và không giống người Ônkilôn. Họ giết nhiều dã thú. Vì thế nên những con thú phần nhiều đi về phía nam thung lũng. Ở đây chúng bị săn ít hơn, còn người Vampu thì cướp phá lãnh thổ của người Ônkilôn, giết cả những con tuần lộc họ nuôi. Đó là lý do chính của mỗi hiềm khích giữa người Ônkilôn và người Vampu, những người này buộc họ phải phát triển lối sống thời chiến. Ngoài ra, mỗi khi có dịp, người Vampu lại bắt cóc đàn bà con gái, những người này nếu không thoát được thì sẽ chóng chết vì bị đối xử tàn tệ, vì những điều kiện khó khăn của đời sống nguyên thủy. Dĩ nhiên trường hợp này không làm cho người Ônkilôn và người Vampu sống hòa bình, họ không bao giờ ngừng xung đột.

Ở phía này, xung quanh thung lũng có những vách đá ba-dan cao và không vượt qua được. Những lớp đá ba-dan xốp hoặc thậm chí giống than xỉ nằm xen kẽ giữa những tảng đá vững chắc có hình thù giống những cái trụ lục giác, độ dày và độ dài cũng thay đổi. Đây đó, những hang hốc há miệng đen ngòm. Bầy sơn dương hoang tìm chỗ ẩn nấp ở đây, Rõ ràng, núi lửa khổng lồ đã từng xuất hiện ở Vùng đất Xannhicôp và đã hoạt động rất lâu, tung các dòng phún thạch ra khắp nơi trước khi lòng núi lửa sâu xuống và tạo thành một cái lòng chào sâu hoắm, có những dòng suối nước nóng, dấu hiệu cuối cùng của hoạt động núi lửa. Phún thạch lắng đọng và chứa đựng nhiều canxeđôn, mã não, xacđônich và đá có nửa ôpan. Các chiến sĩ đi cùng với các nhà du hành nói rằng từ những chất lắng đọng này, nhân dân họ có được những hòn đá màu dùng để trang sức cho phụ nữ. Những miếng đá màu lớn hơn được dùng làm đầu tên, đầu giáo, mặc dầu họ thích xương hơn vì dễ làm.

Sau chuyến đi mệt mỏi và may mà mặt trời xuống rất chậm, ngày dài ra, các nhà du hành đã đến căn cứ. Ở đây, họ thấy Nhikiphôrôp nướng thịt trên ngọn lửa. Người Côdắc kinh ngạc nhìn hai chiến sĩ đã cùng đến với bạn mình. Và đến lượt họ, người Ônkilôn lại ngạc nhiên khi nhìn cái lều làm trong tuyết, họ lấy làm lạ không hiểu sao người ta lại thích sống trên tuyết hơn là trong rừng. Họ cũng chú ý cả những hang chó, nhưng người ta không cho họ xem xe trượt tuyết và xuồng. Các nhà du hành không muốn để lộ phương tiện chuyên chở qua băng nên người Ônkilôn tin rằng người da trắng sống trong một xứ sở đầy tuyết, mà vật chuyên chở của họ là chó.

Đêm ấy các chiến sĩ nghỉ lại ở ven rừng, họ tránh chỗ có tuyết. Còn các nhà du hành thì ngủ trong lều. Trước lúc trời sáng, những con chó ngủ ở lối ra vào bỗng sủa ầm ĩ, phá tan cảnh yên lặng của đêm khuya. Nhikiphôrôp nhìn ra ngoài lều và thấy bóng dáng một con gấu lớn. Nó dùng chân sau để đuổi ba con chó đang quấy rối nó và dùng móng để cào những tảng băng chất đầy lối vào buồng chứa đồ, ở đây có da, sọ và thịt thú vật. Người Côdắc đánh thức bạn dậy và cầm súng chạy ra ngoài. Như thường lệ, sương mù dày đặc thung lũng, các nhà du hành phải gọi chó ra để tránh bắn phải chúng. Nghe tiếng người, con gấu liền dựng hai chân sau lên và tiến về phía họ. Trong bóng đêm và sương giá, trông nó to lớn, lớn hơn cả người. Nó chỉ còn cách lều hai hoặc ba bước, hai phát súng bắn đúng vào ngực con gấu. Con gấu lảo đảo, rống lên một tiếng và ngã xuống lối vào hang.

Lúc ấy, Nhikiphôrôp nhảy tránh ra một bên, còn Gôriunôp thì quay vào lều. Ở đó, Gôrôkhôp và Oocđin đang sờ soạng tìm súng trong bóng tối. Con gấu giãy giụa rung rung móng và làm tảng băng rơi lả tả. Có tiếng chó sủa, từ trong hang gần 30 con chó khác cùng sủa theo. Tình thế trong lều đã trở nên gay go. Con gấu đã nhoài về phía người được một chút và những nhà du hành túm tụm với nhau, cách móng con gấu không xa. Họ không thể trốn vào đâu được. May thay, Nhikiphôrôp giữ được bình tĩnh: nạp đạn nổ vào súng, thừa cơ bắn liền một loạt. Con gấu giãy giụa một lúc rồi nằm im.

Trong lúc này tiếng động và tiếng súng làm cho người Ônkilôn chú ý. Họ chạy đến, tay cầm những bó đuốc. Cả bảy người cùng kéo con gấu ra khỏi lối ra vào. Gấu nặng đến nỗi ngay những người Ônkilôn cũng phải ngạc nhiên. Khi săn gấu, người Ônkilôn phải tập hợp rất đông và ít khi trong cuộc săn không có một hoặc hai chiến sĩ bị chết hoặc bị thương nặng. Vì lẽ đó, họ cho rằng răng gấu rất có giá trị và ít chiến sĩ đã đeo răng gấu vào vòng cổ.

Trời đã bắt đầu sáng, mọi người không ngủ được nữa, họ cùng lột da và làm thịt gấu. Nhikiphôrôp lấy một phần thịt lớn cho chó, còn da thì các nhà du hành quyết định dùng để trang hoàng căn nhà của họ. Họ nói khéo với các chiến sĩ mang da về trại của thủ lĩnh và hứa sẽ đi theo các chiến sĩ. Bằng cách này, họ tránh không cho các chiến sĩ đi theo họ trong ngày hôm ấy, vì họ dự định vào lãnh địa của bọn Vampu để quan sát bọn người dã man này trước lúc cùng đi chiến đấu với người Ônkilôn như Amnunđac đã đề xuất.

SỰ TIẾP XÚC ĐẦU TIÊN VỚI NGƯỜI VAMPU

Để lại một mình Nhikiphôrôp rửa và cho sọ gấu vào kho, các nhà du hành đi về hướng đông-bắc dọc theo đường vòng của thung lũng. Quá trưa, đi qua những chỗ họ đã qua trong lần thám hiểm đầu tiên, họ đến một đồng cỏ. Ở đây, trên mặt đất ẩm ướt và cạnh một cái hồ, họ nhận ra dấu chân không của người xen lẫn với những dấu chân bò và ngựa để lại. Đây không thể là dấu chân của người Ônkilôn bởi vì họ đi ủng. Hơn nữa, trong dấu chân, các nhà du hành tập trung sự chú ý vào kích thước của nó, vào những ngón chân có khổ phát triển lớn, khoảng cách giữa ngón chân cái và ngón thứ hai, cũng như sự phát triển không bình thường về chiều dài của ngón thứ hai.

Bây chó đánh hơi và đưa họ đi về phía đông-bắc. Các nhà du hành vượt qua hai đồng cỏ nữa và trong khi đang tiến đến đồng cỏ thứ ba thì họ thấy tiếng nói lao xao. Bầy chó bị buộc dây và các nhà du hành bí mật đi về phía bìa rừng một cách thận trọng. Ở đây họ thấy những người Vampu. Tám người đang nhảy xung quanh một vật gì đen đen trên đất, hình như là một con vật lớn đã săn được. Những người Vampu trần như nhộng, thân hình đen nhẻm hoặc có lông lá mọc đầy. Tóc rối như bòng bong xõa xuống tận vai, và có bộ râu thưa. Một tay cầm giáo, một tay cầm gậy, họ nhảy múa, khi thì nhảy tại chỗ, khi tiến, khi lùi và vung tay. Cùng với nhịp nhảy của họ là những tiếng reo lắp lại “Oi-go-go” và “Ai-đu-đu” không ngớt.

Cuộc nhảy múa kéo dài khoảng mười phút, sau đó người Vampu tập hợp quanh con vật và bắt đầu lột da. Tiếp đó bữa tiệc bắt đầu: người Vampu cắt những miếng thịt nóng đầy máu me và nhét vào mồm hết miếng này đến miếng khác. Khi đã no, họ xé xác con thú thành những miếng to. Bảy người nhặt thịt và da rồi đi về phía đông qua đồng cỏ, người thứ tám ở lại trông phần còn lại không cho đại bàng ăn, vì có bốn con đang lượn trên đầu họ. Người Vampu ngồi xổm trên đất và tiếp tục ăn. Hắn mải ăn nên không chú ý đến bốn người và hai con chó đang lặng lẽ tiến đến sau lưng. Cơrốt gầm gừ, làm cho người dã man nhìn quanh, hắn muốn nhảy lên nhưng quá hoảng sợ khi thấy những người mà hắn thấy không phải là người Ônkilôn, đang chĩa những lưỡi lê sáng loáng về phía hắn, theo sau lại là hai con vật như hai con chó sói, hắn vất dao đi và tiếp tục ngồi run rẩy, giữ chặt lấy miếng thịt.

Mắt hắn nhỏ và sâu, trán hắn thấp và kéo thành hai mảng lớn, mồm há hốc nhe ra những chiếc răng to và trắng, với những răng nanh khá lớn, còn cằm hắn lại rất bé làm cho hắn có cái dáng dữ tợn. Mũi hắn tẹt và lỗ mũi rộng huếch cắm cái que trắng và dài che khuất đi một nửa. Tai hắn rộng, những miếng xương trắng và tròn cắm ở dái tai kéo xệ xuống gần đến tận vai. Quanh cổ có một cái vòng bằng răng nanh gấu và lợn rừng. Người hắn có lông dày và đen, vai và ngực để lộ nước da đen nhẻm.

Người Vampu và các nhà du hành im lặng nhìn nhau trong giây lát.

Rồi nhanh như cắt, người Vampu chồm dậy, nhảy vọt qua xác con bò, phía này không bị kẻ thù bao vây, rồi cúi rạp mình về phía trước, chạy nhanh qua đồng cỏ.

– Thôi, chúng ta để xổng mất rồi! - Côxtiacôp kêu lên. - Đáng lẽ chúng ta phải trói hắn và bắt hắn đi theo ta.

– Không phải dễ bắt được đâu! - Gôriunôp cười. - Giá mà cậu nhìn thấy bắp thịt và răng hắn. Bốn người chúng ta không địch nổi hắn. Hắn sẽ vặn cổ hoặc cắn đứt họng một người trong chúng ta!

– Và chúng ta sẽ làm gì hắn? - Oocđin hỏi.

– Chúng ta sẽ bắt hắn làm tù binh, khảo sát hắn và tìm cách học ngôn ngữ và tâm lý của hắn, tâm lý và ngôn ngữ của người tiền sử. Tôi cho rằng đó là điều lý thú nhất. Hãy nhìn vũ khí của hắn.

Người Vampu đã để lại giáo và gậy trên cỏ. Giáo dài gần một mét và làm bằng thân cây bạch dương thẳng và non, đầu giáo hơi tòe ra và có một mẩu đá lửa dài đẽo một cách thô sơ được chêm vào giữa và được buộc chặt bằng một dây da mỏng. Gậy tầy làm bằng thân cây to hơn, phần đốc gậy có cả gốc đã đẽo rễ, khum khum hình nắm tay. Gậy dài khoảng 70 phân, nếu được một cánh tay lực lưỡng sử dụng sẽ trở thành một vũ khí lợi hại khi đánh giáp lá cà. Gậy to, có thể dễ dàng đánh vỡ sọ người hoặc đánh quỵ một con ngựa hay một con bò. Một cái gậy khác do một người Vampu khác để lại thì có một hòn đá lửa sắc cắm vào phần cuối to hơn. Người cầm gậy chỉ cần một phát là có thể quật ngã một con vật to lớn.

Một nửa con bò đã bị vạc hết thịt, một chân trước và một chân sau bị cắt. Nhưng còn lại một nửa và cái đầu, Thể nào người Vampu cũng sẽ quay lại lấy chiến lợi phẩm.

– Tôi nghĩ rằng họ sẽ không lại đây, vì thằng cha vừa chạy trốn sẽ kể chuyện lại và sẽ làm cho họ hoảng sợ, - Gôriunôp đoán.

– Họ có thể quay lại chính để nhìn chúng ta hoặc thậm chí đánh đuổi chúng ta, - Côxtiacôp nói thêm.

– Chúng ta hãy nấp và chờ, sau đó theo họ về trại, - Oocđin gợi ý.

– Nhưng nếu họ tìm được dấu chân của chúng ta thì sao? Tôi cho rằng họ là những người giỏi tìm đường, - Gôriunôp nói.

– Chúng ta cần phải đi về phía tây để để lại dấu chân, sau đó, ta rẽ vào rừng rồi quay trở lại đồng cỏ theo một con đường khác.

Không động đến xác thú và vũ khí nữa, các nhà du hành làm theo lời khuyên, họ lại nấp ở bờ bắc cánh đồng. Rõ ràng người Vampu ở gần đây bởi vì các nhà du hành đã thấy các bụi cây dọc theo phía đông đồng cỏ động đậy và sau đó thấy cái đầu bờm xờm của tên do thám lén lút nhô ra. Hai con đại bàng đã đậu trên xác thú và rỉa rói, còn hai con đại bàng khác thì đậu cách đấy không xa đang moi ruột. Điều này chứng tỏ cho người Vampu thấy ngay là không có ai trên đồng cỏ. Cả bầy người, khoảng ba mươi người trong đó có mười đàn bà nhảy ào ra khỏi bụi cây và đi nhanh về chỗ có xác con bò. Những con đại bàng bay vụt lên và lượn vòng trên đầu họ.

Người Vampu vây quanh con bò, họ cười khi nghe người báo tin vừa nói vừa chỉ vào số thịt và vũ khí không bị động đến. Có lẽ họ đang nói rằng người báo tin đã tưởng tượng ra mọi việc vì họ biết bao giờ người Ônkilôn cũng cướp hết thịt và không để người Vampu nào trốn thoát. Người báo tin cố gắng làm cho các bạn mình tin bằng cách chỉ cho họ chỗ người lạ mặt đã đứng. Anh ta lấy tay ra hiệu, tả hình dáng của bầy chó và bắt chước tiêng của của chúng. Khi anh ta nói xong, một vài người quan sát chỗ mặt đất gần con bò; rõ ràng họ thấy vết chân của các nhà du hành để lại, vì đã vội đuổi theo. Lúc đó, những người còn lại lại bận rộn với súc thịt. Họ cắt phần thịt còn lại, róc xương ống rồi vứt lòng ruột đi. Những người đàn bà quay về trại; họ mang nặng. Còn cánh đàn ông chạy theo những người đã đi tìm dấu chân của những người lạ để tóm cổ những kẻ đã làm cho bạn họ sợ hãi. Xác con bò chả còn gì ngoài bộ xương sống và xương sườn, xương bả vai và xương hông đã bị róc sạch thịt, thành thử lũ chim đại bàng cũng chả có gì mà ăn.

– Thật tuyệt, - Côxtiacôp nói. - Đàn ông đã đi, chúng ta sẽ đến thăm đàn bà ở trại của họ.

– Và có nguy cơ họ quay lại đập vỡ sọ chúng ta phải không? - Gôriunôp hỏi.

– Dù sao chúng ta cũng không thể tiếp tục đi được bởi vì bây giờ họ đang ở giữa đường mà chúng ta phải đi về chỗ người Ônkilôn. Chúng ta buộc phải bắt gặp họ. Thành thử tôi nghĩ tốt nhất chúng ta hãy đến nhìn qua trại của họ rồi quay về phía nam.

Nguyện vọng muốn xem cuộc sống trong trại đã thắng mọi nỗi lo âu và họ đi về phía đông, những giọt máu trên mặt đất chứng tỏ đám đàn bà đi theo con đường này. Rõ ràng lúc này họ nghe thấy những tiếng nói cười ở phía trước. Đi một cách thận trọng hơn các nhà du hành tiến gần về phía cái trại nằm giữa một khoảng trống nhỏ trong rừng. Đây là một cái trại tạm thời hoặc một trại hè nằm dưới gốc một cây dương cao và đơn độc. Đàn bà và trẻ con ở nhiều lứa tuổi khác nhau đang ngồi hoặc đứng quanh một ngọn lửa đang cháy bập bùng. Những người đàn bà thấp hơn những người đàn ông, họ hơi mảnh khảnh, lông lá ít hơn nhất là phía ngực, tóc họ dài hơn nhưng rậm và rối tung. Mặt họ trông ít man rợ hơn nếu mũi họ không cắm que, những khúc xương trắng không ghì trên môi dưới làm cho chúng dài ra và những miếng xương tương tự không buộc ở tai họ. Trên cái cổ đen nhẻm, họ đeo những chiếc vòng trắng. Họ không có quần áo. Những đứa trẻ đầu tóc không bờm xờm và mình mẩy không nhiều lông như người lớn.

Dùng gậy để treo những miếng thịt lên, người Vampu nướng thịt trên lửa rồi ăn. Gần đấy là một hòn đá lớn, vài người đàn bà đang kê lên dùng đá đập vỡ những cái xương ống và hút tủy chùn chụt. Họ cười nói, cả bầy người ăn uống một cách ngon lành.

Khi không thể ăn thêm được nữa, những người đàn bà treo số thịt còn lại lên cành cây, trong khi đó có hai người trải tấm da trên đất, cạo những vết máu và mỡ bằng những miếng đá lửa. Những người khác nằm dài trên mặt cỏ gần chỗ đống lửa, có vẻ thỏa mãn và ngủ gà ngủ gật. Những đứa trẻ bắt đầu nô đùa. Chúng đuổi bắt nhau, một vài đứa lăn trên đất và kêu rú lên; một số thoăn thoắt trèo lên cây dương như bầy khỉ và người ta có thể nghe thấy tiếng cười nói vui vẻ của chúng.

– Nếu chúng ta xuất đầu lộ diện thì sẽ thế nào nhỉ? - Côxtiacôp nói. - Có lẽ chúng sẽ chạy đi vì sợ hãi, và chúng ta sẽ có cơ hội nhìn trại rõ hơn và sưu tập các vũ khí cùng đồ dùng.

– Nhưng nếu chúng không chạy mà lại kháng cự thì sao? Có hơn hai mươi người đàn bà lớn tuổi và người nào cũng khỏe hơn chúng ta, - Gôriunôp lật ngược vấn đề.

– Bằng cách bắn chỉ thiên chúng ta có thể làm cho họ phải chạy.

Ý kiến này rất hay và các nhà du hành đặt ngón tay lên cò súng, bước ra khỏi bụi cây và đi về phía trại trong lúc bầy chó sủa rất hăng và xông vào những đứa trẻ đang bò khắp nơi, coi chúng như một loại thú săn đặc biệt. Chúng làm cho người Vampu hồn vía lên mây, cánh đàn bà nhảy lên, xô đẩy nhau quanh ngọn lửa và gốc cây, mồm há hốc, nhìn trừng trừng vào những người lạ mặt đang tiến đến, những người mà họ đã được người trong bộ lạc kể lại. Những đứa trẻ trốn bầy chó, chúng nấp sau những người đàn bà, khóc thút thít và sợ hãi. Nhưng cánh đàn bà đã lấy lại được tinh thần, họ nắm lấy giáo và gậy. Một người trong bọn chạy đến chỗ một đứa trẻ đang nằm khóc trên mặt đất giữa những tiếng gầm gừ của bầy chó. Thấy người đàn bà vung giáo định đâm chó, Gôriunôp liền gọi chó về.

– Các anh thấy đấy, họ không bỏ chạy và đã cầm giáo xông vào chúng ta, - Oocđin báo cho các bạn biết.

– Chúng ta cần phải bắn nếu không thì quá muộn. Nếu bây giờ chúng ta quay lại thì chúng sẽ nghĩ rằng chúng ta sợ và tấn công chúng ta từ đằng sau, - Côxtiacôp nói.

– Bây giờ đã trót thì phải trét, - Gôriunôp nói. – Bắn hai phát qua đầu những người đàn bà và chuẩn bị hai phát nữa.

Côxtiacôp và Oocđin cùng bắn. Những nhà du hành hoàn toàn không lường trước những sự việc xảy ra. Lửa, khói, tiếng nổ rền, những lưỡi lê sáng loáng và tiếng đạn xé không khí làm cho cánh đàn bà kinh hồn bạt vía. Họ quỳ xuống, buông giáo và gậy ra, hai tay giơ ra vẻ van lơn và cúi rạp mình trong những tiếng kêu than khiếp sợ; những đứa trẻ gào to hơn ai hết.

– Tôi không ngờ sự việc lại xảy ra như thế này, - Côxtiacôp kêu lên. - Tôi nghĩ rằng chúng sẽ chạy đi và để chúng ta lấy những gì chúng ta muốn lấy.

– Chỉ còn cách lặng lẽ bước đến chỗ họ và làm cho họ tin rằng chúng ta là thiên thần, - Oocđin nói.

– Thiên thần cướp gậy và giáo à? Nhưng trước hết hãy nạp đạn đã.

Khi mọi việc đã xong, các nhà du hành bình tĩnh đi về phía những người đàn bà đang quỳ. Nhưng khi họ chỉ còn cách một vài bước thì những đứa trẻ mất hết bình tĩnh đã chạy qua đồng cỏ vào khu rừng. Tất cả cánh đàn bà chạy theo trừ một người vẫn úp mặt trên đất, toàn thân run lẩy bẩy.

Các nhà du hành bước đến chỗ bà ta và bắt đầu quan sát kỹ. Lưng bà ta có lông thưa và ngắn, lòng bàn chân và lòng bàn tay trần trụi, lòng bàn chân cứng như sừng. Ngón chân cái tõe ra khỏi những ngón khác, lông tay và lông chân dày hơn ở lưng, phía trước lông ít hơn, ngực và mặt hoàn toàn không có lông, nhờ không có râu, cằm ngắn nên dễ nhận ra ngay so với đàn ông. Mặt khác, những cái bướu trên lông mày bà ta ngắn hơn. Xương gò má nở, mắt nhỏ và sâu, mũi tẹt, có một cái que xiên qua lỗ mũi, môi dưới trễ ra vì có một miếng xương tròn làm cho mặt bà ta rõ ràng chẳng đẹp đẽ gì, Tóc có lẽ chưa bao giờ được gội chải nên rối bời và dính đầy cỏ, lá cây, rác rưởi. Nhưng những bắp thịt rất phát triển trên cơ thể, chứng tỏ bà ta rất khỏe.

Cuối cùng các nhà du hành thôi không ngắm nhìn người đàn bà nữa, họ nhận thấy là một chân bà ta bị buộc vào một cái cọc cắm xuống đất bằng một sợi dây da. Đó là lý do tại sao bà ta không chạy theo đồng bọn. Có lẽ bà ta bị phạt vì một tội gì đó.

Chọn một cặp gậy tiêu biểu có và không có đầu bằng đá lửa, một cặp giáo, một cặp dao, một cái chén bằng gỗ bôi mỡ bóng nhoáng và bôi máu, và cái vòng cổ của người đàn bà, những nhà du hành định quay đi thì Gôriunôp nói:

– Tôi cho rằng các anh hiểu rõ đây là một hành động trộm cắp. Chúng ta đã làm cho những người đàn bà khiếp vía, sau đó còn lấy một số tài sản vốn ít ỏi của họ.

– Nhưng tất cả đều vì danh nghĩa của khoa học chứ không phải vì động cơ tư lợi, - Côxtiacôp phản đối.

– Tuy vậy vẫn là xấu xa, chúng ta phải để lại một cái gì ở đây để trao đổi.

Họ lục lọi trong ba-lô và tìm thấy một cái gương nhỏ, một chuỗi hạt bằng thủy tinh, một con dao gãy, một hộp thuốc, hai vỏ đạn bằng đồng và đặt gần chỗ người đàn bà bị phạt. Bà ta đang nằm nhắm nghiền mắt lại. Sau đó họ lặng lẽ ra đi, nhưng lại nấp vào bụi cây trong rừng và chờ xem sự việc xảy ra.

Một lúc lâu không có gì xảy ra. Người đàn bà ngẩng đầu lên. Thấy những người lạ mặt đã đi và đã không làm hại đến mình, bà ta nhổm dậy nhìn quanh, đặt hai ngón tay lên mồm huýt một tiếng sáo rất vang. Để trả lời, những tiếng huýt dài và tiếng nói từ khu rừng vắng lại, rồi phút chốc, cánh đàn bà và trẻ con xuất hiện. Trong khi đó, người đàn bà trông thấy những đồ lặt vặt rải rác trên mặt đất và lấp lánh. Đầu tiên bà ta không dám sờ, khi đưa tay ra, khi rụt tay lại, hình như bà ta sợ chúng làm bỏng hoặc bị cắn vào tay. Cuối cùng, sự tò mò đã thắng, bà ta lần lượt nhặt lên từng thứ một vừa quan sát và ngửi vừa ngạc nhiên kêu lên. Những người đàn bà khác chạy tới và các đồ vật được chuyền tay nhau. Họ bàn tán xôn xao. Người đàn bà bị buộc vào cọc đang định đeo chuỗi hạt vào cổ thay cho cái vòng của mình thì hai người đàn bà khác giật lấy, làm cho chuỗi hạt đứt tung, hạt thủy tinh văng ra trên đất. Cuộc ẩu đả bắt đầu, tất cả những người đàn bà tranh nhau nhặt hạt lên và ngậm vào mồm.

– Tặng phẩm của chúng ta chỉ gây tác hại, họ sẽ đánh nhau vì những cái này, - Gôrôkhôp cười.

Những nhà du hành không chờ cho cuộc cãi vã kết thúc. Họ đi về hướng đông-nam để tránh người Vampu. Họ phải nghỉ đêm trên một đồng cỏ và đến trại Amnunđac vào buổi trưa hôm sau. Họ biết Amnunđac đã cho người đi tìm từ sáng sớm, sợ người da trắng lạc đường hoặc không giữ lời hứa và đã chuồn mất. Thấy gậy và giáo của người Vampu trong tay khách và nghe họ kể đã ở những đâu, ông ta quở trách họ về sự khinh suất và nói rằng: bốn người Ônkilôn cũng không dám mạo hiểm vào lãnh địa của người Vampu.

Mặc dầu trong khi họ đi vắng, nhà cửa của họ đã được dựng xong, Gôriunôp và các bạn ngủ lại một đêm nữa trong nhà người thủ lĩnh. Từ căn cứ của họ, họ mang đến quần áo, chè, đường, bát đĩa. Họ định sống sung túc hơn và không quá lạc hậu như người Ônkilôn.

NGÀY HỘI KÉN VỢ

Ngày hôm sau dành cho hội mùa xuân để đánh dấu một mùa xuân đến, những con chim di cư bay về và những con tuần lộc đẻ con. Người Ônkilôn từ tất cả các trại bắt đầu đến đồng cỏ lúc mặt trời lên, chỉ để những ông già, bà lão, trẻ con và những người chăn tuần lộc ở lại trại. Mỗi thị tộc chiếm chỗ dọc theo rìa đồng cỏ và đốt lửa. Cánh đàn bà làm bữa cơm trưa, còn cánh đàn ông trông coi vũ khí để chuẩn bị cho cuộc thi đấu hoặc từ ngọn lửa trại này đến ngọn lửa trại khác để trao đổi tin tức.

Những nhóm chiến sĩ đi vào nhà Amnunđac để xem những người lạ mặt biết điều khiển sấm và chớp và đã đồng ý sống với người Ônkilôn, do đó đã tránh được cho họ những rủi ro mà ông thầy cúng đã tiên đoán. Cuộc trò chuyện với họ diễn ra dễ dàng hơn những ngày đầu tiên. Gôrôkhôp đã ôn lại những kiến thức của mình về ngôn ngữ Tructri và dùng một số thời gian để luyện, còn những người khác thì cũng hiểu được và nói một vài từ. Căn nhà đã vắng người nên cả một thị tộc do tù trưởng dẫn đầu có thể vào trong nhà. Các chiến sĩ ngồi dọc theo ba cạnh của khu đất hình vuông, những người đàn bà của mỗi thị tộc đứng đằng sau họ. Người tù trưởng của mỗi thị tộc mang đến cho Amnunđac, ông thầy cúng và những người khách lạ đang ngồi ở hàng danh dự mặt ngoảnh ra cửa, một số lễ vật gồm bộ lông của con chồn hoặc con cáo, răng con lợn rừng hoặc con gấu, một miếng mã não, xacđônich hoặc canxeđôn, hoặc một cái rìu bằng đá. Phần họ, họ nhận được một cái lông đại bàng, chốc chốc họ lại cài nó lên búi tóc. Thời gian của mỗi tù trưởng giữ chức vụ có thể tính theo số lông chim ông ta có. Tóc một vài tù trưởng đã bạc, nhưng họ vẫn còn khỏe mạnh, búi tóc của họ có từ 20 đến 25 lông chim xòe ra như một cái quạt.

Người ta nói với các nhà du hành rằng chức vụ của tù trưởng không có tính chất cha truyền con nối. Mỗi thị tộc bầu một tù trưởng trong số các chiến sĩ nổi tiếng can đảm và săn bắn giỏi, dũng cảm trong chiến đấu và ông ta giữ chức vụ này suốt đời hoặc cho đến khi tuổi già sức yếu. Mỗi tù trưởng già trao quyền hành lại và tổ chức những cuộc bầu cử để tuyển tù trưởng mới, lúc ấy ông ta chỉ còn là một nhân vật đáng kính trọng của khối cộng đồng mà không giữ nhiệm vụ nào đặc biệt. Trong trường hợp tù trưởng chết, thị tộc lập tức bầu một người khác thay thế. Danh hiệu thủ lĩnh của tất cả các người Ônkilôn cũng không có tính chất cha truyền con nội, người thủ lĩnh được bầu từ các tù trưởng thị tộc, Dĩ nhiên thủ lĩnh chỉ là một chức vụ danh dự, người thủ lĩnh cũng như người tù trưởng khác điều khiển công việc của thị tộc mình và chỉ giải quyết những tranh chấp giữa các thị tộc với nhau, thu xếp những cuộc săn bắn, trong đó có tất cả các thị tộc tham gia, hoặc tuyên bố chiến tranh với người dã man, các cuộc tranh chấp ít xảy ra và thường về vấn đề đồng cỏ hoặc bắt cóc đàn bà con gái.

Mỗi thị tộc chỉ chiếm một ngôi nhà và là một khối cộng đồng nhỏ, cùng chia sẻ của cải chính: nhà cửa, tuần lộc và dụng cụ trong gia đình. Những người đàn bà cùng nấu ăn, chải da, khâu quần áo, nhặt nấm, hái quả và đào rễ cây. Những người đàn ông thì cùng chăn và canh giữ tuần lộc, làm vũ khí, đốn củi, săn bắn, câu cá và đánh nhau với người dã man.

Sau khi những nhà du hành đã được giới thiệu với 19 thị tộc, họ theo Amnunđac đến đồng cỏ. Ở đây, ông thầy cúng đang gõ trống lắc chuông để mở hội. Những người đàn bà, các cô con gái, thanh niên và một số người già ở những trại gần đây, ngồi thành hàng dọc về hai phía đồng cỏ. Những người đàn ông đứng xếp hàng theo thị tộc ở phía bên, Amnunđac, các nhà du hành và ông thầy cúng ngồi ở lối ra vào. Theo hiệu lệnh thứ hai, các thị tộc đi qua trước mắt thủ lĩnh, biểu diễn một điệu múa chiến đấu, họ cầm giáo, khiên, cung trong tay và mang những túi đựng tên trên lưng. Các chiến sĩ nhảy cao, tung giáo, giương cung, động tác của cả nhóm rất đều, tạo thành một bức tranh khá đẹp. Cái trống lớn trông như một khúc gỗ to được cắt ngắn lại, dài khoảng hai mét, trong rỗng, hai đầu bưng bằng da tê giác, trống được đánh theo nhịp giống như quân nhạc, trống được đặt trên một cái giá và phía trên trống có nhiều lỗ. Người ta nói với các nhà du hành rằng mỗi thị tộc có một cái trống như vậy để thông báo những tin quan trọng cho toàn bộ lạc. Người ta có thể nghe tiếng trầm vang của trống cách một vài cây số.

Trong khi cuộc nhảy múa đang được biểu diễn, các nhà du hành cho rằng những người Ônkilôn có thể tập hợp một lực lượng chiến đấu có từ 400 đến 450 người, vì mỗi thị tộc có từ 20 đến 30 chiến sĩ. Những người chăn tuần lộc, cộng với người già, phụ nữ và trẻ em thì lực lượng của bộ lạc có đến 1200 đến 1500 người, nhiều hơn số người các nhà du hành dự tính ban đầu. Khi Amnunđac nói rằng có từ 20 đến 30 người trong mỗi thị tộc, như vậy là ông ta chỉ nói đến các chiến sĩ mà không thể cho một con số gần đúng về toàn bộ lạc.

Tiếp theo cuộc nhảy múa là cuộc thi phóng giáo và bắn cung. Một sợi dây da được căng giữa hai cọc cao và hết thị tộc này đến thị tộc khác đứng hàng ngang cách 40 bước, Các chiến sĩ chỉ được phép thi đấu một lần, họ hết sức phóng giáo qua dây da. Trọng tài là tù trưởng của ba thị tộc, ông ta đếm số lần phóng, thị tộc nào có số lần phóng thành công nhiều nhất thì thắng cuộc. Đến cuộc thi bắn cung, người Ônkilôn treo da một con ngựa hoang trên giáo, đường SỌC đen trên lưng nó là đích. Các xạ thủ của mỗi thị tộc đứng cách đích 50 bước và mỗi chiến sĩ bắn một mũi tên, chỉ những người bắn trúng mới được tính, thị tộc nào có nhiều lần bắn trúng nhất thì thắng cuộc. Khi tuyên bố kết quả thì trống nổi liên hồi, những người đứng xem kêu ầm ĩ.

Tiếp đó là cuộc thi vật. Theo thứ tự, hai thị tộc đấu với nhau bằng cách chọn số đô vật bằng nhau, tất nhiên phải là những người khỏe nhất. Họ ôm chặt lấy nhau và cố gắng vật ngã đối phương xuống đất trong một khoảng thời gian nhất định được xác định bằng năm đến mười tiếng trống, thị tộc nào có số người thắng cuộc nhiều hơn thì được giải.

Khi cuộc đấu kết thúc, các trọng tài báo cho Amnunđac tên các thị tộc thắng cuộc trong các cuộc thi và ông ta cùng với các tù trưởng khác lập một bản danh sách theo trình tự các thị tộc thắng cuộc. Sau đó, các thị tộc đứng thành vòng tròn và Amnunđac bước ra giữa tuyên bố kết quả. Các thị tộc ở mười hàng đầu, khi nghe đọc danh sách thì hoan hô ầm ĩ còn các thị tộc khác thì lặng im vì bẽ mặt. Khi người thủ lĩnh quay về chỗ, các thị tộc lại nhảy điệu múa chiến đấu. Nhưng lần này họ xếp hàng lại theo danh sách: người thắng cuộc đứng trước, còn những người bị thua đứng sau. Người xem vỗ tay hoan hô những người thắng trận. Người thua chỉ có thể phục thù vào mùa xuân năm sau và những cuộc thi đấu này buộc các chiến sĩ phải giữ gìn sức khỏe tốt và có tinh thần thượng võ.

Sau khi nhảy múa, những người Ônkilôn ngồi ăn dưới bóng cây, những người đàn bà đã chuẩn bị thịt nướng, cháo và bánh mì dẹt. Các tù trưởng của các thị tộc tụ tập trong nhà Amnunđac và được coi là khách. Trong bữa ăn, họ nói chuyện về kết quả các trận đấu, những người thua tìm cách giải thích sự thất bại của mình. Sau bữa ăn, họ đề nghị các nhà du hành cho họ xem sấm và chớp của mình.

Hai giờ sau, trống lại nổi lên, lần này các chiến sĩ trẻ chưa có vợ thi đấu để chọn vợ. Trong mỗi thị tộc có hai hoặc ba chiến sĩ như vậy và họ không đấu theo thị tộc mà đấu chung.

Trước hết, họ thi phóng giáo, mỗi chiến sĩ phóng ba lần, Sau đó, họ thi bắn cung, mỗi chiến sĩ bắn ba phát tên. Các trọng tài rất nghiêm ngặt trong luật đấu. Họ ghi lại mỗi phát trúng, sau đó xếp loại. Trong những trường hợp có hai hoặc trên hai người thi đấu được xếp cùng một loại thì họ lại thi đấu với nhau. Cuối cùng, họ lập danh sách và các chiến sĩ xếp hàng theo thứ tự. Tất cả có 47 người.

Tiếp đó, hiệu trống mới lại nổi lên và tất cả những người con gái đến tuổi dậy thì và muốn có một ông chồng liền đi ra khỏi hàng ngũ những người đứng xem. Như những người đàn bà, họ đã đến dự hội không phải bằng những bộ quần áo bình thường như ở nhà mà bằng những bộ quần áo da nhẹ và đi những đôi giày lông có dây màu đỏ và đen. Trên những búi tóc của mình các cô gái cài hoa trang điểm và quấn những vòng hoa trên đầu. Nhưng, bây giờ ra để mọi người ngắm nhìn, họ đã cởi hết quần áo ngoài, chỉ đóng khố một cách bẽn lẽn để phô trương những vết xăm đẹp và sự duyên dáng của họ cho các chiến sĩ trẻ thấy. Họ đứng thành một hàng, đối diện với ngôi nhà của thủ lĩnh. Trước mặt họ, các tù trưởng của các thị tộc đang ngồi. Amnunđac đứng dậy và nói với họ:

– Các cô gái, các cô đã nghe nói trong chúng ta có những người da trắng, sứ giả của trời, điều khiển được sấm chớp. Họ đã bằng lòng ở lại với chúng ta, che chở chúng ta chống lại những rủi ro mà ông thầy cúng đã tiên đoán là sẽ rơi xuống đầu những người Ônkilôn. Chúng ta phải cho họ nhà, thức ăn và vợ để họ không thiếu thứ gì. Họ sẽ chọn vợ trong các cô và cô nào được chọn phải bằng lòng, đó là điều tôi muốn nói.

Những lời tuyên bố này không làm cho những cô gái kinh ngạc bởi vì tin này đã được truyền lan khắp trại, bây giờ họ tò mò nhìn những người khách lạ. Bốn cô gái sẽ được chọn. Một số cô đã có người yêu trong các chiến sĩ trẻ thì tỏ ra hơi buồn, nhưng họ hy vọng rằng việc lựa chọn sẽ không đến với họ. Cho nên, để đáp lời Amnunđac, những cô gái đều hô lên: Cứ để họ chọn, tất cả chúng tôi đồng ý.

– Thật không ngờ, ở vùng này lại rắc rối nhiêu khê như vậy, - Oocđin kêu lên. - Họ muốn nắm chúng ta bằng cách cho chúng ta vợ, làm thế nào bây giờ?

– Tôi cho là chúng ta cần phải nhượng bộ, - Gôriunôp nói. - Điều đó sẽ làm cho người Ônkilôn vui lòng và làm cho họ thân thiết với chúng ta hơn bây giờ.

– Có phải anh muốn nói bây giờ chúng ta phải chọn vợ cho mình không? - Côxtiacôp hỏi.

– Tôi sẽ nói với các anh điều chúng ta sẽ làm, - Gôriunôp nói. - Chúng ta sẽ nói với họ rằng ở nước chúng ta, người đàn ông muốn cưới vợ và người con gái muốn thỏa thuận thì phải hiểu biết về nhau để không bị lầm lẫn. Vì lý do này, họ sống chung với nhau trong sáu tháng hoặc một năm để tìm hiểu nhau. Và cuối thời gian này, nếu họ vẫn thích nhau thì họ có thể cưới nhau.

– Hay lắm, đó là một cách tốt, - Oocđin nói. - Chúng ta sẽ đề đạt với người thủ lĩnh và nói rằng chúng ta sẽ chọn cho mình người bạn gái theo phong tục của nước chúng ta.

Gôrôkhôp nói với Amnunđac điều mà các nhà du hành đã quyết định, ông này đồng ý và nói:

– Các người da trắng, hãy chọn cho mình các cô gái nào các ông ưa để làm vợ trong tương lai.

Các nhà du hành đứng dậy, rõ ràng họ trở nên bối rối vì trước mặt họ là 50 cô gái duyên dáng, phần lớn đều rất đẹp và khó lựa chọn. Họ theo Amnunđac đi xuống trước hàng người và do dự không biết chọn cô nào. Chỉ mình Gôrôkhôp khi mới đi được một vài bước là quyết định được ngay, anh chọn một cô gái nhỏ nhắn. Anh ta tiến gần đến chỗ cô gái, vừa nói vừa đưa tay ra:

– Tôi chọn cô này!

Cô gái lấy tay che mặt cười khúc khích rồi bước ra khỏi hàng, đến đứng cạnh Gôrôkhôp. Cô ta là cô đầu tiên được chọn, nên một hồi trống nổi lên như sấm để hoan hô cô.

Những người khác bước đến cuối hàng nhưng không có kết quả. Ngạc nhiên, Amnunđac hỏi:

– Những người đàn bà của chúng tôi xấu xí quá nên chỉ có một người vừa ý các ông phải không, hở các người da trắng?

– Trái lại, - Gôriunôp phản đối. - Rất nhiều cô xinh dẹp quá nên khó chọn. Hơn nữa, chúng tôi sợ rằng những cô chúng tôi chọn sẽ trở thành vợ chúng tôi nhưng họ không muốn, họ chỉ ưng thuận vì nghe theo lệnh của ông. Ở nước chúng tôi, đàn ông bao giờ cũng phải được sự ưng thuận của người con gái anh ta muốn lấy làm vợ.

– Tôi hiểu. Vì thế các ông muốn các cô gái lựa chọn các ông chứ gì? Được, tôi sẽ gọi những cô muốn lấy các ông. Các cô gái! – người thủ lĩnh nói với họ. – Người da trắng không dám quyết định và các cô đều xinh đẹp quá. Cô nào muốn lấy người da trắng thì bước lên.

Các cô cười khúc khích, một vài cô nhúc nhích, định bước ra đầu tiên nhưng lại thôi.

– Thế nào! - Amnunđac kêu gọi. - Chẳng lẽ không cô nào muốn trở thành vợ của các vị khách của chúng ta ư? Các cô có muốn họ nổi giận và rời bỏ chúng ta không? Nếu họ làm thế thì có nhiều sự rủi ro sẽ đến.

Những lời này có sức nặng, hơn một nửa số cô gái bước ra. Nhưng các nhà du hành đã có sự lựa chọn trước. Gôriunôp và Oocđin chỉ những cô trong thị tộc của thủ lĩnh mà họ đã có dịp quan sát ở trong nhà, còn Côxtiacôp thì chọn cô gái nhỏ nhắn da bánh mật đã liếc anh ta.

– Việc lựa chọn đã xong, - Amnunđac báo tin. - Bây giờ đến các chiến sĩ Ônkilôn chọn.

Cùng với các nhà du hành có các cô gái đi theo, người thủ lĩnh quay về chỗ ngồi của mình, các cô gái xin phép mặc áo và chạy đến chỗ các thị tộc của họ. Những người đàn bà hoan hô họ bằng những tiếng hò reo. Họ lại nhanh chóng trở lại và ngồi hàng ghế danh dự cạnh các nhà du hành.

Những cô gái chờ lấy chồng đã đứng thành hàng. Trống lại nổi lên và người Ônkilôn xếp thứ nhất trong các cuộc thi đấu cá nhân bước ra khỏi hàng ngũ của các chiến sĩ trẻ. Anh ta bước lại gần những cô gái và thong thả đi dọc hàng người. Các cô gái bông đùa và cười cợt với anh ta. Hầu hết đều nói: “Chọn tôi đi, chọn tôi đi”. Thật là vinh dự nếu được làm vợ người chiến sĩ tuyệt vời này, họ không chút e thẹn, tìm cách lôi cuốn anh ta, nhưng người chiến sĩ trẻ tuổi trả lời bằng những câu bông đùa. Anh ta xin lỗi và dùng những câu đại loại như: “Cô đẹp quá” (để nói với một cô gái bình thường), “Cô gù lưng” (để nói với một cô gái có thân hình cứng như mũi tên), “Cô lác mắt”, “Cô không có răng”, v.v. làm cho các cô nhao nhao phản đối và cười ầm lên.

Đi gần hết hàng, anh ta mới dừng lại trước một cô gái. Cô này không mời mọc gì cả mà chỉ đứng nhìn xuống đất với vẻ khiêm tốn. Anh ta phát vào vai cô gái và kêu lên: “Cô làm cho tôi thích!”. Cô gái giật mình nhảy ra khỏi hàng và chạy biến ra đồng cỏ, anh thanh niên đuổi theo.

– Điều đó nghĩa là thế nào? - Gôriunôp hỏi Amnunđac. - Tại sao cô ta lại chạy? Có phải cô ta không muốn lấy anh ta chăng?

– Đó là phong tục của chúng tôi. Một chiến sĩ muốn chọn một cô gái làm vợ, chỉ khi nào bắt được cô ta.

– Lại một cuộc thi đấu nữa, - Oocđin nói.

– Đó là một phong tục khôn ngoan, - người thủ lĩnh giải thích. - Những cô gái chỉ mặc một cái khố do đó dễ chạy nhanh hơn người chiến sĩ trẻ mặc cả quần áo và cầm một cái giáo trong tay. Ít người có thể đuổi kịp cô gái nếu cô ta không muốn để cho anh ta bắt. Nếu cô ta không thích người chiến sĩ chọn cô ta hoặc cô ta yêu một người khác thì cô ta sẽ không để cho mình bị bắt.

– Một phong tục hay, - Oocđin nhận xét rồi quay về phía người thủ lĩnh hỏi: - Người chiến sĩ không bắt được cô gái thì sao? Anh ta có chịu ở vậy không?

– Không, anh ta có thể tiếp tục chọn cho đến khi anh ta chọn được một cô.

– Cô gái phải chạy bao lâu? Cả ngày ư?

– Không, chỉ một vòng một lần, theo một vòng nhảy của chiến sĩ. Kia kìa, anh ta đã bắt được cô ta rồi.

Quả vậy, người chiến sĩ đang nắm bím tóc cô gái và dẫn cô ta đi, cô ta làm bộ không bằng lòng và đánh vào tay anh ta. Các bà và các cô khác chế nhạo cô ta. Khi họ trở về chỗ những cô dâu tương lai thì cô gái đứng lại thôi không giằng co nữa, cô bước đến cạnh chồng và họ đứng bên nhau,

Trống lại nổi lên và người thanh niên thứ hai tiến đến gần các cô gái. Nhiều cô muốn lấy anh ta vì anh ta đứng thứ hai trong cuộc thi đấu. Cuộc gặp gỡ của anh ta cũng như người thanh niên thứ nhất. Nhưng anh ta im lặng đi chậm xuống cuối hàng người, rồi lại lộn lại. Thấy vậy, các cô gái tức tối kêu ầm ĩ.

– Anh ta được phép chọn bao lâu? - Côxtiacôp hỏi.

– Anh ta có thể đi qua các cô gái ba lượt, không hơn không kém, - Amnunđac trả lời. - Anh ta là một thợ săn rất dũng cảm, anh ta muốn trêu tức các cô. Trông kìa, họ đang cáu lên đấy.

Người chiến sĩ trẻ đi dọc xuống cuối hàng một lần nữa mà vẫn không chọn được ai. Các cô tức điên lên, không tìm cách lôi cuốn anh ta nữa. Họ nhăn mặt, nói to: “Anh bước đi cho rảnh, đến chỗ bọn Vampu mà chọn một mụ đàn bà lông lá. Những cô gái như chúng tôi mà anh cũng không thích ư?”. Người thanh niên đi dọc theo hàng một lần nữa mà vẫn chẳng nói gì. Bỗng anh ta dừng lại, vỗ vào vai một cô trong những cô đứng ở cuối hàng. Cô ta bàng hoàng đến nỗi khi bỏ chạy cô ta không chạy nhanh được, chỉ mới chạy được hai mươi bước đã bị người chiến sĩ bắt được.

– Anh chàng láu cá thật, - Gôrôkhôp nói. - Anh ta làm cho các cô lả đi để không chạy xa được.

– Đấy, anh thấy, như cung cách này, - Côxtiacôp cười, - như vậy có thể bắt bất cứ cô nào, dù cô ta không thích.

– Vâng, chắc lần này như vậy, - Oocđin nói, - Trông kìa, cô ta không giãy giụa như cô gái đầu tiên để làm ra vẻ không bằng lòng, nhưng cô ta cũng không tỏ ra sung sướng.

Cô gái cúi đầu đi theo người chiến sĩ, không trả lời những tiếng chế nhạo của người khác,

– Chính cô ta có lỗi, phải cẩn thận! - Gôrôkhôp nói.

Người chiến sĩ thứ ba nhanh nhẹn chọn một trong những cô gái đứng ở hàng đầu, nhưng cô ta chạy nhanh hơn anh ta. Tuy nhiên, khi gần đến cuối vòng người thì cô ta trượt chân ngã xuống cỏ, những người xem lấy làm thú vị. Trước khi cô ta có thể đứng dậy, chàng thanh niên đã nắm lấy bím tóc cô ta và dẫn cô ta đi theo mình một cách long trọng. Dĩ nhiên, cô gái đã cố ý bước hụt; đó là một trong những cách biểu lộ sự đồng ý.

Người chiến sĩ thứ tư đi nhanh qua trước mặt các cô gái ba lần mà không chọn một ai rồi lại bước đến chỗ thủ lĩnh và im lặng cúi đầu.

– Anh không muốn lấy vợ à? - Amnunđac ngạc nhiên hỏi.

– Thưa thủ lĩnh, con có ạ. Trong trại, gần trại của con có một cô gái góa. Con yêu cô ta và muốn xin thủ lĩnh cho phép cưới cô ta. Con đã được sự đồng ý của cô ta.

Tù trưởng của thị tộc có cô gái góa đã xác nhận lời nói của anh ta và Amnunđac tán thành.

Người chiến sĩ thứ năm phải chạy hai lần bởi vì người con gái anh ta chọn đầu tiên không để anh ta bắt được. Người con gái thứ hai làm anh ta chạy cả một vòng để phạt anh ta về tội không chọn cô ta đầu tiên, và chỉ nhượng bộ một bước cuối vòng, bằng cách giả vờ mệt. Người thanh niên thứ sáu chọn cô gái mà người chiến sĩ thứ năm đã chọn ban đầu và cô ta để cho anh ta bắt được ở giữa vòng. Khi anh ta dẫn cô qua trước mặt các cô gái thì họ reo hò: “Con ranh sao chóng hết hơi thế?”

Các chiến sĩ tiếp tục chọn vợ theo những cách khác nhau, hàng ngũ của những cô gái dần dần vơi đi. Trò chơi kéo dài hàng giờ không làm cho họ cũng như người xem chán. Mặc dầu phải đứng khá lâu, những cô gái chạy rất nhanh và chỉ có ít cô đầu hàng nhanh chóng. Một vài chiến sĩ buộc phải chạy 2 lần, một người phải chạy 3 lần. Cuối cùng, khi chỉ còn một vài cô gái thì cuộc lựa chọn càng nhanh hơn.

Người con gái đã bỏ trốn ba chiến sĩ trước khi đến người thanh niên cuối cùng, cô ta cũng bỏ chạy nốt làm cho mọi người ngạc nhiên. Người thủ lĩnh gọi cô ta lại và bảo:

– Tại sao con không muốn lấy chồng? Mỗi người con gái phải lấy chồng để mang lại cho bộ lạc những chiến sĩ mới. Con đã từ chối bốn người, như thế nghĩa là thế nào?

– Các chiến sĩ giỏi đã không biết đến con và con không muốn trở thành vợ một chiến sĩ tồi, - cô gái kiêu hãnh trả lời.

– Thế thì con làm thế nào, chờ đến mùa xuân sau chứ?

– Không, con chỉ muốn làm vợ người da trắng kia kìa, - cô ta nói một cách tự nhiên và chỉ tay về phía Oocđin đang đứng ngây như phỗng.

– Nhưng ông ta đã có vợ rồi, - Amnunđac nói.

– Ông ta là một thủ lĩnh lớn và có thể có hai vợ, - người con gái nhấn mạnh. - Tôi chọn ông ta theo lệnh của thủ lĩnh, nhưng ông ta lại chọn người khác, vậy tôi sẽ là vợ thứ hai của ông ta.

Sự kiên trì và lòng kiêu hãnh của cô gái làm cho Oocđin thú vị, anh đồng ý với lòng đầy bối rối. Người con gái chạy đi lấy quần áo và đến ngồi cạnh anh. Lúc ấy, tiến theo nhịp trống, những cặp vợ chồng trẻ đi qua trước mặt Amnunđac và tù trưởng các thị tộc. Những cô gái đã cuốn bốn bím tóc lại thành hai bím để tỏ cho mọi người biết họ đã lấy chồng. Người chiến sĩ cuối cùng chưa chọn được vợ lẩn vào trong đám người xem, anh ta đành đợi đến năm sau.

Bây giờ đến lượt các nhà du hành biểu diễn cho những người Ônkilôn xem những cái gậy làm ra sấm và chớp của họ. Cần một cái đích tốt; người Ônkilôn lại treo tấm da một con ngựa hoang lên. Trước con mắt ngạc nhiên của mọi người, các nhà du hành đúng cách 200 bước, so với khoảng cách trong cuộc thi bắn cung thì gấp bốn lần. Người xem đứng thành nửa vòng tròn kéo dài đến gần tấm bia, họ hồi hộp nhìn những người lạ mặt đang hí hoáy với cây gậy sáng chói của họ và nâng chúng lên ngang má. Làn khói và tiếng súng inh tai nhức óc làm cho người xem giật mình, lát sau họ chạy ùa đến cạnh tấm bia và xô đẩy nhau để có cái may mắn chọc được ngón tay vào những lỗ đạn. Những người muốn biết chớp bay đi đâu sau khi đã chọc thủng da, thì đi tìm trên cỏ. Gôriunôp càng làm cho họ ngạc nhiên khi anh tung mũ lên trời và bắn một viên đạn xuyên qua mũ. Ngay khi đó, Oocđin thấy một đàn ngỗng từ phía nam bay qua khu rừng lên phía bắc. Nhanh chóng đổi đạn trong ổ súng, anh bắn trước khi người Ônkilôn có thể hỏi anh định phóng chớp về đâu. Một con ngỗng rơi xuống đầu người xem, làm cho họ rất khoái. Cuối cùng, Amnunđac ra lệnh cho các chiến sĩ mang đến một con tuần lộc, đáng lẽ phải buộc nó lại thì người ta lại thả lỏng. Con vật khiếp sợ quay chạy vào rừng, nhưng nó vừa chạy được 20 mét thì một viên đạn của Gôrôkhôp đã bắn trúng.

Sau đó, các nhà du hành kết thúc cuộc biểu diễn của họ. Toàn bộ lạc tiễn họ về tận nhà Annunđac, họ cùng vào nhà với vợ. Các cô rất tự hào được kết bạn với các nhà du hành. Người ta đốt lửa khắp cánh đồng cỏ và trong khi bữa ăn được chuẩn bị thì những người trai trẻ và phụ nữ nhảy múa quanh bếp lửa.

Sau bữa ăn chiều, người thủ lĩnh nói với các nhà du hành rằng họ có thể đến ở nhà mới của họ.

– Bây giờ các ông đã có bạn gái, ở đấy rộng rãi và ấm cúng hơn. Ở đây chúng tôi phải ở chung nên chật.

Những người đàn bà chạy về trước để đốt lửa và chuẩn bị bữa ăn. Các nhà du hành cùng đi với thủ lĩnh nán lại một chút trên đồng cỏ. Ở đây, người Ônkilôn đã bố trí canh gác và sắp ngủ quanh các đống lửa. Mỗi thị tộc ngủ riêng, họ nằm trên những tấm da trải trên nền cỏ. Amnunđac tiễn khách về nhà họ.

Trong nhà sạch sẽ và ấm cúng, các nhà du hành đã trông thấy một ngọn lửa sáng đang cháy bập bùng, có mùi nhựa từ những thân cây lạc diệp tùng dùng để làm tường bốc ra. Tất cả năm cô gái ngồi quanh ngọn lửa. Quần áo mặc ở nhà là vận khố. Đang nói chuyện huyên náo, họ bỗng im lặng khi thấy những người chồng chưa cưới bước vào. Họ đứng dậy và bước đến cạnh bức tường. Ngôi nhà trát bùn trông đã có vẻ sinh động, trên một cột treo một bình sữa bằng da, một cái nồi và một cái ấm. Ca và chén bằng gỗ được để trên một cái ngăn nhỏ. Trên nền nhà có hai cái chậu nấu xúp bằng gỗ, một đống đá và que để nướng thịt. Ở ba phía sát chân tường có những giường bằng lá khô và những cành cây lạc diệp tùng tươi trải da tuần lộc và da gấu mềm, trên là những chiếc gối bằng da có đệm lông tuần lộc và những cái chăn bằng da tuần lộc. Cạnh cửa là một đống củi và một thùng nước.

Ra khỏi ngôi nhà chật ních và đầy bồ hóng của Amnunđac, đến đây các nhà du hành cảm thấy sự sạch sẽ và thoáng mát, là một khoái cảm, họ thích ngồi quanh bếp lửa lâu hơn và hút hết một điếu thuốc trước khi đi ngủ. Họ ngồi xuống và gọi các cô gái đến, bảo họ cùng ngồi. Họ biết quá ít từ đế làm cho câu chuyện trở nên sinh động nên phần nhiều họ phải dùng đến cử chỉ và nét mặt. Đầu tiên, họ hỏi tên các cô là gì. Vợ Gôriunôp là Matu, vợ Côxtiacôp là Papu, vợ Gôrôkhôp là Racu. Nhưng trường hợp Oocđin thì rắc rối vì tên hai người vợ đều là Annu cả.

– Trùng tên như vậy thì gọi làm sao? - anh bối rối kêu lên. - Họ ấn cho tôi hai cô gái; tồi tệ hơn nữa là họ có cùng một tên. Làm thế nào để có thể cho họ hiểu rằng tôi muốn nói với ai khi tôi gọi họ?

– Gọi là Annu cả và Annu hai, - Gôrôkhôp gợi ý.

– Theo ngôn ngữ của họ thì nói như thế nào?

– Annu ennen và Annu nghiret, - Grôkhôp nói với anh ta và cả hai đều gật đầu.

– Nhưng những tên ấy đều quá dài, gọi thế nào cho ngắn nhỉ? Tôi sẽ gọi cô ta là Annuen, - Oocđin chỉ người con gái thứ nhất, cô ta gật đầu, - và cô ta là Annuia, - anh cầm tay cô gái thứ hai và cô ta cũng đồng ý.

– Anh chỉ cần gọi họ là cô cả và cô hai, họ sẽ hiểu ngay mà, - Gôriunôp nói.

– Tại sao tôi phải gọi như thế? Annu là một tên đẹp nhưng nghiret thì phải uốn lưỡi quá nhiều.

Gôrôkhôp phiên dịch những từ này và hai cô Annu được phỉnh nịnh là Oocđin thích tên họ.

Họ lắng nghe một cách chăm chú khi các nhà du hành nói với nhau, người ta có thể thấy rằng họ đã hiểu được một vài từ tiếng Nga và đoán được nghĩa của những từ khác. Nhờ trao đổi với nhau thường xuyên, các nhà du hành và các cô gái tập nói với nhau cho nên chỉ sau vài tuần, họ có thể hiểu nhau hoàn toàn - mỗi người trong số người Nga đều nghĩ vậy.

Bây giờ họ đứng dậy và hỏi xem ngủ ở đâu. Khoảng trống dưới mái nhà dốc nằm đối diện với cửa thì rộng hơn, dọc theo chân tườngcó một bức vách ngăn ra bằng những cái cọc, khoảng này dành cho đàn ông. Dọc theo mép tường bên trái và bên phải được ngăn bằng liếp da là dành cho đàn bà. Cơrốt và Belukha đã cùng với chủ đi vào nhà. Chúng nằm cuộn tròn gần cửa. Những người đàn bà ném củi vào đống lửa. Mọi người đi ngủ. Căn nhà im lặng.

CHIẾN ĐẤU VỚI NGƯỜI VAMPU

Sáng sớm hôm sau, các nhà du hành thức dậy vì nghe thấy người Ônkilôn kêu ầm ĩ. Annuia lo lắng đi ra cửa, thò đầu ra nghe ngóng và kêu lên thảm thiết:

– Đêm qua người Vampu đã tấn công căn nhà của thị tộc em. Thủ lĩnh sẽ dẫn các chiến sĩ chống lại họ.

– Không sao, các bạn ạ, - Gôriunôp nói và với tay ra ngoài lấy quần áo. - Thế nào, chúng ta không thể làm ngơ trước việc này. Thiếu chúng ta cuộc tấn công sẽ không đạt kết quả.

– Đính hôn xong rồi phải ra trận thôi, - Côxtiacôp cười. - Papu, mang khiên, mũ sắt, áo giáp đến cho anh. Đừng quên giáo và thanh kiếm của anh đây. Anh ra chiến trận chẳng khác một kỵ sĩ trẻ thời cổ.

Dĩ nhiên Papu không hiểu gì về anh chàng Nga này. Cô ta bối rối nhìn chồng bằng đôi mắt ngái ngủ; thấy chồng cười khúc khích, cô ta cũng cười và nói bằng tiếng Nga lơ lớ:

– Cha âm lư a. Na u an nơ?

– Đúng thế, - Oocđin nói và cười phá lên. Anh ta ló mình ra khỏi chăn. - Cô ta biết rằng mọi người phải được ăn no trước khi đi đánh giặc. Annuen, Annuia! Lửa! Thịt! Sữa!

Annuia đang ngồi trên bậc cửa hai tay úp vào mặt khóc thút thít. Nghe tiếng Oocđin, cô đứng dậy và hiểu chồng đang cần gì. Cô liền cời than trong đống lửa đã tắt từ hôm qua và đổ than nóng lên. Những người đàn bà khác đứng dậy, vận khố và giúp Annuia nhóm lửa. Ngọn lửa reo, thịt đang quay và các nhà du hành đã rửa mặt xong, Amnunđac đến chào họ, ông ta ngồi cạnh đống lửa và nói:

– Các ông da trắng! Sự rủi ro đầu tiên đã đến với chúng tôi. Đêm qua bọn Vampu đã chiếm ngôi nhà xa nhất của chúng tôi, giết những người già, những người chăn tuần lộc, bắt trẻ con và tuần lộc mang đi.

Annuia bắt đầu nức nở khi có nghe nói vậy. Cô ở trong trại ấy và người thủ lĩnh nói như vậy tức là bọn Vampu đã giết hại bố mẹ cô, bắt các anh, các em cô.

– Làm sao mà ông biết tin nhanh như vậy? - Gôriunôp hỏi.

– Nhờ tiếng trống trận. Một người chăn tuần lộc trốn thoát và báo tin về cho chúng tôi. Tôi đã triệu tập người Ônkilôn để đánh lại bọn Vampu. Tất cả các chiến sĩ đã ở đây và chúng tôi phải thẳng tay trừng phạt chúng, các chiến sĩ muốn những người có sấm chớp trong tay cùng đi trừng phạt kẻ thù.

– Tất nhiên, chúng tôi sẽ đi, - Gôriunôp nói nhanh, làm cho người thủ lĩnh an tâm. - Chúng tôi sẽ đi cùng ông sau khi ăn sáng xong. Chúng tôi ăn nhanh thôi.

Annunđac đứng dậy, rất sảng khoái trong lòng. Trước khi đi, ông ta nói:

– Tôi sẽ nói với các chiến sĩ rằng người da trắng đã đồng ý sẽ cùng đi với họ và họ sẽ rất sung sướng.

Vài phút sau, tin tức đã truyền đến tai người Ônkilôn và tiếng reo phấn khởi vang dậy khắp cánh đồng. Những người đàn bà cũng có vẻ hài lòng, Annuia thôi không khóc nữa, cô lấy tay lau nước mắt và nói với Oocđin:

– Em sẽ cùng đi với anh ra trận.

Trong khi thịt đang nướng, những nhà du hành lau súng, cho dây đạn vào bao, sắp quần áo, hành lý vào ba-lô đề phòng trận đánh có thể kéo dài vài ba ngày. Những người đàn bà vì mê mải nhìn từng cử chỉ của họ nên làm cho nhiều miếng thịt bị cháy, Racu liền bị Gôrôkhôp trách mắng.

Cuối cùng, công việc chuẩn bị đã xong. Mọi người đã ăn sáng, họ bỏ một số bánh và thịt dự trữ vào ba-lô rồi rời căn nhà trát bùn và đi vào màn sương mù dày đặc thường bao phủ thung lũng vào giờ này. Những ngọn lửa mờ mờ trong sương, người ta có thể thấy bóng những người đàn ông chạy đi chạy lại. Từ xa, vẳng lên tiếng trống ngũ liên, tiếp tục báo tin về sự cướp phá của bọn Vampu. Amnunđac vũ khí đầy đủ đang đứng ở lối vào nhà. Khi thấy những người da trắng đã sẵn sàng, ông ta vung tay lên, hiệu trống trận bỗng nổi lên vang rền, báo hiệu chiến dịch bắt đầu cho các trại lân cận. Xung quanh các ngọn lửa trại náo động lên và mỗi thị tộc đều xếp hàng và tập hợp thành một đoàn dài, các chiến sĩ đứng đầu, tiếp theo là phụ nữ và thanh niên, họ quay về trại. Những người phụ nữ trong thị tộc Amnunđac tất nhiên ở lại phía sau, họ và bọn trẻ con đều ra khỏi nhà để nhìn theo chồng con, có lẽ lần cuối cùng họ làm như thế. Cuộc tiễn đưa ngắn ngủi, họ không khóc nhưng ôm lấy chồng và dụi má vào má chồng, đây là hình thức hôn của người Ônkilôn. Trống lại nổi lên và đoàn người ra đi. Đi đầu là Amnunđac và các nhà du hành, họ mang theo con Cơrốt và con Belukha, định dùng để dò dấu vết người Vampu. Họ đi nhanh về phía trại bị cướp phá cách đây khoảng hai mươi lăm cây số. Những khu rừng nằm xen giữa những đồng cỏ và thỉnh thoảng một nhóm phụ nữ tách ra khỏi đoàn, rẽ về phía trại của họ. Sương mù tan dần. Mặt trời ló ra và trời bắt đầu nóng.

Đến địa điểm trước buổi trưa, họ thấy trại ở trong tình trạng thảm hại. Căn nhà bị người dã man đốt cháy đã đổ gục và đã cháy thành than. Khói và những ngọn lửa nhỏ bốc lên từ dưới lớp đất mùn đã hóa nâu. Họ ngửi thấy mùi cháy khét lẹt của da và các bộ lông thú. Trong đồng cỏ, cỏ bị xéo nát và có những vết máu, ở chỗ khác có xác những ông già và bà lão bị chặt đầu, bọn Vampu không muốn bắt họ đi, nên chặt đầu họ mang đi làm chiến lợi phẩm. Rải rác trên mặt đất là những mũi giáo và tên gãy, những mảnh quần áo rách bươm và những đồ dùng bị đập phá.

Thấy cảnh tượng tang tóc bày ra trước mắt, cánh đàn bà của thị tộc kêu khóc thảm thiết. Trong khi họ dự hội thì con cái họ bị bắt đi và người thân của họ bị giết. Các chiến sĩ không nói gì nhưng vẻ mặt dữ tợn, những đôi mắt nảy lửa của họ chứng tỏ họ sẽ là những kẻ phục thù tàn nhẫn. Amnunđac ra lệnh cho họ nghỉ một lát. Người chăn tuần lộc sống sót đầu băng bó, ra khỏi rừng sâu và kế lại sự việc xảy ra.

Người Vampu được tin phần lớn đàn ông đã đi dự hội vắng nên đã bao vây đồng cỏ vào lúc nửa đêm. Chừng năm sáu chục tên đã đánh úp những người chăn tuần lộc, giết hai người và nện cho choáng váng người thứ ba. Khi người này tỉnh lại thì nhà đã bốc cháy, tuần lộc đã mất, chỉ còn lại những thi thể trên đồng cỏ. Sáng ra anh ta tìm thấy con đường mà bọn cướp đã đi, Anh ta đã trốn thoát được bởi vì anh ta đã đứng gần bụi cây và đã ngã gục vào bụi khi bọn Vampu tấn công, chúng không tìm thấy anh trong bóng tối và sương mù.

Để những người đàn bà bất hạnh của thị tộc ở lại giữa cảnh hoang tàn đổ nát, đoàn người tiếp tục đi. Lần này họ hướng về phía đông bắc theo dấu chân người dã man và bầy tuần lộc để lại. Bầy chó chạy lên phía trước. Như vậy họ có thể đi nhanh hơn bởi vì họ biết rằng bất kỳ ổ phục kích nào cũng bị những con chó tinh khôn phát hiện ngay. Bây giờ không có người đàn bà nào ở cuối đoàn nên các chiến sĩ đi rất nhanh, đôi khi họ chạy, người ta chỉ nghe thấy tiếng giầy giẫm nhẹ trên mặt đất và tiếng họ thở. Đoàn người đi như thế khoảng hai giờ thì bỗng bầy chó dừng lại trước một cây dương lớn ven đồng cỏ và sủa vang, đầu ngẩng cao.

Chắc có một ổ phục kích ở trên cây, Amnunđac nói và thầm ra lệnh cho các chiến sĩ bao vây đồng cỏ. Ngay khi đó một hòn đá từ một cái ná bắn ra đúng đầu Belukha và con chó kêu lên. Các nhà du hành phát hiện thấy cành lá động đậy, họ lập tức bắn súng, còn những người Ônkilôn thì bắn tên như mưa vào cây dương. Người ta nghe thấy một tiếng rống xé tai và hai bóng đen rơi từ trên cây xuống đất làm cành cây gãy răng rắc.

– Chỉ có hai thôi à? – Gôriunôp hỏi và lắp thêm đạn.

– Không, - Amnunđac trả lời, - ít nhất là có năm tên ấn nấp trên cây. Rồi ông sẽ thấy.

Ông ta ra lệnh. Một vài chiến sĩ chạy vào bụi rậm. Không có tiếng động nào ở trên cây. Bọn Vampu hiểu rằng một tiếng sột soạt nhẹ nhất cũng làm cho kẻ thù phát hiện ra. Mặc dù người Ônkilôn tiếp tục bắn tên vào ngọn cây, nhưng họ không thấy động đậy. Người Vampu được thân cây và những cành lớn che chở. Ngay lúc đó, một nhóm chiến sĩ Ônkilôn chạy từ khu rừng bên cạnh với những bó to cành cây để ngụy trang tránh ngọn giáo của bọn mọi rợ. Họ chạy thốc đến chỗ cây dương, đặt những bụi cây vào quanh gốc cây rồi nhảy ra ngoài. Một ngọn lửa bùng lên, khói bốc nghi ngút. Bọn Vampu nấp trên cây đang mải chú ý nhìn các chiến sĩ bắn tên vào họ từ một phía nên không chú ý đến toán người và những bụi cây phía dưới. Nhưng khi một làn khói dày bốc lên cuồn cuộn, tạo thành những đám mây dày thì bạn chúng tức giận rống lên và ném một vài ngọn giáo vào đống lửa, chúng càng lâm vào tình trạng tồi tệ, các cành cây nhỏ bị cháy trụi, ẩn ở trên cây không chịu nổi nữa. Người Vampu trèo lên ngọn cây, nhưng ở đó cành lá thưa hơn và làm cho họ lộ ra. Một loạt đạn thứ hai bắn rơi hai tên nữa, một tên rơi xuống đất, còn tên kia mắc trên cành, đầu thõng xuống trông rất rõ. Một phút sau, ít nhất mười mũi tên đã cắm phập vào thân nó. Tên Vampu thứ năm trèo sang phía bên kia, bò dọc một cành cây, đung đưa rồi nhảy xuống đất từ độ cao 4 mét. Nó chạy qua đồng cỏ, nhưng các chiến sĩ Ônkilôn đã bao vây và bắn một loạt tên, nó chưa chạy được vào rừng thì đã ngã xuống.

Amnunđac thổi hiệu lệnh tù và làm bằng sừng bò nguyên thủy. Từ bốn phía, các chiến sĩ chạy ra khỏi khu rừng, tập hợp xung quanh gốc cây nơi đã có đoàn người, trong đó có thủ lĩnh và các nhà du hành. Ba tên Vampu bị bắn rơi nằm bất động, chúng bị giết do đạn bắn phải. Bọn này rất giống người dã man mà các nhà du hành đã thấy trong chuyến thám hiểm của họ vào lãnh thổ người Vampu. Người họ có lông, thân hình lực lưỡng, mặt man rợ, tóc họ tết lại. Nhưng có lẽ vì đang chiến đấu nên họ bôi mặt bằng đất son trông lại càng ghê tởm. Một người Ônkilôn trèo lên cây để biết chắc chắn là không có ai trên ấy nữa. Anh ta thu nhặt gậy và giáo của người Vampu lại, ném vào ngọn lửa đang cháy.

Người Ônkilôn đã thắng trận đầu tiên mà không bị thiệt hại gì cả, họ tiếp tục đi theo dấu chân người Vampu về hướng đông đến rìa thung lũng, nơi có trại của kẻ thù đóng. Họ không gặp một ổ phục kích nào. Ổ phục kích đầu tiên có lẽ chỉ là một trạm quan sát có nhiệm vụ báo tin cho trại biết kẻ thù đã đến nhưng không kịp vì đã bị những con chó phát hiện,

Một vài cây số đường đất, họ chỉ đi trong nháy mắt; những cây thấp chứng tỏ sắp đến rìa thung lũng. Khi đoàn người tiến vào bụi cây thì họ dừng lại và lắng nghe. Ở phía trước người ta nghe thấy tiếng reo hò và tiếng đập. Các trinh sát đi trước báo tin rằng: trại của bọn Vampu đóng trong một cái hang đối diện với con đường mòn và đang được củng cố bằng cách chất đá ở lối ra vào. Được tin này, Amnunđac chia lực lượng thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất do Oocđin dẫn đầu đi qua bụi cây về phía bắc. Nhóm thứ hai do Côxtiacôp dẫn đầu đi về phía nam, cách nhau khoảng một nửa cây số, những nhóm này phải đi rất nhanh qua dải đất không có rừng và đánh vào trại từ hai phía dọc theo chân vách đá. Nhóm thứ ba đi dọc theo con đường mòn đến đai rừng và nấp ở đây chờ các cánh quân kia để có thể đánh úp trại từ ba phía. Người Vampu đang hoạt động ráo riết, họ xây một cái tường bằng đá xung quanh lối ra vào hang. Tin vào đội phục kích, họ không canh gác, nên lúc này không nhận ra được những hoạt động của kẻ địch. Họ mải xây tường từ sáng, tường đã cao đến ngực. Khoảng 20 người đàn ông đang chọn những hòn đá phẳng trên khoảng đất không có cây và mang về chỗ xây tường, ở đây đã có những người khác xây. Những người chở đá bỗng thấy một trong những cánh quân đang đi qua dải đất không có cây, họ hoảng sợ kêu lên và chạy nhanh về chỗ bức tường.

– Chúng ta phải bắn khi chúng ta trông thấy chúng, - Gôriunôp nói. - Điều này sẽ làm cho chúng sợ hãi và ít chống cự lại trong khi chúng ta tấn công.

Bụi cây cách bức tường khoảng bốn trăm bước. Gôriunôp và Gôrôkhôp nổ súng. Những người dã man hoảng hốt dừng ngay lại. Họ nghe tiếng súng nhưng không thấy được kẻ thù, họ nhìn quanh và nói với người Vampu đang đứng sau bức tường. Một số khiếp đảm vứt ngay những hòn đá xuống rồi thốt lên những tiếng kêu man rợ, chạy tản ra nhiều phía. Một số chạy đến chỗ bụi cây, một số chạy ra chỗ bức tường. Sau tường, người ta nghe thấy những tiếng kêu sợ hãi. Bọn Vampu chạy đến chỗ bụi cây và lọt vào tầm bắn của người Ônkilôn. Một số ngã gục, một số khác quay đầu chạy và bị người Ônkilôn đuổi theo rất gấp.

Không có người Vampu nào xuất hiện sau bức tường. Amnunđac thấy những cánh quân đã gần, bèn ra lệnh tấn công, cánh quân của ông ta, trừ những chiến sĩ đang săn đuổi bọn chở đá, còn đều đánh thốc vào trại. Khi chỉ còn bốn chục bước, họ thấy đầu và vai bọn Vampu xuất hiện phía sau bức tường, rồi giáo và đá rơi như mưa xuống đầu họ. Một số người Ônkilôn ngã, nhưng hai phát súng lại nổ vang gieo rắc nỗi khủng khiếp cho bọn dã man, chúng chạy nhốn nháo. Lúc này, hai nhóm khác đã tràn vào hang sát chân vách đá và cuộc đánh giáp lá cà bắt đầu. Nhóm của Amnunđac trèo qua tường và tham gia chiến đấu. Bọn Vampu chống cự yếu ớt vì khẩu súng lục của Oocđin lại làm cho chúng kinh hoảng.

Cuộc chiến đấu chỉ diễn ra trong một vài phút. Trên mặt đất, người chết và bị thương nằm la liệt. Khoảng mười tên Vampu đã nhảy qua bức tường và đang chạy trốn thì bị chặn lại. Những người đàn bà giữ hang chiến đấu sát cánh với những người đàn ông cũng bị tiêu diệt.

Trong một góc hang, các nhà du hành thấy một vài mụ già Vampu và khoảng ba chục đứa trẻ đang xô vào nhau và run lên vì sợ hãi; những đứa trẻ khóc thét lên. Những người Ônkilôn đẩy chúng sang một bên để tìm những đứa trẻ của họ bị bắt cóc. Những đứa trẻ này có thể dễ dàng nhận thấy nhờ khuôn mặt chúng, nhờ thân hình không có lông và nước da sáng của chúng. Mặc cho chúng vùng vẫy và kêu thét họ đưa hết đứa nọ đến đứa kia ra, ngoài số trẻ Vampu ra là các trẻ bị bắt cóc ngồi giữa, chúng ở trong tình trạng thảm hại. Những chủ nhân hiếu khách của chúng đã cào và cắn chúng, làm cho mình mẩy chúng thâm tím. Trong mười ba đứa bị bắt cóc thì họ chỉ thấy bảy đứa con gái và hai đứa con trai, còn bốn đứa con trai mất tích. Những người Ônkilôn vô cùng tức giận và đã dẫn tất cả những đứa con trai Vampu ra khỏi hang và giết chết, họ cũng muốn giết những bà già và những đứa con gái, nhưng các nhà du hành thuyết phục Amnunđac đình chỉ cuộc tàn sát.

Dưới một động đá trong góc tối nhất của hang, họ thấy một người đàn bà chân tay bị trói, họ kéo người đàn bà ra chỗ sáng và thấy đó là một phụ nữ Ônkilôn bị bắt cóc vào đầu mùa xuân. Người đàn bà hầu như bị ngạt thở dưới đống da, mình mẩy bà ta thâm tím và bị chảy máu vì bị đánh bằng dây da và gậy. Cuối cùng, khi hiểu rằng mình đã an toàn thì bà ta nói với người cứu mình rằng: bà ta thường xuyên bị đánh đập, hành hạ, nhất là những người đàn bà, họ thường chế giễu bà ta là không có lông, giống hệt con nhái. Khi cuộc tấn công bắt đầu, những mụ già đã trói bà ta lại và phủ da lên trên.

Trong hang còn tìm thấy cả vũ khí, đồ dùng, quần áo, chăn chiếu chúng đã cướp của người Ônkilôn. Mấy mụ già và những cô gái bị đuổi ra khỏi hang, nơi các chiến sĩ tập trung gậy và giáo của người Vampu nhặt được trên chiến trường và đem đốt hết. Trinh sát lùng sục vùng phụ cận, phát hiện được bầy tuần lộc bị đánh cắp trong các bụi cây gần hang. Vốn không phải là những người chăn tuần lộc và không thể ăn hết một lúc được, người Vampu đã cột chúng vào bụi cây. Chỉ thiếu một vài con, chắc đã bị lạc dọc đường hoặc đã bị ăn thịt.

Đến tối, người Ônkilôn rút khỏi khu trại bị trừng phạt và để lại những cái xác người Vampu tại chỗ, tất cả những tên bị thương đều bị giết khi họ đã hạ được trại người Vampu.

Họ đem năm chiến sĩ chết và sáu chiến sĩ bị thương trở về nhà. Những người bị thương nhẹ nhất, trong đó có Oocđin, bị một ngọn giáo đâm vào vai, đi một mình giữa đoàn người, đằng sau là đàn tuần lộc và các chiến sĩ đang mang những đứa trẻ được cứu, tài sản lấy lại được, những người chết và bị thương nặng. Họ đi chậm và khoảng sẩm tối mới đến cái trại của người Ônkilôn bị cướp phá. Những người đàn bà mừng reo khi thấy lại con mình, nhưng bốn người thì đau khổ. Annuia chạy đến chỗ Oocdin và khóc sướt mướt khi thấy vai chồng bị băng bó, cô ôm chầm lấy chồng, Một cô dâu mới của trại thấy chồng mình nằm chết trên cáng.

NGHĨA ĐỊA CỦA NGƯỜI ÔNKILÔN

Các chiến sĩ ngồi quanh đồng lúa, trao đổi với nhau và với những người phụ nữ về tiến trình và các giai đoạn của cuộc chiến đấu, ca ngợi sấm và chớp của người da trắng. Nhờ có sự giúp đỡ của các nhà du hành, họ có thể tiêu diệt trại Vampu mà tổn thất rất ít. Cứ mười tên Vampu chết thì mất một người Ônkilôn và lấy lại được hầu hết những cái đã bị cướp đi. Trong những trận đánh trước đây, một người Ônkilôn chỉ đổi được hai hoặc nhiều lắm là ba người Vampu, lần này người Vampu đã được một bài học phải nhớ đời.

Các nhà du hành cùng với Amnunđac, Annuia và người đàn bà được cứu, ngồi riêng quanh đống lửa. Gôrôkhôp tả lại cho Annuia về trận đánh.

Gôriunôp hỏi chuyện người đàn bà bị bắt. Khi bị bắt, bà ta đã học được một ít ngôn ngữ của người Vampu và hiểu đôi chút về đời sống của người dã man. Bà ta nói rằng người Vampu sống thành một gia đình và không có quan hệ cá nhân lâu dài giữa nam và nữ, tất cả những người đàn bà thuộc về tất cả những người đàn ông và những đứa trẻ đều là con chung. Đôi khi có người đàn ông trốn đi cùng với một người đàn bà và sống riêng biệt với nhau trong rừng, nhưng những người khác không bao giờ lại chấp thuận một trường hợp như vậy và cuối cùng, người đàn ông bị giết và người đàn bà phải quay về hang. Cuộc sống của đàn ông, chủ yếu là săn bắn, ăn uống và làm vũ khí: gậy, giáo, đồ dùng để nạo. Những người đàn bà thì nhặt củi, nạo da, bện thừng, nhưng họ có nhiều thì giờ nghỉ ngơi. Họ ngồi uể oải quanh đống lửa, hoặc tắm nắng hay ngủ gà ngủ gật hàng giờ. Thường thường, người Vampu ăn thịt sống hoặc chỉ nướng qua quýt và cứ sau một cuộc săn bắn có kết quả thì họ ăn uống thỏa thuê. Khi không còn thịt để ăn thì họ nhịn đói liền mấy ngày hoặc đào rễ cây hay bắt ốc sên, bọ cánh cứng và nhái để ăn. Họ ngủ cạnh nhau, chân để gần lửa, đặt lên tấm da hoặc chỉ để trên mặt đất và gối đầu bằng một hòn đá. Sau một cuộc săn bắn và một bữa cỗ thịnh soạn, họ nhảy múa quanh ngọn lửa cho đến khi kiệt sức hoặc cho đến khi đánh lộn nhau chỉ vì một chuyện nhỏ nhặt. Tin có thần đá, thần rừng và thần nước, họ không bao giờ dám mạo hiểm ra khỏi hang một mình vào ban đêm. Thần của họ là gấu và con vật lớn có cái chân thứ năm trên đầu và có những cái ngà lớn, người đàn bà hay hái nấm và đào rễ cây cho nó.

Sau bữa cơm chiều, các chiến sĩ đi ngủ, những người đàn bà lễ những người chết, thi hài họ được xếp thành hàng gần đống lửa, hai bên tay đặt giáo và cung, che hai đầu gối là một cái khiên. Những người đàn bà xõa tóc, cởi những vòng cổ và dây đeo tay, lấy tay úp lên mặt, lầm rầm kể lể về những chiến công hiển hách của những chiến sĩ đã chết. Trong khi than vãn, họ ngồi ở phía trên đầu người chết và lắc lư nhè nhẹ. Con Cơrốt và con Belukha sủa vang làm cho những người đàn bà ngạc nhiên. Họ cho rằng những con vật khôn ngoan này cũng đồng cảm với họ. Các nhà du hành bắt chó im, rồi đi ngủ, bên tai còn văng vẳng bài truy điệu.

Cũng như mọi ngày, buổi sáng lại bắt đầu trong màn sương mù dày đặc, qua đó, những ngọn lửa chỉ mờ mờ. Những người đàn bà thôi không cầu nguyện nữa, họ đang nấu bữa ăn sáng. Mười con tuần lộc đã bị làm thịt để cung cấp thức ăn cho khách. Khi sương mù bắt đầu dâng cao và mặt trời ló ra thì ông thầy cúng và học trò của ông ta tìm đến. Người chết được đặt trên những cái cáng và đoàn chiến sĩ lặng lẽ băng qua khu rừng đi về phía tây. Đám tang lặng lẽ, chỉ nghe thấy tiếng trống diễu hành ngân vang trên đồng cỏ như để báo tin cho tất cả các trại. Đàn bà và trẻ con không có mặt trong đám tang.

Cách trại khoảng mười cây số, đi về hướng tây của rìa thung lũng, nơi giữa những tảng đá lớn là nghĩa địa chính của người Ônkilôn. Trong nghĩa địa có nhiều ngôi mộ nhỏ làm bằng đá có cắm giáo trên mộ, ngọn giáo chĩa lên trời. Ở những ngôi mộ cũ hơn thì thi hài đã rữa nát và ngọn giáo đã nghiêng đi hoặc đổ xuống. Trên những nấm mộ xa nhất, thậm chí người ta không còn thấy dấu vết gì nữa, những hòn đá đều phủ đầy rêu.

Thi hài người chết được đặt trên mặt đất, các chiến sĩ bắt đầu chuẩn bị chôn; họ vất đá về một bên để làm thành cái hố sâu khoảng một mét. Khi huyệt đã đào xong, tử sĩ được đặt xuống huyệt, chân duỗi về phương nam, hai tay đặt xuôi hai bên sườn, cái cung được đặt một bên, còn bên kia đặt bao đựng tên, mặt anh ta phủ một tấm da, giáo của anh ta đặt trên đầu và mộ được lấp đầy đá. Sọ và xương của những đứa trẻ mang từ hang người Vampu về được đặt vào một huyệt chung không được trang hoàng.

Vừa lúc ấy, ông thầy cúng trèo lên tảng đá lớn ở trung tâm nghĩa địa, đánh trống lục lạc và lâm râm khấn để đuổi ma quỷ ra khỏi cái huyệt mới đào, người chết được yên giấc nghìn thu. Các chiến sĩ không phải đào huyệt thì quây quần lại để xem. Họ tựa người vào cây giáo của họ. Khi huyệt đã lập xong, tất cả các chiến sĩ trăm người như một đều giơ tay lên rồi lại hạ tay xuống, che lấp mặt và lầm rầm khấn vái, giọng kéo dài, rất quen thuộc đối với các nhà du hành, nhưng ở đây, vang lên từ 500 cổ họng và sau đó các vách đá dội lại, nó tạo nên một ấn tượng sâu sắc. Họ khấn ba lần, sau đó rời nghĩa địa đến bìa rừng và ngồi xuống để nghỉ.

Nhân cơ hội này, các nhà du hành quan sát quanh thung lũng. Sương mù đã tan và mặt trời buổi sáng đã tỏa ánh nắng rực rỡ trên những vách đá và trên những mô đất đen cao cao. Các nhà du hành có thể thấy những đỉnh núi nhọn hoắt phủ tuyết trắng xóa, có một vài thác nước nhỏ chảy từ trên các vách đá xuống. Thỉnh thoảng một mảng tuyết tan trượt từ trên vách núi xuống và rơi lả tả trên mặt đất. Một đôi đại bàng đang bay trên bầu trời xanh, lượn qua vách đá để rình bắt một con cừu non dại dột hoặc một con tuần lộc con lạc mẹ. Một không khí yên lặng, chết chóc đang ngự trị, nhiều nấm mộ với những hòn đá phủ rêu xanh, vàng hoặc hoe đỏ ở giữa bức tường đen khổng lồ với những diềm mấp mô trắng và một dải rừng xanh dưới bầu trời quang đãng, tạo ra một cảnh tượng uy nghi. Những người chết đã rời bỏ những khu rừng và đồng cỏ xanh tốt, nơi mà họ đã sống, đã yêu đương và chiến đấu để nằm dưới vách đá đen ngòm trên đó người ta mơ ước được vẽ lên cho mình một cách bất đắc dĩ dòng chữ kiêu hãnh: “Đây là vương quốc của hòa bình vĩnh cửu”.

Dưới chân vách đá, đối diện với nghĩa địa, các nhà du hành thấy một cái hang lớn, cửa hang bị một bức tường đá chắn ngang. Amnunđac nói rằng có lần cái hang này là sào huyệt của một bầy Vampu đông đúc, một trận chiến đấu ác liệt mà nhiều người Ônkilôn bị giết đã diễn ra ở đây. Bây giờ bọn Vampu đã bị tiêu diệt không còn một mống, nhưng chiến trường đã trở thành nghĩa địa của các chiến sĩ, bởi vì những người Ônkilôn sống sót chỉ có thể mang đi những người bị thương. Từ đó, tất cả các chiến sĩ đã ngã xuống trong cuộc chiến đấu với bọn Vampu đều được chôn ở nghĩa địa này.

– Người da trắng, các ông thấy đấy, - Amnunđac kết luận, và chỉ tay vào nhiều ngôi mộ, - có bao nhiêu chiến sĩ dũng cảm đã chết bởi bàn tay bọn Vampu. Bây giờ các ông có thể hiểu tại sao chúng tôi ghét chúng như vậy. Chúng tôi không thể sống yên ổn nếu còn một tên Vampu trên đất nước chúng tôi.

Trong hang, xương và sọ người đã gần mục nằm rải rác; gấu, chó sói và đại bàng đã ăn no sau khi những người Ônkilôn thắng trận đi khỏi, để lại xác người Vampu trong hang. Xét đặc điểm của xương, thì cuộc chiến đấu phải xảy ra một vài thế kỷ trước. Khi các nhà du hành sờ tay vào thấy nhiều xương đã mủn. Nhưng những ngọn giáo bằng đá lửa, những cái nạo, những con dao nằm la liệt khắp nơi vẫn được bảo vệ tốt. Các nhà du hành thu thập tất cả dụng cụ của thời nguyên thủy. Như vậy hang này là một nghĩa địa thứ hai, trong cảnh tranh tôi tranh sáng, ẩm ướt, dưới những vòm đá lơ lửng trên cao, phủ đầy bồ hóng của những ngọn lửa đã cháy trong nhiều năm.

Nhìn quanh hang, các nhà du hành không thể không nghĩ rằng, cuộc sống mà những người tiền sử nửa người nửa thú này đã trải qua thật khốn khổ; họ đã chiến đấu cho sự tồn tại của họ bằng công cụ nguyên thủy, khi thì chết đói, khi thì ăn uống nhồi nhét như súc vật. Họ tránh rét trong những chỗ ẩn nấp tối tăm, tranh giành hang gấu dữ hoặc các hang loài linh cẩu. Suốt trong đêm dài Bắc cực, họ run rẩy trong những tấm da cứng và thô, giết thời gian bằng sự ăn uống, ngủ nghê hay đẽo đá để làm vũ khí. Rõ ràng là đời sống của những người Ônkilôn hạnh phúc và vui vẻ hơn nhiều. Họ cũng là dân tộc của thời đồ đá, nhưng họ có quần áo, đồ dùng, nghi lễ và hội hè, họ sống trong rừng và trong các đồng cỏ, họ có những nhà ở sáng hơn và ấm hơn. Họ biết thay đổi thức ăn, đẽo xương và mặc quần áo da, họ đã có những bầy tuần lộc nuôi trong nhà. So sánh về mặt hình thức thì thân hình của người Ônkilôn và người Vampu, đặc biệt là sọ thì đã chỉ ra rằng loài người đã đi xa trong sự phát triển của mình tới hàng chục ngàn năm. Thời kỳ đồ đá cũ trôi qua, thời kỳ đồ đá mới thay thế.

Giống như di chứng của những con vật đã chết hoặc đã bị tiêu diệt ở nơi khác, người nguyên thủy sống sót trên Vùng đất Xannhicôp vì bị tách ra khỏi phần còn lại của thế giới, nơi mà tất cả đang biến đổi và hoàn thiện, bởi một hàng rào băng và do sự cách biệt đó mà sự phát triển của người nguyên thủy dừng lại ở một trình độ rất thấp. Người Vampu sống như tổ tiên của họ ở thời kỳ xa xưa khi nơi này tách ra khỏi đất liền và bị băng giá bao bọc; ở đây khí hậu không thay đổi và có nhiều thức ăn. Trước khi người Ônkilôn đến đây, không có động lực nào thúc đẩy để đời sống họ phát triển tốt hơn.

Nhờ Amnunđac mà các nhà du hành biết rằng người Vampu đã vay mượn một vài kỹ xảo của người Ônkilôn, xưa kia thậm chí họ cũng không biết đốt lửa, về mùa đông, họ sưởi gần những suối nước nóng, làm những chỗ trú ẩn bằng đá. Khi họ biết đốt lửa thì họ bắt đầu nghỉ đông trong hang. Hang che chở cho họ khỏi lạnh lẽo và tuyết tốt hơn suối nước nóng. Rồi họ bắt đầu nướng thịt, mặc dầu họ vẫn còn ăn thịt sống. Họ tập làm những chén bằng gỗ thô sơ, khâu chăn và áo choàng bằng da để qua mùa lạnh, họ cũng làm những mũi giáo bằng xương, nhưng vẫn thích dùng đá lửa, vì đá lửa chắc hơn.

Amnunđac không thể trả lời Oocđin khi anh ta hỏi người Vampu lấy đá lửa ở đâu. Những người Ônkilôn không biết việc này, ông ta nói rằng họ dùng xương hoặc những miếng canxeđôn, mã não hoặc xacđônich lấy từ đá ba-dan nằm dọc theo rìa thung lũng. Phải mất nhiều thời gian để làm các mũi giáo từ thứ nguyên liệu này và công việc đó được làm trong suốt đêm dài Bắc cực, dưới ánh sáng của một ngọn lửa trong nhà. Không có đá lửa trong ba-dan và các nhà du hành buộc phải tin rằng trong lãnh thổ của người Vampu, có một số đá khác, chẳng hạn đá vôi hoặc đá phấn thường chứa những chất lắng đọng của đá lửa. Điều này làm họ nghĩ đến một cuộc thám hiểm mới sâu vào lãnh thổ người Vampu.

Sau khi đã quan sát hang, các nhà du hành và Amnunđac lại đến chỗ các chiến sĩ đang chờ. Người thủ lĩnh cho họ giải tán và một vài người có trại ở gần đây tản về nhà, còn một số khác ở phía nam thì cùng Amnunđac đi dọc theo rìa thung lũng. Điều này làm cho các nhà du hành có dịp thấy được những địa điểm mới. Nhìn chung, quang cảnh dọc đường đơn điệu nhưng thỉnh thoảng cũng có một vài nét đặc biệt: khi thì gặp những vách đá cao vút như tạo thành một bức tường hầu như dốc đứng dưới chân có những đống tuyết tan và thỉnh thoảng lại có tuyết lở, khi thì gặp những vách đá vỡ thành những đường gờ cao thấp khác nhau làm chỗ ẩn nấp cho những con cừu hoang màu nâu sơn dương lại hiện ra, khi thì gặp một khe nứt hẹp, tạo thành một hành lang giữa các vách đá lơ lửng. Những chỗ lồi ra có chóp nhọn hoắt và những tảng đá mà mưa gió đã tạo ra những hình thù quái dị giống con người hoặc con vật, chạy dài từ chân vách đá lên đến đỉnh. Nhưng những khe nứt này chỉ có bầy sơn dương mới leo lên được, không người nào dám mạo hiểm trèo lên. Đây đó, một mảng đá lớn có nước chảy xuống, phình ra ngoài giống như dạ dày một con quái vật. Ở độ cao hàng trăm thước, một thác nước lấp loáng do tuyết trên các đỉnh núi tan, từ một cái hốc trong bức tường dốc đứng chảy thành hình vòng cung và đổ xuống phía dưới. Khắp nơi chỉ có đá ba-dan. Đá rắn chắc, hoặc xốp và có hình thù của phún thạch, chỗ thì đen như than, chỗ thì có hình ngũ sắc mà người Ônkilôn rất thích, rất quý, dùng để làm đồ trang sức cho phụ nữ và làm vũ khí.

Gôrôkhôp thấy một con sơn dương hiện lên trước một hòn đá đen trên một cái gờ hẹp cách mặt đất hai trăm mét, con vật như cảm thấy bình yên, không sợ những sinh vật hai chân đang bò bên dưới.

– Trong số các chiến sĩ của ông, người nào có thể bắn rơi con cừu kia bằng cung nỏ? - Gôrôkhôp hỏi Amnunđac.

Người thủ lĩnh lắc đầu và nói:

– Xa quá, tên của chúng tôi không bay tới được.

– Thế mà chớp của chúng tôi có thể bắn được đấy. Chúng ta sẽ có một con sơn dương để ăn bữa chiều.

Amnunđac đo khoảng cách bằng mắt và lại lắc đầu.

– Này, Nhikita làm một phát để mở mày mở mặt với người Ônkilôn chứ! - Gôriunôp nói, giọng khuyến khích.

Gôrôkhôp lắp đạn, quỳ một bên gối xuống. Để ngắm cho chắc, anh ta đặt súng lên một chạc cây trong bụi. Con cừu trông chỉ như một chấm nâu, không rõ. Amnunđac và các chiến sĩ tập hợp xung quanh Gôrôkhôp và chờ. Anh chàng Iacut phải mất một thời gian lâu để ngắm. Cuối cùng, anh ta bắn. Tiếng súng vang vọng giữa các vách đá. Chấm nâu lảo đảo, lao tới; con sơn dương ngã xuống, sừng nó đập vào phần nhô ra của vách đá. Nó nảy lên như một quả bóng, cặp sừng to và bốn chân cong tung lên. Cuối cùng, con sơn dương đâm sầm xuống chân vách đá. Người Ônkilôn reo ầm lên và chạy đi tìm.

– Chớp của người da trắng phóng từ xa và không người nào có thể tránh được, - Amnunđac nói. - Nếu người Ônkilôn có mười cái chớp như vậy thì sẽ chẳng còn một tên Vampu nào trên đất chúng ta khi mặt trời trốn mất trong mùa đông.

Trên đường đi, hết nhóm người Ônkilôn này đến nhóm người Ônkilôn khác rẽ vào rừng, đi về phía trại của họ. Cuối cùng, nhóm người đi sau từ giã họ. Đi qua căn nhà trát bùn của ông thầy cúng và đưa cho ông ta đầu con sơn dương, các nhà du hành về đến khoảng đất trống gần nhà họ. Annuia từ nãy đến giờ vẫn đi với họ, giờ vội chạy về chỗ ngôi nhà trát bùn để được gặp chồng mình ngay trên ngưỡng cửa cùng những người đàn bà khác theo đúng phong tục của người Ônkilôn.

CUỘC SĂN ĐUỔI NHỮNG NGƯỜI ĐI SĂN

Các nhà du hành ở hơn một tuần trong nhà để nghỉ ngơi sau chuyến đi thám hiểm người Vampu và học tiếng Ônkilôn. Nói chuyện với những người đàn bà thì việc đó không khó khăn lắm. Quanh ngọn lửa hồng, họ vừa uống trà, hút thuốc, vừa học tiếng một cách vui vẻ, thỉnh thoảng lại pha trò và cười rộ lên. Những người đàn bà cũng học tiếng Nga và chỉ cuối tuần là cả hai bên đều có thể hiểu nhau. Nghe những tiếng cười hấp dẫn từ ngôi nhà trát bùn, thỉnh thoảng Amnunđac lại đến thăm những người da trắng, nhưng khi ông ta đến, những người đàn bà xử sự một cách đứng đắn và các nhà du hành giữ vẻ trang nghiêm.

Bây giờ đã là đầu tháng sáu và mặt trời không biến mất bên kia chân trời mà đứng lơ lửng ở ngoại vi phía bắc vào lúc nửa đêm. Trong vòng một hai giờ, nó khuất sau một cái màn giống như những đám mây trắng hay màn sương dày đặc, trời mờ mờ tối. Các nhà du hành thường ngủ vào giờ này. Nhưng một hôm, Gôriunôp ra ngoài và nhận thấy hiện tượng này, anh gọi các bạn.

Những người đàn bà bảo với họ rằng, họ rất quen với hiện tượng này và giải thích rằng ở phía đó “rất nhiều hơi nước bốc lên như từ một cái nồi xúp de đang sôi hoặc từ một cái ấm to”. Điều này làm cho các nhà du hành thích thú, họ quyết định đi sâu vào địa phận người Vampu và phát hiện nguyên nhân.

Nhưng trước hết họ phải đi thăm Nhikiphôrôp. Mọi người cùng đi, trừ Annuen phải trông nhà. Nhikiphôrôp không buồn chán về nỗi hiu quạnh của mình. Ngoài việc trông coi bầy chó, cho chúng ăn, anh ta còn dự trữ củi và thịt cho mùa đông, khi trời nắng, anh ta thái thịt thành miếng để phơi và treo thịt lên những dây da, nhưng phải canh không cho chim và chó tha đi. Bầy chó được anh ta cho chạy rông suốt ngày. Thỉnh thoảng anh chàng Côdac ấy lại giải trí bằng cách bắn một con đại bàng to gan dám cắp đi một miếng thịt, rồi treo con chim lên, con đại bàng trở thành thức ăn ngon lành của bầy chó. Các đống tuyết đã thấp đi rõ ràng, một lớp băng cứng được tạo ra trên mặt, thành thử muốn trèo lên thì trước hết phải làm những bậc thang trên mặt băng. Nhikiphôrôp cặm cụi làm việc này và thỉnh thoảng anh ta trèo lên quan sát mặt biển. Biển đã thay đổi rất nhiều trong tháng các nhà du hành sống trên vùng đất Xannhicôp. Dải nước không đóng băng đã mở rộng và khá gần nên có thể nhìn thấy được rất rõ. Thường có một đám sương mù nằm lơ lửng bên trên, nhưng trong những ngày sáng trời hoặc có gió thì sương mù tản ra và đảo Côtennưi có thể hiện ra ở chân trời, trên đảo vẫn còn tuyết và đây đó tuyết đang tan.

Khi trèo lên đỉnh các đống tuyết thì những người đàn bà chưa bao giờ trông thấy vùng phụ cận của vùng đất họ đang ở, họ vô cùng khiếp sợ, họ thấy sa mạc của băng tuyết trước mặt họ với tất cả vẻ uy nghi của nó và cảm thấy thương những người da trắng đã phải sống giữa tuyết gần suốt cả năm.

– Cho nên da các anh mới trắng như vậy, - họ nghĩ.

– Annuia, em nói với anh đi, em có muốn đi theo anh về phía nam, khi anh rời vùng đất này không? - Oocđin hỏi.

Annuia lắc đầu một cách cương quyết.

– Không, ở đó lạnh lắm, chỉ có tuyết và băng thôi. Anh nhìn xem, trên đất nước em đang là mùa hè ấm áp, nhưng ở đây lại là mùa đông.

– Vậy thì anh sẽ đi một mình và em sẽ trở thành góa bụa.

– Không, anh chẳng đi đâu, các anh sẽ sống ở đây như Amnunđac nói. Các anh đã hứa rồi cơ mà.

Phút chốc họ đã xuống đến chân đống tuyết, cơn gió mát từ cánh đồng băng thổi đến làm cho những người đàn bà cảm thấy rất lạnh vì ăn mặc quá phong phanh, và họ đều vui vẻ khi đến gần đống lửa nơi họ ngủ đêm. Vì đã tham gia cuộc thám hiểm này nên những người phụ nữ được thưởng gương và những chuỗi hạt do các nhà du hành lục tìm được trong đống đồ dự trữ ở căn cứ.

Lần này các nhà du hành lấy tất cả những thứ quà tặng mà họ mang theo để phòng khi gặp người Ônkilôn. Họ muốn tặng những thứ ấy cho những người ở trại Amnunđac. Những thứ họ mang đi bao gồm chuỗi hạt, gương, kim, khuy, băng tươi màu, nhẫn bằng đồng, hoa tai gắn kim cương giả, một vòng đeo cổ bằng san hô cho vợ Amnunđac, thứ này họ chắc sẽ làm cho những người đàn bà Ônkilôn phải mê; một vài con dao, một cái rìu và một cái cưa tay để lấy lòng cánh đàn ông và khiến Amnunđac phải cho họ một đoàn hộ tống mạnh trong chuyến đi sâu vào lãnh địa của người Vampu.

Về đến nhà được ba ngày và đến ngày thứ ba, họ nói chuyện rất lâu với Amnunđac để ông ta đồng ý cho họ đi lên phía bắc thung lũng.

– Chớp của các ông, - Amnunđac nói - sẽ giết chim, thú và người, nhưng bọn Vampu khôn ranh có thể tấn công các ông từ chỗ mai phục hoặc vào ban đêm khi có sương mù. Cho nên, tôi sẽ cho các ông mười hai chiến sĩ trẻ tuổi, dũng cảm nhất cùng đi, họ sẽ canh giấc ngủ cho các ông, mang hành lý cho các ông và tìm những con đường an toàn nhất.

Ngày hôm sau, một toán mười bảy người vũ khí đầy đủ cùng rời trại với một người đàn bà. Annuia nói khéo với Oocđin cho mình cùng đi và cũng mang theo một cái giáo, một cái cung và một bao tên, không chú ý rằng cánh đàn ông đang cười mình, và cánh đàn bà thì đe dọa. Cô ta muốn đi xem những chỗ mới, còn Oocđin thì muốn luyện cho cô ta quen với những chuyến đi để sau này cô ta về đất liền, anh rất thích cô ta và Annuia cũng thích anh.

Ngày thứ nhất, đoàn người đến khu trại đã bị bọn Vampu cướp phá. Ngôi nhà đã được xây lại và cuộc sống lại tươi vui như cũ, những người đàn bà đang bận rộn làm bếp còn bọn trẻ con chơi đùa vui vẻ, chỉ vắng ông bà già vì đã bị bọn Vampu tiêu diệt. Ngủ đêm ở đây, rồi họ đi xa hơn về phía bắc. Những cánh đồng cỏ có hồ xen với rừng cây ngày càng thưa và có ít thú dữ hơn. Đêm họ dừng lại trong một đồng cỏ trên bờ một cái hồ, trung tâm hồ có một cái bong bóng lớn cứ mười phút lại phồng lên một lần. Nước ấm đến nỗi các nhà du hành quyết định tắm. Trong khi các chiến sĩ đốt lửa và cắt thịt để ăn chiều thì các nhà du hành rời khỏi trại một quãng, nhanh nhẹn cởi quần áo và nhào xuống hồ. Tiếng nước làm các chiến sĩ chú ý, họ sợ hãi nhảy phắt ra xa. Họ không đến nỗi sợ nước như những người Mông Cổ không bao giờ tắm, mà như những dân tộc ở phương bắc là nơi nước rất lạnh, không quen tắm, vì thế họ nghĩ rằng, các ông phù thủy da trắng mà họ có nhiệm vụ chăm sóc định rời vùng đất của người Ônkilôn, và để làm việc ấy họ đã biến thành cá hoặc hải cẩu.

– Annuia, nhìn kìa, chồng cô và những ông phù thủy khác sắp biến mất, họ đã chui xuống hồ, - một chiến sĩ nói to.

Annuia đang bận nấu ăn, nàng bật dậy và chạy ra phía bờ. Các chiến sĩ chạy theo. Các nhà du hành đang bơi và chỉ có đầu họ lấp ló trên mặt nước.

– Kia kìa, kia kìa, họ đã biến thành hải cẩu, - các chiến sĩ kêu lên.

Nhưng Annuia có chút ít văn minh, cô biết rõ sau phút lo âu đầu tiên cô ta nhận ra Oocđin và cười những người Ônkilôn. Không ngờ họ càng ngạc nhiên hơn, khi thấy các nhà du hành trèo lên bờ và xoa vào thân thể, đầu tóc một thứ gì trắng như tuyết. Các chiến sĩ chưa bao giờ thấy xà phòng nên họ đều ngạc nhiên.

– Nhìn kìa, nước đang đóng băng trên người những ông phù thủy và đang biến thành tuyết! - họ nói với nhau.

Annuia cũng đã biết xà phòng là gì nên lần này cô làm cho họ an tâm và giải thích rằng các nhà du hành đang xoa xà phòng, nhưng các chiến sĩ chỉ bớt sợ khi những nhà du hành mặc quần áo và quay về chỗ đám lửa. Tất cả các chiến sĩ đều liếc nhìn họ, xem có sự thay hình đổi dạng nào không.

Trong khi cánh đàn ông ăn thì Annuia lấy bánh xà phòng và chạy ra hồ chọn một nơi riêng biệt. Không biết bơi, cô ta không dám ra xa và chỉ tắm gần bờ. Khi cô ta quay về, các chiến sĩ cười cô ta.

– Cô cũng xoa tuyết để trở thành da trắng như chồng cô à? Cô không sợ rơi xuống nước, ở đây thủy thần có thể tóm lấy chân cô và kéo cô xuống ư? Nhưng cô vẫn đen như trước! - các chiến sĩ chế giễu cô ta.

Về sau, Annuia thú thật với Oocđin rằng cô ta hết sức sợ hãi. Trong suốt thời gian ngâm mình trong nước, cô ta đã nghĩ rằng có kẻ nào muốn nắm lấy chân cô ta và kéo xuống. Giống như tất cả những người Ônkilôn, cô tin có ma quỷ sống trong nước, trong rừng, trong hang động và hoàn toàn tin rằng sương mù và bão tuyết cũng do ma quỷ gây ra. Nhưng cô muốn bắt chước chồng, nên mới đánh bạo lội xuống nước.

– Lần sau, em sẽ cùng tắm với anh, nhưng anh phải chi cho em thấy rằng anh làm thế nào để bơi được như một con hải cẩu, - cô ta nói.

Suốt đêm, có hai chiến sĩ cùng canh với Cơrốt và Belukha. Bầy chó đã quen với những người Ônkilôn, họ cho chúng những khúc xương ăn dở và những mẫu thịt thừa. Các chiến sĩ đánh giá cao sự tinh khôn của bầy chó và tiếc rằng tổ tiên họ đã không mang về một vài con như thế này ở vùng người Tructri.

– Tại sao họ không thể bắt và thuần hóa những con chó sói con nhỉ? - Gôrôkhôp hỏi.

– Chó sói không bao giờ bị thuần hóa, - Gôriunôp giải thích. - Điều duy nhất mà tôi có thể bảo đảm là có thể cho một con chó sói cái lai giống với bầy chó của chúng ta. Rủi thay, chúng ta lại không mang theo con chó cái nào.

Tuy người Ônkilôn không tin rằng việc đó có thể làm được, nhưng họ nói rằng bắt một con chó sói không khó.

Suốt ngày, đoàn người đi về phía bắc, khu rừng rất thưa, cây thấp, trên đồng cỏ chỉ có một lớp cỏ lơ thơ. Người ta thấy mấy con bò và mấy con ngựa rất cảnh giác, vì bị người Vampu săn đuổi, chúng đã biết cách trốn. Mặt khác, các nhà du hành thấy nhiều tê giác, tê giác đã làm cho người Vampu hoảng sợ, vì chúng không sợ giáo và gậy.

Trước lúc xế chiều, khi đến gần một cái bãi những người đi thám thính có chó dẫn đường đã ngăn đoàn người lại và báo tin rằng có tên Vampu. Các nhà du hành và các chiến sĩ nấp vào bụi cây để quan sát bọn Vampu.

Trên đồng cỏ có vài con bò đang ăn, có một con đứng cách xa hơn rõ ràng đang lim dim ngủ và miệng đang nhai lại. Năm hoặc sáu người Vampu đang bò lại gần nó từ phía sau bãi cỏ.

Khi người Vampu cách con bò khoảng hai mươi bước thì hắn rướn người lên phóng hai ngọn giáo, những người khác cũng đứng bật dậy, chạy đến nấp bên hông con bò, vung giáo lên và chuẩn bị phóng. Một trong những ngọn giáo phóng trúng con vật. Con bò rống lên vì sợ hãi và đau đớn. Thấy kẻ thù, nó liền xông vào, đầu cúi xuống, đôi sừng to lớn chĩa về phía trước. Bọn Vampu nhảy rạt ra một bên và con vật chạy vụt qua trước mắt chúng. Nó bị thêm hai mũi giáo nữa ở hai cạnh sườn. Nhưng giáo đều bằng đá lửa nên không cắm sâu được vào lớp da dày của nó, giáo rơi xuống đất. Con bò thở một cách giận dữ và quay tròn, bất ngờ nó xông tới một người đi săn và húc anh ta bắn lên trời, nhưng những người Vampu khác lại múa giáo vù vù làm cho con vật phải chú ý. Thấy mình bị tấn công tứ phía, con bò liền chạy trốn và phóng nhanh qua bãi cỏ để theo bầy, những người Vampu chạy đuổi theo, mặc dầu họ chạy nhanh nhưng vẫn tụt lại đằng sau và giáo của họ không có tác dụng gì đối với con vật đang chạy trốn.

– Bọn chúng săn không nổi đâu! - Gôriunôp nói. - Bây giờ chúng ta sẽ bắn con vật, tất nhiên không phải bắn giúp chúng.

Con bò đã chạy cách các nhà du hành khoảng hai trăm bước và bốn người Vampu chạy cách nó ba chục bước, người thứ năm vẫn nằm tại chỗ. Bọn Vampu chạy, bước rất dài. Mình cúi về phía trước, tóc rối bời bay phần phật trong gió, mỗi tên chỉ còn một cái giáo. Chúng hy vọng con bò sẽ yếu đi vì mất máu và chúng sẽ đuổi kịp. Bỗng con bò không chạy được nữa và lăn quay ra chết. Trong khi mải đuổi, bọn Vampu hoặc không nghe thấy tiếng súng hoặc không hiểu việc gì đã xảy ra. Chúng reo hò đắc thắng và chạy đến chỗ con vật, bắt đầu nhảy múa xung quanh nó để ăn mừng.

– Chúng ta cần phải xua chúng đi, - Oocđin nói. - Nếu không, chúng ta sẽ mất hết thịt bò.

– Phải, ngoài ra chúng ta phải mở một con đường đi về phía bắc và buộc những người dã man ở lì trong hang.

Gôrôkhôp giương súng lên bắn. Ban đầu, bọn Vampu đứng đờ dẫn tại chỗ, nhưng lát sau chúng kinh hoàng kêu lên và chạy lùi qua bãi cỏ. Tên Vampu bị con bò húc cũng khập khiễng trườn theo vết đồng bọn. Ngay lúc đó, những người Ônkilôn xuất hiện trên bãi cỏ và hò hét vang trời, để gây ấn tượng là tiếng súng nổ và những tiếng hò la này được kết hợp lại trong cùng một sự kiện.

– Chúng ta sẽ ngủ lại ở đây, - Gôriunôp nói. - Chúng ta có nhiều thức ăn và bọn Vampu sẽ không dám quay lại.

Trong khi các chiến sĩ làm thịt bò, các nhà du hành dạo quanh bãi cỏ và phát hiện ra một cái hồ nhỏ, một cái ao tù thì đúng hơn. Nước trong ao ấm và bờ ao dốc làm cho người ta có cảm tưởng ao rất sâu. Đoàn người cắm trại ở đây, các chiến sĩ mang đi những miếng thịt lớn, để phần còn lại cho những con đại bàng và chó sói. Ngọn lửa trại đang reo và mọi người nấu bữa ăn chiều. Oocđin đi đến cái hồ nhỏ và mang theo một cái nồi, nước rất cạn nên múc một ít nước mà anh ta cũng phải nằm rạp trên mặt đất. Anh ta có cảm giác nước đang lên: anh ta chầm chậm kéo nồi lên và nước dâng lên theo như bị nam châm hút. Nó vẫn dâng lên cho đến khi ngang với mặt đất.

– Nước hồ đang tràn dâng, - Oocđin nói to với các bạn và nhảy lên.

Tiếng kêu của anh ta làm cho mọi người chạy tới hồ, họ há mồm nhìn mặt nước.

– Chúng ta phải thu nhặt đồ đạc và chuồn khỏi nơi này, - Côxtiacôp nói.

Những người Ônkilôn xì xào bàn tán và nhìn mặt nước với vẻ sợ hãi đầy mê tín. Họ chờ một con quái vật ló đầu lên. Vẻ mặt Annuia vừa lo vừa mừng vì khi nhìn Oocđin, cô ta thấy anh đang mỉm cười. Cô ta đi đến kết luận là người da trắng biết được mọi việc, làm được mọi việc và không sợ một cái gì.

Nhưng trước khi người Ônkilôn quyết định chạy trốn thì nước bắt đầu rút xuống và trong một vài phút lại trở về mức cũ. Gôrôkhôp thở dài nhẹ nhõm.

– Ma quỷ đã rút lui, chúng ta đã làm cho nó sợ, - anh ta lẩm bẩm.

Oocdin, Gôriunôp, Côxtiacôp cười phá lên. Họ đã hiểu rằng đó là một loại hồ mới có một con suối ngầm. Rõ ràng dưới đáy hồ có một cái hốc sâu chứa đầy nước. Thỉnh thoảng hơi nước và chất khí làm cho nước dâng lên và thoát ra qua vài cái khe bên cạnh, chứ không phải từ mặt nước dâng lên như trong những cái hồ khác, rồi lại làm cho nước hạ xuống. Bây giờ họ chỉ cần xem sự phán đoán của mình có chắc chắn hay không bằng cách tính thời gian tần số của hiện tượng này, Oocđin lấy đồng hồ ra.

– Bây giờ tôi hiểu những con vật uống nước ở cái hồ này như thế nào, - Gôriunôp nói. - Chúng đợi cho đến khi nước dâng lên bờ.

– Phải, và tôi bối rối khi thấy bờ dốc và không có gì để chứng tỏ rằng những con vật đã bước xuống nước như thế nào, - Oocđin nói.

– Hãy tưởng tượng rằng một vài con vật cảm thấy như thế nào khi nước rút ngay dưới mũi của chúng trước khi chúng có thể uống nước no nê. Chúng đành phải đợi.

Đợi khá lâu mà nước vẫn chưa dâng lên. Người ta đã nấu cơm ăn và khi ăn xong nước mới bắt đầu dâng lên. Khoảng cách kéo dài gần một giờ.

Mặt trời vừa khuất sau màn hơi nước bốc lên từ cuối thung lũng phía bắc thì một làn sương mù dày đặc dâng lên từ hướng này và trời tối sầm lại ngay. Tuy nhiên, các nhà du hành đã chất khá nhiều củi để dùng cho buổi tối, quanh bếp lửa sáng và ấm. Cuộc trò chuyện xoay quanh những cái hồ trong vùng đất kỳ lạ này, sự bốc hơi theo chu kỳ mà những người Ônkilôn giải thích là trò chơi của thủy thần. Họ nói rằng ở phương bắc có một chỗ gọi là thung lũng “Một nghìn làn khói”, ở đó khói bốc ra khỏi mặt đất và đất nóng đến nỗi nó làm cho da bị xước cả khi người ta mang giầy. Họ chưa bao giờ ở đấy nhưng đã nghe những người già cả nói chuyện về nó. Những người này thời trẻ đã tham gia một cuộc tiễu trừ lớn chống lại người Vampu do ông nội Amnunđac tổ chức.

Xưa kia người Vampu nghỉ đông trong thung lũng này.

Cuộc nói chuyện bị cắt quãng vì có tiếng rú kéo dài từ khu rừng vẳng đến. Cơrốt và Belukha sủa một cách điên cuồng để trả lời.

– Chó sói, - Gôrôkhôp nói, - chúng đã đánh hơi thấy xác chết.

– Đây là dịp chúng ta có thể bắt một hay hai con chó sói cái, - Goriunôp nói.

Các chiến sĩ tuyên bố rằng việc này dễ thực hiện. Về mùa đông, họ săn chó sói, chúng quấy nhiễu đàn tuần lộc. Họ dùng đuốc để săn đuổi chó sói. May mắn thay, các chiến sĩ lại có một cái lưới để bắt những con chó sói cái. Lưới được dệt bằng những dây da mỏng và được dùng để bắt ngỗng thay lông. Họ bắt đầu chuẩn bị cuộc săn. Họ chọn ở đống củi, dành để đêm đốt, những thanh củi có nhựa đã khô, bẻ thành những đoạn dài độ nửa mét, bó thành từng bó đuốc. Họ làm những bó đuốc như thế cho tất cả mọi người và châm lửa. Trong lúc đó, bầy sói đang gầm gừ quanh xác con bò bị hạ sát và họ nghe chúng gặm xương rau ráu, bầy sói đang ăn tiệc trong bóng tối.

Khi những bó đuốc đốt lên, những người Ônkilôn và các nhà du hành, một tay cầm đuốc một tay cầm giáo hoặc súng, nhanh chóng bao vây bầy chó sói. Họ đặt đuốc sát mặt đất, rồi lại vung đuốc từ bên phải sang bên trái và tiến gần vào giữa nơi mà có chó sói, tạo thành một vòng lửa loang loáng. Phút chốc, qua màn sương mù, họ nhận ra bầy thú xám đang xúm xít quanh xác con bò. Đuôi cụp giữa khe hai chân, chúng nhe răng và đứng lúng túng không thể nào thoát ra khỏi vòng lửa đang rung động và tiến gần lại. Những con sói rú và chạy lung tung, chúng xô vào nhau và cuối cùng hai ba con chạy theo những hướng khác nhau,

Nhưng rất ít con trốn thoát. Những người Ônkilôn khôn khéo dùng giáo đâm chúng, hoặc dùng đuốc đốt mõm chúng và buộc chúng phải quay lại. Người chiến sĩ có lưới bèn giăng lưới bắt một con chó sói cái, Con này định chạy qua vòng vây nhưng nó bị sa lưới và ngã kềnh ra. Những con chó sói còn lại quay về chỗ có xác con bò, chúng xô vào nhau, răng cắn chặt, run như cầy sấy; chúng không dám chạy nữa. Một vài viên đạn đã kết liễu đời chúng. Giơ đuốc lên, các chiến sĩ giết nốt những con chó sói bị giáo đâm đang nằm trên đất. Trong số những con bị thương, họ thấy có một con chó sói cái khác, họ lấy một cái áo trùm lên đầu nó, buộc chân nó lại và dùng cán giáo khiêng đi. Những con chó sói chết, tất cả mười một con, được nhặt lên và mang về chỗ đống lửa để lột da.

Sau đó họ cắm sáu cái cọc, ba cái cọc dành cho một con chó sói cái. Họ buộc hai chân trước, hai chân sau vào hai cọc rồi buộc đầu vào cọc thứ ba, làm như thế chúng không thể cắn dây được. Sau cuộc đi săn đặc biệt này, mọi người nằm ngủ quanh đồng lúa. Như thường lệ, họ để cho những chiến sĩ canh và thấy rằng những con chó sói cái không bị Cơrốt và Belukha tấn công. Phải mất một thời gian lâu mới làm cho những con chó vốn có khát vọng trừng trị kẻ thù khác loài, trở lại ổn định được.

THUNG LŨNG MỘT NGHÌN LÀN KHÓI

Bữa ăn sáng, họ ăn trong một màn sương mù dày đặc. Các nhà du hành và các chiến sĩ thảo luận mang theo những con chó sói cái như thế nào. Một vài chiến sĩ nói rằng họ sẽ thay phiên vác chúng trên vai, một số khác đề nghị dùng da con bò đã giết làm cáng. Giải pháp tốt nhất là bắt chúng chạy bằng chân của chúng, nhưng không có dây xích hoặc dây thép làm dây buộc để cho răng sắc của chúng không thể cắn được dây.

Cuối cùng, họ đành phải làm những dây da buộc cổ và buộc mõm. Những vòng cổ được buộc bằng cái thông nòng súng của Gôrôkhôp và gắn một miếng chì, những con chó sói lại phải đi cạnh nhau giống như những con bò bị buộc ách. Một chiến sĩ kéo chúng đi và một chiến sĩ nữa đi sau. Đầu tiên, những con vật không chịu bước và lăn kềnh ra đất. Nhưng khi những con chó nhảy cắn vào sườn chúng thì chúng mới chịu đi; đuôi cụp giữa khe hai chân.

Khi sương mù giảm dần họ đi về hướng bắc. Cây cối ngày càng cằn cỗi. Họ đi qua khe rừng già toàn những cây còi cọc. Trong khu rừng thưa có những mảnh đất thưa cỏ xen lẫn với những vùng đá ba-dan trơ trọi bị mưa gió bào mòn. Cách đấy một vài cây số, các nhà du hành đi qua một cái khe có khói nhẹ bốc lên,

Oocđin cúi xuống, đặt tay lên rồi rụt lại ngay. Không khí bốc từ đó ra rất nóng. Họ càng đi xa càng gặp nhiều cái khe như thế. Không khí ngày càng nóng và các nhà du hành cảm thấy hình như đang ở trong một cái nhà tắm nóng nực. Hơi nước bốc lên ở vùng xung quanh giống một màn sương mù nhẹ làm cho cảm giác đó càng sâu sắc thêm. Những người Ônkilôn đã cởi áo ấm và cả các nhà du hành cũng không chịu được nóng nên cũng làm theo. Cuối cùng, Annuia cũng tụt áo quần ngoài ra để lại có cái khố và bối rối nói rằng nóng chẳng khác gì trong nhà có lửa đang cháy hừng hực.

Vùng sương mù dày nhất làm cho các nhà du hành chú ý. Ở đây từ một vài chỗ nứt, những đám hơi nước đang thoát ra và có tiếng xì xì hoặc giống như tiếng thở dài.

– Này, đây là những lỗ phun hơi rồi, - Oocđin nói. - Càng đi xa, họ càng tìm thấy trên các bề mặt trần trụi lồi lõm của nhiều phún thạch đen có những cái lỗ như vậy. Dường như đất được nung từ dưới sâu và có khói, hơi ấm dưới chân có cảm giác như xuyên qua giầy.

Khi đã đi được một hai cây số, họ dừng lại để nghỉ và nhìn xung quanh. Quang cảnh thật kỳ lạ. Khắp bốn phía, từ nhiều nơi khác nhau có những cột khói bốc lên và quay tròn trong không khí yên tĩnh. Những cầu vồng nhỏ lóe ra trong những tia mặt trời chiếu xiên. Người ta có thể nghĩ rằng đó là khói bốc lên từ ống khói của một thành phố không trông thấy được vào một buổi sáng đẹp trời và có băng giá. Những vách đá đồ sộ trên bờ thung lũng, chỉ cách khoảng năm hoặc sáu cây số hiện ra lù lù qua những chỗ trống giữa những cột trắng ở phía bắc, phía đông và phía tây. Đây đó, các nhà du hành thấy những đỉnh nhọn hoắt có những dải tuyết lấp lánh trong ánh nắng mặt trời. Tuyết, những cột khói trắng cùng với vách đá và đất đen là một sự kết hợp hiếm có của hai màu sắc khác nhau.

Sự im lặng thường bị phá tan khi thì do tiếng xì xì, khi thì do tiếng ùng ục trong các lỗ có hơi.

– Một sa mạc đen đang bốc khói, - Gôriunôp kêu lên.

– Thung lũng Một nghìn làn khói đây rồi, - Oocđin nói.

– Chỗ ở của ma quỷ, - người cao tuổi trong số các chiến sĩ nói. Khói từ lửa ở những hang bên dưới bốc lên.

Với nhiều cảm giác khác nhau, họ ngắm nghía cảnh tượng không bình thường này. Các nhà du hành ngắm một cách thú vị, còn người Ônkilôn thì sợ hãi, đầy vẻ mê tín. Trước mặt, họ thấy một cột hơi nước dày đặc và khi đến nơi thì họ thấy nó bốc lên từ một cái ao chỉ khoảng độ sáu mét đường kính, nước sôi sùng sục như trong một cái nồi lớn.

Gôriunôp lấy một miếng thịt sống trong ba-lô của mình ra và buộc nó vào đầu một cái dây dòng xuống ao. Bị dòng nước tung lên, miếng thịt quay tròn và chìm xuống, chỉ trong vài phút đã chín.

– Nơi này mà cắm trại thì thật là tuyệt! - Oocđin nhận xét. – Không có củi, thì có sẵn một cái nồi để nấu cơm và đun nước sôi pha trà.

Xa xa về phía bắc, họ thấy một vài cái ao nữa cũng đang sôi. Cái ao nhỏ nhất có đường kính dài một hay hai thước, sôi một cách bình lặng, thoát ra nhiều bong bóng nhỏ. Trong những ao lớn hơn, thì cả mặt ao đều sôi và sủi bọt. Các nhà du hành nhận thấy trên những gờ nhô lơ lửng trên mặt nước và xung quanh ao, đôi chỗ có những lớp trắng bao phủ trong như tuyết. Điều này quả là vô lý, vì nước ao đang sôi. Họ lấy một nắm tuyết và thấy đó là một loại muối mặn chát.

– Nhưng nếu nước có muối, thì phải mặn và không thể uống trà được, - Gôriunôp nhận xét.

Họ nếm nước. Nước hơi mặn nhưng vẫn có thể uống được.

Họ đi giữa những cái ao đang sôi và những cái lỗ đang bốc khói cách rìa thung lũng không xa, họ dừng lại trước một cái hốc lớn. Cái hốc có khoảng hai trăm bước đường kính và sâu từ mười lăm đến hai mươi mét.

Đáy lõm uốn cong và toàn bộ giống như một cái chén lớn, nhưng lại không có nước. Nhìn qua màn sương mỏng bay lượn trên mặt đáy, họ nhận thấy những ngọn lửa xanh nhỏ phụt ra khỏi khe đất. Oocđin muốn nhìn gần hơn và bắt đầu đi xuống hốc. Anh ta chỉ xuống được vài bước thì quay ngay lại, tay bịt chặt lấy mũi và mồm. Anh ta nói rằng anh ta cảm thấy ngạt thở vì khí lưu huỳnh và clo bốc lên nóng sực như trong một cái lò.

Dùng ống nhòm có thể thấy được những lớp lắng đọng dày, màu vàng và trắng của lưu huỳnh và muối amôniắc, nằm trong những kẽ hở và trên những nốt đen lấm chấm trên mặt đất.

– Được rồi, Paven Nhicôlaêvich ạ, - Oocđin nói với Côxtiacôp sau khi lấy lại được hơi thở. - Bây giờ thì anh không thể phủ nhận rằng Vùng đất Xannhicôp là miệng một núi lửa khổng lồ chưa hoàn toàn tắt.

– Bây giờ không ai phủ nhận điều đó. Những vách đá ba-dan nằm khắp nơi, những suối nước nóng và những hồ phun bọt ở phương nam, những cái ao đang sôi và những cái lỗ thoát hơi ở phương bắc, cái hốc có chất độc này, tất cả không còn chút nào nghi ngờ được nữa, - Gôriunôp xác định.

– Nhưng những người Ônkilôn, - Côxtiacôp tranh luận, - đã sống trên đảo này từ bốn trăm năm nay, còn người Vampu và những động vật thì đã ở đây lâu hơn. Cây cỏ sum suê ở nửa phương nam, điều đó chứng tỏ núi lửa đã không hoạt động từ lâu.

– Không nghi ngờ gì nữa, điều đó cho thấy núi lửa không hoạt động dần từ nam đến bắc, dấu hiệu ở đây rõ nét hơn nhiều. Có lẽ, khi người Vampu đầu tiên đặt chân lên phía nam của đảo thì phún thạch vẫn còn chảy ra ở phía bắc.

– Sự hoạt động này đã ngừng lại khi người Ônkilôn đến - Oocđin nói thêm. - Tất cả những điều họ có thể nói với chúng ta: khói là công trình của ma quỷ dưới đất.

– Có thể vào một ngày nào đó núi lửa sẽ thức dậy sau giấc ngủ dài và gây nhiều rắc rối phải không? - Gôriunôp hỏi.

– Rất có thể. Chỉ khi núi lửa không hoạt động từ những thời kỳ địa chất và ít nhiều đã bị tiêu diệt thì mới có thể gọi là đã tắt. Không ai dám chắc là chúng không thức dậy và nói đúng ra là chúng đã ngủ thì chúng có thể thức dậy. Chúng ta biết những trường hợp núi lửa được coi là đã tắt nhưng bất thình lình lại phun. Thí dụ như Vexuviuyt. Nó có cả một khu rừng rậm trong miệng nó và Xpactaquyt, người cầm đầu trong cuộc khởi nghĩa của người nô lệ, đã tìm chỗ ẩn nấp ở đây. Không người nào lại nghĩ rằng ngọn núi này là núi lửa, thậm chí những truyền thuyết cũng không nói gì về nó. Tuy nhiên, nó đã phun lửa vào năm 79 sau công nguyên và đã chôn vùi hai thành phố Ecquilanum và Pompeia, từ đó đến nay nó vẫn hoạt động.

– Vậy thì có núi Lưzaia ở Mactinich không? - Gôriunôp nhớ lại. – Nó ngủ cho đến giữa thế kỷ 18 và những người thổ dân không biết gì về quá khứ của nó. Rồi nó bắt đầu tỉnh dậy, nó tỉnh dậy trong 150 năm, hầu như không có dấu hiệu gì về đời sống của nó. Mãi đến đầu thế kỷ 20 mới có một cuộc phun lửa dữ dội. Thành phố Xanh Pierơ cùng ba mươi nghìn người bị tiêu diệt trong một vài phút.

– Có nhiều trường hợp tương tự ở cả bắc và nam Mỹ, ở quần đảo Xôngđơ, Camtrătca, - Oocdin nói thêm.

– Sự thức tỉnh của núi lửa, - Côxtiacôp nhận xét, - sẽ là một tai họa cho những người Ônkilôn.

– Cái đó còn tùy thuộc ở chỗ nó hoạt động trở lại thế nào và ở đâu. Nếu sự phun lửa yếu và bị giới hạn ở phía bắc thung lũng, một nơi nay cũng cằn cỗi và không có dân cư thì người Ônkilôn sẽ tiếp tục sống hòa bình gần núi lửa. Nhưng nếu sự phun lửa bắt đầu ở phía nam thì người ta có thể đón chờ một điều tai hại nhất.

– Theo tôi thì hình như, - Oocđin nói, - sự phong phú của các lỗ phun hơi, suối nước nóng và những ao đang sôi chứng tỏ có thể núi lửa lại hoạt động trở lại nay mai. Nói tóm lại là bất cứ lúc nào, mặc dù, theo người Ônkilôn, điều kiện này kéo dài hàng trăm năm, nhưng bây giờ họ ít đến vùng này, sự xác nhận của họ không thể tin được, cần phải có sự quan sát chính xác.

– Chúng ta hãy hy vọng như vậy, - Gôriunôp nói, - không có gì xảy ra trong khi chúng ta ở đây và ở Vùng đất Xannhicôp, những vật hóa thạch sống động của nó còn có thể sống được nhiều thế kỷ.

Đi vòng quanh cái hốc ngạt thở này, chẳng bao lâu các nhà du hành đã đến địa đầu phía bắc của thung lũng và thấy những vách đá ba-dan có bậc thang nhô ra như những chỗ khác. Họ ước lượng những vách đá này ít nhất cao một nghìn mét. Cây cối ở đây hoàn toàn không có, thậm chí cả rêu. Cảnh hoang vu lại càng làm nổi bật sự hoang tàn của nó. Nhưng khi nhìn bao quát thì người quan sát thấy trước mắt còn là một bức tranh đầy sự kinh ngạc. Cách một khoảng không xa kể từ chân vách đá đen, có bức tường trắng của thung lũng Một nghìn làn khói, và từ xa, người ta đã thấy những cột hơi nước bốc lên từ đây. Bức tường không đứng im. Nó tung lên và quay tròn. Giữa những tia mặt trời xuống thấp có một sự pha trộn về màu sắc giống như sắc cầu vồng, đỉnh tường đang cuộn lên.

Có một dải trắng chạy dài dọc dưới chân một vách đá thu hút sự chú ý của các nhà du hành.

– Thật kỳ lạ, có thể có tuyết rơi xuống từ trên đây chăng? - Gôriunôp nói.

– Không, không phải tuyết, - Oocđin nói với anh ta, - và nhìn vào ống nhòm của mình. Đó là sự lắng đọng của một vài hòn đá trắng và lỗ chỗ như bị gặm. Tôi nghĩ bụng có phải người Vampu đã lấy đá lửa của họ ở đây không?

Họ đi nhanh đến địa điểm và thấy đá ba-dan nằm trên những đá cẩm thạch màu trắng, nhô ra ba bốn mét phía trên như những cái gai kéo dài khoảng hai hoặc ba trăm mét trên nền thung lũng. Những mạch đá lửa đen, xám và trắng nhờ nhờ nằm trong đá cẩm thạch, tạo thành từng chùm hoặc thành từng lớp. Mặt đá có hình răng cưa chứng tỏ rằng người Vampu đã dùng đầu giáo và nạo để lấy đá ở đây.

– Đó chính là sự phát hiện mà chúng ta cần đến để xác định tuổi của núi lửa, - Oocđin nói khi quan sát tảng đá.

– Tôi tìm được một vài vật hóa thạch, tuy không rõ nhưng cũng chứng tỏ lớp đá này thuộc thời tiền kỷ phấn trắng. Do đó, núi lửa này ra đời sớm nhất là vào đệ tam kỷ, khi đá ba-dan chảy trên nhiều miền ở bắc Xibiri, Nhưng, chúng ta phải tìm một cái gì tốt hơn để làm căn cứ.

Nói xong, Oocđin trèo lên một trong số những cái hốc trên vách đá và bắt đầu làm việc với cái búa của mình. Những người khác thì tìm kiếm trong những đống cát trắng trên mặt đất. Thậm chí cả người Ônkilôn cũng đi theo họ khi họ thấy một cái vỏ sò do Oocđin tìm được và đưa cho họ xem, nói cho họ biết đó là gì. Tiếng búa ngừng và Oocđin nhảy ngay xuống đất nói:

– Có một cái bếp địa ngục nằm sâu dưới đất. Hãy yên lặng áp tai vào vách đá, rồi lắng nghe. Các ông có thể nghe rõ hơn qua cái hốc ở trên kia.

Gôriunôp và Côxtiacôp trèo lên cái hốc cao và áp tai nghe. Người ta nghe thấy từ lòng đất tiếng đập khi thì dài khi thì ngắn, dường như những cái lò rèn khổng lồ dưới đất đang hoạt động ở đâu đây. Hình như búa to đang gõ mạnh vào kim loại cứng, đá rung chuyển nhè nhẹ và những tinh thể cẩm thạch được tạo thành thỉnh thoảng lại văng ra.

– Quỷ đang làm việc ở đây tốt thật, - Gôriunôp nói và chui ra khỏi hốc.

– Liệu đã đến lúc chúng ta cần phải ra khỏi đây chưa? - Côxtiacôp hỏi, giọng lo âu.

– Thế anh cho rằng đó là dấu hiệu của núi lửa sắp phun à ? - Oocđin cười. - Nếu trước đây chúng ta đã ở đây và không nghe thấy những âm thanh này thì điều đó có nghĩa rằng dưới đất có sự hoạt động, nhưng cả điều đó cũng không phải là lý do để chúng ta sợ vì núi lửa có thể thức dậy hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng hay thậm chí hàng năm.

– Tôi muốn nói hàng thế kỷ như núi lửa Luxaia, - Gôriunôp nói thêm.

Biết những nhà du hành đang nói gì, người Ônkilôn lần lượt trèo vào hốc đá. Khi ra khỏi hốc, mặt họ có vẻ hoảng hốt. Bây giờ, hơn lúc nào hết, họ tin chắc ma quỷ đã sống dưới đất. Tiếng đập, đá rung, những ngọn lửa trong hốc, hàng nghìn ngọn khói, ao nước sôi, sự hoang vắng, tất cả những cái đó làm cho họ sợ hãi và họ nhắc đi nhắc lại rằng phải rời khỏi nơi hoang dã khủng khiếp này trước khi trời tối. Trời đã về chiều, mặt trời nấp sau những vách đá cao ở phía bắc, có bóng râm trải rộng. Hơn nữa, một đám mây lớn và đen đang từ phía tây là là bay đến và sương mù ở đây rất dày. Sương mù và bóng tối bao phủ thung lũng. Trong tình thế như vậy thì không nên đi lang thang trên đường, nếu không sẽ bị rơi vào khe hoặc rơi vào đầm nước sôi.

Quả vậy, khi họ chỉ cách vách đá một cây số thì trời bị mây phủ và mưa rơi lất phất, làm cho hơi nước bốc từ dưới đất lên dịu mát và bao phủ toàn bộ thung lũng, trời càng tối nên dù muốn hay không, đoàn người phải dừng lại nơi gần cái hốc đá ảm đạm, bên cạnh một đầm nước sôi. Ở đó, ít nhất họ có thể nấu cơm và lấy một ít nước nóng pha trà vì không nơi nào có củi đốt. Sự bình tĩnh của các nhà du hành đã ảnh hưởng đến người Ônkilôn, tất cả bọn họ đều nằm trên bờ. Họ xiên thịt vào ngọn giáo hoặc buộc vào dây rồi dòng xuống đầm, nhưng chỉ thì thầm với nhau. Gôrôkhôp nghĩ đến việc nấu xúp, anh ta để ít thịt vào một cái bình, cho thêm muối và gạo, đổ nước vào và nhúng nó đến nửa xuống đầm. Xúp ăn rất ngon, đặc biệt là thịt nấu trong nước mặn. Trà cũng ngon. Sau bữa ăn, các chiến sĩ cắt người canh gác rồi đi ngủ. Họ nằm sát bên nhau, những cái khiên dùng để che mưa. Các nhà du hành đã làm một cái lều bằng da bò, dùng giáo cắm lều xuống, nhưng vì muốn xem ánh sáng trong hốc đá lúc ban đêm nên họ lặng lẽ rời khỏi trại để không làm mất giấc ngủ của các chiến sĩ. Nhờ hơi ấm ở dưới sâu, trên hốc không có sương mù nên họ thấy được một lỗ đen ngòm, dưới đáy có những ngọn lửa xanh chạy ngoằn ngoèo không dứt. Ngọn lửa lập lòe một lúc rồi cháy bùng lên. Một cảnh tượng thật kỳ lạ và lý thú.

Để có thể nhìn rõ hơn, bốn người nằm dài ở cuối hốc. Thình lình, họ cảm thấy một chấn động mạnh, đất rung chuyển dưới chân họ.

– Một trận động đất! - Côxtiacôp kêu và nhảy lên. Anh ta lại phải nằm xuống, những chấn động làm anh ta đứng không vững. Người ta nghe có tiếng ầm ầm. Trong hốc đá, những ngọn lửa chấp chới, dâng lên rồi hạ xuống. Từ phía ngoại vi thung lũng có tiếng đá đổ ầm ầm trong bóng tối và sương mù, tạo nên một cảm giác rất ghê sợ.

Từ trại, cách khoảng 100 bước, họ nghe thấy những tiếng kêu tuyệt vọng và cả tiếng rên rỉ của Annuia. Nàng đã thức dậy, chẳng thấy Oocđin và những người da trắng đâu cả. Những người Ônkilôn cho rằng những ông phù thủy da trắng đã bỏ rơi họ trên lục địa khủng khiếp này và vĩnh viễn biến mất. Bầy chó và những con chó sói cái tru vang, hòa với tiếng kêu của những người Ônkilôn, tạo ra một âm thanh náo động như vọng từ địa ngục lên, những chiến sĩ mê tín khiếp sợ, không biết làm thế nào.

Khi những chấn động yếu đi và có thể đứng dậy được thì các nhà du hành quay về trại. Mặc dầu trời tối như mực, họ vẫn dễ dàng tìm nó nhờ những tiếng kêu. Sự xuất hiện của các nhà du hành làm cho những người Ônkilôn thêm vững dạ. Khi Gôriunôp giải thích họ đã ở đâu thì các chiến sĩ cảm thấy hơi xấu hổ. Annuia ôm lấy Oocđin và áp mặt vào ngực chồng, nước mắt giàn giụa. Không ai ngủ nữa, Gôriunôp lợi dụng cơ hội này hỏi các chiến sĩ xem trước đây có động đất hay không. Hóa ra hiện tượng này không xa lạ gì đối với người Ônkilôn. Thỉnh thoảng, họ cảm thấy đất hơi rung, nhà kêu răng rắc làm đất rơi xuống đầu họ.

– Đúng như vừa diễn ra, - Gôriunôp nói với họ.

– Không, không đúng như vậy, - các chiến sĩ nói. - Chúng tôi chưa bao giờ thấy đất rung chuyển nhiều đến nỗi không thể đứng được. Đó là điều làm chúng tôi sợ hãi và khi không thấy các ông chúng tôi nghĩ các ông bỏ chúng tôi lại ở nơi khủng khiếp này để ma quỷ từ lòng đất đang rung chuyển nhảy ra khỏi khe nứt, đưa chúng tôi về địa ngục.

Chấn động ngừng hẳn. Các nhà du hành quay về lều. Lều phải dựng lại. Lần rung chuyển đầu tiên đã xô những ngọn giáo về một góc, da đã rơi vào đầu Annuia, làm cô ta tỉnh dậy và hoảng sợ. Còn những người Ônkilôn thì không sao ngủ được. Họ không có lửa trại và điều này làm tăng thêm sự sợ hãi đầy mê tín của họ. Hơn nữa, một cơn dông, hiện tượng vốn hiếm có ở Vùng đất Xannhicôp, đã xảy ra ở phía nam thung lũng. Chớp lòe lên sáng rực, sấm nổ rền, vang vọng giữa những vách đá lớn cao. Ngồi sát vào nhau, các chiến sĩ vốn không hề sợ bất cứ kẻ thù nào, giờ đang lầm rầm cầu nguyện cho đến khi gió xua tan mây và sương mù, trời lại bắt đầu sáng. Khi đó họ mới ngủ được.

THẦN CỦA NGƯỜI VAMPU

Buổi sáng hôm đó, sau khi mưa, và vì có gió thổi, trời mát mẻ và không có sương mù, các nhà du hành có thể quay về sớm hơn. Người Ônkilôn rất vui. Tuy nhiên, họ phải tới cái đầm nước sôi một lần nữa để nấu một vài miếng thịt và ăn trước khi tiếp tục cuộc hành trình dài. Trước khi ra đi, các chiến sĩ ném vài miếng thịt xuống đầm và cúi chào ba lần.

– Họ cám ơn ma quỷ dưới đất đã làm cho họ hoảng sợ nhưng không làm hại họ, - Annuia giải thích.

Không dừng lại bên các đầm và các khe nứt đã thấy hôm trước, đoàn người đi qua thung lũng Một nghìn làn khói lúc quá trưa. Và khi đi qua vùng có cây cối còi cọc đầu tiên thì sắc mặt những người Ônkilôn biến đổi. Họ lại vui vẻ, thân mật như cũ. Rõ ràng là sau khi cùng những người khách lạ vào thung lũng khủng khiếp này theo lệnh của thủ lĩnh, họ đã hy sinh nhiều và chờ điềm xấu nhất xảy ra. Nhưng họ lại phải hy sinh một lần nữa, bởi vì khi vào đến khu rừng thì các nhà du hành quyết định đi vào xứ sở của người Vampu lần nữa để xem con vật kỳ quái có cái chân thứ năm trên đầu và được người Vampu coi là thần của mình. Kết quả điều tra chứng tỏ rằng những con vật này sống đâu đây gần thung lũng khủng khiếp.

Họ đi về phía đông-nam. Ba người đi trinh sát và những con chó chạy đằng trước. Một cảnh tượng quen thuộc lại bày ra trước mặt họ: đồng cỏ có hồ và khu rừng tương đối rộng lớn. Ở đó, cây cao hơn và mọc thành những lùm dày hơn. Sau khi đi được khoảng sáu cây số, những người trinh sát báo cho đoàn người dừng lại và nói rằng “thần” đang ăn cỏ trong một khoảng rừng thưa trước mặt. Họ cẩn thận tiến dần đến khoảng rừng thưa và khi cách rìa rừng một trăm bước thì họ thấy 4 con vật lớn. Người ta dễ dàng nhận ra chúng là đại biểu cho loài voi, chúng đã ăn xong và đang đứng nghỉ dưới ánh mặt trời buổi chiều, vòi hạ xuống và thỉnh thoảng lại ve vẩy cái đuôi ngắn hoặc cái tai lớn. Chúng có một lớp lông dài nhưng thưa và màu nâu hung. Có hai con lớn hơn. Những con voi nhỏ có ngà ngắn và thẳng, còn ngà của những con voi lớn thì vểnh lên và sau đó hoắm vào trong.

– Không nghi ngờ gì nữa, đó là ma-mút, - Gôriunôp nói.

– Tôi muốn xem những con quái vật này chạy, - Côxtiacôp nói. - Những con voi chúng tôi thấy trong vườn bách thú thì bị nhốt trong chuồng, không có chỗ để chạy đi chạy lại.

– Điều này dĩ nhiên là rất lý thú. Nhưng làm thế nào để cho chúng chạy được.

– Tôi nghĩ rằng chúng nó sợ súng.

– Tôi không nghĩ như vậy bởi vì chúng không quen với hiệu lực của súng. Hơn nữa điều đó có thể lôi kéo những người trông coi chúng, có lẽ họ sống ở đâu đây thôi.

– Úi chà, tiếng súng sẽ làm cho bọn Vampu sợ hơn sợ ma-mút, bởi vì chúng đã biết nó là thế nào rồi.

– Im, họ đến! - Gôriunôp nói và chỉ tay về phía đối diện với khoảng rừng trồng.

Hai người lớn và một đứa trẻ con mang gói gì trên vai đi ra khỏi rừng. Khi đến gần những con ma-mút, họ đặt gói kia xuống đất, quỳ vái những con vật. Những con ma-mút nhận ra và đến gần người Vampu. Chúng hất hất vòi và phát ra một âm thanh như tiếng ồm ồm. Khi những người Vampu đã cúi chào xong, họ trút những gói ra, đó là những tấm da bọc rễ cây; họ rải những thứ này trên cỏ trước mặt những con voi ma-mút. Những con này uể oải dùng vòi nhặt lên hai hoặc ba cái rễ một lúc và đưa vào mồm. Một trong những người Vampu là đàn bà, bà ta dâng lễ vật của mình cho hai con ma-mút trẻ. Người đàn ông và đứa trẻ cho những con vật lớn ăn. Chẳng mấy chốc chúng đã ăn xong rễ và đòi ăn thêm. Chúng rống lên và giương vòi về phía những người đã man. Người này lại cúi xuống chào và bỗng giật lấy miếng da chạy vụt về phía khu rừng nhanh như biến. Ở đây Côxtiacôp đã trông thấy tất cả những gì mà anh ta muốn xem. Những con ma-mút nặng nề chạy sau những người Vampu; vòi cuộn đằng trước, tai vểnh ra và những cái đuôi nhỏ cong lên. Nhưng rõ ràng đó chỉ là dấu hiệu biết ơn người đã cho chúng ăn bởi vì nếu muốn thì chúng có thể dùng vòi quật người Vampu khi chúng đuổi kịp và xéo nát họ. Nhưng chúng chỉ đi theo người dã man đến ven rừng, sau đó, chúng bình tĩnh quay lại, vừa đi vừa rống to.

Trong khi những người dã man cúi xuống cho những con ma-mút ăn thì các nhà du hành và những người Ônkilôn đi theo nhìn ngắm một cách thú vị. Nhưng khi những người Vampu biến mất trong rừng thì các chiến sĩ đề nghị Gôriunôp và bạn anh ta bắn một con ma-mút. Da ma-mút được đánh giá rất cao, đó là nguyên liệu tốt nhất dùng để làm khiên, còn những con dao tốt, đầu giáo và mũi tên thì làm bằng ngà của chúng. Họ ít khi có dịp giết được ma-mút; những người Vampu hết sức bảo vệ thần của họ và một cuộc săn ma-mút chỉ có thể có trong khi đánh nhau dữ dội với người dã man, nhưng ngay cả khi đó, trên thực tế ma-mút cũng không dễ bị giáo và tên đâm thủng, chúng tìm cách trốn thoát. Nhưng đây là dịp may họ không muốn bỏ qua, các nhà du hành có thể giúp họ bằng những tia chớp ghê gớm có thể giết chết mọi sinh mạng.

Oocđin ủng hộ lời yêu cầu của những người Ônkilôn. Anh ta muốn quan sát một con ma-mút gần hơn và ước lượng kích thước của nó.

Côxtiacôp nhớ lại thời nhỏ đọc sách nói rằng vòi voi rất ngon nên cũng ủng hộ các chiến sĩ.

– Nhưng người Vampu sẽ trả thù nếu chúng ta giết thần của họ, - Gôriunôp phản đối. – Những người trông coi sẽ tập hợp tất cả lại và tấn công chúng ta.

– Họ sẽ thay đổi ý định ngay khi nghe một vài tiếng súng. Tôi nghĩ rằng chúng ta đánh liều thì vừa có lợi cho khoa học vừa làm vui lòng những người bạn trung thành của chúng ta, - Oocđin trả lời.

– Một viên đạn nổ không đủ chọc thủng lớp da dày của nó, còn làm bị thương thì nó phát khùng lên, chúng ta sẽ không hay.

– Phải, và như vậy chúng ta sẽ cho nó ăn một vài viên đạn, chúng ta có thể làm như vậy được.

Gôriunôp rất miễn cưỡng khi phải đồng ý giết một con vật hiếm và hầu như đã được thuần hóa, anh ta không giương súng. Những người Ônkilôn rất vui sướng. Tim đập mạnh, họ theo dõi tác dụng của những tia chớp của người da trắng đối với vị thần của người Vampu. Oocđin và Côxtiacôp cùng một lúc bắn vào con ma-mút lớn gần nhất, con vật này đứng cạnh họ và đang chuẩn bị ngủ. Con vật loạng choạng, bước một bước lên phía trước, nó lồng về một bên và rống vang lên, ngã quỵ xuống và sau đó lăn kềnh ra. Hoảng sợ vì tiếng súng, ba con ma-mút khác chạy một quãng khá xa rồi dừng lại và quay lại chờ con ma-mút đã ngã và không hiểu vì sao nó lại không đứng dậy đi theo chúng được. Chúng rống lên ồm ồm.

Các nhà du hành và các chiến sĩ chạy đến chỗ con vật bị thương, vòi và chân nó vẫn còn động đậy. Khi có người lại gần, nó cố ngẩng lên nhưng lại ngã gục xuống và thở dốc. Đôi mắt đen và bé của nó hình như đầy vẻ trách móc, nhưng phút chốc mắt nó tối sầm lại và nó im bặt. Oocđin lấy cái thước dây ra và bắt đầu đo. Côxtiacôp giúp đỡ anh và ghi chép, còn những người Ônkilôn thì đứng xúm quanh nhìn các thao tác ấy một cách ngạc nhiên. Họ cho là người da trắng đang thu hồn ông thần bị giết. Những con chó liếm những giọt máu từ vết thương lớn của con vật phọt ra, chảy xuống bụng và rơi xuống cỏ.

Mọi người mê mải không chú ý đến ba con ma-mút còn lại đang ở cách họ khoảng bốn chục bước và đứng nhìn những sinh vật hai chân kỳ lạ bên cạnh bạn chúng, hình như nó không muốn dậy nữa. Những con chó đánh hơi thấy chúng trước tiên nên đã xô vào chúng và sủa dữ dội. Các nhà du hành và các chiến sĩ nhìn xung quanh và không thể quyết định ngay nên làm thế nào, rút về rừng trước khi những con ma-mút tấn công hay tấn công chúng. Cơrốt và Belukha dừng lại cách con vật độ mười bước, sủa và gầm gừ rất hăng. Nhưng đuôi chúng cụp vào giữa khe chân và chúng không dám đến gần hơn. Những con ma-mút ngạc nhiên nhìn những con vật bé nhỏ dám quấy nhiễu chúng bằng những tiếng sủa. Cuối cùng, chán nghe tiếng sủa, chúng quay lại, đĩnh đạc đi về phía đối diện trong khoảng rừng thưa ở đó chúng bắt đầu ăn và bẻ cành cây. Các chiến sĩ đã bình tĩnh trở lại và khi Oocđin ngừng đo, gấp sổ lại thì họ bắt đầu lột da và cắt thịt ra từng miếng. Trong khi đó những người trinh sát theo dõi bọn Vampu quay trở lại và nói rằng trong đồng cỏ gần đây có một cái trại vừa bị bỏ vắng. Gôriunôp muốn đi xem trại. Anh ta cùng đi với Gôrôkhôp và một người hướng đạo, còn những người khác ở lại để làm thịt voi,

Trại bao quanh một cây dương lớn, cành lá sum suê, giữa một đồng cỏ nhỏ người ta đã nện chặt và trên đất có một vài miếng da, một vài cái chén bằng gỗ tiện một cách thô sơ, hai cái gậy lớn và một số giáo. Ngọn lửa chưa tắt hắn và trên ngọn lửa là một vài cái gậy có những miếng thịt chưa chín hẳn. Khiếp sợ trước tiếng súng, người Vampu đã chuồn thẳng, bỏ dở bữa ăn. Trên đất, rải rác những khúc xương gặm dở, còn trên cành cây thì lủng lẳng cái đùi sau của một con vật mà người ta biết là ngựa, căn cứ vào làn da tươi của nó nằm rải rác trên cỏ.

Gôriunôp lấy một trong số những cái chén để làm mẫu về đồ dùng của người Vampu và sắp đi thì người trinh sát Ônkilôn chỉ cho anh ta một cái ổ Vampu trên cây, nơi những người canh giữ thần có thể ẩn nấp. Nhưng giá thuyết này không có căn cứ, bởi vì người Vampu không để lại vũ khí và thịt trên mặt đất. Tất nhiên cái ổ rỗng không. Cho nên Gôriunôp muốn xem nó và ba người trèo lên rất dễ vì cành lá dày. Cái ổ hầu như ở mãi trên ngọn, nơi thân cây có nhiều cành lớn mọc tỏa ra các phía; trên cành, người Vampu để những khúc gỗ mỏng, một cái bệ làm bằng sào; một phần của cái bệ được che bằng một cái mái làm bằng cành cây và lau sậy, bên dưới là một vài miếng da trải làm nệm ngủ và chăn. Hai cái gậy, một cái ná bằng da, một đống đá và một vài cái giáo, đây là toàn bộ đồ đạc trong nơi ẩn nấp này. Tại đây, những người nguyên thủy ẩn náu, tránh những con vật ăn thịt vào vào ban đêm. Qua một vài khoảng trống giữa những cành lá, người ta có thể nhìn thấy vùng phụ cận, bao gồm khoảng rừng trồng, nơi những con ma-mút ăn cỏ, Một phần của khoảng rừng này nằm trong tầm mắt, và Gôriunôp phát hiện thấy nhóm người Ônkilôn đang chạy loăng quăng quanh xác con ma-mút.

Trong khi họ đang quan sát cái ổ và nhìn chăm chú vào mấy khoảng trống giữa cành lá thì một tên Vampu bước ra khỏi bụi cây gần khu rừng, vung tay lên gọi những tên Vampu khác ra khỏi chỗ nấp. Một người đàn bà và hai đứa trẻ trả lời hiệu lệnh và tất cả bốn người đều đến chỗ gốc cây. Ngay khi đó, Gôrôkhôp nhận thấy họ và thì thầm hỏi:

– Những người canh giữ thần đã quay về, chúng ta cần phải làm thế nào? Bắn chăng?

Người Ônkilôn đã lấy một cái tên trong bao ra và sắp kéo dây cung thì Gôriunôp ra hiệu bảo anh ta đừng bắn.

– Chúng ta hãy bình tĩnh ngồi chờ ở đây, - anh ta nói với Gôrôkhôp.

– Nhưng nếu chúng trèo lên thì sao?

– Ban ngày chúng không làm gì ở đây cả. Với lại, thức ăn của chúng ở dưới kia cả.

– Nhưng làm thế nào chúng ta ra khỏi đây được?

– Bằng cách dùng súng xua chúng đi. Rủi quá, tôi lại để súng dưới đất mất rồi!

– Bây giờ chúng ta đang lâm vào tình thế khó khăn, chúng sẽ tìm thấy súng và phá hỏng.

– Chúng ta sẽ không để cho chúng làm như vậy. Anh có mang súng phải không? Súng của tôi để bên kia gốc cây; chúng có thể không tìm thấy.

Những người nấp trên cây đang nằm trên những miếng da quanh lỗ thủng trên sàn. Qua đây, họ có thể nhìn thấy trại. Gia đình người Vampu ngồi xổm quanh ngọn lửa; người đàn bà ẵm đứa trẻ trong tay, đứa con trai khoảng 12 tuổi, có một cái que xuyên qua lỗ mũi, nhưng đứa con gái chưa đầy sáu tuổi, nét mặt vẫn không thay đổi. Thấy thịt đã cháy thành than, người đàn ông phát ra những tiếng kêu ngắt quãng. Tiếng kêu của anh ta không giống tiếng người, nhưng đứa con trai có thể hiểu được, bởi vì đứa con trai đã chạy vào rừng mang về một nắm củi, trong khi đó người đàn bà cào tro đi và đặt những que củi lên những hòn than đang cháy dở để nhóm lửa. Đứa con gái lấy một cái gậy có xiên thịt ở đầu, bóc lớp vỏ cháy, ăn phần còn lại. Người đàn ông tìm thấy một viên đá lửa trong những miếng xương vương vãi và dùng nó làm dao, cắt những miếng trên cái đùi thịt treo lủng lẳng trên cây và vất cho người đàn bà. Những miếng nhỏ thì hắn ta ăn sống. Người đàn bà lại xâu thịt vào gậy, thỉnh thoảng ăn một miếng, trong khi thằng con trai thì cắm gậy xuống đất, bên cạnh ngọn lửa và đứng xem.

Thằng bé nằm trên cỏ, bắt đầu khóc, người đàn bà bế nó lên rồi để nó vào giữa hai đầu gối, nhét núm vú đen trên bộ ngực gầy lép vào mồm nó rồi tiếp tục nướng thịt.

Bỗng người đàn ông ngừng lại và lắng nghe, lẩm bẩm nói điều gì đó và chỉ về khoảng rừng trống. Người đàn bà ngẩng đầu lên sợ hãi và những đứa trẻ bật dậy. Rõ ràng là người Vampu nghe thấy tiếng người Ônkilôn đang nói. Hắn ném viên đá lửa xuống rồi chạy về phía gốc cây bên kia, định trèo lên ổ. Hắn trông thấy khẩu súng của Gôriunôp treo trên một cành cây. Hắn ngạc nhiên kêu to và người đàn bà cùng đứa trẻ chạy đến chỗ hắn; tất cả đều ngạc nhiên khi nhìn thấy khúc gì kỳ lạ và bóng loáng, cái quái gở gì đã treo trên cây họ. Cái vật trông không giống một con rắn bởi vì nó cứng đờ và không phát ra tiếng động, điều này làm cho tên Vampu trở nên bạo dạn. Hắn đưa tay ra, nhưng người đàn bà hoảng hốt ngăn lại, họ bắt đầu cãi nhau. Cuối cùng, người Vampu đẩy người đàn bà ra một bên, tay run run cầm lấy súng và thận trọng mang đến chỗ đống lửa. Hắn ngồi sụp xuống và bắt đầu quan sát khẩu súng. Người đàn bà và bọn trẻ lại sán đến. Họ vui sướng khi thấy vật lạ không cắn mà lại nằm bất động trên đầu gối người đàn ông. Dần dần, người Vampu bạo dạn hơn, hắn vuốt ve nòng súng sáng loáng và báng súng, nhìn vào miệng súng thậm chí còn thổi vào nó và đặt ngón tay lên cò súng, rồi bấm cò. Bất đồ súng nổ.

Người đàn bà kêu rú lên và ngã vật xuống, đứa bé lăn lộn trên cỏ, bàn tay nhỏ của nó thò vào đống lửa đau nhói; bọn trẻ con chạy dạt ra đằng sau, Người đàn ông vội quăng súng ra xa. Một lát sau, bọn trẻ con bỏ chạy. Người đàn bà bế đứa bé dậy, dùng một tay giữ đầu nó (có lẽ bà bị chấn thương), rồi chạy theo chúng và khóc. Người Vampu chạy được một vài bước thì dừng lại.

Mọi vật vẫn yên tĩnh, ngọn lửa vẫn cháy và cái vật làm cho họ hết hồn hết vía kia vẫn nằm trên đất gần gốc cây. Dần dần, người Vampu trở lại chỗ đống lửa, bữa ăn đã bị cắt quãng lần thứ hai và thịt trên lửa đang cháy. Hắn bước đến chỗ đống lửa, đang giơ tay lấy cây gậy xiên thịt thì có tiếng súng nổ xé tai trên đầu và có một vật gì đó lao vào đống lửa làm cho than củi cháy dở tung tóe.

Bây giờ người đàn ông cũng mất hết tinh thần. Hắn kêu lên và chạy vào khu rừng, nơi người đàn bà và những đứa trẻ đang nóng ruột đứng chờ. Tuy nhiên, khi trông thấy người đàn ông thì chúng biến vào bụi rậm.

– Một lúc lâu nữa họ sẽ quay về, - Gôrôkhôp nói, anh ta đã bắn một phát vào đống lửa. - Từ nay trở đi, họ sẽ nghĩ cây này có ma.

Người Ônkilôn cười chảy cả nước mắt. Gôriunôp cũng cười. Ba người tụt từ trên cây xuống và lấy lại súng. Nhưng trước khi ra đi, người Ônkilôn phóng lửa đốt cái ổ và quăng tất cả gậy và giáo vào ngọn lửa. Gôrôkhốp lấy gậy xiên thịt cắm vào vỏ cây ở trên cao và tìm thấy một cái sọ người trong đống xương, đặt nó lên cái đùi ngựa được anh ta lấy từ trên cây xuống, dựng vào thân cây. Anh ta đặt viên đá lửa mà người Vampu đã dùng để cắt thịt lên cái sọ và xỏ hai hòn than vào hốc mắt.

– Nếu chúng lấy lại được can đảm và quay trở lại đây ngay, - anh ta nói, - thì chúng sẽ cho rằng những trò chơi này là của một lực lượng siêu phàm nào đây và càng sợ súng của chúng ta hơn.

Ba người quay về khoảng rừng trống của ma-mút, gặp lại những người trong đoàn đang chạy đến cứu viện. Khi nghe tiếng súng đầu tiên, sau đó đến tiếng súng thứ hai và tiếng kêu của người Vampu, Oocđin và Côxtiacôp cho rằng bọn họ đã bị tấn công, nên đã gọi những người Ônkilôn đang làm việc lại. Khi nghe rõ câu chuyện xảy ra, mọi người cười khoan khoái về chuyện khẩu súng.

Ngọn lửa đã cháy bùng trong khoảng rừng trống và Annuia đang nấu bữa chiều, Vòi con ma-mút quả là một món ăn rất ngon, nhưng những miếng thịt phi lê nướng thì hơi dai, có lẽ là vì thịt không kịp nguội. Nhưng còn nhiều thịt để thí nghiệm lần sau.

Ngày hôm sau chở nặng da, vòi và thịt ma-mút, đoàn người đi về phía trại của Amnunđac và họ đến nơi vào lúc gần tối.

Người thủ lĩnh đã tập hợp một toán đông chiến sĩ đi tìm các nhà du hành. Trận động đất đã làm cho những người Ônkilôn rất sợ. Từ trước đến nay, theo trí nhớ của họ thì không hề có trận động đất nào như thể xảy ra. Trong một vài căn nhà, những cái kèo đã long ra và rơi xuống đất cùng với lớp đất cỏ làm cho nhiều người bị thương và một số trẻ con chết. Chạy ra khỏi nhà, những người Ônkilôn sợ hãi thấy cây nghiêng ngả và nghe tiếng rầm rầm của đất lở. Những chấn động làm cho họ bị ngã, rồi một cơn dông mà các người già chưa từng thấy bao giờ nổi lên và sau đó, mưa như trút nước, làm cho mọi người ướt lướt thướt vì họ sợ không dám về nhà; cửa bị gẫy, chỗ nằm và quần áo ướt sũng.

Đối chiếu với việc bọn Vampu vừa cướp phá cùng với tai họa đã xảy ra, người Ônkilôn nghĩ rằng, những sự rủi ro mà ông thầy cúng đã nói đã bắt đầu rơi vào đầu họ khi những người da trắng đến. Bây giờ các nhà du hành đã biến mất và không ai biết rằng họ có bí mật biến mất như họ đã từng xuất hiện hay không. Một đoàn người đã được phái đi tìm trong thung lũng Một nghìn làn khói, theo một hiệu trống, đã trở về không. Amnunđac rất lo; họ phải đến tận lãnh địa của người Vampu để tìm kiếm và tất cả các chiến sĩ được triệu tập để đi tìm. Đoàn người bị mất tích trở về làm cho người Ônkilôn bớt sợ hãi. Còn da, vòi và thịt ma-mút thì làm cho họ vui hơn.

Căn nhà đất của những nhà du hành nhờ cấu tạo của nó tốt hơn đã ít bị thiệt hại suốt trong thời kỳ động đất và một phần thị tộc của người thủ lĩnh sống hai ngày tại đó; ngôi nhà bị tàn phá một nửa của họ được sửa chữa.

HỒ LINH THIÊNG

Ông thầy cúng nói với Amnunđac rằng cần phải hiến tế ở hồ linh thiêng để đánh dấu sự trở về an toàn của các nhà du hành đã không bỏ người Ônkilôn trong giờ phút thử thách của họ. Biết rằng tất cả nước của thung lũng chảy vào hồ này, các nhà du hành rất vui sướng được dịp thăm hồ và biết rõ nước chảy vào đâu. Lễ tạ vào ngày thứ hai sau khi họ về.

Tất cả các chiến sĩ của thị tộc do Amnunđac và các nhà du hành dẫn đầu ra đi từ sáng sớm. Họ đi về phía tây-nam. Ông thầy cúng và người học trò của ông ta đánh trống lục lạc và đọc lời cầu nguyện, đi hai bên một con tuần lộc trắng, con này đi sau đám rước. Trong khoảng hai giờ đi qua mấy cánh đồng cỏ và khu rừng, đám rước đến một cái hồ nhỏ ở ngay trên rìa thung lũng, từ hai phía bờ hồ có những hòn đá ba-dan den, hình thù khác nhau, bên dưới người ta có thể nghe thấy tiếng nước chảy róc rách từ mặt đất đầy đá cuội vào hồ. Trên hai phía còn lại, có những vách đá ba-dan thoai thoải cao một vài trăm mét và soi bóng xuống mặt nước trong vắt cùng với một mảnh trời xanh. Thậm chí về mùa hè, cái hồ sâu này cũng chỉ được ánh mặt trời soi sáng trong hai hoặc ba giờ vào lúc sáng sớm, khi mặt trời nằm chếch ở tây-bắc: thời gian còn lại, hồ bị bao phủ trong bóng tối dày đặc. Những vách đá đen cao vút, những tảng đá đen trên bờ và mặt nước đen cùng với nhau tạo thành một bức tranh ảm đạm và người ta có lý do khi nghĩ rằng hồ có ma quỷ ở.

Một hòn đá phẳng rất lớn nổi bật trên những hòn đá khác bên bờ hồ dùng làm bàn thờ; ông thầy cúng và người học trò trèo lên và kéo con tuần lộc lên theo. Amnunđac, các nhà du hành và các chiến sĩ đứng nửa vòng quanh hòn đá. Ông thầy cúng giơ trống lục lạc lên và đánh một cách thong thả, tiếng trống vọng đi vọng lại trên những vách đá cheo leo bên kia hồ. Không biết tiếng vọng như thế nào nên người Ônkilôn cho rằng ma quỷ khắp nơi đang trả lời tiếng trống. Khi ông thầy cúng thôi không khấn nguyện nữa thì ông rút một con dao ngắn, nhọn, sắc bằng canxeđôn ở thắt lưng ra, trông giống một con dao găm, nó có một cái cán bằng xương và chỉ để dùng trong các buổi hiến tế. Người học trò nắm lấy sừng con tuần lộc và kéo đầu nó xuống đất, còn ông thầy cúng đâm mạnh vào gáy con vật một vết tử thương. Trên mình con tuần lộc đã chết lại thêm những cú đâm mới, đồng thời hai chiến sĩ mang một cái bè làm bằng bốn thanh gỗ mỏng, rồi thả xuống hồ, chỗ cuối hòn đá. Nhờ sự giúp đỡ của họ, người học trò thả con tuần lộc lên bè và đẩy nó ra xa. Ông thầy cúng tiếp tục đánh trống. Môi ông ta mấp máy hình như đang cầu khấn, nhưng người ta không nghe rõ, bởi vì nói chuyện trên hồ linh thiêng là một điều xúc phạm.

Bị một dòng nước vô hình cuốn đi, cái bè chầm chậm trôi ra giữa hồ. Cuối cùng nó đến gần chân vách đá và bắt đầu quay tròn tại chỗ. Người thủ lĩnh và các chiến sĩ theo dõi cái bè với một vẻ yên lặng kính cận. Một tiếng ầm ầm vọng lên từ mặt nước đen ngòm, mặt hồ gợn sóng và một cái lỗ bắt đầu được tạo thành, dường như có một con quái vật to lớn nào đấy nấp dưới sâu đang hút nước vào mồm. Cái lỗ sâu dần xuống, tiếng ầm ầm tăng dần, người ta nghe thấy tiếng kêu vo vo và cái bè bị làn nước xoáy hút xuống, người đứng xem nhìn những khúc gỗ và bộ sừng tuần lộc chìm dần xuống, chỉ còn thấy đôi chút. Rồi 1, 2 phút sau nó chìm nghỉm ở chỗ này không còn trông thấy gì nữa, mặt nước lại phẳng lặng như gương và trong vắt như trước.

Cái bè vừa biến mất trong xoáy nước đen ngòm thì ông thầy cúng ngừng đánh trống lục lạc và bằng một giọng rất khẽ, ông ta tuyên bố:

– Hồ linh thiêng đã nhận lễ vật.

Vái hồ xong, ông ta từ trên hòn đá bước xuống. Cả đoàn quay về. Bây giờ các nhà du hành có thể trao đổi cảm nghĩ. Cái hồ chứng tỏ rõ ràng cho họ biết rằng nước trong thung lũng rút đi đâu. Nước tập trung trong hồ và cách một khoảng thời gian đều đặn lại bị một sông ngầm hút đi và từ đây nước chảy ra biển.

– Tại sao hồ lại linh thiêng? - Gôriunôp hỏi Amnunđac khi họ quay về trại.

– Ông thầy cúng đã dẫn tổ tiên chúng tôi đến vùng đất này và nói rằng đây là hổ thiêng. Ông ta phát hiện ra hổ và trên bờ hồ, ma quỷ nói chuyện với ông ta, cho ông ta biết về tương lai. Trước khi ông ta chết, ông ta ra lệnh cho nhân dân chôn ông ta trong hồ và từ đó trở thành nấm mồ của ông thầy cúng của chúng tôi,

– Họ chôn ông ta như thế nào?

– Ông thầy cúng chết được đặt lên một cái bè giống cái bè ông thấy, tay cầm một cái trống lục lạc, một cái chén có lễ vật được đặt dưới chân ông ta và đầu con tuần lộc bị hy sinh được đặt phía trên đầu. Thân hình ông ta được bọc da tuần lộc, ông thầy cúng mới đứng trên bệ và cầu nguyện trước mặt các chiến sĩ của toàn bộ lạc. Cái bè quay đi quay lại trên nước chứng tỏ ông thầy cúng đang từ biệt nhân dân mình. Rồi nước túm lấy ông ta và kéo ông ta xuống.

– Nước không bao giờ ném trả lại một vật gì chứ? Da, trống lục lạc hoặc có khúc gỗ nào nổi trên mặt nước không?

– Không, mọi thứ đều biến mất. Và nếu nước ném một vật gì trở lại thì điều đó có nghĩa rằng ông thầy cúng đã không làm vui lòng ma quỷ hoặc đã làm một điều gì xấu trong đời mình.

– Ông sẽ làm gì nếu một ông thầy cúng chết về mùa đông? Tôi giả định rằng hồ đóng băng.

– Hồ linh thiêng không bao giờ đóng băng. Tuyết rơi trên bờ nhưng mặt hồ không có băng.

Điều giải thích duy nhất Gôriunôp có thể nghĩ ra là khi nước bị con sông ngầm hút đi theo từng thời kỳ đều đặn thì lớp băng mỏng trên mặt hồ cũng bị hút đi theo.

Quay về trại, các nhà du hành ở lại gần một tháng tại căn cứ nhà trát đất, bởi vì Amnunđac không cho họ tiếp tục cuộc thám hiểm. Họ đành bằng lòng đi bộ đến những đồng cỏ và khu rừng gần đây, một vài chiến sĩ đi theo họ. Trong những cuộc đi bộ này, họ nghiên cứu cây cỏ và tập quán của các động vật, đi săn hoặc câu cá trong hồ để làm quen với các loài cá sống ở đây. Vả lại thời tiết cũng không thuận lợi để có thể đi chơi lâu. Trên Vùng đất Xannhicôp tháng hè đầu tiên mưa nhiều nhất, trời thường bị mây phủ và có mưa phùn làm người ta bực mình. Nhưng cả trong những ngày không đẹp trời, các nhà du hành cũng không có thì giờ để nghỉ. Năm người đàn bà trẻ trong căn nhà đất đều băn khoăn vì điều đó ; sự hiểu biết về ngôn ngữ Ônkilôn mà các nhà du hành thu nhận nhanh chóng trong khi không ngừng nói chuyện với những người đàn bà cho phép họ nói chuyện một cách thoải mái, và biết được nhiều phong tục tập quán, cách sống và tín ngưỡng của người Ônkilôn.

Bộ tộc không có chữ viết, nhưng có nhiều truyền thuyết và truyện cổ tích đáng được ghi lại. Khi cảm thấy đã biết khá nhiều từ ngữ, các nhà du hành mời những ông già bà cả ở những vùng lân cận đến với họ, hoặc họ đến thăm những người này. Họ cũng rất quan tâm đến chuyện tín ngưỡng của bộ lạc, và ông thầy cúng với tư cách là người canh bàn thờ có thể nói cho họ nhiều hơn người khác, nhưng ông ta đã từ chối, và nhìn chung, ông ta có ác cảm ngầm với các nhà du hành. Người dân thường chỉ có khái niệm rất mơ hồ và thậm chí mâu thuẫn, những khái niệm này dẫn đến chỗ tin rằng có thần linh trên trời, nói chung trong không khí, trên mây, trên những thiên thể, có ma quỷ sống trong nước và dưới đất.

Trong thời gian này, hai nhà du hành đến thăm Nhikiphôrôp một lần, anh ta vẫn sống như một nhà ẩn dật với bầy chó giữa sa mạc tuyết. Anh ta săn bắn, sấy thịt và kiếm củi dùng cho mùa đông. Để có thể trao đổi những thông điệp khẩn cấp, các nhà du hành để con Belukha lại cho Nhikiphôrôp và mang con Pêxơtơrutca đi. Trong trường hợp nguy hiểm, Nhikiphôrôp phải đốt ngọn lửa trên gò băng, trong trại của Amnunđac, người ta sẽ dễ nhận thấy khói và lửa.

Để nghỉ đông trên vùng đất Xannhicôp, các nhà du hành dĩ nhiên cần biết mùa đông ở đây như thế nào và hỏi những người Ônkilôn. Người ta bảo họ rằng bắt đầu từ tháng 9, mùa thu đến rất nhanh, ban ngày trong thung lũng chỉ có ánh sáng độ 6 hoặc 7 giờ, mặt trời hơi nhô lên khỏi đỉnh núi phía nam, lá cây vàng và rụng xuống, đó là lúc những người Ônkilôn đi kiếm củi. Thời tiết thường xấu đi và tuyết bắt đầu rơi. Đầu tháng 10, ánh mặt trời không còn chiếu xuống thung lũng nữa, nhưng vẫn còn sáng một vài giờ khoảng gần trưa. Những ngọn gió nam bắt đầu mang đến những cơn bão tuyết, nhưng khi gió từ phía bắc thổi xuống thì mưa rơi và sương mù dày đặc. Lúc này, những người Ônkilôn đang bận đi săn để cung cấp thức ăn cho mùa đông. Bắt đầu vào cuối tháng 10 không có ánh sáng ban ngày và chỉ có ánh hoàng hôn độ một hai giờ; thời tiết xấu thường xuyên làm cho người Ônkilôn phải ở trong nhà. Đêm Bắc cực bắt đầu vào tháng 11 và kéo dài cho đến cuối tháng giêng, đêm chỉ có ánh trăng khi bầu trời quang đãng và được bắc cực quang rọi lại, những người Ônkilôn cho đó là linh hồn của người chết. Trong những tháng này, gió nam có nghĩa là thời tiết lạnh và khô ráo, gió tây hoặc gió đông có nghĩa là bão tuyết, và gió bắc có nghĩa là tuyết tan và mưa. (Ghi xong, Gôriunôp viết thêm: rõ ràng về mùa đông, hơi ấm bốc ra từ những cái ao nước sôi và những lỗ thông hơi ở vùng bắc thung lũng. Vì vậy mà tuyết không thể tụ lại, những con tuần lộc và dã thú vẫn có thể tìm cỏ trong đồng cỏ.) Tuyết phần lớn chất đống dọc theo vùng ngoại vi bên dưới vách đá, ở đó, nó nằm lì cho đến mùa xuân năm sau. Những người Ônkilôn quan niệm 3 tháng này là những tháng buồn tẻ nhất bởi vì họ phải ở trong nhà suốt thời kỳ bão tuyết và mưa. Khi có một vùng trăng sáng trên bầu trời, họ đi săn, đặc biệt là săn chó sói, những con chó sói thường bắt tuần lộc.

Ánh sáng xuất hiện ở phương nam đầu tháng hai, nhưng mặt trời chỉ ló ra trong thung lũng vào đầu tháng ba. Ngày dài ra rất nhanh, thời tiết ấm hơn và gần cuối tháng, mùa xuân bắt đầu. Tuyết tan, cỏ bắt đầu mọc và vạn vật lại hồi sinh. Đến giữa tháng tư, rừng đâm chồi nảy lộc.

SĂN CHIM THAY LÔNG

Đầu tháng bảy, khi những con chim non sống trong hồ hoặc gần hồ đã khôn lớn và có thể tự đi kiếm ăn, ngỗng và vịt bắt đầu thay lông. Ở thời kỳ này, chúng không bay được nữa và nấp trong các bụi lau sậy. Tất cả những dân tộc ở phương bắc lợi dụng cơ hội này để bắt hàng đàn chim, và những người Ônkilôn cũng thế. Mỗi thị tộc có hai hoặc ba hồ dành riêng cho mình. Người ta làm những hàng rào vây lấy hồ. Những hàng rào này làm bằng những cái sào cắm xuống đất, khoảng cách giữa các sào rất nhỏ để con vịt không thể chui lọt. Cách đấy 100 bước, ngay sát mặt hồ, những chấn song tạo thành một lối đi hẹp dẫn tới một cái sân hình vuông, có hàng rào làm bằng những cái sào chắc hơn bao quanh.

Đúng ngày đã định, toàn thị tộc, chỉ trừ những đứa bé, những trẻ sơ sinh, đều cầm gậy, vây quanh hồ từ sáng sớm, xua những con chim ra khỏi bụi. Họ kêu hét thật to và khua gậy:

– Vịt và ngỗng ơi, - một đứa kêu lên. - Hãy chui ra khỏi chỗ nấp. Đã đến lúc chúng mày cần tắm.

– Chui ra đi, những con chim lười biếng! - một đứa khác hét lên. - Sâu và cá đang chờ chúng mày ở dưới nước.

– Gậy của chúng ta cũng đang chờ, - một đứa khác cũng la lớn.

Tiếng gõ, tiếng reo hò và những tiếng kêu náo động của những đứa trẻ, đối với chúng, đây là một ngày hội, các tiếng động hòa hợp với nhau, inh tai nhức óc. Những đứa trẻ chạy lăng xăng trên cỏ như những con chó, chúng khua gậy về bên phải, về bên trái. Những con chim hốt hoảng chạy về hồ cách những người đánh chim một vài bước, cỏ lay động khắp nơi, chứng tỏ ở đây vịt và ngỗng đang chạy trốn trong cỏ. Một vài con định bay, nhưng lại rơi xuống, chúng đập cánh. Tiếng vịt kêu, tiếng ngỗng gọi xen với tiếng gõ và tiếng nói ầm ĩ của người đánh chim. Chim dẽ giun, chim dẽ, chim dẽ mào và những loại chim khác đã thay lông sớm hơn những con chim sống ở dưới nước, bay riêng hoặc thành từng đàn nhỏ qua hồ và đồng cỏ với những tiếng kêu the thé, xé làn sương mù mỏng vẫn còn lơ lửng trên mặt nước. Hồ đầy vịt và ngỗng lúc những người đánh chim đến cạnh bờ hồ. Chỉ ở những khoảng trống giữa hai hàng rào mới không có người. Trong những chỗ lầy lội, những người đánh chim đi những đôi giầy chống tuyết làm bằng da căng trên một khung gỗ, có lông ở bên dưới. Mặc dầu dùng cho mùa đông, đôi giầy này có thể giúp cho người đánh chim đi trên đất lầy mà không bị lún.

Sau khi bao vây hồ, người Ônkilôn khiêng ra bốn cái xuồng bằng vỏ cây bạch dương mà họ đã đem ra từ trước và thả xuống phía đối diện hàng rào. Hai người xuống xuồng, một người cầm chèo, còn người kia cầm một cái mõ để đuổi chim và một cái thừng. Những cái xuồng nhanh chóng tách ra và những cái thừng họ kéo trên mặt nước căng dài ra giữa các xuồng. Người chèo xuồng chèo thong thả và người kia dùng thừng té nước lên, làm cho đàn chim hốt hoảng và dồn dần dần chúng lại phía hàng rào. Trên bờ, những người đánh chim vẫn la hò ầm ĩ. Và người chèo thuyền vừa té nước, vừa kêu. Những con chim không biết chạy đâu. Một vài con quay trở lại khi dây thừng chìm trong nước, một số con cố gắng bò lên bờ, nhưng khi chúng đến quá gần, thì những người săn chim bắn chúng bằng tên; những con chim bị ngã nhào trên mặt nước càng làm cho bầy chim thêm hoảng sợ.

Dần dần, hàng trăm con chim bị xua xuống cuối hồ. Những người đánh chim trên bờ đi theo xuồng, một số đã tới chỗ hàng rào, nhưng đến đây, họ thôi không reo ầm ĩ và nấp vào trong cỏ. Khi đã đến gần cuối hồ thì những người trong xuồng lại ráng sức bơi, vì bây giờ cuộc săn thành công hay không là do ở họ, những con chim được tập trung trong một khu vực nhỏ. Điều chủ yếu là phải luôn luôn dùng thừng quất nước lên. Nếu không, bầy chim có thể quay trở lại và mọi việc phải làm lại từ đầu.

Cuối cùng, bầy chim đi đầu bị xua đuổi dạt vào bờ, trèo lên cỏ và chạy về phía trước. Những con chim còn lại đi theo sau và một đàn gồm những vịt và ngỗng dày đặc đang lao sâu vào hàng rào, kêu loạn xạ. Những con chim cuối cùng vừa lên khỏi mặt nước thì người chèo xuồng trườn lên bờ và những người đánh chim đi theo sát, họ tiếp tục đuổi và reo hò ầm ĩ. Cuối cùng, toàn bộ đàn chim tập trung vào cái sân hình vuông. Ở đây, cỏ đã bị dẫm nát. Người đánh chim chờ quanh sân, cũng như những người đã theo sau, bây giờ họ nhảy xổ vào đàn chim từ bốn phía, hàng chục cái gậy đập xuống đầu những con chim bất hạnh, tiếng reo phấn khởi của những người đi săn, tiếng gậy đập chim, tiếng vỗ cánh, tiếng kêu điên cuồng của bầy vịt và ngỗng tạo thành một sự hỗn độn, man rợ. Những cái gậy vấy máu vung lên đập xuống và số chim bị giết và bị thương tăng lên rất nhanh, chỉ có một vài con tìm lối thoát qua khe chân của những người đánh chim hoặc qua những lỗ hổng của hàng rào, quay về hồ hay đồng cỏ.

Cuối cùng, tất cả bầy chim đều bị giết trừ số ít thoát được. Xác chủng nằm ngổn ngang từng đống trong sân. Tiếng động ngừng, người ta dỡ hàng rào đi và bắt đầu thu thập thành quả. Những con chim bị buộc chân thành từng đôi và treo lủng lẳng trên những cái gậy mà họ đã dùng để giết chim. Những người đánh chim cứ hai người một, khiêng hai cái gậy có treo từ 30 đến 40 đôi vịt hoặc từ 15 đến 20 đôi ngỗng. Những đứa trẻ cũng giúp họ, chúng khiêng nhẹ hơn người lớn.

Ở trại, những con chim bị vất xuống đất thành đống và tất cả những thành viên của thị tộc bắt đầu làm lông và làm lòng; lông tơ được tập trung trong cái bị bằng da, còn ruột thì chất thành đống trên vỏ cây. Người ta nhóm lửa lên và những hòn đá được đốt nóng. Tất cả những bình bằng gỗ được lau chùi, cả thị tộc chuẩn bị ăn một bữa cháo ruột chim. Tiếng trẻ con cười nói xôn xao, chúng sẵn sàng giúp một tay vào việc nấu bếp. Những người chèo thuyền quay về cũng ôm đầy chim họ đã lấy được trên hồ. Đó là những con chim bị người đánh chim bắn bằng tên từ bờ hồ.

Đến chiều, những người Ônkilôn bắt đầu thui hun, đó là cách duy nhất để giữ thịt được lâu vì họ không có muối hay những dụng cụ cần thiết. Những căn lều bằng vỏ cây được dựng lên và những con chim làm lông sạch sẽ được treo trên những cái sào dưới mái lều. Người ta đốt lửa trong lều, khói bay lên, lửa cháy trong một vài ngày. Công việc và bữa cháo chim kết thúc lúc trời sẩm tối. Ngày hôm sau, người ta cũng đi săn như hôm trước trên một cái hồ thứ hai, và sáng ngày thứ ba, trên một cái hồ thứ ba, không bỏ phí thời gian. Những con chim mọc cánh nhanh chóng dù còn kém nhưng chúng vẫn có thể bay được. Lúc đó, những hàng rào sẽ trở thành vô ích.

Gôriunôp và bạn của anh ta cũng tham gia cuộc săn, nhưng họ chẳng thú vị gì lắm; họ cũng cần thức ăn dự trữ về mùa đông. Các bà vợ của họ sẵn sàng giúp đỡ họ. Nhưng đối với những nhà du hành, ba ngày hôm nay giống như một cơn ác mộng; tiếng ồn, tiếng động, cuộc tàn sát bừa bãi những sinh vật không tự vệ được, đống chim bị chết, những đám lửa, sự háu ăn của những người dự tiệc, lòng tham và sự hăng hái của họ muốn giết càng nhiều càng tốt, làm cho các nhà du hành chán ngán khi thấy cảnh tượng ấy và họ vui vẻ khi thấy mọi việc đã xong.

Trong những cuộc săn này, người ta không chú ý đến những con thú lớn hơn, chúng thỉnh thoảng mới ló ra, đến lượt chúng cũng sẽ bị giết. Một số lợn lòi sống trong các bụi cây bên cạnh hồ bị những người đánh chim thúc ép, chúng tập hợp lại đằng sau một con lợn già trông dữ tợn, rồi xông vào những người đi săn. Chúng chạy được và chỉ có một con lợn non tụt lại sau những con lợn lớn hoặc lạc đàn bị đâm chết, hay bị đánh chết. Những con vật này bị săn vào cuối mùa thu là lúc mà chúng đang béo, khi những bụi cây đã héo đi và rụng hết lá vì sương giá và các đầm lầy phủ băng. Lúc đó những con lợn lòi trở nên béo hơn và đi lang thang trên những đồng cỏ trong rừng; bị lùa khỏi các bụi cây nhỏ, chúng bị đâm chết và bị đánh chết. Người đi săn tìm một chỗ kín để tránh chúng húc phải. Trời lạnh làm cho những người Ônkilôn giữ được thịt lợn. Thịt được treo trên cây để ướp lạnh. Sau khi tuyết rơi lần thứ nhất, những người Ônkilôn săn thỏ; thỏ rất nhiều trên đồng cỏ và trong rừng

NHỮNG DẤU HIỆU BÁO TRƯỚC SỰ NGUY HIỂM

Từ cuối tháng bảy, mặt trời bắt đầu lặn không phải chỉ ở bên kia đỉnh núi nằm ở ngoại vi phía bắc của thung lũng mà còn ở bên kia chân trời. Ngày chóng tối và đêm dài hơn, dấu hiệu đầu tiên của mùa thu cũng xuất hiện. Những con chim sa yến làm tổ trong các vách đá, tụ tập thành những đàn lớn, và những con chim non đang tập bay để chuẩn bị cuộc hành trình dài về phương nam. Những con ngỗng và vịt còn lại cũng đang tụ tập nhau lại bay từ hồ này đến hồ khác. Sương mù ban đêm dày hơn và lơ lửng trên thung lũng lâu hơn vào các buổi sáng.

Các nhà du hành đã quyết định nghỉ đông ở Vùng đất Xannhicôp. Họ dự trữ thức ăn bằng cách săn bắn và những người vợ của họ sấy và thui hun thịt và rán mỡ, tích trữ mỡ trong bao tải khâu bằng dây da to. Nhưng cuối tuần thứ nhất của tháng tám, có một sự việc xảy ra, báo trước tình hình nghiêm trọng. Trong đêm mồng bảy rạng ngày mồng tám các nhà du hành tỉnh dậy khi nghe thấy tiếng chấn động dữ dội ở dưới đất. Thoạt đầu đang ngái ngủ, họ cho rằng có kẻ nào định mở cửa ngôi nhà trát bùn của họ. Rồi họ nghe thấy tiếng rầm rầm, dường như có một đoàn tàu nặng nề đang chạy qua.

– Lại một trận động đất, - Oocđin kêu lên.

Căn nhà mờ mờ trong ánh sáng yếu ớt của đống than đã gần tàn, ngọn lửa vật rọi vào những khuôn mặt hoảng hốt của những người đàn ông và những người đàn bà nhỏm dậy trên giường.

Đất lại rung chuyển. Xà nhà kêu cót két rồi gẫy răng rắc, đất rơi qua những lỗ hổng. Lửa cháy rực, những thứ mắc trên sào hoặc treo trên xà bắt đầu chao đảo, một tiếng xì xì dưới đất bốc lên.

– Nhà của chúng ta vững hơn nhà khác, nhưng chúng ta cũng phải ra khỏi nhà, - Gôriunôp nói và lấy quần áo.

Những người đàn bà run rẩy vận khố và vớ quần áo chạy vụt ra ngoài, những người đàn ông vừa đi vừa mặc quần áo, chạy theo họ.

Đêm ấm và sáng một cách lạ thường nhờ một ngọn gió bắc thổi mạnh làm tan sương mù. Đồng cỏ được ánh trăng chiếu sáng, trăng lơ lửng trên vùng ngoại vi phía tây thung lũng. Mặc dầu có gió làm cho lá xào xạc, trong rừng tiếng rào rào của các tảng đá rơi từ trên các vách đá xuống có thể nghe được ở cả hai phía.

Từ ngôi nhà của người thủ lĩnh vọng đến tiếng kêu la của những người đàn bà, tiếng khóc thét của trẻ con và tiếng hét của những người đàn ông. Một số người đã chạy ra ngoài. Phút chốc, những người khác đã chạy theo và họ tụ lại ở gần lối cửa ra vào, đăm đăm nhìn lên bầu trời và trao đổi ý kiến, Amnunđac đến chỗ các nhà du hành. Ông ta rất sợ hãi.

– Đất lại rung chuyển, hỡi các người da trắng, - ông ta nói, giọng trách móc. - Ông thầy cúng tài ba đã nói đúng. Ông ta nói rằng sự rủi ro sẽ bắt đầu đến với những người Ônkilôn khi người da trắng đến. Khi người da trắng có mặt, đất rung chuyển hai lần và bọn Vampu tấn công chúng tôi.

– Nhưng bọn Vampu bao giờ cũng là kẻ thù của các ông, và trước đây, vùng đất đã rung chuyển nhiều lần, - Gôriunôp nói vẻ bực tức.

– Nhưng chưa bao giờ có chuyện như thế này, ông hãy nhìn mặt trăng mà xem, nó đỏ ửng lên. Đó là triệu chứng xấu, - Amnunđac trả lời.

Lại một trận chấn động mạnh nữa làm cho ông ta lảo đảo, nhiều người Ônkilôn ngã. Những người đàn bà kêu thét, còn trẻ con thì khóc như ri. Trước mặt mọi người, một trong những bức tường của nhà Amnunđac đổ ụp và một cột bụi dày đặc bốc lên trời, cây bắt đầu nghiêng ngả.

– Mọi người đã ra khỏi nhà cả chưa? - người thủ lĩnh hỏi.

– Ra cả rồi ạ, - họ trả lời.

– Không, không, hãy còn - giọng một người đàn bà nói. – Mẹ tôi bà Matu đang ốm, vẫn còn trong nhà. Mẹ tôi bảo rằng: “Mẹ chết ở đâu cũng được!”.

– Bây giờ chắc bà ta chết rồi, - một người nói thêm. - Tường đã đổ đè lên người bà ta.

– Bới đất và những thanh củi rồi kéo người bà ta ra, - Amnunđac ra lệnh.– Mang củi và đốt lửa lên.

Nhưng người Ônkilôn sợ không dám vào nhà. Họ bắt đầu xẻ đất ở bức tường đổ nát, và lo lắng nhìn những thanh gỗ chưa đổ hẳn. Annuia can đảm đi vào nhà mình và mang một ít than hồng trên một tấm gỗ ra. Oocđin và Gôriunôp mang củi đến. Phút chốc, một ngọn lửa cháy bập bùng làm không khí bớt căng thẳng và mọi người vây quanh ngọn lửa, trừ các chiến sĩ có nhiệm vụ dọn dẹp. Trận chấn động tiếp diễn và mỗi lần đất rung, người Ônkilôn lại dạt ra chỗ khác mặc dù không còn gì có thể rơi xuống đầu họ. Có tiếng ầm ầm liên tục dưới lòng đất và những thân cây rung động. Mọi người ngồi xuống, vì hầu như không thể đứng vững được. Tiếng đá rơi loảng xoảng không ngừng.

– Sự rủi ro lớn đã đến với người Ônkilôn, - Amnunđac nói khẽ, mắt nhìn vào ngọn lửa rung rinh mỗi lần khi đất rung chuyển. Các nhà du hành lại bắt gặp những cái nhìn thù địch của những chiến sĩ và đặc biệt là của những người đàn bà.

Đang ngồi bên cạnh Oocđin, Annuen đứng dậy khi cơn chấn động ngừng và đi sang chỗ những người đàn bà đang ngồi ở phía đối diện ngọn lửa. Vợ Côxtiacôp và Gôriunôp cũng đi theo, chỉ có Annuia và Racu là không đi.

– Ý chừng người ta xem chúng ta là những thằng hủi, - Gôriunôp nói khẽ với bạn mình.

– Đừng bận tâm, - Côxtiacôp bình thản trả lời. - Khi mặt trời lên, mọi người sẽ bình tĩnh trở lại và hết sợ hãi.

– Trăng đỏ hơn trước, - Oocđin nhận xét. - Đất lở có thể làm cho bụi bốc lên.

Cơn chấn động dữ dội làm rung chuyển thung lũng, kèm theo một tiếng ầm lớn làm cho củi trong đống lửa bay tứ phía. Lại có những tiếng kêu khủng khiếp, một vài người ngồi xổm bị ngã vật xuống, những con chó rên rỉ. Ngôi nhà của người thủ lĩnh đổ ụp, chỉ có khu trung tâm là vẫn còn đứng được giữa đám bụi bốc mù trời. Các chiến sĩ đang dọn lớp đất cỏ, kèo cột và xà gẫy, ngã vật xuống, sau đó họ chạy biến đi.

– Chúng ta đang bị tiêu diệt, đất đang sụt đổ dưới chân chúng ta, bộ lạc chúng ta đã đến giờ tận số! - những người đàn ông và đàn bà than thở. Những người đàn bà ôm chặt những đứa trẻ khóc lóc. Tất cả những con mắt đều mở to và trên mỗi gương mặt đều hiện lên sự khủng khiếp.

Khi tiếng rầm rầm của đá lở đất nhào đã tắt thì một sự im lặng khủng khiếp bao trùm đồng cỏ bởi vì gió cũng đã ngừng thổi. Mọi người bất giác lắng nghe. Lát sau người ta nghe thấy tiếng trống lục lạc từ xa nhưng rất rõ, phá tan sự im lặng. Tiếng trống lục lạc có hiệu quả như một phép lạ đối với những người Ônkilôn. Gương mặt họ dịu đi, mắt họ không giương to nữa và người ta nghe được tiếng thở dài của một vài người.

– Ông thầy cúng của chúng ta vẫn còn sống, ông ta đang khấn thần đất! - mọi người kêu lên một cách sung sướng.

Trận chấn động vừa rồi quả là trận cuối cùng mặc dầu vẫn còn một vài lần chấn động nhỏ, không ai chú ý nữa. Họ vây quanh ngọn lửa và bắt đầu lim dim ngủ. Bỗng họ bật dậy vì nghe thấy tiếng trống trận ở trại bên cạnh. Trống đánh lúc nhanh lúc chậm, nổi lên rõ rệt giữa cái im lặng của đêm khuya. Những tiếng trống yếu hơn vọng từ những trại xa hơn. Tất cả mọi người run rẩy và lắng nghe với sự chú ý căng thẳng. Đến khi tiếng trống báo điềm gở ngừng, Amnunđac quay sang Gôriunôp, giọng trách móc:

– Nhiều căn nhà của chúng ta đổ trong đêm qua, nhiều đàn bà và trẻ con bị chết và nhiều người bị gẫy xương, đồ dùng và vũ khí bị mất. Đây là điều bất hạnh lớn, các ông da trắng ạ. Các ông không muốn ngăn lại, nhà cửa của các ông vẫn nguyên vẹn, còn nhà tôi thì đổ nát.

– Bởi vì nhà ông xây không vững, - Gôriunôp tức giận trả lời. - Các ông hãy làm chắc hơn thì nhà các ông sẽ không đổ xuống đầu các ông.

– Nhiều thế hệ đã sống trong nhà chúng tôi và không ai nghe nói nhà bị đổ bao giờ, - người thủ lĩnh nói. - Khi điều bất hạnh đến, chúng tôi không chống lại được. Chúng tôi không phải là phù thủy...

Ông ta định nói thêm “như các ông” nhưng đã ngừng lại. Các nhà du hành hiểu rõ ông ta định nói gì.

Các chiến sĩ đã dọn xong bức tường đổ đầu tiên và kéo bà Matu ra ngoài. Bà ta đã chết. Con gái bà ta và hai người đàn bà khác đốt riêng một ngọn lửa, đặt bà ta nằm gần và bắt đầu cầu nguyện, ca ngợi đức hạnh của bà ta. Những người khác ngủ một cách bình yên quanh đống lửa lớn. Amnunđac đánh trống báo cho những trại khác biết: nhà ông ta đã bị đổ và một người đàn bà đã chết.

Khoảng gần sáng, các nhà du hành bắt đầu buồn ngủ. Trận động đất đã ngừng và khoảng cách giữa những lần chấn động yếu kéo dài hơn. Ngôi nhà trát bùn của các nhà du hành vẫn đứng vững, họ có thể quay về. Họ nói chuyện với nhau về ngôi nhà rồi đứng dậy đi về. Những người Ônkilôn đã thức dậy, nhìn theo họ bằng ánh mắt căm tức và không thiện cảm.

Amnunđac ngủ, đầu gục lên đầu gối. Chỉ có Annuia và Racu đi với các nhà du hành. Matu và Papu ở lại với những người đàn bà khác, còn Annuen thì đi theo những người đưa đám. Gôriunôp và Côxtiacôp thấy mình là những người bị bỏ rơi.

Sau một đêm đầy lo âu nên mọi người dậy muộn. Ánh mặt trời buổi sáng đang ùa qua những khe cửa khi họ thức dậy. Người ta đốt một ngọn lửa, Matu, Papu cùng Annuen nấu bữa ăn sáng như không có việc gì xảy ra cả. Trong bữa ăn, những người đàn ông cùng ăn với họ. Những người đàn bà nói rằng khi đất bắt đầu rung, họ rất sợ đất nứt ra và những người da trắng sẽ đẩy họ xuống địa ngục, vì thế họ đã ở lại thị tộc của thủ lĩnh. Đó là đáng buồn nhưng là sự thật hiển nhiên và Gôriunôp phải nói đi nói lại rằng anh ta và các bạn không phải là phù thủy hoặc là thần đất. Tuy nhiên, nét mặt của ba người đàn bà trẻ chứng tỏ họ không tin điều anh ta nói.

Họ cũng báo cho các nhà du hành biết rằng ông thầy cúng từ sáng sớm đã đến thăm Amnunđac và có nói rằng trên đường đi ông ta đã thấy một vết nứt và đã nhảy qua một cách khó khăn. Ngôi nhà trát bùn của ông ta đã không bị đổ ụp; thần linh phù hộ cho kẻ tôi tớ của mình đây. Tin này thôi thúc các nhà du hành đi quan sát vùng phụ cận. Tất cả các chiến sĩ đang bận thu dọn và khôi phục ngôi nhà trát bùn bị đổ nát. Các nhà du hành có thể đi loanh quanh mà không có những người đi hộ tống, đặc biệt lúc này họ rất chán ngán sau những sự kiện xảy ra trong đêm. Họ cầm súng và để Gôrôkhôp lại nhà nhằm làm cho người ta bớt nghi ngờ. Họ đi dọc theo con đường dẫn tới ngôi nhà của ông thầy cúng, và lát sau, đi qua chỗ nứt mới ông ta đã tả cho thủ lĩnh nghe. Vết nứt kéo dài từ đông sang tây rộng gần hai mét. Dưới đáy kẽ nứt đất lẫn với bùn và cây cối, ở chỗ kẽ nứt đi qua một cây to thì cây đó bị xé từ rễ lên đến một vài mét, một nửa thì nằm ở phía này kẽ nứt còn nửa kia thì nằm về phía bên kia, giống một người đang đứng dạng chân qua một cái hào. Gần rãnh, một vài nơi, mặt đất bị phủ một lớp cát ướt và đen, đã bị ném lên khi động đất.

Từ đây, họ rẽ theo hướng tây-nam đến hồ linh thiêng để quan sát hồ. Họ đi qua gần ba mươi chỗ nứt rộng hẹp khác nhau. Một vài chỗ có thể bước qua, một vài chỗ phải nhảy. Nhiều chỗ không sâu, nhưng có một vài chỗ hai gờ dần dần khép lại, không thấy được đáy của chúng, và khi ném đá xuống, có dấu hiệu chứng tỏ rằng ở dưới sâu một vài mét có nước. Mặt đất nằm dưới vách đá bao quanh thung lũng bị phủ đầy đá tảng và đá hộc rơi từ lúc ban đêm. Ở một chỗ, họ thấy một con sơn dương đã bị sức chấn động ném tung ra khỏi một cái gò cao. Các nhà du hành mang nó đi với ý định phân bua với người thủ lĩnh về cuộc đi dạo không có đoàn hộ tống của họ.

Họ dừng lại trên bờ hồ linh thiêng và ngạc nhiên thấy hồ không có nước. Thay vào đó, họ trông thấy một cái hốc lớn hình phễu hẹp không đều, có những miếng phún thạch đen ngòm và lầy nhầy; đây đó, nước phụ lưu của hồ đã giảm đi nhiều và chảy róc rách dưới những tảng đá. Cẩn thận đi qua tảng đá trơn như mỡ, các nhà du hành tới miệng hố gần chân vách đá. Cái hố rộng hai hoặc ba mét đường kính và dốc như biến mất dưới vách đá, nước từ dưới tảng đá chảy vào nó thành một suối hẹp.

– Nào, các anh có ý kiến gì về cái này? – Côxtiacôp hỏi khi cả ba người dừng lại và ngắm cái miệng đen ngòm đang há hốc ra và thu nhỏ dưới một độ sâu thăm thẳm và đầy bí mật.

– Tôi nghĩ.., - Oocđin nói, - trận động đất đã làm tiêu tan mọi chướng ngại. Nghĩa là một vòng cung hình cánh khuỷu đã dẫn nước ra ngoài theo từng thời kỳ mỗi khi nước đầy.

– Nhưng có phải lượng nước chảy vào hồ giảm nhanh là lý do mất nước phải không? - Gôriunôp hỏi.

– Hãy nhớ lại rằng nước tập trung ở đây là chảy từ khắp thung lũng về, chắc anh còn nhớ lần cuối cùng chúng ta thấy một dòng nước lớn chảy từ rừng ra và biến trong lòng đất ở đây. Hiện giờ cả mặt hồ là một con sông nhỏ, rộng một mét và sâu nửa mét.

– Có lẽ một vài kẽ nứt trên mặt đất đang ngăn không cho nước đổ đến đây, - Oocđin trả lời.

– Nếu những khe nứt này có đáy, liệu sau khi đã đầy nước, các con suối có thể khôi phục và chảy vào hồ như trước được không? - Gôriunôp hỏi.

– Tôi cho là có thể.

– Vậy tôi hy vọng rằng điều đó xảy ra càng nhanh càng tốt, bởi vì nếu những người Ônkilôn biết hồ linh thiêng đã cạn thì họ càng sợ hãi hơn bao giờ hết và sẽ gán tai họa này cho những ông phù thủy da trắng.

– Dĩ nhiên là chúng ta sẽ không nói gì với họ về điều này.

– Các anh cũng đừng nói với cánh đàn bà về những chỗ chúng ta đã qua nhé.

– Dĩ nhiên, Gôrôkhôp cũng không cần biết. Chúng ta sẽ nói rằng chúng ta đuổi theo một con sơn dương và xem chỗ nứt. Thế thôi.

Từ hồ họ quay về nhà và đi dọc theo vách đá một quãng. Một đống đá trắng đồ sộ nằm ở chân vách đá làm cho họ chú ý. Họ chứng minh đây là băng vỡ do trận động đất làm tung khỏi đỉnh núi. Điều này chứng tỏ có những băng hà nhỏ xung quanh thung lũng. Điều quan trọng và lý thú hơn là sự phát hiện ra một khe nứt ở ngay dưới chân một vách đá. Nó chạy dài về hai hướng, khi hẹp lại, khi rộng ra và đầy nước, sâu khoảng năm, sáu mét.

Các nhà du hành tiếp tục đi dọc theo vách đá xung quanh thung lũng, họ đến gần chân vách đá ba lần và ở đâu họ cũng thấy chỗ nứt. Rõ ràng là nền thung lũng bị tách khỏi rìa phía tây theo một khoảng cách ít nhất là mười cây số.

Họ quay về trại lúc quá trưa và thấy người ta đã chú ý đến sự vắng mặt của họ. Nhưng con sơn dương đã phá tan mọi nghi ngờ và Amnunđac lấy làm tiếc rằng ông đã sai một số chiến sĩ bỏ công việc để đi tìm những người khách lạ. Những thứ đổ vỡ trong nhà đã được dọn sạch và những người Ônkilôn đang dựng sườn nhà, họ dùng cột và sườn nhà cũ. Các nhà du hành ăn cơm và mang rìu ra đóng giúp cho sườn nhà vững chắc thêm, làm cho ngôi nhà không còn bị đổ lên đầu những người dân khi bị động đất. Nhưng họ ngạc nhiên thấy những người Ônkilôn từ chối sự giúp đỡ của họ.

– Tổ tiên chúng tôi đã dạy chúng tôi cách làm nhà, - Anunđac nói, - và chúng tôi đã sống trong nhà một cách bình yên từ nhiều thế hệ này. Chúng tôi sẽ không làm nhà theo kiểu khác. Tốt hơn hết là các ông đừng làm cho đất rung nữa, rồi nhà chúng tôi sẽ không bị đổ.

Các nhà du hành nói mãi cũng vô ích và kiểu mẫu của căn nhà trát bùn của các nhà du hành cũng không thuyết phục được họ.

– Nếu những người Ônkilôn chứ không phải những ông phù thủy da trắng ở trong ngôi nhà của các ông thì hẳn căn nhà cũng đã bị đổ, một trong những chiến sĩ đứng xung quanh các nhà du hành nói vậy trong khi các nhà du hành nói chuyện với người thủ lĩnh.

Những người khác gật đầu và nói:

– Phải đấy, đúng đấy!

Các nhà du hành phải quay về ngôi nhà trát bùn của họ, nhưng họ không thể bàn với nhau vì những người đàn bà hiểu tiếng Nga khá tốt và các nhà du hành không thể nói tự do trước mặt họ, bởi vì nói điều gì thì lập tức những người Ônkilôn cũng biết ngay.

Để biết xem những người đàn bà đứng về phía nào, các nhà du hành nói cho họ biết ý muốn giúp đỡ của họ và sự từ chối cũng như lý do từ chối của những người Ônkilôn.

– Amnunđac làm như thế là hoàn toàn đúng, - Annuen nói.

Những người khác đồng ý với cô ta, chỉ riêng Annuia là đứng về phía các nhà du hành và chỉ rõ sự vững chắc của căn nhà của họ. Cô ta nói rằng: từ chối sự giúp đỡ của những người thông minh hơn mình là ngu ngốc.

– Họ không thông minh hơn ta, họ là phù thủy, - Annuen cất giọng bực tức, - Trước khi họ đến với chúng ta, nhà của chúng ta chưa bao giờ bị đổ, đất chưa bao giờ rung mạnh như đêm qua. Họ chỉ cần cầu cho đất không bao giờ rung nữa.

Đó là lần đầu tiên những người đàn bà trẻ tranh luận gay gắt với nhau, và ba đối thủ ngu ngốc và mê tín của Annuia bắt đầu văng tục đến nỗi các nhà du hành lấy làm tiếc vì đã gây ra cuộc nói chuyện này. Tuy nhiên, họ làm như thế thật là may, sau này chúng ta sẽ thấy.

Để làm cho những người đàn bà bình tĩnh trở lại, Oocđin nói với Annuia rằng: anh ta muốn Annuia cùng anh đi hái quả trong rừng. Những người đàn bà khác cũng nói rằng, đã đến lúc cần cất trữ quả rừng trong mùa đông và họ cầm những chiếc bình hình trụ bằng vỏ gỗ, có nắp vặn chặt và có quai cầm để đi vào rừng, nhưng họ đi theo một hướng khác. Gôriunôp, Côxtiacôp và Gôrôkhôp ở lại nhà và lợi dụng cơ hội này để nói chuyện. Gôriunôp nói:

– Hình như theo tôi, chúng ta sẽ không qua mùa đông ở đây. Những người Ônkilôn rõ ràng không còn thân thiện với chúng ta nữa.

– Đúng thế! - Côxtiacôp đồng ý, - và nếu có điều gì xấu xảy ra, chẳng hạn một trận động đất nữa, hay một trận bão, hoặc một cuộc cướp phá của bọn Vampu, thì chúng ta phải cao chạy xa bay là hay nhất.

– Chẳng có gì đáng lo ngại cả, - Gôrôkhôp nói xen vào. - Mọi việc sẽ tốt lành. Vùng đất này không phải ngày nào cũng rung chuyển. Chúng ta có thể qua mùa đông ở đây.

– Nhikita thích ở đây, - Côxtiacôp nói, giọng mỉa mai.

– Tất nhiên tôi thích. Tôi cho là rất thú vị! Chúng ta cần ăn gì được nấy, có nhà ấm và chẳng bao lâu, chúng ta sẽ lấy những người vợ chưa cưới đáng yêu của chúng ta.

– Tôi hiểu! - Gôriunôp nói, giọng lè nhè rồi im lặng.

Nếu có một cuộc xung đột xảy ra thì rõ ràng là Gôrôkhôp sẽ đi với người Ônkilôn hoặc đứng ngoài cuộc. Một sự im lặng ngột ngạt. Lúc này Gôrôkhôp đứng dậy và đi ra ngoài ngôi nhà trát bùn.

– Tôi sợ rằng, Gôriunôp nói, - nếu chúng ta phải cấp tốc ra đi một cách lặng lẽ thì Nhikita có thể không muốn đi với chúng ta, và có thể tố giác với người Ônkilôn.

– Tôi không nghĩ như vậy. Sao anh lại có ý nghĩ ấy? - Côxtiacôp ngạc nhiên hỏi, - Đừng quên rằng người Ônkilôn cũng cho anh ta là một ông phù thủy, và nếu tình thế trở nên gay gắt, anh ta cũng bị nguy hiểm,

– Không phải hoàn toàn như vậy. Tôi đã nhận xét rằng, người Ônkilôn đối xử với anh ta rất khác. Anh ta cũng đen như họ, gần gũi với họ hơn và nói tiếng nói của họ. Anh không thể bảo anh ta là da trắng, có phải không?

– Tôi cho rằng không. Nhưng anh ta đã đến với chúng ta, sống với chúng ta và cũng như chúng ta, anh ta có sấm và chớp cùng những đồ vật kỳ lạ khác.

– Ấy vậy mà địa vị của anh ta vẫn có gì khác đấy. Oocđin làm cho tôi chú ý tới điều đó và anh ta biết được nhờ Annuia. Dù trong trường hợp nào, nếu chúng ta không thổ lộ với Nhikita thì cũng chẳng hại gì.

– Anh nói đúng. Và điều làm tôi chú ý là cuộc va chạm giữa những người đàn bà với nhau chứng tỏ rằng chúng ta có Annuia là đồng minh.

– Phải, cô ta yêu Oocđin tha thiết và nhờ cô ta mà chúng ta có thể biết được kế hoạch của những người Ônkilôn. Điều đó có thể rất bổ ích.

– Thật là lý thú khi biết rằng, trong trường hợp chúng ta phải cấp tốc trốn đi, thì liệu cô ta có đi với chúng ta không. Nhớ rằng Oocđin đã hỏi cô ta khi chúng ta ngồi trên gò và nhìn xuống biển cả, cô ta nói rằng cô ta không muốn.

– Đúng là lúc đó cô ta nói như vậy. Nhưng bây giờ, tôi nghĩ cô ta sẽ theo anh ta đến tận cùng trời cuối đất.

Thấy Gôrôkhôp quay lại, họ không nói chuyện nữa. Họ ra ngoài để nhìn xem căn nhà đã làm được đến đâu,

Khung nhà đã dựng xong. Những người đàn bà đã bắt đầu dùng đất có cỏ phủ lên, loại cỏ này họ nhặt trong những đống đổ nát hoặc mới cắt. Ngôi nhà chắc chỉ đến tối là có thể ở được.

Annuen, Matu, Papu và Racu chiều tối mới quay về, bình của họ đầy quả mâm xôi và quả việt quất,

Phút chốc, Oocđin và Annuia cũng xuất hiện, Annuia có một ít quả dâu trong bình và mắt cô ta đỏ hoe vì khóc; khi những người đàn bà khác thấy cô ta có ít quả dâu thì họ cười khẩy và hỏi cô ta đã làm gì trong rừng,

– Tôi mắng cô ta vì đã cãi cọ với Annuen, - Oocđin nói.

Annuia ngạc nhiên nhìn anh ta và mặt đỏ lên ở chừng nào có thể của làn da ngăm đen của cô ta. Annuen được phỉnh nịnh, nên trong ngôi nhà trát bùn, họ lại sống hòa thuận.

Khi hoàng hôn xuống, những người đàn bà đi vắt sữa tuần lộc. Oocđin muốn bàn lại những việc xảy ra lúc ban ngày, nhưng Gôriunôp ngầm ngăn lại, chỉ tay về phía Gôrôkhôp đang ngồi trên giường.

TÌNH THẾ CÀNG TRỞ NÊN PHỨC TẠP HƠN

Bỗng tiếng kêu than quen thuộc và kéo dài của người Ônkilôn thỉnh thoảng lại lắp lại, rền rĩ trong không khí. Tiếp đó có tiếng trống trận nổi lên. Hoảng sợ, các nhà du hành chạy ra khỏi căn nhà và trông thấy các chiến sĩ, những người đàn bà và trẻ con tụ tập quanh nhà Amnunđac. Hoàng hôn và sương mù đang tụ lại làm không thấy được họ đang làm gì, trong khi tiếng trống quái gở át mọi thứ tiếng khác. Họ toan đi đến gần những người Ônkilôn, nhưng thấy Annuia chạy về phía họ. Cô ta hổn hển nói nhanh:

– Đừng đi đến đây! Hãy quay trở về nhà chúng ta trong khi đàn bà đi vắng!

Cô ta chạy lên trước, các nhà du hành chạy theo sau. Vào đến nhà, Annuia nói với họ rằng các chiến sĩ được cử đi tìm họ từ sáng sớm đã thấy hồ linh thiêng biến mất, họ phát hiện thấy những vết chân của Gôriunôp và các bạn để lại trên lòng hồ cạn. Những vết chân trên bùn nhão phủ nền đá của hồ không thể không làm cho những người đi tìm đường có kinh nghiệm chú ý. Họ vội vàng quay trở lại và báo cho Amnunđac biết rằng ông phù thủy da trắng đã đến hồ linh thiêng và đã làm cho nước hồ cạn khô. Vì thế mà có những tiếng kêu than, trong khi tiếng trống truyền những tin ghê gớm này đến các trại khác.

– Các anh đã phạm sai lầm khi đến đây một mình mà không cùng đi với các chiến sĩ, - Gôrôkhôp lo ngại và nói bằng giọng trách móc. - Bây giờ, không đời nào họ tin rằng các anh không làm cho hồ cạn khô.

– Họ sẽ làm gì? - Oocđin hỏi.

– Họ cũng không biết làm thế nào nữa, - Annuia trả lời. - Họ khiếp sợ. Các chiến sĩ cũng thấy những khe nứt trên mặt đất. Người thủ lĩnh đã mời ông thầy cúng và đã ra lệnh hiến tế một con tuần lộc.

– Điều đó có nghĩa là sẽ có tế lễ và cầu xin quỷ thần vào buổi tối, - Gôriunôp nói. - Và không biết ông thầy cúng sẽ được quỷ thần khuyên bảo như thế nào. Có thể ông ta sẽ nói hiến tế chúng ta để cho quỷ thần bớt nổi giận.

– Người Ônkilôn không hiến tế bằng người, - Gôrôkhôp nói. – Vì lý do đó, chúng ta chẳng sợ gì cả. Tôi cho rằng ông thầy cũng sẽ bảo chúng ta phải rời vùng đất này càng sớm càng tốt.

– Đó không phải là đòn đau nhất ông ta có thể giáng xuống đầu chúng ta. Chúng ta có thể đi mặc dầu bây giờ không phải là lúc vượt qua biển trên băng vì nước biển còn mênh mông, - Gôriunôp nói.

– Phải, chưa đến đúng lúc, và tôi nghĩ rằng chúng ta không phải đi đâu cả, - Gôrôkhôp nói thêm. - Tôi sẽ nói chuyện với họ. Biết đâu tôi chả dàn xếp với họ được phần nào chăng.

Anh ta đi ra ngoài. Sau khi đợi một lát, Annuia chạy theo, vì Oocđin đã rỉ tai cô ta điều gì đó.

Lợi dụng lúc Gôrôkhôp và cánh đàn bà đi vắng, Gôriunôp nói cho Oocđin biết quyết định của anh ta và Côxtiacôp đối với Nhikita. Đến lượt mình, Oocđin nói với bạn rằng anh ta quả đã mắng Annuia vì cô ta đứng về phía các nhà du hành một cách quá lộ liễu và cãi nhau với những người đàn bà khác. Anh đã làm cho cô ta hiểu rằng vì quyền lợi của các nhà du hành, cô ta không được cãi cọ với những người trong cùng bộ lạc, nếu không, họ sẽ không tâm sự với cô ta nữa, Vì sự thù địch của những người Ônkilôn, nên các nhà du hành cần có một người nào đấy có thể tin cậy để biết được ý đồ của bộ lạc một cách sát sao.

Annuia đã khóc không phải vì bị mắng - cô biết vì sao mình bị mắng - mà khóc vì các nhà du hành sắp sửa ra đi. Cô vẫn do dự: sợi dây giằng buộc cô ta với bộ lạc vẫn còn mạnh mẽ và ý nghĩ đến một xứ sở xa lạ đang làm cô sợ hãi.

– Cô ấy sẽ nghĩ kỹ, - Oocđin kết luận, - và sẽ quen dần với ý nghĩ ấy rồi đến với chúng ta. Chúng tôi yêu nhau và sự chia lìa sẽ là điều đau khổ đối với chúng tôi.

– Nhưng tôi sợ Gôrôkhôp sẽ không đi, - Gôriunôp nói thêm. - Anh ta rất thích cuộc sống no nê và yên tĩnh như thế này.

– Được, nếu sự việc phát triển theo chiều hướng này thì tôi cho rằng sẽ chẳng có cuộc sống êm ấm nào đáng nói cả, - Oocđin nói.

– Anh cho rằng điều gì sẽ xảy ra?

– Anh có biết Annuia và tôi đã ở đâu không? Chúng tôi đến một trong những đồng cỏ có hồ ở gần đây. Ở đó, cứ nửa tiếng mặt hồ lại sủi bọt. Chúng tôi ngồi ở đấy đến hơn một tiếng đồng hồ mà chẳng thấy bọt hay hơi nước đâu cả.

– Thế à?

– So sánh điều đó với nhiều kẽ nứt trên mặt đất và với sự biến mất của hồ linh thiêng, ta dễ dàng rút ra kết luận là động đất đã biến đổi mạnh mẽ những điều kiện bên dưới thung lũng. Và tôi cảm thấy dường như đang ngồi trên một thùng thuốc nổ...

– Cũng như người Ônkilôn, - Côxtiacôp ngắt lời anh ta và cười. - Hồ này khô cạn, còn cái hồ khác thì ngừng sủi bọt. Vì thế chúng ta thấy không ấm, không lạnh. Tất cả những điều khác đang còn đó.

– Nếu tôi là anh thì tôi sẽ không cười sớm như vậy. Điều có thể xảy ra khác hẳn với suy nghĩ của chúng ta, - Oocđin nói tiếp, giọng nghiêm trang. - Khí hậu ấm và dễ chịu vô cùng của thung lũng ở giữa băng Bắc cực này tùy thuộc vào cái gì? Chỉ tùy thuộc vào sức nóng dưới đáy một núi lửa không còn hoạt động. Không có cái đó thì thung lũng này hoàn toàn bị chôn vùi bởi những tảng băng vững chắc được hình thành do tuyết tích dần lại.

– Ồ...! - Côxtiacôp kéo dài giọng, vẻ mặt nghiêm trang.

– Đúng! Vì động đất đã phá hỏng cơ cấu địa tầng, có nghĩa là đã bịt kín lối thoát hơi ấm từ lòng trái đất, có thể gây nên sự thay đổi dữ dội về khí hậu của thung lũng trong tương lai gần đây.

– Và kết liễu cuộc đời của mọi động vật, cây cỏ và con người, - Gôriunôp phụ họa.

– Phải, và sẽ kết liễu trong mùa đông tới. Chúng ta biết rằng ở đây mùa đông không gay gắt, thành thử động vật có thể tìm được thức ăn dưới tuyết.

– Nhưng phần lớn hơi nóng phả ra từ phía bắc thung lũng, chứ không phải từ những hồ sủi bọt. Chả lẽ không có gì thay đổi ở đây?

– Tôi ngờ vậy. Bởi vì đó là nơi chúng ta trải qua cuộc động đất đầu tiên. Có thể không phải tất cả những chỗ nứt đều tạo ra lối thoát cho nước sôi và hơi nước, bị chặn lại. Trong trường hợp này, khí hậu sẽ không thay đổi một cách triệt để. Nhưng ai có thể bảo đảm rằng trận động đất tiếp theo sẽ không hoàn tất công việc ấy?

– Các anh biết không? Tôi cho là chúng ta phải đến thung lũng Một nghìn làn khói một lần nữa và tìm xem cái gì đã xảy ra ở đây.

– Phải, điều đó có lẽ sẽ có lợi, nhưng tôi sợ Amnunđac sẽ không cho chúng ta đi.

– Tại sao?

– Bởi vì trận động đất thứ nhất xảy ra lúc chúng ta đang ở đấy. Với sự mê tín của họ, người Ônkilôn...

– Tôi hiểu. Nhưng chúng ta có thể đến đấy mà không nói với ai cả. Điều đó không làm cho sự việc xấu hơn bây giờ, vì chúng ta đã bị ghét bỏ.

– Nhưng có điều hơi đáng sợ là không có người hộ tống, chúng ta có thể gặp bọn Vampu, - Côxtiacôp nói.

– Hễ nghe thấy tiếng súng là chúng sẽ chạy. Vả lại, bầy chó sẽ luôn luôn báo cho chúng ta những sự nguy hiểm ban đêm cũng như ban ngày. Nếu chuyến đi nhẹ nhõm này, chúng ta có thể đi trong hai ngày và nghỉ đêm gần cái hồ xa nhất. Chúng ta không cần đi sâu vào thung lũng Một nghìn làn khói. Nếu hơi nước và nước sôi bốc lên, chúng ta sẽ trông thấy ngay.

– Rất đúng! - Gôriunôp nói. - Hôm sau chúng ta sẽ lên đường từ sáng sớm và không cho Gôrôkhôp và những người đàn bà cùng đi.

– Tôi muốn Annuia cùng đi với chúng ta.

– Để làm gì? Cô ta chỉ làm quẩn chân chúng ta thôi

– Không phải, cô ta đi bộ giỏi, ngoài ra nếu chúng ta đi một mình, chúng ta có thể làm cho người Ônkilôn nghi ngờ khi phải đi qua những trại của họ. Annuia sẽ là người hộ tống cho chúng ta.

– Một người đàn bà mà lại đi hộ tống cho ba người đàn ông ư? - Côxtiacôp cười.

– Phải, một người dẫn đường, một người theo dõi người Ônkilôn hoặc gọi thế nào cũng được, nếu anh muốn. Người Ônkilôn trong những trại ấy không biết mối quan hệ của chúng ta với Amnunđac đang căng thẳng. Hơn nữa, cô ta biết đường đến trại cực bắc vì cô ta ở thị tộc này và thực tế sẽ làm người hướng đạo, chúng ta sẽ khỏi mất nhiều thì giờ.

– Một lần nữa anh lại nói đúng! Được, bây giờ chúng ta quyết định: ngày mai sẽ ra đi lúc rạng sáng và nói với Annuia bí mật chuẩn bị ít thức ăn.

– Và đừng nói gì với Gôrôkhôp. Chúng ta hãy sửa soạn ba-lô và chuẩn bị súng ống trong khi không có ai ở đây.

Các nhà du hành vừa làm xong thì Annuia chạy vào, thở hổn hển.

– Nhikita nói với Amnunđac và các chiến sĩ một lúc lâu, - cô ta vội vàng nói. - Anh ta nói với họ rằng đất sẽ không rung chuyển hay nứt nữa, nước hồ linh thiêng sẽ đầy lại và mọi việc đều trở lại bình thường như cũ. Người Ônkilôn rất tức tối và muốn biết tại sao người da trắng lại làm như vậy. Họ nói: “Chúng ta cho họ mọi thứ: nhà cửa, thức ăn và vợ trẻ, nhưng họ không muốn đối xử tốt với chúng ta” - và những người đàn bà nói to: “Lấy sấm chớp của họ và đuổi họ về, không có họ chúng ta sống yên lành”. Rồi Nhikita lại nói, nhưng họ không nghe anh ta. Amnunđac đã quyết định họ phải chờ ông thầy cúng khấn thần linh và bảo họ phải làm gì.

– Nhikita đã dại mà hứa với họ rằng điều đó không bao giờ có thể xảy ra, - Gôriunôp nói.

– Và rút cuộc, sự việc sẽ do ông thầy cúng quyết định, không cần đến những lời hứa hẹn của Nhikita, - Côxtiacôp nói thêm.

– Tôi nghĩ rằng ông thầy cúng cũng chú ý đến nguyện vọng của quần chúng, - Oocđin nhận xét. - Lão là một lão già rất quỷ quyệt. Khi hắn thực hiện trôi chảy hành động của mình vào cái hôm chúng ta đến, chắc các anh nhớ hắn nhân danh quỷ thần mà nói rằng những điều rủi ro có thể không xảy ra trong khi người da trắng sống với người Ônkilôn. Hắn để một lối thoát cho mình và chứng tỏ mình đúng.

Gôrôkhôp bước vào và nói:

– Tôi đã làm cho họ yên tâm, nhưng ban đầu họ rất giận dữ, đặc biệt là đám đàn bà: “Đuổi chúng (tức chúng ta) đi!”. Họ hét lên: “Chúng ta đã cho họ một chỗ để sống, cho họ thức ăn, tất cả đồ dùng cùng những cô gái đẹp nhất, nhưng hãy xem họ đang làm gì cho chúng ta!”. Họ lên tiếng, lại lên tiếng! Vất vả lắm Amnunđac mới dẹp yên được họ bằng cách mời thầy cúng; ông ta bảo ông thầy cúng cũng sẽ đến và quyết định họ phải làm gì đối với người da trắng. Ông thầy cúng vừa đến và tôi bị đuổi ra.

– Chúng ta hy vọng chúng ta sẽ có mặt lúc làm lễ, - Gôriunôp nói.

– Điều này không phải bàn nữa, - Gôrôkhôp trả lời. - Ngay giây phút ông thầy cúng đến và trông thấy tôi, ông ta bảo Amnunđac là ông ta không muốn cho người da trắng nào có mặt.

– Nói một cách khác, phiên tòa sẽ xét xử trong lúc vắng mặt người bị cáo, - Côxtiacôp cười gằn. - Nhưng cánh đàn bà có thể đi được không?

– Họ đã ở đấy. Họ sẽ nói lại với chúng ta những gì ông thầy cúng sẽ nói.

Có lẽ Gôrôkhôp đã không chú ý đến Annuia, khi anh ta đi vào nhà, Nhân lúc anh không để ý đến, cô ta đã chạy ra ngoài khi nghe anh nói ông thầy cúng đã đến.

– Các anh có biết ở ngoài trời lạnh như thế nào không? - Gôrôkhôp nói thêm, Anh ta ngồi xuống cạnh bếp lửa và đưa tay lên hơ. - Tôi bị rét cứng khi tôi nói. Có một màn sương mù dày đặc và trời lạnh đến nỗi tôi có cảm tưởng mình trở về Cadatrie.

Oocđin và Gôriunôp nháy mắt cho nhau và đi ra ngoài. Một làn khí lạnh từ lâu họ chưa thấy bao quanh họ. Nhiệt độ có lẽ gần 0o và bóng tối dày đặc đến nỗi người ta không trông thấy gì cả. Ánh sáng từ bếp lửa lọt qua ống khói hầu như không thấy được qua màn sương mù dày đặc nằm lơ lửng trong không trung.

Từ căn nhà của thủ lĩnh vọng ra tiếng trống và tiếng nói của ông thầy cúng.

Đánh hơi thấy chủ đến, bầy chó chạy tới và sủa, hy vọng sẽ được vào nhà.

– Ồ, chúng cũng không chịu được rét, - Oocđin nói. - Không sao, hãy làm quen dần đi và chẳng bao lâu chúng mày sẽ sớm quay về với xứ sở lạnh lẽo của chúng mày.

– Nhưng ngày mai chúng ta có đi về phương bắc hay không? - Gôriunôp hỏi.

– Trước hết chúng ta phải tìm hiểu xem thần linh sẽ nói với ông thầy cúng thế nào. Chúng ta có thể phải chuồn khỏi đây ngay nhân lúc có sương mù.

– Không chắc chúng ta tìm được đường lúc ban đêm.

– Thế đàn chó dùng để làm gì? Chúng sẽ chỉ đường cho chúng ta, - Oocđin trả lời và vuốt ve con Cơrôt đang dụi mõm vào chân anh ta.

Khi họ về ngôi nhà trát bùn, Gôrôkhôp đang trùm chăn và chuẩn bị ngủ vì không biết làm gì. Gôriunôp và Oocđin đợi đến lúc anh ta bắt đầu ngáy rồi mới thảo luận với Côxtiacôp về khả năng chạy trốn ngay đêm nay. Sau đó, họ chuẩn bị một ít đồ đạc cần phải mang theo. Rồi họ ngồi bên bếp lửa và bồn chồn chờ cánh đàn bà về.

Cuối cùng, Annuia xuất hiện, cô ngồi xuống cạnh ngọn lửa, nhìn chằm chằm vào ngọn lửa và nói giọng đầy nước mắt:

– Ông thầy cúng nói rằng có thể có nhiều khó khăn đến với người Ônkilôn: sương giá, nước, lửa. Lời tiên tri của tổ tiên chúng ta là đúng. Người da trắng đến và những điều bất hạnh cũng bắt đầu. Người da trắng sẽ đi, nhưng rủi ro vẫn còn. Nếu họ có thể ngăn được thì mời họ đến. Chúng ta sẽ cầu nguyện và hiến tế. Ông ta nói lắp bắp không mạch lạc. Ông ta phải thử ba lần mới khấn được. Bây giờ thì ông ta nằm như chết và người Ônkilôn đang chờ đợi, hy vọng ông ta sẽ nói điều gì để trấn an họ.

Nhưng các nhà du hành lấy làm hài lòng về kết quả của lời tiên đoán. Ít nhất họ không bị trực tiếp kết tội là kẻ đã gây ra tai họa và không có lệnh bắt họ ngăn hoặc đuổi họ ra khỏi Vùng đất Xannhicôp. Nếu không có việc gì xảy ra trong vài tuần hoặc vài tháng tới thì người Ônkilôn sẽ quên nỗi sợ hãi và các nhà du hành có thể bình yên chờ ra đi khi thời cơ thuận lợi.

– Annuia, - Oocđin nói - sáng sớm ngày mai chúng ta sẽ đến thung lũng Một nghìn làn khói và anh muốn em cùng đi với anh, nhưng em đừng nói với người khác nhé.

– Tại sao các anh lại đến cái chỗ ma quái ấy làm gì?

– Để xem cái gì đang xảy ra ở đây và tìm xem những sự rủi ro của người Ônkilôn có sớm chấm dứt không?

– Các anh phát hiện được bằng cách nào? Ông thầy cúng không biết mà các anh lại biết ư?

– Em sẽ đi cùng với các anh và nhìn tận mắt. Anh sẽ giải thích mọi việc cho em. Chúng ta sẽ đi qua trại của thị tộc em. Em có biết con đường nào gần nhất không?

– Có chứ. Em đi nhiều lần rồi.

– Và em có tìm thấy đường giữa màn sương mù không?

– Em sẽ cố tìm. Em sẽ làm mọi việc anh cần đến em.

– Được, bây giờ em ngủ đi, chúng ta sẽ dậy sớm.

Họ vừa mới đi ngủ được một lát thì bốn người đàn bà đã hiện ra.

Ngôi nhà trát bùn vắng tanh vắng ngắt và trong một khoảnh khắc họ hoảng sợ khi nghĩ rằng người da trắng đã bí mật trốn đi, nhưng họ thấy ngay những người da trắng đang ngủ và sau khi ngồi sưởi ấm bên cạnh ngọn lửa, họ lên giường và thì thào nói chuyện với nhau. Các nhà du hành sau đó biết được rằng khi tỉnh dậy, ông thầy cúng nói: người da trắng không được đi, nếu không thì sẽ có những sự rủi ro hơn nhiều xảy ra. Chính vì vậy mà những người đàn bà trở về với họ.

SA MẠC ĐEN

Bình minh vừa mới hé thì ba nhà du hành và Annuia đã mặc áo ấm, mang ba-lô và súng, rời ngôi nhà trát bùn sau khi viết mấy chữ cho Gôrôkhôp để báo rằng họ đi xem hồ và sẽ trở về vào khoảng ngày thứ hai. Họ nói thêm họ để Gôrôkhôp ở lại cốt làm con tin cho người Ônkilôn. Sương mù rất dày đặc, nhưng Annuia đã nhanh chóng tìm thấy đường thẳng đến những trại ở phía bắc và dẫn tốp người đi một cách chắc chắn. Trời lạnh giục họ đi nhanh, cỏ phủ đầy sương muối và trên những cái hồ họ đi qua có một lớp băng mỏng dọc theo bờ.

– Hàng năm vào thời kỳ này chưa bao giờ lạnh đến như thế, - Annuia nói khi cô ta nhìn thấy băng.

– Vì thế mà chúng ta phải đến thung lũng Một nghìn làn khói. Chúng ta muốn biết tại sao trời lạnh, - Oocđin giải thích cho cô ta.

Sương mù chỉ tan vào lúc quá trưa, khi các nhà du hành đặt chân đến trại của thị tộc Annuia. Họ dừng lại để ăn uống. Đây là ngôi nhà cũng bị đổ trong trận động đất, nhưng hầu như đã dựng lại. Người trong nhà đón tiếp các nhà du hành một cách thân mật; cho đến bây giờ họ vẫn chưa biết gì về tình cảm và sự nghi ngờ đã nổi lên trong thị tộc Amnunđac đêm hôm trước. Họ biết rằng hồ linh thiêng đã biến mất, nhưng họ chưa biết những tin tức ghê gớm do hiệu trống truyền đi để bảo cho mọi người biết các nhà du hành đã bị buộc tội.

Sự có mặt của Annuia, người vốn được thị tộc yêu chuộng, xua tan ý nghĩ họ có thể có về việc những nhà du hành đang chạy trốn. Và khi người ta bảo họ rằng những người da trắng đang đi đâu thì ba chiến sĩ tình nguyện được cử đi hộ tống. Các nhà du hành không từ chối, điều đó càng làm cho họ không nghĩ rằng các nhà du hành đã vắng mặt mà thủ lĩnh không được biết.

Nghỉ một lúc, các nhà du hành lại tiếp tục cuộc hành trình, Trời đã ấm, nhưng người ta có ấn tượng lúc này là mùa thu, chứ không phải là mùa hè. Họ tìm con đường ngắn nhất để đến phía bắc. Đi được ba giờ thì họ thấy một vùng cỏ mọc lơ thơ, phút chốc cảnh tượng trở nên hoàn toàn hoang vắng. Sự thay đổi xảy ra trong thung lũng đi từ đằng xa cũng có thể thấy được. Họ không thấy những cột khói trắng ở chân trời và chỉ thấy bức tường đen chạy dọc theo ngoại vi hiện ra mờ mờ. Họ ngạc nhiên trước những gì đập vào mắt khi họ đi vào thung lũng Một nghìn làn khói. Không còn thấy một cột khói nào trong hàng nghìn cột khói thành từng luồng như cầu vồng ở đây, trước đây đã cuồn cuộn dâng lên; trong những đầm nước sôi, nước đã biến mất hoặc bất động, mặc dầu vẫn còn nóng. Khắp nơi, một sa mạc phún thạch đen trơ trụi và cằn cỗi trải dài, giống một bãi than xỉ có những kẽ nứt ngang dọc. Lúc này một luồng hơi nóng bốc lên và mỗi ngọn gió như một luồng hơi phát ra từ một lò luyện kim hay một lò nướng bánh khổng lồ làm cho bụi đen bốc mù mịt và quay cuồng quanh bình nguyên chết. Không khí nóng khi tràn qua sa mạc đã mất đi tính chất trong suốt, thành thử những vách đá đen ngòm trên vùng ngoại vi trông như đang trôi trên một cái hồ rộng và có những đường nét quái gở. Dường như có một đô thị lớn trên bờ hồ đối diện.

Với vẻ ngạc nhiên, các nhà du hành và các chiến sĩ nhìn ngắm lưu vực thay đổi, những người Ônkilôn đã đi hộ tống các nhà du hành lần trước thì kinh hoàng khi nhìn thấy cảnh tượng đó. Họ thì thào nói với nhau, cuối cùng họ hỏi:

– Hàng nghìn làn khói mà chúng tôi đã thấy ở đây bây giờ ở đâu? Những cái đầm mà chúng tôi nấu thịt ở đó ở đâu? Tóm lại tất cả những cái đó là gì? Các ông da trắng hãy bảo cho chúng tôi biết đi. Tại sao quỷ thần dưới đất thôi không nấu ăn nữa và tại sao lửa thần không cháy ở dưới ấy nữa? Họ đang ngủ hay đã chết, đã đi nơi khác?

Nhờ sự giúp đỡ của Annuia, Gôriunôp giải thích rằng tất cả là do kết quả của động đất. Họ chưa hiểu hết điều anh ta nói, nhưng đã rút ra một kết luận bất ngờ và chính xác.

– Điều đó có nghĩa là, chúng ta không nên đi xa như lần vừa rồi.

Thật ra thì không cần phải đi sâu vào sa mạc đen nữa, vả lại cũng khó mà đi sâu vào được, vì giữa bầu không khí nóng ấy, thở được là điều rất khó khăn. Trước khi họ ở chỗ này, hơi nước bốc lên phần nào đã giảm nhiệt độ, và mặc dầu ở đây nóng như trong một cái nhà tắm, người ta vẫn có thể chịu đựng được.

Ngắm nhìn lần cuối cùng cái sa mạc chết và cái “đô thị kỳ quái” nổi lên ở phía xa, các nhà du hành và những người hộ tống quay trở về, vào lúc mặt trời lặn, họ ngủ đêm bên cái hồ thứ nhất nằm trong vùng có cây cối. Ở đây vẫn ấm, gió bắc mang hơi nóng từ miền hoang dã đến. Sau khi đốt một đống lửa và nướng vài miếng thịt, họ thảo luận về tình hình hiện nay. Annuia nói chuyện với những người trong thị tộc, nên các nhà du hành có thể nói chuyện một cách thoải mái. Họ đã lo sợ.

– Anh kết luận gì về việc này, việc mà chúng ta thấy trong ngày hôm nay? - Gôriunôp hỏi.

– Tôi nghĩ là tình thế rất nghiêm trọng, - Oocđin trả lời. - Điều tôi đoán tỏ ra hoàn toàn đúng: động đất đã biến đổi đến tận gốc những điều kiện bên dưới thung lũng và cái lò sưởi của Vùng đất Xannhicôp - thung lũng Một nghìn làn khói có thể gọi như vậy - đã không làm nhiệm vụ của nó nữa. Đất ở đây vẫn còn nóng, nhưng nó sẽ lạnh ngay, không lâu nữa thung lũng sẽ giá lạnh và ốc đảo giữa băng ở Bắc cực này sẽ nhanh chóng biến mất.

– Vậy không thể trông mong vào cái gì khác được hay sao? - Côxtiacôp hỏi. - Đó phải chăng là kết quả duy nhất có thể có được?

– Không, nếu như sau sự hoạt động của núi lửa mà nó được biểu hiện ra qua các lò hơi, các hồ nước nóng và sủi bọt thì khi các thứ đó đã mất đi một cách tự nhiên, tức là sự chết chóc phải dẫn đến, song núi lửa tắt đi rất chậm, kéo dài hàng chục năm; mùa đông có lẽ sẽ từ từ dài hơn và rét hơn, sinh vật, cây cối và loài người sẽ phải chống lại những điều kiện hủy hoại đời sống trong một thời gian dài.

– Nhưng bây giờ chúng đang bị kết án tử hình và chi trong một mùa đông là chết. Có phải như vậy không?

– Phải, nếu lò sinh nhiệt không được khôi phục trong một vài tuần tới hoặc tháng tới.

– Tại sao anh cho rằng nó có thể được khôi phục?

– Theo ý kiến tôi, chẳng những nó có thể mà còn cần phải được khôi phục. Động đất đã khép những chỗ nứt, mà những chỗ nứt này đã để cho hơi nước và khí tuôn ra ngoài rất nhiều bởi ngọn núi lửa mà chúng ta không biết đã tắt hay đang ngủ. Sự bốc hơi này đã không ngừng lại, chỉ những chỗ nứt mới bị bít lại. Hơi và khí tích tụ sâu trong lòng đất và sớm hay muộn chúng cũng phải tìm một con đường thoát ra mặt đất; điều này càng xảy ra chậm thì sự bốc hơi càng tai hại hơn. Vì thế, chúng ta hy vọng sớm có một trận động đất nữa để mở những lỗ nứt cũ cho hơi và khí thoát ra, hoặc tạo những lỗ mới. Đó là giải pháp ít đau đớn đối với khủng hoảng, bởi vì, nếu sau khi đã tích tụ đến độ có thể nổ bùng, hơi và khí bốc lên mặt đất, thì kết cục sẽ là khôi phục các núi lửa, tức là dân cư sẽ chết không phải vì băng giá mà vì lửa.

– Đấy, câu chuyện là như vậy, - Côxtiacôp thốt lên. - Những người Ônkilôn bất hạnh, họ sẽ bị tiêu diệt bằng cách này hoặc cách khác.

– Chính sự cứu thoát duy nhất là trận động đất mới nữa, - Gôriunôp nói. - Tuy nhiên, họ vẫn cầu nguyện thần linh và hy vọng quả đất không bao giờ rung chuyển nữa.

– Đất rung chuyển càng sớm chừng nào càng tốt, bởi vì nếu điều đó xẩy ra trong mùa xuân tới thì cũng đã là quá muộn. Phần lớn những con vật không thể sống nổi trong băng giá 40- 50°dưới không, khi bão tuyết kéo dài ập đến, Người Ônkilôn có thể sống qua mùa đông trong nhà họ. Họ có khá nhiều củi, nhưng mùa hè năm sau họ sẽ chết đói vì không có thú săn bắn lớn nũa.

– Còn những con chim di cư, những củ ấu trụi, nấm, hoa quả và rễ cây thì sao? Anh nhìn đời quá đen tối đấy.

– Có lẽ. Dù sao thì họ cũng phải ăn ít và thức ăn của họ sẽ nghèo nàn hơn trước. Dĩ nhiên là họ có thể bắt đầu trồng lúa mì, rau cỏ và câu cá. Nhưng để làm được việc đó, họ cần phải có giống và dụng cụ. Ngoài ra, cũng cần có người dạy họ làm những việc ấy.

– Điều đó có nghĩa là khi chúng ta quay về trại, chúng ta cần phải nói với ông thầy cúng và Amnunđac rằng họ phải cầu nguyện cho một trận động đất mới. Nhưng nếu nó tạo ra những lỗ thông hơi mới trong nửa phần thung lũng ở về phía nam thì sao?

– Như vậy tai hại càng lớn bởi vì nó sẽ tiêu diệt cây cỏ trên một vùng khá rộng, có thể bao gồm những đồng cỏ cho tuần lộc ăn, các đồng cỏ và nhà cửa. Tuy nhiên, cũng còn hơn là chết rét.

– Nhưng chúng ta thì cần phải làm gì? - Côxtiacôp hỏi.

– Chúng ta cần phải ở trong thung lũng càng lâu càng tốt và cùng lắm mới phải ra đi, - Oocđin trả lời.

– Thời gian sẽ chỉ cho chúng ta phải làm gì. Nhưng bây giờ chúng ta phải chờ đợi để xem cái gì sẽ xảy ra, thời tiết sẽ thay đổi như thế nào và thái độ của người Ônkilôn sẽ ra sao. Nếu chúng ta ở lại thì sẽ ít nguy hiểm hơn là bị đuổi sớm, - Gôriunôp nói.

Mệt vì phải đi nhiều, các nhà du hành chẳng mấy chốc đã nằm yên và ngủ thiếp đi. Những người Ônkilôn thay phiên nhau canh gác.

HIẾN TẾ

Ngày hôm sau, các nhà du hành đã qua được trại cuối cùng, về nhà rất sớm. Gần nhà Amnunđac, người Ônkilôn đang vây quanh vài chiến sĩ của một trại gần đây, những chiến sĩ này mới đến và mang theo một tên Vampu vừa bị bắt.

Họ nói rằng sáng nay khi đi săn, họ gặp năm tên Vampu. Rõ ràng chúng là bọn trinh sát đang rình mò để ăn trộm một vài con tuần lộc nếu có thể được. Những người Ônkilôn tóm được chúng gần chỗ bầy tuần lộc; cuộc xô sát xảy ra, hai tên bị giết, còn hai tên trốn thoát, tên thứ năm bị thương và bị bắt làm tù binh để đem đến biếu các nhà du hành. Các chiến sĩ biết họ đang sưu tập da và sọ não của dã thú, và trong khi đến thung lũng Một nghìn làn khói, họ đã mang theo sọ não và xương của một tên Vampu bị chó sói ăn thịt. Người Ônkilôn nghĩ rằng một tên Vampu còn sống có lẽ có ích hơn đối với người da trắng. Tên tù binh đang đứng, tay bị trói quặt ra sau lưng. Mình mẩy hắn đầy máu, máu chảy ròng ròng từ nhiều chỗ giáo đâm và tên bắn. Hắn loạng choạng không đứng vững. Nhiều đàn bà và trẻ con vây quanh hắn. Họ ít có dịp nhìn sát mặt một tên Vampu, cho nên bây giờ, họ có thể tha hồ nhìn một người dã man bằng xương bằng thịt.

Trong khi các nhà du hành tuyên bố rằng họ rất lấy làm thú vị khi tên Vampu còn sống, Amnunđac ra lệnh cho các chiến sĩ trói nó vào gốc cây. Gôriunôp và các bạn của anh ta quyết định nhanh chóng đo kích thước và chụp ảnh rồi bảo Amnunđac thả nó ra.

Tên tù binh còn rất trẻ và cũng khỏe mạnh như mọi tên Vampu khác. Khó lòng đo được đầu nó, bởi vì tóc nó dính bết những bùn vì cáu bẩn đã lâu. Gôriunôp quyết định cắt tóc cho nó ngay. Anh ta bước đến, tay cầm một cái kéo sáng loáng. Tên này nghĩ rằng anh ta sắp giết nó, nên đã hoảng hốt kêu la. Tất cả những người Ônkilôn đều nhìn cái kéo trong tay Gôriunôp. Trước đây chưa bao giờ họ thấy những ai làm như vậy, cái kéo cũng làm họ chú ý. Tên tù binh cho rằng hắn sắp bị hành hình nên định cắn vào tay Gôriunôp. Răng hắn rất khỏe. Kết quả là hắn bị bịt ngay mồm lại. Cái thước đo sọ não sáng loáng làm hắn run bắn lên. Hắn mường tượng rằng việc đo đạc bằng thứ dụng cụ này và cái thước dây đang quàng vào người hắn là một thứ phù phép làm cho hắn chết một cách thảm khốc. Khi các nhà du hành mang đến một vật đen đen và đặt nó lên một cái giá bóng nhoáng, hắn nghe thấy những tiếng kêu lách cách nên vội nhắm nghiền mắt lại và chờ một tiếng sét đánh ngã gục. Thành thử hắn rất ngạc nhiên khi thấy mình không bị sát hại mà vẫn được yên thân.

Người Ônkilôn nhìn mọi động tác một cách thích thú.

Họ đã thấy người ta do đầu và thân thể lần trước, Đầu tiên là đàn bà, sau đó đến một vài chiến sĩ, trẻ con cũng được đo và cuối cùng, họ nghe thấy tiếng lách cách phát ra tử trong cái hộp đen đặt trên giá, nhưng họ không hiểu dùng làm gì.

Khi mọi việc đã xong xuôi, Gôriunôp đề nghị người thủ lĩnh thả tên tù binh ra, nhưng ông ta đã dứt khoát từ chối.

– Đêm nay chúng tôi lại cầu nguyện và quỷ thần sẽ nói với thầy cúng tên Vampu này có phải chết hay không, - Amnunđac nói. - Trước đây chưa bao giờ chúng tôi thả tù binh.

Hoàng hôn đã xuống và các nhà du hành đã mệt mỏi sau một cuộc đi chơi xa và làm việc với tên tù binh; họ khoan khoái trở về nhà sạch sẽ của họ và ngồi bên ngọn lửa bập bùng. Sương mù bao phủ dày đặc và trời đã trở rét. Gôrôkhôp nói với họ rằng ngày hôm đó cũng như ngày hôm trước sương mù vẫn còn kéo dài cho đến trưa. Trong suốt hai ngày liền, mặc dầu người ta thấy mặt trời, trời vẫn lạnh như ở Cadatria vào lúc này trong năm). Ngày hôm ấy người ta nhận thấy những con chim sa yến bắt đầu bay về phương nam, còn ngỗng và vịt bị lạnh cũng sắp bay đi báo hiệu trời trở rét. Sau hai đêm băng giá cỏ ngoài bãi đã quắt đi và nằm rạp xuống, những lá trên cây không kịp vàng úa mà đã bị rụng. Người Ônkilôn lấy làm ngạc nhiên nói rằng họ thường bị sương mù và sương giá như vậy chậm hơn một tháng và những con chim cũng đã bay về phương nam sớm hơn thường lệ. Vì lạnh, cho nên nghi lễ sẽ cử hành tối hôm ấy.

Khi trời tối, Gôrôkhôp đi xem thử ông thầy cúng đã đến chưa và xem người da trắng có được phép dự lễ không. Anh ta quay về và báo tin chỉ có các chiến sĩ được dự lễ, còn tất cả đàn bà trẻ con phải đi ra khỏi nhà. Vì trời rét, Amnunđac đề nghị các nhà du hành để đàn bà và trẻ con ở trong ngôi nhà trát bùn của họ trong khi lễ cử hành.

– Tôi cho rằng họ đang ngấm ngầm mưu tính một điều gì không hay, - Oocđin nói khi Gôrôkhôp ngừng giọng. - Họ đã đuổi những người đàn bà đi để chúng ta không thể biết gì hết qua những người đàn bà này.

– Có thể lắm, - Gôriunôp trả lời. - Nhưng chúng ta không thể làm gì để ngăn họ lại và tốt hơn hết là chúng ta hãy thận trọng. Anh hỏi Annuia xem trước đây đàn bà có bao giờ bị cấm dự lễ không?

Annuia nói cho họ biết những lễ nghi như thế có trước khi bộ lạc bắt đầu đánh nhau với bọn Vampu.

Phút chốc, ngôi nhà trát bùn đầy đàn bà và trẻ con, nhiều người trước đây đã đến ngôi nhà người da trắng, đặc biệt những khi họ vắng nhà. Nhưng bây giờ, tất cả cánh đàn bà ở đây nên họ hoàn toàn thoải mái, họ mang thịt và bánh kếp đến nấu bữa chiều. Ngôi nhà rộn rã tiếng cười nói, tiếng kêu thét của trẻ con và tiếng khóc của những đứa bé mới sinh. Nhìn đám người vui vẻ và vô tư này - những người mới đây đã muốn đuổi người da trắng và buộc tội họ gây ra những điều bất hạnh thì giờ đây đang tán gẫu và nói đùa với họ, những con người xa lạ - các nhà du hành không thể không nghĩ đến những điều họ đã thấy hôm trước trên miền hoang dã đen và đến mối hiểm họa bị tiêu diệt đối với bộ lạc thời đồ đá này nếu tình thế không thay đổi.

– Tôi đã suy nghĩ tất cả và không thể quyết định, - Gôriunôp nói với Oocđin khi theo anh ta đến góc căn nhà, khi tiếng cười nói của những người đàn bà bắt đầu làm họ buồn bã, - về việc chúng ta có cần phải nói với người Ônkilôn nguy cơ đang lơ lửng trên đầu họ và gợi ý với họ đi về phương nam với chúng ta hay không.

– Tôi đã nghĩ đến điều đó, - Oocđin trả lời. - Ý kiến của tôi là nói gì bây giờ cũng đều quá sớm. Biển chưa đóng băng và họ không có thuyền. Hơn nữa, không ai có thể nói chắc điều sợ hãi của tôi có được xác minh hay không và sự việc sẽ diễn biến như thế nào nếu lò cung cấp nhiệt được khôi phục bằng cách nào đó, có lẽ mọi việc sẽ thay đổi tốt hơn trong vài chục năm sau.

– Nếu nó không được khôi phục và nếu mùa đông đến ngay với chúng ta thì sao?

– Ngay cả khi đó, chúng ta cũng phải giữ bí mật. Làm thế nào mà họ có thể vượt băng trong đêm Bắc cực tối như bưng trong khi không có đầy đủ quần áo ấm, củi đốt, hoặc tuần lộc, bởi chúng sẽ chết đói trong mấy ngày đầu tiên của cuộc hành trình. Không, dù sao họ cũng phải sống qua mùa đông này và đến mùa xuân, khi thấy tuyết không còn tan nữa, khi tất cả những con vật đã chết thì họ sẽ hiểu rằng hy vọng duy nhất có thể sống sót được là rời vùng đất này.

– Tôi cho rằng anh đúng. Đến mùa xuân chúng ta có thể quay về với một đoàn thám hiểm lớn mà Viện hàn lâm sẽ trang bị để nghiên cứu vùng đất này cùng với cư dân của nó trước khi nó hoàn toàn bị tuyết chôn vùi, rồi ta sẽ thu xếp cho người Ônkilôn đi một cách dễ dàng, bởi vì lúc ấy họ sẽ thấy cần phải đi.

– Còn bây giờ họ chỉ yêu cầu chúng ta ngăn chặn tai họa!

Theo đề nghị của Gôrôkhôp, những người đàn bà đã nhảy múa sau bữa cơm chiều. Họ cho trẻ con và người đàn bà già ngồi dọc theo tường, cởi quần áo ra, nắm tay nhau và bắt đầu nhảy quanh ngọn lửa. Họ nhảy, thỉnh thoảng lại giơ chân phải và chân trái lên, lúc thì giơ tay, cúi nghiêng mình về các phía quay tròn theo một giai điệu đơn giản mà họ hát. Với những vũ khúc này, họ vui với những người đàn ông trong đêm dài Bắc cực mỗi khi họ cảm thấy chán vì phải ngồi ru rú trong nhà. Thoạt đầu, tiếng hát và nhịp nhảy chậm chạp, dường như người múa một cách miễn cưỡng, nhưng rồi vũ điệu dần dần sinh động hẳn lên cho đến khi những người đàn bà quay tít, đến nỗi làm người xem phải chóng mặt và ù tai vì tiếng dậm chân, tiếng vỗ tay và tiếng reo inh tai nhức óc. Những thân hình đen thui uốn éo trong một vũ khúc điên cuồng, những bím tóc quay tròn trong không khí, những cái vòng đeo cổ nhảy nhót trên gò ngực, cổ tay múa may phía trước, phía sau. Mắt họ long lanh, môi họ hé mở để lộ những hàm răng trắng như ngọc. Cuối cùng mệt nhoài, họ ngồi phịch xuống đất và duỗi chân quanh ngọn lửa, mỗi người một tư thế khác nhau, họ thở hổn hển và sửa lại khố. Những vết xăm đen xanh đặc biệt nổi rõ trên những thân hình nhễ nhại mồ hôi: những hình thù kỳ cục, như hoa lá, mặt trời và đầu động vật được vẽ ra bằng tất cả sự tưởng tượng của những họa sĩ nguyên thủy. Các họa sĩ này là những người đàn bà đã già, giữa đêm dài Bắc cực họ nhuộm mình cho các cô gái và cố vượt người khác về những hình vẽ nguệch ngoạc này. Chúng tôi đã miêu tả những dấu vết trên mình người vợ hai Amnunđac, người đàn bà có trổ rắn trên mình. Nhưng ở Annuia thì khác: phần trước cơ thể cô ta vẽ đầy lá và hoa, có những hình dáng khác nhau, còn giữa bả vai cô ta có hình mặt trời đang mọc. Ánh mặt trời chiếu tỏa lên cổ, lên vai và xuống lưng. Bên dưới có hình hai mảnh trăng lưỡi liềm giáp bên nhau. Ở Racu thì lại là những đường chữ chi trước ngực và đường lượn sóng trên lưng, phía trên xương bả vai và phía dưới là những đường có hình xoắn ốc. Các cô gái rất tự hào về những hình trổ rối tinh rối mù trên cơ thể mình và phô ra một cách kiêu hãnh. Khi các cô ra mắt, những hình vẽ này làm cho các chiến sĩ trẻ chú ý để chọn vợ.

Sau khi nghỉ ngơi một lúc, cánh đàn bà ngồi thành hình bán nguyệt đối diện với các nhà du hành và bắt đầu một trò chơi. Người đàn bà ngồi xa nhất phía bên phải dùng tay trái vỗ lên vai người ngồi cạnh và kêu: “thứ nhất”, người ấy lại vỗ vào người bên cạnh và kêu: “thứ hai”, rồi cứ thế tiếp tục cho đến người đàn bà xa nhất ngồi bên trái. Nếu người nào quên số đếm thì người bên phải và bên trái cùng vỗ và cười ầm lên. Từ chỗ xa nhất bên trái, tiếng vỗ tay truyền ngược lại; lần này là tay phải. Họ lại đếm bắt đầu từ người thứ nhất, nhưng đến giữa, họ lại quay sang vỗ từ bên phải. Như vậy người chơi dễ quên số đếm và thường gây ra cãi lộn, làm cho mọi người khoái chí. Khi những người đàn bà đã mệt vì trò chơi này, họ lại bắt đầu trò chơi khác. Từ chỗ ngồi xổm, họ vươn tay ra đằng trước, cùng một lúc hất chân phải về phía ngọn lửa rồi co lại rất nhanh và hất chân trái lên, nếu có người nào hất nhầm chân hoặc là hất chậm thì bị những người ngồi bên cạnh đẩy, cô ta sẽ ngã lộn nhào, chổng vó lên trời, mọi người lấy làm khoái chí, Họ bị kích thích đến cao độ và những người đàn bà bắt đầu xô nhau chẳng vì lý do gì cả, cuối cùng tất cả ngã sóng soài, chân quay về phía ngọn lửa và tiếng cười nổi lên như sấm.

– Những điệu nhảy và những trò chơi này, - Gôriunôp nhận xét - là những bài thể dục tuyệt vời giúp cho những người đàn bà vượt qua nỗi bứt rứt bồn chồn khi phải ngồi lâu trong mùa đông.

– Phải, những người đàn ông có nhiều hoạt động thú vị như săn bắn, chăn tuần lộc hoặc đốn củi, nhưng những người đàn bà ngồi ru rú trong nhà, chẳng có việc gì làm ngoài một số việc vặt trong nhà, Oocđin nói.

– Trò vui thứ nhất được gọi là “chuỗi hạt”. Trò vui thứ hai được gọi là “nhái”. Có một trò vui nữa mà họ gọi là “thử thách”, đó là một cuộc vui không ồn ào, - Gôrôkhôp nói với các nhà du hành. Quay về phía những người đàn bà, anh ta nói:

– Các chị chơi trò “thử thách” đi.

Những người đàn bà ngồi xổm dậy.

– Trong chúng ta ai là người nhẫn nại nhất trong mùa đông trước? - một người hỏi. - Chị phải không, Annuen?

– Phải, - Annuen đáp, giọng dứt khoát.

– Và tôi chính là người nhẫn nại nhất trong thị tộc, - Annuia tuyên bố.

– Ở đây chúng tôi không biết chị và phải xem là chị nói có đúng không. Vậy chị nằm xuống trước đi, - người đàn bà quyết định.

Họ mang đến một tấm da và trải trên mặt đất giữa hình bán nguyệt, gần ngọn lửa và Annuia nằm ngửa ra. Annuen lấy một cái cốc, đổ nước đẩy và đặt nó lên bụng Annuia. Rồi cô ta ngồi xuống cạnh chân và bắt đầu cù vào gan bàn chân. Những người đàn bà khác bắt đầu đếm, người đàn bà chịu thử thách phải nằm yên để không làm sóng một giọt nước cho đến khi đếm hết số mười. Muốn làm được như vậy, cô ta phải nín thở. Mặc dầu chân đàn bà chai lại vì phải đi chân không, nhưng chỉ có một vài người có thể chịu được thử thách. Nhiều người không chịu được vì người xem cố ý đếm chậm. Người đàn bà chịu thử thách được mệnh danh là nhẫn nại và có quyền cù chân những người thua cuộc.

Lần này Annuia không chịu đựng được, cô ta đã cười phá lên khi người ta đếm đến chín; quả là tình địch của cô ta đã cù rất có nghệ thuật.

– Như vậy là chị nói dối, - Annuen tuyên bố, vẻ hằn học. - Chị chưa bao giờ chịu đựng được.

– Chị thì có, - Annuia hăng máu cãi lại.

– Người khác sẽ bảo cho chị rõ! Nếu không tin, chị có thể thử em, em không sợ một cuộc thử thách lớn, - Annuen nói, vẻ kiêu căng.

– Chị ta cũng có thể làm như vậy được, - những người khác xen vào.

– Annuen, làm cho các anh xem đi, - Oocdin nói.

Annuen nằm vào chỗ Annuia trên tấm da. Annuia lại đổ nước đầy cốc, đặt nó trên bụng cao hơn, gần phía ngực và bắt đầu cù quanh rốn là nơi nhạy cảm nhất trong cơ thể. Nhưng Annuen vẫn nằm trơ như một khúc gỗ và chịu đựng.

– Chị cố mà chịu đựng nhé! - cô ta vừa nói một cách mỉa mai, vừa đứng bật dậy và ném cốc nước đầy vào mặt Annuia. Đó là đặc quyền của người vượt qua được thử thách lớn. Annuia lẳng lặng lau má và chịu bẽ mặt rút lui.

Những người đàn bà lần lượt nằm xuống để chịu thử thách và Annuen làm cho tất cả mọi người hoặc sớm hoặc muộn đều phải cười, và vẩy nước vào người họ trước khi họ đứng dậy, làm cho mọi người càng cười thích thú.

Những người đàn bà đến hơ khô tay bên ngọn lửa và cười khi thấy một người khác lại bị vẩy nước như thế. Chỉ có một người đàn bà khác chịu được sự thử thách. Và khi mọi người đã chơi hết lượt, Annuia nói rằng cô ta muốn được thử lần nữa, nhưng với điều kiện là người đàn bà vừa thành công cù cô ta. Annuen phản đối, nhưng biết họ ghen nhau, những người khác lập luận rằng vì trước đây Annuia được công nhận là người nhẫn nại nên cô ta có quyền được thử lần thứ hai. Thậm chí Annuia đồng ý chịu đựng một cuộc thử thách lớn và cô ta đã can đảm chịu đựng được, nhưng cô ta không dùng quyền lực của mình để đổ nước vào người cũ mình. Ồ, nếu người đó là Annuen, cô ta sẽ đổ tất cả nước trong cốc vào mặt ngay.

– Hay quá! Bây giờ anh đã có được hai vị hôn thê chịu đựng rất giỏi, - Gôriunôp chúc mừng Oocđin.

– Và còn ghen nhau nữa chứ, - Côxtiacôp đế thêm.

– Đúng là phải như vậy, - Oocđin cười. - Anh ta vui vẻ vì thấy Annuia đã gỡ lại được danh dự của mình,

Họ ngồi nói chuyện phiếm bên bếp lửa nữa, nhưng ngay sau đó, một ông già xuất hiện và nói với những người đàn bà rằng họ có thể quay về nhà của Amnunđac. Nghi lễ đã xong.

– Ông thầy cúng nói gì vậy? Thần linh đã bộc lộ gì với ông ta? Cái gì sắp xảy ra cho chúng ta? - người ta hỏi ông già như vậy.

– Ngày mai các bà sẽ biết mọi chuyện, nhưng bây giờ các bà hãy quay về nhà và đi ngủ – ông già thoái thác và đi ra.

Những người đàn bà mặc quần áo và đánh thức trẻ con đang ngủ trong góc nhà và tụ tập bên ngoài. Người ta nghe họ nói với nhau ở ngoài kia:

– Trời lại trở rét! Ôi, rét quá! Lại có sương mù nữa! Nắm lấy tay nhau, kẻo lạc đường!

Annuia cùng đi với họ để cố gắng biết kết quả của buổi lễ. Đến chỗ đó cô ta trở về và nói:

– Amnunđac và tất cả các chiến sĩ đã đi đâu hết, có lẽ là đưa ông thầy cúng. Không có ai ở trong nhà trừ hai ông già, một trong hai người ấy đã đi ngủ còn người thứ hai mắng tôi vì đã hỏi.

– Theo tôi hiểu, - Gôriunôp nói, - tốt hơn hết là đi ngủ. Muốn biết việc gì thì phải đợi đến mai.

Nếu các nhà du hành biết quỷ thần ra lệnh cho ông thầy cúng những gì và người Ônkilôn đi đâu thì họ không thể nằm ngủ yên lành.

Sau khi nghi lễ xong, tất cả các chiến sĩ có mặt trong nhà thủ lĩnh theo nhau đi về hướng tây-nam, bất chấp mây mù và sương giá. Đi đầu đám rước là những người cầm đuốc, sau đó là Amnunđac, ông thầy cúng, học trò ông thầy cúng và bốn người Ônkilôn. Họ mang người Vampu trên một cái cáng. Các chiến sĩ khác, vũ khí đầy đủ, lặng lẽ đi theo, Người ta chỉ nghe thấy tiếng chân bước nhẹ, tiếng tên chạm nhau trong bao và tiếng cáng kêu cót két. Đi giữa sương mủ mà họ không lạc đường. Những người cầm đuốc dẫn đám rước kỳ quặc này qua các khu rừng, đồng cỏ, đến hồ linh thiêng. Bên hồ, người tù binh tay chân bị trói chặt được đặt lên phiến đá dùng để hiến tế. Ông thầy cúng đứng trên đầu anh ta và người học trò đứng dưới chân. Amnunđac và các chiến sĩ đứng quanh phiến đá thành hình bán nguyệt, đối diện với hồ, đáy hồ vẫn khô. Tất cả các chiến sĩ đốt đuốc và giơ lên trên đầu; ông thầy cúng cầm trống lục lạc, bắt đầu cầu nguyện xong làm lễ hiến tế. Những ngọn đuốc hắt ánh sáng đỏ lung linh lên phiến đá đen, lên người đàn ông trần truồng đầy lông lá đang nằm dài trên phiến đá, lên ông thầy cúng trong bộ quần áo kỳ dị, tay giơ cái trống lục lạc lên cao làm vang ra những tiếng ầm ầm vang và lên nửa vòng người đầy vũ khí, gài lông đại bàng trên tóc. Những gương mặt nghiêm nghị ngẩng nhìn ông thầy cúng với vẻ kính trọng. Xung quanh, một màn sương mù dày đặc bay lơ lửng thỉnh thoảng lại bị xé toạc ra, làm hiện rõ những vách đá đen và đáy hồ rải đá miệng đen ngòm. Đối với người Ônkilôn cũng như bất cứ ai, nghi lễ long trọng trong hoàn cảnh như thế không thể không gây ấn tượng sâu sắc. Tất nhiên, tên tù binh đoán được điều gì sẽ xảy ra, hắn trợn tròn hai mắt và toàn thân dúm lại. Sau tiếng trống lục lạc báo hiệu lúc đầu nhằm kêu gọi và gợi sự chú ý của thần linh, ông thầy cúng buông tay xuống rồi ngẩng khuôn mặt nhăn nheo và hốc hác lên, nhìn chằm chằm vào màn sương mù đang đùn lên và bắt đầu khấn thần linh bằng một giọng ồm ồm:

– Ômmolông, Amnunghen, Iagani! - ông ta gọi, nhắc đi nhắc lại mãi những tên này.– Hỡi những vị thần linh cai quản địa ngục, tôi gọi tên các ngài. Chúng tôi đã mang cho các ngài một con người để hiến tế, một vật hiến tế có máu đỏ đang bốc khói. Xin các ngài hãy nhận lấy và đừng rung đất của chúng tôi nữa. Xin hãy khép những chỗ nứt lại, cho nước trở về hồ, Ômmolông, Amnunghen, lagani hãy nghe chúng tôi nói, chúng tôi đang cầu khấn các ngài!

Khi gọi tên các thần linh, ông thầy cúng gào to lên và những cái tên kỳ quặc này đập vào các vách đá quanh hồ, vang vọng, dường như quỷ thần ở địa ngục đang trả lời và lắp lại tên mình. Sau khi nói lời cuối cùng, bất thình lình, ông thầy cúng rút con dao bằng đá dùng để hiến tế ở thắt lưng ra và cúi xuống rất nhanh, đâm vào ngực tên Vampu, ngập đến tận cán. Người dã man rống lên một tiếng khủng khiếp và tiếng thét của anh ta cũng dội vào vách đá. Để con dao nằm tại chỗ, ông thầy cúng giẫm lên mặt người Vampu rồi đánh trống lục lạc.

Khi tên Vampu không còn giãy giụa nữa, ông thầy cúng rút dao ra, lau dao vào lớp da bằng lông lá của tên Vampu, rồi nói:

– Hãy mang vật hiến tế này ném nó xuống cửa địa ngục.

Sáu chiến sĩ thận trọng nâng xác nó lên và khiêng qua những hòn đá dốc và trơn đến một cái hố, còn một số chiến sĩ khác cầm đuốc soi đường đằng trước và hai bên. Gần hố, các chiến sĩ ngạc nhiên và vui sướng kêu lên:

– Nước, có nước!

Quả thật cái hố trước đây chỉ là một cái miệng há hốc đen ngòm ăn sâu vào lòng đất thì bây giờ đã có nước róc rách bên bờ.

– Quỷ thần ở địa ngục đã nhận vật hiến tế của chúng ta, - ông thầy cúng nói lớn. - Nhìn kìa! Nước đang quay về hồ linh thiêng. Nhanh lên, buộc một hòn đá vào chân vật hiến tế và ném nó xuống hố.

Đặt xác tên Vampu xuống hòn đá, các chiến sĩ cởi dây trói ở tay nó ra và lấy dây buộc một hòn đá lớn vào chân, nâng cái xác lên, đu đưa trong tay và lăng mạnh xuống hố, nước đã chảy tràn lên lòng hồ. Những gợn sóng đen phản chiếu ánh sáng đỏ lung linh của những ngọn đuốc, khép lại trên đầu người dã man.

– Mang một con tuần lộc hiến tế đến đây, - ông thầy cúng ra lệnh. - Chúng ta sẽ dâng lễ vật cho thần linh trên trời.

Hai chiến sĩ tách ra khỏi hàng của những người cầm đuốc, chạy đến và túm lấy sừng một con tuần lộc trắng, dẫn nó lại. Những cái sừng của tuần lộc này được trang điểm bằng những dải băng bằng da có màu sắc, lông nó cũng lấm tấm đất son. Thấy đuốc, con vật hoảng sợ, bước lùi lại và rống lên. Con vật bị kéo đến, nâng lên phiến đá và bị ngã gục dưới chân ông thầy cúng.

Một lần nữa, tiếng trống lục lạc lại vang lên và ông thầy cúng cầu nguyện thần linh trên trời, xin các thần làm cho thời tiết ấm lại, ngừng sương giá và bảo vệ các bầy tuần lộc. Một lần nữa con dao hiến tế lại lóe lên, chọc vào cổ con tuần lộc. Máu tươi vọt ra ngoài làm ố bộ lông của nó và con vật lăn ra bất động. Nó được để lên phiến đá, cái đầu bị cắt lại để biếu ông thầy cúng theo thường lệ.

Nước hồ dâng lên nhanh chóng và khi ông thầy cúng đã vái xong nước thần từ địa ngục trở về, bước xuống khỏi phiến đá thì phần sâu nhất của lòng hồ đã bị nước làm ngập. Theo tục lễ cũ, cái đầu của con tuần lộc được đặt trên cáng và toàn thể đám rước quay về đường cũ.

NHỮNG NGÀY CUỐI CÙNG SỐNG VỚI NHỮNG NGƯỜI ÔNKILÔN

Sáng hôm sau, các nhà du hành ngạc nhiên khi biết đã có một trận động đất trong đêm và hồ lại đầy nước. Hiện tượng thứ hai có thể được giải thích bằng hiện tượng thứ nhất, nhưng tại sao họ lại không cảm thấy? Hóa ra chỉ có hai người già ở lại nhà Amnunđac sau khi các chiến sĩ ra đi, mới cảm thấy. Họ đang ngủ và có một chấn động khá mạnh làm họ bừng tỉnh, chạy ra ngoài, nhưng thấy mọi việc vẫn bình yên và đất chỉ rung nhẹ nên họ trở vào nhà ngay bởi vì có sương giá.

– Tại sao chúng ta lại không cảm thấy gì nhỉ? - Gôriunôp muốn biết. - Có thể những người già ấy đã nằm mơ chăng? Trong ngôi nhà trát bùn của chúng ta, có nhiều người nhưng không ai nhận thấy có động đất.

– Động đất có thể xảy ra được khi căn nhà trát bùn của chúng ta rung bởi những người đàn bà nhảy múa không? - Oocđin kêu lên.

– Có thể lắm, lúc đó một chấn động nếu không mạnh quá, thì có thể dễ dàng không nhận thấy.

– Tuy nhiên nó khôi phục mối liên hệ của hồ linh thiêng với... - Oocđin ấp úng.

– Với cái gì?

– Tôi muốn nói là với biển, nhưng nhớ lại rằng hồ có một chỗ thông ra biển trước đây và khô cạn đi không phải vì cái lỗ thông đã bị bít lại mà vì có sự giảm lượng nước từ thung lũng chảy vào trong hồ.

– Chúng ta phải khám phá điều đó. Điều này rất quan trọng để xác định tại sao nước lại xuất hiện. Những người Ônkilôn nói rằng nó chảy lên từ miệng núi lửa.

– Nếu chúng ta đến đấy mà nước lại biến đi thì chúng ta lại sẽ bị buộc tội và khó khăn sẽ đến với chúng ta. Không, tốt hơn hết là chúng ta hãy chờ và cùng đến đó với Amnunđac, - Côxtiacôp nói.

Các nhà du hành biết thêm được điều gì đã xảy ra đêm ấy. Người ta bảo rằng tên Vampu bị bắt đã cởi dây trói và trốn thoát được trong khi chiến sĩ canh hắn ngủ gật bên ngọn lửa. Tin tức này do Annuia mang về. Cô là người đầu tiên quay về sau buổi vắt sữa sáng.

– Người Ônkilôn biết được có nước ở trong hồ và thấy nó dâng lên vào lúc nào? - Oocđin ngạc nhiên hỏi.

– Họ hành lễ bên hồ linh thiêng lúc ban đêm. Amnunđac, ông thầy cúng và tất cả các chiến sĩ đều đến đây. Họ hiến tế một con tuần lộc trắng và nước bây giờ đã dâng lên, - Annuia nói và vui vẻ nhìn, rõ ràng cô ta tin vào hiệu quả của nghi lễ và hiến tế.

– Hiến tế! - Gôriunôp nói, giọng lè nhè, rồi im lặng. - Anh ta liên hệ việc hiến tế bí mật trong đêm với việc tất cả đàn bà và trẻ con bị đuổi ra khỏi nhà thủ lĩnh cùng việc tên tù binh trốn thoát và nghi ngờ các sự việc đã xảy ra.

Sau đó, lợi dụng lúc tất cả những người đàn bà và Gôrôkhôp vắng mặt, anh ta trao đổi với hai người bạn về sự nghi ngờ của mình.

– Chúng ta phải khám phá xem điều chúng ta nghĩ có đúng không, - anh ta kết luận. - Bởi vì nếu họ đã bắt đầu bằng việc hiến tế người sống tức là tên Vampu thì sau đó họ có thể hiến tế chúng ta, nếu những điều bất hạnh của họ vẫn tiếp diễn.

Nhưng không thể biết được điều gì cả. Các chiến sĩ nhiệt tình bảo họ rằng ban đêm trong khi khấn thần linh, ông thầy cúng đã được lệnh hiến vật hiến tế thông thường, một con tuần lộc trắng bên hồ linh thiêng, do đó nước đã chảy ra ngoài miệng núi lửa và tràn vào đầy hồ. Họ phủ nhận có một trận động đất. Dĩ nhiên là họ không nhận thấy nó trên đường đến hồ hoặc trong khi hành lễ bên hồ.

Một vài ngày trôi qua, bây giờ chỉ mới đầu tháng tám, nhưng dường như đã là cuối thu. Đêm lạnh, có mây mù và sương muối, lá rụng từ trên cây xuống mà không úa vàng, cỏ đã úa và héo đi. Những con chim di cư đã bay đi và hồ vắng tanh; lúc này băng giá hoàn toàn về ban đêm và hầu như tan đi về buổi chiều. Nhiều khi mặt trời nấp sau những đám mây thấp và hầu như không đem lại một chút hơi ấm nào. Những người đàn bà lấy quần áo mùa đông trong bao ra và vội vàng vá víu lại. Những người đàn ông dùng tất cả thì giờ để nhặt củi. Một lần nữa, các nhà du hành lại nhận thấy những cái nhìn thù địch hướng về mình và những người đàn bà lại bắt đầu bỏ nhà đến ở tại nhà Amnunđac, trừ Annuia. Theo lời khuyên của Oocđin, Annuia cũng bắt đầu đi ra khỏi nhà cùng với họ, để không lộ ra sự thủy chung của mình với người khách lạ và dễ dàng biết được ý định của người Ônkilôn.

Từ sáng ngày 15-8, một cơn gió bấc mạnh bốc lên và một cơn bão tuyết thực sự xảy ra. Tuyết xuống rất nhiều và nhiệt độ xuống đến một vài độ dưới không. Gần trưa, tuyết ngừng rơi và khi các nhà du hành ló ra khỏi ngôi nhà trát bùn thì họ thấy Vùng đất Xannhicôp trong chiếc áo mùa đông đẹp đẽ. Đồng cỏ nằm dưới một cái chăn bằng tuyết rất dày và cây cối trong rừng trụi lá, đầy tuyết phủ. Những người Ônkilôn cũng ra khỏi nhà và nhìn quanh, vợ của các nhà du hành cũng nhập vào bọn họ.

Lúc hoàng hôn, Amnunđac đến thăm các nhà du hành. Từ hôm động đất, nhà bị đổ, ông ta chưa đến thăm họ. Ông ta ngồi bên ngọn lửa, hơ tay, nhìn chằm chằm vào ngọn lửa, nói:

– Cái gì đang xảy ra cho chúng tôi, hở các ông da trắng? Mùa đông đến sớm hơn thường lệ một tháng. Cây đã bị sương giá trước khi úa vàng. Chim đã bay xa. Trời lạnh. Nếu tuyết tiếp tục rơi, tất cả những con tuần lộc của chúng tôi sẽ chết đói. Bò, ngựa, tê giác cũng sẽ chết. Và những người Ônkilôn đến lúc đó sẽ ăn gì?

Các nhà du hành im lặng lắng nghe, họ biết lý do tại sao có sương giá và biết trong khi các sông ngầm dưới đất sưởi ấm thung lũng đã bị tắc nghẽn thì không hy vọng tốt hơn được. Nhưng ai có thể nói bao giờ thì những con sông ngầm này không bị tắc nữa và họ có thể nói gì để làm cho Amnunđac hy vọng.

Thấy các nhà du hành không trả lời, người thủ lĩnh đứng dậy, giơ tay đe dọa nói:

– Các ông sẽ phải chịu hết trách nhiệm về những điều đó. Các ông từ xứ sở đầy tuyết, đầy sương giá đến đây và mang theo những thứ đó. Bởi vì các ông thích sống trên vùng đất trắng xóa. Các ông da trắng ạ, các ông muốn giết tất cả người Ônkilôn để chiếm đất của chúng tôi. Người Tructri đã làm tổ tiên chúng tôi phải đến đây và các ông phù thủy da trắng có quyền lực cũng muốn giết tất cả chúng tôi!

Nói xong, ông ta quay ngoắt lại và bước ra khỏi nhà. Các nhà du hành nhìn nhau bối rối. Khi người thủ lĩnh đã đi khỏi, Gôriunôp nói:

– Chúng ta không thể chần chừ được nữa. Ngày mai chúng ta phải đi sớm; có một cơn gió bấc, hồ đóng băng và không có mây mù, còn tuyết thì không dày.

– Phải, nếu tuyết lại rơi thì chúng ta sẽ khó khăn vì không có ván trượt tuyết, - Côxtiacôp nói thêm.

– Và chúng ta cũng không có quần áo mùa đông. Mọi cái đều để ở căn cứ, - Oocđin phụ họa.

– Các anh muốn làm gì thì làm, nhưng tôi sẽ ở lại với người Ônkilôn, - Gôrôkhôp nói quả quyết. - Sương giá sẽ qua đi nhanh chóng và mọi việc sẽ trở lại bình thường. Tôi không nghĩ rằng các anh vượt được băng để đến Côtennưi đâu.

Ba người nói thế nào Gôrôkhôp cũng không thay đổi ý kiến. Anh ta vẫn khư khư cho rằng: ở Vùng đất Xannhicôp tốt hơn ở Cadatrie; thức ăn nhiều hơn, anh ta có vợ đẹp, có nhà cửa ấm áp và chẳng phải than phiền gì cả, anh ta nói như vậy.

– Nếu anh bị giết như tên Vampu thì sao? Nếu họ bắt anh làm vật hiến tế cho thần của họ để chấm dứt sương giá thì sao? - Gôriunôp hỏi.

– Các anh nói vu vơ, tên Vampu trốn thoát, những người Ônkilôn không giết người. Nếu họ giết thì họ đã khử chúng ta từ lâu, chứ không lên nói với chúng ta như Amnunđac vừa rồi. Họ sẽ đến cầu xin chúng ta, nhưng chắc chắn họ sẽ không nộp chúng ta cho thần của họ.

Im lặng, đầy đau khổ,

Lúc này, Gôrôkhôp đứng dậy và đi ra. Một vài phút sau, Annuia xuất hiện.

– Amnunđac vừa ở nhà các anh về và nói với chúng em rằng, các anh sẽ không được có vợ là người Ônkilôn nữa. Ông ta nói rằng, cho đến khi các anh chấm dứt được băng giá và tuyết thì chúng em sống trong ngôi nhà của Amnunđac và không được lên chỗ các anh, nếu không thì sẽ bị trừng phạt. Và tất cả những người đàn ông và đàn bà đều hét lên: “Đáng lẽ chúng ta phải làm như vậy từ lâu, phải làm cho họ sống không vợ, không sữa, không bánh”. Em đề nghị được phép đến lấy chăn lông thôi. Ông ta bảo: “Đi, nhưng phải trở về ngay!”.

Annuia lấy cái chăn lông của mình và rỉ tai Oocđin:

– Đêm nay, khi mọi người đã ngủ, em sẽ đến với anh và báo cho anh những gì em biết. Em cảm thấy gay go lắm.

Cô ta chạy đi và các nhà du hành cảm thấy bực tức.

– Ngày mai, chúng ta phải đi từ lúc rạng sáng, - Côxtiacôp nói, - Rõ ràng đó chỉ là phương sách đầu tiên trong một chuỗi sự bó buộc đang sáng ngời đối với chúng ta để ép ta làm sao cho mùa đông đến chậm.

– Và nếu chúng ta do dự thì chúng ta sẽ bị cầm tù. Khi đã có người gác cửa, lúc đó khó lòng trốn được, - Gôriunôp nói thêm.

– Chúng ta phải chuẩn bị mọi thứ trong khi Gôrôkhôp đi vắng, - Oocđin nói.

– Tuy vậy, cần chú ý xem hắn đi đâu, có phải hắn đến Amnunđac để nói với ông ta về kế hoạch của chúng ta không?

Gôrôkhôp và những người đàn bà không trở về. Chiều hôm ấy, các nhà du hành tự nấu bữa ăn chiều, pha chè và chuẩn bị ba-lô. Họ thức khuya để trao đổi tình hình. Hình như Gôrôkhôp ngủ lại ở nhà Annunđac.

Đến nửa đêm, Annuia đánh thức Oocđin dậy.

– Các anh phải đi càng nhanh càng tốt, - cô ta thì thào, - Các chiến sĩ nói rằng quỷ thần ở địa ngục chỉ làm nước hồ linh thiêng đầy trở lại sau khi một tên Vampu đã được hiến tế. Các thiên thần chỉ được dùng một con tuần lộc, nên họ tức giận tung sương giá và tuyết xuống vùng đất của người Ônkilôn. Họ phải dùng một vật hiến tế tốt hơn. Người ta không nói rõ là vật gì, nhưng em cho rằng họ muốn nói đến các anh.

– Nhikita có nghe thấy không?

– Không, điều đó xảy ra trước khi anh ta đến. Họ không nói gì cả khi có mặt anh ta. Anh ta đến và bảo họ rằng anh ta muốn trở thành người Ônkilôn và anh ta sẽ bỏ các anh để đến sống với họ. Anh ta nói rằng, anh ta không muốn làm điều gì phương hại đến người Ônkilôn. Suốt cả buổi đó, anh ta nói vùng đất của các anh xấu như thế nào, bây giờ người Ônkilôn biết tại sao các anh đến đây, các anh đi tìm một vùng đất tốt cho bộ lạc của các anh. Amnunđac nói: “Vậy thì họ là những tên do thám! Nhưng chúng ta sẽ không để họ đi, nếu không họ sẽ trở lại với một đoàn chiến binh lớn và dùng chớp đánh lại chúng ta. Nếu vậy, người Ônkilôn sẽ bị tiêu diệt hết!”.

– Nikita có nói gì về việc chúng tôi muốn đi vào ngày mai không?

– Không, anh ta chỉ nói về anh ta thôi. Amnunđac khen ngợi anh ta và trả vợ cho anh ta, ông ta bảo các chiến sĩ gọi ông thầy cúng đến đây vào ngày mai. Họ sẽ làm lễ vào buổi tối và em nghĩ chắc lại xoay quanh chuyện các anh và chuyện tuyết đấy thôi.

– Phải, Annuia ạ, các anh sẽ ra đi vào lúc bình minh. Em sẽ làm gì? Em có đi với anh không?

– Anh đi đâu thì em đi đấy, nếu ở xứ sở của anh, em được làm vợ cả, - Annuia trả lời.

– Em không phải là vợ cả mà là vợ duy nhất của anh.

Họ nói chuyện một lúc lâu và khi đồng hồ của Oocđin chỉ gần sáng, họ đánh thức những người kia dậy và sau khi ăn sáng một cách vội vàng, họ rời căn nhà ấm cúng của họ để ra đi không bao giờ trở lại. Họ ghi mấy chữ cho Gôrôkhôp, bảo anh ta báo với Amnunđac rằng: họ đi lấy quần áo ấm và chỉ ngày hôm sau sẽ trở lại. Nếu anh ta muốn đuổi theo họ thì anh ta còn có đủ thì giờ vì họ chờ anh ta hai ngày bên rìa thung lũng. Họ báo với anh ta rằng mùa đông ở Xannhicôp rất khắc nghiệt và không tốt hơn ở Cadatrie. Họ viết cho anh ta rằng anh ta có thể đến muộn cùng với người Ônkilôn để lấy số thịt Nhikiphôrôp chuẩn bị, vì số thịt dùng cho cuộc hành trình của họ đã thừa.

Một ngọn lửa vẫn cháy trong ngôi nhà trát bùn, thành thử ít nhất trong một lát, khói sẽ làm cho người Ônkilôn bớt nghi kỵ. Họ đã khéo thu xếp giường chiếu để làm cho người nào, khi nhìn vào trong, cũng nghĩ rằng họ đang ngủ say. Chỉ mình Annuia đem theo chăn và tất cả quần áo.

Tuyết rơi ít nên vết chân của họ được xóa đi rất nhanh. Họ tin Nhikita bất cứ giá nào cũng sẽ ngăn không cho người Ônkilôn đuổi theo họ cho đến khi trời tối. Họ để lại cho anh ta con Pêxơtơrutca bằng cách khóa chặt con chó trong ngôi nhà trát bùn.

Khi trời rạng sáng, họ đã đến được cánh đồng cỏ lân cận mà họ khó nhận ra, cách trại một vài cây số. Mới bốn tháng mà vạn vật đã thay đổi. Hồi đó, họ có những ấn tượng mới lạ, có sự hứng thú đã khám phá ra được vùng đất đầy bí ẩn cần được giải thích và có niềm vui đã tìm ra một mùa xuân thiên nhiên với màu xanh mơn mởn. Nhưng bây giờ không còn gì nữa ngoài những khu rừng trơ trọi và những cánh đồng tuyết phủ. Họ đang chạy trốn một dân tộc ngu dốt. Trước mắt họ là cuộc hành trình dài, buồn tẻ và nguy hiếm tìm đến đất liền. Một người trong bọn họ đã từng chia bùi sẻ ngọt với họ bây giờ đã lừa dối họ. Nhưng họ lo cho số phận của anh ta. Và cuối cùng, cũng không kém phần quan trọng, có những người đàn bà họ đã yêu, nhưng buộc phải để những người này ở lại. Chỉ có Oocđin là hớn hở vì có Annuia đi bên cạnh, anh ta vui ra mặt. Vì anh ta mà nàng đã cắt đứt quan hệ với mọi người thân, với cuộc sống nàng đã được giáo dục, nuôi dưỡng, dạy dỗ, rời quê hương không thèm ngoái lại để đi đến một thế giới thật xa lạ và đáng sợ đối với nàng.

Họ đến căn cứ vào lúc sẩm tối và làm cho Nhikiphôrôp vui sướng vì đã lâu không được tin tức gì về họ. Ở căn cứ, mọi thứ đều được sắp xếp gọn gàng, có nhiều thịt và củi dự trữ. Bầy chó được ăn no và nhởn nhơ, chỉ có một con chó bị gấu đè chết trong lúc đi săn. Anh chàng Côdắc lấy làm ngạc nhiên khi người ta bảo rằng đoàn thám hiểm đang rời vùng đất phong phú này.

– Tôi vất vả mà không được cái gì cả! - anh ta buồn bã nói. Tôi cố gắng để làm gì: đi săn thú, kéo chúng về phơi và nướng. Tôi bắn nhiều thứ để làm gì, tôi đốn nhiều củi để làm gì? Mẹ kiếp, thành thử ra mọi thứ phải để lại cho bầy gấu!

– Capitôn, đừng ca cẩm nữa, người chứ không phải gấu sẽ ăn số thịt này. Gôrôkhôp cùng với người Ônkilôn sẽ mang thịt về trại của họ.

– Sao? Gôrôkhôp ở lại đây à? – người Côdắc ngạc nhiên hỏi.

– Phải, anh ta quyết định ở lại, anh ta đang yêu và nói rằng ở đây tốt hơn ở Cadatrie.

– Anh ta quyết định như vậy ư! Ôi! Quả thật là đồ chó chết. Anh ta có vợ ở Cadatrie, nhưng nói thật, vợ anh ta già và đanh đá.

– Trong khi cô vợ ở đây thì trẻ và tốt bụng. Anh ta chẳng khác gì một bá tước trên vùng đất này.

– Nhưng người này là ai? Có người tiễn anh phải không? – người Côdắc hỏi và chỉ Annuia.

– Không, đây là vợ tôi, - Oocđin trả lời, - cô ta về đất liền với chúng ta.

– Tôi hiểu, - Nhikiphôrôp kéo dài giọng và tò mò nhìn Annuia đang bối rối; cô ta không kịp hiểu những lời lẽ được trao đổi rất nhanh, nhưng cũng biết rằng cánh đàn ông đang nói về cô ta.

– Như thế là đáng lẽ là Nhikita thì lại là người đàn bà bộ lạc ấy đi với chúng ta. Tôi không biết làm thế nào để lo liệu cho những con chó, cô ta không thay thế Nhikita được và chắc rằng trước đây cô ta chưa bao giờ thấy chó. Đó là chưa nói đến việc biết điều khiển một cái xe trượt tuyết. Ôi thật là lôi thôi!

Cứ cái giọng ấy, Nhikiphôrôp tiếp tục thuyết lý một lúc, trong khi ngồi cạnh đống lửa, nơi các nhà du hành đang tụ tập. Annuia nấu thức ăn khéo đã phần nào làm cho anh ta nguội dần. Thậm chí đến gần tối, anh ta nói:

– Anh có một người vợ tốt, thật chăm chỉ, Xêmion Pêtrôvich ạ. Cô ta chắc phải yêu anh lắm nên mới quyết định rời bỏ dân tộc mình để đến một xứ sở xa lạ bên kia biển cả. Còn vợ các anh thì thế nào? – anh ta quay sang những người khác. - Họ không muốn đến hay sao?

– Không, - Gôriunôp nói. - Anh ta kể lại với người Côdắc một cách vắn tắt và bảo tại sao họ phải nhanh chóng rời khỏi vùng đất.

– Nếu mọi việc tốt lành thì chúng ta sẽ quay về vào mùa xuân năm sau.

Trong khi ăn, Nhikiphôrôp nói rằng không thể rời thung lũng ngay được bởi vì đống tuyết đã sụt xuống rất nhiều trong mùa hè và không đến đỉnh núi được mà chỉ có thể đi qua các gờ cao nhất, từ đó họ phải trèo lên các tảng đá cao khoảng mười lăm mét. Cần phải tạo một lối đi và xẻ các bậc thang trước khi những xe trượt tuyết chở phần còn lại của trang bị lên đỉnh gò. Đống tuyết cũng cần phải được chú ý, trên nó có một lớp băng dày và các bậc cần phải xẻ, phải làm những bậc thang dọc theo chiều dài của nó.

– Nhưng tôi không nghĩ rằng chúng ta có thể sắp xếp mọi việc trong một ngày, - anh ta kết luận.

– Chúng ta có hai ngày, - Gôriunôp nói. - Chúng tôi hứa với Nhikita rằng chúng ta sẽ chờ hai ngày, có lẽ anh ta sẽ thay đổi ý định và đi theo chúng ta.

LỤT

Các nhà du hành nghỉ đêm trong lều của Nhikiphôrôp. Lều vẫn ở trong hang, tuyết tan về mùa hè đã làm cho nó rộng hoác. Buổi sáng, họ bắt đầu xẻ các bậc thang dọc theo cồn tuyết.

Mọi người hăng hái làm việc và đến gần chiều họ đã lên đến đỉnh cồn. Đỉnh cồn rộng từ 4 đến 10 mét và trải rộng khoảng 100 mét về cả hai phía. Ở phía xa, nó hẹp dần xuống và chỉ một con sơn dương mới có thể vượt qua được. Trên cồn tuyết dựng lên một bức tường mà điểm thấp nhất cao ít nhất 10 mét. Nó có những đường gờ lúc thấp lúc cao, dọc theo đó, một người trèo núi có kinh nghiệm có thể leo đến tận đỉnh. Tuy nhiên, chúng quá cao đối với bầy chó và đối với những người mang nặng, cho nên các nhà du hành phải làm những đường trung gian. Những đường gờ này cũng dễ làm vì đá ba-dan dễ bong. Mặc dầu thế, họ vẫn bận túi bụi cả ngày. Nhìn quanh đường gờ, Gôriunôp nói:

– Các anh có nghĩ rằng chúng ta cần phải đưa tất cả đồ đạc của chúng ta và những xe trượt tuyết lên đây trong ngày hôm nay không?

– Để làm gì? - Côxtiacôp hỏi. - Ngủ ở dưới tiện hơn; đây thì dễ bị lăn ra ngoài và bị rơi xuống dốc.

– Chúng ta sẽ ngủ ở căn cứ nhưng nếu chúng ta mang mọi thứ lên ngày hôm nay thì hơn. Lý do như thế này: người ta cho là chúng ta sẽ quay về trại của Amnunđac tối nay, bởi vì theo lời chúng ta dặn trong giấy, Gôrôkhôp sẽ nói với người thủ lĩnh điều đó. Nhưng khi thấy chúng ta không về, ông ta có thể sai các chiến sĩ đi theo chúng ta. Những người Ônkilôn biết đường. Họ sẽ ở đây từ sáng sớm và nếu chúng ta để xe trượt tuyết và mọi thứ khác ở căn cứ thì chúng ta sẽ bị tóm cổ. Tôi nghĩ là chúng ta không nỡ lòng bắn họ, nếu chúng ta mang mọi thứ lên gờ thì chúng ta lên đây rất nhanh và dễ phá các bậc thang. Anh nhìn kìa, ở đây chỉ cần san đi mười mét, là họ không thể leo tới được, như vậy chúng ta sẽ an toàn.

– Tôi cho rằng anh nói đúng, - Côxtiacôp đồng ý.

– Phải, nhưng những con chó thì sao? - Nhikiphôrôp hỏi. - Chó tập trung ở đây sẽ rất chật chội.

– Chúng có thể ở lại trong hang. Chúng sẽ chạy lên đây một cách nhanh chóng, không khó khăn gì.

Họ quyết định như vậy rồi lợi dụng thì giờ còn lại trong ngày bắt đầu đưa trang bị lên, nhưng việc đó quả không dễ. Mặc dầu các bậc thang đã được tạo ra, nhưng chó không thể kéo những xe trượt tuyết chở nặng lên sườn dốc được. Do đó phải trút bớt đồ đạc, mỗi đợt và phải chở nhiều lần. Điều đó làm cho họ bận rộn mãi đến tối. Và cuối cùng, mọi thứ, bao gồm thịt dự trữ, củi và các xe trượt tuyết được đưa lên một cách an toàn, chỉ có bao ngủ, đồ pha trà và nấu ăn phải để lại ở căn cứ.

Có nhiều củi đến nỗi họ có thể dùng để nhóm lửa thường xuyên, làm cho bầy gấu không dám lảng vảng đến gần, Nhikiphôrôp nói rằng trong mùa hè gấu thường đến và chỉ nhờ nấp trong hang nên anh ta mới không bị gấu vồ và giữ được thịt khỏi bị gấu cướp đi, vì mùi thịt đã hấp dẫn chúng.

Con Belukha bao giờ cũng đánh thức anh ta dậy đúng giờ và anh ta có thể nấp đằng sau tảng băng ở lối ra vào để bắn bất kỳ con thú ăn đêm nào dám đến cào phá lớp băng phủ kín thịt bên trong.

Anh chàng Côdắc bảo với các bạn rằng hai trận động đất đã làm cho anh ta hết vía. Cả hai lần anh nhảy vọt ra khỏi hang vì sợ hang sập. Gần đây, những tảng đá từ những vách đá rơi xuống “như một trận mưa đá” làm đất đá nứt nẻ.

Làm việc quá mệt, các nhà du hành quay vào hang sớm, họ nằm dài giữa bốn đống lửa và ngủ thiếp đi. Cơrốt và Belukha canh gác. Gần nửa đêm, họ thức dậy vì nghe một tiếng chấn động ở dưới đất rất mạnh. Hoảng hốt, họ chống tay ngồi nhỏm dậy và lắng nghe. Từ lòng đất vọng lên những tiếng ầm ầm rất rõ dường như có những cỗ xe bò chở nặng đang đi trên một con đường gập ghềnh; phút chốc, cộng thêm với tiếng ầm ầm là tiếng đá đổ rơi từ trên vách đá xuống. Đất nơi mọi người nằm rung chuyển. Bây giờ tất cả những âm thanh này đều bị tiếng chó nhốt trong hang, sủa át đi.

Các nhà du hành đang ở ngoài trời và khá xa chân vách đá nên không cần chạy đi đâu cả. Họ tiếp tục nằm trong các bao và rất hoảng sợ.

Trận chấn động thứ hai còn dữ dội hơn trận chấn động thứ nhất, các nhà du hành cảm thấy bị tung nhẹ lên; ngọn lửa trong đống lửa đang bập bùng, củi và than cháy âm ỉ bay khắp mọi phía. Gần đâu đây có tiếng răng rắc và Gôriunôp nằm đối diện với lối ra vào trong hang - lều vừa được dựng lên không lâu và là nơi các nhà du hành đã ngủ đêm trước, - thấy một vài hòn băng lớn rời khỏi mái trần hình bán nguyệt.

– May mà chúng ta ở đây, chứ không phải ở trong hang, - anh ta kêu lên. - Nếu không, lúc này chúng ta ở đó đã bị đè bẹp.

– Còn bầy chó không bị đè chứ, chúng chạy thoát chứ? - Oocđin hoảng hốt nói.

– Chưa chắc đâu! Hang của chúng nhỏ và lại ở chỗ cao nhất và dày nhất của đống tuyết.

– Nếu chúng ta để chúng đi ra ngoài, chúng sẽ chạy tản đi mất, - Nhikiphôrôp nói. - Chẳng có gì để buộc chúng lại, các cỗ xe trượt tuyết đều ở trên gờ. Chúng ta hãy để chúng tại chỗ.

Nhưng một loạt chấn động dữ dội khác lại làm cho các nhà du hành thay đổi ý định. Những con chó gầm gừ trông rất tội nghiệp, rõ ràng chúng đã đánh hơi thấy nguy hiểm. Nhikiphôrôp cầm rìu trong tay, người lắc lư như đang ở trên mạn một con tàu gặp bão. Anh ta chạy đến chỗ hang, phá những tảng băng bịt lối ra vào và cho chó ra. Ra đến ngoài, chúng thôi không rên rỉ nữa và bắt đầu nhảy cỡn lên mừng rỡ. Chúng chỉ chạy cách hang một quãng ngắn rồi tụ lại thành một cụm và nhìn người đội trưởng, đuôi vẫy vẫy. Nhikiphôrôp buộc chúng thành từng nhóm và để cho chúng nằm xuống đất gần các đống lửa. Anh ta nhìn qua ba cái hang và quay lại nói:

– Bầy chó sợ là phải. Băng ở trên đầu chúng đã vỡ ra và có những cái lỗ lớn rộng bằng cả nắm tay. Tôi sợ băng có thể rơi bất cứ lúc nào.

– Có thể là nhà cửa của người Ônkilôn đã đổ ụp một lần nữa, - Gôriunôp nói.

– Bây giờ họ cho tai họa mới này là do việc chúng ta ra đi, - Côxtiacôp nhận xét.

– Hoặc là do một người trong bọn chúng ta đã ở lại sau, - Oocđin nói thêm. - Bây giờ Gôrôkhôp khó mà trốn thoát.

Annuia im lặng, lắng nghe, nhưng mắt cô ta ngấn lệ. Lại thêm một tai họa nữa cho thị tộc và cho tất cả nhân dân cô, mặc dầu cô ta rời bỏ bộ lạc mình, nhưng cô ta rất rầu rĩ.

– Có lẽ trận động đất này sẽ làm cho mọi việc tốt hơn, - Oocđin nói, cố gắng an ủi cô ta. – Nếu nó khôi phục được những con sông ngầm để có nước nóng và hơi ấm thì khí hậu có thể ấm trở lại, đời sống của người Ônkilôn lại tiếp tục như trước. Còn nhà cửa thì dễ làm lại.

Annuia đã hiểu tại sao sương giá lại xuống sớm như vậy và lời phỏng đoán của Oocđin đã làm cô yên tâm. Cô nhìn anh ta bằng con mắt biết ơn và bẽn lẽn vuốt ve tay anh.

– Tại sao họ không làm như chúng ta. Tôi chắc rằng nhà chúng ta không bị đổ, – cô ta nói, phá tan sự im lặng.

– Có thể sau khi chúng ta đi, họ sẽ bắt đầu dựng theo kiểu khác. Những “ông phù thủy” đã ra đi, nhưng nhà cửa của họ vẫn không làm sao cả, họ sẽ nói như vậy, - Gôriunôp nhận xét.

– Anh có nghĩ rằng có thể có một sự phún xuất ở phía bắc thung lũng không? – Côxtiacôp hỏi.

Vô tình mọi người đều quay về phía bắc. Nhưng bầu trời vẫn phủ mây đen, không có một ánh hào quang nào để chứng tỏ rằng phún thạch đã bắt đầu phun ra ở đâu đó.

Những chấn động lại tiếp tục, nhưng yếu hơn, và cuối cùng các nhà du hành mệt lả, họ ngủ thiếp đi.

Nhưng họ không ngủ được lâu, người này rồi người khác thức dậy nhìn quanh một cách lo ngại, nhưng khi thấy mọi vật vẫn bình yên, đống tuyết không vỡ và đống lửa vẫn cháy đều, họ lại gục đầu lim dim ngủ. Một đôi lần Nhikiphôrôp tỉnh dậy lấy củi vào lửa. Thời gian trôi đi như vậy trong đêm tối khủng khiếp đó.

Cuối cùng, ở phía đông, những đám mây sáng hơn và những tia sáng hồng của mặt trời chưa ló ra in thành vệt trên mây. Trong màn sương đã mờ mờ hiện lên những cái chóp và những đỉnh núi gần đây rõ lên bộ phận của bức tường trắng toát phủ đầy tuyết. Về phía bắc đã rõ lên những dải rừng. Những đống tuyết dường như to lên và trắng ra, ánh sáng từ những đống lửa lụi dần đi. Không khí lạnh lẽo trước lúc bình minh làm cho những người đang ngủ thức dậy.

– Chúng ta hãy đun nước sôi pha trà khi trời vẫn còn tối, - Gôriunôp gợi ý. - Và sau đó bắt tay vào việc trước khi đoàn người tìm đến.

– Tôi cũng nghĩ như vậy, - Nhikiphôrôp nói. - Nếu chúng ta ra đi thì tốt hơn hết là nên đi ngay.

– Nhưng nếu lò cung cấp nhiệt của Vùng đất Xannhicôp hoạt động lại thì có thể chúng ta không phải đi? - Oocđin nói.

– Chúng ta thử xem có hiện tượng gì như thế xảy ra trong ngày không, nếu trời ấm và tuyết tan thì giả thuyết của anh sẽ đúng. Nhưng dù sao chúng ta cũng cần phải có một đường để trốn thoát, - Gôriunôp quyết định.

Trời sáng dần, ánh nắng rực rỡ nhuộm đỏ những đám mây bị xé ra ở phương đông và khu rừng đen thẫm hiện rõ phía bắc. Bức tường đen của các vách đá bao quanh thung lũng trải rộng trên mỗi bờ và hình như không thay đổi mặc dầu đá và các tảng đá đã rơi suốt đêm.

Nhikiphôrôp nhóm đống lửa, lấy ấm và đến bên đống tuyết có nước chảy ri rỉ và đắp thành một cái ao cạnh gò băng, các nhà du hành nghe anh ta hoảng sợ kêu lên:

– Trời ơi! Nước tràn khắp nơi rồi!

Các nhà du hành chạy đến chỗ anh ta, họ nhảy qua đống lửa, khói và lửa bao phủ không cho thấy quang cảnh xung quanh. Họ ngạc nhiên dừng lại bởi vì cách chân đống tuyết một trăm mét, nơi mà ngày hôm trước nền đất có lẫn đá đã bị một lớp tuyết dày bao phủ, ở đó có một dải nước đục ngầu và phẳng lặng chạy dài đến chỗ lùm cây cũng đã ngập nước, Cái hồ mới này đã xuất hiện lúc ban đêm, chạy dài về cả hai phía hình như đến tận chân núi. Chỉ vùng phía nam thung lũng, nơi có các đống tuyết là không ngập nước. Nước chảy ùa dưới chân gò tuyết, cách khoảng 10 bước và róc rách tuôn vào cái hồ đã ngăn các nhà du hành khỏi phần còn lại của thung lũng.

Như thế là, đáng lẽ bị phun thạch phun thì chúng ta lại bị một trận lụt sau một cơn động đất? Côxtiacôp nói, phá tan sự im lặng.

– Nhưng nhìn kìa! Nước đang dâng lên! - Oocđin kêu lên.

Họ đến bên dòng nước và thấy quả là như vậy, tuyết trên mặt đất đã bị ướt, lún xuống và vỡ ra, nước đầy những mảng tuyết tan, đang tràn đến chỗ họ.

– Nào các bạn, chúng ta không nên để lỡ phút nào - Gôriunôp kêu lên. - Chúng ta hãy lấy đồ đạc và chạy nhanh lên gò, chi nửa tiếng nữa, trại của chúng ta sẽ bị ngập.

– Nhưng chúng ta không thể đi từ đây lên được - Côxtiacôp phản đối, - chúng ta sẽ bị bao vây.

– Anh sợ gò tuyết bị ngập nước hay sao? Chúng ta sẽ mở một con đường lên đến tận đỉnh trước khi nước ngập. Đừng quên rằng nó cao ít nhất 100 mét trên nền thung lũng.

– Chúng ta đã đưa xe trượt tuyết và những gì sưu tập được lên từ ngày hôm qua thì hay quá, bây giờ thì chúng ta không thu xếp được - Oocdin nói.

Quay về chỗ đống lửa, họ sắp xếp nhanh đồ đạc và mang lên đỉnh gò tuyết rồi lại từ nhà kho cũng bị lụt đe dọa, họ lấy một số lớn thịt dự trữ và thật nhiều củi chất lên trên những bậc thang trên đống, từ đây, họ có thể chở lên đỉnh đống một cách thong thả. Khi họ xuống để lấy củi lần cuối cùng thì nước đã dâng lên đến đống và họ phải lội qua.

Bây giờ đến lượt bầy chó, Nhikiphôrôp nói. Bầy chó chạy lăng xăng và đang cố chạy ngược lên bờ dốc nhưng bị trượt chân và rơi xuống. Chúng gầm gừ vì thất vọng. Nhikiphôrôp, Oocđin và Côxtiacôp, mỗi người dẫn một đôi và dắt chúng lên các bậc thang. Gôriunôp và Annuia đi trước, mang những đồ đạc lên đỉnh, họ lặng người đi khi thấy cảnh tượng diễn ra trước mắt. Ngày hôm trước, tuyết hầu như nằm ở độ cao ngang với gờ, nhưng bây giờ họ bị ngăn cách bởi một bức tường cao gần một mét. Trong trận động đất, đống tuyết đã bị tách ra và lún xuống, hoặc nền thung lũng đã chìm xuống. Họ phải trèo lên mép gờ. Toán chó thứ nhất dừng lại trước bức tường này, và bắt đầu gầm gừ, người ta phải ôm chó trong tay và đưa lên gờ từng con một. Ở đó chúng chạy lui, chạy tới, gần cỗ xe chở đầy thịt. Nhikiphôrôp phải vất vả mới quây chúng lại được và buộc chúng vào một chỗ. Những người khác đi xuống để lấy những thứ còn để ở dưới đống tuyết, còn Annuia thì bận pha trà. Gờ được bao phủ bằng tuyết mới rơi và sạch, có thể dùng tuyết làm nước ăn.

Khi mọi thứ đã được đưa lên an toàn, trong khi chờ bữa ăn sáng, các nhà du hành nhìn quanh. Từ trên gờ, họ có thể nhìn xa vào tận thung lũng. Ở đâu họ cũng thấy nước. Toàn bộ đồng cỏ đã trở thành hồ và những khu rừng nằm giữa đồng cỏ giống như những ốc đảo và những eo đất. Bên dưới, những tia mặt trời lấp ló trên núi và mặt nước lấp lánh, cảnh tượng không có gì đáng sợ. Trong khung những vách đá đen được bao bọc bởi một dải băng trắng và nhô cao lên với những ụ tuyết, có một cái hồ rộng với nhiều đảo và bán đảo.

Nhưng thật đáng ghê sợ khi nghĩ rằng, chỉ mới hôm qua đây đã từng có một vùng đất là nơi sinh sống của một bộ lạc lớn và rất nhiều thú vật cư trú. Họ đều chết đuối rồi sao? Người ta vẫn có thể tìm thấy một chỗ ẩn náu tạm thời trên cây, nhưng có được lâu không? Nếu nước vẫn tiếp tục dâng lên thì sớm muộn nó cũng sẽ nuốt chửng họ. Mà ngay cả khi nước không dâng lên thì họ cũng sẽ chết vì đói và rét. Những con thú không biết đi đâu. Những bức tường dốc đứng, chỉ có chim và sơn dương mới vượt qua được. Vùng đất Xannhicôp đã trở thành một cái bẫy khổng lồ không thoát ra được.

Các nhà du hành suy nghĩ rất nhiều về những điều này trong khi dùng ống nhòm chăm chú nhìn thung lũng với hy vọng có thể nhìn thấy người trên cây. Ở gần họ chẳng có ai cả, chỉ còn là dải rừng xa xa đã phủ kín lấy nhau, thật quả là quang cảnh vĩ đại.

– Các anh có biết gì không? - Oocđin kêu lên. - Chúng ta có thể dùng xuồng và cố gắng cứu Gôrôkhôp hoặc bất kỳ người Ônkilôn nào chúng ta thấy.

Anh ta vừa nói xong thì một cánh tay mềm mại quàng lên cổ, Annuia áp má vào má anh ta và thỏ thẻ:

– Phải đấy, phải đấy, hãy cứu người của em. Bây giờ họ sẽ không làm hại các anh đâu.

– Nhưng chúng ta làm thế nào vượt qua được khu rừng bằng xuồng? - Côxtiacôp hỏi.

– Bây giờ những con đường của khu rừng chắc đã trở thành sông. Và nhìn kìa, dải đất bằng nằm dọc theo rìa thung lũng đã biến thành một bể nước rộng, - Gôriunôp nói.

Ăn vội bữa cơm sáng xong, họ lấy xuồng ra khỏi một cỗ xe trượt tuyết, ghép lại và buộc bánh lái, bơi chèo, lấy một ít thịt nướng, một chai rượu, một ít bánh mì sấy lấy trong số thức ăn dự trữ ít ỏi của họ, cũng như thừng và một cái rìu.

– Dĩ nhiên là chúng ta không cần phải đi tất cả, - Gôriunôp nói. - Hai người là đủ, nếu không sẽ không đủ chỗ cho bất cứ người nào chúng ta tìm thấy. Một người lái và người kia chèo, chúng ta sẽ đổi chỗ cho nhau. Ai đi?

Nhikiphôrôp phải trông nom bầy chó, Annuia không chèo thuyền được. Phải chọn trong ba nhà du hành thôi, Họ quyết định Côxtiacôp phải ở lại.

– Có nhiều việc phải làm ở đây, - Oocđin nói. – Cả ngày cần phải xẻ các bậc thang ngược lên phía tảng đá.

Người ta dùng dây để dòng xuồng xuống mặt nước đã sâu gần một mét. Gôriunôp cầm tay lái. Oocđin vớ lấy chèo và chiếc xuồng vượt qua mặt nước đầy bùn, tràn ngập Vùng đất Xannhicôp.

CUỘC BƠI TRÊN ĐẤT

Xuồng nhẹ, chèo nhanh, chở ít nên chiếc xuồng có thể đi với tốc độ nhanh. Nó có thể đi đến 10 ki-lô-mét một giờ, do đó có thể đến trại của Amnunđac trong khoảng 3 giờ. Gôriunôp và Oocđin di dọc theo rìa thung lũng, nhưng theo phía khu rừng chứ không đi sát vách đá. Ở đây, có nhiều nguy hiểm, dễ đâm phải đá và xuồng sẽ bị thủng.

Họ nhanh chóng lướt trên mặt nước đầy bùn, đầy lá khô, cành con, cành lớn và sâu bọ bị chết, những thứ này tích lại nhiều năm trên mặt đất bây giờ nổi lên mặt nước đục ngầu. Thỉnh thoảng Gôriunôp đo chiều sâu bằng neo và thấy nước sâu hơn một mét. Điều này làm cho Oocđin và anh ta nghĩ rằng những con vật lớn có thể chết nếu chúng không trốn vào nơi nước nông hay nơi không có nước, họ cho rằng có những chỗ như thế. Vấn đề này làm cho các nhà du hành bận tâm.

– Tôi thật không hiểu nước từ đâu đến, - Oocđin nói. - Anh có nghĩ rằng những con sông ngầm tạm thời bị bít lại là thủ phạm gây ra lụt không?

– Nếu đây là nước biển thì sao? - Gôriunôp gợi ý. - Biển ở gần và cái hố trong hồ linh thiêng giao lưu với biển thuận lợi.

– Như vậy thì nước phải mặn, ta hãy nếm xem. - Gôriunôp múc một ít nước nếm thử và nhổ ra.

– Nước mặn, - anh ta nói. - Nhưng vẫn không giống nước biển.

– Chúng ta có thể hiểu được điều đó. Nó đã hòa tan trong nước hồ và tuyết tan. Nhưng nếu nước biển chảy được vào đây thì nền thung lũng đã sụt đi một ít.

– Trong trường hợp ấy, nước không thể dâng lên cao và có lẽ đã dâng lên đến mức cao nhất rồi.

– Điều này còn tùy thuộc vào nền thung lũng sụt nhiều hay ít và tỷ lệ giữa đường kính cái hố trong hồ linh thiêng với thung lũng; cái hố thì chật mà thung lũng thì lớn, do đó phải tốn nhiều thì giờ, nước mới dâng lên ngang với mức nước biển. Nhưng chúng ta không biết thung lũng sụt xuống tới mức nào. Tôi không nghĩ rằng toàn bộ nền thung lũng lại sụt xuống như một cái bánh kếp. Chắc là nó sụt xuống không đều theo những chiều sâu thay đổi.

– Điều đó có nghĩa là một vài chỗ ở lại trên mực nước và đã trở thành nơi ẩn nấp của người và thú.

– Chúng ta hãy hy vọng rằng điều đó đúng như vậy. Nếu vậy thì thật may mắn cho nhân dân Vùng đất Xannhicôp.

Xuồng đang lướt qua các bụi cây gần bị ngập nước, ở bên phải, các bụi cây lớn hơn nhường chỗ cho một khu rừng; ở bên trái có một làn nước bằng phẳng chạy dài đến chân vách đá có những tảng đá lớn hơn dựng đứng giống như những hòn đảo. Có những con sơn dương ở trên vài gò cao đang lặng lẽ nhìn xuống nước hoặc chạy đi chạy lại. Những con vật này chắc sẽ bị chết đói vì không có gì để ăn - rêu và cỏ đều bị ngập, còn những sườn cao thì không mọc cỏ. Những con vật nhỏ: chuột đồng, chuột nhắt bị mắc cạn trên những tảng đá hoặc trên những mô đất cao. Đây đó, một con thỏ đứng giữa những con vật nhỏ trông như con vật khổng lồ đứng bên cạnh con vật tí hon. Chúng chen chúc, xô đẩy nhau. Và những con vật nhỏ này thế nào cũng chết đói. Khi những nhà du hành đến gần một tảng đá, một con đại bàng từ trên trời sà xuống như một hòn đá, quắp một con thỏ và tha lên cao, làm cho những con vật bé nhỏ khiếp sợ đến nỗi một vài con đâm nhào xuống nước. Vài con chim kiếm mồi cũng đang bay lượn trên trời tìm mồi ngon, nhưng đó là một cuộc du ngoạn ngoài trời không dài lâu và chúng cũng sẽ bị chết đói. Có một bầy vừa chó sói vừa cáo ở trên một hòn đảo lớn hơn; một vài con thú đang nằm trên đất, một số khác đang đứng và đưa mắt theo dõi hai người.

Sau khi đã đi khoảng hai giờ, họ trông thấy hồ linh thiêng nhờ những vách đá trên hai bờ của nó giống như thành giếng. Khi xuồng lại gần, Gôriunôp đang cầm chèo, cảm thấy bơi khó khăn hơn. Hai người dừng chèo lại và họ thấy mình đang bơi ngược dòng. Ở đây nước mặn hơn và trong hơn, ở ngay hồ dòng nước chảy càng mạnh hơn, còn gần hố thì nước đang dâng thành một cái gò bằng phẳng.

– Anh thấy chưa, nước vẫn chảy vào mạnh, - Oocđin nói.

Anh ta thả neo xuống, rất khó chạm tới đáy; cái neo dài đến 3 mét.

– Hòn đá hiến tế chìm hẳn dưới nước, - Gôriunôp chỉ. - Chắc anh nhớ, nó cao khoảng hai thước so với mặt hồ.

Sau một lúc lâu xuồng bơi dọc theo rìa thung lũng, các nhà du hành thấy một dải nước hẹp ăn sâu vào khu rừng theo hướng họ cần đến. Trong rừng, con lạch hẹp hơn và chiếc xuồng trườn giữa những lùm cây. Thật là kỳ lạ khi khu rừng bị ngập nước. Những cây đã rụng hết lá, những lùm cây vân sam và linh sam tươi xanh nhô lên khỏi mặt nước đầy lá, đầy cành cây to và nhỏ. Những con chim bị chết và những con thú nhỏ nổi lềnh bềnh. Những con chim nhỏ bay chuyền trên cành cây và kêu chiêm chiếp một cách đáng thương. Những con chồn hôi cùng những con chồn khác đều ẩn nấp trên cành cây với chuột đồng và chuột nhắt - những con ác thú đứng cạnh loài gặm nhấm là những con vật thường bị săn đuổi. Mặt trời thỉnh thoảng lại ló ra khỏi những đám mây, soi sáng cảnh tượng khác thường và thê lương này.

Trong rừng, các nhà du hành phải cẩn thận để xuồng không va phải thân cây gẫy hay một cành cây nhọn. Nhưng trước mặt họ đã sáng ra và nước mênh mông đã thay chỗ cho đồng cỏ. Họ dừng lại và nhìn ngắm cảnh tượng trước mắt, tự hỏi xem có phải là khu đồng cỏ, nơi ở của trại Amnunđac không? Những đường nét bên ngoài khu rừng trông hơi là lạ. Bỗng nước bắt đầu ùn lên ở giữa hồ gần chỗ họ. Một cái bong bóng nổi lên và từ trong bong bóng một đám hơi nước thoát ra.

– Đây không phải là đồng cỏ mà chúng ta đã từng sống, - Gôriunôp thốt lên. - Hồ ở đây không có bong bóng.

– Tôi cũng nghĩ như vậy, đó là cái hồ nằm ở phía nam, - Oocđin nói. - Dù sao thì bây giờ chúng ta cũng biết chắc chắn rằng nước làm ngập thung lũng không phải chỉ chảy từ biển vào mà còn chảy từ những con sông ngầm dưới đất lên. Chắc ở đây nước ngọt, – anh ta nói thêm. Cảm thấy khát, anh ta vục một ít nước lên.

– Nước hầu như ngọt và khá nóng, - anh ta nhận xét, - cơn khát của anh ta đã dịu bớt.

– Xuồng của chúng ta chẳng có ích gì khi bơi trên nước nóng, - Gôriunôp nói. - Xuồng gắn ma tít có thể bị hỏng. Chúng ta cần phải tránh xa những chỗ có bong bóng nước.

Họ đi về phía bắc dọc theo một con sông hẹp giữa cây và lát sau đã đến được đồng cỏ, nơi những người Ônkilôn sống. Họ nhìn thấy nó nhờ cánh rừng thưa trong khu rừng bao quanh.

– Nhà trát bùn của chúng ta kia kìa, - Oocđin kêu lên.

Phía đối diện của hồ, một phần cao nhất của khu trung tâm ngôi nhà nhô trên mặt nước. Bên trên vẫn còn những dấu vết của tuyết đã tan và miếng vỏ cây họ đã dùng để bịt lỗ thông khói lúc ban đêm. Họ đi đến gần hòn đảo bé nhỏ này. Oocđin trèo lên nó và nhìn kỹ cái lỗ thông khói.

– Có nhiều vật nổi lềnh bềnh bên trong, - anh ta nói và vớt lên được cái chăn lông, một cái gối, một vài cái áo phụ nữ cùng với quần dài, một cái chén bằng gỗ và những thanh gỗ cháy thành than. Các thứ đó trôi về phía trên trông loang lổ hỗn tạp cả mặt nước.

– Chúng ta sẽ mang gối và chăn đi, - anh ta nói. - Đây rồi, chúng ta hãy vắt cho kiệt nước đi; chăn gối sẽ có ích cho Annuia.

Oocđin quay về xuồng và hai nhà du hành chèo đến ngôi nhà người thủ lĩnh. Người ta chỉ thấy bốn cái cột trung tâm và một phần mái nhà. Dòng neo xuống, họ thấy lớp đất và kèo xà ở bên dưới.

– Nhưng chẳng có ai cả. Chúng ta có thể không thấy họ giữa các lùm cây, nhưng họ có thể thấy và gọi chúng ta, - Gôriunôp nói. - Chúng ta hãy gọi to lên.

Họ gọi Amnunđac, Nhikita và vài người đàn bà họ biết, nhưng chẳng ai trả lời. Hoàn toàn im lặng.

– Chẳng lẽ tất cả đều bị chết đuối ư! Tôi dám chắc có vài người trèo lên cây hoặc mái nhà trát bùn của chúng ta, - Oocđin nói.

– Chắc là họ kịp dời chỗ khác, chúng ta phải tìm họ sâu hơn trong thung lũng. Có lẽ nước dâng chậm nên họ có đủ thì giờ để rút, - Gôriunôp gợi ý.

– Không thể như vậy, - Oocđin nói. - Nếu như vậy thì họ không để quần áo và chăn chiếu lại, đó là những đồ vật họ cần dùng nhất bởi vì mùa đông đã đến.

Họ đi dọc theo con lạch đến trại bên cạnh, cách đó khoảng hai cây số. Họ trông thấy một căn nhà. Căn nhà này đã bị thiệt hại nặng, nhưng một nửa vẫn nhô trên mặt nước. Gôriunôp đo chiều sâu của nước thấy không quá một mét rưỡi.

– Vậy chẳng ai có thể bị chết đuối ở đây, - anh ta nói, - Rõ ràng nước ở đây nông hơn.

Chèo thuyền đến chỗ ngôi nhà, họ nhìn kỹ một bức tường bị hư hỏng. Ở đây có những vật nhỏ, quần áo rách, gỗ mảnh và rác rưởi trên mặt nước, nhưng không có quần áo lành lặn.

– Thị tộc đã có đủ thì giờ để chở đi mọi thứ có giá trị, - Oocđin nói.

Đi quanh các lùm cây gần trại nhất, họ lại gọi nhưng chỉ có những con quạ chen chúc trên cành cây đợi nước rút, trả lời họ bằng những tiếng kêu quạc quạc.

Tại hai trại tiếp theo, những ngôi nhà đã bị đổ hoặc một nửa bị hủy hoại nhưng không thấy ai. Nước chỉ sâu một mét, trong những con lạch, xuồng cọ vào một vài cây bị đổ và các nhà du hành phải chèo rất cẩn thận.

– Tôi nghĩ rằng chúng ta có thể ngừng việc tìm kiếm - Gôriunôp nói. Tất cả người Ônkilôn đều an toàn và đã chuyển lên phía bắc thung lũng, rõ ràng nơi đó không bị ngập. Do đó không ai cần đến sự giúp đỡ của chúng ta và nếu chúng ta lên chỗ đất khô để gặp người Ônkilôn thì tình thể rất không thuận lợi cho chúng ta.

– Có lẽ ở những chỗ xa hơn, nước sẽ sâu hơn và chúng ta sẽ tìm thấy những người bị nước bao vây và cần giúp đỡ, - Oocđin nói. - Chúng ta hãy làm tròn nhiệm vụ để sau này lương tâm chúng ta không bị cắn rứt.

Gôriunôp đồng ý và họ bơi lên phía trước. Trong cánh đồng cỏ bên cạnh, xuồng bị mắc cạn một vài lần trên cỏ, những cây lau và cây sậy nhô lên khỏi mặt nước, chứng tỏ rằng nơi đây trước là hồ. Trong con lạch bên kia đồng cỏ, nước chỉ còn sâu có nửa mét và đất phía trước mặt hầu như khô.

– Bây giờ chúng ta có thể gặp người Ônkilôn trên đồng -Gôriunôp báo tin.

– Hình như anh nói đúng, - Oocđin nói. -Trên khu rừng kia kìa khói bốc lên từ ngọn lửa trại chứng tỏ rằng họ đang ở trên chỗ đất khô. Lát nữa chúng ta sẽ nghe thấy tiếng họ nói.

Anh ta dừng chèo và lắng nghe. Từ chỗ ngọn khói đang bốc lên thỉnh thoảng có tiếng người nói vọng lại.

Trận động đất và lụt đã buộc người Ônkilôn di cư về phía bắc thung lũng. Ở đây họ sẽ tiếp tục sống yên ổn, - Gôriunôp nói.

– Và bây giờ lò cung cấp nhiệt lại hoạt động trở lại như hai hồ bong bóng cho chúng ta thấy, điều đó chứng tỏ chúng ta không cần phải lo cho họ, - Oocđin nói thêm.

– Nhưng quay về với họ là dại. Trong trường hợp có việc gì xảy ra, họ lại nghi kỵ và chúng ta lại có nguy cơ bị bắt làm tù binh.

– Nếu biển có nhiều chỗ nước chưa đóng băng, không cho phép ta vượt qua nó, chúng ta có thể ở lại trên gò và chờ sương giá. Ở gần đó chúng ta có nhiều thức ăn cho chó và chất đốt và có cả một dải nước ngăn cách giữa chúng ta với người Ônkilôn. Chỉ có điều là chúng ta để mặc cho số phận định đoạt Gôrôkhôp. Tôi hy vọng là bây giờ anh ta đã suy nghĩ chín chắn hơn và muốn đi theo chúng ta.

– Nhikita có thể ở trên gò rồi, - Gôriunôp nói. - Nếu trận lụt làm cho anh ta thay đổi ý định về một cuộc sống phong phú ở đây thì anh ta có thể đã lấy một chiếc xuồng bằng vỏ bạch dương trong lúc mọi người đang sợ hãi và chuồn một mình hoặc cùng đi với vợ anh ta. Anh ta biết họ giấu chiếc xuồng ở chỗ nào trên hồ bởi vì anh ta thường dùng chiếc xuồng này đi câu cá. Chúng ta sẽ chờ anh ta đến sáng mai như đã dự định.

Trong lúc này vừa nói chuyện họ vừa nghỉ một lát, rồi họ quay trở về theo con đường dễ hơn và ngắn hơn chạy dọc theo rìa thung lũng để khỏi nhầm lẫn đồng cỏ và dòng kênh. Tuy nhiên, cuộc hành trình đã kéo dài 4 tiếng đồng hồ. Họ đi qua cạnh hồ linh thiêng. Nước vẫn dâng lên từ hồ, nhưng chảy yếu đi rất nhiều. Có lẽ nước đã lên đến mức cao nhất.

Ở đây nước sâu đến hơn 3 mét và các nhà du hành thả neo nhưng neo không tới đất. Trong khi họ đi xa, mực nước gần đống tuyết dâng lên rất nhanh và bây giờ sâu đến 2 mét.

Gôriunôp và Oocđin thấy những người khác đang chờ họ tại các bậc băng để giúp đỡ họ đưa những người sống sót lên cạn.

– Sao? Các anh không tìm được ai cả à? - Côxtiacôp ngạc nhiên kêu lên.

– Mất thì giờ một cách vô ích ư? - Nhikiphôrôp nói thêm.

– Họ đã chết đuối hết cả rồi sao? - Annuia lẩm bẩm, mặt trắng bệch.

Oocđin làm cho cô yên tâm.

– Đây là những thứ duy nhất bị chìm mà chúng tôi tìm thấy, - Gôriunôp pha trò rồi lôi những bộ quần áo đàn bà ra khỏi xuồng, đưa cho Annuia.

Họ cùng kéo xuồng lên đống tuyết nhưng đưa nó lên vách đá hơi khó khăn, bởi vì khoảng cách giữa nó với đống tuyết cao hai mét rưỡi, do nước vỗ vào nên tuyết vỡ vụn hoặc nền thung lũng đang dần dần sụt xuống. Để có thể đi lại dễ dàng, anh chàng Côdắc làm một cái bậc thang bằng tảng băng.

Trong lúc ăn trưa, họ nói chuyện với nhau về những việc xảy ra ban nãy. Annuia, Côxtiacôp, Nhikiphôrôp đã làm việc tích cực suốt ngày. Họ cắt những bậc thang trên vách đá, bậc thang đã lên tới đỉnh gờ và họ đã trông thấy biển cả rất gần. Sau khi Gôriunôp và Oocđin đi khỏi, thì bỗng đâu hai con gấu lớn từ dưới nước gần gờ nhô ra và trèo lên, chúng chạy lụt. Những ông bạn láng giềng này không mời mà đến, nên người ta đã đón tiếp những con vật ấy bằng súng đạn; một con ngã và lăn nhào xuống đống tuyết, rơi tõm xuống nước, con kia bị giết trên gờ. Thật không ngờ lại may mắn được có thịt tươi dự trữ cho cuộc hành trình,

Chăn và quần áo phụ nữ do Oocđin câu được ở ngôi nhà, Annuia nhận ra là của Annuen.

ΤΑΙ ΗỌΑ

Trước khi mặt trời lặn, Gôriunôp và Oocđin leo đến đỉnh gờ để nhìn xem có gì đang xảy ra ngoài thung lũng không. Suốt cả mùa hè, những bức tường đã ngăn cách không cho họ nhìn xa thấy rộng. Tuyết trắng xóa khắp nơi, dường như ở đây chưa bao giờ có mùa hè, sườn phía nam Vùng đất Xannhicôp thoai thoải đổ về phía biển vẫn còn bị đóng băng trên 5 ki-lô-mét từ chân núi, nhưng qua đó cho đến chân trời, người ta thấy biển cả không đóng băng, trên mặt nước có những tảng băng nổi hoặc cả những cánh đồng băng trôi lềnh bềnh. Dải nước quá rộng nên không vượt qua bằng xuồng được. Dù sao xuồng không thể chở toàn bộ đoàn người, thức ăn dự trữ, trang bị và chó. Đoàn thám hiểm hoặc phải chờ sương giá mùa thu làm cho biển đóng băng và làm cho khoảng nước không đóng băng hẹp dần lại hoặc họ phải đi về phía đông với hy vọng ở đây băng trải xa hơn về phương nam và gần đảo Côtennưi cũng có băng để có thể đoàn thám hiểm đi qua trong hai chuyến.

– Chúng ta như những người thủy thủ bị đắm thuyền trên một đảo vắng, - Oocđin nói. - Có nước đằng sau và đằng trước, còn ở giữa thì có lửa và sự hủy diệt, thật đúng như trong chuyện cổ tích,

– Chưa có lửa, nhưng đã có nước và sự hủy diệt, - Gôriunôp trả lời. - Nhìn đằng sau kìa!

Vùng đất Xannhicôp thật sự giống một cái hồ khổng lồ. Dùng ống nhòm có thể phân biệt được những suối nước nóng được phun ra từ một vài chỗ trong vùng trung tâm thung lũng. Mới hôm trước đây rừng và đồng cỏ còn khoác tấm áo mùa đông, nhưng bây giờ nước đã chiếm hết chỗ của tuyết trong khi hướng gió bắc ấm áp báo cho biết là cung cấp nhiệt của vùng đất đã hồi phục.

– Tuy nhiên, phần tươi tốt của thung lũng đã mất, - Oocđin nói, - và tất cả sinh vật hai chân lẫn sinh vật bốn chân đều đã tập trung lên phía bắc, một nửa vùng này thì hoang vu.

– Phải, ở đây chật chội hơn, đặc biệt đối với con người, - Gôriunôp nói thêm. - Người Ônkilôn chắc sẽ bắt đầu cuộc chiến đấu tiêu diệt người dã man, để có thể trừ khử được những người láng giềng nguy hiểm ấy. Sấm và chớp của chúng ta sẽ có ích cho họ. Họ sẽ lấy làm tiếc vì đã để chúng ta trốn thoát.

– Không đâu, Gôrôkhôp có một khẩu súng.

– Hóa ra là thế, anh biết rõ khẩu súng dư thừa mà chúng ta định biểu Amnunđac lúc chia tay chứ. Tôi nhớ là đã để quên nó trong ngôi nhà trát bùn, Gôrôkhôp có thể đưa nó làm món quà để lấy lòng người Ônkilôn.

Khi vầng mặt trời đang lặn, đỏ rực như máu khuất sau làn mây mù lơ lửng trên mặt biển thì các nhà du hành đi xuống chân gờ, ngồi xuống cạnh đống lửa nói chuyện mãi đến khuya. Họ buồn rầu, họ yêu quý Vùng đất Xannhicôp và đây là đêm cuối cùng của họ trên vùng đất này. Họ ôn lại cái buổi tối mà từ những ngọn núi chạy dọc theo bờ Vùng đất, họ nhìn thấy vùng đất bí mật này lần đầu tiên, nghe thấy những tiếng động vọng lên từ bên dưới và cố gắng đoán xem sẽ thấy được những gì. Họ thấy được nhiều hơn những điều họ mong đợi, khám phá được nhiều điều kỳ lạ và tìm thấy một thế giới duy nhất có những con vật bị diệt vong và những người nguyên thủy trong một ốc đảo ấm áp lạ thường nằm trên một sa mạc đầy băng. Đoàn thám hiểm đã thành công rực rỡ. Tất cả những nhân viên của đoàn đều được an toàn. Tuy nhiên, đáng lẽ vui mừng và mãn nguyện thì họ lại sợ hãi, bởi vì các sự kiện xảy ra trong những ngày qua có nguy cơ tiêu diệt thung lũng kỳ lạ cùng với cư dân của nó.

Đêm rất ấm. Để tiết kiệm chất đốt, các nhà du hành không cho lửa cháy suốt đêm. Họ cảm thấy an toàn trên cái gờ cao xung quanh mênh mông những nước, khiến thú dữ, bọn Vampu và người Ônkilôn không đến được đây. Một trong những cỗ xe trượt tuyết chất đầy hành lý được phủ bằng tấm da và buộc bằng dây. Nó chở những thứ sưu tầm được về nhân chủng học và về lịch sử tự nhiên, những bức ảnh và nhật ký. Tuy kềnh càng nhưng không nặng, cỗ xe trượt tuyết ấy đứng cách biệt hẳn với những cỗ xe khác gần chân gờ. Côxtiacôp nằm bên cạnh nó để bầy chó không dám lảng vảng đến chỗ thịt tươi được chất lên xe lúc ban đêm. Hai xe trượt tuyết kia chỉ chở một phần, đặt theo chiều dọc gần những con chó hơn, qua đường gờ. Những người còn lại trong đoàn nằm trong những bao ngủ gần những cỗ xe này.

Gôriunôp thức dậy lúc quá nửa đêm. Dường như có một khuỷu tay thúc nhẹ vào sườn anh ta. Anh ta nghĩ rằng có kẻ nào đánh thức anh ta dậy. Anh ta mở mắt và chẳng thấy ai bên cạnh. Anh ta sắp ngủ lại thì nghe có tiếng gì như tiếng sấm rền ở nơi xa.

– Bây giờ thì dứt khoát là ta không cần mưa rồi. Ta không thể dựng một cái lều trên tảng đá này, - anh ta tự nhủ, chống tay ngồi dậy và nhìn quanh. Trời vẫn quang mây và mặt trăng đang treo trên bầu trời soi sáng toàn bộ thung lũng. Anh ta áp tai xuống đất và nghe rõ tiếng “rầm rầm”.

– Lại một trận động đất nữa chăng? - anh ta nghĩ. - Suốt ngày yên tĩnh và hình như trận động đất đã kết thúc bằng sự sụt lở của thung lũng và nạn lụt. Hay đó chỉ là tiền đề?

Ý nghĩ của anh ta bị cắt đứt bởi một trận chấn động mạnh đến nỗi anh ta tung lên.

– Lại động đất nữa rồi! - Oocđin nói, giọng ngái ngủ.

Gôriunôp ngồi lên và nhìn xuống hồ bên dưới, quang cảnh của nó đã thay đổi hoàn toàn; do động đất nước đang dâng lên tạo thành sóng và sóng xô thành những vòng tròn sủi bọt rồi vỡ tan, dưới ánh trăng sáng lấp lánh chúng tạo thành những vòng cung dài trông như những dòng thủy ngân sáng loáng. Gôriunôp nghe thấy tiếng sóng vỗ ầm ầm dọc theo chân vách đá và tiếng nước bắn tung tóe khi bị những tảng đá rơi xuống.

Một vài chấn động dữ dội hơn, đợt nọ nối tiếp đợt kia rất nhanh và phút chốc Gôriunôp nghe thấy một tiếng rắc thật mạnh như tiếng súng nổ bên tai và hãi hùng. Anh ta thấy một cái khe đen ngòm được tạo thành cách chân anh ta một vài bước trong khi phần gờ mà Côxtiacôp đang nằm gần xe trượt tuyết, sụt lở, và rơi nhào xuống bên dưới. Một tiếng kêu tuyệt vọng hòa với tiếng nước bắn tung tóe, tiếng đá vỡ va vào nhau. Một đám bụi mù bốc thẳng lên trời, tất cả chỉ xảy ra trong vài giây. Tiếng sóng vỗ do một tảng đá khổng lồ rơi xuống, tắt dần.

Toàn thân run rẩy, Gôriunôp khó khăn lắm mới ra được khỏi chăn. Giọng anh ta lạc đi và anh ta chỉ ú ớ được một vài tiếng. Cách anh ta hai bước là một đường nứt đen ngòm, còn ở phần phía đông đống tuyết có một kẽ rộng hoác. Anh ta bò đến bờ vỉa và nhìn xuống, một đống đá lù lù nhô lên khỏi mặt nước vẫn còn sôi động, trên đống tuyết có những bậc lên xuống là một cái lỗ sâu hoắm, rõ ràng là do một tảng đá tạo ra.

– Cái gì thế nhỉ? Chuyện gì xảy ra thế? - tiếng Oocđin vọng đến, anh ta ngủ rất say. Tiếng rì rầm của đất lở làm cho anh ta bừng tỉnh.

– Đất...ất...ất lở...ở...ở. Côxtiacôp... cỗ xe... rơi mất rồi, - Gôriunôp cố hết sức mới nói được, mắt vẫn không rời dòng nước đen thẫm bên dưới.

Cái tin ghê gớm này làm cho Oocđin đứng phắt dậy.

– Vậy chúng ta phải cứu và lôi Côxtiacôp lên! Nhanh lên! - anh ta hét to và ra khỏi bao ngủ. - Này, Nhikiphôrôp dậy đi! Lại đây, xuồng đâu rồi?

– Không thể được! - Gôriunôp tuyệt vọng thốt lên, - Chúng ta không thể dong thuyền xuống, đống tuyết đã sụt và Côxtiacôp đã bị đè chết.

– Làm sao anh biết?

– Anh ta ở trong bao ngủ khi bờ bị đổ, anh ta trượt xuống dốc cùng với cỗ xe trước khi có khối đất đổ ụp lên đầu anh ta và cỗ xe bị đất lở vùi.

Oocđin bước đến bên rìa và nhìn xuống.

– Anh sẽ không nhìn thấy gì dưới đấy ngoài nước và những tảng đá, - Gôriunôp nói. - Chắc cái bao đã tung Côxtiacôp lên như một cái bong bóng nếu không có gì ghìm anh ta xuống.

– Một việc ghê rợn đã xảy ra, - Oocđin lẩm bẩm. - Anh ta chết ngay bên cạnh chúng ta mà chúng ta chẳng làm gì được.

Nhìn đống tuyết, anh ta thấy rằng phải chuẩn bị khá lâu mới xuống được, một cái khe rộng khoảng 15 mét và sâu 10 mét trải dài dọc theo đỉnh.

– Nhưng chúng ta có dùng thừng để xuống nước được không? - Anh ta hỏi.

– Thừng của chúng ta chỉ đưa chúng ta xuống được nửa chiều sâu thôi, đáy sâu những 80 mét, - Gôriunôp trả lời.

– Chỉ có hai người thì không cứu được người ở dưới, - Nhikiphôrôp nói thêm, anh ta đi theo họ đến sát mép hồ.

– Nhưng ngoài Côxtiacôp, tất cả những kết quả của đoàn thám hiểm của chúng ta đã bị mất! - Oocđin kêu lên.

– Phải, tất cả đã đi tong rồi! - Gôriunôp chán nản thốt lên. - Ít nhất là chúng ta phải cố gắng tìm cho ra chỗ đá lở, nó ở trong bóng tối và khó thấy. Có thể là Côxtiacôp đã bị tung ra khỏi chỗ đá lở và anh ta nằm bất tỉnh nhân sự ở đâu đấy.

Nhikiphôrôp mang ra một đống củi lớn trong số chất đốt dự trữ của họ, buộc dây xung quanh, đốt lên, buộc đầu dây kia vào neo xuồng và để nó đu đưa trên vực sầu. Oocđin và Gôriunôp nằm trên bờ để không bị chói mắt và nhìn xuống khe sâu hoắm. Củi cành cháy lem lém làm sáng lên chỗ đó. Họ chỉ thấy những mảng băng với những bậc thang, sâu hơn nữa là nước đục ngầu và vô số những hòn đá ba-dan, hòn nọ cạnh hòn kia nhô lên. Không có dấu hiệu gì về Côxtiacôp, về cỗ xe trượt tuyết hoặc những thứ chở trên xe. Đất lở đã kéo mọi thứ theo nó, đầu dây thừng buộc quanh neo cháy bùng lên và bó củi cháy rơi xuống một đống đá tảng. Lát sau nó cháy rực lên soi sáng cả vùng xảy ra tai nạn, nhưng cũng chả thấy gì cả.

Một trận chấn động khác ở dưới đất làm Oocđin và Gôriunôp nhảy lên, một vài hòn đá nứt ra khỏi bờ và rơi xuống nước.

– Đưa xe trượt tuyết ra xa bờ, - Gôriunôp nói. - Tai họa khác sẽ xảy ra nếu chúng ta không cảnh giác.

Ba người đàn ông có sự giúp đỡ của Annuia đang lặng lẽ đứng bên cạnh và nhìn họ, kéo những cỗ xe trượt tuyết ra xa chỗ nứt trên vách đá đến những bậc thang dẫn xuống những đống tuyết và chuyển những cái chăn của họ đi chỗ khác. Nhờ có nền băng vững chãi, đống tuyết chống đỡ bức tường đá ba-dan dốc, làm cho người ta nghĩ rằng ở đó ít nguy hiếm hơn. Sâu trong gờ vách đá cheo leo cũng không lấy gì làm an toàn lắm. Một vài hòn đá đã lao từ trên vách đá xuống.

Tiếng rầm rầm từ xa lại nổi lên làm các nhà du hành phải hướng mắt về phía bắc. Ở đây, trên phía bắc thung lũng có những cột khói hoặc những cột hơi nước cuồn cuộn kèm theo một thứ ánh sáng màu đỏ ảm đạm. Những tiếng nổ inh tai tiếp nối nhau và vang vọng giữa những vách đá ở rìa thung lũng. Bờ vực rung nhẹ mỗi khi có tiếng nổ.

– Núi lửa lại hoạt động, - Oocđin lẩm bẩm. - Và dân tộc không may mắn ấy đã nghĩ rằng họ an toàn sau khi qua khỏi nạn lụt ở đây.

– Cái gì sắp xảy ra với họ? - Gôriunôp kêu lên. - Ở đây, một người bạn của chúng ta đã chết trước đây một lúc. Và một người bạn khác cũng sẽ chết ở đây và chúng ta lại không làm gì để giúp anh ấy được.

Annuia ngồi xích lại gần Oocđin và nhìn về phía xa. Những giọt nước mắt đang lăn trên má cô và người cô rung lên mỗi khi cố nén những tiếng nức nở.

– Đây có phải là lúc tận số của Vùng đất Xannhicôp không? – Nhikiphôrôp hỏi một cách ngạc nhiên. - Hãy nhìn cái gì đang xảy ra kia khi cả khói và lửa được phun từ dưới đất lên.

Bây giờ không phải chỉ có một cột khói mà cả một dãy vừa cột khói đen vừa cột hơi nước trắng bốc cao hơn ba nghìn mét, cao hơn cả những ngọn núi quanh thung lũng. Từ những cột khói, những hòn đá trắng nóng rực vọt ra, giống những quả tên lửa bay thành hình cánh cung cháy đỏ. Thỉnh thoảng một đám hơi nước kèm theo một loạt tiếng nổ như của một dàn đại bác từ đất dội lên và chấp chới trên không, càng lên cao càng phình ra. Những đám mây bên trên mỗi lúc một sáng. Rõ ràng phún thạch đang chảy ra từ một nơi nào đó trong lòng đất. Một vừng trắng ảm đạm đang chìm dần xuống, chiếu xuống thung lũng và tỏa ánh sáng ma quái xuống mặt hồ đang sôi động.

– Hình như giờ tận số của Vùng đất Xannhicôp đã đến, - Oocđin nói. - Chúng ta đã khám phá ra nó và bây giờ chúng ta đang chứng kiến sự diệt vong của nó.

– Khi trời sáng, chúng ta sẽ xem thử có thể đưa xuồng xuống được không và sẽ cố gắng cứu những người còn sống sót, - Gôriunôp nói.

Gôriunôp, Oocđin và Annuia, cô ta lúc nào cũng đứng gần Oocđin, ngồi trên những bao ngủ cho đến sáng, để theo dõi quá trình của sự bốc hơi và trao đổi với nhau những nhận xét về hiện tượng này và về người bạn đã mất. Nhikiphôrôp ngồi một lúc rồi quay về ngủ,

Cuối cùng cái đêm hãi hùng ấy qua đi. Ở phía đông có một tia sáng hồng mỗi lúc một rực rỡ. Annuia đốt một ngọn lửa và bắc nồi nấu ăn. Bây giờ Oocđin và Gôriunôp xem xét sự thiệt hại đối với gờ vực trong đêm qua. Toàn bộ phần gờ phía đông đã biến mất và thay vào đó là một khe nứt giống như một cái nêm hình chữ V có đầu nhọn cắm xuống dưới. Rõ ràng nó đã bị vỡ dọc theo chỗ nứt đã có trước đây và trận động đất đã tạo ra một sức đẩy thắng được quán tính của khối đá, nó lở ra phần thì vào đống tuyết, phần thì rơi xuống nước, nó vỡ ra nhờ áp lực của cả khối. Ở chỗ đống tuyết bị lở, một mảng băng lớn bị phủ đầy bụi đen cùng đá viên và đả tảng. Phía bên dưới, đá tảng nằm ngổn ngang nhô lên trên mặt nước. Trong đêm, bùn đã lắng xuống làm người ta thấy được đáy. Qua ống nhòm, các nhà du hành cũng chẳng thấy gì ngoài những tảng đá đen lớn nhỏ. Hiển nhiên những tảng đá này đã chôn vùi Côxtiacôp và những thành tựu của đoàn thám hiểm.

Các nhà du hành xem xét vết lở trên đống tuyết và thấy rằng: trước khi có thể đi qua, họ cần phải tạo ra những bậc thang trên gò băng dốc đứng cả ở phía bên kia.

– Chúng ta cần làm xong công việc này vào lúc ăn trưa, - Gôriunôp nói. - Chúng ta sẽ dòng dần xuồng xuống bằng dây thừng rồi kéo nó lên phía bên kia. Thôi, chúng ta hãy chén cái đã rồi sẽ bắt đầu làm việc ngay!

Ở phía bắc thung lũng, sự phún thạch tiếp tục phát triển đằng sau một màn hơi nước và khói, nó tự gây thành tiếng nổ. Vì vậy mà bờ vực lay chuyển mỗi khi có tiếng nổ. Bức màn hơi nước và khói che khuất chỗ tai nạn xảy ra và tất cả những cái mà họ thấy được lúc ban ngày là một bức màn giăng qua thung lũng. Một ngọn lửa bỗng xuất hiện trước mắt và nhanh chóng trải rộng về cả hai phía. Một khoảng rừng đang cháy hiện lên qua ống nhòm của họ.

– Thôi, thế là những người Ônkilôn đi đời nhà ma rồi, - Oocdin nói. - Rõ ràng sự phún thạch đã bắt đầu không phải ở phía bắc mà lại giữa thung lũng gần chỗ chúng ta ở hôm qua. Người Ônkilôn tránh lụt ở đó, có thể là toàn bộ phần đất phía bắc cũng đã bị thiệt hại.

Hai người quay về chỗ để những cỗ xe trượt tuyết. Chè đã pha xong. Nhikiphôrôp lấy một vài miếng thịt khô đem ra cho chó. Chúng bị xích với nhau ở góc bờ phía bắc, nhưng anh ta phải đứng sững lại trước khi đến chỗ chúng.

– Lại đây! - Anh ta nói to, - Có điều gì không lành.

Gôriunôp, Oocđin và Annuia đang ngồi xổm cạnh ấm nước, bật dậy và vội chạy đến chỗ anh bạn Côdắc. Anh ta đang đứng cạnh chỗ nứt, rộng bằng lòng bàn tay, nó chạy chéo qua gờ từ bờ mới được tạo thành do đá lở đến đầu bên kia phía tây. Những cỗ xe và các nhà du hành đang ở giữa đường nứt và bờ phía ngoài, bầy chó ở phía bên kia.

– Hôm qua, kẽ nứt này không nằm ở đây, - Nhikiphôrôp nói.

– Việc này tệ hại lắm đây, - Gôriunôp phụ họa. - Nó lại làm lở đất nữa.

– Sẽ đến lúc đất bắt đầu rung chuyển mạnh để rồi nó đổ sập xuống, - Oocđin nói thêm. – Đống tuyết đã giữ nó lại, nếu không thì nó đã đổ sụp đêm qua và lôi chúng ta xuống rồi.

– Chúng ta phải chuồn càng sớm càng hay, - Gôriunôp càu nhàu.– Nếu không, chúng ta sẽ theo Côxtiacôp về chầu Diêm vương cả thôi.

– Trước hết, chúng ta hãy lấy tất cả đồ đạc đưa sang phía bên kia.

Khi mọi việc đã xong xuôi, họ ngồi xuống ăn sáng, nhưng mắt luôn luôn nhìn kẽ nứt - chỗ nứt cách họ độ ba bước - với vẻ chờ đợi; kia kìa nó bắt đầu nứt rộng ra và lại làm tảng đá đổ sập, lần này nó đổ đúng đống tuyết.

Sau khi ăn, họ bắt đầu làm việc, hai người lấy thừng leo lên bậc thang, còn hai người thì ở lại. Khi các cỗ xe trượt tuyết, cái xuồng và các thứ khác được kéo lên, bầy chó được cởi trói và được dẫn lên bậc thang trừ một con lúc ban đêm bị hòn đá rơi trúng.

Gôriunôp, người cuối cùng rời cái gờ xấu số ấy, bước đến cạnh bờ nhìn xuống và khẽ từ biệt người bạn đã hy sinh.

CUỘC PHIÊU LƯU CỦA NHIKITA

Hôm các bạn ra đi, Gôrôkhôp thức dậy rất muộn; tiếng nói chuyện của cánh đàn bà làm anh ta bừng tỉnh.

– Annuia đâu rồi? Cô ta chắc đã chạy trốn đến với chồng lúc ban đêm. Cô ta đã không vâng lời thủ lĩnh.

– Đưa nó về đây, - giọng Amnunđac vang lên.

– Cầm tóc ả mà kéo nếu ả không muốn về, - một người đàn bà nói thêm.

Đến đây, Gôrôkhôp sực nhớ lại rằng các bạn của anh ta đã định đi đêm qua và anh cảm thấy lòng nặng trĩu. Anh ta vội vàng mặc quần áo muốn chạy về xem họ đi chưa. Nhưng trước khi anh ta mặc xong thì Annuen và hai người đàn bà khác được cử đi tìm Annuia quay về, họ nói giọng thất vọng:

– Nhà vắng tanh. Annuia và các ông phù thủy da trắng đã biến mất. Chỉ có một con chó vẫn còn ở đấy.

– Các cô đã nhìn kỹ chưa? - Gôrôkhôp hỏi. - Chắc là họ đang ngủ trong chăn.

– Chúng tôi định vào, nhưng con chó gầm gừ. Chúng tôi gọi to, chẳng ai trả lời, có lẽ họ đã chết.

– Để tôi đi xem sao, - Gôrôkhôp nói và đi ra cửa.

– Đưa Annuia về đây, - anh ta nghe thấy giọng thủ lĩnh vang to phía sau.

Trên đường đến ngôi nhà trát bùn. Gôrôkhôp không còn nghi ngờ gì nữa: các bạn anh ta đã đi. Nhưng anh ta hy vọng biết được một vài điều có thể giúp anh ta giải thích rõ tại sao họ lại rời bỏ người Ônkilôn. Dù sao anh ta cũng cần có thời gian để suy nghĩ cách nói với Amnunđac để tình cảnh của anh ta không bị xấu đi. Tại ngôi nhà trát bùn con Pêxơtơrutca vẫy đuôi mừng rỡ khi thấy anh. Những người ra đi đã nhốt nó để nó không theo con Cơrốt mà họ mang đi. Gôrôkhôp thấy ngay một tờ giấy ghim vào cột nhà. Anh đọc từng chữ hai ba lần, ghi nhớ những lời lẽ viết trong giấy và quay về nhà Amnunđac.

– Annuia đâu? - Annuen hỏi, chạy ngay đến chỗ anh ta.

– Khoan, để tôi nói. Những người da trắng đã đi về căn cứ của họ lấy quần áo ấm. Có tuyết trên mặt đất và trời lạnh, tất cả quần áo ấm của họ đều ở đấy. Họ hứa mang quần áo ấm cho tôi. Họ sẽ trở về ngày mai, lúc mặt trời gần lặn.

– Tại sao anh biết được điều này khi họ đã đi, - Amnunđac hỏi.

– Họ viết trên tờ giấy này. Họ để lại cho tôi một bức thư, ông đọc đi, - Gôrôkhôp nói, cố nhịn cười và đưa tờ giấy cho người thủ lĩnh.

Amnunđac xoay tờ giấy trong tay, thấy một vài dấu đen đen, ông ta nói:

– Tôi sẽ đưa cái này cho ông thầy cúng. Ông ta sẽ biết là anh có nói thật hay không?

– Nhưng tại sao Annuia lại đi? Tất cả quần áo ấm của cô ta đều ở đây, - Annuen ghen tỵ cứ khăng khăng không chịu nghe.

– Bởi vì cô ta yêu chồng hơn cô, - Gôrôkhôp làm cô ta cụt hứng.

– Ông thủ lĩnh cấm em yêu chồng và em phải tuân lệnh ông ta.

– Đúng vậy, nhưng Annuia không vâng lệnh, vì cô ta yêu anh ta hơn.

– Nó chỉ là vợ hai, nó bám lấy anh ta...

– Thôi, thôi! - Amnunđac không cho cô ta nói nữa. Ông ta vẫn cầm tờ giấy trong tay và không biết làm thế nào. Cho các chiến sĩ rượt theo các nhà du hành hay tin lời Gôrôkhôp và chờ. Một trong những người khách lạ đang ở đây, nằm trong tay ông ta, hình như những người kia không bỏ bạn lại một mình.

Bỗng ông ta có ý nghĩ là những ông phù thủy da trắng có thể đến hồ linh thiêng để làm cho nước hồ khô cạn như họ đã từng làm một mình trước đây không có mặt Gôrôkhôp.

Ông ta mặc quần áo và đi ra ngoài, gọi ba chiến sĩ đi ra theo và ra lệnh cho họ đến hồ linh thiêng xem các nhà du hành có ở đấy không. Trở vào nhà, ông ta nói với Gôrôkhôp:

– Anh ở trong nhà tôi cho đến khi những người kia trở về.

Đến trưa, các chiến sĩ trở về và họ nói với Amnunđac, giọng lo ngại:

– Những người da trắng không ở hồ linh thiêng nhưng họ đã đi qua đấy. Chúng tôi thấy dấu chân họ, ba dấu lớn, một dấu nhỏ trên mặt tuyết.

– Vậy thì hoặc là anh nói dối chúng tôi hoặc trong thư họ đã nói dối anh, - Amnunđac nói với Gôrôkhôp một cách giận dữ, sau đó ông ta quay về phía các chiến sĩ và hỏi: - Hồ linh thiêng lại khô cạn phải không?

– Không, thưa thủ lĩnh, hồ không cạn. Nó sâu hơn trước. Nước tràn lên bờ và chúng tôi không thể lại gần hòn đá hiến tế.

Amnunđac nhăn mày, ông ta không thể nói nước hồ tràn ngập là triệu chứng lành hay dữ. Bao giờ cũng thế, khi ông ta cảm thấy khó khăn để quyết định một điều gì thì ông ta tin rằng ông thầy cúng sẽ giúp ông ta.

– Bảo với ông thầy cúng những gì các anh đã thấy. Khoan đã! Làm sao các anh biết đó là dấu chân của những người da trắng? Các anh có thấy dấu giầy của họ không?

– Đúng ra là dấu chân gấu, - người chiến sĩ lớn tuổi trả lời. - Nhưng chúng tôi tin rằng những ông phù thủy da trắng đã biến thành gấu để chúng tôi không thể nói là họ đi đâu.

Gôrôkhôp bật cười. Người Ônkilôn ngạc nhiên nhìn anh ta, còn Amnunđac thì giận dữ hỏi anh ta:

– Tại sao anh lại cười?

Người thợ săn Iacut hiểu rằng tình thế sẽ bất lợi khi người Ônkilôn bắt đầu nghi ngờ quyền lực của bạn mình, nên trả lời:

– Tôi thấy tức cười bởi vì họ đã biến cả Annuia thành gấu, chỉ có ba người, nhưng các chiến sĩ thấy những bốn dấu chân.

– Đúng, và dấu chân thứ tư bé hơn và rõ ràng là chân đàn bà, - một chiến sĩ nói.

– Thôi được. Đến nhà ông thầy cúng, - Amnunđac quyết định.

Những người được giao nhiệm vụ đã quay về và nói rằng ông thầy cúng trước hết sẽ đến hồ linh thiêng và sau đó đến nhà thủ lĩnh để làm lễ, ông ta muốn người Ônkilôn chuẩn bị một con tuần lộc hiến tế.

Gôrôkhôp bị các chiến sĩ do Amnunđac chỉ định kèm rất chặt. Anh ta đang nằm trên tấm da tuần lộc và suy nghĩ xem có nên ở lại với người Ônkilôn không. Nếu có sự biến nào xảy ra thì họ sẽ đổ lỗi cho anh ta hoặc cho việc các bạn anh ra đi.

Thậm chí họ có thể yêu cầu anh ta làm những việc mà anh ta không làm được và đe dọa anh ta. Khó mà tưởng tượng được những người này có thể nghĩ ra điều gì.

Có lẽ anh ta cũng cần phải đi chăng, bạn anh ta hứa chờ trong hai ngày, có điều bây giờ anh ta đã thực sự là tù binh rồi nên khó lòng đi thoát. Vả lại, khó mà đoán được ông thầy cúng nói gì sau buổi lễ ban chiều. Gôrôkhôp buồn bã và chỉ mình vợ anh ta là Racu đến ngồi cạnh anh thỏ thẻ trò chuyện, làm cho anh ta khuây khỏa.

Ông thầy cúng đến nơi đúng vào lúc hoàng hôn xuống. Nói chuyện thì thầm với Amnunđac xong, ông ta ngồi bên đống lửa để hơ bàn tay xương xẩu của mình. Ông ta nhìn chằm chằm vào ngọn lửa, môi mấp máy điều gì không rõ. Lát sau, ông ta ngẩng đầu lên và nói:

– Đã đến lúc rồi đây.

– Các bà hãy đưa bọn trẻ con đến nhà người da trắng. Nhà ấy vắng người. Các bà ở lại đây cho đến khi được lệnh, - ông thủ lĩnh ra lệnh.

Một mối lo xâm chiếm lòng Gôrôkhôp. Lần trước, những người đàn bà cũng bị đưa ra khỏi nhà trong khi hành lễ và buổi lễ kết thúc bằng một cuộc hiến tế đẫm máu vào ban đêm bên hồ linh thiêng. Mãi hôm nay vợ anh ta mới tình cờ thổ lộ với anh hết mọi điều. Thật là ghê rợn khi nghĩ đến việc ông thầy cúng quyết định một lễ hiến tế bằng người để giữ được nước hồ linh thiêng lại trong hồ, và anh ta, Gôrôkhôp, sẽ được chọn làm vật hy sinh. Mồ hôi lạnh vã ra trên trán, anh ta cảm thấy tim ngừng đập.

– Anh cùng về nhà với người đàn bà, - Amnunđac nói với anh ta. - Các bà phải để ý xem anh ta đi đâu. Các bà phải chịu trách nhiệm về anh ta.

Điều này phần nào làm cho Gôrôkhôp yên tâm. Nếu họ muốn hiến tế anh ta cho thần linh của họ, - anh ta lập luận, - họ sẽ không để cho anh ra khỏi nhà một mình với những người đàn bà.

Nếu anh ta biết rằng sau khi anh ra đi, Amnunđac ra lệnh cho hai chiến sĩ đứng canh ngoài cửa ngôi nhà trát bùn, thì anh ta sẽ không yên lặng được như vậy.

Những người đàn bà bước vào ngôi nhà trát bùn vắng vẻ họ cười nói huyên thuyên, họ đốt một ngọn lửa và ngồi quanh. Gôrôkhôp nằm trên giường, đưa tay với lấy khấu súng mà anh ta luôn luôn để cạnh tường. Nhưng chẳng có súng nào cả. Ai lấy đi rồi? Chắc chắn không phải các bạn của anh ta. Không, họ không bao giờ dám nghĩ đến việc lấy thứ vũ khí đầy hiệu nghiệm của anh ta. Nhưng nếu họ đã lấy thì sao họ không lấy luôn cả đạn nữa. Anh ta lục soát trong ba-lô và thấy đầy một bao đạn. Rõ ràng là theo lệnh của ông thủ lĩnh, các chiến sĩ đã vào nhà lúc nào đó trong ngày, và đã lấy đi cây gậy phóng sấm chớp khủng khiếp, làm cho anh ta không còn phương tiện tự vệ. Tình thế thật bi đát, anh ta dám chắc người Ônkilôn đang làm điều xấu.

Anh ta gọi Racu đến và trong khi những người đàn bà khác vui vẻ nói chuyện với nhau, anh ta hỏi khéo cô ta về ý định của những người trong bộ lạc. Nhưng cô ta không thể nói điều gì xác thực và chỉ lắp lại những điều mà những người đàn bà đã nói về sức mạnh và ảnh hưởng xấu xa của những ông phù thủy da trắng.

Bỗng Gôrôkhôp nhớ lại rằng khi những nhà du hành đến thăm căn cứ của họ lần cuối cùng, họ mang về một khẩu súng mới và không dùng đến, họ muốn đem biếu Amnunđac trước khi ra đi. Họ có để lại không? Nếu họ để lại thì thật là may! Gôriunôp đã tháo rời nó ra và bọc nó lại để ở đầu giường, người Ônkilôn không thể đoán được rằng cái gói này cũng là một cái gậy phóng chớp. Lúc này Gôrôkhôp muốn biết chắc rằng khẩu súng có ở tại chỗ không, bởi vì sau buổi lễ, anh ta có thể cần đến nó để tự bảo vệ. Anh ta để Racu nhập bọn với những người đàn bà khác và chờ một vài phút rồi bước đến giường Gôriunôp - bảo rằng đó là chỗ danh dự và chỗ này thú hơn chỗ nằm của anh ta. Anh ta nằm xuống và thận trọng thọc sâu vào bên dưới lớp da ở đầu giường. Những ngón tay của anh ta chạm phải cái bọc; nó nằm dưới một lớp cỏ khô. Nhưng làm thế nào để mở nó ra mà không làm cho cánh đàn bà nghi ngờ? Giá mà anh ta đánh lạc được sự chú ý của họ. Nhưng tại sao không làm mọi việc trước mắt họ như thể đó là một trò chơi và gây ấn tượng đối với họ? Làm như thế có lẽ là hay nhất. Và họ sẽ trông thấy giấy, những mảnh gỗ và kim loại biến thành một cái gậy ghê sợ như thế nào.

Lôi cái gói ra ngoài chỗ cất giấu, Gôrôkhôp ngồi lên thành giường và bảo anh ta sẽ biến “cái gậy của bọn ăn thịt người thành một cái gậy có thể phóng ra chớp và sấm”. Một số người đàn bà kêu lên “Ôi! đừng làm như vậy”. Nhưng sự tò mò của nhiều người đã thắng. Gôrôkhôp mở gói đồ ra, gói này đã được đóng bao trong một hiệu ở thủ đô. Mở dây, anh ta đưa những thứ đó cho cánh đàn bà, những người trước đây chưa bao giờ trông thấy những thứ này. Rồi chúng được truyền từ tay này sang tay khác để được quan sát kỹ. Rồi Gôrôkhôp mở những tờ giấy bọc lớn ra; những tờ này cũng mới lạ đối với những người đàn bà: những “miếng da mỏng, vàng” làm họ rất mê, khi một trong những tờ giấy ấy hơ vào lửa thì bốc cháy làm họ sợ hãi và ngạc nhiên kêu lên bởi vì chưa bao giờ họ thấy da lại cháy như vậy. Trong khi tất cả những con mắt đang tập trung vào tờ giấy cháy sáng, Gôrôkhôp vội vàng ghép khẩu súng lại. Nó là một khẩu súng hai nòng, một nòng bắn đạn súng trường. Anh ta vác lên vai và kêu lên:

– Đây này, cái gậy đã làm xong.

Những người đàn bà ngồi gần anh ta nhất vội giật mình lùi lại và hét lên. Họ tưởng rằng chớp lửa sẽ từ cái gậy bóng loáng này phụt vào đầu họ. Nhưng Gôrôkhôp cười và nói:

– Đừng sợ. Sét chỉ đánh những kẻ nào muốn hại tôi, còn các bà, các chị đều tốt.

Trò ảo thuật của Gôrôkhôp đã gây một ấn tượng sâu sắc. Một vài người đàn bà biết rằng cái gậy phóng chớp giết người của ông phù thủy “nửa trắng nửa đen” này - người Ônkilôn thường gọi Gôrôkhôp như vậy vì nước da anh ta ngăm đen - đã bị lấy đi hôm ấy làm cho anh ta không tự vệ được. Và bây giờ, ngay trước mắt họ, anh ta đã biến một cây gậy thường thành một cây gậy phóng chớp. Chắc chắn họ sẽ đem chuyện kháo với cánh đàn ông.

Gôrôkhôp đặt bao đạn để với súng vào túi của mình với ý định nạp đạn khi cần. Bây giờ vì đã có vũ khí, anh ta yên tâm và trở lại vui nhộn như trước. Giơ súng lên, anh ta bảo:

– Nào, bây giờ các bà hãy nhảy như các bà ở trong nhà chúng tôi. Tôi cho các bà những cái dây và những tấm da này, các bà thì hãy nhảy múa khi ông thầy cúng đang khấn quỷ thần trong nhà thủ lĩnh.

Các bà thấy cần phải theo lệnh ông phù thủy, đặc biệt từ lúc anh ta có cái gậy phóng chớp trong tay. Tuy nhiên, bao giờ họ cũng nhảy một cách hết sức nhiệt tình trong suốt đêm đông dài dằng dặc. Bây giờ đã là mùa đông, tuyết đã phủ trên mặt đất. Người nào chưa cởi quần áo khi bước vào ngôi nhà trát bùn thì bây giờ cởi quần áo ra. Những người đàn bà bắt đầu nhảy quanh ngọn lửa bập bùng. Gôrôkhop nửa nằm nửa ngồi trên chiếc giường, súng trong tay, mồm ngậm tẩu thuốc xem họ nhảy.

Nhưng lần này cánh đàn bà không nhảy cho đến lúc mệt lả. Một chiến sĩ đi vào và nói rằng lễ đã xong, những người đàn bà có thể quay về nhà.

– Racu ở lại đây, - Gôrôkhôp tuyên bố. - Racu, em có nghe anh nói không?

– Amnunđac nói rằng ông cũng phải về bên nhà, - người chiến sĩ nói.

– Bảo với Amnunđac rằng tôi sẽ ngủ tại nhà riêng của tôi, Racu sẽ ở với tôi, - Gôrôkhôp nói, giọng cả quyết.

– Amnunđac ra lệnh... – người chiến sĩ lại nói.

– Tôi không phải là người Ônkilôn và không phải tuân lệnh Amnunđac, - Gôrôkhôp cắt lời anh ta. - Ông ta không thể ra lệnh cho tôi. Racu, em đến đây.

Những người đàn bà khác đều đã mặc quần áo và thì thào nói chuyện. Họ ngạc nhiên nhìn nhau, người chiến sĩ cũng rất đỗi ngạc nhiên. Trước đây chưa bao giờ một ông phù thủy da trắng lại có những lời lẽ như thế. Bao giờ họ cũng tìm cách làm vui lòng thủ lĩnh, mặc dầu họ vẫn ám hại người Ônkilôn, mang đến cho họ những điều rủi ro. Và ở đây, mặc dầu chỉ có một mình, ông phù thủy “nửa trắng nửa đen” này lại ăn nói bừa bãi như vậy. Racu không biết làm thế nào: đi theo những người đàn bà hay ở lại với Gôrôkhôp.

– Racu, anh đang nói với em đấy, đừng mặc quần áo và đến đây với anh, - Gôrôkhôp quát lên. Giọng nói cương quyết của anh ta có hiệu lực. Racu mới bắt đầu mặc quần, nàng đến bên cạnh anh ta, tay giữ quần,

– Ngồi xuống đây, chúng ta sẽ ăn tối khi họ ra khỏi nhà.

Những người đàn bà bế trẻ con lần lượt ra khỏi ngôi nhà trát bùn. Người chiến sĩ lưỡng lự một hai phút và đi ra ngoài. Racu ngồi xuống và nói:

– Amnunđac sẽ rất giận và sẽ trừng phạt em về tội ở lại đây.

– Đừng sợ, ông ta không dám làm gì em đâu. Em sẽ thấy, bây giờ em hãy đi đun nước đi.

Sự bình tĩnh của người đi săn làm cho Racu vững dạ và cô ta quay về với việc nấu ăn của mình. Họ ăn bữa tối một cách bình yên và sắp sửa đi ngủ thì cửa mở. Bốn chiến sĩ vũ khí đầy đủ bước vào. Người chiến sĩ cao tuổi nói:

– Amnunđac nói rằng nếu không muốn làm khách nhà ông ta thì ông có thể ở lại đây, nhưng ông ta ra lệnh cho chúng tôi đến bảo vệ ông. Chúng tôi sẽ ngủ ở đây. Ở đây có nhiều chỗ nghỉ.

– Lão già cáo thật, hắn tìm cách gỡ bí, - Gôrôkhôp thầm nghĩ và nói to:

– Amnunđac làm như vậy là khôn! Hai người có thể ngủ ở đây, - anh ta chỉ cái giường của Oocđin. - Và hai người ngủ ở kia, - anh ta chỉ vào cái góc mình nằm trước. -Τôi sẽ chiếm cái chỗ danh dự này cho đến khi những người da trắng khác trở về.

Ba chiến sĩ để nguyên quần áo nằm xuống, người thứ tư ngồi xổm bên bếp lửa.

– Họ đến đây để xem anh có bí mật lẻn đi như những người da trắng khác không, - Racu thì thào, giọng sợ hãi.

– Ngốc lắm em ạ, họ đến đây để giúp đỡ anh chống bọn Vampu, gấu và ma quỷ dưới đất, - Gôrôkhôp nói một cách bình tĩnh. Tất nhiên anh ta biết Amnunđac muốn gì. Khi nằm xuống, anh ta cẩn thận đặt khẩu súng sát vào mé tường rồi lắp một viên đạn to vào nòng súng, còn nòng súng bên kia thì lắp đạn nhỏ. Anh để con Pêxơtơrutca nằm dưới chân mình, anh ta biết rằng nó sẽ không để ai đến gần chủ nó.

Suốt đêm không có gì xảy ra. Các chiến sĩ thay phiên ngồi bên đống lửa giữ cho lửa cháy. Anh ta ngồi dựa vào cột ngủ gật, tay cầm giáo. Gôrôkhôp ngủ say, nhưng Racu suốt đêm không ngủ. Cô ta lo ngày mai không biết Amnunđac sẽ làm gì đây.

Buổi sáng, các chiến sĩ ra đi, nhưng Annuen và hai người đàn bà khác đến thay chỗ họ. Gôrôkhôp vẫn còn ngủ, nhưng Racu đã tỉnh dậy và hỏi quỷ thần đã để lộ cho ông thầy cúng biết những gì và người thủ lĩnh đã có thái độ như thế nào khi Gôrôkhôp từ chối và cô ta không vâng lệnh. Nhưng những người đàn bà rõ ràng đã được dặn trước, họ nói:

– Chúng tôi không biết quỷ thần nói gì. Amnunđac nghe người chiến sĩ nói xong rồi cho người đến nhà cô, ông ta chẳng nói gì về cô cả.

Nghe nói, Racu thấy lòng nhẹ nhõm, nhưng Gôrôkhôp đã thức dậy và nghe họ nói với cô ta, nên không yên lòng. Điều quan trọng đối với anh ta là muốn biết ông thầy cúng đã gọi hồn như thế nào. Trong ngày hôm ấy, anh ta loanh quanh trong nhà và ngoài trời và một vài lần cho Racu đến nhà thủ lĩnh xem có moi được tin gì không, nhưng chẳng có kết quả gì. Lần đầu, Racu đến, cô ta run như cầy sấy, cô ta nghĩ rằng Amnunđac sẽ bảo những người đàn bà túm lấy cô, lột hết quần áo và đánh đập. Đó là hình phạt thường ngày khi họ cãi cọ, lười biếng hoặc không vâng lời. Nhưng Amnunđac không để ý khi cô ta bước vào nhà.

Tối hôm ấy, thủ lĩnh đến nhà Gôrôkhôp. Ngồi bên bếp lửa, ông ta nói:

– Ông không muốn đến chỗ tôi, nên tôi phải đến chỗ ông. Đêm qua ông bảo tôi rằng những người da trắng hôm nay sẽ về. Bây giờ đã đến đêm rồi, nhưng họ vẫn chưa về, Ông sẽ bảo như thế nào về việc này?

Gôrôkhôp đã phải suy nghĩ suốt ngày để trả lời câu hỏi này, anh ta bình tĩnh nói:

– Trên mặt đất có tuyết, khó lòng đi được. Họ không có giầy trượt tuyết, nên họ về chậm. Đêm nay họ sẽ về hoặc đến sáng mai.

– Tại sao họ không mượn giầy trượt tuyết của người Ônkilôn? - Amnunđac hỏi, đoạn nghĩ một lát, ông ta nói thêm: - Tôi sẽ chờ đến sáng mai. Nếu lúc đó, họ không đến thì tôi sẽ cho các chiến sĩ đi tìm họ và giúp đỡ họ khi có chuyện gì xảy ra.

Ông ta ngồi với Gôrôkhôp một lúc nữa, than phiền là tuyết không tan và mùa đông đã bắt đầu đến sớm hơn thường lệ một tháng. Người Ônkilôn đều lo lắng, ông ta nói rồi đứng dậy và đi ra. Vợ các nhà du hành đã đi cũng chuẩn bị ra theo. Họ đã ở trong nhà này suốt ngày. Khi bước ra họ nói:

– Racu, đến lấy phần sữa và bánh của chị đi.

Racu lấy một cái bình và đi theo họ, nhưng cô ta không trở về. Bốn chiến sĩ lại xuất hiện và chuẩn bị ngủ lại trong ngôi nhà trát bùn. Gôrôkhôp ngồi mãi đến khuya, chờ Racu. Cuối cùng anh ta cho rằng người Ônkilôn đã giữ Racu lại. Suốt ngày anh ta suy nghĩ rất kỹ về tình thế của mình và thấy rất nguy ngập. Anh ta hiểu rằng anh ta không thể một mình chọi với Amnunđac lâu được và anh ta sẽ bị họ dùng vũ lực hoặc mưu mẹo để tước súng rồi để cho ông thầy cúng muốn làm gì thì làm. Anh ta vẫn kịp chạy theo các bạn. Họ đã hứa chờ anh ta trong hai ngày. Như vậy có nghĩa là chậm nhất chiều hôm sau anh phải đuổi kịp họ. Anh ta quyết định phải tẩu thoát đêm nay.

CHẠY TRỐN

Vừa chập tối, Gôrôkhôp đã khoét lớp vách mé ngoài của ngôi nhà trát bùn đối diện với đầu giường anh ta và lấy tuyết nhét đầy lỗ. Bây giờ lẳng lặng lôi một vài thanh gỗ mỏng và ngắn đã đóng hờ xuống đất, và gá vào những cái cột dài thoai thoải từ mái xuống tạo thành một chái nhà thì không khó khăn gì. Trước lúc trời sáng, khi mà mọi người đang ngủ ngon nhất và cả người lính gác cũng đứng ngủ gật, anh ta sẽ dễ dàng trèo ra ngoài qua cái lỗ hổng một cách âm thầm, Gôrôkhôp hy vọng Racu sẽ theo gương Annuia và đi với anh ta. Ba-lô đã được chuẩn bị và Racu đã mặc quần áo mùa đông vào người. Khi trời sáng người Ônkilôn mới nhận thấy họ trốn, bởi vì họ sẽ để lại chăn màn và con Pêxơtơrutca mà sau đó con chó sẽ chạy theo dấu chân của họ. Họ sẽ bịt cái lỗ ở phía bên ngoài. Khi người ta không thấy họ thì họ đã đi được ít nhất mươi cây số. Gôrôkhôp đã giấu hai đôi giày trượt tuyết của đàn bà vào trong tuyết lúc nhá nhem tối.

Không thấy Racu về, người thợ săn đau khổ, anh ta đã gắn bó với cô ta và chính vì cô ta mà anh ta quyết định ở lại với người Ônkilôn. Nhưng bây giờ anh ta buộc phải đi một mình. Cô ta có thể không đi - anh ta tự nhủ chắc cô ta không muốn đi và đã nói hết với thủ lĩnh. Thôi được, có lẽ tốt hơn là không có cô ta.

Gôrôkhôp quay vào ngủ sớm hơn, anh ta bế con Pêxơtơrutca vào giường, bây giờ không cần để nó ở lại nữa. Trùm chăn kín đầu, anh ta nói rất to để các chiến sĩ ngồi cạnh đống lửa có thể nghe rõ:

– Racu không quay về, con chó sẽ đánh thức tôi dậy vào buổi sáng rồi chuẩn bị ăn.

Gần nửa đêm, một cơn chấn động mạnh dưới đất làm người chiến sĩ canh gác đang ngủ gật và Gôrôkhôp choàng dậy. Kèo nhà kêu cót két và đất lả tả rơi xuống. Tất cả các chiến sĩ đều nhảy lên và Gôrôkhôp rất hoảng sợ ngồi nhỏm dậy. Nếu đất lại rung nữa thì toàn bộ thị tộc Amnunđac sẽ ra khỏi nhà, xúm xít quanh đống lửa ngoài trời. Nếu vậy anh ta sẽ không thể trốn thoát một cách trót lọt. Anh ta phải đi bây giờ, khi đang có sự lộn xộn.

Trong khi anh ta đang trù tính thì đất lại rung, toàn bộ ngôi nhà trát bùn cũng rung chuyển. Một cái xà ngang ở khu trung tâm của mái nhà vặn mình và rơi xuống cùng với đống đất lợp mái. Gôrôkhôp vội mặc áo ấm, còn các chiến sĩ chạy ra ngoài và thất vọng kêu lên. Nhưng khi cơn chấn động ngừng và người Ônkilôn thấy ngôi nhà trát bùn không hư hại gì thì một người trong nhóm họ vào nhà, lấy một vài khúc củi đang cháy dở. Rõ ràng họ muốn đốt một ngọn lửa gần cửa để tiếp tục canh gác.

– Tốt hơn là ông nên đi ra ngoài, - người chiến sĩ nói với Gôrôkhôp đang ngồi trên giường. - Ông có thể bị đè chết, một nửa ngôi nhà của ông Amnunđac đã đổ.

– Không, tôi sẽ ở lại đây và ngủ một cách bình yên, - Gôrôkhôp trả lời. - Góc của tôi rất an toàn.

Người chiến sĩ gật đầu và đi ra. Người thợ săn chỉ chờ có lúc đó. Anh ta lấy cái chăn của Côxtiacôp cuộn tròn lại và đặt dưới cái chân của mình, làm cho thoạt nhìn, người ta tưởng là có người đang ngủ trên giường. Anh ta vội vàng khoét cái lỗ trên tường gần giường để tuồn ba-lô và súng, trèo ra ngoài, gọi con Pêxơtơrutca, lấy tuyết lấp lỗ lại và cẩn thận đi trong bóng tối để các chiến sĩ đứng quanh ngọn lửa không nhìn thấy. Anh ta đi về phía gốc cây gần nhất, ở rìa đồng cỏ cách hai mươi bước. Đó là một cây dương già, cành lá sum suê mà người Ônkilôn đã để lại, bởi vì họ không dùng nó làm củi hoặc làm vật liệu xây dựng. Giấu Pêxơtơrutca và ba-lô trong một hốc cây, Gôrôkhôp trèo chót vót lên cây và ngồi trên một cành cây to, sát thân cây. Ở đây anh ta có thể nhìn thấy toàn bộ đồng cỏ, còn bản thân anh thì vẫn bị các cành cây che khuất mặc dầu chúng không có lá. Anh ta hiểu rằng khó mà đi qua được đồng cỏ bây giờ. Ánh lửa của người Ônkilôn đang làm sáng rực đồng cỏ, do đó bóng đen của anh sẽ nổi bật trên nền trắng của tuyết và sẽ bị những người đang thức phát hiện được ngay. Anh ta phải chờ cho đến khi họ ngủ say bên đống lửa. Đi vòng quanh đồng cỏ thì lâu, hơn nữa làm như vậy thì sợ không thấy đường đi về căn cứ và có thể lạc đường.

Từ vị trí thuận lợi của mình, anh ta thấy một góc nhà Amnunđac bị sụp đổ, đàn bà đang hối hả quanh đống lửa, bận bịu với bọn trẻ con hoặc với những đồ đạc được cứu ra khỏi nhà. Các chiến sĩ đang vội vã chuyển ra ngoài những tài sản còn lại. Chẳng bao lâu sau khi Gôrôkhôp ngồi vào chỗ nấp thì một cơn chấn động khác lại làm rung chuyển thung lũng. Anh ta cảm thấy cây dương cũng bị lay động. Một bức tường khác đè lên ngôi nhà Amnunđac, quanh các bếp lửa, mọi người quay cuồng và một vài người ngã xuống. Những tiếng kêu và những tiếng hú hòa với tiếng đất lở âm ẩm từ ngoài thung lũng vọng đến. Ngay sau đó Gôrôkhôp lại nghe một tiếng răng rắc vọng lại từ một nơi nào đấy giữa đồng cỏ; anh ta quay về phía ấy và thấy giữa vùng tuyết trắng còn chút ít sót lại khoảng rừng màu đen ở cái chấm lớn xám xịt ấy lại có những chấm trắng di động.

– Băng trong hồ đã vỡ! - anh ta nghĩ vậy. - Nguy chưa, bây giờ không thể qua hồ được rồi.

Khi tiếng rầm rầm trong lòng đất và tiếng đất lở ào ào ngừng bặt thì Gôrôkhôp nghe tiếng nước chảy róc rách tung tóe từ vũng đen ngòm đang phình ra rất nhanh.

– Các hồ lại chảy tràn nước ra chăng? Nếu như vậy thì chắc chúng ta sẽ chết đuối cả ở đây. Tai họa lớn! Nó sẽ làm cho lửa tắt hết và người Ônkilôn bị tối om. Tốt hơn là ta phải tránh xa họ. Nhưng ta phải đi đâu, nếu nước cũng làm ngập những đồng cỏ khác. Quái thật, sao ta lại ở lại? Nếu có được một cái thuyền thì hay quá!

Vừa nói xong, anh ta chợt nhớ đến hai cái xuồng bằng vỏ cây bạch dương mà anh ta vẫn dùng để câu cá trong hồ. Khi hồ bắt đầu đóng băng, người Ônkilôn đã kéo xuồng lên và chôn chúng trong đống tuyết sau nhà của các nhà du hành để những con tuần lộc khỏi giẫm hỏng đáy của những chiếc thuyền mỏng mảnh này nếu chúng được để trên đất. Điều này làm anh ta an tâm, thuyền để ở gần đây và anh ta hy vọng có thể lấy được một chiếc trước người Ônkilôn.

Trong khi đó, vũng đen ngòm phình lên rất nhanh, nó chỉ còn cách đống lửa ba chục bước; nước đã nuốt hết tuyết và đang ùn ùn chảy đến.

Vừa lúc ấy người Ônkilôn nhận ra hiện tượng đó. Một người chạy đến chỗ vùng đất đen ngòm, thấy nó đang chuyển động kêu lên:

– Chạy đi, nước đang dâng lên, sẽ bị chết đuối hết!

Thật là khủng khiếp, người kêu, kẻ khóc, chạy lui, chạy tới. Một vài người gào to: “Trèo lên cây!”. Một số khác kêu lên: “Xuồng đâu, xuồng đâu?”. Còn một số khác thì bảo mọi người chui vào nhà của những nhà du hành. Các chiến sĩ vơ vội những cái họ cầm được trong tay và những người đàn bà bế trẻ con lên, Amnunđac chạy đến chỗ đám người đang đứng bên đống lửa trước ngôi nhà trát bùn của các nhà du hành và kêu to:

– Tên phù thủy da trắng đâu rồi, gọi hắn ra và bảo với hắn ngăn nước lại, nếu không chúng ta sẽ giết chết hắn ngay.

Nhưng lúc ấy người ta nghe tiếng gọi rất to trên cao vang ra:

– Hỡi người Ônkilôn! Hãy chạy nhanh về phía bắc! Ở đấy khô. Hãy chạy về phía bắc, về phía bắc! Ta là thần trên trời đang nói với các người đây!

Đám người hoảng hốt vội nhắc đi nhắc lại:

– Chạy về phía bắc, chúng ta hãy chạy về phía bắc! Nhanh lên!

Một nhóm chiến sĩ gánh đồ đạc nặng nề, chạy về phía bắc đồng cỏ cùng với đàn bà, trẻ con và bầy tuần lộc. Nước đã làm tắt ngấm một phần đống lửa, khói bốc cay xè và lửa cháy xèo xèo. Than củi cháy dở đen ngòm và những ngọn lửa tắt ngấm.

Amnunđac vẫn còn đứng ở cửa ngôi nhà trát bùn. Các chiến sĩ vội vàng đi vào nhà tìm Gôrôkhôp. Họ quay về, toàn thân run lên vì sợ hãi.

– Tên phù thủy da trắng đã biến mất cùng với con chó. Nó trốn qua lỗ thông khói. Trong nhà vắng tanh.

Họ báo cáo như vậy. Amnunđac giơ hai tay lên trời một cách tuyệt vọng và chạy theo những người trong thị tộc của mình, theo sau là những chiến sĩ canh gác. Khi người Ônkilôn cuối cùng đã rời đồng cỏ thì Gôrôkhôp tụt từ trên cây xuống và chạy về căn nhà trát bùn. Anh ta lôi từ chái nhà ra một trong những chiếc xuồng bằng vỏ cây bạch dương cùng với một mái chèo buộc vào nó rồi gạt hết tuyết và kéo chiếc xuồng đến chỗ cây dương, để con Pêxơtơrutca ở mũi xuồng, giữa để đồ đạc và súng, còn anh ta ngồi ở cuối xuồng cầm bơi chèo và chờ đợi. Tiếng kêu của người Ônkilôn đã im bặt xa xa, ngọn lửa cuối cùng đã tắt và nước đã chảy đến cửa căn nhà trát bùn.

– Đồ chết dẫm, - Gôrôkhôp nghĩ, - đáng lẽ ta có thể lấy thêm một vài thứ, một cái chăn lông chẳng hạn. Chăn của ta chắc họ đã đưa cho Annuia rồi. Ngoài ra ban đêm bơi thuyền sẽ bị lạnh.

Anh ta chạy về chỗ nhà trát bùn, nhưng lối vào đã ngập nước. Anh ta vội vàng chạy vòng ra chỗ cái lỗ anh ta đã khoét, kéo những thanh gỗ ra, thò tay lấy một cái chăn. Nước đã lên đến gót chân, anh ta quay về xuồng.

– Cách này sẽ tốt hơn, - anh ta nghĩ, - ngồi lên một nửa chăn và lấy nửa kia đắp lên chân.

Nước xoáy tròn, cuốn hết tuyết quanh xuồng; trời tối đen và chỉ một mảng trắng nổi lên, đó là ngôi nhà trát bùn. Bây giờ, chiếc xuồng nổi lên mặt nước, Gôrôkhôp lấy mái chèo ra và chèo thẳng về phía hồ.

– Vĩnh biệt căn nhà của chúng ta! - anh ta nói khi chèo qua ngôi nhà trát bùn. - Chúng ta không được nghỉ đông ở đây và bây giờ chẳng ai có thể cả. Nước sẽ làm hỏng hết.

Một mái chèo hai vế đưa đẩy một cách nhịp nhàng khi thì bên phải, khi thì bên trái, chiếc xuồng lướt nhẹ trên mặt nước đen ngòm. Mắt Gôrôkhôp đã quen với bóng tối và anh ta thấy cái bóng mờ mờ của khu rừng lùi lại, những đường viền trắng khum khum của hai ngôi nhà nổi lên trong bóng tối. Thẳng trước mặt là một dải nước rộng không đóng băng. Ở đây, nước chảy ào ào. Bỗng người thợ săn thấy ngay một cái gì giống như một cái gò phẳng và cảm thấy chèo khó hơn trước. Anh ta đoán, trung tâm hồ đang dâng lên thành một cái bong bóng khổng lồ. Anh ta bèn lái xuồng theo đường vòng thì dòng nước lại đẩy xuồng đi nhanh và chẳng mấy chốc anh ta đã đến phía bên kia đồng cỏ. Bây giờ anh ta phải tìm đường về phía nam. Ngôi nhà trắng mờ mờ hiện ra trên cái nền của khu rừng giúp anh ta định được hướng đi. Anh ta nhớ rõ hướng đi của họ.

Đây rồi, anh ta tìm được đường và lái chiếc xuồng đi dọc theo con lạch hẹp chảy qua rừng. Khu rừng tối om om, cần phải bơi rất thận trọng để khỏi có nguy cơ gặp một cành cây chìm dưới nước làm thủng đáy xuồng mỏng manh, Gôrôkhôp dừng chèo để cho dòng nước cuốn xuồng đi. Nhưng bỗng dòng nước yếu dần và một dòng nước mới chảy theo hướng ngược lại làm cho Gôrôkhôp lại phải cầm chèo, anh ta đo nước và thấy chỉ sâu đến đầu gối.

Anh ta vừa bắt đầu chèo thì bỗng nghe thấy nước bắn tung tóe, tiếng thở phì phì và tiếng rống ở phía trước mặt. Hình như một bầy bò rừng đang đi dọc theo con đường mòn và Gôrôkhôp biết rằng sẽ vô cùng nguy hiểm nếu dừng lại trên đường đi của chúng. Không một phút do dự, anh ta lái xuồng vào một bụi rậm, cách con đường mòn hai hoặc ba mét. Một tay ôm chặt thân cây, còn tay kia ấn sâu mái chèo xuống, anh ta bắt đầu chờ. Tiếng nước động mỗi lúc một to và sau đó một mảng đen sì gồm những con vật lớn thở hồng hộc, phì phì và kêu rống lên, xô đẩy nhau chạy trốn về phía bắc tránh lụt, chúng chạy vội theo con đường hẻm, nước lênh láng, qua chỗ Gôrôkhôp đang nấp. Chúng chạy một cách khó nhọc, bụng sát nước, làm cho nước bắn tung tóe, sóng dội lên, xô vào tận khu rừng. Nếu Gôrôkhôp không túm chặt lấy cây và không dùng chèo làm một cái nêm thì sóng đã lật mất xuồng. Anh chàng Iacut khổ sở mất vài phút khi bầy thú vật chạy qua, khuấy nước tung lên.

Khi sóng đã sắp lặng, Gôrôkhôp tiếp tục chèo xuồng nhưng xuồng chưa đi được một trăm mét thì lại nghe tiếng ào ào như lúc nãy ùa đến rất nhanh. Người thợ săn lại phải nấp vào một bụi rậm. Lần này một vài con tê giác chạy vụt qua làm cho nước cuộn lên, Gôrôkhôp cố hết sức giữ cho chiếc xuồng cưỡi lên sóng. Nước bắn tung tóe rơi rào rào xuống đầu anh ta.

– Những con vật vụng về, chết tiệt này. Mong sao cho chúng mày chết đuối hết, - anh ta vừa lau mặt vừa càu nhàu. - Như thế thì làm sao mà đi xa được nữa. Không có gì để tát nước, hơn nữa, trời tối đen như mực.

Nhưng mọi vật vừa yên lặng thì một bầy ngựa lại xuất hiện và càng làm cho nước bị khuấy động nhiều hơn. Những con ngựa chạy nhanh hơn bò, hai chân sau của chúng lồng lên, chúng thở phì phì và hí vang, cố đuổi kịp nhau.

Trước khi đến được đồng cỏ bên cạnh, Gôrôkhôp lại phải ẩn nấp một lần nữa, một bầy vừa ngựa vừa bò chạy vụt qua, có khoảng mười con gấu chạy theo sau. Trên đồng cỏ bây giờ là một cái hồ, người thợ săn lái xuồng về mé trước mặt, vòng quanh trung tâm đồng cỏ, nước đang dâng lên ở đó. Khi anh ta đã đi được gần nửa đường thì những cơn sóng lớn ngầu bọt lại dâng lên và suýt nữa lật nhào xuồng. Tiếng rầm rầm và tiếng nước bắn từ rìa thung lũng chứng tỏ rằng trận động đất lại nổi lên. Chống chọi với sóng, những đợt sóng xô rất lâu không muốn lặng, cuối cùng Gôrôkhôp bơi đến khu rừng bên cạnh. Ở đó, anh ta thấy một con lạch và lái xuống dọc theo khu rừng. Nhưng bỗng anh ta ngạc nhiên dừng lại. Con lạch chia thành 3 nhánh và trong lúc trời tối như mực, khó có thể biết rõ hướng nào là hướng phải đi: khó mà phân biệt được rìa thung lũng, Gôrôkhôp không có địa bàn và trên trời không có sao.

Chỉ còn cách chờ đến sáng sớm, Gôrôkhôp quyết định. Cũng không lâu đâu. Ta đã vật lộn với nước khá lâu và trận động đất bắt đầu vào lúc quá nửa đêm.

LỜI NÓI CUỐI CÙNG CỦA ÔNG THẦY CÚNG

Gôrôkhôp đi sâu hơn vào trong một khu rừng rậm, anh ta hầu như tách xa hẳn những ngọn sóng ở đồng cỏ và con lạch. Buộc xuồng vào gốc cây, anh ta nằm dài trong xuồng, quấn chăn ngủ. Tiếng sóng vỗ rì rầm như tiếng ru nhè nhẹ.

Trời sáng một lúc lâu anh ta mới dậy, anh ta nghe thấy tiếng con Pêxơtơrutca rên ư ử. Mở choàng mắt, anh ta thấy nước đã dâng lên trong đêm và đã ép chiếc xuồng vào những cành cây, con chó bị ép chặt quá đến nỗi không cựa quậy được. Đế giải phóng cho nó, Gôrôkhôp phải lấy dao chặt đi một vài cành. Anh ta định đo nước, nhưng không thể chạm được đền đáy, còn như mái chèo và cánh tay anh dài hơn hai mét.

– Lụt thật sự rồi! - anh chàng Iacut nghĩ. - Bây giờ ta sẽ không gặp một con vật nào nữa, những con vật không trốn được thì đã bị chết đuối.

Con Pêxơtơrutca được gỡ ra khỏi các cành cây, nó hít hít cái ba-lô, vẫy vẫy đuôi và ngước lên nhìn chủ, mắt như muốn cầu khẩn một điều gì.

– Có lẽ con vật khốn khổ này đói, - Gôrôkhôp đoán. - Chắc là đã đến bữa ăn, có điều là thức ăn dự trữ của ta thì ít và ta không biết pha trà ở đâu. Thú săn cũng đã đi hết.

Anh ta moi trong ba-lô ra một cái bánh kếp và một con ngỗng thui mà anh ta đã lấy được trong số lương thực dự trữ treo dưới mái nhà và bắt đầu ăn, cho chó nhai những mẩu xương không gậm được và những miếng thịt thừa.

– Chúng ta đang ăn con ngỗng duy nhất của chúng ta, Pêxơtơrutca ạ, - anh ta nói với con chó. - Tất cả thức ăn dự trữ của chúng ta bây giờ đang ở dưới nước và bây giờ không có ai vớt chúng lên. Tiếc quá!

Nói đến đây anh ta lại nhớ tới Racu và nhớ tới sự chăm sóc của cô ta đối với anh. Anh ta trở nên tư lự. Anh ta nghĩ đến Cadatrie và người vợ già khó tính của mình. Do tính hay cáu gắt, mụ thường đuổi anh ta ra khỏi nhà và anh ta phải ngủ đêm với bạn bè hoặc thuê nhà trọ như người đánh xe cho bọn lái buôn khi phải đi những chuyến đi dài ngày. Anh ta chợt có ý nghĩ rằng có lẽ anh có thể thành công khi đưa Racu đi cùng. Người Ônkilôn chắc đã dừng lại trên đồng cỏ khô ráo đầu tiên mà họ tìm được, và đang ngủ say sau những sự kiện phiền toái lúc ban đêm. Anh ta có thể đi đến đấy, nấp bên bìa rừng, chờ Racu xuất hiện, gọi và đưa cô ta đi trốn bằng xuồng. Người Ônkilôn không thể đuổi theo anh ta trên mặt nước. Bạn anh ta sẽ chờ đến tối, nhưng ngay dù đã đi thì trong một ngày họ cũng không thể đi quá xa, chắc chắn anh ta có thể đuổi kịp họ một cách nhanh chóng bằng cách đi theo vết chân họ. Gôrôkhôp biết rằng đêm qua anh ta đi ba bốn cây số là cùng và điều đó có nghĩa là anh ta chưa đi xa lắm và còn có thể quay về ngôi nhà trát bùn.

Trong khi ăn, anh chàng Iacut suy nghĩ và quyết định tháo xuồng chèo về phía bắc. Mặt trời đã lên từ lâu và không khí rất ấm áp mỗi khi nó chui ra khỏi mây; ban ngày cảnh lụt lội không gây ấn tượng kinh hoàng như ban đêm. Nước lấp lánh tỏa thành luồng và khu rừng được phản chiếu như một tấm gương. Gôrôkhôp lấy làm ngạc nhiên khi thấy rác rưởi nổi lềnh bềnh trên mặt nước giữa rừng và giữa những con lạch. Chỉ trong các đồng cỏ, nước chảy ra tứ phía thì mặt nước mới trong. Chèo nhanh đến cánh đồng cỏ, nơi thị tộc Amnunđac đã sống, anh ta quyết định lấy một ít thức ăn dự trữ, Ngôi nhà ngập nước đến tận cửa ra vào, anh ta trèo lên mái và qua lỗ thông khói, vớ được một vài cặp chim thui treo trên một cái kèo, anh ta khoái chí đến nỗi quẳng cả một con vịt cho Pêxơtơrutca, con chó sáng nay được ăn quá ít. Nó gừ gừ một cách khoan khoái, nằm xuống lòng xuồng và bắt đầu gặm con vịt.

Anh ta chèo theo hướng người Ônkilôn đi lúc đêm, dọc theo con lạch trong rừng. Chiếc xuồng bơi qua những đám lá, những cành cây con và rác rưởi được nước cuốn đi. Có những con chim và những con thú nhỏ bị chết. Một con chồn đang nấp trên cây và Gôrôkhôp, một người vốn thích săn bắn, đã lấy chèo vụt chết nó.

– Lông chồn chỉ dùng được cho mùa hè, nhưng cũng có thể đủ để làm một cái mũ. Dù thế nào thì con chồn này cũng sẽ bị chết đói, - anh ta lẩm bẩm và với tay lấy con chim. Xa hơn, về phía bắc, anh ta nhận thấy những bong bóng trong các hồ nhỏ hơn và nước không sâu lắm, anh ta có thể dùng chèo cắm tới đáy.

– Rất tiếc là Matvây Ivanovich không ở đây. Hẳn anh ta sẽ giải thích từ đâu mà nước về nhiều như thế. Đất mở ra như thánh kinh đã nói và nạn lụt bắt đầu. Lạy Chúa! may mà nó không rơi từ trên trời xuống và tràn ngập bởi vì nếu thế thì nó sẽ làm ngập hết mọi thứ.

Sau buổi trưa, Gôrôkhôp thấy mình đang ở chỗ nước rất nông trong lạch và đồng cỏ; anh ta có thể nhìn thấy ngọn của những chòm cây nhỏ trong khi ở các hồ trong đồng cỏ thì những bụi cây sậy đều hiện ra rất rõ. Anh chàng Iacut phải chèo một cách cẩn thận để tránh những gốc cây. Rồi chiếc xuồng bắt đầu bị thủng đáy và phải dừng lại. Gôrôkhôp lao ra khỏi xuồng và đi bộ, kéo xuồng đi theo; chẳng mấy chốc anh ta phải cho con Pêxơtơrutca xuống và đeo ba-lô lên lưng để làm cho xuồng thật nhẹ, bởi vì trên nền đất hầu như không còn nước. Cuối cùng, anh ta đến được rìa đồng cỏ mà bây giờ chỉ là một khoảng trống ướt át có nước lấp loáng đây đó trong các hang hốc. Đồng cỏ đầy thú vật: bò, ngựa, nai và một vài gia đình tê giác. Chúng đang ăn cỏ hoặc nằm dài trên đất mà ngủ. Từ những bụi cây vẳng đến tiếng lợn lòi kêu ủn ỉn, chúng đang đi tìm thức ăn trên đất ướt.

– Thật là thú vị, có bao nhiêu loài thú ở đây, - Gôrôkhôp nghĩ. - Những con vật khốn khổ này thật là vất vả, phải lội nước suốt đêm không nghỉ. Bọn thợ săn thì ở kia.

Anh ta thấy người Vampu lén đến chỗ bầy ngựa gần nhất. Họ đang bò đằng sau bụi cây dọc theo rìa đồng cỏ. Những con vật không tinh nhanh như trước, chắc có lẽ chúng đông quá, còn người Vampu thì đến quá gần. Gôrôkhôp đếm được hai chục tên. Người dã man gần nhất, cách bụi cây Gôrôkhôp đang nấp bốn mươi bước, tay anh ta bịt chặt lấy mồm con Pêxơtơrutca để ngăn không cho nó sủa.

– Nào, ta sẽ làm cho chúng sợ. Hãy cho chúng biết rằng sấm và chớp hãy còn đây! - anh ta giương cao súng trên đầu bọn Vampu.

Khi khói tan, bọn Vampu đã biến mất và chỉ có những bụi cây lay động, chứng tỏ chúng đã trốn vào rừng, có thể nghe được tiếng chúng la mỗi lúc một yếu dần. Tiếng súng cũng làm cho cả đồng cỏ rối loạn. Những con thú đang nằm trên đất nhảy chồm lên và những đàn thú chạy đi chạy lại.

– Nếu những tên Vampu ở quanh đây, - Gôrôkhôp tự nhủ, - thì người Ônkilôn không thể ở gần đây được. May mà ta làm chúng sợ hãi rồi bỏ chạy, nếu không ta có thể bị chúng tấn công.

Anh ta kéo chiếc xuồng đi xa hơn, chẳng mấy chốc đã đến chỗ đất hoàn toàn khô; trên đường đi có những hòn đá dễ làm hỏng xuồng. Một cây dương cao có ngọn xòe ra mọc ven đồng cỏ, Gôrôkhôp quyết định bỏ chiếc xuồng lại đây. Anh ta gác chiếc xuồng giữa những chạc cây, để ba-lô và chó vào trong xuồng, tháo xích ở cổ chó buộc vào xuồng rồi tiếp tục đi nhẹ nhàng hơn. Khi anh ta đã đi cách cây dương gần 20 cây số thì nghe thấy tiếng nói và ngửi thấy mùi khói nồng nặc. Cẩn thận đi đến bìa rừng, anh ta dừng lại để xem có gì không. Trong đồng cỏ, người Ônkilôn đang đứng, ngồi hoặc nằm quanh những đống lửa, thịt đã nướng và mùi thịt bốc lên mũi, thơm lừng: từ những vùng bị lụt, toàn bộ lạc hoặc phần lớn họ đã tập trung về đây. Như thường lệ, mỗi thị tộc đốt riêng một ngọn lửa. Đứng tại chỗ quan sát anh thấy một đám người rất đông đang tụ tập quanh một đống lửa. Anh chàng thợ săn Iacut cho đó là thị tộc Annunđac và bò dọc theo bìa rừng lại gần. Khi đã bò được khoảng ba chục bước, anh ta nhận ra Amnunđac, những tù trưởng của các thị tộc khác đang vây quanh thủ lĩnh. Họ đang thảo luận vấn đề có nên định cư trên những đồng cỏ khô ráo trải rộng cả phần phía bắc thung lũng này không, nếu ở lại thì phải bắt đầu làm nhà ngay vì mùa đông đã tới, hoặc chờ cho nước rút rồi quay về chỗ cũ.

– Những thằng điên, - Gôrôkhôp nghĩ bụng, - chúng vẫn còn hy vọng nước rút. Chúng không biết có bao nhiêu nước.

Anh chàng Iacut bỗng chú ý thấy trên đồng cỏ không có tuyết như những chỗ khác, nơi vẫn khô sau khi lụt. Rõ ràng tuyết đã tan bởi vì không khí hoàn toàn ấm. Hình như nạn lụt đã làm cho mùa hè trở về với thung lũng.

Những người đàn bà và bọn trẻ con ngồi bên kia đống lửa. Gôrôkhôp trông thấy Annuen, Papu và Matu, nhưng Racu thì không thấy.

– Ta muốn biết cô ta có đi với thị tộc trong cảnh góa bụa không, - anh ta nghĩ và nhìn kỹ những người đàn bà ngồi quanh những đống lửa. Thị tộc của Racu, một thị tộc đã từng sống gần thị tộc của thủ lĩnh nhất, giờ đang ngồi cạnh ngọn lửa gần thị tộc Amnunđac, nhưng cũng không thấy Racu ở đây.

– Cô ta có thể ở đâu? Cô ta đi đâu hay đang ngủ? Ta sẽ chờ. Họ sắp bắt đầu ăn và mọi người sẽ đều có mặt ở đây.

Lúc này những người đàn bà đang nói oang oang là thịt đã làm xong, tất cả những người đang dạo quanh đồng cỏ đều về chỗ thị tộc của mình và ngồi quanh những đống lửa. Những người đàn bà đưa cho mỗi người một miếng thịt nướng và bánh kếp, nhưng Racu cũng không xuất hiện trong thị tộc Amnunđac hay thị tộc của cô ta. Điều này làm Gôrôkhôp bối rối. Anh ta vụt nảy ra ý nghĩ: có thể cô ta bị giết vì không tuân lệnh thủ lĩnh. Không có cách giải thích nào khác về sự vắng mặt của cô ta là có thể cô ta đã bị nghiền nát khi căn nhà của thủ lĩnh bị động đất làm đổ ụp.

– Điều này có nghĩa là ta đã mất công vô ích, - anh ta lẩm bẩm. - Ta đã cố gắng đến đây mà chẳng được việc gì. Bây giờ ta phải quay về, mặt trời đã ngả về tây rồi.

Nhưng anh ta chưa quay lại thì một nhóm chiến sĩ có vũ khí từ khu rừng gần nơi anh ta đang đứng, ló ra. Họ đến chỗ Amnunđac và đặt một đống giáo và gậy của người Vampu dưới chân ông ta.

– Thưa thủ lĩnh, thủ lĩnh bảo chúng tôi đi tìm chỗ phát ra tiếng sấm, - người chiến sĩ lớn tuổi nói. - Thủ lĩnh nghĩ rằng những tên phù thủy da trắng đã quay về, nhưng ở đấy chúng tôi chỉ thấy nhiều con thú lớn và tìm thấy cái này, - ông ta chỉ những cái gậy và những cây giáo. - Chúng tôi không tìm thấy những ông phù thủy da trắng và dấu vết của họ.

– Tôi nghĩ rằng họ vẫn ở rất gần đâu đây, - Amnunđac nói. - Những người Vampu không có sấm và chúng tôi đều nghe tiếng sấm rất rõ.

– Thật may mà chúng không có chó, - Gôrôkhôp tự nhủ. - Nếu không chúng đã tìm thấy ta từ lâu.

Nhưng khi nghe Amnunđac nói tiếp, anh ta rất hoảng.

– Nói với các tù trưởng của thị tộc cho tất cả chiến sĩ sục tìm trong khu rừng quanh đồng cỏ. Bọn phù thủy da trắng vẫn ở quanh quất đâu đây và sẽ còn mang lại cho chúng ta nhiều điều bất hạnh nữa.

Các chiến sĩ đi từ đống lửa này đến đống lửa khác truyền lệnh của thủ lĩnh. Gôrôkhôp hiểu rằng anh ta sẽ không thể đi xa một cách an toàn được và quyết định trèo lên một ngọn cây chờ cho đến khi việc tìm kiếm kết thúc. Anh ta chạy sâu vào trong rừng, chọn một cái cây thích hợp và trèo lên thật cao để có thể nhìn bao quát toàn bộ đồng cỏ. Ngồi giữa hai cành cây, anh ta thấy những chiến sĩ mang vũ khí rời những đống lửa và chạy đến bìa rừng. Họ đi thành hàng dài và bắt đầu chuyển về phía trước, một bộ phận của đoàn người đi qua cái cây Gôrôkhôp đang nấp, nhưng các chiến sĩ nhìn xuống đất, sục vào các bụi rậm, lấy giáo chọc vào các bờ bụi, nhưng không ai nghĩ đến chuyện nhìn lên cây. Nhưng ngay cả nếu họ đã nhìn lên thì họ chỉ thấy được Gôrôkhôp khi họ biết đúng cái cây mà Gôrôkhôp nấp. Anh chàng Iacut đang mặc quần áo màu đen và ngồi rất cao trên cây, bám chặt lấy thân cây và mặc dầu không có lá, cành cây vẫn tạo thành một cái lưới dày đặc bao quanh anh ta.

Đi tìm mất gần hai tiếng đồng hồ và khi đã mỏi mệt, các chiến sĩ bắt đầu từ mọi phía quay về và ngồi bên cạnh những đống lửa để nghỉ. Mặt trời đã xuống núi.

Gôrôkhôp trèo từ trên cây xuống và lại nấp vào bìa rừng, ở đây anh ta nghe được người trong thị tộc của ông thủ lĩnh nói. Amnunđac dang ngồi cạnh ông thầy cúng, ông này vừa mới được biết tin cuộc tìm kiếm vô hiệu, ông ta có vẻ lo lắng và không hài lòng.

– Báo những tù trưởng của tất cả các thị tộc đến đây, chúng ta phải tổ chức một cuộc họp, - ông thầy cúng nói.

Amnunđac ra lệnh và các chiến sĩ chạy đến tất cả những đống lửa.

– Lão già khốn kiếp ấy định mưu tính cái gì nữa đây, - Gôrôkhôp nghĩ. - Tất cả những người đàn bà đã đứng dậy và ra khỏi đống lửa để nhường chỗ, nhưng Racu không có đây. Họ đều ngồi tất cả ở đây, trừ Racu. Rõ ràng họ đã giết cô ta.

Khi tất cả những tù trưởng đã ngồi quanh ngọn lửa, ông thầy cúng đứng dậy, ngẩng đầu lên, giơ cao hai tay và nói:

– Những điều bất hạnh lớn đã xảy ra cho bộ lạc chúng ta. Đã bao nhiêu lần đất rung và bao nhiêu lần nhà cửa của chúng ta đổ ụp từ ngày những tên phù thủy da trắng đặt chân lên vùng đất chúng ta, nơi mà trước đây chúng ta đã sống yên lành biết bao. Họ đến và thấy đời sống ở đây tốt đẹp hơn đời sống trên đất liền của họ, ở đấy tuyết không bao giờ tan và mặt trời lạnh lẽo. Họ thấy những khu rừng, những đồng cỏ xanh tốt có nhiều thú rừng. Họ thấy những bầy tuần lộc lớn của chúng ta và tìm cách tiêu diệt chúng ta để cướp đất, cướp những bầy súc vật của chúng ta. Họ làm hồ linh thiêng khô cạn, nhưng nước đã về sau khi chúng ta dâng một vật hiến tế đầy máu me. Họ mang băng giá đến và làm cho mùa đông đến sớm hơn một tháng rồi giữ cho tuyết không tan. Họ nghĩ chúng ta sẽ chết vì băng giá, nhưng chúng ta không chết, bởi vì chúng ta giữ cho lửa cháy trong nhà và sưởi ấm. Họ quyết định dùng nạn lụt để đuổi chúng ta ra khỏi nhà. Đất lại rung, nước tuôn ra và tràn ngập đồng cỏ và nhà cửa của chúng ta, chúng ta chạy trốn. Tiếng nói của các thiên thần đã dun dủi chúng ta đến đây, nơi không có nước. Nhưng các nhà cửa của chúng ta đã bị phá hoại và bầy súc vật của chúng ta đã bị tản mát.

Liệu chúng ta có chịu được lâu hay không? Mùa đông đã đến gần, tất cả chúng ta sẽ chết và những tên phù thủy da trắng sẽ cướp đất chúng ta. Chúng chỉ chờ cơ hội. Chúng ngồi chờ bên vùng tuyết, còn tên ở lại thì đang do thám xem chúng ta ở đâu. Nó ở gần chúng ta, nhưng chúng ta không thể tìm được nó.

Ông thầy cúng dừng lại để thở. Tất cả những con mắt đều đổ dồn vào ông ta.

– Chúng ta phải giết những tên phù thủy da trắng. Chúng ta coi họ là khách quý. Chúng ta đã cho họ nhà, thức ăn và vợ trẻ. Để đáp lại, họ đem lại cho chúng ta tai họa. Những tai họa này trước kia chưa hề có, có phải không, hỡi những người Ônkilôn?

– Phải, phải, đúng như vậy, - những người tù trưởng hô to.

– Chúng ta đã trừng phạt con mụ đàn bà đã không vâng lời chúng ta. Mụ ta là một trong những con đàn bà mà chúng ta đã cho họ. Mụ ta muốn lừa đảo bộ lạc như con mụ đã chạy trốn với chúng, theo chúng đến xứ tuyết. Tên phù thủy da trắng, chồng nó, đã không bảo vệ nó. Hắn chạy trốn mặc dầu mụ ta gọi hắn đến cứu khi mụ ta chết đuối giữa dòng nước do những tên phù thủy đã tháo từ lòng đất ra.

Bây giờ chúng ta phải bắt tất cả những tên phù thủy da trắng và dâng chúng cho các vị thần linh. Ngày mai, 100 chiến sĩ can đảm nhất sẽ đi đến những nơi có tuyết, họ sẽ đóng bè và bơi đến đấy. Thủ lĩnh của chúng ta sẽ dẫn đầu: Các chiến sĩ thì có giáo và tên, còn thủ lĩnh thì có sấm và chớp mà chúng ta đã lấy của tên da trắng. Bây giờ chúng ta cũng đầy đủ vũ khí như chúng và chúng ta có 100 người, còn chúng chỉ có 4 tên. Chắc chắn chúng sẽ bị 100 chiến sĩ đánh bại! Cho dù năm chục chiến sĩ ngã ở chiến trường, nhưng đất nước của chúng ta sẽ được giải thoát và chúng ta sẽ tiếp tục sống yên lành như trước. Còn nếu chúng ta không bắt được những tên phủ thủy da trắng làm vật hiến tế, nước sẽ không quay về, đất nước của chúng ta sẽ bị phá hoại và bầy súc vật của chúng ta vẫn bị tản mát, đó là lời của tôi.

– Thằng già khốn nạn, đê tiện, - Gôrôkhôp lẩm bẩm khi nghe ông thầy cúng nói. - Mày đã dìm chết Racu của tao, bây giờ mày còn muốn bắt và giết chúng tao như những bầy tuần lộc, nhưng trước hết, tao sẽ cho mày về chầu tổ tiên của mày đã!

Anh ta giơ súng lên và nhằm vào ông thầy cúng đang đứng đối diện với ngọn lửa trước mặt anh ta. Ông ta đang giơ tay lên và đầu ngẩng cao với dáng oai nghiêm của một nhà tiên tri. Trong bóng tối dày đặc, ánh lửa soi rõ khuôn mặt ông ta. Một tiếng súng nổ vang rền và ông thầy cúng ngã vật xuống đất, mặt úp vào lửa. Hãi hùng, Amnunđac và những người tù trưởng đứng lặng đi. Cái mũ bằng lông của ông thầy cúng bắt lửa và những người đàn bà đứng gần đấy kêu thét lên. Đột nhiên, dường như theo hiệu lệnh, tất cả những người đàn ông ngồi quanh ngọn lửa đều giơ hai tay lên trời, kêu một tiếng dài, kêu gọi sự giúp đỡ rồi lấy tay che mặt, lắp lại cử chỉ bi đát này ba lượt, sau đó Amnunđac đứng dậy và trịnh trọng nói:

– Chớp của những tên phù thủy da trắng đã giết ông thầy cúng vì ông ấy đã thúc đẩy chúng ta làm hại họ. Họ rất mạnh và chúng ta không thể đánh nhau với họ. Đó là lời tiên tri của ông thầy cúng tài giỏi đã dẫn tổ tiên chúng ta đến đất này. Đưa xác người chết ra khỏi lửa.

NHỮNG KẺ LÁNG GIỀNG GHÊ SỢ

Sau khi bắn, Gôrôkhôp tụt xuống chạy, hy vọng rằng trong lúc lộn xộn, người Ônkilôn không thể đuổi theo ngay được và nhờ đêm tối, anh ta có thể ẩn và trường hợp cùng lắm thì lại trèo lên cây. Lần theo các bụi rậm, anh ta tìm thấy con đường mòn đã dẫn mình đến đây và chạy miết đến chỗ cây dương, nơi anh ta để xuồng và chó. Nếu người Ônkilôn đi theo con đường này, anh ta tự nhủ, anh ta sẽ trèo lên cây, ở đó có ba-lô, chăn, thức ăn và anh ta sẽ ngủ đêm an toàn, bởi vì mang nặng mà đi tiếp là không nên và không nhanh được, còn đến chỗ có nước phải đi hai ki-lô-mét nữa.

Anh ta dừng lại lắng nghe. Đầu tiên thấy mọi vật đều yên lặng, nhưng sau đó anh ta bỗng nghe thấy có tiếng người nói và thấy ánh sáng lóe lên từ xa. Chắc chắn là người Ônkilôn đang thắp đuốc đuổi theo. Tức khắc Gôrôkhôp trèo lên cây, kéo chiếc xuồng lên cao hơn. Con Pêxơtơrutca không thể ngồi yên trên cây, điều đó đã gây khó khăn nhất cho anh ta. Anh ta phải gác xuồng vào giữa hai cành to, đặt con chó và ba-lô vào đấy. Anh ta vừa làm xong thì một vài người Ônkilôn cầm đuốc xuất hiện trên con đường hẹp gần cây dương, rồi có những chiến sĩ khác ở bên trái và bên phải họ. Họ bỗng thấy dấu xuồng trên đất ướt, họ vui sướng kêu lên, gọi những người khác đến và vội vã đi theo, hy vọng đuổi kịp người chạy trốn.

Gôrôkhôp ăn một con chim thui, và cho con Pêxơtơrutca ăn, anh ta đốt một điếu thuốc. Không thấy có dấu hiệu gì thêm về người Ônkilôn, anh ta quyết định ngủ cho đến khi mặt trăng ló ra. Anh ta buộc mình vào thân cây và ngủ biến đi.

Anh ta thức dậy vì cái cây anh ngồi bị lắc rất dữ. Anh ta gần như mất thăng bằng và nếu không buộc mình vào thân cây thì đã rơi lộn cổ xuống. Anh ta còn phải dùng hai tay giữ chặt lấy xuồng với đồ đạc. Không thể hiểu được chuyện gì xảy ra. Có những tiếng ầm ầm inh tai xung quanh anh. Mặt trăng đã lên từ lâu và đang sáng rực trên trời. Tất cả các cây bên cạnh đều cũng lay động, nhưng không có gió. Cuối cùng anh ta hiểu được rằng mặt đất lại rung chuyển. Nhìn về phía bắc, anh ta thấy có điều gì ghê gớm đang xảy ra đâu đây rất gần. Những đám khói đen và trắng từ sau khu rừng đang bốc lên, tiếng ầm ầm vọng lên từ đây, mạnh đến nỗi màng tai Gôrôkhôp rung lên, rồi một ngọn gió sắc như dao thốc tới làm anh ta khó thở.

– Trời ơi, chuyện gì đang xảy ra thế này? Đất bị xé ra và lửa đang bắn tung tóe, - Gôrôkhôp thì thào, - Ta phải chạy thôi, chạy xuống nước.

Anh ta lần lượt dòng ba-lô, xuồng và chó xuống một cách vất vả bởi vì ngọn cây không lúc nào ngừng lay động. Xuống đền đất, anh ta hầu như khó đứng vững. Cứ lắc lư như người say rượu, anh ta kéo xuồng xềnh xệch trên mặt đất, rồi qua chỗ nước nông, thỉnh thoảng có vật gì rất nặng rơi xuống nước, khi thì ở bên phải, khi thì ở bên trái, làm gãy cành cây. Tiếng ầm ầm vẫn không ngừng, không khí nóng hơn và ngột ngạt hơn.

Cuối cùng, khi đã đến chỗ nước sâu, Gôrôkhôp bước vào xuồng ráng sức chèo, cốt làm thế nào càng xa nơi xảy ra tai biến càng tốt. Đến một đồng cỏ lớn, anh ta ngoái nhìn về phương bắc và thấy một vầng ánh sáng hơi đỏ hằn trên nền khói đen, có chớp đỏ loằng ngoằng.

– Những người Ônkilôn đang chết trong địa ngục, - anh ta nghĩ. - Và đổ lỗi cho những người da trắng, họ nói mọi việc xảy ra là do những ông phù thủy da trắng gây nên, và bảo: “Họ đã giết ông thầy cúng và bây giờ họ đang tiêu diệt toàn bộ bộ lạc”.

Nước vỗ nhẹ, nhưng ở nơi xa xa, chỗ nước sâu hơn, mặt nước ít phẳng lặng hơn và chiếc xuồng tròng trành. Cuộc vật lộn với sóng nước suốt gần mười cây số làm Gôrôkhôp mệt lả. Anh ta quyết định tìm một chỗ an toàn để nghỉ ngơi cho đến sáng. Bên rìa một đồng cỏ, nơi sóng đặc biệt lớn, anh ta thấy bộ khung của ngôi nhà nhô lên trên mặt nước; trận động đất đã phá những bức tường trước khi có lụt, nhưng bốn cột trung tâm và mái vẫn còn bởi vì cột được cắm xuống đất và có những chiếc kèo giữ. Mái nhà cao một mét trên mặt nước, nên không bị sóng tràn đến.

– Ta có thể nghỉ ở đây! - Gôrôkhôp nghĩ bụng và lái xuồng đến. Anh ta mang mọi thứ, kể cả con chó ra khỏi xuồng một cách khó khăn, bò ra ngoài và kéo chiếc xuồng nhẹ lên. Trải chăn lên lớp đất ướt, anh ta ngủ được ngay mặc dù có tiếng rầm rầm từ phía bắc vọng lại hòa trong tiếng sóng vỗ.

Anh ta thức dậy lúc bình minh và nhìn quanh tìm hướng tiếp tục bơi đi. Nước đêm qua yên tĩnh, thỉnh thoảng mới có những gợn sóng lăn tăn làm cho mặt nước bóng như gương cau lại. Ở gần một hòn đảo có hình một ngọn đồi nhô lên trên mặt nước, một cây dương cao bên cạnh làm Gôrôkhôp nhận ra ngôi nhà mà anh ta và các bạn đã sống, đó là cây dương anh ta đã trèo trong lúc chạy trốn. Điều đó có nghĩa là cái nền anh đã ngủ là phần sót lại của ngôi nhà Amnunđac.

Ăn vội vàng vài miếng, anh ta dòng xuồng xuống nước và gọi con Pêxơtơrutca. Con chó đang đứng gần cái ống khói giữa mái nhà, nhìn xuống nước và sủa vang.

– Mày thấy gì ở đấy thế? Con cá hay cái gì? - Gôrôkhôp hỏi và đến bắt con chó, nó không chịu rời chỗ nó đang đứng. Anh ta nhìn vào lỗ ống khói và giật mình, những ngón tay của hai bàn tay đang giơ ra khỏi mặt nước gần chỗ một cái cột.

– Lạy Chúa, có người chết đuối ở đây, - anh ta kêu lên. - Tại sao người ấy lại không trèo lên cột?

Một cái nhẫn bạc rất quen thuộc đối với Gôrôkhôp hiện ra trên ngón tay. Không một người Ônkilôn nào có chiếc nhẫn bạc, chỉ vợ những nhà du hành mới được chồng tặng cho nhẫn này. Họ rất hãnh diện về những chiếc nhẫn ấy.

– Ôi, Racu! Quân giết người! Tất cả những người đàn bà khác đều thoát nạn, thằng chó già đã nói rằng chúng đã dìm chết con phản bội.

Gôrôkhôp bước vào xuồng và chèo đến cột, anh ta có thể thấy được đôi bàn tay, cổ tay bị trói chặt vào cột. Anh ta cắt dây và nắm cái cổ tay cứng đờ kéo lên. Cánh tay dần dần nhô lên trên mặt nước, sau đó có tóc và cuối cùng, Gôrôkhôp thấy đôi mắt trợn trừng nhìn anh một cách ai oán, như thầm trách móc. Anh ta thét lên và lùi lại, cái cổ tay tuột ra khỏi tay anh và cái đầu biến mất trong mặt nước đầy bùn.

– Cô gái bất hạnh, - anh chàng Iacut thầm nghĩ. - Chúng buộc cô ta vào cái cột này lúc ban đêm để cô ta không thể chạy đến chỗ mình được. Khi nước bắt đầu dâng lên chúng quên, hoặc cố ý để cô ta lại, và cô ta bị chết đuối.

Anh ta hình dung ra cảnh Racu phải cam chịu khi nước chảy vào nhà và dâng lên mỗi lúc một cao trên thân thể cô ta. Cô ta vùng vẫy và kêu cứu, nhưng chỉ có tiếng sóng vỗ trong đêm tối ghê rợn đáp lại. Nước dâng lên đến ngực, đến cổ, đến mồm cô ta và bóp nghẹt những tiếng kêu cuối cùng trong cổ họng. Anh ta ở gần đây và có thể dễ dàng đến cứu cô ta khi người Ônkilôn chạy trốn. Rõ ràng cô ta chỉ bắt đầu kêu gào khi nước chảy vào nhà, nhưng lúc đó anh ta đã qua hồ.

Anh ta muốn vớt xác cô lên và đem chôn. Nhưng không có neo, vả lại anh ta chỉ có thể chôn được cô ta trong đống tuyết bên kia thung lũng. Lòng quặn đau, anh ta để con Pêxơtơrutca vào xuồng, con chó bây giờ đã chịu nghe lời anh gọi. Gôrôkhốp lấy các đồ đạc và bơi về phía nam. Anh chèo thật nhanh, hy vọng vẫn đủ thì giờ đuổi kịp bạn mình. Chiếc xuồng như đang lao vun vút qua vùng nước sâu phẳng lặng trên hồ và trên lạch.

Vùng ngoại vi thung lũng có những đống tuyết trắng tương phản với những vách đá đen đã hiện ra. Những đám mây đen và trắng vẫn cuồn cuộn ùn trên bầu trời phương bắc và thỉnh thoảng anh ta lại nghe tiếng nổ ầm ầm.

Cuối cùng Gôrôkhôp đến cuối bìa rừng, trước mặt anh ta là mặt nước phẳng lặng trải rộng đến tận những đống tuyết. Ở đây, tuyết cũng bị ngập. Vậy các bạn của anh ta đâu? Họ còn không? Họ có bị chết đuối không? Chẳng có ai ở gờ trên những đống tuyết cả.

Hình dáng một người in hình đen sẫm lên bầu trời trong sáng xuất hiện trên một vách đá. Gôrôkhôp hét thật to và vung bơi chèo. Con Pêxơtơrutca sủa vang.

Người ta đã thấy anh ta! Anh ta đã thoát nạn!

Anh ta chèo đến chân đống tuyết dưới vách đá, cho chó lên bờ, mang súng, ba-lô và chăn, trèo lên những bậc thang.

Một khe nứt bất ngờ mở ra trước mặt làm anh ta phải dừng lại. Gôriunôp và Oocđin đã đứng ở bên kia.

– Cuối cùng, tôi đã tìm cách đuổi kịp các anh, - Gôrôkhôp kêu lên, - vứt đồ đạc xuống. Nếu các anh biết được những gì tôi phải trải qua!

– Được rồi, anh còn phải chờ lâu đấy. Chúng tôi phải làm những bậc thang phía dưới và phía trên khe nứt này đã, - Gôriunôp trả lời.

– Cái khe này to thật. Nó chặn không cho kẻ khác đuổi theo các anh phải không? Hừ, vượt qua cái khe này chẳng dễ đâu, - Gôrôkhôp nói và nhìn xuống cái khe có rìa băng dốc đứng cao một vài mét. - Cắt những bậc thang thì mất quá nhiều thì giờ. Thế này nhé, mang một cái dây thừng và ném một đầu cho tôi.

Các nhà du hành mang một cái thừng đi để dùng lúc cần thiết. Họ buộc một hòn đá vào một đầu thừng, ném cho Gôrôkhôp. Anh ta kéo thừng về phía mình và bắt đầu thả hành lý xuống, sau khi gấp thừng lại. Khi mọi thứ đã thả xuống tới chân khe kẽ nứt, anh ta cởi một đầu dây, kéo đầu kia, để đồ đạc trên đất và rút dây lên. Bằng cách này, anh ta đã dòng ba-lô, chăn và cuối cùng cả con Pêxơtơrutca xuống bằng cách luồn dây thừng vào dây xích buộc cổ nó. Con chó bị treo cổ, ngạt thở và vùng vẫy trong không khí, nhưng công việc này diễn ra rất nhanh nên con chó không việc gì. Bây giờ Gôrôkhôp phải dòng mình xuống. Có một tảng đá ba-dan ăn sâu vào băng nằm trên bờ khe nứt. Anh chàng Iacut cuộn tảng đá bằng dây thừng và dòng mình xuống phía dưới. Đến chân khe nứt, anh ta cởi một đầu dây rồi rút đầu dây kia và dây thừng rơi xuống chân anh ta.

Việc leo lên không khó khăn lắm, vì ở trên có hai người. Gôrôkhôp, Pêxơtơrutca và đồ đạc của anh thợ săn nhanh chóng được kéo lên. Còn kéo anh thì lúc đầu khó hơn vì anh ta rất nặng. Lên được trên rồi anh ta chạy đến ôm các bạn.

– Lạy Chúa, thế là đến nơi rồi! Thế mà tôi cứ nghĩ là sẽ không gặp được ai ở đây cả.

Dĩ nhiên là Gôrôkhôp sẽ không gặp các bạn của mình nếu anh ta ra khỏi rừng chậm một vài phút. Hai cỗ xe trượt tuyết còn lại đã ở trên đỉnh dốc phía nam thung lũng. Trong khi Nhikiphôrôp buộc dây thì Gôriunôp và Oocđin quay nhìn lại lần cuối cùng xuống thung lũng Vùng đất Xannhicôp, nơi họ đã thám hiểm trong nhiều tuần, hiện đang bị lụt và bị phún thạch tiêu diệt cùng với sinh vật hai chân và bốn chân của nó ngay trước mặt họ. Họ đã tích lũy được nhiều tài liệu có giá trị, nhưng kết quả của những công trình này đã bị mất cùng với một nhân viên của đoàn thám hiểm vào một trong những giờ phút cuối cùng, họ sống trên vùng đất này, còn một nhân viên khác của đoàn thám hiểm đã tình nguyện ở lại và họ có đủ lý do để tin rằng anh ta cũng đã chết,

Vùng đất bây giờ là một cái hồ rất lớn bị khuôn lại trong những vách đá đen ngòm và lởm chởm đầy những hòn đảo và có đất có rừng đen thẫm mọc um tùm, nó lóng lánh trong ánh mặt trời đang xuống thấp, trong khi ở phía bắc, đằng sau bức tường hơi nước và khói đen ngòm, màn bi kịch cuối cùng của vùng đất Xannhicôp và của bộ lạc Ônkilôn đã chấm dứt. Oocđin dùng tấm kính cuối cùng để chụp lại bức tranh đau buồn này - một bức tranh của một thế giới nhỏ mà tàn tích của những ma-mút, tê giác lông len và đại biểu của nhân loại thời nguyên thủy còn sống sót, - một thế giới vừa mới được phát hiện cho khoa học thì đã sắp tiêu vong. Sau khi chụp ảnh xong, anh ta đi sắp xếp máy ảnh, còn Gôriunôp thì dừng lại lâu hơn nên đã thấy xuồng của Gôrôkhôp từ khu rừng bơi ra và đang tìm đường. Nếu không có điều tình cờ may mắn này thì anh chàng Iacut không dễ gì đuổi kịp bạn mình.

Trèo lên đỉnh, Gôrôkhôp thấy khe nứt sâu hoắm, biết Côxtiacôp đã chết và hiểu rằng may mắn lắm mình mới thoát chết.

– Đúng là số tôi may mắn, Matvây Ivanôvich ạ, - anh ta nói và dừng lại. - Tôi đã hút chết mấy lần trong hai ngày cuối cùng này, thế mà bây giờ tôi lại bình an vô sự. Còn Racu khốn khổ, vì nàng mà tôi phải ở lại, thì đã vì tôi mà bị chết đuối. Xin nguyện cho linh hồn nàng và linh hồn Paven Nicôlaêvich sống mãi! - anh ta ngả mũ cúi chào ba lần theo hướng Vùng đất Xannhicôp, nơi mà bây giờ đã là mồ chôn của biết bao người.

Ngày hôm ấy, các nhà du hành chỉ đi một quãng ngắn và dừng lại ở chân sườn phía nam Vùng đất Xannhicôp. Họ xem xét và thấy băng quá mỏng, có thể vỡ do cơn bão đầu tiên. Họ phải đi về phía đông để tìm chỗ băng chắc hơn.

VƯỢT QUA BĂNG VÀ BIỂN

Suốt một tuần lễ, các nhà du hành đi về phía đông để tìm một chỗ có thể vượt qua, nhưng chỗ nào băng cũng mỏng. Mặc dầu mùa hè sắp hết và những ngày ấm thường xuyên xen kẽ với sương giá, nhưng sương giá vẫn chưa đủ sức phủ kín mặt biển và cũng không làm cho những tảng băng cũ đã lộ ra vì tuyết tan được chắc thêm. Phải chờ đến đầu mùa đông, nhưng việc đó chỉ có thể làm được trên đảo Bennet, nơi có căn lều Tôn đã dựng và nơi các nhà du hành có thể nhặt nhạnh gỗ trôi dùng làm chất đốt và săn gấu, săn tuần lộc để ăn. May thay, băng giữa Vùng đất Xannhicôp và đảo Bennet đã không tan trong mùa hè và các nhà du hành may mắn đã đến được đảo vào ngày thứ 10 sau khi đi vòng quanh về phía bắc. Thức ăn dự trữ cho chó, lấy từ số lượng thực dự trữ của Nhikiphôrôp, sắp hết và các nhà du hành không có củi đã ba ngày.

Sau Vùng đất Xannhicôp tràn đầy ánh nắng là đảo Bennet ảm đạm đầy đá và hầu như hoang vu làm cho các nhà du hành cảm thấy không vui, nhưng họ lấy làm sung sướng được đến căn lều chật hẹp của Tôn. Căn lều nằm trước cửa một thung lũng nhỏ trên bờ phía đông của một dòng suối nước ngọt, đi dọc theo dòng suối này người ta có thể đến được vùng cao nguyên bằng phẳng chiếm toàn bộ đảo. Có nhiều gỗ trôi nhưng không có thú săn: họ không thấy một con tuần lộc hoặc con gấu nào, do đó họ phải bắt đầu giết một vài con chó để ăn; vì mất một cỗ xe trượt tuyết nên các nhà du hành thừa một toán chó và những con chó này đã cung cấp thịt cho những con chó kia.

Ngày thứ mười trên đảo. Tình thế vẫn không thay đổi: mùa hè vẫn kéo dài. Mặc dù đang vào đầu tháng chín mà băng vẫn tiếp tục tan và vỡ ra. Lương thực cho các nhà du hành cũng bắt đầu cạn. Hàng ngày bốn người này để Annuia ở lại trong lều và chó rồi đi lùng thú săn trong đảo. Đảo dài khoảng mười sáu cây số và rộng tám cây số ở phía đông, là chỗ rộng nhất, nhưng họ chỉ đem về được một con quạ hoặc con mòng.

– Nào, bây giờ các bạn hãy lắng nghe, - Gôriunôp nói. - Chúng ta không có thể chờ lâu được nữa. Nếu chúng ta chờ thì sẽ không có chó, khi biển đóng băng chúng ta sẽ rất cần chúng. Trong một vài ngày, độ đo trên phong vũ biểu lên rất cao, biển lặng và tôi ngờ là sẽ có một cơn dông. Hơn nữa, ngoài quần áo ấm và súng của chúng ta, chúng ta có rất ít đồ đạc và chỉ có một nửa số chó còn lại. Nếu chúng ta để lại năm hoặc sáu con thì chúng ta có đủ chỗ trên xuồng. Nhờ thời tiết yên tĩnh này, chúng ta cần phải đến Côtennưi trong một hay hai ngày. Ở đó, nếu thời tiết xấu đi thì chúng ta sẽ có đủ thức ăn để qua được mùa đông. Nếu thời tiết vẫn không thay đổi thì chúng ta sẽ đi dọc theo đảo Côtennưi và tìm cách về đất liền.

Sau khi thảo luận kế hoạch, các nhà du hành kết luận rằng kế hoạch này hoàn toàn có thể thực hiện được. Ngày vẫn còn dài, hơn mười hai giờ; thay phiên nhau chèo, họ có thể từ đảo Bennet vượt qua bảy mươi cây số biển đến mũi Vixôki ở đảo Xibiri mới gần nhất trong một hoặc nhiều nhất là hai ngày. Cùng lắm họ có thể nghỉ đêm trên băng nổi giữa mặt biển. Dĩ nhiên một cơn bão bất thình lình có thể làm đắm xuồng, nhưng đó cũng là nguy cơ sau này nếu họ quyết định vượt qua mặt biển mới đóng băng. Sự khác nhau lúc đó là về tháng mười sẽ có ánh sáng trong hai hoặc ba giờ vào ban ngày và nhiều khi có những ngọn gió có thể làm cho tuyết bị rã nhanh hơn.

Họ quyết định là trong điều kiện đến chiều phong vũ biểu không đổi, họ sẽ giết những con chó không dùng đến để lấy thịt cho những con chó kia ăn thật no và ra đi lúc mờ sáng, để lại những trang bị không cần thiết trong lều. Vì thế, họ cần thận soát lại những đồ vật được sắp xếp trên những cỗ xe trượt tuyết.

Đến chiều, phong vũ biểu nhích lên; lòng nặng trĩu, khi các nhà du hành phải giết vài con chó trung thành của họ. Các con Cơrốt, Belukha, Pêxơtơrutca tất nhiên được để lại cùng một số con chó khác còn sống. Khi bình minh vừa lên, họ rời căn lều mến khách và kéo xuồng qua mặt băng khoảng hai cây số đến biển cả, đến lúc mặt trời lên họ đẩy xuồng đi về phía nam. Chiếc xuồng chở nặng và các nhà du hành thấy rằng tốc độ của họ không nhanh như họ hy vọng. Đến lúc mặt trời lặn, họ đã đi được hơn nửa đường. Số tảng băng nổi tăng lên mỗi khi họ đi xa và họ hiểu rằng sẽ rất nguy hiểm nếu tiếp tục đi vào lúc ban đêm. Họ dừng lại ở một tảng băng rã và nghỉ đêm ở đó. Dưới ánh sáng của hoàng hôn, mũi Vixôki đã hiện rõ ở chân trời.

Tang tảng sáng, họ tiếp tục đi. Khi trời đã sáng, đang nhìn vào quãng đường xa, Nhikiphôrôp và Gôrôkhôp đồng thanh kêu lên:

– Tuyệt quá! Lúc ban đêm chúng ta đi chệch đường rất nhiều.

– Sao, đi đâu? Các anh nhìn thấy một vùng đất nào chăng? - Oocđin hỏi.

– Chúng ta có thể trông thấy vùng đất, đúng thế, nhưng đó không phải là vùng đất chúng ta thấy hôm qua.

– Vậy chúng ta bị đưa đi đâu?

– Nếu đi về phía đông, thì trong trường hợp đó, chúng ta đang trông thấy phần đất phía đông của đảo Xibiri mới. Nếu đi về phía tây, thì điều đó có nghĩa là Phatđêepxki, thậm chí cả Côtennưi nữa đang nằm ở phía trước mặt chúng ta, - Gôriunôp nói.

– Chân trời vẫn còn mờ, - Gôrôkhôp nói. – Và khó mà biết được chúng ta đang đến vùng đất nào.

– Vùng đất nào cũng được, - Oocđin nhận xét. - Chúng ta hãy đến đó. Phong vũ biểu bắt đầu xuống lúc ban đêm và chúng ta phải đi nhanh lên.

Khi mặt trời lên cao hơn và lớp sương mù mỏng nhẹ trên biển tan đi, Gôriunôp cầm ống nhòm nghiên cứu vùng đất trước mặt họ và hỏi:

– Này Nhikita, cậu tinh mắt thật. Cậu có thể nói cho chúng tớ tên hòn đảo ấy không?

Gôrôkhôp lấy tay che mắt để khỏi bị lóa nắng và nói:

– Côtennưi!

– Đúng! Và nhờ có tảng băng mà chúng ta không phải vượt qua một vài khu vực bất lợi theo quần đảo. Bây giờ chúng ta sẽ lái xuồng đến trước mặt nhà kho của chúng ta.

Quả vậy, đến gần trưa, không còn nghi ngờ gì nữa, hòn đảo trông thấy là đảo Côtennưi. Họ đều nhận thấy hình thù của nó, mặc dầu tuyết phủ về mùa xuân hầu như đã tan hết.

Đến chiều, họ trèo lên mặt băng bao quanh đảo và kéo những cỗ xe trượt tuyết qua các gò băng suốt năm cây số. Công việc này làm họ nhớ lại cuộc hành trình của họ vào mùa xuân. Họ tới căn lều của căn cứ ở mãi phía bắc khi bóng tối bắt đầu đổ xuống. Trong lều, họ tìm thấy một vài thức ăn dự trữ bị hao hụt. Các thợ săn đến đảo trong mùa hè, rõ ràng đã lấy đi một ít thực phẩm, nhất là cá khô. Nhưng vẫn đủ thực phẩm dự trữ cho mấy con chó ít ỏi còn lại.

Ngày hôm sau thời tiết tuy quang đãng, nhưng phong vũ biểu tụt xuống đột ngột báo trước một sự thay đổi lớn. Các nhà du hành đã được số phận thử thách khá nhiều nên quyết định chờ cơ hội tốt. Quả vậy, đến tối một cơn dông nổi lên và đến sáng tuyết bắt đầu rơi; trời có sương giá và mùa đông cũng đến ngay. Những cơn dông gầm gào cho đến cuối tháng chín, nhưng có đủ chất đốt và thực phẩm cho tất cả, các nhà du hành cảm thấy thoải mái. Trước mắt họ, cuộc hành trình còn dài, nhưng trở ngại chủ yếu là biển cả thì họ đã vượt qua.

Vào một ngày quang đãng, mọi người cùng trèo lên một cái dốc nhô trên mũi đất và nhìn những ngọn núi của Vùng đất Xannhicôp đang mờ mờ hiện lên ở chân trời. Hiện tại cái gì đang xảy ra ở đây? Núi lửa đã ngừng phun chưa? Nước đã chảy ra khỏi thung lũng chưa hay mọi sinh vật có lẽ đã chết và khu rừng, dấu vết cuối cùng của cuộc sống phong phú giữa vùng băng phương bắc, trong một vài năm cũng sẽ biến mất dưới nước hoặc tuyết. Họ buồn rầu nhìn về vùng đất xa xăm, ở đấy mỗi người nhất là Annuia đã để lại niềm thương nỗi nhớ. Annuia không quen với sương giá, nó làm cho cô ta khó chịu, mặc dầu cô có quần áo ấm của Côxtiacôp mà cô mặc rất vừa. Cô thường suy nghĩ về đất nước mà cô đã rời bỏ, những điều kiện sống quen thuộc và những người trong bộ lạc đã chết. Cô thường hỏi những người kia:

– Ở đất nước các anh bao giờ cũng lạnh, lại chỉ có tuyết và băng có phải không?

Đến đầu tháng mười, tiết sương giá đã bắt đầu, nên các nhà du hành có thể khởi hành để tiếp tục giai đoạn cuối cùng của cuộc hành trình. Họ đẩy các xe trượt tuyết. Chiếc xe trượt tuyết nặng hơn do chó kéo, cỗ xe trượt tuyết nhẹ hơn cứ hai người một thay phiên nhau kéo. Ngày ngắn nên họ đi cả lúc ban đêm nếu bầu trời có trăng chiếu sáng. Một cơn bão nổi lên dữ dội khi họ đến Metvedi. Họ tìm chỗ ẩn nấp trong lều và khi bão tan, họ liền vượt qua đảo Liakhôpxki nhỏ trên mặt băng mỏng. Trên đảo Liakhôpxki lớn, hai lần họ phải dừng lại vì bão; thức ăn dự trữ của họ rất ít, vì vậy mà các cỗ xe trượt tuyết nhẹ hơn và các nhà du hành có thể đi nhanh hơn. Cuối cùng, đến cuối tháng mười, họ kiệt sức và chỉ còn lại ba con chó, nhưng họ đã đến được Cadatrie.

TRỞ LẠI NHÀ VIỆN SĨ

Các nhà du hành phải mất một tuần ở lại nhà Nhikiphôrôp để lấy lại sức, sau cuộc hành trình dài ngày và gian khổ. Trong tuần ấy, họ ngủ suốt, chỉ thức dậy để ăn. Đêm Bắc cực, sương giá khắc nghiệt làm cho dân cư miền hoang dã này cũng không làm được việc gì.

Làng nhỏ Cadatrie với vài chục căn lều phủ tuyết, làm cho Annuia ngây thơ có cảm tưởng đó là một địa điểm dân cư lớn; lần đầu tiên trong đời, cô thấy nhà có mái, có ống khói, lò sưởi, cửa sổ, bàn ghế, giường. Và được biết rằng người ta không phải ngủ trên đất và ngồi trên đất hoặc quỳ dưới đất để ăn. Tất cả đều mới lạ và cô ta phải thích nghi tất cả mặc dù cô ta nghĩ rằng có những điều buồn cười và không cần thiết.

Khi quay về Cadatrie, đoàn thám hiểm đã khám phá được nhiều thứ mà chỉ mất có một thành viên với tất cả những cái đã sưu tập được cùng những điều ghi chép được, họ có quyền coi như nhiệm vụ đã hoàn thành. Gôriunôp sau khi đã gửi viện sĩ Sencơ một bản báo cáo chép tay tỉ mỉ, anh ta có thể đi đâu cũng được. Nhưng vì lòng kính trọng quá lớn đối với nhà bác học một người đã giao dụng cụ và một số tiền lớn cho một người hoàn toàn xa lạ để tiến hành một công cuộc hầu như có tính chất không tưởng. Vì vậy ông ta cần phải được đền bù nhiều hơn nữa nên Gôriunôp muốn tự mình đến thăm riêng viện sĩ và muốn câu chuyện của mình được một nhân viên khác của đoàn thám hiểm bổ sung thêm. Hơn nữa, các dụng cụ và số tiền thu được sau khi bán cỗ xe trượt tuyết, chiếc xuồng, súng, lều và các thứ khác cũng cần phải đem trả lại. Phần lớn thiết bị được Gôrôkhôp và Nhikiphôrôp mua lại. Họ mua lại các súng và xe trượt tuyết hãy còn tốt.

Nhặt nhạnh được khoảng một ngàn rúp. Số tiền này gồm cả số tiền còn lại mà viện sĩ Sencơ đưa cho Gôriunôp. Anh ta cùng với Oocđin và Annuia ra đi Iacutxcơ theo con đường Veckhôianxcơ. Nhưng ở đây, họ gặp một trở ngại: hạn tù của Oocđin chưa mãn và tỉnh trưởng không cho phép anh ta đi, còn Annuia thì không muốn đi nếu không có Oocđin; cuộc hành trình dài qua vùng tuyết đã làm cô ta khiếp sợ. Oocđin được phép nghỉ lại ở Iacutxcơ. Ở đây, Annuia cho rằng đó là một đô thị lớn có vô số điều kỳ lạ. Trước hết là những con mèo, những con bò, những con ngựa có yên cương, sau nữa là quần áo khiêu vũ và máy hát.

Gôriunôp phải đi một mình và đành bằng lòng lấy một tấm ảnh của Annuia đang ở trong nhà, nghĩa là có hình xăm trên da và mặc khố. Anh ta mang theo một ít mẫu đá tìm được ở Vùng đất Xannhicôp và đảo Bennet cùng với bức ảnh cuối cùng của Oocđin về Vùng đất Xannhicôp mà anh ta đã chụp tại vách đá hôm họ ra đi. Anh ta đến thủ đô vào cuối tháng chạp và đến thăm Sencơ ngay.

Viện sĩ đã nhận được một bức điện ngắn báo tin đã phát hiện được Vùng đất Xannhicôp và đoàn thám hiểm đã trở về. Ông ta đang nóng lòng chờ Gôriunôp. Ông ta muốn giới thiệu anh chàng trẻ tuổi này cho Viện hàn lâm và một vài hội khoa học để anh ta có thể nói chuyện công khai về những cuộc thám hiểm phi thường của mình. Nhưng Gôriunôp đề nghị viện sĩ hãy nghe những điều anh ta cần phải nói riêng với ông đã. Do đó, một buổi tối, Sencơ nghe Gôriunôp kể chuyện trong căn phòng ông đã tiếp anh ta một năm trước đây, và cũng ngay tại cái bàn ấy. Khi Gôriunôp nói đến voi ma-mút, tê giác, bò rừng và một số “sinh vật hóa thạch” khác, viện sĩ tươi cười nói:

– Chắc là anh đã đo và chụp ảnh chúng, đã có ít bằng chứng về sự phát hiện vô cùng kỳ lạ này.

Việc đoàn thám hiểm tìm thấy người Ônkilôn và tìm thấy một dân tộc của thời kỳ đồ đá cũ cũng như những điều Gôriunôp nói về cuộc sống và phong tục của họ làm cho viện sĩ ngạc nhiên.

Trước khi nói tiếp về những kỷ niệm đau xót trong những ngày cuối cùng tại Vùng đất Xannhicôp và về những cư dân ở đây, Gôriunôp dừng lại một lúc. Sencơ cho rằng như vậy là câu chuyện đã kết thúc, ông nói:

– Tất nhiên là ông đã mang được nhật ký, tranh ảnh và có lẽ cả những sọ não và da của những thú vật cùng một vài dụng cụ của người Ônkilôn và những người dã man. Chúng tôi sẽ tổ chức một buổi nói chuyện lý thú và sẽ làm cho những người không tin phải ngạc nhiên.

– Chúng tôi có mang về, nhưng đã mất hết.

– Anh nói gì vậy? Có phải anh muốn nói đích xác là mọi thứ đã mất không?

Lòng xao xuyến, Sencơ nghe câu chuyện cho đến phút chót, xem xét bức ảnh của vùng đất Xannhicôp và những mẫu đá.

– Được, theo sự xác nhận của bốn người được chứng kiến, bây giờ chúng tôi biết Vùng đất Xannhicôp là có thật. Nó cách đảo Côtennưi gần một trăm cây số về phía bắc và là cái miệng khổng lồ của một núi lửa gần đây đã hoạt động trở lại. Căn cứ vào số liệu, thời gian tới tôi sẽ cố gắng thuyết phục Viện hàn lâm trang bị cho một đoàn thám hiểm tất cả các phương tiện cần thiết cùng với đoàn cán bộ khoa học đến vùng đất này để nghiên cứu xem cư dân của vùng đất còn lại những gì. Dĩ nhiên là ông và Oocđin sẽ cùng đi và góp kinh nghiệm của mình để đảm bảo kết quả của cuộc thám hiểm.

– Tất nhiên, nhưng chúng ta sẽ làm bản báo cáo cho Viện và các hội khoa học như thế nào? - Gôriunôp hỏi.

– Bây giờ mà báo cáo chi tổ hỏng việc thôi, - Sencơ nói. - Tôi nghĩ là ông sẽ đồng ý với tôi rằng: tất cả những điều ông nói là rất khác thường, nó có tính chất đặc biệt và không thể nào tin được. Chúng ta phải có những chứng cứ thuyết phục, những điều ông có thể đưa ra cho người nghe lại ít ỏi quá. Họ sẽ nói rằng người đàn bà xăm mình trong bức ảnh này chỉ là một người Etkymô hoặc một người Tructri. Họ cũng xăm mình và chỉ vận một cái khố trong nhà, hơn nữa, dáng dấp đều giống nhau. Cầm miếng đá ba-dan này, làm thế nào mà ông có thể chứng minh rằng nó từ những ngọn núi của Vùng đất Xannhicôp chứ không phải từ đảo Bennet hoặc Xviatôi Nôxơ? Còn bức ảnh về thung lũng với hồ nước và núi lửa đang phun thì hầu như chẳng chứng minh được gì cả. Tại sao anh không chụp nhiều bức ảnh và chụp những bức ảnh tốt hơn sau khi bị mất xe trượt tuyết cùng với những cái sưu tập được và những điều ghi chép?

– Vì chúng tôi tận dụng tất cả các kiểu ảnh để chụp người, động vật và thiên nhiên, rồi thế nào chỉ còn lại có một kiểu. Tôi chụp ảnh người đàn bà này ở Iacut.

– Rất tiếc, nếu ông có những bức ảnh của vùng đất chụp từ những ngọn núi của vùng đất cũng như ở đảo Bennet, ông sẽ có bằng chứng về những điều ông nói. Sự tình như thế này thì chẳng ai tin ông được.

– Ông có tin tôi không? - Gôriunôp chán nản kêu lên.

– Tin, tôi hoàn toàn tin ông - Sencơ vội vàng làm cho anh ta yên lòng. - Không thể cho những điều ông nói với tôi là bịa đặt, nhưng người khác... sẽ hoài nghi và nói: “Lão già ngu xuẩn đã đưa tiền cho một vài tên bị lưu đày, những kẻ này đã đến và bịa chuyện với ông ta, chúng tiêu béng đi và bịa ra một câu chuyện trẻ con về một vùng đất kỳ lạ và một dân cư lạ kỳ, rồi bảo ông già Sencơ nhẹ dạ biện hộ cho những chi phí của chúng”. Không, trong thời gian này, tốt hơn hết là chúng ta không nên nói gì.

– Thời gian này là bao lâu ạ?

– Cho đến khi, với sự tham gia của ông, đoàn thám hiểm mới đến thám hiểm vùng đất này, và tìm thấy cái miệng khổng lồ của ngọn núi lửa, cùng những khu rừng bị ngập nước, người và xương của động vật. Lúc đó ông có thể báo cáo và báo cáo của ông sẽ được ủng hộ bằng các tài liệu và những điều giải thích của các nhân viên trong đoàn thám hiểm và bản báo cáo của ông mới tranh thủ được lòng tin. Nó sẽ giữ lại cho khoa học rất nhiều điều cần biết về đời sống, về sự tiêu diệt của dân cư trên vùng đất không may mắn này.

– Ông nói rất đúng, - Gôriunôp nói. - Đó là phương sách hay nhất, chúng tôi không muốn ông hoặc ngay cả chúng tôi mất niềm tin.

– Nhưng, - Sencơ tiếp tục nói - thời gian trôi qua và làm mờ đi bao kỷ niệm. Bây giờ các ông viết lại cho riêng tôi về toàn bộ cuộc hành trình khi mọi việc còn mới mẻ trong đầu óc ông. Tôi sẽ giữ nó cho đến khi có một cơ hội tốt.

– Tất nhiên, tôi sẽ không quên làm việc đó. Đó là một nhiệm vụ mà tôi coi là thiêng liêng. Tôi đã ghi vài điều khi ở đảo Bennet, khi ở những căn lều mà chúng tôi đã ở và ở Iacutxcơ; tôi sẽ viết một bản báo cáo đầy đủ, có hệ thống và đưa cho ông trong hai hoặc ba tuần tới. Đây là tờ giấy ghi khoản chi tiêu của chúng tôi và số tiền còn lại mà ông đã đưa cho chúng tôi một cách hào phóng.

Sencơ nhìn vào bản thanh toán, nhưng trả lại số tiền cho Gôriunôp.

– Ông không thưởng công cho mình và cho cá Oocđịn, điều đó không đúng. Mọi lao động cần được trả công.

– Nhưng chúng tôi chẳng đem gì về cho ông ngoài một câu chuyện vô lý và một vài hòn đá, do đó chúng tôi không đáng được thưởng.

– Nếu tôi nghi ngờ lòng thành thật của ông thì ngay việc các ông trả lại một phần tiền và chịu khó đi một vạn cây số từ Cadatrie về đây để mang những hòn đá cùng với câu chuyện của ông đến cho tôi cũng đã phá tan mọi sự nghi ngờ của tôi. Nếu ông muốn biết, thì tôi cho ông hay rằng ông đã thực hiện một nhiệm vụ rất khó khăn và không phải là lỗi của ông về kết quả đã bị mất. Đã có nhiều trường hợp tương tự, thỉnh thoảng các tàu chở đồ sưu tập và những bản báo cáo đã bị mất tích và các nhân viên của đoàn thám hiểm cũng về không sau khi trốn thoát được. Trong trường hợp của ông, cũng đã bị một cái gì đó, tương tự như bị đắm tàu. Sự thật thì những cái sưu tập được gửi bằng bưu điện đôi khi cũng bị thất lạc. Không, không, ông phải được thưởng công. Hơn nữa, các ông sắp viết một bản báo cáo cho tôi và cần phải ở lại đây vì bản báo cáo đó. Đời sống ở thủ đô đắt đỏ, ông hãy cầm lấy tiền, ít nhất cũng coi đó là tiền thù lao.

Để làm cho Sencơ khỏi phật ý, Gôriunôp phải cầm lấy tiền. Chẳng bao lâu, anh ta đã nộp bản báo cáo cho viện sĩ, rồi ghi tên vào học tại trường đại học tổng hợp để có thể chuẩn bị tốt hơn cho đoàn thám hiểm trong tương lai.

Chẳng may, cho đến ngày nay điều đó không được thực hiện. Chiến tranh nổ ra với Nhật Bản và Viện hàn lâm không thể có những phương tiện cần thiết. Khi chiến tranh kết thúc Sencơ mất sau khi ông ta mới bắt tay vào việc thực hiện kế hoạch. Không ai ngoài ông ta chú ý đến việc vận động những đoàn thám hiểm đi lên miền bắc Xibiri và kế hoạch đã bị nhét vào ngăn kéo từ lâu. Sau khi chờ đợi vô ích về những tin tức của Sencơ, Gôriunôp và Oocđin quay về với những công việc khác. Nhưng bản báo cáo được giữ lại với các giấy tờ của Sencơ trong hồ sơ lưu trữ của Viện được dùng làm tài liệu cho cuốn sách này. Có lẽ nó sẽ thức tỉnh sự chú ý đến Vùng đất Xannhicôp trong thế hệ mới và khiến cho một số người sẽ đi tìm vùng đất này giữa những vùng băng giá của Bắc Băng Dương.

BẢN ĐỒ VÙNG ĐẤT XANNHICÔP

VÀI LỜI CUỐI CÙNG

Sau khi lật trang cuối cùng miêu tả cuộc phiêu lưu của Gôriunôp và các bạn của anh ta trong vùng đất Xannhicôp, bạn đọc trẻ sẽ có lý khi hỏi tác giả: có thật có một vùng đất như vậy, bị mất đi ở Bắc Băng Dương không? Tựu trung, bạn đọc trẻ có thể hỏi, cuốn sách này có phải là một cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng không?

Vâng, đây là một cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng và cuộc hành trình đến vùng đất chưa từng biết này đã được tưởng tượng ra.

Ngày nay vấn đề có Vùng đất Xannhicôp hay không đã được một số cuộc thám hiểm mới của Liên Xô về Bắc Băng Dương trả lời. Bây giờ người ta tin rằng vùng đất này đã có từ một trăm năm nay. Những điều quan sát của Xannhicôp và Tôn đã cung cấp bằng chứng, nhưng gần đây nó đã biến mất. Các nhà thám hiểm Bắc cực Xô viết đã phát hiện ra một số đảo nổi trên phần phía đông của Bắc Băng Dương. Những sự nghiên cứu mới đây của các nhà khoa học Xô viết khẳng định kết luận do đô đốc Xtêpan Ôxipôvich Macarốp rút ra năm 1899 nói rằng có những đảo băng trôi trên Bắc Băng Dương. Về phía bắc của đảo lớn Xpitxbecghen, Macarốp thấy một đảo chưa hề biết giữa băng. Những người cùng đi với đô đốc tìm thấy những tảng đá và những hòn đá nhỏ; nước tan từ băng trên đảo hóa ra là nước ngọt chứ không phải là nước biển. Macarôp kết luận: đó là một núi băng khổng lồ, rõ ràng đã tách khỏi các Xpitxbecghen, ở đó nó đã tạo thành một phần cuối của một băng hà.

Người ta biết rằng ở Bắc Băng Dương có nhiều đảo lớn, núi non lởm chởm, có băng hà trườn xuống biển. Trong mùa hè, khi băng vỡ, các núi băng được tạo thành và bị các dòng nước cuốn trôi từ chỗ này đến chỗ kia. Chẳng hạn, người ta đã nhận thấy hai núi băng lớn ở phía bắc đảo Hăngrietta năm 1939, và trong năm 1946, 1948, 1950, các phi công Xô viết ở Bắc cực khám phá ra ba đảo băng trôi khổng lồ với những đồi và núi băng cũng như nhiều sông hồ hiện ra khi băng tuyết tan, và cả những tảng đá lớn, những băng tích. Các nhà thám hiểm Xô viết đã có những bằng chứng để chứng minh rằng những núi băng vỡ ra từ các băng hà trên vùng đất Phơranxơ Dôdep, Vùng đất bắc và quần đảo Canada và những dòng nước cuốn chúng đi một vài năm cho đến khi chúng tan ra.

Chúng ta có thể nghĩ rằng Vùng đất Xannhicôp cũng là một đảo băng tự tách khỏi một băng hà, trên vùng đất bắc. Rõ ràng nó bị mắc cạn ở trên miền đất phía bắc quần đảo Nôvôsibirơxcơ và ở lại đây hơn 10 năm, vì năm 1811 Iacôp Xannhicôp nhận thấy đảo này ở tây-bắc đảo Côtennưi. Vào một ngày quang đãng năm 1886, cũng ở chỗ ấy, Eđua Tôn thấy bốn ngọn núi hình nón có đỉnh bằng phẳng với những chân đồi tiếp giáp với chúng ở về phía đông. Tuy nhiên, có thể là hai nhà thám hiểm này thấy không phải cùng một hòn đảo mà là hai hòn đảo khác nhau, và chúng đã bị mắc cạn hầu như ở cùng một chỗ, trong những năm khác nhau chúng được tạo thành.

Những đảo băng nổi như những đảo này dĩ nhiên không có thể trở thành nơi cư trú của những người Ônkilôn bị người Tructri đuổi từ bờ biển phía bắc của miền đông Xibiri. Không có cỏ cây mọc trên những đảo nổi này.

Những đảo này cũng không hấp dẫn những bầy chim đậu xuống làm tổ. Chúng ta có thể cho rằng những con chim di cư bay từ phía nam chỉ tìm cách làm tổ để ấp trong những chỗ chắc chắn hơn. Có khá nhiều chỗ như thế ở những quần đảo trong Bắc Băng Dương.

Nói chung, có nhiều đảo lớn và đảo nhỏ suốt trong vùng Bắc Băng Dương bao quanh bờ biển châu Âu, châu Á và châu Mỹ. Đá của núi lửa có thể tìm thấy trên nhiều đảo này; còn một vài hòn đảo như Aixơlan chẳng hạn, có những núi lửa đang hoạt động. Điều này chứng tỏ rằng giả thuyết của tác giả về sự tồn tại của Vùng đất Xannhicôp không phải tất cả đều là thiếu sự thật hoàn toàn.

Những sự nghiên cứu về địa chất đã chứng tỏ rằng ở đầu đệ tứ kỷ, toàn bộ miền đông Bắc Băng Dương, từ bán đảo Taimưrơ đến đảo Vranghen và từ phía bắc đến vĩ tuyến thứ 80 là phần đất của Bắc Xibiri. Điều này được xác nhận bằng những di tích của những con thú lớn: voi ma-mút, tê giác lông len, bò và ngựa trên những đảo này. Những di tích này sẽ không có ở đây nếu đầu đệ tứ kỷ các đảo không thuộc phần đất liền của Xibiri. Những cuộc thám hiểm cũng đã phát hiện trên một vài đảo vẫn còn có những lớp băng dày là tàn tích của băng hà đã từng nằm trên những phần cao hơn của vùng đất này.

Nhiều ngà voi ma-mút được chôn trên băng hóa thạch của đảo Liakhôpxki lớn. Các thợ săn từ đất liền đi tìm ngà ma-mút đầu mùa xuân khi chúng bị nước biển vỗ vào lộ ra ở thế kỷ trước. Có từ 1 đến 2 nghìn pút ngà hàng năm được chở đến chợ Iacutxcơ. Điều này chứng tỏ rằng có hàng trăm con vật lớn sống ở đây vào đầu đệ tứ kỷ khi vùng này thuộc đất liền. Sở dĩ có rất nhiều voi ma-mút trên những đảo nhỏ này là do những đảo ấy vốn là những phần cao hơn của vùng đất trước đây và khi vùng đất bắt đầu chìm xuống biển thì chúng đã tìm đến đây để ẩn nấp. Như vậy chúng ta có bằng chứng là ở vùng này, trước kia thuộc miền bắc Xibiri, có những núi lửa, băng hà và những bầy voi ma-mút lớn và chúng ta có thể xác định thời kỳ mà vùng đất này chìm sâu xuống biển. Điều này đã xảy ra trong hoặc gần cuối thời kỳ băng hà cuối cùng. Sự phát hiện những bức tranh voi ma-mút do các nghệ sĩ nguyên thủy vẽ, đã xác nhận rằng vùng đất này cũng có người ở.

Như vậy, giả thuyết là từ cuối thời kỳ băng hà voi ma-mút và những người nguyên thủy còn sống sót trên một đảo lớn chơ vơ ở Bắc Băng Dương đã từng là miệng của một núi lửa lớn và chưa hoàn toàn ngừng hoạt động, cũng có căn cứ. Một đảo phong phú như vậy giữa băng Bắc cực cũng có thể có những người Ônkilôn ở. Họ vốn ở Alatxca và có họ hàng với người da đỏ châu Mỹ, bị người Tructri buộc phải rút về những đảo trên Bắc Băng Dương.

Vấn đề về sự mất tích của người Ônkilôn rất đáng được Viện nghiên cứu lịch sử văn hóa vật chất, hoặc Viện lịch sử của Viện hàn lâm khoa học Liên Xô nghiên cứu để giải thích lịch sử của dân tộc này ở miền bắc Xibiri, nó đã từng tồn tại 300 hoặc 400 năm về trước. Di tích của những căn nhà độc đáo của họ được tìm thấy trong quần đảo Nôvôsibirơxcơ.

Sự kiện này chứng tỏ rằng những người trong bộ lạc này đã sống trên đảo trong một thời gian nào đấy. Tuy nhiên, người ta không biết gì thêm về họ. Những nhà thám hiểm ở thế kỷ XIX không tìm thấy họ trên những đảo này và không ai có thể bảo rằng những người Ônkilôn không bị một thứ bệnh dịch nào giết sạch hoặc bị chết trong khi vượt từ đảo này sang đảo khác bằng xuồng hoặc qua lớp băng mới được tạo thành về mùa thu.

Vấn đề còn chưa rõ ràng về những con chim bay đến phương bắc vào mùa xuân và trở về đất liền vào mùa thu, là một đề tài được đề cập đến trên báo chí. Để giải thích vấn đề này cần phải:

1) Dò hỏi tỉ mỉ dân cư các vùng bờ bắc Xibiri, bắt đầu từ cửa sông Ôleneka và sông Lêna ở phía tây, đến cửa sông Côlưma ở phía đông, cũng như những người cư trú mùa đông ở các đảo Nôvôsibirơxcơ và Vranghen để họa may biết được về mùa xuân những con chim còn tiếp tục bay về phương bắc tới đó nữa không và về mùa thu chúng bay trở lại, và nếu như còn tiếp tục thì số lượng là bao nhiêu và gồm thành phần nào, có nghĩa là những loài chim nào mà họ quan sát được khi các bầy chim đang bay và phần lớn là loài chim gì.

2) Nếu chim vẫn còn tiếp tục bay, thì các máy bay thực hiện các chuyến bay khác nhau hàng năm, trên vùng biển đóng băng để nghiên cứu số lượng của chúng và sự hoạt động trong sự liên hệ với các vấn đề đã đạt được của ngành hàng hái trên đường biển phía bắc, phải thường xuyên lưu ý đến sự tồn tại của các vùng đất chưa biết đến giữa băng và hướng dẫn sự quan sát, để cuối cùng tìm thấy được khuôn khổ, địa hình và tất cả các đặc tính. Năm 1938, các nhà thám hiểm ở trên đảo Hăngrietta nhận thấy những đàn chim di cư về phía bắc, điều đó chứng tỏ rằng năm ấy một lục địa thích hợp để cho chim qua mùa hè và làm tổ trên mặt đất có ở đây giữa vùng băng giá. Nhưng vị trí của đảo này ở về phía đông làm cho người ta ngờ rằng những con chim này bay đến vùng đất Xannhicôp vốn có ở về phía tây (nếu nó tồn tại năm 1938). Do đó, năm 1938, có thể có lục địa ở phía bắc quần đảo Đơlông. Những đàn chim có thể ở đây qua mùa hè.

Có lẽ một trong những bạn đọc trẻ của cuốn sách này, sau khi đã trở thành một phi công bay ở Bắc cực, sẽ tìm cách giải đáp câu đố về Vùng đất Xannhicôp, phát hiện nó dưới màn sương mù giữa băng giá, thám hiểm nó và báo cho chúng ta biết ngày nay vùng đất ấy như thế nào.

Chú thích

[←1]

tức là Petecbua (BBT)

[←2]

Người Tructri gọi như thế mũi Xevecni, nay đổi tên thành mũi Somit.

[←3]

Trên bản đồ của Noocdensendơ, mũi Tacaipi tương ứng với mũi Riacaipi hoặc mũi Xevecni trên những bản đồ Nga.

[←4]

Theo cứ liệu mới thì toàn bộ bắc Xibiri xuống đến các vĩ tuyến 60- 62 bị chôn vùi trong một lớp băng dày.

[←5]

Côtennưi gốc từ tiếng Nga, có nghĩa là “cái chảo” (BBT)