Lời nhà xuất bản

Marina Pavlovna Chechneva (Марина Павловна Чечнева (15/8/1922 — 12 /1/1984)) Một trong 23 nữ Anh hùng Liên Xô của trung đoàn nữ Không quân ném bom đêm cận vệ số 46 Taman (nguyên là trung đoàn nữ Không quân ném bom đêm hạng nhẹ số 588; trung đoàn Không quân duy nhất toàn nữ từ phi công, nhân viên kỹ thuật, sĩ quan chỉ huy đến lính trơn): Đại úy cận vệ, Anh hùng Liên Xô (1946) M.P.Chechneva. Đến cuối Thế chiến 2 là phi đội trưởng một phi đội của trung đoàn nữ Không quân ném bom đêm cận vệ số 46 Taman (thuộc sư đoàn Không quân ném bom đêm 325, tập đoàn quân Không quân 4, phương diện quân Belorussia 2) huân chương Cờ Đỏ Suvorov hạng III. Tham gia Hồng quân tháng 2 năm 1942, tốt nghiệp trường đào tạo phi công quân sự. Tham chiến từ tháng 5 năm 1942 trên các mặt trận của Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại. Tham gia phòng thủ Kavkaz, giải phóng Kuban, Belorussia, Ba Lan. Trong thời gian chiến tranh đã thực hiện 810 phi vụ ném bom đối phương. Có chồng là Anh hùng Liên Xô, phi công cường kích Konstantin Davydov (1918-1949). Sau khi kết thúc chiến tranh, năm 1945 trung đoàn giải tán. Năm 1995 - 50 năm sau khi chiến tranh chấm dứt, trung đoàn có thêm 2 nữ Anh hùng: 2 nữ Anh hùng nước Nga là các nữ hoa tiêu và hoa tiêu kiêm xạ thủ súng máy. Năm 2004 một nữ phi công nữa của trung đoàn là người Kazakh được tặng danh hiệu Anh hùng Cộng hòa Kazakhstan, đưa số Anh hùng của trung đoàn nữ không quân danh tiếng này lên con số 26.

Giống như nhiều đồng nghiệp của mình, M.Chechneva đến với ngành hàng không theo phiếu đề cử của Đoàn Thanh niên Komsomol. Đối với bà và các bạn nữ của bà, những người say mê đôi cánh nghề bay của mình, mọi thứ trong cuộc sống gắn liền với bầu trời. Họ đã cống hiến tuổi trẻ và sự dịu dàng, tài năng và tài nghệ cho bầu trời ngoài mặt trận bị đóng đinh bởi những chùm đèn chiếu phòng không đầy hăm dọa, bị rạch thủng nhằng nhịt bởi những vệt lửa đạn. Tác giả kể về các bạn chiến đấu nữ của mình, về những người đã đến được với chiến thắng, và cả những người không trở về khi xuất kích thi hành nhiệm vụ, về số phận hậu chiến của các đồng đội. Các độc giả sẽ tiếp nhận với sự quan tâm đáng kể những trang kể về thời hậu chiến của M.Chechneva với công việc trong ngành hàng không thể thao. Cuốn sách này là một phiên bản làm mới lại của cuốn hồi ký của M.P.Chechneva "Máy bay bay vào trời đêm" («Самолеты уходят в ночь»), phát hành khoảng mười lăm năm trước đây (1961). Cuốn sách có thêm các sự kiện thú vị mới.

Lời đầu của tác giả

Các ghi chép của tôi không dự định phải bao hàm đầy đủ các sự kiện, mặc dù tôi kể về thời kỳ mười tám năm của cuộc sống và đời phục vụ trong ngành hàng không, thời kỳ rất quan trọng đối với tôi. Trong những năm đó, số phận đã cho tôi một hạnh phúc hiếm có - được biết các nam phi công và nữ phi công xuất chúng.

Họ rất đông, những con người ấy, những tính cách và số phận khác nhau, nổi tiếng và không mấy ai biết, nhưng những kỷ niệm về họ đều thân thiết đối với tôi. Cũng như tôi, dẫn mỗi người vào bầu trời là giấc mơ được bay. Đồng thời cùng với nhiều người trong số họ, ba mươi sáu năm trước, tôi bước qua ngưỡng cửa thiêng liêng của câu lạc bộ hàng không, sau ngưỡng cửa ấy mở ra khoảng không vô biên, vẫy gọi và cuốn hút.

Khoảng xa xăm ấy kêu gọi chúng tôi đến với nó không sao cưỡng lại được. Cùng với các bạn bè của mình, khi ấy tôi đã học làm chủ được những nguyên tắc cơ bản của nghề nghiệp không dễ dàng nhưng tuyệt đẹp của chúng tôi, chia sẻ niềm vui và nỗi buồn, lớn lên và trưởng thành, vượt qua những con đường khó khăn của chiến tranh.

Không bao giờ tôi quên được những con người này. Với tất cả những con người ấy - những con người nổi tiếng và cả những người chưa được biết tới - tôi xin dành tặng họ thành quả lao động khiêm tốn của mình.

M. Chechneva

Bi kịch trên đường cao tốc Khoroshev và ước mơ về bầu trời

Cho đến hôm nay, thứ tuyết trắng một cách không tự nhiên này vẫn đang hiển hiện trước mắt tôi. Và cái lạnh tê tái vẫn còn giữ nguyên. Cảm giác bị thiêu cháy như thể xuyên thấu vào tim.

Tôi cùng bọn trẻ đang ngỡ ngàng đứng trên một đống tuyết. Gió mùa đông thổi bốc tuyết lên thành những dòng xoáy nhỏ. Tuyết giá buốt kêu sào sạo đột ngột dưới chân những kẻ qua đường. Và tâm hồn trống rỗng buồn tẻ.

Một cậu bé, người đã nhìn thấy toàn bộ bằng đôi mắt của mình, không biết từ đâu mà biết được tất cả các chi tiết, cậu kể:

– Lúc đầu, ông ấy làm một vòng tròn trên sân bay. Giảm độ cao. Đưa máy bay vào hạ cánh. Tớ không biết chuyện gì đã xảy ra, nhưng đột nhiên yên tĩnh: động cơ im bặt. Máy bay bắt đầu rơi thẳng vào ngôi nhà. Đấy khoảng ấy đấy. - Cậu bé giơ bàn tay đi găng tay hở ngón trỏ tòa nhà gần đó. - Ừ, ngôi nhà này ... chắc chắn nhà sẽ bị thổi bay. Thật kinh hoàng nếu chuyện đó xảy ra! Sau đó, ông ấy lộn nhào máy bay bằng cánh. Một tiếng nổ vang lên. Ngay ở đây, nơi chúng ta đang đứng.

Cậu bé giận dữ phẩy tay ...

Kể từ thời điểm xảy ra thảm họa đã hai ngày trôi qua, và cánh đồng bên cạnh đường cao tốc Khoroshev (thời ấy tôi sống rất gần đó) đã được dọn dẹp. Tuyết và những cơn lốc thổi tuyết bay đã hoàn thành nốt công việc của con người. Nhưng chúng tôi không thể đi khỏi nơi khủng khiếp này, và chỉ sau đó, khi đã ở nhà, tôi mới cảm thấy đôi má mình tê cóng.

Tôi máy móc nhìn lên tấm lịch - ngày 17 tháng 12 năm 1938. Nghĩa là, tai họa xảy ra vào ngày 15.

Các chi tiết sau này mới được biết. Vào ngày hôm đó, Valery Pavlovich Chkalov cất cánh lên không trung trên chiếc máy bay chiến đấu I-180. Đó là chuyến bay đầu tiên của chiếc máy bay nguyên mẫu. Và đã xảy ra một điều không thể khắc phục. Hỏng động cơ. Máy bay không còn kiểm soát được bắt đầu rơi vào một ngôi nhà. Khi đó Chkalov đã dùng cái giá của cuộc đời mình để cứu hàng trăm người đang bị sự nguy hiểm chết chóc đe dọa ...

Có cần phải nói không, Chkalov là người thế nào với chúng tôi, những cậu bé và cô bé ngày ấy! Ai mà không nhớ những lời của ông: Tất cả cuộc sống của tôi cho đến hơi thở cuối cùng tôi sẽ hiến dâng cho sự nghiệp của chủ nghĩa xã hội ... Đó là hạnh phúc của tôi. Ai trong chúng tôi, khi theo dõi chuyến bay của ông, những chuyến bay được thế giới ngưỡng mộ, mà không mơ ước dù chỉ một chút thôi, chỉ một chút nhỏ nhất được giống như ông - người đàn ông đã trở thành huyền thoại ngay từ khi còn sống.

Kể từ hồi đó, nhiều năm tháng khó khăn không thể tưởng tượng đã trôi qua, nhưng sự cay đắng của mất mát này vẫn còn được cảm thấy cho đến tận hôm nay. Và mỗi lần, khi đi qua tấm bia kỷ niệm trên đó có ghi tên của ông, tôi lại nhớ đến tháng Mười Hai tuyết phủ năm 1938, những khuôn mặt u ám của con người, những tờ báo có bức chân dung người phi công vĩ đại viền băng tang.

Hàng ngàn hàng ngàn chàng thanh niên và các cô thanh nữ, mãi mãi gắn mình với hàng không, giao ước với Chkalov bằng số phận của mình. Bản thân cuộc đời của ông đã làm cho họ cao lên, đẹp hơn, tốt hơn, là một ví dụ đầy cảm hứng của sự nghiệp phục vụ Tổ quốc.

Chkalov là một con người trong sáng tuyệt vời. Hầu như tất cả những ai tung cánh lên bầu trời những năm ba mươi (thế kỷ 20 - ghi chú) sau khi ông hy sinh, họ đều đi con đường của ông, sống trong bầu không khí của sự quả cảm quên mình, điều không thể tưởng tượng được nếu không có các chuyến bay của ông.

Dù cách này hay cách khác, nhưng những giấc mơ đầu tiên về bầu trời ở tôi và các đồng nghiệp của tôi không thể tách rời khỏi tên ông.

Ngay từ thời chớm tuổi thanh niên tên của ông đã vang lên như tiếng gọi dẫn đường ...

* * *

– Em hãy đọc cho chúng tôi nghe, em Chechneva, "Bài ca về Chim Báo Bão". Thầy giáo đứng cạnh bàn của tôi. Mà tôi hoàn toàn quên, không thuộc. Sau rồi tôi cũng nhớ lại được. Tôi vui mừng lách ra một vài khổ.

– Không, Chechneva - thầy giáo ngắt lời. - Không thể đọc như vậy được. Đó là Gorky! Em hiểu không - Gorky!..

Và thầy tự mình tiếp tục. Trang trọng, đầy cảm hứng. Lớp học - im phăng phắc.

– "Hỡi bão tố! Bão sắp nổi lên rồi! .. "

Không biết làm thế nào mà tôi cũng rống lên:

– "Hỡi bão tố! Bão sắp nổi lên rồi! .. "

Cả lớp bật cười rộ. Tôi cảm thấy giận dỗi:

– Các cậu cười gì?! Tôi cũng muốn bay ... Tôi muốn bay như Chkalov.

Trận cười lại rộ lên lần nữa.

– Các em, các em không thể cười chuyện đó. - Giọng của thầy giáo trở nên nghiêm khắc. - Ước mơ phải được tôn trọng. - Thầy đi đến bên tôi: - Em có một giấc mơ đẹp, Marina! Chỉ có điều cần phải làm rất nhiều việc để thực hiện nó. Em có đủ sức mạnh? Đủ lòng kiên trì chứ?

* * *

Hồi ấy tôi làm việc trong nhóm mô hình máy bay. Thậm chí tôi đã xây dựng được một số mô hình thành công và cùng với các bạn trẻ khác tham gia cuộc thi do Nhà Thiếu nhi Moskva tổ chức. Và tất nhiên, bấy giờ vẫn còn che giấu, bí mật mơ ước "được bay, như Chkalov".

Gia đình tôi sống bên đường cao tốc Khoroshev - gần sân bay Trung tâm. Ở đây chưa bao giờ ngớt tiếng động cơ gầm rú, những chiếc máy bay thoáng qua không trung, những chiếc bóng thám không được thả lên bầu trời, tán dù màu trắng nở bùng trong sắc thanh thiên. Cùng với các bạn nữ của mình, chúng tôi nhàn tản hồi lâu bên hàng rào phi trường.

Tôi vẫn chưa đầy mười lăm tuổi, khi xảy ra một sự kiện không thể nào quên - tôi được kết nạp vào Đoàn Komsomol.

Vào mùa thu cùng năm 1937, nói một cách hình ảnh, tôi đã thực hiện nỗ lực đầu tiên tách khỏi mặt đất: tôi đến câu lạc bộ hàng không huyện.

– Còn sớm ... - họ nói với tôi. - Em còn nhỏ quá. Vẫn còn đeo khăn quàng đỏ thiếu niên tiền phong. Chờ đi. Rồi chúng tôi sẽ nghĩ lại.

Ghé vào lần thứ hai, tôi năn nỉ giám đốc câu lạc bộ hàng không.

– Em hãy lớn lên thêm một chút nữa, rồi hãy đến đây. Chúng tôi sẽ xem em học tập thế nào. Chúng tôi không lấy người điểm kém.

Một năm trôi nhanh. Bây giờ tôi đi đến câu lạc bộ Hàng không với giấy giới thiệu của Ban chấp hành Đoàn Komsomol huyện. Bây giờ tôi không xin nữa - mà khăng khăng. Dưới hình thức ngoại lệ, người ta ghi tên tôi vào lớp lý thuyết tại ban phi công.

Niềm vui của mình tôi chia sẻ cùng cha.

– Cha muốn có con trai, nhưng mà không có ... chỉ có mình con, con gái ạ, mà tính cách con, cha thấy, rất rắn rỏi.

Mẹ giữ ý kiến khác:

– Nghề này không nữ tính. Hãy chọn bất kỳ công việc nào con thích, nhưng đừng bay.

– Điều đó đã được quyết định rồi, mẹ ơi. Rút lui bây giờ quá muộn!

... Câu lạc bộ Hàng không có biết bao con người tuyệt vời! Ví dụ, Valerya Khomyakova. Lần đầu tiên tôi gặp chị cuối tháng 12 năm 1938, trong một tòa nhà trên đường Mantulinskaya, nơi bố trí bộ phận học tập câu lạc bộ hàng không. Vào thời điểm đó chị đã được biết đến như một phi công-huấn luyện viên nổi tiếng. Tôi nhớ ánh hào quang của một ngày giá lạnh bên ngoài cửa sổ, hành lang dài bị các tia nắng mặt trời xuyên qua chia cắt, bụi phấn hoa nhảy múa. Đi dọc hành lang là một phụ nữ trẻ thân hình cao lớn và cân đối. Các vệt sáng lúc nằm trên khuôn mặt xinh đẹp của chị, lúc lại biến mất, và khi đó đôi mắt xám của người phụ nữ trở nên sâu sắc hơn, bí ẩn hơn. Ôm vai người bạn nữ phi công Olga Shakhova, Valeria say mê nói chuyện với chị ấy. Trông thấy các học viên bay, Khomyakova đi đến chỗ chúng tôi, làm quen, hỏi chuyện về việc học tập. Chị cư xử giản dị, thân thiện, và cuộc trò chuyện của chúng tôi ngay lập tức trở nên thoải mái, thẳng thắn.

Người ta thường bố trí tại câu lạc bộ Hàng không các cuộc gặp gỡ những phi công giàu kinh nghiệm dành cho các học viên bay. Sau khi làm quen với Khomyakova, chúng tôi mời chị ấy đến. Chị đồng ý. Buổi tối hôm đó, chúng tôi được nghe câu chuyện về cuộc đời của chị.

Valeria được sinh ra tháng Tám năm 1914. Chị trải qua thời thơ ấu ở Kolpino, gần Leningrad. Chị thừa hưởng tình yêu môn hóa học từ cha mình, một kỹ sư hóa. Chị say mê văn học. Còn mơ mộng thì ... Chị mơ ước về các chuyến bay, về bầu trời ...

Sau một khoảng thời gian bảy năm, khi đã tốt nghiệp trung cấp kỹ thuật, chị vào Viện Công nghệ hóa học Moskva mang tên Mendeleev. Đồng thời chị tham gia câu lạc bộ Hàng không.

Cùng với bằng tốt nghiệp, cô gái nhận việc làm tại nhà máy Dorogomilovsky. Sau ca làm việc, cô chạy đến một Câu lạc bộ Hàng không quận Leningrad của thủ đô. Valeria yêu thích như nhau cả tàu lượn và máy bay. Nhưng để làm phi công, sau rốt cần phải là một vận động viên giỏi. Nhớ điều này, cô gái đi trượt tuyết trong khu rừng phủ đầy tuyết, trượt băng trên sân băng, chơi bóng chuyền nhiều, bơi lội, thao luyện nhảy dù. Và một lần chị cảm thấy: hàng không làm cho con người có nhiều quyền độc tôn. Và chị đã lựa chọn trở thành một phi công chuyên nghiệp.

Phong cách trên bầu trời của Khomyakova đẹp đến nao lòng. Chúng tôi say mê theo dõi chị trình diễn vô cùng điêu luyện các động tác lượn vòng nghiêng, xoay thùng (thuật lái cao cấp quay đều máy bay quanh trục dọc của nó), xoắn ốc, xoắn thòng lọng Nesterov (thuật lái cao cấp bay theo đường cong khép kín trong mặt phẳng thẳng đứng) trong lễ diễu hành trên không trung nhân ngày Hàng không. Là một nữ phi công cao cấp, chị hoàn toàn làm chủ được tất cả các loại máy bay thể thao trước chiến tranh và bay trên chúng không chê vào đâu được.

Tháng 8 năm 1940 Valerya được trao huy hiệu danh dự của Osoaviakhim (Hiệp hội ủng hộ nền quốc phòng và xây dựng ngành hàng không và ngành hóa học). Vào thời đó chỉ có vài phi công có được phù hiệu như vậy.

Các giờ học lý thuyết tại câu lạc bộ kể từ những ngày đầu đã choán hết đầu óc tôi. Đâu phải bận tâm rằng không ngủ đủ giấc, rằng đôi chân đôi lúc muốn khuỵu xuống vì mỏi mệt. Thế hệ chúng tôi - xin các thế hệ khác đừng giận tôi - thực sự cuồng tín trong đức tin của mình, và luôn khát khao muốn ở trên tuyến đầu của các mặt trận quân sự cũng như hòa bình.

Tính cách các đồng nghiệp của tôi được hình thành trong kế hoạch năm năm đầu tiên, tràn đầy chất lãng mạn và chủ nghĩa anh hùng. Đó cũng là lúc phủ kín đất nước là một rừng các công trình mới. Đó là lúc mọc lên các nhà máy, xí nghiệp, hầm mỏ, nhà máy điện mới, các tuyến đường sắt, các câu lạc bộ, trường học, sân vận động được xây dựng. Trước mắt tôi sông Moskva sôi sục làn sóng đầu tiên của nước sông Volga. Những năm ba mươi được đánh dấu không chỉ bằng những thành quả lao động chưa từng có. Các phi công, người lái khinh khí cầu, vận động viên nhảy dù, người lái tàu lượn của chúng tôi đã xác lập vinh quang cho Đất nước các Xô viết như một cường quốc hàng không hạng nhất. Trên môi mọi người không bao giờ ngớt nhắc tên các anh hùng phi công Chkalov, Baydukov, Belyakov, Gromov, Kamanin, Lyapidevsky. Đôi khi chúng tôi thậm chí còn nghĩ rằng dường như chúng tôi đã cùng với các phi công cứu sống đoàn thám hiểm trên tàu Chelyuskin, thực hiện các chuyến bay đường dài, đặt các đường hàng không đầu tiên qua Bắc Cực.

"Những người cộng sản đang tấn công lên trời!" - Olga Bergholz đã viết về những năm tháng đó như thế.

Chúng tôi sống với tốc độ khẩn trương, vui tươi, gian khó. Buổi sáng thức dậy bằng hồi chuông báo thức. Sau đó - không một phút nghỉ ngơi: trường học, câu lạc bộ Hàng không, công tác đoàn thanh niên Komsomol.

Cuộc sống kêu gọi ta tiến lên phía trước đầy uy lực. Đất nước tăng tốc, đua với thời gian. Không có gì ngạc nhiên khi Valentin Kataev đặt tên cho một trong những cuốn sách của ông là - "Thời gian, hãy tiến lên".

Ai trong chúng ta ở tuổi thiếu niên, khi con người hoàn toàn chìm trong mãnh lực của sự lãng mạn cao độ, mà không cố gắng sưu tầm trong album những vần thơ yêu thích hoặc viết những vần thơ riêng của mình? Tôi, cô học sinh lớp chín cũng có album này. Tôi cũng đã làm thơ. Một trong những bài thơ đó thậm chí còn được xuất bản trong tạp chí hàng không "Máy bay" năm 1939:

Tôi ước mơ được thành phi công

Trên đất nước tôi chan hòa hạnh phúc.

Cưỡi máy bay lên tầng cao chót vót

Đuổi bắt chim trời giữa sắc thanh thiên ...

Tất nhiên, tôi không trở thành nữ thi sĩ, và tôi cũng không mong muốn trở thành như vậy. Trong tâm trí tôi có mơ ước khác. Tôi mơ ước đến thời gian tôi sẽ điều khiển máy bay. Và bây giờ, ngoảnh nhìn quá khứ và suy nghĩ về hiện tại, tôi càng bị thuyết phục rằng cảm giác tốc độ, sự cần thiết của nó có sẵn trong mỗi chúng ta. Tốc độ - một hình thức nhận biết thế giới, mặc dù điều đó nghe có vẻ hơi khác thường. Nhưng thế giới thực tại, các hiện tượng của nó được nhận thức không trong trạng thái tĩnh và mà là trong chuyển động. Để nhận thức tốt hơn và đầy đủ hơn về cuộc sống cần tốc độ trong tất cả mọi điều: trong chuyển động, trong công việc, trong tư duy. Và không phải nhân loại từng phát triển rất chậm chạp cho đến trước thế kỷ XX hay sao, bởi tình hình kỹ thuật thời đó mà không có cơ hội đạt đến tốc độ nhanh hơn? Chuyến tàu hơi nước đầu tiên, xe hơi, máy bay xuất hiện trên thế giới không chỉ vì những tính toán lợi ích. Tăng tốc độ, con người dường như muốn thôi thúc dòng đời, và khi kiến thức của nó càng trở nên hoàn thiện hơn, nó sẽ càng khao khát nhận thức những điều bí ẩn nhanh hơn. Tốc độ nâng con người lên khỏi mặt đất, mở đường vào không gian vũ trụ. Đó là - thành tựu vĩ đại nhất của con người. Nó vẫy gọi tiến lên phía trước, mở ra những chân trời mới. Có phải vì vậy mà thời thơ ấu và niên thiếu người ta rất háo hức muốn hoàn thành dự định của mình nhanh hơn?

Những năm tháng học tập của tôi diễn ra tuần tự bình thường, còn tình hình thế giới giữa lúc đó đang sôi sục. Tại châu Âu, trong sự hỗn loạn của những cuộc tàn sát, trong ánh rực hồng của những đống lửa những bài ca phát xít rền vang, những lá cờ chữ thập ngoặc phấp phới. Tất cả những ai thông minh, trọng danh dự, mà nước Đức cống hiến cho thế giới, đã tìm nơi ẩn náu bên ngoài tổ quốc quê hương mình. Người dân nín thở sợ hãi chờ đợi kết cục. Chỉ có giai cấp công nhân, do những người Cộng sản lãnh đạo, dám dũng cảm chặn đường phát xít Đức. Tây Ban Nha chảy máu, đã chiến đấu một cách anh hùng. Tiếng nói của Jose Diaz và của Pasionaria bốc lửa vang lên trên các lục địa, kêu gọi tất cả những ai coi trọng hòa bình, đứng vào hàng ngũ những người bảo vệ nền cộng hòa.

Chiến tranh đã về trên ngưỡng cửa. Tất cả chúng tôi, đặc biệt những người đã tham gia quân đội và ngành hàng không, chúng tôi cảm được, hiểu được điều này ...

Chúng tôi học tập để nắm vững những điều cơ bản của ngành hàng không với tinh thần quyết liệt.

Trong bài giảng mở đầu, chủ nhiệm bộ môn dạy bay Câu lạc bộ hàng không Aleksandr Ivanovich Martynov giới thiệu chương trình với các học viên. Ở đây, trong bài giảng của ông, lần đầu tiên tôi nghe được những lời khó hiểu, nhưng vẫn hằng mong đợi: lý thuyết bay, điều khiển máy bay, dẫn đường hàng không, khí tượng học, từ chúng phả ra mùi bầu trời, khoảng không gian bao la, những tầng trời cao.

Từ lần gặp đầu tiên Martynov đã làm chúng tôi thích thú và ấn tượng đó vẫn còn được giữ lại suốt cuộc đời. Cùng với vô số học trò của ông, ông đã ra đi bảo vệ quê hương khỏi chủ nghĩa phát xít. Và ở đây, ở mặt trận, Aleksandr Ivanovich tìm được thời gian để theo dõi một cách thân thiết những thành công của các học trò mà ông từng dìu dắt, viết cho họ những lá thư của một người cha. Ông cũng viết cho cả tôi.

Chúng tôi vẫn thường xuyên gặp nhau cho đến cả ngày nay ...

Thời gian trôi qua thật nhanh. Sau khi vượt qua các kỳ thi đào tạo lý thuyết, các tiết thực hành trên sân tập mặt đất bắt đầu. Tôi được ghi danh vào biên đội của Anatoly Sergeyevich Matsnev, trong nhóm của huấn luyện viên Mikhail Pavlovich Duzhnov.

Người đoàn viên thanh niên Komsomol Mikhail Duzhnov không già hơn quá nhiều so với những người mình dạy dỗ. Cao, thân hình cân đối, thông minh, quên mình cống hiến cho sự nghiệp mình theo đuổi, về mọi mặt anh là hình mẫu của tất cả chúng tôi.

Tôi có những kỷ niệm đặc biệt gắn với cái tên Duzhnov. Có lẽ tôi sẽ không thành nữ phi công nếu không gặp anh. Quyết đoán, dũng cảm, biết cách hỗ trợ đồng đội kịp thời, anh đã giúp tôi hồi đó rất nhiều.

Trong câu lạc bộ Hàng không có khá nhiều cô gái theo học, nhưng thái độ với họ của nhiều giảng viên nam, nói cho nhẹ bớt, là không nhiệt tình. Các huấn luyện viên miễn cưỡng lấy phụ nữ vào nhóm của họ. Điều này thật ra cũng dễ hiểu. Phụ nữ chỉ mới bắt đầu đến với ngành hàng không. Không phải ai cũng tin rằng chúng tôi sẽ có thể làm việc ở đây ngang bằng với nam giới. Ví dụ về các nữ phi công nổi tiếng cũng chẳng thể nào thuyết phục được những người hoài nghi.

"Hàng không không phải là công việc của phụ nữ", - họ khẳng định, tìm mọi cách khuyên can phụ nữ đừng tham gia câu lạc bộ Hàng không.

Người đầu tiên ủng hộ chúng tôi là Valerya Khomyakova. Chị kiên trì ủng hộ việc huấn luyện bay cho các cô gái, nói về sự cần thiết phải huy động phụ nữ vào ngành hàng không, rằng người phụ nữ trong đất nước xã hội chủ nghĩa của chính chúng ta, cần phải có cơ hội, không phải bằng lời nói mà phải trên thực tế, khám phá tài năng thiên phú của họ. Cuộc sống đã khẳng định sự đúng đắn của Khomyakova. Trong những năm thử nghiệm khó khăn, các nữ phi công đã chứng minh rằng Tổ quốc đã không đặt niềm tin vào họ một cách vô vọng.

Từ những bước đầu tiên trong ngành hàng không, tôi luôn luôn cảm thấy bàn tay thân thiện của Lera Khomyakova, sự ủng hộ và chăm sóc của chị ấy, tôi biết rằng trong mọi trường hợp khó khăn, tôi đều được chị cho những lời khuyên và giúp đỡ. Khi tôi bắt đầu học tập ở câu lạc bộ Hàng không, tôi mới vừa mười sáu. Tương tự như vậy là bạn gái tôi Galya Turabelidze. Chúng tôi được nhận như là một ngoại lệ, và cả hai đều rất sợ rằng đến mùa xuân, vì tuổi còn non mà chúng tôi chưa được phép thực hành bay. Tôi và Galka, tất nhiên, vội vã bổ đến Khomyakova. Chị hiểu ngay dù chỉ mới nói nửa câu, và hứa sẽ ủng hộ.

Sau đó, tôi nhận ra rằng những lo ngại của chúng tôi không phải là không có căn cứ. Một lần chỉ huy biên đội Anatoly Sergeyevich Matsnev nói với tôi:

– Tôi biết không ít nữ phi công xuất sắc của câu lạc bộ Hàng không chúng ta - Valerya Khomyakova, Olga Shakhova, Maria Kuznetsova. Họ không thua kém đàn ông chúng tôi trong các kỹ năng điều khiển máy bay. Thế nhưng ... không phải là việc của phụ nữ. Vậy đó...

Và ông kiên trì thuyết phục tôi lựa chọn nghề nghiệp khác. Nếu tôi nghe được những lời này từ một con người có nhiều hạn chế thì có lẽ tôi sẽ không để ý. Tuy nhiên, ông ấy, Anatoly Sergeyevich, không chỉ là một bậc thầy tài nghệ rất cao mà còn là một người chỉ huy tốt. Ông là một người thông minh, có học vấn toàn diện. Ý kiến của ông, lẽ tự nhiên, tôi không thể không lắng nghe. Và tôi nhận ra: sự nghi ngờ bắt đầu len lỏi vào tâm hồn tôi. Chuyện gì đây nếu ông ấy đúng và tôi đang lãng phí thời gian và sức lực của mình?

Một lần, không thể kìm được, tôi chia sẻ suy nghĩ với Duzhnov. Sau khi nghe xong, anh trầm ngâm một lúc rồi tự tin nói:

– Bình tĩnh nào, Marina. Tất cả những cái gì mới đều không ngay lập tức được tiếp nhận suôn sẻ trong đầu óc con người. Cần phải có thời gian. Còn Anatoly Sergeyevich thì chúng ta sẽ cố gắng thuyết phục.

Có lẽ đó chỉ là một sự tình cờ, nhưng Matsnev không còn nói chuyện với tôi về chủ đề này nữa...

Ngày mà cuộc sống được đánh dấu bắt đầu từ đó

Từ một phía đưa tới sân bay những tiếng chim líu lo đầy ắp của khu rừng. Từ phía khác - là cánh đồng cỏ phủ kín hoa cúc với những mảnh sa khoáng đỏ của cỏ ba lá. Thật quyến rũ trong vẻ đẹp không chói lóa của mình, một mảnh đất miền Trung nước Nga.

Sân bay của câu lạc bộ Hàng không chúng tôi nằm ở làng Naberejnoi trên tuyến đường sắt Bắc. Vào mùa xuân và mùa hè, chúng tôi đến đó bằng xe lửa điện. Từ nhà ga Sokolovskaya đến sân bay chúng tôi đi bộ qua con sông nhỏ Klyazma và làng Naberejnoi. Chúng tôi báo cáo có mặt, thay quần áo và bước vào khởi động.

Khi bắt đầu kỳ nghỉ hè tại các nhà trường, học viện, chúng tôi chuyển sang các trại dã ngoại suốt cả mùa hè. Thanh niên nhà máy đến bay sau giờ làm việc.

Cuộc sống tại sân bay bắt đầu lúc mặt trời mọc và lắng xuống khi mặt trời lặn khuất sau đường chân trời. Công việc tối mắt tối mũi, nhưng chúng tôi không rên rỉ, chúng tôi đã kịp yêu mến bầu trời mất rồi.

Trước các chuyến bay chúng tôi hỗ trợ kỹ thuật viên Vasya Nikitin chuẩn bị máy bay, còn buổi tối cùng anh cọ rửa, dọn sạch, bơm đầy nhiên liệu, cố định máy bay vào các cọc vít xoắn, phủ bạt che đậy máy bay và chỉ sau đó mới đi về lều tắm rửa và chỉnh đốn trang phục. Một lát sau, hướng dẫn viên thực hiện bình giá, phân tích công việc của từng học viên, đặt nhiệm vụ cho ngày hôm sau.

Sau đó bạn có thể đi ăn tối. Sau đó nữa - xem phim, gặp các phi công giàu kinh nghiệm, nghe các bài giảng và thảo luận. Buổi sáng ngày mai trở lại với các chuyến bay.

Mỗi tuần một lần, chúng tôi được về nhà. Nếu ngày cho nghỉ trùng với chủ nhật, tôi cùng cha đi vào thành phố. Cha rất yêu mến đồi Lenin, và chúng tôi thường xuyên ở đó. Moskva khi ấy trải ra từ đường chim bay. Phía xa ta có thể nhìn thấy điện Kremlin, nắng mạ vàng mái vòm, còn những đường phố chạy tỏa ra như những tia mặt trời...

Tôi chia tay với cha tôi vô cùng miễn cưỡng. Tôi luôn thích thú và vui vẻ khi ở bên cha ...

* * *

Thời gian đầu tiên các giảng viên "giảng chay" cho chúng tôi toàn bộ chuyến bay trên mặt đất. Họ dạy cách ngồi đúng trong buồng lái, tiếp đến hành động phù hợp khi "cất cánh". Bài tập mỗi lần lại trở nên khó hơn.

Và rồi bắt đầu các chuyến bay làm quen. Lần đầu tiên sau khi cất cánh lên không trung, tôi rất hồi hộp vì nhìn thấy máy bay chạy đà và tách đất. Tôi hồi tâm lại khi lướt qua dưới cánh là những mái nhà màu đỏ của những ngôi làng nằm rải rác dọc theo sông. Một trạng thái sững sờ ngây ngất xâm chiếm tôi. Quên cả các hướng dẫn, tôi giơ tay lên trên tán che buồng lái. Dòng khí chặt căng từ cánh quạt hất cánh tay tôi về phía sau, đập vào rìa buồng lái. Tôi run sợ nhìn giáo viên hướng dẫn không hiểu anh ấy có nhìn thấy tất cả hay không. Có lẽ bản thân Duzhnov cũng từng cảm thấy một cái gì đó tương tự. Mỉm cười, anh đưa chiếc U-2 vào vòng ngoặt gấp, làm tôi nghẹt thở.

Những chuyến học bay và khóa huấn luyện bay đã bắt đầu như vậy. Đầu tiên là học làm chủ các bài tập đơn giản nhất, gọt giũa chuyến bay xoay quanh vòng lặp - cất cánh, triển khai, dựng tuyến, hạ cánh. Chúng tôi bay với giáo viên hướng dẫn. Anh ngồi cabin phía sau và thông qua thiết bị điều khiển kép anh sửa lỗi cho học viên. Với thời gian, các lỗi dần trở nên ít hơn.

Sau khi tin tưởng rằng tôi cũng đã học được "một hai điều" nào đó như anh nói, Duzhnov cho phép tôi tự bay. Đó là vào quãng tháng Tám năm 1939.

Chuyến bay đơn đầu tiên! Ai mà không đứng tim với một từ như thế! Khi Mikhail Pavlovich đến chỗ tôi sau khi xong một bài tập tuần tự, anh bảo tôi chuẩn bị cho lần thử sức đầu tiên, tôi chưa hiểu ngay.

– Một mình em bay, rõ không? - Anh phải nhắc lại.

* * *

Phi trường thức dậy sớm. Thông thường, vào ngày nghỉ tất cả đều đi Moskva. Trưởng nhóm Nikolai Gusev cảnh báo rằng lần này, chúng tôi phải qua đêm trong lán dã ngoại. Được biết - giáo viên hướng dẫn đã nêu tên một vài người cho phép bay đơn. Nhưng ai? Mọi người thầm hy vọng rằng sự lựa chọn sẽ rơi vào mình. Chủ nhật với tôi trôi qua như một giấc mơ. Cứ suy nghĩ mãi về ngày mai, tôi tưởng tượng Duzhnov sẽ đọc tên của tôi như thế nào, sẽ dẫn đến bên máy bay mà trên thân máy bay những giọt sương buổi sáng vẫn còn run rẩy, người phát lệnh sẽ vẫy lá cờ hiệu ra sao khi cho phép cất cánh ...

Không! Tốt hơn không nên suy nghĩ về nó nữa.

Buổi sáng trong ngày bay bỗng trở nên yên tĩnh và êm ái khác thường. Tôi thức dậy rất lâu trước khi báo thức và ra khỏi lều dã ngoại. Trên đồng cỏ dưới ánh mặt trời những giọt sương trĩu nặng tỏa sáng, báo trước một ngày ấm và khô ráo. Trên bề mặt phẳng lặng của dòng sông có những màn sương mù trải dài mỏng mảnh, và trong những khoảng sáng giữa chúng, ở phía bờ sông bên kia nhấp nhô những làn sóng cánh đồng lúa mạch đen. Tôi tưởng như nghe thấy một hồi chuông nhẹ nhõm của màu xanh cây lá...

Từ phía làng vẳng đến những giọng nói nghe không rõ như thể bị bóp nghẹt, làn khói cay cay lững lờ lan tỏa. Mặt sông vang động tiếng gậy vỗ quần áo ướt. Trên mặt đất một ngày mới đang lên.

Tôi tưởng tượng hôm nay mình sẽ vút lên khoảng không gian bao la mát mẻ của bầu trời như thế nào, khuấy động nó với tiếng gầm của động cơ và từ đỉnh trời cao sẽ nhìn xuống mặt đất trên đó ta đi, mặt đất nuôi dưỡng tôi lớn khôn và tôi sẽ vì nó, nếu cần thiết, không ngần ngại hiến dâng cả cuộc sống của mình. Tôi sẽ hiến dâng vì khoảnh khắc kỳ diệu nhất kia, hiến dâng cho buổi sáng hôm đó, vì sự tươi mát của nó, vì hồi chuông ngân đồng loạt êm ả của sóng lúa mạch xanh rì và tiếng hót của chim sơn ca, vì tất cả những điều đó hòa vào trong một từ ngắn, nhưng có sức hàm chứa lớn lao - Tổ quốc.

Ở chuyến bay đầu tiên thì Duzhnov, sau khi kiểm tra trực tiếp khí tài, đã tự mình bay trước... Chúng tôi biết anh muốn thử máy bay và đảm bảo tình trạng kỹ thuật của máy bay thật sự hoàn hảo. Anh làm vậy để cho các học viên ngay từ chuyến bay độc lập đầu tiên sẽ luôn luôn tin tưởng vào máy móc.

Sau khi hạ cánh, hướng dẫn viên lăn chiếc U-2 ra vị trí xuất phát, bình tĩnh "rồ" động cơ một cách chắc chắn. Sau đó, anh trèo khỏi cabin, từ từ đi đến chỗ chúng tôi, chậm rãi đảo mắt nhìn tất cả, như thể kiểm tra sự kiên nhẫn và sức chịu đựng của chúng tôi.

– Nào, các bạn, - Mikhail Pavlovich cuối cùng cũng nói - hôm nay theo kế hoạch chúng ta có các chuyến bay đơn. Chúng ta bắt đầu với ai đây?

Duzhnov ngập ngừng, mắt chúng tôi chạm nhau.

– Chechneva, lên máy bay!

Hành động một cách thuần thục, nhưng không nhanh như trong các buổi tập, tôi leo vào buồng lái, thắt dây đai. Máy bay đã nằm trên tuyến chuẩn bị xuất phát. Duzhnov báo cáo với chỉ huy biên đội Matsnev rằng tôi đã sẵn sàng xuất phát.

– Trước chuyến bay đơn biên đội trưởng sẽ cùng cô hoàn thành hai vòng, - Mikhail Pavlovich giải thích. - Hãy bay như bay cùng tôi ... Bình tĩnh nhé, Chechneva. Mọi thứ sẽ ổn.

Tôi gật đầu.

Nói thì dễ - bình tĩnh. Khi cất cánh tất nhiên tôi xúc động, chỉ đến khi đã ở trong không trung tôi mới dần lấy lại sự tự tin của mình. Tất cả diễn ra như nó phải thế. Điều chính yếu - thực hiện tất cả các công đoạn bay sao cho đúng đắn và chính xác, như từng được dạy. Matsnev đã có thời thuyết phục tôi từ bỏ hàng không. Tôi không có quyền hạ nhục mình trước mặt ông ...

Sau khi hoàn thành hai vòng bay, tôi nín thở chờ đợi ý kiến Matsnev. Ông rời máy bay và ra hiệu để người ta đặt một bao cát vào vị trí huấn luyện viên nhằm giữ trọng tâm máy bay. Duzhnov mỉm cười, gật đầu chấp thuận với tôi. Anh chính thức tự mình cho phép tôi bay lên không trung, anh vừa đi vừa giữ vị trí sau mặt phẳng cánh dưới. Sau đó, anh đưa tay ra phía trước. Lệnh xuất phát đã ban ra.

Tăng vòng quay, động cơ chiếc U-2 gầm lên, máy bay tích lũy tốc độ rồi tách đất. Sau lưng tôi không còn ai, chỉ một mình tôi. Tôi và người bạn trung thành của tôi - một chiếc máy bay, một cựu chiến binh vinh quang, trong thế kỷ của mình đã đưa lên không trung không chỉ hàng trăm các cậu con trai và các cô con gái.

Tôi mỉm cười và thầm cầu khẩn: "Đừng chơi khăm tớ, cậu bạn của tớ ơi!" Đáp lại, động cơ gầm vang nhịp nhàng, và chiếc máy bay tuân phục ý chí của tôi đi vào vòng ngoặt.

Hai vòng - là mười bốn phút. Lăn máy bay về vị trí xuất phát, bản thân thì liên tục nhìn xuống nơi các chỉ huy và lãnh đạo đang đứng.

Họ đánh giá chuyến bay thế nào? Duzhnov vẫy tay và giơ ngón cái lên. Gánh nặng thế là được cất khỏi vai. Tôi tắt động cơ, chạy đến chỗ giảng viên và bằng một giọng nghẹn ngào báo cáo về việc thực hiện nhiệm vụ...

Trong những ngày tiếp theo chúng tôi hoàn thiện các yếu tố của chuyến bay theo vòng tròn, thao luyện trong không vực nhào lộn trên không. Đôi khi bay với tôi là Duzhnov. Vòng ngoặt nghiêng nhỏ, bay theo đường xoắn ốc, rắn bò, xoáy xuống theo hình mở nút chai, vòng lượn chiến đấu - tất cả dần dần được nắm vững.

Người ta nói rằng niềm đam mê với bầu trời - là niềm đam mê cao nhất. Có lẽ đúng là thế. Con người từng một làn trải qua niềm hạnh phúc của chuyến bay độc lập, sẽ không bao giờ thay đổi giấc mơ của mình. Tất nhiên, nếu từ trong trái tim mình - anh ta đã là phi công.

Người ta đã viết nhiều về thiên bẩm và sự can đảm của các phi công. Không ai tranh cãi rằng sẽ không thể tưởng tượng được nghề này mà không có sự hy sinh quên mình và mạo hiểm. Nhưng bạn phải có tình yêu vô tận với bầu trời để vượt qua những thất bại và mất mát, nói một cách chân thành như Antoine de Saint-Exupery: "Không có gì mà hối tiếc. Tôi đã chơi - và đã thua. Nghề ngỗng của tôi là vậy. Và tôi vẫn luôn luôn hít thở làn gió tự do, gió của những khoảng không gian vô bờ".

Ông đã sử dụng từ "nghề ngỗng" này dường như có phần nào tự ty. Nhưng ông cũng có thể nói "nghề ngỗng của nhà thơ". Tất cả vấn đề nằm ở chỗ câu từ đó phát ra từ miệng ai.

Marina Raskova một lần đã nhận xét: "nghề của chúng tôi không tồi hơn cũng chẳng  tốt hơn so với bất kỳ nghề nào khác - nghề của người thợ thủ công mỹ nghệ kim hoàn, của người thợ nề, người thợ gieo giống. Chỉ có điều chúng tôi không thể sống mà không có bầu trời, và trong chuyện này có lẽ chúng tôi đã mắc bệnh nan y không sao chữa được".

Có thể thấy loài chim khao khát màu xanh thiên thanh như thế nào, và tôi hiểu Mikhail Vodopiyanov, con người đã làm rất nhiều điều cho Bắc Cực, khi ông viết trong một giây phút buồn rầu lên tấm ảnh cho một trong những người quen biết của tôi: "Thật tiếc là tôi không còn có thể bay đến Bắc Cực được nữa". `Ông không còn lái máy bay bay đến vùng lạnh giá này. Và nụ cười của ông trên bức ảnh có một gì chút tồi tội, như thể ông đang xin lỗi những người trú đông xa xôi, xin lỗi các thuyền trưởng, đang đi trên Biển Kara, xin lỗi các bạn bè, các hiệu thính viên vô tuyến điện của miền Chukotka đầy bão tuyết.

Sau khi thực hiện chuyến bay solo đầu tiên, tôi không thể tưởng tượng cuộc sống của tôi mà không có bầu trời, mà không có tầng trời cao gió hát và những đám mây bay vun vút...

Khi gần đây người ta hỏi Nikolai Kamanin: "Sự kiện nào là quan trọng nhất trong tiểu sử Komsomol của ông, sự nghiệp quan trọng nhất của ông ở Komsomol là gì" - ông ấy trả lời: "Ngày mà tôi lần đầu tiên tự mình lái máy bay. Ngày đó, theo ý kiến của bạn, có là - một sự kiện không? Đó là vào tháng 7 năm 1928. Còn trong hai mươi lăm năm, tôi đã tham gia thiên sử thi Chelyuskin".

Người phi công sẽ không bao giờ quên chuyến bay solo đầu tiên của mình. Từ ngày đó khởi đầu cuốn tiểu sử của anh ta.

* * *

Rõ ràng, không phải tất cả mọi việc tôi làm đều tốt. Duzhnov có lần đã nói:

– Chương trình bay cho đến giờ em làm khá tốt. Nhưng với những động tác ngoặt nghiêng sâu thì vẫn còn gì đó chưa ngọt.

Bản thân tôi cảm thấy rằng dạng thuật lái này làm cho tôi gặp khó khăn, nói cách khác, chưa thành công. Lúc thì vi phạm góc nghiêng ngang quy định, lúc thì mất độ cao và bị tăng tốc độ. Sau khi bình giá chuyến bay, tôi lại một lần nữa bước lên máy bay với Duzhnov và lặp đi lặp lại trên mặt đất tất cả các công đoạn của động tác cơ động. Mikhail Pavlovich bằng giọng nói đều đều, bình tĩnh giải thích mũi của máy bay và tấm chắn nắng buồng lái cần phải ở tư thế nào so với đường chân trời khi máy bay ra khỏi tư thế lượn vòng nghiêng sâu. Và anh ra lệnh cất cánh.

Sự tự tin và kỹ năng mỗi ngày tăng thêm một chút.

... Mùa thu năm 1939 đã đến. Cỏ đã ngả vàng, sắc thắm đỏ đầu tiên đã lan đến khu rừng lân cận, những sợi tơ nhện óng ánh bạc lơ lửng trong không trung, đêm trở lạnh hơn, những ngôi sao chói sáng hơn trên bầu trời đêm đen đặc. Mùa hè đã qua, khóa học của tôi ở câu lạc bộ Hàng không đã kết thúc. Tôi đã vượt qua các môn thi của kỳ thi tốt nghiệp với điểm xuất sắc. Xúc động, hạnh phúc, chúng tôi đứng lịm đi trong hàng ngũ, khi nghe lệnh phong danh hiệu phi công.

Nhưng niềm vui chen lẫn nỗi buồn. Gia đình tuyệt vời của chúng tôi đã bị chia tách. Victor Lyubvin, Vitaly Grachev, Nikolay Gusev, Vladimir Chalov, Nikolai Kosov và nhiều cậu trai trẻ khác đã chuyển sang trường phi công tiêm kích. Tôi cũng muốn đi sang cùng họ. Tôi nghĩ rằng tại Osoaviakhim không còn làm gì hơn được nữa, và chỉ có trường chuyên nghiệp quân sự mới có thể mở đường vào hàng không cỡ lớn. Nhưng người ta không tiếp nhận phụ nữ vào các trường quân sự. Tôi đi mà như người mất hồn, không biết phải làm gì tiếp theo.

– Nào, em sao vậy, Marinka, sứa thế cơ à? - Duzhnov khích tôi. - Những con đường cho em vào Osoaviakhim đã đóng đâu. Hãy học tiếp, nâng cao kỹ năng. Mọi thứ với em còn ở phía trước ...

Lễ tốt nghiệp được tổ chức buổi tối tại tòa nhà của đảng bộ quận Leningrad, đoàn Komsomol quận và ủy ban Xô viết quận trên quảng trường Miusskaya, và một tuần sau đó tôi được Ivan Ivanovich Shcherbakov chỉ huy phi đội, sau này là Đại tá, Anh hùng Liên Xô triệu tập tới chỗ ông. Các học viên bay vô cùng yêu mến và kính trọng ông vì tài nghệ xuất chúng và sự tinh tế với mọi người và làm hết sức mình để bắt chước ông.

Shcherbakov một lần nữa chúc mừng tôi nhân dịp kết thúc khóa học ở câu lạc bộ Hàng không và công bố quyết định của ban chỉ huy: tôi và bạn gái của tôi Galya Turabelidze được gửi đến trường hàng không Kherson của Osoaviakhim, đào tạo thành phi công-huấn luyện viên và hoa tiêu để làm việc trong các câu lạc bộ Hàng không của đất nước.

Tại Kherson một sự rắc rối lớn đang đợi tôi: uỷ ban thẩm tra tư cách không bỏ qua tuổi của tôi - tôi chưa đủ mười tám tuổi.

Trở về Moskva, tôi lao đến Câu lạc bộ hàng không quận Leningrad. Một lần nữa, Duzhnov và Shcherbakov lại nói chuyện với tôi. Theo lời khuyên của họ, tôi ở lại câu lạc bộ Hàng không, và sau đó một năm đồng thời với chứng nhận trưởng thành tôi nhận được bằng tốt nghiệp phi công-huấn luyện viên. Tuy nhiên, tại thời điểm đó tương lai hoàn toàn chưa rõ ràng với tôi.

Dù sao tôi đã trở thành nữ phi công. Cái gì đã giúp tôi đạt được điều ấy? Sự bướng bỉnh của cá nhân? Nhưng có những giây phút tôi nghi ngờ sức mình. Hay sự kiên trì? Không phải lúc nào cũng đủ.

Và càng nghĩ, khi cố gắng trả lời bản thân mình, càng cẩn thận sắp xếp lại trong thâm tâm những tháng năm xa xăm ấy, một cái tên càng bền bỉ thầm nhắc cho ký ức của tôi - Raskova.Và bên cạnh chị là hai người khác - Grizodubova và Osipenko. Nếu không có ba người phụ nữ tuyệt vời này, có lẽ sẽ không sớm trôi vào quá khứ một số câu phương ngôn về gà mái và trí tuệ phụ nữ, sẽ không sớm biến đi những cái nhếch mép khỏi khuôn mặt những con người cứng nhắc hoài nghi, cho rằng phụ nữ và hàng không - đó là các khái niệm không tương hợp.

* * *

Tôi ngồi với Lida Maksakova trên bậu cửa sổ và nói những chuyện thân mật nhất. Tôi phàn nàn với người bạn gái về số phận.

– Thật là xấu hổ, Lida à ... Kết thúc khóa học phi công, nhưng kết thúc thế nào nào? Khasan thì không được tham gia. Khalkhin Gol tớ cũng không kịp ... Các bạn khác chiến đấu còn mình thì cứ học và học. Có vẻ như chuyện học hành sẽ chẳng bao giờ kết thúc.

– Sẽ kết thúc, Marinka à. Cậu sẽ tìm được cho cậu một công việc thú vị. Bây giờ, sau các chuyến bay của Grizodubova và Raskova, mọi thứ sẽ diễn ra dễ dàng hơn. Các cô gái gia nhập ngành hàng không mỗi ngày càng nhiều hơn. Tất cả đều mơ giấc mơ bầu trời.

– Đúng vậy ... giá tớ biết bây giờ Raskova sắp làm gì.

– Chuẩn bị cho các chuyến bay mới. Mà tại sao cậu quan tâm chuyện này?

– Tớ có thể nói, chỉ có điều tớ chỉ nói một cách nghiêm chỉnh giữa chúng mình thôi ... Tớ muốn trở thành phi công lái máy bay tiêm kích ... Tớ quyết định xin Marina Mikhailovna giúp tớ.

– Theo tớ, đây không phải là một cuộc nói chuyện nghiêm túc. Phụ nữ mà vào trường quân sự người ta không nhận đâu. Cậu quá rõ điều ấy mà.

– Tớ biết. Trước đây họ không nhận. Nhưng mọi thứ trong cuộc sống đang thay đổi. Trước đây, phụ nữ chưa hoàn thành được các chuyến bay anh hùng như vậy! Cái gì có thể đến sẽ đến - Tớ vẫn sẽ mạo hiểm.

Một vài ngày sau cuộc trò chuyện này, tôi buồn bã nhìn vào chiếc điện thoại. Và một lần thì tôi quyết định. Tôi quay ngay số điện thoại mong muốn.

– Marina Mikhailovna! Học viên câu lạc bộ Hàng không Marina Chechneva, có làm phiền chị không. Tôi muốn ...

– Xin mời, hãy đến đây đi.

Raskova đọc địa chỉ của chị và giải thích cách làm thế nào nhanh chóng và dễ dàng đến được chỗ chị ấy.

Marina Mikhailovna sống trên phố Gorky, trong một ngôi nhà mà bây giờ có một cửa hàng bán quà tặng. Cô con gái Tatiana của chị hiện đang sống ở đây.

Như một con điên, tôi nhảy ra khỏi buồng điện thoại, phóng đến địa chỉ có tên vừa nghe. Đó là tháng mười hai, trời vô cùng giá buốt, nhưng tôi không cảm thấy lạnh. Nói chung tôi ít phản ứng với điều gì tại thời điểm đó. Những ánh đèn trên phố thoáng qua trong ánh hào quang cầu vồng, có thể nghe thấy những hồi chuông dồn của những đoàn xe điện, tiếng còi xe ô tô, tuyết lạo xạo dưới chân, người đi lại dọc theo những vỉa hè. Còn tôi chẳng quan tâm đến điều đó. Trong tai chỉ vang vang giọng nói của Raskova, trước mắt là khuôn mặt tươi cười quyến rũ của chị, đã quen thuộc qua những bức chân dung và phim thời sự.

Raskova tiếp tôi giản dị và niềm nở. Chị chăm chú lắng nghe lời nói không được khúc chiết cho lắm, vội vã và rối rắm của tôi. Và đôi khi cặp môi của chị chỉ hơi rung trong một nụ cười khó nhận ra. Tất nhiên khi ấy tôi đã không dẫn ra được bất kỳ lý do nghiêm túc nào ủng hộ cho quyết định của mình, nhưng có lẽ sự chân thành của tôi đã làm Raskova cảm động.

– Marina Mikhailovna! - tôi nồng nhiệt kết lời thú nhận của tôi. - Xin chị hãy giúp tôi trở thành phi công tiêm kích! Tôi xin thề sẽ không làm cho chị phải xấu mặt!

Chị im lặng một chút.

– Hãy nghe tôi và đừng lo lắng. Cảm giác tốc độ quen thuộc với mỗi phi công, và trước nó thật khó cưỡng lại. Con người luôn luôn phấn đấu tới những mục tiêu lớn hơn nữa. Đó là điều tốt. Ai mà không muốn, nếu anh dừng lại, không sớm thì muộn sẽ trở thành một gánh nặng vô ích ... còn giúp thì, tôi tiếc là không thể. Quy tắc xét tuyển vào các trường quân sự không thể vi phạm được. Ngoài ra, bạn đã mắc phải một nhầm lẫn rất lớn khi tin rằng bạn chỉ có thể đạt được những thành công lớn trong hàng không quân sự. Bởi lẽ bạn muốn bay không chỉ nhanh, mà còn phải tốt nữa đúng không?

– Tất nhiên ạ.

– Bạn có thể học bay tốt ngay ở Câu lạc bộ hàng không. Bây giờ chỗ của bạn là ở Osoaviakhim. - Marina Mikhailovna dừng lại, dường như suy nghĩ điều gì đó, và nói thêm: - Tình hình trên thế giới rất phức tạp. Bọn phát xít càng ngày càng láo xược. Chúng ta cần phải tăng cường quốc phòng. Hàng không đòi hỏi phải có rất nhiều biên chế bay. Bạn từng học làm phi công-huấn luyện viên. Một sự nghiệp rất quan trọng. Hãy cố gắng chuẩn bị càng nhiều càng tốt các học viên cho các trường chuyên nghiệp quân sự. Trong lúc này Osoaviakhim cần bạn hơn là quân đội. Tin tôi đi.

Tôi có thể phản đối gì chứ? Raskova đã tuyệt đối đúng. Nhưng tôi không vì thế mà trở nên dễ chịu hơn. Tôi cảm thấy rằng tất cả những giấc mơ của tôi đang sụp đổ, và tôi không thể giấu nổi sự thất vọng của mình.

– Nào-nào, ngẩng đầu lên, cô phi công tiêm kích! Ai thực sự muốn điều gì đó, người ấy sẽ nhất định đạt được điều mình muốn! - Raskova dịu dàng nhìn vào mắt tôi. - Chúc bạn thành công, Marina. - Chị siết chặt tay tôi, tiễn đến tận hành lang.

Suốt cuộc đời mình, tôi vẫn nhớ như in cuộc gặp gỡ, vẫn giữ mãi tình yêu dành cho người phụ nữ đặc biệt quyến rũ với đôi mắt buồn xuyên thấu tim này.

* * *

Năm 1939 trôi qua.

Một năm hạnh phúc đối với tôi. Hạnh phúc vì tôi còn trẻ, vì tôi đã biết đến bầu trời, bởi vì sống bên cạnh tôi trên đời còn có một con người như Marina Raskova, có nghĩa là có thể hy vọng một lần nữa, mặc dù có thể không phải sớm, được gặp lại chị ấy. Và thực sự sau một thời gian, tôi lại nhìn thấy Marina Mikhailovna.

Đó là mùa hè năm 1940. Tôi đang đi dọc theo phố Gorky, đột nhiên dòng người đi bộ đổ xô lên cầu. Mọi người vây quanh một chiếc xe hơi hạng nhẹ vừa dừng xe mở cửa. Raskova ngồi trong xe, mỉm cười bối rối.

Tôi mở to mắt nhìn chị và nghĩ "Chị ấy thật giản dị, dễ gần, thân thiện, thật tuyệt làm sao khi một người danh tiếng như vậy vẫn là chính mình!"

Tôi thuộc lòng tiểu sử của Marina Mikhailovna. Tôi biết rằng chị là một người Moskva gốc, rằng cha chị là một nhạc sĩ, và chị đã phát lộ tài năng âm nhạc từ rất sớm. Biết rằng chị đã học tại nhạc viện. Tôi còn biết thời thơ ấu Raskova đã trải qua một thảm kịch: một người lái mô tô đâm chết cha chị trên đường phố. Sau này tôi đọc được trong nhật ký của chị:

Giáo sư Strakhov - một người cực tốt. Âm nhạc đã trở thành môn học yêu thích của tôi. Tôi đã viết được chính tả âm nhạc tốt, hát xướng âm, nghiên cứu hòa âm và tiết tấu. Tôi phải nói rằng âm nhạc là một thuộc tính không thể thoát khỏi của trái tim tôi. Khi trái tim tôi thắt lại bởi thái độ không thân thiện và hình thức đối với tôi, âm nhạc đã làm giảm nó xuống mức tối thiểu ... Nhưng khi trái tim tôi được sưởi ấm bởi sự trìu mến, thì âm nhạc trong trái tim xuất hiện càng lúc càng nhiều hơn, và cuối cùng chiếm một trong những vị trí đầu tiên. Piotr Nikolaievich luôn trìu mến với tôi, khuyến khích tôi, luôn đồng cảm với tôi, thường âu yếm xoa đầu hoặc vỗ nhẹ vào vai, và tôi như sống lại.

Những người xung quanh và bạn bè dự đoán cho Marina Mikhailovna một sự nghiệp ca hát hoặc nghệ sĩ dương cầm. Chị cũng có thể trở thành một nhà sinh vật học, nhà hóa học, nhà sư phạm ... Những lĩnh vực kiến thức này chị quan tâm đến một cách nghiêm túc. Và rồi Marina Mikhailovna Raskova trở thành nữ phi công.

Ở nước ta, chưa từng có vào lúc ấy một cô gái nào mà không ngồi cả đêm đọc "Nhật ký một hoa tiêu" của Raskova.

Qua báo chí tất cả chúng tôi đã theo dõi chuyến bay của Grizodubova, Osipenko, Raskova. Nhưng có một điều - thông tin trên báo khô khan, cô đọng nhưng hoàn toàn khác - khi đó là câu chuyện của các thành viên chuyến bay. Tiện thể phải nói cho đến giờ này, tôi vẫn còn nhớ như in chuyện đó xảy ra như thế nào.

"Hôm nay phi hành đoàn gồm ba phi công - Valentina Stepanovna Grizodubova, Polina Denisovna Osipenko, Marina Mikhailovna Raskova - trên máy bay "Tổ quốc" bắt đầu chuyến bay thẳng Moskva - Viễn Đông" - chúng tôi nghe trên đài phát thanh sáng ngày 24 tháng 9 năm 1938.

Phi hành đoàn "Tổ quốc" sắp phá vỡ kỷ lục quốc tế về cự ly bay không ngừng nghỉ của nữ phi công trên đường bay thẳng. Và kỷ lục này đã bị phá vỡ.

Các nữ phi công đã hoàn thành nhiệm vụ của đảng và chính phủ. Họ đã hoàn thành mặc dù điều kiện thời tiết khắc nghiệt vô cùng đã đồng hành với "Tổ quốc" trong suốt chuyến bay.

Cả nước ngưỡng mộ lòng can đảm, sự điềm tĩnh và kỹ năng bay cao cường, mà Grizodubova, Osipenko, Raskova đã thể hiện trong những điều kiện khó khăn nhất. Họ đã chứng minh cho toàn thể thế giới thấy nữ phi công Xô viết có thể lập được những kỳ công gì, và là những người phụ nữ đầu tiên được trao tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô.

Ngày mùa thu đầy nắng tất cả Moskva dịch chuyển đến quảng trường Komsomol để đón các nữ anh hùng phi công, trở về từ vùng Viễn Đông bằng một chuyến tàu đặc biệt.

Vui mừng và hạnh phúc, tôi cũng ở trong đám đông ấy.

* * *

– Vậy, cậu đã ở nhà Raskova? - những người bạn gái vây quanh, sau khi nghe tôi tự hào tuyên bố về cuộc gặp gỡ với Marina Mikhailovna.

– Đúng.

– Nói chuyện lâu không? Chị ấy thế nào?

– Rất giản dị. Và chúng tôi nói chuyện rất lâu.

– Nói những chuyện gì?

– Về cuộc sống, về chuyện tớ mơ ước trở thành phi công quân sự ...

– Thế chị ấy bảo sao?

– Chị ấy khuyên hoàn thiện tiếp tay nghề ở Osoaviakhim.

– Dễ nghe thế! Đối với một nữ phi công nổi tiếng mọi thứ đơn giản quá ...

– Này, các cô gái ... Các cậu mà biết chị ấy đã trải qua một cuộc sống khó khăn thế nào! Chị từng học ở nhạc viện, là nhà hóa học, đã làm việc trong nhà máy. Chị đã kết hôn, có một con gái Tanya. Rồi phải bỏ việc. Sau đó, chị bắt đầu làm nữ nhân viên họa đồ trong phòng thí nghiệm dẫn đường hàng không... - Tôi nói một thôi một hồi. - Các cậu từng nghe người mà chị ấy làm việc cho là ai không? Belyakov đấy! Người mà cùng với Chkalov ấy! ..

Và đột nhiên tôi chùn lại, lạy Chúa, nhỡ người ta nghĩ rằng tôi kiêu ngạo vì cuộc gặp gỡ như vậy!

Nhưng các bạn gái chẳng cho tôi im lặng.

– Hãy kể tiếp đi một khi cậu đã bắt đầu! Và tôi tiếp tục.

Marina Mikhailovna thích các phép tính hoa tiêu. Chẳng mấy chốc chị đã bắt đầu thực hiện chúng một cách nhanh chóng và chính xác. Trưởng phòng thí nghiệm Aleksandr Belyakov tin rằng Raskova sẽ trở thành một hoa tiêu xuất sắc, và giúp chị học nghề nghiệp mới.

Sau đó, việc học tập được tiến hành tại khoa tại chức của Viện Hàng không Leningrad. Rồi tới ngày Belyakov lấy Marina Mikhailovna tham gia chuyến bay đầu tiên ...

Raskova trở thành hoa tiêu. Ngoài ra, chị còn là giáo viên tại Học viện Không quân mang tên Giáo sư N.E.Zhukovsky. Về sau chị trở thành nữ thành viên tham gia một loạt chuyến bay đường xa, thiết lập nhiều kỷ lục, nhiều lần là nữ thành viên của các cuộc diễu hành trên không trên Quảng trường Đỏ.

– Phần còn lại, các cô gái ơi, các bạn biết cả rồi...

* * *

Tôi và nhiều đồng nghiệp của tôi nhớ tới Osoaviakhim với lòng biết ơn.

... Tôi có một bộ sưu tập nhỏ các huy hiệu, phù hiệu. Chúng được phát hành bởi các tổ chức xã hội khác nhau - hoặc là các biểu tượng của họ, hoặc là để vinh danh một sự kiện quan trọng. Trong số các phù hiệu có những phù hiệu, mà tôi luôn luôn khao khát chúng không sao kềm nổi. Tôi không chỉ muốn nhìn thấy chúng, mà còn muốn giữ chúng trong tay. Đó là các phù hiệu quốc phòng. Chúng đặc biệt thân thiết với tôi, rất nhiều thứ trong cuộc sống của tôi gắn liền với chúng.

Có một biểu tượng xưa-rất xưa. Tôi có lẽ còn chưa được sinh ra khi người ta mang nó. Đó là một ngôi sao đỏ với có hai cánh quạt máy bay bắt chéo trên đó, trải rộng sang hai bên là hai chiếc cánh bạc. Dưới ngôi sao, trên một dải ruy băng màu thanh thiên khắc bốn chữ vàng - ODVF.

Đây là phù hiệu của Hiệp hội những người bạn của Hạm đội Hàng không (Общества друзей воздушного флота - ODVF) đầu tiên ở nước ta. Hiệp hội thành lập vào năm 1923, và dựa trên các khoản đóng góp tự nguyện của người lao động, mà nó xây dựng nên các phi đội hàng không Xô Viết đầu tiên: "Lenin", "Tối hậu thư", "Câu trả lời của chúng ta cho Chamberlain", "Câu trả lời cho Giáo Hoàng La Mã". Chỉ trong một năm 1925 riêng ODVF đã chuyển giao cho Hạm đội Hàng không Đỏ 140 máy bay quân sự, xây dựng 26 sân bay có nhà chứa máy bay.

Còn nép mình bên cạnh phù hiệu này là một phù hiệu rất đơn giản, dập bằng kim loại màu trắng. Trên đó có một chiếc phi cơ hai lớp cánh nhỏ với dòng chữ  đề "Aviakhim", dưới đó đề: "Các chuyến bay xa năm 1926". Phù hiệu này được phát hành kỷ niệm các chuyến bay xa hoành tráng thời đó theo tuyến Moskva - Bắc Kinh Xô trên các máy bay do Liên Xô thiết kế P-1, được trang bị các động cơ Liên Xô đầu tiên M-5.

Aviakhim - đó là một hiệp hội quốc phòng khác thành lập năm 1925 do sát nhập ODVF và Dobrokhim. Tôi không có phù hiệu của Dobrokhim và không biết liệu có tồn tại phù hiệu loại ấy hay không. Còn phù hiệu Aviakhim, thì đây - búa và liềm, trên đó là một chiếc cánh quạt máy bay và một bồn chứa hóa chất. Bên dưới có dòng chữ đề trên dải băng màu xanh da trời: "Aviakhim".

Ngày 23 tháng 1 năm 1927 ở nước ta đã thành lập Hiệp hội ủng hộ quốc phòng, xây dựng ngành hàng không và hóa học - Osoaviakhim.

Ai mà quên được chúng ta bắt đầu tấn công lên trời như thế nào trên các tàu lượn kém cỏi và các "giàn bay" cũ rích thu thập được bằng bàn tay của mình tại các xưởng của Osoaviakhim! Sau đó, khi Tổ quốc đặt vào tay thế hệ trẻ các cỗ máy tinh vi, thì bay đi trong các chuyến bay đầu tiên là các chàng trai và các cô gái với những tấm thẻ đoàn viên Komsomol trong túi áo ngực của bộ đồ bay. Họ cảm thấy rằng họ sắp có các trận chiến khốc liệt với kẻ thù tồi tệ nhất của nhân loại - chủ nghĩa phát xít. Chính vì thế mà các đường bay của V.Chkalov và M.Gromov, M.Vodopiyanov và I.Mazuruk, V.Grizodubova và Raskova vạch ngang dọc bầu trời trên hành tinh. Do đó mà chúng tôi, các cậu bé trai và các cô bé gái của ngày hôm qua, mới làm mưa làm gió các câu lạc bộ Hàng không và các cơ sở đào tạo, nắm vững các chuyên ngành quốc phòng.

Kêu gọi chúng tôi đến với bầu trời không phải niềm khao khát vinh quang. Trong không trung đang tỏa mùi giông bão. Để đón tiếp nó xứng đáng, chúng ta muốn có những đôi cánh bay hùng mạnh và ý chí sắt đá. Và khi Victor Talalikhin thực hiện hành động taran[1], khi Nikolai Gastello lao chiếc máy bay bốc cháy của mình xuống đoàn xe phát xít - họ không nghĩ về sự bất tử. Trái tim ra lệnh cho họ như vậy! Vinh quang toàn dân tộc, bao trùm những cái tên A.Pokryshkin, I. Kozhedub, B.Safonov, tuyệt nhiên không phải là món quà của số phận. Nguồn gốc của nó nằm trong tuổi trẻ Komsomol của họ, trong lòng dũng cảm công dân, trong niềm tin tưởng đảng và đoàn Komsomol của họ.

Thông điệp của đại hội IX Đoàn Komsomol "các đoàn viên Komsomol, hãy lên máy bay!" vang lên với những người trẻ tuổi không chỉ như mệnh lệnh mà còn như tiếng nói của lương tâm.

Hàng ngàn đoàn viên Thanh niên Cộng Sản đã đến với Câu lạc bộ hàng không của Osoaviakhim, tới các đơn vị hàng không, các trường chuyên nghiệp hàng không, nhà máy sản xuất máy bay. Những người ban ngày đứng máy tiện máy phay, thì tối tối và các ngày nghỉ lại vội vã ra sân bay. Phù hiệu Osoaviakhim mà khi ấy chúng tôi nhìn thấy như thể tấm giấy thông hành đi vào ước mơ bay và nhân văn của chúng tôi.

Năm 1935 cả nước có 122 câu lạc bộ Hàng không. Vào hàng không với phiếu đề cử của đoàn Komsomol, chính trên vai lớp thanh niên Komsomol được gọi nhập ngũ đó đặt gánh nặng chủ yếu của những trận không chiến của cuộc chiến tranh sắp xảy ra. Mà trước đó đã là Tây Ban Nha, Hồ Khasan, Khalkhin Gol. Ngay trong những trận chiến này, những người cộng sản và các đoàn viên Komsomol đã chứng minh lòng trung thành của họ với nghĩa vụ quốc tế, lòng can đảm và tài nghệ quân sự của mình.

Chỉ trong năm 1940 các Câu lạc bộ hàng không của Osoaviakhim đã đào tạo hàng chục ngàn phi công, nhân viên cơ giới hàng không thành các chuyên gia khác cho Không quân. Họ sắp phải đối mặt với các Ách của Goering và Richthofen. Và cả thế giới đã biết kết quả của cuộc chiến trên không chưa từng có trong lịch sử này.

Phối hợp chặt chẽ với các Đoàn thanh niên Lenin, Osoaviakhim trước chiến tranh đã làm được một công việc không nhỏ, góp phần chuẩn bị cho nhân dân đẩy lùi cuộc xâm lược phát xít. Các đoàn viên Komsomol và thanh niên ở các đơn vị quân đội, các đội du kích và các tiểu đoàn không quân tiêm kích lao vào một cao trào yêu nước chưa từng thấy. Hầu hết các chàng trai cô gái đã làm chủ vũ khí trang bị một cách xuất sắc.

Chỉ trong nửa cuối năm 1941 Osoaviakhim đã hoàn thành một cách vinh quang nhiệm vụ đào tạo trong các Câu lạc bộ hàng không 25.000 phi công và gửi 114.000 thanh niên được huấn luyện nhảy dù vào binh chủng đổ bộ đường không. Hàng trăm ngàn thành viên của hiệp hội gia nhập quân đội, có chuyên môn xạ thủ súng máy, súng cối, lái xe ô tô, phi công, vận động viên nhảy dù, và đã chiến đấu không biết khiếp sợ trên các mặt trận. 273 thành viên của hiệp hội đã được trao tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô, hàng chục ngàn người được trao tặng các loại huân huy chương.

Lẽ nào không nên nhớ bằng một lời tốt đẹp đến một hiệp hội quốc phòng đã làm được nhiều việc như vậy cho đất nước ...

* * *

Không lâu trước chiến tranh, số phận của tôi bắt đầu được xác định. Sau khi kết thúc học tập ở trường phổ thông số 144 quận Leningrad, Moskva, tôi ở lại trường làm tổng phụ trách thiếu niên tiền phong theo quyết định của Quận đoàn Komsomol. Vừa làm việc, tôi vừa chuẩn bị vào học ở Viện Hàng không. Tôi vẫn sử dụng tất cả thời gian rảnh rỗi ở tại sân bay, như trước kia. Chỉ riêng điều này cũng gây ra sự phấn khích cho các em mà tôi bảo trợ.

Tôi đã rất hạnh phúc khi biết rằng có rất nhiều em thuộc trường chúng tôi đã quyết định  chắc chắn sẽ gắn bó cuộc sống của mình với ngành hàng không. Và các em mong muốn thực hiện điều đó. Nikolai Malinin và Piotr Arbatsky đã trở thành các phi công, Boris Ermolovich và Sergei Soldatov - các kỹ sư hàng không ...

Dù cho bao nhiêu năm tháng trôi qua, dù có những sự kiện hạnh phúc và vui vẻ như thế nào đã từng xảy ra trong cuộc sống, bạn sẽ luôn luôn nhớ lại thời tuổi trẻ Komsomol với sự xúc động và trìu mến. Nó như là - mối tình đầu. Và thậm chí còn hơn thế. Nó - chính là số phận của bạn, ước mơ có đôi cánh tung bay của bạn, và tất cả những gì tốt đẹp nhất có trong tâm hồn bạn.

Nét đặc trưng nào nổi bật nhất phân biệt những người đoàn viên thanh niên cộng sản thế hệ của tôi là gì? Nếu nói về điều chủ yếu, thì có lẽ là sự đấu tranh quên mình. Chúng tôi có chủ nghĩa lãng mạn của mình. Nhưng trong nó, như ở đâu đó nhà thơ Mikhail Svetlov đã tinh tế nhận thấy, có nhiều trách nhiệm hơn quyền hạn. Thời đại thế đấy. Không phải ngẫu nhiên chúng tôi coi họ là những người hạnh phúc, những người có cơ hội chiến đấu tại Khasan và Khalkhin Gol, những người chiến đấu trên bầu trời Tây Ban Nha, đào các đường tàu điện ngầm đầu tiên, những người giống như Chkalov hoặc Grizodubova, khai phá những con đường vô hình đầu tiên trên bầu trời. Những chiếc lán ở Magnitogorsk và Komsomolsk trên sông Amur kích thích trí tưởng tượng của chúng tôi không ít hơn, so với các chuyến bay của các nhà du hành vũ trụ đối với giới trẻ ngày nay.

Vâng, thế hệ của chúng tôi là thế đó. Và sau này nhà thơ Vasily Fedorov trong trường ca nổi tiếng "Tầng trời thứ bảy" đã nói về chúng tôi như sau:

Bay

Qua những năm ba mươi

Thời đại của động cơ lao vun vút.

Muốn chắp cánh bay lên

Đất nước của những chiếc xe trượt tuyết,

Đất nước của những chiếc xe ngựa kéo.

Những lời nói

"Theo gương Chkalov"

"Theo gương Gromov"

Bay ra từ đôi môi của chúng ta,

Khi cầm phiếu giới thiệu của quận đoàn thanh niên

Chúng tôi xuất hiện ở câu lạc bộ hàng không.

Người ta gõ nhịp chúng tôi,

Đo chúng tôi,

Người ta đặt chúng tôi lên cân.

Năm giác quan của chúng ta bác sĩ kiểm tra -

Kiểm tra lòng can đảm,

Sự tự chủ

Và sự sợ hãi ...

Tôi vẫn còn nhớ cho đến tận bây giờ lời tuyên bố của một trong những đồng nghiệp của tôi tại câu lạc bộ Hàng không: "Từ chối tôi, các anh chị không có quyền. Tất cả cuộc sống của tôi, tôi đã sẵn sàng để trở thành một nữ phi công. Và thậm chí nếu các anh chị từ chối tôi, tôi vẫn sẽ trở thành như vậy". Cô bé mà cả đời mình "đã sẵn sàng trở thành nữ phi công" mới mười sáu tuổi. Cô bé ấy sau đó đã trở thành, vào năm bốn mươi mốt, không phải nữ phi công, mà là một nữ y tá. Và cô hy sinh gần Minsk. Nhưng có thể nào nói rằng cô gái ấy đã thay đổi giấc mơ của mình? Lẽ nào cuộc sống của cô ấy chưa phải đã được chắp cánh?!

Những tuyên bố như vậy có đến hàng ngàn.

Buổi sáng ảm đạm

Ngoái nhìn lại những năm xa xôi ấy bây giờ, tôi như thể nhìn thấy qua màn sương khói một buổi sáng tháng Sáu không nóng bức, và hai con người với một chiếc va li nhỏ trên đường ô tô Leningrad. Người đàn ông có một vẻ gì đó di-gan. Ông có đôi mắt sáng, mái tóc đen dày, cử động nhanh nhẹn, giọng nói ngân vang. Bên cạnh ông, một cô gái, gần như còn là một cô bé, tóc cũng đen như một con quạ nhỏ, với đôi mắt lớn màu tối sẫm.

– Cha, chúng ta đi nhanh lên chứ - cô bé vội vã.

– Đừng vội, con gái cha ơi. Chúng ta vẫn kịp, - người đàn ông an ủi, nhưng vẫn rảo bước thêm. - Và điều quan trọng nhất, đừng quên: ngay khi đến nơi, hãy đánh điện về.

– Được rồi, cha.

– Nhìn kìa, Marinka! Cha đã hoàn toàn kiệt sức một mình. Dù con bây giờ có là nữ phi công thì với cha - con vẫn còn là một đứa trẻ ...

Có cần thiết phải giải thích rằng tôi và cha đang ở trên đường quốc lộ và đó là hôm trước chiến tranh? Cha tôi tiễn tôi đi nghỉ ở Crimea theo phiếu nghỉ dưỡng của đoàn Komsomol.

Chẳng mấy mà chúng tôi đã đến cửa nhà ga phi trường Trung tâm và sau khi trình vé, đi ra sân bay. Chiếc máy bay vận tải đối với tôi trông thật khổng lồ. Tôi tò mò đi quanh cỗ máy. Tất cả ở nó làm tôi sửng sốt. Quen với chiếc máy bay huấn luyện bé nhỏ U-2, mà bản thân mình đã bay và huấn luyện bay cho những người khác, nay đứng gần chiếc máy bay vận tải to lớn, tôi cảm thấy mình nhỏ bé và bất lực.

Chào tạm biệt với cha xong, tôi vào chỗ của mình trong khoang khách ...

Từ Simferopol nóng nực xe buýt đưa chúng tôi đến khu nghỉ mát "Krasnovka" ở Yalta. Đây là khu nghỉ mát của Trung ương Đoàn Komsomol, nơi người ta gửi đến nghỉ ngơi các đoàn viên Komsomol được tặng thưởng vì hoàn thành xuất sắc công việc của họ.

Sau vài giờ nữa là sẽ gặp biển. Tôi từng đọc những câu chuyện về biển của Stanyukovich, nhàn tản hồi lâu bên các bức tranh của Aivazovsky, nhưng tôi chưa bao giờ được nhìn thấy biển.

Cuối cùng thì chiếc xe buýt, sau khi lượn ngoằn ngoèo như phải vậy trên con đường nhựa bị nung nóng, đã đến trạm dừng "Pereval". Phía dưới lấp lánh chói mắt một cái gì đó rất rộng lớn và tươi sáng. Rộng lớn và chói sáng đến mức đôi mắt phải nheo lại.

Chúng tôi đến Yalta trễ, lúc chiều tối và gần như ngay lập tức đi ngủ. Không có bức điện tín nào gửi cho cha mình, tất nhiên là thế, nhưng khi ngủ thiếp đi, tôi thầm hứa ngay buổi sáng sẽ chạy đến phòng điện báo.

Phi công bao giờ cũng dậy sớm. Tôi dậy đầu tiên, đi ra ban công. Gần bờ biển mọc đầy cây vân sam, những cành cây rậm rạp xòe ra trông rất ngoạn mục. Và trải dài đằng sau nó là biển. Chỉ có điều biển hoàn toàn không phải màu xanh thiên thanh. Sát bờ biển nước trong suốt và màu xanh lá cây, tiếp theo màu xanh lá cây chuyển thành màu xanh lam, sau đó biển nhuốm màu xanh thiên thanh, xanh biếc, chuyển màu tối, đen sầm lại và trên đường chân trời, biển một lần nữa trở nên trong sáng, gần như không thể phân biệt với bầu trời.

Xung quanh tất cả thật tuyệt vời. Giữa màu xanh lá cây lấp lánh là những vệt đỏ của mái ngói. Sắc xanh biếc của biển, sắc xám, đỏ, sắc xanh diệp lục, trắng - ánh sáng và bóng tối tạo ra một loạt các màu sắc, thật khó để ta rời mắt khỏi. Và quan trọng nhất, tất cả các sắc và màu ấy đang hiển hiện sống động. Bầu trời sáng tươi lên, chuyển đỏ thắm, rung rinh sắc vàng, biển đáp lại bằng vô vàn các sắc màu phản chiếu. Màu sắc ánh sáng lung linh không sao nắm bắt được, đan xen hòa trộn, bỗng chốc rực sáng hơn, một tông màu này chuyển sang tông màu khác, rồi đột nhiên chùm tia chói mắt đầu tiên của mặt trời vụt lên từ biển như một ngọn đuốc rực lửa khổng lồ. Mặt đất trở nên hân hoan ấm áp. Từ những mái nhà, từ cây, cỏ một làn hơi mỏng mảnh bốc lên. Lũ chim thức dậy. Ở đâu vẳng đến tiếng chuông. Buổi sáng đang tới.

Không, biển không lừa dối tôi! Trong cuộc sống, thậm chí nó còn đẹp hơn trong những bài thơ hay trên tấm toan của họa sĩ!

Ban đêm tôi tỉnh giấc bởi một tiếng động khủng khiếp. Bên ngoài cửa sổ, một cơn bão lốc hoành hành, mưa như thác đổ. Buổi sáng trên bãi biển hoang vắng và ngổn ngang. Biển trông lạnh lẽo, ảm đạm, nhưng dẫu sao vẫn tuyệt đẹp. Tôi không nhớ tôi ngồi bao lâu bên bờ nước. Có thể là một hoặc hai giờ đồng hồ, cho đến khi tôi nhận thấy rằng trên bãi biển không có ai ngoài tôi. Tim tôi thắt lại vì một nỗi lo lắng mơ hồ. Tôi vội vã về viện điều dưỡng.

Chẳng hiểu gì, tôi lao vào phòng mình. Giường chưa dọn, các bạn gái của tôi tại viện điều dưỡng Valya Ponomareva và Tamara Konchukhidze đang bận rộn gần những chiếc va li.

– Có chuyện gì vậy? Các cậu định đi đâu?

– Sao thế, cậu rơi từ mặt trăng xuống à? Chiến tranh rồi ...

* * *

Chiến tranh - một từ ngắn và khủng khiếp. Nó lập tức thay đổi tất cả xung quanh. Các đồng nghiệp của tôi trở nên nghiêm nghị và già dặn lên. Trong một khoảnh khắc, dường như những màu sắc tươi sáng của thành phố ven biển diễm lệ nhạt nhòa hẳn. Thậm chí cả viện điều dưỡng tuyệt đẹp của chúng tôi trông cũng khó chịu và u ám.

Đến trưa, chúng tôi được biết: trước hết người ta ưu tiên gửi các công dân nam làm nghĩa vụ quân sự đi đến nơi cư trú thường xuyên. Còn trường hợp với chúng tôi, các cô gái, chẳng có ai biết. Trong khi đó đi khỏi Yalta lại không hề dễ dàng.

Tôi được khuyên là nên liên hệ với văn phòng quân sự địa phương. Tôi đã làm ngay. Tôi đến gặp ủy viên quân sự, nói rằng tôi là nữ phi công, và tôi muốn ra mặt trận. Người ủy viên quân sự ném cho tôi một cái nhìn hoài nghi và hỏi giấy tờ bay đâu. Tôi hiện tại không thể trình chúng ra: giấy tờ đều để ở Moskva. Nghe xong, người ủy viên quân sự nhìn tôi từ đầu đến chân, và đề nghị tôi không phải không có ác ý, rằng lần sau hãy đến khi tôi đã lớn hơn...

Thử thách

Chỉ đến đầu tháng 7 tôi mới có cơ hội trở về Moskva. Cha không đón tôi tại nhà ga. Nhật ký cha để lại trên bàn cho tôi biết ông làm việc hai ca liên tiếp và sẽ về muộn. Cha hốc hác, gầy hẳn đi. Chúng tôi không thể nói chuyện gì trong đêm đó. Tôi thông báo tôi đã quyết định ra mặt trận.

– Được rồi, con gái, bây giờ có lẽ không thể khác - cha nói chậm rãi. - Sẽ khó khăn cho cha, nhưng cha biết - không thể khác. Con người phải sống theo lương tâm của mình. Đó - là điều chủ yếu...

Tôi biết ơn cha nhường nào vì cha đã hiểu tôi và không thuyết phục tôi điều ngược lại. Buổi tối hôm đó, tôi nhận ra một lần nữa rằng: cha đối với tôi trước hết là một người bạn lớn ...

Tôi cùng với với các bạn gái yêu cầu quận đội quận Leningrad gửi chúng tôi ra mặt trận. Nhưng ở Moskva trong những tháng đầu chiến tranh, các nữ phi công-vận động viên trẻ, trước tất cả các tuyên bố và yêu cầu ghi tên vào quân đội hiện dịch, họ chỉ nhận được lời từ chối. Tuy nhiên, chúng tôi không nản và tiếp tục viết thư lên các cấp trên khác nhau.

Chúng tôi luôn ghé vào quận đoàn Komsomol, như ghé vào ngôi nhà ruột thịt của mình, bởi vì các bí thư quận đoàn Natasha Lebedeva, Sergey Kosovsky, Nicholai Abryutin hiểu và ủng hộ chúng tôi. Họ đã giúp tôi hồi đó. Quận đoàn cử tôi đến làm phi công-huấn luyện viên tại câu lạc bộ Hàng không Trung ương mang tên V.P.Chkalov.

Lúc đó tôi vừa bước sang tuổi mười tám. Hàng ngàn hàng ngàn đồng nghiệp của tôi đã bước vào chiến tranh trong năm bốn mươi mốt. Nhiều người đã không trở về nhà. Điều đó xảy ra đã lâu lắm rồi.

Nhưng dù có bao nhiêu năm tháng trôi qua, dù có bao nhiêu cơn bão đã làm rung chuyển hành tinh, qua bao năm đằng đẵng, giống như ánh sáng từ các ngôi sao xa xăm, tiếng nói của họ sẽ đến được với những người đang sống. Tiếng nói vang lên trước các cuộc tấn công và nổ súng, trước đợt tiến quân cuối cùng vào hư không và bất tử.

Trong những phút căng thẳng tinh thần tột độ, mới phát lộ đến tận cùng sự thật về tính cách và bản chất, sự thật bóc trần khỏi tất cả những gì bề ngoài, phô trương và xác định không thương xót giá trị của con người trong cuộc sống, mức độ can đảm, lòng trung thành với lá cờ của con người.

Còn lại một mình đối diện với lương tâm của chính mình, tôi đã phải làm một sự lựa chọn giữa cái sống và cái chết. Và sự lựa chọn đã được thực hiện một cách chính xác. Người thủy thủ trong chiếc áo sọc thủy binh đẫm máu xông lên phía xe tăng với quả lựu đạn cuối cùng. Các phi công chọn taran hơn là nhảy dù. Người lính nhận ra bên cạnh mình tất cả đã hy sinh, anh ta nghiến răng lại, một mình tiến về phía kẻ thù.

Sau lưng một người là Sevastopol, còn người kia - Stalingrad, người thứ ba - cánh rừng nhỏ mùa thu buồn bã vô danh với những cây bạch dương khoác tấm ren màu trắng. Đằng sau họ là toàn bộ nước Nga, thiếu nó với người lính sẽ không có mặt trời, không có tình yêu, không có cả bản thân cuộc sống. Mà tuổi của các đồng nghiệp của tôi vẫn còn quá nhỏ, các loài chim vẫn lảnh lót trên bầu trời, những người thân yêu vẫn chờ đợi, và rực sáng dưới những ngôi sao lạnh giá là những rạng đông màu anh đào, và họ rất khát khao muốn sống ...

Và khi bạn bắt đầu suy nghĩ về cuộc sống, những suy nghĩ đầu tiên của bạn - là suy nghĩ về mẹ. Bởi xuất phát từ mẹ là tất cả những con đường chúng ta đi dưới ánh mặt trời và số phận của chúng ta. Mẹ dạy ta đi bước đầu tiên trong đời, chúng ta tin cậy tâm sự với mẹ những giấc mơ, sự lo lắng, băn khoăn của mình. Và không có hạnh phúc nào lớn hơn với mẹ bằng sự nhận thức rằng những đứa con của mẹ đã trở thành những con người vững vàng. Những đứa con như thế không phản lại bạn bè, không lay chuyển trong giờ phút thử thách, vững vàng trong bước chuyển tiếp khó khăn.

Đoàn viên Komsomol Kazmin viết cho mẹ mình từ mặt trận tháng 10 năm 1942: "Mẹ ơi, đừng lật những tờ in các cuốn sách cổ rỏ sáp, đừng đi tới chỗ ông Arkhip Naidenov, đừng tìm với ông những phép mầu của các thánh. Nghe con nói: chúng ta sẽ chiến thắng cái chết không phải vì chúng ta là bất khả chiến bại, chúng ta chiến thắng nó bởi vì chúng ta đang đấu tranh không chỉ cho cuộc sống của mình. Chúng con ra chiến trường để bảo vệ điều thiêng liêng nhất trong những gì thiêng liêng - Tổ quốc. Khi con nói ra từ ấy, con muốn quỳ xuống".

Tổ quốc - đó là bản thân bạn và nhân dân, và tất cả những gì bạn sống và bạn thở, cả quá khứ, hiện tại và tương lai. Khái niệm ấy hàm chứa trong bản thân nó tất cả, bao trùm tất cả và rất thiêng liêng.

Con đường của người lính khó khăn dốc đứng và không phải lúc nào cũng đầy nắng. Ai từng trải qua Chiến tranh vệ quốc vĩ đại, đều biết rõ. Ngoài mặt trận chúng tôi không biết ai trong chúng tôi sẽ sống sót đến ngày chiến thắng. Nhưng lại biết chắc rằng nước Nga sẽ sống mãi. Và đó là điều chủ yếu. Nếu không có đức tin này mỗi chúng tôi sẽ chẳng là gì, thiếu nó không thể đứng vững.

Tình yêu đối với Đất Mẹ của người Nga vẫn liên tục chuyển từ thế hệ này sang thế hệ khác. Không ngẫu nhiên mà những lời của Piotr Đệ Nhất trước trận chiến Poltava lại vô cùng thân thiết với chúng tôi ngày hôm nay: "Về Piotr các người hãy biết - đối với ông ấy cuộc sống không đắt giá, chỉ cốt sao cho nước Nga sống mãi". Mỗi một người trong chúng ta hoàn toàn có quyền lặp lại những lời nói này trong những ngày đó.

* * *

Tại Moskva, một tin tức chờ đợi tôi - Câu lạc bộ hàng không quận Leningrad đã sáp nhập với Câu lạc bộ hàng không Trung ương mang tên Chkalov. Các chuyến bay huấn luyện tại Moskva bị cấm, việc chuẩn bị di chuyển tới Vladimirovka, gần Stalingrad, đã bắt đầu.

Không lâu trước khi đi, tôi đã cảm thấy bằng bản thân mình cú ra đòn tàn nhẫn của chiến tranh. Ngày 22 Tháng Bảy năm 1941 một vài chiếc máy bay của bọn Đức Quốc xã đã đột nhập được vào thành phố. Một trong những trái bom đã ném trúng căn nhà của chúng tôi. Nó bùng cháy ngay trước mắt tôi, còn tôi chỉ còn biết đứng và nhìn lửa xung quanh rú rít.

Tôi ở trong trạng thái đó bao lâu - tôi không nhớ. Ngọn lửa dần dần tàn, chỉ các tàn tích của ngôi nhà còn bốc khói âm ỉ. Mọi người lặng lẽ như chiếc bóng, lang thang khắp tàn tích đám cháy. Bầu trời thắm rực lên, một ngày mới bắt đầu. Lần cuối cùng tôi ngoảnh nhìn vào nơi mà chỉ vài giờ trước đây còn là nhà mình và đi bộ dọc theo phố. Đột nhiên bàn tay lớn của ai đó nhẹ nhàng đặt xuống đầu tôi.

– Không có gì đâu, con gái yêu, - tôi nghe giọng nói của cha mình - phải cứng rắn lên. Chúng sẽ phải trả giá gấp hàng trăm lần vì tất cả những tội ác này...

Ngày 25 tháng 7 năm 1941, tôi chia tay với cha. Tôi đi đến nơi gần Stalingrad.

Nhìn vào đôi mắt vô cùng yêu quý, làm sao tôi có thể nghĩ rằng tôi sẽ thấy cha lần này là cuối cùng.

– Hãy chăm sóc bản thân, Marinochka nhé. Hãy nhớ rằng - cha chỉ có một mình con.

– Cám ơn cha yêu quý!

Cha con tôi ôm hôn nhau ...

* * *

Đất nước đứng lên vào trận chiến đấu sống còn. Mặt trận ở khắp mọi nơi, không chỉ ở tuyến đầu, mà còn ở cả phía sau. Người ta sống bằng chỉ một suy nghĩ, một ham muốn - làm tất cả mọi thứ để giành chiến thắng!

Mặt trận của tôi mở trên bầu trời gần Stalingrad. Ở đây họ giao cho tôi một nhóm các học viên và nói: "Đấy hãy dạy đi!"

Trên sân bay tập trung rất nhiều phi công-vận động viên và phi công tàu lượn có tiếng cũng như chưa có tiếng. Ở đó, tôi gặp Valerya Khomyakova, Maria Kuznetsova, Olga Shakhova và các phi công-giáo viên hướng dẫn bay khác, đã quen biết tại câu lạc bộ Hàng không Leningrad ở Moskva. Gia đình thân thiết của các phi công lại tụ hội, và điều đó giúp cho công việc. Tình bạn, sự hiểu biết, điều mà bất cứ giây phút nào ta cũng có thể tìm thấy ở bạn bè lời khuyên và sự giúp đỡ đã truyền cảm hứng, tiếp thêm sự tự tin, sức mạnh cho ta. Điều đó rất quan trọng!

Các học viên của tôi lớn tuổi hơn tôi nhiều. Điều này, tất nhiên, làm tôi lo lắng. Làm việc với các bạn bè đồng nghiệp là một chuyện, làm việc với người lớn tuổi hơn - là chuyện khác. Và tôi không thể khoe khoang kinh nghiệm huấn luyện.

  Học viên là những người thuộc các ngành nghề khác nhau, trong số họ thậm chí có cả các họa sĩ Victor Pribylovskiy, Vladimir Pereyaslavets, Nikolai Gorlov. Thời đó lần đầu tiên tôi va chạm sát sàn sạt với dân ngành nghệ thuật, và tôi phải thú nhận lúc đầu tôi đã xử sự với họ có một chút định kiến nào đó. Tôi nghĩ rằng các phi công chỉ có thể là những người khỏe mạnh, dẻo dai, muốn vậy người ta phải có năng khiếu, phải có một nhu cầu nào đó từ bên trong. Còn ở đây, một đằng là bảng màu và cây cọ vẽ, một đằng - máy bay; ở về một cực là công việc sáng tạo ra cái đẹp, cực kia - cái chết, sự hủy diệt. Có thể đồng thời làm cả hai không? Họ có đủ sức mạnh và lòng can đảm cho điều này hay không? Nhưng cuộc sống, luôn phức tạp hơn và đa dạng hơn những hình dung ngây thơ của tôi. Chỉ sau đó tôi mới hiểu ra rằng vấn đề không nằm ở nghề nghiệp và thị hiếu: càng những con người có tính tổ chức ít hơn, họ sẽ càng thấy nhiều hơn, biết và hiểu nhiều hơn, họ sẽ càng căm thù cái chết hơn, cũng như tất cả những gì ngăn cản họ sáng tạo và trang điểm cho mảnh đất nơi mà họ đang sống.

Tôi đã trở thành quen thuộc đối với các nghệ sĩ "của mình", dần dần rồi họ cũng quen thuộc với tôi, chúng tôi kết bạn bè. Họ đều là những con người dễ mến. Và nếu tôi dạy họ lái máy bay, họ cũng đã cho tôi biết rất nhiều điều hữu ích, tuyệt vời.

Trong toàn bộ những năm tháng chiến tranh, Pribylovskiy, Pereyaslavets, Gorlov đều ở mặt trận, còn sau chiến thắng, họ đã tốt nghiệp trường mỹ thuật quân đội mang tên Grekov. Cả ba người đều được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân Liên bang Nga.

... Tại địa điểm gần Stalingrad chúng tôi đào tạo phi công cho quân đội. Bầu trời ở đây vẫn còn bình yên, mọi người chưa phải hồi hộp chờ đợi tiếng còi báo động rú lên. Dẫu sao bóng tối của chiến tranh đang dần dần rơi xuống trên bầu trời Volga.

Trong những ngày này, tôi kết tình bạn đặc biệt tốt với Valerya Khomyakova. Bất cứ khi nào tôi nhìn thấy trên sân bay hình dáng quen thuộc của chị, tôi cảm giác trên vai có sự đụng chạm của một bàn tay thân thiện và tôi như được bổ sung thêm sinh lực.

Tại sân bay có rất nhiều người cộng sản. Và bây giờ, khi nhìn lại quá khứ, tôi có thể tự hào nói rằng trong những ngày tháng khó khăn, những người cộng sản đã tập hợp được xung quanh mình tất cả chúng ta. Và chúng tôi, các thành viên của đoàn Komsomol, hướng về những đồng chí lớn tuổi hơn, những người bạn trung thành và những người cố vấn.

Cuộc chiến tranh đã không lấy đi được tuổi trẻ của chúng tôi. Nó làm cho chúng tôi khôn ngoan hơn một chút, buộc chúng tôi phải trưởng thành nhanh hơn. Nhưng dù sao, chúng tôi vẫn rất cần sự giúp đỡ và tư vấn của những người lớn tuổi hơn.

Nếu các chuyến bay không ổn thỏa, nếu các học sinh "khó khăn" ngã lòng, nếu phát sinh những phức tạp không lường trước được trong đời bay vốn đã không dễ dàng của chúng tôi, trước hết tôi chạy đến xin lời khuyên của người bạn gái lớn tuổi hơn tôi là Valerya Khomyakova. Chị ấy lo mối lo của chúng tôi như thể đó là mối lo lắng của riêng chị, không tiếc thời gian, sức lực để giúp đỡ các đồng chí đồng đội, và nếu chuyện phụ thuộc vào chị, chị sẽ hoàn thành tất cả các yêu cầu của chúng tôi.

 Gần Stalingrad, tôi lại gặp Olga Sushchinskaya. Tôi cùng chị học tại câu lạc bộ Hàng không quận Leningrad của thủ đô, đồng thời cùng được nhận danh hiệu phi công-huấn luyện viên. Olga lớn tuổi hơn tôi, nhưng điều đó không ảnh hưởng gì đến tình bạn của chúng tôi. Chị luôn luôn là một người đồng đội tốt.

Tôi yêu say đắm ngành hàng không và không ngạc nhiên khi có người hy sinh nhiều cho nó. Nhưng tại sao Olga - một nữ diễn viên chuyên nghiệp, một vũ công ba-lê giỏi của Nhà hát Thủ đô - lại từ chối nghệ thuật để hiến thân hoàn toàn cho môn thể thao hàng không, tôi không thể hiểu nổi.

Tôi không gặp chị đã lâu, có lẽ gần nửa năm, và cuộc gặp gỡ đã mang cho tôi niềm vui lớn. Trong chuyến bay chung đầu tiên (chúng tôi phải bay rất nhiều "cho bản thân mình" - trong những ngày học chỉ huy), tôi và Olga đã quyết định nô đùa một chút trong không trung và thực hiện trên chiếc U-2 hơn một chục vòng xoắn ốc stopor tại không vực thuật lái. Chủ nhiệm bay V.M.Malyugin thấy ngay sự trẻ con của chúng tôi. Khi chúng tôi hạ cánh, ông khiển trách nghiêm khắc cả hai chúng tôi và trừng phạt bằng cách đình chỉ bay tạm thời chúng tôi. Olga cụt hứng. Nhưng ngay lập tức chị trấn tĩnh lại khi nhìn thấy tôi buồn như thế nào. Chị ôm lấy vai tôi, sau đó thực hiện động tác ba-lê "entrechat" trên không, gập người xuống trước mặt tôi trong một tư thế cúi chào duyên dáng. Chị chỉ dừng đùa giỡn sau khi bắt được tôi mỉm cười.

Tiếc thay, chẳng mấy chốc chúng tôi phải chia tay. Chiến tranh ném chúng tôi đi các phương trời xa nhau. Tuy nhiên, suốt bao nhiêu tháng năm tôi vẫn không quên người bạn gái. Đi trước thời gian, tôi muốn nói rằng tôi đã trải qua một niềm vui thật sự, khi tháng 4 năm 1953, tôi đọc trong tạp chí "Đôi cánh của Tổ quốc" một tin nhỏ: "Lần nhảy thứ 500 của vận động viên nhảy dù Sushchinskaya".

* * *

Chúng tôi lo lắng nhìn lên tấm bản đồ, cắm đầy những lá cờ. Các lá cờ từ từ, nhưng vẫn tiếp tục tiến, mà là tiến về phía đông, không sao lay chuyển được.

Đất nước đang trải qua thời kỳ khó khăn. Bọn phát xít tấn công trên một tuyến mặt trận rất rộng từ biển Baltic tới Biển Đen. Kẻ thù đang tiến về Moskva và Kavkaz, liên tục ép quân đội của chúng ta về phía sông Volga. Dù sao nhân dân vẫn không mất tinh thần, không thể hiện một dấu hiệu nhỏ nào của sự hoảng loạn. Mọi người đều hiểu: chiến tranh - đó không chỉ là chiến thắng.

Trong một số cuốn sách về thời gian khó khăn này, những thất bại của chúng ta trong những tháng đầu tiên của cuộc chiến tranh được cố gắng giải thích bằng sự hỗn loạn kinh hoàng xâm chiếm mọi người. Điều này không phải sự thật. Tôi, với tư cách một nhân chứng, xin nói rằng: chẳng có gì như thế. Có những thất bại tạm thời, có nỗi đau khủng khiếp. Chúng ta biết quá rõ rằng nếu không có nước Nga, không có chính quyền Xô viết, trên trái đất này sẽ không có hạnh phúc, không có không khí, không có cuộc sống cho chúng ta.

Đối với những người xung quanh tôi, không tồn tại câu hỏi: cường quốc Xô viết có sống được hay không? Chúng tôi biết: khi mà chỉ một trong chúng tôi vẫn còn sống - nước Nga vẫn, đang và sẽ sống.

Chúng tôi là đoàn viên Komsomol, và điều đó nói lên rất nhiều.

Theo sự huy động của Ủy ban trung ương Đoàn Komsomol, trong ba ngày chiến tranh đầu tiên đã có đến 900.000 đoàn viên Komsomol gia nhập quân đội, trong đó có 50.000 đoàn viên Komsomol của Moskva.

Trong 5 tháng đầu tiên của chiến tranh Đảng bộ Thành phố Moskva đã gửi ra mặt trận 100.000 đảng viên và 260.000 ngàn đoàn viên Komsomol. Trong quá trình diễn ra Chiến tranh Vệ quốc tổ chức đoàn Komsomol Moskva không ngừng gửi ra mặt trận những lực lượng ưu tú nhất của mình. Trong cuộc chiến chống lại chủ nghĩa phát xít đã có đến bốn phần năm đoàn viên Komsomol tham gia.

Khoảng 100.000 các chàng trai và cô gái đã làm việc trên công trường xây dựng các tuyến phòng thủ gần Moskva.

Tôi tự hào vì tổ chức Komsomol của thủ đô do sự tham gia tích cực trong chiến tranh đã được tặng thưởng Huân chương Cờ đỏ. Tôi tự hào vì 490 đoàn viên Komsomol Moskva đã nhận được danh hiệu cao quý Anh hùng Liên Xô, hàng chục ngàn người đã được trao tặng huân huy chương. Tôi tự hào vì người Moskva đã có Victor Talalikhin, Zoya Kosmodemyanskaya, Nikolai Gastello, Aleksandr Matrosov và Timur Frunze, tên tuổi họ sẽ sống mãi trong ký ức nhân dân.

Cũng như thời của Nikolai Ostrovsky, chất thép Komsomol đã được tôi luyện trong ngọn lửa chiến trận, trong lao động căng thẳng và quên mình. Các chàng trai và cô gái, các học sinh của ngày hôm qua, cho đến lúc đó chưa hề biết đến cái đói, sự thiếu thốn, nhưng trong giờ phút thử thách đã cho thấy sức chịu đựng, sự kiên cường và đức tin vững chắc vào thắng lợi.

Đoàn Komsomol đã trao cho mỗi người trong chúng ta nhiều thứ. Lấy tôi làm ví dụ, Đoàn đã trao cho tôi không chỉ đôi cánh bay. Đoàn xác định vị trí của tôi trong đội ngũ, cho tôi cảm giác rằng tôi cần cho mọi người. Và cảm giác này, theo tôi nghĩ, bản thân nó là một trong những yếu tố tạo nên hạnh phúc của con người. Và nếu phân tích nghiêm túc và sâu sắc, nó gắn liền chặt chẽ với thời thanh niên Komsomol.

Ba mươi năm trôi qua kể từ sau chiến tranh. Chúng ta đã có thời gian để suy nghĩ, soi nhìn quá khứ trong tâm tưởng, rút ra kết luận cho bản thân về tương lai, và điều quan trọng nhất - ngày càng thấy số phận của bạn gắn với vận mệnh của Tổ quốc bền chặt như thế nào.

Tôi không thích những cuốn tiểu thuyết và vở kịch, trong đó chiến tranh được miêu tả như là một thời kỳ của đau khổ, tàn bạo, sai lầm. Tôi không tin những cuốn sách như vậy, bởi vì chính tôi cũng là một người lính, đã trải qua nỗi cay đắng của sự mất mát và nỗi đau đớn vì buộc phải rút lui, nhìn thấy người Xô viết lầm than điêu đứng.

Nhưng tôi đã nhìn thấy chiến thắng. Tôi nhìn thấy kỳ tích hằng giờ hằng phút, không gián đoạn theo thời gian. Tôi nhìn thấy ý thức trách nhiệm đối với số phận của nước Nga được nâng lên và thanh lọc con người.

Ở đó, dưới lửa đạn, con người bị bóc trần. Nó hoặc sẽ trở thành anh hùng hoặc là kẻ hèn nhát. Can đảm hay yếu ớt. Điều chủ yếu, ánh sáng và bóng tối đã được phác họa rõ ràng và mãnh liệt. Tôi có thể nói với trách nhiệm đầy đủ rằng chính ánh sáng tâm hồn này soi sáng con người Xô viết, xác định kết quả cuộc chiến đấu với kẻ thù.

Nhân dân Nga ngày ấy đã bước lên những đỉnh cao đạo đức khổng lồ. Và họa sĩ, người không để ý thấy điều đó, sẽ không bao giờ có thể trình bày chiến tranh một cách đúng đắn.

Chúng tôi - những người lính!

Ngày qua ngày. Bay, phân tích, học lý thuyết. Vào buổi tối mệt quá mà ngủ thiếp đi ngay sau khi mới đặt được đầu mình lên chiếc gối. Còn buổi sáng, lúc vừa bình minh, lại trên đôi chân. Và lại bay, bay, bay và bay ...

Một ngày tháng Mười tin tức truyền đến Vladimirovka làm rung chuyển tất cả các nữ phi công: Raskova được giao phó nhiệm vụ thành lập đơn vị nữ không quân.

Khao khát thiêng liêng của chúng tôi muốn tiêu diệt kẻ thù trong cùng đội hình chiến đấu với nam giới đã trở thành sự thật. Các cô gái phi công hét vang "Ura!", họ ôm chầm lấy nhau và chúc mừng nhau.

Một vài ngày sau đó, chúng tôi mới rõ tất cả mọi chuyện. Hóa ra kể từ khi bắt đầu chiến tranh, hàng ngày có hàng chục lá thư của các nữ phi công từ Osoaviakhim, phi đội Hàng không dân dụng và đơn giản là từ những cô gái đang làm việc trong các xí nghiệp hàng không khác nhau, gửi về Trung ương Đảng, Ủy ban Trung ương Đoàn TNCS Lenin và các tổ chức khác, yêu cầu gửi họ ra mặt trận.

Đảng và chính phủ đã đáp ứng nguyện vọng của những người Xô viết yêu nước, và trong tháng Chín, đã quyết định việc thành lập các trung đoàn nữ không quân, xương sống của chúng cần phải tập hợp và hình thành nên từ các nữ phi công-vận động viên thể thao, và các phi công Hàng không dân dụng.

Cùng với các trợ lý của mình - người nhiều lần lập kỷ lục nữ thế giới Vera Lomako, các nữ phi công nổi tiếng, các chị em Tamara và Militsya Kazarinova, các chính ủy Evdokia Rachkevich và Lina Eliseeva, cùng các cán bộ chính trị và các phi công nhiều kinh nghiệm khác - Raskova đã lập nên một danh sách các phi công nữ, tìm kiếm họ trong phi đội Hàng không dân dụng, tại các câu lạc bộ hàng không, trong ngành công nghiệp hàng không.

Tên của Raskova bao phủ bởi huyền thoại, và hàng trăm phụ nữ từ khắp mọi miền đất nước đã đáp lời kêu gọi của chị.

Ngay sau đó, người ta gọi về Moskva một số nữ phi công của chúng tôi. Những người đầu tiên lên đường là Valerya Khomyakova, Olga Sakhova, Maria Kuznetsova, Raisa Belyaeva, những người có nhiều kinh nghiệm trong nghề bay. Chúng tôi, những nữ phi công trẻ, nhìn họ ghen tị và khi nói lời tạm biệt, van vỉ xin họ nói chỉ vài lời nho nhỏ vì chúng tôi.

Sự hình thành đơn vị nữ không quân ban đầu diễn ra tại Moskva. Liên tục đến với Raskova là các cô gái từ cơ sở sản xuất, từ các viện, các trường kỹ thuật. Đứng trong cùng hàng với những phi công giàu kinh nghiệm là những con người còn rất trẻ, nhưng có trái tim dũng cảm và tinh thần kiên cường. Hầu hết các cô gái không chỉ chưa bao giờ bay, mà thậm chí còn chưa biết máy bay. Trong những điều kiện đó rất khó thành lập được trong một thời gian ngắn các đơn vị quân đội có khả năng chiến đấu.

* * *

Hàng trăm đoàn viên Komsomol tập trung tại Trung ương Đoàn Komsomol ngày 10 tháng 10 năm 1941. Một hàng dài xếp hàng tới chỗ bộ phận nhân sự.

Ekaterina Ryabova, lúc đó là sinh viên Đại học Moskva, kể với tôi sau này:

Chúng tôi đến Trường Đoàn Komsomol. Ở đó họ bắt đầu thuyết rằng vào quân đội là rất gian khổ, thậm chí vượt quá sức chịu đựng. Sau đó họ liên tục quan tâm đến việc chúng tôi đi, bỏ lại các bậc cha mẹ ở nhà có khó khăn không. Những người lưỡng lự ngay lập tức bị xóa khỏi danh sách ... Tôi tỏ ra cương quyết và sẵn sàng chịu đựng bất kỳ gian khó nào, chỉ cần được ra mặt trận. Những người còn lại trong danh sách được mời đến Trung ương Đoàn Komsomol. Tại đây người ta cũng không khuyến khích. Tuy nhiên, những người vẫn vững vàng sẽ được giữ lại. Người ta ghi danh chúng tôi là "những quân khí viên" và nói rằng người chỉ huy sẽ là Marina Raskova. Không ai biết "những quân khí viên" là gì, nhưng ngay lập tức đồng ý ...

Điểm tập hợp đơn vị nữ không quân tân lập là Học viện Không quân mang tên Zhukovsky. Trung ương Đoàn Komsomol gửi đến đây các cô gái gần như từ khắp nơi trên đất nước, từ hậu phương xa xôi cho đến từ các đơn vị đang ngoài mặt trận, các nữ phi công đến đây phải hình thành nên hạt nhân chiến đấu của trung đoàn nữ không quân.

* * *

Tôi vẫn đang tham gia vào việc đào tạo các phi công cho quân đội. Từ các bạn gái đầu tiên gia nhập đơn vị nữ không quân chẳng thấy có tin tức gì về. Tôi đã khá thất vọng. Duzhnov Matsnev mỗi khi gặp chỉ nhún vai, làm cho tôi hiểu rằng họ không thể giúp đỡ tôi được gì. Cuối cùng bức điện chờ đợi bấy lâu đã đến: "Chechneva được phái đến thuộc quyền Raskova".

Tôi đi đến Engels.

Thành phố Engels. Tại đây bắt đầu tình bạn của tôi với rất nhiều cô gái, với những người mà sau đó chúng tôi cùng đi với nhau một chặng đường dài trong chiến tranh. Hầu hết các cô gái (ở đây chỉ nói đến những người sau này trở thành quân nhân trung đoàn của chúng tôi) đã quen biết nhau - hoặc gặp nhau từ trước, hoặc cùng học với nhau. Nadia Popova, Larisa Rozanova, Sonia Burzaeva, Katya Piskareva trước chiến tranh đã tốt nghiệp trường hàng không Kherson của Osoaviakhim và làm phi công-giáo viên hướng dẫn. Sima Amosova, Dina Nikulina, Olga Sanfirova, Vera Tikhomirova đã bay trên các tuyến đường bay thời bình của Hàng không dân dụng. Nhiều nhất là nhóm dân Moskva. Irina Rakobolskaya, Anya Elenina, Katya Ryabova, Zhenya Rudneva, Dusya Pasko, Rufa Gasheva, Polina Gelman, Lelia Radchikova là các sinh viên Đại học Tổng hợp Moskva. Galia Dokutovich, Natasha Meklin và Raia Aronova đã học tại học viện hàng không. Còn Tanya Sumarokova và Katya Dospanova chuẩn bị trở thành bác sĩ.

Vừa mới đến đơn vị nữ không quân tân lập, trong tôi lại thức dậy giấc mơ cũ trở thành một phi công tiêm kích. Tôi cảm thấy cần có được một cuộc hẹn với Raskova - và tôi sẽ có thể xin chị ấy ủng hộ yêu cầu của tôi.

Cuộc gặp với Raskova diễn ra sớm hơn tôi tính. Một lần, đi bộ dọc hành lang, tôi nghe những lời nói với tôi:

– Bạn cũng ở đây à? Nào, xin chào, cô bạn phi công tiêm kích!

Tôi quay lại. Khuôn mặt dễ thương và cởi mở quen thuộc, cặp mắt dịu dàng và sáng rỡ sthông minh, nét kẻ lông mày dứt khoát cương quyết, vầng trán cao đẹp đẽ, tóc chải phẳng lật ra sau, và búi lại thành một búi tóc căng phồng.

– Marina Mikhailovna! Đồng chí thiếu tá, - tôi lập tức sửa ngay - phi công-huấn luyện viên Chechneva có mặt thuộc quyền điều động của đồng chí.

Raskova mỉm cười và chìa tay cho tôi.

– Rất vui được gặp bạn. Bạn đã lớn lên, đã trưởng thành. Tốt. Nào, hãy vào chỗ tôi - chị nói, mở cửa phòng làm việc.

Marina Mikhailovna hỏi tôi hồi lâu về công việc trong quá khứ. Biết tôi đã bay đêm, chị nhướng mày ngạc nhiên:

– Thế cơ à? Thật tuyệt, chúng tôi đang thực sự cần những phi công như vậy.

– Để cho lực lượng phòng không ư? - tôi vui mừng hỏi, nghĩ ngay đến không quân tiêm kích.

– Không chỉ cho lực lượng phòng không. - Raskova dừng lại và đột nhiên đề nghị: - Bạn có muốn bay đêm trên những chiếc máy bay ném bom tầm ngắn không?

Tôi chưa lập tức hiểu lời chị.

– Thế có loại máy bay như vậy sao?

– Chắc chắn rồi. Và bạn biết rõ chúng đấy, chỉ là chưa đoán ra thôi. Nó chính là chiếc U-2 của bạn.

Khuôn mặt tôi nghệt ra.

– Sao nào, thật đáng thất vọng. Một công việc rất thú vị. Sẽ thành lập một trung đoàn đánh đêm, trang bị U-2. Mục đích của nó - yểm trợ trực tiếp cho bộ đội mặt đất trên tiền duyên. Khả năng cơ động tốt của loại máy bay này, tính đơn giản trong sử dụng, dễ điều khiển sẽ cho phép nó thực hiện các hoạt động như vậy, mà các máy bay tốc độ cao hoặc máy bay hạng nặng nói chung không phù hợp. Ví dụ, ném bom ở độ cao thấp các hỏa điểm của kẻ thù, ném bom hậu phương gần của chúng và liên lạc, trinh sát. Rất nguy hiểm, nhưng thú vị! Tôi không vội cần bạn trả lời. Hãy suy nghĩ kỹ, và sau đó hãy đến với tôi.

Tôi đồng ý không chút do dự, vì bị lôi cuốn bởi câu chuyện của chị. Và chỉ khi tôi ra ngoài cửa, tôi mới buồn bã nhớ lại những chiếc máy bay tiêm kích. Nhưng tôi không khó chịu. Trước mặt tiền tuyến đang chờ tôi. Và đó nói cho cùng là điều quan trọng nhất ...

* * *

Nhóm hình thành các đơn vị không quân nữ ở thành phố Engels được liệt kê với tư cách là đơn vị hàng không № 122. Người bổ sung tiếp tục tới đơn vị. Thông qua hội đồng tuyển chọn có đến hơn một ngàn cô gái.

Tới Engels toàn bộ nhân viên được chia thành các nhóm. Nhóm bay gồm các nữ phi công đến từ các câu lạc bộ Hàng không và hãng Hàng không dân dụng, nhóm hoa tiêu - các hoa tiêu đã có bằng tại trường Hàng không của Osoaviakhim và các sinh viên đại học. Những người có học vấn về kỹ thuật, được ấn định vào các nhóm cơ khí Hàng không về vũ khí Hàng không, máy móc Hàng không và khai thác sử dụng.

Theo mệnh lệnh của Tư lệnh Không quân đất nước, tướng A.A.Novikov, trong thời hạn sớm nhất cần thành lập không phải một, như dự tính ban đầu, mà là ba trung đoàn Không quân: trung đoàn tiêm kích 586, trung đoàn ném bom bổ nhào 587 và trung đoàn ném bom đêm 588. Số hiệu trung đoàn đã tồn tại, nhưng cho đến tháng 2 năm 1942 bản thân các trung đoàn trên mới được liệt kê trong mệnh lệnh. Sẽ phải chọn người theo kiến thức, kinh nghiệm, khả năng của họ, đào tạo họ, giúp họ làm chủ khí tài quân sự, và quan trọng nhất - giáo dục lại họ, để chấm dứt các tâm trạng kiểu thời bình, thiết lập trật tự quân sự, thấm nhuần kỷ luật nghiêm ngặt. Đáng chú ý về vấn đề này là mệnh lệnh đầu tiên kể từ khi lưu trú tại Engels "Mệnh lệnh của ban tham mưu các trung đoàn đặc biệt ngày 25 Tháng 10 năm 1941", nói thế này:

Tôi ra lệnh cho tất cả các nữ quân nhân: trước khi tắm hãy đi cắt tóc.

Tôi quy định cho tất cả nữ quân nhân một kiểu tóc duy nhất: phía trước - ngang tai, và phía sau cắt kiểu polka - ngang gáy.

Chỉ được để các kiểu tóc khác khi có sự cho phép của cá nhân tôi trong từng trường hợp riêng.

Chủ trì tập trung các trung đoàn đặc biệt, Anh hùng Liên Xô thiếu tá Raskova.

Marina Mikhailovna Raskova đã phải bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt như thế đấy.

* * *

Các khóa học các chuyên ngành kỹ thuật-bay trong thời bình dự kiến diễn ra ba năm, bây giờ phải hoàn thành trong một khoảng thời gian bị ép lại cực ngắn. Nếu xét đến việc không ai trong số chúng tôi từng quen thuộc với bất kỳ chiến thuật, công tác hoa tiêu nào, không biết gì về trang bị ném bom và bắn súng, cũng không quen với các kỷ luật khác, mà thiếu kiến thức về chúng không thể xoay sở được trong tình huống chiến đấu, ta có thể tưởng tượng gánh nặng lớn đến nhường nào đã được đặt trên vai của các cô gái-tình nguyện viên.

Đặc biệt khó khăn là đối với các hoa tiêu. Trước chiến tranh, các nữ hoa tiêu trong hàng không rất ít. Mà khi đó, trong năm bốn mươi mốt, các cô gái, phần lớn hôm qua còn là học sinh nữ và công nhân nữ, trong một thời gian ngắn sẽ phải làm chủ các công việc về dẫn đường hàng không và ném bom. Nhóm hoa tiêu đông quân nhất, sự quan tâm của tổ chức Đảng và Đoàn Komsomol cũng như các cán bộ chính trị là nhằm vào đây.

Thời gian làm việc là 13 giờ một ngày, và thêm vào đó, sau bữa ăn trưa phải học mã Morse - Polina Gelman nhớ lại. - Nhưng chúng tôi ở đó không có gì mà không vượt qua, vì tất cả chúng tôi đến đây một cách tình nguyện, không ai bắt phải ra mặt trận, do đó tất cả các nỗ lực giành cho học tập, mong muốn càng nhanh càng tốt để được ra tiền tuyến.

Làm việc nhiều, nhưng không ai phàn nàn. Mặc dù chúng tôi chưa tuyên thệ quân sự, mỗi người vẫn thầm coi mình là một người lính từ giờ đầu tiên của chiến tranh. Cảm giác này được các đồng chí lớn tuổi - các chỉ huy và cán bộ chính trị, duy trì cẩn thận.

Người tổ chức huấn luyện chiến đấu, cố vấn tinh thần của các phi công nữ là thiếu tá M.M. Raskova. Chị dành rất nhiều thời gian kiểm tra học tập, tham gia các kỳ thi, kiểm tra trong nhiều môn học, không chỉ dạy, mà còn thường xuyên tự mình nghiên cứu.

* * *

... Ngày và đêm máy bay gầm rú trên phi trường. Mặt trận đang cần các phi công. Do đó, chúng tôi không tiếc sức, thao luyện đi thao luyện lại các chuyến bay chiến đấu.

Chúng tôi không dễ dàng và không ngay lập tức lấy được các đường bay xác định, các đường tiếp cận mục tiêu trong bóng tối dày đặc, khi bầu trời phủ đầy mây, và không thể nhìn thấy cả các ngôi sao, cả kính ngắm, các cuộc ném bom có ngắm ném trên thao trường, chỉ được rọi sáng vài phần giây bởi các trái bom pháo sáng.

Một lần tôi trở về từ một chuyến bay đêm trong tâm trạng chán nản - hạ cánh rất không thành công, suýt nữa làm hỏng máy bay.

Sau khi nhảy xuống đất, tôi tức giận bảo người bạn gái:

– Đừng tắt đèn đêm của tớ! Cậu thấy đấy, hạ cánh kém thế nào ...

– Cần phải làm thế để đi ra, Chechneva! - Tôi nghe thấy một giọng nói lanh lảnh của Raskova vang lên trong bóng tối.

– Dẫu sao tôi cũng không đi ra! - Tôi bướng bỉnh đứng tại chỗ của mình. Marina Mikhailovna nhìn tôi chăm chú.

Tôi cụp mắt xuống.

– Chuyện cô ấy sẽ qua thôi, thưa đồng chí thiếu tá, - Nadia Popova đỡ cho tôi.

– Vậy, Chechneva, hãy bình tĩnh đi, đừng bực bội ... Ngẩng cao đầu lên! Sau chiến tranh, tôi muốn xem cậu có bao nhiêu huân chương. Sẽ không ít hơn hai!

– Chắc vậy, và sẽ là hai!

Raskova phá lên cười:

– Ba cũng có thể chứ. Còn nếu ít hơn hai đừng có đến!...

Marina Mikhailovna quay đi và bước sang chỗ máy bay khác. Tôi nhìn thấy chị với một sự nhẹ nhàng đáng ghen tị nhảy lên trên cánh máy bay và bắt đầu giải thích một điều gì đó cho cô phi công.

Raskova luôn như vậy. Tại bất kỳ thời gian nào trong ngày chị luôn ở bên cạnh các cô gái của mình: phân tích chuyến bay, bay, nói chuyện với mọi người, ra các hướng dẫn, chăm chú quan sát cấp dưới, dạy họ. Chị dường như không bao giờ nghỉ ngơi, trong mọi trường hợp chỉ luôn luôn thấy chị đang làm việc. Chúng tôi không nhận thấy ở Marina Mikhailovna bất cứ dấu hiệu nào của sự mệt mỏi. Chị biết cách kiểm soát bản thân. Chúng tôi tất cả đều nghĩ rằng người phụ nữ này sở hữu một nguồn năng lượng chưa từng có.

* * *

Khó khăn không phải chỉ riêng tôi. Zhenya Rudneva thú nhận trong nhật ký:

Tôi ngồi ở máy điện báo mã Morse và buồn bã. Không có gì hay với tôi cả: với các con số vẫn thế nào đó, còn với các chữ cái tôi không thể xử lý được, chúng tôi đang nhận qua radio, chỉ bằng tai. Bây giờ chúng tôi học các ký hiệu liên lạc vô tuyến, vì vậy tôi có thể sẽ luôn luôn báo cáo rằng tôi nghe rất kém, không hiểu và phát còn chậm hơn. Và đã xảy ra chuyện thật thú vị: những âm thanh ấy ngay lập tức tôi đã làm chủ được. Ôi tốt rồi, tôi đã xử lý được.

Các giờ học hàng ngày đòi hỏi sự dồn sức tối đa. Và ở đây còn có những lo lắng thường xuyên, trực xuất kích trong đêm mưa tuyết, sưởi ấm động cơ trước khi cất cánh, những cuộc tiễn đưa ngắn và sự chờ đợi hồi lâu những người bạn gái từ các chuyến bay huấn luyện trở về...

Mùa đông năm đó khắc nghiệt bất thường. Sương giá bốn mươi độ âm. Tất cả đều nếm trải - cả chúng tôi, các nữ phi công và hoa tiêu. Nhưng đặc biệt kiên cường là các nhân viên kỹ thuật và quân khí. Trong thời gian bay huấn luyện suốt từ bình minh đến hoàng hôn, các cô gái đều ở tại sân bay. Họ chuẩn bị máy bay trong mưa tuyết và bão tuyết. Những khuôn mặt đông cứng trước gió, những đôi tay cứng đờ vì kim loại ngay cả trong đôi găng tay ấm, nhưng những người trợ giúp trung thành của chúng tôi chưa đi khi nào họ chưa kiểm tra xong mỗi con ốc, vít. Và tôi không nhớ có trường hợp nào vào thời đó, động cơ không làm việc do lỗi kỹ thuật ở máy bay. Chính ở đây, trong thử thách khắc nghiệt, đã nảy sinh tình bạn thắm thiết giữa chúng tôi với các chuyên gia phục vụ mặt đất và niềm tin tưởng vững chắc vào họ.

Đến đầu tháng 2 năm 1942 trình độ đào tạo của các thành viên đơn vị hàng không nữ cho phép chuyển sang điểm mấu chốt - hình thành, đào tạo và thành lập các trung đoàn nữ không quân.

Do tính chất của công tác huấn luyện chiến đấu mà sự hình thành các trung đoàn đã diễn ra trong các thời hạn khác nhau. Việc đầu tiên là người ta thành  lập trung đoàn nữ Không quân tiêm kích 586, người chỉ huy được bổ nhiệm làm trung đoàn trưởng là một trong những phi công giàu kinh nghiệm nhất của nước ta, thiếu tá Tamara Aleksandrovna Kazarinova. Trung đoàn được biên chế trang bị loại máy bay tiêm kích mới nhất vào thời điểm đó do A.S.Yakovlev thiết kế - tiêm kích Yak-1. Trung đoàn tiêm kích được kiện toàn và huấn luyện trước các trung đoàn khác, và nó nhập vào biên chế sư đoàn 144 của lực lượng Phòng không thành phố Saratov. Ở đó, nó được thử lửa, ở đó bắt đầu con đường chiến đấu của nó.

Trung đoàn thứ hai được thành lập là trung đoàn không quân ném bom đêm 588, tất cả các vị trí đều do phụ nữ đảm nhiệm. Nó gồm hai phi đội. Được giao nhiệm vụ chỉ huy trung đoàn là Evdokia Davydovna Bershanskaya.

Là một phi công xuất sắc, chị đã làm việc nhiều năm ở trường hàng không Bataisk, biết cách nhanh chóng có tiếng nói chung với mọi người. Ngay trong năm 1937, do công tác giảng dạy thành công mà Bershanskaya được trao tặng Huân chương "Danh dự".

Trước chiến tranh, Evdokia Davydovna làm việc trong đơn vị ứng dụng đặc biệt. Đơn vị này phục vụ các nông trang tập thể, bay trên các tuyến chở khách và thư tín, đồng thời là đại biểu Hội đồng thành phố Krasnodar và là đảng ủy viên thành phố, chị đã tiến hành công tác chính trị-xã hội rộng lớn.

Thiếu tá M.M.Raskova và thượng úy E.D.Bershanskaya gắn bó với nhau bằng một tình bạn mạnh mẽ và chân thành. Ngay từ đầu, Marina Mikhailovna đã tiếp Evdokia Davydovna một cách giản dị và đầm ấm, như thể họ là những người quen cũ. Hai người nữ đảng viên cộng sản đó là một ví dụ mẫu mực cho tất cả các cô gái trẻ chúng tôi.

Tham mưu trưởng trung đoàn là cựu sinh viên năm thứ tư khoa Toán Cơ Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva: Irina Rakobolskaya.  Sau này là tiến sĩ toán lý bộ môn tia vũ trụ và vật lý vũ trụ khoa Vật lý MGU.

Tôi được bổ nhiệm tham mưu trưởng, - chị nhớ lại sau đó. - Chỉ huy trung đoàn E.D. Bershanskaya đi đến với huân chương trên ngực và cấp bậc thượng úy - và tôi đến với chị để làm tham mưu trưởng của chị! Lúc đó tôi chưa được phong quân hàm, thậm chí không hình dung được mình phải làm gì. Tôi nhớ, là cần làm giấy nhận xét để phong quân hàm, nhưng do lần đầu tiên mới làm, cho nên tôi đã phải viết lại chúng đến năm lần. Trong mệnh lệnh số 1 đã xác định rằng chúng tôi cần bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ. Mệnh lệnh thứ hai phê chuẩn việc phân phối quân nhân về các kíp bay và bổ nhiệm các cán bộ phụ trách. Lúc đầu chúng tôi cảm thấy lúng túng: mới đây tất cả còn trên cùng một vị trí như nhau, nay đột nhiên tôi - là cán bộ chỉ huy. Tôi đi vào phòng - tất cả phải đứng lên, phải xin phép, và v.v. Không phải ngay một lúc mà tôi làm quen được với hoàn cảnh mới, và đã làm chủ được tình thế một cách hoàn toàn không dễ dàng.

Cựu kỹ sư trường bay Irkutsk: Sophia Ozerkova, một chuyên gia có tài năng, hiểu biết công việc của mình, được bổ nhiệm làm kỹ sư của trung đoàn. Chị đã trực tiếp đào tạo các kỹ thuật viên ngay bên máy bay, là người rất công bằng và đòi hỏi cao, không cho phép nhượng bộ. Bởi vì độ tin cậy của máy bay trong chuyến bay phụ thuộc vào việc kỹ thuật viên làm việc trên mặt đất như thế nào. Dưới quyền Sophia Ozerkova có các chuyên gia giàu kinh nghiệm như kỹ sư của trung đoàn phụ trách vũ khí trang bị Nadezhda Strelkova và kỹ sư phu trách thiết bị điện chuyên ngành Klavdya Ilyushina. Hoa tiêu của trung đoàn là Sophia Burzaeva. Họ, tất cả, đều là các chuyên gia xuất sắc trong lĩnh vực của họ và là những người chỉ huy có uy tín.

Đặc biệt chúng tôi rất vui mừng khi biết rằng chính ủy được bổ nhiệm là Evdokia Yakovlevna Rachkevich. Từ rất sớm, giữa chúng tôi với nhau đã bắt đầu gọi bà là "mẹ chúng ta". Nghe thì có vẻ mùi mẫn, nhưng Rachkevich thực sự đối với chúng tôi không chỉ là một người chỉ huy, một đồng đội lớn tuổi, mà còn là một con người thân yêu, gần gũi như ruột thịt. Với bà, chúng tôi có thể chia sẻ bất kỳ suy nghĩ nào dù sâu kín nhất, cũng như bất kỳ cảm xúc nào của mình. Chúng tôi tin tưởng thổ lộ với bà, thậm chí cả những bí mật của mình.

Evdokia Yakovlevna có kinh nghiệm sống tuyệt vời. Là con gái của một gia đình nghèo, bà sớm trải qua những khó khăn và đau buồn. Ngay từ thời thơ ấu, Dusya đã nổi bật bởi tính cách mạnh mẽ một cách đáng kinh ngạc đối với một đứa trẻ. Cô gái mười một tuổi được các chiến sĩ du kích tin cậy, giao cho một số nhiệm vụ. Cha bà, vì sợ bị trả thù, đã la mắng con gái. Nhưng Dusya không từ bỏ công việc của mình. Có một kẻ phản bội đã tố cáo với quân Petliura về đứa trẻ. Một lần những tên cướp đột nhập vào nhà cha mẹ cô, đập phá tanh bành, và bắt cô bé mang đi. Trong khi thẩm vấn, cô bé bị đánh đập, họ cố gắng tìm hiểu cô bé biết gì về quân du kích. Dusya im lặng.

Hai tuần sau đó, quân du kích giải thoát được cô bé phụ tá trẻ của mình. Dusya trở về nhà. Cha mẹ cấm cô giao tiếp với quân du kích. Nhưng cô gái lần này cũng không nghe. Chẳng bao lâu sau, cô bé đã giúp đỡ du kích theo dõi và tiêu diệt băng đảng phỉ.

Năm 1920 Dusya mãi mãi rời khỏi mái nhà ruột thịt và trở thành con nuôi của một chi đội biên phòng. Ở đây cô bé vào đoàn TNCS, sau đó vào Đảng, từ đó đến Kiev học khoa pháp lý. Sau khi tốt nghiệp, cô bắt đầu làm thẩm phán tại khu Kamenetz-Podolsk, nơi trong nhiều năm cô được bầu làm ủy viên Văn phòng Khu ủy.

Kể từ thời điểm đó, Evdokia Yakovlevna liên tục ở trong dòng chảy sôi động của cuộc sống. Năm 1932, chị vào phục vụ trong quân đội tại lực lượng kỵ binh. Sau đó, nhận được lệnh đi học tại Học viện Chính trị quân sự mang tên V.I.Lenin, tốt nghiệp xuất sắc và trở thành nữ giáo viên của trường thông tin quân sự tại Leningrad. Chiến tranh bùng nổ khi bà đang học dự bị Học viện. Đảng gửi người cộng sản Rachkevich đi làm chính ủy đoàn chuẩn bị thành lập đơn vị nữ không quân. Sau đó, bà trở thành chính ủy trung đoàn máy bay ném bom đêm.

Từ những ngày đầu tiên làm việc ở trung đoàn Evdokia Yakovlevna đã cố gắng đưa vào tập thể của chúng tôi một bầu không khí thân mật và thật sự chân thành. Và bà đã thành công.

Ngay sau đó, chúng tôi được phân về các kíp phi hành đoàn. Cùng với hoa tiêu Olga Kliueva tôi nhập vào phi đội của cựu nữ phi công hạm đội Hàng không dân dụng Seraphima Amosova. Trong con người Amosova tất cả đều tràn đấy sự khoan hậu. Ngay từ lần gặp gỡ đầu tiên người ta đã đoán ra sức mạnh nội tâm tuyệt vời trong chị. Không nhiều lời, điềm đạm, Amosova không bao giờ cao giọng, không bị chọc giận, làm việc không hấp tấp. Đôi mắt xám đẹp tuyệt của chị luôn luôn bình thản và chăm chú, nhưng đôi khi cặp mắt ấy trở nên lạnh lùng, sắc sảo. Chỉ có đôi mắt phát lộ tâm trạng của chị, còn bản thân chị vẫn tiếp tục điềm đạm, chín chắn như cũ. Và tất cả chúng tôi, các cấp dưới của chị biết rõ: bạn mắc lỗi đi - chớ có chờ đợi lòng thương xót của người chỉ huy.

Chính ủy phi đội là Karpunina Ksenia, con gái của một người vô sản có truyền thống. Cha cô chiến đấu trong sư đoàn của sư trưởng Schors và hy sinh ngoài mặt trận, khi Kxenia chỉ mới bắt đầu lẫm chẫm. Vì vậy, cuộc sống đã sớm dạy cho cô những bài học khắc nghiệt của nó. Đến khi tới với chúng tôi, Karpunina, mặc dù tuổi đời còn trẻ, đã có kinh nghiệm sống dày dặn và vững chắc của người đoàn viên Komsomol và đảng viên.

Vậy là tổ chức trung đoàn đã hình thành. Một lần nữa lại bắt đầu quá trình học tập căng thẳng. Chúng tôi được học cách bay trong chùm tia các đèn chiếu phòng không, nắm vững nghệ thuật cơ động chống hỏa lực pháo phòng không, ném bom từ các độ cao thấp.

Trung đoàn chúng tôi được trang bị các máy bay nhỏ, khiêm tốn U-2, quen thuộc với nhiều phi công tại các câu lạc bộ Hàng không. Chiếc máy bay này được sáng tạo bởi nhà thiết kế máy bay xuất sắc của Liên Xô Nikolai Polikarpov vào năm 1927, đi vào khai thác năm 1928. Trải qua thời gian từ đó, ngành công nghiệp hàng không Liên Xô đã sản xuất nhiều loại máy bay có các mục đích đủ loại khác nhau, được cải tiến hoàn thiện từ năm này sang năm khác. Còn U-2 tiếp tục sự phục vụ của nó, đạt được sự phổ biến ngày càng lớn hơn. Nó được thiết kế cho các chuyến bay huấn luyện tại các câu lạc bộ hàng không, nhưng lại có ứng dụng rộng rãi trong nền kinh tế quốc dân, và trong thời gian chiến tranh là máy bay tải thương, liên lạc và chiến đấu - máy bay ném bom ban đêm hạng nhẹ. Tốc độ bay của U-2 nhỏ, tải trọng cũng nhỏ. Nhưng đặc biệt dễ điều khiển, và quan trọng nhất, không đòi hỏi sân cất cánh và hạ cánh kích thước lớn.

Trong thời gian chiến tranh, dưới các mặt phẳng cánh và thân máy bay người ta gắn sáu đến tám giá bom, còn dây cáp từ khóa được dẫn vào buồng lái của phi công và hoa tiêu. Máy ngắm để ném bom thậm chí còn đơn giản hơn - ở phía thân bên phải của buồng lái hoa tiêu người ta đặt hai thanh kim loại phủ hợp chất phát sáng, còn tại mặt phẳng bên cánh phải máy bay người ta đặt một cửa sổ nhỏ để quan sát mặt đất trong lúc ném bom. Tuy nhiên, tốc độ thấp, không có vỏ giáp, trần bay thấp chỉ cho phép sử dụng máy bay vào ban đêm.

Người ta đặt tên cho kẻ lao công chiến tranh này như thế nào: các phi công của các trung đoàn U-2 - gọi là vua trên không, bộ binh - chuẩn úy tiền tuyến, các du kích - người trồng rau hay lõi ngô, còn bọn Hitler sợ U-2 không ít hơn so với các loại máy bay khác, mặc dù chúng gọi nó là "gỗ dán Nga".

Thật khó để liệt kê tất cả những gì mà con ốc sên trên trời này làm được trong những tháng ngày chiến tranh - phi công cấp 1 đại tá B.Stepanov nhớ lại. - Để vận chuyển thương binh, bay trinh sát, kiểm tra ngụy trang pháo binh của ta, liên lạc điện thoại và điện báo, còn khi cần thiết thì nhổ dây "mèo", thả truyền đơn và luôn luôn sẵn sàng số 1 để cất cánh ném bom. Với chức năng vận chuyển hành khách, nó đã chở trên mình cả binh lính và các nguyên soái, các ủy viên hội đồng quân sự, các tư lệnh tập đoàn quân và phương diện quân, các phóng viên, các y tá và bác sĩ, nhà văn, nghệ sĩ, sĩ quan liên lạc và sĩ quan tùy tùng.

Chiếc máy bay khiêm tốn và không đỏng đảnh này, các quân nhân trung đoàn chúng tôi sẽ phải làm chủ. Làm chủ không phải chỉ phần vật chất của nó, mà còn cả chiến thuật đa dạng trong sử dụng. Ở đây mới phát hiện ra hầu hết các nữ phi công chưa bao giờ bay đêm, còn những người đã bay đêm có số giờ bay rất ít. Rất cần có được kinh nghiệm bay đêm.

Nhằm mục đích này, các nữ phi công đã học lái máy bay ban ngày, trong khi không nhìn mặt đất, trong cabin đóng kín, chỉ tuân theo khẩu lệnh của các phi công giàu kinh nghiệm và chỉ thị trên thiết bị đảm bảo bay. Trung đoàn trưởng, thượng uý E.D.Bershanskaya bay cả ngày và đêm với mỗi người chúng tôi. Sau đó người ta đưa vào tham gia trong các chuyến bay các hoa tiêu trẻ mới được đào tạo, những người đã biết lý thuyết, nhưng chưa có kinh nghiệm bay. Trung đoàn trưởng quan tâm nhiều đến các hoa tiêu, chị đã mang tất cả các hiểu biết và kỹ năng của mình vào công việc đào tạo họ.

* * *

Ngày 8 tháng 2 năm 1942, diễn ra cuộc họp tổ chức đảng đầu tiên tại trung đoàn. Đến thời điểm này trung đoàn đã có 17 đảng viên chính thức và dự bị. Tại cuộc họp đã tổ chức bầu đảng ủy, bí thư đảng ủy là chính trị viên Maria Ivanovna Runt. Ngày hôm sau có cuộc họp tổ chức đoàn Komsomol đầu tiên. 82 nữ đoàn viên Komsomol nhất trí bầu bí thư tổ chức đoàn TNCS của trung đoàn là Olga Fetisova, người đã từng làm việc tại Ủy ban Trung ương Đoàn Komsomol Liên Xô.

Những nữ đảng viên cộng sản và nữ đoàn viên Komsomol chiếm phần lớn số quân nhân trung đoàn, và không phải ngẫu nhiên, trung đoàn của chúng tôi đã được coi từ ngày đầu là trung đoàn đảng viên và đoàn viên Komsomol.

Các tổ chức Đảng và đoàn Komsomol dưới sự lãnh đạo của chính ủy trung đoàn Rachkevich, đã giúp ban chỉ huy thực hiện nhiệm vụ chính: dạy các quân nhân kỹ thuật lái trong điều kiện đêm tối và khai thác sử dụng phần vật chất máy bay một cách thành thạo, liên kết chúng tôi trong một tập thể thân thiện, với một kỷ luật quân sự mạnh mẽ và thái độ có ý thức đối với công việc. Và chúng tôi đã đạt được những kết quả tuyệt vời.

* * *

Cuối tháng hai, diễn ra một sự kiện quan trọng trong cuộc sống của trung đoàn: những người trong số chúng tôi chưa làm lễ tuyên thệ quân sự, ngày hôm đó đã tuyên thệ trung thành với Tổ quốc, với nhân dân mình. Buổi lễ trọng thể này được tổ chức tại hội trường lớn. Chúng tôi xếp thành những hàng quân đều đặn thẳng như kẻ chỉ. Có đội cầm cờ. Phút im lặng đã tới, sau đó là một tiếng vang mạnh mẽ lan khắp ngôi nhà bởi hàng trăm tiếng nói lặp lại những lời tuyên thệ.

Cùng với tất cả mọi người tôi cất lên lời:

... Khi đứng vào hàng ngũ Hồng quân công nông, tôi tuyên thệ và long trọng thề ...

Vậy là bây giờ chúng tôi đã trở thành các chiến sĩ thực sự. Bây giờ chúng tôi đã gắn bó bằng nghĩa vụ quân sự và danh dự không thể phá hủy với những người đã đổ máu mình trên chiến trường. Và nếu chúng tôi vi phạm lời thề, hãy để sự khinh bỉ của toàn xã hội và cái chết trừng phạt mỗi người chúng tôi.

Một lần sau một chuyến bay theo hành trình khó khăn trong thời tiết xấu, Sima Amosova đến gần tôi.

– Em cần nghỉ ngơi cho tốt, - chị nói trìu mến, nhưng chắc nịch. - Ngày mai sẽ phải tập ném bom trên thao trường... Nhân thể chị hỏi, nhiệm vụ ngày hôm nay em thực hiện thế nào? - Phi đội trưởng tỏ ra quan tâm.

Tôi không hài lòng với mình và thật thà thú nhận điều này.

– Dũng cảm không nằm ở chỗ từ lần đầu tiên đã đánh trúng mục tiêu, - Amosova nhận xét sau một lúc tạm dừng. - Người có ý chí dũng cảm ngay cả trong thất bại. Anh ta không nản chí mà trở nên dữ tợn hơn, cứng cỏi hơn. Anh ta học ngay từ những sai lầm. Và do đó có khả năng thực hiện bất kỳ nhiệm vụ nào.

Cần nói rằng tôi rất biết ơn người nữ chỉ huy của mình Sima Amosova vì những gì tôi được nghe, - nghĩa là không nói gì. Lúc đó, tôi chỉ cần những lời nói như vậy. Và nó gây nên chuyển động đáp trả của trái tim. Thật khó để truyền đạt những gì tôi đã trải qua. Nhưng kể từ thời điểm đó, mệnh lệnh của người chỉ huy đối với tôi không chỉ còn là công thức điều lệnh không thể bàn cãi. Toàn bộ ý nghĩa cuộc sống của tôi từ hôm nay trở đi nằm ở chỗ không phụ lòng người đã tin tưởng tôi trong những ngày chiến thắng cũng như những ngày thất bại.

Về mặt tâm lý, tất cả những điều đó rất phức tạp, nhưng đồng thời có thể dễ dàng giải thích. Thời thanh niên, luôn luôn có vẻ như bất kỳ thử thách nào cũng ở trên vai bạn. Cho đến tận khi bạn còn chưa chắc chắn rằng: chỉ mong muốn thôi không đủ! Cần ý chí, cần sự kiên trì, và lòng can đảm. Cuối cùng, là kinh nghiệm chiến đấu cơ bản nhất, cho phép những con chim con còn non trẻ trở thành những con đại bàng theo thời gian.

Tôi ghét những cuốn sách nhỏ làm ra vẻ hùng tráng giả tạo, trong đó chiến công không được thực thi, mà được rập theo một khuôn mẫu văn học giản đơn. Bao nhiêu bạn gái của chúng tôi đã mất, bao nhiêu lần chúng tôi đã ở trên bờ vực của cái chết, trước khi có được kỹ năng quân sự, kỹ năng mà cùng với các sửa đổi nhân các tai nạn không thể tránh khỏi của chiến tranh, đã xác định trước chiến thắng, mà không phải là chiến bại trong trận đánh.

Lao vào lưới lửa pháo phòng không, lưới lửa sẽ xé bạn ra từng mảnh khi bạn chưa đạt tới mục tiêu là một sự việc "anh hùng" giản đơn. Anh hùng đúng nghĩa là phải khéo léo đưa máy bay vượt qua lửa đạn, đánh trúng địch và bay trở về với quân mình, dù bị sứt mẻ: mỗi chiếc máy bay hồi ấy đều phải tính đếm. Còn nếu quả thực phải chết, nếu tình hình là tuyệt vọng, thì những người lính thực sự thậm chí bằng cái chết của mình cũng gây thiệt hại cho kẻ thù.

* * *

Mùa xuân năm bốn mươi hai đã đến. Tuyết sẫm lại và lún xuống trên những quả đồi. Ban ngày dưới mặt trời những giọt tuyết tan trong như pha lê rớt xuống gõ vang như trống. Gió ném rải bề bộn những đám mây dày đặc nặng trịch, giữa các đám mây ấy những ô cửa sổ màu thiên thanh ngày càng lấp lánh. Từ đó, ánh sáng và sự ấm ấp đổ xuống mặt đất đông lạnh. Nhưng mùa đông chưa chịu đầu hàng, nó rút lui từ từ, chậm chạp. Do thời tiết thường xuyên thay đổi, các nữ phi công và hoa tiêu cần phải cảnh giác. Tuy vậy rồi họ cũng không thoát khỏi sự xảo quyệt của nó.

Trung đoàn đã được chuẩn bị để gửi ra mặt trận. Đêm 09 tháng 3, toàn bộ các phi đội bay chuyến bay huấn luyện cuối cùng theo tuyến và tập ném bom. Trời đêm ấm áp. Sương treo lơ lửng trên mặt đất, quan sát chân trời rất kém. Nhưng có nhiều khó khăn đặc biệt không  tiên liệu được. Các nhà khí tượng dự báo thời tiết tốt, và chúng tôi an tâm cất cánh lên không trung.

Lúc đầu, mọi thứ diễn ra ổn thỏa. Nhưng khi chúng tôi bay được gần hết hành trình và chuyển sang giai đoạn thực hiện nhiệm vụ cuối cùng, thời tiết bỗng thay đổi đột ngột. Tầm nhìn hoàn toàn mất. Trong tình huống này, hai phi hành đoàn bị mất định hướng không gian và đã bị rơi.

 Hy sinh đêm đó là bốn người bạn gái của chúng tôi: Lilya Tarmosina, Nadia Komogortseva, Anya Malakhova và Masha Vinogradova. Tất cả chúng tôi đều bị sốc bởi sự cố xảy ra, nhưng buồn nhất là Nadia Popova: ngay từ những ngày đầu tiên cô ấy đã kết bạn thân thiết với Lilya. Các cô gái đã ở cùng nhau cả trong lớp học, cả trong các chuyến bay, cũng như tại ký túc xá. Trong những giây phút rảnh rỗi, họ cũng ở bên nhau: Lilya thường ngồi bên cây đàn piano và Nadia Popova thì hát. Và Tarmosina cùng hoa tiêu của cô Nadia Komogortseva một người nổi bật bởi đức tính vô cùng khiêm tốn. Komogortseva là một vận động viên tuyệt vời, và đang chuẩn bị để trở thành một nhà toán học ...

Ngay sau chiến tranh, tôi đến thăm mẹ của người bạn gái đã hy sinh Anna Malakhova. Elena Ivanovna nói chuyện hồi lâu với tôi về thời thơ ấu của con gái, về quá trình học tập của cô ấy, về những bước đi đầu tiên trong ngành hàng không ...

Hai ngày sau, chúng tôi chôn cất các bạn gái hy sinh.

Những mất mát đầu tiên ... Cái chết đi ngang qua ngay bên cạnh và tàn nhẫn nhắc nhở về sự hiện diện của chính nó. Nó xảy ra quá đột ngột đến nỗi nhiều cô gái hoảng loạn và nhiều ngày sau còn bị ức chế, câm lặng.

Sau thảm họa, mọi người thấy rõ rằng tất cả cần học hỏi nhiều hơn nữa, tích lũy kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng, nếu chúng tôi muốn trở thành những phi công thực sự.

Cái chết của các bạn gái đã làm u ám niềm vui khi biết sắp được ra tiền tuyến. Và hơn bao giờ hết luôn là như vậy - niềm vui và nỗi buồn sánh bước với nhau. Cả hai đều để lại dấu ấn. Nhưng cuộc sống vẫn tiếp tục tiến về phía trước không thể lay chuyển, luật đời vẫn độc tôn. Băng chặt vết thương, con người một lần nữa cố gắng nhìn về tương lai.

... Cuộc sống của nhiều người trong số chúng tôi, những người có liên quan đến sự tham gia, tư vấn, ủng hộ của Marina Raskova, được sắp đặt khác, so với cách mà nó có thể diễn ra. Người phụ nữ tuyệt vời này hào phóng truyền cho chúng tôi trí tuệ, tài năng, lòng can đảm, kỹ năng của chị. Chúng tôi, các học trò của chị chịu ơn chị rất nhiều.

Marina Mikhailovna là con người đáng yêu tuyệt vời. Tôi thật may mắn được biết chị ấy như một người bạn tốt lớn tuổi, một người chỉ huy đòi hỏi cao, một người hướng dẫn tận tình. Đối với tôi suốt đời chị vẫn là một ví dụ hiếm hoi cho sự kết hợp giữa nữ tính đáng yêu và tinh thần vì công việc nghiêm túc.

Một vài năm trước, tôi tình cờ đọc được lá thư của chị gửi mẹ. Những bức thư ấy ít khi còn giữ lại được, khi mà rất ít những lá thư như vậy được gửi đi. Với một cảm xúc tôn kính tôi đã đọc những bức thư này: bởi chúng được viết ra ở thời kỳ chúng tôi đang được huấn luyện để gửi ra chiến đấu ngoài mặt trận.

Ngày 02 tháng Tư năm 1942.

... Thời tiết ở chỗ chúng con trở xấu. Trong suốt hai ngày bão tuyết hoành hành đến nỗi trong vòng 5 mét người không thể nhìn thấy nhau. Đồng thời sức gió lên tới 20 mét mỗi giây. Đó là một cơn bão thực sự! Bão đập vỡ mái nhà, đập vỡ cửa vào nhà chứa máy bay của con. Rất nhiều rắc rối. Cần phải giữ được tất cả các máy bay của mình - cả trong các nhà chứa máy bay, cả trên sân đậu. Vô cùng khó khăn, nhưng rồi mọi việc đều êm thấm: toàn bộ những chiếc máy bay tuyệt vời của chúng con vẫn nguyên vẹn.

Tuy nhiên, khi bão tuyết lắng xuống, chúng con trở nên giống như thú nhồi bông, vì quần áo của chúng con bị bao phủ bởi một lớp vỏ băng, và khi băng tan chảy, mọi thứ đều ướt, mặc dù ta có vắt đi nữa. Hầu như chúng con không có thời gian để sấy khô và lại lần nữa chạy đi thay thế cho những người đã đóng băng khi bảo vệ cho máy bay trước tự nhiên. Sau khi ngừng ngắn, bão tuyết lại quét qua một lần nữa. Nhưng lần này, chúng con đã kịp củng cố một chút rồi và trận bão tuyết mới mang lại cho chúng con ít rắc rối hơn.

Người của chúng con đã chứng tỏ mình một cách xuất sắc. Họ xuyên qua bão tuyết lao tới các nơi máy bay đậu theo đội hình san sát nhau, trong khi giữ hướng theo la bàn, bởi vì chẳng có gì có thể nhìn thấy được. Đó là một kỳ sát hạch tốt cho con ...

15 tháng 5 năm 1942.

... Cuộc sống của chúng ta thật tuyệt đẹp bởi những sự kiện lịch sử anh hùng lớn lao. Nhân dân của chúng ta đã có thể thực hiện được những chiến công kỳ vĩ như thế nào, Liên bang vĩ đại của chúng ta đã cố kết bởi một ý chí thống nhất tuyệt vời biết bao trong cuộc đấu tranh cho hạnh phúc và tự do của mình! Con người bây giờ đang phát triển rõ rệt trong tất cả sự hùng vĩ của mình ...

Chương trình bổ sung tính toán cho tháng 3, tháng 4 và nửa tháng 5, mà bộ tham mưu lực lượng Không quân Quân khu Privolgie gửi xuống sau cái chết của bốn bạn gái của chúng tôi, đã được trung đoàn máy bay ném bom đêm thực hiện thành công.

Bây giờ tiền tuyến là nơi xa mà gần của chúng tôi. Ở đó, cuộc chiến tranh đau khổ giày xéo đang trải ra trên khắp đất nước, từ biển Bắc băng giá lạnh buốt đến những đỉnh núi lấp lóa vùng Caucasus, thấm đẫm mùi cháy khét và máu của dải đất, nơi cuộc sống ngang bằng với cái chết. Vùng đất này kêu gọi chúng tôi không sao cưỡng lại được. Tôi muốn đến đó với tư cách người cộng sản... tôi đã là cảm tình viên của Đảng Cộng sản Liên Xô từ trước. Bây giờ, trong tháng 5, ngay trước chuyến bay tôi gửi đơn xin được chấp nhận là đảng viên của đảng.

Bí thư đảng ủy trung đoàn Maria Runt cùng chúng tôi tham gia cuộc họp đảng. Tất nhiên, tôi rất lo lắng. Runt nhìn thấy điều đó. Chị cố gắng trấn an tôi.

– Em nhát thế đấy! - Chị nhận xét một cách trêu chọc. - Em vốn hăng hái thế cơ mà. Chị chẳng bao giờ nghĩ em lại như vậy!

– Maria Ivanovna, nếu đột nhiên người ta không chấp nhận thì sao...

Tất cả những người cộng sản đã tập hợp trong một căn phòng nhỏ. Dưới ánh mắt của họ, tôi thực sự bối rối. Hạnh phúc của tôi là có phi đội trưởng Sima Amosova bên cạnh: người ta cũng kết nạp chị vào Đảng Cộng sản Liên Xô. Amosova hiểu ngay tình trạng của tôi. Chị khẽ chạm vào vai tôi. Chị cũng lo lắng. không ít hơn tôi, nhưng vẻ bề ngoài chị hoàn toàn bình tĩnh. Như thể trong mơ, tôi nghe bí thư đảng ủy đọc hồ sơ của tôi, các khuyến nghị, đơn. Bằng một giọng khàn khàn kỳ lạ, tôi bắt đầu kể tiểu sử của mình.

Trước sự ngạc nhiên của tôi, chẳng ai đặt cho tôi câu hỏi nào.

– Chúng tôi biết cô ấy! - giọng nói vang lên từ các chỗ ngồi.

– Ai là người ủng hộ kết nạp Chechneva Marina Pavlovna vào đảng, tôi đề nghị biểu quyết - chủ tọa nói.

Tôi đã được nhất trí kết nạp. Ngay tại cuộc họp mọi người chúc mừng, bắt tay tôi. Và khi trở về ký túc xá, Maria Runt lớn tiếng tuyên bố:

– Các đồng chí, trung sĩ Chechneva đã được kết nạp vào hàng ngũ Đảng Cộng sản!..

Tháng 5 năm 1942, rất nhiều các cô gái chúng tôi đã gia nhập đảng.

Cũng trong tháng này, một ủy ban của Bộ tham mưu lực lượng Không quân Quân khu Privolgie đã công nhận trong trung đoàn máy bay ném bom đêm của chúng tôi, tất cả đã được chuẩn bị sẵn sàng để di chuyển căn cứ ra tiền tuyến. Thiếu tá M.M.Raskova bay về báo cáo Moskva. Trong khi chờ đợi chị trở lại, chúng tôi nghiên cứu kỹ lưỡng tuyến đường bay dài nhiều khó khăn sắp tới.

Cuối cùng mệnh lệnh chờ đợi từ lâu đã tới.

Trước khi bay ra mặt trận Marina Mikhailovna Raskova nói với chúng tôi:

– Sự tận tụy với Tổ quốc của mình, các bạn đã chứng minh trong học tập. Bây giờ hãy thể hiện trong trận chiến. Điều đó sẽ khó khăn hơn. Nhưng tôi tin vào các bạn. Tôi tin rằng qua thời gian các bạn sẽ trở thành các chiến sĩ cận vệ...

Vào một ngày nắng ngày 23 tháng 5 các máy bay lăn ra khởi động, xếp hàng theo phi đội, cất cánh biên đội này tiếp biên đội kia. Dẫn đầu trong không trung là trung đoàn trưởng Bershanskaya và thiếu tá Raskova. Sau khi lượn một vòng tròn trên sân bay, chúng tôi lấy hướng bay quy định.

Tạm biệt, mái trường! Chúng tôi sẽ nhớ đến bạn rất lâu. Ở đây, tại Engels, chúng tôi đã trở thành những người lính. Ở đây người ta đã giao phó máy bay cho chúng tôi, từ đây chúng tôi đi vào trận chiến. Học tập đã kết thúc, bắt đầu những thử thách ác liệt của cuộc chiến. Chúng tôi đã bước qua ngưỡng cửa của chiến tranh.

Trong tiểu sử bay của tôi cũng bắt đầu một giai đoạn khác, giai đoạn chiến đấu, giai đoạn khó khăn nhất - giai đoạn thử thách lòng can đảm trong khói lửa chiến trận.

Nhân danh cuộc sống

Chúng tôi bay tới Phương diện quân Nam. Nhưng Marina Mikhailovna Raskova còn chưa để chúng tôi lại. Chị bay cùng đến Donbass, để làm quen với tập đoàn quân không quân, mà trung đoàn của chúng tôi được chỉ định gia nhập.

Khi nhận được mệnh lệnh ghi tên trung đoàn Komsomol của chúng tôi vào thành phần sư đoàn ném bom đêm 218, Raskova, tập hợp đội ngũ quân nhân, đi dọc hàng quân, nhìn vào các khuôn mặt của chúng tôi.

– Chúc bầu trời hạnh phúc, các cô gái! Chúc bầu trời hạnh phúc!.. - Chị vừa đi vừa nói không to lắm.

Đây là những lời cuối cùng của Marina Mikhailovna mà tôi được nghe. Chị bay về Engels, ở đó trung đoàn nữ Không quân ném bom bổ nhào, mà thiếu tá Raskova được bổ nhiệm làm trung đoàn trưởng, chờ đợi chị.

Vậy là, lần đầu tiên trong lịch sử một đơn vị không quân toàn nữ đã có mặt tại tiền tuyến, để gánh gánh nặng khó khăn của chiến tranh một cách bình đẳng với nam giới.

Trong đơn vị hợp thành mới, người ta có thái độ thận trọng với chúng tôi, đôi khi thậm chí sự mỉa mai không che dấu. Thời gian đầu bộ chỉ huy và ngay cả các phi công sợ "sự đỏng đảnh nữ giới", họ không thực sự tin tưởng vào sức mạnh của chúng tôi. Và trên thực tế, bay trên máy bay dân sự trong bầu trời hòa bình là một chuyện, còn là người lính hàng ngày đi tới trước cái chết, biết rằng điều đó xảy ra ngày hôm nay là như vậy, thì cũng sẽ là như thế ngày mai, ngày kia, trong tuần, tháng, năm, cho đến khi miễn là ở một nơi nào đó, ở phía tây, ở một đất nước xa lạ, còn chưa vang lên phát súng cuối cùng - đó là chuyện khác.

Công bằng mà nói, bản thân chúng tôi ở một mức độ nào đó, đã tạo ra lý do để tồn tại cách xử sự với chúng tôi đầy sự ngờ vực và mỉa mai. Điều đó xảy ra khi mà trung đoàn chúng tôi thực hiện chuyến bay đường dài từ Engels ra mặt trận của phương diện quân Nam.

Đó là một ngày nắng nóng. Tuy nhiên, bầu trời chưa bị sức nóng thiêu đốt trong xanh một cách đáng kinh ngạc. Phía dưới chúng tôi thảo nguyên vô tận không đầu không cuối trải dài: một đại dương màu lục lắc lư. Mặt đất còn chưa bị sưởi ấm, sự tròng trành chưa hành hạ chúng tôi, bay trên máy bay là một niềm vui.

Tuân thủ những gián cách đều đặn trong đội hình chiến đấu, chúng tôi đã tiến gần đến stanitsa[2] Morozov. Chuyến bay tiến hành bình thường, đang đi đúng tiến độ. Tôi quay trở về sau nói với hoa tiêu Olya Kliueva:

– Này, chúng mình bay thế nào? Có đúng là tuyệt vời không?

Olga cười đáp lại và giơ ngón tay cái của mình lên. Lắc đầu, cô nhìn quanh vùng trời, và bỗng nụ cười như thế biến mất khỏi khuôn mặt cô.

– Marinka! - Trong giọng nói của Kliueva vang lên tiếng báo động. - Nhìn kìa!

Từ phía tây lao nhanh về phía chúng tôi là những chấm đen. Lóe lên trong óc: "Bọn phát xít!"

Làm gì? Tôi nhìn lên người bay đầu. Máy bay của chỉ huy phi đội Seraphima Amosova tiếp tục bay bình thản. Chị không nhìn thấy?

– Marina! - Klyueva hét lên trong máy đàm thoại. - Nhìn xem: biên đội bay kế đang tản ra!

Nghi ngờ chấm dứt - bay phía trước là tiêm kích của đối phương. Tôi lắc cánh, thu hút sự chú ý của số bay sau của biên đội chúng tôi là Nadia Troparevskaya. "Tôi thấy rồi" - cô ấy cũng lắc cánh đáp lại. Đồng thời, chúng tôi thực hiện thao tác cơ động. Biên đội vi phạm khoảng cách và giãn cách quy định. Máy bay bị mất độ cao đột ngột và gần như chuyển sang bay độ cao cực thấp. Bây giờ, trên nền thảo nguyên màu xanh lục pha vàng, thật khó để nhận thấy những chiếc máy bay sơn ngụy trang của chúng tôi.

Những chiếc tiêm kích gào hú lướt qua trên đầu chúng tôi, làm vòng lượn chiến đấu và một lần nữa lao vun vút tới những chiếc U-2 không có khả năng tự vệ. Tôi thầm nhận xét không hiểu tại sao không nghe thấy tiếng súng máy kêu tành tạch. Bọn đểu! Chúng còn bắt nạt mình đã! Do xúc động mà thậm chí tôi không nhìn thấy dấu hiệu nhận dạng.

Sau khoảng năm phút trong không trung xuất hiện một nhóm tiêm kích khác. Đó là máy bay của ta, như tôi thấy thế. Cảm ơn các bạn đến cứu! Và chỉ có ở sân bay tôi mới biết rằng làm gì có máy bay địch. Tại stanitsa Morozov gần Stalingrad những chiếc tiêm kích yểm hộ đã đi đón chúng tôi. Các phi công, khi biết những cánh "chim non" chưa qua lửa đạn đang bay, đã quyết định kiểm tra sự bình tĩnh của chúng tôi và đã tiến hành "tấn công" chúng tôi. Hơn nữa không phải tất cả các cô gái biết đó là máy bay của ta. Tin tức về sự kiện này nhanh chóng lan rộng khắp tập đoàn quân không quân của tướng K.A.Vershinin. Những kẻ hóm hỉnh có chủ đề mới để tán. Nhưng chúng tôi, dù cay đắng ý thức được sai lầm của mình, không vì thế mà chán nản. Từ khá sớm các phi công của chúng tôi đã chứng minh rằng các nữ chiến sĩ tiền tuyến Xô viết biết cách đánh bại kẻ thù không kém hơn so với cánh nam giới bảo vệ Tổ quốc đang làm...

Ngay sau đó sư đoàn trưởng Dmitry Popov đến trung đoàn. Ông xuất hiện trước hàng quân vẻ cau có, nghiêm trang. Không nói một lời, ông đi từ chiếc máy bay này sang máy bay khác và cùng ban chỉ huy trung đoàn đi về ban tham mưu. Mọi người đều thấy: Popov tiếp nhận chúng tôi vào sư đoàn của mình không thích thú gì. Các cô gái thất vọng. Chính ủy tiểu đoàn Rachkevich ngay lập tức nhận thấy sự ức chế của chúng tôi:

– Thôi nào, đừng buồn! Với tôi đây cũng còn thấy vậy, các cô chiêu còn trẻ quá. Cay đắng, tất nhiên, nhưng không nên nản lòng. Hãy học ngay từ những sai lầm, phía trước còn đủ thời gian để làm bối rối những người hoài nghi và chứng minh rằng họ đi đến kết luận hơi vội vã.

* * *

Hoạt động chiến đấu của trung đoàn bắt đầu gần Voroshilovgrad trong thời gian chúng tôi triển khai tại làng Lao động Thợ mỏ. Do thiếu kinh nghiệm, chúng tôi tưởng rằng người ta sẽ cử ngay chúng tôi đi thi hành nhiệm vụ chiến đấu. Nhưng bộ chỉ huy quyết định khác.

Người ta đưa chúng tôi vào tham chiến dần dần. Giai đoạn đầu chúng tôi chỉ thực hiện các chuyến bay làm quen với tiền tuyến, nghiên cứu khu vực hoạt động chiến đấu, lại một lần nữa thao luyện trong các chuyến bay khi có đèn chiếu phòng không, nói ngắn gọn, để làm quen với tình hình mặt trận. Và mặc dù tất cả chúng tôi mơ ước được nhanh chóng bắt tay vào việc, tôi đã phải thể hiện sự kiềm chế và kiên nhẫn.

Ngay khi đến sân bay, chúng tôi cảm thấy mặt trận đã cận kề, cảm được hơi thở khủng khiếp của nó. Từ phía Tây, giống như tiếng ầm ầm không ngừng của những con sóng dội bờ, ta có thể nghe thấy liên tục tiếng những tràng pháo kích rền vang, hằng đêm trên vòm trời sao tối sẫm trên cao căng đầy tiếng hú của động cơ những đàn máy bay địch đang bay về phía đông. Bom của bọn phát xít ném xuống nổ tung ở Kamensk, Voroshilovgrad, Millerovo.

Trên đường chân trời cứ lúc lúc lại lóe lên ánh phản quang ngọn lửa các đám cháy. Trong những lúc như vậy, tôi không thể không nhớ đến đêm 22 tháng 7, vụ ném bom đầu tiên xuống Moskva và ngọn lửa trùm kín ngôi nhà ruột thịt của mình.

Trung đoàn được ném vào lò lửa nóng bỏng nhất - gần các stanitsa Konstantinov, Melekhov và Razdor. Lúc đó, đang diễn ra các trận đánh khốc liệt ở phần phía nam Donbass, trên sông Mius, ở Taganrog: bọn Đức quốc xã đang lao tới sông Don.

Và mệnh lệnh chờ đợi từ lâu đã tới.

Những người đầu tiên bay khai màn thành tích chiến đấu của trung đoàn là Evdokia Davydovna Bershanskaya với hoa tiêu của trung đoàn Sophia Burzaeva cùng các kíp bay của các phi đội trưởng Sima Amosova với hoa tiêu Larissa Rozanova, Liuba Olkhovskaya với hoa tiêu Vera Tarasova.

Hôm trước tại trung đoàn đã tổ chức một cuộc họp đảng. Có sự tham dự của sư đoàn trưởng, đại tá Dmitri Popov và các đại diện ban chính trị sư đoàn. Cuộc họp thông qua nghị quyết kêu gọi tất cả các quân nhân làm việc sao cho trung đoàn trở thành một trong những đơn vị ưu tú nhất tại Phương diện quân Nam.

– Ô hô! - đại tá Popov không kìm được kêu lên. - Người ta quẳng ngay các bạn đi đâu cho rảnh thôi!

– Đồng chí hiểu biết các cô gái chúng tôi còn ít quá, đồng chí đại tá, - Rachkevich nhận xét.

– Rồi, chúng tôi sẽ ráng tìm hiểu. Chưa hết, tôi ủng hộ. Mục đích rất cụ thể. Điều này bản thân nó không phải là xấu. Hãy làm việc còn về phần mình ban chỉ huy sẽ giúp đỡ các bạn.

Toàn bộ mọi người đi tiễn các đồng đội. Đó là ngày 08 tháng Sáu năm 1942. Trên sân xuất phát ban chỉ huy sư đoàn cũng có mặt. Sự quan tâm này làm nức lòng các cô gái và ở một mức độ nào đó, làm giảm bớt sự cay đắng của những ngày đầu tiên chúng tôi ở trong đội hình sư đoàn.

Ngay trên sân bay đã diễn ra một cuộc mít tinh ngắn. Chính ủy trung đoàn Rachkevich khai mạc. Evdokia Yakovlevna theo cách của mình, phát biểu giản dị nhưng sinh động, nói lên được cảm xúc và suy nghĩ của chúng tôi. Bà nói rằng hôm nay chúng tôi có một sự kiện vui - trung đoàn khởi đầu hoạt động chiến đấu. Việc học tập đã kết thúc, đã đến lúc thể hiện khả năng và lòng dũng cảm của mình trong các trận đánh.

– Mỗi quả bom các bạn thả xuống phải đánh trúng mục tiêu. Mỗi kíp bay, trong bất cứ hoàn cảnh khó khăn nào đi nữa, cũng phải chiến đấu đến hơi thở cuối cùng, cho đến khi mắt còn thấy, tai còn nghe, các ngón tay còn cảm giác được cần lái ...

– Sẽ như vậy, Marinka! - Olga Klyueva thì thầm.

 Tôi siết nhẹ tay cô bạn gái đáp lại. Ý nghĩa bài phát biểu của chính ủy của chúng tôi tất cả mọi người đều đã rõ. Vâng, những người yêu nước chân chính chỉ có thể chiến đấu chống lại kẻ thù như thế, đến hơi thở cuối cùng! Thử thách nặng nề đang ập xuống đất nước chúng ta, người ta đã phải nói đến vấn đề sự sống hay cái chết của nhà nước Xô viết non trẻ. Chúng tôi chẳng thể trông cậy vào ai. Vì vậy, mỗi người trong chúng tôi có nghĩa vụ phải đánh bại kẻ thù gấp hai, gấp ba.

Tôi và các bạn gái của tôi trong đêm ấy muốn cất cánh lên không trung biết bao! Chúng tôi vô cùng ghen tị với các vị chỉ huy của mình! Các kíp bay ưu tú nhất đã bay đi thực hiện sứ mệnh đầu tiên. Nhưng chúng tôi không có quyền tức giận. Phải như vậy - những người đi trước chỉ đường, dẫn dắt mọi người theo mình. Những quả bom đầu tiên với dòng chữ "Vì Tổ quốc!" đã được treo vào dưới các cánh bay. Thời gian trôi qua hoàn toàn không lâu, và họ đang cắt qua đêm tối với riếng rít, bay tới trên đầu những kẻ mang chiến tranh lại cho chúng tôi...

Động cơ gầm lên. Máy bay đã bay vào màn đêm. Tôi nhanh chóng đoán ra hơn là nhìn thấy, những hình bóng tối sẫm của chúng tách khỏi mặt đất. Sau đó, tiếng gầm rú của động cơ trở nên khó nghe dần. Sự im lặng đột nhiên phủ xuống sân bay đến nỗi tôi có thể nghe thấy dưới chân tiếng cỏ non xào xạc trong gió nhẹ.

"Đi đường may mắn, các đồng chí!" - mỗi chúng tôi thầm nói. Tư lệnh sư đoàn đại tá Popov đứng lặng ở tuyến xuất phát. Sân bay dường như đóng băng trong sự đợi chờ hồi hộp. Các cô gái, tách thành các nhóm, ban đầu thì im lặng, sau đó có ai lỡ lời, có người đáp lời, dần dần cuộc trò chuyện nổi lên. Chúng tôi nói chuyện về những điều bình thường nhất, nhưng với tất cả đều cảm thấy: suy nghĩ của họ bây giờ đang ở bên những đồng đội trong không trung.

Tiếp theo, như mọi khi, lại là Evdokia Yakovlevna Rachkevich. Bà lặng lẽ tiếp cận lúc nhóm này, lúc nhóm kia. Bà đứng lại, lắng nghe, nói một vài lời rồi đi tiếp. Người lính trung thành của đảng, từ lần đầu tiên xuất hiện ở trung đoàn, bà đã chuẩn bị cho chúng tôi bước vào cuộc chiến, thấm nhuần những phẩm chất cần thiết cho người lính Xô Viết, biết cách bằng những lời nói giản dị, dễ hiểu thể hiện tình yêu đối với Tổ quốc và lòng căm thù đối với kẻ địch. Bà, chính ủy của chúng tôi, trong suốt cuộc chiến tranh, tượng trưng cho lương tâm và danh dự của chúng tôi, đã và vẫn luôn là một hình mẫu người cộng sản đối với chúng tôi, một con người chân chính.

– Marina, buồn gì vậy? - bỗng tôi nghe thấy bên cạnh tôi giọng nói khẽ và đều của Rachkevich. - Ghen tị à?

– Không ... ý tôi là, có - Tôi vội sửa lời. - Nhưng tôi sẽ nhanh chóng đến lượt chứ?

– Chắc chắn rồi.

Thời gian trôi chậm chạp khủng khiếp, nhưng không ai bỏ đi. Cuối cùng cũng nghe thấy tiếng gầm rú đặc trưng của động cơ. Cuộc trò chuyện dừng ngay lập tức, tất cả dõi mắt vào bầu trời đêm. Phân biệt gì đó thì không thể, nhưng tiếng ồn ngày càng lớn hơn, gần hơn và đột nhiên như bị bóp nghẹt.

– Đã hạ cánh rồi - ai đó cạnh tôi thốt lên.

Càng máy bay gõ bộp xuống nền đất khô của phi trường. Vòng quay cánh quạt giảm hẳn. Chiếc máy bay đầu tiên vừa xì ra dòng khí thải, vừa từ từ lăn bánh đến tuyến xuất phát sơ bộ.

Chúng tôi im lặng chờ đợi. Tay chắp sau lưng, nhìn chằm chằm vào bóng tối cũng như những người khác, sư đoàn trưởng Popov chờ đợi. Cuối cùng, vang lên tiếng bước chân. Từ trong bóng đêm dày đặc và đen kịt như mực một nữ phi công xuất hiện. Theo dáng đi tôi nhận ra Bershanskaya. Đi cạnh chị là Sonia Burzaeva. Sau khi đến ngang Popov, Evdokia Davydovna báo cáo về việc thực hiện nhiệm vụ không vội vã, dường như chị muốn từng lời từng chữ chị nói đến được tai chúng tôi, chị bắt đầu kể chuyến bay diễn ra thế nào.

Các pháo thủ cao xạ phát xít đã bắn vào máy bay. Cơ động hướng, Bershanskaya đưa chiếc U-2 tới mục tiêu đã định và ném bom ở độ cao khoảng 600 mét. Kíp bay Amosova đã dội bom tiếp theo chị.

Đúng vào lúc đó, lưới lửa cao xạ dữ dội hẳn lên. Một số mảnh đạn rơi trúng máy bay của Bershanskaya, nhưng, may mắn thay, không mảnh nào trúng động cơ.

Sau khi biết được Amosova đã hạ cánh an toàn, chúng tôi nóng lòng mong chờ sự trở lại của kíp bay cuối cùng. Kết thúc thời gian dự kiến, mà máy bay của Lyuba Olkhovskaya mãi chưa xuất hiện. Chúng tôi căng tai trong vô vọng, cố gắng nắm bắt tiếng ồn xa xăm của động cơ. Bầu trời trên đầu chúng tôi câm lặng. Chỉ có trong độ sâu không đáy của nó, những ngôi sao lấp lánh lạnh lùng, rồi thỉnh thoảng trên đường chân trời lóe lên ánh phản quang không phải của cơn dông phương xa, cũng không phải của các vụ nổ.

Đêm qua trong lo âu. Bình minh đã hừng đỏ, sương mù bắt đầu cuộn xoáy trên cánh đồng, mà chúng tôi chưa giải tán, vẫn chờ đợi, hy vọng.

Buổi sáng ban chỉ huy liên lạc với ban tham mưu sư đoàn, nhưng người ta không thông báo được tin tức gì an ủi.

Vài ngày nữa trôi qua. Hy vọng không còn. Chiến tranh đã cướp đi hai người bạn gái của chúng tôi. Phải chăng cứ mỗi chuyến bay đều sẽ có cái chết đi kèm?..

Rất lâu chúng tôi không có thông tin gì về Lyuba và Vera, không biết các chi tiết cái chết của họ. Chỉ sau chiến tranh, theo lời người dân địa phương mới khôi phục lại một bức tranh còn xa mới hoàn chỉnh về những gì đã xảy ra trong cái đêm nặng nề ấy.

Và đây là những gì đã xảy ra. Lyuba Olkhovskaya và Vera Tarasova đã hoàn thành nhiệm vụ, nhưng rơi vào lưới lửa phòng không dày đặc. Họ không thoát khỏi. Các mảnh đạn đã làm hai cô gái bị thương nặng. Người chảy đẫm máu, Lyuba Olkhovskaya hạ cánh chiếc U-2, nhưng cả chị và Vera Tarasova không thể ra khỏi cabin. Buổi sáng các cư dân của ngôi làng gần đó tìm thấy những người bạn gái của chúng tôi đã chết. Chuyện xảy ra gần làng Krasny Luch. Các bạn gái của chúng tôi đượ chôn cất ở đó. Những người dân tốt bụng đã dựng lên tại khu vực này bia kỷ niệm những người lính Xô viết hy sinh.

Cách đây không lâu, tôi đọc được trong cuốn nhật ký của chính ủy phi đội Irina Dryaghina những dòng thế này:

Hôm qua tôi đã viết thư cho mẹ, rằng những ngày của chúng ta, những người trẻ tuổi của chúng ta đối với tôi dường như là những trang sống từ cuốn sách "Thép đã tôi thế đấy!". Bạn đang sống và bạn đang thấy có xung quanh bạn có biết bao nhiêu những con người giản dị và tốt đẹp, bao nhiêu người anh hùng khiêm tốn thực sự, mà tên tuổi có thể không được ai biết đến.

Hình ảnh của Lyuba Olkhovskaya, người con gái mắt xanh Ukraine, người chỉ huy chiến đấu vinh quang của tôi chưa bao giờ bị xóa khỏi trí nhớ. Tôi đã gặp Lyuba vào tháng 12 năm 1941 tại Engels, khi lần đầu tiên chị đến đơn vị với chúng tôi ...

Lyuba Olkhovskaya không ngại khó khăn, ở khắp mọi nơi, ở bất cứ lúc nào chị cũng đi đầu. Toàn thể phi đội của chúng tôi rất yêu mến người chỉ huy của mình. Và điều đó có lý do của nó. Không ai quan tâm đến mọi người, không ai đối xử với họ một cách tế nhị như Lyuba.

Và chị ấy là con người đòi hỏi rất cao! Khi nhận thấy sự thiếu ngăn nắp trong phòng, chị ra lệnh tập hợp, và thường là trước cửa nhà tập thể, và chị nói:

- Các bạn là phụ nữ hay không phải là phụ nữ! Các bạn có biết hay không mình đang ở trong quân đội? Tại sao tôi không nhìn thấy sự ngăn nắp?..

Chiến sĩ các đơn vị mặt đất thường kể một trường hợp thế này: Khi chúng tôi đang phòng ngự trên sông Mius, một chiếc máy bay U-2 bay thấp-rất thấp qua tiền duyên. Ngay trên đầu chiến hào phi công giảm ga, và từ buồng lái phi công vẳng ra một giọng nữ tức giận:

- Các anh ngồi ở đấy làm gì?! Chúng tôi đã ném bom bọn Fritz, sao các anh chưa tấn công?!

Vào đúng đêm ấy phân đội bộ binh chuyển sang tấn công, kết quả là đã chiếm được một số hầm và lô cốt của kẻ thù ... đôi khi tôi nghĩ rằng người nữ phi công đó là của đơn vị chúng tôi, là Lyuba, mặc dù không có bằng chứng về việc này ...

Được bổ nhiệm thế vị trí phi đội trưởng của Lyuba Olkhovskaya là phi công xuất sắc Dina Nikulina. Thay thế Vera Tarasova là cựu sinh viên khoa Toán Cơ của Đại học Tổng hợp quốc gia Moskva Zhenya Rudneva. Đó là một sự thay thế xứng đáng. Người ta dự đoán Rudneva có một tương lai tuyệt vời. Cô ấy có những khả năng phi thường, và theo thời gian sẽ là một nhà khoa học lớn. Nhưng chiến tranh bắt đầu, và Zhenya nghe theo tiếng gọi của đoàn Komsomol đã ra mặt trận.

– Bây giờ không phải là lúc học tập - cô nói khi tạm biệt cha mẹ mình. - Còn sống trở về, con sẽ làm lại tất cả...

Hôm trước cuộc xuất kích chiến đấu đầu tiên, nhiều cô gái của chúng tôi đã nộp đơn xin gia nhập đảng. Dina Nikulina và Zhenya Rudneva là một trong số họ.

Tối hôm sau cái chết của Lyuba Olkhovskaya và Vera Tarasova toàn trung đoàn cất cánh lên không trung - Hai mươi phi hành đoàn. Cuộc tập kích ồ ạt đầu tiên xuống đầu kẻ thù, dành tưởng nhớ các bạn gái đã hy sinh.

Đó là lần xuất kích chiến đấu đầu tiên của tôi. Chúng tôi cất cánh với gián cách thời gian ba phút. Tôi kiên nhẫn chờ đến lượt mình. Người hoa tiêu của tôi Olga Klyueva đã chất nhiều bom chiếu sáng trong cabin của cô ấy - bom SAB, đến mức cô không có chỗ để quay người. Olga bận rộn hồi lâu sau lưng tôi, sắp xếp sao cho tiện nghi hơn, đồng thời khẽ lẩm bẩm điều gì đó.

– Cậu làm việc thế nào rồi, xong sớm không? - Tôi hỏi cô ấy.

– Xong ngay đây. Không thì cậu sẽ không xoay trở được.

– Thế nữa cơ! Có thể nghĩ rằng cậu chuẩn bị để chiếu sáng toàn bộ mặt trận...

Cuối cùng rồi cũng được phép cất cánh. Chiếc máy bay đang tăng tốc, chạy trên mặt đất ẩm ướt, phủ đầy sương. Một vài giây nữa, rung xóc sẽ chấm dứt - chuyến bay sẽ bắt đầu. Tôi lấy độ cao. Phía dưới lờ mờ hiện ra các mốc định hướng quen thuộc. Trong không trung không tối như trên mặt đất. Ngay cả khi có mây che vẫn có thể bay vo.

Động cơ gầm rú nhịp nhàng. Tôi cố gắng không để nó quá tải, tôi chuyển sang chế độ tiết kiệm vừa phải. Dưới cánh bay là 180 kg bom. Đó không phải là gì nhiều, nhưng cũng không ít. Trong mọi trường hợp, nếu tất cả được đổ vào mục tiêu, thì chúng sẽ đủ để xóa sổ một đại đội pháo của địch, làm trật ray một đoàn xe lửa hoặc mãi mãi chôn vùi xuống mặt đất vài chục tên lính phát xít.

Động cơ hoạt động vẫn đều đặn. Những dòng không khí căng đầy đập vào kính chắn, và nó hơi rung động. Trên các bảng điều khiển những con số phản quang phát sáng trong cabin tối. Tôi chăm chú theo dõi các chỉ số của thiết bị, lúc lúc lại nhìn vào đồng hồ. Bằng giác quan thứ sáu, tôi cảm thấy rằng sắp tới mặt trận. Thêm một chút nữa thôi - móng vuốt của những chùm đèn chiếu phòng không sẽ cắm vào bầu trời, từ phía dưới những cỗ súng phòng không của kẻ thù sẽ sủa ầm ĩ.

– Chuẩn bị - hoa tiêu nói - chúng ta đang trên đường tiếp cận. Hãy duy trì chế độ bay quy định. Tôi sẽ xác định các hỏa điểm.

Nhưng điều này là không cần thiết. Khi băng qua tiền duyên, bọn Hitler không bắn một phát súng nào. Chúng tôi đang tiếp cận mục tiêu, chờ đợi cơn bão lửa, nhưng nó vẫn không và không có. Độ cao 900 mét. Cùng hướng phía trước, kíp bay của biên đội trưởng của chúng tôi Tanya Makarova đã ném pháo sáng, và ngay một chút sau đó là một loạt  vụ nổ. Nhưng có một điều đáng kinh ngạc - kẻ thù, một lần nữa, không hiểu tại sao vẫn im lặng. Tôi hỏi hoa tiêu xem chúng tôi có bay lạc hướng hay không.

– Không, hướng bay vẫn tuyệt đối chính xác.

– Thế tại sao không thấy chúng bắn?

– Không biết - ngập ngừng rồi Olga đáp - Nhưng chúng ta vẫn đang đi đúng.

– Hay là chúng ta chưa đến mục tiêu?

– Tuyệt đối không - Klyueva đảm bảo. - Mục tiêu đang ngay dưới máy bay chúng ta. Thời gian dự kiến đã hết. Hãy nhìn kĩ các mốc định hướng.

Tôi lái máy bay bay tiếp, đăm đắm nhìn xuống mặt đất. Tuy nhiên, địa hình phía dưới không quen. Tôi làm một vòng lượn và quay trở lại. Olga đã đúng. Cô ấy đang ném bom phát sáng SAB. Trong ánh sáng của chúng, mục tiêu bị giật ra khỏi bóng tối, hiện lên rõ ràng.

– Tớ đã nói với cậu là bay đúng mà! - Klyueva đắc thắng hét lên. - Tôi sẽ ngắm mục tiêu và quăng những quả bom đầu tiên.

Chiếc máy bay hơi rùng lên một chút. Lập tức phía dưới bùng lên các vụ nổ. Nhưng kẻ thù ngoan cố một lần nữa im lặng. Một cú giật nữa: những quả bom cuối cùng ném ra.

Bây giờ thì có thể về nhà. Một sự khởi đầu đã xong, mặc dù không như cách ta vẫn suy nghĩ. Cuộc thử lửa đã không diễn ra, nhưng nhiệm vụ đã được hoàn thành.

– Hãy lấy hướng ngược lại - hoa tiêu nói.

– Xin chúc mừng, Olya, nhân lần ném bom đầu tiên của chúng ta! - Tôi hét lên trong máy đàm thoại.

– Cảm ơn, tớ cũng chúc mừng cậu như vậy.

* * *

Các bạn gái của tôi trên mặt trận không ngay lập tức trở thành những phi công xuất sắc. Đường vào bầu trời - đó là một con đường gập ghềnh. Không phải ai cũng đủ sức chịu đựng để vượt qua nó đến cùng.

Trung đoàn dần dần bắt nhịp với nhịp điệu chiến trận. Các cuộc xuất kích nối tiếp nhau, nhưng đối phương vẫn ngoan cố giữ im lặng. Chỉ thỉnh thoảng một tiếng súng hộc lên ngẫu nhiên, rồi một lần nữa im lặng. Nó không muốn phản ứng lại các máy bay của chúng tôi. Chúng tôi bắt đầu suy nghĩ, rằng ban chỉ huy sư đoàn cố ý giao cho chúng tôi xử lý các đối tượng cố thủ nhỏ, để dần dần tạo cho các phi công những cơ hội làm quen không tổn thất với các tình huống chiến trường. Nhưng sau đó mới biết rằng quân phát xít đang kéo đến khu vực chúng tôi hoạt động một lực lượng lớn, để ra một đòn đánh quyết định vào Stalingrad, Grozny, Baku, và do đó chúng cố gắng không để lộ mình.

Tuy nhiên, sự im lặng kéo dài không lâu. Một lần chúng tôi bay đi ném bom tiêu diệt sinh lực và trang thiết bị của đối phương tại nhà ga Pokrovskaya gần Taganrog. Thay vì Olga trong buồng lái phía sau của chiếc U-2 là hoa tiêu của phi đội Larisa Rozanova.

Rozanova thường xuyên bay với mỗi phi hành đoàn trong phi đội, kiểm tra kỹ năng phi công. Biết mình bị bỏ lại trên mặt đất, Klyueva cau mày và bước ra khỏi máy bay.

– Cậu sao thế? - Tôi dừng người bạn gái lại.

– Khéo tìm lúc để kiểm tra! Bây giờ có phải lúc học đâu, mà là chiến tranh!

– Rozanova sẽ cố gắng cho cậu. Cô ấy nhiều kinh nghiệm lắm, và cô ấy sẽ phát hiện lỗi của tớ một cách nhanh chóng. Vậy cậu tức giận vô ích thôi.

– Tớ không giận, - Olya dịu lại. - Tớ chỉ muốn tự bay.

– Cậu sẽ có thời gian, cậu sẽ còn bay nữa mà. Cậu sẽ vui mừng khi một ai đó sẽ thế cậu vào buồng lái.

– Có lẽ cậu nói đúng ... Nhưng bây giờ tớ không muốn ngồi lại tại sân bay.

– Chờ tớ. Hai giờ, hoặc sớm hơn tớ sẽ ở đây. Trên chuyến bay thứ hai chúng ta sẽ lại bay cùng nhau.

Olga nhún vai và biến mất vào bóng tối. Rozanova trong cabin đang xem xét bảng tính toán hoa tiêu. Có lẽ cô ấy đã nghe được những lời cuối cùng mà Klyueva nói và hỏi chuyện gì xảy ra giữa chúng tôi.

– Thường thôi, không có gì đặc biệt - tôi tránh câu trả lời trực tiếp.

Và đây chúng tôi đang ở trên không trung. Tôi cố gắng điều khiển máy bay thuận buồm xuôi gió. Chúng tôi băng qua tuyến mặt trận chạy dọc theo sông Mius. Hoa tiêu lấy hướng tác chiến quy định. Pháo sáng đã lơ lửng trên không. Tôi chờ đợi phía dưới mặt đất vang lên tiếng nổ. Và đột nhiên ... máy bay rơi vào giữa giao điểm của các luồng đèn chiếu. Súng phòng không nổ ầm ầm. Không lập tức hiểu chuyện gì xảy ra, tôi muốn nhìn xem đạn bắn từ đâu tới. Đúng lúc đó, chùm tia đèn chiếu sắc lẻm như lưỡi dao cạo, rạch ngang qua mắt. Tôi bối rối trong một khoảnh khắc và máy móc ép cần lái. Máy bay bắt đầu bổ nhào.

Trời, thật vô cùng bất cẩn! Ngay tức khắc phải sửa lỗi, nếu không chúng tôi sẽ đâm sầm xuống mặt đất. Tôi cải bằng máy bay và chỉ điều khiển theo thiết bị trợ lái. Rozanova lúc lúc lại ra lệnh: "Sang trái! Sang phải!" Nhưng vẫn chưa thoát khỏi điểm giao hội của các chùm đèn chiếu phòng không. Đạn pháo cao xạ nổ ngày càng gần. Trong ánh sáng chùm tia quét của các đèn chiếu, tôi thoáng nhận ra vài lỗ rách lớn vì mảnh đạn trên cánh.

– Giữ tốc độ! Tốc độ! - Larisa hét. - Sang phải nữa! Cơ động nhanh lên!

Tôi hành động như cái máy. Trong lồng ngực chẳng mảy may thấy chút xúc động hay sợ hãi nào. Nghiến chặt răng đến phát đau vì căng thẳng. Tôi chẳng có bất kỳ cơ hội nào để theo dõi tình hình: mọi sự chú ý tập trung vào thiết bị trợ lái và các khẩu lệnh của hoa tiêu, đang không ngừng vang lên trong máy đàm thoại. Động cơ gào rú. Qua tiếng gầm của động cơ, tôi dường như đang nghe thấy tiếng pháo cao xạ từ phía dưới nổ điên cuồng. Xung quanh tối tăm, còn ở trung tâm của màn đêm, chiếc U-2 bé nhỏ của chúng tôi bị đánh dấu tại giao điểm của quầng đèn chiếu hình đĩa. Không thể tiếp tục lâu như thế. Năm phút trôi qua các chùm tia đèn chiếu tóm chặt chúng tôi trong vòng tay của chúng như muốn bóp chết. Phải thoát ra khỏi địa ngục này bằng bất cứ giá nào. Đẩy cần lái ra xa thân mình, phóng máy bay vào vòng ngoặt nghiêng thật gấp và bất ngờ - tôi như thể rơi vào vực thẳm không đáy. Trước mắt vỡ òa những sắc cầu vồng bồng bềnh.

– Cừ lắm, Marinka! - tôi nghe thấy giọng nói xúc động của Rozanova.

– Chị cũng cừ lắm, chị Lesya! - Tôi trả lời cô hoa tiêu phi đội.

Đường bay về không hề dễ dàng. Chiếc máy bay bị thương không hoàn toàn tuân theo cần lái. Thời tiết trở xấu làm trầm trọng thêm sự việc, tầm nhìn giảm đi rất nhanh, trong khi tới sân bay còn xa. Chúng tôi về được tới nơi không? Tôi nhìn vào bảng điều khiển. Cho đến giờ mọi việc vẫn tốt. Nhiên liệu trong thùng dầu còn đủ, động cơ đang hoạt động bình thường.

– Tất cả đều ổn, - Larisa khích lệ tôi - chúng ta đang đi như trên dây đàn.

Tôi cười gằn, nhưng vẫn giữ im lặng. Larisa cũng như tôi thấy rất rõ tình trạng máy bay. Tôi thật ơn chị ấy biết bao vì đã hỗ trợ tôi! Vâng, khi mà bên ta có người bạn trung thành đồng hành. Khi đó, những điều không thể cũng trở thành có thể, nó tăng thêm cho ta sức mạnh và sự tự tin. Đây rồi, cuối cùng thì cũng đã thấy phi trường.

Trước khi vào vòng lượn thứ ba tôi nháy các đèn thân máy bay, xin phép được hạ cánh. Phía dưới bật dãy đèn "chuột bay", đánh dấu hạ cánh. Đèn mỗi lúc một gần. Hơi ẩm ướt ban đêm phả vào mặt, bánh xe càng máy bay gõ lộp bộp trên mặt đất. Tôi lăn máy bay vào tuyến tiếp dầu, tắt động cơ và ngồi yên hai phút không động đậy trong buồng lái. Áp lực lớn đến mức không còn đủ sức để cử động ngón tay. Cuối cùng, tôi hồi tỉnh, trèo ra khỏi máy bay. Tôi ôm Larisa, và chúng tôi im lặng đi đến Sở chỉ huy. Mọi người đang chờ đợi chúng tôi.

– Đồng chí trung đoàn trưởng - tôi báo cáo Bershanskaya - nhiệm vụ chiến đấu đã hoàn thành!

Evdokia Davydovna ôm chúng tôi như người mẹ và hôn.

– Chúc mừng lễ thử lửa chiến trận của em.

Khi bình giá phi vụ, ban chỉ huy trung đoàn nhận xét hoạt động của kíp bay là thành công và chúc mừng chúng tôi đã đạt kết quả tốt.

– Chúng tôi phục vụ Liên bang Xô Viết! - dàn đồng ca nhiều giọng đáp vang rền.

* * *

Tôi với Olga Kliueva mặt mày u ám: máy bay của chúng tôi vẫn đang phải sửa chữa.

– Công việc sao rồi? - Cứ lúc lúc chúng tôi lại quấy rầy kỹ thuật viên Katya Titova. - Xong sớm được không?

– Ôi, các cô gái - cô vẫy đôi tay dính đầy dầu. - Đừng can thiệp! Tốt nhất các cô đi nghỉ đi!

– Chúng tớ có phải đi nghỉ mát đâu ... Tốt nhất nói xem chúng tớ giúp gì được cậu?

– Không cần đâu, cứ để tớ yên một mình đi, năn nỉ đấy! - Titova cầu khẩn không có gì ác ý.

Quả thực chúng tôi nên đi là tốt hơn. Chúng tôi hiểu rõ rằng không cần thiết làm phiền cô ấy. Katya Titova là một kỹ thuật viên tuyệt vời. Trước chiến tranh, cô đã tốt nghiệp trường kỹ thuật Kharkov, và rất thành thạo về máy bay. Người hơi gầy nhưng đầy sức sống, xinh đẹp, không bao giờ nản lòng, đó là người bạn và người đồng đội trung thành với tôi và Olga. Và không chỉ với chúng tôi. Thường thường, sau khi hoàn thành công việc của mình, cô lập tức quay sang giúp đỡ các kỹ thuật viên của các biên đội khác, và không phải vì người ta yêu cầu cô giúp họ. Chỉ đơn giản là cô ấy có tính không chịu ngồi yên. Katya không thể không động tay động chân khi các đồng đội đang ngập đầu ngập cổ vì công việc và cần sự giúp đỡ.

Katya yêu thơ. Chúng tôi thường thấy cô thì thầm đọc thơ sau khi làm việc. Bạn mà đến gần thì thường là:

– Cậu đang lẩm bẩm cái gì đấy?

Cô ấy nhìn bằng ánh mắt xa vắng, thở dài và thú nhận:

– Thơ ... Những câu thơ tuyệt vời. Giá mà tôi viết được như vậy ... Mà có lẽ các cậu chưa hề đọc chúng.

– Ở đâu đây hả trời! Không đọc là đương nhiên. Nào chúng tớ có biết chữ đâu - Olga đùa.

* * *

Trên máy bay đã sửa xong chúng tôi bay lên không trung đêm 20 tháng 7. Hướng - tới ga đường sắt lớn đã quen thuộc Pokrov. Ở đây đối phương tập trung rất nhiều khí tài và sinh lực, tăng cường lối tiếp cận vào ga, còn hệ thống phòng không của chúng đã được củng cố thích ứng để đối phó với không quân hạng nặng của chúng ta. Chống lại U-2 thì hệ thống như vậy lại không thể có hiệu quả, và đó là lý do tại sao bộ chỉ huy nhắm trung đoàn chúng tôi vào ga Pokrovskaya. Trong giai đoạn đầu, không biết loại máy bay cũng như chiến thuật của chúng tôi, bọn Hitler không thể hiểu được nguyên nhân hiệu quả thấp của lưới lửa của chúng. Nhưng ngay cả trong những điều kiện như vậy, chúng tôi vẫn phải cẩn trọng. Bởi vậy, chúng tôi đã hành động như thế. Trước khi tới ga, chúng tôi lấy độ cao lớn hơn một chút so với độ cao ném bom cần thiết, còn khi áp sát mục tiêu thì với những chiếc động cơ tắt tiếng để không làm lộ mình sớm. Trong chuyến bay, chúng tôi liên tục lúc bay lệch về bên phải, lúc bay lệch về bên trái, rồi thay đổi độ cao. Tính toán của chúng tôi dựa trên sự bất ngờ. Và chúng tôi đã đạt được điều này. Kẻ thù không thể dự đoán khi nào bom sẽ rơi trên đầu chúng.

Các chuyến bay đêm đã vắt kiệt sức chúng tôi. Chúng tôi thảy đều gầy đi, nhưng vì vậy mà với mỗi phi vụ, kỹ năng bay, độ bền, ý chí lại tăng lên.

Các kíp bay ban đêm của trung đoàn ném bom xuống binh lính và khí tài quân địch tập trung trong khu vực Matveev Kurgan, xuống các bến phà của bọn Hitler bắc qua sông Mius, sông Bắc Donets, sông Don, cũng như xuống các con đường mà quân đội Đức theo đó tấn công vào thảo nguyên Salsk và trong khu vực Stavropol. Mùa hè năm bốn mươi hai tại Phương diện quân Nam nổi bật bởi các trận đánh đặc biệt khốc liệt. Kẻ thù điên cuồng lao tới Stalingrad và Caucasus. Quân đội của chúng ta vừa rút lui, vừa tiến hành các trận đánh đẫm máu, kiên cường bám trụ từng tuyến, từng cao điểm. Trong những điều kiện như vậy, các tuyến mặt trận liên tục thay đổi, ngày càng khó xác định đường tiền duyên hơn, khó định hướng từ trên không hơn, để không vô tình đánh vào các đơn vị mặt đất quân ta. Mà trung đoàn thì được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng hơn, đòi hỏi một sự căng thẳng tinh thần và thể chất rất lớn từ mỗi phi công, hoa tiêu, kỹ thuật viên, quân khí viên, cán bộ chính trị, cán bộ tham mưu.

Trung đoàn vừa rút lui cùng với bộ đội của chúng ta, vừa giúp đỡ các đơn vị mặt đất của phương diện quân Nam kìm giữ quân thù. Về sự căng thẳng của các trận đánh có thể đánh giá qua các đoạn trích từ các báo cáo tác chiến bảo quản trong kho lưu trữ. Mới đây thôi tôi đã rất xúc động khi đọc một tài liệu như thế này:

Kể từ khi bắt đầu hoạt động chiến đấu, trung đoàn đã hủy diệt các khí tài cơ giới hóa và sinh lực của kẻ địch, các công trình hầm hào, công sự, các kho đạn dược và nhiên liệu, các ga đường sắt và đoàn tàu hỏa, các bến phà vượt sông Don, trong khu vực nhà ga Uspen và các điểm định cư Marienheym, Kalinovo, Pokrov, Aleksandrovka, Novo Bahmut; hầm hào và công sự trên cao điểm 115, các bến phà vượt sông Don trong các khu vực Constantinov, Razdor, Bagaevka.

Ngày 11 tháng 7 năm 1942 khi ném bom đoàn tàu hỏa tại nhà ga Uspen đã phá hủy nhiều toa xe, kết quả là gây ra những vụ nổ cực mạnh và những đám cháy dữ dội. Cùng đêm đó, trên cao điểm 115 bom thả trúng trực tiếp mục tiêu làm một kho đạn nổ tung. Vào đêm sang ngày 25 tháng 7 năm 1942, ba lần xuất kích toàn lực, trung đoàn đã phá hủy phà qua sông Don trong khu vực Konstantinov, ngày 26 tháng 7, trong đêm đã thực hiện 47 phi vụ xuất kích tiêu diệt các cụm cơ giới hóa và sinh lực kẻ địch tại bến phà qua sông Don trong các khu vực Bagaevka, Razdorskaya. Ngày 27 tháng 7 năm 1942 trong đêm ba lần xuất kích thành công toàn trung đoàn để hủy diệt bến phà qua sông Don tại khu vực Razdorskaya. Kết quả của các trận ném bom bến phà là đã phá hủy và gây thiệt hại lớn cho khí tài và sinh lực đối phương, đang vượt sông trên các tàu bè.

* * *

Chúng tôi chỉ có thể ngủ từng cơn và ngủ ngay dưới những chiếc máy bay ngụy trang. Thường xuyên thiếu lương thực và dinh dưỡng. Nhưng người dân đã chia sẻ với các nữ phi công đến mẩu bánh vụn cuối cùng.

Mà công việc liên tục tăng lên. Ngoài các chuyến bay đi ném bom thường lệ, còn phải thực hiện các chuyến bay trinh sát ban ngày, mang đến cho chúng tôi những rắc rối lớn hơn và trải nghiệm căng thẳng hơn rất nhiều so với ban đêm. Vào ban đêm, bạn chỉ phải đối phó với bọn pháo thủ cao xạ, nhưng bọn chúng cũng rất khó duy trì hỏa lực có ngắm bắn chính xác trong đêm tối. Ban ngày ngoài bọn pháo thủ cao xạ còn phải canh chừng bọn máy bay tiêm kích mà để chống lại chúng, chúng tôi không có bất kỳ loại vũ khí nào cả.

Và nói chung, U-2 là thế nào? Nói một cách hình ảnh, nó là một miếng gỗ dán và vải chúc bâu, gần như là một mục tiêu đứng tại chỗ. Phương tiện bảo vệ duy nhất khi gặp kẻ địch - là khả năng cơ động của máy bay và sự bình tĩnh của phi hành đoàn. Vì vậy, bạn bay và phải liên tục quan sát không trung. Xuất hiện trên đường chân trời một chấm đen, bạn phải phán đoán ngay đó là máy bay ta hay địch. Và sau đó, trong trường hợp nào bạn cũng phải nhìn ra một một khe sâu hay hẻm núi, để kịp thời lẩn vào khi bị tấn công.

Rất ổn định khi bay, rất dễ khi lái, U-2 không yêu cầu phải có các sân bay chuyên dụng và có thể bay trong mọi thời tiết, ở các độ cao rất thấp. Việc ném bom đêm của loại máy bay cỡ nhỏ đặc biệt thành công, không chỉ trên tiền duyên, mà còn trên các tuyến đường giao thông khác nhau của bọn Hitler - ném bom các đoàn tàu hỏa của chúng, các đầu mối đường sắt, các bến phà, các sân bay, các điểm tập trung sinh lực và xe máy khí tài của địch.

Khi đêm đến và cho đến trước bình minh, những chiếc U-2 liên tục bay treo trên mục tiêu, cứ mỗi khoảng 3-5 phút một lần, thả bom xuống đầu kẻ thù một cách có phương pháp. Và bọn phát xít cũng khiếp sợ các "cánh én" của chúng tôi. Ngay trong năm 1942, với mỗi chiếc U-2 bị bắn rơi, các phi công và xạ thủ của Hitler được trao tặng một huân chương Thập tự Sắt.

Cho đến mùa hè năm 1944, chúng tôi vẫn bay mà không mang dù. Đó là sự chủ ý tất nhiên. Chúng tôi chọn thay vì nhảy dù thì mang thêm hai chục kg bom. Thực tế là máy bay có thể bị bắn rơi, điều đó không phải chúng tôi không suy nghĩ, nhưng không cho nó là chuyện quan trọng lắm. Chúng tôi cho rằng, một khi thực sự đã là chiến tranh, thì điều đó nói lên tất cả. Nhưng lần khác trái tim lại đau nhói: việc chúng tôi bỏ qua dù có vô ích hay không? Tuy nhiên, vào ban ngày dẫu sao mang nó cũng không lợi gì mấy, vì chúng tôi bay ở độ cao rất thấp, bay ngang đầu ngọn cây. Nhưng tất nhiên đến tối, mang dù có thể có ích.

* * *

Mỗi đêm, chúng tôi ném bom các đơn vị đang tấn công của địch, và khi bọn Đức quốc xã tiến gần đến các sân bay hoặc các sân đậu mà từ đó chúng tôi bay đi chiến đấu, các phi hành đoàn lại phải bay chuyển sân về phía đông.

Một lần, trong thời gian cất cánh bay đi chiến đấu, trên máy bay của Nina Raspopova xảy ra chuyện văng mất nửa cánh quạt, mà phi hành đoàn cần phải chuyển cứ ngay lập tức. Biết làm gì đây? Bỏ lại máy bay là không thể. Phá nổ ư? Kỹ thuật viên của kíp bay Tonya Rudakova bật khóc. Chúng tôi quyết định thử khởi động động cơ. Máy bay bắt đầu rung lên. Khi đó, Nina Raspopova đề nghị Tonya cắt cánh quạt thứ hai.

– Chỉ cần bay được đến Elkhotovo ...

Khó khăn nhất lúc ấy đối với các phi công là không có máy bay. Chúng tôi cố gắng khởi động động cơ. Phải bay được đi - bọn Hitler đã tiến rất gần.

Ngồi trong buồng lái phía sau Raspopova là kỹ thuật viên của biên đội Maria Shchelkanova. Đó trước hết là bước đi tâm lý hơn là thiết thực. Thực sự là như vậy, vì kỹ thuật viên có thể giúp phi công trong không trung bằng cách gì?!

Máy bay của Raspopova bay giữa các máy bay khác. Trong khi bay sự rung lắc tăng lên. Shchelkanova, đứng lên trong buồng lái đến ngang thắt lưng, thận trọng nhìn các thanh giằng và các nút. Máy bay không ngừng rung lắc. Và dù sao cũng vẫn bay tới nơi. Các kíp bay các máy bay khác nhường đường cho Raspopova. Chị ấy đã hạ cánh an toàn. Sau một vài giờ người ta mang cánh quạt mới đến và máy bay lại bước vào đội hình hoạt động. Buổi tối, phi công Nina Raspopova cùng với hoa tiêu Lelya Radchikova cất cánh đi làm nhiệm vụ, và lần đầu tiên trong đời rơi vào lưới lửa phòng không dữ dội như cuồng phong. Nhưng may mắn vẫn đồng hành cùng cô gái kể cả lần này...

Tôi đã nói rằng hình thái tuyến mặt trận bị thay đổi liên tục, hầu như hằng ngày. Đã xảy ra chuyện qua một đêm, trong khi chúng tôi bay đi làm nhiệm vụ, các đơn vị tiên phong của đối phương đã tiến rất gần tới khu vực trung đoàn đóng căn cứ. Ví dụ sự việc như vậy đã diễn ra gần làng Selina. Ngay khi tôi vừa tiếp đất sau một chuyến bay tuần tự, và lăn máy bay đến nơi tiếp nhiên liệu, trung đoàn trưởng Bershanskaya đi lại và ra lệnh ngay lập tức bay đến một khu vực khác.

– Tại sao? - Tôi ngạc nhiên.

– Bọn phát xít đang đến, - Evdokia Davydovna nói. - Em có nghe thấy tiếng đạn pháo nổ rất gần không?

Chúng tôi ước mơ và chiến đấu

Stanitsa Olghinskaya chìm trong những khu vườn cây trái tươi tốt. Các máy bay phân tán ngay dưới các tán cây ăn quả. Trong bóng tối của một cây táo, lúc lỉu những trái táo chín lớn, tôi ngồi với Olga Kliueva và suy nghĩ về những đêm sắp tới. Trời nóng. Bầu trời không gợn mây.

– Thật là trù phú, Olga ơi! - Tôi nói với hoa tiêu của mình.

– Phải... Giá mà bọn mình ở lại đây được lâu hơn một chút và nếu như không có chiến tranh ...

Chúng tôi đặc biệt nhớ Olghinskaya. Chúng tôi đóng quân ở đó một cách tự do, thoải mái. Nhưng có một bất tiện lớn: dưới các ngôi nhà ở là các chuồng bò cũ. Dù chúng tôi đã dọn sạch, dù cố gắng thế nào, trong phòng vẫn luôn có một mùi rất nặng. Các cô gái gọi đùa nhà tập thể của chúng tôi là khách sạn "Bò cái bay".

– Các cô gái khéo nghĩ ra thật - "Bò cái bay" - Klyueva lại nói, nhưng đột nhiên dừng lại giữa chừng. - Nghe này, Marina, ai đang hát đấy nhỉ?

Nadia Popova, Evghenya Rudneva, Katya Ryabova đã đến gần chúng tôi. Nadia hát, còn các cô gái hát theo. Giọng hát ngọt ngào của cô ấy không thể nhầm lẫn với bất cứ ai khác.

– Nadia! Hát "Chiếc khăn xanh" đi! - Olga đề nghị.

– Đơn đặt hàng chỉ được tiếp nhận ở hội khuyến nhạc "Bò cái bay" thôi nhé ...

Các cô gái đã đi rồi, nhưng âm điệu của bài hát còn bay đến chỗ chúng tôi một lúc lâu.

– Các cô gái hát hay quá ... Cậu biết không, Olga, đôi khi tớ nghĩ rằng chẳng có cuộc chiến tranh nào cả, mà chỉ là mình mơ thấy một cơn ác mộng.

– Tớ cũng cảm giác như vậy, - Olga nói. - Tớ chỉ thấy có những giấc mơ đẹp, như là tớ lạc vào một câu chuyện cổ tích, và xung quanh là những chú lùn rừng xanh vây quanh đông đảo ... những ông già nhỏ bé râu ria ...

– Tớ cũng vậy, đã tìm thấy cái để ngắm nghía! Thật ra sẽ tốt hơn nếu cậu mơ thấy một chàng hoàng tử đẹp trai ...

– Không, Marinka, các chàng hoàng tử thì tớ chưa từng nhìn thấy trong thực tế hay trong mơ. Mà tớ thường mơ thấy đồng cỏ, nhưng không hiểu sao không có màu xanh lục mà đầy các loại màu sắc khác nhau ... Còn trên trời thì én bay, và tớ bay - cùng với chúng. Chỉ có điều không phải trên máy bay, mà bay thẳng như thế này - không có cánh.

– Thế pháo phòng không không bắn à?

– Vâng, cậu chế giễu đủ rồi đấy! Tớ nói nghiêm túc hẳn hoi! Mà cậu biết rồi, âm nhạc - rất buồn và trang trọng ...

Cuộc trò chuyện của chúng tôi bị gián đoạn bởi trực ban tham mưu. Tôi được triệu tập đến chỗ trung đoàn trưởng.

Evdokia Davydovna đăm đăm nhìn tôi. Tôi đứng ở tư thế "nghỉ" chăm chú lắng nghe nhiệm vụ. Cần khẩn trương đưa ngay một sĩ quan liên lạc đến vị trí của bộ đội mặt đất gần tiền duyên. Đứng cạnh Bershanskaya tôi thấy một người đàn ông bụi bặm mệt mỏi. Chiếc máy bay chở ông bị tiêm kích phát xít tấn công, phi công trọng thương, nhưng còn kịp hạ cánh. Sĩ quan liên lạc được cứu thoát một cách thần kỳ.

Không lâu trước khi màn đêm buông, chúng tôi bay đi ở độ cao sát sạt đầu ngọn cây hướng tới đường tiền duyên. Vị khách của tôi ngồi vào vị trí của hoa tiêu. Chưa kịp bay một vài cây số thì một chiếc tiêm kích lăn xả vào chúng tôi. May thay, nó công kích trượt lần đầu tiên. Tôi không do dự, hạ cánh ngay con "én" xuống con đường đất và hét lên với viên sĩ quan, để ông ta chạy ra xa, còn tôi nằm xuống phía bên kia máy bay, thật may, tiêm kích quân ta vừa đi chiến đấu trở về xuất hiện. Nhìn thấy họ, tên phát xít Đức ngay lập tức từ bỏ mưu toan tiêu diệt chiếc U-2 không có phương tiện bảo vệ của tôi. Tiếp tục chuyến bay, tôi đã hoàn thành nhiệm vụ chính xác.

Tôi còn giữ được một cách kỳ diệu số báo quân đội ngày 23 tháng 7 năm 1942. Báo chạy tít - và đột nhiên tôi thấy: chữ ký quen thuộc - I. Rakobolskaya. Và, giống như một tiếng vọng của ngày xưa, những ngày và đêm ấy tại Olghinskaya sống lại trong dòng tin trên báo, các chuyến bay đêm ném bom bọn phát xít Đức, đang xông tới Rostov trên sông Don.

Dưới đây là những gì viết trong mẩu tin:

Đội ngũ quân nhân tập hợp trong một khu vườn nhỏ ngồi trên cỏ. Trung đoàn trưởng E.Bershanskaya đặt nhiệm vụ chiến đấu cho các kíp bay, chị nêu nhiệm vụ ngắn gọn và rõ ràng:

"Nhiệm vụ của chúng ta - tiêu diệt quân địch co cụm và bến phà tại điểm P." . Tiếp theo đến các chỉ dẫn về độ cao bay, cỡ bom, hướng tiếp cận mục tiêu và thoát ly khỏi nó, các tín hiệu và v.v.

Mở bản đồ, tổ bay một lần nữa kiểm tra sự đúng đắn của hành trình bay đặt ra, những mốc định hướng cụ thể.

Tất cả đã rõ.

- Về máy bay! - đại úy ra lệnh.

... Đúng thời gian dự kiến, cứ mỗi ba phút, những chiếc máy bay ném bom ban đêm xuất phát.

Gần bến phà, trên cả hai bờ ranh giới nước và trong điểm dân cư kề cận, đối phương tập trung nhiều ô tô, xe tăng, xe vận tải, binh lính. Mục tiêu nhanh chóng được tìm ra. Ba kíp bay đầu tiên nối đuôi nhau thả bom phá và bom cháy.

Trở về sau khi hoàn thành nhiệm vụ, chuẩn úy Nadezhda Popova báo cáo:

- Bom SAB gây ra tại chỗ những vụ cháy kéo dài. Kíp bay của thiếu úy Maria Smirnova quan sát thấy tại nơi tập trung xe ô tô có các vụ nổ dữ dội.

Các máy bay ném bom của chúng ta liên tục "làm việc" trên mục tiêu. Họ đổ thứ hàng hóa chết người của mình xuống hang ổ của kẻ thù.

Trung sĩ Ekaterina Piskareva, chuẩn úy Raisa Aronova và Nadezhda Popova, trở về từ phi vụ thứ hai, báo cáo các kết quả ném bom tốt. Sau khi các quả bom của họ phát nổ, một đám khói đen dày đặc bốc cao cuồn cuộn lên không trung: các kho xăng bị đốt cháy.

Động cơ của các máy bay ném bom ban đêm liên tục kêu ầm ầm cho đến tận buổi sáng. Công tác chiến đấu diễn ra căng thẳng.

Vào những đêm này, phần lớn các kíp bay thực hiện ba phi vụ.

Từ Olghinskaya chúng tôi nhanh chóng phải bay chuyển sang Stavropol, tới Petrovskoye.

Kẻ thù mạnh hơn chúng ta, và chúng ta đang phải rút lui. Chúng tôi rút lui nhưng tin rằng sẽ đến thời gian mà quân đội Liên Xô đuổi bọn Đức quốc xã về phía tây, đến tận Berlin.

Tại khu vực Stavropol đã cảm thấy sự gần gụi của Caucasus, và thậm chí có thể nhìn thấy qua mây khói những đường nét thấp thoáng của các đỉnh núi phủ tuyết hùng vĩ. Các sườn núi Kavkaz giá buốt và hiểm trở dường như với chúng tôi là trở ngại lớn nhất mà ở đó chúng tôi sẽ chặn đứng kẻ thù lại và đập chúng tan tành. Trong khi đó, bọn phát xít ném bom dữ dội Pyatigorsk, Mineralnye Vody. Nơi đó, trước đây những người nghỉ dưỡng đi bách bộ nhàn tản bình yên, bây giờ mảnh bom đạn đang bay tứ tung rú rít, các bức tường của các nhà điều trị và nghỉ dưỡng rung chuyển vì các vụ nổ.

Tại ga Elkhotovo nơi trung đoàn của chúng tôi chuyển căn cứ đến, vào ngày đầu tiên tập trung rất nhiều loại máy bay khác nhau. Từ đây chúng tôi bay đi ném bom quân đội phát xít trong đêm, còn ban ngày đi trinh sát tuyến mặt trận.

Phi đội trưởng Sima Amosova giao nhiệm vụ cho tôi và Olya Kliueva vào gần chiều tối, khi trời còn sáng, bay trinh sát tiền tuyến và sự di chuyển của quân đội Đức trong khu vực Mineralnye Vody, Pyatigorsk, Georghievsk. Nhiệm vụ khó khăn và nguy hiểm, nhưng không phải là mới đối với chúng tôi. Sau khi thảo luận với Olga mọi chi tiết, chúng tôi tiến về chỗ máy bay ...

Cách không xa các máy bay của chúng tôi là một trung đoàn máy bay của nam giới. Một trung úy mắt xanh, dáng tầm thước, mái tóc vàng xoăn đến gần chúng tôi. Anh nhìn thấy chúng tôi sắp khởi hành, anh hỏi nhiệm vụ gì, và vô cùng ngạc nhiên về chuyện làm thế nào có thể đi làm một công việc nguy hiểm như vậy trên một chiếc máy bay không có khả năng tự vệ. Vào thời điểm đó tôi đang là trung sĩ. Trung úy lần lượt nhìn tôi và Olga, sau đó nói:

– Chúng sẽ giết bạn mất thôi, cô trung sĩ ơi!

Đáp lại, tôi chỉ nhún vai như nói: tôi biết, mặt trận thì cái gì cũng có thể. Và tôi bắt đầu chuẩn bị cất cánh. Khởi động động cơ, cho chạy thử tất cả các chế độ, lăn bánh ra xuất phát. Anh trung úy giơ tay lên vẫy chúng tôi ...

Khi hoàn thành xong nhiệm vụ, chúng tôi an toàn trở về Elkhotovo, đêm tháng Tám phương nam đã buông xuống mặt đất. Người đầu tiên tôi nhìn thấy, sau khi lăn máy bay đến vị trí ban đầu của nó, vẫn là anh trung úy mắt xanh. Dường như anh đang chờ đợi chúng tôi trở về. Cuộc gặp gỡ với một người đàn ông, sau chiến tranh trở thành người gần gũi và thân thiết của tôi diễn ra như thế đấy ...

Sáng hôm sau, chúng tôi bay đến một sân bay ở khu vực Grozny.

Trong những ngày khó khăn năm 1942, trong khi thi hành một nhiệm vụ đặc biệt, một chiếc tiêm kích phát xít đã bắn vào máy bay của chuẩn úy Nadezhda Popova và trong đợt công kích sau cùng, đã bắn cháy nó. Nadia còn kịp cho máy bay tiếp đất, trèo được ra khỏi ca bin. Chiếc máy bay bốc cháy ngay trước mắt cô ấy.

Mười bảy ngày người nữ phi công mới về được tới trung đoàn của cô. Trong thời gian phiêu bạt khó khăn tìm đường về, cô ấy gặp một nam phi công-tiêm kích Semion Kharlamov, người sau khi bắn rơi một máy bay của đối phương, cũng bị tấn công bởi một máy bay tiêm kích địch. Sau khi hạ cánh khẩn cấp Kharlamov bị thương, cũng giống như Popova, anh tìm đường về đơn vị của mình.

Vậy là trên các con đường mặt trận, hai phi công xuất sắc đã gặp nhau. Và họ đã mang tình cảm tốt đẹp đối với nhau đi qua suốt cuộc chiến tranh.

Trước kia chúng tôi từng đi tới đây nghỉ mát. Phía trên nhà ga, vẫn như mọi khi, mặt trời lên nhuộm các đỉnh núi phủ tuyết bằng ánh bình minh đỏ thắm. Nhưng bây giờ, khách du lịch lúc trời chạng vạng không lên đường đến các đèo Sunzha và Terek nữa.

Trong các hẻm núi vang rền những tràng súng tự động. Bom rơi trên các sườn núi đá. Những buổi hoàng hôn đẫm máu cháy rực không yên ở vùng chân núi.

Các thành phố và làng mạc thanh bình xưa kia - Mozdok, Ischerskaya, Prokhladnaya, Digora, Ardon, Elkhotovo - được liệt kê trong các bản tin như là các địa danh trên tuyến phòng thủ.

Kể từ khi bắt đầu cuộc tấn công mùa hè năm 1942 xuống miền Nam, bọn Hitler hy vọng bằng một đòn đánh thời gian ngắn sẽ chiếm gọn Bắc Caucasus, làm chủ phần phía nam đất nước và sau khi nắm chắc nguồn dầu mỏ, sẽ khiến quân đội của chúng ta không còn nhiên liệu. Bỏ qua mọi tổn thất, chúng ném các sư đoàn xung kích của mình vào khu vực mặt trận này. Tại phương nam đã mở đầu một đầu mối các sự kiện thắt nút chặt chẽ...

Một đạo quân lớn những con thú dữ bọc thép điên cuồng đổ xô đến các trung tâm sống còn của đất nước chúng ta, chà đạp các cánh đồng hoa sông Don Xô viết, - báo tiền tuyến của chúng tôi "Những cánh đại bàng chiến trận" viết. - Mối nguy hiểm nghiêm trọng lơ lửng treo trên Tổ quốc yêu dấu của chúng ta, trên vùng đất miền Nam Liên Xô. Để ngăn chặn nguy cơ này, phá vỡ ý đồ của đối phương, chặn đứng, tiêu hao, sau đó đập tan quân chiếm đóng phát xít Đức - đây là nghĩa vụ thiêng liêng của những người lính Xô Viết.

Các chiến binh của chúng ta, các vị chỉ huy và cán bộ chính trị đã bảo vệ một cách anh hùng và can đảm từng tấc đất quê hương Xô Viết.

Nhưng để chặn đứng và đánh bại quân xâm lược, chúng ta còn phải phát huy mọi lực lượng của mình, nhân lên nhiều lần sức mạnh đòn đánh của chúng ta ...

Lợi ích quốc phòng của Tổ quốc yêu quý đòi hỏi chúng tôi phải chiến đấu căng thẳng đến tột cùng, tăng đến tối đa các phi vụ-xuất kích, ném bom đạt chất lượng cao, trinh sát. Các phi công, hoa tiêu, kỹ thuật viên, cơ khí viên! Tổ quốc chờ đợi ở các bạn những kỳ công mới! Hãy đánh mạnh hơn nữa vào những tên cướp phát xít Đức! Hãy để thảo nguyên vùng cận Donets trở thành mồ chôn bầy dã thú phát xít điên khùng.

... Thời gian này chúng tôi định cư tại một stanitsa đẹp như tranh vẽ Assinovskaya. Máy bay phân tán giữa các cây ăn quả. Để cất cánh người ta sử dụng một sân nhỏ bao bọc ba phía bởi các mương sâu. Để có thể lăn máy bay ra sân cất cánh, phải bắc các cầu qua mương.

Sau những cánh thảo nguyên Stavropol, phải thừa nhận rằng những dãy núi cao làm chúng tôi e sợ. Mọi thứ ở đây có vẻ không bình thường. Chúng tôi không hình dung ra sẽ bay trên núi như thế nào, nơi không có những mốc định hướng quen thuộc, nơi các khoảng trống bằng phẳng lấy làm sân bay giống như những "bãi chăn heo", bao quanh bởi những chướng ngại vật.

Không ngạc nhiên khi để chuẩn bị cho các trận đánh trong môi trường mới, chúng tôi đã phải làm việc đặc biệt kiên trì. Tại Assinovskaya trung đoàn đóng quân đến tháng 1 năm 1943. Ở đây, các cô gái của chúng ta đã kết bạn với cư dân địa phương, nói đùa về mình rằng sẽ cho phép bén rễ sâu. Mặc dù tất cả đều ở nhà tập thể, mỗi người chúng tôi đều có "chị chủ" của mình. Đến nhà chị chủ, chúng tôi thư giãn, tắm rửa, và đôi khi chỉ để nói chuyện, giúp đỡ việc nhà. Các bà chủ, chủ yếu là phụ nữ lớn tuổi đã có chồng, có thái độ đối xử với chúng tôi rất ấm áp, háo hức chờ đợi chúng tôi trở về từ các chuyến bay, hồi hộp và lo lắng về chúng tôi, như đối với thân nhân của họ. Họ không ngừng ngạc nhiên tự hỏi, làm sao mà chúng tôi, những người còn rất trẻ, gần như là các cô gái mới lớn, lại có thể chiến đấu bình đẳng bên cạnh nam giới.

Một lần khi đang chăm chú làm việc, tôi cảm thấy chị chủ nhà đăm đăm nhìn tôi.

– Thế em không sợ phải bay tới chỗ bọn phát xít à? - Đột nhiên, chị phụ nữ hỏi.

– Tất nhiên, sợ chứ - Tôi nói một cách thành thực. - Chẳng qua là em quen với tất cả mọi thứ rồi.

– Hôm qua, chị đã gửi một bức thư cho chồng chị. Có kể về em đấy. Cứ để anh ấy đọc, có lẽ anh ấy sẽ cảm thấy dễ chịu hơn khi biết chúng ta có những cô gái dũng cảm như thế nào.

* * *

Mùa hè đang tàn. Mây ngày càng che phủ bầu trời, và những lúc như vậy thật khó định hướng trong không trung. Và cho đến lúc này, chúng tôi cũng không dễ dàng gì - bởi chưa ai từng bay ở vùng núi - bây giờ công việc của chúng tôi đã trở nên phức tạp hơn. Đặc biệt khó chịu là những luồng không lưu hay biến đổi và sương mù rất dày.

Thời tiết thay đổi nhanh đến mức không có cách nào theo kịp những biến đổi ấy, và đã có lần đường trở về nhà còn khó khăn hơn là ném bom các mục tiêu của địch. Thường thì lúc bạn cất cánh - đêm trong trẻo, dễ dàng định hướng, còn trên đường trở về bạn rơi vào một màn sương mà bạn bay như thể trong một biển sữa, và bạn sẽ phải tiếp đất trong ánh sáng của hỏa tiễn. Còn với sân đậu nhỏ của chúng tôi điều đó thực sự là xấu, chỉ lỡ chút thôi - hoặc đâm xuống mương hoặc chúi mũi, chúi nắp ca bô xuống đất.

Chúng tôi làm việc ở thời điểm này cả từ sân nhảy cóc, từ mà ta gọi sân cất cánh, nằm không xa phi trường - gần với tiền tuyến hơn. Khi đêm xuống, chúng tôi chuyển máy bay của mình về đấy, còn lúc bình minh, sau một đêm chiến đấu, chúng tôi bay trở lại, bay về Assinovskaya.

Bọn phát xít kéo vào khu vực Mozdok nhiều pháo phòng không đến mức mỗi kíp bay không thể tránh khỏi lưới lửa cao xạ. Kẻ thù đã bắt đầu thích nghi với chiến thuật của chúng tôi. Chúng tôi cần khẩn trương áp dụng một số hình thức và phương pháp chiến đấu mới.

Cho đến bây giờ, chúng tôi đã hành động đơn lẻ. Với những chiếc máy bay đơn lẻ bọn Hitler dễ dàng đối phó hơn. Do đó, phương pháp mới - bay theo cặp, - được quyết định áp dụng. Bản chất của phương pháp này là như sau. Phi hành đoàn đầu tiên mở hết ga bay qua mục tiêu, khêu ngòi hỏa lực bắn vào mình và đánh lạc hướng kẻ thù, còn phi hành đoàn thứ hai, theo sau với gián cách thời gian một phút rưỡi đến hai phút, liệng tới mục tiêu quy định với động cơ nghẹt tiếng và đúng lúc đó thì thả bom. Nếu đối phương chuyển làn hỏa lực sang chiếc bay sau, khi đó chiếc bay đầu sẽ quay lại tấn công mục tiêu.

Việc thử nghiệm phương pháp này người ta giao phó cho Nadia Popova cùng hoa tiêu Katya Ryabova và tôi cùng Olya Klyueva. Đến lúc ấy chúng tôi đã bay cặp hoàn hảo với Popova, chúng tôi đã thiết lập được một sự hiểu biết lẫn nhau hoàn toàn trong không trung. Điều này rất quan trọng cho sự thành công trong bất kỳ công việc nào. Trước chuyến bay, chúng tôi suy nghĩ cẩn thận tất cả các phương án tiếp cận mục tiêu và hành động của cả hai kíp bay. Đối tượng để ném bom cũng không dễ - bến phà qua sông Terek ở Mozdok. Bến phà này rất quan trọng đối với bọn phát xít Đức, vì vậy chúng bảo vệ nó rất chắc chắn bằng các phương tiện phòng không. Đột phá tới bến phà là vô cùng khó khăn, không chỉ ban ngày, mà còn cả ban đêm.

Theo kế hoạch kíp bay chúng tôi bay đầu tiên và khêu ngòi hỏa lực địch về mình. Việc bắt đầu ném bom được ủy thác cho Popova. Khoảng gián cách thời gian giữa các máy bay phải giữ rất nghiêm ngặt.

So đồng hồ xong, chúng tôi tản về các máy bay. Bershanskaya đích thân cho phép chúng tôi cất cánh lên không trung. Chúng tôi lập tức nhận ra rằng: ban chỉ huy cũng lo lắng cùng với chúng tôi. Vâng, điều đó có thể hiểu được: các kíp bay của chúng tôi xử lý được nhiệm vụ, - nghĩa là, một chiến thuật mới chịu được thử thách. Trong mọi trường hợp, sự thất bại đầu tiên có thể làm tiêu tan niềm tin của các phi công và hoa tiêu vào chiến thuật mới. Nghĩa là, chuyến bay cần phải diễn ra thắng lợi. Nói cách khác, cần phải đặt để, như các vận động viên nói.

Đây rồi các mốc định hướng quen thuộc. Dòng sông lấp loáng như một dải băng mờ bạc. Chúng tôi vượt qua đường tiền duyên ở độ cao 1200 mét. Chúng tôi cần phải ở trên mục tiêu đúng giờ. Đã đến lúc! Tôi đẩy cần lái xa mình, thêm cửa gaz, và chúng tôi lao vút tới mục tiêu ẩn trong bóng tối. Tuyến phòng vệ của kẻ địch im lặng đáng ngờ. Hãy bắt đầu nhanh lên đi nào! Tất nhiên, không dễ chịu gì khi các đèn chiếu phòng không làm lóa mắt mình, còn pháo cao xạ bắn về phía mình từ tất cả các hướng. Nhưng sự không biết còn tệ hơn, khi mà ta chẳng biết kẻ thù ở đâu và hắn nghĩ gì.

Bạn có thể làm quen với tất cả mọi thứ: hỏa lực pháo bắn ác liệt, tiếng rít của mảnh đạn, các lỗ rách trong hai tầng cánh, vũ điệu điên dại của bóng tối và ánh sáng, các cuộc hạ cánh ban đêm, khi mặt đất được đoán ra qua giác quan thứ sáu đặc biệt. Bạn quen với tất cả những gì giấu trong mình mối nguy hiểm rõ ràng: bản thân sự nguy hiểm không quá khủng khiếp nếu bạn nhiều lần đối mặt, rồi vượt qua nó. Đồng thời, người ta không thể cưỡng lại được cảm giác ngột ngạt của sự chờ đợi mối hiểm nguy. Dù tôi đã bay bao nhiêu đi nữa và đã từng lâm vào những tình huống khó khăn thế nào, thì đối với tôi sự linh cảm về mối nguy hiểm luôn luôn khủng khiếp hơn so với bản thân sự nguy hiểm.

Đột nhiên một cơn bão lửa bủa vây con sên bay của chúng tôi. Bầu trời bắt đầu giằng xé hỗn loạn bởi những luồng đèn chiếu. Tôi lái máy bay bay ngoằn ngoèo hình rắn lượn, tránh bên trái rồi tránh bên phải. Không thể để cho kẻ thù tóm được chiếc U-2 trong một thời gian dài tại điểm giao cắt của các chùm đèn chiếu và vào đúng lúc khi mà điều này rất mạo hiểm, đòi hỏi phải "dắt mũi" các vận hành viên đèn chiếu lâu hơn nữa. Bởi nhiệm vụ chính của tôi khi đó là đảm bảo cho máy bay của Popova tiếp cận mục tiêu.

Đạn trái phá ngày càng giăng dày đặc. Mảnh đạn cao xạ xé rách cánh máy bay, và thật không hiểu được cho đến giờ nó chưa chạm vào chúng tôi, rơi trúng vào động cơ. Nhưng đằng sau chúng tôi ánh chớp các vụ nổ đã bùng lên. Máy bay của chúng tôi bỗng chốc bị bóng tối bao phủ, đạn cao xạ ngừng bắn.

– Popova và Ryabova đã làm việc rồi! - Olga hét lên. - Bây giờ đến lượt chúng ta. Gặt nhanh lên!

Và tôi "gặt". Tôi lấy độ cao và liệng tới mục tiêu từ phía sau. Bom rơi chính xác. Một lần nữa súng cao xạ nổ giòn, lưỡi dao sắc lẻm của chùm đèn chiếu xé toang bầu trời đêm. Nhưng quá muộn rồi. Nhiệm vụ đã hoàn thành, chúng tôi lấy hướng bay về phi trường của mình.

Vào cùng đêm ấy, còn vài cặp phi hành đoàn nữa bay thành biên đội hai chiếc đi ném bom. Một phương pháp mới đã hoàn toàn tự chứng tỏ được bản thân.

* * *

Bất kỳ hành động nào của chúng tôi, đặc biệt là hành động theo cặp, nhất thiết ngụ ý đến sự hiệp đồng chiến đấu chắc chắn giữa các kíp bay, đến kỹ năng hỗ trợ lẫn nhau. Và trong thực tế, chúng tôi phải có một sự gắn kết rất mạnh. Không có trường hợp nào hay có ai trong số nữ phi công bỏ bạn gái trong cơn nguy hiểm. Phương châm hoạt động "hãy hy sinh bản thân, và giúp đỡ đồng đội" đối với chúng tôi đã trở nên một đạo luật bất biến. Đôi khi nó giúp các phi hành đoàn ra khỏi những tình huống khó khăn nhất một cách an toàn.

Nhiều người trong chúng tôi đã trở thành những chiến sĩ được tôi luyện. Trong những đêm mùa thu dài dằng dặc, đôi khi phải thi hành 8-10 phi vụ. Các nữ phi công theo nghĩa đen còn không leo được ra khỏi cabin, đặc biệt là khi người ta giao cho chúng tôi "các đêm tối đa" - với số lượng tối đa các phi vụ chiến đấu cho mỗi kíp bay. Hoa tiêu báo cáo về việc thi hành nhiệm vụ tại đây, ngay tại máy bay. Các kỹ thuật viên và quân khí viên tiếp nhiên liệu cho máy bay và treo bom.

Một trong những đêm như thế chúng tôi phải ném bom Mozdok. Máy bay của chỉ huy phó phi đội Olga Sanfirova với hoa tiêu Rufa Gasheva đã gần kề mục tiêu thì bị tóm bởi các luồng đèn chiếu và rơi vào một lưới lửa phòng không chéo cánh xẻ. Dù nữ phi công cơ động thế nào, chị cũng không thể thoát khỏi không gian được chiếu sáng bởi các đèn chiếu. Tình trạng của "cánh én" dường như vô vọng. Rồi thì một trong những viên đạn pháo sẽ phải găm trúng nó. Sanfirova giảm mạnh độ cao. Đúng thời điểm này, trên lối tiếp cận cùng một mục tiêu là chỉ huy biên đội Nina Raspopova với hoa tiêu Larisa Radchikova. Thấy Sanfirova và Gasheva gặp nguy hiểm, các bạn gái lao đến giúp đỡ. Raspopova quyết định thu hút hỏa lực của kẻ thù về mình. Hạ độ cao xuống đến mức giới hạn, chị hướng chiếc U-2 của mình tới các dàn đèn chiếu Đức. Trên mặt đất bùng lên một tiếng nổ lớn. Lợi dụng sự lúng túng của kẻ thù, Olga Sanfirova đưa chiếc máy bay của mình ra khỏi khu vực hỏa lực. Các vận hành viên đèn chiếu chuyển làn chiếu sang máy bay của Raspopova. Các khẩu pháo tăng cường nhả đạn. Ra khỏi lưới lửa, Sanfirova và Gasheva từ độ cao 700 mét bắt đầu ném bom các khẩu đội pháo cao xạ của bọn phát xít Quốc xã. Một trong những khẩu đội im bặt ...

Trong khi diễn ra cuộc giao tranh bất bình đẳng giữa hai chiếc máy bay gần như không có vũ trang bảo vệ với các pháo thủ cao xạ, thì các kíp bay khác của chúng tôi xuất hiện. Tất cả vội vã đến trợ giúp các đồng đội. Tanya Makarova với hoa tiêu Vera Belik, khi thấy máy bay của Raspopova đang bị bắn dữ dội, bị bóp nghẹt bởi các chùm đèn chiếu, cố gắng chế áp hỏa lực phòng không bằng bom. Nhưng đột nhiên, chiếc U-2 của Raspopova bắt đầu giảm độ cao mạnh, và lượn về phía lãnh thổ của mình. Để hiểu chuyện gì đã xảy ra là không thể: hoặc là bọn Hitler đã bắn trúng máy bay, hoặc là các cô gái bị thương. Một lần nữa, các kíp bay đang tiếp cận lại nối đuôi nhau tiếp tục tấn công các hỏa điểm cao xạ và đèn chiếu phòng không, các vị trí tập trung sinh lực và khí tài của kẻ thù.

Cắt bom xong, các cô gái của chúng ta quay trở lại sân bay. Nina Raspopova cùng với Larisa Radchikova không bay về sân bay căn cứ. Phải chăng vì cuộc sống của bạn gái mà họ phải trả giá bằng cuộc sống của mình? Nỗi sợ hãi của chúng tôi tỏ ra vô căn cứ. Ngay sau đó ban tham mưu sư đoàn thông báo rằng đã tìm thấy các nữ phi công. Và sau một thời gian thì Nina và Larisa về đến trung đoàn.

Báo cáo Bershanskaya của các cô gái rất ngắn gọn. Trong trận đánh mảnh đạn cao xạ làm họ bị thương. Thùng xăng thủng một lỗ. Do thiếu nguồn nuôi mà động cơ ngừng làm việc. Chiếc máy bay nhanh chóng mất độ cao. Raspopova quyết định không điều khiển máy bay về đến chỗ các đơn vị tiền phương quân ta mà bay về phía Terek.

– Tại sao? - Bershanskaya ngạc nhiên.

– Tôi muốn đánh chìm phà ...

May mắn thay, xảy ra một chuyện gần như không thể tin được: một luồng không lưu đã giải cứu các cô gái. Khi cách mặt đất còn không quá mười mét, luồng không khí này đã nâng cánh "chim én" và đưa nó vút qua vị trí của đối phương. Người nữ phi công tiếp đất ở vùng đất trung lập.

– Đó là tất cả ... - Raspopova kết thúc câu chuyện. Ngày hôm sau, chúng tôi phát hiện ra rằng vì tính khiêm tốn Nina im lặng không nói nhiều chuyện khác. Khi máy bay hạ cánh, phát xít Đức nã súng dữ dội vào nó. Các cô bạn gái bò sang một bên để chờ ngớt đạn, nhưng đi hẳn thì họ không đi. Các cô gái hy vọng rằng sớm hay muộn các chiến sĩ bộ binh cũng bò đến chỗ máy bay và nhờ họ giúp sức, chiếc U-2 có thể kéo ra xa kẻ thù hơn. Nhưng không ai đến giúp, mà sức phi công cứ giảm xuống mãi - cho chị biết mình đã mất máu nhiều. Khi không thể chịu nổi, các cô gái đã mất sức cố bò về phía quân mình. Lính bộ binh đã lượm được các cô gái ở tiền duyên Họ muốn gửi ngay các cô đến bệnh viện, nhưng các cô bạn gái thẳng thừng từ chối và yêu cầu được đưa về trung đoàn.

... Trong tháng 8 tôi được bổ nhiệm biên đội trưởng và Klyueva - hoa tiêu biên đội. Trong biên đội của tôi có kíp bay của Nadia Troparevskaya và Nina Khudyakova với các hoa tiêu Lida Svistunova và Katya Timchenko. Lúc đầu, tôi cảm thấy rất bối rối vì nhiệm vụ mới. Khudyakova và Troparevskaya đều lớn tuổi và có kinh nghiệm hơn tôi. Tôi chia sẻ những băn khoăn của tôi với Bershanskaya.

– Chechneva, em biết tự phê bình là không tồi, - Evdokia Davydovna nói. - Phẩm chất này sẽ giúp em trở thành một chỉ huy tốt. Tuy nhiên, mệnh lệnh đã ban hành, và cần phải thực hiện nó. Đi tiếp quản biên đội đi em.

Evdokia Davydovna cả lần này cũng đã đúng. Nina Khudyakova và Nadia Troparevskaya không hề tỏ ra có một chút bóng dáng nào không hài lòng với sự bổ nhiệm tôi. Họ là những người đầu tiên chân thành chúc mừng tôi. Không chỉ có vậy. Tôi chìm ngập trong vai trò mới, và Troparevskaya cùng Khudyakova đã giúp bảo trợ ngầm cho tôi. Điều ấy các chị làm rất tế nhị, nhưng dẫu sao tôi vẫn nhận ra và rất biết ơn những người bạn gái đã giúp đỡ mình.

* * *

Vào giai đoạn đó, địch không còn tiến hành các chiến dịch tấn công quy mô lớn, nhưng các trận đánh vẫn không ngừng lặng. Trung đoàn của chúng tôi lúc đó hiệp đồng với Quân đoàn bộ binh 11, đang bảo vệ các đường tiếp cận tới Ordzhonikidze và Grozny. Chúng tôi cũng đã quen với những dãy núi và trong một đêm bay đi ném bom năm hoặc sáu lần vào thời điểm tháng Tám - Tháng Chín. Sau khi hạ cánh, các phi công không rời máy bay mà thông tin về kết quả tác chiến cho cán bộ tham mưu ngay tại sân bay, trong khi đó các kỹ thuật viên kiểm tra các máy bay và nạp bổ sung nhiên liệu cho chúng, còn các quân khí viên thì treo bom.

Công việc căng thẳng đã bắt đầu ảnh hưởng đến khí tài, động cơ ngày càng ọc ạch, mặc dù chúng tôi đã cố gắng hết sức để kéo dài đời phục vụ của chúng. Hầu như tất cả các loại sửa chữa, kể cả trung tu, các chuyên gia của chúng tôi đều tự mình thực thi. Tuy nhiên, vào tháng Chín một số máy bay đã phải bay đến các xưởng dã chiến để "chỉnh sửa". Ira Sebrova và Olga Sanfirova là những người đầu tiên trong số chúng tôi lâm vào cảnh kỵ sĩ không có ngựa. Sau các chị, tôi và Katya Titova bay đến Khachmaz, nơi đặt các xưởng sửa chữa. Nhưng sự chán nản của chúng tôi không kéo dài lâu. Tập thể xưởng sửa chữa máy bay dã chiến 44 (PAM), do Fedor Stepanovich Babutskin lãnh đạo, rất quan tâm đến các đơn đặt hàng của trung đoàn nữ không quân. Máy bay xuất khỏi xưởng sửa chữa thường là trước thời hạn ấn định.

Kể từ đó, tin vào những kỹ năng và sự nhiệt tình của tập thể các xưởng sửa chữa, khi gửi máy bay đến Khachmas chúng tôi không còn sợ cảnh trong một thời gian dài không có việc làm: máy bay của chúng tôi được sửa chữa rất nhanh chóng. Vào hôm trước dịp kỷ niệm lần thứ 25 ngày thành lập Đoàn Komsomol, tập thể lao động PAM đã chuẩn bị và trao tặng trung đoàn một chiếc U-2 mới. Người ta trao nó cho một trong những kíp bay xuất sắc nhất - Tanya Makarova và Vera Belik.

Qua chiến trận, kỹ năng của các nữ phi công chúng tôi đã phát triển lên. Bây giờ phi công của các trung đoàn kế bên, khi gặp các cô gái, họ tán dương các cô là những con chim nhà trời. Giữa trung đoàn nữ của E.D. Bershanskaya và trung đoàn nam của K.D. Bocharov, cũng bay trên U-2, đã nảy sinh một tình bạn tiền tuyến vững bền. Nhưng tình bạn trên mặt đất này không ngăn cản chúng tôi là các đối thủ cạnh tranh quyết liệt trên không trung. Giữa hai trung đoàn của chúng tôi đã diễn ra cuộc ganh đua bền bỉ giành ngôi vị quán quân trong sư đoàn.

Vào tháng Chín, chúng tôi đã tổng kết những kết quả chiến đấu đầu tiên. Từ 2 tháng 7 - 5 tháng 8 phi công trung đoàn bay 711 phi vụ ban đêm, kết quả gây ra 58 vụ cháy, 16 vụ nổ mạnh, phá hủy hai bến phà lớn qua sông và tiêu diệt nhiều hỏa điểm cao xạ và đèn chiếu phòng không. Tuy nhiên, những số liệu này còn xa mới đầy đủ. Xác minh chúng thường phải nhờ trinh sát mặt đất giúp.

Vào tháng Chín năm 1942, trong những hẻm núi Caucasus tiếng gầm của súng đại bác không ngừng nghỉ: ném toàn bộ các đội dự bị mới vào trận, bọn Hitler điên cuồng lao đến Grozny và Baku.

Trung đoàn nữ không quân lúc đó đóng căn cứ trong khu vực dãy núi Sunzha. Từ đây, chúng tôi xuất kích thường xuyên tấn công điểm tập trung sinh lực và khí tài của kẻ thù trong các khu vực Mozdok, Kizlyar, Prokhladnyi.

Mỗi đêm, những chiếc U-2 của chúng tôi bay đi tiền duyên ném bom xuống nơi tập kết khí tài và sinh lực kẻ thù. Nhưng đôi khi bạn phải quay về mang theo lượng bom chưa dùng. Điều đó xảy ra khi mục tiêu bị sương mù hoặc những đám mây thấp phủ kín. Trong tình hình này, chúng tôi được liên tục khuyến cáo hãy trở về căn cứ của mình. Nhưng vẫn ...

Tôi đã chứng kiến trung đoàn trưởng E.D.Bershanskaya nghiêm khắc trừng phạt chính ủy phi đội Irina Dryaghina như thế nào vì chị ấy đã cố gắng vượt qua dãy núi Tersky đến mục tiêu khi trên sườn yên ngựa của dãy núi có mây mù dày nhiều lớp. Ý tưởng này đặc biệt nguy hiểm bởi vì sự việc diễn ra trong tháng mười hai, chiếc máy bay có thể bị đóng băng trong phút chốc và trở nên không thể điều khiển nổi.

Cũng phải nói thêm, những tình huống như vậy Ira rơi vào không phải chỉ một lần, nhưng lần nào cũng kết thúc may mắn, thậm chí cả chuyện hạ cánh tại một sân bay lạ...

* * *

Chúng tôi đã trở thành những người lính, những người lính mạnh mẽ và dũng cảm. Thậm chí trong các biên niên sử báo chí có viết về nhiều người một cách trang trọng:

Trong cánh rừng nhỏ phía nam địa điểm V. kẻ thù tập trung nhiều lực lượng bộ đội mô tô cơ giới hóa của chúng. Đồng thời tại ga N. trinh sát của chúng ta đã phát hiện một số đoàn tàu chở binh lính và hàng hóa. Các đội dự bị của quân thù di chuyển gần nhà ga này, dọc theo các con đường và qua bến phà.

Bộ chỉ huy đặt ra cho các kíp bay thuộc phân đội của đại úy T. Bershanskaya nhiệm vụ: tiêu diệt cụm sinh lực và khí tài địch tại các địa điểm kể trên.

Suốt đêm các kíp bay chiến đấu làm việc căng thẳng. Hầu như tất cả họ đều thực hiện hai phi vụ chiến đấu với bán kính hoạt động tới hạn.

Chịu cuộc ném bom đặc biệt trúng đích là khu rừng - nơi tập kết các xe tăng và bộ binh cơ giới địch. Phi hành đoàn của phi công Polina Makagon cùng hoa tiêu Vera Belik sau khi ném bom đã quan sát thấy một vụ nổ lớn và đám cháy với khói trắng đặc trưng cho trường hợp xe tăng cháy. Sức nổ lớn và đám cháy phát sinh do trận ném bom của các kíp bay Tatyana Makarova, Olga Sanfirova và những kíp bay khác.

Đồng thời với sự kiện trên, một loạt kíp bay giáng liên tiếp nhiều đòn công kích xuống kẻ thù tại các địa điểm N. và bến phà qua sông K.

Các kíp bay của các phi công Nina Khudyakova với hoa tiêu Ekaterina Timchenko, Marina Chechneva với hoa tiêu Olga Klyueva, khi thoát ly mục tiêu, đã nhìn thấy các trái nổ của họ lao vút xuống nơi kẻ thù tập trung thế nào, các đám cháy bùng lên với sức mạnh ra sao...

Và cứ như vậy hằng đêm. Ban ngày, từ phi trường " nhảy cóc" của chúng ta, các cánh chim ó xuất phát liên tục tấn công kẻ thù. Vào lúc chạng vạng thay thế họ là các máy bay ném bom-săn đêm. Và khi đó phi trường sống dậy, lóe lên các ánh đèn màu đa sắc.

* * *

Ngày 27 Tháng Chín năm 1942, chúng tôi nhận được những phần thưởng tiền tuyến đầu tiên. Tôi được trao Huân chương Cờ đỏ. Hoa tiêu của tôi Olya Klyueva - Huân chương Sao Đỏ. Nhiều người khi đó cũng được nhận huân chương. Nhưng tôi đặc biệt vui mừng cho kỹ thuật viên của chúng tôi Katya Titova. Chúng tôi mang ơn về nhiều mặt những người như cô, những người lao động khiêm tốn, không dễ nhận ra, đảm bảo cho chúng tôi đạt được những thành công của mình. Như các bác sĩ, họ liên tục cầm tay đo mạch đập trái tim thứ hai của chúng tôi. Và trái tim có sức mạnh hơn một trăm mã lực đó không bao giờ chơi khăm chúng tôi, dù chúng ta thường không thương xót nó. Cuộc chiến đấu càng căng thẳng quyết liệt, các cơ bắp hùng mạnh bằng thép của nó càng khỏe.

Trong những ngày tháng chín, tôi được nếm trải không chỉ có niềm vui, mà còn cả một nỗi đau lớn, chúng tôi nghe được tin về cái chết của Valerya Khomyakova. Chúng tôi chia tay với Lera tháng 5 năm 1942. Con đường phục vụ quân đội của chúng tôi đã rẽ về các ngả khác nhau: tôi bay cùng trung đoàn của mình ra mặt trận của Phương diện quân Nam, còn chị được bổ nhiệm làm phó chỉ huy phi đội của trung đoàn nữ không quân tiêm kích.

Ngày và đêm, cùng với các bạn gái của mình, Valeria canh giữ Saratov từ trên không. Do thực hiện mẫu mực các nhiệm vụ chiến đấu, ban chỉ huy đã nhiều lần tuyên bố cảm ơn chị.

Tôi tự hào rằng người bạn gái của tôi trung úy Valerya Khomyakova là người phụ nữ đầu tiên trên thế giới, bắn hạ một máy bay địch trong không chiến ban đêm. Chuyện xảy ra vào đêm sang ngày 25 Tháng Chín năm 1942, khi một tốp máy bay ném bom Ju-88 của địch đột phá vào Saratov. Thế mà vài ngày sau đã không còn Valeria. Chị hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ chiến đấu của ban chỉ huy.

Vậy là vẫn chưa xong bức thư viết cho mẹ, bắt đầu trước khi xuất kích. Đã gián đoạn giữa chừng cuộc trò chuyện thân mật của chị với Olga Shakhova về hạnh phúc, về tương lai ...

Đối với tất cả những ai biết và yêu Valerya - mà không thể không yêu chị, - chị mãi mãi không chỉ là một nữ phi công tuyệt vời. Đối với tôi và các bạn đồng đội của tôi, trong hình ảnh của chị có sự hòa quyện hữu cơ những phẩm chất công việc và phẩm chất con người tuyệt đẹp, chất nữ tính đáng yêu, lòng quyết tâm, sự tận tụy với nhiệm vụ, lòng dũng cảm không biết ranh giới. Valeria là một con người có tâm hồn lớn và một trái tim rộng mở, vị tha và biết hy sinh quên mình trong tất cả mọi việc: trong sự nghiệp phục vụ ngành hàng không, trong tình bạn, tình yêu ...

Ký ức về Valeria còn sống mãi. Tôi đã có cơ hội thêm một lần khẳng định điều này khi cách đây không lâu, tôi đến thăm Viện Công nghệ hóa học Moskva, nơi chị học tập và tại đây, theo yêu cầu của sinh viên và giảng viên, tôi đã kể khá lâu về cuộc đời ngắn ngủi nhưng vinh quang của chị.

Đồng đội tại Câu lạc bộ hàng không vẫn nhớ Valerya, câu lạc bộ mà chị từng làm việc trước chiến tranh. Các bạn gái trong chiến đấu vẫn nhớ. Và tôi tin - các thế hệ thanh niên mới sẽ biết về chị.

* * *

Mùa thu đến. Trời mưa không ngớt. Nhưng chúng tôi vẫn làm việc không ngơi nghỉ. Đó là những chuyến bay khó khăn. Mục tiêu đôi khi hoàn toàn bị bao phủ bởi mây hay sương mù. Chúng tôi tìm thấy một cửa sổ và cố gắng bằng mọi cách để hoàn thành nhiệm vụ. Tuy nhiên mỗi lần xuất kích trong những hoàn cảnh khó khăn như vậy, chúng tôi lại có thêm kinh nghiệm, giúp phát triển chiến thuật chiến đấu chống lại kẻ thù.

Hoạt động rất thành công trong những ngày đó là kíp bay Nadezhda Popova và Yekaterina Ryabova. Không phải ngẫu nhiên báo tiền tuyến nhiều lần viết về họ, không ngẫu nhiên mà người ta lấy họ làm ví dụ cho các nữ phi công và hoa tiêu khác.

Nadia Popova - một cô gái mắt xanh xinh đẹp, giàu nữ tính và tinh tế - tất cả chúng tôi đều yêu mến. Tôi đã kết bạn với cô ấy kể từ những ngày đầu tiên có mặt ở trung đoàn. Chúng tôi đã nhiều lần giải cứu cho nhau, điều đó đưa chúng tôi đến gần nhau hơn ...

Trong ô cửa sổ mở rộng của nhà tập thể của chúng tôi có thể nhìn thấy vầng trăng có khuôn mặt rỗ hoa đang bị vướng trong đám cành cây, trong khi phía dưới, dưới mặt trăng hiện ra những đường nét các dãy núi, và trong bầu trời đêm xanh thẫm lấp lánh những ngôi sao vui tươi.

Trong ngày hôm đó không hiểu sao có một thời gian dài không có nhiệm vụ tác chiến từ ban tham mưu sư đoàn đưa xuống. Trong lúc nhàn rỗi, như thường lệ, chúng tôi mơ mộng về tương lai.

Tựa khuỷu tay lên bệ cửa, Evghenya Rudneva trầm ngâm nhìn vào khoảng xa xăm. Tôi và Nadia Popova ở bên cạnh cô.

– Tuyệt làm sao, các cô gái ơi! - Evghenya say mê nói. - Các bạn thấy không - Vũ trụ đấy. Và Mặt Trăng, và Trái Đất của chúng ta, còn chúng ta - là những sinh thể nhỏ nhoi chiến đấu để sinh tồn - toàn thể Vũ trụ này ... - Zhenya dừng lại, khuôn mặt nhợt nhạt của cô bỗng chốc tràn ngập một nụ cười rạng rỡ. - Hôm nay, chúng ta bay trên máy bay U-2 giữa những chùm đạn cao xạ nổ ran của bọn phát xít. Còn khi chúng ta đập tan kẻ thù, sẽ đến lúc chúng ta nhất định sẽ phóng lên những con tàu không gian. Chúng sẽ bay xung quanh Trái Đất, Mặt Trăng, Sao Hỏa .. Các cô gái, tại sao các bạn lại im lặng? Mặt Trăng đã làm các bạn mê mẩn rồi, hay làm sao? ..

– Không, Zhenechka ơi, không phải mặt trăng ... Chẳng qua khi ta thấy bên cạnh có một điều tuyệt vời, ta chỉ muốn im lặng mà thôi ...

Rudneva rời khỏi cửa sổ.

– Tuyệt vời nhất, theo ý tớ, là thi ca chân chính ... Bây giờ đang là mùa thu. Pushkin rất yêu mùa thu. Tớ cũng rất thích. Biết bao ý nghĩ xâm chiếm tâm trí con người vào mùa này trong năm! Vây quanh ta là một nỗi sầu nhớ mơ màng và một nỗi buồn êm dịu biết bao ... - Zhenya ngừng lại, suy nghĩ về một điều gì đó riêng tư.

– Thế còn chúng ta, trên thực tế, chúng ta chán nản ư, các cô gái? Các cô buồn chuyện gì? Về chuyện quá khứ sao? Bởi lẽ chúng ta còn trẻ, vẫn còn cả một tương lai phía trước chờ ta. - Nadia Popova khẽ khàng nói nhưng rất thấm thía. - Ngẩng đầu lên, các bạn gái ơi! Tốt nhất hãy nhớ lại những bài hát nào mà ta hằng hát vào mùa thu. Tiếc thật, không có guitar ... Thật ra, có thể không cần có nó. Hãy nhớ:

Tôi đã nếm trải những mong muốn của mình, tôi đã thôi yêu những giấc mơ của tôi. Chỉ còn lại với tôi niềm đau, trái quả của con tim trống vắng ...

Tuy nhiên, hát mà không có guitar không hát được nhiều. Một lần nữa, sự im lặng lại ngự trị trong phòng. Một lần nữa lại vang lên giọng nói nhẹ nhàng và bí ẩn của Zhenya Rudneva. Cô ấy tiếp tục dòng ngẫu hứng đẹp đẽ của mình:

– Rừng bừng lên trong màu đỏ thắm đầu tiên, và lặng lẽ trôi trong không gian đi về đâu đó những sợi tơ bạc...  Những ngôi sao huyền bí lấp lánh quyến rũ và rực sáng hơn trên nền trời ...

– Mà không hiểu sao bỗng nhiên lại muốn khóc - Olga Klyueva buồn bã thêm vào. - Tớ  muốn hát nữa không thôi những bài hát khác, nhất là - những bài hát u sầu ...

– Tại sao về mùa thu tất cả xung quanh lại nhuộm vàng - ý nghĩ của các bạn gái Zhenya Rudneva vẫn tiếp tục. - Cả thảm lá vàng rơi như cơn mưa chầm chậm trong Vườn Mùa Hè, cả ánh sáng nhợt nhạt của ráng chiều trên sông Neva, cả đôi cánh của loài chim trong ánh mặt trời lặn, cả những đỉnh núi xa xôi kia... Và cả bản thân mùa thu dường như cũng là một con chim vàng khổng lồ nằm xòe cánh trên mặt đất...

Những ngày lễ tháng Mười sắp đến lúc nào mà không hay. Không lâu trước dịp lễ, Tư lệnh Phương diện quân đại tướng I.V.Tyulenev và Tư lệnh Tập đoàn quân Không quân 4 thiếu tướng Không quân K.A.Vershinin đến thăm trung đoàn. Ivan Vladimirovich không thích chúng tôi vận quần dài. Ông nói rằng không cần thiết phải để phụ nữ mặc quần dài quân phục của nam giới, và ngay lập tức ra lệnh may cho toàn bộ quân nhân bộ váy len, áo va-rơi và ủng bôc-can.

– Một khi trung đoàn của các cô là trung đoàn nữ, vậy thì các cô phải là phụ nữ về tất cả mọi mặt - vị tướng nói với chúng tôi. - Nếu không, chính các cô sẽ quên rằng mình thuộc phái đẹp.

Sau khi trao tặng thưởng cho các cô gái, các vị khách ra đi.

Chẳng mấy chốc chúng tôi đã nhận được quân phục mới. Thời gian đến dịp lễ chỉ còn vừa đủ, và chúng tôi tích cực chuẩn bị cho nó. Bác sĩ trung đoàn Olga Zhukovskaya chỉ biết kêu giời và đưa tay lên vò đầu, khi chị nhìn thấy các nghệ sĩ của chúng ta tiêu tốn một số lượng lớn gạc và quinacrine như thế nào.

– Hãy thương xót, các cô gái ơi! - Chị năn nỉ. - Chớ có may cho mình những chiếc saraphan lộng lẫy như thế chứ.

Cuối cùng tất cả mọi thứ đã sẵn sàng. Buổi tối, các vị khách đến - các người anh em của chúng tôi từ trung đoàn của K.D.Botcharov và toàn thể ban chỉ huy sư đoàn 218 đứng đầu là D.D.Popov nay đã mang quân hàm thiếu tướng. Trong hội trường nhỏ của câu lạc bộ tạm thời của chúng tôi như nêm cối, đến nỗi táo có chín cũng chẳng có chỗ mà rơi. Nhưng như người ta nói, dù chật thì chật nhưng chớ tức điên!

Mọi thứ diễn ra đúng như sắp đặt. Chiến tranh không loại trừ được sự nghỉ ngơi ra khỏi cuộc sống của chúng tôi. Nó dứt chúng ta ra khỏi gia đình và những người thân, ném chúng ta đi các hầm hào, công sự, sân bay tiền tuyến, các vùng hậu phương xa và gần, nhưng không thể tước đoạt điều quan trọng nhất của tâm hồn chúng ta - lòng khao khát sống, tình yêu với cuộc sống. Ngược lại, nó còn làm cho cảm giác ấy sắc bén hơn, bắt mỗi người hiểu đầy đủ hơn một sự thật đơn giản nhưng tuyệt vời - rằng anh (chị) ta là một con người, và không có gì thuộc về con người lại xa lạ với mình.

Và khi Valya Stupina, sau khi khai mạc buổi tối lễ hội, kết thúc bài phát biểu của mình bằng bài hát "Trong hầm trú ẩn", hội trường lặng đi trong khoảnh khắc. Trong những ca từ giản dị, không trau chuốt của bài hát này, chúng tôi nhận ra số phận của mình. Giống như người anh hùng không tên tuổi của bài hát, mỗi người bất chấp cơn bão tuyết khốc liệt của cuộc chiến, vẫn nhớ về bầu trời xanh thẳm và ánh nắng mặt trời, về hạnh phúc, về tình yêu, về tất cả mọi thứ mà vì nó anh ta không ngủ đủ giấc, đóng băng trong các chiến hào, xông lên tấn công và, nếu cần thiết, lấy ngực mình lấp lỗ châu mai lô cốt kẻ thù.

Cô gái mặc quân phục đã hát về điều gì, những ý nghĩ và tình cảm nào mà bài hát làm nảy sinh nơi khán giả. Trên thực tế các bài hát ở mặt trận là người bạn đồng hành không thay đổi của chúng tôi, một người bạn trung thành, nó vẫy gọi và dẫn dắt ta, giúp ta sống và chiến đấu. Thông thường, trước các chuyến bay, khi hoàng hôn dày đặc của đêm phương nam buông xuống trên trái đất, chúng tôi tập hợp bên máy bay và hát. Thông thường, mở màn đầu tiên là Bershanskaya. Evdokia Davydovna biết nhiều bài hát dân gian và giọng hát  mềm mại ngọt ngào của chị hòa hợp kỳ lạ với những điệp khúc trữ tình tự do của chúng.

Những đêm ấy vẫn như đang hiển hiện trước mặt tôi. Những vì sao lấp lánh vẫy gọi trên đỉnh cao không đáy, hơi se lạnh từ núi phả xuống, tiếng động mơ hồ từ tiền tuyến vọng về xa xa. Những bóng đen di chuyển trên sân bay. Bài ca vẫn dào dạt, dào dạt mà không thấy hết. Bài nọ vội vã thay phiên bài kia ... Và tiếng đồng vọng nảy sinh trong tâm tưởng của mỗi con người. Bài ca thứ nhất ủ dột âu sầu, bài ca thứ hai hạnh phúc hân hoan, bài ca thứ ba mang nỗi buồn nhẹ nhàng man mác như gợi niềm nuối tiếc một cái gì đó nhòa nhạt xa xăm. Bao nhiêu bài ca, bấy nhiêu cảm xúc. Nhưng trong các bài ca có một điểm chung làm cho chúng thảy đều thân thương gần gũi, - với những bài ca ấy ta không thể thờ ơ. Tôi cảm thấy điều đó đặc biệt sâu sắc ở mặt trận, và nhiều khi thường tự hỏi mình tại sao. Có lẽ không chỉ bởi những giai điệu ngọt ngào, gợi những cảm xúc nhất định, sinh ra sự liên tưởng. Giai điệu tập hợp một cách hữu cơ vào một hệ thống thống nhất vô vàn suy nghĩ và tình cảm tản mạn, hướng chúng vào chung một dòng sông, và bằng cách đó, liên kết những sợi tơ thánh thót vô hình, giúp người ta hiểu rõ hơn, đầy đủ hơn về nhau, và vì thế mà gắn kết con người cùng những nỗ lực của họ trong chiến đấu, lao động, học tập, trong cái vốn được gọi bằng một từ đa diện - cuộc sống.

Tuy nhiên, tôi đã lạc ra khỏi câu chuyện về buổi tối lễ hội. Phải nói rằng, bài hát chiếm ưu thế vượt trội trong kịch mục của buổi lễ. Gần như tất cả các nghệ sĩ solist chủ chốt của chúng tôi đã trình diễn: Dina Nikulina, Raia Aronova, Lyuba Varakina, Raia Mazdrina. Thành công vang dội thuộc về Anya Sherstneva và Asya Pinchuk, những người trình tấu các bài dân ca Nga miền Saratov. Kết thúc buổi trình diễn ca nhạc này là màn đọc trường ca về trung đoàn của chúng tôi, mà người viết là Ira Kashirina.

... Và chúng tôi đang chiến đấu như thế đấy, cả các anh-các phi công anh em

Vẫn gọi các cô gái của chúng tôi là các cô em gái.

Chúng ta như những thành viên bình đẳng cùng một gia đình chiến đấu,

Chúng ta sẽ chiến đấu vì Tổ quốc, vì quê hương, vì lao động vui tươi.

Cho đến khi dẫu chỉ còn một tên phát xít đáng căm hờn

Vẫn còn làm ô uế không trung trên đất nước chúng ta,

Chúng ta sẽ không thay ca phiên trực danh dự này hỡi chị em,

Sau chúng ta là nhân dân, chúng ta phải chiến thắng!

Hai khổ 4 câu cuối cùng này tôi đặc biệt thích thú, bởi sự lạc quan tuyệt vời, niềm tin tưởng sâu sắc vào chiến thắng chung cuộc của chúng ta.

Chúng tôi đã trải qua một kỳ lễ vui tươi, thú vị. Còn sau đó những ngày thường chiến đấu lại đến với chúng tôi.

* * *

Thời tiết mưa dầm mùa thu làm việc thực hiện nhiệm vụ rất khó khăn. Nhưng người chỉ huy phi đội của chúng tôi Seraphima Amosova tự tin bay đi đánh trận đầu tiên, và tất cả các kíp bay tiếp theo chị ấy. Có lẽ chúng tôi có thiên vị, nhưng chúng tôi cho rằng phi đội trưởng Amosova là phi đội trưởng xuất sắc nhất trong trung đoàn. Chiến đấu bên cạnh chị ấy, tôi học được rất nhiều, tiếp nhận được nhiều điều từ chị. Các nữ phi công, hoa tiêu, kỹ thuật viên, quân khí viên cũng trải qua một trường học tốt nhờ chị. Amosova được người ta yêu thương và tôn trọng không chỉ vì chị là một thủ trưởng đòi hỏi cao, mà còn là người đồng hành tuyệt vời, trung thành, một người bạn giàu lòng trắc ẩn.

So với chúng tôi Seraphima đã có nhiều năm kinh nghiệm vững chắc. Là người sinh ra ở Siberia, chị là một trong những phụ nữ đầu tiên ở Krasnoyarsk trở thành thợ tiện kim loại. Chị đã thực hiện rất nhiều nhiệm vụ công tác của đoàn Komsomol và rất thành công. Đoàn Komsomol trao cho chị phiếu đề cử vào hàng không. Amosova tốt nghiệp Trường tàu lượn và Trường bay Tambov. Những khả năng xuất sắc của cô gái đã được người ta ghi nhận. Chị bắt đầu phục vụ trong ngành hàng không dân dụng và bay trên một tuyến đường bay phức tạp là tuyến Irkutsk - Moskva.

Sima Amosova biết tin chiến tranh tại Yanaul. Ở đó, vào một ngày người ta giao cho chị bức điện gọi của M.M.Raskova.

Từ các phi vụ chiến đấu đầu tiên, tôi đã thấm đậm niềm tin với Amosova: tôi biết trong giây phút khó khăn nhất người chỉ huy của chúng tôi sẽ luôn luôn tới giúp đỡ. Đã nhiều lần như vậy. Trong khu vực Mozdok, Tanya Makarova và Vera Belik sa vào lưới lửa phòng không như bão lốc của kẻ thù. Nhận thấy Makarova lâm vào tình trạng rất khó khăn, phi đội trưởng cùng với hoa tiêu phi đội Rozanova bắt đầu ném bom các vị trí đèn chiếu phòng không của quân Đức. Thu bớt cửa ga, Amosova liệng tới đèn chiếu phòng không gần nhất. Sau khi ngắm cẩn thận, Larissa Rozanova thả bom. Sóng nổ đẩy mạnh máy bay của họ. Amosova suýt mất kiểm soát máy bay. Nhưng ánh sáng trên mặt đất lụi tắt, và điều đó đã cứu Makarova và Belik.

Vì thế các nữ phi công chúng tôi không tiếc sức mình, nếu cần phải giúp người chỉ huy.

Cũng trong cùng trận đánh đó, khi Amosova giải cứu các cô gái, bản thân chị đã rơi vào luồng đèn chiếu phòng không. Các xạ thủ cao xạ tăng cường hỏa lực, độ cao đường bay không lớn. Seraphima cơ động máy bay lúc sang bên phải và lúc sang bên trái. Nhưng các vận hành viên đèn chiếu vẫn bám chắc chị không rời. Cái chết của phi đội trưởng có vẻ không tránh khỏi. Và đột nhiên đúng lúc cuối cùng, từ phía trên một quả bom phát sáng SAB cứu tinh bùng nổ - một trong các nữ phi côngthu hút sự chú ý của kẻ thù về phía mình. Sau này mới biết rằng, đó là phi hành đoàn của Nadia Troparevskaya và Lida Svistunova. Chùm ánh sáng đèn chiếu phòng không lụi tắt. Svistunova ném bom, còn Amosova chuyển máy bay vào vòng lượn gấp. Bóng tối che giấu một cách đáng tin cậy chiếc U-2 của chị.

* * *

Trong thời tiết mùa thu mưa dầm chúng tôi được lệnh ném bom làng Digora, kề bên chân núi Kazbek, nơi bọn phát xít tập trung nhiều xe tăng và một số lượng lớn các khí tài quân sự khác nhau.

Nhiệm vụ không dễ dàng. Không chỉ vậy, kẻ thù giăng màn đạn tất cả các lối tiếp cận vào thôn, vị trí của nó cực kỳ không thuận tiện. Hãy tưởng tượng một chiếc bình khổng lồ có đáy hẹp và các biên rộng, ở dưới đáy của nó có một hạt cát, cái hạt cát đó là Digora còn vỏ bình - là các dãy núi bao quanh từ mọi hướng. Ở đây ngay cả ban ngày triển khai cũng rất phức tạp, bạn quan sát cẩn thận đi nào, đâm vào sườn núi đá như chơi. Về độ khó khăn của các cuộc ném bom ban đêm thậm chí chẳng có gì mà nói. Thêm vào đó thời tiết hoàn toàn không phải thời tiết để bay. Bọn phát xít tính đến tất cả các hoàn cảnh ấy và chúng cảm thấy ở trong thôn rất bình an, Còn chúng tôi cũng tính đến điều đó, vì thế mà xây dựng tính toán của mình dựa trên sự bất ngờ. Suvorov còn nói: ở đâu con hươu đi lọt qua, người lính cũng lọt qua, mà người lính lọt qua thì một tập đoàn quân cũng lọt qua. Ban chỉ huy trung đoàn quyết định hoạt động theo nguyên tắc như vậy. Nơi nào một kíp bay bay qua được, về lý một biên đội cũng sẽ bay qua, nơi nào một biên đội bay lọt - ở đó cả phi đội cũng lọt, mà điều đó có nghĩa là cả trung đoàn cũng có thể lọt, nếu bầu trời chỉ cần hơi sáng lên. Nhưng thời tiết, như thể có chủ đích, cứ càng ngày càng tồi tệ.

Chúng tôi đã mất hy vọng, nhưng bỗng chốc bước ngoặt xảy đến. Tới nửa đêm mây mù bắt đầu tan, các ngôi sao hiện ra, gió giật lặng đi trông thấy. Ngay lập tức các động cơ rống ầm ầm, máy bay cứ chiếc này nối chiếc khác bay lên không trung. Seraphima Amosova cùng hoa tiêu Larisa Rozanova bay lên đầu tiên. Cất cánh sau họ là tôi và Klyueva.

Như chúng tôi mong đợi, sự xuất hiện của chúng tôi trên không phận làng Digora làm bọn phát xít rất bất ngờ. Súng cao xạ im hơi lặng tiếng. Trong khi đó, chúng tôi lại phát hiện ra các đoàn mô tô cơ giới của kẻ thù di chuyển dọc theo con đường duy nhất đi qua hẻm núi hẹp. Ngay khi đang tiếp cận thôn trong đầu tôi thoáng lên ý nghĩ hãy công kích thật mạnh trước hết vào đoàn mô tô đang di chuyển khỏi làng ra hẻm núi. Như vậy, có thể ghìm nó trong một thời gian dài, đồng thời trong khi đó các kíp bay khác sẽ đến kịp đây. Nhưng để đạt điều đó thì cần phải tiếp cận mục tiêu ở độ cao thấp, mà núi ở đây không cho phép làm như vậy mà không có rủi ro.

– Cậu nghĩ sao, đáng mạo hiểm không? - Tôi hỏi Klyueva, sau khi nêu ngắn gọn kế hoạch của mình.

– Ta thử xem - Olga đồng ý không ngần ngại. - Trò chơi đáng giá trị cây nến.

Nhưng chúng tôi đã không phải cố gắng. Trong ánh sáng của bom SAB tôi thấy ở điểm hẹp nhất của hẻm núi bom bắt đầu nổ. Xét theo thời gian, phi hành đoàn của chỉ huy phi đội của chúng tôi Amosova đã làm việc. Rozanova ném bom chính xác: chúng tôi nhìn thấy trên mặt đất những vụ nổ sức mạnh rất lớn.

Tôi chỉ vừa ngoặt sang hẻm núi, những trái bom phát sáng lại nổ bùng trên đầu hẻm núi này, và một chút sau những tiếng nổ từ đó vọng lại: ai đó trong phi đội đã đi trước chúng tôi. Ngày hôm sau, trinh sát mặt đất báo cáo về sự hủy diệt hoàn toàn đoàn mô tô cơ giới hóa của bọn phát xít Hitler.

Hiệu quả của các vụ ném bom của chúng tôi được thực hiện trong các điều kiện khó khăn nhất, cuối cùng đã thuyết phục được bộ tư lệnh Tập đoàn quân rằng trung đoàn đảm đương tốt nhiệm vụ của mình và có đủ cơ sở để tăng cường khả năng chiến đấu của trung đoàn. Trong tháng mười hai, biên chế trung đoàn tăng thêm phi đội thứ ba. Được bổ nhiệm chỉ huy phi đội mới là Paulina Makagon, hoa tiêu - Lydia Svistunova, phi đội phó về các vấn đề chính trị - Marya Runt, kỹ thuật viên trưởng - Dusya Korotchenko, kỹ thuật viên về vũ khí - Maria Marina, các biên đội trưởng - Olga Sanfirova, Zoya Parfenova, Nina Khudyakova, và các hoa tiêu - Rufa Gasheva, Dusia Pasko và Katya Timchenko.

Đồng thời khi đó, người ta đưa vào chức danh trung đoàn phó phụ trách huấn luyện bay. Người phi đội trưởng giỏi nhất, Seraphima Amosova được bổ nhiệm vào vị trí này. Phi đội của chúng tôi thay vì Amosova nay do Tatiana Makarova chỉ huy và hoa tiêu - Vera Belik.

Ngày 23 tháng 11 năm 1942 quân đội phát xít Đức tại Stalingrad đã ở trong vòng vây dày đặc khép chặt. Cụm tập đoàn quân "Don", dưới sự chỉ huy của Thống chế Von Manstein, người được coi là chuyên gia về tiến hành các chiến dịch bao vây đến giúp đỡ các đơn vị bị bao vây của Paulus. Tuy nhiên, việc giải vây cho quân bị vây của kẻ thù đã thất bại.

Vào cuối tháng mười hai, bộ đội của phương diện quân Stalingrad đã tiêu diệt cụm quân Hitler bị vây trong nồi hầm. Chuyển sang tấn công có cả các phương diện quân khác. Kẻ thù lúng túng. Không biết chờ các đòn tiếp theo từ đâu đến, chúng ném đội dự bị của mình từ chỗ này sang chỗ kia. Các Phương diện quân Voronezh và Leningrad bắt đầu gặm nhấm tuyến phòng thủ của người Đức. Phương diện quân Tây-Nam hiện đang phát triển tấn công bằng các lực lượng chủ yếu ở khu vực Trung lưu Sông Đông.

Còn trung đoàn máy bay ném bom đêm hạng nhẹ 588 của chúng tôi tiếp tục ném bom kẻ thù ở vùng Caucasus.

* * *

Ngày 24 tháng 12 năm 1942 Zhenya Rudneva tròn hai mươi hai tuổi. Các đồng đội cùng trung đoàn chân thành chúc mừng chị. Tại phi đội phát hành riêng một tờ báo liếp dành cho sự kiện này. Chính ủy trung đoàn Evdokia Yakovlevna Rachkevich đã viết trong đó:

Hãy cứ sống như thế và xin chúc mừng nữ thành viên thân yêu tham gia cuộc Chiến tranh Vệ quốc. Hãy đập tan không thương tiếc bọn côn đồ Hitler. Hãy lái máy bay của mình dũng cảm bay lên phía trước - và không một bước lùi. Chiến thắng cần phải giành lấy với vũ khí trong tay chứ nó không tự đến. Còn sau khi đánh bại quân đội của Hitler ... ngồi sau bàn trong gia đình thân thương bạn sẽ nhớ đến chúng tôi.

Chính ủy rất am hiểu mọi người. Và khi bà viết lời chúc này, bà tin không chỉ vào ngôi sao may mắn của Rudneva, tin vào tính cách của chị ấy, lòng dũng cảm, trái tim của chị.

"... Bạn sẽ nhớ chúng tôi" - những lời này không phải một lời nhắc tầm thường. Tình cảm chung thủy với đồng đội của Zhenya đã được chứng tỏ nhiều lần trong các thử thách khó khăn nhất. Chúng tôi biết - những người như chị sẽ không bao giờ phụ lòng, không bỏ bạn trong hoạn nạn, trung thành với tình đồng đội tiền tuyến cho đến cùng.

Chẳng có đêm nào mà Rudneva không bay đi làm nhiệm vụ. Nhưng về công việc tác chiến của mình, chị rất kiệm lời. Bộ chỉ huy cho rằng chị là hoa tiêu xuất sắc nhất ở Caucasus - một bậc thầy ném bom, còn phi hành đoàn Nikulina - Rudneva - phi hành đoàn giỏi nhất trong trung đoàn. Tất cả chúng tôi hoàn toàn chia sẻ quan điểm này.

Các cô gái chúng tôi đón Năm Mới 1943 tại làng Assinovskaya. Cùng Valya Stupina và Katia Dospanova, Zhenya Rudneva trong buổi tối ấy là người bưu tá chuyển phát những lời chúc mừng. Các cô gái với vẻ hài hước châm chọc về niềm đam mê của chị với thiên văn học và bác sĩ trung đoàn của chúng tôi Olya Zhukovskaya chúc Olga Rudneva khi nào đó sẽ viết được công trình khoa học "Nhật thực trên bầu trời nước Đức" ...

Ngày 02 tháng 1 đến lượt phương diện quân Bắc Kavkaz của chúng tôi cũng bắt đầu rục rịch dịch chuyển vị trí. Các nữ phi công và hoa tiêu, kỹ thuật viên và quân khí viên chuẩn bị kỹ lưỡng cho các trận đánh sắp tới. Thời tiết xấu bất thường. Tuyết, sương mù và mây thấp loại trừ hoạt động của không quân. Nhưng không có điều đó thì kẻ thù kiệt máu cũng hầu như không chống cự. Trong bốn ngày, quân đội Liên Xô tiến được đến 100 km. Trung đoàn của chúng tôi chuẩn bị di chuyển căn cứ.

– Nào, con gái ơi - bà chủ của tôi nói lời tạm biệt - Chúc con may mắn. Hết chiến tranh, con hãy nhớ về Assinovskaya của chúng ta và đến thăm gia đình nhé.

– Cảm ơn bác. Cảm ơn vì tất cả.

Chúng tôi nồng nhiệt chào tạm biệt, tôi xách chiếc vali nhỏ của tôi với những đồ vặt vãnh giản đơn và rảo bước đến sân bay. Tại khúc ngoặt của con đường tôi quay đầu nhìn lại - người phụ nữ vẫn còn đứng trên hiên nhà và dõi theo tôi.

Trung đoàn trở thành trung đoàn cận vệ

Từ Ekaterinodarskaya nơi chúng tôi chuyển đến, chỉ bay được rất ít: mùa nhiều sương mù và đường xá lầy lội đã đến. Ở đây, Ekaterinodarskaya, chúng tôi gặp phải một nỗi đau buồn lớn. Sáng ngày 07 tháng 1 khi tập hợp toàn thể đội ngũ, Tham mưu trưởng trung đoàn Irina Rakobolskaya thông báo về cái chết của thiếu tá Raskova. Một vài ngày sau báo chí trung ương tới. Tôi nhìn qua hàng lệ của mình bức chân dung Marina Mikhailovna viền khung tang. Từ trên trang báo nhìn tôi vẫn là đôi mắt đẹp ấy, vẫn khuôn mặt thân thương, quen thuộc đến những chi tiết nhỏ nhất.

Tôi nhìn tấm ảnh chị hồi lâu... Những cảnh tượng liên quan tới cái tên Raskova diễu qua trong tâm tưởng. Đây, các cô bạn khuyên can tôi đừng đi gặp chị ấy, nhưng tôi vẫn quyết định đi, và buổi tối đêm giao thừa băng giá tôi bay trên phố Gorky với tốc độ chóng mặt. Đây tôi đang trò chuyện ở nhà chị. Đây bức điện tín gọi tôi tới Engels và cuộc gặp với Marina Mikhailovna tại ban tham mưu đơn vị nữ không quân...

Ngày hôm đó chúng tôi đã viết lên những quả bom treo vào các máy bay của chúng tôi dòng chữ: "Vì thiếu tá Raskova!"

Các cô gái trung đoàn chúng tôi thề trả thù cho cái chết của Marina Mikhailovna. Trên khắp cả nước bắt đầu công tác quyên góp tài chính để xây dựng một phi đội mang tên chị.

* * *

Kẻ thù rút nhanh chóng, và chúng tôi phải thường xuyên thay đổi sân bay. Điều này làm mọi người rất mệt mỏi. Đặc biệt là các kỹ thuật viên và quân khí viên, vì gánh nặng chủ yếu được đặt lên đôi vai của họ. Quân đội của chúng ta, bẻ gãy sự kháng cự của bọn phát xít quốc xã, giải phóng Blagodarnoye, Petrovskoye, Spitsevskoe. Các trận đánh chuyển dần sang phía tây. Chúng tôi tấn công cùng bộ đội mặt đất. Mặc dù mỗi chuyến bay đòi hỏi một nỗ lực rất lớn của cả ý chí và sức lực, chúng tôi đã làm tất cả những gì có thể.

Mỗi đêm chúng tôi thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu, còn ban ngày thì chuyển sân đến địa điểm mới. Các đội thành lập từ các kỹ thuật viên và quân khí viên thường đi trước đến tiền tuyến để tìm các khu vực phù hợp và trang bị cho chúng để tiếp nhận các "cánh én" của chúng tôi. Nhưng những chiếc máy bay nhiều khi thường đi trước các kỹ thuật viên và quân khí viên. Chuyện đã xảy ra như vậy, ví dụ, gần Georghievsk: chúng tôi hạ cánh ở vùng ngoại ô thị trấn, trong khi trên các đường phố của nó trận chiến nóng bỏng vẫn sôi sục.

Nhưng các bạn gái của chúng tôi làm thế nào khi vận chuyển tài sản! Những chiếc xe nạp tải đầy đến nóc lúc lúc lại chìm trong bùn.

– Nào, lại ngồi, - Maria Runt cau mày vì đau răng trong một dịp như vậy. - Thôi nào, các cô gái, chúng ta đẩy đi nào.

Chị là người đầu tiên trèo ra khỏi buồng lái và cùng với những người khác, lăn lộn trong bùn sâu đến đầu gối, tì vai vào thùng xe.

– Một, hai - nào! - ai đó chỉ huy.

– Thêm tí nữa! Thêm lần nữa! - tiếng đáp lại. Dần dần, chậm chạp, như thể miễn cưỡng, động cơ trượt và gầm gừ lạc giọng, chiếc xe tải cố bò về nơi đất cứng.

– Về xe! - lệnh truyền đi dọc đường. Đoàn xe chuyển động, nhưng sau một thời gian tất cả lặp lại lần nữa.

Những người lính thủy quân lục chiến đi ngang qua trêu chọc vui các cô gái:

– Các chiến binh mặc váy ơi, đừng bôi bẩn ủng bôc-can chứ!

– Giúp một tay thì giúp đi, đứng đó mà nhe răng chế giễu ...

– Nào các cậu trai, thôi ta giúp các người đẹp một chút nào!

Những người lính thủy quân lục chiến leo vào vũng bùn, bám đầy quanh chiếc ô tô từ mọi hướng.

– Ghé vai vào, các chàng trai! - Một giọng trầm của ai đó cất lên vang như sấm. - Nào, tập trung nữa lên!

Bỗng một khẩu lệnh sắc nhọn như một phát súng quét qua đường trên đầu mọi người:

– Máy bay!

Mọi người như bị gió thổi bay. Các chiến sĩ và các cô gái ngay lập tức chạy tản ra và nằm xuống đất, hai tay theo bản năng ôm chặt lấy đầu. Tiếng gầm của động cơ, với tiếng rít đe dọa cắt ngang không trung, những trái bom của địch rơi trúng đoàn xe. Chúng văng đầy cả tấn bùn lỏng, rắc mảnh bom lỗ chỗ vào thân xe.

Trong một trận bị ném bom như thế, nhân viên cơ giới máy bay Lyudmila Maslennikova hy sinh. Cái chết của cô ấy làm tôi rất đau đớn. Chúng tôi chưa phải là bạn thật thân. Tôi biết cô ấy còn ít - Maslennikov mới có mặt tại trung đoàn ngay trước cuộc tấn công này.

Hoàn toàn còn là một cô bé, Lyudmila nhìn các cựu binh bằng ánh mắt ngưỡng mộ, tỏ thái độ vô cùng kính trọng đối với các nữ phi công và hoa tiêu. Trong một lần chuyển căn cứ tuần tự nào đó, sau khi chất đầy đồ lên máy bay, chúng tôi đã cùng nhau trò chuyện. Biết tôi từng học tại câu lạc bộ hàng không và đã bay bốn năm, Maslennikova rụt rè, giống như cho phép mình một cái gì đó táo gan, thiếu tế nhị, cô nói rằng, cô từng cũng ước mơ trở thành một nữ phi công.

– Chỉ tiếc là bây giờ chuyện đó đã thành không thể ... - cô gái thất vọng nói.

– Nghĩ thế làm gì cho vô ích, - tôi ngắt lời. - Cậu có thể dần dần tìm hiểu những điều cơ bản. Hãy chú ý xem các phi công làm gì, khi ngồi trong ca-bin, hãy hỏi các cô bạn gái. Mà cậu có muốn tớ dạy cậu không?

– Trời ơi, chị! Chị làm gì có thời gian. Thời gian ngủ chị còn chẳng có.

– Thì ta cứ thử xem đã nào. Đồng ý không?

Lyudmila gật đầu, và tôi tin chắc mình sẽ dạy cho cô ấy bay. Tôi rất hài lòng vì cô gái Nga xinh đẹp, giản dị này, giữa khói lửa chiến tranh, đột nhiên bị quyến rũ không sao cưỡng lại được với bầu trời tiền tuyến ảm đạm, cháy sém bởi các vụ nổ hỗn độn.

Và bây giờ cô ấy đã bỏ chúng ta. Khi chôn cô tại Novo-Dzherelievskaya, tôi có cảm giác, như thể người ta đã hạ cùng với Lyudmila xuống lòng đất một phần những hy vọng của riêng tôi...

* * *

Từ Ekaterinodarskaya trung đoàn bay đến Aleksandrovskaya. Ở đây chúng tôi nói lời tạm biệt với chính ủy lữ đoàn Gorbunov. Ông chuyển khỏi sư đoàn sang đơn vị khác. Chúng tôi rất tiếc phải chia tay với người đàn ông này, ông đã trở thành người cha thực sự và người bạn của chúng tôi.

Sau cuộc gặp đầu tiên vào mùa thu năm ngoái, chúng tôi cảm thấy mối thiện cảm sâu sắc đối với ông. Gorbunov thời đó có mặt tại các cuộc họp toàn thể trung đoàn. Ông chăm chú lắng nghe các lời phát biểu, điều gì quan tâm ông ghi vào sổ, đôi khi còn đặt câu hỏi. Và điều này được thực hiện một cách giản dị, không có chút giọng hách dịch nào, như các cuộc trò chuyện diễn ra trong một nhóm nhỏ bạn bè thân thiết. Sau đó, bản thân ông phát biểu. Ông nói dễ hiểu, rõ ràng, ấm áp và chân thành.

Sau đó Gorbunov trở thành khách thường xuyên tại trung đoàn. Ông luôn luôn xuất hiện lặng lẽ, không ồn ào, có mặt tại sân bay, nói chuyện với mọi người, đi xem nhà tập thể, phòng ăn. Gorbunov cố gắng đi sâu vào từng chi tiết của cuộc sống và hoạt động chiến đấu của chúng tôi, nhưng làm điều đó lặng lẽ, không phiền hà. Sự hiện diện của ông không làm phiền bất cứ ai và không làm ai cáu kỉnh, như thường xảy ra khi tại đơn vị có mặt thủ trưởng cấp cao.

Trước khi đi, chính ủy lữ đoàn Gorbunov tới tham dự sinh hoạt Đảng tại trung đoàn. Sau cuộc họp diễn ra một cuộc trò chuyện sôi nổi, rồi ông hé mở cho chúng tôi một bí mật. Hóa ra lúc đầu sư đoàn không muốn tiếp nhận chúng tôi vào thành phần đơn vị.

– Đồng chí, tất nhiên, không tham gia vào phe đối lập này rồi - có ai đó nhận xét một cách chắc chắn.

– Đoán vậy mà không phải vậy - Gorbunov nói. - Tôi cũng là một trong số phản đối. Các đồng chí biết đấy, sự xuất hiện của các đồng chí ở mặt trận là rất không bình thường. Nếu là trong các đơn vị phía sau - chuyện chẳng có gì. Còn ở đây - nơi đang chiến đấu, lại công việc về ban đêm, ném bom quân địch và các mục tiêu khác trong mọi thời tiết. Cái gì cần giải thích ở chỗ này - các đồng chí đều biết ... Để cho cả một đơn vị chiến đấu của quân đội có biên chế toàn phụ nữ, sánh vai bình đẳng cùng với nam giới đánh lại kẻ thù ... Bây giờ, tôi thấy, chúng tôi đã nhầm to khi đánh giá thấp khả năng của phụ nữ Liên Xô.

– Đây không phải là điều mới - tôi nói. - Trước chiến tranh, nhiều phi công-hướng dẫn viên cũng không muốn dạy bay cho các cô gái.

– Thật sao?

– Đồng chí hãy hỏi bất cứ một cựu học viên câu lạc bộ hàng không nào.

– Vậy là không chỉ một mình chúng tôi sai - Chính ủy lữ đoàn mỉm cười. - Mặc dù đây chỉ là chuyện nhỏ, nhưng chúng tôi vẫn còn một niềm an ủi.

Khi chia tay, Gorbunov chúc chúng tôi trở thành những chiến sĩ cận vệ đầu tiên tại sư đoàn.

– Đây sẽ là đòn cuối cùng, và là một đòn quyết định đánh vào những người hoài nghi - ông nói đùa.

Lúc đó chúng tôi không chú trọng đến những lời nói của chính ủy lữ đoàn, trong mọi trường hợp chúng tôi không thể nào nghĩ được rằng điều đó có thể trở thành sự thật sớm như vậy. Bởi mới chỉ có tám tháng trôi qua, tính từ khi trung đoàn chúng tôi ra mặt trận. Tuy nhiên, trong thời gian này, chúng tôi đã làm việc không tồi, không tiếc chính bản thân mình, không nhận được bất kỳ sự cám ơn nào từ ban chỉ huy. Nhưng các đơn vi khác cũng làm việc như thế cả. Cuộc chiến diễn ra không phải là cuộc chiến với cuộc sống mà là với cái chết, và tất cả mọi người đặt vào đó tất cả sức lực của mình.

Chúng tôi nghĩ như vậy. Vì thế, khi trên báo chí nói đến chúng tôi, khi các cô gái bắt đầu nhận được các bức thư của người thân, trong đó bạn bè và người thân coi chúng tôi như những người anh hùng, ban đầu tất cả đều cười đùa, sau đó chuyển sang hoài nghi.

– Chà, cái gì thế này! - Zhenya Rudneva có chút cay đắng nói với tôi. - Có vẻ mẹ tớ và cha tớ hoàn toàn quên mất cách suy nghĩ và viết sao cho giản dị bằng tiếng Nga.

– Chuyện gì Zhenya?

– Đây này - chị chìa cho tôi bức thư của cha và mẹ - thư không gửi từ những người thân của mình mà từ nữ biên tập của tờ báo.

Tôi nhanh chóng lướt nhìn vài câu.

– Em có thấy điều gì đặc biệt đâu.

– Cậu đọc chỗ này này. - Zhenya chỉ ngón tay vào giữa tờ giấy xé vở. - Nữ anh hùng, hành động anh hùng! Tớ có thực hiện hành động anh hùng nào đâu, nói cho đúng tớ chỉ đánh bọn phát xít giống như mọi người chúng ta cùng làm thôi mà. Chúng mò vào thì tớ đánh. Có điều gì đặc biệt ở đây cơ chứ!

Natasha Meklin, Dina Nikulina, Katya Ryabova, Nadia Popova, Olga Klyueva kéo đến.

– Tranh luận chuyện gì thế Zhenya?

– Người ta không muốn là anh hùng - tôi đùa. - Bị xúc phạm vì tại sao lại phóng đại chị ấy lên thế.

– Có lẽ Rudneva có quan niệm của mình trong vấn đề này, - Natasha mỉm cười. - Bây giờ, nếu ai là người đầu tiên bay lên sao Hỏa hoặc tới một hành tinh khác, cô ấy sẽ không do dự, gọi một người như vậy là một cá nhân anh hùng.

– Và điều đó là đúng! Cậu chẳng hiểu gì cậu Natusya - Zhenya phản đối mạnh mẽ. - Cậu không thể dễ dàng ném ra những từ như "anh hùng", "chủ nghĩa anh hùng".

– Sao mà ném?! Thế cậu cho rằng rằng người anh hùng nhất thiết phải có những phẩm chất siêu nhiên nào đó ư? Nhưng bản thân cậu, ai là người mà cậu có thể gọi là anh hùng?

– Ít nhất là ... - Zhenya ngập ngừng và nhìn sang Dina Nikulina ướm hỏi.

– Người như thế nào? - Natasha cố gắng tìm hiểu.

– Dù sao, đó cũng không phải là người tầm thường, một người như thế, anh ta không do dự, có thể ôm lựu đạn lao vào chiếc xe tăng, lấy thân mình lấp lỗ châu mai lô cốt, hoặc như Nikolai Gastello, lao máy bay vào đoàn xe kẻ thù, cùng nổ tung với kíp bay trên những trái bom của mình.

Cuộc tranh luận thật cuốn hút, những cô gái khác kéo đến. Chủ đề cuộc trò chuyện gây hứng thú cho mọi người. Ý kiến rất khác nhau, một cuộc thảo luận nóng bỏng thực sự bùng lên. Cuối cùng, như thường lệ, khi người ta cãi cọ, mà còn chưa xác định được thái độ đối với vấn đề, tất cả đều bối rối. Nhiều người ban đầu phản đối Rudneva, đột nhiên chuyển sang ủng hộ chị, và những người đồng ý với chị, đứng về phía Meklin.

Mải chuyện, chúng tôi không nhận ra sự xuất hiện của chính ủy. Evdokia Yakovlevna, có lẽ đã lắng nghe lập luận của chúng tôi hồi lâu trước khi can thiệp.

– Thực chất vấn đề không nằm ở danh hiệu - chúng tôi bỗng nghe thấy giọng nói bình thản của bà như mọi khi. - Điều chủ yếu - trong công việc, trước hết là thái độ với các nghĩa vụ và trách nhiệm của mình. Rõ ràng hơn hết là thái độ với nghĩa vụ được thể hiện trong những giây phút gay cấn, nguy hiểm, khi được đòi hỏi, có thể mạo hiểm cuộc sống của mình. Thể hiện ý thức cao về nghĩa vụ, ví dụ, như Aleksandr Matrosov. Nhưng tinh thần hy sinh quên mình, cũng như các biểu hiện mãnh liệt khác của tinh thần con người, không phát sinh bất ngờ, không tuân theo ma thuật của chiếc đũa thần. Nó nảy sinh ngay từ các công việc hàng ngày, thường ngày, chẳng hạn như đặt gạch xây một tòa nhà.

Có ý thức đối với công việc được giao, không ngừng, ngày qua ngày, đặt vào nó tất cả sức lực của mình, hiến dâng cho nó tất cả nhiệt huyết của trái tim mình - điều đó không khó khăn ít hơn việc thực hiện một cái gì đó không bình thường, chói sáng, rực rỡ, giống như một tia chớp. Vậy thì, các cô đang làm đúng như vậy, bằng cách mỗi đêm nhiều lần bay lên đối mặt với cái chết. Và người ta gọi các cô là những nữ anh hùng là rất công bằng. Các cô hãy hiểu điều này. Mà chuyện quan trọng nhất - các cô hãy khiêm tốn, hãy nhớ rằng danh dự, vinh quang của các cô với tư cách người lính Xô Viết và công dân Xô Viết được thể hiện trong công việc của các cô ...

Cuộc nói chuyện phát sinh ngẫu nhiên này để lại trong trái tim chúng tôi một ấn tượng sâu sắc.

* * *

Vào đầu tháng Hai năm 43, trung đoàn chuyển đến stanitsa Chelbasskaya. Thời tiết vẫn không buông tha cho chúng tôi như trước. Các nữ phi công và hoa tiêu tiếp tục trực ngay cạnh máy bay, chờ đợi tin sáng sủa.

Thời tiết đặc biệt xấu vào ngày 08 tháng Hai. Những đám mây xám đen dày đặc lơ lửng trên mặt đất chua loét vì ẩm ướt, gió lồng như điên dại trên sân bay, thổi các tấm bạt che động cơ máy bay căng lên như cánh buồm. Tụ tập thành các nhóm nhỏ, chúng tôi giết thời gian bằng các câu chuyện, khẽ hát những bài hát yêu thích. Đột nhiên đại úy tham mưu trưởng Rakobolskaya xuất hiện, với vẻ xúc động khác thường. Giọng khản đặc, chị tuyên bố tập hợp toàn trung đoàn. Mọi người lo lắng - lại phạm tội gì đây? Hơn nữa, chúng tôi nhìn thấy từ ban tham mưu đi ra khoảng một tá sĩ quan.

– Marinka - Olya Klyueva đẩy tôi - có vẻ chính Popov kìa.

Sau khi nhìn kỹ, tôi quả thực nhận ra sư đoàn trưởng.

Sau khi Irina Rakobolskaya báo cáo, tướng Popov bước lên phía trước. Gió giật tờ giấy khỏi tay ông.

Cách ba bước sau Dmitri Dmitrievich là trung đoàn trưởng Bershanskaya, bên cạnh chị là chính ủy Rachkevich. Vẻ mặt cả hai rất tập trung, trang nghiêm. Theo cách họ nhìn hàng quân, thỉnh thoảng trao đổi với nhau vài câu, ta cảm thấy có tin gì đó quan trọng, đáng mừng xảy ra cho chúng tôi.

Nhìn bao quát toàn bộ hàng quân, tướng Popov đọc to Sắc lệnh của Đoàn Chủ tịch Xô Viết tối cao Liên Xô về việc trao cho trung đoàn 588 của chúng tôi danh hiệu cận vệ, và đổi tên nó thành trung đoàn cận vệ số 46. Ngay lập tức cuộc mít tinh diễn ra trên cánh đồng. Rất nhiều người phát biểu. Họ nói giản dị nhưng với cả trái tim. Còn nữa! Bởi lẽ chúng tôi là những người đầu tiên được mang vinh dự ấy trong sư đoàn. Và không chỉ ở sư đoàn. Trung đoàn của chúng tôi trở thành đơn vị nữ cận vệ đầu tiên của toàn quân!

Buổi tối tại nhà tập thể không khí đặc biệt sống động. Mọi người đều vui mừng, không muốn làm việc gì nghiêm túc. Quên các bài giảng và hội họp, thường được tổ chức khi thời tiết xấu, các cô gái từng đàn di chuyển từ phòng này sang phòng khác, trao đổi nhau các câu đối đáp, cười nói đùa giỡn. Ngoại lệ duy nhất là Natasha Meklin. Tách hẳn ra một góc hẻo lánh, cô chăm chú viết một cái gì đó, thỉnh thoảng liếc nhìn giận dữ những người cố gắng làm phiền cô. Dường như những gì đang xảy ra không làm cô quan tâm.

– Gì vậy Natusya - Zhenya Rudneva nói đùa, - đang sáng tác một trường ca về các cô gái-cận vệ à?

– Bí mật cái đã, - Natasha khẽ đáp, sau khi nghiêm nghị nhìn Zhenya bằng cặp mắt đẹp phản chiếu ánh màu xanh lục. - Bây giờ chưa nói được!

Dina Nikulina, người bay trong cùng kíp bay của Zhenya, kéo tay áo va rơi của người bạn gái:

– Thôi ta đi đi. Cậu không thấy cô hoa tiêu của chúng ta hôm nay có tâm trạng thơ mộng thế nào hay sao?

– Thế đấy ... Các chị lấy đâu ra vậy? - lúng túng, Meklin chống chế ...

Ngày hôm sau, khi tôi cùng Olya Kliueva trực chiến tại sân bay, Katya Titova thở gấp, vội vã chạy ra sân xuất phát.

– Ôi các cô gái! - từ xa cô hét toáng lên. - Chúng ta chạy nhanh lên để nghe hành khúc!

– Còn hành khúc nào nữa? - Olya hỏi lại.

– Hành khúc thực sự, hành khúc cận vệ. Hành khúc của chúng ta, cậu biết không - của chúng ta!

Có lẽ hành khúc Natasha viết ngày hôm qua, tôi đoán vậy và nhìn lên bầu trời. Trời vẫn u ám. Không có hy vọng có được chút cải thiện nào về thời tiết.

– Đi nào, - tôi đề nghị Klyueva. - Các chiến binh cận vệ đã đặt được hành khúc của mình.

– Chúng ta cũng sẽ có hành khúc, nếu bất ngờ người ta thông báo bay trinh sát khí tượng, - Olya nhận xét, miễn cưỡng bước ra khỏi buồng lái.

– Không thông báo bay đâu. Mà nói chung, trong dịp này không nên tiếc dịp kiếm được lời khiển trách.

– Nhanh nào các bạn, các cô sên bò! - Katya thúc giục chúng tôi.

Nhà tập thể chật cứng. Một người nào đó, không nhìn thấy sau các mái đầu cúi xuống trên bàn, đang chậm rãi đọc một cách đầy cảm xúc:

Chiến đấu ngoài mặt trận, đứng trong hàng ngũ tiên phong

Không phải là nhiệm vụ dễ dàng đối với chúng ta.

Hỡi các cô gái, các bạn chiến đấu của nhau,

Các bạn chiến đấu cho vinh quang của trung đoàn nữ cận vệ.

– Chà thật không tồi chút nào, - Ira Kashirina nhận xét. - Nào, các cô gái, tất cả cùng đồng thanh nào:

Hãy bay lên phía trước

Với ngọn lửa trong tim ...

Mấy chục giọng hòa theo Ira:

Hãy mang Ngọn cờ cận vệ thắm đỏ xông lên.

Tìm kẻ thù,

Đưa chúng vào đích ngắm,

Bầy phát xít không thoát khỏi sự phán xét.

Chúng ta sẽ không ai mỏi mệt,

Chúng ta đánh kẻ thù từ hoàng hôn đến bình minh,

Các cô gái-cận vệ trong chiến đấu không nao núng,

Những cánh đại bàng hãy xông lên! Tiến lên, các anh hùng!

Một số đã kịp chép lại bài hành khúc. Bản sao của bài hát ngay lập tức được truyền tay khắp lượt. Trong vòng chưa đầy năm phút, dàn hợp xướng thực sự của các cô gái rền vang như bùng nổ:

Chúng ta sẽ tìm ra kẻ thù trong bão tố và mù sương,

Không có trở ngại nào cản được chúng tôi trên con đường chiến đấu.

Hãy đập tan kẻ thù bằng bão táp tấn công

Hãy mang cho chúng nếm "món quà" từ quân cận vệ.

Các nữ binh cận vệ sẽ hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang,

Lùng sục kẻ thù, theo dõi, trinh sát,

Sẽ không một ai thương xót đối phương,

Rơi vào nanh vuốt chúng ta, bay hãy biết: thế là bay chấm hết.

Chúng ta mang danh từ "cận vệ", danh hiệu vinh quang

Trên những đôi cánh chim ưng, những cánh bay can đảm,

Vì mảnh đất Nga, vì đảng thân yêu,

Trung đoàn nữ binh cận vệ vì Tổ quốc hãy xông lên!

Ban đầu các cô gái hát theo mô típ phóng khoáng tùy ý. Sau đó, người ta mới chọn ra giai điệu thích hợp. Bài ca của Natasha Meklin khiến tất cả thích thú, từ ngày đó nó trở thành hành khúc của trung đoàn cận vệ.

* * *

Không có gì tồi tệ hơn cái cảnh bó buộc không có việc làm. Chúng tôi chờ đợi dù chỉ một biểu hiện tốt lên nhỏ nhất của thời tiết. Cuối cùng trời cũng sáng. Chưa đầy một tuần đã có đến vài chục phi vụ chiến đấu được thực hiện. Chúng tôi chưa bao giờ làm việc với sự quyết liệt và khát khao như vậy. Chúng tôi đã trở thành các chiến binh cận vệ và cố gắng để chứng minh điều đó trong thực tế.

 Mặc dù mây thấp, thời tiết không ổn định, tầm nhìn xấu đến mức kinh hoàng, các nữ phi công của chúng tôi vẫn luôn tìm ra kẻ thù. Timashevskaya, Popovicheskaya, Krasnoarmeyskaya, Novo-Nikolaevskaya... Các stanitsa lướt qua dưới cánh bay đưa chúng tôi tiến xa hơn nữa về phía tây.

Vào giữa tháng hai, trung đoàn chuyển căn cứ đến stanitsa Novo-Dzherelievskaya. Trên mảnh đất Kuban mùa xuân chỉ vừa mới tới với cảnh tan băng lầy lội, bùn dày khủng khiếp. Bùn đất bám theo chúng tôi trên các đường phố, tại sân bay, trong các khu vườn, kéo theo chúng tôi vào tận trong nhà và trong buồng lái. Thật đau lòng phải nhìn chiếc U-2 dính đầy bùn. Bùn thậm chí ngăn cản cả công việc. Sát xi máy bay khi lăn bánh trên đường lăn ngập trong bùn đến mức phải kéo máy bay trên đôi vai của mình.

Thời tiết cực kỳ khó chịu. Ngày thì vẫn có tuyết rơi, đêm đêm đất đai cóng lạnh. Phi công và hoa tiêu không biết đi giày làm sao. Đi bộ trên bùn trong các đôi bốt thật nặng nề, những chiếc ủng thấm nước trong phút chốc và đông cứng trong không khí, xích đôi chân lại và làm nó đóng băng.

Cảnh lầy lội cản trở việc cung cấp nhiên liệu và thực phẩm. Chúng tôi ăn chủ yếu là ngô. Trời ơi ngán làm sao! Hai tuần chỉ có ngô - ăn khô, ăn luộc và ăn rán. Không muối, không bánh mì, không thịt, không bơ. Ngô là món thứ nhất, thứ hai và thứ ba. Ngô cho bữa sáng, bữa trưa và bữa tối. Thậm chí chúng tôi ngủ cũng trên ngô.

Trong giai đoạn này chúng tôi hoạt động chủ yếu bằng các kíp bay đơn, khi tấn công các nguồn sinh lực và khí tài của đối phương tại các điểm dân cư và trên những tuyến đường. Đôi khi chúng tôi bay trinh sát. Trong một phi vụ như vậy Paulina Makagon và Lida Svistunova bằng một đòn trúng đích đã phá hủy bến phà gần làng Krasny Oktyabr và Olga Sanfirova cùng Rufa Gasheva cũng trong khu vực đó đã xử lý một đoàn xe cơ giới của kẻ thù, gây ra ba vụ nổ dữ dội.

Trong tháng ba, chúng tôi rời Novo-Dzherelievskaya bẩn thỉu, mà mọi người đã chán ngán, chuyển căn cứ đến stanitsa Pashkovskaya, gần Krasnodar. Tại đây đã chấm dứt giai đoạn huấn luyện đội phi công, hoa tiêu, kỹ thuật viên và quân khí viên nữ được bổ sung đến trung đoàn hồi tháng Mười Hai năm ngoái. Họ bắt đầu bay lên tiến hành các phi vụ chiến đấu, và toàn trung đoàn cùng với các lực lượng mới bắt đầu các hoạt động chiến đấu trên Tuyến Xanh.

Tuyến Xanh là tên kẻ thù gọi dải phòng thủ kiên cố cực mạnh, trải dài từ Novorossiysk đến biển Azov. Bọn phát xít bố trí đến mức bão hòa các phương tiện phòng không trên tuyến, chúng kéo về đây các đơn vị không quân chọn lọc. Bằng mọi giá chúng giữ cho bằng được cửa ngõ vào Crimea - bán đảo Taman, bọn Hitler chống cự lại với sự quyết liệt chưa từng có. Các trận không chiến tàn khốc nhanh chóng bùng lên.

Tại Pashkovskaya trung đoàn của chúng tôi triển khai trên một sân bay lớn. Sự tàn phá ngự trị nơi đây. Dọc theo rìa sân bay chỉ còn giữ lại được các hầm chứa sâu nơi chúng tôi giấu các máy bay của mình trước cặp mắt của máy bay trinh sát đối phương.

Ký ức của tôi gắn với stanitsa Pashkovskaya bằng một trường đoạn thoạt nhìn có vẻ không quan trọng. Chúng tôi khá lâu không bay thực hiện nhiệm vụ. Bóng đêm đổ tới, và tôi cùng Larisa Rozanova, Olya Kliueva và Zhenya Rudneva ngồi trên băng ghế dự bị, đang nói về một chuyện gì đó. Đi ngang qua rất gần chúng tôi là một nhóm thanh niên với các túi dù lớn. Họ đi về phía chiếc máy bay vận tải "Douglas", đang đậu gần những chiếc U-2 của chúng tôi. Trong nhóm này có một số cô gái.

– Đó là những người mà tớ ghen tị - Evghenya Rudneva nói. - Những cô gái ấy - là những nữ anh hùng thực sự. Nhảy dù ban đêm trong bóng tối, ở giữa bầy phát xít và hoạt động bên cạnh chúng ... Cần phải có rất nhiều can đảm. Có lẽ là tớ thì sẽ không thể ...

– Thế không dũng cảm hay sao khi mỗi đêm bay đi ném bom xuống đầu kẻ thù trên chiếc "cánh én" nhỏ bé của cậu? - Rozanova hỏi thẳng.

– Hoàn toàn không như vậy, Lara. Tớ ngồi trên máy bay, còn các cô gái ấy phải nhảy dù xuống vùng đất kẻ thù chiếm đóng...

Bây giờ tôi vẫn như nhìn thấy khuôn mặt của Zhenya, đôi mắt của chị, ánh lên sự ngưỡng mộ với điều chị ấy nhìn thấy ...

* * *

Công việc của chúng tôi trở nên rất phức tạp. Không chỉ vì thời tiết khó chịu. Phải bay trong điều kiện hỏa lực ngăn cản cực mạnh của hệ thống phòng không có tổ chức tốt của đối phương và trong phạm vi hoạt động của các máy bay tiêm kích của nó. Không thể không tính đến thực tế là chúng tôi đã phải bay trong ánh sáng các đèn chiếu của bản thân hệ thống phòng không của quân mình, trên những họng pháo hếch lên của nó. Trong cảnh hỗn độn và nóng bỏng của trận chiến - chúng tôi biết rất rõ điều đó - tất cả đều có thể xảy ra. Hãy thử phân biệt ngay lập tức, cái này với cái kia, trong mớ hỗn loạn diễn ra trên không, khi trên bầu trời cùng một lúc có đến hàng chục máy bay của quân ta và quân địch hoạt động. Chẳng có gì lạ khi trúng đạn cao xạ quân mình, nhất là vào ban đêm.

Trong khu vực sân bay cần phải tuân thủ sự cảnh giác tối đa, vì máy bay của bọn Đức Quốc xã thường để mắt đến chúng tôi. Vì vậy, thường chúng tôi vào hạ cánh mà không bật đèn trên thân, chỉ tập trung định hướng theo các đèn tín hiệu mặt đất được ngụy trang cẩn thận. Thần kinh trong tình huống như vậy bị căng ra đến mức giới hạn. Bạn tắt động cơ, vào hạ cánh, mà xung quanh toàn bóng tối, bóng tối dày đặc, chỉ những chiếc kim đồng hồ trên bảng điều khiển ở buồng lái phát ra ánh sáng lân tinh. Mặt đất bạn không nhìn thấy, bạn chỉ đoán được sắp tới mặt đất khi bắt đầu ập vào mũi mùi hơi ẩm ướt và mùi đất đen.

Nhưng độ cao phía dưới bạn là bao nhiêu? Có lẽ, ba mươi mét, và có lẽ chỉ một mét? Gần như những ngọn đèn tín hiệu hạ cánh chỉ thị hướng dễ nhận ra chỉ gây hiểu nhầm, khi chúng tăng cường ấn tượng về vực tối dưới các cánh máy bay.

Mỗi cơ bắp trên người bạn đều căng thẳng. Phải đặc biệt chú ý nắm bắt âm thanh: thật đáng sợ khi nghe thấy gần đó tiếng rít đặc trưng của không khí, bị cắt bởi các đôi cánh của một chiếc U-2 khác. Không thể nhìn thấy nó, bởi vì chúng tôi không bật đèn thân máy bay. Và trên đầu, tiếng hú khàn khàn của động cơ, bọn phát xít đang bay quần chờ con mồi ngon.

Nguy hiểm có ở khắp mọi nơi: trên đầu bạn, dưới máy bay của bạn, phía trước và cả phía sau. Nó ép đến từ mọi phía, giống như những gọng kìm. Có đáng ngạc nhiên không, khi sau hạ cánh, chúng tôi mất một lúc lâu mới hoàn hồn. Khi vừa mới cảm thấy rằng mình đã thoát khỏi sự căng thẳng thái quá thần kinh và hệ thần kinh đã trở lại bình thường, một lần nữa lại phải ném cỗ máy của mình vào trận chiến, trong tiếng nổ ầm ầm, trong tiếng hú điên đảo của hỏa lực pháo cao xạ và đèn chiếu. Và cứ như thế, hằng đêm. Không phải ai, thậm chí cả phi công có kinh nghiệm, đã từng ở trong các tình huống cực hạn, đều chịu đựng được một áp lực giống như vậy trong một thời gian dài.

Và bây giờ, khi tất cả đã lùi vào quá khứ từ lâu, tôi không thể quên được những đêm ấy. Ôi, chúng tôi nhớ những đêm như vậy làm sao! Trong một đêm như thế ở Ivanovskaya, tại sân bay "nhảy cóc", nơi chúng tôi bay đến từ Pashkovskaya trước trời tối, trung đoàn lập tức mất ngay hai phi hành đoàn. Điều đó xảy ra khi chúng tôi có một đêm-tối đa - các phi vụ xuất kích nối nhau liên tiếp cho đến khi rạng đông.

Chúng tôi chỉ vừa hạ cánh và còn đang ngồi trong buồng lái, chờ các quân khí viên treo các trái bom mới vào dưới cánh. Tôi nghỉ ngơi, thưởng thức màn đêm im lặng, không suy nghĩ về bất cứ điều gì, tắt mạch ý thức. Olya Klyueva phá vỡ sự im lặng:

– Cậu nghe không, Marinka, có vẻ bọn phát xít đang tiến về phía sân bay của chúng ta.

– Lại thế nữa! - tôi buột miệng giận dỗi; - Một vài phút sau các cô gái khác cũng hạ cánh.

– Không có gì, chưa quen được.

– Cậu cũng biết đấy, Olya, khó khăn khi hạ cánh không chỉ là chúng tôi - các phi công, mà còn cả các cậu - các hoa tiêu ...

– Rất khó khăn, Marinka. Điều này tớ hoàn toàn đồng ý. Mà cậu có thể làm gì được? ..

Chúng tôi đều im lặng.

– Marinka!

– Có.

– Cậu đang nghĩ gì lúc này?

– Về dưa chuột muối.

– Tớ nói nghiêm túc đấy.

– Thì tớ có đùa đâu. Tại Moskva, cậu biết không, một người hàng xóm muối dưa chuột rất tuyệt! Giá mà bây giờ được thử!

– Xin nghỉ phép đi. Bay luôn trên máy bay cho tiện rồi trở lại - rất nhanh.

– Cậu cứ nói quá! Nhưng nói chung, giờ mà được lướt trên các đường phố tối tăm của Moskva, đến thăm nhà hát thì thật không tồi - tôi nói một cách mơ màng. - Tớ rất quan tâm bây giờ Moskva như thế nào? Còn cậu, Olya, cậu cũng đã ở Moskva rồi chứ?

– Cứ chuẩn bị đi mãi, bỗng rồi chiến tranh. Khi đang học trong học viện và trong câu lạc bộ hàng không Saratov, tớ hy vọng được bay đến Moskva trong đội hình trình diễn hàng không. Nhất định tớ sẽ ghé thăm nơi đó sau chiến tranh. Cậu sẽ mời tớ đến chơi chứ. Phải không nào?

– Được chứ, Olechka. Nhưng, có vẻ như, các "bà già" của chúng ta đang kêu phành phạch kìa.

Một nơi nào đó xa, rất xa trong bóng tối động cơ những chiếc U-2 kêu ầm ầm đều đặn. Mà bọn phát xít vẫn lượn vòng mãi trên không vực sân bay.

– Sẵn sàng nào, Marinka! - Tôi nghe thấy một giọng nói vẳng ra từ trong bóng tối của Katya Titova. - Hãy cất cánh đi. Chúc cậu bay mà không suy suyển gì nhé.

Tôi chỉ vừa mới chuẩn bị bật đèn, không trung bỗng rung động vì một vụ nổ dữ dội. Bọn phát xít thả bom gần sân bay.

Còn những cánh "chim én" của chúng tôi vẫn đang bay quanh quẩn, chờ thời điểm có thể thực hiện hạ cánh.

– Titova, chuẩn bị khởi động máy!

– Rõ, chuẩn bị khởi động máy!

– Tiếp xúc!

– Rõ, tiếp xúc!

Tôi nhấn ga. Hắt hơi vài lần, rồi động cơ gầm lên. Sau khi tách đất và đạt được độ cao, tôi lấy hướng bay đi chiến đấu. Đó là chuyến bay cuối cùng của chúng tôi vào cái đêm khủng khiếp này.

Buổi sáng, chúng tôi mới biết rằng khi vào hạ cánh các máy bay của cặp Paulina Makagon - Lida Svistunova và cặp Yulia Pashkova - Katya Dospanova va chạm nhau trong không trung.

Katya Dospanova vẫn bay với nữ phi công Yulia Pashkova. Phi hành đoàn của họ vừa ném hết bom thành công và trở về căn cứ của mình. Theo tính toán của hoa tiêu thì họ đã bỏ lại chiến tuyến ở phía sau và máy bay đang trên đường tiếp cận sân bay. Thật vậy, Pashkova và Dospanova chẳng mấy chốc nhìn thấy tia sáng đèn dẫn đường và ánh sáng mờ tối của dãy đèn tín hiệu hạ cánh. Phi hành đoàn đã vào tuyến hạ cánh. Các cô gái tin tưởng rằng họ đang ở trên căn cứ của mình ...

Katya tỉnh dậy giữa đống xác máy bay và điều đầu tiên cô cố gắng nhớ lại chuyện gì đã xảy ra. Cô nhớ rất rõ: máy bay đang vào hạ cánh. Còn những gì tiếp theo? Bộ nhớ của cô không lưu lại được. Lắng nghe, Katya nhận ra tiếng của Yulia không xa.

Trao đổi vài lời với cô bạn gái, Dospanova hiểu ra: tình trạng của Pashkova rất xấu. Yulia giải thích rằng cô đang ngồi trong máy bay, nhưng thậm chí không thể cử động. Các cô gái đồng ý rằng Dospanova sẽ bắn vài phát súng lục: nếu quân ta đến, họ sẽ giúp đỡ, còn nếu là bọn phát xít ...

Katya cố gắng với khẩu súng lục của mình, nhưng do cử động đột ngột mà ngất đi. Tỉnh dậy trong một khoảnh khắc nào đó, cô nghe thấy những giọng nói quen thuộc của các cô gái - các bạn gái đã phát hiện ra họ.

Phi đội trưởng Polina Makagon và hoa tiêu phi đội Lida Svistunova chết ngay sau khi va chạm, và một thời gian sau Yulia Pashkova cũng chết. Chỉ Katya Dospanova sống sót. Một sự tình cờ không định trước đã cứu sống cô. Cô có thói quen khi bay không thắt dây đai bảo hiểm ngang thắt lưng và vai vào ghế bay. Cô cho rằng đai bảo hiểm kiềm chế sự di chuyển. Nhiều lần hoa tiêu Dospanova đã nhận được lời khiển trách từ các chỉ huy cấp trên vì hành vi vi phạm quy tắc bay, tuy nhiên ngay khi chiếc máy bay cất mình lên không trung, cô thường tháo dây đai ra. Lần này cũng như vậy. Và điều đó đã cứu sống cô gái. Do đập mạnh xuống mặt đất sau khi các máy bay va chạm, cô bị ném ra khỏi cabin hoa tiêu. Katya trong tình trạng nghiêm trọng được chuyển đến bệnh viện.

Ngày hôm sau chúng tôi vĩnh biệt những người hy sinh. Họ được chôn ở giữa stanitsa Pashkovskaya. Ba nấm đất, và trên đầu là ba chiếc cánh quạt, những tràng súng trường gửi lời chào vĩnh biệt chiến binh, những mái đầu trần của các bạn gái. Và lời tưởng nhớ cuối cùng - báo tường viền trong khung tang. Nó được treo trên giá cho đến khi chúng tôi bay đi khỏi Pashkovskaya. Mỗi lần đi ngang qua tờ báo, tôi nhìn vào bức chân dung một Yulia Pashkova đang mỉm cười và nhớ đến bài thơ dành riêng cho cô ấy của Natasha Meklin. Những dòng như thế này:

Bạn đứng đó, vuốt ve bởi làn gió,

Khuôn mặt tươi cười ửng đỏ,

Như vẫn đang sống, nhìn vào bức chân dung,

Viền quanh vòng tròn đen tang tóc.

Mỗi phút giây qua chúng tôi như vẫn nghe

Giọng hát trẻ trung, ngân vang, tinh khiết:

"Anh hãy an ủi em, hãy nói chỉ là trò đùa ..."

"Anh hãy an ủi em, hãy nói chỉ là trò đùa"- những dòng ca này trích từ một bài ca yêu thích của Yulia, cô luôn hát mỗi khi buồn bã. Tôi rất thích nghe Yulia. Giọng cô ấy thật dễ chịu, đầy cảm xúc của tâm hồn, nó xoa dịu, tạo cảm giác như có ai đó thì thầm vào tai những lời trìu mến, ấm áp.

Natasha đã tặng một bài thơ hay cho Yulia Pashkova. Nói chung trong giới chúng tôi Meklin có uy tín của một nữ thi sĩ được công nhận. Tôi không định đánh giá giá trị nghệ thuật thực sự các bài thơ của cô ấy. Tuy nhiên, thời đó điều này có ý nghĩa gì? Cái chính là ở cô, cũng như các cô gái khác, có một khát khao muốn viết. Họ đã viết, và đã làm tốt. Nghĩa là trong chiến tranh trái tim của họ không xơ cứng, cặp mắt và đôi tai vẫn nhạy cảm như xưa và hưởng ứng với tất cả mọi thứ tô điểm cho con người và cuộc sống của nó.

Chỉ đến cuối mùa thu, Katya Dospanova mới trở lại trung đoàn. Cô quay lại và lại bắt đầu bay các phi vụ chiến đấu ...

 Được bổ nhiệm chỉ huy phi đội 3 là Maria Smirnova, người trước chiến tranh làm huấn luyện viên-phi công ở Kalinin còn hoa tiêu phi đội - cựu sinh viên Trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva (MGU) Dusya Pasko.

* * *

Trên bàn làm việc của tôi luôn có một chồng thư từ các bạn gái cùng trung đoàn. Tôi thích đọc đi đọc lại chúng: mỗi lần trong ký ức lại sống dậy những hình ảnh quá khứ. Trong mười tám năm phục vụ trong ngành hàng không, tôi đã gặp gỡ nhiều người. Đã kết bạn bè suốt đời với một số người trong số họ.

Đây, từ một phong bì rơi ra tấm ảnh một cô gái đang cười. Khuôn mặt hạnh phúc ngập tràn ánh nắng. Mái tóc vàng xoăn. Đôi mắt tuyệt vời. Tôi biết chúng, màu đôi mắt ấy xanh biếc trong trẻo như bầu trời mùa xuân. Khi cô ấy cười, đôi mắt của cô khép lại thành một khe hẹp, dường như từ những khe mắt hẹp ấy trào ra những tia hạnh phúc, sống động. Tôi nhớ đôi mắt ấy. Tôi biết cô gái này. Tôi muốn nói với cô ấy biết bao: "Này, Glafirka, bạn thân yêu ơi, chúng mình bay chứ, hay phải làm sao...?"

Kỹ thuật viên máy bay Glafira Kashirina (chúng tôi gọi cô là Ira) từ những ngày đầu tiên hoạt động chiến đấu đã giành được sự tôn trọng lớn của tất cả các nữ phi công và hoa tiêu. Cô chuẩn bị cho máy bay của chúng tôi xuất kích thi hành nhiệm vụ chiến đấu đặc biệt kỹ lưỡng, với cả tình yêu thương, như thể nó chẳng tạo nên cho cô một khó khăn nào.

Tôi đã gặp cô gái tuyệt vời này tại trường phi công quân sự tại Engels. Ira Kashirina có sức cuốn hút bởi sự nhạy cảm kỳ diệu. Vì thế mọi người xung quanh rất yêu mến cô. Nỗi buồn len lỏi vào trái tim chăng, ai đó gặp khó khăn chăng, ai đó thất bại chăng - Ira luôn là một trong những người đầu tiên nhận thấy. Bằng bước đi êm ái, như không nghe thấy, cô đi đến bên người bạn gái của mình, mỉm cười trìu mến - ngay lập tức ta cảm thấy lòng mình trở nên nhẹ nhõm hơn.

Đồng thời, Ira mềm mại, nữ tính của chúng tôi cũng là một con người dũng cảm tuyệt vời. Từ thời năm 1942, một lần điểm dân cư gần nơi chúng tôi đóng quân có nguy cơ bị kẻ thù đánh chiếm. Tất cả các phi hành đoàn đã bay đến sân bay dự bị. Tại địa điểm cũ chỉ còn Ira Kashirina và kỹ sư trưởng trung đoàn Sofia Ozerkova. Cả hai cô gái nhận ra quá muộn tính chất bi đát của tình hình. Không còn thời gian để suy ngẫm. Bằng một phát hỏa tiễn, họ đã đốt chiếc máy bay mà không để kẻ thù chiếm được, rồi bắt đầu rút lui.

Hơn một tháng trôi qua. Đã có vài bức thư gửi đến cho Sophia Ozerkova và Ira Kashirina nằm tại ban tham mưu. Chúng chưa được bàn giao, nhưng cũng chưa bị gửi trở lại, mặc dù thời hạn giữ thư đã hết. Tất cả hy vọng rằng Ozerkova và Kashirina sẽ trở lại. Và họ đã trở lại khi trung đoàn của chúng tôi đang tiến hành các trận đánh ở vùng Caucasus, gần Grozny ...

Kỹ thuật viên Ira Kashirina sống với một giấc mơ - bay. Trong thời gian rảnh rỗi của mình, cô ấy ngồi rất lâu trong buồng lái và tự nghiên cứu lý thuyết điều khiển máy bay. Cô được hỗ trợ bởi hoa tiêu trung đoàn Sofia Burzaeva và các hoa tiêu phi đội Zhenya Rudneva và Larisa Rozanova.

Cuối cùng người ta ghi danh Kashirina vào nhóm hoa tiêu của trung đoàn. Cô đã trả bài thi rất xuất sắc.

Các chuyến bay huấn luyện theo tuyến, ban đầu bay ban ngày, sau đó bay ban đêm, được Kashirina thực hiện cùng với Serafima Amosova và Olga Sanfirova. Trong nhật ký bay của hoa tiêu Kashirina có một điểm mốc tuyệt vời. Cô đã được phép bay thực hiện nhiệm vụ chiến đấu.

Ira mở sổ thành tích chiến đấu của mình khá nhanh. Kỹ năng của cô chín dần từ chuyến bay này sang chuyến bay kia.

... Đêm ngày 22 Tháng Tư năm 1943, trung đoàn được lệnh ném bom một điểm tập trung khí tài và sinh lực kẻ địch trong khu vực Novorossiysk.

Đó là một đêm trăng, đêm rất sáng. Hoa tiêu Ira Kashirina xuất kích thực hiện nhiệm vụ cùng phó chỉ huy phi đội Dusya Nosal, một nữ phi công xuất sắc và dũng cảm.

Phi hành đoàn của tôi đêm đó chuẩn bị cho đợt xuất kích chiến đấu thứ ba. Đúng thời gian quy định tôi lăn máy bay ra tuyến thực hành xuất phát. Tôi xin phép cất cánh. Đèn tín hiệu màu đỏ nhấp nháy trả lời: cấm cất cánh. Một phút sau, vang lên khẩu lệnh của người chỉ huy bay Serafima Amosova: "Tất cả tắt động cơ!" Và sau đó, chúng tôi được biết: có một tai nạn xảy ra với phi hành đoàn đang vào hạ cánh.

Nhìn chăm chú vào bầu trời trên sân bay, tôi với Olga Kliueva phân biệt ra trong ánh trăng một trong những "cánh én"của chúng tôi. Thực sự có một cái gì đó không ổn xảy ra với nó. Chiếc máy bay bay vòng trên khu vực như một con chim đêm khổng lồ. Nữ phi công nhiều lần vào tuyến hạ cánh, rồi lại vọt lên và một lần nữa lại bay vòng tròn trên sân bay. Cuối cùng cô cũng tiếp đất thành công. Tất cả mọi người có mặt tại vị trí xuất phát vội vã lao đến chỗ máy bay. Chạy phía trước tất cả là bác sĩ trung đoàn của chúng tôi Olga Zhukovskaya. Khi những người khác đến, Zhukovskaya đã đứng trên cánh máy bay. Còn trên mặt đất, không xa chiếc U-2, tôi nhìn thấy Ira Kashirina được vây quanh bởi các cô gái. Được các bạn gái dìu, cô lặng lẽ đi về phía trung đoàn phó Serafima Amosova.

– Chúng đã giết Dusya Nosal rồi, - Kashirina thốt lên giọng run run. - Chúng tôi đã quay về nhà sau khi ném bom ...

Sau đó một chút tại trung đoàn mọi người đã biết chuyện xảy ra.

Máy bay tiếp cận mục tiêu chính xác. Bom bay xuống, và sau vài giây những viên đạn vạch đường thẳng căng như sợi dây phát sáng vút lên. Chiếc U-2 đã bay theo hướng ngược lại. Cuộc chiến diễn ra như mọi cuộc chiến. Những trận đánh như vậy phi hành đoàn đã có không ít. Đôi khi nó còn mãnh liệt hơn.

– Tớ đang nghĩ thế này, Ira à - Dusya Nosal quay sang cô em hoa tiêu, khi máy bay đã thoát khỏi màn đạn. - Chúng ta đã đến tận Novorossiysk. Và phía trước là Crimea. Một nơi tuyệt đẹp! Sau chiến tranh, chúng ta sẽ đi nghỉ ngơi trên bãi cát vàng của nó. Đồng ý không?

– Lẽ nào sau chiến tranh chị còn nhớ em? - Kashirina nói đùa. - Chị sẽ cùng với anh chồng đi đến Crimea chứ. Khi đó đối với chị, sẽ chẳng có ai tồn tại ngoài anh ấy nữa. Không có gì lạ khi mà thay vì đồng hồ trên bảng điều khiển trong buồng lái thì chị treo ảnh của anh ấy. Mà này, anh ấy là người thế nào?

– Anh ấy cũng đang chiến đấu. Anh viết rằng mọi thứ vẫn ổn. Anh ấy phóng đại tớ là nữ anh hùng. Tớ vẫn thường viết thư cho anh ấy.

– Vâng, có lẽ khi ta có, dù là ở xa, một ai đó thân thương gần gũi, thường xuyên nghĩ về ta, viết cho ta những bức thư trìu mến, ấm áp thì rất tốt. Em thường ghen yêu với chị đấy, chị Dusya nhé.

– Mà em hãy lấy chồng đi là sẽ hết ghen tỵ ngay thôi. Rồi cũng treo ảnh của chồng trong buồng lái. Khi nào gặp khó khăn, hãy nhìn vào ảnh chồng, em sẽ thấy dễ chịu hơn...

Chiếc máy bay lảo đảo, nó lao xuống như rơi vào vực thẳm. Tuy nhiên, Dusya nhanh chóng cân bằng được máy bay. Nhưng những luồng khí thấp mạnh mẽ không thể lay chuyển có xu hướng ép chiếc U-2 xuống đất. Rõ ràng trong tình huống này, leo qua dãy núi sẽ không nổi.

– Phải quay trở lại, - Nosal nói - nếu không sẽ không đạt được cao độ cần thiết.

Bất ngờ một bóng máy bay xuất hiện trên vịnh Novorossiysk bên mạn phải. Chiếc tiêm kích phát xít tấn công họ khi họ đang trên vòng lượn. Một bụm lửa thoáng qua. Ira chưa kịp báo cho phi công thì một quả cầu lửa nổ bùng trong buồng lái của Nosal. Trong khoảnh khắc Kashirin lóa mắt, sau một giây cô nhìn thấy đầu của Dusya ngoẹo xuống vai mất hết sự sống. Máy bay bị nghiêng, mất độ cao nhanh chóng và lao nhanh xuống mặt đất. Bằng một nỗ lực cực kỳ lớn Ira đã đưa được máy bay về tư thế thăng bằng ngang. Cô lái chiếc U-2 ngoặt về hướng sân bay của mình. Thân thể Dusya rũ xuống đè vào cần điều khiển. Việc lái máy bay trở nên khó khăn hơn. Nhưng Kashirina không mất tinh thần. Bằng một tay (chỉ có điều không biết lấy sức lực từ đâu ra), cô đẩy cơ thể của người bạn gái đã chết dịch ra, làm cho việc điều khiển máy bay dễ hơn.

Bỗng như trêu gan, pháo cao xạ từ mặt đất bắn lên dữ dội. Đã có những lỗ thủng ở thân máy bay, trên đuôi đứng, trên cánh máy bay. Nhưng rồi tất cả cũng trôi qua trót lọt. Hỏa lực pháo phòng không vừa ngừng thì bắt đầu có hiện tượng máy bay rung lắc trong không khí. Nó lấy đi những sức lực cuối cùng. Mà còn sắp phải hạ cánh nữa. Cuộc hạ cánh độc lập đầu tiên ban đêm. Kashirina bay vòng hồi lâu trên khu vực, cho đến khi tiếp đất thành công. Ngay trước khi hạ cánh, khi máy bay đang treo trong không khí, Ira không kìm nổi, và để cánh tay tê cứng nghỉ ngơi chốc lát, đã ngừng giữ cơ thể Dusya. Chuyện ấy suýt gây ra thảm hoạ. Người nữ phi công đã chết gần như trượt khỏi ghế bay và bàn chân của cô trong một thoáng đạp vào pê-đan lái. May mắn thay, bánh xe càng đã gõ bộp xuống mặt đất. Ngay sau đó, động cơ hộc lên vài lần rồi ngừng hẳn - hết nhiên liệu.

Một trong những phi công xuất sắc nhất Dusya Nosal đã rời bỏ chúng tôi ra đi như vậy đấy. Chị hy sinh trong phi vụ chiến đấu thứ 354 của mình. Evdokia Nosal là người đầu tiên trong trung đoàn chúng tôi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô. Ira Kashirina vì lòng dũng cảm thể hiện trong chuyến bay được tặng thưởng Huân chương Cờ đỏ.

Chúng tôi chôn Dusya tại stanitsa Pashkovskaya, nơi đây yên nghỉ di hài của Paulina Makagon, Lida Svistunova, Yulia Pashkova. Đó là một ngày tháng tư ấm áp, những khu vườn xanh mướt màu ngọc bích, được mưa tắm gội, lung linh chan hòa trong ánh mặt trời. Và trên các gò mộ là những bông hoa mà chị từng yêu thích ...

* * *

Ngày cuối cùng của tháng tư đã đến. Buổi sáng, trước hàng quân tập hợp đội ngũ toàn trung đoàn, thiếu tá Bershanskaya đọc lệnh chúc mừng lễ Mùng Một tháng Năm, sau đó chị thông báo rằng, sư đoàn trưởng, thiếu tướng D.D.Popov sẽ đến trao huy hiệu cận vệ và huân chương. Trước khi ông đến, hồi lâu các cô gái tập trung chải sạch và là ủi quân phục, đính các cổ áo sạch, đánh ủng bóng lộn.

Một ngày lễ hội thực sự, trời nắng, ấm áp. Trải ra phía trên những vòm cây rực rỡ lóa mắt của các khu vườn đang nở hoa là một làn hơi sương sớm mỏng manh màu xanh phơn phớt. Thiên nhiên miền Nam phì nhiêu tươi tốt hào hiệp ban tặng chúng ta tất cả những gì mà chúng ta đã bị tước đoạt trong các tháng mùa mưa: hơi ấm thừa thãi, màu sắc lộng lẫy, tươi sáng, mùi thơm ngát của đất đai thức dậy.

Thật dễ hiểu khi vào ngày đó không ai ngồi yên trong phòng. Khi vừa chỉnh đốn bản thân xong, tất cả đổ ra vườn, mừng rỡ, hạnh phúc, tản bộ giữa các lùm cây, vui vẻ nói chuyện, cười đùa trêu chọc nhau.

Tuổi trẻ vô tư là như vậy đấy. Ngay mới đây thôi, nhiều cô gái đã thực hiện những chuyến bay cực kỳ nguy hiểm, và khi đêm xuống họ lại phải đi vào vùng nguy hiểm. Nhưng giờ này không ai nhớ đến điều đó.

Cuối cùng tư lệnh sư đoàn đã tới. Irina Rakobolskaya phát lệnh tập hợp trung đoàn. Tướng Popov làm một bài phát biểu ngắn rồi bắt đầu trao phù hiệu "cận vệ". Những người đầu tiên được nhận là Bershanskaya và bí thư đảng ủy trung đoàn Maria Runt. Sau đó, Dmitri đi dọc hàng quân. Bắt tay mỗi chiến sĩ, ông nói "Chúc mừng" - và nở một nụ cười thân thiện. Với nhiều người cùng với phù hiệu Popov còn gắn huân chương. Được trao tấm huân chương thứ hai có Sima Amosova, Nadia Popova, Dina Nikulina và nhiều nữ phi công, hoa tiêu, kỹ thuật viên, quân khí viên, cán bộ chính trị. Hoa tiêu của tôi- Olga Kliueva được trao tặng phần thưởng cao quý - Huân chương Cờ đỏ.

Người ta quyết định kỷ niệm ngày Một tháng Năm bằng hoạt động chiến đấu: vào đêm trước ngày lễ sẽ thực hiện xuất kích tối đa. Chúng tôi sẽ hành động đối với điểm tập trung quân đội của kẻ địch về phía đông bắc Thượng Adagun. Trên đường đi, sẽ thả truyền đơn xuống các làng đang bị kẻ thù chiếm đóng.

Bọn phát xít Đức quốc xã cố gắng phá vỡ cuộc ném bom của chúng tôi. Đêm ấy, chúng không tiếc đạn cao xạ và đã thiết lập một bức tường lửa vững chắc của hỏa lực phòng không trước các máy bay chúng tôi. Thêm vào đó chúng còn cho máy bay tiêm kích cất cánh chống lại chúng tôi.

Nhưng, bất chấp mọi thứ, những chiếc U-2, mặc dù rất khó khăn, vẫn đột phá qua các lớp rào cản, gây thiệt hại đáng kể cho bọn Hitler.

Trong một chuyến bay, máy bay của tôi và Kliueva cũng bị một máy bay tiêm kích của đối phương tấn công.

Thông thường, trên không trung, trong khi tất cả còn bình yên, tôi hay nói chuyện với hoa tiêu. Tôi không biết, liệu điều đó có làm ta tránh khỏi những suy nghĩ ảm đạm hay không, hoặc đơn giản chỉ là giúp ta giết thời gian. Lần này Klyueva cất giọng hát hành khúc cận vệ của chúng tôi, tôi hát hòa theo. Chúng tôi bay đi như vậy, vô tư ca hát. Đột nhiên tiếng kêu vội vã của Olga cắt ngang tai tôi:

– Marinka! Ép xuống nhanh lên! Một tên phát xít đang đuổi đến.

Theo bản năng tôi tăng ga, đẩy cần lái ra xa thân mình, và sau khi động cơ gầm lên, chiếc U-2 lao vút xuống phía mặt đất. Tiếng hú của một chiếc "Messer" thù địch rít vang trên đầu chúng tôi, còn đạn pháo xé gió ngay sát cánh phải. Trong khi tên phi công của Hitler vòng lại để công kích tiếp, tôi đã đổi hướng và giảm độ cao. Tên phát xít mất hút chúng tôi và sau khi lượn vài vòng, hắn bổ đi tìm kiếm nạn nhân khác.

– Hát nốt đi nào, "các nữ nghệ sĩ"! - Tôi giận dữ thốt lên trong máy đàm thoại.

– Không có gì, - Olga đáp bình tĩnh - chúng ta sẽ còn tức nữa.

Chúng tôi đã cắt bom thực sự thành công: đánh trúng giữa đoàn xe cơ giới. Trong ánh sáng của pháo sáng treo lơ lửng ta thấy rất rõ con đường trên đó các đơn vị cơ giới Đức di chuyển. Những chiếc xe cháy ở phía dưới tạo ra một vụ ách tắc giao thông, sự hoảng loạn bắt đầu.

Bay sau chúng tôi là phi hành đoàn của Olga Sanfirova và Rufa Gasheva. Klyueva ném thêm một trái bom chiếu sáng nữa, định hướng giúp các bạn gái. Chúng tôi đã bay theo hướng ngược lại trong khi các vụ nổ ầm ầm đang ở phía sau.

Sanfirova và Gasheva đã gặp khó khăn. Khi họ vừa tới được mục tiêu, động cơ máy bay của họ trúng một viên đạn. Nhưng các cô bạn gái không hoảng loạn. Chỉ sau khi thả tất cả các quả bom xuống đầu kẻ thù xong, họ mới quay trở lại.

Chiếc máy bay nhanh chóng mất độ cao và không bay đến được tiền duyên, Olya và Rufa hạ cánh trong hậu phương kẻ thù. Hai ngày đêm họ mới về tới chỗ quân mình. Rufina Gasheva sau đó đã viết về cảnh phiêu bạt của mình:

Ngày mai, ngày Một tháng Năm, ngày của mùa xuân. Ban ngày người ta trao phù hiệu cận vệ. Lelia (Sanfirova) được tặng thưởng Huân chương Cờ đỏ. Chúng tôi quyết định bất cứ trường hợp nào cũng phải làm tiếp các phi vụ xuất kích toàn thể. Chúng tôi đã bay phi vụ thứ ba, mà phía trước vẫn còn cả một đêm dài. Hôm nay chúng tôi ném bom nơi tập kết xe máy khí tài và sinh lực quân thù tại Thượng Adagun. Chúng tôi bay qua Kuban. Còn một chút nữa thì tới mục tiêu. Đây là điểm uốn của con đường, mục tiêu của chúng tôi. Vòng lại để lấy hướng vào công kích, bỗng một vệt lửa lao thẳng vào động cơ của chúng tôi. Ngoặt gấp, nhưng động cơ đã ngừng làm việc. Mục tiêu ngay dưới chúng tôi, tôi ném bom, máy bay rùng lên, rồi một lần nữa lặng yên. Độ cao giảm với tốc độ đáng kinh ngạc. Stanitsa Krymskaya bốc cháy phía sau, xa hơn một chút - đường tiền duyên. Nhưng mặt đất đây rồi.

Chiếc máy bay ở trên lãnh thổ bị kẻ thù chiếm đóng. Một phát súng điên cuồng bắn lên. Nghĩa là chúng tôi đã bị phát hiện. Thu lấy bản đồ, nhanh chóng lao ra khỏi máy bay, và - bò trên bãi cỏ sang một bên, chúng tôi bắt đầu bò sâu về phía đông theo hướng các ngôi sao. Ai đó treo bom phát sáng trên stanitsa Krymskaya, mọi vật trở nên sáng rõ. Phải chờ đợi cho đến khi bom sáng tắt. Chúng tôi bò đến sát đường sắt. Ở đây, cứ mỗi đoạn 30-50 mét một đều có các đội tuần tra của quân Đức. Thỉnh thoảng chúng lại bắn pháo sáng thắp sáng con đường. Chọn một thời điểm thuận lợi, chúng tôi nhanh chóng băng qua đường. Cánh đồng sau con đường bị đạn pháo đào xới hỗn độn. Chúng tôi không thể ngẩng đầu lên - một tràng súng tự động sẽ nổ ngay lập tức. Rạng đông đến nhanh, và chúng tôi đang ở ngoài đồng trống. Bỗng - thật là vui! Ếch kêu oàm oạp. Nghĩa là gần đó có một đầm lầy, nghĩa là có nơi để ẩn nấp.

Chúng tôi tin chắc sẽ về được chỗ quân mình. Mệt mỏi thì không cảm thấy, nhưng phải cẩn thận. Muốn trú tại một bụi cây lan, nhưng một tràng súng tự động bắt buộc chúng tôi phải tìm nơi trú ẩn khác. Chúng tôi tìm được một chỗ khiêm tốn, thắt chặt dây đai lại và ngồi chờ. Trời dần dần sáng. Hôm nay - ngày Một tháng Năm. Tôi muốn sống. Tất cả xung quanh thật tươi đẹp! Các cô gái của chúng tôi đang làm gì? Có lẽ họ đang lo lắng về chúng tôi. Đột nhiên, một tiếng gầm khủng khiếp làm rung chuyển không khí. Đó là những chiếc cường kích của chúng tôi đang bay. Đằng sau những khẩu cao xạ bắn tới tấp. Mảnh đạn rơi gần chỗ chúng tôi. Chúng tôi xích lại sát nhau hơn. Đã đến buổi trưa. Máy bay của chúng tôi liên tục ném bom và không kích các vị trí địch. Ngay trên đầu chúng tôi bùng lên một cuộc không chiến. Chúng tôi quan sát và mừng rỡ theo dõi chiến thắng của quân mình. Bầu trời đầy mây bao phủ. Mưa rây, cái lạnh thấm qua áo va rơi. Xung quanh đã hoàn toàn yên tĩnh. Trời tối, đã đến lúc đi. Chúng tôi vòng qua những khẩu đội pháo phòng không. Trên đầu, chúng tôi nghe thấy tiếng gầm rú của những chiếc máy bay bé nhỏ của chúng tôi. Cảm giác vui sướng và tự hào tràn đầy trái tim - đó là các bạn gái của chúng tôi đang bay.

Chúng tôi vạch khẽ các đám lau sậy và đi gần như thẳng người, trượt dọc theo đáy. Đầm lầy đã hết, trước mặt chúng tôi là rừng. Có một cái gì đó đáng sợ trong sự uy nghi trầm lặng của nó. Chúng tôi lần theo những bụi cây. Một tiếng động không rõ ràng phát ra. Bạn lặng người một lúc, bạn lắng nghe, và tiếp tục đi về phía đông. Nước lạnh mùa xuân, nơi chúng tôi đã qua đêm, cho tôi biết Lelya bị cảm lạnh, chị muốn ho đến nghẹn thở. Chị cố ho khẽ, rồi đột nhiên từ phía sau, sát gần, vang lên một tiếng ho đáp trả dồn nén và tiếp đó là tiếng cành cây gẫy. Chúng tôi chết lặng. Khi tiếng những bước chân đã lặng đi, chúng tôi nhanh chóng đi khỏi nơi này. Đêm thứ hai trôi qua như vậy. Chúng tôi ngồi trong bụi cây thêm một ngày nữa. Ngày hôm nay, ngày mùng Hai tháng Năm, là ngày sinh của chị. Tôi chúc mừng chị, tặng chị bốn hạt hướng dương, vô tình tìm thấy trong túi quần.

Đêm ấy, chúng tôi phải trèo qua một đống cây bị đốn ngã, hào chống tăng, hai dòng suối nhỏ. Ngày mùng Ba tháng Năm, vào lúc bình minh, chúng tôi đến được một trận địa pháo binh của quân ta. Chúng tôi đã được tiếp đón rất tốt, được cho ăn ngon và giúp đỡ để về đến trung đoàn. Chúng tôi lại ở giữa những người bạn gái thân thiết như ruột thịt!

Về đến trung đoàn, Olya Sanfirova và Rufa Gasheva từ chối nghỉ ngơi và ngay đêm đầu tiên lại bay đi ném bom. Các trận đánh mỗi ngày một trở nên khốc liệt hơn, không còn thời gian để nghĩ đến nghỉ ngơi nữa.

HẾT PHẦN 1

[1] Taran: hành động đâm thẳng máy bay vào kẻ thù khi hết đạn hoặc máy bay bị hư hỏng, bị trúng đạn....

[2] Về mặt lịch sử, stanitsa là một đơn vị tổ chức kinh tế và chính trị của dân tộc Cossack, chủ yếu ở các vùng miền Nam của Đế chế Nga. (ND)