VAXIN BƯCÔP

BÀI CA NÚI AN-PƠ
truyện vừa

NHÀ XUẤT BẢN TÁC PHẨM MỚI

NHÀ XUẤT BẢN LONG AN

1986

Người dịch: VĂN PHÚ

Nguyên bản Nga: Alpiixkaia ballada

Dịch theo bản tiếng Pháp La ballade des Alpes

của Doras Sadzé và Marc Raiski

Nhà xuất bản Tiến Bộ Matxcova, 1967.

LỜI GIỚI THIỆU

Nhiều thế hệ các nhà văn Xô-viết đã khai thác đề tài về cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, soi rọi nó từ nhiều góc độ khác nhau, và đã tạo nên những tác phẩm xuất sắc của nền văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa viết về chiến tranh. Sau Phađêep. Erenbua, Sôlôkhốp, Ximônốp, v.v… những năm gần đây độc giả Xô-viết đánh giá cao các tác phẩm của Bônđarep, Tsakopxky, Bưcốp... và một loạt các tác giả trẻ khác.

Trong lớp nhà văn kể trên, Vaxin Bưcốp, người Bieldrutxia (Bạch Nga), có một vị trí đặc biệt, và sở trường về truyện vừa. Ông đã được thưởng Huân chương Sao đỏ. Sinh năm 1924 ở Vilepcko, Bưcốp đã bước vào tuổi 18 đồng thời với cuộc chiến tranh khốc liệt chống phát xít. Cả thời thanh niên, Bưcốp đã lăn lộn trong chiến hào, và dấu ấn của những cuộc chiến đấu ấy còn in đậm suốt đời trong sáng tác của ông. Bản thân Bưcốp đã từng bị thương nặng, ngất lịm lâu đến nỗi đã được xếp vào hố chôn cùng với những người hy sinh, nhưng may mắn sao, ông đã tỉnh lại và được đưa về cứu chữa. Có lẽ vì thế, những trang miêu tả chiến đấu trong tác phẩm của ông hết sức chân thật, nóng bỏng. Ông không bao giờ nhìn chiến tranh bằng con mắt tĩnh tại, hoặc muốn đơn giản hóa hiện thực. Không phải ngẫu nhiên, nhà phê bình văn học E. Xi-Đôrốp đã viết: «Tất cả các tác phẩm của V. Bưcốp đều được soi rọi trong một ảnh sáng chân lý khốc liệt mang tính bi kịch: Có những giờ phút lịch sử mà con người chỉ có thể bảo tồn và xác định được những gì còn là chất người ở trong mình bằng cách trả giá cao nhất. đó là hy sinh mình hẳn về thể chất, để tạo nên được một chiến công!». Và chính Vaxin Bưcốp cũng đã phát biểu quan niệm sau đây về sáng tác của mình: «Điều trước tiên và chủ yếu mà tôi quan tâm là hai yếu tố đạo đức, có thể thâu tóm đơn giản như sau: Con người là gì khi đứng trước sức mạnh hủy diệt của một hoàn cảnh phi nhân đạo? Con người có năng lực làm được gì, khi mọi khả năng giành quyền sống đã bị vắt kiệt đến tận đáy? ...».

Như vậy, đối với ông, cái kết cục cuối cùng của nhân vật không quan trọng bằng ý thức chủ đạo của con người hành động, con người tự vượt lên khỏi hoàn cảnh tưởng như không lối thoát của mình. Do quan niệm như vậy, Bưcấp không ngần ngại đầy nhân vật của mình vào những thử thách thắt nút, đến mitc, mọi giá trị tinh thần, đạo đức phải được phơi bày đến đây. Lúc bình thường, những nhân vật của Bưcốp không hề là những người xuất sắc hoặc có tính cách gì đặc biệt, thậm chí còn khá nhiều yếu điểm, khuyết điểm. Nhưng khi linh cách của họ được tôi luyện qua hoàn cảnh chiến đấu, họ trở nên mạnh mẽ, cao thượng, và sẽ tới lúc, họ làm nên những kỳ tích phi thường, đến chính họ cũng không ngờ. Đó là chủ kiến của Bucop về con người bình thường, – có thể nói là lầm thường.

Tính bi kịch cũng là nét nổi bật trong các tác phẩm của Bưcốp. Hầu như tác phẩm của ông cũng mang đậm tính bi kịch: Từ Tiếng bầy sếu kêu (1960) đến Phát tên lửa thứ ba (1962)— tác phẩm đã gây ra khá nhiều tranh cãi về phẩm chất con người Xô-viết – đến Bài ca núi Anpơ (1964)— một mối tình quốc tế cảm động của những người tù - rồi tới Điểm cao đáng nguyền rủa (1968). Xốtnhicốp (1970). Đài kỷ niệm (1976), chất là kịch trong những tình huống mà nhân vật phải trải qua, càng ngày càng đậm, và làm người đọc phải suy nghĩ sâu sắc. Nhưng, ưu điểm của Bưcốp là ở chỗ tính bi kịch này không làm yếu con người trong tác phẩm của ông. Nó chỉ càng thúc đẩy con người vươn lên. Tới những tính cách mạnh mẽ, những quyết định quả cảm, và vì thế nó có tinh chất tích cực, tính chất tiến công. Nói khác đi, nó đẩy nhân vật của Bưcốp vươn tới chủ nghĩa anh hùng ngay cả trong điều kiện không thuận lợi nhất. Trong cuộc chiến đấu vừa với nội tâm, vừa với ngoại cảnh ấy, không một người nào được quyền sống vô ích và chết vô ích. Mỗi cá nhân phải trả lời trước tập thể, trước cả lịch sử nữa, về những hành động của mình, dù anh ta ở trong một hoàn cảnh biệt lập đi chăng nữa. Anh ta phải vận dụng mọi ý chí, kinh nghiệm, xử trí mọi quan hệ theo lương tâm và trách nhiệm cao nhất của mình. Chính đó là nét đặc trưng trong nhân vật của Bưcốp, mà nhà lý luận mỹ học V. Borep gọi là “tính tích cực lạc quan trong nhân vật bi kịch, đẩy vọt nhân vật lên tới tầm vóc tiến công”.

Giới thiệu hai truyện vừa của V. Bưcốp được dư luận Liên Xô khá chú ý là Bài ca núi Anpơ và Phát tên lửa thủ ba( ¹), chúng tôi mong giới thiệu thêm với bạn đọc Việt Nam một phong cách viết về chiến tranh, về chủ nghĩa anh hùng thầm lặng của người chiến sĩ, không phải trong chiến thắng vẻ vang, mà ngay trong những giây phút khó khăn, nặng nề, thậm chí tạm thời thất bại; giây phút mỗi người phải đối mặt với sự hy sinh và cái chết, tự đấu tranh với bản thân để giữ được và phát huy những gì cao đẹp, trong sáng nhất trong mình.

NHÀ XUẤT BẢN TÁC PHẨM MỚI

1

ANH vấp phải một vật gì, ngã xuống rồi lại nhỏm dậy ngay và anh hiểu rằng mình phải lẩn ra khỏi đám lộn xộn này thì mới có thể tìm được nơi ẩn nấp và thoát khỏi xưởng máy. Nhưng hầu như chẳng nhìn thấy gì trong đám bụi mù tràn ngập phân xưởng, anh suýt lặn xuống hố đen ngòm, một hố bom mới nổ, anh vòng quanh miệng hố, không thấy chút dấu vết nào của các bạn mình. Giơ một tay ra phía trước để khỏi va vào các vật nằm trong đám bụi, tay kia nắm chặt khẩu súng lục, anh lại ngã nữa và thấy nhức nhối ở chân khi nhảy lên tấm bê tông lớn, do bom phá sập. Khi đứng dậy anh không còn dép nữa. Chạm chân xuống đất bị bom xới tung, anh thấy đau đớn vô cùng.

Phía sau anh, có tiếng hò hét, đầu phân xưởng đằng kia vang lên một loạt tiểu liên. «Quỷ bắt mày đi ! » anh lầm bầm và nhảy phắt lên tấm thép vững chắc bị sập rồi trèo lên mảnh tường đã nghiêng hẳn về một bên. Đám bụi tan và lắng dần, nhưng vẫn còn phủ kín người anh. Ivan trèo lên chỗ cao nhất của mảnh tường, từ đó anh nhìn khá rõ chung quanh. Gió thổi thốc bụi vào mặt; dang tay cho khỏi ngã, anh chạy trên lối vắt ngang bằng bê tông, chúi xuống chỗ sập. Tiến lên mấy bước nữa, anh nhìn thấy bức tường vây quanh xưởng mới bị phá một nửa, bên kia bức tường như không có chuyện gì xảy ra. Ở thế giới bên ngoài, phố xá chìm ngập trong màu xanh, những mái ngói đỏ, và ngay ở trên cao là rừng xanh trên triền núi, đó là núi Anpơ: hy vọng, cái sống hoặc cái chết của anh.

Nhìn một lát bao quát hết cả, anh cắn chặt vào chuôi khẩu súng lục bằng chất dẻo để nhảy. Phải tính toán chính xác vì có những cọc sắt cắm trên bức tường vây quanh, và hai tay anh nắm lấy cọc sắt để định lăn mình qua bên kia. Anh rún mình lấy đà, rồi mới buông tay nhảy sang. Anh ngã vào giữa cây mâm xôi khô héo rồi đứng phát ngay dậy, nhặt khẩu súng và chạy thật nhanh trên mảnh đất trồng khoai tây, dọc theo hàng rào dây thép gai.

Đàng sau, có tiếng hò hét, tiếng súng và chó bắt đầu sủa – Thế là nguy rồi — nhưng anh không kịp suy nghĩ hoặc biết làm gì nữa. Đạn réo trên trời còn cách xa đầu, nhưng trong lúc chạy, anh mới biết: không phải chúng bắn theo anh, có lẽ chúng vẫn chưa trông thấy anh. Tuy chân đi đất bị đau, anh cũng nhảy qua rào thép gai, chạy nhanh hơn nữa trên con đường nhỏ cao hơn, rải đầy xỉ sắt, xuôi về phía ngoại ô đã ở gần.

Tiếng nổ trong phân xưởng đã làm náo động dân chúng. Từ một ngôi nhà nhỏ màu trắng có hai đứa trẻ chạy ra hết sức nhanh trên đường nhỏ dẫn tới phân xưởng. Đứa lớn chạy trước vung vay khẩu súng đồ chơi trẻ con, chúng không trông thấy Ivan nấp sau bụi rậm, anh bèn chạy xa hơn. Ngay sau đó, một cô gái xách bình tưới từ sau cây sim gai bước ra và cô sắp nghiêng bình. Bỗng cô sợ hãi kêu lên và đánh rơi chiếc bình. Anh chạy vọt ra con đường nhỏ, trổ ra đường cái, anh nhìn hai bên đường: không có người nào. Anh chạy ngang qua phố, vẫn vừa chạy vừa vấp ngã, rồi lách sang con đường nhỏ, qua những bụi rậm phủ đầy bụi đất. Phía trước chẳng có ngôi nhà nào, cánh đồng cỏ cao, phố đây những bông cúc, trải rộng êm đềm trên sườn đồi mình mỏng dốc nghiêng, cạnh đường những chùm hoa tròn mà anh không biết là hoa gì, đang thấp thoáng đung đưa; cao hơn nữa đã bắt đầu là rừng cây, và dưới nền trời tháng sáu quang đãng, nổi lên khối khổng lồ xanh sẫm của núi Anpơ.

Lấy lại hơi thở điều hòa, Ivan lắng tai nghe: tiếng hò hét, tiếng súng và tiếng chó sủa vẫn vang tới, nhưng chưa chắc bọn ở xưởng máy đằng kia đã đuổi theo anh. Anh lấy tay áo kẻ sọc lau mồ hôi đang chảy xuống mắt, rồi ngẩng lên nhìn về phía núi để tìm đường đi. Không xa, một cái đèo chạy xuống mãi tận thành phố, những cây tùng nhỏ mọc rải rác trên sườn núi hiểm trở. Anh ngẩng lên.

Anh không tin có thể chạy lên dốc dễ dàng, anh thấy trong người rất nặng nề, đôi chân mỗi lúc thêm rời rã. Đến giữa dốc, anh nhìn lại phía sau một lần nữa: hình như tiếng chó sủa đã tới ngoại ô, một loại đạn nổ lẹt đẹt ở gần, nhưng không nghe thấy tiếng réo, vậy thì vẫn chưa phải là chúng bắn anh. Chúng đang đuổi theo người khác! Chắc người tù nào đã trốn, giảm nhẹ cho tình thế của anh; anh phải chạy, chạy nữa.

Nhưng hơi sức không còn, anh leo lên đồi rất vất vả. Khi nhìn lại phía sau, có thể bao quát tầm mắt khắp thành phố, cảnh gần nhất là những dãy nhà chạy dài của xưởng này, trông giống như nhà kho, đôi chỗ bị phá hủy: dấu vết của quả bom vừa nổ; bức tường dài vây quanh bị sập một quãng, bên trong chỗ hổng, người ta thấy những sườn nhà vặn vẹo – chính bom phá đã gây ra như vậy. Nhiều người đi lại, Ivan cúi xuống (đã tới chỗ khuất) và chạy chậm về phía suối nước, anh đã tới nơi, thấy yên tâm. Rừng trên triền núi đã rất gần.

Anh chậm bước, lấy tay áo lau mặt. Đường anh đang đi là chân đèo rộng, phủ đầy cỏ. Dốc thẳng đứng, suối reo giữa những tảng đá đen và trơn. Kiệt sức, Ivan mới tới được hàng tùng đầu tiên mọc rải rác trên sườn núi, đã nghe thấy tiếng chó sủa. Hình như nó đã tới gần lắm, ngay trên ngọn núi nhỏ, và lại cố sức, anh chạy lên phía đỉnh núi. Anh gắng lên đến chỗ rậm rạp, để ẩn nấp dễ dàng và tìm cách đánh lạc hướng bọn đuổi theo, còn nếu chúng không để anh chạy thoát, chúng sẽ phải trả giá rất đắt.

Nhưng Ivan không kịp tới bìa rừng.

Anh leo qua đám cỏ và đám đá sỏi, vượt sang những tảng đá lổn nhổn. Gần tới rặng tùng ở bìa rừng thì tiếng chó đã sửa dữ dội ở ngay sau lưng, không phải từ bên kia núi đến nữa rồi. Ivan chạy tới chỗ cây tùng nhỏ, nhìn qua cành cây để lấy lại sức, anh thấy một con chó béc-giê đang vọt đến theo vết chân của anh, cải lưng đỏ hoe của nó ẩn hiện trong đám cỏ. Những tiếng của của con chó khác cũng đang vang lên ở đằng sau. Tuy vậy vẫn chưa trông thấy bọn Đức.

Biết là không thể tới được chỗ rậm rạp, anh đứng giạng chân, nắm khẩu súng chặt hơn. Anh không rõ còn bao nhiêu viên trong ở đạn, kiểm tra thì đã muộn, tuy anh biết sự thoát thân hoàn toàn phụ thuộc vào điều đó. Trong giây lát, anh để cho gân cốt giãn ra, trống ngực đỡ đập mạnh, hít thở bình thường hơn và tập trung sức lực để bắn cho chính xác.

Con chó trông thấy anh, sủa to hơn, dữ dội hơn, và giơ thẳng hai chân về phía trước, nó lao lên cao. Đứng sau cây tùng. Ivan cúi xuống, ngắm mũi súng vào một hòn đá nhô ra, cách anh khoảng dăm chục bước. Con chó béc-giê chạy lên rất nhanh, tai cụp lại, đuôi giương thẳng, và anh đã trông rõ cái mõm há rộng, lưỡi thè dài, răng nanh nhọn hoắt của con vật. Ivan nín thở, cố ngắm cho trúng và chờ con vật tới chỗ hòn đá nhô ra, anh bắn. Anh biết ngay rằng mình đã bắn trượt. Khẩu súng rung rung trong tay, nòng súng hếch lên trời, mùi thuốc súng xông lên mũi, con béc giê hủ lên một tiếng rất to. Không kịp ngắm, anh bắn bừa một phát nữa. Nỗi vui mừng tràn ngập trong lòng: con chó sủa một tiếng ghê rợn, chồm lên rồi lăn quay ra đất giãy giụa, cách anh vài chục bước. Anh định chạy vào rừng thì phải đứng lại vì trông thấy một con chó khác: một con chó sói (²) to gộc, có vết đỏ hoe ở sườn, thở hồng hộc, sải những bước dài theo vết chân con trước. Một sợi dây da dài kéo lê trên cỏ.

Muộn quá rồi, Ivan không ngắm, giương súng bắn con chó, nhưng viên đạn đã không ra khỏi nòng, chắc súng đã bị tắc. Anh đập đập khẩu súng vào lòng bàn tay, con chó đã tiến sát người anh, nó hú một tiếng rồi chồm lên. Ivan tránh và lùi về chỗ cây tùng, con chó sói lướt qua cành cây như một tia chớp, Ivan thấy hình như chưa chạm chân xuống đất nó đã quay ngoắt ngay lại, mõm há rộng, lao vào anh. Không biết chống cự thế nào, Ivan giương súng về phía con chó.

Sức chồm lên của nó thật phi thường. Ivan không thể đứng vững được, súng vàng mất, cả người lẫn chó lần xuống sườn đồi. Tưởng thế là hết, nhưng trong khi lăn, Ivan kịp thời túm lấy vòng cổ con chó, và gắng hết sức anh đầy nó lùi lại. Con chó cào anh, một bên ống quần rách toạc. Một tay Ivan giữ chặt vòng cổ, tay kia nắm lấy chân trước nó để bẻ, cùng một lúc cả người xả chó lại lăn một vòng nữa. Để giành ưu thế, Ivan đưa chân sang một bên, để cả người lên con chó sói, anh đè chặt và ra sức bóp cổ nó. Con chó thở khò khè, ngột ngại, vùng vẫy cuống cuồng, nhưng Ivan biết rằng mình cũng không giữ như thế được lâu. Thế rồi, gắng sức đến cao độ, anh quật con chó lên người và kẹp chặt đầu gối vào mạng sườn con vật. Con chó vặn vẹo, định giật vòng cổ khỏi tay anh, sủa lên một tiếng cụt lủn, Ivan cũng thấy có tiếng kêu răng rắc ở dưới đầu gối mình; con chó ngạt thở, rít lên, làm trầy da ngón tay anh. Ivan siết chặt thêm vòng cổ. Con chó nhảy lên một cách tuyệt vọng và giật ra khỏi cánh tay anh.

Ivan co người lại chờ con chó chồm đến một lần nữa, nhưng nó không chồm được: nó lăn ra bên cạnh anh, trễ cái mồm to cùng cái lưỡi thè dài, thở hồng học, căm thù nhìn con người. Lòng bàn tay bị lột da của Ivan nóng bỏng. Căng thẳng đến cực độ, các cơ bắp tay anh phập phồng, tim đập mạnh. Chống tay run run lên cỏ, Ivan nhìn con chó với đôi mắt gần như điên.

Cả hai cùng quan sát rình dò ý định tấn công của nhau. Mặt khúc Ivan còn sợ bọn Đức xuất hiện. Nhưng một lát sau anh hiểu rằng không chắc con chó sói còn có thể lao vào anh. Do dự, anh đứng lên, vẫn chăm chú không rời mắt khỏi con vật và bước xa một chút, anh nhặt một tảng đá to. Anh định đập con chó nhưng lại thôi. Con chó vặn vẹo xương sống, đập đuôi xuống đất, nó như muốn chồm lên nhưng không chồm được chỉ rền rĩ. Anh thấy nó lộ ra vẻ đau đớn không kém con người. Cẩn thận, Ivan lùi lại một bước, con chó đứng lên, bò vòng quanh, dây da lê trên cỏ. Nhưng nó không chạy và cũng không đứng vững được nữa. Ivan vẫn còn hăng hơn anh chạy về phía cây tùng, nơi khẩu súng rơi.

Con chó gầm gừ trong cơn điên cuồng vô hiệu, leo thêm một tí nữa rồi sững hẳn lại. Trong khi đó, con người nhặt khẩu súng, hổn hển trèo lên phía rặng tùng rậm rạp bằng hết sức còn lại trong người anh.

2

ĐỘ năm phút sau, anh đã ở trong rừng và chạy dọc theo con suối trong vắt, chảy xiết. Cây trên sườn núi thẳng thớm, quang đãng, không có những tảng đá. Đường lên lại càng dốc đúng. Sợ lại bị đuổi theo, Ivan lội xuống nước cho mất dấu vết, nhưng nước lạnh làm anh co chân lại, lại được vài chục bước, anh vội leo lên bờ. Trèo lên hòn đá cheo leo, anh mở khóa nòng súng để nạp lại đạn: một viên đạn nằm xiên đã rơi xuống đá. Ivan định cúi xuống nhặt, bỗng dừng lại: từ phía sau anh, vọng lại tiếng người nói với tiếng suối róc rách. Bỏ viên đạn, anh vội leo gấp và ì ạch bò vào lối đi trong đám thông nhỏ, cách con suối một chút.

Mới đầu anh thấy hình như mọi vật đều yên lặng, chỉ có tiếng suối róc rách xa xa và những ngọn thông xào xạc, gió đông nam bắt đầu thổi và những đường viền rắc rối của những đám mây hiện ra sau đỉnh núi, mưa kéo đến. Ivan xem xét chung quanh, đưa mắt nhìn những hang đá nằm trên mặt đất, dưới hàng thông, và không thấy có người nào. Anh sắp đứng lên để đi tiếp, thì có tiếng gọi khe khẽ nhưng khẩn thiết vọng đến tại anh:

– Russo! (³)

Anh lại cúi thấp hơn nữa và rụt đầu lại. Không đó không phải là một tên Đức mà cũng là một tù nhân người Ý thì đúng hơn. Dầu như vậy, Ivan cũng không muốn ra ngay. Theo kinh nghiệm, anh biết đó là những chuyện rắc rối, có khi còn dẫn đến những chuyện rủi ro. Chắc bọn Đức đã báo động và chúng ở cách đây không xa, như thế trốn tránh không phải là dễ.

Rồi anh lại chạy rất nhanh, đi xa hơn nữa, trèo cao lên nữa, vào trong đám đá và hàng tùng trên sườn núi rậm rạp. Anh phải chạy theo những đường chênh chếch vì không đủ sức leo thẳng. Suối vẫn ở gần, nhưng tiếng róc rách của nó nhỏ dần, đám tùng rì rào to hơn, rõ hơn: một cơn gió lạnh làm lay động những ngọn cây; mặt trời đã bị che khuất, mây đen mỗi lúc thêm tối bầu trời. Anh thấy ngột ngạt, lưng áo ướt đẫm mồ hôi, từ khi bom nổ anh đã mất cái mũ kẻ sọc, anh lấy tay lau mặt và không ngừng nhìn quanh, lắng tai nghe ngóng. Có lúc anh nghe thấy tiếng rú của xe mô-tô ở xa, trên con đường chạy qua nơi nào đó, chẳng mấy lúc nó đã tiến gần, chắc bọn Đức đã tổ chức cuộc đuổi bắt. Đoán trước có chuyện không hay, Ivan đang nghĩ cách đối phó, thì ngay lúc đó anh linh cảm thấy có người nào đang chạy đến sau lưng anh. Anh nhảy tới sau thân cây tùng phủ đầy rêu và bật lách tách khóa nòng súng. Tiếng nổ của xe mô-tô đã rất gần. Bọn vô lại, chắc chúng đã bao vây anh! Ivan ngoảnh lại nhìn, nắm chặt khẩu súng và giơ lên. Ở dưới lại vang khẽ những tiếng động khô khan trên đá, anh nhìn kỹ hơn và lần này kết luận rõ ràng là trong bụi rận kia có người. Mới đầu không thấy có ai bước ra. Rồi cành cây rung động, một bóng người bé nhỏ, mặc quần áo kẻ sọc nhẹ nhàng ra khỏi đám cây thưa, đưa mắt nhà về phía đường dốc và nhận ra anh nấp sau cây tùng.

— Russo!

Một người phụ nữ ư? Anh ngạc nhiên đến nỗi phải thốt ra một câu chửi thề, những tiếng vù vù của xe mô-tô khiến anh chú ý hơn, chúng đã tiến rất gần. Ivan quay bên nọ bên kia mà không biết nấp vào đâu. Từ trên cao, anh có thể rất lộ trong đám cây thưa. Và anh nhảy vào một cái hốc sâu dưới một tảng đá nhọn, thu người lại ở chuẩn bị chống cự. Bên dưới, cái bóng mặc áo kẻ sọc biến đi trong giây lát sau một miệng hang, nhưng anh không để ý đến phía ấy nữa, anh sợ nhất là những chiếc xe mô-tô và rất tập trung lắng nghe. Thế nhưng thấp hơn anh vài chục bước, bắt đầu nhô ra một cái đầu, rồi đến nửa người, khoác một tấm áo rộng lùng thùng xắn tay, có một hình tam giác màu đỏ may liền vào ngực áo. Một cô gái, cô ta đang nhìn ngược nhìn xuôi và Ivan thấy dưới mái tóc búi mà từ lâu không được cắt, một niềm vui không dấu nổi, ánh lên trong đôi mắt đen huyền, như hình hai trái ô liu.

— Ciao!

Anh đã được nghe thấy lời chào ấy, các tù nhân người Ý vẫn thường chào như vậy. Nhưng trong lúc này anh nín lặng vì đang lắng nghe những tiếng động ở trên đầu, và chỉ mong sao cô ta sẽ nấp vào chỗ nào đó. Rõ ràng là coi thường nguy hiểm, cô ngoái lại đằng sau, vội vã nói mấy câu tiếng Đức với một người nào đó để không được đi theo cô nữa. Khi nhìn cây nhỏ, nơi cô gái vừa đi ra, Ivan thấy sau mấy tảng đá, có một người đàn ông mặc áo kẻ sọc, ngoan ngoãn đi về phía bụi rậm, sau khi cô gái ra hiện. Ivan định tránh mặt hai người đồng cảnh bất lợi này, thì cô gái đã nhanh nhẹn chạy ra khỏi chỗ khuất, cúi xuống xỏ chân vào đôi dép mà từ nãy cô vẫn cầm ở tay, rồi khua lạo xạo trên đá, lao về phía anh.

Những chiếc xe mô-tô vẫn đang nổ bình bịch ngay phía trên đầu họ, và sự cả gan điên rồ ấy khiến anh tức giận: có thể nào chúng lại không chú ý đến ngay. Ivan cúi khom chạy tới chỗ cô gái, tóm lấy tay cô, lôi về chỗ anh ẩn nấp. Vừa lôi, anh vừa rủa khẽ, cố nén cơn giận điên người. Cô nhẹ nhàng theo anh, nhưng một chiếc dép của cô bị rơi xuống đá, lăn ra xa.

— Aie, Klumpes! (⁴) — Cô gái rên rỉ.

Những chiếc mô-tô chạy rầm rập hết tốc độ, cái nọ nối đuôi cái kia, nhưng cô gái hình như không để ý, cô giằng tay ra khỏi tay Ivan và chạy về phía chiếc dép. Ivan không kịp chụp lấy tay cô, anh đấm xuống đá, nghiến răng kèn kẹt. Còn cô gái đã khéo léo kịp nhặt chiếc dép rơi, lại chạy về phía anh, mắt sáng lên vì mừng. Cơn giận dữ trào ra khỏi anh. Ivan tát vào mặt cô gái.

Cái tát hằn đỏ lên má cô cái kêu một tiếng khẽ, nhưng không lảng tránh, lại nằm lăn ngay xuống tảng đá ở bên, dưới khuỷu tay anh, liếc nhìn anh bằng vẻ ngạc nhiên hơn là tức giận.

Tiếng mô tô chạy xa dần và Ivan hối là mình đã không nén được cơn giận. Cô gái mở tròn mắt, lắng tai như đang suy nghĩ trong giây lát, hình như cô vừa mới nhận ra cái nguy hiểm đang đe dọa họ. Cô ngồi nhổm dậy và xỏ chân vào dép. Rồi cố nhìn anh lần nữa, nhắc lại những câu rủa của anh, ngọng nghịu như một đứa trẻ.

Điều đó cũng rất bất ngờ như cái tát của anh, và điều lạ lùng đến như thế này hình như làm cho anh cảm động. Trong giây lát, tình cảm nhân hậu tràn ngập tâm hồn đã quá cứng rắn của anh. Lần đầu tiên trong ngày, anh ngạc nhiên mở to đôi mắt.

— Này!

— Này!– Cô bắt chước và cũng làm bộ giận dữ như anh, nhìn anh như một diễn viên ham tập luyện. Đôi môi đầy đặn mím lại, nhưng ánh tươi vui long lanh trên đôi mắt cô. Anh cau mày, hình như anh đã nhìn thấy đôi mắt lạ ấy trên bộ mặt gầy gò, sạm nắng này ở đâu rồi, và một tình cảm mới nảy sinh trong người anh. Vẻ đẹp tươi tắn và tính can đảm dễ sợ của cô gái, trong hoàn cảnh phức tạp của hai người, đã làm anh thật tình lúng túng.

— Cô đi đâu? Anh nghiêm khắc hỏi và nhìn chân cô đang đung đưa.

— Was? (1)

— Was, Was cái gì! Cô đi đâu?

— Russo đi dần, tôi cũng đi đấy.

Không thể chịu đựng được, anh đảo mắt nhìn cô gái từ đầu đến chân; cả bộ mặt sinh động có những nét thanh tú của cô, đang tỏ ra muốn hiểu anh, đôi mày đen, dày nhíu trên cái mũi chun lại.

— Cô biết tôi đi đâu? Tôi sẽ về đất Nga. Nếu chúng bắt được tôi, chúng chỉ việc: pằng, pằng. Còn cô ấy à — Anh đưa tay lên cổ và kéo lên: cử chỉ rất biểu hiện, đối với mọi người tù.

Cô đã hiểu, thoáng nhếch mép trông gần giống như mỉm cười, hoặc ít ra là Ivan hình dung như vậy: dáng điệu cau có như muốn nói: treo cổ ư, điều đó có gì đáng không. Tính bất cần và nhẹ dạ ấy lại làm anh bực tức.

Cô làm ra vẻ can đảm. Được, thế thì đi ! Chỉ cốt đừng khinh suất một cách ngu ngốc. Không phải tôi sẽ cứu được cô đâu.

Hẳn thế rồi!–Cô gái cười thân tình và Ivan cho là cô ta không hiểu những gì anh nói.

Anh muốn nhắc lại, nhưng ngay lúc đỏ lại nghe thấy tiếng hò hét, tiếng chó sủa và một loại đạn vùng lên đâu đó trong thành phố. Chắc chúng đang đuổi bắt một người nào.

3

ĐÁM mây xanh nhạt bao phủ bầu trời, những ngọn tùng không ngừng lay động, cả rừng cây rào rào, bắt đầu giọt mưa lất phất xuống khoảng trống giữa các hàng cây.

Ivan vẫn leo nhanh không ngừng giữa những hàng cây và trong dán đá, mãi đến lúc gió thổi vào đầu gối anh mới biết quần anh bị chỗ cho rách và máu đang chảy xuống chân. Lúc ở dưới núi đá vết thương đã hơi se, nhưng trong khi đó, nó lại toác miệng và chảy máu. Những ngón chân bị đau, bấm trên đá cũng lại chảy máu, lại bị cái gai đâm vào chân, nên dáng đi càng khập khiễng.

Phía sau vẫn hoàn toàn yên lặng, anh không còn nghe thấy tiếng của bọn đuổi bắt nữa, nhưng họ sẽ trở lại. Ivan biết rằng người Đức sẽ không để họ yên. Có lẽ họ đã đặt tất cả các lính canh, cảnh sát và chó săn. Sẽ rất khó để trốn thoát, có lẽ ngoại trừ nếu mưa can thiệp để che giấu và làm nghẹt bước chân của họ và rửa sạch dấu chân của họ. Ivan cứ nhìn chằm chằm qua màn mưa mỏng và mù sương với ánh mắt sắc lạnh và lo lắng, anh sợ bị mai phục. Thỉnh thoảng anh lại nghe tiếng chân bước gần của cô bạn mới quen, cô là vật không chịu bỏ xa anh. Chỉ khi nào bị tuột dép, cô mới đi chậm lại một chút rồi lập tức chạy theo và đi cạnh anh. Lúc đó, anh nghe thấy tiếng thở hồn hơn ở ngay bên mình.

Anh đi dưới trời mưa không được dễ dàng làm vì lúc này tấm áo dính vào người khó chịu, gấu quần ướt sũng đã xắn tới đầu gối như người đi cắt cỏ. Anh thấy mừng vì quần áo kẻ sọc dễ nhận thấy từ xa đã mờ đi dưới trời mưa. Chỉ có những vòng tròn đáng nguyền rủa như tấm bia kẻ bằng sơn, chẳng ngấm tí nước mưa nào, nó vẫn nổi rõ trên ngực, nó càng nổi bật hơn khi tấm áo sẫm hơn.

Một giờ đã trôi qua, cũng có thể hơn. Vượt qua một đoạn có hàng thông non, có những giọt nước mua rung rinh trên những mạng nhện giăng trên các cảnh cây. Ivan bỗng thấy một con đường lớn. Một dải bê tông bằng phẳng, sáng loáng nước mưa, hơi gấp khúc ở chỗ rẽ rồi vút lên cao dần. Anh dừng lại nghe ngóng, hình như con đường vắng vẻ. Rồi anh nhìn lại phía sau: cô gái đang nóng nảy, rẽ những cành cây ướt khỏi mặt cô và vội vã bước theo anh. Anh phải chờ cô để qua đường cùng nhau, vì một hành vi sơ suất của cô có thể làm lộ hai người.

Cô gái đã đi tới; dáng mặt mệt mỏi, giờ đây cô hành động thận trọng hơn trước anh và bỗng nhìn thấy con đường; hình như anh cảm thấy nguy hiểm và tỏ ra sợ hãi hơn bao giờ hết. Ảnh nhìn lướt qua tấm áo ướt sũng, dính sát vào vóc người mỏng manh, mềm mại của cô gái, anh lại nhăn mặt vì tức bực: thật chẳng hợp chút nào với tình thế của họ trong lúc này. Còn cô tỏ ra hài lòng về sự nghỉ ngơi ngắn ngủi này: sau khi thở để lấy lại sức, cô vịn một tay vào thân cây thông nhỏ, tay kia dốc nước ở trong dép và thốt ra một tiếng thở dài.

Ivan kiên nhẫn chờ cô thở để lấy lại sức, rồi ra hiệu đi về phía con đường. Im lặng, cô thận trọng bước theo anh.

Tới đường, anh còn nhìn khắp từ phía, rồi mới chạy sát tới cái rãnh ngăn nước bằng bê tông, đứng lại, vẫy cô: «Đến đây», tay chìa về phía cô gái. Không nói gì, cô nắm lấy tay anh để nhảy qua rãnh và dép chạm xuống bê tông vang lên một tiếng khẽ. Ivan nhìn cô ra hiệu: «Bỏ dép ». Cô gái hiểu ý, tụt dép cầm tay. Nắm tay nhau, họ cùng chạy lên mặt đường lát bê tông ướt. Mưa mau, trôi ngay những dấu chân của họ. Họ vượt qua đường không gặp trở ngại gì và anh buông tay cô gái. Trên rãnh, cô bị hòn sỏi đâm vào chân, thốt ra một tiếng «Ái» khẽ, rồi xỏ chân vào dép và lại leo lên sườn núi bên kia.

Sườn núi cheo leo, hiểm trở, mọc đầy những cây thông nhỏ, cong queo, xơ xác, qua ngọn cây, họ nhìn thấy con đường vòng vèo sáng loáng ở phía dưới. Ivan không thể giữ đều nhịp bước, bản thân anh đã mệt mỏi, vì thế anh biết cô gái đã yếu sức, vả lại sức cô vốn chẳng lấy gì làm dồi dào. Cố quên mệt, anh leo nhanh lên chỗ dốc trước cô và dừng lại, nhìn xuống cây thông xum xuê, có nhiều mắt mấu đang che lấp cô gái. Một chiếc dép của cô vừa rơi lăn ngay xuống phía dưới. Đi khập khiễng, cô kêu: «Porca Madonna » (⁵), rồi ngoảnh lại và rã rời ngồi bịch xuống, rõ ràng cô không muốn xuống nhặt nữa. Nhưng ngay sau đó, cô lại leo xuống, đi lò cò nhặt chiếc dép và ngước nhìn Ivan. Cái nhìn biểu lộ sự biết ơn thầm lặng, đến nỗi anh không thể bỏ cô được. Anh ngồi yên lặng trên đám đất lổn nhổn, chằng chịt những rễ ngoằn ngoèo. Và chờ cô gái ở dưới dốc đi lên. Khi tới bên anh, cô mệt lử, lăn ngay ra bên anh.

— Quẳng cái của quỷ ấy đi ! — Anh bảo.

Cô ngước đôi mắt đen, mở to nhìn anh, anh chỉ đôi dép của cô và khoát tay ra hiệu quẳng đi. Cô hiểu và lắc đầu tỏ ý không chịu, đồng thời cựa quậy bàn chân nhỏ nhắn, ướt nước mà anh thấy như rất mềm mại. Anh hiểu ngay những lời khuyên của mình là vô lý, dù cũng nghĩ rằng đôi dép này còn gây ra nhiều phiền phức.

Nhưng chân anh cũng đau đớn, nhất là gót chân trái nhức nhối vì anh đã giẫm phải đá sỏi và gai. Bây giờ, trong lúc nghỉ, tự nhiên nó lại càng đau thêm, anh muốn xem xét ra sao, bèn kéo cẳng chân, ngắm nghía bàn chân ướt át của mình.

— Russo rất, rất furioso (⁶). Tiếng ấy tiếng Đức gọi là gì nhỉ ?... Bose (6) — Bỗng cô gái cất tiếng nói.

Trong một năm bị giam giữ, Ivan đã biết chút ít tiếng Đức và anh hiểu cô gái muốn nói gì, nhưng anh không trả lời ngay. Lúc này anh đã thấy cái dằm ở gót chân, đang cố nhổ ra, nhưng dù cố gắng anh cũng không thể cặp được cái đầu nhỏ xíu của nó.

— Bose a! Tôi bose khi cô làm tôi bực mình! — Anh làu bàu, rồi nói thêm, dịu dàng hơn — Nhưng nói chung tôi là gut.

— Gut? (⁷).

Cô cười. Hai tay vuốt mái tóc tưới đẫm và lấp lánh rồi chùi lòng bàn tay vào quần, tiến đến chỗ anh:

— Ô, để đấy tôi!

Anh vẫn chưa cặp được đầu cái dằm, nhưng với vẻ rất dễ dàng, cô nhẹ nhàng xoay bàn chân của Ivan bằng hai tay nhỏ nhắn, mát dịu của mình, cô sờ nắn một tí rồi cúi xuống, cắn vào chỗ đau ở châu anh. Anh rụt chân lại, nhưng cô đã cặp được đầu cái dằm, rút nó ra, và khi cô đứng dậy, cái dằm cũng nằm giữa hai hàm răng đều đặn của cô.

Ivan không ngạc nhiên, cũng chẳng kịp cảm ơn, chỉ sờ nắn, xoa xoa gót chân rồi đi thử: thế này dễ chịu hơn thật, anh nghĩ thế. Anh nhìn cô gái một cách thiện cảm hơn trước và thấy bộ mặt rám nắng và ướt át của cô bỗng dưng đẹp hẳn lên. Cô không quay mặt đi, vẫn tươi cười, cô cầm cái dằm tung lên gió.

— Cô khéo léo thật đấy! Anh nói một cách dè dặt.

— Khéo léo. – Cô gái nhắc lại rồi hỏi: Nghĩa là gì?

Có lẽ đó là lần đầu tiên trong ngày, anh muốn cười tự trong lòng. Anh gãi xù mớ tóc cắt ngắn sau gáy. — Biết nói với cô thể nào nhỉ? A phải, tóm lại là cô gut.

— Gut?

— Ja. Gut (⁸).

— Du gut, ich gut (⁹) - Cô sung sướng nói và mỉm cười. Còn anh, như nhớ lại điều gì hoặc muốn đưa ra một lời phán xét, anh ta mắt nhìn cô rất lâu. Cô cảm kích, nhướng khẽ đôi vai, thùng thình. Anh lại nghĩ: Phải đi tiếp thôi. Anh vẫn chưa muốn rời cây thông xum xuê này, mà ở dưới gốc thật khô ráo, nhưng đành phải đứng lên. Mưa vẫn không ngơi, rừng cây vẫn rào rào một điệu buồn tẻ đều đều; có lẽ cuộc đuổi bắt của chúng bị thất bại vì thời tiết xấu. Có bao nhiêu người tù đã trốn được trên núi? Không thể biết được. Những ít ra cũng có một vài người may mắn chạy thoát. Ivan chợt nhớ đến người tù thứ ba đã đi theo họ, và anh quay về phía cô gái đang lúc lắc đôi dép.

— Ai chạy theo cô nữa?

— Chạy? Đằng kia? Heftling. Tedesco, Heftling. (¹⁰)

— Người quen à? Bạn à?

— Không bạn. Krank Heftling.(¹¹) Một người ốm. — Ngón tay nhỏ nhắn của cô chỉ lên thái dương.

— A, một người bị đánh?

— Ja, ja. (¹²)

«Ừ, ta có thể hiểu được cô ta». Ivan hài lòng nghĩ thế và nhìn đi nơi khác. Có gì hơi ngại ngần, anh không biết tại sao nữa, khi nhìn vào đôi mắt đen, sâu thẳm, mở to, phản ánh nhiều tình cảm và cả nhiều sắc thái của cô.

— Thôi được. Muốn đến đâu thì đến. Nào, chúng ta đi!

Có lẽ họ cũng đã ở xa trại tập trung rồi, và bọn Đức đã để họ thoát; thần kinh căng thẳng của anh dầu đi và bây giờ, anh mới kịp ôn lại trong trí mọi điều xảy ra trong cái ngày gian khổ ấy.

4

Buổi sáng, năm tù binh trong tốp bị trừng phạt phải đào quả bom không nổ trong phân xưởng bị phá hủy do trận ném bom đêm trước.

Trong cái trại hủy diệt này, người tù không còn hy vọng gì được sống sót và chỉ có mỗi một khả năng là phải liều mạng đến cùng để tự giải thoát, hoặc nói như một anh người bé nhỏ, ngăm ngăm đen, hay bông đùa tên là Hannơlông: “Nếu chúng ta phải rời khỏi thế giới này, ít ra cũng phải đập tất cả mọi cửa rầm rầm trước khi bước ra”.

Công việc nguy hiểm và khó khăn của họ đã gần hoàn thành.

Đào được hết lớp đất phủ quả bom, họ dùng vòng kẹp để kéo quả bom lên và để cho an toàn, họ đặt nó cẩn thận ở đáy hồ. Ngay sau đó, người quan trọng và phải liều mạng nhất tới. Trong khi những người khác nín thở, hồi hộp đang vây quanh, một anh có cánh tay dài, Gôlôđai, một cựu thủy thủ ở Hắc Hải, cũng mặc áo kẻ sọc, có những vòng tròn kẻ bằng sơn ở ngực và ở lưng như mọi người, đặt cái cờ-lê lên kíp nổ rồi vặn hết sức mạnh. Những động mạch nồi hẳn trên cổ, trên cánh tay để trần đến khuỷu và cái kíp nổ lỏng ra một chút. Gôlôđai vặn cờ-lê thêm hai vòng nữa rồi anh ngồi thụp xuống, dùng tay vặn ra. Dĩ nhiên cái kíp nổ đã bị trục trặc khi chạm xuống đất, chẳng có tác dụng gì đối với quả bom được ném xuống đêm hôm trước nữa, do một máy bay «B-29» của Mỹ hoặc «Môtquitô» của Anh–Chúng đã phá hủy hầu hết cái thành phố nhỏ của nước Áo này, nằm dưới chân núi Anpơ. Nhưng dù kíp nổ hỏng, quả bom vẫn còn tốt và chứa năm trăm cân thuốc nổ, đó là điều mà năm người tù bị kết án tử hình nghĩ đến. Từ lúc cải lỗ hiện ra, Hannotong rút trong áo ra một kíp nổ còn mới nguyên, lấy từ hôm trước trong quả bom bị phá. Và những ngón tay nhỏ nhắn, run run của anh bắt đầu vặn vào quả bom kia.

Anh chàng vội vã, không chắc đã vặn hết xoáy ốc và tiếng sắt kêu kin kít, Ivan sợ có người đi tới, nhỏm lên nhìn ra ngoài.

Xung quanh vẫn yên lặng. Những và cong queo năm trên đầu họ, ánh sáng xam xám chiếu qua những chỗ hổng lỗ chỗ trên mái, không khi ngột ngạt và đặc những bụi. Ở giữa phân xưởng, nơi có nhiều cột chống, trong đám bụi được soi sáng, có độ mươi người đang đi lại, dọn dẹp những chỗ bị tàn phá. Tiếng ồn ào, í ới vọng tới. Thấy cả bọn lính SS, hay đứng xa xa khi gỡ bom.

— Quân vô lại, bây giờ chúng mày liệu mà giữ cho vững nhé ! – Hannơtông nói nhỏ, khó nên nổi giận dữ. Gôlôđai cằn nhằn và đứng lên.

— Im mồm đã, đừng có mừng quá sớm.

— Anh em ơi, ổn rồi, ổn rồi ! — Ianutca tuyên bố và lau mồ hôi trán. Đó là một người tù chột mắt, trước kia là đội trưởng trong một nông trang tập thể. Bản chất anh vốn lạc quan hơn cả, dù trong trại tập trung có nhiều người lạc quan. Anh bị chúng chọc thủng mắt và đánh dập lá lách nhưng tinh thần vẫn rất cao, đã từng can đảm đi trốn với mọi người và cùng bị giải về với những người còn sống sót, quần áo bị chó cắn rách.

Như vậy họ đã biểu lộ thái độ đối với kế hoạch của họ, trừ có Srepnicôp vẫn đứng cạnh tường, ho sù sụ rồi đến Ivan. Từ đầu Srepnicôp đã tiếp nhận ý kiến này không nhiệt tình lắm, vì nếu có thành công thì bản thân anh không chắc gì được hưởng: bệnh lao của anh sẽ kết thúc đời anh nhanh hơn chế độ của trại, và càng nhanh hơn cả những trận đòn. Còn Ivan Terechen là một người ít nói, anh dè dặt lời nói kể cả khi mọi việc đã rõ ràng chứ không phải chỉ mới như thế này.

— Bây giờ ai sẽ phá?

Mọi người hỏi hộp trong giây lát rồi cúi xuống, chăm chú nhìn quả bom dài, chằng chịt những vết xước trên cái thân màu xanh. Ianutca má hóp, đầy râu, nét mặt tập trung và căng thẳng: vẻ quả quyết nóng này ánh lên trong đôi mắt soi mói của Hannơtông. Srepnicop thì bỗng ngừng ho, hai tay buông xuôi xuống thân hình mỏng mảnh, mắt lộ vẻ buồn vô hạn. Rõ ràng lúc này họ phải suy nghĩ đến điều họ đã lo từ đầu. Mọi người yên lặng tìm một giải pháp.

Những nét mặt rắn rỏi của Gôlôđai đã lộ vẻ nóng nảy. Anh đã có một quyết định dứt khoát.

— Không ai tự nguyện à? – Anh kết thúc gay gắt — Vậy chúng ta sẽ rút thăm.

— Phải, làm thế là hơn cả – Hannơtông phấn chân nói và xích lại gần anh hơn.

— Ừ, như thế được đấy. Vậy là công bằng.Ianutca tán thành.

Srepnicop ho khùng khục hình như đã cố nhịn. Terechen cắm phập cái kẹp xuống đất, im lặng. Nhưng Gôlôđai chợt vỗ vào hông kêu:

Ở đây chúng là có thể rút thăm bằng cái gì? Không có diêm cũng chẳng có que.

Sau khi nóng nảy đưa mắt nhìn khắp chung quanh một lượt, anh lôi ở trong góc ra một cái búa to cán dài.

— Nào, ta sẽ làm như thế này. Các anh hãy nắm tay vào đây.

Rồi anh ngồi thụp xuống nằm tay vào tận đầu dưới. Những người kia quây lấy anh chân quanh cái búa. Gôlôđai, và Hannotông xong đến những ngón tay xương xẩu của Ianutca nắm lấy của búa, tiếp đó đến bàn tay của Srepnicôp, của Têrechen. Và Gôlôđai. Hannơtông, Ianutca lại nắm tiếp lần nữa ; khi đó trên những bàn tay đã chồng lên nhau chỉ còn một mẩu cán búa và bàn tay ẩm ướt, run run của Srepnicôp chậm chạp đặt vào, cuối cùng.

Vô tình mọi người thở phào, nhẹ nhõm đứng lên và họ đứng cạnh tường một tí, người nọ cố không nhìn người kia. Với một cử chỉ dứt khoát, Gôlôđai đưa cái búa cho người sẽ phải chết cầm lấy.

— Làm như thế là rất công bằng, không nhầm lẫn – Anh vẫn nói gắt nhưng với vẻ thương xót khó nhận ra.

Srepnicôp không ho nữa, anh chần chừ nắm lấy cán búa, im lặng xoay trong tay, thử nhấc lên rồi lại hạ xuống, đôi mắt đầy vẻ buồn u uất và không ngừng nhìn các bạn.

— Tôi không đập được .. Anh tuyệt vọng nói khẽ — Tôi không còn sức lực nữa.

Một lần nữa mọi người lại hồi hộp. Gôlôđai nhìn người bị tử hình; mắt anh đầy vẽ tức giận.

— Anh nói gì?

— Tôi không thể đập được. Tôi không còn... sức lực nữa — Srepnicop buồn rầu giải thích và họ sù sụ. Gôlôđai nhìn anh ta khá lâu rồi bỗng văng một câu rủa độc địa.

— Anh hèn thế đấy à!— Hannơtông châm chọc - Đó là việc người ta đáng ngại mà! Thôi, thế là hết...

— Dù sao... rõ ràng, không phải anh ấy là người đập được. Anh ấy quá yếu Ianutca sẵn sàng bệnh vực Srepnicôp.

Têrêchca thì sửng sốt, anh thừa hiểu rằng Srepnicop không giả vờ ốm yếu, nhưng sự thể bất ngờ trong biến cố này khiến anh tức giận. Anh lạnh lùng nhìn từ đầu đến chân người ốm một lúc rồi đi đến một quyết định. Rõ ràng anh cũng không muốn chết như tất cả mọi người, anh muốn sống, anh đã suýt trốn thoát ba lần (một lần anh đã chạy gần tới Gitômia). Nhưng dẫu sao anh cũng tỏ rõ rằng trong đời có nhiều lúc phải cương quyết nhìn thẳng mắt vào cái chết.

Và anh nhảy một bước tới chỗ Srepnicop:

— Đưa đây.

Ngạc nhiên, Srepnicôp nhìn anh với đôi mắt buồn rầu, ngoan ngoãn buông tay ra. Têrêchca kéo cái búa về phía anh và bỗng ra lệnh, hơi bối rối:

— Này, các anh còn chờ gì nữa? Phải kéo nó lên chứ.

Gôlôđai nghiêm nghị, Hannơtông nóng nảy, và Ianutca lo lắng đều cùng lúc ngạc nhiên rồi bỗng phấn khởi đi đến sát quả bom.

— Hannotông đi lấy dây. Đưa tôi cái gậy ! Các anh đế gậy đâu rồi ? — Terêchca tiếp tục ra lệnh với giọng không lấy gì làm tự nhiên lắm. Anh làm cái gậy đã chuẩn bị trước rồi thò đầu lên khỏi miệng hố, anh bỗng rùng mình. Các anh em hồi hộp đứng bên thở gấp. Têrêchca đoán được có điều không hay, anh từ từ đứng thẳng người lên.

Không xa hố, trong đám bụi có ánh sáng rọi xuống viên Kommandofuhrer (¹³) Sănglơ đang đứng đó; hẳn nhận ra Ivan ngay, họ nhìn nhau và Sănglơ hất đầu:

— Komm (¹⁴).

Têrêchca rủa thầm, đặt búa xuống và leo nhanh lên thành taluy (trong trường hợp này không được phép chậm trễ); anh lên khỏi miệng hổ bừa bãi những đất. Đằng sau, các bạn im lặng, chăm chú nhìn theo anh.

Trong phần xưởng đầy bụi, ngột ngạt, và trống rỗng ở một đầu (bọn Đức sợ bom nổ đã bắt mang hết máy móc dụng cụ ra ngoài) có những tia nắng buổi trưa rơi vào nhiều chỗ trên mái thủng. Ở đầu đằng kia, chỗ bị phá hủy, các phụ nữ trong đội vệ sinh đang dọn dẹp chỗ bị sập, hàng chục người đàn ông khiêng cũng đi đi lại lại; trên nền đã bị phủ đất, người ta đây những xe cút kít chở đầy gạch vụn.

Sănglơ chắp tay sau lưng đứng chờ trên lối đi được ngăn bằng hàng cột, bên một vệt sáng chiếu trên nền bê tông. Terechca chạy nhanh qua đống đất, dép của anh kêu loẹt quẹt, anh nhíu lông mày vàng hoe, đứng lại cách Sănglơ dăm bước, ngay trước vệt ánh sáng ở trên nền. Tên SS buông một tay chắp sau lưng, kéo cái mũ lưỡi trai rộng vành.

— Wie ist mit der Bomba? (¹⁵)

— Chẳng lâu nữa. Gleich, — Ivan đáp nghiêm trang.

— Schneller hinaustragen! (¹⁶)

Nghi ngờ, Sănglơ nhìn về phía hố, nơi thập thò mấy cái đầu của những người đang lắng tai nghe ngóng rồi hắn đưa mắt nhìn Ivan: anh đứng ngay ngắn như một người lính, sẵn sàng làm mọi việc, những vòng tròn kẻ bằng sơn trên áo buộc anh phải chịu như vậy. Anh đưa cặp mắt sắc nhìn vào cái mặt cạo nhẵn và rám nắng của tên Đức; hình như nó nhiều tuổi hơn Ivan một chút, và hoàn toàn biết rõ quyền hành và cương vị của mình. Trong lúc ấy, Ivan kiên nhẫn theo dõi tất cả những động tác của bàn tay hắn đe dọa. Không xa họ, trong nửa phân xưởng đằng kia, có hai phụ nữ mặc quần áo kẻ sọc, đặt cáng xuống đất, họ giấu vẻ sợ hãi, tò mò theo dõi diễn biến tiếp theo. Còn tên Đức nhìn thân hình lực lưỡng, cánh vai rộng và bộ mặt biểu lộ ý chí sẵn sàng hành động của người tù, hắn tưởng mình hiểu thái độ của anh theo cách hắn. Hắn bước mấy bước về phía anh và giơ một chân đi đôi bốt bám bụi.

— Lau sạch đi ! — Hắn nói và hất đầu chỉ chiếc bốt.

Tất nhiên, Ivan hiểu nó muốn hành hạ gì (những điều đó không hiếm trong cái trại này), nhưng chuyện đột ngột này làm anh mất bình tĩnh một phút (anh đang chuẩn bị cho một hành động khác). Anh lúng túng như vậy, làm mặt hắn cau có, gò má nhô cao, lộ vẻ dọa nạt. Không nên chậm trễ thêm nữa, anh đành ngồi xuống bên chân hắn. Thật xấu hổ, nhục nhã, Ivan cứ loay hoay làm, lòng cuồn cuộn một cơn giận không có phải hợp siết lại.

Anh lau đôi bốt bằng ống tay áo. Đó là đôi bốt mới, được đánh bóng cẩn thận từ buổi sáng, nên chẳng mấy chốc phần trên đã bóng nhoáng dưới tia nắng. Rồi cổ và gót cũng bắt đầu bóng, chỉ còn một tí bụi ở miếng da đệm, chỗ buộc dây, và một vết xước ở mũi không mất được. Trong khi đó, thằng Kommandofuhrer bật lửa, hút thuốc rồi nó cất hộp thuốc lá vào túi, mùi thuốc lá bay vào mũi Ivan, đó là cái mùi kích thích khứu giác ghê gớm. Rồi tên Đức dập tàn thuốc lá, những tia lửa rơi xuống mái đầu cạo nhẵn của anh, một mẩu tàn không tắt làm bỏng cổ anh. Căm giận lại càng bốc cao trong người Ivan, anh lấy hết ý chí để tự chủ: nếu không anh đã nhảy lên đấm đá, quật ngã, giày xéo lên thằng vô lại này. Nhưng anh phải tiếp tục lau để nghĩ cách trừ khử thằng Đức nhanh nhất. Trong khi đó tên Đức không tỏ ra vội vã, nó thu chân đi chiếc bốt đã bóng nhoáng từ mũi đến đầu gối rồi chìa nốt chân kia.

Ivan duỗi thẳng người lên một chút và trong giây phút nghỉ ngơi ngắn ngủi này, lần đầu tiên anh nhìn ra ngoài mũi giầy, nơi có nhiều tù nhân nữ đang nhìn anh. Đó là những cái nhìn kín đáo, gần như chẳng tò mò, nhưng bỗng có những cái nhìn thu hút sự chú ý của anh. Anh nhìn lại họ một lần nữa để cố hiểu những cái nhìn của họ và anh đã hiểu; nhưng giá anh chui xuống đất sâu hàng trăm bước thì hơn: đó là những con mắt đầy vẻ khinh bỉ của các phụ nữ. Anh không nhìn thấy gì khác nữa, cũng chẳng cầu biết đó là con mắt của người trẻ hay già, mà đó là những cái nhìn đầy trách móc, khiến anh vô cùng đau đớn, nó làm anh rát bỏng như người bị dội nước sôi. Trong khi ấy, chiếc bốt khác, dính bụi, có một vết trắng lớn ở mũi giơ đến đầu gối anh. Ivan chần chừ một chút. Suốt ruột, tên Đức lầm bầm chửi mấy câu rồi phóng mũi giày đá vào ngực anh. Vì thế, những gì Ivan cố kiềm chế được đã bùng lên, những ngón tay buông ống tay áo, nắm chặt lại. Anh nhổm lên và tống một quả hết sức mạnh vào cằm tên Đức. Việc đó xảy ra nhanh đến nỗi bản thân anh cũng ngạc nhiên nhìn tên Sănglơ, ngã lăn quay ra sàn bê tông. Cách đấy một quãng cái mũ cát-két cũng lăn lông lốc.

Thực không biết rồi sẽ ra sao, Ivan rụt đầu, dạng chân nắm chặt tay, đứng trước mặt tên Đức. Anh tưởng Sănglơ sẽ đứng ngay dậy và xông vào anh. Những tiếng kêu la nổi lên bằng đủ thứ tiếng từ ở xa đưa lại, nhưng anh không hiểu họ phản đối hay báo động. Trong khi ấy tên SS không xông vào anh vội, nó như cố nhịn đau, lật nghiêng sang một bên để ngồi dậy và chậm chạp nhặt chiếc mũ cát-két, búng vài cái cho sạch bụi. Nó có vẻ như không cần đứng lên ngay, vẫn giạng chân ngồi, một chiếc bốt bóng, một chiếc còn bám bụi, giả vờ nhìn đi chỗ khác, rồi nó vuốt tóc, đội lại chiếc mũ cát-két cẩn thận. Sau đó nó mới quốc mắt lên nhìn tên tù đắc tội và kéo mạnh nắp bao súng lục.

Một ý nghĩ thoáng qua óc Ivan như mọi tia chớp: “Tất cả đều hỏng hết”, nhưng anh không kịp tức bạc, khóa nòng súng bên người nó kêu lách cách và tên Đức bất ngờ nhổm ngay lên. Ngay lúc ấy, Ivan cũng sực tỉnh và để không chết một cách vô ích, anh lao đầu vào tên địch.

Tuy vậy anh không kịp đánh: đất rung lên, bất thần một tiếng nổ inh tai như sấm, tung anh lên không, và quăng anh xuống một khoảng đen ngòm. Một đám bụi nâu và cay sè phủ kín người tên Đức và mọi vật chung quanh.

Một giây sau, Ivan thấy mình còn nằm trên đất, có gì rơi lộp bộp khắp chung quanh và tràn đầy mùi hăng hắc; lưng anh nóng bỏng; không hiểu sao mãi mới nghe một viên gạch rơi xuống gần đó vỡ tan ra từng mảnh. Hiểu ra mình còn sống, Ivan từ từ gắng trở mình mở mắt nhìn tứ phía: anh thấy chiếc bốt quen quen, có vết xước ở mũi, dạng khể cào cào xuống sàn bê tông, thân hình tên địch vặn vẹo trong đám bụi mù, cố trườn lên. Ivan nhặt ở bên mạng sườn một mảnh bê tông nặng, ném hết sức mạnh vào lưng thẳng Đức. Sănglơ hự một tiếng, tay run run, và Ivan bỗng nhớ đến khẩu súng lục. Anh bò lết qua người tên SS, giật ra khỏi những ngón tay của nó khẩu súng, và trống ngực đập liên hồi, anh nhỏm lên, lao vào đám bụi mù...

5

NHỮNG người đi trốn bất chợt gặp đêm tối âm u, quạnh quẽ trong khe núi đá, có những cây thông công queo mọc trên đường dốc thoai thoải, hẹp dần lại.

Kém nhanh nhẹn hơn bao giờ hết, Ivan keo lên những tảng đá phủ đầy rêu, thỉnh thoảng lại dùng để chờ cô gái đã kiệt sức, đang kiên trì theo anh. Anh muốn ra khỏi khe núi bi thảm này bằng bất kỳ giá nào. Chắc ở trên cao màn đen bớt dày đặc hơn, còn ở đây sương mù bao phủ chập chùng khắp vực thẳm. Tuy mệt rũ xuống, họ vẫn leo cao lên nữa, vì chỉ lên trên núi Anpơ họ mới có thể thoát được, nếu còn lẩn quất ở những chặng đường dưới thung lũng, cái chết vẫn đang chờ.

Ngọn núi đáng nguyền rủa! Anh thầm cảm ơn nơi này bọn Đức, mô-tô và chó săn không tới được, nhưng anh cũng ghét cay ghét đắng nơi đã làm anh kiệt sức và mệt lử. Lần trốn đi Xilêdi vừa rồi thì khác hẳn. Lần ấy đi dễ dàng vì đi đêm qua đồng ruộng và đồng cỏ ; những vì sao trên bầu trời quang đãng dẫn đường cho họ trở về tổ quốc, họ vào các làng xóm và kiếm được một ít thức ăn: hoa quả, sữa lấy từ những cái bình chuẩn bị gửi ra tỉnh sáng hôm sau. Suốt ngày họ phải nằm im rất khó chịu, thay nhau canh gác trong những cánh đồng lúa mạch hoặc trong những bụi rậm. Thực ra ở đấy họ cũng rất sợ hãi. Trong suốt một tháng, cái nhóm người ít ỏi của họ râu không cạo, rách rưới, tiều tụy đã cố về tới được biên giới thân yêu của tổ quốc. Anh không biết những người kia có trốn được thoát không. Còn anh đã gặp một nỗi bất hạnh khôn cùng: Sau khi lần tránh những nhà có bọn Đức, anh đã rơi vào tay bọn chỉ điểm mà anh đã vô tình kết bạn. Mãi đến khi chúng dẫn anh ra thành phố, anh vẫn cho là chúng đùa: đó chỉ là những tên trai làng ngây ngô, không chửi bới thô tục mà nói bằng thứ tiếng mà anh hiểu. Chúng mặc những áo sơ-mi xuềnh xoàng và áo khoác của nông dân, tất cả vũ khí của chúng chỉ là mấy khẩu các-bin bắn đạn chì. Chỉ có một tên đeo băng trắng là có khẩu các-bin Đức.

Còn giờ đây, những dãy núi này, triền núi Anpơ phía Đông: một miền xa lạ, huyền bí chưa đặt chân tới bao giờ, chứa đầy một hy vọng mong manh tự do. Anh mệt nhoài, nhìn quanh để tìm chỗ nghỉ đêm. Chợt nghe thấy tiếng rào rào ở sau lưng những hòn đá trượt lăn lên sườn núi. Anh ngoái lại: cô bạn đường của anh vừa ngã lăn theo sườn núi, chưa dậy được.

Trời đã tối. Mưa phùn nhỏ như bụi rơi nhẹ nhẹ, tảng đã biến thành khối xám và lá thông nổi lên những đám đen, bầu trời nặng nề hình như rất thấp. Quần áo ướt đã se trong khi đi đường, nhưng anh vẫn thấy ớn lạnh xương sống. Từ xa, anh có thể trông thấy cái bóng sẫm của cô gái, chỉ thấy cái đầu hơi động đậy, tay để trần đến khuỷu bất động: cô ta không dậy nổi nữa. Anh leo xuống, nhét khẩu súng lục vào túi, rồi cẩn thận nhấc tấm thân nhẹ của số gái lên. Cô bỗng cựa quậy khi anh chạm tay vào người cô, và cố ngồi dậy, nhưng vẫn không ngẩng đầu lên. Anh buồn bực nghĩ rằng có lẽ phải thức hết đêm nay ở đây mất.

Cái hăng hái của cô gái, cái can đảm trước đoàn xe mô tô đã biến đâu mất. Giờ đây cô như con chim ướt át, rã rời, một thứ đồ bỏ đi, đem quẳng trong hẻm núi này. Cô thở hổn hển, cô chẳng nhúc nhích khi anh chạm tay vào người cô mà còn run ray, cuộn người lại nữa.

— Nào chúng ta đi nghỉ. — Anh nói... Chúng là đi nghỉ, có hiểu không?

Cô yên lặng một lát, thôi run rẩy, nhưng vẫn ngồi gục đầu xuống. Anh chờ một tí nữa, rồi nâng cô dậy, định bế cô vào chỗ trú. Nhưng với sức mạnh bất ngờ, cô gái giãy giụa trong tay anh, kêu lên mấy tiếng Ý và vùng vẫy chân tay khiến anh phải buông ra. Anh sững sờ đứng sững một lát, bực tức nghĩ: Quỷ rước nó đi, đồ đồng bóng ! ». Rồi anh đến trú dưới một tảng đá. Mãi đến lúc này anh mới cảm thấy mệt mỏi biết bao, mắt nhíp lại, anh kéo cổ áo lên gáy và bắt đầu ngủ.

Như thường lệ, thế giới đang sống ngừng lại ngay, nhường chỗ cho một cơn ác mộng hỗn loạn. Có những đoạn khó phân biệt đến nỗi như nó tiếp theo một sự thật khủng khiếp. Đã từ hơn một năm nay, anh vẫn thường gặp cùng một giấc mộng như vậy hay gần như anh sống lại cái ngày khổ tâm nhất trong chiến tranh.

Tất cả bắt đầu bằng một cảm giác đau đớn bất hạnh, đi cùng với một không khí cực nhục trước một tổn thất trong chiến đấu. Dù cảm giác này đã mờ dần, được xóa đi bằng những đau khổ lớn nhỏ khác, giấc mộng vẫn cứ hành hạ anh hoài, ngày lại ngày càng thêm dữ dội

Trước mắt anh thường hiện ra một ngôi nhà nhỏ của người Ucoren với bức tường đất hoang lở, góc tường mang dòng chữ viết bằng than. «Đơn vị Alêc-xéep, bên một mũi tên chỉ. Dòng chữ đã viết được gần một tháng, từ thời kỳ quân đội hãy còn tấn công Dmiep, vây Khaccôp, còn bây giờ đội quân ấy đi về hướng khác. Ban đêm họ phải dìm những máy kéo xuống sông vì hết xăng, họ quẳng ra đấy những khoá nòng súng đại bác, đốt tài liệu của ban tham mưu ở ngoài vườn. Đến sáng, sau cuộc họp của các sĩ quan, đại tá chỉ huy đội quân bị bao vây đã tự sát ở trong sân nhà họ ẩn náu. Họ ra lệnh cho các đại đội rút lui, và ba chiến sĩ cùng một trung úy trẻ đào một cái hầm nhỏ ở cạnh một ngôi nhà tận cuối làng.

Sự kiện này đã khắc sâu vào tâm trí Ivan, trong giấc ngủ nó càng lay động mạnh. Anh thấy vị đại tá cầm cặp, đứng ở sàn, đang quở trách Gôlôđai, lính thủy, trở thành chỉ huy đại đội súng máy. Trong hầm cạnh anh, có thượng sĩ Têrêchca, chiến sĩ trong khẩu đội pháo binh và có cả Srepnicop, cái anh Srepnicop sắp chết này đáng lẽ lau khẩu tiểu liên cho kỹ thì lại cứ đánh đi đánh lại mãi lưỡi gươm cong của Đức, và không ngừng la hét: «Quyết không lùi bước ! Quyết không lùi bước! »... Rồi ngay lúc đó đến một bức tranh hoàn toàn hiện thực của một buổi sáng xa xôi: Bầu trời mùa xuân trong trẻo, những mái nhà nhỏ, in bóng mát xanh nhạt xuống đường, hàng rào gai rung rung, làm rơi những hạt sương mai, cả một cái lọ úp trên cọc giậu cũng lắc lư. Phía rặng cây mạn bìa rừng, xe tăng đang tiến về làng theo con đường lớn. Chỉ một tí nữa chúng sẽ xuất hiện sau ngôi nhà nhỏ, mà Ivan vẫn chưa lắp xong nút kim hỏa tạc đạn. Anh ấn ngón tay rất mạnh, nhưng các ống nhỏ bằng đồng hình như to lên, không nhỏ vào được. Và Têrêchca nóng nảy, bực tức đấm tay vào quả tạc đạn, liều nhảy lên, và đến lúc ấy anh mới chợt hiểu, chỉ có một mình anh trong đường hào.

Các bạn đã đi cả. Đến lúc ấy anh mới biết đáng nhẽ anh cũng phải đi, chỉ vì anh đã không tuân theo lệnh rút. Ivan bước lên trước, ngục tù vào miệng hầm, nhưng cơ thể anh bỗng nặng nề, không nhấc người lên được nữa và anh lại ngã về phía sau.

Rồi xe tăng tiến đến rất gần

Một đàn chim sẻ đông, nghe thấy tiếng ầm ầm, sợ hãi bay lên khỏi vườn rau, che kín cả một góc trời, chúng bay loạn xạ và rẽ tán loạn, rồi lập tức chiếc xe tăng đầu tiên cày đất ở chỗ rẽ, xuất hiện sau ngôi nhà.

Ivan biết là không thể thoát được, anh vung tay ném quả tạc đạn lên mặt đường. Nhưng nó không nổ, lăn lông lốc rồi xịt. Xe tăng chạy vòng qua quả lạc đạn. Lúc này, từ xe tăng có thể nhìn rõ căn hầm nằm dưới bức tường và Têrêchca xiết bao kinh hoàng: đó lại là chiếc T-31 của Liên Xô chế tạo.

Kinh hãi, Ivan mất bình tĩnh trong giây lát: Anh làm gì bây giờ! Anh lùi lại phía sau, mặt suýt chạm vào cái lưỡi lê to đang giơ trên đầu; đột nhiên tên Đức đâm vào ngực Ivan và lưỡi lẻ đâm ngọt ngỡ như đang đâm vào ngực người khác. Ivan thoáng nghĩ, thế là hết anh bị giết, cái chết đã tới cổ, tuy vậy anh không thấy đau tí nào.

Những lúc mơ như thế anh thường thảng thốt vùng dậy, nhưng lần này ý thức của anh hoạt động khác, nó tách ra ở một khoảng cách nhất định, nó động viên anh, nó nhắc anh rằng chưa phải đã là hết cả, mà anh chỉ đang đứng trước cảnh cầm tù hoặc sự trốn thoát, anh chưa chết, dù có bị đâm bằng lưỡi lê.

Vì thế giấc mộng vẫn tiếp tục diễn ra lộn xộn, ngay trong làng quê của họ Têréchki, trên mảnh đất xưa kia là của dòng họ Crivet và anh có cảm giác là những sự việc ấy xảy ra từ trước chiến tranh, trước thời kỳ anh nhập ngũ. Trên con đường đầy vết chân của Ivan chạy về phía kho lúa của nông trang, ở đấy — anh nhớ rõ là ở đấy – người ta dẫn Gôlôđai và mấy người tù mà anh quen biết, họ đều bị trói. Thật rầy rà, Ivan cố chạy thật nhanh, tim muốn vỡ ra vì anh sợ tới chậm quá, không kịp giải thích với mọi người, để họ đừng trút cơn giận lên đầu các tù nhân, rằng họ không hề đầu hàng, tuy họ bị địch bắt, cũng có khi do bị phản bội.

Nhưng anh không thể tới được kho lúa. Chân đất bị lún xuống bùn, anh rút lên khá vất vả, người và tay anh tê cóng, anh chạy chậm chạp, khó khăn như chạy ở dưới nước. Tìm lối đi, anh đi về hàng rào và bỗng thấy một đôi chân mảnh, để trần. Anh ngẩng đầu lên: một người con gái trẻ đung đưa tận ngọn cây sào ở trên hàng rào, đó là một cô gái có hàng lông mày đen đen, cong cong, mặc tấm váy trắng như tuyết sáng long lanh dưới ánh mặt trời; đôi mắt thẫm của cô như màu mận chín, ánh lên một nụ cười tươi sáng, cô chào:

— Ciao, Ivan!

Và anh đứng lại, đột nhiên quên hẳn các bạn, quên hẳn cả sự đời, anh thấy hài lòng, sung sướng, lúng túng, anh bỗng thấy cô gái như một người quen cũ, chính cô và cả cuộc đời cô đã hiện ra trong những giấc mơ, trong tiềm thức của anh. Vui mừng anh nhảy một bước về phía hàng rào, lại gần cô gái nhưng chợt nhìn kỹ lại quần áo của mình: vừa làm ở ngoài đồng về, nơi anh lái máy kéo, anh mặc cái quần cũ, xắn cao đến đầu gối, tấm áo sơ-mi bạc vai, hai tay lấm nhớp dầu ma-dút. Bối rối, anh đứng lại, vẻ buồn bã, và nụ cười tươi sáng cũng biến mất trên khuôn mặt rạng rỡ lạ thường của cô gái, màn trắng sáng lóng lánh của tấm váy cũng mờ đi và cô gái từ từ biến đi như một bóng ma.

Lúc ấy, anh nhảy tới hàng rào, níu lấy cây sào, lay cọc giậu có nhành liễu gai leo quanh, nhưng cũng chính lúc ấy, mẹ anh hiện ra trước mặt anh. Bà đứng ở bên kia hàng rào, trong đám là khoai tây rụng, tay bù vịn lên cây sào ở trên hàng rào, bà vận quần áo, nông dân xin thân và buồn rầu nói:

Con ơi, nó là một con phát xít đấy. Nó đã tố cáo các đồng chí của con với bọn Đức.

“Nó đâu rồi? Nó đâu rồi” Anh muốn kêu to, nhưng không kêu được, vì trên cổ anh có một dây vải đen, mà ở trại người ta vẫn dùng để treo cổ tù nhân. Đầu dây treo căng, sợi dây riết chặt, như dây xích chó, thôi, đúng rồi, một con chó săn đang siết cổ anh lôi lại. Rồi con chó cắn mạnh dây. Ivan ngã, anh muốn kêu nhưng không thành tiếng và lúc ấy có ai đang lay anh tỉnh.

6

— HA! Ha! Ha! — Tiếng cười ròn rã vang trên đầu anh.

Anh mở choàng đôi mắt hum húp còn ngái ngủ, sờ vào cổ và ngẩng mặt lên: điều đầu tiên anh nhìn thấy là mảnh trời xanh thăm thẳm, chói lọi, cùng cô gái đang cười vui vẻ phô hàm răng trắng bóng.

— Ngủ đủ rồi! Phải đi đi!

Lập tức người anh run bắn như bị điện giật. Anh vẫn chưa thoát khỏi giấc mộng ghê gớm, và lặng lẽ trở lại thế giới hiện thực thật vất vả cùng tất cả những nỗi lo toan. Nhìn cô gái, anh không thể vui vẻ như có được. Cô đang chống tay ngả người ngồi cạnh anh, miệng nhấm nhấm nhánh cỏ non mà cô vừa lấy để cù anh. Cô không còn chú thẫn thờ và kiệt sức như ngày hôm trước nữa.

— Đi à, cô bảo đi đâu? Được, ta sẽ xem.

— Sẽ xem, sẽ xem— Cô tán thành rồi nhìn thẳng vào mặt anh bằng con mắt tươi cười và láu lỉnh.

Rùng mình vì lạnh, anh nhỏm dậy, bắt đầu giờ tay, vung chân và nhún người: những động tác của người lính cho ấm người. Mới đầu, cô nhướng hàng lông mày dài và cong tỏ vẻ ngạc nhiên, rồi bỗng cất tiếng cười, tuy ngắn nhưng vang to, khiến anh sợ hãi, ngăn cô lại.

— Suỵt!

Cô ngừng bặt, lấy tay che miệng rồi nhìn quanh, nhưng đôi mắt vẫn phát ra những tia láu lỉnh. Anh nghiêm nghị nhìn cô, có vẻ khiển trách. Anh đã thấy ấm hơn.

Cô lại phì cười.

— Tập thể dục đấy à?

— Phải, tập thể dục. Như thế còn hơn chết rét.

Anh đang bận làm và chẳng muốn đùa tí nào. Cô cũng nhận ra ngay điều đó, và có vẻ nghiêm trang hơn, cô rùng rùng đôi vai gầy trong tấm áo bị ướt từ hôm trước, rồi ngước mắt tò mò nhìn anh.

Theo thói quen cũ từ trong quân đội, anh quan sát kỹ chung quanh và nhận ra mình đã ngủ quá muộn. Trời đã sáng, mặt trời chưa nhô lên khỏi ngọn núi nhưng bầu trời quang mây, trong trẻo, sáng sủa; phía sau khe núi những tia muôn màu của vòm trời đã ánh lên những tảng đá, rặng thông, thành khe dốc đứng; tuy nhiên phía bên này cả một khối xám như tro còn tràn ngập trong bóng tối yên tĩnh.

— Núi đẹp quá!—Cô nói khi thấy anh vẫn nhìn chung quanh. Thế nào? Estetico(¹⁷)!

Lẹp kẹp đôi dép, cô nhảy lên một tảng đá rồi phóng tầm mắt qua những rặng núi, say sưa ngắm ảnh sáng rực rỡ ở phía bên kia khe núi. Còn Ivan thờ ơ với vẻ đẹp của thiên nhiên: cũng như mọi sáng trong trại giam, cảm giác tê tái của sự trống rỗng, cơn đói quen thuộc, nỗi thiếu thốn từ cái nhỏ nhặt đến trong người anh, ngay từ lúc mới thức dậy, tràn vào từng bộ phận nhỏ nhất trong cơ thể. Không có gì để ăn, anh biết kiếm đâu ra thức ăn trong ngọn núi tồi tệ này và anh hiểu rõ rằng cảnh đói khát của họ không còn xa nữa. Anh nuốt nước bọt và thờ ơ với những điều cô gái quấy rối, anh hỏi:

— Cô đi đâu ?

— Cô rướn hàng lông mày, tỏ vẻ không hiểu.

— Đi về đâu? — Anh nhắc lại và tức bục chỉ tay ra các ngả — Đằng này hay đằng kia? Cô đi ngả nào ?

— A! Đi... Ostfront, Russfront! (¹⁸)

Anh ngạc nhiên nhìn cô.

— Phải, phải. Thấy anh nghi hoặc, cô nhắc lại—Tôi biết:..“pằng pằng” bọn Đức mà!

Cô ta hay như thế đấy! Từ sáng đến giờ, tính ngây thơ của cô chỉ làm anh bực bội. Cau mặt, Ivan nhìn khuôn mặt có phần chắn, theo anh rất đẹp. «Cô ta đùa chăng ? ». Không hình như cô ta nói rất nghiêm chỉnh và đang nhìn anh bằng đôi mắt vời vợi, chờ anh trả lời.

— Còn “pằng pằng”, nữa! Những chuyện ấy là ngớ ngẩn — Anh nói và khép kín vạt áo hơn nữa.

— Was ? (1) Ngớ ngẩn là gì? Russo dạy tôi spre- chen (2) tiếng Nga ?

— Rồi sẽ hay.

— Thế là tốt. Đồng ý. Ja ? — Cô vui vẻ nài. Nhưng anh không trả lời. Anh rùng mình và cảm thấy tấm áo ẩm ướt, lạnh giá dính sát vào lưng, anh nhìn những vòng tròn vô lý như tấm bia để bắn trên ngực mình: anh phải nghĩ đến quần áo, vì với bộ quần áo kỳ cục như thế này không thể đi xa được. Rồi anh nắm lấy hình tam giác cùng chữ số giật ra khỏi ngực áo kêu roàn roạt. Trông thấy anh làm như vậy, cô gái cũng giật hình tam giác và chữ số của cô. Nhưng những ngón tay nhỏ nhắn của cô quá yếu ớt và sợi chỉ lại không hở để chịu bật ra ngay. Vì thế cô bước tới chỗ anh và phụng phịu đôi môi như trẻ con, vai ngúng nguẩy:

— Anh làm hộ em.

Anh chậm chạp quay lại phía cô. Những núm tròn nổi rõ dưới làn áo ướt khiến anh ngần ngại và bặm môi; thấy thế, cô kéo thẳng nếp áo nhăn trên ngực rồi nâng lên. Ivan nắm lấy góc vải hình tam giác, giật mạnh, rồi anh và mảnh vải, nhét xuống kẻ đá cho mất tăm.

— Greate. Xpaitbơ !(¹⁹)

— Cô học tiếng Nga ở đâu đấy ? — Anh hỏi.

— Ở Ý, Rôm. Trong trại tập trung, một signorina(²⁰) người Nga là Marutxia dạy em. Học tiếng Nga hay? Ja?

— Hay.

— Anh công nhận một cách thờ ơ.

— Càng hiểu biết nhiều càng hay. – Cô nói thêm và Ivan mỉm cười thầm về cô gái ngây thơ này. Nhưng anh vẫn đang nghĩ đến chuyện khác.

— Cô có biết Triettơ ở đâu không ?

— O, Triettơ à? Ở Ý. — Cô nhanh nhảu đáp.

— Tôi biết là ở Ý. Nhưng ở phía nào ở

Cô nhìn các nơi rồi không ngần ngại, chỉ tay về phía mặt trời còn khuất sau dãy núi.

— Phía kia là đường đi Triettơ.

“Đường đi”, Ivan buồn rầu tự nhủ. Để đi đến con đường đó, phải vượt qua dãy núi Anpơ, qua đèo, qua sông và - điều này mới khó khăn hơn những thung lũng đông dân, có xe cộ đi lại tấp nập. Thành phố đó không gần lắm. Miền đất của du kích mà người ta đã nói đến nhiều trong trại giam. Nhưng họ cũng chẳng được phép lựa chọn nhiều, vì đã may mắn thoát khỏi cảnh địa ngục, lẽ nào chịu quá khờ khạo để còn bị treo cổ nữa.

Vậy là phải đi đến đó. Cắm cổ bước và chạy! Không được thối chí, tập trung hết sức lực, tận dụng hết kinh nghiệm, hết khả năng vượt qua núi chính, đi tìm tới du Kích: Nam Tư, Ý, hoặc bất kể ai, Miễn là đứng được vào hàng ngũ họ, lại được cầm vũ khí. Có nghĩa là từ nay trở đi, cuộc sống đối với Ivan lại có ý nghĩa, lại cao quý, bù đắp lại được hết cả những khổ cực, những tủi hổ mà anh đã phải chịu đựng suốt một năm trời bị giam giữ.

Trong khe núi tối tăm, ẩm ướt, lạnh lẽo, khiến họ rùng mình, nhất là họ bị nhiễm lạnh từ đêm, họ thèm khát được sưởi ấm ngay dưới ánh mặt trời. Thấy trên sườn núi có con đường dễ đi hơn, họ leo qua ngay đống đá. Đây là lần đầu tiên kể từ khi gặp gỡ đến giờ, cô gái leo trước, còn anh theo sau, cách xa một chút, cũng có thể coi đó là dấu hiệu tin nhau đầu tiên của họ. Sườn núi đá ở quãng này khá dốc, dép của cô gái bị trơn, và muốn tuột khỏi chân. Rồi cô phải bỏ ra cầm ở tay, còn tay kia vin vào những cành cây gai góc và rắn như dây thép gai, cô bám từ hòn đá này sang hòn đá khác như con thằn lằn.

— Russo, - cô nói và vẫn không dừng lại Anh Offizier (²¹) à?

— Làm gì còn sĩ quan nào nữa. Tôi là người tù.

— Em hiểu. Nhưng trước chiến tranh, anh làm gì?

Ivan không trả lời ngay. Câu hỏi này khiến anh chẳng hài lòng chút nào (đó là công việc của bọn gián điệp) rồi anh càu nhau thô lỗ:

— Là nông trang viên.

— Nông trang viên là thế nào?

— Cô chẳng hiểu gì cả, – anh nói khá gay gắt, vẻ trách móc. Ừ, đó là công việc như của một Bauer, verstehen? (²²).

— À, em hiểu: một Landuirtschaft? (²³).

— Chính thế. Một nông trang tập thể.

— Ồ, em rất thích những nông trang tập thể. Bỗng cô phấn khởi — Nông trang tập thể là tốt. Lapo- rare (²⁴) tập thể. Nghỉ ngơi tập thể. Tullo (²⁵) tập thể. Tập thể là tốt. Nông trang tập thể của Nga ích lợi về kinh tế. Em hiểu đúng không? Cô gái hỏi và ngoài lại nhìn.

Anh định trả lời thì lúc ấy cô gái đạp chân phải đám sỏi, đất rơi xuống rào rào khiến anh phải nhảy lùi lại. Ở phía trên, cô gái cười vang và nghịch ngợm nép mình vào sườn núi, Ivan gắt:

— Này, có im đi không!

Một lần nữa, cô lại nín bặt, lấy tay che miệng và nhìn lại đằng sau.

— Xin lỗi.

— Xin lỗi, xin lỗi cái gì! Phải ngậm tăm lại, chứ còn hì hì mãi.

Sự lo lắng của anh làm cô bực mình. Có lẽ anh đã quá khắc nghiệt, cô nhìn anh và bậm môi lại.

— Em là Giulia, Signorina Giulia — Cô nói.

Anh nghiêm khắc nhìn cô và nói riêng với mình «Còn gì nữa? Tiểu thư à (²⁶)». Anh chẳng vồn vã, cũng chẳng nói gì. Hình như cô thấy tủi thân, cô im lặng và bắt đầu leo nhanh. Ivan bị bỏ cách hơi xa. Anh lom khom bước dài trên những hòn đá lạnh và sù sì, anh liếc nhìn cái bóng mặc quần áo kẻ sọc đang thoăn thoắt leo và nghĩ: “Cô ta là ai? Một Hure (²⁷) phóng đãng như bọn Đức thường gọi một kẻ lang thang không cửa không nhà, từ thành phố náo nhiệt của nước Ý tới, hay một con bướm đêm vô tư lự, bị ngọn lửa điêu tàn của chiến tranh thiên đốt? Anh thấy điều này có vẻ đúng hơn, xét theo tính nhẹ dạ và vẻ ưa mạo hiểm của cô. Thực ra, áo cô đã mang hình tam giác đỏ, hình của những tù chính trị, cô đã nói lên những lời căm thù bọn Đức, nhưng Ivan chưa cả tin vào lòng căm thù bọn Đức quốc xã của cô có những nguyên nhân sâu sắc. Tất nhiên, điều không nghi ngờ được là cô đã bị điêu đứng, hành hạ ở trong trại nhưng chưa chắc loại người như cô đã chứa chất hận thù lâu dài. Anh hầu như chẳng biết điều gì khác hơn nữa, dù đã có nhiều dịp để đánh giá, căn cứ vào tính khinh suất của cô trong quá trình đi trốn. Anh hiểu rõ rằng trong tình thế này, chắc chắn phải đặc biệt cảnh giác và hết sức giữ mình.

7

Khi leo hết bờ đá dốc, dừng lại để thở, trước mắt họ hiện ra sườn đồi rộng, mọc đầy thông già vặn vẹo. Hết khe núi tối tăm, ẩm ướt, họ cảm thấy phóng khoáng lạ lùng. Ở phía dưới là một thung lũng rộng và dãy núi mờ mờ trong dải sương mù tim tím.

— Rauchen (²⁸) Cô nói, hết cả hơi. Nghỉ một tí đã.

Không nói gì. Ivan ngồi trên mép một phiến đá nổi trên mặt đất: Giulia liếc nhìn lên đỉnh núi, nhìn những tảng đá chồng chất, nhìn sườn núi nhiều cây và những mảnh đất màu nâu trong hàng thông. Khi quan sát xuống phía dưới cái nhìn của cô bỗng như mắc phải vật gì; chân cô chùn xuống, quên cả xỏ vào dép. Cô nghển lên: tít ở phía dưới kia có cái gì đang thấp thoáng trên con đường nhỏ dưới hàng thông. Không quay lại, Giulia nắm lấy tay áo anh:

— Russo, Mensch! Có người!

Nhưng anh cũng đã trông thấy: một người đang đi nhanh trên con đường nhỏ.

Họ chờ đợi. Giulia hình như quên sự giận dỗi lúc nãy, con mắt đen và sâu của cô nhìn anh một cách dò hỏi. Nhíu mày, anh ngoảnh đi rồi rút khẩu súng ở trong bụng ra. Cô gái hiểu ý anh, còn Ivan không nói gì, chỉ vỗ vai cô — để cô đứng lại đây — rồi lom khom trong đám thông thưa, tay vạch những cành thấp, bước thật nhanh ra con đường nhỏ.

Nhưng chuyện xảy ra khác với những gì anh đã dự kiến.

Anh rời khe núi, đi vào những nơi cây cối rậm rạp hơn và chợt nghĩ ra đáng lẽ không nên để cô gái đứng đấy một mình thì phải. Vẫn chưa trông thấy con đường nhỏ. Mọi vật đều yên tĩnh, chỉ có là thông thơm gắt; đất lởm chởm đá, phủ đầy những là thông nhọn không ngớt đâm vào chân đau. Chẳng mấy lúc mặt trời đã nhô lên khỏi dãy núi gần nhất, thế là đã ấm hơn. Nhớ lại cuộc đuổi bắt hôm trước, anh bật lách cách khóa nòng súng, kéo ổ đạn ra: có năm viên đạn, viên thủ sáu đang nằm trong nòng. Như thế cũng hơi yên tâm. Anh thấy có khi sẽ kiếm được quần áo, giầy của người nào đó, có khi cả đồ ăn nữa. Anh vẫn thèm ăn, thật không thể dừng được. Anh đã đuối sức, cứ nghĩ đến ăn là nước bọt lại ứ lên miệng khó lòng mà nuốt kịp. Tiến độ mươi bước nữa, con đường nhỏ bỗng hiện ra trong hàng thông, anh dừng lại đưa mắt nhìn từ trên xuống dưới không thấy người nào. Anh lắng tai nghe: một con chim nhỏ đuôi cụt bay sát cây thông cổ thụ, cong queo, một quả thông rơi bộp xuống bên người anh, rồi lại im lặng. Anh đưa mắt tìm chỗ khuất, rồi bước lên mấy bước nữa và nằm xuống chỗ đất lởm chởm, phủ cỏ thưa, sau một tảng đá đầy rêu.

Anh gục đầu xuống đất chờ đợi, thỉnh thoảng lại nhìn qua hàng thông xuống con đường ngoằn ngoèo mà anh cho rằng người đó sẽ phải đi qua đấy. Chắc người đó không phải là lính và người đó sẽ nộp quần áo mà chẳng dám chống lại (khẩu súng lục!), dù lương tâm không cho phép anh giết một người không có vũ khí. Nhưng anh đã nghĩ ngợi vô ích — Và lại đầu óc anh cũng chẳng chịu nghe anh lắm trong lúc này. Anh chẳng tìm ra điều gì. Anh chỉ phải thừa nhận một điều là mình không thể vượt qua được dãy núi chính trong tình cảnh như thế này.

Người lạ đến gần, và Ivan dần trông thấy rõ. Tấm lung lom khom của người ấy vác một bọc nặng hiện ra trên con đường nhỏ; không biết vì lẽ gì, người ấy không đi bình thường mà vừa chạy vừa thở hồn hồn, thỉnh thoảng lại liếc mắt về phía rặng thông và ngoái lại nhìn đằng sau. Người ấy đã trông thấy họ rời chăng?

Sau phiến đá toàn thân Ivan căng thẳng, anh cố nép người xuống để giấu quần áo kẻ sọc, rồi anh bỗng giận dữ, văng ra một câu chửi, vì anh nhận thấy việc mình sắp làm thật đê tiện và khả ố biết chừng nào!

Nhưng anh phải làm.

Anh để người ấy đến gần và rón rén đi vòng ra sau phiến đá. Một con kiến bò vào trong áo đốt vào vai anh, ngứa ran. Người kia có vẻ mệt lử, ông ta vác một cái túi bằng vải thô. Chân bước gấp trong giày to, đế cao. Ông ra sắp đi qua thì Ivan nhảy ngay ra con đường nhỏ. Nghe thấy động, ông ta quay ngoắt ngay lại. Đó là một ông già Áo béo, vụng về, mặc một tấm áo da ngắn, quần đã cũ, gối nhàu nhĩ, ông lại đội chiếc mũ giống mũ của người Tyron, đính một túm lông chồn. Vừa trông thấy anh, ông lão nhấp nháy mắt rồi vẫy tay, nói nhanh mấy câu tiếng Đức và bước lại gần Ivan giơ súng lên.

— Herr Heftling !... Herr Heftling! Ông già người Áo lắp bắp nói Wozu die Pistole ! SS! (²⁹)

Ivan cứng người. Anh hiểu, nhưng anh không muốn tin rằng lại có thêm một bất hạnh nữa đe dọa. Cái con kiến đáng nguyền rủa đã bò đến bả vai, nhưng Ivan cũng không cựa quậy để rũ nó đi, anh nghiêm khắc trừng mắt nhìn người Áo.

— SS! Dort SS! Streife!(³⁰) Người Áo có vẻ lo lắng, nói tiếp. Ông lão rất cảm động, mồ hôi chảy ròng ròng trên bộ mặt héo úa, tiếng thở khò khè theo nhịp, phập phồng trên ngực. Ivan cắn môi, nhìn quanh:

— Chúng ở đâu?

— Dort! Dort! Ich mochte Ehnen gutter Machen (³¹) — Một tay giơ lên chỉ còn tay kia vẫn giữ quai túi sắc.

— Du nein lugen (³²)?

— O nein, nein! Ich bin guter Mensch (³³) — Ông lão hăng hái nói, rồi dõi giọng nói bằng thứ tiếng Nga sai điệu – Tôi đã bị giam ở Xibêri.

Đôi mắt lờ đờ và lo sợ của ông lão bỗng phấn chấn lên như đang nhắc đến một kỷ niệm thích thú. Ivan biết rằng người này không lừa anh. Nhưng anh phải hành động gấp, vì một khi đi khỏi đây, người ấy có thể mang tất cả hy vọng của anh để đổi lấy miếng bánh.

— Du mer? Warum hier" (³⁴)— Ivan nghiêm khắc hỏi và tự nhiên nắm lấy tay áo người ấy kéo ra khỏi con đường nhỏ.

— Ichbin Waldhuler. Dort ist mein Forstei (³⁵).

Nhìn lên trên cao, theo phía ông lão chỉ, Ivan không thấy ngôi nhà nào, nhưng thấy Giulia chạy từ bụi rậm lại: chắc cô đã nghe được câu chuyện của họ. Cô nói khẩn thiết:

— Russo! Russo! Trốn di! Russo! Không để ý đến lời cô gọi, Ivan lại kéo vai người Áo và giằng lấy túi sắc của ông lão.

— Essen? (³⁶)..

— O, ja – ông lão nhận – Brot (³⁷).

Rõ ràng người Áo đã hiểu hết, ông lão nhìn quanh rồi củi xuống, tay run run mở phéc-mơ-tuya sáng loáng.

Ivan lấy một miếng bánh mì khô. Người Áo không phản đối, nhưng cũng mất hết vẻ sốt sắng lúc nãy. Ivan thấy ân hận nhưng anh lại cương quyết và đưa mắt nhìn qua cây thông lên đỉnh tuyết trắng xóa trên nền núi xám rồi nhìn lại phía sau. Người Áo đậy lại túi tay run không kéo nổi phéc-mơ-tuya, còn Ivan ném miếng bánh cho Giulia đang đi đến gần rồi tiến về phía ông lão.

— Cởi cái này!

Anh quên không biết tiếng “áo vét” bằng tiếng Đức như thế nào. Người Áo không hiểu, anh kéo vạt áo của ông lão. Ông lão chần chừ và bộ mặt già nhăn nhúm bỗng bối rối. Ivan quát: «Schneller (³⁸) và kéo rất mạnh.

— Schneller, schneller, Russo!— Giulia từ ở chỗ cây thông gọi rất dịu dàng nhưng cũng rất khẩn cấp và người Áo bỗng mềm người, thất vọng cởi áo. Ivan gần như giật lấy chiếc áo ở tay ông lão và nhìn thẳng vào mắt ông lão lần cuối cùng. Anh biết rằng như thể là vong ơn, là ăn cướp thật sự. Anh từ kết tội mình đáng lên giá treo cổ, nhưng không thể làm khác được.

Anh chạy về phía rặng thông, nơi thấp thoáng cái áo kẻ sọc của Giulia và từ xa anh nhìn lại lần nữa, người Áo vẫn đúng nguyên đấy, dây đeo quần của ông lão tụt khỏi áo sơ-mi màu sáng, cánh tay ông lão của quậy và đưa mắt nhìn theo họ. Ivan không biết con mắt ấy biểu lộ cái gì.

8

Họ lại leo hết sức nhanh.

Mới được mười lăm phút, mặt họ đã đầm đìa mồ hôi, chân đã không thể đi nhanh được nữa. Bây giờ không còn thông mà đã tới sườn đồi cỏ, dốc thoai thoải, có lẽ đó là nơi cao nhất trong rừng cây, xa hơn nổi lên những núi đá trọc phủ đầy rêu và những tảng đá lớn; nhô cao nhất trên nền trời là những đỉnh núi xám như cánh chim đa đa dính tuyết. Đường đi lên ngày càng dốc đằng trước mặt đã tới một bức tường đã dốc đứng. Đến gần, Ivan thấy không thể trèo nổi. Anh chạy dọc theo hàng rào khổng lồ này để tìm một chỗ ẩn nấp. Nghi ngờ khiến anh bồn chồn, không thể đoán được người Áo sẽ làm gì. Miễn là đừng có chó, Ivan tin chắc rằng nếu bọn Đức thả chó đuổi theo thì họ khó lòng trốn thoát.

Anh chạy theo sườn núi và vẫn luôn luôn nhìn xuống phía dưới, anh có thể bao quát tầm mắt khắp sườn núi nhiều cây; từ khe núi rộng mà họ đã vượt đêm qua đến rặng thông đều là nơi ở của người gác rừng, một căn nhà có mặt nhà bằng đá và một hàng hiên chạy dài. Anh chờ một lúc xem bọn Đức có xuất hiện không, nhưng quanh ngôi nhà đều yên tĩnh. Người gác rừng không có ở đấy, có lẽ ông lão chưa về. Trong giây phút căng thẳng này, anh đã kịch liệt nguyền rủa hành động tội lỗi thực sự của mình. Phải chăng anh là một tên cướp đường, một tên côn đồ ? Nhưng có lẽ nào anh lại xông vào một người lương thiện, hiền lành, có lẽ nào anh lại dọa nạt ông lão bằng súng, nếu như không có tất cả mọi điều đã xảy ra: chiến tranh, nhà tù, những đày đọa, nhục hình, và cuối cùng là cuộc chiến đấu đề giải thoát cả mình, cả Giulia, và có lẽ cả cho ông lão kia nữa.

Vượt qua những tảng đá lớn nằm rải rác trên đồng cỏ, họ leo lên chỗ cao và thấy không xa đồng cỏ một kẽ nứt hẹp trên bức tường đá. Ivan vui mừng, anh cho rằng có thể có suối nước, cho phép họ xóa sạch dấu vết, hơn nữa anh thấy phải ẩn nấp nhanh chóng chừng nào hay chừng ấy vì bọn Đức có thể tới bất kỳ lúc nào. Ivan cố hết sức chạy trên đám cỏ, Giulia tuy đã kiệt sức nhưng cũng cố theo anh.

Họ bị rách toác chân khi chạy qua những cây đỗ quyền, chẳng mấy lúc họ đã tới kẽ nứt, nhưng vẫn không có nước. Đó là một nơi hoang vắng, đầy bóng tối, có những bụi cây đâm tua tủa trên hai bên vách đá và những khóm cỏ nhọn chòi từ ở dưới đá lên. Những con chim ăn đêm thấy người tới, bay và xuống đáy khe. Chứng tỏ nơi này không có mấy người đặt chân tới, nhưng dù sao họ cũng tìm được chỗ ẩn nấp, và Ivan thấy yên tâm hơn. Anh chậm bước, trèo lên phiến đá phủ đầy rêu và chờ Giulia. Vung vẩy tay để giữ thăng bằng, cô gái chạy về phía anh, rồi nhảy lên phiến đá, mái tóc đen cắt ngắn bị rối bù, đường đi và sự mệt mỏi đã làm mặt cô đỏ bừng; khi cô nhìn Ivan, đôi mắt cô lộ vẻ hoảng hốt và chậm chạp khác với tác phong nhanh nhẹn của cô.

— Chúng ta lại đi nữa ? — Giulia hỏi.

Anh nóng nảy:

— Phải mau hơn.

Hơi thở đứt đoạn, Giulia lại chạy, và họ tiếp tục trèo lên những tảng đá.

— Rất tốt, Vater! Communisto! (³⁹) — Cô nói.

— Cộng sản à! Ivan buc Chỉ là một người thường, đơn giản thế thôi!

— Phải, phải, một người thường, một người chân chính: Cô gái nói rồi vượt lên trước.

Anh lắng tai nghe tiếng động ở phía dưới vọng lên, mắt không rời miếng bánh cô cắp ở tay. Giulia thấy thế, quay lại.

— Esser? (⁴⁰)

Nhanh nhẹn, cô bẻ một màu bánh đưa cho Ivan. Anh bỏ vào mồm nhai ngấu nghiến. Anh phải ăn vội ăn vàng vì bọn Đức có thể tới, nhưng anh vẫn không thể không nghĩ đến bánh, mặt ỉu xìu và cử động chậm chạp. Giulia ngồi xuống, miếng bánh áp vào ngực, bẻ một mẩu to hơn rồi ân cần đặt vào lòng bàn tay rộng và chai rắn của Ivan. Rồi cô nhặt những vụn bánh trên vạt áo hất vào miệng.

Ivan thận trọng cầm miếng bánh, lật đi lật lại và liếc nhìn miếng bánh cô đang cầm, rồi cần thận bẻ miếng bánh làm đôi, anh đưa một phần cho Giulia. Cô không từ chối, tươi cười cầm lấy ngay.

— Danke. Không ! Grazie, cảm ơn !

Họ lại leo lên. Cô gái im lặng ăn, những mẫu bánh nhỏ xíu chỉ làm cho họ thèm ăn thêm, và lập tức Giulia quay ngay lại phía anh bạn đường:

— Russo ! Ta sẽ mangiare (⁴¹) hết ! Phải không ? Cái vẻ nhanh nhẹn, láu lỉnh lại bùng lên trong đôi mắt tươi cười của cô gái, những ngón tay của cô cầm miếng bánh để dành chực bẻ, Ivan sợ cô bẻ phần bánh mà họ phải dành dụm hết sức dè sẻn. Anh nắm lấy tay cô.

— Đưa đây.

Giulia nhướng lông mày, có vẻ ngạc nhiên, trong khi anh giật miếng bánh trong tay cô, nhét ngay vào túi áo mình. Cô gái lúng túng, rồi bỗng mỉm cười. Anh nhìn cô không hiểu.

— Cô cười gì thế?

— Russo có lý ! Russo làm đúng!

— Thôi được — Ivan lầu bầu. Họ sắp sửa đi tiếp, thì ngay lúc ấy một loạt đạn nổ ở xa. Họ bối rối nhìn lại phía sau: những tiếng hò hét từ dưới vọng lên, ngay ở chỗ nhà người gác rừng và tiếp đó những loạt đạn vang động cả khe núi. Cô rúm người lại, Ivan hết sức chú ý, anh sợ không nhận ra tiếng chó sủa trong tiếng ồn ào. Nhưng không có tiếng chó sủa. Còn đạn thì không thể tới kể núi này được, những loạt đạn còn ở xa, điều đó khiến Ivan hơi ngạc nhiên. Sau khi nghe ngóng một tí, anh quẳng áo xuống đá và trèo lên chỗ cao, anh lợi dụng chỗ lồi lõm để chui vào một bụi cây. Anh muốn xem có chuyện gì xảy ra ở bên ngoài kẽ núi.

Súng vẫn nổ vang, tiếng đạn réo qua đầu họ, cả tiếng ù ù của xe mô-tô ở xa. Giulia chúi đầu xuống theo dõi những động tác của Ivan, anh đã gần tới giữa bức tường dốc. Anh ngoái lại nhìn về lối đi ngoài kẽ núi, anh trèo thêm một tí nữa, bỗng thấy ngôi nhà người gác rừng và bọn Đức anh bối rối rụt đầu lại. Giulia cầm dép, ôm áo vét, vẫy anh nhưng anh đứng ngây người, không thể rời mắt khỏi quang cảnh đang diễn ra trước mắt.

Trước ngôi nhà người gác rừng, trong đám thông thưa, ba chiếc xe mô-tô chạy rầm rập, làn đạn súng máy đang hướng lên đỉnh núi. Anh nghe thấy cả những tiếng nổ của những xe mô-tô khác, còn khuất sau những tảng đá, có vẻ chúng đang chạy lên cao nữa. Một điều đã khá rõ ràng: hướng chú ý và hỏa lực của bọn Đức ở ngả khác, chúng bắn gấp chứng tỏ chúng đã nhìn thấy mục tiêu. Ivan nghi hoặc điều gì, anh trèo sang bên cạnh một tí nữa, nép mình sau tảng đá nhô ra, bỗng anh nhìn thấy rõ ràng tất cả mọi sự việc.

Ở dưới, Giulia lại gọi khẽ, nhưng anh vẫn không nghe thấy gì. Tay bám vào gờ đá, anh nhìn thấy một người mặc quần áo kẻ sọc đang chạy trên sườn núi dẫn về phía bức tường đá, cẳng chân dài của anh ta đang lao bổ về phía trước. Đạn xới tung những đám bụi quanh người. Người tù ngã, lại nhổm dậy chạy ngay, rồi chẳng mấy lúc lại ngã nữa. Cách anh ta một quãng, ba tên Đức đang đuổi theo, chúng đã để xe mô-tô ở cạnh ngôi nhà, còn những tên khác đang bắn súng máy qua đầu họ. Những luồng đạn nổ liên tiếp và mau lẹ. tuy vậy người tù vẫn tiếp tục chạy. Thỉnh thoảng anh ta lại ngoái lại nhìn và cũng kêu câu gì rồi lại ngã, Cứ mỗi lần anh ta ngã, Ivan lại nghĩ: anh ta sẽ không dậy được nữa. Nhưng không ! Con người bất hạnh ấy lại nhỏm lên và chạy lên trên cao.

— Russo ! Russo ! Cái gì thế ? Russo I – Giulia hỏi, giậm chân vì sốt ruột.

Ivan im lặng nhìn người chạy trốn và sợ hãi không dám nhúc nhích, anh cho rằng số phận người đó đã được định đoạt. Thực vậy, lần này anh ta ngã vật ra ngay cạnh một tảng đá, rồi tiếng súng máy cũng im.

Ivan xót xa tụt xuống ngay khỏi tảng đá, và thầm cảm ơn số mệnh đã xui khiến họ tìm được chỗ ẩn nấp trong kẽ núi. Anh buồn rầu nói vắn tắt với Giulia:

— Kaput (⁴²).

Cô gái không hiểu. Cô trợn mắt, nhắc lại:

— Kaput?

— Phải. Người cùng đi với cô.

— Krank Heftling? (⁴³)

— Phải.

— Ôi, trời ơi!

Anh bàng hoàng kéo tấm áo trong tay Giulia. Cô gái nhặt dép rồi họ lại tiếp tục leo lên cao.

9

TUY vậy, họ đã không thể đi vô tăm tích được, họ đã để cho có người trông thấy, một nhân chứng hãy còn ở đằng sau và điều đó ám ảnh Ivan nhất: Liệu người Áo kia có tố cáo họ với bọn chúng hay không?

Kinh nghiệm cho anh hay rằng những trường hợp như thế này thường rất rủi ro cho người đi trốn. Chưa bao giờ trên đồng cỏ, trên núi, trên đường đi — lại có cái nguy hiểm nào lớn bằng khi họ chạy vào làng xóm hoặc vùng đông dân cư, vì họ gặp phải nhiều người. Sự nguy hiểm rình mò cả những người rất cẩn thận và cả những người chu đáo nhất. Chính nó thường chấm dứt những con đường cực kỳ khó khăn dẫn đến tự do, và buộc họ phải bước sang một con đường khác, con đường khốn nạn hơn: về phía tây, về một nhà tù mới. Nhưng không thể tránh hẳn được không gặp người nào: anh phải ăn, phải thay quần áo, phải hỏi thăm đường. Anh không dám chắc là không có sự phản bội, nhưng thường thường thoát nạn đều nhờ may rủi và lòng tốt cực kỳ của dân chúng. Và không phải dễ cứ luôn luôn gặp may mắn.

Ivan cũng hy vọng mọi việc sẽ diễn ra như trong ba mươi hai ngày năm ngoái: Ba người khá may mắn đã tránh được những cuộc phục kích, vượt được những con sông, tránh chạm trán với bọn cảnh sát, hai lần thoát khỏi bị lùng đuổi – Thật ra khi đó họ đã mất người bạn đường thứ tư, anh lái xe tăng Valeri ở Lêningrat. Ba người đã về tới tổ quốc, đó là vùng Volưni, quanh đó đã là các làng Ucaren, trên mảnh đất mà nông dân đang cày bừa bằng bò và ngựa. Họ có giấu nổi những người đồng hương không? Không thể giấu được. Một lần, một cụ già đã ân cần chỉ cho họ con đường gần nhất để sang sông, lần khác họ lại chuyện trò vẩn vơ với hai cô gái đang chăn bò ở bìa rừng, một cô đã chạy về nhà mang cho họ một miếng thịt mỡ muối, bánh mì bột trắng và một chục quả trứng tươi. Những cơ cực nhất đã qua, trời ấm áp hơn nhiều, họ có thể ngủ trong rừng và ít phải mò vào làng. Nhưng trong lúc ấy, thỉnh thoảng vẫn phải đi kiếm thức ăn.

Buổi sáng hôm ấy, Ivan đi vào trong làng, còn các bạn ở lại bìa rừng. Hôm đó đến lượt anh, hai người kia đã đi hôm trước.

Anh đi ra, hơi muộn hơn đã định từ ở trong rừng, theo một con đường quanh co, trời đã tang tảng sáng, nhưng anh không muốn lại vào rừng mà không kiếm được gì ăn. Sau khi xem xét cẩn thận cái thôn sát bìa rừng và không thấy có điều gì nghi ngờ, Ivan lội qua một quãng lầy, đi dọc theo bụi rậm về phía ngôi nhà cuối thôn. Anh mặc áo khoác nông dân, đi giày lính, dưới áo thủ một khẩu tiểu liên của Đức, nạp mười hai viên đạn mà anh đã chiếm được trên đường gần Cra-côvi. Trông anh giống một anh trai làng như nhiều thanh niên khác trong vùng này, và anh đi tới một vườn rau không gặp trở ngại gì, rồi anh đến bên một bụi lúa và bước vào lối đi trong hàng rào, vào ngôi nhà gần nhất. Chẳng may, ngôi nhà ấy lại ăn thông sang một đường lớn, anh nhìn quanh không thấy có người nào, ngoài sân chỉ có cánh cổng cót két và con bò đang rống: có lẽ nó đã nghe thấy tiếng chân bà chủ nhà đến vắt sữa. Anh chưa kịp chạy ngang qua con đường ướt sương thì có một người bước ra đường và rẽ vào sân nhà bên cạnh. Ivan cũng không nhìn người ấy nhưng có cảm giác như người ấy đã trông thấy mình, anh cúi đầu, lẩn ngay vào góc sân. Rồi ngoảnh lại nhìn: không thấy người ấy đâu, nhưng bên ngôi nhà đối diện, lộ ra một thùng xe tải phủ vải bạt. Thế là sa vào chỗ bất lợi quá rồi, hơn nữa, trong sân người ta đã kêu lên những tiếng đáng sợ, không có chỗ nào để nấp (nhà bên kia có một vườn rau rộng) và Ivan nhảy bổ vào cái cửa ra vào để ngỏ. Một nông dân, đứng tuổi, râu đã lâu ngày không cạo, đứng ở bậc cửa. Rõ ràng ông ta đã hiểu hết, ông ta hơi tái mặt — chắc ông ta đã nghe thấy tiếng kêu — nhìn thấy Ivan với áo vét phồng to, ông ta tránh sang một bên để cho anh bước vào. Không nói gì, Ivan bước vào phòng ngoài gọn ghẽ, sạch sẽ có những loại cỏ thơm làm hương liệu rải rác trên sàn. Nhảy lung tung tìm chỗ nấp, nhưng không thấy chỗ nào tiện, anh bò vào phòng trong ngỏ cửa, có một lò sưởi Nga. Anh quì xuống, nhìn thoáng qua cửa sổ, tâm phản cạnh đấy có ba đôi chân trẻ con thò ra ngoài tấm chăn kẻ dệt bằng tay. Ivan có cảm giác khó chịu: «Ta đã vào phải một chỗ không may rồi».

Nhưng đã quá muộn: tiếng giầy da đã vang lên ở ngoài sân, anh chui qua một lỗ hẹp và nồng nực của lò sưởi, nấp vào gờ tường bên trong. Nhiều người đã vào đến phòng ngoài. Anh nín thở và nghe thấy những tiếng nước ngoài: đó là tiếng những thằng Đức, hai thằng hay có thể nhiều hơn. Người chủ nhà không hiểu hoặc không muốn hiểu những lời của chúng. Ivan hiểu hết, chẳng cần chờ tiếng người phiên dịch.

— Wer ist? Wer lauft? (⁴⁴) – Một thằng Đức quát.

— In diesem Augenblick. Ich habe gesehen! (⁴⁵) Thằng khác khẳng định.

— Thưa các ngài, tôi không biết. Không có ai vào nhà tôi. Các ngài nói gì thế!

Ivan thấy dịu ngay thần kinh căng thẳng: ông chủ nhà đã không hại anh, cảm ơn thượng đế, thể là may mắn rồi, có thể lúc này, chúng không tìm ra anh. Rồi anh co rúm người lại, nép chặt hơn nữa vào trong, thật khó thở. Mấy thẳng Đức chửi bởi, quát tháo rất to khiến cho mấy đứa trẻ khóc trong góc buồng, bà mẹ lao về phía con, có lẽ nhảy từ trên lò sưởi xuống. Bà ta dỗ nó. Bật lách cách khóa nòng súng, thằng Đức chạy vào buồng trong. Cái bóng của nó lướt qua lò sưởi mấy đứa trẻ hét lên, giường kêu loại soạt, rõ ràng chúng đang lục dưới đống chăn, Ivan chờ đợi, để tay lên cò súng, tuy không biết trong tình thế này sẽ bắn ra sao. Mấy thằng Đức nện vang gót giày, đi đi lại lại trong phòng, chúng xem xét phần trên lò sưởi, tiếng khóa kêu lách cách, ngay sau đó tia sáng loang loáng quét tận xuống dưới. Ivan nhắm mắt chờ một tiếng quát: «Herauskriechen!» (⁴⁶). Nhưng ánh sáng quá yếu (có lẽ pin yếu) mấy tên Đức không trông thấy gì, rồi tiếng giày xa dần. Sau đó hầu như chẳng nghe thấy gì nữa: hình như chúng tìm kiếm ở phòng ngoài. Vì vậy anh không dám cựa quậy, đành chịu đựng và khe khẽ thở, không biết còn xảy ra điều gì nữa: Có thực nguy hiểm đã qua rồi chăng ? Thật vậy, tiếng chân đã đi xa hẳn, chỉ còn mấy đứa trẻ nức nở bên lò sưởi và bà mẹ, chân trần nhảy xuống đất, dòm cửa sổ bên nọ, ngó cửa sổ bên kia: những tên Đức đã ra đến sân. Ông chủ nhà nói mấy câu, có lẽ còn đưa chúng đi xa hơn. Chẳng mấy lúc yên lặng hẳn. Rồi ông chủ nhà vào buồng ngoài, bà vợ lại gần ông ta, mếu máo nói lắp bắp, nhưng ông chủ nhà cất cao giọng: “Thôi đủ rồi! Im đi!” và bà vợ vào buồng dỗ mấy đứa trẻ. Ivan định ra nấp ở chỗ khác chắc chắn hơn, thì chơi bà chủ nhà rền rĩ sợ hãi:

— Pêtơrô, Pêtơrô! Khổ chưa, lão Grit đến kìa.

Ivan lại nín thở, ông chủ nhà bước ra, một lát vẫn chưa nghe thấy gì, rồi có tiếng chào trong sân, lễ phép một cách hài hước: “Xin chào ông Pêtơrô. Ông chủ nhà từ tốn đáp lại, có tiếng roi quất đen đét (tiếng roi quất vào giày chăng?) và vẫn cái giọng ấy như thể đang nói chuyện vặt vãnh:

— Ông giấu ai thế, nào chỉ đi!

— Tôi không giấu ai cả, ông anh Grit ạ, ông điên sao mà nói như vậy chứ.

— Không có ai hả. Thôi được, ta sẽ kiểm tra ! Hanna! Grit gọi.

— Tôi đây, ông anh ạ – Bà chủ nhà đã đứng ở bậc cửa đáp.

— Này, nhận đi, Pêtơrô giấu ai thế?

— Ôi, tôi biết nhận thế nào? Ông ấy không giấu ai cả, ông anh Grit ạ.

— Ông ấy không giấu ai. Lại đây, Naxtuxia, bố cháu giấu tên cướp ở đâu?

— Cháu không biết. Một giọng trẻ con sợ hãi đáp.

— Cháu không biết! Ta sẽ biết – Grit bình tĩnh nói giọng mũi một cách đầy ý nghĩa.

Trong lò sưởi, Ivan nghiến răng, giận sôi lên với thằng phản động này; có lẽ anh muốn tương hàng chục viên đạn vào bụng nó. Nhưng anh không biết có bao nhiêu thằng đi cùng với nó, thêm vào đó anh lại có cảm giác không hay: Biết đâu ngoài thằng quỷ quyệt này, bọn Đức kia lại không dừng lại ở giữa đường.

— Glukhơ ! Mang rơm ra đây, cả mày nữa, Giupan. Ta sẽ xem nó trốn ở đâu. Chúng ta sẽ nướng chín nó luôn thể.

Những tiếng chân vang lên ở ngoài sân, cánh cửa gần đó kêu cót két, rõ ràng. Chúng chạy đi chạy lại nhiều lần ; Ivan đã đoán được ý định của thằng Grit khốn nạn này. “Có thực nó dám đốt nhà không, và làm như vậy đối với một người dân vô tội, đồng bào với nó ? » Ivan đau đớn tự hỏi.

—Có tiếng loạt soạt trên cửa sổ, trong lò sưởi tối om – Ivan cho rằng chúng đã đặt rơm — rồi không nghe thấy tiếng gì nữa, cả tiếng chân lẫn tiếng nói. Đột nhiên người đàn bà hét lên dữ dội, tuyệt vọng, có thể nói chúng thiêu bà ta chứ không phải đốt nhà bà ta. Những đứa trẻ khóc theo, Ivan ngửi thấy mùi khói cay sè. Anh biết là chúng dám thiêu chết cả anh và mấy đứa trẻ nữa. Có nên nhảy ra để giết thằng sâu bọ này không ? Nhưng anh còn hy vọng. Có lẽ chúng chỉ dọa chủ nhà thế thôi. Nhưng cứ để lửa cháy rồi mới nhảy ra, thì sẽ là một thiệt hại quá nặng nề đối với anh và với gia đình này . Ivan không biết nên làm gì, nhưng anh hiểu rằng anh chỉ còn vài giây để quyết định.

Anh sắp nhảy ra khỏi lò sưởi thì người đàn bà chạy bổ vào nhà, bà ta vừa khóc lóc vừa nguyền rủa. Dù anh đã đoán ra ngay là bà ta sẽ làm gì, bà ta lập cập đến cạnh lò sưởi, tru tréo qua nước mắt:

— Mày ra đi chứ! Người ta đốt nhà tạo vì mày, thằng đáng nguyền rủa kia ơi! Mày từ đầu đến, thằng gieo tai gieo vạ kia?

Ivan thốt ra tiếng thở dài: Thôi thế là hết! (dù anh không đoán được cái kết cục lại vô duyên đến thế này). Anh vùi tiểu liên trong đống tro ở góc lò sưởi rồi nhảy ra. Anh không lúc giận người đàn bà chút nào, chỉ đau đớn nghĩ rằng: anh đã tới được đây qua một con đường rất dài, rất gian khó, ấy thế mà...

Anh tiến ra cửa, vẻ bình tĩnh, điềm nhiên nhìn khắp lượt. Ngoài sân bốn thằng đang hầm hầm nhìn anh, trông chúng như lũ chó sói. Anh chú y đến một thằng, người Thổ, mặc quần áo màu sáng, đeo một băng xanh nhạt ở tay: chắc thằng Grit. Nó cầm một khẩu các-bin Đức đã lên nòng, Ivan hiểu điều đó qua cái thế của khóa nòng. Anh cho rằng chúng không bắn anh ngay, có lẽ chúng muốn mang anh nộp cho bọn Đức.

Thật vậy, chúng đã làm như thế.

10

Nỗi lo lắng không rời Ivan nữa. Anh không ngừng ngoài lại nhìn và nghe ngóng, sợ bọn Đức thả chó đuổi theo, nhưng thời gian trôi mọi chuyện vẫn êm thấm. Rồi đến thái độ của ông già Áo đã không tố cáo họ, những cái xe mô-tô không tìm ra dấu vết họ, đã tạm thời để những người đi trốn được yên. Hơn nữa, có lẽ chúng đã mang xác người bị bắn đi để khỏi về trại tay không. Những ý nghĩ này dần dần dịu bớt những căng thẳng của anh, nó nhường chỗ cho những lo lắng, suy nghĩ khác.

Kẽ núi giống một hành lang sâu, khúc khuỷu, hẹp dần và cao lên mãi. Hầu như họ trèo lên không ngừng trong ba bốn giờ hoặc hơn thế. Trời bắt đầu lạnh, có lẽ vì độ cao, tai họ đã ù. Mặt trời không chiếu một tia nắng nào vào bên trong, màu xanh chói ở trên đầu cũng biến mất trong đám mây; những làn sương mù xanh nhạt lơ lửng trên đỉnh núi đá nhọn, sà ngay xuống kẽ núi. Gió mạnh thổi mỗi lúc thêm dữ dội; lạnh giá đến nỗi những bước đi cũng không làm ấm người được. Họ không biết là đã cách xa thành phố bao nhiêu. nhưng Ivan biết mình lên rất cao, căn cứ theo độ lạnh. Tuy vậy anh vẫn chưa giở áo vét mà anh đang bọc bánh: anh biết rằng còn có những khó khăn hơn nữa đang chờ họ, còn lạnh nữa, có khi phải giẫm chân không trên tuyết.

Thực ra Ivan không quá lo lắng cho bản thân mình, anh còn có thể đi nhanh hơn. Tất nhiên anh có một chân xây xát, đau đớn, nhưng anh không chịu quỵ: biết bao lần, thể lực của anh đã vượt được những đòi hỏi sát sườn trong đời sống. Thông thường trong chiến đấu, cũng như trong trại giam, trong khi những người khác kiệt sức, mệt lả, gục xuống vì thiếu ăn thiếu ngủ, anh vẫn chịu đựng được hết. Còn lần này anh cho rằng mình cũng sẽ tìm được sức mạnh cần thiết để vượt núi. Miễn là anh được sống, anh sẽ có tất cả. Nhưng giá đừng phải dẫn cả Giulia...

Cô gái cố theo anh, hầu như không chịu tụt lại, tuy thỉnh thoảng anh vẫn dừng lại nhìn cô với con mắt dò hỏi. Biết anh quan tâm đến mình, mỗi lần gặp cái nhìn của anh, Giulia lại tươi cười, coi như mọi chuyện đều tốt đẹp, cô làm ra vẻ không sợ hãi gì, và tỏ ra sức cô chưa kiệt quệ. Nhưng những cử chỉ chậm chạp bất thường, trái với bản chất nhanh nhẹn của cô đã tỏ rõ vẻ mỏi mệt quá sức của cô.

Đến chỗ rẽ, họ thấy kẽ núi đột nhiên bị tắc nghẽn và nổi lên một tảng đá dựng đứng. Họ đành phải rời kẻ núi, leo lên sườn đá trọc, phơi mình trước gió.

Ivan rẽ về phía sườn dốc, leo gần đến đầu dốc, quỳ một bên gối xuống đất để chờ Giulia. Cô leo lên chậm hơn, đầu cúi gằm xuống; Ivan chống một tay vào gờ đá, chìa một tay về phía cô. Những ngón tay lạnh giá và mềm yếu của cô nắm lấy tay anh và anh kéo cô lên.

Họ lên tới đỉnh núi đá trơ trụi, dốc đứng, chưa kịp nhìn chung quanh. Tức thì một trận cuồng phong ập vào ngực họ, những đám sương mù trên cao phủ kín người họ, làn hơi ẩm buốt che khắp bầu trời thấm vào họ, lạnh điếng. Chỉ đôi chỗ sương mù rách ra, họ còn có thể nhìn thấy lác đác những tảng đá sẫm, những bóng sáng xa xôi hay không thể xác định được vị trí. Họ phải dừng lại, gió thổi tung quần áo và làm rối bù tóc cô gái. Cái lạnh lại càng thấm vào người họ. Ivan giở cái áo vét da cũ màu vàng, lấy bánh ra rồi bước tới trước mặt Giulia.

— Ồ không... không! Em ấm mà. — Cô nhìn Ivan. đôi mắt lấp lánh và giơ tay ra. Không nói gì. Ivan khoác áo vét lên đôi vai gầy và nhỏ cao của cô gái, cô rùng mình rụt đầu vào trong cổ áo. Anh ngồi xuống cạnh cô.

— Bẻ ... - Cô định nói, bỗng nuốt nước bọt.

Ivan xem xét miếng bánh cẩn thận, nhấc lên ngắm nghía như để quyết định trọng lượng và khẩu phần tối thiểu mà họ được phép ăn trong lần này. Anh thở dài: rõ ràng nó ít quá. Giulia xích lại gần Ivan. Sợ rơi vãi mất bánh, Ivan không dám bẻ, anh nhặt một hòn đá sắc cạnh rồi lấy mắt ước lượng, cẩn thận cắt mẩu bánh. Đôi mắt vui mừng, cảm động của cô ngoan ngoãn theo dõi từng động tác của ngón tay anh.

— Như thế đã đều chưa ?

— Được, được, đều rồi.

Một lần nữa, đôi mắt Giulia sáng lên, sốt ruột chờ để được ăn phần bánh của mình. Nhưng Ivan lại chia bớt lại phần bánh một lần nữa, vô cùng điềm tĩnh, rồi bây giờ mới bảo cô gái.

— Nào, cô lấy đi.

— Russo ! — Giulia nhai ngấu nghiến và thu người trong áo vét, gọi anh — Anh là gì nhỉ ? Ivan phải không?

— Ừ, Ivan– Anh công nhận và hơi ngạc nhiên. Cô gái cười vang và ngả đầu lại đằng sau:

— Tất cả người Nga đều là Ivan cả à? Có phải thế không?

— Không phải mất cả. Nhưng nhiều người tên là Ivan.

Cô gái nín cười ngay rồi lại thở dài chán ngán, khép tà áo kín hơn và tò mò nhìn miếng bánh còn lại. Ivan đang thong thả nhai mẩu bánh của mình, thấy cái nhìn có dụng ý của cô gái thì giấu miếng bánh vào bụng. Nhưng anh chưa kịp cài khuy áo thì bỗng Giulia bối rối kêu “Ối!”. Cảm thấy có điều gì không hay, anh nhìn thấy vẻ kinh hãi hiện trên mặt cô; mắt cô đang trợn trừng nhìn qua vai anh, Ivan ngoảnh lại, nhận ra điều gì khiến Giulia kinh hãi đến thế.

Cách đây không xa, một thằng tù gớm ghiếc, đang ngồi trên một làng đá ở chỗ quang đãng. Đầu nó hói trơ sọ trên cái cổ gầy ngoằng, nhô lên khỏi cái cổ rộng của áo kẻ sọc, nổi rõ hình tam giác và số tù màu đen. Hốc mắt sâu và tối của nó nhìn chăm chăm. Thấy miếng bánh trong tay Ivan, nó rùng mình và kêu bằng giọng khàn khàn:

— Brot! Brot! Brot! (⁴⁷)

Rồi nó bỗng ngừng kêu, khúm núm xin với một giọng thiếu não, đảng thương:

— Gieb Brot! (⁴⁸)

– Hừ, thằng này không khờ đâu! — Ivan mỉm cười nhìn nó và hài hước nói. Thằng kia chờ một tí rồi bỗng lại kêu giọng tức tối:

— Gieb Brot! Gieb Brot! Ich bescheine Gestapo! Gieb Brot! (⁴⁹).

— Á à, Gestapô hả! Ivan đứng lên — Cút mau ! Anh sấn sổ chạy tới chỗ thằng khùng, nhưng mới được mấy bước nó đã nhảy xuống chạy rất nhanh.

— Gieb Brot: nichts Gestapo! Nichts Brot: Gestapo. (⁵⁰)

— Đồ chó ! — Ivan chửi qua tiếng gió. Cơn giận trào lên, anh muốn tóm cổ thẳng tù nhưng thằng này đã chạy xa hơn. Thấy Ivan đứng lại, nó cũng dừng lại.

— Gieb Brot!

Ivan thọc tay vào bụng thắng Đức ngày người đứng chờ, nhưng Ivan rút khẩu súng, bật lách cách khóa nòng súng.

— Súng ! - Thằng khùng kinh hãi kêu và lùi lại. Ivan cắn môi; Giulia chạy lại gần anh: – Cho nó bánh đi! Cô mếu máo nói. Trong khi đó, thằng khùng đã chạy xa, nó dừng một tí rồi lại chạy xuống, vẫn không ngừng ngoái lại nhìn.

— Ivan, cho nó bánh ! Cho nó bành: Đừng để nó gọi Gestapo. — Cô gái lo lắng nói thêm.

Thằng phản phúc, Ivan hằn học nghĩ và nhìn cái bóng xiêu vẹo của thằng kia. Có lẽ không nên đùa với nó thì hơn. Vậy thì làm thế nào để đối phó với thằng mất trí này. Giết nó thì không nỡ, còn đuổi nó đi cũng không được! Chúng sẽ mang chó đến, chúng sẽ tìm ra dấu vết, thể là nguy.

— Này! — Ivan gọi — Bánh đây này !

Thằng điên dừng lại, bám vào đá và ngoái cổ lại nhìn, rồi tiếng của nó đưa đến theo tiếng gió.

— Nicht! Du schiesse ! Ich bescheine Gestapo (⁵¹) Rồi nó lại chạy xuống.

— Nicht schiessen! (⁵²) Cầm lấy... này...

Thực ra Ivan đã bẻ một mẩu bánh và giơ lên cho thằng kia trông thấy. Giulia đứng cạnh anh, run lên vì lạnh và lo lắng nhìn thằng tù. Thằng khùng đến đó thì dừng lại, ngồi trên gờ đá. Nó không dám lại gần hai người.

— À, mày là đồ chó ! – Ivan bỗng mất bình tĩnh chửi — Quỷ bắt mày đi. Đi báo với bọn Gestapo đi! Đi! — Ivan, đừng, Gestapo! Không, Ivan!— Giulia kéo tay áo anh – Cho nó một ít bánh đi! Đừng để có Gestapo.

— Ma quỷ sẽ cho nó bánh. Cứ để cho nó đi báo. Nó là Hefting (⁵³) không tốt. Nó krank (⁵⁴), nó thành chỉ điểm Gestapo!

Ivan không trả lời, anh nhét một nửa bánh và khẩu súng vào bụng và quay lại chỗ họ đã ngồi lúc nãy, Giulia im lặng đi cạnh anh. Anh cảm thấy nguy hiểm khi đối xử với thằng khùng như vậy. Cơn giận đã khiến anh mất thận trọng. Thỉnh thoảng Giulia lại ngoái lại nhìn, nhưng đột nhiên bóng tối bao trùm lấy họ. Họ trông thấy quanh mình toàn những đống đá xám xám, sương mù ẩm ướt bị cuốn trôi đi và lắng dần xuống hai bên. Họ không biết thằng tù còn ở đấy hay không. Thấy vẻ lo ngại trên mặt cô, Ivan bảo cô:

— Nó chẳng làm gì được đâu. Chỉ nói láo thôi!

Anh muốn an ủi cô, nhưng bản thân anh cũng không tin vào lời nói của mình. Đôi khi, tính mạng con người phụ thuộc vào mấy thằng vô loại này. Thằng này có vẻ rất ốm yếu, nó còn sống sót, nó mà tới vùng núi này, nó lần những cuộc vây ráp, nó tránh được đạn, tất cả những điều đó đã chứng tỏ nó thật sự như một con người chưa? Không chừng nó vì sống mà làm hại biết bao người. Anh chỉ biết nghiến răng, tức giận vô ích khi nghĩ đến biết bao bạn bè ở các nước, những người con tru tú bị rơi vào trại tập trung. Nhưng sự tức giận này chẳng mang lại ích lợi gì: anh đành phải nén, phải chịu đựng hết cả, nếu không muốn phải chết.

Họ đi quanh gờ đá xếp thành tầng và Ivan ngoảnh lại nhìn rồi thò tay vào trong bụng. Họ không thấy thằng điên kia đâu. Tuy nhiên, Ivan vẫn tìm một chỗ dễ trông thấy, đặt mẩu bánh lên tảng đá, đúng chỗ họ ngồi lúc nãy.

— Thôi được, quên nó đi! — Anh nói như thế để tự bào chữa.

Giulia im lặng, có vẻ đồng tình, rõ ràng cô thừa biết đó chỉ là giả dối.

11

Gió không ngừng quét sương mù. Áo ẩm ướt, Ivan rùng mình luôn. Thỉnh thoảng anh lại ngoái lại nhìn, sợ thằng điên không tìm thấy miếng bánh để lại. Anh cũng muốn lấy lại miếng bánh. Để xua đuổi các ý nghĩ đang ám ảnh, anh leo nhanh hơn nữa.

Chẳng mấy chốc, họ đã đi quanh một gờ đá khổng lồ, nổi lên nền trời như đuôi con chim hóa đá. Họ leo lên nữa. Đám mây mù trước mặt bỗng rách ra. lộ rõ một dốc đá trần và một con đường chữ chi chạy qua đó.

Ivan đặt chân lên con đường ấy trước rồi quay lại: trong sương mù, anh lại nhìn thấy những tảng đá sẫm, những vực sâu, những mảnh trời nhợt nhạt. Nhìn kỹ hơn, Ivan thấy rõ ràng có hai rặng núi: một dãy xa hơn, lớn hơn, như lưng một con gấu khổng lồ đang nằm; dãy kia gần hơn, lởm chởm như rắc tuyết và hình như cao hơn các ngọn núi khác, đỉnh nhỏ cao tít trên nền trời. Đỉnh núi này có vẻ cao nhất, nhưng Ivan đã hiểu ảo giác của các ngọn núi: ngọn gần nhất bao giờ cũng có vẻ to hơn. Rõ ràng ngọn núi xa kia mới là ngọn núi chính và Ivan nghĩ đến cái đích của cuộc đi trốn— Triettơ của du kích -- ở đằng kia. Rồi anh nhìn cô bạn đường đang đứng lặng trước sức quyến rũ của cảnh núi non hùng vĩ, cô đang ngắm đỉnh núi tuyết. Có lẽ đây là lần đầu tiên anh cảm thấy niềm vui êm ái, không bị đơn độc trước cảnh huyền bí đáng sợ của thiên nhiên. Họ trèo lên cao nữa. Mặt trời đã chiếu sáng kẽ núi đen, sườn đồi đá và một trong hai núi đá lởm chởm, nhọn sắc, in xuống một bóng dài. Ivan nhìn xuống dưới và dừng lại; nơi họ vừa ngồi lúc trước, thằng điên đang đi đi, lại lại.

— Hãy nhìn xem, nó đang theo dấu vết chúng ta kìa. Một kẻ tragico (⁵⁵) – Giulia nói — Peccatot em thương hại hắn.

— Đó là một thằng ti tiện.

— Nó muốn nói chuyện với Russo. Nhưng Russo bose (⁵⁶), nó sợ.

Ivan lại đi tiếp. Anh gạt bỏ thằng khùng ra khỏi đầu óc, tuy chẳng vui tí nào khi có một thắng cử những những ở sau lung. Nhưng có thể làm gì với thằng ốm? Không thể đuổi nó mà cũng chẳng cần trốn tránh. Có lẽ phải chờ đến tối.

— Ivan ơi – Cô gái nói, nhấn vào chữ I – Anh bose với cả Giulia à?

— Sao tôi lại giận?

— Anh không bose a?

— Cô có thể yên tâm.

— Yên tâm phải không? - Cô mỉm cười.

— Phải.

Nhưng nụ cười lại biến mất trên bộ mặt mệt mỏi căng thẳng của cô, rõ ràng nó phản ánh một tâm trạng nặng nề.

— Giulia không sợ Russo. Giulia sợ tuyết.

Ivan đi trước, thở dài, quả thật tuyết dày quá mà bánh còn quá ít. Anh nghĩ đáng lẽ nên lấy thêm thứ gì của người gác rừng mới phải, nhất là đôi giày, anh bị tái người khi giẫm chân không trên tuyết. Nhưng thường những ý nghĩ sắc sảo hay đến chậm. Tất nhiên, lúc đầu anh không có hy vọng tới được đỉnh núi tuyết, lúc ấy anh chỉ nghĩ đến cái may mắn nhất là thoát được cuộc vây ráp. Dù sao họ cũng phải biết ơn ông già Áo, vì không có ông lão, họ không có bánh ăn, Ivan đi nhanh trên con đường nhỏ, hai cái bóng kéo dài theo bên cạnh. Không định an ủi cô bạn đường, anh chỉ nói:

— Cô có áo vét, còn sợ gì lạnh? Có muốn có măng tô nữa chắc

Cô gái thở dài và sau một chút im lặng cô buồn cầu nói tiếp:

— Ở Rôm, Giulia có nhiều măng-tô. Vier (⁵⁷) măng- tô cả đen, trắng.

— Sao lại bốn măng-tô ?

— Em có vier măng tô. Bốn, — cô nói rõ bằng tiếng Nga.

— Cô giàu thế cơ à?

Cô gái cười:

— Ồ, không giàu. Politische Heftling (⁵⁸).

— Ừ, không phải cô thì cha cô giàu. Cha cô là ai vậy?

— Cha em à?,

— Phải. Vater (⁵⁹). Cha cô là ai?

— À, il padre ! (⁶⁰)— cô hiểu — il padre commerciante. Direttore (⁶¹) một hãng buôn.

Anh suýt xì ra một tiếng huýt sáo «Ồ! không thiếu gì những người như thế là phát xít, có khi còn là một trong những kẻ đang đi dạo chơi ở núi Anpơ ». Anh nghĩ thế và đột nhiên quay lại.

— Vater của cô là phát xít a?

— Vâng, Fascisio — Giulia đáp thành thực, đôi mắt sinh động của cô bỗng nghiêm trang – Một sĩ quán milito (⁶²).

Anh đứng né sang bên đường để chờ Giulia đi đến và lần đầu tiên anh ngắm nhìn một cách có cảm tình có cái thon thả và đẹp đẽ này tuy ăn mặc tiều tụy. Thật lạ lùng bộ quần áo kẻ sọc xấu xí, rộng lùng thùng cũng không che nói vẻ duyên dáng trời cho, biểu lộ qua những cử chỉ uyển chuyển, nghiêm túc, nét mặt dịu dàng, nụ cười dễ lấy. Cô nhìn anh chân thật, khiêm tốn, hai tay thủ trong áo vét, đôi dép to gõ gõ xuống đất, một động tác quen thuộc.

— Thế còn cô... cô cũng có thể trở nên phát xít lắm chứ - Ivan hỏi.

— Giulia fascista? Giulia communista! (⁶³) - Cô đàng hoàng công bố.

— Cô?

— Em.

— Không đúng! — Anh nghi ngờ nói và ngừng lại một chút Cô là một người Cộng sản

— Communista. Phải. Ginlia communista.

— Cô đã được gia nhập rồi a? Cô có thẻ không?

— Ồ không. Chưa có. Không, về hình thức. Communista về tinh thần.

— Ồ, tinh thần! Tinh thần thì chưa được tính.

— Tại sao ?

Anh im lặng. Biết trả lời câu hỏi ngây thơ này như thế nào ? Nếu người ta coi tất cả những người như vậy là Cộng sản thì có biết bao nhiêu người Cộng sản? Một cô tiểu thị dân lý lịch như vậy cũng được thừa nhận vào Đảng chăng?

Toàn chuyện vớ vẩn. Sự chú ý của anh đã giảm bớt, Ivan đi nhanh hơn.

— Ở nước chúng tôi người ta chỉ tính khi phát một tấm thẻ Đảng.

— À, ở nước Nga ? Nước Nga thì khác, em biết. Tất nhiên, không giống ở nước cô, một nước tư bản.

— Emancipazione. Liberta. Fraternité (⁶⁴). Phải không ?

— Thế thì sao ?

— Thế thì rất tốt — Cô nói đến nơi đến chốn — Giulia rất yêu nước Nga. Không yêu phát xít. Ivan được sung sướng ở trong nước phải không ? – Cô chạy lại phía anh và nắm chặt hai bên khuỷu tay anh – Ivan, trước chiến tranh anh ra sao? Quê anh thế nào? Này một Signorina, một cô gái đã yêu anh phải không? Bỗng cô hỏi, nhìn anh thăm dò. Ivan quay mặt đi, nhưng rút tay ra, anh thấy tim mình se lại vì không quen với sự vuốt ve này.

— Có cô gái nào đâu? Lúc ấy có nhiều việc phải làm hơn.

— Sao vậy ?

— Cuộc sống không cho phép.

— Anh sống khổ à ? Sao thế ?

— Anh tự trấn tĩnh lại: anh không muốn nói về cuộc đời mình.

— À, Chuyện gì cũng có cả.

— Ồ, không phải thế, không phải thế — Cô nhìn tránh sang một bên, vẻ láu lỉnh — Anh đã yêu nhiều Signorina, chura ?

—Cô nói gì lạ !

— Anh ở thành phố nào ? Matxcova ? Ki-ép ?

— Ở Biêlôrutxi.

— Biêlorutxi ? Đó là một tỉnh ư?

— Một nước cộng hòa.

– Á. Một nước cộng hòa. Hay lắm. Không phải quân chủ như ở Ý. Nơi anh có nhiều núi không ?

—Không. Nhưng có nhiều khu rừng lớn, sông và hồ nước. Những hồ nước đẹp nhất thế giới — Anh dần buông mình vào kỷ niệm làng Terechki của tôi ở ngay hai bên hồ nước. Ngắm nó vào buổi chiều êm đềm thì người ta phải ngây người ra, vì nó như một tấm gương. Mặt hồ in bóng rừng y như tranh. Cá tung tăng dưới nước. Có những con cá măng to như thế này này!

Anh cảm thấy mình đã nói quá nhiều trong một lúc, và anh bỗng im. Nhưng tâm trí anh vừa thức dậy những kỷ niệm da diết của quê hương xa xôi, và những tảng đá xa lạ, hoang vu ở đây càng khiến nỗi nhớ nhà thêm sắc cạnh, đau xót hơn, không kèm giữ nổi. Có lẽ cô cũng cảm thấy điều đó, nên cô nài nỉ khi thấy anh im.

— Nói nữa đi anh. Nói về nước Biêlôrulxi của anh đi!

Mặt trời khuất sau đám mây xám. Một bóng đen phủ nhanh xuống sườn đồi, những mảng ẩm ướt, xam xám bay trên sườn núi.

Thế rồi anh kể cho cô nghe, mới đầu miễn cưỡng và thường ngắt quãng luôn, như anh đang sống lại với những kỷ niệm cũ, những chuyện thân thiết, xa xôi, lạ lùng, rừng sồi dày hạt dẻ, những con sò, con hải lý, những cây bạch dương, các loại cây rộ hoa trong tháng năm. Đã từ lâu, tâm hồn anh không cởi mở như thế, anh không nói hùng hồn như thế: bản thân anh cũng không biết vì sao nữa. Còn cô, chân thành quan tâm đến tất cả những chuyện thân thiết của anh, cô lập tức trở thành gần gũi, như thể họ vốn là đôi bạn cũ, lâu ngày được gặp gỡ nhau sau biết bao xa cách, đau buồn.

Anh ngừng lại, từ tốn nắm lấy tay cô, cô cứ để tay mình trong những ngón tay thô của anh và dịu dàng hỏi:

— Ivan, mẹ anh chắc tốt bụng lắm.

— Vâng, mẹ tôi rất tốt bụng !

— Còn il padre, cha anh ?

Cô đang mơ màng nhìn sườn đồi nên không chú ý đến vẻ biến sắc trên mặt anh.

— Tôi không nhớ được gì về cha tôi nữa.

— Sao cơ?— Cô ngạc nhiên và không cất bước. Anh không dừng lại và cánh tay họ dang ra vì đang nắm tay nhau.

— Cha tôi chết từ khi tôi còn nhỏ.

— Ông đã chết ? Tại sao ông chết? Cuộc đời đã bẻ gãy ý chí ông.

Tế nhị, cô buông tay anh ra và đi vòng sang bên kia người anh, chờ anh nói một câu quan trọng, giải thích cải điều cô không hiểu, nhưng anh không muốn nói gì đến chuyện ấy; đi thêm mấy bước nữa, cô hỏi:

— Ivan, một tổn thất phải không?

— Tổn thất nào ?...

Anh vẫn sung sướng, Ivan ạ! – Giulia nói nghiêm trang, sau khi đã uổng công chờ câu trả lời của Ivan và cô diễn đạt rõ ràng theo phong cách của cô Vaterland (⁶⁵) của anh rất lớn! Vanterland của anh đang chiến thắng trong một cuộc chiến tranh vĩ đại. Đó là một hạnh phúc lớn, rất lớn lao. Anh chỉ bị một tổn thất, một tổn thất riêng. Ivan, đừng để tổn thất...

Anh không trả lời, đành thở dài, tránh câu chuyện này. Thật vậy, chẳng ích gì khi anh nói hết những chuyện của anh khó khăn và phức tạp trong cuộc sống.

12

ANH nghĩ như vậy và cho là phải trong khi đang leo lên con đường nhỏ hiểm trở. Thực ra cô gái xinh đẹp này là ai mà sự tình cờ của chiến tranh đã ném cô vào trại tập trung phát xít, cô ta là ai để đáng kể lể với cô ta về nỗi khổ của mình mà đối với anh có biết bao giá trị về tinh thần? Dù có là người chân thật và nhạy cảm, cô ta có lẽ cũng khó thông cảm hết hoàn cảnh khó khăn trong đất nước anh, việc gì anh phải kể biết bao điều mà chính anh cũng không dễ gì nhận thức đầy đủ. Bất quá trong trường hợp này có cũng chỉ thương xót cho nỗi bất hạnh của anh, hai mươi nhăm năm trong đời anh đã quen chịu đựng. Vậy thì tốt hơn hết là cứ để mọi chuyện y như cô đã tưởng tượng, không nên phá vỡ những ảo tưởng. Và anh giữ im lặng.

Đầu óc rối bời, Ivan đi nhanh và không để ý đến thời gian trôi qua Giulia hiểu rằng cô đã hỏi tới những chuyện quá xúc động của anh và có cũng im. Cô lùi lại một quãng hơi xa và họ im lặng trèo một lúc lâu. Trong khi ấy buổi chiều lộng gió và đầy u ám đang đè xuống dãy núi khổng lồ và đường bộ lúc này trời rất chóng tối những đám mây đen vẫn đang đùn tới để thu hẹp đường chân trời lại, đỉnh núi xa xa sáng như bạc mất hút trong đám sương mù. Trên nền trời mờ sáng nổi lên màu đen khổng lồ của cặp núi rất gần. Đường đèo có lẽ chạy qua hai trái núi này chăng, chính con đường nhỏ cũng dẫn đến đó.

Buổi chiều thường có ảnh hưởng nặng nề đối với Ivan. Bất kể đêm, ngày, chưa có lúc nào anh thấy âu sầu buồn bã như lúc hoàng hôn. Anh có cảm giác riêng từ ấy trong chiến tranh và nhất là trong trại giam, nơi anh đã phải chịu bao cực khổ, đói rét. Buổi chiều, cảnh cô đơn, cảm giác bất lực trước sức mạnh thủ địch và bạo tàn, là những điều đau khổ không cùng. Lúc ấy, anh thực sự mới thấy nuối tiếc hòa bình, yên tĩnh, muốn có một cái gì dịu dàng, thân thiết bên mình.

— Ivan!— Bỗng Giulia gọi ở sau lưng anh — Ivan

Cũng như mọi khi cô thường nhấn mạnh vào chữ I, nhưng tiếng gọi này nghe lạ tai và mới đầu thấy rợn như thể gần đấy lại có tiếng kẻ nào nữa. Ivan rùng mình, đứng sững lại.

Không thể bước thêm nổi, Giulia chỉ lê chân đến phiến đá và anh không phải hỏi han cũng đã rõ sự thể. Cô đã mệt nhoài, điều đó thấy ngay, mà bản thân anh cũng thấy cần phải nghỉ. Nhưng trên độ cao như thế này, cái lạnh thật khủng khiếp, gió gầm thét dữ dội, ầm ầm trong khe núi, thổi tung cả quần áo. Tay họ đã lạnh giá, còn chân thì hoàn toàn tê cứng. Cái lạnh và gió cùng đêm tối ập đến. Thiên nhiên đã trút vào người đi trốn hết cả các sức mạnh tàn ác và dã man của nó. Ivan biết rằng không thể nghỉ đêm ở nơi này, mà phải tới đèo nội đêm nay, sáng mai thì đã quá muộn.

— Ivan! — Giulia xích lại gần anh — Em kiệt sức. Anh cựa quậy chân: bàn chân anh cũng nhức nhối nhưng anh cố quên đi và lo lắng nhìn Giulia.

— Dù sao cũng phải cố đi... Giulia nhìn kỹ xem kìa, mây kéo đầy trời.

Những đỉnh núi gần nhất nhô ra, những đám mây đen dày đặc hạ xuống sườn núi. Ánh sáng của bầu trời yếu dần, chỉ có một ngôi sao bé nhỏ, le lói và biến mất trong đêm tối, màn mây xám bao phủ chung quanh họ suốt từ những tảng núi đá, sườn đồi, đường hẻm đến thung lũng.

— Sao không thấy đèo? Đèo ở đâu?

— Chẳng mấy lúc sẽ tới đèo — Ivan an ủi cô, nhưng bản thân anh cũng không hiểu còn bao xa mới tới.

Họ lại lê theo con đường nhỏ vừa nhìn thấy trên mảnh đất này đá. Lúc này Ivan sợ mất hút cô bạn đường, anh vẫn lắng tai nghe tiếng dép và đi chậm hơn một chút. Ở bờ dốc đứng, anh đứng lại chờ và giơ tay kéo cô gái lên, chính anh cũng vất vả mới giữ cho trống ngực đỡ đập mạnh. Gió dữ quá, thổi bay phấp phới quần áo của họ, khi thì áp vào lưng, khi thì thốc vào ngực khiến họ bạt cả hơi; nó đang xoay vào những vách đá, bỗng đổi hướng luôn rồi không biết thổi từ đầu tới nữa.

Chẳng mấy lúc trời tối hẳn, đá biến thành một mảng đen, đá lẫn màu với nền trời đen. Tối đến nỗi nhiều lúc Ivan và vấp phải đá đau điếng. Anh bắt đầu lo lắng: Con đường đâu? Anh cúi xuống, chăm chú nhìn, lấy chân dò dẫm đường, nhưng chỉ chạm phải đá sắc, anh biết rằng mình đã bị lạc đường.

Anh đứng thẳng người lên, quay lưng lại phía gió và chờ cô gái đi tới. Khi cô lê bước tới nơi, anh bảo cô: «Em chờ tôi ở đây nhé ». Giulia im lặng, thẫn thờ, lăn quay xuống đất và co quắp lại vì lạnh. Anh đi xa nữa, vừa cố quên lo lắng, vừa chăm chăm nhìn xuống đất và thỉnh thoảng lại sờ soạng: vẫn chưa thấy con đường. Rồi có cái gì sang sáng trong không khí, anh gio tay ra và biết là tuyết bắt đầu rơi. Gió thổi lác đác những hạt mưa đã từ bóng đêm thăm thẳm tới, nó tạt xuống những hốc núi và kẽ đá. Ivan mò mẫm trong bóng tối và sốt ruột nghĩ đến việc anh phải làm lúc này. Trong khi ấy tuyết rơi càng dày, ở dưới thấp trời dần dần sáng hơn và bỗng anh nhìn thấy đầu con đường uốn khúc không xa đấy.

—Giulia ơi!— Anh dịu dàng gọi.

Cô gái không trả lời. Anh cũng chờ, run lên vì lạnh và cơn tức bực mỗi lúc một tăng lên: «Cô ta ngủ hay sao? Một cô gái như cô ta, tốt hơn hết là để mang đi dạo trên đường phố ! ». Gió vẫn thổi dữ dội vào núi, mưa đá nặng hạt rơi lộp bộp xuống đá; chân anh hoàn toàn tê cóng. Anh giấu tay vào vạt áo, khẩu súng lục lạnh toát chạm vào ngực.

— Giulia ơi !

Cô vẫn không trả lời, anh làu bàu rồi miễn cưỡng quay trở lại.

Giulia co ro sụp xuống phiến đá, áo vét trùm đầu gối. Có không nói gì, cũng chẳng ngẩng đầu lên.

— Làm sao thế Giulia? Đứng dậy đi nào ! Không, em không đứng dậy.

— Em không đùa đấy chứ ? Im lặng.

— Này Giulia, có nghe thấy tôi nói gì không !

— Finita (⁶⁶). Giulia không đi nữa. Không.

— Nhưng không thể ở lại đây. Chúng ta sẽ chết rét. Em nhìn xem kìa, tuyết đang rơi.

Những lời lẽ của anh không còn chút tác dụng nào với cô gái. Suy nghĩ một chút, anh rút miếng bánh ở trong bụng rồi quay lưng lại phía gió, thận trọng bẻ một mẩu nhỏ.

— Bánh đây này.

— Bánh à ?

Giulia ngẩng đầu lên ngay. Anh cầm chặt mẩu bánh vì sợ cô ăn ngay.

— Còn bánh ?

— Không. Nhưng đừng ăn ngay !

— Một tí xin thôi. Cho em bánh đi ! — Cô đòi, giọng ương ngạnh như trẻ con.

— Tới đèo sẽ được ăn bánh.

Lập tức cô lại có người lại, co rúm lại.

— Không, không đi đến đèo !

— Không là thế quái nào ! – Đột nhiên, Ivan tức bực quái — Đứng dậy ngay ! Cô định giở trò gì thế ? Côn muốn bị lạnh cứng ra à ? Hay có lẽ cô muốn để chúng nó mang về trại. Chúng nó chờ cô từ lâu ! – Tiếng quát của anh bị gió làm ngắt quãng.

— Em sẽ không về trại.

Rồi cô gái nín lặng và lại cúi đầu, co người lại.

– Rồi em sẽ bị lạnh cóng! Ngốc ạ! Sáng mai em sẽ chết! Anh nói dịu dàng hơn và tìm cách thuyết phục cô gái.

Gió thổi sương giá trên không trung và rơi xuống đá. Có tuyết, dần dần chung quanh cũng sáng hơn, con đường nhỏ hiện rõ, đã có thể nhìn rõ cả đường viền của những tảng đá, Khi không cử động, cơ thể rất chóng lạnh, cái lạnh giá khiến anh run cầm cập, đến không thể chịu nổi.

— Đứng lên!— Ivan kéo áo cô và nghiêm khắc ra lệnh như quân sự – Đứng dậy!

Giulia còn chần chừ một tí rồi đành đứng lên và vất vả lê bước theo anh, vừa đi vừa bám vào đá cho khỏi ngã. Ivan lầm lũi đi. Anh thấy mọi chuyện rồi cũng xong, nhưng cái tai hại trong lúc này là đã dừng lại. Đáng nhẽ họ không nên ngồi thì khi đứng lên không phải tốn sức đến như vậy. Đột nhiên một cơn gió mạnh ập tới con đường nhỏ, quất vào mặt, đập vào ngực họ, khiến họ bạt cả hơi. Giulia ngã.

Ivan muốn giúp cô đứng dậy: Anh nắm lấy tay cô, nhưng cô không đứng lên được, cô bắt đầu ho và một lúc lâu vẫn chưa lấy lại được sức. Rồi cô ngồi lên phiến đá, cô nói dịu dàng nhưng chắc chắn như thế tuyên bố một cách dứt khoát:

— Giulia finita. Thế thôi! Ivan đi Triettơ. Giulia không đi Triettơ.

— Tôi sẽ không đi nếu Giulia không đi. Ivan né người sang một chút rồi ngồi xuống gờ đá.

— Em nói rằng em là người Cộng sản, anh trách móc — nhưng em chỉ là kẻ bi quan.

— Giulia không bi quan. Cô gái nổi nóng - Giulia partigiano (⁶⁷).

Thấy cô gái bối rối, Ivan dấn tới.

— Thì đương nhiên em là kẻ nhát gan. Không nhát gan, không bi quan. Em không còn sức khỏe.

— Dù thế nào cũng cần phải đi – Anh nói dịu dàng hơn — Chúng ta đi đâu nào? Đi Mặt trận Đông! Đó là nơi em muốn đến. Bọn Đức đã bao vây các anh trong một căn nhà. Không thể thoát được. Chúng nã tiểu liên qua cửa sổ. Chúng hét: «Bọn Nga ra hàng đi»! Rồi Petrencô, tiểu đội trưởng đã nói như em: «Thôi thế là hết!». Anh ta đã lấy súng lục bắn vào đầu mình. Các anh cũng muốn theo gương anh ta. Bỗng Bêlôseép, trung đội trưởng đã hò: «Nhanh lên, các bạn! Tự sát không phải là khôn ngoan. Tổ quốc không cho chúng ta vũ khí để làm như thế. Cố chọc thủng vòng vây!». Các anh đều xông ra cửa, bắn tiểu liên rồi chạy tán loạn ra các ngả. hàng rào, vườn rau, sau nhà. Em có tin các anh đều ra được cả không, Thực ra năm đồng chi đã ngã, trong số ấy có Bêlôseép. Bốn người kia được cứu thoát. Nếu tất cả nghe Petrencô thì tất cả chỉ làm đồ chơi cho bọn Đức, có lẽ chúng không phải bắn mà chỉ việc lấp đất vùi đi là xong.

Giulia im lặng.

— Thế nào, ta đi chứ ?

Cô không trả lời.

— Sao lại không nói gì nữa ? — Ivan mất bình tĩnh, run bắn người lên Em sắp chết cóng, đô ngốc ạ! Đi trốn có phải việc dễ đâu!

Cô vẫn im lặng.

— Tại sao họ lại cho nổ bom lúc bấy giờ ? — Anh tự hỏi, chợt nghĩ đến các bạn đã ngã xuống. Ít ra phải có ai còn sống chú. Chả lẽ mình tới đây cũng xẹp nốt!

Thấy buổi đến xương sống, anh nhảy lên và bước đi bước lại trên con đường nhỏ: đôi chân trần của anh để lại những vết sẫm trên mặt tuyết xám. Một lát sau anh dừng lại trước mặt Giulia.

– Đưa cho tôi đòi dép!

Ngoan ngoãn, cô rút ra rất yếu ớt. Anh xỏ chân vào đôi dép hãy còn chút hơi ấm của chân cô. Rồi anh nắm lấy hai khuỷu tay cô.

Cô bối rối: — Không!

Anh bỗng nâng bổng cô lên vai, hai tay cô vùng vẫy như con chim vỗ cánh, muốn tụt xuống đất và cố thốt ra mấy câu gì nhưng anh chẳng để ý, anh khom người đặt lại cô lên lưng rồi nắm lấy khuỷu chân. Cô thôi không vùng vẫy nữa, và để cho khỏi ngã, cô vội ôm lấy cổ anh. Anh thấy hơi thở nhè nhẹ của cô trên má mình và một giọt nước mắt nóng hổi lăn xuống cổ khiến anh buồn buồn.

Người cô mềm nhũn áp chặt vào lưng anh, nghẹn ngào... Anh cũng vậy, anh thấy nghẹn ngào, nhưng không phải vì gió. Một cảm giác rất lạ lùng, vừa thôi thúc vừa dịu dàng, vừa trang nghiêm vừa mãnh liệt tràn vào nơi sâu thẳm không cùng trong tâm hồn anh. Lê những bước nặng nề, anh vẹo vọ bò về phía đèo.

13

SƯƠNG giả đã phủ một lớp dày xuống đá nhập khiến dép trượt trên đường đi dốc đứng. Để cho khỏi ngã cùng gánh nặng trên lưng, Ivan cố đi nghiêng như người trượt tuyết. Nhưng chẳng mấy chốc đà hăng của anh đã giảm. Anh muốn dừng lại để được đứng thẳng người lên thở vì anh thiếu dưỡng khí. Thực ra người anh đang nóng, gió núi không làm anh lạnh giá nữa mà trong người anh đang bức, ngột, phải như muốn vỡ ra.

Hình như sắp tới đèo, đường đi lên đã bằng phẳng hơn, con đường nhỏ không còn ngoằn ngoèo trên sườn núi đã phủ tuyết nữa, về bên phải hiện ra một mảng xám, có lẽ là một ngọn núi khác, vậy thì sắp tới đường hẻm. Tứ phía, gió vẫn gầm thét dữ dội như thổi từ trong ống khói khổng lồ vô hình ra, nó rít lên những tiếng âm u, rền rĩ, – và lại có thể do tai anh ù. Hẳn vì anh đã bị giá lạnh quá, ở hai tay, nhất là ở đầu gối. Cũng may tuyết khô, không đọng lại ở quần áo: gió gạt tuyết trên mặt họ, thổi bạt vào bóng tối.

Cần phải nghỉ, nhưng Ivan biết rằng nếu đã ngồi xuống thì khó lòng đứng lên nổi. Và anh đã bò một giờ, hoặc có thể hơn thế, chậm chạp trèo trên con đường ngoằn ngoèo. Giulia im lặng áp chặt vào người anh; anh biết rõ những động tác của mình và điều này mới lạ lùng — dù mệt mỏi, dù tức bực trong cuộc cãi nhau vừa rồi, anh vẫn cảm thấy dễ chịu. Miễn là không kiệt sức, anh còn cõng cô đi xa nữa, lúc này cô chỉ biết ngoan ngoãn, nép mình trên lưng anh.

Khi thấy chân mình đã chùn và lo bị ngã, anh thấy một tảng đá đen nhỏ ra khỏi bóng tối, nơi tuyết bị cuốn đi. Ivan rời con đường nhỏ, bước qua đám đá vụn tới đó. Giulia im lặng, áp má chặt vào cổ anh. Đến cạnh tảng đá, Ivan quay người, đặt cô lên đó. Giulia buông tay và mãi đến lúc cô không đè lên vai anh nữa, anh mới biết cô nặng đến mức nào.

— Em thấy trong người thế nào, có bị tê cóng không ? Không, không.

— Còn chân ?

— Có, – cô đáp rất khẽ — chân thì có.

Cô nói rất ít như thể cô thấy có tội với anh. Anh rõ điều đó, anh muốn an ủi cô một cách dịu dàng, âu yếm. Nhưng anh không biết làm cách nào, anh thiếu cả những tiếng đơn giản nhất, vì thế nhìn bề ngoài vẫn thấy anh kín đáo như trước.

Ivan sờ nắn chân cô gái, bàn chân hoàn toàn bị tê cóng. Khi tay anh chạm vào, cô thốt ra một tiếng kêu khẽ và tìm cách giấu chân đi.

— Ấy dừng!

Rõ ràng cô không hiểu anh định làm gì; anh đặt cô ngồi thoải mái hơn trên tảng đá và nhặt nắm tuyết khô vo lại:

— Nào, tôi sẽ chà xát cho cô.

— Không, không.

— Cứ! Cần chứ! – Anh nói hồn nhiên nhưng cương quyết. Anh nắm một chân cô cặp vào đầu gối theo cách của thợ rèn bịt móng chân ngựa rồi bắt đầu lấy tuyết chà xát. Giulia cựa quậy để rụt lại, cô thốt ra tiếng rên rỉ, anh cười:

— Sao thế? Buồn à?

— Em bị đau! Em bị đau!

— Chịu khó một tí, tôi sẽ làm nhẹ thôi.

Hết sức thận trọng, anh chà xát từng bàn chân nhỏ nhắn gần như chân trẻ con.

— Thế nào, bây giờ đã thấy ấm chưa ? — Anh hỏi và đứng thẳng người lên.

— Vâng, rất ấm. Cảm ơn anh.

Cô phủ vạt áo lên chân, còn anh dựa lưng vào phiến đá lạnh, lấy lại hơi thở bình thường hơn. Nhưng từ lúc không cử động, anh bị gió lạnh xuyên thấu qua làn áo mỏng không đủ sức giữ hơi ấm của cơ thể.

— Em ăn bánh không? – Anh hỏi, chợt nhớ đến câu chuyện lúc nãy của họ.

— Không. Cô đáp nhanh bánh, anh ăn đi. — Giulia không cần

— Có ăn không? Vậy thì ta để dành. Còn phải cần đến nó — Ivan nói, và họ cùng nuốt nước bọt. Thấy bị giá, anh cố đứng lên và quay lưng lại phía cô.

— Nào, đi!

Cô vội ôm lấy cổ anh, áp vào người anh và lập tức anh thấy ấm hơn.

—Ivan !— Cô nói dịu dàng qua tiếng gió và hơi thở nóng hổi của cô vuốt ve tai anh – Anh thật wunderschon (⁶⁸). Tất cả Russo đều wunderschon, phải không ?

— Phải, phải. — Anh thừa nhận vì anh không quen chỉ nói về mình, hơn nữa anh cho rằng con đường nhỏ sắp dẫn đến một đoạn dốc thoai thoải, vì vậy anh muốn leo lên dốc càng nhanh càng hay.

— Em rất nặng, có phải không?

— Không, không nặng hơn cái lông tơ.

— Cái lông tơ là thế nào ?

— Cái lông tơ là vật không cân được!

— Vậy rất.. rất nhẹ à.

— Ừ!

Anh đi theo con đường hiện rõ trong tuyết mới rơi. Hơi thở nóng hồi của cô gái khiến anh thấy buồn buồn ở cổ. Bỗng cô xoa những ngón tay búp măng và mềm mại trên ngực anh, anh rùng mình vì cái vuốt ve bất ngờ này.

— Anh dạy em học tiếng nước anh nhé?

— Tiếng Belarutxi à?

— Ừ.

Anh cười, cô ta nảy ra cái ý nghĩ ấy trong hoàn cảnh này thì thật lạ lùng.

– Tôi sẽ không quên chuyện đó. Ta sẽ bắt đầu học khi tới Trietto.

Ý nghĩ ấy khiến anh có một niềm vui vô bờ. Chuyện đó có thể làm được thật, nếu họ may mắn tới được Triettơ gặp du kích? Tới được đó, anh không còn bị cách biệt với mọi người nữa, anh sẽ gia nhập ngay hàng ngũ của họ. Điều quan trọng nhất ở một xứ xa lạ là có một người thân thuộc! Ivan nhận rõ tình cảm quyến luyến của Giulia đối với anh và sự có mặt của cô không còn làm cho anh khó chịu hoặc không hài lòng nữa. Đến bây giờ, mới chỉ sau hai ngày sống với cô, anh cảm thấy trong chiến tranh anh đã bị cô đơn biết bao. Sự chân thành và cảm tình của Giulia khiến anh nhớ đến tình cảm của cô em hoặc của người mẹ, không cần phải nói nhiều, chỉ cần sự có mặt của cô không thôi cũng đủ tràn đầy trong lòng anh một hạnh phúc êm đềm.

Họ đang đi vào khe núi, hai bên nổi lên những đỉnh núi, con đường nhỏ còn ngoằn ngoèo nữa rồi bắt đầu xuống dốc. Tuyết nhỏ đang rơi trong đêm tối.

— Tới đèo à ? — Giulia reo sau lưng anh. Phải, đèo đấy.

— O, Madonna ! (⁶⁹)

— Thế mà em đã nói: Finita!

Anh dừng lại để giữ cô cho chắc hơn, nhưng cô cựa quậy, muốn tụt xuống.

— Để Giulia đi một mình. Danke, grazie. Cảm ơn Em đi đâu, nằm yên đấy.

— Không, Ivan mệt rồi.

— Không sao đâu, xuống dốc dễ hơn.

Anh vẫn không buông chân cô ra và cô lại ôm lấy cổ anh cho khỏi ngã. Cô áp má vào vai lạnh giá của anh, rồi nghịch ngợm giật những sợi râu cứng trên cằm anh.

— O, ricco, con nhím! Nó đâm ra này.

— Trieittơ, Triettơ...— Cô mơ màng nhắc lại — Partigiano (⁷⁰) ở Triettơ. Ivan!

Nghe cô nói, anh mỉm cười kín đáo và thận trọng dò đường trong bóng tối. Lúc này đi xuống không dễ như leo lên, dép trượt luôn, đầu gối lúc nào cũng thẳng cứng, làm cho anh rất khó chịu. Thật ra anh thở đã thoải mái hơn. Nguy hiểm vì có thể ngã bất kỳ lúc nào, anh cố giữ cho thăng bằng và khi thì đi nhanh, khi thì chạy, anh chúi xuống đèo. Chốc chốc, Giulia lại thốt lên một tiếng kêu sợ hãi.

— Ôi, ôi, Ivan!

— Không sao đâu. Giữ chặt hơn đi!

Trời đã dịu gió và họ không cảm thấy lạnh hẳn nữa. Nhưng anh không thể nhìn xem con đường nhỏ dẫn họ tới đâu và cái gì đang chờ họ ở đằng trước.

Mới đầu, gió gần như lặng hẳn, tuyết không còn bay nữa, khắp nơi tầm mắt chỉ gặp toàn núi đá phủ đầy tuyết. Con đường nhỏ rẽ phải, rẽ trái, ngoằn ngoèo trên núi đá kém hiểm trở hơn bên kia đèo. Rất mệt mỏi, Ivan bước những bước bình thường hơn, không ngoái trở lại, chỉ cốt cho khỏi lạc đường. Giulia im lặng, có lần anh hỏi cô một câu, không thấy cô trả lời, anh biết rằng cô đã ngủ.

Thiu thiu ngủ trên lưng anh, cô thở đều đều, tay đặt nhẹ nhàng trên vai anh. Có lẽ áo vét mở khuy, Ivan cảm thấy hơi nóng ở ngực cô trên bả vai gầy nhom của mình. Có một chuyện không bình thường, một hòn sỏi chui vào dép bên phải, hai lần Ivan rũ chân cho nó rơi ra, để khỏi phải cúi xuống nhưng không được. Thật khó chịu, nhưng Ivan không muốn làm cho Giulia tỉnh giấc, anh chậm bước và cứ đi như thế khá lâu. Có lẽ vừa đi anh cũng vừa buồn ngủ vì bỗng không biết mình ở đâu và ai đang nằm trên lưng nữa. Nhưng điều đó chỉ chợp đi trong giây lát. Anh tỉnh ngay, nghe thấy tiếng thở của cô gái, anh yên tâm. Chung quanh họ vẫn chỉ toàn núi đá sẫm, ngọn nọ ghép liền với ngọn kia cùng những mảng tuyết tan trên sườn núi. Chẳng mấy chốc, anh thấy hơi ấm từ dưới đưa lên, anh ngửi thấy mùi nhựa của rừng thông, nghe thấy tiếng thác chảy xa xa, có lẽ có một hẻm núi ở đằng kia.

Gần sáng, anh đi xuống vùng đồng cỏ.

Những mảng tuyết biến mất hết, hình như chúng đã tan, gió dịu, trời ấm áp, nhưng không khí khá ẩm ướt, những đám sương mù từ thung lũng dâng lên bao quanh những tảng đá. Xuống thấp hơn, họ đón nhận hương thơm của cây cỏ và hoa, mùi thông thơm gắt, và anh hiểu rằng những khó khăn nhất đã vượt qua. Không thấy con đường nhỏ nữa, nhưng anh thấy dễ đi hơn nên anh chẳng bận tâm. Những thân cây đầy nụ cao gần đến gối đâm vào chân anh. Giulia ngủ ngon lành. Lúc đó, nhẹ nhàng để cô gái khỏi tỉnh giấc, anh quỳ xuống, đặt cô nằm sang một bên và tay vẫn giữ cô ta.

14

LẦN này anh không gặp giấc mộng nào buồn nữa. Anh ngủ say sưa liền mấy tiếng đồng hồ, rồi cơn mê hư ảo cùng thực tế lẫn lộn xâm chiếm ý thức anh.

Đến hai mươi nhăm tuổi, tuổi thanh xuân mất đi một số thú vui bình thường của con người, nó mất đi và không quay trở lại nữa, người ta không còn biết đến nó, nếu không được biết trong những năm trước đó, như số phận đã dành cho Ivan Terechca. Thực ra, anh không được nghĩ đến nó luôn, anh có nhiều việc phải lo lắng hơn là đeo đuổi hạnh phúc: Thực tế còn rất khó khăn, phải vật lộn nhiều để cải thiện nó, và sau này, khi chiến tranh bùng nổ, rõ ràng anh lại có nhiều việc hơn. Anh không có thì giờ để yêu đương. Anh chưa biết gì về phụ nữ, nhưng điều đó không ngăn cản anh, như vẫn thường đến với tuổi trẻ, biểu lộ một số quan điểm hồ nghi riêng về phụ nữ.

Mấy năm trước, trên mặt trận Tây Bắc, Ivan bị thương cùng với chỉ huy đại đội, trung úy Glêbôp, mà anh ở dưới quyền anh ta.

Họ bị thương ở trong rừng khi trung úy Glêbôp lên ban chỉ huy trung đoàn dự hội nghị. Ôm lấy bả vai, bị một mảnh đạn đại bác phạt phải, Ivan phải rời nhiệm vụ dưới làn đạn. Rồi họ được các chiến sĩ trong đoàn vận tải chở về. Ivan không đau đớn lắm, vết thương của anh không nặng bằng vết thương của Glêbôp. Trung úy mất rất nhiều máu, người nhợt nhạt và hầu như không nói năng gì được nữa, anh chỉ yêu cầu là người ta chở thẳng anh đến bệnh viện, đừng dừng lại ở trạm quân y tiểu đoàn. Ivan biết rõ lý do ấy. Glêbôp không muốn làm khổ Anhiuta, một cô gái mảnh khảnh, có đôi mắt sáng, mở to, trước đây là y tá của đại đội và mới được chuyển về trạm quân y tiểu đoàn. Trong đại đội, mọi người đều biết Anhinta và Glêbôp yêu nhau thực sự, đó cũng chính là cái lý do khiến chỉ huy đại đội xin chuyển cô gái lên bộ phận y tế ở gần mình. Và chính các chiến sĩ cũng yêu cô gái theo cách riêng của họ, họ quý trọng đại đội trưởng và quý trọng cả tình yêu của anh. Còn Ivan có ý thức ấy hơn ai hết, anh còn quý Glêbôp hơn cả những người khác. Anh đối với Anhiuta như đối với người em gái hay có thể còn hơn thế nữa.

Nhưng lúc ấy, Ivan quyết định cứ đến trạm quân y tiểu đoàn. Ngay cả đến đấy anh cũng còn sợ quá chậm, huống hồ về bệnh viện hậu phương. Những con ngựa phi nước đại trên con đường phủ đầy tuyết đã lún và Ivan không ngừng giục người đánh xe, một người lính già chậm chạp, khoác hai tấm áo ca-pốt ra ngoài áo da. Glêbôp đã ngất, mê sảng, không còn hay biết gì, từ xe vang ra tiếng rên đau đớn khi họ tới một lều vải lớn, nơi trú của trạm quân y tiểu đoàn.

Ivan không bao giờ quên được buổi tối hôm ấy, trời lạnh, nhiều sao, những cây thông đen, mùi khói thuốc quen thuộc, tiếng kêu chói tai của những người bị thương và nhất là nỗi buồn không thể nguôi được của Anhiuta. Người ta không cho cô vào phòng mổ, nhưng cô gái, khoác áo khoác ngắn, vẫn khóc mếu tìm cách vào bằng được. Ivan cũng ngồi trước lối ra vào, quên cả đau đớn của bản thân mình, anh theo dõi cử chỉ của các y tá đi đi, lại lại, hỏi họ và tin tức đại đội trưởng của mình. Nhưng tin tức không hay lắm: Cuộc mổ phải kéo dài và khó khăn, người ta đã truyền máu và đang tìm cách tiếp nước. Ivan chờ mãi, anh không an ủi Anhiuta — bản thân anh cũng đang buồn ghê gớm – anh hút nhiều thuốc và vẫn tiếp tục hút những điếu còn lại trong bao.

Glêbôp đã chết trong lúc mổ. Người ta không kịp khâu vết thương của anh.

Nỗi buồn đột ngột đã khiến Ivan như chết điếng, anh không thể ngờ được trong giây phút ấy lại cả một cảm xúc mãnh liệt đến thế. Có lẽ cảnh buồn phiền của người khác làm anh thêm đau khổ? Trong mấy ngày trời Anhiuta không làm việc mà cũng chẳng ai khiển trách cô, trái lại những người bị thương nằm dài trên giường bệnh trong lều vải to như nhà kho đều tôn trọng nỗi buồn của cô. Chính lúc ấy, Ivan cũng đã bày tỏ tình cảm đặc biệt của mình đối với cô gái. Đó không phải là tình yêu, nói cho đúng hơn là sự biết ơn đối với lòng chung thủy của cô gái, một sự quý trọng sâu sắc vô cùng.

Suốt các buổi tối mùa đông, khi qua trạm quân y tiểu đoàn, anh đã mất hẳn tiếng cười đùa, anh chỉ không ngừng hút ống điếu nhồi rất nhiều thuốc và nhìn ngọn lửa hừng hực trong lò sưởi do anh hộ lý Akhmetsin làm bằng thùng phuy, đang nóng trắng lên. Từ buổi tối đáng ghi nhớ ấy, anh hầu như không nói gì với Anhiuta, nhưng cả hai đều hiểu tâm trạng nhau. Sau một thời gian ngắn ngủi, cô lại bắt đầu làm việc nhưng cô đã mất thói quen hoạt bát, cô trở nên trầm lặng và nghiêm trang, điều đó không hợp với tuổi trẻ của cô. Nỗi đau khổ chung đã khiến họ gần nhau. Ivan đã giúp cô chút ít trong công việc, không bao giờ nhắc đến nỗi đau đớn của họ, cô cũng tán thành thái độ đó của anh.

Chẳng bao lâu. vết thương đã lên da non, tay đeo băng, anh ra khỏi lều: anh đi cùng với Akhmetsin vào bìa rừng, về phía một làng đã bị tàn phá, nơi có một nghĩa địa Đức rộng mà bọn Đức quốc xã đã để lại trong những năm qua. Hàng trăm, có thể nói hàng nghìn chữ thập nằm thành hàng trên mấy chục mẫu đất, đứng đâu họ cũng có thể nhìn thấy ngang dọc, chéo, họ thấy những hàng chữ thập thẳng tắp như đi duyệt binh. Các anh rút những cây chữ thập mang về lều, nó là gỗ bạch dương khô, chưa bị bóc vỏ, tất cả đều cháy rất tuyệt. Đến lúc đó Ivan thấy rất thú vị: ngồi nhìn ngọn lửa trong lò sưởi. Anh rất thích nhìn ngọn lửa ngốn những tấm gỗ. quét sạch những hàng chữ đen của bọn cướp, có những con số khác nhau chỉ ngày tháng chúng ra đời, nhưng có những con số chung để chỉ cái năm bọn chúng chết cả lũ. Theo thói quen, đã khuya rồi Anhiuta còn ngồi trên giường nhìn ngọn lửa, có người nào đó đang kể một mẩu chuyện chiến đấu hoặc một chuyện vui đã xảy ra trước đây. Đó là những giờ phút đẹp để.

Nhưng thời gian qua, những người bị thương đến rồi lại đi, người ta rút một số người về hậu phương, số người khác sau khi điều trị lại ra tiền tuyến. Một hôm, có một chuyện không bình thường, mới đầu thấy không quan trọng, nhưng rồi tới một lúc nào đó đã làm rối loạn sự yên tĩnh trong phòng bệnh.

Ấy là một lần sau bữa ăn, khi Ivan thu dọn ga-men mang xuống nhà bếp thì có tiếng chân ở cửa lều, hai người khiêng một cái cáng có người bị thương. Một sĩ quan chỉ huy tiểu đoàn còn trẻ nằm trên cáng, đắp một tấm áo dạ ngắn (người ta nhận ra đơn vị anh ta là sư đoàn xe tăng). Họ đặt người chỉ huy nằm trong lều, viên sĩ quan quân y tiểu đoàn bận rộn nhất. Ivan vừa đi về phía nhà bếp vừa ngạc nhiên về sự quan tâm đặc biệt đến một người bị thương. Lúc trở vào, anh đã thấy người chỉ huy ngồi trên giường: anh ta đã bỏ áo trấn thủ, năm tấm huy chương sáng loáng trên bộ ngực rộng của người chiến sĩ xe tăng. Mọi câu chuyện ngừng lại và những người bị thương nhìn về phía anh ta.

Anh chỉ huy là một người khôn ngoan và quảng giao, anh ta bị thương nhẹ ở hai chân. Khác hẳn với mọi người trong những ngày đầu khi mới bị thương, anh ta không chịu nằm yên ngửa mặt nhìn trần, mà làm quen ngay với các chiến sĩ và hộ lý, kết bạn với các y tá, nói chuyện với từng người rất chân tình và vui vẻ. Vài ngày sau, các bạn bè trong đơn vị bắt đầu đến thăm anh ta, các vị chỉ huy thỉnh thoảng cũng đến thăm. Cái xã giao rộng rãi của anh ta không chịu ngừng lại, anh yêu cầu người ta bố trí cho mình một góc quây riêng. Đó không phải là cái lệ trong phòng những người bị thương nhẹ. Nhưng người ta cũng làm vừa lòng anh chỉ huy: Trong góc lều xuất hiện một phòng nhỏ quây bằng những tấm khăn trải giường, cách biệt hẳn với cả lều, và cũng từ đó ở đấy sinh ra lắm sự việc khá lý thú.

Ivan bắt đầu cau mặt hoặc tỏ ra tức khí không đâu, khi thấy Anhiuta ngày càng trở nên vui vẻ, hồ hởi, khi cô ta thỉnh thoảng ra vào cái phòng quây nhỏ trong góc lều. Anh chỉ huy cũng đã chú ý đến cô y tá hoạt bát này, có biệt nhãn đối với cô và thường biểu lộ sự quan tâm của anh ta. Một buổi tối, cô ngồi lại lâu hơn mọi khi, anh chỉ huy nói cho cô nghe về âm nhạc, nhắc đến ca kịch. Anhiuta chăm chú, hỏi han và tỏ ra hứng thú quá đáng với câu chuyện của anh ta. Cô cũng bị chậm trễ khi phải đi gửi báo cáo lên Ban quân y, việc ấy thật đáng khiển trách.

Từ buổi tối ấy, cô lại càng tỏ ra vui vẻ, nhẹ nhõm, nhanh nhẹn hơn, cô chạy trong lối đi giữa các giường bệnh, nói đùa với các chiến sĩ và có lần cô cất tiếng hát bài “Chiếc khăn xanh giản dị”. Có lẽ cô cũng không nghĩ gì đến tư cách bội bạc của cô, vì chính lúc ấy cô đã ngước mắt nhìn Ivan, và cái nhìn của anh rõ ràng đã quất thẳng vào trái tim cô làm Anhiuta đứng sững, đánh rơi cuộn băng trong tay và không kịp nhặt, chạy ra khỏi lều. Dĩ nhiên anh không nói gì, cô tin rằng đó không phải là sự thật, anh đã nhầm. Tình yêu của người khác đã thiêu đốt tâm hồn anh như một vết thương không thể chữa khỏi, Ivan bảo vệ nó, nếu như anh bảo vệ được, còn đau khổ thì có lẽ không đau khổ bằng tình yêu của anh, tuy chưa có bao giờ.

Nhưng có lẽ anh lầm khi tìm cách tự an ủi. Anh nhận thấy Anhiua lẩn tránh anh, cô cố không nhìn anh, cô không thể cưỡng lại bị thu hút vào góc phòng nhỏ được ngăn bằng khăn trải giường kia. Ivan ngày càng kín đáo. gầy sút hơn, anh ít đi kiếm cây thập tự gỗ ở nghĩa địa hơn. Thế là từ nay, một người dưỡng bệnh khác giúp Akhmetsin săn sóc những người bị thương.

Mấy ngày nữa vẫn trôi đi như vậy.

Một hôm Anhiuta đến tiêm cho anh chỉ huy. Lúc đó còn tinh mơ, trời chưa sáng rõ, người ta thấy ánh đèn dầu yếu ớt trong góc phòng nhỏ. Ivai đang quét nền đất giữa các giường bệnh bằng chổi thông lắng tai nghe động tĩnh. Bỗng anh nhìn thấy hai cái bóng hắt trên tấm khăn trải giường, Anhinta đang giãy ra khỏi bàn tay giữ chặt của người đàn ông nhưng rồi im lặng. Ivan quét xong với biết bao vất vả. Anh chẳng còn thiết gì nữa, anh nằm dài trên tấm đệm trong góc tối nhất, xa nhất, rồi cứ nằm như thế một lúc lâu. Khi mọi ý nghĩ về sự việc buổi sáng đã bớt căng thẳng, anh lấy quần áo cùng các đồ dùng lặt vặt cho vào sắc, và không chào ai, anh bắt đầu lên đường.

Đến giờ ăn sáng, anh đã có mặt ở đại đội.

Hôm sau, đại đội phó đến trạm quân y tiểu đoàn để tìm phiếu bồi dưỡng của anh, có hỏi về trường hợp xuất viện khó hiểu của Têrêchca. Các bạn nói đùa mấy câu rồi im, và Ivan vẫn còn im lặng khá lâu trong góc riêng bí ẩn của anh. Ai hiểu được điều gì đã xảy ra trong tâm hồn anh. Vết thương ở vai dần dần đã khỏi, nhưng nỗi buồn về mối tình tầm thường của người khác thì còn mãi, và Ivan nghĩ, các cô gái không thể nào còn làm anh bị thương được.

15

Khi tỉnh dậy, điều đầu tiên anh cảm thấy là nóng. Anh thấy hình như anh đang nằm trên giường bệnh ở trạm quân y tiểu đoàn, bên lò sưởi nóng tột độ của Akhmetsin. Không những chỉ nóng ở hai chân mà còn nóng bừng cả ở đầu và hai vai. Anh thấy cả người đầy mồ hôi nhớp nháp. Anh rất khát, muốn quay sang phía khác cho đỡ bị nóng rát, nhưng lơ mơ, mệt mỏi quá sức khiến anh không thể mở mắt được.

Anh nằm mơ hồ như thế một lúc lâu rồi dần dần mới đỡ ngái ngủ. Anh vươn vai, chống tay lại phía sau và chạm ngay vào đám cỏ ướt sương sớm. Anh cố mở mắt, một bông hoa đỏ tươi ở ngay sát mặt anh. Nó kiêu hãnh vươn ra ánh nắng, bốn cánh hoa rộng và tươi sáng, ở một đầu cánh lấp lánh giọt sương trong vắt như giọt nước mắt sắp lăn xuống. Gió ban mai nhè nhẹ đu đưa cái cuống dài và nhỏ. Xa hơn, một con ong vò vẽ uể oải kêu vo vo trong đám cỏ dày. Tiếng vo vo ngừng ngay, Ivan thấy chung quanh lặng ngắt như tờ. Đã từ lâu không quen yên lặng, khiến anh sợ hãi ; không biết mình đang ở đâu, Ivan vùng đứng dậy, anh mở bùng đôi mắt đỏ vì ngái ngủ và ngạc nhiên sung sướng ngắm cảnh đẹp tuyệt vời, gần như huyền ảo.

Cả một biển hoa mào gà rực rỡ dưới ánh nắng chói lại, phủ đầy trên sườn núi mênh mông đầy cỏ.

Muôn vàn bông đỏ của loài hoa lực lượng, lộng lấy, được nuôi dưỡng bởi thiên nhiên bao la, mà chân người chưa đặt tới, dập dờn dưới làn gió sớm, chạy dài xuống mãi hết giới hạn của đồng cỏ trên núi Anpơ. Ivan phóng tầm mắt về phía trước, nơi họ sắp phải đi, niềm vui của anh biến mất ngay. Ở phía xa xa của thung lũng, hiện lên dãy núi Uốc trùng điệp với những cành lá phủ tuyết xanh nhạt. Nó còn cao hơn nhiều với dãy núi mà họ đã vượt và nổi lên ở phía sau, bóng nó to lớn bao trùm một nửa thung lũng rộng. Dãy núi khổng lồ này giờ đây không lẩn khuất nữa mà hiểm hóc phơi mình ra, tuy còn ở rất xa.

Ivan cựa mạnh, anh vừa mới hiểu nỗi buồn trong cảnh im lặng này; Giulia đâu? Anh nhìn quanh một lần nữa: không có ai, chỉ có tấm áo vét phơi trên những bông hoa mào gà. Khẩu súng và mẩu bánh còn nằm trên cỏ, được che ánh nắng bằng tay áo vét. Cô ta ở đâu ? Cô ta đi đâu? ... Anh thấy nghi ngờ nhưng cũng không dám tin vào điều nghi hoặc của mình, bản thân anh cũng không hiểu tại sao, nhưng anh cũng chẳng cần biết: anh chỉ khao khát được nhìn, được nghe tiếng nói của cô, được có tình cảm của cô ở bên người. Đột nhiên anh cảm thấy cô đơn, điều đó còn kinh hãi hơn bất kỳ khó khăn nào.

Anh cầm khẩu súng, vắt áo khoác lên tay và giẫm lên cỏ, bước nhanh. Những nụ hoa âm trớt đàm vào gan bàn chân đau, sưng to, anh chợt nhớ đến đôi dép vội ngoảnh lại nhìn, nhưng nó không có ở đấy. Anh đi nhanh qua bãi cỏ, được một quãng xa, và dừng lại: Bản chân anh vừa tạo thành vệt trong đám hoa ướt sương. Khắp chung quanh anh trải rộng một mặt biển đỏ thắm, nguyên vẹn.

Điều đó nảy ra cho anh một ý nghĩ. Ivan gập lại áo vét trên tay và nhìn kỹ xuống chân.

Thực vậy, còn có những dấu chân khác in rõ trên cỏ đẫm sương, nó dẫn về phía thung lũng và Ivan với chạy về phía ấy: chẳng mấy lúc, chân, quần anh ướt đẫm, mùi thơm gắt của cây cỏ đưa lên óc và cũng như mọi khi anh cảm thấy đói, mệt, uể oải và nôn nao. Đó là cảm giác thường có, nhưng thân thể cường tráng của Ivan chịu đựng nổi, anh thấy mình chưa đến nỗi kiệt quệ.

Cố bình tĩnh, Ivan đi vòng qua một bụi sơn lựa lác đác những bông hoa đỏ to bằng nắm tay, anh lắng nghe phía thung lũng nhỏ có tiếng thác chảy. Chẳng mấy chốc Ivan đã nhìn thấy những tia nước lóng lánh vọt ra từ khe những tảng đá đen, bóng loáng vì nó tới tới tận núi đá. Những tia nước bắn tóe ra tứ phía, tới đám sương mù bao quanh thác nước, trên nền đá sẫm cách đấy một chút, tỏa lên một mảng ngũ sắc lấp loáng. Thờ ơ với vẻ đẹp bất ngờ mà núi rừng hé cho anh thấy, Ivan lại leo lên cao nữa, rồi đột nhiên anh dừng lại và nhẹ nhàng ngồi xuống. Dưới làn bụi nước của thác nước tỏa ra cách anh độ dăm chục bước, Giulia đang đứng tắm trên một tảng đá. Cô quay lưng lại phía anh.

Anh nhận ra ngay dù có không mặc quần áo. Cô không còn cái hình tích xấu xí của người tù nữa, mà thân thể cô biểu lộ hết vẻ đẹp hoàn hảo rất bẽn lẽn, ngây thơ, trong trắng và bí ẩn ở giữa chốn thiên nhiên. Cô gái không thấy anh, vẫn kiên nhẫn hứng tấm thân gầy, mảnh khảnh dưới vô vàn tia nước li ti, cô chỉ chực chạy biến đi khi có tiếng động nhỏ. Ánh sáng muôn màu nhảy nhót trên đôi vai gầy guộc, ướt át của cô.

Không kìm được niềm vui thầm kín, Ivan từ từ ngả đầu xuống cỏ, nằm ngửa mặt nhìn bầu trời trong sáng không gợn mây, chói lọi trên đầu, hít mùi đất ẩm, say sưa như một thứ rượu mạnh. Ivan nằm trên cỏ tươi, mìn cười, trong lòng chứa chan hạnh phúc.

Lo lắng vẫn lần khuất trong lòng anh: phía trước có ngọn núi khó vượt qua nổi, và đằng sau... Nhưng anh cần gì ở những phía ấy? Giờ đây, giữa nơi thắng cảnh này, cạnh một người rất đáng yêu, đã biến mất lại tìm thấy, Ivan thấy lòng nhẹ nhàng như hồi thơ ấu, có lẽ chưa từng thấy cho tới khi vào trại giam. Anh vẫn nằm trên cỏ, uống cạn niềm sung sướng kỳ lạ, bất ngờ, cũng chẳng cần tìm xem cô ta từ đầu đến và sẽ đi đâu, chỉ biết anh đang sung sướng, và như thế là đủ. Nhưng anh nhận ra ngay cảm giác đó không bền: anh vẫn quen lo lắng trong hoàn cảnh khó khăn, và anh chỉ quên lo lắng lúc hạnh phúc đang tràn ngập trong lòng anh.

Vì tế nhị và ngượng ngùng, anh vẫn không dậy, không nhìn về phía cô lần nào; anh nằm sấp xuống, hái những bông mào gà, không biết sao nhiều đến thế. và vụng về bỏ lại một bó. Hết sức âu yếm, anh lặng lẽ làm việc đó đến nỗi không nghe thấy cả tiếng chân bước gấp. Anh ngẩng đầu lên ! Không có người nào ở dưới thác nước nữa. Giulia vừa xỏ tay vào áo kẻ sọc, vừa chạy lại phía anh đã ở đấy lúc nãy. Anh lại mỉm cười khi nhìn thấy cô hối hả, bồn chồn, lo lắng, nhưng anh không gọi cô, anh cầm áo vét da chậm chậm đi theo cô.

Tóc ướt đen nhánh như huyền, lóng lánh dưới ánh nắng, cô nhanh nhẹn đi vòng qua cây sơn lựu rồi bỗng cô dừng lại trước cây anh túc giập nát, như thể cô vấp phải đá. Ngay từ xa cũng có thể nhìn thấy có rất sợ hãi, bối rối. Cô nhìn từ phía rồi bắt đầu đi xuống đường dốc. Nhưng mấy phút sau có điều gì khiến cô quay ngay lại.

— Ivan !!!

Trong tiếng gọi ấy có cả vẻ sợ hãi lẫn yên tâm, vui mừng, cô chắp tay lao vào anh như một con chim. Anh đứng dừng lại. Anh thấy hình như anh chưa từng trông thấy cô như thế này bao giờ, đôi mắt cô long lanh sung sướng, má phơn phớt hồng, được bao quanh bởi vầng sáng của mái tóc bồng bềnh, cắt ngắn. Trong khi cô đi lại phía anh, anh đứng im không nói gì. Giẫm trên những bông mào gà, cô nhảy tới chỗ Ivan, bám lên cổ anh hôn anh thật nồng nhiệt và bất ngờ.

Anh lấy lại hơi trong khi vẫn ôm cô, còn cô hất đầu ra phía sau cười giòn giã, âu yếm nhìn mặt anh đỏ bừng. Rồi vẫn cười, cô nói tay, nhẹ nhàng kéo anh ngồi xuống cỏ.

Đôi mắt cô ánh lên niềm vui trẻ thơ, tấm áo vét chỉ cài một khuy bằng một mẩu cành cây, bỗng bật ra, ở giữa mỏ ác lấp lánh một cây thánh giá nhỏ, tráng men xanh. Cây thánh giá này thu hút sự chú ý của Ivan trong giây lát, nhưng cô xốc lại ngay và khép kín vạt áo vét, trong khi ấy đôi mắt vẫn tươi cười, tươi cả từ khuôn mặt đến cái miệng, hàm răng trắng cùng với tấm thân trẻ trung, mát rượi sau khi tắm.

Tuy vậy anh bỗng cau mày, bối rối, anh đúng lặng một lát, anh cảm thấy như có sức mạnh thần bí ngăn cản và chế ngự ý chí anh. Nhưng không thể cưỡng lại được cô, anh phải phục tùng vì anh thấy niềm vui trong sự quy phục, anh tiến một bước về phía cô. Giulia dang tay đón.

— Ivan!–Cô kêu lên khi thấy bó hoa trong tay anh — Quà bất ngờ cho signorina, có phải không?

Anh sực tỉnh nhớ đến bó hoa vẫn trong tay mình và cười. Cô cũng cười, và giấu bộ mặt xinh xắn vào trong bó hoa. Rồi cô đặt bỏ hoa xuống đám cỏ và cũng đi hái một bó hoa khác.

— Giulia cảm ơn Ivan. Cảm ơn rất nhiều lần... Chẳng cần phải thế ! — Ivan nói.

— Không, phải cảm ơn nhiều, nhiều lắm ! Ivan đã cứu signorina! Một người Nga cứu một người Ý! Tình quốc tế ! Anh em! Cô cảm kích nói, trong khi vẫn ngắt hoa. Rồi cô chạy về phía Ivan với một ôm hoa mào gà trên ngực.

— Em đừng làm vậy!– Ivan bối rối.

— Cần phải làm thế, cần phải làm vậy! – Cô nhấn mạnh bằng cách nói sai những tiếng Nga một cách rời rạc và anh phải nhận hoa vào áo vét đang bọc bánh, có lẽ Giulia nhớ đến khi chạm tay vào bánh, cô trở nên nghiêm trang hơn và kêu: «Bánh? »

— Ừ, chúng mình nên ăn một ít. — Ivan hoạt bát. Anh đặt tất cả xuống đất và ngồi xuống. Giulia cũng ngồi xuống cạnh.

16

− NẾU ta có thể ăn cả một lúc!— Ivan nói khi cầm khúc bánh khô, nặng độ gần một cân, bị méo mó, sút sẹo, tuy vậy cả hai người đều thèm thuồng, họ lại nuốt nước bọt.

— Tất cả, tất cả.– Giulia nhắc như lặp lại, cô không thể rời mắt khỏi miếng bánh. Ivan nhìn qua đầu cô về phía đỉnh núi tuyết xa xa, thở dài.

— Không, ta không thể ăn cả được.

Cô hiểu và đến lượt có thở dài, trong khi Ivan trải rộng áo vét, đặt miếng bánh còn lại của họ vào đấy. Anh chia bánh làm hai phần bằng nhau.

Anh bẻ nhỏ từng tí bánh, bẻ đi bẻ lại thành hai phần đều và thấy Giulia đang vất vả dằn lại cơn đói. Một tình cảm mới nảy sinh trong tâm hồn anh: một tình cảm của người anh và cũng là của người cha, một tình cảm sâu xa, độ lượng. Anh tỏ ra chiều chuộng cô, một cô gái yếu đuối, rất ít thích nghi với cái tàn khốc của chiến tranh và đồng thời rất khinh suất trong cái nguyện vọng gần như vô ý thức đối với tự do: một con chim thật sự.

Ivan cố ý để một phần hơi nhiều hơn phần kia một tí

— Đây là của em, đây là của anh. Anh nói vắn tắt và theo cổ lệ của sự chia bánh, anh đưa miếng bánh có chỗ chín giòn cho cô.

Cô nhướng cao lông mày tỏ vẻ dứt khoát:

— Không. Đây là của Ivan, đây là của Giulia. — Và cô đặt lại vị trí hai miếng bánh.

Anh mỉm cười, nhìn vào mắt cô.

— Không, Giulia, đừng thế. Của em đây cơ!

Anh vội cầm phần bánh của mình, Giulia phụng phịu bắt chước điệu bộ của người nổi giận, rồi cô bỗng nhét một đầu mẫu bánh vào tay anh. Anh liền tiến sát người cô, nhưng cô vừa cười vừa tránh và giơ cao tay cầm bánh để anh không với tới. Ivan vẫn đùa. Anh chúi người về phía cô, cô gập người lại, vô tình chà bàn tay qua ngực cô và vịn vào vai có cho khỏi ngã. Cô nin cười. Sự đụng chạm bất ngờ khiến anh lùi lại, ngừng đà đùa, anh né tránh và ngồi lên vạt áo vét. Cô cười ranh mãnh, cắn môi, động đậy lông mày và cài ngực áo. Cầm lấy ăn đi. Đó là phần em. Anh nói, đẩy mẩu bsnh về phía cô.

— Không.

Đôi mắt cô lộ vẻ vui tươi, nghịch ngợm, răng cô sáng bóng bắt đầu nhai rau ráu miếng bánh khô.

— Em thật cứng đầu cứng cổ. Thôi được, tùy em. Ivan nói và cắn miếng bánh.

Cô ăn hết ngay, tất nhiên là chưa no và liếc trong cái túi phong. Ivan ăn không vội vã, để ý thấy cái nhìn của cô.

— Em muốn ăn nữa phải không ? — Cuối cùng anh hỏi sau khi họ đã ăn hết phần bánh của mình.

Cô quả quyết lắc đầu như thể sợ mình thay đổi ý kiến:

— Không! Không!

— Vậy thì em có muốn chúng ta chia luôn mẩu bánh ấy ra không?

— Was ist das? (⁷¹) Chia à ?

Cô gái nhăn mũi lại hỏi. Ánh nắng chiếu vào mắt cô, vô tình mặt cô nhăn lại như trêu Ivan.

Anh lấy bánh bẻ đôi và đưa cô một nửa. Cô do dự cầm lấy, và sau khi cắn một tí cô ngậm trong miệng rất lâu.

— Ngon thật!

— Ồ, đối với cuộc sống của chúng ta, bánh mì là sôcôla.

— Khi đi trốn ở Naplơ, em được ăn socola. Có ít bánh nhưng nhiều socola. - Cô nói và chớp chớp đôi mắt đen như bóng đêm.

Ivan không hiểu.

— Em trốn trại tù ở Naplơ à?

— Em đi trốn khỏi Rôm. Trốn cha em.

— Trốn cha em, sao vậy?

— À... một chuyện rắc rối. – Cô miễn cưỡng đáp, cô lại cắn một tí bánh nữa để ngậm. Cô ngắm nghía mẩu bánh chăm chú một cách quá đáng

— Cha em muốn em lấy một marito (⁷²) không tốt.

Một người chồng! Một cơn sốc bất ngờ dội lên trong anh, anh cau mặt. Cô biết điều đó, láu lỉnh liếc nhìn bộ mặt sa sầm của anh, cô mỉm cười:

— Không phải marito. Ông ta chưa phải là chồng em... Giulia không bằng lòng.

— Em không bằng lòng ông ta à ? Sao vậy ?

— Ồ, uno segreto (⁷³)

— Bí mật thế nào ?

Liếc mắt nhìn quanh, thỉnh thoảng lại nhìn anh, cô nhấm nháp mẩu bánh, trong khi anh vẫn nhìn chăm chăm xuống đất và giật một khóm cỏ hạt cả rễ lên.

— Ồ, segreto! Một segreto không đáng kể. Giulia đã yêu, tiếng Nga nói thế nào nhỉ, uno giovinetto, Mario (⁷⁴)

— Thể à ? – Anh nói và ném khóm cỏ anh vừa nhổ đi. Gió thổi tung đi ngay. Ivan quay đi chỗ khác. Anh không nhìn cô nữa – bản thân anh cũng không biết tại sao. Anh đành nghe với vẻ không vui. Cô nói tiếp, và như không để ý đến sự thay đổi của anh.

— Đó là một người tốt. Giulia mang một khẩu súng lục đi trốn cùng với Mario ở Naplo. Ở Naplơ có chiến tranh, Italiano schiessen Deutsch (⁷⁵). Giulia cũng bắn — Cô thở dài — Có ít partigiano Italiano (⁷⁶), bọn Đức giết nhiều người Italiano. Rồi nhiều trại tập trung. Giulia phải vào trại tập trung.

— Thật em đã đánh nhau với bọn Đức kia à ? – Ivan hiểu.

— Chứ sao.

— Này ! – Anh ngạc nhiên và có vẻ chú ý – Thế bây giờ Mario của em ở đâu ?

Cô không trả lời ngay, cô co chân lại, ôm cánh tay mềm mại vào đôi chân dài, và tì cằm lên đầu gối rồi nhìn ra xa.

— Mariô bị giết rồi.

— Bị giết ?

— Vâng.

Họ im lặng. Ivan nhìn cô gái; cô nghiêm trang nhìn lại anh. Rồi đôi mắt của cô gái được sưởi ấm dưới cái nhìn của anh, nỗi buồn của người đi trốn cũng tiêu tan đi và cô mỉm cười.

— Ivan nhìn gì lâu thế?

— Chẳng sao.

— Sao lại chẳng sao?

— Chẳng sao đâu. Chúng ta sẽ đi Triettơ.

— Ôi, Trietto! – Cô nhẹ nhàng nhỏm dậy, anh cũng đứng lên, vắt áo vét lên vai, nhanh nhẹn một cách bất ngờ. Họ bắt đầu đi xuống và bước trên đồng hoa mào gà mênh mông.

Mặt trời chiếu xuống mỗi lúc thêm gay gắt. Bóng núi Uốc trên thung lũng càng ngắn dần lại, đám sương mù xám như tro rúng vinh dưới chân núi xa xa, bao phủ sườn núi nhiều cây, đỉnh núi tuyết chỉ còn sáng ở trên cao, sườn núi đá lốm đốm những vết xám.

— Trietto, đẹp that! Những partigiano & Triettơ! Biển ở Trietto! – Cô lắp bắp nói và có lẽ cảm thấy trong lòng tràn đầy sung sướng, cô bắt đầu hát:

Mi par di udire encora

La voce tua, in mezzo ai fiori (⁷⁷)

Cô không dám hát cao giọng nên rất êm đềm. Anh không hiểu bài hát này nhưng giọng hát uyển chuyển du dương khiến anh nhớ đến tiếng sóng biển dập dềnh, đều đặn, nó lôi cuốn và quyến rũ người nghe.

Per non soffrire
      Per non morire
      Io ti penso et ti amo... (⁷⁸)

Nín thở vì hồi hộp, Ivan lắng nghe những âm thanh của thế giới xa lạ này. Bỗng cô gái ngừng hát và quay lại phía anh:

— Ivan! Dạy Giulia học bài «Cachiusa » với !

— «Cachiusa» à?

— Vâng...

Vườn táo đã nở đầy hoa

Trên sông sương mù bao la.

Cô ngả đầu ra phía sau hát và anh bật cười: cô hát sai những tiếng Nga rất buồn cười y như một đứa trẻ mà vẫn cố tỏ ra đúng.

— Sao Ivan lại cười? Sao?

— Vườn táo đã nở đầy hoa — Anh ngâm nga — Trên sông sương mù bao la..

Cô lắng nghe, đôi mắt tươi cười rồi gật đầu.

— Được. Em hiểu rồi.

Vườn táo đã nở đầy hoa.

— Bây giờ khá hơn đấy. – Anh nói — Vườn táo, cô có hiểu là gì không?

— Vâng, em hiểu.

Thực hành như một cô học trò, cô hát «Cachiusa» từng tiếng, tuy vẫn sai nhưng anh thấy thật êm đềm thú vị khi đứng cạnh cô, như đúng với một đứa trẻ vui tính ngoan ngoãn, dễ thương. Anh đi cạnh, thỉnh thoảng lại mỉm cười, trong lòng có một niềm vui dịu dàng, trong sáng mà anh chưa từng có bao giờ. Anh không biết sao lại có niềm vui này: do bầu trời lồng lộng và quang đãng, mặt trời cao cả, vẻ đẹp tráng lệ của núi non. hay không gian mênh mông trải khắp chung quanh, vẻ rực rỡ vô ngần của đồng hoa đỏ thắm mà hương sắc của nó tỏa khắp thung lũng. Trong núi non và đồng cỏ, đâu đâu cũng có không khí ngày hội, đâu đâu cũng đẹp, người ta không thể tin có nguy hiểm, có tù đày, có thể có lùng đuổi, và anh cho rằng những cái đó chỉ có thể có trong cơn ác mộng, mà anh đã gặp trong trại tập trung với bọn SS... với chết chóc, với vũ khí của lò thiêu người cùng tồn tại trên trái đất thiên đường này: chẳng lẽ không có sức mạnh nào trên đời có thể ngăn cách cái trong sạch của con người với tội ác điên cuồng chăng? Nhưng than ôi; bộ quần áo kẻ sọc của họ là tất cả sự thật họ vẫn phấp phỏng chưa được thấy tự do. Nơi đây trong cái hương thơm trong lành của đất, Ivan thấy bộ quần áo kẻ sọc thật đáng ghét, anh giật tung áo ra, vắt lên cái áo vét da. Giulia ngừng hát và vẫn tươi cười nhìn đôi vai rộng, hơi sạm nắng của anh.

— O, Ercole, mot Hecquyn (⁷⁹): Russo là một Hecquyn.

— Em nói Hecquyn nào! Chỉ là một kẻ yếu đuối khốn khổ. Ivan buồn bã đáp lại.

— Không, không, một Hecquyn thật sự

Cô âu yếm vỗ lên tấm lưng trần và níu lấy cánh tay anh.

— Russo là người giỏi, là người khỏe. Sao anh lại chịu vào trại ?

— Chịu à ? Chúng dẫn anh vào, anh không trốn được.

— Phải đánh bọn Quốc xã ! — Cô cả quyết giơ nắm tay nhỏ lên.

— Anh đã đánh chúng hết sức của anh. Xem đây này...

Anh quay lưng lại phía cô, chìa mạng sườn và giơ khuỷu tay lên cho cô xem. Bộ mặt dễ cảm động của cô gái lộ vẻ thương xót gần như sợ hãi.

— Ôi, ôi, Santa Maria ! (⁸⁰)

— Em đã trông rõ chàng Hecquyn khốn khổ trong anh rồi chứ ? – Anh thở dài.

— Thế có đau không? – Cô thận trọng sờ vào cái sẹo to của anh, một vết thương do lưỡi lê. Ivan xoa mạnh vào vết thương.

— Bây giờ càng đau.

— Ối! Ối!

— Đừng sợ, ngốc ơi ! — Anh dịu dàng nói — Rồi nó sẽ khỏi.

Lúc ấy cô không dám để ngón tay búp măng của cô vào bàn tay anh đang đặt trên vết sẹo. Cô thốt ra một tiếng kêu, và nép vào người anh. Vô tình, Ivan rùng mình: sự đụng chạm ngắn ngủi này như một chấn động, nó đánh thức cái lo lắng trong người anh, khiến anh lùi lại. À không ! Phải không được lùi lại như thế. Phải đi, đi nhanh hơn thế này!

— Này. Anh cau mày rồi thoáng liếc nhìn cô nói— Phải đi nhanh, em hiểu không?

— Ja! — Cô mỉm cười đồng ý và nhìn thẳng vào mắt anh với một ý nghĩ thầm kín.

17

Họ đi theo con đường dốc, chạy từ đầu xuống đến giữa cánh đồng cỏ. Hoa mào gà thưa dần, nhường chỗ cho loại hoa khác. Đó đây họ thấy những khóm lưu ly thảo màu xanh, những bông hoa như cái chuông con đang giật theo chiều gió, và mùi thơm ngát của cây đỗ quyên màu vàng, khiến họ quay đầu lại. Trong đám hoa, có những mảnh đất lổn nhổn đá cùng vô số sỏi vụn, khiến đôi chân đi đất của Ivan rất đau. Anh phải nhìn xuống chân để lựa đường đi khá hơn. Anh bỗng nhận thấy những đốm đỏ trong đám cỏ, anh cúi xuống: trong đám lá khía răng cưa có những quả dâu đang chín đỏ. Anh vội hái lấy và nhìn sang những đám đỏ khác cũng đang chín rộ. Ivan quẳng áo và ngồi thụp xuống. Giulia cũng lăn ra đất cùng tiếng kêu sung sướng.

Có rất nhiều quả dâu to mọng, chín gần hết ; Ivan và Giulia hái đầy tay, hái ăn, quên cả thời gian và nguy hiểm. Chúng có thừa làm thỏa cơn đói của họ, họ ăn có thật nhiều và chạy linh tinh trên đồng cỏ. Vui vẻ một lúc như vậy, mặt trời đã rời sang phía bên kia và chiếu thẳng xuống thung lũng có cây con lúp xúp và cả khe núi khúc khuỷu.

Mồ hôi đầm đìa, Ivan bò trên cỏ, tìm những trái dâu to. Khi nghe thấy tiếng chân của Giulia ở đằng sau, anh quay lại rồi ngồi dậy, lau mồ hôi trán.

Nụ cười láu linh ánh lên trong đôi mát sinh động, cô gái chạy lại phía anh, quỳ xuống và giữ vạt áo vét ra. Có một nắm dâu trên chỗ vai, thấm loang vết đỏ.

— Bille, Ivan— Cô những nhẽo mời anh.

— Cảm ơn. Anh đã no nê rồi.

— Không, không. Esser! Essen (⁸¹)

Chọn những quả dâu to trong tay, cô cố ép anh ăn. Rồi cô cũng ăn mấy quả và lại đưa tay lên mồm Ivan. Không hiểu sao những quả dâu có mùi vị ngon lạ lùng, khi anh ăn từng quả một từ lòng bàn tay cô. Anh lấy môi cặp những quả dâu rồi giả vở cắn vào lòng bàn tay dịu mềm thơm tho của cô.

Giulia chỉ ngón tay dọa anh:

— Ấy Ấy!

Họ ăn hết những trái dâu đã hái, rồi Ivan nhặt áo vét rũ rũ

— Nào, ta đi chứ

— Ta đi. Cô đồng ý.

Cả hai đều hài lòng và cảm thấy gần gũi nhau hơn. Giulia đặt tay lên vai anh.

— Dâu ngon thật. Anh nói: anh phá tan sự im lặng êm đềm, dễ chịu, nhưng bỗng anh bối rối, không biết vì cớ gì. — Trước chiến tranh anh đã sống suốt mùa hè bằng sữa và qua dâu.

— Ồ, Russo là vegetariani (⁸²)— cô ngạc nhiên nói — Giulia không vegetariani, Giulia thích bít tết, mì ống, trứng tráng.

— Còn miến nữa chứ. – Anh nói thêm và cả hai cùng cười.

— Ja ja, miến cô nhắc lại và trên — còn Russo những quả dâu...

— Đúng vậy. Làm gì được ? Khi cái đói thúc ép... Ivan buồn rầu đáp. Giulia nhìn anh, ngạc nhiên.

–– Tại sao lại đói ? Tại sao lại đói? Làm gì có đói ở Russland (⁸³) ? Russland là một đất rất giàu có phải không ?

— Đúng thế. Hoàn toàn đúng thế.

— Thế tại sao lại đói? Anh nói đi!Cô nài,rõ ràng cô bồn chồn vì những lời anh nói.

Anh im lặng một lúc, bước trên đám cỏ, rồi do dự tự hỏi có nên nói với cô về những điều đã xảy ra không. Nhưng anh cũng bị lôi cuốn vào chuyện của cô, vì vậy cần phải bày tỏ những điều đáp lại.

— Chuyện đó xảy ra khi mất mùa. Năm 1932 chẳng hạn. Người ta phải ăn cỏ...

— Cỏ?

— Phải. — Anh cúi xuống nhổ một nắm cỏ – Giống như thế này. Tất nhiên không có hoa. Chính vì đói mà cha anh đã chết.

Giulia đứng sững lại, bộ mặt nghiêm trang của cô bỗng sa sầm. Cô nhìn Ivan với đôi mắt dò hỏi, nghi ngờ, nhưng không nói gì, cô chỉ buông tay anh ra và càng chăm chú nghe hơn. Còn anh bị giày vò vì những kỷ niệm, anh vẫn chậm chạp bước.

Phải, họ đã khổ sở vì đói, không phải chỉ có thời kỳ anh vừa nói đến... Bình thường, khoai tây đã cứu họ, nhưng họ bị kiệt quệ trước khi có khoai tây mới, vì vậy cỏ là nguồn thức ăn duy nhất. Người ta nấu lá me và lá gai, thêm một nắm bột vào đám cỏ băm để làm bánh cỏ – Ivan không bao giờ quên được cái mùi vị chua chát của nó. Năm 1933, cha của Ivan đã trồng trọt xong xuôi cả và phải đi Ucoren để kiếm sống. Mẹ anh bị phù, những đứa bé mới biết đi, may mắn là còn có con bò sữa. Mùa hè năm ấy, họ chết nhiều hơn là sống để trông thấy khoai tây mới. Cha anh trở về vào đầu mùa thu. Ông bị ốm và không thể bình phục nữa. Ông chết vào dịp Nô-en, để lại bốn đứa con. Ivan là cả, phải giúp mẹ nuôi em, nuôi gia đình. Thật biết bao cực khổ!

Anh vừa đi vừa suy nghĩ và nhìn chăm chăm xuống cỏ, chỗ bị đôi dép xanh nhạt của Giulia giẫm lên, chỗ hai cái bóng đang tiến từ từ. Giulia chậm bước lùi lại phát sau một tí, anh nhận thấy thái độ cô thay đổi, nhưng không ngoảnh lại.

–– Thế cũng có như vậy ở Xiberia? Thế nông trang tập thể cũng xấu à ? – Cô gái hỏi một cách thách thức, đôi mắt cô bỗng trở nên lạnh lùng.

Anh dừng lại, nhìn cô chăm chủ, gần như sợ hãi.

— Em nói gì? Ai nói với em thế ?

— Một Russo xấu đã nói với tôi thế. Anh cũng muốn nói thế mà. Tôi biết ...

— Anh à?

— Phải, anh! Anh nói thế!

— Nhưng anh không thể nói khác được. Anh biết nói với em thế nào?

— Này! Giulia không đủ lý trí. Giulia đã nhầm.

Anh nhìn cô gái: mặt cô trở nên dữ dội, mắt long lên dáng vẻ hồn nhiên của cô lúc trước đã biến mất. Anh cố tìm hiểu cái lý do của sự thay đổi ấy và cả ý nghĩa của câu nói không đẹp lòng kia.

— Anh nói nữa đi! Nói đi !

Rõ ràng là cô đã nghe người ta nói điều gì thật, có thể ở trong trại, có thể ở Rôm. Nhưng anh không thể giải thích cho cô, anh đã tiếc là nhắc đến nạn đói. – Có sự bất công phải không ? — Giulia nhấn mạnh.

— Bất công nào ?

— Những người bị đày ở Xibêri ?

— Ở Xiberi ?

Anh chăm chú nhìn đôi mắt rực lửa của cô anh hiểu rằng hoặc phải nói thật, hoặc phải bịa. Để chấm dứt ngay chuyện này, anh bực mình càu nhàu:

— Có chuyện người ta tước đoạt của những phú nông

Giulia cắn môi.

— Không đúng ! — Cô bỗng hét lên và cái nhìn của cô đập vào mắt Ivan như thể trong dù có biết bao cay đắng, buồn bã và căm thù sâu sắc — Không phải ! Không ! Ivan là một tên Vơlasôp (⁸⁴).

Bỗng cô tấm tức khóc và lấy tay che mặt. Sợ hãi, lvan muốn đến bên cô gái nhưng anh phải dừng lại vì tiếng “không” bực tức, quả quyết của cô, và cô lại đi sang phía khác. Anh đành đứng im, không biết làm gì, chỉ đưa mắt nhìn theo cô và cũng chẳng bước nữa. Đầu óc anh bỗng rối bời, anh biết đó chỉ là chuyện bất hòa, hiểu lầm vô lý, nhưng anh không biết giải quyết cách nào.

Giulia chạy vào ngồi co ro trong mảnh đất lổn nhổn đá. Cô không nhìn về phía anh lần nào.

— Đến thế nữa kia! Một thằng Volasop! Ivan điếng người nói. Rồi anh giậm chân xuống cỏ thở dài. Anh thấy hình như mình đã phạm phải một sai lầm thực sự, vì anh đã phá hoại mối quan hệ của họ, mà anh đang rất cần, và cũng vì thế mà biết bao khó khăn đến với anh; ý nghĩ ấy khiến anh đau nhói, niềm vui dịu dàng mới đây đã tắt ngấm, giờ đây anh thấy rất cô đơn, buồn bã.

Phải rồi, đã đành cô ta đã được nghe nói về những điều xảy ra trong thời kỳ này ở nước anh, có thể họ kể về những ngày khó khăn, nhưng làm sao giải thích hết những điều đó cho cô hiểu và không giận dữ nữa?

Ivan đứng di chân tại chỗ, hết quăng áo vét lên vai bên này lại vắt sang bên kia; mặt trời chiếu gay gắt vào gáy vào vai anh, còn anh nghĩ uổng công mà vẫn chưa hiểu điều gì đã xảy ra giữa họ và tại sao anh có lỗi. Có lẽ anh không nên nhắc đến cái đói thì hơn, thật không vui nên anh giấu sự thật, nhưng có lẽ lần này anh phải làm như thế. Thật rất rầy rà vì anh làm mất lòng tin của cô, sau những lúc họ đã sống cùng nhau. Đồng thời anh hiểu lờ mờ rằng nguyên nhân không phải tại anh: có cái gì lớn lao và quan trọng đang nảy sinh trong tâm hồn mỗi người và điều đó chứng tỏ tâm trí của người biểu suy xét bị giày vò.

Tuy vậy bây giờ anh phải chờ đợi, không thể tìm lý do quá vội vàng. Có thể hình dung ra phần nào phản ứng của Giulia, nếu anh nói hết sự thật đau đớn; cô ta hiểu hết thế nào được cái phức tạp của cả thời kỳ anh phải chịu đựng ?

Thực ra tình thế của anh cần tế nhị hơn.

Nhưng dù sao anh cũng không nói dối cô anh sẽ kể hết với cô những chuyện xảy ra, nếu cô gái này có tấm lòng nhạy cảm, cô sẽ hiểu anh không phải cùng một cuộc với bọn Volasop và sẽ có thái độ đúng đối với anh, đối với dân tộc anh, đáng để cho cô phải khâm phục. Ivan bỗng minh mẫn lạ thường và thấy yên tâm, anh khuây khỏa như thế điều đó đã được giải quyết và chỉ còn chờ kết quả.

18

NHƯNG Ivan không đủ kiên nhẫn để chờ đợi như thế.

Quay mặt đi phía khác. Giulia ngồi riêng một chỗ, lấy que cào xuống đất, dáng suy nghĩ. Anh chờ một tí nữa rồi cầm áo, chậm chạp đi lại chỗ cô. Nghe thấy tiếng chân bước, có rùng mình quắc mắt nhìn anh rồi nhổm lên chạy xa hơn. Anh không vội vã, leo lên một tảng đá nhỏ và dừng lại: có chờ cô hay đi tiếp, anh vẫn không biết nên làm gì. Cô gái đi cách hơi xa đấy một chút, vẫn không ngoảnh lại, cô nấp sau một tảng đá, nhọn như một cái răng nanh to tướng nhô lên khỏi đám cỏ.

Lúc ấy anh vứt áo vét xuống chấn,chăm chú nhìn về phía cô,quyết chờ xem ra sao.

Trời bắt đầu nóng. Đất đá vôi phủ một lớp cỏ cứng nóng bỏng dưới ánh mặt trời như một cái bếp lò Nga, bốc lên một làn hơi nóng, khô, bụi bậm. Mồ hôi chảy ròng ròng trên vai, trên lưng trần của Ivan. Đàn ruồi nhặng đủ màu bay khắp đồng cỏ. Thỉnh thoảng anh nhìn về chỗ Giulia nấp ở tảng đá đằng sau, nhưng không thấy cô đi ra, và sự lơ mơ vì mệt mỏi, oi bức, chờ đợi sốt ruột bắt đầu đè nặng người anh. Cơ thể đau và nóng bức đã làm anh đỡ đói, nhưng anh rất khát. «Không thể thiếu nó được», Ivan nghĩ thế. Anh phải lên đường, đến gần đỉnh núi tuyết là hay nhất, tìm ra đường để kiếm thức ăn. Để khỏi buồn ngủ, anh cạy một hòn đá đào đất; một con bọ hung to, màu đen, cả những cái cẳng to tướng thò ra ngoài đám cỏ trước mặt anh, rõ ràng nó ngạc nhiên vì bất ngờ thấy người, nó dừng lại, trợn đôi mắt như mắt tôm đứng nhìn và động đậy những sợi râu dài có vẻ dọa nạt. Ivan lấy hòn đá gõ nhẹ vào nó, con bọ hung ngã, giơ ba cặp chân lên. Ivan giơ tay định búng con bọ khó chịu này thì ngay lúc đó có tiếng chân người ở sau lưng.

Kinh ngạc, anh quay ngoắt lại, thì người đó nấc lên một tiếng to và nhảy đến bằng một chân, nhanh nhẹn lạ lùng. Nó đã đến rất gần và đang đứng trên đám cỏ. Rõ ràng nó chỉ chực chuồn và nhìn Ivan với đôi mắt điên rồ, cầu khẩn. Chính là thẳng từ điên khùng hôm trước.

— Chào. – Ivan bỗng cười hài hước — Vậy hãy còn sống hả ?

Anh rất ngạc nhiên, không ngờ gặp thằng điên ở đây, nó vẫn man rợ như con vật bị săn đuổi, người đầy mồ hôi và đen đủi những ghét, mặt hốc hác của nó gần như mặt con vật, áo hở khuy, quần rách bướm. Nó đi lặc lè, hầu như chỉ dựa vào một chân. Tuy vậy nó cũng lê được đến đây, trong tình trạng chỉ do đói khát mà nó cứ lẽo đẽo theo họ đến đây thì chỉ có trời biết tại sao.

— Brot (⁸⁵). — Thằng kia nói khẽ, giọng thiểu não. Lại Brot nữa ? — Ivan ngạc nhiên, giận dữ — Có lẽ mày trông vào chúng tao mà sống chắc.

Do dự, thẳng điên bước mấy bước về phía Ivan.

— Brot !

— Nhưng mày muốn đi báo Gestapo kia mà! Đến với Hitler của mày đi.

— Nichis Hitler! Hitler kaput (⁸⁶).

— Kaput? Còn nhiều thì giờ để nói đến chuyện đó. Có lẽ thằng điên không hiểu anh nói gì. Cánh tay gầy trơ xương của nó khuỳnh ra, kiên nhẫn chờ đợi, không rời mắt khỏi Ivan.

— Này, thôi được, thằng khốn khổ.

Ivan thò tay vào túi, không rút bánh ra, anh bẻ một miếng nhỏ. Khi trông thấy mẫu bánh trong tay Ivan, thằng điên phấn khởi, mắt sáng lên; nó chìa tay ra, cánh tay run run trong tay áo ngắn rách rưới.

— Brot, Brot.

— Thôi, cút đi!

Ivan tung mẩu bánh, nhưng nó không bắt, để mẫu bánh rơi xuống đất rồi mới nhặt mẩu bánh lẫn cả cỏ và cát. Rồi nó vừa đưa mắt lo lắng nhìn về phía sau vừa chạy xuống sườn núi, mỗi lúc một nhanh hơn. chắc nó sợ bị đuổi theo.

«Bây giờ chắc nó để mình yên rồi ! » Ivan nghĩ. Anh muốn thằng điên đi trước họ còn hơn là lúc nào cũng bám theo gót chân họ. Vừa suy nghĩ, Ivan vừa nhìn theo thằng điên cho đến lúc nó mất hút trong thung lũng nhỏ, rồi anh lại nằm dài trên tấm áo vét.

Cơn giận bữa trước của anh đối với thằng này đã nguôi, tuy vậy anh vẫn không thấy thương nó. Thật ra nó có thể là một người chống phát xít, và nó đến nông nỗi như súc vật thế này cũng bởi người nước nó, nhưng cũng có thể nó là một nhân viên có tội của bọn Quốc xã, chưa có dịp lập công chuộc tội. Trong trại tập trung có những hạng như vậy. Từ cuộc đi trốn của các tù nhân lần này và sau tiếng bom nổ, có lẽ đáng để cho thằng Kommando Fuhrer Sangle (nếu nó còn sống) phải đặt tất cả những gì nó chưa kịp đề phòng vào trong hàng rào dây thép gai. Hoặc thằng tù đó cũng được ưu tiên trong đám tù nhân, nó có thể lên địa vị cai tù trước sau nó chỉ là đồ súc sinh, có lẽ cái bất hạnh của nó chỉ làm tăng thêm lòng căm ghét của nó với những tù nhân khác.

Bọn phát xít đã tiến xa trong cái Entmenschung (⁸⁷) của chúng, những hành động đen tối, bỉ ổi nhất của chúng đầy rẫy trên trái đất. Dù người ta có lý giải cái thú tính tàn bạo của chúng, cũng chỉ đến coi chúng là theo tà thuyết, chỉ đơn giản là không thể giải thích được tính tàn ác tội độ đối với đồng bọn khi bọn này không làm hài lòng cấp trên của chúng. Động lực chính trong hành động của chúng là sợ bị trừng phạt. Bọn chúng sống dưới sự đe dọa của sự trừng phạt, tước quyền, đưa ra tiền tuyến, tận mắt trông thấy những nạn nhân bị trừng trị. Vì thế chúng sợ hãi, trả thù những ai có thể trả thù được: những tù binh, những tù nhân trong trại tập trung, nhân dân trong vùng chúng chiếm đóng. Hình như với cái kỳ quái này, bọn Đức đã tạo nên người lính tốt. Có lẽ bởi sợ trừng phạt nên ở ngoài mặt trận có hai ý nghĩa để chúng lựa chọn không lấy gì làm khó khăn lắm: Tòa án binh hoặc viên đạn của Liên Xô. Như vậy có thể có được người lính anh hùng chăng ?

Ivan có cách đánh giá rất nghiêm khắc đối với tính cách anh hùng của người lính, ngoài anh ra, rất ít người có cách đánh giá này. Thực ra, nếu anh cương quyết hơn, anh đã không để bị bắt làm tù binh, anh còn có thể làm được một cái gì trong giờ phút cuối cùng, một cái gì quyết định mãi mãi đối với quá khứ và tương lai của anh. Có thể anh phải tự sát... Trong khoảnh khắc, cái ngày hôm ấy, lại hiện lên trong ký ức anh, từ cái lưỡi lê, tối tăm vì làn đạn, cho đến lúc phải lần sang một bên để tránh xe tăng. Anh như từ cái lưỡi lê, đôi giày cao cổ có buộc dây vải, đến cả quả lựu đạn cán dài, rồi sau đó chẳng còn biết gì nữa, cả đến cái đau đớn nhức nhối ở bên sườn. Một thằng Đức trông gớm ghiếc vì râu lâu ngày không cạo, kêu lên mấy tiếng, bụi mù phủ kín người anh, thân thể đẫm máu của Apdurăcmanop nằm sóng sượt bên chân anh. Xe tăng ầm ầm cạnh người và đến lúc anh mất tự chủ. Cái giây phút ấy anh đánh giá rất cao, những vết tích trên thân thể và trong tâm hồn anh không bao giờ xóa đi được nữa.

Trong binh đội, anh không có gì tỏ ra xuất sắc hơn các chiến sĩ bộ binh khác, trong những trận chiến đấu trước đây anh đã nhận được ba bằng khen và hai huy chương «Dũng cảm » và anh tin là không thể có gì lớn hơn thế nữa. Còn ở trong trại giam không ai khích lệ và khen thưởng những chiến công anh hùng, ở đây anh phải trả bằng tính mệnh của mình để không chịu khuất phục, chính chỉ có ở đấy anh mới biểu lộ được hết tinh thần tháo vát, gan dạ, ngoan cường. Chính ở đây anh đã nhìn rõ bọn phát xít và lần đầu tiên anh hiểu rằng chiến tranh, cái chết, chưa phải là điều ghê gớm nhất.

— Anh đã cho nó bánh rồi à?—Bỗng anh nghe thấy tiếng hỏi, đó là tiếng của Giulia.

Bị bất ngờ, anh giật mình. Rồi anh quay ngay lại phía cô, tỏ ra hài lòng vì thấy cô.

— Anh đã cho nó bánh rồi à ? — Giulia hỏi lại lần nữa, nét mặt rất căng thẳng — Chúng ta không đi Trietto? Alles finita (⁸⁸)? Phải không?

— Không phải, sao cô lại nghĩ thế! – Anh mỉm cười nói — Tôi chỉ cho nó một mẩu bánh.

Cô nhăn trán nhìn anh, có vẻ tập trung. Vì thế anh chỉ chỗ bánh còn lại.

Giulia im lặng, bị giày vò vì đấu tranh nội tâm và trán cô lại nhăn lại.

— Chúng ta đi Trietto ? Thật thế chứ ?

— Tất nhiên là có. Tại sao cô lại không nghĩ chúng ta sẽ cùng đi?

Mặt cô gái vẫn phản ánh sự đấu tranh của nội tâm, cô vò nhàu tà áo, nghĩ điều gì rồi cô ngồi xuống. Co đầu gối để chống khuỷu tay, cô úp mặt vào tay áo. Anh ngồi xuống bên cạnh, sẵn sàng an ủi cô, nhưng chẳng bao lâu cô trấn tĩnh lại ngay, cô lắc lắc mái tóc và ngẩng mặt lên.

— Russo ! Anh là người tốt... Cô nói và nắm chặt tay anh — Anh không phải là Volasop. Russo tốt. Giulia xấu.

— Tại sao em lại nói thế ? — Ivan dịu dàng hỏi lại Tại sao ? Không nên...

— Rất rắn, rất xấu,

Cô không nghe và nói tiếp, rõ ràng cô đã hiểu ra điều gì, giọng cô năn nỉ— Ivan không giận Giulia chứ ?

Thôi được, thôi được, mọi chuyện sẽ đâu vào đấy. Anh trân trọng nắm lấy bàn tay mềm mại của cô. Cô không rụt tay lại.

— Không bose, Ivan –– Cô nói và nhìn thẳng vào mắt anh — Không bose Giulia. Ivan biết sự thật. Giulia không biết.

— Được, được... Cô biết tại sao...

—Giulia rất, rất quý Ivan, yêu Ivan, – cô nói. Tay Ivan đang nắm bàn tay của cô bỗng run run. Anh hỏi để thay đổi câu chuyện:

— Này... Em có muốn uống nước không ? Nước ấy ? Cô thở dài, im lặng, trong đáy mắt mở to của cô giấu vẻ ăn năn và âu yếm.

— Nước à ? Anh đã tìm ra rồi à?

— Ừ, nước. — Anh đáp. — Hình như có một con suối. Ta đi chứ?

Anh nhảy phắt lên, cô cũng đứng dậy, khoác tay anh và buồn rầu áp má vào anh. Tay kia, anh vuốt ve mái tóc cô, nhưng bỗng thấy Giulia căng thẳng, anh vội hôn tay cô.

Họ cứ đi như thế về phía ven đồng cỏ, chẳng vội vã.

19

Suối nước không sâu lắm, nhưng chảy rất xiết, dòng nước cuốn ầm ầm trên đá, bắn tung tóe những bọt nước vàng vàng lên hai bên bờ đã là nhỏ ẩm ướt. Đến một khúc cong, nó chảy xuống một dải rộng nhiều đá cuội. Ivan và Giulia lội xuống vực nước đầy tay uống chán chê, rồi cô gái leo lên bờ. Ivan xắn cao ống quần bị chó cắn rách và lội xuống sâu hơn. Chân anh co lại vì lạnh, dòng nước chảy mạnh đến nỗi anh suýt ngã nhưng anh muốn rửa ráy vì mặt nhớp nháp mồ hôi. Anh xoa gò má cao, mọc đầy râu, anh muốn nhìn thấy mặt mình ở dưới nước, nhưng dòng nước chảy xiết khiến anh không nhìn thấy được. “Hẳn mình phải có bộ râu xồm xoàm như thằng du đãng”, anh nghĩ thế, lo lo, và bỗng ngoài lại nhìn Giulia.

— Anh có bộ râu gớm ghiếc lắm phải không? — Anh hỏi, nhưng cô gái không trả lời, cô vẫn ngồi im suy nghĩ, nhìn chăm chăm vào một chỗ ở trên bờ — Này, trong anh đáng sợ như một ông già, có phải không?

Cô chợt tỉnh, chăm chú lắng nghe để hiểu câu hỏi của anh, rồi nhìn đến hai bên má đầy râu của anh, cô bỗng hiểu.

— Anh rất đẹp, Ivan. Rất wunderschon (⁸⁹).

Ivan vừa rửa ráy vừa ngẫm nghĩ xem điều gì đã đến với cô gái: cô có vẻ cảm động, lo lắng, trước đây cô không tự lự như thế bao giờ, kể cả lúc ở gần bọn Đức. Cái vẻ mơ màng này nhất định không phải là bản tính của cô, điều đó khiến Ivan đau khổ. Còn anh, trái lại, anh đã quên hết lo lắng, thấy lòng mình thanh thản giữa chốn hạnh phúc. Anh đã sung sướng vì có cô, anh muốn xua tan nỗi buồn của cô, lại muốn cô vui vẻ, chân thành, tin tưởng như trước Có lẽ anh cần an ủi, vuốt ve cô, tay Ivan không thể vượt qua giới hạn ngăn cách giữa hai người nhưng anh vẫn muốn làm như vậy. Một tình cảm trẻ trung, bẽn lẽn đã kéo anh về phía cô gái, dù rằng anh tự dừng lại, ngượng ngùng chờ đợi.

Rửa ráy xong, anh vục nước té lên Giulia. Cô gái giật mình, ngạc nhiên nhìn anh rồi mỉm cười. Anh cũng mỉm cười, nụ cười ít thấy, nó làm rạng rỡ và sáng sủa bộ mặt lởm chởm râu ria.

— Em sợ à ?

— Không.

— Sao em suy nghĩ dữ thế ? Chẳng sao.

— Thật chẳng sao à ?

— Chẳng sao, – cô ngoan ngoãn nhắc lại. — Anh đã bảo «chẳng sao», giờ em cũng nói “chẳng sao”!

Tuy trong lòng có cái gì đè nặng, cô vẫn vui vẻ trả lời những câu nói đùa của anh và cô tươi cười, chớp chớp mắt nhìn anh lội ở dưới nước lên, bước dài về phía đám cỏ, để lại dấu chân ướt trên sỏi.

— Em đã học rất chóng thứ ngôn ngữ của chúng ta. – Anh bảo cô, chợt nhớ đến câu chuyện cũ của họ – Chắc hẳn, khi ở trường em đã là một học sinh giỏi phải không?

— O, em đã là một Wunderkind (⁹⁰) — cô vui vẻ đáp và bỗng dưng cô bóp siết hai bàn tay vào nhau, kêu lên Santa Madonna, il sangue (⁹¹).

— Cái gì?

— Máu, máu, il sangue!

Anh cúi xuống: một dòng máu nhỏ chảy từ đầu gối xuống cảng chân ướt, vết thương lại mở miệng. Chẳng có gì ghê gớm lắm và anh cũng chẳng để ỷ, nhưng bây giờ ngồi cạnh cô gái, lại xắn quần cao hơn. anh mới thấy một vết rách sâu đang chảy máu ở trên đầu gối. Giulia sợ hãi cái xuống, thốt ra những tiếng «ối» «ái» như thể bản thân cô bị thương nặng.

— Ôi, Ivan, Ivan ! có đau lắm không ? Ôi, Madonna ! Anh bị thương ở đâu đấy?

— Tại con chó đấy mà.– Ivan vừa cười vừa nói — Nó cào anh khi anh bóp cổ nó.

— Santa Madonna! Con chó à!

Với những ngón tay nhanh nhẹn khéo léo, cô sờ nắn chân anh, chùi đám máu đang chảy, có chỗ còn ướt, có chỗ đã khô. Anh chống khuỷu tay, ngả người về đằng sau im lặng, sung sướng vì thấy những động tác của cô rất dịu dàng. Thực ra vết thương lại mở miệng, đang chảy máu, tuy anh không thấy đau, cũng cần phải băng lại.

Cô quỳ xuống và ra lệnh:

— Nhìn lên đỉnh núi. Nhìn đỉnh núi...

Anh hiểu rằng anh phải quay mặt đi và ngoan ngoãn làm ngay. Anh nghe thấy có tiếng đang xé cái gì và khi quay lại thấy cô cầm một miếng vải sạch.

— Phải có medicamento (⁹²) — Cô nói và chuẩn bị băng.

— Còn buộc thuốc làm gì? Tự nó sẽ khỏi.

— Không, vết thương này rất đau.

— Chưa phải vết thương, vết rách. Tiếng Nga gọi nó là vết rách.

— Vết rách, vết rách. Nó là một vết rách nguy hiểm. Anh nhìn quanh mình và thấy những tua xám của cây mã đề, anh ngắt mấy lá nhỏ.

— Thuốc đây này. Bà mẹ anh vẫn dùng nó.

— Cây ấy à? Đó là plantago major, không phải medicamento cô nói và cầm mấy cái lá trong tay anh. Anh lại lấy lại ngay.

— Đó là mã đề. Em có biết nó chữa khỏi vết thường không?

— Không phải mã đề. Đó là plantago major bằng tiếng Latinh.

— Thế em cũng biết tiếng Latinh à ?

Cô nhướng lông mày.

— Giulia biết nhiều tiếng Latinh. Culia học về thực vật.

Ngày trước anh cũng đã học thực vật, nhưng anh đã quên hết, bấy giờ tốt hơn hết là nên tin vào kinh nghiệm của nhân dân, dùng cây mã đề đắp lên vết thương đang sưng. Những cô gái lắc đầu, tỏ vẻ phản đối, mà cứ băng chân cho anh. Lần đầu tiên, Ivan thấy cô đã hơn anh trong vấn đề này. Anh thừa nhận học vấn của Giulia cũng khá hơn anh, điều đó càng làm anh quý trọng cô. Nhưng Ivan không quan tâm đến vết rách lớn, anh chỉ muốn biết những tên lý thú hơn nữa của các loại hoa. Giơ tay ra, anh hái một thứ hoa mà người ta vẫn gọi là hoa cúc đồng.

— Thế cây này gọi nó là cây gì?

Vừa nhanh nhẹn băng chân, cô vừa liếc nhìn cây hoa:

— Đó là Pyrethrum roseum.

— Một cái tên khác hẳn ! Chúng ta gọi nó là hoa cúc.

Anh hái một thứ hoa khác, nhỏ và xanh lá hơi khô héo:

— Thế cây này ?

— Cây ấy à? Đó là Primula auriculata.

— Thế cây này ?

— Gentiana pyrenaica — Cô nói và cầm hai bông hoa chuông xanh, cuống cứng.

— Em biết hết. Thật là cô bé giỏi. Chỉ toàn là tiếng Latinh...

Giulia băng vết rách khá đau, một vệt màu nâu thấm lên chỗ băng.

— Phải nằm nghỉ. Phải yên lặng. — Cô yêu cầu.

Sự ân cần đã làm anh quên nỗi cô đơn của mình, anh phải phục tùng, nằm duỗi thẳng chân, quay mặt về phía cô gái. Cô khom người, đặt tay lên chân anh, đang nóng lên dưới ánh mặt trời.

— Russo là người tốt, rất tốt. – Cô nói và thận trong vuốt ve chân anh.

— Em nói anh tốt, nhưng anh không tin. Em đã gọi anh là Vơlasop !

Anh trách, vì nhớ đến chuyện bất hòa vừa rồi. Cô thở dài, nói có suy nghĩ:

— Không phải Volasop. Giulia tin Ivan, Ivan biết sự thật. Giulia không rõ sự thật.

Ivan nhìn chăm chăm vào đôi mắt buồn rầu và nghiêm trang của cô gái.

... Thế kẻ khác đã nói gì với em, cái bọn Volasop ấy ? Em nghe thấy ở đâu ?

— Em đã nghe thấy ở trại. — Giulia vội đáp. — Nó nói trong nông trang tập thể đói, trong nông trang tập thể khổ.

Ivan cười:

— Thật đê tiện. Có lẽ nó ở trong một gia đình phú nông. Rõ ràng không phải lúc nào người ta cũng sống sung sướng, nước chúng tôi chưa phải là thiên đường. Thực ra anh không muốn nói hết với em, nhưng...

— Nói sự thật đi, Ivan. – Giulia năn nỉ yêu cầu. Anh hái một bông cúc ở gần tay anh và thở dài.

— Chuyện như thế này. Có những vụ mất mùa. Thực ra những nông trang tập thể không phải hoàn toàn giống nhau. Đất đai cũng khác. Ở vùng anh chẳng hạn, chỉ có đá, lại còn có cả đầm lầy nữa. Dĩ nhiên trước hết cần có thời gian. Phải chinh phục đất đai. Phải tát cạn nhiều đầm lầy. Người ta thấy xuất hiện trong nhiều làng những máy kéo và các loại máy móc khác. Đó là sự giúp đỡ đáng kể đối với nông dân. Và công việc trong các nông trang tập thể cũng dần khá lên. Nhưng chiến tranh đã tàn phá hết...

Giulia xích lại gần anh hơn.

— Ivan đã nói đến Xibêri. Giulia cho rằng Ivan đã nói đùa.

— Không, sao lại đùa. Ở Xibêri cũng có chuyện như thế. Người ta đã đày bọn Kulăc, giàu như bọn chúa đất ấy mà. Và các loại kẻ thù khác của nhân dân. Ở làng Têrêchki của anh cũng có bốn tên bị đày.

— Kẻ thù ? Sao lại kẻ thù?

— Chúng đều là bọn theo tư sản. Chúng muốn gây bệnh loét mũi truyền nhiễm, một bệnh dịch cho bò sữa của nông trang.

— Ồ! Ồ! Những kẻ xấu.

— Em hiểu rõ rồi đấy. Không phải chúng hoàn toàn vô tội mà người ta kết án chúng mười năm tù. Nếu chúng không có tội người ta sẽ không đày chúng. Người ta đưa chúng đi Xibêri, để chúng tự sửa chữa.

— Thật thế à?

— Thật chứ!

Giơ tay sang bên cạnh, anh rứt những cánh hoa cúc, vẻ mặt đăm chiêu.

— Ivan có yêu đất nước lắm không? Giulia hỏi sau một phút im lặng. — Biêlôrutxi? —Xibêri? Những người dũng cảm ở nước anh ?

— Anh còn yêu ai hơn được nữa? Còn về con người, họ cũng khác nhau như ở mọi nơi khác. Có những người tốt, cũng có kẻ xấu. Nhưng anh thấy người tốt nhiều hơn. Khi cha anh chết và con bò cái hết sữa, thật rất khó khăn. Cả nhà chỉ ăn khoai tây. Thế là lúc ấy, khi thì hàng xóm, khi thì người khác, mỗi người cho một vài thứ. Mùa đông, ông hàng xóm Apana mang củi cho nhà anh. Anh thì còn bé, người ta thương mẹ anh góa bụa. Đó là những người tốt, có phải không ? Nhưng cũng có những kẻ bất lương. Năm 1937 có kẻ vu cáo ông giáo Anatoli ở làng và người ta đã bắt ông. Ông là một người lương thiện tốt bụng, thông minh. Ông không bằng lòng với chủ nhiệm nông trang vì những bất đồng không được thỏa mãn. Ông đã đứng về phía quyền lợi của các xã viên. Thế là một đứa tồi mạt vu cáo ông, nói ông chống lại chính quyền Xô-viết. Người ta cũng xử ông mười năm. Tất nhiên đó là một sai lầm.

— Tại sao người ta không bênh vực ông giáo lương thiện ?

— Nhiều người đã bênh vực ông, gửi cả đơn khiếu oan cho ông, nhân danh cả làng. Tuy nhiên...

Ivan chưa nói hết. Những kỷ niệm gợi lại cho anh những ý nghĩ luôn rầu và Ivan im lặng một lát, nhấm nhấm cuống hoa cúc đã nhầu. Giulia tư lự, chăm chú, vuốt ve nhè nhẹ đầu gối đã ấm lên của anh.

Mọi chuyện đã xảy ra... Nhân dân phá vỡ những cái cũ để xây dựng cái mới, điều đó không phải dễ, vì thế đã phải dùng những biện pháp quyết liệt. Dù sao những cái nặng nề dễ nhận ra hơn cái tốt đẹp. Hình như chẳng thấy được hết cái tối đẹp. Đã có nhiều khó khăn, thiếu thốn, nhưng thời đó còn hòa bình. Cái đó mới quan trọng. Anh cho rằng cứ như vậy mãi. Miễn là đừng có chiến tranh. Anh sẽ chịu đựng hết. Anh sẽ vượt được hết, mọi thứ sẽ tốt đẹp hơn.

— Russo thật kỳ diệu.Thật khác thường.Thật đáng ngạc nhiên. Giulia hăng hái nói.

— Có gì đáng ngạc nhiên. Đó là đấu tranh. Phải mang nhiều sức lực ra để tự vệ, để vũ trang.

— Các anh thế nào cũng chiến thắng! – Giulia nhiệt tình xác nhận.

— Nhân dân anh đã động viên một sức lực rất lớn. Nếu sau chiến tranh, lực lượng ấy được đưa vào sản xuất, thì chưa rõ sẽ vĩ đại đến đâu !...

— Giulia đã nghe nói nhiều về nước Nga, nước có sức mạnh lớn lao nhất. – Cô ngừng lại như thể nhớ đến điều gì rồi cô cười một cách buồn bã. — Vì ý nghĩ ấy, Giulia phải đi trốn bố. Ở Rôm, bố ăn mừng ngày thành lập hãng buôn. Nhiều khách khứa được mời đến, trong đó có một sĩ quan Đức. Offizier ấy đã ở Nga. Hắn nói: Nga là nước khổ, Nga là nước nghèo, nước Nga không có văn hóa. Giulia nói: Thế là nói láo. Nước Nga hơn nước Đức nhiều. Offizier nói: «Fraulein communista»? (⁹³) Bố đánh Giulia —Cô sờ sờ lên má — Giulia trốn khỏi buổi ăn mừng đó, đến với Mario ở Naplo. Mario là người cộng sản... Giulia luôn luôn nghĩ: Người Nga là người tốt. Ở trại, Ivan đi trốn, Giulia cũng trốn theo. Giulia coi Ivan như một anh hùng.

— Sao lại anh hùng ? – Ivan đáp — Anh chỉ là người lính bình thường thôi.

— Không phải người lính bình thường ! Giulia lúc nào cũng yêu những gì kỳ diệu, không bình thường. Ivan là người kỳ diệu, Ivan đã cứu Giulia…

Giấu nụ cười, cô vuốt ve chân anh rồi vuốt tấm lưng trần. Ivan rúm người lại, bối rối dưới bàn tay cô, bỗng cô cúi xuống, đặt môi vào vết sẹo tím trên sườn anh, do lưỡi lê để lại. Anh rùng mình như thể người ta đâm mũi thứ hai vào đó. Anh giơ tay để che những cái vuốt ve bất ngờ này của cô, nhưng cô nắm lấy tay anh đè chặt xuống đất và với sự bột phát không thể ngăn cản được, cô hôn tất cả những vết sẹo, vết cứa mảnh đạn đại bác trên vai, vết của viên đạn dưới khuỷu tay, vết của lưỡi lê ở bên sườn, cuối cùng cô thận trọng hôn chỗ băng. Ivan tê mê, căng thẳng vì làn sóng tình cảm tràn ngập lòng anh, còn cô vẫn tiếp tục hôn. Thế là cái giới hạn ngăn cách giữa họ trở nên mong mạnh và anh không còn có thể giữ được nữa. Không biết là xấu hay tốt, nhưng được thay thế bằng sức mạnh khó hiểu, anh run lên, chống tay nhổm dậy, ôm lấy vai cô kéo nhè nhẹ vào mình và anh nhắm mắt lại, đặt môi lên đôi môi nóng hổi của cô.

Rồi anh mỉm cười, ngả người xuống cỏ, dang tay ra không dám mở mắt. Khi mở mắt anh thấy Giulia cúi xuống, vòng ánh sáng trên mớ tóc bồng bềnh bao quanh khuôn mặt có hàm răng trắng, khóe miệng đang hé mở. Cô như không thở được nữa, cô như muốn nói điều gì mà không nói nổi, chỉ có đôi mắt mở to biểu lộ niềm vui bất ngờ, dạt dào. Ghì Ivan vào ngực mình, cô ôm lấy cổ anh, thì thầm nồng nàn, tha thiết:

— Ivanio!... Amico! (⁹⁴)....

20

CÁI quan trọng thứ hai không thể diễn tả nỗi, còn ngăn cách giữa họ đã biến mất. Giulia đã gạt bỏ và đẩy lùi vào dĩ vãng những điều dằn vặt cô khổ sở, từ lúc này chỉ có hương vị của đất hương say nồng của hoa mào gà, mọc đầy trên đồng cỏ, rực rỡ dưới trời trong xanh thăm thẳm. Trong chốn núi non hình như không thay đổi từ ngày tạo nên đến giờ, đã sinh ra một tình cảm huyền diệu, mãnh liệt, trong bước chân của kẻ sắp chết, đang muốn sống, đang hy vọng, đang lo lắng, đang kêu gọi...

Nằm trên cỏ, Ivan vuốt ve tấm lưng ong của cô gái nóng ẩm dưới ánh mặt trời, còn cô áp má vào anh, vào chỗ vết thương của mảnh đạn đại bác. Môi cô không ngớt thì thầm những tiếng khó hiểu, nhưng Ivan hiểu hết. Anh cười sung sướng, bầu trời trên cao hình như cũng say sưa choáng váng, đất như một cái đĩa khổng lồ nằm nghiêng, nghiêng hẳn về một bên, tròng trành chỉ chực lật úp xuống, những cái đó thật dịu dàng, và đáng sợ nữa, nhưng đầy cồn cào.

Anh có cảm giác như thời gian ngừng lại, mọi nguy hiểm biến hết, sát ngay mặt anh vời vợi đôi mắt đen mở to của cô gái. Không còn gì lo lắng, không còn gì đau khổ, không còn hiểm họa, không còn gì, ngoài tiếng gọi mãnh liệt mà thầm lặng; Ivan có cảm giác như mình đang tới bên bờ vực thẳm, nó làm anh sợ hãi nhưng đồng thời cũng kéo anh xuống. Không có sức mạnh nào ngăn nổi tiếng gọi ấy, không biết gì khác để phải dừng lại, anh thấy cái miệng ướt, hàm răng rắn chắc của cô gái, anh kéo cô nằm xuống, thật im. Cái im lặng thật sâu xa, chỉ có tiếng suối sục sôi trong cảnh im lặng, hình như nó chảy vào chốn hư không vô tận. Anh muốn tan ra, biến khỏi vòng tay đang ôm anh, hòa vào cái vô tận của suối, dốc cạn lấy sức mạnh của đất, biến chúng thành sức mạnh của mình, một sức ôm trùm dịu dàng, âu yếm, đầy quảng dại.

Đất vẫn tròng trành, trời vẫn quay cuồng, qua hàng mi hé mở, anh nhìn thấy sát mặt mình, đôi gò má xinh tròn trặn, phủ một lớp lông tơ được ánh mặt trời soi óng ánh lên, và vành tai mỏng được chiếu sáng đỏ rực như một đóa hồng rực rỡ. Anh ghé vào thùy tai, thấy vết đeo vòng cũ, anh chạm khẽ vào. Giulia buồn, kêu khẽ một tiếng. Anh đưa môi từ vành tai xuống xương bả vai tới cánh tay mảnh dẻ và dẻo dang của cô gái.

Một tiếng gì xa lạ có lẽ được thức dậy do tiếng kêu sợ hãi của cô, quấy rối trong lòng Ivan: cô đang ngập ngừng, phản đối, sợ hãi điều gì. Nhưng Ivan nhất định không chịu nghe, anh siết chặt cô đến ngạt, anh không cần biết gì trong lúc này, suối của núi non ầm ầm sôi sục trong lòng anh, đất cũng kêu o o, và một sự ham muốn khẩn thiết, cuồng nhiệt trong người anh dội lên hừng hực.

Đất ngậm hết cái tinh lực vô tận, trào vào người anh một sức mạnh vô địch. Anh cẩn trọng ôm lấy cô gái: trời đất đổi chỗ cho nhau. Chẳng có gì quan trọng trong lúc này: cô đang ở trong tay anh. Người con gái huyền diệu, lạ lùng tan biến trong cái rực rỡ, lộng lẫy của đồng hoa đỏ chói; nhỏ bé, yếu đuối thế thôi, nhưng cô đã chinh phục tất cả xung quanh: cả trái đất, cả anh và cả chính bản thân mình.

Tiếng thác sục sôi ầm ầm, dữ dội và cùng chung quanh họ, và từ trong lòng đất như có tiếng gọi thúc giục anh dấn mình vào những vùng bị ẩn chưa hề thám hiểm. Giulia thầm thì gì trong tại anh, đôi môi cô hé mở, những tiếng nói vừa cất lên lại bặt đi, những tiếng xa lạ và gần gũi, lúc này anh đều hiểu hết.

Nhưng lời nói có còn giá trị gì nữa? Khắp chung quanh họ đều yên lặng, từ trong lòng đất đến đỉnh núi, tất cả các dòng thác của thế gian đang cầu nguyện cho cái huyền bí vô cùng của cuộc đời.

21

ANH tỉnh dậy, lơ mơ sợ hãi như vừa để mất đi một cái gì vô cùng sung sướng. Anh ngẩng mặt, nhìn thấy Giulia và mỉm cười vì đã lo sợ vô lý: Chẳng mất gì cả, điều đó không giống như trong giấc mơ mà anh đã nghĩ. Lần đầu tiên trong bao năm nay, thực tế dễ chịu hơn giấc mơ nhiều.

Giulia vẫn đang nằm ngủ trên đám cỏ, đầu gối lên cánh tay. Nhưng tiếng thở của cô không giống tiếng thở của người đang ngủ: khi thì ngừng lại như lắng nghe, khi thì thở dài, có lúc lại hổn hển. Đôi môi cô mấp máy hé mở. Mới đầu anh cho rằng cô thì thầm cầu gì, nhưng không phải, môi cô chỉ phản ánh những điều đang diễn ra trong giấc mộng và cô khẽ giật mình, run rẩy cả đôi má, đến hàng lông mày. Rõ ràng xúc cảm của cô rất dễ chịu và cô đang gặp điều gì rất tốt đẹp vì thỉnh thoảng môi cô lại hé nở nụ cười dịu dàng.

Họ ở lại lâu trên đồng cỏ, mặt trời đã rời bầu trời, nấp sau những ngọn núi sẫm, chìm ngập trong ánh sáng lờ mờ dần tối, cánh đồng cỏ bị xóa mất vẻ rực rỡ ban ngày, lúc này tỏ ra nghèo nàn, gần như chẳng nhìn thấy gì nữa. Xa xa, những dải sương mù dày đặc bao phủ khắp thung lũng, những đám sương mù trắng trắng bao quanh những đỉnh núi xanh. Rừng dưới chân núi Uốc biến mất và một nửa ngọn núi như chìm ngập trong biển sương mù xam xám. Chỉ có những đỉnh núi cao nhất còn lấp lánh sáng, do ánh phản chiếu của mặt trời đã khuất. Đó là ánh sáng cuối cùng bắt lại cái ngày bất ngờ và lạ lùng này. Tít trên nền trời mờ mờ, một ngôi sao lẻ loi đang lấp lánh.

Anh ngoảnh lại nhìn Giulia, phải đánh thức cô dậy để đi, nhưng cô vẫn ngủ ngon lành, có vẻ như yếu đuối và không được che chở, khiến anh không dám phá giấc ngủ của cô. Anh chăm chú nhìn vào nét mặt hoạt động trong giấc ngủ của cô như thể được nhìn thấy lần đầu tiên. Sau những điều xảy ra giữa họ, mỗi nụ cười, mỗi nét nhăn của cô gái đều trở nên có ý nghĩa đặc biệt. Anh muốn được ngắm nhìn mãi, để đi sâu vào tâm hồn con người đã trở nên rất thân thiết với mình. Anh đã tìm thấy ở cô những điều rất bất ngờ: sự trong trắng, niềm vui và cái hạnh phúc đầu tiên mà cô hiến dâng cho anh, khiến anh ngạt thở. Thực ra cơn choáng váng của anh chưa phải được lâu, nhưng cái cảm giác hạnh phúc lại càng mãnh liệt hơn, anh nhìn cô không chớp mắt như nhìn vào sự vật huyền bí khó hiểu. Con người bé nhỏ, kỳ diệu này, mà anh tìm ra quá muộn, sao lại làm anh mê hồn đến thế.

Cô vẫn ngủ trong lòng đất rộng rãi; cánh mũi nhẹ nhõm của cô khi phập phồng, một con bọ chậm chạp bò lên cánh tay áo cô, leo lên tới nếp áo kẻ sọc trên vai, nó xòe cánh định bay, nhưng không bay lại tiếp lục bò nữa, Ivan thận trọng búng nó đi rồi sửa lại ngay ngắn sợi dây đeo thánh giá trên cổ cô gái. Cô vẫn không thức dậy, chỉ khẽ thở dài lúc đó anh kéo vạt áo xuống cho cô khỏi hở lưng và anh mỉm cười. Có ai ngờ được rằng mới chỉ hai ngày, cô đã trở thành một người làm anh say mê mà chưa một người đồng hương nào của anh làm nổi, nhất là trong một dịp không thuận lợi như thế này ? Có thể nào anh biết được trong lần đi trốn thứ ba này, kề bên cái chết anh lại gặp mối tình đầu? Biết bao rắc rối lộn xộn trên đời này! Điều đó có thể đã không có được, thế mà nó đã xảy ra, chỉ cách cái chết vài ba bước, với một cô gái xa lạ ở đất nước khác, từ phía thế giới khác, một người anh chưa gặp gỡ bao giờ, nhưng đột nhiên trở nên thật sự thân thiết, quan trọng hơn tất cả mọi người.

Tuy vậy họ phải tiếp tục lên đường. Lúc này không phải là lúc ngủ, anh nghĩ là phải đánh thức Giulia dậy, nhưng bản thân anh lại nằm ngay xuống cạnh cô, thận trọng để khỏi phá giấc ngủ của cô. Hiểu rõ tính mẫn cảm của cô gái, anh vạch những cành hoa mào gà sát bên đầu cô, đuôi con bướm trắng đang muốn đậu trên tóc cô. Thôi cứ để cho cô ngủ thêm một tí nữa, Ivan nghĩ thế và nằm lại cho thoải mái hơn. Lát nữa thôi sẽ phải đi xuống thung lũng...

Sương mù bao phủ trên những trái núi, ngọn núi Uớc mờ dần trong trời êm ả. Bóng tối xanh nhạt bò dần lên cao mãi trên những sườn núi hiểm trở, vẫn còn chút ánh hồng trên các khe trống giữa các ngọn núi. Chẳng mấy lúc chúng mờ tối hẳn, lập tức các ngọn núi như thấp hẳn xuống và trở nên buồn tẻ; hoàng hôn xám xám bao phủ dãy núi. Một ngôi sao đầu tiên mọc trên nền trời còn mờ sáng tuy vậy Ivan không nhìn thấy.

Giulia đã làm anh tỉnh dậy. Có lẽ tại cô trằn trọc trở mình vì lạnh, cô xích mãi vào người anh; tuy đang ngủ, Ivan cũng hiểu ngay và tỉnh dậy. Cô ôm lấy cổ anh, thì thầm mấy lời lạ lùng mà giờ đây anh hiểu rõ. Anh ôm lấy cô và môi họ lại chạm vào nhau.

Trời tối đen. Không khí lạnh. Những ngọn núi gần nhất nổi lên như những bướu đen, che kín một phần bầu trời, lác đác những vì sao sáng; gió lặng hẳn, cả những cây hoa mào gà cũng không rào rào nữa, chỉ có tiếng thác không ngừng, nó vẫn ầm ầm chảy đều đều. Ban đêm tất cả cây cỏ trên đồng cỏ đều bốc hương thơm ngào ngạt, đầy kích thích. Đất, núi và trời nằm yên trong bóng tối, Ivan nhỏm dậy, cúi xuống người cô gái và anh nhìn mãi vào mặt cô hình như khác ban ngày. Đôi mắt đẹp hơn, kín đáo, cảm động. Con ngươi đen lóng lánh trong đôi mắt, khi mở to thấy rõ mấy ngôi sao lấp lánh. Bóng tối lờ mờ chiến trên mặt cỏ, bàn tay không kém vẻ âu yếm của cô đang không ngừng vuốt ve vai, cổ và gáy Ivan.

– Giulia! – Anh ghì chặt cô, gọi dịu dàng.

Cô đáp lại ngoan ngoãn, âu yếm và đầy tận tụy:

– Gì, Ivanio?

– Em không có ác cảm với anh à?

– Không, Juanio.

– Nếu anh bỏ em ?

– Không, annico. Ivan không bỏ em. Ivan là một Russo. Một Russo tốt, anh thân yêu.

Cô ghì lấy anh với sức mạnh không ngờ và cười dịu dàng.

– Ivanio, marito! (⁹⁵).

Rất sung sướng và tự hào, anh hỏi:

– Em có hài lòng không? Em không ân hận chứ?

Cô ngước hàng mi mảnh như tơ, mấy ngôi sao trong mắt cô lóe sáng.

– Ivan là một marito tốt. Rồi chúng ta sẽ có một figlio... Tiếng ấy trong tiếng Nga gọi là gì anh nhỉ?

– Một đứa trẻ.

– Không phải đứa trẻ. Thế này cơ mà: một Russo con.

– A, con trai!— Anh hiểu và hơi ngạc nhiên.

– Vâng, con trai! Một thằng bé dễ thương.

– Phải, nó sẽ là Ivan. — Anh tán thành và nhìn qua đầu cô về phía dãy núi đen rồi thở dài. Họ im lặng một lúc mỗi người mải mê theo đuổi ý nghĩ riêng của mình. Và chung quanh họ chỉ có những ngọn núi, những vì sao. Không có tiếng động nào ngoài tiếng thác nước sùng sục nhịp nhàng nhưng nó không phá rối sự im lặng. Ivan thấy như có ba người trong núi cả thảy: hai người là họ và dòng thác. Tuy vậy những lời vừa rồi của cô gái đã xua tan nụ cười trên mặt Ivan, nó nhẹ nhàng biến mất, anh thấy những khó khăn nghiêm trọng, và nhớ ra những rắc rối trong quan hệ của họ, chứ chẳng phải chỉ đơn giản như thế. Trái lại. Giulia lại sung sướng ngước lên nhìn và ôm lấy anh.

– Ivanio! Ivanio! Như thế rất tốt. Như thế rất tốt:

– Figlio. Một đứa con trai, một thằng bé.

Rồi cô buông tay, nhìn xuống đất, những ngôi sao trong hàng mi biến mất, mặt cô trở thành xám trong bóng tối đen, đôi mắt kém sáng. Sự lo âu đã thay thế cơn xúc động ngắn ngủi.

— Ivan, chúng ta sẽ sống ở đâu ? – Cô suy nghĩ một tí - Không ở Rôm được. Ở Rôm bố em sẽ rất bose, ở Triettơ nhé ...

— Nghĩ trước đến chuyện ấy làm gì! - Anh nói.

— Ồ! – Cô bỗng reo – Giulia nghĩ ra rồi. Chúng ta sẽ sống ở Biêlorutxi. Làng Têrêchki, gần hai hồ nước... có phải không ?

— Có thể, sao lại không nhỉ ?...

Bỗng cô nhớ ra điều gì đã làm cô bận tâm. Têrêchki có nông trang tập thể không ?

— Có Giulia ạ! Tại sao?

— Ivanio, ở nông trang thì khổ phải không ?

— Sao lại khổ? Sẽ không thể còn khổ nữa!

Anh vò mớ tóc dày và bù xù của cô gái, nhưng cô chúi đầu xuống, vuốt lại tóc.

— Giulia sẽ để cho nó dài. Tóc dài thì đẹp có phải không?

— Ừ, — anh công nhận–Sẽ rất đẹp.

Cô im lặng một lúc, rồi lại trở lại câu chuyện vừa rồi.

— Ivanio sẽ lavorare ferma, lập trại trồng trọt. Còn Giulia sẽ... thế nào nhỉ? Trông nom trại. Chúng ta sẽ trồng rất nhiều hoa mào gà như trên đồng cỏ này !

— Ừ ừ — Ivan chịu chuyện, có vẻ suy nghĩ. Chân anh bắt đầu khó chịu, có lẽ phải tháo băng nhưng anh sợ mếch lòng cô gái. Anh chỉ duỗi chân trên cỏ cho thoải mái hơn và vẫn lơ đãng nghe chuyện của cô.

— Chúng ta sẽ có nhiều fortuna (⁹⁶). Em thích thế. Người ta cần phải có fortuna... Có phải không Ivanio ?

— Ừ, ừ...

Nhưng Giulia đã buồn ngủ, giọng cô líu ríu, đầu óc có lộn xộn, chẳng mấy chốc rồi im. Anh nhẹ nhàng vuốt vai cô và nghĩ: phải để cho cô ta nghỉ, ngủ cho thoải mái, chẳng mấy lúc sẽ hết đêm, có thể là đêm hạnh phúc đầu tiên và cũng là đêm cuối cùng của họ. Ngày mai sẽ lại đi. Biết đâu, ngày mai sẽ thay đổi?

Anh nhìn mãi lên bầu trời; chỉ còn mình anh với vũ trụ, với hàng trăm vì sao sáng từ lâu hoặc vừa mới xuất hiện với dải Ngân hà vắt ngang nền trời – cái lo lắng mỗi lúc thêm bóp nghẹt tình cảm hạnh phúc trong lòng anh.

Trong những năm chiến tranh, anh đã hoàn toàn không cần đến cái nhu cầu tự nhiên của con người về hạnh phúc. Có thể nào nghĩ đến chuyện tìm hạnh phúc trong khi cố tránh cho khỏi bị tiêu diệt ? Tất nhiên thời gian tới đây, loài người sẽ trừ khử hết bọn phát xít, lúc ấy con người sẽ có niềm vui lớn trong tình bác ái, có tình yêu tự do, không giới hạn, không ai ngăn cấm, nhưng chưa chắc Giulia và anh được trông thấy ngày ấy. Trong khi cô lại đang hạnh phúc và sung sướng. Cô đã đi quá xa trong giấc mộng của cô, không nhìn xem có gì chờ đợi trên đường đi Triettơ. Sau khi thoát khỏi trại giam và được hưởng tình yêu trong vương quốc tuyệt trần của các loài hoa, cô đã cho rằng những gì khủng khiếp đều ở lại đằng sau. Giá điều đó có thể thành sự thật! Nhưng còn anh phải suy nghĩ để dự tính rất nhiều trở ngại mà họ sẽ gặp: những con đường náo nhiệt trong các thung lũng. Các đồn bốt và chó săn!... Lại còn một khó khăn lớn nhất là ngọn núi tuyết sùng sững kia, khó lòng mà vượt nổi? Họ làm sao vượt qua được trong khi không có quần áo, giày và lại đói khát?

Chỉ những trở ngại đó cũng đủ để anh phải gay cấn đương đầu trong những ngày tới và chẳng nghĩ được đến chuyện gì khác. Rồi sau đó ? Anh cũng không muốn nghĩ đến những gì tiếp nữa trong trường hợp họ vượt qua đây được thuận lợi. Không, quả thực họ đã gặp gỡ và yêu nhau không đúng lúc!

Nhưng sao nhỉ! Tại sao họ lại không có chút hy vọng nào vào hạnh phúc, cái hạnh phúc phải đi tìm kiếm cùng trời cuối đất, cái hạnh phúc họ phải cầu mong suốt đời? Thực vậy, sao có lại không thể trở về làng Têrêchki êm đềm bên bờ hai hồ nước xanh. Cô muốn thế, còn anh, có lẽ anh yêu cô hơn bất kỳ cô gái nào trên thế gian này. Mà cô, cô cũng sẽ là người vợ tốt nhất của anh.

Thật là tuyệt khi trở về làng cùng với cô gái hay cười và có đôi mắt đen đến như thế này! Người làng liệu có thể không thích cô hoặc cô có thể không yêu họ được chăng ? Chẳng hề gì khi họ không được học nhiều lắm và cũng chưa đầy đủ kiến thức lắm, nhưng họ đều là những người tốt, thẳng thắn, biết thương yêu nhau khi khổ sở, và rộng rãi khi sung sướng.

Anh thấy không thể sống xa cô. Anh sẽ sống cùng có chừng nào anh còn sống và cả sau khi chết. Anh không sợ chết, anh còn đủ khả năng chiến đấu. Các lý do chủ yếu trong lúc này là anh phải chiến đấu cho cả hai người. Chỉ cần chúng động đến cô ta của anh mà xem! Thế mà cô đang ngủ ngon lành bên anh, bên khẩu súng. Anh đứng lên nhìn quanh rồi lại ngồi xuống bên cô, anh buồn rầu tức bực có lẽ do quá đói và nhất là vì cái chân đau. Ivan nới ra một chút, sờ nắn chân, nó nóng rực lên, anh rùng mình. Anh buộc phải đặt chân xuống cỏ, lấy cái áo kẻ sọc đáng ghét đắp lên, nhưng nó chỉ âm ấm được một chút. Một lúc lâu, anh lại xem lại. Ivan nghĩ; còn thiếu điều này nữa, là nếu ta ốm, lúc đó cả hai sẽ ra sao? Không, không thể ốm như thế được! Rồi anh tìm cách tự an ủi! — Đừng nản! Bất kỳ giá nào cũng không được nản!

Nhưng có điều gì đã thay đổi trong người anh. Anh cảm thấy thế và cái lo lắng mỗi lúc thêm ngấm vào người anh, như nước ngấm vào con thuyền thủng. May sao là Giulia không lo nghĩ gì, cô vẫn đang ngủ ngon lành trong đám hoa. Anh ngồi cạnh cô, thủ đôi chân xuống dưới áo vét da đã lấy để đắp cho cô gái, và quan sát bóng tối. Chẳng mấy lúc anh bắt đầu thấy buồn ngủ và mỏi mệt hết sức. Nhưng cô vẫn đang ngủ một cách tin tưởng, và Ivan muốn được trông cho cô ngủ.

Đến gần sáng, anh không thể chịu được nữa, gục mặt xuống đầu gối, ngủ thiếp đi không biết gì nữa.

22

CÁI lo lắng đang dịu đi trong giấc ngủ thì đột nhiên lại bùng lên. Ivan tỉnh dậy ngay khi nghe thấy một tiếng gọi ở gần tuy khó hiểu:

— Wo bist du, Russe? Sie geben dir Brot! Sie geben viel Brot. (⁹⁷)

Trời mỗi lúc một thêm sáng rõ hơn, tuy mặt trời vẫn chưa mọc. Mọi vật chung quanh đều xám ngắt và khó chịu. Một đám mây phủ trên đồng cỏ và vẫn chưa trông thấy rõ những ngọn núi. Những đám sương mù leo lên sườn núi và bám vào đám hoa mào gà còn nặng sương sớm. Ivan giật tấm áo vét da ở chân cô gái và cô nhỏm dậy sợ hãi thốt ra mấy câu, còn anh cũng quỳ lên, chăm chú nhìn về phía có tiếng gọi. Ivan nhận ra ngay tiếng thằng điên, nhưng hình như không phải chỉ có một mình nó: Thực ra, chưa thể xác định đư ngay điều gì đang xảy ra, tuy một tiếng quát tháo dỡ dội vang lên qua dám strong mù.

— Halt's Maul (⁹⁸)! — Tiếp theo là câu chửi thường nghe thấy của bọn Đức.

Giulia đã hiểu và chạy về phía Ivan. Xỏ tay vào áo vét, cô vội nhìn xuống đám sương mù xam xám ở phía dưới, nơi cô tưởng có thể nhìn thấy bóng người. Nhưng Ivan nắm lấy tay cô rồi khom người chạy về phía con suối. Tay kia anh vớ lấy áo, đôi dép còn nằm trong đám hoa mào gà.

Họ im lặng chạy theo con suối và chạy lên cao mãi.

Ivan không rời tay khỏi Giulia; cô gái còn ngoái lại nhìn rồi mới chạy theo anh. Anh tìm một chỗ để vượt qua con suối sang nấp ở núi đá bên kia, nơi có bụi sơn lựu rậm rạp. Nhưng suối chảy theo sườn núi, mạnh đến nỗi chỉ có kẻ nào muốn tự tử mới dám nhảy xuống.

«Cũng may còn có đám mây! Cũng may còn có đám mây!». Ý nghĩ ấy an ủi đầu óc rối bời của anh. Đám sương mù lại che kín họ ngay. «Thằng điên đáng nguyền rủa này, tại sao ta lại không giết nó? Đồ súc sinh, chúng cùng một bọn!». Ivan đau đớn nghĩ và kéo bừa Giulia lên cao mãi. Họ đã vượt qua khúc cong của con suối, trèo lên bờ dốc và đang đứng trên một chỗ trống trải. Dòng suối chảy trên đá với sức mạnh khủng khiếp, anh đành chịu không dám sang phía bên kia. Trước khi rời khỏi cánh đồng cỏ đầy sương. Ivan thở dốc, quỳ xuống nhìn lại phía sau. Trước mặt họ, sương mù đã quang, đã có thể nhìn thấy những hòn đá trong đám hoa cỏ, chỗ nhô cao nằm trơ trọi, nơi hôm qua anh đã dừng chờ Giulia; chính ở đó xuất hiện nhiều tên lính Hitle. Chúng chạy tán loạn theo một đường rộng, chúng tiến đến chỗ Ivan và Giulia đã ngủ đêm qua.

Ivan nhìn Giulia: bộ mặt ngái ngủ của cô phản ánh nỗi sợ hãi và hết sức mệt mỏi. Miễn là cô ta đừng nản! Miễn là cô ta đừng nản». Anh hăng hái nghĩ thế. Chỉ có đôi chân của họ mới có thể cứu họ trong lúc này, vì thế sau khi thở để lấy lại hơi một chút, anh lại nắm lấy tay cô. Cô cố chạy hết sức nhưng chẳng xa được bao nhiêu.

Hết cả hơi, họ mới tới được khu vực phía trên cánh đồng cỏ, chân họ ướt sương đến đầu gối. Nhưng mỗi lúc chân phải Ivan thêm lặc lè, nó nặng nề lạ hùng, như thể không phải là chân của anh nữa, mới đầu anh cho rằng nó bị tê trong khi ngủ. Nhưng nó không hết tế mà còn sưng phồng lên khiến anh đau đớn. Giulia nhận ra ngay và cô sợ hãi, kéo tay Ivan.

— Ivan, cái chân phải không?

Anh lê chân trên cỏ, cố cất bước nhưng không nổi. Ngoái lại nhìn phía sau, rồi Giulia ngồi thụp xuống, túm lấy ông quần anh định xem vết thương.

— Cần băng lại phải không ? Em sẽ băng lại một tí nhé ?

Ivan cương quyết gạt đi:

— Không cần băng. Chúng ta hãy chạy nhanh lên. Nó đau lắm không? – Cô hỏi và băn khoăn nhìn anh, đôi mắt mở to lo lắng. Mệt mỏi, trống ngực anh đập mạnh dưới lần áo kẻ sọc, đôi lông mày nhướng lên, run run vì nóng nảy: — Không!

Nhịn đau, anh khập khiễng cố đi nhanh, tay Giulia chạm vào tay anh, nhưng anh không nắm, cô cứ chạy và vẫn luôn luôn quay lại nhìn.

– Ivanio, chúng ta có sống được không ? Thật đấy, chúng ta có sống được không ? —Cô tuyệt vọng hỏi khiến anh đau lòng.

Ivan nhìn cô, không biết trả lời ra sao và thấy mắt cô chứa đựng biết bao cầu khẩn và hy vọng, anh vội an ủi cô:

— Chắc chắn chúng ta sẽ sống chứ. Chỉ cần em chạy nhanh...

— Ivanio, em chạy nhanh, nhanh. Em chạy nhanh..

— Được, được...

Họ đã tới phía trên cánh đồng cỏ; chính ở trong đám đá đã là đầu con đường nhỏ họ đi đêm hôm kia, họ có thể ẩn nấp trong núi đá. Những đám mây đã bay qua cánh đồng cỏ, sương mù tan, trời sáng hơn, nhìn thấy rõ những đảm hoa mào gà đỏ, những tảng đá trong những mảng sáng và những mảng ấy mỗi lúc một rộng dần thêm. «Bọn quỷ, liệu chúng có để chúng ta thoát không ? Liệu chúng có trông thấy chúng ta không ? Không, chúng chưa thể trông thấy được ! ». Ivan tìm cách tự an ủi và vẫn leo lên cao hơn. Theo kinh nghiệm thực tế của các cuộc đi trốn, anh thấy tình thế của họ đã khó khăn mà đã để bị lộ thì khó lòng bọn Đức để họ thoát.

Vẫn chưa trông thấy con đường nhỏ và họ vẫn không ngừng chạy trên sườn đồi đầy cỏ. May sao đường lên lại không dốc lắm, chỉ có những bụi sơn lưu đâm vào chân, cản bước chạy của họ. Thực ra lên cao hơn một chút nữa đã đến rừng tùng bách nhỏ, um tùm, nơi họ có thể ẩn nấp. Giulia không ở đằng sau nữa, anh đã lầm khi lo lắng cho cô. Tuy đôi chân đi đất của cô bị rớm máu, cô vẫn chạy vượt lên trước anh một chút và khi cô nhìn anh, anh đọc được cái quyết tâm trên mặt cô muốn thoát khỏi nguy hiểm, cái quyết tâm mà anh chưa bao giờ thấy ở cô từ khi họ trốn khỏi trại. Giờ đây, bao mệt mỏi, gai góc, đá cuội, đá tảng, cũng không cản nổi bước chân cô nữa. Cô vật lộn để sống, lồng lộn như con sư tử.

— Ivanio ! Nhanh lên, nhanh lên...

Bây giờ đến lượt cô thúc giục anh! Ivan nghiến răng: anh thấy đau quá. Chân anh nặng như chì, đầu gối sưng phồng, anh vội kéo ống quần lên và phải hạ xuống ngay: đầu gối đã sưng to như cái cột nhà và tím ngắt. Rủi thật! Sao lại có thể nhiễm trùng nhanh đến thế?».

Thêm một rủi ro nữa trong lúc ấy là đám mây mù cuối cùng cũng biến mất, để lộ khu vực cánh đồng cỏ, nơi những bông hoa mào gà sáng rực rỡ. Lập tức, xuất hiện hết tên Đức nọ đến tên Đức kia. Tám đứa cả thảy, chúng chạy lung tung qua cánh đồng cỏ, giẫm lên đám hoa và xem xét cẩn thận các sườn núi.

Thế này thì chẳng cần ăn nấp nữa rồi...

Ivan vứt áo xuống đất và ngồi xuống, Giulia bối rối và thất vọng, dừng lại bên anh, mệt mỏi, họ không thể thốt ra được lời nào trong lúc này và họ im lặng nhìn những kẻ đang đuổi theo. Bỗng chúng bắt đầu hò hét, có đứa đang giơ tay chỉ chỏ phía những người chạy trốn, một đứa khác ra lệnh inh ỏi. Trong hàng, một thằng mặc quần áo kẻ sọc đang lê bước, hình như tay nó bị trói quặt ra sau lưng và khi nó dừng lại, hai thằng lính đẩy nó về phía trước. Chính là thằng điên.

Bọn Đức nhốn nháo xông lên cùng những tiếng gào thét.

— Này!—Ivan nói. Cần nhất là em không được sợ. Không được sợ! Cứ để chúng đến!

Để áo khỏi làm vướng víu, anh khoác lên lưng và xỏ tay vào rồi rút khẩu súng ở trong túi ra. Giulia bàng hoàng trong nỗi buồn lặng lẽ, lông mày cô nhíu vào nhau, cái vẻ cả quyết ngoan cường hiện trên trán cô. Anh nhìn cô gái, tưởng tượng thấy nỗi sợ hãi trong đôi mắt có nhưng cô đang thở để lấy lại sức, và không hề còn cái vẻ bối rối trong đôi mắt đen mở to nữa, chỉ có nỗi buồn không thể tả của kẻ cầm chắc cái chết!

— Ta lên nữa nào! Cứ để cho chúng chạy theo, cho chúng đổ mồ hôi ra.

— Chúng nó có schiessen (⁹⁹) không ? – Giulia ngạc nhiên hỏi như vừa chợt hiểu điều gì đang đe dọa họ. Bắn thì xa quá. Cứ để chúng bắn, nếu chúng thừa đạn.

Thật vậy, bọn Đức không bắn trong lúc này, chúng chí hô “Halt” (¹⁰⁰) nhưng những người đi trốn leo lên nhanh hơn và cao mãi về phía rừng. Dẹp bỏ những sợ hãi ban đầu, Giulia trở nên tháo vát, nhanh nhẹn, chăm chú, hình như cô đã sẵn sàng cả.

— Cứ để chúng bắn! Em không sợ, cử để chúng bắn! — Cô gái nói.

Không ngừng nhìn lại phía sau, cô gái chạy gần Ivan và nắm lấy tay anh. Anh nắm lại những ngón tay bé nhỏ, lạnh giá và giữ trong tay mình.

— Ivanio!Chúng ta sẽ không trở lại trại phải không?Nhất định thế. Chỉ có đừng sợ.

— Em không sợ. Anh không sợ thì em không sợ!

Anh không hề sợ. Anh đã chịu đựng rất nhiều trong chiến tranh, bây giờ còn biết sợ là gì. Từ khi biết bọn Đức phát hiện ra họ, anh có vẻ không lo lắng nữa. Không còn dùng mẹo được thì phải dùng sức. Hơn nữa Giulia vẫn còn ở bên anh. Từ lúc này bắt đầu một cuộc chiến đấu đặc biệt mà kẻ thắng là người tỏ ra khéo léo, nhanh nhẹn và bắn giỏi hơn. Anh phải chạy và tiết kiệm sức, không để cho bọn Đức đến gần tầm đạn, cố lên được cao, chỗ có đám mây từ đêm vẫn nằm yên trên định núi và thử vượt lên trước những kẻ quấy rầy. Đó là con đường độc nhất để thoát khỏi nguy hiểm.

23

CUỐI cùng họ tới được rừng tùng bách, nhưng họ không ẩn nấp, điều đó chẳng đáng bận tâm nữa. Trượt trên sỏi và cát, họ bám vào những cành gai góc, Giulia tới bờ dốc trước và dừng lại; Ivan cố nhấc cái chân đau lên theo. Chỗ đó vừa cao lại vừa dốc đứng nhất, Ivan không biết leo lên thế nào, chân anh đau đớn nhức nhối. Vì thế cô gái chống đầu gối, chìa cánh tay gầy yếu cho anh. Anh nhìn những đường gân xanh trên cổ tay cô rồi cố leo lên một mình. Có thể nào cô kéo nổi anh lên ? Nhưng Giulia hấp tấp nói, lẫn lộn một cách lạ lùng những tiếng Ý, tiếng Đức và tiếng Nga, cô nắm lấy tay anh để giúp anh, cuối cùng cái thân thể nặng nề của anh cũng lên được bờ dốc.

— Nhanh lên, Ivanio, nhanh lên ! Bọn SS! — Cô sợ hãi nhắc đi nhắc lại.

Thật vậy, bọn Đức đang tiến lên, những thằng nhanh nhẹn nhất đã vượt qua cánh đồng cỏ và leo lên đường dốc cheo leo. Những đứa khác đang chạy theo. Thắng điên bị thằng lính đẩy đi sau cùng. Nó đi lảo đảo, tay bị trói quặt ra sau lưng. Thằng Đức chạy trước nhìn thấy những người chạy trốn sắp vào tới rừng, nó bắn. Tiếng súng dội tới tận những khe núi xa xa. Ivan ngoái lại nhìn, bọn Đức hãy còn xa ; anh bắt đầu chạy, suýt đụng phải Giulia nằm trên sườn dốc.

— Em làm sao thế

— Không, không sao ! — Cô nói, mắt cô ánh lên một tia linh lợi và cô nhỏm dậy. Mặt có có vẻ giận dữ và tai quái: Đồ SS để tiện! – Cô căm thù hét to bằng tiếng Đức.

—Verfluchter ! Schwein !

– Thôi mặc xác chúng nó!– Anh nói— Em phải tiết kiệm sức, hơn nữa chọc tức quân vô lại này cũng chẳng ích gì.

Nhưng Giulia không muốn chết đơn giản: cơn tức giận, những kỷ niệm cay đắng trong quá khử mạnh hơn lý lẽ tỉnh táo.

— Hitler kaput! Hitler cretino! Schiessen! Schies- sen! (¹⁰¹).

Bọn Đức bắn nhiều loạt đạn nữa nhưng những người chạy trốn ở cao hơn chúng nhiều và trong địa thế này (Ivan biết rõ) cứ theo phép bắn, súng tiểu liên hầu như không thể bắn trúng đích. Giulia cũng hiểu điều đó; không còn tiếng đạn réo quanh người họ, điều đó cũng làm cho cô vui một cách hão huyền.

— Này, schiessen! Schiessen! Fascisto! Brigandi !(¹⁰²).

Do chạy và phẫn nộ, má Giulia đỏ bừng, ánh căm thù hẳn lên trong đôi mắt cô, mái tóc dày bay tung trước gió. Những lời chửi rủa đã cạn, cô nhặt một hòn đá, vụng về giơ tay ném, nó lăn mãi xuống phía dưới.

Ivan leo lên trước. Anh trèo trong rừng cây với biết bao vất vả, đường lên mỗi lúc một thêm dốc đứng. Quỷ tha ma bắt cái bụi rậm này đi, giá nó ở dưới thấp hơn, họ đã có thể ẩn nấp vào đây, nhưng bây giờ nó chỉ là một chướng ngại, nó đâm vào người, móc vào quần áo họ. Còn đi xuyên qua bụi rậm này thì thực khủng khiếp chứ không như anh tưởng: những cành cây đầy nhựa, cũng như dây thép, bện xoắn vào nhau. Vì thế Ivan đưa cặp mắt lo lắng nhìn lên cao, để tìm đường đi tốt hơn, nhưng không có. Xa hơn, có một đường dốc khác, nó sụt lở rất nhiều, anh biết là không thể leo lên đấy được...

Trong khi ấy, Giulia không hay biết điều đó; mắc chửi mấy bọn Đức, cô trì lại phía sau một tí,bây giờ mới lật đật chạy theo. Hết cả hơi, anh ngồi duỗi cái chân đau lên đống đá.

— Ivanio, lại cái chân phải không? — Cô sợ hãi, khẽ kêu. Anh không đáp. – Cho em xem !

Không nói gì, anh đứng lên và lại nhìn lên cao, cô nghi ngờ và cũng nhìn theo, nhận ra bức thành chắn, sụt lở.

— Ivanio !

— Được, ta cứ đi !

— Ivanio!

Mặt cô gái run lên rất đau đớn, cô ngoảnh lại: bọn Đức đang leo nhanh theo dấu chân họ.

— Ivania, chúng ta sẽ chết! Không còn Têrêchki nữa! Thế là hết!

— Chạy nhanh! Nhanh! — Ivan nghiêm khắc gọi cả. Không còn cách nào khác để vào rừng. Và anh mắm môi nhảy vào bụi rậm không thể vào nổi này, đến dã thú cũng phải kinh sợ. Tức thì hàng trăm gai nhọn đâm vào chân, nhưng anh không để ý, chỉ cần nó không đâm vào đầu gối; đau đớn và căng thẳng khiến vầng trán giá lạnh của anh toát mồ hôi. Không để ý gì đến gai góc và đá, anh bước bừa qua bụi rậm và đi vòng qua

bụi rậm.

— Ối, ối, ối! — Giulia đau đớn kêu khi chạy theo anh, cô vấp ngã luôn vì cành cây. Anh chẳng kịp an ủi và giục giã cô, chỉ thỉnh thoảng nhìn về phía bờ dốc, nơi chẳng mấy lúc sẽ xuất hiện bọn Đức.

Thực ra lúc này những người chạy trốn đã may mắn. Họ vượt khỏi bụi rậm đúng lúc thằng lính SS đầu tiên leo lên dốc. Đã nguy hiểm lắm vì khoảng cách chẳng đáng kể. Khi thằng Đức thò đầu lên, Ivan vội vàng ngắm để bắn.

Tiếng súng vang mãi vào trong núi.

Tất nhiên viên đạn không trúng đích vì còn khá xa, nhưng bọn Đức cũng vội nấp xuống dưới bờ dốc ngay, một loại dài đạn tiểu liên nổ theo. Tằng Tằng Tằng... Tiếng đạn vang vào núi và vang xa hơn nữa. Khi tiếng súng im, những người chạy trốn lao về phía trước. Viên đạn bất ngờ đã làm bọn Đức sợ hãi vì một lúc lâu không đứa nào dám thò lên bờ dốc. Rồi bỗng áo kẻ sọc xuất hiện, mà Giulia trông thấy trước.

— Ivanio, Heftling!

Thằng điên khuỳnh chân, lặc lè leo lên bờ dốc và kêu bằng cái giọng rè rè, ghê tởm:

— Russe! Russe! Halt! Warum gehst Du weg? Sie wollen Brot geben! (¹⁰³).

— Zuruck! (¹⁰⁴) - Ivan hét.

Thằng diễn sợ hãi, chúi xuống rồi lùi lại. Có tiếng bọn Đức chửi nó và ngay sau đó bọn Đức đồng loạt leo lên bờ dốc.

Tình hình nguy ngập hơn. Họ đã bước được mấy bước vào bìa rừng, dẫn về phía đèo, nhưng tiểu liên của bọn Đức có thể bắn tới. Bằng bất kỳ giá nào cũng phải ghim chúng lại và cố đi tới quãng đèo đằng kia. Ivan quỳ xuống đất, đặt nòng súng vào một chẽ cây nằm xiên và bắn lần thứ hai; lần thứ ba. Rồi anh cúi xuống, đứng im trong bụi rậm hơi cao. Lúc đó, Giulia đến bên anh.

— Ivanio, non patron alles! Non alles. (¹⁰⁵)

Anh hiểu, nắm vai cô để cô yên tâm: anh còn hại viên đạn trong đó. Anh chờ tiêu liên của bọn Đức bắn lại, nhưng chúng im lặng, đến lượt chúng trải hình quạt, tiến vào bụi rậm. Lúc ấy anh mới đúng lên, hơi khom người, khập khễnh leo lên đèo, vây quanh sườn núi dốc đứng.

Về phía bọn Đức, thật sai lầm khi chúng chạy vào bụi rậm theo những người chạy trốn. Không những cây mâm xôi chỉ ngăn trở bước đi của chúng mà còn chắn không cho chúng nhìn thấy kẻ địch để bắn. Trong khi bọn SS còn mải tiến lên, Ivan và Giulia leo lên cao mãi. Chốc chốc họ lại nghe tiếng súng ở phía sau, họ chạy ra khỏi rừng, vội vã tới con đèo hẹp xoay dần về phía đường dốc khác. Từ đấy, Ivan đưa mắt nhìn khắp nơi: một bên, dưới những đám mày thấp, nổi lên những sườn núi nhiều đá và hiểm trở, phía trước mặt họ bắt đầu chạy xuống một thung lũng, có những quả đồi hơi cao. Đó đây những đám mây trắng như đàn cừu đang trôi trên những ngọn núi, cao hơn nữa, cả một màn mây che khuất những đỉnh núi tuyết.

Từ lúc họ bắt đầu leo xuống đèo, Giulia chắp tay trước ngực, quỳ xuống, miệng lầm bầm mấy câu rất nhanh.

— Em làm gì đấy ? Mau lên !

Cô không trả lời, còn lầm bầm mấy câu nữa, còn anh vẫn khập khễnh đi xuống rất vất vả. Cô vội đứng lên chạy theo kịp anh ngay.

— Santa Maria sẽ cứu giúp chúng ta. Em đã cầu nguyện rất nhiều...

Anh ngạc nhiên thực sự:

Ồ, thôi đi, ai có thể cứu giúp chúng ta ? Không biết đi đâu và cũng đã kiệt sức nên không thể leo cao lên nữa, họ vượt qua một sườn núi chênh chếch để đi xuống thung lũng. Đường dốc và đèo đã che khuất bọn Đức. Chạy xuống thì dễ hơn nhiều, người lao về phía trước mà đầu gối vẫn trĩu xuống. Thực ra Ivan vẫn khập khiễng bước xuống. Giulia xuống trước anh, nhưng cô cũng chẳng cách xa lắm, và vẫn không ngừng nhìn lại đằng sau. Cái cảnh khuất khỏi tầm mắt của bọn Đức hình như làm cho cô gái phấn khởi vô cùng. Cô có vẻ hăng hái, quay lại phía Ivan, lắp bắp nói một cách sung sướng và hy vọng:

— Ivanio, chúng ta sẽ sống ! Sống! Sao em muốn sống đến thế! Hoan hô, Vita (¹⁰⁶).

«Chà, cô ta mừng quá sớm!» Ivan nghĩ. Anh vừa đi vừa ngoái lại nhìn về phía đèo, thằng Đức đầu tiên đang lúng túng ra khỏi đám đá, nó cao lớn, cái áo chẽn của nó mở khuy, trông thấy cả áo sơ mi trắng. Không nó không bắn vội, dù rằng không xa tầm súng và ở dưới thấp hơn nó nhiều. Nó đứng im nhìn một lát rồi cười vang và gọi mấy đứa khác, có lẽ cũng đang tiến đến sau. Nó cười mãi và hò hét ầm ĩ theo những người đi trốn. Rồi đáng nhẽ đuổi theo họ, nó lại ngồi xuống đã và bỏ mũ lưỡi trai ra.

Giulia lại gần anh và gọi:

— Ivanio, Ivano, nhìn kia ! Đó là thằng Đức tử tế! Nó để cho chúng ta chạy! Nhìn kìa!

Ivan không hiểu sao nó không bắn, không đuổi theo và sao lại để cho họ chạy, rồi anh cũng dừng lại. Một đứa khác đứng sang một bên và khua tiểu liên lên gọi:

— Schneller ! Schneller! Lauf schneller! (¹⁰⁷)

— Ivanio, chúng không đuổi chúng ta nữa !— Cô bỗng sung sướng, vừa chạy vừa lắp bắp. – Chúng ta sống rồi.

Ivan im lặng.

«Có chuyện gì? Chúng định giở trò gì? ». Thật ra những điều đó tỏ ra rất lạ. Nhưng Ivan tin rằng không phải vì lòng tốt mà bọn Đức ngừng đuổi theo, chắc chúng đang âm mưu gì tệ hại hơn.

Đúng như thế sao?

Ivan và Giulia xuống tới đáy thung lũng: vượt qua được đám cây sơn lựu, họ đã sang được bên kia. Họ leo lên đường dốc hơi thoai thoải, nhưng đã hoàn toàn kiệt sức. Sỏi vụn và gai của các loại cây vẫn đâm vào chân họ và bây giờ họ không còn biết đất rắn ra sao nữa. Giulia khi thì chạy lên trước, khi thì tụt lại phía sau và vẫn quay lại nhìn bọn Đức. Niềm vui của cô càng tăng lên khi họ càng chạy xa đèo. Nhưng rồi cảnh rầu rầu, lo lắng của Ivan khiến cô chú ý.

— Ivanio, sao lại furioso ? (2) Cái chân phải không? — Cô lo lắng hỏi.

— Không phải cái chân...

— Tại sao chứ ? Chúng ta sẽ sống, Ivanio. Chúng ta sẽ trốn...

Hình như anh đã hiểu có điều gì xảy ra. Không trả lời Giulia, Ivan khập khiễng bước lên chỗ cao hơn. Họ đã đi khuất tầm mắt của bọn Đức, điều đó rất tốt, nhưng... Họ ra khỏi đồi nhỏ, và Giulia cũng đứng dừng lại, cả cô cũng đã hiểu hết: những trái núi đã chắn sừng sững trước mắt họ, màu xanh trải rộng tối tăm, ở đấy sương mù đang bốc lên thành mây trên bầu trời.

Lòng nguội lạnh, họ im lặng chạy lên tới đầu dốc rồi lùi lại: sườn dốc đâm xuống một vực thẳm phủ sương mù đôi chỗ nổi lên những mảng tuyết xam xám.

24

NẰM dài trên một tảng đá cách đầu dốc khoảng dăm bước, Giulia khóc. Anh không khuyên giải mà cũng chẳng an ủi cô, anh đang ngồi cạnh cô, chống tay lên một tảng đá đầy rêu. Và anh cho rằng tất cả đã hết. Phía trước mặt và một bên là vực thẳm, bên kia có một núi đá, hầu như thẳng đứng, cao tít lên mãi đến tầng mây, ở phía đèo đằng sau bọn Đức đang phục sẵn. Đó hoàn toàn là một thế mai phục và họ đã rơi đúng vào thế tiến thoái lưỡng nan! Đối với Giulia thật là bất ngờ rất đau đớn sau biết bao hy vọng, còn anh không an ủi cô vì anh không tìm được lời nào để nói nữa.

Hơi ẩm lạnh lẽo từ dưới vực thẳm bốc lên, khiến cơ thể ấm áp của họ lạnh toát nhanh chóng; gió thổi vào núi đá, rít lên như thổi vào ống khói khổng lồ, bầu trời u ám, đầy mây. Nhưng tại sao bọn Đức không chạy tới, không bắn họ, sao chúng vẫn còn đứng ở trên đèo, thằng thì ngồi, đứa thì đứng, vây quanh lấy thằng điên trong bộ quần áo kẻ sọc? Ivan nhìn kỹ hơn và anh đã hiểu: chúng đang đùa. Chúng châm thuốc lá rồi đốt thằng tù bằng đầu mẩu thuốc: trên trán, trên cổ, trên lưng; và thằng khốn khổ, hai tay bị trói đang giày giụa, khạc nhổ, nhảy lên giữa bọn chúng, trong khi chúng cười thô lỗ.

—Russe! Relten! Russe! (¹⁰⁸) — Tiếng kêu inh ỏi của thằng điên vọng đến chỗ anh.

Ivan lắng tai nghe: Còn thể nào tưởng tượng nổi bọn vô lại này? Tại sao chúng lại tàn nhẫn, vô nhân đạo với tất cả mọi người: cả người nước chúng nó, cũng như người nước khác? Có thể nào giải thích nói hành động đê tiện của chúng, phải chăng chỉ là trò đùa?

Có thể nói bọn Đức đang chờ đợi, nhưng chúng chờ gì? Sự trợ giúp nào nữa ? Bây giờ anh chẳng sợ gì hết, bây giờ rõ ràng đã hết cả rồi, như Giulia nói và lần đi trốn thứ tư này có lẽ là lần cuối cùng. Anh chỉ tiếc cho cái con người nhỏ nhắn kỳ diệu này, con người hấp dẫn có đôi mắt đen này, cái hạnh phúc mà anh được hưởng cùng cô thật say mê mà chóng thoảng qua. Trong lúc này, anh biết ơn số phận đã đưa cô gái đến với anh vào giờ phút cuối cùng của cuộc đời anh. Thật lạ lùng là điều đó lại xảy ra, anh có thể chết cùng với cô trong lò thiêu người.

Hình như Giulia đã khóc thỏa thuê, vai cô đã hết rung rung, chỉ động đậy do giật mình. Anh cởi áo vét da và thận trọng khoác lên người cô gái. Giulia rùng mình, cố ngồi dậy, chùi nước mắt bằng bàn tay bé nhỏ, lem luốc và xây xát.

— Thế là bất hạnh rồi, Ivanio, ôi bất hạnh quá! Đừng sợ! Cả hai viên đạn trong này — anh nói và chỉ vào khẩu súng.

— Finila vita, Giulia! (¹⁰⁹) — Cô tuyệt vọng nói.

Anh vẫn ngồi im không nhúc nhích, không rời mắt khỏi bọn Đức, và đau đớn về tình cảnh bất lực của mình. Anh cho là mình có trách nhiệm với số phận của cô gái, nhưng anh có thể làm gì được? Nếu chỉ có đường dốc hơi khó trèo... Những còn khối tuyết cứng đảng nguyền rủa nằm nghiêng trên miệng vực sâu, và dưới sâu nữa người ta không trông thấy đáy, ở dưới lớp sương mù tối tăm, cũng không nghe thấy cả tiếng nước chảy. Rồi còn cái chân... làm sao đứng vững nổi trên con đường cũng dốc đứng? Thế là tất cả những điều đó dẫn đến một kết cục không thể tránh được.

— Russe! Retten! Retten! Russe ! — Tiếng của thằng điên từ phía đèo yếu ớt vọng đến chỗ họ.

Giulia đứng thẳng người, quay về phía bọn Đức và giơ nắm đấm lên.

— Fascisto! Brigandi! Canale! Nehmen Sie ar! Fun ! (¹¹⁰)

Phía đèo im lặng rồi một giọng khó nghe vì xa theo gió đưa tới.

— Ồ, Russe und Hure! Chúng mày sẽ được chết ngay…

Rồi một tiếng Khác:

— Vào lại trại giam! Sưởi trong Krematorium (¹¹¹) ấm hơn!...

Mặt Giulia trở nên dữ tợn.

— Nimm! Noam! – Cô giơ quả đấm bé nhỏ- Komm, nimm uns! Ha! Ha! Geben Sie Angsi (¹¹²).

Sau khi nghe những câu nói vọng theo gió, bọn Đức hết đứa nọ đến đứa kia, bắt đầu hò hét tục tĩu. Tức giận vì không thể đối đáp cùng giọng điệu như chúng, Giulia mắm môi. Lúc ấy, Ivan nắm lấy vai cô kéo về phía anh, cô ngoan ngoãn nép vào ngực anh và cay đắng khóc như một đứa trẻ bị đòn.

— Ấy, ấy, đừng khóc. Chẳng nên khóc nữa — Anh vụng về an ủi cô, vất vả dẹp cơn giận dữ tuyệt vọng của cô. Giulia dịu đi, anh ôm cô và buồn rầu nghĩ rằng: Phút bắt đầu của họ biết bao đẹp để mà kết cục lai vô lý biết bao!

Chắc Gôlôđai, Ianuca và những người khác đã may mắn hơn anh nhiều, có lẽ họ đã tới Triettơ và đã bắt đầu chiến đấu ở bên phía du kích. Còn anh, bị sa lầy trong ngọn núi đáng nguyền rủa này, anh bị mắc trong cái bẫy này như một con chó. Đáng lẽ bản thân anh phải cho nổ quả bom như đã nhận để những người khác sẽ trốn. Thế là mày đã làm hỏng ! Rồi còn điều này nữa: mày là nguyên nhân cái chết của Giulia, cô ta đã tin tưởng mày, đã theo mày, đã yêu mày... Mày đã làm cho cô ta tràn đầy hy vọng, chắc chắn thế!

Anh áp bộ mặt rầu rĩ của cô gái vào ngực mình, anh cảm thấy sự đau đớn qua đôi vai rung rung của cô gái. Anh vừa tuyệt vọng vừa xót thương cô vô cùng. Rồi Giulia ngồi xuống cạnh anh, vuốt mái tóc dựng lên trước gió.

— Tóc rụng ghê quá, tóc còn không nhiều. Không bao giờ dày được nữa !

Buồn rầu, anh nghiến răng. Lý trí của anh không chịu nhận cái chết, nhưng có thể làm được gì, có thể làm được gì hơn?

— Ivanio! Cô bỗng hoạt bát lên và gọi ta hãy bỏ bánh ra. Ăn bánh đã.

Cô rút miếng bánh còn lại trong túi ra rồi bẻ làm đôi, một ánh vui vẻ lóe lên trong đôi mắt đỏ vì khóc của cô.

— Này Ivanio.

Anh cầm miếng bánh cô chia cho to hơn, lần này hai phần không đều nhau: điều đó có nghĩa lý gì trong lúc này nữa. Anh nuốt miếng bánh một cách ngon lành, hết cả phần lương thực dự trữ mà họ muốn để dành khi lên đến núi Uốc. Ivan đã cảm thấy sâu sắc rằng cái chết không thể tránh khỏi. Thật lạ lùng, miếng bánh này bất ngờ đến trong cái hy vọng của sự sống còn.

Trong khi ăn, anh đã có thâu tóm lại toàn bộ đời mình, giờ đây anh chỉ còn một chút ngắn ngủi để sống, và thế là xong. Một lần nữa, Ivan lại thấy buồn rầu khi nghĩ rằng họ đã phung phí nhiều sức lực một cách vô ích để đến kết cục như thế này! Ở phía đông, những người thân của anh đã giải phóng quê hương, họ tiến ra khỏi Liên bang Xô-viết và đang giải phóng đến đây, nhưng anh không được gặp họ, anh khao khát cái giờ phút ấy biết bao !...

Giulia đưa cặp má đau khổ nhìn xuống khe núi tối tăm, rồi không ngừng ngước nhìn kẻ thù ở phía kia, chúng chẳng đi đâu, chỉ đứng rình họ.

— Ivanio! Chúa trời ở đâu ? Đức Mẹ ở đâu ? Công lý ở đâu ? Tại sao không trừng phạt lũ phát xít ? — Cô buồn rầu hỏi và vặn vẹo cánh tay mảnh khảnh yếu đuối hơi rám màu đồng.

— Có công lý!– Anh nói to như vừa bừng tỉnh — Rồi trừng phạt sẽ đến với chúng!

— Sự trừng phạt sẽ đến. Sự trừng phạt ở đâu đến? Từ đâu? Anh ? Mỹ ? Hay Liên Xô ?

— Liên Xô. Chính Tổ quốc anh sẽ bẻ gãy nanh vuốt của quân vô lại này.

Giulia xích lại gần anh, đôi mắt cô bỗng phấn khởi, hy vọng.

— Họ là tốt? Họ sẽ hơn hết thảy phải không ? Anh nhìn cô với đôi mắt không hiểu.

— Em nói gì?

— Nước Nga là tốt? Là đẹp? Là cao quý? Như Ivanio nói lên sự thật ngày hôm qua phải không?

Rồi bản thân anh cũng nhìn thấy một ảnh sáng hoàn toàn mới lạ, với đôi mắt hoàn toàn khác hẳn và Tổ quốc xa xôi của anh bỗng hiện lên trong vòm ánh sáng mới lạ ấy; Tổ quốc, mà anh đã tưởng mình biết có bao nhiêu năm ròng, Tổ quốc mà là này anh sẽ không thể còn biết gì đến nữa,

— Phải, anh nói quả quyết – Nước Nga của anh là đất nước tốt đẹp nhất hoàn cầu, niềm tự hào của con người. Không có đất nước nào tốt đẹp hơn. Rồi không còn tốt đẹp nữa. Sau chiến tranh. Khi nó quét sạch bọn Hitle. Chà chà, giá anh được trông thấy ngày

ấy, chỉ một ngày thôi!... Dù một ngày độc nhất ..

Bừng lên một tình cảm sâu sắc không thể kìm hãm nổi, anh giật tung tảng đá đầy rêu như thế nó là trở lực ngăn anh về với Tổ quốc xa xôi, và chẳng nói gì nữa, anh chỉ như muốn khóc, điều đó chưa bao giờ xảy ra đối với anh. Giulia hiểu, cô nhè nhẹ vuốt ve đầu gối anh,

— Em biết, – cô nói qua hàng nước mắt, nhưng với nụ cười điềm tĩnh — em biết, em tin anh. Em cho rằng Ivan bao giờ cũng nói hết sự thật...

Anh nhận thấy cô đã trở lại can đảm và tươi tỉnh. Trời lạnh, gió hút từ dưới đáy vực lên lạnh buổi, cô khép kín thêm áo vét. Bàn chân tấy đỏ, rớm máu của cô đặt lên hòn đá lạnh giá; chẳng có gì để che chở nữa. Bỗng chợt nhớ ra điều gì, cô đứng thẳng người, quay mặt về phía bọn Đức, cô cất tiếng hát rất tự nhiên.

Vườn táo đã nở đầy hoa,

Trên sông sương mù bao la...

Mới đầu Ivan ngạc nhiên; anh thấy bài hát này không hợp tí nào ở chỗ chết chóc này, nhưng thấy bọn Đức ở trên đèo sửng sốt, anh cũng hát tiếp.

Bọn Đức ngạc nhiên, hình như chúng la hét câu gì, nhưng Ivan chẳng thèm nghe, họ đã vứt bỏ được cái vẻ tầm thường trước cái chết không thể tránh khỏi, để tự bước vào một thế giới khác, thế giới rất nhân đạo, và tươi sáng.

Bọn Đức không chịu được lâu trước sự gan dạ của họ, lập tức một thắng giật khẩu tiểu liên và chẳng ngắm, bắn luôn một tràng ; đạn tới những tảng đá quanh đó, tóe lên những vết khói và gió cuốn đi ngay. Ivan kéo vạt áo Giulia, cô đành phải cúi thấp đầu, nấp sau một tảng đá. Ivan nghĩ: «Cứ bắn đi, quân vô lại, bắn đi ! ». Để mọi người được nghe thấy, để từ trong trại giam, người ta cũng nghe thấy tiếng súng dội trong núi này. Để người ta biết: «Chúng tao hãy còn sống! ».

Họ nấp sau tảng đá trong mấy phút căng thẳng, chờ cho tiếng súng im trong khe núi. Đạn ít tới chỗ họ, rõ ràng bọn Đức chỉ muốn làm cho họ sợ. Rồi tiếng tiểu liên im. Tiếng vang lan đi xa và trước khi ngừng hẳn, nó lại vang lên theo gió, tới tận phía đồng cỏ. Ngẩng đầu lên, Giulia định nói điều gì, nhưng Ivan ra hiện ngăn cô lại và họ chăm chú nghe ngóng quan sát. Mặc dầu có mặt Giulia, Ivan vẫn nổi xung chửi rủa. Những con chó săn đã sủa ở phía đèo đằng kia.

Cơn giận của anh đã nguôi từ lâu bỗng lại bùng lên. Anh ngẩng đầu, đứng thẳng người, giạng chân, trông dữ dội, khủng khiếp.

— Đồ súc sinh!– Anh chửi bọn Đức. – Đồ súc sinh! Chúng mày đã khiếp sợ, chúng mày cần đến sự hỗ trợ của chó. Dù sao chúng mày cũng không bắt được chúng tạo. Đấy. Chúng mày hiểu chưa ?

Chắc chắn chúng có thể bắn ngã anh dễ dàng, nhưng chúng không bắn, hình như chúng muốn nghe xem những kẻ trốn chạy này chửi gì chúng: Anh run cả người, do thần kinh xúc động, luôn rùng mình như người lên cơn sốt rét. Anh quay lại: những đám mây đã mỏng, qua chỗ quanh anh nhìn thấy những mảng xanh sáng sủa dưới ánh nắng buổi sáng. Đỉnh núi Uốc mà anh chưa tới được, chẳng mấy chốc sẽ lộ ra khỏi đám mây. Ivan rất khát khao được nhìn thấy nó và cả mặt trời nữa, nhưng mãi nó vẫn chưa lộ ra, anh thấy cay cực vô cùng

Ivan lại ngồi xuống: những gì sẽ xảy ra trong vài phút tới, anh không quan tâm nữa, anh đã biết trước cả rồi. Anh cũng chẳng nhìn lại từ khi lũ chó xuất hiện trên đèo. Chúng đang muốn theo dấu chân họ và bây giờ những kẻ đuổi theo đang suỵt cho chúng điên cuồng lên. Đột nhiên Giulia chạy về phía Ivan, nép vào người anh và lấy tay che mặt.

— Lũ chó! Trời! Lũ chó! Ivanio bắn đi. Nhanh lên!... Erschiessen!

Cơn giận dữ, choáng vùng bất thần tràn vào người anh bỗng biến mất, anh trở lại bình tĩnh. Anh tự sát rất dễ dàng, nhưng phải giết Giulia nữa thì khủng khiếp hơn nhiều, mà anh phải làm việc đó! Không có cách gì khác. Không cho phép bọn SS bắt sống họ mang về trại – Họ đã không thành công trong việc đi trốn thì ít ra cái chết cũng an ủi họ.

Trong khi ấy, bọn Đức thả chó.

Một, hai, ba, bốn, năm con chó béc giê mà chúng thả, lao như những mũi tên về phía họ và bọn Đức chạy theo chúng. Biết rằng chúng sẽ tới đây ngay, Ivan nhỏm lên, nắm lấy Giulia và cô ôm lấy cổ anh khóc nức nở. Anh thấy nên nói vài lời – cần thiết mà hãy còn để trong lòng nhưng những lời nói biến đi đằng nào hết và chó đã chạy tới thung lũng, đang sửa ầm ỉ. Lúc đó, anh giằng ra khỏi cô và kéo cô tới sát vực thẳm. Cô gái không cưỡng lại, chỉ khẽ nức nở như bị ngạt, rồi cô trở nên mảnh mong và không có ước mơ. Chỉ có nỗi sợ hãi và tiếng kêu vì không nén được sợ hãi.

Anh nhìn xuống đáy vực: vẫn tối tăm, ẩm ướt, lạnh giá, lúc này có ít sương mù và đã nổi lên những mảng tuyết trắng dưới vực thẳm:

— Nhảy đi !

Giulia sợ hãi lùi lại, anh lại hét: “nhảy xuống tuyết” nhưng cô lại lùi hẳn lại và giơ hai tay che mặt.

Trong khi đó, lũ chó đã tới chỗ dốc, Ivan hiểu điều đó do tiếng chó sủa vang ở chỗ trên cao, phía sau lưng. Thế rồi, anh cắn chặt khẩu súng và nhảy tới chỗ cô gái. Với sức mạnh thật bất ngờ, anh nắm lấy cổ áo và ống quần rồi quẳng hẳn cô xuống vực thẳm. Hình như hai chân anh cũng xô về phía trước. Anh thoáng nhìn lần cuối cùng tấm thân chơi với trên không khi, bay qua chỗ dốc, nhưng không biết có rơi được xuống tuyết xốp hay không. Anh chỉ hiểu rằng còn anh với cái chân đau, anh không thể nhảy xuống tới đó được.

Lũ chó trông thấy anh, hú lên điên cuồng và Ivan đứng cách đầu dốc hai bước. Dẫn đầu là con chó sói gầy nhom, ngực rộng, chỉ có một tai, đang chạy tới chỗ anh. Nó sải bước trên đá và khi tới gần thì nó đứng dựng thẳng lên bằng hai chân sau. Ivan không ngắm, mà anh chậm rãi gần như bình thản, bắn vào cái mồm há rộng của nó, và lập tức bắn tiếp con thứ hai đã đến ngay cạnh anh lúc đó. Con thứ nhất, chỉ có một tai, lăn xuống vực ở bên cạnh Ivan nhưng chẳng may không phải chỉ có hai con. Hai con khác cũng đã chạy tới sát người anh mà anh không kịp thấy.

Một cái vồ dữ dội vào ngực, chấm dứt sự phân vân của anh, và cơn đau đớn sắc nhọn, chói bỏng đột nhiên dội lên ghê gớm khi chúng cào rách cổ họng anh, bầu trời tối sầm đi, rồi tối hẳn mãi mãi...

ĐỂ THAY ĐOẠN KẾT

“Xin chào những người thân thuộc của Ivan, xin chào bà con quen biết, xin chào làng Têrêchki bên hai hồ nước xanh ở Biclorutxi.

Thư này của Giulia Novenli ở Rôm đã viết cho bà con và xin bà con đừng ngạc nhiên vì một Signora xa lạ lại biết người đồng hương của bà con, biết làng Terechki bên hai hồ nước xanh ở Biêlômtxi, và ngày nay sau nhiều năm tìm kiếm, mới gửi tới bà con bức thư này.

Chắc bà con không quên cái thời kỳ khủng khiếp, cái đêm đen tối của nhân loại, khi hàng vạn người chết, lòng đầy đau đớn. Một số người khi từ giã cõi đời đã nhìn thấy cái chết của họ là cách giải thoát khỏi những đau khổ do bọn phát xít gây nên và điều đó cho họ sức mạnh để đón nhận cái chết với một phẩm cách mà họ không tủi hổ với lương tâm. Trong khi một số người khác, trong cuộc chiến đấu rất đỗi anh hùng, bản thân họ đã phải hy sinh, tỏ cho nhân loại một tấm gương can trường, sáng ngời và khi ngã xuống đã khiến kẻ thù phải kinh ngạc; dù đã chiến thắng vẫn tỏ ra còn chưa hài lòng, vì tưởng chiến công của mình hãy còn rất khiêm tốn, nhỏ nhoi.

Đó là trường hợp người đồng hương của bà con. Ivan Terêchca, mà ý muốn của Thượng đế đã cho tôi gặp gỡ trên con đường gian khổ của cuộc chiến đấu vẻ vang và mất mát to lớn. Anh đã cho tôi chia xẻ với anh ba ngày cuối cùng trong đời anh, ba ngày đi trốn, ba ngày của tình yêu và ba ngày của hạnh phúc mênh mông, vô tận. Trời đã không muốn cho tôi chia xẻ với anh cái chết: số phận kỳ lạ hay một thảm tuyết chưa tan lưng chừng sườn núi đã không để tôi rơi vỡ sọ chết dưới vực thẳm, cái chết mà tôi thích hơn là phải thiêu trong lò sát sinh. Sau đó, những người tốt đã cứu giúp tôi, họ đã kéo tôi lên và làm cho tôi ấm lại. Tất nhiên đó là sau này, còn lúc đó ngay sau khi ngã xuống vực thẳm, tôi choáng váng mở mắt ra và chỉ biết là Ivan không còn nữa: bên trên, dưới những đám mây, tiếng chó sủa yếu hơn và chỉ có tiếng hai viên đạn cuối cùng của anh, vang vào các khe núi ха ха.

Dần dần tôi trở lại cuộc đời. Mới đầu, thiếu anh, tôi thấy cuộc đời mất hết ý nghĩa và trong nhiều ngày tháng, tôi không sao quên được những ngày buồn khổ mà sung sướng tôi đã sống cùng anh. Tôi sẽ viết về con người anh, nhưng tôi cho rằng bà con biết về anh nhiều hơn tôi. Tôi chỉ muốn nói với bà con rằng tất cả cuộc đời tôi về sau này đã gắn bó mãi mãi với anh, cũng như gắn bó với hoạt động xã hội bình thường của tôi trong Ủy ban đấu tranh cho hòa bình, trong Tạp chí công đoàn và cuối cùng trong sự giáo dục con trai tôi. Giovanni, đã mười lăm tuổi và sắp trở thành một nhà báo (xin nói qua về nó, chính nó đã dịch ra tiếng Nga bức thư của tôi, tuy tôi có học tiếng nói của bà con, nhưng tất nhiên không thể giỏi bằng con trai tôi). Trong phòng tôi treo bản đồ Biélorutxi, đất nước mà Ivan yêu tha thiết. Đáng tiếc là tôi không có bức ảnh nào của Ivan. Bất kể khi còn bé, lúc thiếu niên hoặc lớn hơn, lúc đã là chiến sĩ..

Thỉnh thoảng, nhớ đến Ivan, tôi lại rùng mình khi nghĩ rằng nếu không được gặp anh có lẽ tôi đã phải sang một trại tập trung khác, không được trông thấy anh đánh tên Kommandofuhrer, không được chạy theo anh sau tiếng nổ kinh khủng và ngắn ngủi, không được sống bên anh và tiếp xúc với anh. Mọi điều ngẫu nhiên kỳ lạ đã xảy ra như thế, và tôi cảm tạ Thượng đế, tôi cảm ơn cả những thử thách đã bắt tôi phải chịu, tôi cảm ơn cái may mắn đã cho tôi được quen anh và biết yêu anh.

Mọi chuyện là như vậy, thưa bà con. Finila. (¹¹³)

Xin biết ơn tất cả những người nào đã sinh ra, được nuôi dưỡng để trở thành ở con người, tốt đẹp thực sự như anh; và can đảm, đáng khâm phục như người Nga. Xin đừng quên người con trai ấy của Tổ quốc vĩ đại của bà con cũng như chúng tôi đã không thể quên anh.

Một lần nữa, xin cảm ơn tất cả bà con.

Cho phép tới gởi lại đây lòng kính trọng sâu sắc.”

GIULIA NOVENLI

Rome, 1963

BÀI CA NÚI AN-PƠ

VAXIN BƯCÔP

NHÀ XUẤT BẢN TÁC PHẨM MỚI

NHÀ XUẤT BẢN LONG AN

In lần thứ hai, số lượng 40.000 cuốn khổ 13 x 19 cm tại Xưởng in thử của LIÊN HIỆP CÁC XÍ NGHIỆP IN Thành phố Hồ Chí Minh, 391 Trần Hưng Đạo, Quận 1. Số xuất bản 04/LA. In xong và nộp lưu chiểu tháng 8-1986.

Bìa: LÊ HUY VĂN

Sửa bản in: TÔN NỮ THU THỦY

Điều trước tiên và chủ yếu mà tôi quan tâm là hai yếu tố đạo đức, có thể thâu tóm đơn giản như sau: Con người là gì, khi đứng trước sức mạnh hủy diệt của một hoàn cảnh phi nhân đạo? Con người có năng lực làm được gì, khi mọi khả năng giành quyền sống đã bị vắt kiệt đến tận đáy?...

V. BƯCỐP

Những năm gần đây độc giả Xô Viết đánh giá cao các tác phẩm của Bondarep, Tsakopxky, Bưcốp…

Trong lớp nhà văn kể trên, Vaxin Bưcốp, người Biêlðrutxia (Bạch Nga), có một vị trí đặc biệt và sở trường về truyện vừa. Ông đã được thưởng Huân chương Sao đỏ. Sinh năm 1924 ở Vitepxkơ, Bưcốp đã bước vào tuổi 18 dòng thời với cuộc chiến tranh khốc liệt chống phát xít. Cả thời thanh niên, Bucốp đã lăn lộn trong chiến hào, và dấu ấn của những cuộc chiến đấu ấy còn in đậm suốt đời trong sáng tác của ông. Có lẽ vì thế, những trang miêu tả chiến đấu trong tác phẩm của ông hết sức chân thật, nóng bỏng. Ông không bao giờ nhìn chiến tranh bằng con mắt tĩnh tại, hoặc muốn đơn giản hóa hiện thực. Nhiều tác phẩm của ông đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới. Trong số đó nổi bật nhất là những cuốn: Tiếng bầy sếu kêu (1960), Phát tên lửa thứ ba (1962), Bài ca núi Anpơ (1964), Điểm cao đáng nguyền rủa (1968), Xôtnhicốp (1970), Đài kỷ niệm (1976)...

GIÁ: 17 Đ

Notes

[←1]

Tìm đọc Phát tên lửa thứ ba, Nhà xuất bản Tác phẩm mới – Nhà xuất bản Long An, 1988.

[←2]

Giống chó săn to hình thù như chó sói.

[←3]

Người Nga (tiếng Ý trong nguyên bản).

[←4]

Ôi, chiếc dép ! (tiếng Đức).

[←5]

Đức mẹ ơi ! (tiếng Ý)

[←6]

cả hai là đều là giận dữ, fariuso (tiếng Ý), bose (tiếng Đức).

[←7]

Tốt (Tiếng Đức)

[←8]

Phải. Tốt (tiếng Đức),

[←9]

Anh tốt, tôi tốt (tiếng Đức)

[←10]

Người tù (Tiếng Đức và Ý chen lẫn)

[←11]

Người tù đau ốm (Tiếng Đức)

[←12]

Phải, phải (tiếng Đức)

[←13]

Cai tù (tiếng Đức)

[←14]

Lại đây (tiếng Đức)

[←15]

Quả bom ra sao rồi ?

[←16]

Gỡ nhanh nữa lên

[←17]

Nhà thẩm mỹ (tiếng Ý).

[←18]

Mặt trận Đông, mặt trận Nga (tiếng Đức).

[←19]

Cảm ơn (tiếng Ý và tiếng Nga)

[←20]

Cô gái (tiếng Ý)

[←21]

Sĩ quan (tiếng Đức)

[←22]

Của một nông dân, hiểu không ? (tiếng Đức)

[←23]

Một điền trang (tiếng Đức)

[←24]

Làm việc (tiếng Ý).

[←25]

Mọi việc (tiếng Ý)

[←26]

Chữ Signorina còn có nghĩa là tiểu thư,

[←27]

Con điếm

[←28]

Nghỉ xả hơi (tiếng Đức).

[←29]

Ông tù binh ơi ! ... Ông là binh ơi ! Súng có ích gì! Có họn SS đấy !

[←30]

Bọn SS! Đằng kia có hạn SS ! Chúng quấy ráp !

[←31]

Ở đằng kia ! Đằng kia! Tôi chỉ muốn những điều tốt lành cho ông.

[←32]

Ông không nói dối chứ.

[←33]

Ồ không, không ! Tôi là người lương thiện.

[←34]

Ông là ai ? Tại sao ông lại ở đây ?

[←35]

Tôi là người gác rừng. Nhà tôi ở đằng kia.

[←36]

Ăn ?

[←37]

Ồ, có, có bánh.

[←38]

Nhanh lên.

[←39]

Rất tốt, cha nội! Người cộng sản mà ! (tiếng Đức, tiếng Ý).

[←40]

Ăn à ?

[←41]

Ăn (tiếng Ý)

[←42]

Đi đứt rồi.

[←43]

Người tù ốm đấy à?

[←44]

Nó ở đâu ? Nó chạy đâu?

[←45]

Vừa đây thôi. Tao đã trông thấy nó.

[←46]

Leo ra.

[←47]

Bánh ! Bánh! Bánh!

[←48]

Cho tôi bánh

[←49]

Cho tôi bình Cho tôi bảnh! Không tôi sẽ tố cáo Gestapo! Cho tôi bánh.

[←50]

Cho tôi bánh: Không báo Gestapo Không bánh; sẽ có Gestapo!

[←51]

Không ! Mày bắn! Tao sẽ bảo Gestapo!

[←52]

Tao không bắn.

[←53]

Người tù

[←54]

ốm

[←55]

Bi thảm

[←56]

Anh giận dữ.

[←57]

Bốn

[←58]

Tù chính trị

[←59]

Cha (tiếng Đức và Ý).

[←60]

Cha (tiếng Đức và Ý).

[←61]

Cha là nhà buôn. Ông chủ một hãng buôn.

[←62]

Cảnh sát

[←63]

Giulia là phát xít Đức à? Giulia là cộng sản ! (tiếng Ý).

[←64]

Giải phóng. Tự do. Hữu ái (tiếng Ý)

[←65]

Quê cha (nghĩa là Tổ quốc).

[←66]

Thôi hết rồi.

[←67]

Giulia là du kích

[←68]

Tuyệt trần.

[←69]

Ôi Đức mẹ!

[←70]

Du kích

[←71]

Thế là sao ? (tiếng Đức)

[←72]

Người chồng (tiếng Ý).

[←73]

Một bí mật (tiếng Ý).

[←74]

Một chàng trai, là Mariô (tiếng Ý).

[←75]

Người Ý bắn bọn Đức (tiếng Ý).

[←76]

Du kích Ý (tiếng Ý)

[←77]

Em vẫn tưởng như còn nghe
Tiếng anh đang nói giữa rừng hoa (tiếng Ý).

[←78]

Anh đừng đau khổ

Anh đừng chết nữa

Em vẫn nghĩ về anh và vẫn yêu anh... (tiếng Ý),

[←79]

Vị thần tượng trưng cho sức mạnh

[←80]

Đức Mẹ thiêng liêng.

[←81]

Ăn đi ! Ăn đi!

[←82]

Người ăn chay

[←83]

Đất Nga

[←84]

Tên một kẻ phản bội tổ quốc người Nga trong thời kỳ Liên Xô chống Đức quốc xã, đã chạy sang hàng ngũ Hitle.

[←85]

Bánh mì

[←86]

Không còn Hitler, Hitler đi đứt rồi!

[←87]

Tinh vô nhân đạo (tiếng Đức)

[←88]

Tất cả Bộ kết thúc (tiếng Đức xen lẫn tiếng Ý),

[←89]

Tuyệt diệu

[←90]

Thần đồng (tiếng Đức)

[←91]

Đức Mẹ ơi, có máu (tiếng Ý)

[←92]

Thuốc (tiếng Ý)

[←93]

CS 1 cộng sản à ? (tiếng Đức chen tiếng Ý)

[←94]

Ivan !... Bạn đời ơi !...

[←95]

Chồng em.

[←96]

Của cải

[←97]

Mày ở đâu, người Nga? Họ cho mày bánh! Họ cho mày nhiều bánh

[←98]

Câm mõm đi.

[←99]

Bắn

[←100]

Dừng lại

[←101]

Hitle phăng teo rời! Hitle súc vật ! Này, bắn đi! Bắn đi!

[←102]

Này, bắn đi! Bắn đi! Đồ phát xít! Quân ăn cướp!

[←103]

Người Nga ! Người Nga! Nhanh thế! Sao mày lại chạy ? Họ

muốn cho mày bánh

[←104]

Lui

[←105]

Ivan, hết cả đạn rồi! Hết cả rồi !

[←106]

Cuộc sống

[←107]

Nhanh lên ! Nhanh lên ! Chạy nhanh lên!

[←108]

Người Nga ơi ! Cứu tôi với ! Người Nga ơi.

[←109]

Giulia hết sống!

[←110]

Quân phát xít! Quân ăn cướp ! Quân súc sinh! Bắt chúng tao đi! Bắt ngay đi! (tiếng Đức chen tiếng Ý).

[←111]

Lò thiêu người.

[←112]

Bắt đi, đến bắt chúng tao đi ! Ha Ha! Chúng mày sợ à?

[←113]

Xin tạm dừng.