[ebook©vctvegroup]

TUYẾN HỎA XA NGẦM

—★—
Tác giả: Colson Whitehead
Người dịch: Nguyễn Bích Lan
Phát hành: NXB Phụ Nữ 2019

Dành tặng Julie

AJARRY

Lần đầu tiên Caesar rủ Cora bỏ trốn lên miền Bắc, cô nói không.

Đó là lời bà của cô truyền lại. Trước cái buổi trưa nắng chói chang ấy ở cảng Ouidah, bà của Cora chưa từng nhìn thấy biển và sau một thời gian ở trong hầm ngục của pháo đài, đại dương mênh mông khiến bà hoa mắt. Cái hầm ngục ấy đã giam giữ họ cho tới khi những con tàu tới. Những kẻ tấn công người Dahomey[1] bắt cóc đàn ông trước, sau đó vào tuần trăng tiếp theo, quay trở lại làng của bà bắt phụ nữ và trẻ con, xích họ lại và buộc họ đi thành hàng dài, hai người một, ra biển. Nhìn ra phía cửa tối om, Ajarry cứ nghĩ bà sẽ được đoàn tụ với cha mình ở dưới đó, trong bóng tối. Những người cùng làng còn sống nói cho bà biết rằng, khi cha bà không thể theo kịp đoàn người, những kẻ buôn bán nô lệ đã đánh vỡ đầu cụ và vứt xác cụ bên đường. Mẹ của bà đã qua đời từ nhiều năm trước.

Trên đường tới pháo đài, bà của Cora đã bị những kẻ buôn nô lệ đổi đi bán lại vài lần để lấy vỏ ốc và chuỗi hạt thủy tinh. Khó mà biết được ở Ouidah người ta đã trả bao nhiêu để mua bà khi mà bà chỉ là một phần nhỏ của số đông nô lệ được mua bán theo mẻ, tám mươi tám con người được bán với giá sáu mươi thùng rượu rum và thuốc súng, một cái giá được ấn định sau cuộc mặc cả thông thường bằng thứ tiếng Anh của dân miền duyên hải. Đàn ông vạm vỡ và phụ nữ mang thai có giá hơn trẻ vị thành niên, bởi vậy việc tính giá của từng nô lệ trở nên khó khăn.

Tàu Nanny ở ngoài khơi Liverpool và trước đó đã dừng tại hai điểm dọc bờ biển Vàng. Viên thuyền trưởng mải sắp xếp các món hàng tậu được, không nhận ra mình đang điều khiển một con tàu chở văn hóa và khuynh hướng lạ lùng. Ai mà biết được đám người bị bắt giữ này có thể nung nấu kiểu nổi loạn gì nếu họ nói cùng một ngôn ngữ. Đây là cảng cuối con tàu ghé vào trước khi họ vượt Đại Tây Dương. Hai thủy thủ tóc vàng chèo thuyền đưa Ajarry từ bờ ra chỗ con tàu đang đậu kêu xình xịch. Da họ trắng nhởn như xương.

Không khí độc hại của pháo đài, nỗi u uất của tình trạng bị giam cầm, và những tiếng kêu gào của những người bị xích chung khiến Ajarry phát điên. Vì khi đó bà còn ít tuổi, những kẻ bắt giữ Ajarry không ép buộc bà ngay tức thì, nhưng cuối cùng một số người dày dạn hơn ở cùng buồng giam đã kéo bà từ cuộc giam giữ sáu tuần vào chuyến hải hành đó. Trên đường sang Mỹ bà đã cố tự tử hai lần, một lần bằng cách tuyệt thực và một lần - trầm mình xuống biển. Trong cả hai lần, các thủy thủ vốn rất giỏi phát hiện những mưu đồ hoặc cảm xúc của nô lệ, đều ngăn chặn được bà. Khi định nhảy xuống biển, thậm chí Ajarry còn không kịp di chuyển ra thành tàu. Dáng điệu ngờ nghệch và vẻ ngoài đáng thương không lẫn với hàng nghìn nô lệ khác bị bắt đi trước bà đã phản bội ý định của bà. Bà bị xích từ đầu đến chân, từ chân lên đầu, với nỗi khổ sở nhân lên gấp nhiều lần.

Mặc dù đã cố gắng để không ly tán trong cuộc bán đấu giá ở Ouidah, những người thân trong gia đình bà vẫn bị bán cho cánh buôn nô lệ người Bồ Đào Nha - từ tàu Vivilia, bốn tháng sau đó nó lênh đênh ngoài khơi cách Bermuda mười dặm. Bệnh dịch đã kết liễu mọi người trên tàu. Nhà chức trách cho đốt tàu, theo dõi nó kêu răng rắc rồi chìm nghỉm. Bà của Cora không biết gì về số phận của con tàu ấy. Từ đó đến hết cuộc đời, bà cứ tưởng tượng rằng các anh chị em họ vẫn đang phục vụ những ông chủ hào phóng và tốt bụng ở miền Bắc, sau những cuộc buôn bán nô lệ dễ chịu hơn của bà, họ dệt vải và quay sợi, không phải làm việc vất vả ngoài đồng. Trong những câu chuyện bà kể, Isay, Sidoo và những anh chị em khác bằng cách nào đó đã thoát khỏi kiếp nô lệ, sống như người tự do ở thành phố Pennsylvania - một nơi bà đã nghe lỏm được hai người trắng nhắc đến. Ảo cảnh ấy mang đến cho Ajarry cảm giác nhẹ nhõm bởi gánh nặng của bà cứ chực làm bà vỡ vụn ra thành nghìn mảnh.

Lần tiếp theo bà của Cora bị bán là sau một tháng nằm nhà thương tại đảo Sullivan, khi các bác sĩ xác nhận bà và những nô lệ khác trên tàu Nanny đã khỏi bệnh. Lại một ngày bận rộn ở điểm đấu giá. Một phiên đấu giá lớn luôn thu hút đám đông với đủ màu da. Những gã con buôn và lũ dắt gái từ phía Bắc và phía Nam vùng duyên hải đổ về Charleston, kiểm tra mắt, khớp, xương sống của các món hàng, đồng thời tỏ ra dè chừng bệnh hoa liễu cùng những bệnh tật khác. Đám đông xem đấu giá nhai sò tươi, ngô nóng trong lúc cánh rao bán nói oang oang. Các nô lệ trần truồng đứng trên bục đấu giá. Cuộc chiến mặc cả đã nổ ra vì một nhóm trẻ Ashanti, giống người Phi nổi tiếng là chăm chỉ và khỏe mạnh; thế rồi lão đốc công của mỏ đá vôi đã mua được cả mớ sau trận mặc cả đầy sửng sốt. Bà của Cora nhìn thấy một đứa con trai trong đám trẻ nhút nhát ấy ăn kẹo pha lê và tự hỏi không biết cậu ta đang bỏ cái gì vào miệng.

Ngay trước hoàng hôn một tay đại lý mua Ajarry với giá hai trăm hai mươi sáu đô la. Đáng lẽ bà được mua với giá cao hơn nhưng vì mùa đó đang thừa mứa những đứa con gái nhỏ tuổi. Bộ com-lê của gã đàn ông đó được may bằng thứ vải trắng nhất mà Ajarry từng thấy. Những chiếc nhẫn đá quý lấp lánh trên tay ông ta. Khi ông ta véo vú Ajarry để kiểm tra xem đứa con gái ông ta định mua đã dậy thì hay chưa, bà cảm thấy mặt kim loại lạnh lẽo trên da mình. Ajarry bị dán nhãn, không phải lần đầu tiên hay lần cuối cùng, và bị xích chung với đám nô lệ ông ta mua được trong ngày. Tối hôm ấy đàn nô lệ bị xích giằng vào nhau thành hàng dài lảo đảo lê bước về phía Nam sau chiếc xe độc mã của gã buôn nô lệ. Lúc đó tàu Nanny, đầy ắp đường và thuốc lá sợi, đang trong hành trình quay về Liverpool. Tiếng kêu thét dưới hầm tàu vơi bớt.

Có thể bạn nghĩ rằng bà của Cora bị nguyền, bà bị bán nhiều lần, bị đổi chác, rồi lại bị bán trong suốt những năm sau đó. Chủ của bà cứ thế lâm vào cảnh lụn bại, thường xuyên đến mức đáng ngạc nhiên. Người chủ đầu tiên bị một kẻ bịp bợm lừa bán cho một cái máy làm sạch bông nhanh gấp hai lần máy Whitney. Nếu cứ dựa trên lý thuyết thì máy hoạt động tốt lắm, vậy mà rốt cuộc Ajarry là một món tài sản khác bị đem đi thanh toán nợ theo lệnh của quan tòa. Giá bán bà là hai trăm mười tám đô la - cuộc trao đổi diễn ra chóng vánh, và bà rớt giá do tình hình thực tế ở chợ địa phương. Một người chủ khác của Ajarry chết vì chứng phù thũng, bà vợ góa của ông ta liền đem bán tài sản để gom tiền trở về quê hương châu Âu - nơi không nhiễm bệnh dịch. Ajarry lại thuộc sở hữu một chủ nô xứ Wales trong ba tháng, rồi ông ta đã cược bà, ba nô lệ khác cùng hai con lợn thiến trong một lần chơi bài Uýt. Và chuyện tiếp tục như vậy.

Giá của bà lên xuống thất thường. Khi bị mua đi bán lại nhiều lần đến vậy, đời dạy bạn phải chú ý. Bà học cách thích nghi nhanh chóng với các đồn điền mới, nhận biết những kẻ đánh đập người da đen trong số đám người tàn ác đơn thuần, phân biệt kẻ vô công rồi nghề với người chăm chỉ, kẻ chỉ điểm với người biết giữ bí mật. Các ông chủ, bà chủ độc ác muôn màu vẻ, những lãnh địa chứa đựng đống của cải và tham vọng khác nhau. Đôi khi chủ đồn điền chẳng muốn gì hơn ngoài một đời sống tàm tạm, thế nhưng cũng có những quý ông quý bà muốn sở hữu cả thế giới, làm như chỉ cần một diện tích đất đủ rộng là sở hữu được cả thế giới vậy. Hai trăm bốn mươi tám, hai trăm sáu mươi, hai trăm bảy mươi đô la. Hễ bà bị bán đi đâu thì y như rằng đó là nơi trồng mía, trồng tràm, trừ một lần bà bị bán làm nô lệ cuộn thuốc lá để rồi tuần sau lại bị bán tiếp. Một gã buôn nô lệ đến đồn điền trồng thuốc lá ấy tìm nữ nô lệ đang ở tuổi sinh đẻ, thích họ còn nguyên vẹn hàm răng và dỗ bảo. Ajarry bấy giờ đã là thiếu nữ nên bà bị bán đi.

Bà biết rằng các nhà khoa học của người da trắng thường quan sát kỹ sự vật để hiểu cơ chế hoạt động. Những ngôi sao chuyển dịch trong đêm, các thể dịch kết hợp trong máu. Họ nghiên cứu cả điều kiện nhiệt độ để có vụ bông bội thu. Ajarry cũng tự “nghiên cứu khoa học” về cơ thể da đen của bà, từ đó nắm được một số quy luật. Mỗi điều đều có một giá trị và khi giá trị ấy thay đổi, mọi thứ khác cũng thay đổi. Một quả bầu vỡ làm sao giá trị bằng một quả bầu đựng được nước, một lưỡi câu với con cá trê mắc vào thì có giá hơn một lưỡi câu thả mồi. Ở Mỹ mỉa mai thay con người chính là đồ vật. Tốt nhất bạn đừng chuốc lấy thiệt hại khi mua một ông già không sống nổi qua cuộc hành trình vượt đại dương. Một thằng bé trai trẻ xuất thân từ bộ lạc khỏe mạnh mới thu hút được khách hàng. Một đứa con gái nô lệ có thể sinh nở là nguồn thu vô tận, thứ tài sản đẻ ra tiền. Nếu bạn là đồ vật - xe ngựa, ngựa hoặc một nô lệ - giá trị của bạn sẽ định nghĩa những tiềm năng của bạn. Ajarry biết thân biết phận mà.

Cuối cùng bà đến Georgia. Một đại diện của đồn điền Randall đã mua Ajarry với giá hai trăm chín mươi hai đô la, dù đôi mắt mới trở nên trống rỗng kia khiến bà trông có vẻ ngớ ngẩn. Từ đó cho đến hết đời, bà chưa bao giờ hít thở dù chỉ một hơi bên ngoài lãnh địa Randall. Bà đã ở nhà, trên hòn đảo này, chẳng thấy gì ngoài nó.

Bà của Cora lấy chồng ba lần. Bà thích đàn ông có đôi vai rộng và đôi tay lớn, giống như ông già Randall, mặc dù chủ nô và nô lệ của ông ta có quan niệm về lao động thật khác nhau. Hai đồn điền đầy ắp nô lệ, chín mươi nô lệ da đen ở nửa phía bắc, tám mươi lăm nô lệ ở nửa phía nam. Thường thì Ajarry tự chọn lấy. Khi không thể lựa chọn, bà kiên nhẫn chờ.

Người chồng đầu tiên của bà nghiện rượu whiskey nấu từ ngô và dùng chính đôi tay to bản để tung những quả đấm ra trò. Ajarry chẳng lấy làm buồn khi nhìn ông chồng khuất dạng ở cuối con đường - khi họ bán ông ta cho một đồn điền trồng mía ở Florida. Sau đó bà lấy một trong những chàng trai dễ thương ở nửa phía nam. Trước khi qua đời vì dịch tả, ông thích chia sẻ những câu chuyện trong Kinh Thánh, phải nói rằng người chủ cũ của ông có suy nghĩ phóng khoáng hơn về tôn giáo và nô lệ. Ajarry thích những câu chuyện ấy, rồi thì truyện ngụ ngôn, và cho rằng người da trắng có một quan điểm đúng đắn: Được nói về sự cứu rỗi có thể gợi cho người Phi - lũ con trai tội nghiệp của Ham[2] - lắm ý tưởng. Người chồng cuối cùng của bà bị khoan thủng tai vì tội ăn cắp mật ong. Vết thương nhiễm trùng rồi ông lìa đời.

Ajarry sinh năm con với ba người đàn ông đó, tất cả đều chào đời trên những tấm ván gỗ của căn lều, chỗ mà bà thường chỉ tay vào khi con bà mắc lỗi. Mày sinh ra từ chỗ đó và mẹ sẽ đặt mày trở lại nếu mày không nghe lời. Bà dạy các con biết nghe lời mẹ, và có thể chúng sẽ nghe lời tất cả những chủ nô sau này và nhờ vậy chúng mới sống sót. Hai con của bà chết khổ sở vì dịch sốt. Một đứa con trai đứt chân vì chơi trên cái cày gỉ sét khiến vết thương bị nhiễm trùng. Đứa con út vĩnh viễn không tỉnh lại sau khi bị ông chủ lấy một thanh gỗ đánh vào đầu. Hết đứa này đến đứa kia chết. Chí ít thì chúng sẽ không bao giờ bị bán nữa, một phụ nữ lớn tuổi hơn đã bảo Ajarry như vậy. Đúng thế thật - hồi ấy Randall hiếm khi bán lũ con nít. Vậy là bà còn biết lũ con của mình chết ở đâu, chết như thế nào. Đứa sống sót qua tuổi lên mười là Mabel, mẹ Cora.

Ajarry chết trên ruộng bông, những quả nang bông nhấp nhô quanh bà như sóng bạc đầu trên đại dương vần vũ. Hình ảnh cuối cùng về ngôi làng của bà, đổ nhào giữa những hàng bông từ một chỗ bị tắc nghẽn trong não, máu chảy ra từ mũi bà, bọt trắng trào trên môi bà. Cứ như thể đó là một nơi nào khác. Tự do được dành cho người khác, cho những công dân của thành phố Pennsylvania hối hả cách xa cả nghìn dặm về phía bắc. Kể từ cái đêm bị bắt cóc bà đã bị định giá đi định giá lại, mỗi ngày đều thức dậy trong tiếng gõ búa chốt giá mới. Biết giá của bản thân, bạn sẽ biết chỗ của bạn theo thứ tự. Thoát khỏi ranh giới của đồn điền là nằm ngoài những nguyên lý tồn tại cơ bản của bạn: thật bất khả thi.

Cora vẫn nhớ lời bà dạy, vào buổi tối Chủ nhật đó - khi Caesar bảo cô về tuyến hỏa xa ngầm và cô đã nói không.

Ba tuần sau thì cô đồng ý.

Lần này là mẹ cô truyền lại.

GEORGIA

Treo thưởng ba mươi đô la

Ngày mùng 5 tháng này một đứa con gái da đen tên là LIZZIE đã bỏ trốn khỏi người ký tên dưới đây hiện đang sống ở Salisbury. Ả được cho là đang lảng vảng gần đồn điền của bà Steel. Tôi sẽ thưởng số tiền nói trên cho ai giao nộp đứa con gái đó, hoặc cho bất cứ ai cung cấp thông tin ả đang ở nhà ngục nào thuộc bang này. Mọi người đã được cảnh báo rằng hành vi che giấu đứa con gái đó sẽ phải chịu sự trừng phạt của pháp luật hiện hành.

W.M. DIXON

Ngày 18 tháng Bảy 1820

Mỗi năm sinh nhật của Jockey chỉ diễn ra một hoặc hai lần. Họ cố gắng mừng sự kiện đó thật rôm rả. Đó luôn là ngày Chủ nhật, đúng hơn là nửa ngày của họ. Vào lúc ba giờ chiều, các đốc công báo hiệu kết thúc công việc và nửa phía bắc nhộn nhịp chuẩn bị, hối hả làm những việc lặt vặt. Sửa chữa, quét rêu, vá những chỗ dột trên mái nhà. Buổi liên hoan được ưu tiên, trừ khi bạn có giấy phép vào thị trấn để bán đồ thủ công hoặc đã được thuê làm việc theo ngày. Ừ thì bạn có thể từ bỏ món tiền làm thêm cũng được - mà chẳng ai có ý như vậy - nhưng không có chuyện một nô lệ đủ hỗn xược để nói với một người da trắng rằng anh ta không làm việc vì hôm đó là ngày sinh nhật của một nô lệ khác. Ai cũng biết “mọi” làm gì có sinh nhật.

Cora ngồi trên khúc gỗ thích bên rìa miếng đất của cô, cạy đất dưới móng tay. Khi có thể, Cora góp củ cải hoặc rau xanh cho các bữa liên hoan mừng sinh nhật, nhưng hôm nay cô chẳng có gì cả. Ai đó, có lẽ là một trong những đứa con trai mới đến, đang kêu la ở ngoài con đường nhỏ, tiếng kêu chưa bị Connelly dập tắt hoàn toàn, và những tiếng hét oang oang cho thấy một cuộc tranh cãi. Những giọng nói nghe nhấm nhẳn hơn là giận dữ, nhưng ồn ĩ. Nếu chưa gì mọi người đã huyên náo thế này thì sinh nhật sẽ đáng nhớ lắm đây.

“Nếu cậu có thể chọn sinh nhật của mình thì đó sẽ là ngày nào?” Lovey hỏi.

Cora không nhìn rõ khuôn mặt của Lovey bởi mặt trời lóa gắt nằm sau lưng cô, nhưng cô biết vẻ mặt của bạn mình lúc đó. Lovey là con người đơn giản, vả lại tối hôm đó sẽ có một buổi liên hoan mừng sinh nhật. Lovey hãnh diện về những dịp giải trí hiếm hoi này, dù đó là sinh nhật của Jockey, lễ Giáng sinh, hay một đêm của vụ thu hoạch - khi tất cả những ai có hai tay đều thức để hái bông, và Randall sai các đốc công phân rượu whiskey ngô cho họ để họ thêm hăng hái. Vẫn là lao động thôi, nhưng trăng sáng khiến công việc được thuận lợi. Lovey là người đầu tiên bảo tay kéo đàn vĩ cầm hãy chơi nhạc thật nhộn và là người đầu tiên nhảy múa. Cô cố kéo Cora bấy giờ đứng bên rìa vào nhảy múa, thậm chí phớt lờ khi Cora phản đối. Như thể họ sẽ xoay tít, tay trong tay, và trong mỗi vòng xoay Lovey lại thoáng gặp ánh mắt của một anh chàng, và Cora sẽ bắt chước cô. Nhưng Cora không bao giờ nhảy cùng Lovey mà giật tay ra. Cô chỉ xem thôi.

“Tớ đã nói cho cậu biết tớ sinh ngày nào rồi mà”, Cora nói. Cô chào đời vào mùa đông. Mẹ của cô, bà Mabel, đã thở than đủ nhiều về lần sinh nở khó khăn ấy, về cái buổi sáng hiếm hoi ngợp sương giá ấy, về tiếng gió hú lùa vào căn lều chắp vá. Rằng bà bị rong huyết nhiều ngày mà Connelly chẳng buồn gọi bác sĩ cho tới khi trông bà như ma rồi. Thỉnh thoảng đầu óc Cora chơi khăm cô và cô biến câu chuyện đó thành một trong những ký ức của mình, lồng vào đó khuôn mặt của những con ma, của tất cả những nô lệ đã chết - những người nhìn xuống cô đầy yêu thương, trìu mến. Thậm chí cả những người cô ghét, những người đã đá cô hoặc cướp miếng ăn của cô khi mẹ cô vắng mặt.

“Nếu cậu có thể chọn”, Lovey nói.

“Tớ không thể chọn”, Cora nói. “Điều đó đã được quyết định cho chúng ta rồi.”

“Tốt nhất cậu nên tự cải thiện tâm trạng đi”, Lovey nói. Rồi cô chạy khỏi đó.

Cora xoa xoa bắp chân, cảm thấy biết ơn vì khoảng thời gian chân cô được nghỉ ngơi. Có liên hoan hay không, đây vẫn là nơi Cora tìm đến mỗi Chủ nhật khi nửa ngày làm việc kết thúc: ngồi trên “cái ghế” quen thuộc của cô, tìm kiếm những thứ để mà sửa sang. Mỗi tuần cô được làm chủ bản thân trong vài giờ, để nhổ cỏ, bắt sâu bướm cho đám rau chua, và nhìn trừng trừng bất cứ ai định xâm phạm địa phận của cô. Chăm sóc luống rau là vì cô cần rau ăn, nhưng đó cũng là thông điệp cho thấy lòng quyết tâm nơi cô không suy chuyển kể từ hôm xảy ra vụ bổ rìu.

Đất dưới chân cô hàm chứa một câu chuyện, câu chuyện xa xưa nhất mà Cora biết. Lúc Ajarry bắt đầu trồng trọt ở đó, ngay sau khi cuốc bộ đến đồn điền, miếng đất này chỉ toàn đất đá với cây bụi nằm sau căn lều của bà ở cuối khu nô lệ. Phía bên kia là những cánh đồng, rồi là đầm lầy. Bỗng một đêm Randall mơ về biển trắng xóa trải dài ngút tầm mắt và ông ta chuyển từ trồng tràm sang trồng giống bông Sea Island. Ông ta đã bắt mối làm ăn mới ở New Orleans, bắt tay với những kẻ đầu cơ được Ngân hàng Anh quốc hậu thuẫn. Chưa bao giờ tiền chảy về nhiều đến thế. Châu Âu đang đói bông và cần được thỏa cơn đói bằng hết kiện bông này đến kiện bông khác. Một hôm, cánh đàn ông phát quang cây cối và buổi tối - khi đi làm đồng về bọn họ đẵn gỗ để dựng những dãy lều mới.

Bây giờ nhìn mọi người chạy ra chạy vào chuẩn bị cho bữa liên hoan, Cora khó có thể hình dung cái thời mười bốn căn lều chưa mọc lên. Vì vẻ cũ kỹ, vì những lời thở than thấm vào tận thớ gỗ của mỗi bậc lên xuống, những căn lều mang đặc điểm cố hữu của những ngọn đồi ở phía tây, của những con lạch cắt đôi lãnh địa. Những căn lều lâu năm nên thường khơi gợi cảm giác muôn thuở của đám người từng sinh sống, từng lìa đời ở đó: nỗi đố kỵ và oán hận. Nếu họ chừa nhiều khoảng trống hơn giữa những căn lều cũ và mới thì qua năm tháng đau khổ sẽ bớt đi nhiều.

Người da trắng tranh cãi ầm ĩ trước mặt thẩm phán để giành quyền sở hữu vùng đất này vùng đất kia, những mảnh đất trải dài hàng trăm dặm đã được chia nhỏ trên bản đồ. Còn các nô lệ cãi nhau hăng chẳng kém vì khoanh đất nhỏ xíu dưới chân họ. Miếng đất xen giữa những căn lều là chỗ để buộc một con dê, dựng một chuồng gà, trồng cây lương thực bổ sung thức ăn cho cái dạ dày của bạn ngoài món cháo khoai tây được nhà bếp bố thí vào mỗi sáng. Ấy là trong trường hợp bạn đến trước nhé. Còn khi Randall, sau đó là các con trai ông ta, tính bán bạn đi, thì hợp đồng chưa ráo mực đã có người cướp miếng đất của bạn rồi. Nhìn bạn đứng đó trong buổi tối yên tĩnh, tủm tỉm cười hoặc ngâm nga hát, hàng xóm của bạn có thể bất chợt muốn ép bạn từ bỏ miếng đất nhỏ xíu ấy bằng đủ kiểu hăm dọa, khiêu khích. Ai sẽ nghe bạn kêu van nào? Chẳng có quan tòa nào ở đây hết.

“Nhưng bà ngoại con còn lâu mới cho phép họ động vào ruộng của bà”, Mabel nói với con gái. Nói vui là ruộng vậy thôi, chứ miếng đất của Ajarry chỉ chưa đầy ba thước vuông. “Bà đe bà sẽ đập búa vào đầu họ nếu họ dám nhòm ngó nó”.

Hình ảnh bà ngoại tấn công một nô lệ khác không giống dòng hồi tưởng của cô về bà, nhưng khi Cora bắt đầu trông nom miếng đất, cô hiểu đó là sự thật. Ajarry canh giữ mảnh vườn của bà qua nhiều đời thịnh vượng. Gia đình Randall mua phần đất trải dải về phía bắc của nhà Spencer, khi nhà này quyết định đến miền tây thử vận may. Họ mua tiếp một đồn điền nữa ở phía nam và chuyển từ trồng lúa sang trồng bông, dựng thêm ở mỗi dãy hai căn lều, nhưng miếng đất của Ajarry vẫn nằm giữa, không xê dịch, giống như một gốc cây đã cắm rễ quá sâu. Sau khi Ajarry qua đời, Mabel là người chăm sóc đám khoai lang cùng mướp tây, và bất cứ giống cây gì bà thích. Rắc rối bắt đầu khi Cora thừa hưởng miếng đất đó.

Mabel biến mất, Cora trở thành đứa trẻ bơ vơ. Mười một tuổi, mười tuổi, tầm đó - không ai có thể nói chính xác bấy giờ cô bao nhiêu tuổi. Cora bị sốc đến mức thế giới chỉ còn những ấn tượng xam xám. Sắc màu đầu tiên dội lại là màu nâu đỏ trên miếng đất của gia đình cô. Nó làm cô nhớ đến những người và vật, cô quyết định giữ đất dù còn ít tuổi, bé nhỏ, và chẳng biết nương tựa vào ai nữa. Mabel quá kiệm lời và cứng đầu nên ít ai quý mến mẹ cô, nhưng mọi người đều kính nể Ajarry. Cái bóng của bà ngoại che chở cho cô. Hầu hết nô lệ của ông già Randall đều đã nằm dưới mồ hoặc bị bán đi, một số người thì bỏ trốn. Liệu còn ai trung thành với bà của cô không? Cora đi tìm quanh làng: Không còn ai. Họ chết cả rồi.

Cô đấu tranh cho miếng đất. Có vài con sâu nhỏ, chẳng đáng để bắt. Cora đuổi lũ bọ bé xíu đang thám hiểm những mầm cây của cô đi, mắng chúng vì dám rúc vào mầm khoai lang của cô, dùng chính cái giọng khi cô dồn bọn trẻ vào các cuộc thi chạy và trò chơi ở những bữa tiệc của Jockey. Cô đối xử với chúng bằng lòng tốt.

Thế rồi những kẻ đòi hỏi không chính đáng xuất hiện. Ava. Mẹ của Cora và Ava cùng lớn lên trên đồn điền này. Họ đều được ông già Randall đối xử tử tế, những trò đùa nhại diễn ra thường xuyên và quen thuộc như thời tiết vậy, và con người thật giàu trí tưởng tượng trong cái xấu xa của họ đến mức tâm trí không chịu điều chỉnh nữa. Đôi khi một trải nghiệm như vậy gắn kết người này với người kia; cũng như nỗi xấu hổ về sự bất lực của một người lại biến tất cả những nhân chứng thành kẻ thù. Ava và Mabel không hợp nhau.

Ava khỏe mạnh, dẻo dai với đôi bàn tay nhanh như rắn hổ mang. Sự nhanh nhẹn đó giúp bà ta hái bông và vả vào mặt lũ con vì lười biếng và những tội khác. Bà ta nâng niu đàn gà con hơn cả mấy đứa con đẻ, và thèm muốn miếng đất của Cora để mở rộng chuồng gà nọ. “Thật phí hoài”, Ava chép miệng nói, “cô ta được hưởng cả”. Đêm nào Ava và Cora cũng nằm ngủ cạnh nhau trên gác xép, mặc dù họ nằm chen chúc ở đó với tám người khác, Cora vẫn có thể nhận ra mọi nỗi thất vọng của Ava truyền qua tấm ván gỗ. Hơi thở của người đàn bà đó thấm đẫm nỗi tức giận, cay cú. Bà ta nhất thiết phải va đụng vào Cora bất cứ khi nào cô thức dậy đi tiểu.

“Bây giờ mày ra chỗ lều Hob mà ở”, một buổi trưa Moses ra lệnh cho Cora khi cô đi đóng kiện bông về. Moses đã thỏa thuận với Ava, hẳn là nhờ tiền. Từ khi Connelly đưa gã đàn ông chuyên làm việc ngoài đồng ấy lên làm đốc công, Moses đã trở thành kẻ môi giới cho những mưu đồ ở khu nô lệ. Trật tự ở các dãy lều, như vốn thế, phải được duy trì, và có những điều mà người da trắng không thể làm. Moses hăng hái nhận vai đó. Cora nghĩ gã có khuôn mặt hèn hạ, như một đoạn thắt nút nhoi từ một thân hình béo lùn, đẫm mồ hôi. Cô không ngạc nhiên khi tâm tính gã tự bộc lộ ra - nếu đợi đủ lâu thì bạn sẽ thấy điều đó, bởi thực tế luôn là như vậy. Như bình minh. Cora lặng lẽ tới lều Hob, nơi ở của đám người bị hắt hủi. Ở đây ta chẳng biết trông cậy vào ai, chẳng có luật lệ gì, chỉ có những điều được viết lại hằng ngày. Ai đó đã chuyển đồ đạc của cô đến trước.

Chẳng ai còn nhớ tên của kẻ khốn khổ bị đặt cho căn lều. Hẳn người đó đã sống đủ lâu để trở thành hiện thân của những phẩm chất trước khi bị hắt hủi. Đến Hob với những người tàn phế vì những hình phạt của đốc công, với những người mang thương tật khi lao động - trong những tình huống ta có thể và không thể hiểu nổi, đến Hob với những người mất trí. Đến Hob với những kẻ bơ vơ.

Những người đàn ông tàn tật, người chẳng ra người, sống ở Hob trước tiên. Sau đó những người đàn bà bắt đầu đến sống ở đó. Người da trắng và cả người da màu đã thô bạo sử dụng thân xác của những người đàn bà ấy, con cái họ ra đời còi cọc, teo tóp, những cú đánh làm trí khôn rớt khỏi đầu họ, và họ nhắc đi nhắc lại tên những đứa con đã lìa đời trong đêm sâu: Eva, Elizabeth, N’thaniel, Tom. Cora nằm co quắp trên sàn gian lều chính, khiếp sợ phải ngủ ở đó với bọn họ, những sinh thể khốn khổ. Dù bất lực, cô vẫn tự nguyền rủa bản thân vì hèn hạ. Cô nhìn đăm đăm những cái bóng đen ngòm. Lò sưởi, thanh xà đỡ gác xép, đống dụng cụ treo lủng lẳng trên những cái đinh trên tường. Lần đầu tiên cô ngủ qua đêm bên ngoài căn lều nơi cô sinh ra. Căn lều chỉ cách đây một trăm bước chân mà như cách xa bao dặm.

Chẳng chóng thì chày Ava sẽ tiếp tục mưu đồ của cô ta thôi. Nhưng ở đó có Già Abraham biết đấu tranh cơ đấy. Già Abraham, thực ra chưa già đến thế, song đã cư xử như một ông lão yếm thế ngay từ lần đầu biết ngồi. Ông không có dự tính gì đâu, chẳng qua ông muốn miếng đất đó được phân chia cho đúng nguyên tắc. Tại sao ông và mọi người lại nên tôn trọng quyền của con bé ấy chỉ vì bà ngoại nó từng cuốc xới miếng đất chứ? Già Abraham không phải là người theo truyền thống. Ông đã bị mua đi bán lại nhiều lần đến nỗi việc theo truyền thống không còn quan trọng nữa. Nhiều lần đi làm qua, Cora nghe lỏm thấy ông đòi phân chia lại miếng đất của cô. “Con bé được hưởng cả là sao”. Vâng, vỏn vẹn ba thước đất.

✻

Thế rồi Blake xuất hiện. Mùa hè năm đó, cậu Terrance Randall trẻ tuổi bắt đầu chuẩn bị cho cái ngày cậu và anh trai tiếp quản đồn điền. Cậu mua một mớ nô lệ da đen ở Carolina. Sáu người cả thảy, gồm Fanti và Mandingo - nếu đúng như người môi giới nói - có cơ thể và tính khí vốn dành cho lao động. Blake, Pot, Edward và người còn lại hợp thành một bộ lạc riêng trên lãnh địa của Randall, tự tiện can dự vào những việc không phải của họ. Terrance Randall tuyên bố họ là đám nô lệ mới mà cậu ta thích, và Connelly liền bảo đảm rằng tất cả mọi người đều phải ghi nhớ. Bạn phải học cách nép sang một bên khi lũ đàn ông đó cáu kỉnh, hoặc lánh đi vào tối thứ Bảy khi chúng nốc hết sạch rượu táo.

Blake lừng lững như cây sồi lớn, gã ăn tốn gấp đôi người bình thường, và mau chóng chứng minh rằng Terrance Randall đầu tư cho gã là đúng đắn. Chỉ tính đến đám con của giống nô lệ đó đã đáng giá lắm rồi. Blake có thể vật ngoéo những thằng bạn hay bất cứ kẻ thách thức nào khác xuất hiện trong tầm nhìn của gã, gã hay gây sự và khoái đi chinh phạt. Khi lao động, giọng hát của gã oang oang khắp các hàng bông, ngay cả những người chả ưa gì gã cũng hát theo gã. Blake có nhân cách tồi tàn, nhưng tiếng hát của gã khiến việc lao động bớt cực nhọc đi.

Sau vài tuần thám thính và đánh giá nửa phía bắc, Blake quyết định rằng miếng đất của Cora là chỗ thích hợp để buộc con chó của gã. Chỗ ấy có nắng gió vừa phải, lại gần cận. Trong một lần vào thị trấn, Blake đã dụ được một con chó lai đi theo mình. Con chó ở lại với gã, lởn vởn quanh nhà hun khói trong khi Blake lao động và sủa nhặng xị vì mỗi tiếng động vang lên trong đêm Georgia bận rộn. Blake biết chút nghề mộc - té ra tay buôn nô lệ không bịp bợm để nâng giá nô lệ như thường thấy. Gã đã dựng một cái chuồng nhỏ cho con chó và những mong được tán dương. Người ta khen gã thật lòng bởi vì cái chuồng chó đó trông thật đẹp mắt, cân đối, vuông thành sắc cạnh. Có một cánh cửa được gắn bản lề hẳn hoi, và ánh nắng, ánh trăng có thể soi rọi vào.

“Dinh thự này đẹp chứ hả?” Blake hỏi Già Abraham. Kể từ khi tới đó, Blake đã coi trọng tính thật thà được chăng hay chớ của ông ta.

“Đẹp gớm. Trong đó hẳn có giường?”

Blake đã khâu một cái vỏ gối rồi nhồi rêu vào. Gã quyết định rằng miếng đất bên ngoài lều của gã là chỗ thích hợp nhất để làm chuồng cho con chó. Trong mắt gã, Cora không tồn tại, nhưng giờ đây gã tìm kiếm ánh mắt cô khi cô ở gần, để báo trước cô không còn là vô hình nữa.

Cora cố đòi vài món nợ mà người ta nợ mẹ cô, những món nợ mà cô biết. Người ta chối phắt. Như Beau chẳng hạn, người thợ may có lần bị sốt đã được Mabel chăm sóc đến khi bình phục. Mabel đã nhường cho chị ta suất ăn tối của bà, đút từng thìa nước thuốc sắc từ lá và rễ cây qua đôi môi run bần bật tới khi chị ta lại có thể mở mắt ra. Beau nói rằng chị ta đã trả món nợ rồi, và bảo Cora hãy quay về lều Hob mà ở. Cora nhớ mẹ cô từng làm chứng rằng Calvin không ăn cắp dụng cụ trồng trọt. Connelly, kẻ thích dùng chiếc roi chín đuôi, ắt đã đánh tướp xác Calvin nếu như Mabel không tạo ra bằng chứng bảo vệ ông ta. Mabel cũng sẽ bị đánh tướp xác nếu Connelly phát hiện ra bà nói dối. Sau bữa tối, Cora lặng lẽ đến gặp Calvin: Cháu cần ông giúp đỡ. Ông ta phẩy tay đuổi cô đi. Mabel nói rằng bà chưa bao giờ khám phá ra ông ta dùng những nông cụ đó vào mục đích gì.

Chẳng bao lâu sau khi Blake lộ rõ ý đồ, một buổi sáng nọ Cora thức dậy vì những tiếng động. Cô rời khỏi lều Hob để kiểm tra mảnh vườn của mình. Đó là buổi bình minh mát mẻ. Hơi ẩm bốc lên là là trên mặt đất như những dải sương. Cô nhìn thấy cảnh đó - những gì sót lại của luống bắp cải đầu tiên trên mảnh vườn. Chất đống bên những bậc lên xuống lều của Blake, những đoạn dây leo héo rũ. Đất bị lật lên rồi lèn xuống thành nền móng phẳng nhẵn cho cái chuồng chó nằm chính giữa như một dinh thự đồ sộ giữa đồn điền.

Con chó thò đầu ra cửa chuồng như thể biết đó từng là đất của cô và muốn cô biết rằng nó chẳng thèm quan tâm.

Blake bước ra khỏi lều, đứng khoanh tay. Gã nhổ nước bọt.

Từ khóe mắt Cora cũng nhìn được đám người tiến đến: những cái bóng đang xì xào, mắng mỏ. Họ nhìn cô. Mẹ của cô đã đi rồi. Cô đã đến sống ở căn lều dành cho những kẻ bị hắt hủi và không ai tới giúp cô. Giờ đây gã đàn ông cao lớn gấp ba lần cô, một võ sĩ nhà nghề, đã cướp mất miếng đất của cô.

Cora tính toán trong đầu. Sau này cô có thể được những người đàn bà ở Hob, hoặc Lovey, trợ giúp - nhưng đó là sau này. Bà ngoại cô đã cảnh báo rằng bà sẽ đập vỡ đầu bất cứ kẻ nào dám nhòm ngó miếng đất của bà. Đối với Cora như thế thì hơi quá. Một lát sau, cô quay về Hob, đoạn lấy cái rìu nhỏ treo trên tường xuống, chiếc rìu mà cô thường nhìn đăm đăm mỗi khi mất ngủ. Một nô lệ nào đó qua đời, vì bệnh phổi hoặc bị đánh tướp xác, hoặc bị bệnh tiêu hóa, đã để lại nó.

Giờ thì ai cũng biết, đám người hiếu kỳ lảng vảng bên ngoài những căn lều, đầu ngó nghiêng đầy tò mò. Cora đi đều bước qua đám người đó, cúi lom khom như đang đi trong cơn bão. Không ai ngăn cô lại, cảnh đó thật lạ lùng. Nhát rìu đầu tiên cô bổ xuống mái chuồng chó khiến con chó suýt bị đứt đuôi kêu ăng ẳng. Nó trườn vào chỗ ẩn nấp bên dưới căn lều của chủ. Nhát rìu thứ hai làm nửa bên trái chuồng liêu xiêu và nhát rìu cuối làm nó sập hẳn.

Cô đứng đó, thở hổn hển. Hai tay cô cầm chắc cán rìu. Chiếc rìu vung lên giữa không trung, như bị giằng co với một bóng ma, nhưng cô không chùn bước.

Blake siết tay thành nắm đấm, bước về phía Cora. Đồng đảng của gã theo sau, tình hình trở nên căng thẳng. Thế rồi gã dừng lại. Chuyện xảy ra giữa hai người vào lúc ấy - một gã trai vạm vỡ và một cô gái mảnh dẻ mặc áo trắng - nhìn chung nằm ở lợi thế. Đám người hóng chuyện ở dãy lều thứ nhất thấy khuôn mặt Blake biến dạng vì ngạc nhiên và lo lắng, có lẽ gã đã đụng phải vương quốc của ong bắp cày. Còn đám người ở những căn lều mới thấy mắt Cora đảo qua đảo lại như đánh giá một đám đông, chứ không phải một gã đàn ông, đang tiến tới. Một đội quân mà cô chưa được chuẩn bị đương đầu gì hết. Dù ai có nghĩ gì chăng nữa, cái quan trọng là đối thủ hiểu thông điệp mà họ phát ra qua cử chỉ cũng như biểu cảm: Mày có thể đánh bại tao, nhưng mày sẽ phải trả giá đắt đấy.

Họ đứng đó trong vài phút, tới khi Alice nghe thấy tiếng chuông báo giờ ăn sáng. Không ai chịu bỏ suất cháo khoai tây của mình cả. Khi đoàn nô lệ từ ngoài đồng trở về, Cora đã dọn xong đống lộn xộn trên miếng đất. Cô lăn khúc gỗ thích - thứ đồ thừa từ công trình xây dựng của một ai đó - ra rìa miếng đất, và nó trở thành chỗ ngồi nghỉ mỗi khi cô rảnh rỗi.

Trước cuộc vận động ngầm của Ava, Cora không thuộc về lều Hob nhưng bây giờ cô đã thuộc về nó. Kẻ lưu trú khét tiếng nhất, và cũng là kẻ lưu trú dài hạn nhất. Rồi thì lao động cũng đánh gục những người tàn tật - luôn luôn như vậy - còn những người điên điên dại dại bị bán rẻ đi, hoặc tự cứa cổ. Chỗ trống chẳng mấy được lấp đầy. Cora vẫn trụ lại đó. Hob trở thành nhà cô.

Cô vứt gỗ từ cái chuồng chó vào lò sưởi. Cô và những người khác ở Hob được sưởi ấm một đêm, nhưng huyền thoại gắn vào cô suốt từ bấy cho đến hết cuộc đời ở đồn điền Randall. Blake cùng đám bạn gã bắt đầu thêu dệt câu chuyện. Blake kể gã đang ngủ gà ngủ gật phía sau chuồng ngựa thì choàng tỉnh, bắt gặp Cora đang đứng với chiếc rìu trong tay, khóc bù lu bù loa. Gã quả có tài bắt chước bẩm sinh và điệu bộ của gã khiến người ta tin. Khi ngực Cora bắt đầu đội áo lên, Edward, kẻ đê tiện nhất trong nhóm của Blake, khoác lác rằng Cora đã vừa hất váy vào hắn vừa lả lơi dâm dật như thế nào, và dọa sẽ lột da đầu hắn khi hắn từ chối cô. Đám con gái thì rỉ tai nhau đã nhìn thấy cô lẻn ra khỏi lều trong mùa trăng, mò vào rừng thông dâm với lũ vượn và bầy dê. Ngay cả những người thấy lời đồn thổi là vô lý, vớ vẩn cũng công nhận rằng họ chả thiệt gì khi coi thường cô gái kì lạ ấy.

Ít lâu sau khi người ta biết Cora đã trở thành thiếu nữ, Edward, Pot cùng hai gã từ nửa phía nam của đồn điền đã lôi cô ra phía sau nhà xông khói. Nếu có ai nghe thấy hoặc nhìn thấy thì họ cũng chẳng can thiệp. Những người đàn bà ở Hob khâu cho cô. Bấy giờ Blake đi rồi. Đã thấy vẻ mặt cô trong cái ngày cô phá chuồng chó, hẳn gã sẽ khuyên những thằng bạn chớ có trả thù: Chúng mày sẽ phải trả giá đắt đấy. Nhưng gã đi rồi. Ba năm sau khi Cora phá sập chuồng chó, gã đã bỏ trốn khỏi đồn điền, lẩn nấp trong đầm lầy nhiều tuần liền. Chính tiếng sủa của con chó mà Blake nuôi đã báo cho lũ lính tuần biết chỗ gã ẩn trốn. Cora sẽ nói rằng thật đáng đời gã lắm nếu như hình phạt dành cho gã không làm cô run như cầy sấy khi nghĩ đến.

Họ đã kéo một chiếc bàn lớn từ trong bếp ra và bày thức ăn lên đó để mừng sinh nhật Jockey. Ở một đầu bàn, người bẫy thú đã lột xong da những con ra-cun, còn ở đầu kia Florence đã lau sạch đất trên những củ khoai lang. Lửa bên dưới chiếc vạc lớn kêu lách tách, phù phù. Súp sôi cuồn cuộn trong cái nồi đen, đám bắp cải trôi quanh cái thủ lợn dập dềnh, một mắt con lợn lang thang giữa lớp bọt xám. Thằng bé Chester chạy tới cố bốc một nắm đậu đũa, nhưng Alice dùng cái muôi đuổi nó đi chỗ khác.

“Hôm nay không có gì sao Cora?” Alice hỏi.

“Chưa có gì ăn được”, Cora đáp.

Alice thoáng tỏ vẻ thất vọng rồi trở lại với nồi súp.

Lời nói dối là thế đó, Cora nghĩ, và ghi nhớ nó. Mảnh vườn không cho hoa màu vào dịp này hóa ra cũng tốt. Vào sinh nhật của Jockey lần trước, cô góp hai chiếc bắp cải, và Alice vui vẻ nhận. Cora đã phạm sai lầm vì ngoái đầu nhìn, bắt gặp Alice quẳng chúng vào thùng chứa nước thải. Cô lảo đảo bước đi trong ánh mặt trời. Người đàn bà đó nghĩ thực phẩm của cô ô uế ư? Alice vứt bỏ mọi thứ mà Cora đóng góp như thế trong năm năm nay, đối xử với từng củ cải, từng nắm rau chua của cô như vậy sao? Chỉ với Cora thôi, hay với Mabel, hay với bà ngoại cô? Đối đầu với người đàn bà đó cũng vô ích. Alice được Randall yêu mến, và giờ đây đang được lòng James Randall - vị chủ nhân đã trở nên cao lớn nhờ món thịt băm viên của bà ta. Nỗi bất hạnh cũng có lớp lang, lớp này lồng trong lớp nọ, bạn nên biết điều đó.

Anh em nhà Randall. Ngày James còn nhỏ, Alice đã có thể vỗ về ông ta bằng của ngon trong nhà bếp, một quả na sẽ xoa dịu cậu chủ. Em trai ông ta, Terrance, thì khác. Bà đầu bếp vẫn còn vết sẹo gần tai nơi cậu chủ Terrance trút cơn bực dọc với món nước xuýt. Khi ấy cậu lên mười. Từ thuở cậu biết đi ai nấy đều đã nhận biết dấu hiệu rồi, và cậu mài sắc tâm tính đáng ghét đó khi bước vào tuổi trưởng thành, đảm nhận trách nhiệm cai quản đồn điền. James tựa như loài bạch tuộc, thích vùi mình vào những ham muốn cá nhân, còn Terrance thì lại áp đặt mọi ý thích, dù thoáng qua hay sôi sục, lên tất cả đám tôi tớ.

Xung quanh Cora những chiếc nồi kêu lanh canh và lũ trẻ da đen ré lên trước sự kiện vui vẻ sắp diễn ra. Chứ còn ở nửa phía nam đồn điền: chẳng có gì sất. Nhiều năm trước, anh em nhà Randall từng tung đồng xu để quyết định quyền quản lý từng đồn điền và vì thế mới có ngày này. Hội hè đừng hòng diễn ra trên đất của Terrance, bởi người em keo kiệt không cho phép các nô lệ có những dịp vui. Hai quý tử nhà Randall quản lý gia sản thừa kế theo tâm tính. James tạm bằng lòng với mùa màng theo thời vụ, cứ tích lũy dần dần và chắc chắn. Đất đai và nô lệ da đen bảo đảm cho ông ta hơn những gì nhà băng làm. Terrance thì năng động hơn, luôn nghiền ngẫm phương cách làm tăng các chuyến hàng gửi đến New Orleans. Ông ta bóp nặn từng đồng đô la có thể bóp nặn được. Khi dòng máu đen là tiền, lão thương gia khôn ngoan đó biết cách mở tĩnh mạch.

Thằng bé Chester và lũ bạn nó túm lấy Cora, khiến cô giật mình. Nhưng chúng chỉ là trẻ con. Đã đến giờ chạy thi. Cora sắp xếp bọn trẻ đứng vào vạch xuất phát, chỉ vào chân chúng, dỗ dành những đứa khó bảo, phân vài đứa sang nhóm trẻ lớn hơn nếu cần. Năm nay cô đá Chester, bắt nó đứng vào đúng vị trí. Nó là một đứa trẻ bơ vơ giống như cô, cha mẹ nó bị bán trước khi nó biết đi. Cora chăm sóc nó. Một thằng bé có cái đầu trọc tếu cùng đôi mắt đỏ. Sáu tháng nay nó lớn phổng, những hàng cây bông đã kích hoạt thứ gì đó bên trong thân hình gầy nhẳng của nó. Connelly nói rằng nó có tố chất của tay hái bông giỏi nhất, một lời khen hiếm hoi từ lão.

“Nhóc chạy nhanh mà”, Cora nói.

Nó khoanh tay, hất đầu: Chị không cần phải bảo gì em hết. Chester sắp trở thành đàn ông dù nó không biết điều đó. Cora biết năm tới nó sẽ không chạy thi nữa mà chỉ quanh quẩn ở đường biên đùa với lũ bạn, nghĩ ra những trò chơi khăm.

Các nô lệ cả già lẫn trẻ tập trung bên lề con đường dành cho ngựa chạy. Những người đàn bà mất con đi vật vờ, tự hành hạ bản thân bằng những điều có thể và không thể xảy ra. Cánh đàn ông chuyền nhau những bình rượu táo, cảm thấy nỗi nhục nhã của họ trôi qua. Đám đàn bà ở lều Hob hiếm khi đi liên hoan, nhưng Nag cứ chạy qua chạy lại xăng xái tập hợp lũ trẻ nhỏ lại để chúng khỏi chạy lung tung.

Lovey đứng ở vạch đích, làm trọng tài. Trừ bọn trẻ con, còn thì ai cũng biết rằng hễ có thể là cô luôn tuyên bố những đứa cô thích thắng cuộc. Jockey cũng là người cầm trịch, ngồi sát vạch đích trên chiếc ghế gỗ thích ọp ẹp của ông, chiếc ghế mà hầu như đêm nào ông cũng ngồi quan sát sao trời. Vào những lần sinh nhật mình, ông kéo nó đi lên đi xuống con đường nhỏ, khiến mọi người phải chú ý đến dịp vui được tổ chức nhân danh ông. Sau khi cán đích, lũ trẻ chạy đến chỗ Jockey, và ông thả từng chiếc bánh gừng vào tay từng đứa, dù chúng xếp thứ mấy chăng nữa.

Chester thở hổn hển, hai tay chống lên đầu gối. Nó mệt lử.

“Suýt nữa thì thắng”, Cora nói.

“Suýt”, thằng bé đáp và tới nhận bánh gừng.

Cora vỗ vỗ lên cánh tay Jockey sau khi đứa trẻ cuối cùng cán đích. Bạn không bao giờ biết được với đôi mắt mờ đục kia ông già còn nhìn thấy nhiều thứ hay không. “Già Jockey, già bao nhiêu tuổi rồi ạ?”

“Ồ, để ta tính xem nào”, ông trầm ngâm.

Cô dám chắc vào sinh nhật năm ngoái ông đã bảo ông một trăm linh một tuổi. Chỉ bằng nửa số tuổi đó thôi Jockey đã là nô lệ lớn tuổi nhất mà bất cứ ai ở cả hai đồn điền nhà Randall từng gặp. Khi già đến mức ấy, có thể ta đã chín mươi tám hoặc một trăm linh tám tuổi. Chẳng còn gì trên đời mà bạn chưa thấy, ngoài hiện thân mới nhất của cái ác.

Mười sáu hoặc mười bảy. Cora nghĩ mình từng ấy tuổi. Đã một năm trôi qua kể từ khi Connelly ra lệnh cho cô phải kiếm chồng. Đã hai năm - từ khi Pot và đám bạn của gã làm chuyện ấy với cô. Bọn chúng không lặp lại tội ác, và sau ngày đó, xét đến cái lều mà cô gọi là nhà cũng như những câu chuyện bị thêu dệt, không một người đàn ông xứng đáng nào thèm để ý đến cô. Đã sáu năm - từ khi mẹ cô bỏ trốn.

Cora nghĩ Jockey có cách tổ chức sinh nhật thật thú vị. Vào một Chủ nhật bất thình lình, Jockey thức dậy thông báo sẽ tổ chức sinh nhật, vậy thôi. Thỉnh thoảng sinh nhật của ông diễn ra giữa những đợt mưa mùa xuân, đôi khi lại vào sau mùa gặt. Ông bỏ bẵng mấy năm hoặc vì quên, hoặc vì lời phàn nàn của ai đó rằng đồn điền không có điều kiện tổ chức tiệc tùng. Chẳng ai thấy phiền vì tính khí thất thường của ông. Ông là người da màu lớn tuổi nhất họ từng gặp, ông đã chịu đựng mọi nhục hình mà người da trắng từ lớn đến bé nghĩ ra và giáng xuống, bấy nhiêu là đủ. Đôi mắt ông mờ đục, chân ông khập khiễng, bàn tay thương tật của ông co quắp vĩnh viễn như vẫn đang nắm chặt cán xẻng, nhưng ông còn sống.

Giờ đây người da trắng để ông yên. Ông già Randall không nói gì về những sinh nhật của Jockey, James - khi tiếp quản đồn điền cũng vậy. Lão đốc công Connelly cứ Chủ nhật là chẳng thấy mặt đâu, khi cho gọi bất cứ đứa con gái nào mà lão biến thành vợ trong tháng đó. Người da trắng làm thinh. Như thể họ đã bỏ cuộc, hoặc quyết định rằng chút xíu tự do là hình phạt khủng khiếp nhất trong mọi hình phạt, lấy chút tự do làm thuốc giảm đau.

Một ngày kia Jockey sẽ chọn đúng sinh nhật của ông. Nếu ông sống đủ lâu. Nếu điều đó xảy ra thì Cora cũng chọn một ngày là sinh nhật cho tới khi chọn đúng. Thực ra hôm nay có thể là sinh nhật cô. Làm sao biết được, làm sao bạn biết ngày bạn chào đời trong thế giới của người da trắng? Dường như đó không phải là điều để nhớ. Mà để quên.

“Cora”.

Hầu hết các nô lệ ở nửa đồn điền phía nam đã vào bếp ăn uống, nhưng Caesar vẫn nấn ná bên ngoài. Anh đang ở đây. Từ lúc anh đến đồn điền cô chưa có dịp nói chuyện với anh. Các nô lệ mới mau chóng được cảnh báo về đám đàn bà ở lều Hob mà. Khỏi phải mất thời gian.

“Tôi có thể nói chuyện với cô được không?” Anh hỏi.

James Randall đã mua anh cùng ba nô lệ khác từ một tay buôn nô lệ lưu động, sau khi có dịch sốt làm chết một số nô lệ của ông ta cách đây một năm rưỡi. Hai phụ nữ chuyên giặt giũ, còn Caesar và Prince nhập vào các nhóm nô lệ lao động ngoài đồng. Cô đã nhìn thấy anh dùng con dao cong cong đẽo gọt những khúc gỗ thông. Anh không dính đến mấy chuyện gây khó chịu ở đồn điền, và cô biết thỉnh thoảng anh đi với Frances, một hầu gái ở nhà chính. Họ còn cặp với nhau không? Có thể Lovey biết đấy. Là gái chưa chồng nhưng cô ấy hay hóng chuyện đàn ông-đàn bà, rồi những cuộc sắp đặt hôn nhân.

Cora cảm thấy cần trả lời anh theo phép lịch sự. “Tôi giúp được gì cho anh, Caesar?”

Anh không bận tâm nhỡ có ai nghe thấy. Anh biết chẳng có ai khác ở đó vì anh tính cả rồi. “Tôi sẽ trở lại miền bắc”, anh nói. “Sớm thôi. Tôi sẽ bỏ trốn. Tôi muốn cô trốn cùng tôi”.

Cora cố nghĩ xem kẻ nào đã sắp đặt để Caesar chơi khăm cô. “Anh sẽ trở lại miền bắc, còn tôi sẽ đi ăn”.

Caesar nắm lấy cánh tay cô, nhẹ nhàng nhưng cương quyết. Cơ thể anh rắn chắc, như bất cứ người lao động nào ở tuổi của anh, nhưng anh dụng sức nhẹ nhàng thôi. Mặt anh tròn, mũi anh tẹt - cô thoáng nhớ đến đôi má lúm đồng tiền khi anh cười. Tại sao cô lại giữ nó trong đầu cơ chứ?

“Tôi không muốn cô mách lẻo chuyện của tôi”, anh nói. “Nhưng tôi phải tin tưởng cô thôi. Tôi sẽ sớm rời khỏi đây, và tôi muốn cô đi cùng. Vì may mắn”.

Cô đã hiểu ý anh. Không phải một trò chơi khăm nhằm vào cô. Đó là một trò lừa bịp nhằm vào chính anh. Chàng trai ngây thơ. Mùi của món thịt gấu mèo đưa cô trở lại với bữa liên hoan và cô giật tay ra. “Tôi không có ý định để Connelly hoặc đám tuần canh hoặc lũ rắn giết chết mình đâu”.

Cora vẫn liếc nhìn con người ngây ngô ấy khi cô múc bát súp đầu tiên. Hằng ngày, người da trắng vẫn cố tình giết mi một cách từ từ và đôi khi cố tình giết mi một cách nhanh chóng. Vậy tại sao lại giúp anh ta chứ? Đó là việc mi có thể từ chối kia mà.

Cô tìm Lovey, nhưng không phải để hỏi xem các cô gái xì xào chuyện gì về Caesar và Frances. Nếu anh ta nghiêm túc thực hiện kế hoạch của mình thì Frances sẽ trở thành góa phụ mất.

Đó là điều quan trọng nhất mà một người đàn ông nói với cô kể từ khi cô chuyển tới lều Hob.

Họ đốt đuốc cho cuộc thi đấu vật. Ai đó đã đào những bình rượu ngô, rượu táo được cất giấu lên, và rượu được chuyền một vòng, giúp đám đông khán giả thêm hào hứng. Giờ đây những người chồng sống ở các đồn điền khác đã đến thăm viếng vào tối Chủ nhật. Họ cuốc bộ nhiều dặm đường, có đủ thời gian để mà mơ tưởng. Một số cô vợ hạnh phúc hơn những người khác trước triển vọng được kết hôn.

Lovey cười khúc khích. “Mình sẽ vật nhau với cậu ấy”, cô nói, đoạn gật đầu với Major.

Major ngước lên nhìn như thể nghe thấy những gì cô vừa nói. Cậu đã phát triển thành một chàng trai sung sức, làm việc chăm chỉ, hiếm khi để các đốc công phải vung roi. Cậu lễ phép với Lovey vì tuổi tác của cô, nhưng cũng không đáng ngạc nhiên nếu một ngày nào đó Connelly sắp đặt một cuộc hôn nhân cho họ. Người đàn ông trẻ và đối thủ đang vật nhau trên cỏ. Cứ việc trút giận lên nhau nếu bạn không thể trút giận lên kẻ đáng phải nhận. Lũ trẻ con đứng giữa những người lớn hơn để ghé mắt nhìn, đánh cược suông. Bây giờ chúng nhổ cỏ và dọn rác ở đồn điền, nhưng rồi sẽ đến ngày việc đồng áng làm chúng to lớn như những người đàn ông đang túm lấy nhau, vật lộn trên cỏ kia. Túm lấy thằng đó đi, vật đi, dạy cho nó những gì nó cần học đi.

Khi nhạc nổi lên và màn nhảy múa bắt đầu, họ bày tỏ lòng biết ơn đối với Jockey. Một lần nữa, ông già đã chọn ngày thích hợp cho sinh nhật của mình. Ông hiểu được nỗi căng thẳng mà nô lệ nào cũng phải chịu đựng, một nỗi e sợ chung vượt ngoài những thực tế thường nhật của cảnh nô lệ. Nỗi căng thẳng tích tụ. Vài tiếng đồng hồ cuối ngày này đã xua đi nhiều cảm xúc tiêu cực. Họ có thể đối mặt với công việc cực nhọc của buổi sáng hôm sau, của những buổi sáng tiếp theo và những ngày dài với tinh thần đã được tưới tắm, dù chỉ theo cách giản dị, bằng một buổi tối thú vị để hồi tưởng và để mong chờ liên hoan sinh nhật sau. Nhờ vòng tròn nhảy múa, cánh nô lệ tách tinh thần bên trong họ khỏi tình trạng thoái hóa ở bên ngoài.

Noble cầm một chiếc lục lạc lên và bắt đầu vỗ. Trên cánh đồng, anh hái bông nhanh thoăn thoắt, còn ở ngoài ruộng bông anh là người bày trò vui tính; anh mang cả hai tài khéo léo đó đến cuộc vui tối nay. Vỗ tay, đung đưa, lắc hông. Có nhạc cụ và có nhạc công, nhưng đôi khi phải nhờ cây vĩ cầm hoặc cái trống mà người chơi chúng mới được chú ý, và mọi người đều biến thành nô lệ của bài hát. Chuyện diễn ra đúng như vậy khi George và Wesley cầm cây vĩ cầm và cây đàn banjo của họ vào những ngày có lễ hội. Jockey ngồi trên chiếc ghế gỗ thích, giậm đôi chân trần xuống đất theo điệu nhạc. Các nô lệ bước ra nhảy múa.

Cora đứng im. Cô cảnh giác trước âm nhạc, và thỉnh thoảng vì bị âm nhạc lôi kéo mà bạn bỗng nhận thấy mình đang ở bên một người đàn ông và bạn không biết anh ta sẽ làm gì. Mọi cơ thể đều chuyển động, được phép chuyển động. Bạn bị kéo đi, bị nắm tay, dù những động tác đó xuất phát từ thiện ý. Một lần vào sinh nhật của Jockey, Wesley chơi cho họ một giai điệu mà cậu ta biết từ những ngày còn ở miền bắc, một bài hát mới họ chưa từng nghe. Cora đã dám bước ra, hòa vào đám đông đang nhảy múa, nhắm mắt lại, xoay vòng và khi cô mở mắt ra Edward ở đó, mắt long lên. Cho dù Edward và Pot đã chết - Edward bị treo cổ sau khi ăn bớt sản lượng bằng cách nhét thêm đá vào bao tải của gã, còn Pot về với đất sau khi bị một con chuột cắn khiến người tím đen - cô cũng không muốn nới lỏng việc kiềm chế bản thân. George kéo vĩ cầm, những nốt nhạc cuộn xoáy vào đêm như những tia lửa bùng lên từ một đống lửa. Không ai bước tới kéo cô vào cuộc vui mê cuồng, sôi động đó.

✻

Tiếng nhạc ngừng lại. Vòng tròn vỡ ra. Đôi khi một nô lệ sẽ đắm chìm trong vòng xoáy ngắn ngủi của tự do. Trong nhịp đu đưa của cơn mộng tưởng bất chợt giữa những luống cày hoặc trong khi gỡ rối những điều bí ẩn của một giấc mơ ban sớm. Trong bài ca vào một đêm Chủ nhật ấm áp. Điều diễn ra sau đó là tiếng quát tháo của đốc công, tiếng hét giục đi làm, cái bóng của ông chủ nhắc cô ta nhớ rằng cô ta chỉ được làm người trong một khoảnh khắc ngắn ngủi suốt kiếp nô lệ vĩnh viễn.

Từ nhà lớn anh em Randall xuất hiện, đứng trước đám đông nô lệ.

Các nô lệ dạt sang một bên, giữ khoảng cách sao cho thể hiện được lòng sợ hãi và tôn kính. Godfrey, người hầu của James ở nhà lớn, cầm chiếc đèn lồng giơ lên cao. Theo già Abraham, James giống mẹ, thân hình đẫy đà như một cái thùng tròn, vẻ mặt cứng rắn, còn Terrance giống cha, cao ráo, có khuôn mặt cú vọ, lúc nào cũng sẵn sàng vồ mồi. Ngoài tài sản là đồn điền, họ được ông bố cho thừa hưởng một thợ may, mỗi tháng đến nhà họ một lần trên chiếc xe ngựa ọp ẹp với những mẫu vải lanh và vải bông. Khi còn nhỏ hai anh em họ mặc giống nhau và khi đã lớn cũng vậy. Những chiếc quần tây và áo sơ mi tuyền màu trắng của họ được đám hầu gái giặt sạch hết mức có thể, và ánh đèn màu vàng đỏ làm họ trông giống hai bóng ma hiện hình trong đêm tối.

“Chào ông chủ James”, Jockey nói. Bàn tay to bản của ông bám lấy tay ghế dường như ông muốn đứng dậy nhưng không nhúc nhích. “Chào ông chủ Terrance”.

“Đừng để chúng ta quấy rầy lão”, Terrance nói. “Anh em ta đang bàn công chuyện thì nghe thấy tiếng nhạc. Ta nói với ông anh ta đó là tiếng ồn ào tệ nhất mà ta từng nghe thấy”.

Anh em nhà Randall uống rượu vang trong những chiếc ly thủy tinh có chân và có vẻ đã uống hết mấy chai. Cora tìm khuôn mặt của Caesar trong đám đông. Cô không thấy anh đâu. Lần gần đây nhất khi anh em ông chủ xuất hiện ở nửa phía bắc, Caesar vắng mặt. Bạn cần cố gắng ghi nhớ những bài học đa dạng trong những dịp như thế. Khi anh em nhà Randall quá bộ đến khu nhà của nô lệ thì sớm hay muộn, thế nào cũng có chuyện. Một sự việc mới xảy ra, và bạn không thể đoán trước cho tới khi nó ập đến với bạn.

James để Connelly, tay đốc công của ông ta, lo liệu việc đồn điền và hiếm khi tới chỗ ở của nô lệ. Ông ta có thể dẫn một vị khách nào đó, một người hàng xóm đặc biệt hoặc một chủ đồn điền ham tìm tòi từ vùng khác tới, thăm quan khắp đồn điền, nhưng hoạ hoằn lắm điều đó xảy ra. James hiếm khi nói chuyện với đám mọi đen, những kẻ được dạy bằng roi da để cắm cúi làm việc và không biết đến sự hiện diện của ông ta. Khi Terrance xuất hiện ở đồn điền của người anh trai, ông ta thường đánh giá từng nô lệ - để mắt đến những đứa nô lệ nam được việc nhất và những đứa nô lệ nữ hấp dẫn nhất. Thích thú liếc đám đàn bà của ông anh bằng ánh mắt đểu cáng đã đành, ông ta cũng háo hức nhìn đám đàn bà ở nửa đồn điền của mình. “Tôi thích nếm những quả mận của tôi”, Terrance nói, lảng vảng giữa những dãy lều để xem có gì cuốn hút không. Ông ta can thiệp vào những mối quan hệ tình cảm, thỉnh thoảng đến thăm nô lệ vào đêm tổ chức đám cưới của họ để chỉ cho người chồng mới cách làm tròn bổn phận đàn ông. Terrance nếm “những quả mận”, tạo ra những vết rách trên da thịt họ, và để lại dấu ấn của ông ta.

Phải thừa nhận rằng James có hướng đi khác. Không giống cha và em trai, James không sử dụng tài sản của mình để làm hài lòng bản thân. Thỉnh thoảng ông ta mời những phụ nữ trong hạt đến dùng bữa, và Alice luôn bảo đảm sửa soạn một bữa tối hấp dẫn, xa xỉ nhất trong khả năng. Bà Randall đã qua đời nhiều năm trước, và chính Alice nghĩ rằng có một phụ nữ hiện diện ắt sẽ khai hóa văn minh ở đồn điền. Mấy tháng James mới chiêu đãi những khách da trắng của ông ta một lần, đoàn xe độc mã màu trắng đi qua những con đường mòn lầy lội dẫn đến nhà lớn. Lũ hầu gái ở nhà bếp cười khúc khích, đoán già đoán non. Và rồi sau đó một gương mặt phụ nữ mới xuất hiện.

Theo lời kể của Prideful, hầu phòng của ông ta, James thỏa mãn ham muốn tình dục trong những căn phòng “đặc biệt” tại một nhà chứa ở New Orleans. Tú bà ở đó là ả đàn bà hiện đại, có tư tưởng phóng khoáng, thông thạo các ham muốn nơi cánh đàn ông. Khó mà tin được câu chuyện của Prideful, mặc dù y khẳng định đã được người làm ở chỗ đó, người vốn thân thiết với y nhiều năm qua, kể cho biết. Loại người da trắng nào lại cam chịu đòn roi cơ chứ?[3]

Terrance cào cây ba-toong của ông ta lên mặt đất. Đó là cây ba-toong được bịt cái đầu sói bằng bạc mà người cha để lại. Nhiều người còn nhớ những vết thương mà nó gây ra trên da thịt họ. “Ta nhớ James đã kể với ta về một thằng mọi mà anh ấy có ở đây”, Terrance lên tiếng, “thằng mọi có thể đọc thuộc lòng Tuyên Ngôn Độc Lập. Ta không tin. Ta nghĩ có lẽ tối nay ông anh ta có thể chứng minh điều đó là thật, bởi vì tất cả mọi người ở nửa phía nam đều đang có mặt ở đây”.

“Chúng tôi sẽ thu xếp việc đó”, James nói. “Thằng mọi đâu nhỉ? Michael”.

Không ai nói gì. Godfrey cầm cây đèn soi loanh quanh một cách thảm hại. Moses là gã đốc công không may đứng gần anh em nhà Randall. Gã hắng giọng. “Michael chết rồi, thưa ông chủ James”.

Moses sai một đứa bé da đen đi tìm Connelly, dù điều đó có nghĩa là buổi tối của lão với nàng hầu sẽ bị gián đoạn, vẻ mặt James cho Moses biết gã phải giải thích.

Michael, người nô lệ bị hỏi tới, quả thực có khả năng đọc thuộc lòng những đoạn văn dài. Connelly đã nghe tay buôn nô lệ kể lại rằng chủ cũ của Michael rất thích giống vẹt Nam Mỹ, và suy luận rằng nếu một con chim có thể học thuộc những bài thơ năm câu hài hước thì một nô lệ cũng có thể. Chỉ cần nhìn kích thước những cái đầu, bạn cũng thừa biết một người da đen sở hữu bộ não lớn hơn của con chim.

Michael là con trai người đánh xe của ông chủ cậu. Cậu được đánh giá là có sự lanh lợi của loài vật mà đôi khi ta thấy ở lợn. Ông chủ cùng đứa học trò không tưởng bắt đầu học những câu thơ có vần đơn giản và những đoạn văn ngắn của các nhà thơ Anh nổi tiếng. Họ đọc đi đọc lại những từ mà người nô lệ da đen ấy không hiểu và quả thật, ông chủ cũng chỉ hiểu một nửa - chỉ tại gia sư của ông ta nguyên là một kẻ vô lại bị đuổi khỏi mọi chỗ làm tử tế, rồi lão quyết định biến chỗ làm cuối cùng thành cái đích trả thù bí mật. Họ, ông chủ đồn điền trồng cây thuốc lá và đứa con trai của người đánh xe, đã tạo nên điều kỳ diệu. Tuyên Ngôn Độc Lập là kiệt tác của họ. Một lịch sử của những thương tổn và sự tước đoạt[4].

Khả năng của Michael rốt cuộc chỉ là mánh khóe giải khuây trong phòng khách cho những vị khách, trước khi cuộc bàn luận diễn ra theo chiều hướng hạ thấp người da đen như thường lệ. Cuối cùng ông chủ phát chán và bán cậu xuống phía nam. Trước khi Michael đến đồn điền Randall, một đợt tra tấn hoặc một hình phạt nào đó đã làm hỏng các giác quan của cậu. Cậu chỉ còn là một đứa lao động tầm thường. Cậu ta thán về tiếng ồn và những lời nguyền đã xóa mất trí nhớ nơi cậu. Trong cơn tức giận, Connelly giáng đòn khiến những gì ít ỏi còn lại trong trí não cậu rơi rụng nốt. Chính bệnh ỉa chảy không muốn cho Michael sống, và căn bệnh đã thành công.

“Đáng lẽ ta phải nghe việc này rồi chứ”, James nói, rõ ràng là rất khó chịu. Màn đọc thuộc lòng của Michael đã hai lần trở thành món giải trí mới lạ mà ông ta mang ra khoe khách khứa.

Terrance thích trêu anh. “James”, ông ta nói, “anh phải kiểm kê tài sản chặt chẽ hơn chứ.”

“Đừng xía vào việc của tôi”.

“Em biết anh cho phép bọn nô lệ của anh chè chén ồn ào, nhưng em không biết bọn chúng lại ngông cuồng, phung phí như thế. Anh đang cố tình làm em mất mặt chứ gì?”

“Đừng có giả vờ là chú không quan tâm xem một đứa nô lệ nghĩ về chú thế nào, Terrance ạ”. Ly của James hết sạch rượu. Ông ta chuẩn bị quay gót rời khỏi đó.

“Nghe thêm một bài hát nữa đã, James. Em đâm ra khoái những âm thanh này rồi”.

George và Wesley trông buồn thiu. Noble và cái lục lạc của anh ta biến đâu mất. James bặm môi. Ông ta ra hiệu, những người đàn ông bắt đầu chơi nhạc.

Terrance dùng cây ba-toong. Khuôn mặt của ông ta chìm khuất khi ông ta hòa vào đám đông. “Mày không nhảy sao? Tao phải cố nài chắc. Mày, và mày nữa”.

Họ không đợi hiệu lệnh từ ông chủ. Các nô lệ ở nửa phía bắc tụ lại trên con đường nhỏ, dè dặt, cố đưa mình vào nhịp điệu trước đó và bắt đầu diễn. Ava, ả đàn bà lắt léo, không mất công che giấu động cơ kể từ hôm bà ta quấy rối Cora - bà ta hú hét, giậm chân như đang trong cao trào của buổi lễ mừng Giáng sinh. Diễn cho ông chủ xem là một kỹ năng quen thuộc, những góc độ và lợi thế của chiếc mặt nạ, và họ rũ bỏ nỗi sợ hãi khi bước vào màn diễn. Ôi, cái cách họ nhảy cẫng lên, hò hét, kêu la! Dĩ nhiên đây là bài ca sôi động nhất mà họ từng nghe, dàn nhạc công là những người chơi nhạc giỏi nhất mà chủng tộc da màu có thể có. Cora cố bước vào vòng tròn nhảy múa, và giống những nô lệ khác, cứ mỗi vòng xoay cô lại để ý phản ứng của anh em nhà Randall. Jockey lật qua lật lại đôi bàn tay trong lòng ông để tính giờ. Cora đã nhìn thấy khuôn mặt Caesar. Anh đứng trong bóng tối nhà bếp với vẻ thờ ơ. Thế rồi anh biến mất.

“Mày!”

Đó là Terrance. Ông ta giơ tay lên trước mặt như thể nó bị nhuốm một vết bẩn vĩnh viễn mà chỉ ông ta mới nhìn thấy. Rồi Cora nhận ra vết bẩn đó - một giọt, chỉ một giọt rượu vang làm bẩn cổ tay áo của chiếc sơ mi trắng đẹp đẽ mà Terrance đang mặc. Thằng bé Chester đã va phải ông ta.

Chester nở nụ cười ngớ ngẩn và cúi đầu trước người đàn ông da trắng. “Xin lỗi ông chủ! Xin lỗi ông chủ!” Chiếc ba-toong giáng xuống vai và đầu thằng bé, một lần, rồi lần nữa, lần nữa. Nó kêu thét lên, khuỵu xuống đất, khi những cú đánh tiếp tục giáng xuống. Cánh tay Terrance vung lên, hạ xuống. James trông có vẻ mệt mỏi.

Chỉ một giọt rượu. Một cảm giác dâng lên trong Cora. Nhiều năm rồi, kể từ khi cô bổ rìu xuống cái chuồng chó của Blake làm những mảnh gỗ bắn tung tóe, cô không còn bị cảm giác đó khuấy động. Cô đã thấy những người đàn ông bị treo cổ trên cây và bị bỏ mặc ở đó cho lũ quạ và chim ó. Những người đàn bà bị roi da chín đuôi rạch đến tận xương. Những thân thể còn sống và đã chết bị nướng trên giàn thiêu. Những bàn chân bị chặt đứt lìa để ngăn chặn bỏ trốn, và những bàn tay bị cắt cụt để ngăn chặn trộm cắp. Cô đã chứng kiến những đứa con trai và con gái nhỏ tuổi hơn Chester bị đánh đập mà chẳng làm gì cả. Nhưng đêm nay cái cảm giác đó lại bùng lên trong tim cô. Nó điều khiển cô, và trước khi cái phần nô lệ bắt kịp phần người trong cô, Cora cúi xuống che chở cơ thể thằng bé như một tấm khiên. Cô nắm chặt cây ba-toong trong tay hệt như một người đàn ông của đầm lầy tóm một con rắn và thấy vật trang trí bịt ở đầu của nó. Chiếc đầu sói nhe hàm răng trắng nhởn bằng bạc. Thế rồi cây ba-toong tuột khỏi tay cô. Nó liên tục giáng xuống, và lần này những cái răng bằng bạc xẻ dọc mắt cô, máu của cô rơi lộp độp xuống đất.

Năm đó số đàn bà ở lều Hob cả thảy có bảy người. Mary là người lớn tuổi nhất. Bà ở Hob bởi vì bà hay lên cơn. Mỗi lần lên cơn, bà sùi bọt mép như con chó điên, quằn quại trên mặt đất với đôi mắt hoang dại. Trong nhiều năm bà mang mối thù hận với một người hái bông khác tên là Bertha, người đã nguyền rủa bà. Già Abraham phàn nàn rằng nỗi bất hạnh của Mary bắt đầu từ khi bà còn là một đứa bé da đen, nhưng không ai tin ông. Dù xét ở góc độ nào chăng nữa, những cơn động kinh hiện thời của bà cũng chẳng thấm gì so với những cơn mà bà chịu đựng hồi trẻ. Khi tỉnh lại, bà xơ xác, bơ phờ, ngơ ngác, phải chịu phạt vì bỏ bê công việc, để rồi lại phải bỏ bê công việc để phục hồi sau đòn phạt. Một khi tâm trạng của đám đốc công chống lại bạn, bất cứ ai cũng có thể bị quét vào cơn thịnh nộ. Mary chuyển đồ của bà tới lều Hob để tránh thái độ khinh bỉ của những người ở cùng lều. Bà bước chậm rề rề như thể rồi sẽ có người ngăn bà lại.

Mary làm việc ở nhà vắt sữa cùng Margaret và Rida. Trước khi được James Randall mua về, hai người đó rối trí đến nỗi không thể hòa nhập với cuộc sống ở đồn điền. Margaret hay phát ra những âm thanh trong họng vào những lúc không thích hợp, nghe như tiếng kêu của thú rừng, những tiếng kêu nhói buốt thê thảm tột độ, cùng những lời chửi rủa tục tĩu. Khi ông chủ đi thị sát đồn điền, chị ta phải tự lấy tay bịt miệng mình vì sợ sẽ gây chú ý. Rida không thèm vệ sinh thân thể và chẳng ai khuyến khích hay đe dọa được chị ta. Người chị ta hôi rình.

Lucy và Titania không bao giờ nói chuyện, với Lucy là bởi chị chọn không nói, còn với Titania - chị bị chủ cũ cắt lưỡi. Họ làm việc trong nhà bếp dưới quyền Alice, mụ đầu bếp chỉ ưa những phụ tá câm như hến cả ngày, và thích nghe giọng nói của chính mụ hơn.

Hai người đàn bà khác tự kết liễu cuộc đời vào mùa xuân ấy, chuyện thường xảy ra, chẳng có gì đặc biệt. Khi mùa đông đến, không ai có một cái tên mà còn được nhớ đến, vậy nên người ta chỉ nhớ màu da tái xám của họ thôi. Hai người còn lại là Nag và Cora. Họ chăm sóc cây bông từ đầu đến cuối.

Kết thúc ngày lao động, Cora lảo đảo bước đi và Nag vội chạy đến để dìu cô. Cô dẫn Cora trở về lều Hob. Gã đốc công trừng mắt vì họ chậm chạp quá nhưng gã không nói năng gì. Chứng điên dễ nhận thấy của Cora đã giúp cô tránh bị chửi mắng như thường lệ. Họ đi ngang qua chỗ Caesar ngồi ở gần những cái lán với một đám thợ trẻ, anh đang dùng dao đẽo gọt một khúc gỗ. Cora liếc nhìn anh, làm ra vẻ lạnh băng như mọi lần, kể từ khi anh đề nghị cô bỏ trốn.

Đã hai tuần trôi qua từ hôm sinh nhật Jockey, và Cora vẫn chưa bình phục. Những cú đánh thẳng vào mặt làm một bên mắt cô sưng húp không mở ra được và thái dương cô sưng tướng. Chỗ sưng xẹp nhưng “nụ hôn” từ cái đầu sói bằng bạc giờ đây để lại một cái sẹo thảm hại hình chữ X. Vết thương đó rỉ nước vàng trong nhiều ngày. Cô đã bị đóng dấu cho cái đêm liên hoan ấy. Tệ hơn là trận đòn roi mà Connelly giáng xuống cô vào sáng hôm sau.

Connelly là một trong những đốc công đầu tiên được ông già Randall thuê. Tới lượt James, ông ta giữ lão ở nguyên vị trí. Khi Cora còn nhỏ, lão đốc công đó có mái tóc đỏ của người gốc Ireland với những lọn loăn xoăn bên dưới chiếc mũ rơm giống như cánh của một con chim hồng tước. Ngày đó lão ta che chiếc ô màu đen đi tuần nhưng cuối cùng đành phải vứt bỏ, và giờ đây những chiếc sơ mi trắng tương phản gay gắt với màu da rám nắng của lão. Tóc lão đã bạc trắng, bụng lão chảy xệ xuống dưới thắt lưng, nhưng ngoài những điều đó, lão vẫn chính là đốc công đã vung roi quật bà của cô, mẹ của cô, nghênh ngang đi qua khu nô lệ với dáng đi lệch về một bên, làm cô nghĩ tới con bò đực già. Nếu lão chọn không vội vã thì không gì có thể thúc giục lão. Chỉ một lần duy nhất lão tỏ ra vội vã là khi đi lấy cây roi chín đuôi. Khi đó lão tràn trề năng lượng và tính nôn nóng của một đứa trẻ trước trò tiêu khiển mới.

Lão đốc công không vui vì chuyện bị bại lộ trong chuyến thăm bất ngờ của anh em nhà Randall. Thứ nhất, Connelly đang hú hí với Gloria, người đàn bà hiện tại của lão, thì bị phá ngang. Lão vụt người báo tin rồi nhấc mình ra khỏi giường. Thứ hai, đó là chuyện về Michael. Connelly đã không thông báo cho James về cái chết của thằng Michael, vì chủ của lão chẳng bao giờ thèm bận tâm đến số nô lệ hiện có, nhưng cơn tò mò của Terrance lại khiến sự việc trở thành rắc rối.

Lại còn chuyện thằng nhóc Chester hậu đậu và hành động khó hiểu của Cora nữa. Ngay sáng sớm hôm sau, Connelly đã đánh róc thịt hai đứa đó. Lão bắt đầu với thằng Chester, theo trình tự các lỗi đã xảy ra, và sai dùng nước ớt xát lên tấm lưng chảy máu của hai kẻ bị trừng phạt. Đó là lần đầu tiên Chester bị đánh đến gục xuống, và là lần đầu tiên của Cora trong vòng nửa năm. Hai sáng tiếp theo Connelly vẫn lặp lại trận đòn roi. Theo các nô lệ làm việc ở nhà lớn, ông chủ James bực mình về chuyện em trai ông đụng đến tài sản của ông trước mặt đám đông hơn là vì Chester và Cora. Vậy là cơn cuồng nộ của ông chủ đối với thằng em ruột lại trút hết xuống đám tôi tớ. Kể từ đó Chester không nói một lời nào với Cora nữa.

Nag giúp Cora bước lên lều Hob. Cora đổ sập người xuống khi họ vừa mới bước vào trong lều và khuất khỏi tầm nhìn của người trong khu nô lệ. “Để tôi kiếm cho cô chút gì ăn nhé”, Nag nói.

Giống như Cora, Nag phải chuyển tới Hob vì không còn “vừa mắt” lão đốc công. Trong nhiều năm chị là người đàn bà được Connelly ưa thích, đêm nào cũng ngủ trên giường lão. Là một đứa con gái da đen, với đôi mắt xám nhạt và cặp hông khêu gợi, Nag quá kiêu kỳ, thậm chí trước cả khi lão đốc công ban cho chị ta chút lòng sủng ái mong manh. Chị trở nên quá quắt. Tự mãn, hả hê vì mỗi mình mình không bị hành hạ. Mẹ của chị từng đi lại với đàn ông da trắng nên dạy chị các chiêu phóng đãng. Chị tận tụy hoàn thành phận sự ngay cả khi lão Connelly đem con của họ đi đổi chác. Nửa phía bắc và nửa phía nam của đại đồn điền nhà Randall thường đổi nô lệ cho nhau, bán tống bán tháo những nô lệ da đen kiệt sức, những kẻ hay trốn việc, những đứa trẻ tinh quái cho nhau trong một cuộc chơi chẳng có luật lệ, thể thức gì. Những đứa con của Nag là minh chứng. Connelly không thể ra mặt ủng hộ lũ con hoang lai da đen khi mà dưới ánh mặt trời, những lọn tóc quăn của chúng ánh lên sắc đỏ Ireland đích thị là của lão.

Một buổi sáng nọ, Connelly nói toẹt ra rằng lão không cần Nag trên giường của lão nữa. Đó là ngày mà kẻ thù của chị ta chờ đợi. Ai cũng biết ngày đó sẽ đến, chỉ riêng Nag là không. Từ ngoài đồng trở về chị thấy đồ đạc của mình đã bị mang tới Hob, khiến cả làng đều biết chị bị thất sủng. Giống như thức ăn, nỗi nhục nhã của chị nuôi dưỡng họ. Hob làm cho chị chai điếng theo cách của nó. Căn lều đó có xu hướng tạo nên tính cách của một con người.

Nag chưa bao giờ thân với mẹ của Cora, nhưng điều đó không ngăn cản chị đối tốt với cô gái khi cô trở thành trẻ bơ vơ. Sau buổi tối mừng sinh nhật ấy và trong những ngày đẫm máu sau đó, chị và Mary chăm sóc Cora, rửa nước muối, đắp thuốc lên vùng da bị tổn thương của cô, và bảo đảm rằng cô chịu ăn uống. Họ ôm đầu cô và ru cô bằng những bài hát mà họ đã hát cho những đứa con đã mất. Lovey cũng đến thăm bạn, nhưng cô gái trẻ ấy vẫn để ý tiếng xấu của Hob - cô không thoải mái khi Nag, Mary cũng như những người khác có mặt. Cô ở lại đó tới khi thần kinh của cô không chịu nổi nữa.

Cora nằm trên sàn rên rỉ. Hai tuần sau khi bị đánh đập cô phải chịu những cơn chóng mặt và cảm giác đau nhói trong đầu. Trong hầu hết thời gian cô có thể chịu đựng được và vẫn lao động, nhưng thỉnh thoảng tất cả những gì cô có thể làm là đứng như trời trồng đến khi mặt trời lặn. Cứ mỗi tiếng đồng hồ lúc đứa bé gái mang nước đem cái môi tới, cô lại liếm sạch nó và cảm nhận kim loại trên răng. Bây giờ cô chẳng còn lại gì.

Mary xuất hiện. “Lại ốm rồi”, chị nói. Chị có sẵn một mảnh vải ướt để chườm lên trán Cora. Chị vẫn là suối nguồn tình mẫu tử sau khi mất năm đứa con chị dứt ruột đẻ ra - ba đứa chết trước khi biết đi, còn hai đứa khác bị bán khi đã đủ lớn để mang nước ra đồng và nhổ cỏ quanh nhà lớn. Mary xuất thân từ nòi giống Ashanti thuần chủng, như hai ông chồng của chị. Với lũ trẻ da đen thuộc giống tốt như thế, không cần nghệ thuật bán hàng làm gì. Cora mấp máy môi nói lời cảm ơn không thoát tiếng. Những bức tường của căn lều như đang đè nặng lên cô. Trên gác xép, một người đàn bà khác - Rida hôi rình - đang lục lọi, gõ đập. Nag xoa xoa những khấc ngón tay của Cora. “Tôi không biết điều gì tồi tệ hơn”, chị nói. “Cô ốm, nằm ở đây chả ai nhìn thấy hay cô dậy được, ra ngoài kia đúng lúc ông chủ Terrance mai sẽ tới”.

Nghĩ đến chuyến thị sát đồn điền của ông ta, Cora cảm thấy kiệt sức. James Randall đang ốm liệt giường. Sau chuyến đi đến New Orleans để thương thảo ủy quyền cho các đại lý thương mại tại Liverpool, đồng thời ghé thăm nơi trú chân ô nhục của mình, ông ta đổ bệnh. Trên đường về ông ta bị ngất trong chiếc xe độc mã và kể từ đó không xuất hiện. Giờ đây cánh tôi đòi trong nhà lớn rỉ tai nhau rằng Terrance sẽ cai quản toàn bộ đồn điền trong thời gian anh trai dưỡng bệnh. Vào buổi sáng Terrance sẽ đi thị sát nửa phía bắc để bảo đảm các hoạt động ở đó nhịp nhàng với công việc ở nửa phía nam.

Ai cũng tin rằng đó sẽ là sự “nhịp nhàng” đẫm máu.

Bàn tay của những người bạn đã lần đầu mất, những bức tường không dồn sức ép của chúng lên cô nữa, và cô mê man không biết gì nữa. Cora tỉnh dậy giữa đêm đen sâu thẳm, đầu tựa lên một tấm chăn vải bông pha len được cuộn lại. Tất cả mọi người đều đang ngủ ở trên gác xép. Cô xoa xoa vết sẹo ở thái dương. Cô có cảm giác nó đang rỉ nước. Cô biết tại sao mình lại lao ra bảo vệ Chester. Nhưng cô bối rối khi cố nhớ lại giây phút cấp bách đó, nhớ lại cảm giác đã chiếm hữu cô lúc ấy. Nó đã lùi vào một góc nhạt nhòa trong cô, nơi nó khởi phát, và cô không thể dỗ nó ra được. Để làm dịu cơn bồn chồn khó ngủ cô lần ra miếng đất của mình, ngồi trên khúc gỗ thích, ngửi mùi không khí và lắng nghe. Các sinh vật đầm lầy phát ra tiếng hú, tiếng vỗ nước, tiếng săn đuổi trong bóng tối của sự sống. Vượt qua đầm lầy vào ban đêm, hướng lên phía bắc là tới các bang tự do. Phải điên mới làm điều đó.

Nhưng mẹ của cô đã làm được.

✻

Như là hiện thân của Ajarry, người không bước khỏi lãnh địa của Randall một lần nào kể từ khi đặt chân đến đó, Mabel chưa từng bước chân ra khỏi đồn điền cho đến ngày bà bỏ trốn. Bà không để lộ với bất cứ ai ý định mà bà ấp ủ, ít nhất những nô lệ bị thẩm vấn sau đó đã thừa nhận như vậy. Sẽ chẳng có kỳ tích nào, dù là khiêm tốn, trong một ngôi làng tập hợp các bản tính xảo trá, lừa lọc cùng những kẻ chỉ điểm sẵn sàng bán đứng cả người thân thiết nhất để thoát khỏi chiếc roi chín đuôi.

Tối hôm ấy, Cora nằm gục đầu vào lòng mẹ ngủ và cô không bao giờ nhìn thấy mẹ nữa. Ông già Randall báo động toàn đồn điền và gọi đội tuần tra tới. Trong một giờ đồng hồ, toán người đi lùng kẻ bỏ trốn lội bì bõm trong đầm lầy, theo sau bầy chó của Nate Ketchum. Là gương mặt mới nhất trong một danh sách dài những tay trùm, tài săn nô lệ ăn vào máu Ketchum rồi. Bầy chó săn được lấy giống qua nhiều thế hệ để phát hiện mùi của người da đen trên khắp các hạt, đã nhai và cắn xé biết bao bàn tay ngang bướng. Khi lũ vật đó kéo căng sợi dây da buộc cổ và giơ chân cào cào lên không khí, tiếng sủa của chúng khiến tất cả đám người ở khu nô lệ muốn chạy nháo về lều của họ. Nhưng trên hết, ngày hái bông vẫn trải ra trước mắt các nô lệ, họ lại cúi lom khom theo trật tự, chịu đựng tiếng chó sủa kinh hồn và cảnh máu rơi.

Yết thị, tờ rơi được phát khắp hạt trong phạm vi hàng trăm dặm. Đám người da đen tự do cải thiện thu nhập bằng cách bắt nô lệ bỏ trốn để lĩnh thưởng, lùng sục khắp các khu rừng, moi thông tin từ những kẻ đồng lõa. Những đội tuần tra và cảnh sát thuộc tầng lớp da trắng thấp kém liên tục quấy rối, hăm dọa. Tất cả các khu nô lệ của mọi đồn điền lân cận đều bị lục soát toàn diện, không ít nô lệ bị đánh đập. Tuy thế, bầy chó săn và chủ chúng đều trở về tay không.

Randall thuê một thầy phù thủy yểm bùa tài sản của lão để không một người nào mang dòng máu châu Phi có thể trốn khỏi đó mà không ốm đến thân tàn ma dại. Mụ phù thủy chôn vật thờ ở những chỗ bí mật, lấy tiền công rồi rời đi trên chiếc xe la kéo. Cả làng tranh luận sôi nổi về linh hồn của bùa yểm. Liệu phép phù thủy chỉ phát tác với nô lệ có ý định bỏ trốn hay với tất cả những người da màu bước qua ranh giới của đồn điền? Sau một tuần các nô lệ mới lại dám đi săn và tìm cái ăn trong đầm lầy. Ở đó có cái ăn.

Tuyệt nhiên không có dấu hiệu nào của Mabel. Trước đó chưa từng có ai trốn thoát khỏi đồn điền. Kẻ bỏ trốn luôn bị cào trở lại, bị bạn bè bán đứng, họ hiểu sai những ngôi sao và chạy sâu hơn vào mê hồn trận của kiếp nô lệ. Khi quay lại họ bị hành hạ cùng cực trước khi được cho phép chết, và những nô lệ ở lại bị ép phải chứng kiến cái chết khủng khiếp kia.

Một tuần sau, Ridgeway, tay trùm săn nô lệ khét tiếng, xuất hiện trở lại tại đồn điền. Hắn đi ngựa đến cùng với đám tay chân, năm gã đàn ông, dẫn đầu là một gã da đỏ trông dữ tợn, đeo một chiếc vòng cổ kết từ những cái tai khô xâu lại. Ridgeway cao một mét tám, có khuôn mặt chữ điền và cái cổ chắc nịch như búa tạ. Lúc nào hắn cũng trầm lặng nhưng lại tạo ra bầu không khí đe dọa, như một đám mây tầng tầng lớp lớp xuất hiện xa xa, sau đó bất thình lình ập ngay trên đầu bạn, dữ dội kịch liệt.

Cuộc tiếp kiến của Ridgeway thường kéo dài khoảng nửa giờ. Hắn ghi chép những gì cần lưu ý vào một cuốn nhật ký nhỏ và, theo như người hầu ở nhà lớn nói, đó là một gã có khả năng tập trung cao và cách nói năng hoa mỹ. Đã hai năm rồi, không lâu trước khi ông già Randall qua đời, Ridgeway mới trở lại đó, và lần ấy hắn đến để trực tiếp xin lỗi vì không bắt nổi Mabel. Gã da đỏ biến mất, nhưng có một tên trẻ tuổi với mái tóc đen dài, đeo chuỗi vòng được xâu bằng những chiến lợi phẩm giống như của gã da đỏ kia bên ngoài chiếc áo chẽn may bằng da thú sống. Ridgeway đến thăm một chủ đồn điền gần đó, giao nộp thủ cấp của hai kẻ bỏ trốn được nhét trong bao da. Ở Georgia, bước qua ranh giới của bang là cái tội vô cùng tai hại: Đôi khi một ông chủ thích được trả lại tài sản theo kiểu đó.

Tên trùm săn nô lệ tiết lộ tin đồn về một nhánh của tuyến hỏa xa ngầm được cho là đang hoạt động ở phía nam của bang, nghe thật hoang đường. Ông già Randall giễu cợt. Các cảm tình viên[5] sẽ bị trừ tận gốc, bị bôi hắc ín và phủ bằng lông chim, Ridgeway quả quyết với chủ nhà. Hoặc bất cứ hình phạt nào thoả mãn tập tục của địa phương. Một lần nữa Ridgeway xin lỗi rồi cáo lui, và loáng một cái toán săn nô lệ của hắn đã xuất hiện trên đường cái quan, thi hành nhiệm vụ tiếp theo. Đám người ấy chẳng bao giờ hết việc, vì dòng sông nô lệ cần được dẫn từ những hang hốc ẩn náu và được giao nộp theo tính toán thích hợp của người da trắng.

Mabel đã gói ghém cho cuộc phiêu lưu của bà. Một con dao rựa. Viên đá lửa và mớ bùi nhùi. Bà lấy trộm đôi giày tốt hơn của người bạn ở chung lều. Trong nhiều tuần mảnh vườn trống không chứng minh cho kỳ tích của bà. Trước khi đột ngột biến mất, Mabel đã đào từng củ khoai trên miếng đất, một khối hành trang cồng kềnh cho thấy suy nghĩ khờ dại đối với cuộc hành trình đòi hỏi đôi chân nhanh nhẹn. Những mô đất và cái hố trên miếng đất ấy gợi nhớ cho tất thảy những ai đi ngang qua. Thế rồi một buổi sáng miếng đất được san phẳng. Cora quỳ ở đó, bắt đầu trồng lại những cây mới. Đó là tài sản thừa kế của cô.

✻

Giờ đây dưới ánh trăng mờ, với cái đầu nhói đau, Cora đánh giá mảnh vườn nhỏ của mình, cỏ, lũ mọt ngũ cốc, những dấu chân của các sinh vật. Kể từ sau bữa tiệc kia, cô bỏ bê mảnh vườn. Đã đến lúc quay lại rồi.

Chuyến thị sát của Terrance ngày hôm sau khá êm ả, trừ một lúc xáo trộn. Connelly giải thích cặn kẽ chuyện làm ăn của anh trai ông ta, như nó đã diễn ra trong vài năm từ khi Terrance bắt đầu các cuộc thị sát. Thái độ của ông ta lịch sự đến bất ngờ, tuyệt nhiên không buông những lời bình luận đầy mỉa mai như thường thấy. Họ bàn bạc về số hàng được xuất đi năm ngoái, kiểm tra sổ cái tập hợp những con số báo trọng lượng từ tháng Chín trước. Terrance tỏ ra khó chịu trước chữ viết thảm hại của gã đốc công, ngoài ra, hai người khá hòa nhã với nhau. Họ không đi kiểm tra đám nô lệ trong làng.

Họ cưỡi ngựa đi một vòng qua các ruộng bông, so sánh năng suất mùa vụ ở hai nửa của đồn điền. Terrance và Connelly đi đến đâu, các nô lệ ở gần đó lại cố gắng hoạt động miệt mài gấp đôi như làn sóng. Những bàn tay đã cắt cỏ suốt nhiều tuần, rạch lưỡi cuốc xuống luống cày. Giờ đây những thân cây đã cao gần tới vai Cora, uốn cong, đung đưa, những cái lá nhú lên mỗi sáng lại lớn thêm một chút. Tháng tới những quả nang sẽ bung ra trắng xóa. Cora cầu mong sao những cây bông đủ cao để che giấu cô. Cô nhìn thấy lưng bọn họ khi những người đàn ông da trắng đi qua. Thế rồi Terrance quay đầu lại. Ông ta gật đầu dùng cây ba-toong chỉ về phía cô, rồi đi tiếp.

Hai ngày sau James lìa trần. Ông ta bị bệnh thận, bác sĩ bảo vậy.

Những người đã sống một thời gian dài ở đồn điền của Randall không thể không so sánh đám tang của ông bố với đám tang của người con trai. Ông già Randall là một thành viên được trọng vọng trong giới chủ đồn điền. Giờ đây đám cưỡi ngựa miền Tây đang được chú ý, nhưng chính Randall và anh em của ông mới là những người tiên phong, tạo ra sự sống trong cái địa ngục ẩm ướt này của Georgia từ những năm sơ khai ấy. Các bạn hữu là chủ đồn điền quý mến ông vì tầm nhìn xa trông rộng: ông trở thành người đầu tiên trong vùng chuyển sang trồng bông, dẫn đầu về lợi nhuận. Nhiều chủ đồn điền trẻ mắc nợ nần tìm đến Randall xin lời khuyên - lời khuyên của ông được cho không và cho rất hào phóng - về sau đều trở nên giàu có đáng ghen tị.

Nô lệ nghỉ làm đến dự đám tang của ông già Randall. Họ đứng tụ thành đám đông im lặng trong khi tất cả những người đàn ông, đàn bà da trắng bày tỏ lòng kính trọng với người cha được yêu quý. Đám tôi tớ da đen làm việc trên nhà lớn hiện diện ở đó như những người hộ tang, thoạt tiên khách khứa cảm thấy chướng mắt, nhưng nghĩ sâu xa hơn sẽ thấy đó là biểu hiện của tình cảm chân thành mà họ thực sự muốn có ở các nô lệ của mình, ở người vú em có bầu vú mà họ đã bú thuở ấu thơ, hay ở người hầu đã luồn tay dưới làn nước xà phòng tắm táp cho họ. Cuối buổi tang lễ, trời bắt đầu mưa. Mưa khiến tang lễ kết thúc, nhưng mọi người đều thở phào vì hạn hán kéo dài quá lâu. Những cây bông đang khát.

Trước khi James qua đời, lũ con trai của Randall đã cắt đứt quan hệ với những người đồng tuế của cha chúng cũng như những người được ông ta bảo trợ. Trên giấy tờ James có nhiều đối tác, ông ta đã gặp trực tiếp vài người trong số họ, nhưng ông ta có rất ít bạn hữu. Cho đến thời điểm ấy anh trai của Terrance chưa bao giờ nhận được một mẩu tình cảm nào của con người. Đám tang James lèo tèo, thưa thớt. Các nô lệ vẫn làm việc như thường - đâu phải vì mùa thu hoạch đang cận kề. Việc đó được giải thích rõ ràng trong di chúc của ông ta, Terrance nói vậy. James được an táng bên cạnh song thân ở một góc yên tĩnh trên vùng đất thừa thãi của gia đình bọn họ, cạnh mộ Plato và Damosthenes, hai chú chó tai cụp được tất cả mọi người, da trắng cũng như da đen, yêu quý mặc dù chúng không thể tránh xa lũ gà con.

Terrance liền đi New Orleans dàn xếp các thương vụ của ông anh trai với giới buôn bán bông. Mặc dù chưa bao giờ có một thời điểm thuận lợi để bỏ trốn, việc Terrance phải quản lý cả hai đồn điền khiến kế hoạch trở nên dễ dàng hơn. Nửa phía bắc luôn được hưởng không khí dễ chịu hơn. James tàn nhẫn, hung ác như bất cứ người da trắng nào, nhưng so với em trai, ông ta vẫn là tấm gương biết tiết chế. Những câu chuyện ở nửa phía nam thì thường gây ớn lạnh.

Anthony Lớn bèn chớp lấy cơ hội. Anthony Lớn đâu phải là gã trai thông minh nhất trong làng, nhưng không ai có thể nói anh ta nắm bắt cơ hội kém. Đó là người cố bỏ trốn đầu tiên - sau Mabel. Anh ta bất chấp bùa chú của mụ phù thủy nọ mà không gặp rắc rối gì, đã vượt được hai mươi sáu dặm đường trước khi bị phát hiện đang chợp mắt trong vựa cỏ khô. Cảnh sát nhốt anh ta trong lồng sắt để đưa về đồn điền. “Cứ bay như chim nhé, mày xứng với cái lồng chim đấy”. Mặt trước lồng có một cái rãnh để ghi tên đối tượng ở trong lồng, nhưng không ai buồn sử dụng. Khi họ đi, họ mang lồng theo, thế thôi.

Vào buổi tối trước khi Anthony Lớn bị trừng phạt - hễ người da trắng trì hoãn hình phạt thì y như rằng có một kịch bản mới - Caesar ghé thăm lều Hob. Mary để anh ta vào. Bà không hiểu tại sao anh ta lại mò đến. Vài người đến đó để gọi ai đấy, và nếu đàn ông đến đó thì thường là một ông trùm mang tin xấu tới. Cora không kể với bất cứ ai về đề nghị của người đàn ông trẻ.

Gác xép đầy những người đàn bà đang ngủ, hoặc đang lắng nghe. Cora bỏ miếng thuốc đắp xuống sàn và dẫn anh ra ngoài.

✻

Ông già Randall dựng nhà học cho lũ con trai và cho những đứa cháu nội mà ông hi vọng một ngày nào đó mình sẽ có. Khả năng cái nhà rộng lớn hiu quạnh ấy sớm được sử dụng theo đúng mục đích là rất thấp. Từ khi lũ con trai của Randall kết thúc việc học hành, nhà học chỉ được dùng cho những buổi hẹn hò và cho mọi dạng “bài học” khác. Lovey nhìn thấy Caesar và Cora bước vào trong nhà học, Cora lắc đầu khi bạn cô tỏ ra khoái chí.

Cái nhà học ấy đang dần mục nát, bốc mùi khó chịu. Những con thú nhỏ lấy đó làm nơi trú ngụ thường xuyên. Bàn ghế đã được chuyển ra từ lâu, khiến cái sàn trống trơn đầy lá khô và mạng nhện. Cô tự hỏi có phải khi Caesar và Frances cặp kè với nhau anh thường đưa cô ta tới đây không, và họ đã làm gì ở đây. Caesar từng nhìn thấy Cora bị lột trần chịu đòn, đã nhìn thấy máu tứa trên da thịt cô.

Caesar kiểm tra cửa sổ và nói: “Tôi rất tiếc về chuyện đã xảy ra với cô”.

“Đó là những gì họ làm”, Cora đáp.

Hai tuần trước, cô đánh giá anh là một gã ngốc. Còn tối nay anh chứng tỏ trí khôn ngoan vượt tuổi, như những người già thường kể cho bạn nghe một câu chuyện ẩn chứa thông điệp mà chỉ sau nhiều ngày, nhiều tuần, khi thực tế diễn ra tất yếu, bạn mới cắt nghĩa được.

“Cô đồng ý đi với tôi chứ?” Caesar hỏi. “Cô đã có nhiều thời gian suy nghĩ rồi còn gì”.

Cô không hiểu nổi anh. Vào những buổi sáng cô hứng đòn roi, Caesar đứng đằng trước đám đông. Việc các nô lệ chứng kiến những người anh em bị hành hạ - như bài học đạo đức - đã trở thành thông lệ. Đến một lúc nào đó mọi người phải quay mặt đi chỗ khác, chỉ vài giây thôi, bởi vì họ nghĩ đến nỗi đau đớn của người nô lệ đang chịu cực hình và nghĩ sớm hay muộn cũng sẽ tới lượt họ nếm ngọn roi. Ừ thì bây giờ không phải là bạn, song sẽ đến lúc là bạn. Nhưng Caesar không nao núng. Anh không tìm kiếm ánh mắt cô mà nhìn vào một điều gì đó nằm ngoài khả năng hiểu của cô, một điều gì đó quan trọng và khó có thể hiểu được.

Cô nói. “Anh nghĩ tôi là bùa may mắn vì Mabel đã trốn thoát chứ gì. Nhưng tôi không phải bùa may mắn đâu. Anh thấy rồi đấy. Anh đã thấy những gì xảy ra khi ôm cái ý nghĩ đó trong đầu rồi đấy”.

Caesar không nhúc nhích. “Tình hình sẽ trở nên tồi tệ khi lão ta về”.

“Tồi tệ sẵn rồi”, Cora nói. “Từ trước đến giờ vẫn tồi tệ mà”. Cô bỏ mặc anh ở đó.

Giàn thiêu mới mà Terrance đặt làm giải thích cho việc hoãn ngày xét xử Anthony Lớn. Các thợ gỗ làm việc quần quật suốt đêm để hoàn thiện những cái cùm, tô điểm những hình chạm khắc thô sơ cho chúng.

Vào ngày thứ hai một đoàn khách đi xe ngựa tới, những vị khách đáng kính của tháng Tám đến từ Atlanta và Savannah. Những quý bà, quý ông ăn mặc sang trọng mà Terrance đã gặp trong các chuyến đi của lão, cùng một phóng viên London đến để viết bài mô tả phong cảnh nước Mỹ. Họ dùng bữa tại một chiếc bàn được đặt trên bãi cỏ, nhấm nháp món súp thịt rùa và món thịt cừu của Alice, nghĩ ra lời khen dành cho mụ đầu bếp, người sẽ chẳng bao giờ nhận lời khen. Anthony Lớn bị đánh bằng roi trong suốt thời gian những người đó ăn uống, mà họ thì ăn rất chậm. Vừa ăn tay phóng viên vừa tranh thủ viết nguệch ngoạc lên giấy. Món tráng miệng được mang ra, và những người tham dự cuộc chè chén chuyển vào trong nhà để tránh muỗi trong khi trận đòn trừng phạt Anthony vẫn tiếp diễn.

Vào ngày thứ ba, ngay sau bữa trưa, người lao động bị gọi từ cánh đồng vào, những phụ nữ rửa bát đĩa và người làm bếp và người dọn tàu ngựa tạm dừng công việc, cả những người hầu ở nhà lớn nữa. Họ tập trung trên bãi cỏ trước nhà, khách khứa của Randall uống từng ngụm rượu rum pha gia vị trong khi Anthony Lớn bị tưới dầu và bị thiêu. Đám người chứng kiến hình phạt đó được miễn nghe tiếng gào thét của anh ta, bởi vì trong ngày đầu tiên chịu cực hình bộ phận đàn ông của anh ta đã bị cắt và nhét vào miệng chính anh ta, sau đó cái miệng bị khâu lại. Giàn thiêu bốc khói, rụi thành than và những hình nhân khắc trên gỗ cũng quằn quại trong lửa như người sống.

Terrance tập trung các nô lệ từ nửa phía bắc và nửa phía nam lại. Bây giờ hai nửa đã trở thành một đồn điền, thống nhất về mục đích và phương pháp, hắn nói. Hắn bày tỏ nỗi đau buồn trước cái chết của người anh trai và niềm an ủi khi biết rằng James đang ở trên thiên đường đoàn tụ với song thân. Hắn rảo bước giữa các nô lệ trong khi nói, gõ gõ cây ba-toong, xoa đầu những đứa trẻ và vuốt ve những nô lệ nổi bật lớn tuổi hơn ở nửa phía nam. Hắn kiểm tra răng của một nô lệ trẻ mà hắn chưa từng gặp, nắm lấy hàm của cậu ta giật mạnh để nhìn cho rõ, rồi gật đầu vẻ hài lòng. Để đáp ứng nhu cầu khổng lồ về mặt hàng bông của thế giới, sản lượng của mỗi người hái bông đều sẽ phải tăng một phần trăm so với vụ thu hoạch trước. Những cánh đồng sẽ được bổ sung thêm số hàng bông sao cho đạt năng suất cao hơn. Hắn rảo bước. Hắn tát lệch mặt một người đàn ông dám khóc trước cảnh bạn mình quằn quại trên giàn thiêu.

Khi Terrance đi đến chỗ Cora, hắn luồn tay vào trong áo sơ mi của cô, bóp vú cô. Hắn bóp. Cô đứng yên. Từ lúc hắn cho tập trung các nô lệ ở đây, không ai nhúc nhích, thậm chí không dám bịt mũi để ngăn mùi da thịt Anthony Lớn đang cháy xộc vào mũi. Ngoài Giáng sinh và lễ Phục sinh sẽ không có thêm bất cứ lễ hội, tiệc tùng nào nữa, hắn tuyên bố. Hắn sẽ đích thân sắp xếp mọi cuộc hôn phối để bảo đảm các cặp vợ chồng nô lệ hợp nhau và triển vọng sinh con đẻ cái. Một loại thuế mới sẽ được áp khi nô lệ nghỉ làm vào Chủ nhật. Hắn nhìn Cora gật đầu và tiếp tục đi dạo giữa đám người da đen, vừa đi vừa ban bố những phương án cải cách của mình.

Terrance kết thúc bài diễn văn. Có thể hiểu rằng các nô lệ vẫn sẽ tiếp tục ăn đời ở kiếp tại đó cho đến khi Connelly thải bỏ họ. Các quý bà đến từ Savannah giải khát bằng thứ đồ uống đựng trong bình. Tay nhà báo mở một cuốn sổ nhật ký mới ra ghi ghi chép chép. Ông chủ Terrance đến với các vị khách của hắn và họ bắt đầu thăm quan một vòng khu trồng bông.

Trước đây cô không phải là của hắn, và bây giờ cô là của hắn. Hoặc cô đã luôn là của hắn và chỉ đến bây giờ cô mới biết điều đó. Tâm trí Cora tự tách ra. Nó trôi đến một nơi nào đó qua chỗ người nô lệ bị thiêu, qua nhà lớn, qua đường ranh giới của đồn điền Randall. Cô cố bổ sung các chi tiết từ các câu chuyện, sàng lọc những thông tin từ lời kể của các nô lệ đã từng thấy nơi ấy. Mỗi lần cô nắm bắt được điều gì đó - những tòa nhà bằng đá trắng bóng loáng, một đại dương mênh mông không có một bóng cây trong tầm nhìn, tiệm thợ rèn của người da màu không phục vụ bất cứ ông chủ nào, ngoài bản thân anh ta - nó lại luồn lách tự do như một con cá và phóng vụt ra xa. Cô sẽ thấy nó cho bản thân nếu cô giữ lấy nó.

Cô có thể nói chuyện này với ai đây? Lovey và Nag sẽ giữ bí mật cho cô, nhưng cô sợ Terrance trả thù. Tốt hơn hết là không để họ biết. Không, người duy nhất cô có thể bàn bạc là người đã nghĩ ra kế hoạch này.

Cô gặp Caesar vào buổi tối hôm Terrance nói chuyện trước toàn thể nô lệ và anh làm như cô đã đồng ý từ lâu. Caesar không giống bất cứ người đàn ông da màu nào cô từng gặp. Anh sinh ra tại một trang trại nhỏ ở Virginia, do một góa phụ lớn tuổi có vóc người nhỏ nhắn sở hữu. Bà Garner thích nướng bánh, thích người ta ngợi khen luống hoa của bà, và ít quan tâm đến những chuyện khác. Caesar và cha anh chăm sóc cây cối, đàn ngựa, còn mẹ anh lo việc nội trợ. Họ trồng những vụ rau màu khiêm tốn để bán trong thị trấn. Gia đình anh sống trong căn nhà riêng hai phòng ở rìa của trang trại. Họ sơn nhà màu trắng, trang trí những hình trứng chim cổ đỏ, giống y như nhà của một người da trắng mà mẹ anh từng nhìn thấy.

Bà Garner chẳng mong muốn gì hơn là sống những năm cuối đời trong an nhàn. Bà không tán thành những lý lẽ phổ biến biện hộ cho chế độ nô lệ, nhưng bà coi đó là hiện trạng xấu xa tất yếu dành cho bộ lạc châu Phi vốn thiếu trí tuệ hiển nhiên. Giải phóng họ khỏi cảnh nô lệ ngay tức khắc sẽ rất tai hại - họ xoay sở như thế nào để tồn tại nếu không có con mắt kiên nhẫn và cẩn trọng hướng dẫn họ? Bà Garner giúp ích theo cách riêng của bà, dạy các nô lệ học chữ để họ có thể tiếp nhận lời Chúa bằng chính con mắt họ. Bà hào phóng cấp giấy phép, cho phép Caesar và gia đình anh đi khắp hạt khi họ muốn. Điều đó khiến hàng xóm của bà bứt rứt. Trong khả năng có thể, bà giúp họ chuẩn bị cho ngày giải phóng đang đợi họ, vì bà đã hứa sẽ để họ được tự do khi bà qua đời.

Khi bà Garner qua đời, Caesar và gia đình anh thực lòng thương tiếc bà và muốn gắn bó với trang trại, đợi được giải phóng chính thức bằng giấy tờ. Bà không để lại di chúc. Người thân duy nhất của bà, cô cháu gái gọi bà bằng cô ở Boston, đã sắp xếp cho một luật sư ở địa phương thanh lý tài sản. Đó là một ngày tồi tệ khi ông ta đến cùng mấy tay cảnh sát, thông báo rằng Caesar và cha mẹ anh sẽ bị bán đi. Tệ hơn - sẽ bị bán xuống miền nam, vùng đất đầy rẫy những huyền thoại đáng sợ về thói tàn ác và tởm lợm. Caesar cùng gia đình anh ở trong hàng dài những nô lệ bị trói giằng vào nhau và bị đưa đi, cha anh đi một đường, mẹ anh đi một ngả, còn Caesar đi theo định mệnh của mình. Cuộc chia ly của họ buồn thống thiết, nhưng buộc phải diễn ra chóng vánh bởi cây roi của gã chủ buôn. Trước đó đã chứng kiến một cuộc chia ly ngốn không biết bao nhiêu thời gian, gã phát ớn đến nỗi chỉ đánh đập gia đình đang quẫn trí của Caesar với một nửa lòng hăng hái. Về phần mình, Caesar ngỡ tưởng những nhát vụt yếu ớt là dấu hiệu báo trước rằng anh có thể vượt qua tai họa sắp ập đến. Một cuộc bán đấu giá ở Savannah đã đẩy anh tới đồn điền nhà Randall, buộc anh phải kinh hoàng thức tỉnh.

“Anh biết đọc phải không?” Cora hỏi.

“Phải”. Tất nhiên, Caesar không thể thể hiện khả năng đó được, nhưng nếu trốn khỏi đồn điền thì họ sẽ phải phụ thuộc vào khả năng hiếm hoi đó.

Bất cứ lúc nào có thể, họ lại gặp nhau tại nhà học bên cạnh nhà vắt sữa - sau khi công việc ở đó kết thúc. Bây giờ khi đã là người cùng hội cùng thuyền với anh, đã tham gia kế hoạch của anh, cô có cơ man các ý kiến. Cora gợi ý rằng họ nên đợi tới ngày trăng tròn. Caesar tính rằng sau cuộc bỏ trốn của Anthony Lớn các đốc công và ông chủ đã tăng cường kiểm soát và sẽ cảnh giác hơn vào ngày trăng tròn, bởi mặt trăng - chiếc đèn hiệu trắng - thường kích động các nô lệ có ý định bỏ trốn. Không, anh nói. Anh muốn đi càng sớm càng tốt. Ngay đêm mai. Trăng khuyết cũng đủ. Các trưởng ga của tuyến hỏa xa ngầm đang đợi.

Tuyến hỏa xa ngầm - Caesar luôn rất bận. Liệu nó có thực sự hoạt động ở cái xó khỉ ho cò gáy này của Georgia không? Ý nghĩ bỏ trốn lấn át cô. Ngoài việc tự chuẩn bị, làm thế nào họ báo kịp cho nhà hỏa xa? Caesar chẳng có lý do gì để vắng mặt cho tới Chủ nhật. Anh giải thích với cô rằng cuộc bỏ trốn của họ sẽ gây náo loạn đến mức không cần báo trước cho người “đằng mình”.

Bà Garner đã gieo mầm cho cuộc bỏ trốn của Caesar bằng nhiều cách, nhưng có một chỉ dẫn đặc biệt đã khiến anh chú ý đến tuyến hỏa xa ngầm. Đó là một buổi trưa thứ Bảy, khi họ ngồi ở cổng trước nhà bà. Trên đường cái quan cảnh tượng ngày cuối tuần diễn ra trước mắt họ. Các thương gia đi xe ngựa, các gia đình rảo bước đến chợ. Những nô lệ đáng thương bị xích cổ vào nhau lê bước trên đường. Khi Caesar bóp chân cho bà, góa phụ ấy đã khuyến khích anh trau dồi một kỹ năng sẽ giúp ích cho anh trở thành người tự do. Anh trở thành thợ mộc, học nghề tại một cửa hàng ở gần đó, thuộc sở hữu của một ông chủ theo giáo phái Nhất Thể Luận. Cuối cùng anh đã bán được những chiếc bát gỗ xinh xinh tại quảng trường. Theo nhận xét của bà Garner, anh khéo tay lắm.

Tại đồn điền Randall anh tiếp tục nghề mộc, gia nhập đoàn lữ hành kéo vào thị trấn cùng đám người bán rêu, thợ may, và người lao động công nhật. Anh bán được chút ít, nhưng chuyến đi hằng tuần ấy lại nhắc nhở anh, nếu không muốn nói là gợi nhắc một cách cay đắng, đến cuộc sống ở miền bắc. Nó tra tấn anh lúc mặt trời lặn, giật mất cảnh tượng rực rỡ trước mắt anh, vũ điệu thôi miên giữa cảnh buôn bán và niềm khao khát.

Vào một ngày Chủ nhật, một người đàn ông da trắng đến gặp anh, mời anh đến cửa hiệu của ông. Có lẽ ông sẽ bán các sản phẩm thủ công của Caesar trong tuần, ông đề nghị, và cả hai cùng hưởng lợi. Trước đó Caesar đã nhìn thấy người ấy khi ông rảo bước giữa đám đông bán dạo da màu và dừng lại trước những món đồ thủ công của anh với vẻ tò mò. Khi đó anh không chú ý đến ông nhưng giờ đây lời đề nghị khiến anh không khỏi hoài nghi. Bi kịch bị bán xuống miền nam đã làm thay đổi mạnh mẽ thái độ của anh đối với người da trắng. Anh cảnh giác.

Người đàn ông đó bán thực phẩm dự trữ, đồ khô và dụng cụ nông nghiệp. Cửa hàng vắng khách. Ông hạ giọng, hỏi: “Cậu biết đọc phải không?”

“Sao ạ?” Cậu nói như cánh con trai ở Georgia thường nói.

“Tôi đã thấy cậu đọc các biển hiệu ở quảng trường. Đọc báo. Cậu phải cảnh giác đấy. Tôi không phải là người duy nhất có thể bắt gặp cảnh đó đâu”.

Ông Fletcher là người Pennsylvania. Ông chuyển tới Georgia vì muộn mằn nhận ra rằng vợ ông không chịu sống ở bất cứ nơi nào khác. Bà có một niềm tin dành cho không khí ở đây và những ảnh hưởng tích cực của nó đối với hệ tuần hoàn. Về phương diện đó thì ông thừa nhận vợ mình đúng, nhưng xét theo mọi cách khác thì nơi này chỉ là một chốn khốn khổ. Ông Fletcher ghê tởm chế độ nô lệ, coi đó là hiện trạng lăng nhục trước Chúa. Ông chưa từng hoạt động trong các nhóm bãi nô ở miền bắc, nhưng việc quan sát cái hệ thống khổng lồ này đã trực tiếp mang đến cho ông những ý nghĩ mà ông chưa nhận ra. Những ý nghĩ có thể khiến ông chạy khỏi thị trấn hoặc tệ hơn.

Ông tin Caesar, bất chấp rủi ro rằng người nô lệ này có thể trình báo về ông để lĩnh thưởng. Đáp lại, Caesar cũng tin tưởng ông. Trước đây anh đã từng gặp kiểu người da trắng đó rồi, đứng đắn và tin những điều từ miệng mình thốt ra. Lời họ nói có chính xác không là chuyện khác, nhưng ít ra họ cũng tin vào lời mình nói. Còn đàn ông da trắng ở miền nam là con của quỷ dữ và không có cách nào đoán trước được hành động độc ác tiếp theo của bọn họ.

Sau cuộc gặp gỡ đầu tiên Fletcher lấy ba cái bát của Caesar và bảo anh hãy trở lại vào tuần tới. Những chiếc bát đó không bán được, nhưng kế hoạch táo bạo thực sự của họ phát triển nhanh chóng - khi những lần bàn bạc giữa họ tạo cơ hội cho nó hình thành. Ý tưởng giống như một khúc gỗ, Caesar nghĩ, cần đẽo gọt và cần tài khéo léo của con người để bộc lộ hình hài mới ở bên trong.

Những Chủ nhật là dịp thích hợp nhất. Vào Chủ nhật vợ ông thường đi thăm anh chị em họ. Fletcher chưa bao giờ có thiện cảm với cái nhánh họ hàng đó, và họ đối với ông cũng vậy, bởi tính khí lập dị nơi ông. Đa số người tin rằng tuyến hỏa xa ngầm không hoạt động ở nơi khỉ ho cò gáy này của miền nam, Fletcher nói với anh như thế. Caesar đã biết điều này rồi. Ở Virginia, bạn có thể lần xuống Delaware hoặc lên Chesapeake bằng xuồng, tránh đám tuần tra và lũ săn tiền thưởng, bằng tài xoay xở của bản thân và nhờ bàn tay vô hình của Chúa. Hoặc tuyến hỏa xa ngầm cũng có thể giúp bạn, với những tuyến đường và lộ trình bí mật.

Ở phần lãnh thổ này của quốc gia, tài liệu in ấn chống chế độ nô lệ là bất hợp pháp. Những người theo chủ nghĩa bãi nô và các cảm tình viên ở Georgia và Florida buộc phải bỏ trốn, bị các đám đông quá khích hành hạ, đánh đập và làm nhục. Những người theo hội Giám lý và hành động ngớ ngẩn của họ không có chỗ trong lòng vương quốc bông. Các chủ đồn điền không chịu nổi ảnh hưởng xấu đó.

Dù sao một ga tàu cũng được mở rồi. Nếu Caesar có thể vượt qua ba mươi dặm đường tới nhà Fletcher thì ông chủ cửa hàng hứa sẽ chở anh tới tuyến hỏa xa ngầm.

“Có bao nhiêu nô lệ được giúp rồi?” Cora hỏi.

“Chưa có một ai”, Caesar đáp. Giọng anh không vương chút ngập ngừng, để củng cố lòng can đảm của Cora cũng như của chính bản thân. Anh nói với cô rằng trước đây Fletcher từng liên lạc với một nô lệ nhưng anh ta không đến chỗ hẹn như kế hoạch. Tuần sau đó, báo đăng tin anh ta đã bị bắt và miêu tả tỉ mỉ hình phạt dành cho kẻ bỏ trốn.

“Làm thế nào chúng ta biết ông ấy không lừa ta?”

“Ông ấy không làm vậy đâu”. Caesar nghĩ về điều đó rồi. Chỉ riêng việc anh nói chuyện với Fletch trong cửa hàng ông đã là bằng chứng đủ để ông bị treo cổ. Không cần xét đến các kế hoạch tỉ mỉ. Caesar và Cora lắng nghe tiếng côn trùng, giờ đây họ đã hiểu kế hoạch của họ thực sự có nghĩa gì và nó lớn lao, nguy hiểm đến mức nào.

“Ông ấy sẽ giúp chúng ta”, Cora nói. “Ông ấy phải giúp”.

Caesar nắm tay cô để rồi sau đó cử chỉ ấy khiến anh lúng túng. Anh buông tay cô ra. “Đêm mai”, anh nói.

Đêm cuối cùng của cô ở khu nô lệ là một đêm thức trắng, mặc dù cô cần giữ sức khỏe. Những người đàn bà khác ở Hob ngáy bên cạnh cô trên gác xép. Cô lắng nghe tiếng thở của họ: đó là Nag; là Rida với cái kiểu thở ra ngắt quãng. Vào giờ này ngày mai cô sẽ tự do trong màn đêm. Khi quyết định bỏ trốn mẹ của cô cũng cảm thấy như thế này chăng? Ký ức về mẹ của Cora thật xa xăm. Điều cô nhớ nhất về mẹ là nét buồn nơi bà. Mẹ cô trở thành một người đàn bà Hob thậm chí trước khi có Hob. Cũng với thái độ miễn cưỡng hòa nhập, cũng với gánh nặng lúc nào cũng dồn về bà và tách bà khỏi những người khác. Cora không thể hình dung ra toàn bộ con người Mabel. Mẹ cô là ai? Bây giờ bà đang ở đâu? Tại sao bà lại bỏ cô? Tuyệt đối không có một cái hôn để nói: “Mai sau, khi con nhớ đến phút giây này con sẽ hiểu rằng mẹ đang tạm biệt con cho dù con không hay biết điều đó”.

Ngày cuối cùng của Cora trên cánh đồng, cô xới đất hối hả như thể đang đào hầm. Qua lớp đất đó, ở phía bên kia là sự cứu rỗi.

Cô nói lời tạ từ trong tâm khảm. Hôm trước cô ngồi với Lovey sau bữa tối và họ nói chuyện theo cách mà kể từ buổi sinh nhật Jockey họ không nói. Cora cố gài những lời dịu dàng về người bạn vào cuộc trò chuyện, một món quà mà sau này bạn cô có thể giữ làm kỷ niệm. Tất nhiên cậu làm điều đó vì chị ấy, cậu là người tốt mà. Tất nhiên Major thích cậu, cậu ta có thể thấy những gì tớ thấy ở cậu.

Cora để dành bữa tối của cô cho những người đàn bà ở Hob. Thật hiếm có dịp họ dùng thời gian rảnh rỗi với nhau nhưng tối hôm đó cô đã đi gọi và tập trung họ lại. Điều gì sẽ xảy ra với họ? Họ là những kẻ bị hắt hủi, đọa đầy, nhưng Hob đã che chở họ khi họ bước chân vào đó. Bằng cách khoác lên mình chiếc áo kì quặc - cười ngờ nghệch và giả vờ ngớ ngẩn để thoát đòn - họ đã tránh được những rắc rối ở khu nô lệ. Có những đêm các bức vách của Hob tạo nên một pháo đài cứu họ khỏi những mối thù truyền kiếp và âm mưu. Đàn ông da trắng ăn sống nuốt tươi bạn, nhưng đôi khi người da màu cũng làm điều tương tự với bạn.

Cô để lại một đống đồ ở gần cửa: một chiếc lược, một miếng bạc hình vuông sáng loáng mà Ajarry kiếm được từ nhiều năm trước, một đống cuội màu xanh dương mà Nag gọi là “Những viên đá India”. Lời từ biệt của cô.

Cô cầm chiếc rìu nhỏ lên. Cô lấy đá lửa và bùi nhùi. Và giống như mẹ, cô đi đào khoai lang. Cô nghĩ đêm hôm sau sẽ có người tuyên bố chủ quyền với miếng đất ấy, vừa đào đất cô vừa nghĩ. Người đó sẽ dựng hàng rào để ngăn lũ gà vào phá. Dựng một cái chuồng chó. Hoặc bà ta sẽ giữ nó làm vườn. Một nơi neo đậu bên dòng sông đầy ác độc, khắc nghiệt của đồn điền để giữ cho bà ta không bị cuốn đi. Cho đến khi bà ta lựa chọn để bị cuốn đi.

Khi ngôi làng đã trở nên yên ắng, họ gặp nhau gần cánh đồng bông. Caesar tỏ vẻ buồn cười trước túi khoai căng phồng mà cô mang theo nhưng không nói lời nào. Họ di chuyển qua những cây bông cao mà lòng bối rối đến nỗi quên chạy, cho tới khi đi được nửa đường ra khỏi đồn điền. Tốc độ di chuyển khiến họ chóng mặt. Một tốc độ không tưởng. Mặc dù không ai gọi tên họ, nỗi sợ hãi réo gọi họ ở phía sau. Họ có sáu tiếng đồng hồ trước khi bị phát giác, thêm một hoặc hai tiếng nữa để cảnh sát đến được chỗ họ đang ở bây giờ. Nhưng ngay lúc này nỗi sợ hãi đang đuổi theo bắt họ, như ngày nào nó cũng đuổi bắt họ ở đồn điền, và nó sánh kịp tốc độ của họ.

Họ chạy băng qua đồng cỏ, nơi có lớp đất quá mỏng để trồng trọt và đi vào đầm lầy. Đã nhiều năm kể từ khi Cora chơi trong vùng nước đen với lũ trẻ da đen, dọa nhau bằng những câu chuyện về gấu, về bầy cá sấu ẩn mình, lũ rắn hổ mang nước bơi nhanh như tên bắn. Những người đàn ông săn rái cá, hải ly trong đầm lầy và những người bán rêu sục sạo trên cây, mò tới những chỗ thật xa nhưng không bao giờ đi quá xa, bị sợi xích vô hình kéo giật trở lại đồn điền. Nhiều tháng trời Caesar đã từng theo cánh bẫy thú trong các chuyến đi săn và thám hiểm, học cách bước trên bãi than bùn và phù sa, cách chống cây gậy vào điểm nào gần đám lau sậy, và cách tìm những hòn đảo có nền đất vững chắc. Anh dò bóng tối trước mặt cả hai bằng cây gậy chống. Theo kế hoạch, họ sẽ cố gắng đi về phía tây đến khi gặp một dãy đảo mà một người bẫy thú từng có lần chỉ cho anh thấy, sau đó sẽ hướng về phía đông bắc tới chỗ đầm lầy khô cạn. Cái nền đất hết sức vững chắc biến nó trở thành con đường nhanh nhất để đi phía bắc, dù đi như thế hơi chệch hướng một chút.

Họ mới chỉ đi được vài chặng ngắn thì chợt nghe thấy tiếng người nói và dừng lại. Cora nhìn Caesar, đợi anh ra hiệu. Anh xòe hai bàn tay ra, lắng nghe. Đó không phải là giọng nói giận dữ. Cũng chẳng phải giọng đàn ông.

Caesar lắc đầu khi nhận ra người phát ra tiếng nói ấy là ai. “Lovey - suỵt!”

Một khi đã phát hiện ra họ, Lovey có đủ ý thức để giữ im lặng. “Tôi biết cậu sắp sửa làm chuyện gì đó”, cô ấy thì thầm khi đã đuổi kịp họ. “Lén lút gặp anh ta nhưng chẳng kể gì. Rồi cậu đào hết khoai lên khi chưa đến độ thu hoạch!” Cô ấy dùng một tấm vải cũ làm tay nải đeo trên vai.

“Cô nên quay về trước khi cô làm chúng tôi tiêu đời”, Caesar nói.

“Các người đi đâu tôi sẽ đi đó”, Lovey nói.

Cora chau mày. Nếu họ đuổi Lovey về thì có thể cô bạn sẽ bị bắt gặp lúc đang lén chui vào lều. Lovey không phải là người biết giữ mồm giữ miệng. Đây không còn là một khởi đầu thuận lợi nữa. Cô không muốn chịu trách nhiệm về cô gái này, nhưng cô không thể lường trước được tình huống này.

“Ông ấy sẽ không nhận ba chúng ta”, Caesar nói.

“Ông ấy có biết tôi đi cùng anh không?” Cora hỏi.

Anh lắc đầu.

“Vậy hai điều ngạc nhiên cũng như một mà thôi”, cô nói. Cô nhấc cái bao của mình lên. “Dù sao chúng ta cũng có đủ cái ăn”.

Anh có cả đêm để làm quen với ý nghĩ đó. Một lúc lâu sau họ mới ngủ. Cuối cùng Lovey cũng thôi kêu ré lên trước âm thanh mà các sinh vật ban đêm tạo ra, hoặc khi cô ấy phải bước sâu và nước ngập đến tận thắt lưng. Cora đã quen với tính khí dễ buồn chán của Lovey, nhưng cô không nhận ra mặt khác của bạn mình, không biết cơ sự gì đã bất thình lình xảy ra với Lovey, khiến cô ấy bỏ trốn. Nhưng mọi nô lệ đều nghĩ đến chuyện bỏ trốn kia mà. Sáng nghĩ, trưa nghĩ, đêm nghĩ. Luôn mơ tới. Mọi giấc mơ đều là giấc mơ bỏ trốn ngay cả khi có vẻ không phải vậy. Thậm chí khi là giấc mơ có giày mới. Cơ hội xuất hiện, Lovey tận dụng nó, quên cả đòn roi.

Ba người bọn họ đi về phía tây, lội bì bõm trong vùng nước đen. Cora không thể dẫn đầu. Cô không biết làm thế nào Caesar có thể đảm nhận vai trò đó. Nhưng anh luôn làm cô ngạc nhiên. Tất nhiên anh có một tấm bản đồ trong đầu và có thể đọc được các ngôi sao như đọc chữ.

Những tiếng thở dài và lời nguyền rủa của Lovey khi cô ấy cần nghỉ ngăn Cora mở miệng hỏi. Khi họ đòi xem cái tay nải bằng vải gai thô của Lovey, họ thấy trong đó chẳng một thứ gì hữu dụng, chỉ có vài vật lưu niệm trông lạ mắt mà cô ấy đã cóp nhặt được, chẳng hạn một con vịt gỗ nhỏ xíu, mấy cái lọ thủy tinh màu xanh da trời. Trên thực tế, Caesar là một hoa tiêu có năng lực tìm ra các hòn đảo. Cora không biết anh có thể đi đúng lộ trình đã vạch ra hay không. Họ bắt đầu di chuyển về phía đông bắc, trước khi trời sáng họ đã ra khỏi đầm lầy. “Bây giờ thì họ biết rồi”, Lovey bình luận khi vầng mặt trời màu cam nhô lên ở đằng đông. Bộ ba nghỉ chân lần nữa, cắt một củ khoai lang ra thành những miếng nhỏ. Ruồi muỗi quấy rầy họ. Trong ánh sáng ban ngày họ trông thật nhếch nhác, bẩn thỉu, bùn bắn lên tận cổ, người dính dầy lông gai và tua thực vật. Cora không thấy phiền gì. Đây là nơi xa nhất cô từng đặt chân tới. Cho dù bây giờ bị lôi đi và bị đẩy vào cảnh xiềng xích, cô cũng đã đạt được thành quả này, những dặm đường này.

Caesar quẳng chiếc gậy xuống đất, họ lại lên đường. Trong lần tiếp theo họ dừng lại, anh nói với họ rằng anh phải đi tìm đường cái quan của hạt. Anh hứa sẽ sớm quay lại, nhưng anh cần xác định cả ba đã tiến được đến đâu. Lovey đủ hiểu chuyện để không hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu anh không quay lại. Để làm họ yên tâm, anh đặt cái bao bố cùng túi da đựng nước của mình cạnh một cây bách. Hoặc anh đặt chúng ở đó để họ dùng nếu anh không quay lại.

“Tớ biết mà”, Lovey nói, vẫn muốn lải nhải dù đang mệt lử. Hai cô gái ngồi tựa vào gốc cây, cảm thấy biết ơn vì họ đã ở trên nền đất vững và khô ráo.

Cora kể cho Lovey những chi tiết còn lại, về hôm sinh nhật Jockey.

“Tớ biết mà”, Lovey nhắc lại.

“Anh ta nghĩ tớ là bùa may mắn, bởi vì mẹ tớ là người duy nhất từng trốn thoát khỏi đồn điền”.

“Nếu cậu muốn gặp may thì hãy cắt một cái chân thỏ”, Lovey tiết lộ.

“Mẹ cậu sẽ làm gì?” Cora hỏi.

Lovey và mẹ đến đồn điền Randall khi cô ấy năm tuổi. Chủ nhân trước kia của cô không cho lũ trẻ da đen mặc quần áo, vậy nên đó là lần đầu tiên Lovey có thứ gì đó khoác lên người. Bà Jeer, mẹ của cô ấy, chào đời ở châu Phi và thích kể cho con gái cùng bạn bè nghe những câu chuyện thời thơ ấu của bà tại một ngôi làng nhỏ ven sống và tất cả những con vật sống gần đó. Hái bông đã tàn phá thân xác bà. Các khớp xương của bà sưng tướng, cứng quèo, lưng bà còng rạp, đau đớn mỗi khi cất bước. Khi Jeer không thể lao động được nữa, bà trông trẻ trong khi mẹ của chúng đi làm đồng. Bất chấp những đau đớn, khổ sở, bà rất dịu dàng với con gái mình, mặc dù lúc Lovey bỏ đi nụ cười lớn từ cái miệng móm của bà trông giống hệt một cây rìu.

“Mẹ tớ sẽ hãnh diện về tớ”, Lovey trả lời. Cô bạn nằm xuống, xoay lưng lại phía bạn Cora.

Caesar quay lại sớm hơn họ nghĩ. Họ đang ở quá gần đường cái quan, anh nói, nhưng cần phải quý thời gian. Bọn họ phải đi thật khẩn trương, tiến xa hết mức có thể trước khi toán người cưỡi ngựa bắt đầu cuộc truy lùng. Toán người cưỡi ngựa sẽ nhanh chóng chặn đứng họ.

“Khi nào chúng ta ngủ?” Cora hỏi.

“Hãy tránh xa đường cái quan đã, sau đó ta sẽ tính”, Caesar nói. Qua cách ứng xử của anh, có thể thấy anh cũng thấm mệt.

Chẳng bao lâu sau họ đặt những cái bao xuống. Khi Caesar đánh thức Cora dậy, mặt trời sắp lặn. Cô không cựa quậy ngay lập tức, dù cô nằm trên đám rễ của một cây sồi già. Lovey đã thức dậy rồi. Sẩm tối, họ tới một khoảng đất đã được khai hoang, một ruộng ngô phía sau một trang trại gia đình. Chủ ruộng ngô đã về nhà, bận làm việc vặt, đi ra đi vào một căn nhà nhỏ. Ba người bỏ trốn thu mình lại đợi cho tới khi gia đình đó tắt đèn. Đường thẳng nhất từ đó tới trang trại của Fletcher xuyên qua đất của dân cư, nhưng đi như thế cực kì nguy hiểm. Họ quyết định bám rừng, đi đường vòng.

Cuối cùng lũ lợn đã lừa họ. Họ đang lần theo vết chân của một con lợn thì toán đàn ông da trắng từ sau lùm cây chạy bổ ra. Bốn gã. Bả được đặt trên vết chân lợn, toán săn lợn đợi con mồi trở lại vào ban đêm trong thời tiết nóng nực. Nô lệ bỏ trốn là một loài vật khác đấy, nhưng mang lại món tiền thưởng hậu hĩnh hơn.

Theo miêu tả trên những tờ yết thị, nhân dạng của bộ ba này không thể lẫn được. Hai trong số những tay săn lợn túm lấy người nhỏ nhất trong bọn họ, vật cô ấy lăn quay ra đất. Sau một thời gian dài nín thở im lặng - ba nô lệ nhằm tránh bị toán thợ săn phát hiện, còn toán thợ săn tránh để con mồi phát hiện - tất cả đều la hét thỏa sức. Caesar vật nhau với một gã to béo râu đen dài. Anh trẻ khỏe hơn, nhưng gã đàn ông kia dẻo dai ra trò, hắn túm lấy thắt lưng Caesar. Caesar vật lộn như thể đang đánh nhau với cả toán đàn ông da trắng - chuyện không thể xảy ra hoặc anh đã ở dưới mồ từ lâu rồi. Đó là nấm mồ mà nô lệ bỏ trốn đấu tranh chống lại, bởi vì nó sẽ là định mệnh của họ nếu toán đàn ông này giành phần thắng và nộp họ cho chủ nhân.

Lovey hú lên khi hai gã đàn ông lôi cô vào chỗ tối. Kẻ tấn công Cora trông như trẻ con, mảnh khảnh, có lẽ là con trai của một trong những gã thợ săn. Thoạt đầu cô bị bất ngờ, nhưng khi cậu ta đặt tay lên người cô, cô sôi máu. Cô bị đưa trở lại cái đêm ở sau nhà hun khói - khi Edward, Pot và đồng bọn cưỡng hiếp cô. Cô chiến đấu. Sức mạnh tràn xuống tứ chi Cora, cô cắn, tát và đánh mạnh, bây giờ cô chiến đấu vì lúc ở sau nhà hun khói cô không thể. Cô hiểu rằng cô mới bổ chiếc rìu xuống. Cô muốn làm thế. Edward đã nằm dưới đất, và thằng con trai này sẽ chịu chung số phận với hắn, trước khi cô bất lực.

Đứa trai kéo mạnh Cora xuống đất. Cô lăn mình, đập đầu vào một gốc cây. Nó trườn tới chỗ cô, quay tròn cô. Máu nóng bốc lên - cô vươn tay ra, chộp một hòn đá đập thẳng vào đầu nó. Nó lảo đảo, cô đập tiếp. Tiếng rên của nó ngừng bặt.

Thời gian là huyễn tưởng. Caesar gọi tên cô, kéo cô dậy. Bóng tối chỉ cho phép cô thấy một điều, đó là gã đàn ông để râu bỏ chạy rồi. “Lối này!”

Cora khóc thương bạn mình.

Không có dấu hiệu nào của Lovey, không có cách gì để biết bọn họ biến đâu mất. Cora lưỡng lự, rồi anh kéo mạnh cô về phía trước. Cô để mặc anh dắt mình đi.

Họ ngừng chạy khi hiểu ra rằng họ không biết mình đang chạy tới đâu. Cora chẳng nhìn thấy gì vì trời tối và vì nước mắt. Caesar giữ được túi da đựng nước của anh nhưng họ đã để mất tất cả những thứ khác. Họ đã để mất Lovey. Anh xác định được phương hướng nhờ các chòm sao, họ ngã dúi ngã dụi và bị đẩy vào màn đêm. Trong suốt nhiều giờ, họ không nói năng gì. Từ kế hoạch ban đầu, những lựa chọn và quyết định mọc ra tua tủa như cành nhánh và chổi búp trên thân cây. Giá như lúc ở đầm lầy họ buộc Lovey phải quay lại. Giá như họ đi theo lối hẻo lánh hơn, tránh xa các trang trại. Giá như Cora đi ở phía ngoài cùng và là người bị hai gã đàn ông kia tóm được. Giá như họ không bỏ trốn.

Caesar tìm được một chỗ an toàn, họ trèo lên cây, ngủ như gấu trúc.

Khi cô thức giấc, mặt trời đã mọc và Caesar đang bước đi giữa hai cây thông, lẩm bẩm. Cô leo xuống khỏi chỗ ngủ, chân tay tê bại vì bị mắc giữa đám cành cây xù xì, thô ráp. Vẻ mặt Caesar rất nghiêm trọng. Bây giờ tin tức về cuộc chạm trán tối qua chắc chắn đã lan truyền. Cánh tuần tra đã biết hướng di chuyển của họ. “Cô đã nói cho cô ấy biết về tuyến hỏa xa ngầm rồi chứ?”.

“Tôi không nghĩ vậy”.

“Còn tôi, tôi không nghĩ mình đã nói. Chúng ta thật ngốc không nghĩ đến chuyện này”.

Con lạch mà họ lội qua ban trưa là một dấu mốc. Họ sắp tới nơi rồi, Caesar nói. Đi khỏi con lạch khoảng một dặm, anh bỏ cô lại để đi dò đường. Khi anh trở về, họ lần theo một lối mòn xuyên rừng cho phép quan sát những ngôi nhà qua lùm cây.

“Nó đấy”, Caesar nói. Đó là căn nhà một tầng khá lớn nhìn ra đồng cỏ. Đất quanh nhà được phát quang nhưng bị bỏ hoang. Chiếc chong chóng gió màu đỏ là dấu hiệu để Caesar nhận biết, những tấm rèm màu vàng nhạt được kéo phía sau ô cửa sổ màu đen cho thấy Fletcher có ở nhà nhưng vợ ông đi vắng.

“Nếu Lovey nói cho họ biết”, Cora lên tiếng.

Từ chỗ đang đứng họ không thấy một ngôi nhà nào khác, không thấy một bóng người. Cora cùng Caesar chạy nhanh qua đám cỏ dại, lần đầu tiên lộ mình kể từ khi ở đầm lầy. Đó là việc khó chịu và đáng sợ giữa thanh thiên bạch nhật. Cô cảm thấy như bị ném vào một trong những chiếc chảo rán lớn đen xì của Alice và lưỡi lửa đang liếm dưới đáy chảo. Họ đợi Fletcher đáp lại tiếng gõ lên cửa hậu. Cora mường tượng ra cảnh đám cảnh sát đang tập trung trong rừng, chuẩn bị lao ra cánh đồng. Hoặc có lẽ bọn họ đang nằm đợi sẵn trong nhà. Nếu như Lovey khai. Cuối cùng Fletcher cũng dẫn họ vào trong bếp.

Căn bếp nhỏ nhưng tiện lợi. Trên các móc treo, những chiếc nồi được ưa dùng phô cái đáy đen xì và những bông hoa mang sắc màu tươi tắn từ đồng cỏ nghiêng nghiêng trên miệng chiếc lọ thủy tinh mỏng mảnh. Một chú chó săn già mắt đỏ sọng nằm trong góc bếp không cựa quậy, hoàn toàn dửng dưng trước hai vị khách. Cora và Caesar uống ừng ực nước trong chiếc bình Fletcher đưa cho. Chủ nhà không vui khi thấy một khách không mời, nhưng ngay từ đầu nhiều chuyện đã chẳng theo kế hoạch rồi.

Ông chủ cửa hàng thông báo tin tức cho họ biết. Đầu tiên, Jeer, mẹ của Lovey, phát hiện ra đứa con gái vắng mặt và lặng lẽ rời khỏi lều để tìm cô. Đám con trai thích Lovey, và cô ấy thích bọn họ. Một trong những lão trùm chặn bà Jeer lại và bắt bà ta phải khai chuyện gì đang xảy ra.

Cora và Caesar nhìn nhau. Sáu tiếng khởi đầu của họ quả là hoang đường. Ngay từ khi ấy, những tay tuần tra đã lùng sục, săn đuổi.

Fletcher kể rằng đến giữa buổi sáng thì tất cả đám người nhàn rỗi trong hạt và vùng lân cận đã túa đi săn tìm. Mức thưởng của Terrance cao chưa từng thấy. Những tờ yết thị được treo ở mọi nơi công cộng. Lũ vô lại khốn khiếp nhất bắt đầu sục sạo. Đám nát rượu, những kẻ hư hỏng, những kẻ da trắng nghèo túng đến mức không có giày để đi, vui mừng trước cơ hội trừng phạt dân da màu. Các đội tuần tra lùng sục khắp các làng nô lệ và lục soát nhà của những người tự do, cướp bóc, hành hung.

Thượng Đế đã mỉm cười với họ: toán thợ săn tin rằng họ đang ẩn nấp trong đầm lầy - với hai đứa con gái trẻ như thế, hẳn họ không thể làm gì to gan hơn nữa. Hầu hết nô lệ bỏ trốn đều men theo hướng đầm lầy bởi vì ở vùng phía nam hẻo lánh này chẳng đào đâu ra những người da trắng có lòng giúp đỡ, không có tuyến hỏa xa ngầm đợi sẵn để cứu một tên mọi đen ương ngạnh. Phán đoán sai lầm đó của toán săn bắt nô lệ cho phép bộ ba tiến xa về phía bắc nhất có thể.

Cho tới khi toán thợ săn lợn chạm trán họ. Lovey đã trở lại đồn điền Randall. Cảnh sát ghé tới nhà Fletcher hai lần để loan tin về vụ bỏ trốn và để ngó nghiêng. Nhưng tin xấu nhất là tên trẻ nhất trong toán thợ săn - một đứa con trai mười hai tuổi - bất tỉnh nhân sự vì bị thương. Trong con mắt của cả hạt, Caesar và Cora là lũ giết người. Người da trắng muốn máu phải được trả bằng máu.

Caesar lấy tay bưng mặt, Fletcher đặt tay lên vai anh nhằm trấn an. Rất dễ nhận thấy Cora đang chết lặng. Hai người đàn ông im lặng chờ đợi. Cô xé một mẩu bánh mỳ. Nỗi tủi nhục của Caesar đủ cho cả hai người bọn họ.

Kế hoạch bỏ trốn cùng lời kể của họ về cuộc đụng độ với toán thợ săn lợn trong rừng làm dịu bớt nỗi lo lắng nơi Fletcher. Ba người bọn họ đang ở trong bếp nhà ông - nghĩa là Lovey không biết gì về tuyến hỏa xa ngầm, và họ không hé cho cô ấy biết tên ông. Họ sẽ tiếp tục kế hoạch.

Khi Caesar và Cora ăn ngấu nghiến ổ bánh mỳ làm bằng bột lúa mạch đen và những lát thịt giăm-bông, hai người đàn ông tranh luận với nhau xem lên đường bây giờ hay đợi đến khi đêm xuống thì thuận lợi hơn. Cora nghĩ tốt hơn cô nên góp bàn. Đây là lần đầu tiên trên đời cô lên tiếng góp bàn và có nhiều điều cô không biết. Ý cô là hãy lên đường càng sớm càng tốt. Mỗi dặm đường giữa cô và đồn điền là một chiến thắng. Cô sẽ bổ sung vào bộ sưu tập của mình.

Hai người đàn ông quyết định lên đường ngay, hai nô lệ ẩn dưới tấm chăn Hessian ở sau xe ngựa của Fletcher là khôn ngoan nhất. Việc đó sẽ tránh cho họ rơi vào hiểm nguy khi trốn dưới hầm nhà Fletcher, tránh phải ứng phó với bà Fletcher. “Nếu hai người cũng nghĩ vậy thì được thôi”, Cora nói. Chú chó săn ợ hơi.

Trên con đường yên ắng, Caesar và Cora nép mình giữa đống sọt của Fletcher. Ánh mặt trời chiếu lấp lánh qua tấm chăn giữa những bóng cây nhô ra, trong khi Fletcher trò chuyện với lũ ngựa kéo xe. Cora nhắm mắt, nhưng hình ảnh đứa con trai nằm trên giường, đầu quấn băng và người đàn ông để râu đứng bên giường cứ chặn trước giấc ngủ của cô. Cậu ta ít tuổi hơn cô nghĩ. Nhưng đáng lẽ cậu ta không nên chạm vào người cô. Đáng lẽ cậu ta nên chọn thú tiêu khiển khác thay vì đi săn lợn ban đêm. Cô quyết định không quan tâm xem cậu ta có bình phục hay không. Dù cậu ta có tỉnh lại hay không thì họ vẫn sẽ bị giết.

Âm thanh ồn ào của thị trấn khuấy động cô. Cô chỉ có thể tưởng tượng cảnh quan trông như thế nào, đám người chạy việc vặt, những cửa hiệu bận rộn, những cỗ xe độc mã và xe song, tam mã len lỏi đi qua nhau. Những giọng nói nghe rất gần, âm thanh hỗn loạn của đám đông bị giải tán. Caesar siết tay cô. Chỗ náu ẩn của họ giữa đống sọt khiến cô không nhìn thấy mặt anh nhưng cô biết vẻ mặt anh thế nào. Rồi Fletcher dừng xe. Cora nghĩ trong phút tiếp theo tấm chăn sẽ bị giật xuống và hình dung ra cảnh náo loạn xảy ra sau đó. Nắng gắt. Fletcher bị đánh tới tấp và bị bắt, bị hành hình dã man hơn cả kiểu lin-sơ[6] vì không chỉ che giấu các nô lệ bình thường mà là lũ giết người. Cora và Caesar bị đám đông đánh đập trong lúc sắp sửa bị giải đi trao trả cho Terrance, sắp phải hứng chịu bất cứ cực hình nào mà ông chủ nghĩ ra để nó vượt trên cả cực hình dành cho Anthony. Và những gì lão ta đã ban phát cho Lovey, nếu lão ta không thèm đợi ba kẻ bỏ trốn được đoàn tụ. Cô nín thở.

Fletcher dừng xe vì tiếng gọi của một người bạn. Cora bật ra tiếng kêu khi người đàn ông đó dựa vào thành xe, làm nó lắc lư, nhưng ông ta không nghe thấy. Ông ta chào Fletcher, nói cho ông biết tin tức mới nhất về cảnh sát và cuộc tìm kiếm của họ - lũ giết người đã bị bắt! Fletcher tạ ơn Chúa. Một giọng khác xen vào bác bỏ tin đồn này. Các nô lệ bỏ trốn vẫn quanh quẩn ở vùng này, bắt trộm gà của một nông dân vào buổi sáng, nhưng lũ chó săn đã đánh hơi thấy. Fletcher lặp lại lời tạ ơn Chúa vì đã dõi theo một người đàn ông da trắng cũng như mối quan tâm của người ấy. Không có tin gì về cậu bé kia. Thật đáng tiếc, Fletcher bình luận.

Ngay sau đó, chiếc xe ngựa lại tiếp tục lăn bánh trên con đường yên ắng của hạt. Fletcher nói: “Các bạn đã biến bọn họ thành một lũ dã tràng xe cát rồi”. Không rõ ông đang nói với hai người nô lệ hay với lũ ngựa. Cora lại chìm vào trạng thái lơ mơ, những cơn rùng mình sau khi bỏ trốn vẫn đòi họ phải trả giá. Giấc ngủ có thể ngăn ý nghĩ về Lovey. Lần tiếp theo cô mở mắt ra, trời đã tối. Caesar vỗ vai cô trấn an. Có tiếng động mạnh, tiếng leng keng và tiếng mở chốt khóa. Fletcher bỏ tấm chăn ra, hai người bỏ trốn duỗi chân tay tê mỏi khi vào trong một nhà kho.

Cô nhìn thấy những cái xích đầu tiên. Hàng nghìn cái lủng lẳng trên những dãy đinh trên tường trong đám hàng hóa tồn kho rùng rợn gồm xiềng, cùm, còng tay, còng chân và xích cổ muôn kiểu dáng, được kết hợp theo đủ kiểu. Cùm để ngăn một con người bỏ trốn, không cho người ta cử động đôi tay, hoặc treo một thân thể lên cao để đánh đập. Nguyên một dãy xích để xích trẻ con, những cái xiềng nhỏ xíu và những sợi xích nối chúng lại. Một dãy khác là còng sắt dày đến mức không lưỡi cưa nào có thể cưa nổi, và những chiếc còng mỏng đến mức chỉ ý nghĩ về hình phạt thôi cũng đủ ngăn người đeo làm nứt chúng. Rọ mõm có hoa văn chiếm hẳn một góc riêng, và có cả một đống xích hòn sắt ở góc nhà. Những hòn sắt được xếp thành kim tự tháp, những sợi xích quét đất theo hình chữ S. Vài chiếc cùm han gỉ, vài chiếc bị vỡ, và những chiếc khác trông như thể sáng nào cũng được rèn. Cora bước tới gần một phần của bộ sưu tập, chạm vào một cái thòng lọng bằng kim loại có những đinh nhọn chĩa vào chính giữa. Cô hiểu rằng nó được dùng để đeo quanh cổ.

“Một sự trưng bày đáng sợ”, một người đàn ông cất tiếng. “Tôi nhặt chúng ở chỗ này, chỗ kia, mỗi chỗ một vài thứ”.

Họ không nghe thấy tiếng người đàn ông ấy bước vào; ông luôn ở đó chăng? Ông mặc quần màu xám và chiếc sơ mi may bằng vải xốp không giấu được vóc người gầy trơ xương của ông. Cora đã từng thấy những nô lệ sắp chết đói trông còn có da có thịt hơn ông. “Một vài cái là vật kỷ niệm từ những chuyến đi của tôi", người đàn ông da trắng nói. Ông có cách nói kỳ cục, du dương lạ lùng khiến Cora nhớ đến cái kiểu những người ở đồn điền phát ra tiếng kêu khi họ hóa điên.

Fletcher giới thiệu ông là Lumbly. Ông bắt tay họ một cách yếu ớt.

“Ông là trưởng tàu ư?” Caesar hỏi.

“Tôi không thạo về tàu hỏa”, Lumbly nói. “Tôi là một trưởng ga thì đúng hơn”.

Ông nói khi không lo việc liên quan đến tuyến hỏa xa ngầm, ông sống lặng lẽ trong trang trại của mình. Đây là đất của ông. Cora và Caesar cần phải trùm chăn để lên tàu hoặc là phải bịt mắt lại, ông giải thích. Tốt nhất họ không nên biết nơi họ lên tàu. “Tôi tưởng hôm nay sẽ có ba hành khách cơ”, ông nói. “Hai người sẽ có đủ chỗ để duỗi chân, duỗi tay”.

Họ chưa kịp hiểu lời ông nói thì Fletcher đã thông báo với họ rằng đã đến lúc ông phải về với vợ. “Phần việc của tôi đã xong, các bạn ạ”. Ông ôm những người bỏ trốn với tình cảm nồng nhiệt. Cora không thể không lùi lại. Trong hai ngày, hai người đàn ông da trắng đã ôm cô. Đây là một điều kiện của tự do đối với cô chăng?

Caesar lặng lẽ nhìn người chủ cửa hiệu và chiếc xe của ông rời khỏi đó. Fletcher nói gì đó với lũ ngựa của mình, rồi giọng ông nhỏ dần, nhỏ dần. Lo lắng hiện rõ trên gương mặt người bạn đồng hành của Cora. Fletcher đã chấp nhận rủi ro lớn vì họ, ngay cả khi tình hình trở nên phức tạp hơn ông dự liệu. Cách trả nợ duy nhất hiện thời là sự sống sót của họ và giúp đỡ những người khác khi điều kiện cho phép. Ít nhất, đó là theo suy nghĩ của cô. Caesar nợ người đàn ông đó nhiều hơn vì trong những tháng trước khi họ bỏ trốn ông đã đưa anh tới cửa hiệu của mình. Đó là những gì cô thấy trên gương mặt anh - không phải là nỗi lo lắng mà là trách nhiệm. Lumbly đóng cửa nhà kho lại, và những sợi xích kêu leng keng do chấn động.

Lumbly không hề yếu đuối. Ông thắp một ngọn đèn xách lên và đưa nó cho Caesar trong khi đá đám cỏ khô và nhấc một cánh cửa lật trên sàn nhà ra. Trước vẻ bối rối của họ ông nói: “Nếu các bạn muốn, tôi sẽ đi trước”. Chỗ dành cho bậc thang được viền bởi những hòn đá và mùi chua từ phía dưới bốc lên. Nó không dẫn tới một cái hầm mà tiếp tục dẫn sâu xuống bên dưới. Cora đánh giá cao sức lao động đã được bỏ ra để xây dựng nó. Những cái bậc dốc, nhưng những hòn đá được xếp thành hàng bằng phẳng khiến cho việc đi xuống khá dễ dàng. Sau đó họ tới đường hầm, và “cảm kích” trở thành từ quá nhẹ để bao hàm cảm xúc của họ trước những gì nằm trước mặt họ.

Những bậc thang ấy dẫn tới một ga tàu nhỏ. Những cái miệng đen ngòm của đường hầm khổng lồ mở ra ở đầu này, đầu kia. Nó chắc phải cao tới sáu mét, các bức tường được ốp đá sáng và tối màu xen kẽ. Tinh thần cần cù tột bậc đã biến một dự án như vậy thành hiện thực. Cora và Caesar nhận ra những thanh ray. Hai thanh ray bằng thép chạy suốt chiều dài của đường hầm, được cố định xuống đất nhờ những chân chống xà bằng gỗ.

Có lẽ đường sắt này chạy xuống phía nam và lên phía bắc, xuất phát từ một điểm kỳ lạ nào đó và dẫn tới ga cuối huyền diệu. Có con người chu đáo nào đó đã bố trí một ghế băng nhỏ trên thềm ga. Cora cảm thấy chóng mặt, bèn ngồi xuống.

Caesar bây giờ mới có thể mở miệng nói. “Đường hầm này chạy dài tới đâu ạ?”

Lumbly nhún vai. “Đủ xa cho cậu đấy”.

“Chắc phải mất nhiều năm”.

“Nhiều hơn cậu biết. Chỉ riêng việc xử lý thông khí cũng tốn thời gian rồi”.

“Ai đã xây dựng nó vậy?”

“Ai đã xây dựng bất cứ thứ gì trên đất nước này?”

Cora nhận thấy rằng Lumbly thích thú trước nỗi kinh ngạc của họ. Đây không phải là lần đầu ông thể hiện thái độ này.

Caesar nói, “Nhưng bằng cách nào ạ?”

“Bằng tay, chứ còn bằng cách nào khác? Chúng ta cần bàn xem các bạn nên khởi hành ra làm sao”. Lumbly lấy từ trong túi áo ra một tờ giấy màu vàng nhạt và nheo mắt. “Các bạn có hai lựa chọn. Một tiếng nữa có một chuyến tàu rời khỏi đây và sáu tiếng sau có một chuyến khác. Đây không phải là bảng giờ tàu thuận tiện nhất đâu. Hành khách của chúng tôi có thể tính thời gian để đến vào giờ thích hợp hơn, nhưng chúng tôi buộc phải hoạt động như thế”.

“Chuyến tới”, Cora nói. Chắc chắn vậy.

“Điều trớ trêu là các chuyến tàu sẽ không đến cùng một nơi”, Lumbly nói. “Tàu thì đi hướng này, tàu thì…”

“Đi đâu ạ?” Cora hỏi.

“Đi khỏi đây, đó là tất cả những gì tôi có thể nói với các bạn. Các bạn hiểu mà, không dễ gì để báo cho nhau mọi thay đổi trên tuyến đường. Các địa phương, các chuyến xe lửa, nhà ga nào đã ngừng hoạt động, các tuyến kéo dài được tới đâu. Vấn đề nằm ở chỗ có thể các bạn sẽ thích điểm đến này hơn điểm đến kia. Rồi thì các nhà ga bị phát hiện, các tuyến liền bị gián đoạn. Các bạn sẽ không biết điều gì đợi ở trên kia đâu, tới khi các bạn dừng lại."

Hai người bỏ trốn không hiểu. Theo lời trưởng ga, đi một tuyến thì không gián đoạn nhưng lại nguy hiểm hơn. Phải chăng ông đang nói đi một tuyến thì lâu hơn? Lumbly không giải thích thêm. Ông đã nói với họ tất cả những gì ông biết, ông xác nhận. Rốt cuộc, hai nô lệ đang phải lựa chọn thôi: bất cứ nơi đâu, trừ nơi họ bỏ trốn. Sau khi bàn với bạn đồng hành Caesar nói: “Chúng tôi sẽ đi chuyến tới”.

“Tùy các bạn thôi”, Lumbly chỉ tay về phía chiếc ghế băng.

Họ đợi. Theo đề nghị của Caesar, trưởng ga kể cho họ nghe duyên cớ nào đã khiến ông làm việc cho tuyến hỏa xa ngầm. Cora không thể chú ý vào câu chuyện. Đường hầm thu hút cô. Cần bao nhiêu nhân công để kiến tạo nơi này? Các đường hầm khác, ở bất cứ đâu, thì kéo dài bao xa? Cô nghĩ tới việc hái bông, từng nhóm người da đen đổ dồn xuống những luống bông vào vụ thu hoạch, lao động như một khối thống nhất, nhanh hết mức. Những cánh đồng mênh mông nở bung hàng trăm ngàn quả nang bông trắng muốt tựa sao trên trời ở những chỗ quang đãng nhất, của những đêm quang đãng nhất. Khi các nô lệ hái bông xong, họ lột đi sắc màu của những cánh đồng. Từ lúc gieo hạt đến lúc đóng kiện bông là một quá trình hoạt động tuyệt diệu, nhưng không ai trong số họ có thể tự hào về thành quả lao động của mình. Họ đã bị cướp đoạt điều đó. Máu của họ. Đường hầm này, những đường ray, những con người bất chấp rủi ro đã tìm thấy cứu rỗi trong công việc bố trí các nhà ga và giờ tàu chạy - đây là một điều tuyệt diệu đáng tự hào. Cô băn khoăn không biết những người xây dựng công trình này có được thưởng công xứng đáng hay không.

“Mỗi bang mỗi khác”, Lumbly nói. “Mỗi bang lại có một tiềm năng, với tập quán và cách làm của riêng mình. Đi qua các bang đó, rồi các bạn sẽ thấy đất nước rộng lớn nhường nào trước khi đến trạm cuối”.

Đúng lúc đó chiếc ghế rung rung. Họ im lặng, tiếng rung nghe rất rõ. Lumbly dẫn họ tới rìa thềm ga. Con tàu tiến đến với dáng vẻ nặng nề lạ lùng. Caesar từng nhìn thấy tàu hỏa ở Virginia; Cora thì mới chỉ nghe kể về loại máy móc đó. Nó không giống những gì cô hình dung. Đầu máy đen xì, một cỗ máy thô kệch được lắp tấm “hốt bò”[7] mặc dù nơi con tàu đến chẳng có bò mấy. Tiếp đến là bầu ống khói phủ đầy bồ hóng. Thân tàu được hợp thành từ cái hộp to màu đen với phần đầu là buồng lái. Bên dưới đó, những pít-tông và trụ hòa vào một vũ điệu liên tục với mười bánh xe, hai cặp bánh nhỏ ở đằng trước và ba cặp đằng sau. Đầu tàu chỉ kéo duy nhất một toa xe ọp ẹp đã bị mất vô số tấm ván ghép trên vách.

Từ trong buồng lái người lái tàu da màu vẫy tay đáp lại họ, cười phô cái miệng móm. “Tất cả lên tàu nào”, ông ta hô.

Để cắt bớt cuộc chất vấn gây khó chịu của Caesar, Lumbly nhanh chóng mở chốt cửa toa tàu và đẩy cánh cửa mở rộng. “Chúng ta xuất phát chứ?”

Cora cùng Caesar leo vào trong toa tàu, Lumbly bèn đóng sập cửa lại. Ông ngó vào trong toa qua kẽ hở giữa những miếng ván ghép. “Nếu muốn thấy đất nước này dài rộng đến đâu, các bạn phải đi tàu hỏa. Hãy nhìn ra ngoài trong khi tàu đưa các bạn đi nhé, các bạn sẽ thấy khuôn mặt thật của nước Mỹ”. Ông vỗ vào thành tàu làm hiệu lệnh. Con tàu lắc lư tiến về phía trước.

Hai người bỏ trốn bị mất thăng bằng, lảo đảo, ngã vào những kiện cỏ khô được dùng làm chỗ ngồi. Toa tàu rùng rình, phát ra tiếng kêu kẽo kẹt. Nó đâu phải là mẫu tàu mới, có biết bao lần trong chuyến đi Cora sợ tàu sập đến nơi. Toa tàu trống không, trừ những kiện cỏ khô, chuột chết, và những chiếc đinh cong queo. Sau đó, cô phát hiện thêm một đống tro than nơi ai đó đã đốt lửa. Caesar đờ người vì hàng loạt sự kiện lạ lùng và anh nằm co trên sàn tàu. Theo chỉ dẫn cuối cùng của Lumbly, Cora nhìn qua kẽ hở. Chỉ có bóng tối, hết dặm này đến dặm khác.

Lần tiếp theo bước ra ánh mặt trời, họ đã ở Nam Carolina. Cô ngước lên nhìn tòa nhà chọc trời, cảm thấy chóng mặt và tự hỏi mình đã đi bao xa.

RIDGEWAY

Cha của Arnold Ridgeway là thợ rèn. Ánh sáng hoàng hôn của kim loại nóng chảy mê hoặc ông, hãy nhìn sắc màu đó hiện lên trong chiếc đe chầm chậm rồi nhanh dần, tràn qua đe như luồng cảm xúc, hãy ngắm nghía độ mềm dẻo khôn lường và cảnh quằn quại triền miên của kim loại trong lúc đợi nên hình nên dạng. Xưởng rèn của ông là một cửa sổ hướng vào những nguồn năng lượng nguyên thủy của thế giới.

Ông có một bạn rượu tên là Tom Bird, một người lai thường trở nên đa cảm khi bị rượu whiskey làm cho ngà ngà say. Vào những đêm Tom Bird cảm thấy không vướng bận với cuộc sống thường ngày, ông này liền chia sẻ những câu chuyện về Thần Linh Vĩ Đại. Thần Linh Vĩ Đại sống trong vạn vật - trái đất, bầu trời, động vật, rừng cây - chảy qua và kết nối chúng bằng một sợi dây thiêng liêng. Mặc dù cha của Ridgeway dè bỉu các cuộc nói chuyện về tôn giáo, song nhận thức của Tom Bird về Thần Linh Vĩ Đại khiến ông nhớ mình đã cảm nhận như thế nào về sắt. Ông không hướng tới vị thần nào ngoài thứ sắt đỏ mà ông quan tâm trong xưởng rèn. Ông đọc về núi lửa phun trào khủng khiếp, về thành phố Pompeii bị lửa từ những ngọn núi sâu bên dưới lòng đất phá hủy. Lửa lỏng là máu của trái đất. Nhiệm vụ của ông là trộn, nghiền và rèn kim loại thành vật dụng hữu ích cho xã hội: đinh, móng ngựa, lưỡi cày, dao, súng. Xích. Ông gọi nghề của mình là gia công tinh thần.

Khi được cho phép, Ridgeway đứng ở một góc xưởng trong khi người cha gia công loại sắt Pennsylvania. Nung chảy, gõ búa, nhún nhảy xung quanh cái đe. Mồ hôi chảy trên khuôn mặt ông, bụi than phủ khắp người ông từ chân đến đầu, đen hơn cả quỷ châu Phi. “Con phải gia công tinh thần này, nhóc ạ”. Ông nói rằng rồi một ngày nào đó hắn sẽ tìm thấy tinh thần của hắn.

Đó là lời khích lệ. Ridgeway mang một gánh nặng riêng. Hắn chẳng có hình mẫu nào để trở thành. Hắn không thể hướng vào cái đe bởi vì làm sao vượt trên tài năng của cha hắn được. Trong thị trấn, hắn chăm chú quan sát những khuôn mặt đàn ông theo đúng cách mà cha hắn kiểm tra tạp chất trong kim loại. Ở đâu đàn ông cũng đều bận rộn với những nghề vô nghĩa, phù phiếm. Nông dân chờ mưa như kẻ đần, người bán hàng mất công sắp xếp những mặt hàng thiết yếu nhưng lại ế sưng, hết dãy này đến dãy khác. Thợ thủ công và nghệ nhân tạo ra sản phẩm chẳng khác gì tin đồn mong manh so với thực tế bằng sắt rắn chắc của cha hắn. Ngay cả lớp người giàu nhất, có ảnh hưởng tới tận thị trường chứng khoán London và nền thương mại địa phương cũng chẳng truyền cảm hứng cho Ridgeway. Hắn biết vị trí của họ trong hệ thống, họ xây những căn nhà lớn dựa trên một quỹ gồm nhiều con số, nhưng hắn không nể trọng họ. Nếu vào cuối ngày bạn không dơ dáy, bẩn thỉu một chút thì bạn chẳng thật sự là người lắm đâu.

Hằng sáng, tiếng cha hắn đập kim loại là những bước đầu tiên của một định mệnh chẳng bao giờ tiến lại gần.

Mười bốn tuổi Ridgeway bắt đầu gia nhập nhóm tuần tra. Hắn là đứa con trai mười bốn tuổi to lớn vụng về, cao hơn một mét tám, vạm vỡ và cương quyết. Thân hình hắn không cho thấy bất cứ dấu hiệu nào về nỗi bối rối bên trong cả. Hắn đánh những thằng bạn khi đánh hơi thấy nỗi yếu đuối. Ridgeway còn quá nhỏ để trở thành tuần tra viên nhưng quy luật luôn thay đổi. Giống cây bông lên ngôi khiến vùng nông thôn ở đó đầy nô lệ. Các cuộc nổi dậy ở Tây Ấn và những vụ xô xát đáng ngại ở vùng lân cận khiến các chủ đồn điền địa phương lo lắng. Có người da trắng biết suy nghĩ nào lại không lo lắng cơ chứ, dù họ buôn bán nô lệ hay không. Các đội tuần tra tăng lên khi các chủ nô ủy quyền cho chúng. Một đứa bé trai cũng có thể làm nghề đó.

Tuần trưởng của hạt là loại người đáng ghê tởm mà Ridgeway chưa bao giờ chạm mặt. Chandler là kẻ hay sửng cồ và hay bắt nạt - nỗi kinh hoàng ở địa phương làm những người tử tế thường băng qua đường hòng tránh lão ta ngay cả khi mưa làm đường lầy lội. Chandler ở trong tù nhiều ngày hơn chính những kẻ bỏ trốn mà lão tống vào đó, ngáy khò khò trong buồng giam ngay bên cạnh tên vô lại mà lão đã chặn bước nhiều giờ trước đó. Một hình mẫu chưa hoàn hảo lắm, nhưng gần giống hình mẫu mà Ridgeway tìm kiếm rồi. Ở trong luật lệ, làm luật lệ có hiệu lực, nhưng đồng thời cũng ở bên ngoài. Kể ra cũng có cái lợi khi cha của hắn ghét Chandler, ghét thậm tệ từ nhiều năm trước. Ridgeway yêu cha hắn, nhưng việc ông liên tục nhắc đến tinh thần làm hắn nhớ ra tình trạng thiếu mục tiêu của hắn.

Tuần tra có khó gì. Chúng chặn bất cứ người da đen nào chúng nhìn thấy và đòi kiểm tra giấy phép. Chúng chặn những người da đen đã biết rõ mười mươi là người tự do chỉ vì chúng thích, nhưng cũng để nhắc nhở đám người Phi về những lực lượng dàn trận tiêu diệt họ, dù họ có thuộc sở hữu của người da trắng hay không. Chúng tuần tra quanh các làng nô lệ để tìm kiếm bất cứ dấu hiệu gì: một nụ cười hoặc một cuốn sách. Bọn chúng dùng roi đánh đập những người da đen ngang bướng trước khi tống họ vào tù hoặc trao trả cho chủ nô nếu chúng đang cơn tức bực và nếu lúc đó chưa hết ngày làm việc.

Tin tức một nô lệ bỏ trốn khích lệ bọn chúng hoạt động đầy hứng khởi. Chúng lùng sục con mồi khắp các đồn điền, thẩm vấn biết bao người da đen sợ run cầm cập. Những người tự do biết chuyện gì sẽ đến nên giấu tất cả tài sản có giá trị của họ đi, kêu than khi đám người da trắng đập phá bàn ghế, gương kính. Cầu mong họ chỉ thiệt hại về vật chất. Ngoài cảm giác khoái trá vì làm nhục một người đàn ông trước gia đình của anh ta, hoặc đánh một người trai trẻ dám liếc xéo chúng, còn có vô số bổng lộc khác. Trang trại Mutter lâu đời có những phụ nữ da màu trẻ trung, duyên dáng nhất - ông Mutter quả có khiếu thẩm mỹ - cuộc săn lùng nô lệ sôi nổi mang đến cho một viên tuần tra trẻ tâm trạng hưng phấn. Theo một số người, máy cất rượu của mấy ông già ở đồn điền Stone tại vùng rừng hẻo lánh thường cho ra loại rượu whiskey ngon nhất cả nước. Một vụ náo loạn sẽ tạo điều kiện giúp Chandler làm đầy bình rượu của lão.

Trong những ngày đó, Ridgeway kiềm chế ham muốn riêng, rút lui trước màn phô trương quá xá của đồng đảng. Các viên tuần tra khác là những gã choai choai hoặc những thằng đàn ông xấu xa; nghề này thu hút loại người đó. Ở nước khác chúng chắc chắn là tội phạm rồi, nhưng ở Mỹ chúng là viên tuần tra. Ridgeway thích đi tuần đêm nhất, khi chúng nằm đợi một người đàn ông lén lút đi xuyên rừng để thăm vợ tại một đồn điền nằm gần đường cái, hoặc một người đi săn sóc với hi vọng kiếm được chút gì bổ sung cho bữa ăn lõng bõng. Những viên tuần tra khác mang sung, hăng hái bắn hạ bất cứ kẻ nào đủ ngu xuẩn để chạy trốn, nhưng Ridgeway bắt chước Chandler. Bản chất đã trang bị cho hắn đủ vũ khí rồi. Ridgeway săn đuổi họ như thể họ là thỏ, sau đó nắm đấm của hắn khuất phục họ. Đánh họ vì tội lang thang, đánh họ vì dám bỏ chạy, mặc dù săn đuổi là phương thuốc duy nhất cho bản tính hiếu động của hắn. Những cuộc tấn công bất ngờ trong bóng tối, những cành cây đập vào mặt hắn, những gốc cây khiến hắn ngã lộn nhào để rồi hắn lại đứng dậy. Trong cuộc săn đuổi, máu hắn reo ca, nóng bừng.

Khi cha hắn kết thúc ngày làm việc, thành quả lao động bày ra trước mặt ông: một khẩu súng hỏa mai, một cái cào, một chiếc nhíp xe bò. Ridgeway thì đứng trước những người đàn ông và đàn bà hắn bắt. Một người làm ra các công cụ, một người tìm lại các công cụ. Cha hắn hay đem chuyện tinh thần ra làm phiền lòng hắn. Săn lũ mọi đen hầu như không có nổi trí thông minh của một con chó là cái nghề quái gì chứ?

Ridgeway giờ đã mười tám tuổi, là một người đàn ông. “Cả hai chúng ta đều đang làm việc cho ông Eli Whitney[8] bố ạ”, hắn nói. Đúng vậy, cha hắn vừa mới thuê hai thợ học việc và ký hợp đồng lao động với vài xưởng rèn nhỏ hơn. Có máy tỉa hạt bông nghĩa là hoa lợi từ cây bông lớn hơn và nhu cầu dành cho dụng cụ bằng sắt để thu hoạch bông, móng ngựa bằng sắt cho lũ ngựa kéo những chiếc xe có vành và các phương tiện bằng sắt để chở bông ra thị trường cũng lớn hơn. Để sử dụng những công cụ đó, lại cần nhiều nô lệ hơn. Mùa bông đẻ ra các cộng đồng, cần đinh và thanh giằng cho nhà cửa, cần công cụ để xây nhà, cần đường sá để kết nối, và cần nhiều sắt hơn để duy trì mọi hoạt động. Hãy cứ để cha hắn giữ thái độ làm cao cũng như tinh thần của ông. Cha con hắn là các bộ phận của cùng một hệ thống, phụng sự một quốc gia đang vươn tới định mệnh.

Một nô lệ bỏ trốn có thể chỉ mang về hai đô la nếu chủ nô keo kiệt hoặc nếu tên mọi bị bắt ấy đã trở thành tàn tật, còn nhiều thì được tới một trăm đô la, thậm chí gấp đôi nếu nô lệ bỏ trốn bị bắt ở bang khác. Ridgeway trở thành trùm săn nô lệ thực thụ sau chuyến đi đầu tiên tới New Jersey, nơi hắn tới để thu hồi tài sản cho một chủ đồn điền địa phương. Cái con Besty đó đã trốn được một chặng từ các cánh đồng trồng thuốc lá của Virginia đến Trenton. Besty trốn với những anh chị em họ của ả mãi tới khi một người bạn của ông chủ nhận ra ả ngoài chợ. Chủ nô treo thưởng hai mươi đô la cho các gã trai địa phương nếu dẫn được ả về trao trả, ngoài mọi phí tổn có thể chấp nhận được.

Trước đó Ridgeway chưa bao giờ đi đâu xa như thế. Càng đi xa hơn về phía bắc hắn càng nhận ra các khái niệm của mình quả là hạn hẹp. Đất nước rộng lớn biết bao! Mỗi thành phố sau lại điên rồ và phức tạp hơn thành phố trước. Cảnh ồn ào huyên náo của Washington D.C. khiến hắn chóng mặt. Hắn nôn mửa khi rẽ vào một góc đường và nhìn thấy công trường xây dựng Điện Capitol, nôn sạch vì món hàu ươn hoặc vì vẻ đồ sộ của thị thành đang khuấy động cơn nổi loạn trong hắn. Hắn tìm các quán trọ rẻ nhất, vừa lật đi lật lại trong đầu những câu chuyện về những người đàn ông vừa gãi sồn sột vì lũ rận. Ngay cả những chuyến qua phà ngắn ngủi nhất cũng đưa hắn tới một quốc đảo mới, giàu màu sắc và hùng vĩ.

Tại nhà tù Trenton, tay phó ngục đối xử với hắn như với một người đàn ông có địa vị. Đây đâu phải là chuyện nhỏ kiểu như trừng phạt một tên mọi trong cảnh nhập nhoạng hay phá một dịp lễ của nô lệ để mua vui. Đây là việc của đàn ông. Trong một lùm cây ở ngoại ô Richmond, Besty đã dám gạ gẫm dâm đãng để đổi lấy tự do, vén váy lên bằng những ngón tay thon thả. Hông của ả không được nở nang cho lắm, miệng thì rộng ngoác còn mắt thì xám nhợt. Hắn không hứa hẹn. Đó là lần đầu tiên hắn ngủ với đàn bà. Ả nhổ nước miếng vào mặt hắn khi hắn xích ả lại, và làm như vậy một lần nữa khi họ về tới dinh thự của chủ ả. Ông chủ và lũ con trai ông ta cười hô hố khi hắn lau bãi nước miếng trên mặt, hai mươi đô la tiền thưởng được chi cho đôi giày ống mới và một chiếc áo khoác thêu kim tuyến - giống những thứ hắn đã thấy mấy người giàu ở D.C mặc. Hắn đi đôi giày đó trong nhiều năm. Bụng hắn bự ra khiến chiếc áo khoác có thời hạn sử dụng ngắn hơn nhiều.

New York là khởi đầu cho một giai đoạn cuồng loạn. Ridgeway thu hồi tài sản cho chủ nô, hắn đi miền bắc khi cảnh sát thông báo đã bắt được một kẻ bỏ trốn từ Virginia hoặc Bắc Carolina. New York trở thành điểm đến thường xuyên của hắn và sau khi khám phá những khía cạnh mới trong tính cách của chính mình, Ridgeway lại rời đi. Ở bang của hắn, việc bắt nô lệ bỏ trốn trở lại không phức tạp. Cứ đập thẳng tay. Còn ở miền bắc, các thành phố lớn, phong trào tự do, và tinh hoa của cộng đồng da màu cùng đổ xô vào hòng miêu tả sinh động quy mô thực sự của cuộc săn lùng.

Hắn là một người học vở nhanh. Cái đó giống với nhớ việc hơn là học hỏi. Các cảm tình viên và thuyền trưởng hám lợi đưa lậu nô lệ bỏ trốn vào các cảng đô thị. Đến lượt đám khuân vác và công nhân bốc xếp ở bến cảng, các viên lục sự cung cấp thông tin cho hắn và hắn chộp những nô lệ bỏ trốn ngay trước lúc họ kịp trốn thoát. Đám người tự do khai báo về các anh chị em người Phi của họ, đối chiếu bản mô tả kẻ bỏ trốn trên các báo hằng ngày với những đối tượng lén lút lảng vảng quanh quán rượu và những nơi sinh hoạt tôn giáo dành cho người da màu. Barry là một gã đàn ông to béo cao khoảng một mét tám, một mét chín, mắt nhỏ, trông có vẻ trơ tráo. Hasty chửa to và hẳn là đã được ai đó chở đi, bởi vì ả không thể đi bộ trên quãng đường dài. Barry gục xuống với một tiếng rên. Hasty và đứa con của cô gào thét trong suốt hành trình đến Charlotte.

Chẳng bao lâu hắn đã sở hữu ba chiếc áo khoác đẹp. Ridgeway kết bạn với giới săn nô lệ, những kẻ giết người cướp của mặc com-lê, đội mũ quả dưa trông thật lố bịch. Hắn đã phải chứng minh mình đâu phải là một tên quê kệch vụng về, nhưng chỉ một lần thôi. Lũ người đó đều dò tìm nô lệ bỏ trốn trong nhiều ngày, nấp ở bên ngoài nơi làm việc của họ cho tới khi cơ hội lên tiếng, đột nhập vào lều của người da đen vào ban đêm rồi bắt cóc họ. Sau nhiều năm xa đồn điền, sau khi đã lấy vợ và bắt đầu xây dựng gia đình, các nô lệ bỏ trốn tin rằng mình đã được tự do. Như thể các ông chủ đã quên bẵng mất tài sản. Ảo tưởng đó khiến họ trở thành con mồi dễ bị tóm. Ridgeway coi khinh những kẻ buôn nô lệ da đen bị bắt cóc, các băng nhóm của tổ chức “Five Points”[9] trói gô những người tự do và lôi họ tới miền nam để bán đấu giá. Đó là kiểu hành xử hạ đẳng, kiểu hành xử của đám tuần tra. Bây giờ hắn đường đường là một trùm săn nô lệ thứ thiệt cơ mà.

Thành phố New York là cái nôi của quan điểm chống chế độ nô lệ. Phải được tòa án phê chuẩn Ridgeway mới được phép thực hiện các nhiệm vụ tại miền nam của hắn. Đám luật sư chống chế độ nô lệ dựng lên các hàng rào trên giấy tờ, mỗi tuần một phương kế mới. Họ biện lý rằng New York là một bang tự do, và bất cứ người da màu nào cũng đều nghiễm nhiên trở thành người tự do khi đặt chân sang biên giới của nó. Họ lợi dụng điểm khác nhau giữa gương mặt trên yết thị với gương mặt của đối tượng bằng xương bằng thịt trong phòng xử án - có bằng chứng nào để khẳng định Benjamin Jones này là Benjamin Jones đang được tòa nói đến không? Hầu hết chủ đồn điền không thể phân biệt được nô lệ này với nô lệ khác, thậm chí sau khi đã đưa họ lên giường. Không ngạc nhiên khi họ để mất dấu tài sản. Việc nhận diện, nhìn săm soi những người da đen bị đưa từ trong tù ra trở thành một ván bài, trước khi cánh luật sư có nước đi đầu tiên. Tính ngu si kiêu căng đọ với sức mạnh của đồng tiền. Vì một khoản tiền thưởng thêm, viên lục sự của thành phố mách cho hắn biết những nô lệ bỏ trốn mới bị tống vào tù và vội vã ký giấy phóng thích họ. Những người theo chủ nghĩa bãi nô còn chưa kịp ra khỏi giường thì hắn cùng “tài sản” mà hắn thu hồi đã đi được nửa đường qua New Jersey rồi.

Ridgeway đi đường vòng để khỏi phải qua tòa án nếu cần, nhưng không thường xuyên làm như thế. Thật bực mình khi bị chặn lại trên đường ở một bang tự do, khi món tài sản thất lạc kia hóa ra lại có tài hùng biện. Hễ để bọn chúng xổng khỏi đồn điền thì y như rằng chúng học đọc, đó là một căn bệnh.

Trong khi Ridgeway đợi lũ buôn lậu ở bến cảng, những con tàu tuyệt đẹp từ châu Âu thả neo và trả khách. Tất cả những gì chúng có đều nằm trong các bao tải, và đều sắp chết đói. Đen như mọi. Nhưng đám người ấy sẽ được gọi về đúng chỗ thôi. Cái thế giới đang phát triển ở miền nam của hắn là một gọn sóng lăn tăn của chuyến hàng đầu tiên này. Trận lụt trắng bẩn thỉu không có nơi nào để tràn, ắt phải tràn ra ngoài. Miền nam. Miền tây. Quy luật ấy chi phối cả rác và người. Cống rãnh của thành phố chảy tràn cùng với rác rưởi và đồ phế thải - nhưng mớ lộn xộn đã kịp tìm được chỗ của nó.

Ridgeway nhìn bọn chúng lảo đảo bước xuống những tấm ván cầu, ướt át và ngơ ngác, thất thần trước cảnh đô thị. Các khả năng bày ra trước đoàn người hành hương ấy như một bữa tiệc lớn, mà từ trước tới giờ chúng luôn rất đói. Chúng chưa bao giờ nhìn thấy những gì giống như thế, nhưng sẽ để lại dấu ấn của chúng trên vùng đất mới này như những người nổi tiếng ở Jamestown, ghi dấu qua logic chủng tộc không thể ngăn cản nổi. Nếu người da đen được coi là tự do thì đã không bị xiềng xích. Nếu người da đỏ được quyền giữ đất đai thì đất đó vẫn là của tộc người ấy thôi. Nếu người da trắng không có số nắm giữ thế giới mới này thì giờ đây họ đã chẳng sở hữu nó.

Đấy là Thần Linh Vĩ Đại, sợi dây linh thiêng kết nối mọi nỗ lực của con người - nếu anh có thể giữ nó thì nó là của anh. Tài sản của anh, nô lệ hoặc lục địa. Mệnh lệnh Mỹ.

Ridgeway tạo dựng danh tiếng nhờ khả năng bảo đảm rằng tài sản thì vẫn cứ là tài sản. Khi một nô lệ bỏ trốn chuồn khỏi một con ngõ, hắn biết nó sẽ hướng tới đâu. Hướng đi và mục đích. Bí quyết của hắn: Đừng suy đoán tên nô lệ ấy sẽ đi đâu tiếp theo. Thay vào đó, hãy lưu ý rằng nó đang chạy xa khỏi ta. Không phải chạy khỏi một ông chủ tàn ác hay cảnh nô lệ, mà là khỏi chính ta. Cách nghĩ đó có tác dụng hết lần này đến lần khác, là thực tế vững chắc của riêng gã, trong các con ngõ, rừng thông và đầm lầy. Cuối cùng hắn cũng bỏ cha hắn lại, cùng gánh nặng triết lý của ông. Không phải Ridgeway đang gia công tinh thần. Hắn không phải là thợ rèn. Không phải búa. Chẳng phải đe. Hắn là nhiệt.

Cha hắn qua đời và người thợ rèn ở gần đó đảm nhận công việc tại xưởng của ông. Đã đến lúc trở về miền nam - trở về nhà ở Virginia và xa hơn, bất cứ đâu công việc dẫn hắn tới - và hắn trở về đó cùng với một toán lâu la. Có quá nhiều nô lệ bỏ trốn nên mình hắn không thể xoay xở nổi. Eli Whitney đã khiến cha hắn làm việc cật lực cho tới khi kiệt sức, khiến những phút cuối đời ông già ho ra cả bồ hóng, và khiến Ridgeway đi săn nô lệ triền miên. Các đồn điền lớn gấp đôi, nhiều gấp đôi, nô lệ bỏ trốn vừa nhiều vừa lanh lẹ, các mức thưởng cao hơn. Ở miền nam, các nhà làm luật và những người chống chế độ nô lệ ít can thiệp được hơn, và các chủ đồn điền cũng để mắt tới chuyện đó. Lũ nhử mồi mặc áo của người da đen, các mã bí mật nằm ở trang sau của báo. Chúng công khai khoe khoang thành quả phá hoại, đẩy một nô lệ ra cửa sau trong khi cánh săn nô lệ đột nhập qua cửa trước. Đó là tội thông đồng với lũ trộm cắp tài sản, và Ridgeway chịu đựng thói trâng tráo của bọn chúng như một mối nhục của bản thân.

Có một thương gia người Delaware làm hắn đặc biệt khó chịu: August Carter. Tráng kiện theo kiểu truyền thống Anglo-Saxon, với đôi mắt xanh điềm tĩnh khiến cho những kẻ thấp kém hơn chú ý đến lý lẽ khô khan của ông ta. Hạng người tồi tệ nhất đó, một kẻ chống chế độ nô lệ cùng với một cái máy in. “Một cuộc họp hội tụ đông đảo bạn bè của tự do sẽ được tổ chức tại Miller's Hall lúc 2 giờ chiều để phản đối thế lực bênh vực chế độ nô lệ trái đạo lý đang kiểm soát quốc gia”. Ngay cả khi đột kích cũng không thu được kết quả gì, ai chẳng biết nhà Carter là một trạm trung chuyển, chỉ cách sông một trăm thước. Nô lệ bỏ trốn biến thành nhà hoạt động ca ngợi lòng hào hiệp của ông ta trong các bài diễn văn của chúng ở Boston. Phe chống chế độ nô lệ của những người theo Hội Giám lý truyền bá những cuốn sách tuyên truyền của ông ta vào sáng Chủ nhật, và những tạp chí ở London cho đăng những lý lẽ của ông ta mà không hề có ý kiến phản biện. Một chiếc máy in, cùng bằng hữu trong giới thẩm phán, những người buộc Ridgeway phải từ bỏ nhiệm vụ của hắn không dưới ba lần. Đi ngang qua Ridgeway bên ngoài nhà tù, ông ta khẽ nhấc mũ lên thay cho lời chào.

Tên trùm săn nô lệ có ít lựa chọn lắm, hắn buộc phải ghé thăm người đàn ông ấy sau nửa đêm. Hắn khâu cho đồng đảng những chiếc mũ trùm đầu từ bao vải bố màu trắng đựng bột mỳ, nhưng sau chuyến ghé thăm nọ hắn gần như không cử động được ngón tay - nắm tay của hắn sưng trong hai ngày vì đấm vào mặt người đàn ông. Hắn cho phép lũ tay chân làm nhục vợ ông ta theo những cách mà hắn chưa bao giờ cho phép bọn chúng làm với một ả da đen. Trong nhiều năm sau, bất cứ khi nào Ridgeway nhìn thấy một đống lửa, mùi lửa lại làm hắn nhớ đến mùi khói ngọt ngào bốc lên từ căn nhà Carter và một nụ cười tưởng tượng nở trên môi hắn. Sau này hắn nghe nói ông ta đã chuyển tới Worcester trở thành một thợ sửa giày.

Các bà mẹ nô lệ nói, coi chừng đấy, nếu không ông Ridgeway sẽ đến bắt mày bây giờ.

Các chủ nô nói, gọi ông Ridgeway tới đây.

Khi được gọi tới đồn điền của Randall lần đầu tiên, hắn đảm nhận luôn một việc khó. Đôi khi các nô lệ thoát được khỏi tay hắn. Hắn phi thường, nhưng không siêu phàm. Hắn thất bại, và sự biến mất của Mabel giày vò hắn lâu hơn mức cần thiết, cứ vo ve trong thành trì tâm trí hắn.

Trở lại đồn điền này để săn tìm con gái của ả đàn bà đó, hắn biết tại sao nhiệm vụ trước kia lại làm hắn buồn bực đến vậy. Dường như đó là việc bất khả thi, tuyến hỏa xa ngầm đã có một nhánh ở Georgia. Hắn sẽ tìm ra nó. Hắn sẽ phá hủy nó.

NAM CAROLINA

30 đô la liền thưởng

sẽ được trao cho bất cứ ai giao cho tôi, hoặc giam giữ trong bất kỳ nhà ngục nào của bang, để tôi có thể đến mang ả về, một đứa con gái da đen 18 tuổi đã bỏ trốn 9 tháng trước. Ả là một đứa con gái xinh xắn, láu cá, và rõ ràng là rất quyết tâm, cố đi lại giống một người tự do, có một vết sẹo dễ nhận thấy trên khuỷu tay do bị bỏng. Tôi được báo cho biết ả đang lần trốn ở Edenton.

BENJ.B WELLS

MURFREESBORO, ngày 5 tháng Một, 1812

Gia đình Anderson sống trong một ngôi nhà ván che xinh xắn ở góc phố Washington và Main, cách vài khối nhà là đến khu buôn bán náo nhiệt gồm những cửa hiệu và các cơ sở kinh doanh, nơi thành phố bố trí những khu dân cư riêng cho giới phong lưu. Bên kia cái hiên thoáng rộng - nơi ông bà Anderson thích ngồi vào buổi tối, ông bận với cái túi đựng thuốc lá sợi bằng lụa còn bà nheo mắt tập trung vào đồ khâu - là phòng khách, phòng ăn, và bếp. Trong hầu hết thời gian Bessie ở tầng một, chạy theo lũ trẻ, chuẩn bị các bữa ăn, dọn dẹp. Ở đầu cầu thang là các phòng ngủ - Maisie và cậu nhỏ Raymond ngủ chung phòng - và phòng vệ sinh thứ hai. Raymond thường có giấc ngủ trưa dài và trong khi cậu bé chìm vào giấc mơ, Bessie thích ngồi ở chiếc ghế bên cửa sổ. Cô nhận ra hai tầng trên cùng của tòa nhà Griffin với cái mái đua màu trắng sáng lấp lánh dưới ánh mặt trời.

Ngày hôm nay cô gói bữa trưa gồm bánh mỳ và mứt cho Maisie, đưa cậu bé đi dạo, rồi lau chùi đồ bạc và đồ thủy tinh. Sau khi cô thay khăn trải giường, cô và Raymond đón Maisie từ trường về và tất cả cùng đi chơi công viên. Một người kéo vĩ cầm chơi những giai điệu mới nhất bên đài phun nước trong khi bọn trẻ và các bạn chúng chơi trốn tìm và trò “đoán ai giữ vòng”. Cô phải kéo Raymond tránh xa một đứa bắt nạt, thận trọng không làm mẹ của thằng bé đó, người mà cô không thể lựa chọn, bực mình. Đó là thứ Sáu, có nghĩa là cô sẽ kết thúc ngày làm việc bằng việc đi mua hàng. Những đám mây kéo tới. Bessie biên tên các món ăn gồm thịt bò muối, sữa và những thứ khác để làm bữa tối vào sổ ghi chép chi tiêu của gia đình. Cô ký tên bằng một chữ X.

Bà Anderson về nhà lúc sáu giờ. Bác sĩ của gia đình đã khuyên bà nên ra ngoài nhiều hơn. Ngoài việc ăn trưa với các phu nhân láng giềng, bà còn hỗ trợ gây quỹ cho bệnh viện mới. Bà đang trong tâm trạng vui vẻ, chạy vòng quanh các con bà để ôm, hôn và hứa hẹn một chuyến đi chơi sau bữa tối. Maisie nhảy cẫng và kêu ré lên vì phấn khích. Bà Anderson cảm ơn Bessie đã giúp đỡ và chúc cô buổi tối vui vẻ.

Cô đi bộ về khu nhà tập thể ở phía bên kia của thành phố, không xa đó lắm. Có các đường tắt, nhưng Bessie thích cảm nhận hoạt động nhộn nhịp của khu Main Street[10] vào buổi tối với cư dân thành thị gồm cả da đen và da trắng hòa trộn. Cô bước thong thả dọc dãy cửa hiệu, nán lại trước các cửa hiệu lớn. Người thợ may váy với các sản phẩm sáng tạo sặc sỡ, có diềm nhún, phủ trên những tùng váy kim loại, những khu chợ đông đúc và thế giới hàng hóa huyền diệu, những bách hóa tổng hợp cạnh tranh nhau ở phía bên này, bên kia của Main Street. Cô chơi trò chọn những mặt hàng được bổ sung mới nhất từ các gian trưng bày. Cảnh quan phong phú tràn ngập vẫn còn khiến cô kinh ngạc. Ấn tượng nhất là tòa nhà Griffin.

Với mười hai tầng, đó là một trong những tòa nhà cao nhất nước, cao hơn bất cứ tòa kiến trúc nào ở miền nam. Niềm tự hào của thành phố. Nhà băng thống trị tầng một, với trần nhà vòm ốp đá cẩm thạch Tennessee. Bessie không có việc gì ở đó nhưng không phải là người lạ mặt đối với các tầng trên. Mới tuần trước, cô dẫn bọn trẻ đến gặp cha của chúng vào ngày sinh nhật ông và có dịp nghe tiếng bước chân lộp cộp của cô vang trên hành lang tuyệt đẹp. Thang máy chỉ một chiếc cho hàng trăm dặm, đưa họ lên tầng tám. Maisie và Raymond, đã thăm nơi đó nhiều lần, không ấn tượng với cái thang máy, nhưng Bessie luôn vừa thích thú vừa sợ hãi trước sự kỳ diệu của nó, bám chặt lấy thanh vịn bằng đồng phòng tai họa.

Họ đi qua các tầng có những đại lý bảo hiểm, văn phòng của chính phủ và công ty xuất khẩu. Không gian trống ở đó rất hiếm; có địa chỉ tại Griffin là một diễm phúc đối với danh tiếng của doanh nghiệp. Tầng của ông Anderson đầy những văn phòng luật sư, với những tấm thảm dày, tường ốp gõ màu nâu sẫm và cửa được lắp kính mờ. Ông Anderson xem xét các hợp đồng, chủ yếu là hợp đồng mua bán bông. Ông khá ngạc nhiên khi thấy gia đình mình xuất hiện. Ông vui vẻ nhận chiếc bánh nhỏ mà các con đưa, nhưng nói rõ rằng ông muốn trở lại với đống giấy tờ. Trong giây lát Bessie tự hỏi liệu cô có sắp bị mắng hay không, nhưng không. Bà Anderson cứ khăng khăng rằng họ phải đến đó. Thư ký của ông Anderson giữ cánh cửa mở và Bessie dồn bọn trẻ tới cửa hàng mứt kẹo.

Tối hôm ấy, Bessie đi ngang qua cánh cửa bằng đồng bóng loáng của nhà băng và tiếp tục đi về nhà. Hằng ngày công trình lớn nổi bật ấy như một tượng đài mang đến cho cô sự thay đổi sâu sắc trong hoàn cảnh đó. Cô bước đi dọc vỉa hè như một người tự do. Không ai săn đuổi hoặc ngược đãi cô. Một người giao thiệp với bà Anderson nhận Bessie là cô gái của bà, thậm chí thỉnh thoảng còn mỉm cười với cô.

Bessie bước sang đường để tránh các quán rượu lộn xộn và toán khách hàng mang tiếng xấu trong đó. Cô tự kiềm chế trước khi tìm kiếm khuôn mặt của Sam giữa đám người say rượu. Ở góc đường, có những ngôi nhà khiêm tốn hơn của dân da trắng không mấy khá giả. Cô bước nhanh hơn. Có một ngôi nhà màu xám nơi góc đường, những người chủ dửng dưng dù con chó của họ rất hung dữ, và một dãy những ngôi nhà một tầng nơi các bà vợ nhìn đăm đăm ra ngoài cửa sổ với vẻ mặt sắt đá. Nhiều đàn ông da trắng ở khu này của thành phố làm đốc công hoặc công nhân trong các nhà máy lớn. Họ không thuê người da màu đến giúp việc nên Bessie không biết mấy về đời sống hằng ngày của họ.

Bây giờ cô đã về tới khu tập thể. Những dãy nhà hai tầng bằng gạch đỏ được hoàn thiện không lâu trước khi Bessie đến đó. Theo thời gian các cây non và hàng rào bao quanh sẽ cho bóng mát và khiến khu tập thể có đặc điểm riêng; giờ đây chúng đã chứng minh những ý định tốt đẹp. Gạch là loại gạch một màu, không lấm bùn do mưa làm bắn lên. Thậm chí không có một con sâu bướm bò trong góc tường. Bên trong, ở các phòng sinh hoạt chung, phòng ăn và phòng ngủ vẫn còn mùi sơn trắng. Bessie không phải là cô gái duy nhất sợ chạm vào bất cứ thứ gì ngoài núm cửa. Thậm chí sợ để lại một hạt bụi hoặc một vết xước.

Bessie chào những cư dân khác của khu tập thể khi họ đi qua nhau trên vỉa hè. Hầu hết mọi người đều đang đi làm về. Một số người khác bắt đầu đi trông trẻ để cha mẹ chúng có thể tận hưởng buổi tối dễ chịu. Chỉ một nửa số người da màu lưu trú trong khu tập thể làm việc vào các thứ Bảy, vì thế tối thứ Sáu đến là tấp nập.

Cô về tới căn phòng số 18. Cô chào những cô gái đang tết tóc trong phòng sinh hoạt chung và lao lên gác để thay đồ chuẩn bị ăn tối. Khi Bessie đến thành phố này, hầu hết tám mươi giường trong phòng ngủ đã có người. Chỉ đến sớm một ngày thôi là cô đã có thể được ngủ phía dưới một ô cửa sổ. Biết đâu đấy sẽ có ai đó chuyển đi và cô có thể chuyển tới một chỗ tốt hơn. Bessie thích làn gió nhẹ từ những ô cửa sổ. Nếu trở mình nằm quay ra phía ngoài thì cô có thể nhìn thấy những vì sao vào một đêm nào đó.

Bessie mở chiếc rương dưới chân giường, lấy ra chiếc váy màu xanh dương đã mua trong tuần thứ hai cô ở Nam Carolina. Cô trải nó lên đùi, vuốt vuốt. Chất vải bông mềm trên da cô vẫn còn làm cô xúc động. Bessie cuộn bộ đồ mặc đi làm lại, để vào cái túi vải bố dưới gầm giường. Gần đây cô giặt đồ vào các trưa thứ Bảy sau khi tan học ở trường - bù cho việc ngủ nướng, cách cô tự nuông chiều bản thân vào những buổi sáng đó.

Bữa tối có thịt gà nướng, cà rốt và khoai tây. Chị đầu bếp Margaret sống ở căn số 8. Các giám thị cảm thấy hợp lý khi sắp xếp cho những người lau dọn và nấu ăn trong các phòng ngủ tập thể kiêm luôn những việc ấy trong các tòa nhà, hơn là chỉ làm trong mỗi phòng của họ. Đó là một ý tưởng nho nhỏ nhưng có giá trị. Margaret nấu nướng khá mặn, mặc dù món thịt lợn và thịt gà của chị luôn mềm. Bessie dùng mẩu cùi bánh mỳ vét sạch mỡ trên đĩa trong khi nghe các cô gái khác bàn về kế hoạch cho buổi tối. Trước những buổi sinh hoạt tập thể, hầu hết các cô gái không ra ngoài, nhưng một số cô gái trẻ vẫn tìm đến quán rượu mới mở dành người da màu. Mặc dù không được phép, quán đó vẫn chấp nhận cho mua chịu. Bessie nghĩ đó là một lý do nữa để tránh xa chỗ ấy. Cô mang đĩa của mình vào bếp, đoạn quay lên gác.

“Bessie?”

“Chào cô, cô Lucy”, Bessie đáp.

Vào ngày thứ Sáu hiếm khi cô Lucy ở lại khu tập thể muộn như thế này. Thường thì vào sáu giờ tối không còn bóng một giám thị nào ở khu tập thể. Các cô gái ở những khu tập thể khác nói rằng tính chuyên cần nơi cô Lucy khiến các đồng nghiệp của cô hổ thẹn. Hẳn rồi, Bessie đã được cô Lucy cho lời khuyên nhiều lần. Cô ngưỡng mộ cách ăn vận lịch sự, rất gọn gàng và rất phù hợp của cô Lucy. Cô Lucy búi tóc, đeo đôi kính gọng mỏng bằng kim loại khiến cô có vẻ ngoài giản dị, nhưng nụ cười thoáng qua của cô kể câu chuyện của người phụ nữ ẩn mình.

“Mọi chuyện thế nào?” Cô Lucy hỏi.

“Em nghĩ em sẽn có một buổi tối yên tĩnh ở làng, thưa cô Lucy”, Bessi nói.

“Khu tập thể, Bessie ạ. Không phải làng”.

“Vâng, thưa cô Lucy”.

“Em sẽ, chứ không phải em sẽn”.

“Em sẽ chú ý sửa”.

“Và em đã tiến bộ nhiều!” Cô Lucy vỗ nhẹ lên cánh tay Bessie. “Sáng thứ Hai trước khi em đi làm, tôi muốn nói chuyện với em”.

“Có chuyện gì sao, thưa cô Lucy?”

“Không có chuyện gì đâu Bessie. Lúc đó chúng ta sẽ nói chuyện.” Cô hơi cúi người để chào tạm biệt, rồi bước về phía văn phòng.

Cúi người chào một cô gái da màu.

✻

Bessie Carpenter là cái tên ghi trên giấy tờ mà Sam đưa cho cô ở ga tàu. Nhiều tháng sau Cora vẫn không biết làm thế nào cô có thể sống sót trong hành trình từ Georgia. Bóng tối của đường hầm nhanh chóng biến toa tàu ấy thành một nấm mồ. Ánh sáng duy nhất là từ buồng lái, lọt qua khe của những tấm ván ghép ở mặt trước của toa tàu ọp ẹp. Có lúc tàu rung lắc dữ dội đến nỗi Cora túm chặt lấy Caesar và họ cứ như vậy một lúc lâu, ôm chặt nhau trước những cơn chấn động dữ dội hơn, nép mình vào đống cỏ khô. Thật dễ chịu khi túm lấy anh, khi đoán trước nhịp điệu ấm áp từ khuôn ngực phập phồng của anh.

Thế rồi tàu chạy chậm lại. Caesar nhảy dựng lên. Họ gần như không thể tin nổi điều đó, mặc dù niềm phấn khích của hai người bỏ trốn đã lắng xuống. Mỗi lần họ hoàn thành một chặng của cuộc hành trình thì chặng tiếp theo đầy bất ngờ lại bắt đầu. Nhà kho đầy xiềng xích, cái hố trong lòng đất, toa tàu ọp ẹp này - tuyến hỏa xa này hướng tới những điều lạ thường. Cora kể với Caesar rằng khi nhìn thấy những cái xích cô sợ Fletcher đã bắt tay với Terrance ngay từ đầu và rằng họ đã bị đưa vào một buồng giam hứa hẹn những nỗi kinh hoàng. Kế hoạch của họ, cuộc bỏ trốn, và chuyến đi tới đích chẳng qua là các màn của một vở kịch sinh động, tinh vi.

Ga họ đến cũng giống như điểm khởi hành. Thay vì một chiếc ghế băng, có một chiếc bàn và mấy cái ghế. Hai chiếc đèn xách treo trên tường cùng một cái rổ ở chân cầu thang.

Người lái tàu mở cửa cho họ xuống. Ông là một người đàn ông cao ráo có mái tóc trắng được cắt kiểu móng ngựa và dáng người hơi lom khom do nhiều năm làm ruộng. Ông lau mồ hôi và bồ hóng trên mặt, sắp sửa mở miệng nói thì một cơn ho dữ dội làm ông mệt lử. Sau khi uống vài ngụm nước trong chiếc bình thót cổ, ông dần dần lại sức sau cơn ho.

Ông cắt bớt những lời cảm ơn của họ. “Đây là công việc của tôi”, ông nói. “Tiếp nhiên liệu cho đầu máy để bảo đảm nó tiếp tục chạy được. Đón khách ở nơi họ được cho là sẽ có mặt”. Ông quay lại buồng lái. “Các bạn hãy đợi ở đây tới khi họ đến và dẫn các bạn đi”. Vài phút sau con tàu biến mất, để lại một vệt khói xoáy tít cùng với tiếng ồn.

Chiếc rổ chứa đồ ăn: bánh mỳ, nửa con gà, nước uống và một chai bia. Họ đói đến nỗi họ lắc lắc cái rổ để vét vụn bánh. Cora thậm chí còn uống một ngụm bia. Ở chân cầu thang, họ chuẩn bị tinh thần sẵn sàng đợi người trưởng ga mới nhất của tuyến hỏa xa ngầm.

Sam là một người đàn ông da trắng hai mươi lăm tuổi, không thể hiện phong cách lập dị như những người đồng sự của anh. Khỏe khoắn và vui tươi, anh mặc chiếc quần màu nâu vàng có dây đeo và sơ mi màu đỏ bằng vải dày đã sờn. Bộ ria của anh loăn xoăn, rung rinh vì lòng nhiệt tình hăng hái. Trưởng ga bắt tay họ, khen ngợi họ, và tỏ ra ngạc nhiên. “Các bạn đã làm được”, Sam nói. “Các bạn thực sự đã đến được đây”.

Anh mang thêm thức ăn tới. Họ ngồi ở chiếc bàn lung lay và Sam miêu tả thế giới bên trên cho họ nghe. “Các bạn đang cách Georgia rất xa”, Sam nói. “So với nhiều nơi khác ở miền nam, Nam Carolina có thái độ tích cực hơn đối với sự tiến bộ của người da màu. Ở đây các bạn sẽ được an toàn, tới khi chúng tôi thu xếp chặng tiếp theo cho hành trình của các bạn. Việc đó mất thời gian đấy”.

“Mất bao lâu ạ?” Caesar hỏi.

“Không nói trước được. Có rất nhiều người đi lại quanh khu vực một ga tàu. Khó chuyển tin lắm. Tuyến hỏa xa này là công việc của Chúa, nhưng chúng tôi cũng phát rồ vì điều hành nó”. Anh nhìn họ ăn ngấu nghiến với vẻ thích thú rõ rệt. “Ai mà biết được nhỉ?” anh nói. “Biết đâu đấy các bạn sẽ quyết định ở lại đây. Như tôi đã nói, Nam Carolina không giống bất cứ nơi nào mà các bạn từng thấy”.

Sam đi lên cầu thang rồi trở lại với mấy bộ quần áo cùng một thùng nước nhỏ. “Các bạn cần rửa ráy”, anh nói. “Tôi muốn nói điều đó theo cách chân thành nhất”. Anh ngồi trên bậc thang để họ được riêng tư. Caesar bảo Cora rửa ráy trước, rồi lên ngồi với Sam. Tình trạng trần truồng của cô đâu phải điều lạ, nhưng cô đánh giá cao hành động đó của Sam. Cora rửa mặt trước tiên. Người cô bẩn thỉu, hôi hám, và khi cô vắt chiếc khăn, nước đen xì chảy ra. Bộ đồ mới không phải là thứ quần áo cứng quèo của người da đen mà là một bộ đồ bằng vải bông mềm đến nỗi khiến cơ thể cô có cảm giác sạch sẽ như vừa tắm bằng xà bông. Chiếc váy đơn giản màu xanh nhạt với những đường kẻ trơn, không giống những thứ cô từng mặc.

Khi Caesar rửa ráy xong, Sam đưa giấy tờ tùy thân cho họ.

“Tên ghi trong này không đúng”, Caesar nói.

“Các bạn là nô lệ bỏ trốn”, Sam nói. “Bây giờ các bạn là người này, và người này. Các bạn phải ghi nhớ tên và những thông tin ghi trong này nhé”.

Hơn cả là nô lệ bỏ trốn, có lẽ họ còn là tội phạm giết người. Từ khi bước xuống đường hầm, Cora không nghĩ đến cậu con trai kia nữa. Mắt Caesar nheo lại khi anh có ý định tương tự. Cô quyết định kể cho Sam nghe về cuộc đụng độ trong rừng.

Người trưởng ga không buông lời phán xét và trông có vẻ thực sự buồn cho số phận Lovey. Anh nói với họ rằng anh rất tiếc cho bạn của họ. “Tôi không nghe được gì về chuyện đó. Những tin tức như thế không lan tới đây như tới một số nơi khác đâu. Chúng ta đều biết cậu bé đó có thể đã hồi phục, nhưng điều ấy không làm thay đổi cái thế của các bạn. Tốt nhất các bạn nên dùng tên mới”.

“Họ nói ở đây chúng tôi thuộc về Chính phủ Hợp Chúng Quốc”, Caesar chỉ rõ.

“Đó là một thuật ngữ chuyên môn”, Sam đáp. Các gia đình người da trắng từ tận New York lũ lượt kéo đến Nam Carolina tìm cơ hội. Những người đàn ông và phụ nữ tự do cũng vậy, trong một cuộc di cư mà trước đây đất nước này chưa từng chứng kiến. Một bộ phận người da màu là nô lệ bỏ trốn, mặc dù không thể biết chính xác con số là bao nhiêu, vì các nguyên cớ hiển nhiên. Hầu hết người da màu trong bang được chính phủ mua. Được cứu thoát khỏi các cuộc bán đấu giá hoặc được mua qua những lần thanh lý tài sản. Các đặc vụ theo dõi những cuộc bán đấu giá lớn. Hầu hết nô lệ được mua từ những chủ nhân da trắng không còn mặn mà với việc trồng trọt. Cuộc sống nông thôn không dành cho họ, dù trồng trọt là sinh kế nuôi lớn họ và là di sản thừa kế của họ. Đây là một kỷ nguyên mới. Chính phủ tạo những điều kiện vô cùng thuận lợi và khuyến khích đến các thành phố lớn, cung cấp những khoản vay thế chấp cũng như chính sách miễn thuế.

“Thế còn người nô lệ ạ?” Cora hỏi. Cô không hiểu phần câu chuyện về tiền, nhưng cô biết con người bị bán như tài sản khi cô nghe.

“Họ có thực phẩm, việc làm và nhà ở. Họ đến hay đi tùy thích, có thể kết hôn nếu muốn, nuôi nấng những đứa con không bao giờ bị cướp mất của họ. Có việc làm đàng hoàng chứ không phải làm nô lệ. Nhưng cô sẽ sớm thấy những điều cô muốn tìm hiểu thôi”. Theo như anh hiểu, có một hóa đơn mua bán nằm trong một tập hồ sơ được lưu trữ ở đâu đó, chỉ vậy thôi. Sẽ không có gì kiểm soát họ hết. Một người bạn ở tòa nhà Griffin đã làm những giấy tờ giả này cho họ.

“Các bạn đã sẵn sàng chưa?” Sam hỏi.

Caesar và Cora nhìn nhau. Sau đó, anh chìa tay ra như một quý ông. “Thưa quý cô?”

Cô không thể không nở nụ cười, họ cùng nhau bước ra ánh sáng ban ngày.

Chính phủ đã mua Bessie Carpenter và Christian Markson từ một vụ phá sản ở Bắc Carolina. Sam giúp họ nhập vai trong khi cả ba đi vào thành phố. Anh sống ở vùng ngoại ô cách thành phố hai dặm, trong căn nhà mà ông nội của anh đã xây cất. Sinh thời cha mẹ anh mở một hiệu kinh doanh đồ đống ở Main Street, nhưng khi họ qua đời Sam chọn hướng đi khác. Anh bán cửa hiệu cho một người di cư muốn đến Nam Carolina để có khởi đầu mới, và giờ Sam làm việc tại một quán rượu, quán Drift. Bạn anh là chủ quán, không khí ở đó hợp với tính cách anh. Sam thích xem phần “con” trong con người, cũng như việc anh thích vào các xưởng trong thành phố, khi rượu làm cho những cái lưỡi mất kiểm soát. Anh tự sắp xếp lịch làm việc, nhờ vậy anh lo được việc khác. Giống như trong trường hợp của Lumbly, ga tàu nằm bên dưới nhà kho của anh.

Ở ngoại ô Sam hướng dẫn tường tận cho họ đến văn phòng việc làm. “Và nếu các bạn bị lạc, hãy đến chỗ đó” - anh chỉ vào một tòa nhà chọc trời - “và rẽ phải khi tới Main Street”. Khi có thêm thông tin anh sẽ liên lạc với họ.

Caesar và Cora đi theo con đường bụi bặm vào thành phố, trong tâm trạng hoài nghi. Một cỗ xe độc mã quay đầu để rẽ khiến hai người suýt chạy bổ vào rừng. Người đánh xe là một chàng trai da màu, nhấc mũ lên đầy hóm hỉnh. Vô tư, như chẳng có chuyện gì. Trẻ măng như cậu ta mà đã có dáng điệu như thế cơ đấy! Khi cậu ta đi khuất, họ cười phá lên vì hành vi tức cười của họ. Cora giữ thẳng lưng, và nhìn thẳng. Họ sẽ phải học cách bước đi như người tự do.

Trong những tháng tiếp theo, Cora đã làm chủ tư thế đó. Chữ viết và cách nói chuyện đòi hỏi cô tập trung rèn luyện nhiều hơn. Sau cuộc nói chuyện với cô Lucy, cô lấy cuốn sách vỡ lòng từ trong rương ra. Trong khi những cô gái khác tán gẫu rồi lần lượt chúc mọi người ngủ ngon, Cora luyện viết chữ. Lần sau, khi cô ký tên vào sổ ghi hàng tạp phẩm đã được mua của nhà Anderson, cô sẽ viết tên Bessie bằng chữ thật cẩn thận. Khi tay đã cứng vì bị chuột rút, cô thổi nến.

Đó là chiếc giường êm nhất mà cô từng đặt lưng xuống. Nói cho đúng, đó là chiếc giường duy nhất cô từng đặt lưng xuống.

Cô Handler chắc hẳn được nuôi nấng dưới sự che chở của các vị thánh. Mặc dù ông già đó hoàn toàn không đủ khả năng nói và viết sơ đẳng, cô chưa bao giờ tỏ ra thiếu lịch sự, khoan dung. Cả lớp - trường học đầy học viên vào các sáng Chủ nhật - nhấp nha nhấp nhổm bên bàn học trong khi ông già cứ ấp a ấp úng và ngắc ngoải trước những bài học của ngày. Hai cô gái ngồi đằng trước Cora liếc mắt nhìn nhau, cười khúc khích trước những âm thanh chắp vá của ông.

Cora ngồi học trong tâm trạng bực dọc. Hầu như không thể hiểu được những gì ông Howard nói trong điều kiện bình thường. Ông thiên về tiếng mẹ đẻ châu Phi đã đánh mất của mình và cách nói năng của nô lệ. Ngày trước mẹ của Cora từng nói với cô rằng một nửa ngôn ngữ đó là tiếng nói của đồn điền. Đoàn nô lệ bị bắt cóc từ những ngôi làng trên khắp châu Phi và họ nói rất nhiều thứ tiếng mẹ đẻ. Qua thời gian, ngôn ngữ từ bên kia đại dương đã bị đánh bật khỏi họ. Lý do đơn giản là để xóa bỏ bản sắc của họ, dập tắt những cuộc nổi loạn. Tất cả mọi từ, trừ những từ được những người vẫn còn nhớ trước đây mình là ai cất giữ cẩn thận. “Họ cất giữ chúng như vàng ròng”, Mabel nói.

Đây không phải là thời của mẹ và của bà cô. Nỗ lực để nói hai từ đơn giản “tôi là” của Howard làm mất thời gian của buổi học quý giá, vốn đã quá ngắn ngủi sau cả tuần lao động của các học viên. Cô đến đây để học.

Một cơn gió mạnh khiến cánh cửa chớp kêu cọt kẹt trên tấm bản lề. Cô Handler bỏ viên phấn xuống. “Ở Bắc Carolina”, cô nói, “việc chúng ta đang làm là hành động phạm tội. Nếu ở đó, tôi sẽ bị phạt một trăm đô la còn các bạn sẽ phải nhận ba mươi roi. Luật quy định như vậy. Chủ của các bạn có thể sẽ có hình phạt gay gắt hơn”. Cô giáo bắt gặp ánh mắt của Cora. Cô chỉ lớn hơn Cora vài tuổi nhưng lại khiến Cora cảm thấy mình là một đứa trẻ da đen dốt nát. “Thật khó để bắt đầu từ con số không. Mấy tuần trước, vài người trong số các bạn cũng có điểm xuất phát như Howard bây giờ. Cần phải có thời gian. Và lòng kiên nhẫn”.

Cô cho họ nghỉ. Kiềm chế cơn bực, Cora chộp lấy dụng cụ học tập của mình, ước mình là người đầu tiên bước ra khỏi cửa lớp. Howard lấy tay áo quệt những giọt mồ hôi.

Trường học nằm ở phía nam của dãy nhà tập thể dành cho nữ. Cora nhận thấy tòa nhà này cũng được trưng dụng cho các buổi hội họp cần có bầu không khí nghiêm túc hơn ở các phòng sinh hoạt chung, chẳng hạn các buổi họp về giữ vệ sinh và vấn đề của nữ giới. Trường học nhìn ra một bãi cỏ xanh, một công viên của người da màu. Tối nay, một trong những nhóm nhạc từ khu tập thể của nam chơi nhạc ở vọng lâu cho một buổi sinh hoạt tập thể.

Họ đáng bị cô Handler mắng. Nam Carolina duy trì một thái độ khác đối với sự tiến bộ của người da màu, như Sam đã nói với Cora ở ga tàu. Trong những tháng qua Cora đã nhấm nháp thực tế này bằng nhiều cách, nhưng nền giáo dục cho người da màu là một trong những điều bổ dưỡng nhất. Connelly đã có lần móc một con mắt của một nô lệ vì người đó nhìn các con chữ. Lão làm Jacob mất khả năng lao động, mặc dù nếu anh ấy có tài thì lão đốc công sẽ đưa ra một hình phạt bớt ác độc hơn. Đổi lại, lão gieo được nỗi sợ vĩnh viễn vào bất cứ nô lệ nào có ý muốn học chữ của người da trắng.

Lột vỏ bắp thì không cần mắt, Connelly nói với họ. Hoặc nhịn đói cho đến chết, như Jacob ấy.

Cô đã bỏ đồn điền lại phía sau. Bây giờ cô không còn sống ở đó nữa.

Một trang sách bay khỏi cuốn sách vỡ lòng của cô, cô đuổi theo nó trên cỏ. Cuốn sách bị bong gáy, vì những người sở hữu nó trước đó và cả cô nữa. Cora đã nhìn thấy những đứa trẻ nhỏ hơn Maisie dùng cuốn sách như thế để học bài. Những ấn bản sách vỡ lòng mới in có gáy sách mới tinh. Còn những cuốn sách ở trường học dành cho người da màu bị lật giở nhiều và cô phải bòn mót những chữ in giữa những chữ viết tay nguệch ngoạc của người khác, nhưng không có hình phạt roi nào khi ngó vào những cuốn sách đó.

Mẹ của cô sẽ tự hào về cô lắm. Như mẹ của Lovey có lẽ đã tự hào về con gái của bà vì dám bỏ trốn trong một ngày rưỡi. Cora cài lại trang sách vào cuốn sách. Cô lại cố đẩy chuyện đồn điền ra khỏi tâm trí. Giờ đây cô làm điều đó tốt hơn rồi. Mặc dù não của cô quỷ quyệt và quanh co. Những ý nghĩ mà cô không thích cứ luồn vào từ bên lề, bên dưới, từ những kẽ nứt, những chỗ cô cố lèn xuống.

Chẳng hạn những ý nghĩ về mẹ cô. Vào tuần thứ ba ở khu nhà tập thể, cô gõ cửa văn phòng cô Lucy. Nếu chính phủ lưu hồ sơ của tất cả người da màu đã nhập bang thì trong nhiều cái tên có lẽ có tên mẹ cô. Cuộc sống của Mabel sau khi bỏ trốn là một điều bí ẩn. Có khả năng bà là một trong số những người tự do tới Nam Carolina tìm cơ hội.

Cô Lucy làm việc trong một căn phòng nằm trên lối đi tới nơi sinh hoạt chung của căn số 18. Cora không trông cậy ở cô Lucy, nhưng cô vẫn đứng đó. Cô Lucy cho phép Cora vào phòng. Văn phòng chật hẹp, với những cái tủ đầy tài liệu khiến người giám thị phải lách qua để tới bàn làm việc, nhưng cô làm cho căn phòng thú vị với những bức tranh thêu tả cảnh nông trang treo trên tường. Không có chỗ cho chiếc ghế thứ hai. Khách phải đứng, và điều đó khiến cho cuộc viếng thăm diễn ra chóng vánh.

Cô Lucy nhìn Cora qua cặp kính. “Tên bà ấy là gì?”

“Mabel Randall”.

“Họ của em là Carpenter”, cô Lucy nói.

“Đó là họ của cha em. Mẹ em mang họ Randall”.

“Ra vậy”, cô Lucy nói. “Bà ấy mang họ đó”.

Cô cúi lom khom trước một chiếc tủ, lướt ngón tay trên những tờ giấy màu xanh dương, hầu như cứ sau mỗi tờ lại liếc nhìn về phía Cora. Cô Lucy nói rằng cô sống với một nhóm giám thị tại một khu tập thể gần quảng trường. Cora cố mường tượng những gì người phụ nữ này làm khi cô không quản lý khu nhà tập thể, cô dùng các Chủ nhật như thế nào. Cô Lucy có một quý ông trẻ tuổi đưa đi chỗ này, chỗ kia hay không? Ở Nam Carolina, một phụ nữ da trắng không bị trói buộc dùng thời gian riêng tư như thế nào nhỉ? Cora đã trở nên bạo dạn hơn nhưng khi không giúp việc cho gia đình Anderson cô vẫn chỉ quanh quẩn ở khu tập thể. Trong những ngày đầu sau khi ra khỏi đường hầm, đó dường như là lựa chọn khôn ngoan.

Cô Lucy bước tới cái tủ khác, mở một loạt các ngăn kéo, nhưng không thu thập được gì. “Những thông tin lưu trữ này chỉ là về những người đã ở khu tập thể của chúng tôi thôi”, cô nói. “Nhưng chúng tôi có các địa điểm ở khắp bang”. Người giám thị ghi lại tên của mẹ cô và hứa sẽ kiểm tra những sổ cái ở tòa nhà Griffin. Lần thứ hai cô Lucy nhắc Cora nhớ các bài học đọc và viết không bắt buộc nhưng được khuyên học, phù hợp với sứ mệnh nâng cao trình độ của người da màu, đặc biệt là những người có năng lực. Sau đó cô Lucy quay trở lại với công việc.

Đó là một ý bột phát. Khi Mabel bỏ trốn, Cora nghĩ về bà ít nhất có thể. Sau khi đặt chân đến Nam Carolina, cô hiểu ra rằng cô đã trục xuất mẹ mình không phải ra khỏi nỗi buồn mà khỏi cơn phẫn nộ. Cô căm ghét bà. Được nếm trải tự do dồi dào, Cora không thể hiểu nổi tại sao Mabel bỏ cô lại cái địa ngục đó. Một đứa trẻ. Đưa cô đi cùng sẽ khiến cuộc bỏ trốn trở nên khó khăn hơn, nhưng Cora khi ấy không còn quá nhỏ. Nếu cô có thể hái bông thì cô cũng có thể chạy. Cô sẽ chết ở nơi đó, sau vô số hành động tàn ác, nếu như Caesar không xuất hiện. Ở trên tàu, trong đường hầm bất diệt, cuối cùng cô đã hỏi anh tại sao anh lại đưa cô đi cùng. Caesar nói: “Bởi vì tôi biết cô có thể làm được điều đó”.

Cô ghét mẹ mình biết chừng nào. Biết bao đêm cô ở trong cái lều khốn khổ ấy, trằn trọc, đá người đàn bà nằm cạnh mình, nung nấu cách thoát khỏi đồn điền. Lén chui lên một chiếc xe chở bông rồi nhảy xuống con đường ở bên ngoài New Orleans. Mua chuộc một gã đốc công bằng sự biệt đãi của riêng cô. Mang theo cây rìu và chạy qua đầm lầy như người mẹ khốn khổ của cô đã làm. Tất cả những đêm thức trắng. Sáng ra, trong ánh sáng ban ngày cô thuyết phục bản thân rằng kế hoạch của mình chỉ là một giấc mơ. Những giấc mơ ấy không chỉ là ý nghĩ, không hề. Bởi vì chỉ quanh quẩn với kế hoạch đó trong đầu và không làm gì là chết.

Cô không biết mẹ mình đã trốn đi đâu. Mabel không tận dụng cuộc sống tự do để ky cóp tiền chuộc con gái của bà khỏi kiếp nô lệ, chắc chắn vậy. Dù gì, Randall cũng sẽ không cho phép điều đó xảy ra. Cô Lucy không tìm thấy tên của mẹ Cora trong các tập hồ sơ. Nếu cô ấy tìm thấy, Cora sẽ đi thẳng tới chỗ Mabel và gõ cửa căn phòng nơi bà sống.

“Bessie, cậu ổn chứ?”

Đó là Abigail từ căn số 6 thỉnh thoảng đến ăn tối. Cô chơi thân với những cô gái làm việc ở phố Montgomery. Từ nãy đến giờ Cora cứ đứng giữa bãi cỏ, nhìn vào hư vô. Cô nói với Abigail rằng mọi chuyện vẫn ổn và trở về khu tập thể làm mấy việc lặt vặt. Đúng vậy, Cora cần cảnh giác hơn với những ý nghĩ của mình.

Nếu như cái mặt nạ của Cora thỉnh thoảng bị xô lệch thì cô vẫn chứng tỏ rằng mình giỏi cải trang thành Bessie Carpenter, người trước đây từng ở Bắc Carolina. Cô đã chuẩn bị tinh thần để đối mặt với những câu hỏi từ cô Lucy về tên họ của mẹ cô và những dấu vết khác mà cuộc nói chuyện có thể dẫn tới. Cuộc phỏng vấn ở văn phòng việc làm trong ngày đầu tiên kết thúc sau vài câu hỏi ngắn gọn. Những người mới đến là những người từng phải lao động vất vả ở trong nhà hoặc ngoài đồng. Các gia đình chủ nhân được khuyên nên độ lượng nếu họ tỏ ra thiếu kinh nghiệm.

Cuộc kiểm tra sức khỏe làm cô sợ, nhưng không phải vì các câu hỏi. Những dụng cụ bằng thép sáng loáng trong phòng khám trông hệt như những thứ mà Terrance Randall có lẽ đã đặt mua từ xưởng thợ rèn với mục đích tàn độc.

Phòng khám của các bác sĩ ở tầng mười tòa nhà Griffin. Cô sống sót qua cơn sốc của lần đi thang máy đầu tiên trong đời, bước vào một hành lang dài với những dãy ghế, ghế nào cũng có người da đen đang ngồi chờ kiểm tra sức khỏe. Sau khi một y tá mặc đồng phục trắng dò tên cô trong danh sách, Cora tới ngồi với cánh phụ nữ. Họ nói chuyện đầy căng thẳng: đối với hầu hết họ, đây là lần đầu tiên gặp bác sĩ. Ở đồn điền Randall, bác sĩ chỉ được gọi tới khi các phương thuốc của nô lệ - bằng rễ cây và thuốc mỡ - không có tác dụng, và một lao động có giá trị đang ngấp nghé cửa tử. Trong hầu hết các trường hợp, đến nước ấy thì chẳng còn gì cho bác sĩ làm ngoài việc phàn nàn về đường sá lầy lội và nhận thù lao.

Họ gọi tên cô. Cửa sổ phòng khám mở ra cho cô quang cảnh thành phố và vùng thôn quê xanh tươi trải dài nhiều dặm. Ôi, những con người đã xây dựng lên một thứ như thế này, một hòn đá tảng để đặt chân lên trên đường tới thiên đàng. Cô có thể ở đó cả ngày, ngắm phong cảnh ấy nhưng cuộc kiểm tra đã rút ngắn mơ mộng của cô. Bác sĩ Campbell là típ người có năng lực, một người đàn ông bệ vệ đi lại quanh phòng trong chiếc áo trắng bay lật phật. Ông kiểm tra sức khỏe tổng thể của cô còn cô y tá trẻ chép thông tin vào một tờ giấy màu xanh dương. Tổ tiên cô thuộc bộ tộc nào, và cô biết những gì về thể chất của họ? Cô đã bao giờ bị ốm chưa? Tình trạng tim, phổi của cô? Cô nhận ra rằng những cơn đau đầu mà cô chịu đựng do đòn roi của Terrance đã biến mất kể từ khi cô tới Nam Carolina.

Phần kiểm tra trí tuệ khá ngắn, gôm bài chơi với những hình khối bằng gỗ, và một loạt những câu hỏi vấn đáp có kèm minh họa. Cô cởi quần áo để kiểm tra cơ thể. Bác sĩ Campbell nhìn hai bàn tay cô. Chúng mềm mại nhưng vẫn là tay của người làm đồng áng. Những ngón tay của ông lần theo các vết sẹo do đòn roi gây ra. Đánh bạo dự đoán về số roi, ông đếm thiếu hai roi. Ông kiểm tra chỗ kín của cô bằng dụng cụ. Việc đó khiến cô đau và xấu hổ, dù bác sĩ tỏ ra bình thản cũng chẳng giúp cô cảm thấy bớt khó chịu hơn. Cora trả lời các câu hỏi của ông về những lần bị hành hung. Bác sĩ Campbell quay sang cô y tá và cô này viết chuẩn đoán về khả năng làm mẹ của Cora.

Một bộ dụng cụ bằng kim loại trông phát sợ nằm trên cái khay gần đó. Ông bác sĩ cầm một trong những dụng cụ trông đáng sợ nhất lên, một chiếc kim mỏng gắn với một cái ống hình trụ bằng thủy tinh. “Chúng tôi sẽ lấy một chút máu”, ông nói.

“Để làm gì ạ?”

“Máu cho chúng ta biết nhiều điều”, ông giải thích, “về các căn bệnh. Chúng lây lan như thế nào. Nghiên cứu máu là tiến bộ mới của y học”. Cô y tá nắm chặt cánh tay Cora, bác sĩ Campbell cắm phập kim vào đó. Hóa ra vì vậy mà lúc ở ngoài hành lang cô nghe thấy những tiếng hú. Cô cũng đã góp phần mình vào âm thanh ấy. Sau đó, cuộc kiểm tra sức khỏe kết thúc. Trong hành lang chỉ còn những người đàn ông. Ghế ngồi vẫn kín người.

Đó là lần cuối cùng cô đặt chân đến tầng mười tòa nhà. Một hôm, bà Anderson nói với cô rằng có một bệnh viện mới được mở, phòng khám của các bác sĩ thuộc chính phủ đang chuyển tới đó. Tầng ấy đã được người ta thuê hết rồi, ông Anderson nói thêm. Bác sĩ riêng của bà Anderson hành nghề ở Main Street, phía trên phòng khám nhãn khoa. Ông có vẻ là một người có năng lực. Trong những tháng Cora giúp việc cho gia đình đó, những ngày tồi tệ của bà mẹ đã giảm đi đáng kể. Những cơn thịnh nộ, những buổi trưa bà khóa cửa ở trong phòng riêng kéo rèm kín mít, cách cư xử khắc nghiệt của bà với các con không xảy ra thường xuyên như cơm bữa nữa. Bà ở bên ngoài nhiều hơn, và thuốc đã có tác dụng đáng ngạc nhiên.

Khi Cora xong việc giặt giũ ngày thứ Bảy của mình và ăn tối thì đã sắp đến giờ của buổi sinh hoạt tập thể. Cô mặc chiếc váy màu xanh dương mới. Đó là chiếc váy đẹp nhất ở chợ của người da màu. Cô mua nó ở đó với giá chỉ cao hơn giá vốn chút ít. Sau những lần đi mua hàng cho bà Anderson, cô phát hoảng khi nhận thấy hàng hóa ở khu của họ có giá cao gấp hai hoặc ba lần so với hàng hóa trong cửa hàng của người da trắng. Chẳng hạn, chiếc váy này có giá bằng tiền công cả tuần lao động và cô buộc phải sử dụng phiếu ghi nợ. Nhưng nhìn chung cô chi tiêu rất thận trọng. Tiền là một thứ mới mẻ, khó đoán trước và muốn đi đâu tùy thích. Có những cô gái nợ nhiều tháng lương và bây giờ phải sử dụng phiếu ghi nợ cho mọi món hàng. Cora hiểu tại sao - sau khi thành phố đã trừ tiền ăn, tiền nhà và các khoản như tiền bảo dưỡng khu tập thể, tiền sách vở, họ chẳng còn lại là bao. Tốt nhất nên dựa vào phiếu ghi nợ một cách tiết kiệm. Mua chiếc váy này là chuyện chỉ xảy ra một lần thôi, Cora cam đoan với bản thân.

Các cô gái trong phòng ngủ đang rất phấn khích trước buổi sinh hoạt tập thể tối hôm đó. Cora không phải là ngoại lệ. Cô kết thúc việc sửa soạn. Có lẽ Caesar đã có mặt ở bãi cỏ rồi.

Anh ngồi đợi cô trên chiếc ghế băng hướng về phía vọng lâu và các nhạc công. Anh biết cô sẽ không khiêu vũ. Từ phía bên kia bãi cỏ, Caesar dường như trông già hơn những ngày anh ở Georgia. Cô nhận ra bộ đồ anh mặc được chọn từ những đống quần áo ở chợ da màu, nhưng anh mặc chúng một cách tự tin hơn những người đàn ông ở tuổi của anh từ các đồn điền tới. Công việc ở nhà máy phù hợp với anh. Tất nhiên, các yếu tố khác trong hoàn cảnh tốt đẹp hơn của họ cũng “thuận buồm xuôi gió” như vậy. Trong lần họ gặp nhau gần đây nhất, cô đã thấy anh để râu.

Thế rồi cô nhìn thấy hoa. Cô trầm trồ và cảm ơn anh về bó hoa. Anh khen chiếc váy cô mặc. Một tháng sau khi họ bước ra khỏi đường hầm, anh đã thử hôn cô. Cô giả vờ như chuyện đó không xảy ra, và kể từ đó anh cũng vờ như chưa có chuyện ấy. Một ngày nào đó họ sẽ chính thức nói về nó. Có lẽ khi đó cô sẽ hôn anh, cô không biết nữa.

“Anh biết họ”, Caesar nói. Anh chỉ tay về phía ban nhạc khi họ vào vị trí. “Anh nghĩ có lẽ họ giỏi hơn George và Wesley”.

Nhiều tháng trôi qua, Cora và Caesar trở nên thiếu thận trọng hơn khi công khai nhắc tới Randall. Phần nhiều những gì họ nói có thể khiến bất cứ người nào từng là nô lệ đang nghe lỏm họ chú ý. Đồn điền là đồn điền; ai đó có thể nghĩ rằng không người nào phải chịu bất hạnh như mình, nhưng tất cả bọn họ đều phải chịu nỗi kinh hoàng thực sự. Ở bất cứ sự kiện nào, âm nhạc chẳng mấy chốc cũng che giấu cuộc trò chuyện về tuyến hỏa xa ngầm của họ. Cora hi vọng các nhạc công không nghĩ họ bất nhã vì đã tỏ ra thiếu tập trung. Đó là điều khó xảy ra. Chơi nhạc như người tự do, hoặc không phải là nô lệ, có lẽ vẫn là điều mới lạ được nâng niu. Bắt đầu chơi một giai điệu mà không có gánh nặng mang đến cho làng nô lệ một niềm an ủi hiếm hoi. Được tự do và vui thích biểu diễn.

Các giám thị sắp xếp những buổi sinh hoạt tập thể để khuyến khích mối quan hệ lành mạnh giữa đàn ông và phụ nữ da màu, đồng thời để loại bỏ phần nào tác hại mà chế độ chiếm hữu nô lệ gây ra cho tâm tính họ. Họ cho rằng, âm nhạc, khiêu vũ, thức ăn và rượu pân[11], tất cả trải ra trên bãi cỏ trong ánh đèn lồng lung linh, là thuốc bổ cho những tâm hồn từng bị ngược đãi. Đối với Caesar và Cora, đó là một trong những cơ hội ít ỏi để gặp nhau.

Caesar làm việc trong nhà máy cơ khí ở ngoại ô thành phố và ca kíp luôn thay đổi của anh hiếm khi trùng với lịch làm việc của cô. Anh thích công việc đó. Mỗi tuần nhà máy lại lắp ráp một loại máy khác, tùy thuộc đơn đặt hàng. Cánh đàn ông đứng thành hàng trước băng tải, mỗi người chịu trách nhiệm lắp ráp bộ phận mà mình được giao để sản phẩm di chuyển tới vị trí khác trên băng chuyền. Ở đầu băng chuyền chẳng có gì, chỉ có một đống linh kiện đang chờ lắp ráp, và khi người cuối cùng làm xong, kết quả nằm trước mặt họ - một sản phẩm hoàn chỉnh. Caesar nói rằng anh mãn nguyện đến mức kinh ngạc khi thấy một sản phẩm hoàn chỉnh, trái ngược hẳn với công việc cực nhọc rã rời ở đồn điền Randall.

Công việc ấy đơn điệu nhưng không gây mệt mỏi; những sản phẩm luôn thay đổi khiến nó bớt tẻ nhạt. Các đốc công và người quản lý cho phép thợ nghỉ giải lao khá lâu, số lần nghỉ được phân chia trong toàn bộ ca làm việc, dựa theo ý kiến của một nhà nghiên cứu về lao động. Những người khác trong nhà máy đều là đồng nghiệp tốt. Một số người vẫn còn cư xử như thuở ở đồn điền, sẵn lòng điều chỉnh thái độ khinh rẻ mà họ cảm nhận được và hành xử như vẫn sống dưới cái ách thiếu thốn nhiều bề, nhưng những người đó tiến bộ từng ngày, nhờ cuộc sống mới khích lệ.

Hai nô lệ bỏ trốn tán gẫu với nhau. Maisie bị rụng một cái răng. Tuần này nhà máy sản xuất động cơ xe lửa - Caesar không biết liệu một ngày nào đó chúng có được sử dụng cho tuyến hỏa xa ngầm hay không. Giá các mặt hàng ở chợ da màu lại tăng, anh nhận xét. Đó không phải là tin mới đối với Cora.

“Sam thế nào ạ?” Cora hỏi. Caesar dễ gặp người trưởng ga ấy hơn Cora.

“Vẫn như mọi khi - vui vẻ, nhiệt tình. Một kẻ thô lỗ ở quán rượu đã đấm anh ấy tím mắt. Anh ấy lại còn tự hào. Anh ấy nói rằng từ lâu đã muốn có một bên mắt như thế rồi”.

“Thế còn chuyện kia?”

Anh bắt chéo hai tay để trên đùi. “Vài ngày nữa sẽ có một chuyến tàu. Nếu chúng ta muốn đi”. Anh nói câu sau như thể anh biết trước thái độ của cô.

“Có lẽ để chuyến sau”.

“Ừ, có lẽ để chuyến sau”.

Ba chuyến tàu đã đi qua kể từ khi hai người đặt chân tới đó. Lần đầu tiên họ nói chuyện hàng tiếng đồng hồ xem có nên rời khỏi miền nam tăm tối này ngay lập tức hay cứ ở lại xem Nam Carolina có thể mang tới cho họ điều gì khác không. Tới khi đó họ đã tăng được vài cân, kiếm được lương tháng, và bắt đầu quên cuộc sống hằng ngày đau khổ, cực nhọc ở đồn điền. Nhưng có một cuộc tranh luận thực sự giữa họ, bởi Cora nghiêng về tuyến hỏa xa ngầm, còn Caesar thì nghiêng về cơ hội ở chính nơi họ đang ở. Sam không giúp được gì trong việc này - anh yêu nơi chôn nhau cắt rốn của mình, vả lại anh là người ủng hộ Nam Carolina có tiến bộ trong vấn đề chủng tộc. Anh không biết cuộc thử nghiệm này sẽ thành ra thế nào, anh lại còn nằm trong số nhiều người kích động đám đông bất tin chính phủ, nhưng Sam là người giàu hi vọng. Họ ở lại. Có lẽ họ đợi chuyến tàu sau.

Chuyến tàu tiếp theo đến rồi đi, cuộc trao đổi ngắn ngủi hơn. Cora vừa ăn xong một bữa ăn ngon tuyệt tại khu tập thể. Caesar đã mua được một chiếc sơ mi mới. Ý nghĩ sắp bị chết đói trên đường chạy trốn chẳng hấp dẫn chút nào, và ý nghĩ bỏ lại tất cả những thứ họ đã mua sắm bằng sức lao động vất vả cũng vậy. Chuyến tàu thứ ba đến rồi đi, chuyến thứ tư cũng vậy.

“Có lẽ chúng ta nên ở lại đây mãi mãi”, Cora nói.

Caesar im lặng. Đó là một buổi tối đẹp trời. Như anh đã hứa, nhóm nhạc công rất giỏi, họ chơi những bản rác-ti[12] đã khiến mọi người hứng khởi trong những buổi sinh hoạt trước. Người chơi vĩ cầm đến từ một đồn điền nào đó, người chơi đàn ban-dô đến từ bang khác: hằng ngày nhạc công ở các khu tập thể chia sẻ âm nhạc đặc trưng cho vùng đất của họ, và thế là ban nhạc hình thành. Khán giả cũng đóng góp những vũ điệu phổ biến ở đồn điền của họ, và học các điệu nhảy của nhau. Gió thổi nhẹ, ai nấy đều cảm thấy mát mẻ khi tản ra ngồi nghỉ và tán tỉnh nhau. Sau đó họ lại nhập cuộc, cười vang, vỗ tay.

“Có lẽ chúng ta nên ở lại”, Caesar nhắc lại. Chuyện đã được quyết định rồi.

Buổi sinh hoạt tập thể kết thúc lúc nửa đêm. Nhóm nhạc công chìa một chiếc mũ ra để nhận chút tiền bồi dưỡng, nhưng vào tối thứ Bảy hầu hết mọi người đều “ngập” trong phiếu nợ nên chiếc mũ trống trơn. Cora tạm biệt Caesar, và trên đường về khu tập thể cô tình cờ chứng kiến một chuyện không hay.

Một phụ nữ trẻ chạy qua bãi cỏ gần trường học. Chị ta ngoài hai mươi tuổi, có dáng người mảnh dẻ, tóc xổ tung rối bời. Chiếc áo cánh chị mặc để mở phanh tới rốn, làm lộ cả bộ ngực. Trong chốc lát, Cora như phải trở lại đồn điền Randall và sắp sửa bị giáo dục đầy tàn bạo.

Hai người đàn ông túm lấy chị ta, một cách nhẹ nhàng nhất có thể, ngăn chị lại. Đám đông tụ tập. Một cô gái chạy đi gọi các giám thị. Cora lách qua đám đông. Người phụ nữ khóc thổn thức không sao hiểu được rồi bỗng nhiên nói: “Các con tôi, họ đã cướp mất các con của tôi!”

Người xem thở dài trước điệp khúc quen thuộc. Họ đã nghe thấy câu nói đó rất nhiều lần trong cuộc sống ở đồn điền, lời khóc than của người mẹ về lũ con bất hạnh. Cora nhớ lời kể của Caesar về những người đàn ông ở nhà máy bị cuộc sống đồn điền ám ảnh, họ mang cuộc sống đó tới đây dù cách xa nhiều dặm. Nó sống trong họ. Nó vẫn sống trong tất cả bọn họ, chực chờ hành động ngược đãi và thái độ chế giễu là lộ ra ngay.

Người phụ nữ trẻ đã phần nào bình tĩnh lại và được dẫn về dãy cuối của khu tập thể. Dù cuộc sống dễ chịu đã dẫn họ tới quyết định ở lại, đó vẫn là một đêm dài đối với Cora khi những ý nghĩ của cô quay lại với tiếng người phụ nữ kêu gào, với những bóng ma của riêng cô.

“Em có thể chào tạm biệt ông bà Anderson và bọn trẻ không?” Cora hỏi.

Cô Lucy quả quyết rằng có thể thu xếp được chuyện đó. Gia đình nọ thích cô, cô Lucy nói vậy.

“Em đã làm rất tệ, phải không ạ?” Cora nghĩ cô đã thích nghi để làm tốt hơn những việc nội trợ. Cô miết ngón tay cái lên lòng bàn tay. Bây giờ lòng bàn tay cô khá mềm mại.

“Em đã làm rất tốt, Bessie ạ”, cô Lucy nói. “Đó là lý do tại sao khi có việc làm mới, chúng tôi lại nghĩ đến em. Đây là ý của tôi, còn cô Handler cũng ủng hộ lắm. Bảo tàng cần một cô gái đặc biệt, và không nhiều người ở đây thích ứng tốt như em. Em nên coi đây là một lời khen nhé”.

Cora được cam đoan một lần nữa, nhưng vẫn nán lại ở ngưỡng cửa.

“Còn chuyện gì khác à, Bessie?” Cô Lucy vừa hỏi vừa vuốt phẳng đám giấy tờ.

Hai ngày sau sự việc không vui xảy ra ở buổi sinh hoạt tập thể, Cora vẫn lo lắng. Cô hỏi thăm người phụ nữ đã gào khóc tối hôm đó.

Cô Lucy gật đầu vẻ cảm thông. “Em đang nói đến Gertrude. Tôi biết em lo lắng. Cô ấy ổn. Họ giữ cô ấy nằm nghỉ vài ngày tới khi cô ấy bình thường trở lại”. Cô Lucy giải thích rằng có một y tá ở bên cạnh theo dõi Gertrude. “Đó là lý do tại sao chúng tôi dành dãy nhà tập thể đó cho những người bị rối loạn lo âu. Đối với những người đó, ở giữa đám đông là không hợp lý. Ở nhà số 40 họ được chăm sóc đúng như họ cần”.

“Em không biết số 40 là nhà tập thể đặc biệt”, Cora nói. “Đó là Hob của các cô gái”.

“Gì cơ?” Cô Lucy hỏi, nhưng Cora không giải thích thêm.

“Họ chỉ ở đó trong một thời gian ngắn”, người phụ nữ da trắng bổ sung. “Chúng tôi lạc quan”.

Cora không biết lạc quan nghĩa là gì. Tối hôm đó cô hỏi những cô gái khác. Không ai từng nghe thấy từ đó. Cô quyết định rằng nó có nghĩa là đang cố gắng.

Đường tới bảo tàng cũng chính là đường cô đã đi bộ tới nhà Anderson, đến khi cô rẽ phải ở trụ sở tòa án. Viễn cảnh rời khỏi gia đình đó khiến cô buồn. Cô không giao tiếp nhiều với người cha, bởi hằng ngày ông rời khỏi nhà sớm và cửa sổ văn phòng của ông là một trong những ô cửa sáng đèn muộn nhất trong tòa nhà Griffin. Ngành sản xuất bông cũng đã biến ông thành nô lệ. Nhưng bà Anderson là một bà chủ đầy kiên nhẫn, đặc biệt sau khi bà dùng các đơn thuốc của bác sĩ, và bọn trẻ nhà họ thật dễ thương. Maisie mười tuổi. Ở tuổi đó tại đồn điền Randall mọi niềm vui đều đã bị giết chết. Ngày hôm trước một đứa trẻ da đen còn hạnh phúc, thế nhưng ngày hôm sau ánh sáng đã biến mất khỏi cuộc sống của nó; giữa khoảng thời gian đó nó được giới thiệu với một thực tế mới - cảnh nô lệ. Rõ ràng Maisie hư vì được nuông chiều, nhưng có nhiều điều tồi tệ hơn cả thói hư, nếu bạn là người da màu. Cô bé ấy khiến Cora tự hỏi những đứa con của mình sau này như thế nào.

Cô đã nhìn thấy Bảo tàng Kỳ quan Thiên nhiên nhiều lần khi đi dạo nhưng chưa bao giờ biết tòa nhà thấp, to bè bằng đá ong ấy được trưng dụng làm gì. Bảo tàng chiếm toàn bộ khối nhà. Những bức tượng sư tử đứng gác dọc thềm đá phẳng và dài nhìn đài phun nước bằng con mắt đang khát. Khi Cora bước vào khuôn viên bảo tàng, tiếng nước xối mạnh át cả tiếng ồn ào của đường phố, đưa cô vào trong bảo tàng.

Ở bên trong, cô được dẫn qua một cánh cửa đề không phận sự miễn vào, và tới một mê cung hành lang. Qua những cánh cửa nửa khép nửa mở, Cora liếc thấy các hoạt động gây tò mò. Một người đàn ông luồn chiếc kim xâu chỉ vào xác một con lửng. Một người khác giơ những viên đá màu vàng lên trước ánh đèn sáng chói. Trong một căn phòng đầy những chiếc bàn gỗ và dụng cụ thí nghiệm, lần đầu tiên trong đời cô thấy kính hiển vi. Chúng ngồi chồm hỗm trên bàn như lũ ếch đen. Sau đó cô được giới thiệu với ông Fields, người phụ trách khu Lịch sử Sống.

“Cô sẽ làm tốt lắm đây”, ông vừa nói vừa kĩ lưỡng quan sát cô như cánh đàn ông trong những căn phòng ban nãy, đang chăm chú quan sát các vật phẩm trên bàn. Lúc nào ông cũng nói chuyện nhanh và hăng hái, không gợn dấu vết của miền nam. Sau này, cô phát hiện ra rằng ông Fields được một bảo tàng ở Boston thuê cập nhật các tập quán địa phương. “Tôi có thể thấy từ khi tới đây cô ăn uống tốt hơn”, ông bình luận. “Bình thường thôi, cô sẽ làm tốt”.

“Tôi bắt đầu lau dọn ở đây trước tiên phải không, ông Fields?” Trên đường Cora đã quyết tâm tránh nói giọng đồn điền hết sức có thể ở chỗ làm mới.

“Lau dọn ư? Ồ, không. Cô biết những gì chúng tôi làm ở đây…” Ông ngừng lời. “Cô đã đến đây bao giờ chưa?” Ông giải thích công việc tại bảo tàng. Trong bảo tàng này, trọng tâm là lịch sử nước Mỹ - đối với một quốc gia trẻ, có nhiều điều để giáo dục công chúng. Hệ động thực vật chưa được thuần dưỡng của lục địa Bắc Mỹ, những mỏ khoáng sản và thế giới kỳ diệu phía dưới chân họ. Ông nói rằng một số người chưa bao giờ bước chân ra khỏi hạt nơi họ sinh ra. Giống như một tuyến hỏa xa, bảo tàng này cho phép họ thấy phần còn lại của đất nước nằm ngoài trải nghiệm ít ỏi của họ, từ Florida tới Maine, tới biên giới phía Tây. Và thấy được con người trên những vùng đất. “Những con người như cô”, ông Fields nói.

Cora làm việc ở ba phòng. Ngày đầu tiên, những bức rèm màu xám che kín các ô cửa kính ngăn ba phòng đó với công chúng. Buổi sáng hôm sau các bức rèm biến mất, các đám đông kéo tới.

Phòng đầu tiên là châu Phi Thời Tăm Tối Nhất. Một túp lều chiếm vị trí chủ đạo trong phòng trưng bày, các cọc gỗ dựng lên làm tường được cột lại với nhau bên dưới mái tranh hình chóp. Cora lùi vào trong bóng lều khi muốn trốn những khuôn mặt. Có một đống lửa bếp, ngọn lửa được phản chiếu qua những tấm kính đỏ; một chiếc ghế băng được đóng sơ sài, cùng những dụng cụ được xếp thành từng loại, những bầu đựng nước và những chiếc vỏ, mai của động vật. Ba con chim lớn màu đen được treo trên trần nhà bằng một dây kim loại. Khi trưng bày như thế, người ta mong đợi hình ảnh đó gợi ra cảnh đàn chim bay vòng vòng phía trên cảnh sinh hoạt của thổ dân. Chúng nhắc Cora nhớ tới lũ ó rỉa xác chết ở đồn điền khi những xác chết bị đem bêu.

Những bức tường xanh dịu tại phòng triển lãm Cuộc Sống Trên Tàu Nô Lệ gợi về bầu trời Atlantic. Ở đây, Cora đứng nghiêm trên boong của một chiếc tàu khu trục, xung quanh là cột buồm, những chiếc thùng tròn nhỏ và những cuộn dây thừng. Trang phục châu Phi của cô là tấm áo choàng sặc sỡ; bộ đồ thủy thủ khiến cô trông như một đứa trẻ đường phố, với khăn tunic, quần dài và giày da. Câu chuyện về cậu bé châu Phi tiếp diễn sau khi cậu lên tàu, lao động ở trên tàu theo kiểu học việc. Cora giấu mái tóc bên dưới chiếc mũ đỏ. Trên tàu còn có bức tượng một thủy thủ đang đứng dựa vào thành tàu với chiếc ống nhòm chĩa ra. Mắt, miệng và màu da trên cái đầu bằng sáp đó được sơn màu lộn xộn.

Phòng trưng bày Ngày Trên Đồn Điền cho phép cô ngồi quay sợi và đôi chân cô được nghỉ ngơi, ghế ngồi chắc như khúc gỗ thích của cô ngày trước. Lũ gà nhồi mùn cưa mổ mổ xuống mặt đất; thỉnh thoảng Cora lại giả làm động tác tung hạt cho chúng. Cô hết sức nghi ngờ tính chân thực của cảnh con tàu và người Phi, mà cảnh ở phòng này cũng vậy. Cô lên tiếng nhận xét. Ông Fields thừa nhận rằng các guồng quay sợi không mấy khi được sử dụng ngoài trời, ở chân lều của nô lệ, nhưng ông phản bác rằng dù tính chân thực là khẩu hiệu của bảo tàng, diện tích căn phòng bắt buộc họ phải nhượng bộ đôi chút. Thử hỏi làm sao ông có thể đưa cả một cánh đồng bông vào trưng bày rồi trả thù lao cho cả tá diễn viên. Một ngày nào đó, có lẽ vậy.

Cora không có ý kiến gì về trang phục Ngày Trên Đồn Điền bằng vải thô của người da đen. Hai lần một ngày cô phát ngượng khi cởi quần áo rồi mặc bộ trang phục đó vào.

Ông Fields có ngân sách dành cho ba diễn viên mà ông gọi là “mẫu”. Cũng được tuyển từ trường của cô Handler, Isis và Betty ở cùng độ tuổi và có dáng vóc như Cora. Họ dùng chung trang phục diễn. Trong lúc nghỉ giải lao, ba người bàn tán về ưu điểm và cái bất lợi của công việc mới. Sau một, hai ngày điều chỉnh, ông Fields để họ tự làm việc. Betty thích một điều rằng ông Fields không bao giờ tỏ ra tức giận, trái ngược với gia đình mà cô từng giúp việc cho, những chủ nhân nói chung là tốt nhưng luôn có khả năng hiểu lầm hoặc cáu giận vô cớ. Isis thích im lặng không phải nói. Cô đến từ một trang trại nhỏ - nơi cô được để mặc cho tự xoay xở, trừ những đêm ông chủ cần có người ở bên và cô buộc phải hầu hạ lão ta. Cora nhớ những cửa hiệu của người da trắng và những giá bày hàng ngồn ngộn, nhưng cô vẫn đi bộ về nhà vào buổi tối và trò chơi với dãy cửa hiệu luôn thay đổi.

Mặt khác, phải phi thường lắm mới có thể không để ý đến khách tham quan bảo tàng. Trẻ con gõ lên mặt kính và chỉ tay vào các nhân vật nhập vai một cách thiếu tôn trọng, làm họ giật mình khi họ đang đóng cảnh thắt dây thừng. Các ông bầu thỉnh thoảng hò hét trước các diễn viên kịch câm, nhận xét các cô gái không thể diễn cho ra hồn, và kèm theo mọi gợi ý thô lỗ. Mỗi giờ diễn viên lại di chuyển luân phiên qua các phòng trưng bày để cảnh giả vờ lau boong tàu, đẽo các dụng cụ săn bắn, và vuốt ve những củ khoai lang bằng gỗ bớt đơn điệu. Ông Fields chỉ hay nhắc họ đừng ngồi quá nhiều, nhưng ông không thúc ép họ. Trên ghế đẩu khi ngồi mân mê sợi dây thừng được bện từ cây dầu gai, họ trêu chọc Skipper John, chàng thủy thủ hình nộm mà họ đã đặt tên thân mật cho.

Những cuộc triển lãm khai trương cùng ngày với bệnh viện, một phần của hoạt động biểu dương thành tựu mới của thành phố. Ông thị trưởng mới đã được bầu vào danh sách ứng cử viên cấp tiến, và ông muốn bảo đảm rằng cư dân kết nối ông với những sáng kiến hướng tới tương lai của người tiền nhiệm - đã được thực hiện từ hồi ông còn là một luật sư về quyền sở hữu ở tòa nhà Griffin. Cora không tham gia hoạt động lễ hội đó, dù tối hôm ấy từ cửa sổ phòng tập thể cô có xem bắn pháo hoa và buộc phải đặt chân tới bệnh viện mới ở gần đó khi lại đến lịch kiểm tra sức khỏe. Khi người da màu quen với cuộc sống tại Nam Carolina, các bác sĩ theo dõi thể chất của họ bằng lòng tận tụy y như các giám thị đánh giá khả năng thích nghi về mặt tinh thần nơi họ. Một buổi trưa khi họ đi dạo trên bãi cỏ, cô Lucy nói với Cora rằng tất cả các con số, số liệu và thông tin đều góp phần quan trọng giúp mọi người hiểu về đời sống của người da màu.

Nhìn từ mặt tiền, bệnh viện là một công trình phức hợp một tầng, có chiều dài bằng chiều cao của tòa nhà Griffin. Cora chưa từng thấy kiến trúc bệnh viện “mộc” như vậy bao giờ, cứ như để thông báo về hiệu quả của nó ở đằng sau các bức tường. Lối vào dành cho người da màu vòng qua hông tòa nhà, nhưng ngoài điều đó thì thiết kế trông giống hệt cổng dành cho người da trắng và không kèm lời giải thích muộn mằn, như thường thấy. Sáng hôm ấy, khi Cora khai tên với nhân viên lễ tân, khu khám chữa bệnh dành cho người da màu đã đông đúc lắm rồi. Một nhóm đàn ông, trong đó có vài người cô nhận ra từ các buổi sinh hoạt tập thể và buổi trưa trên bãi cỏ, đứng ngồi chật kín phòng kế bên, đợi được điều trị bệnh về máu. Trước khi đến Nam Carolina, cô chưa từng nghe nói đến bệnh về máu, nhưng nó làm khối người ở các khu nhà tập thể khổ sở và các bác sĩ ở khu vực này của thành phố phải nỗ lực hết sức. Chắc chuyên gia có khu riêng của họ, và bệnh nhân sẽ mất hút phía cuối một dãy hành lang dài khi được gọi tên.

Lần này cô gặp một bác sĩ khác, dễ chịu hơn bác sĩ Campbell. Tên bác sỹ là Stevens. Anh là người miền bắc, có những lọn tóc đen loăn xoăn đầy nữ tính được anh khỏa lấp đi bằng bộ ria tỉa tót cẩn thận. Bác sĩ Stevens dường như còn rất trẻ để làm bác sĩ. Cora coi đó là dấu hiệu của tài năng. Trong lúc được kiểm tra sức khỏe, Cora trộm nghĩ mình đang di chuyển trên một băng chuyền, như mớ sản phẩm của Caesar, dưới vẻ chăm chú và chuyên cần.

Cuộc thăm khám thể chất đó không kéo dài như cuộc đầu tiên. Vị bác sĩ tham khảo thông tin từ lần khám trước và bổ sung ghi chú của mình vào tờ giấy màu xanh dương. Trong lúc kiểm tra anh hỏi han cô về đời sống ở khu tập thể. “Nghe có vẻ hiệu quả đấy”, bác sĩ Stevens nói. Anh nhận xét công việc ở bảo tàng là “việc phục vụ công chúng khá hấp dẫn”.

Sau khi cô mặc quần áo vào, bác sĩ Stevens kéo một chiếc ghế đẩu ra. Vẫn với thái độ nhã nhặn, anh hỏi: “Chị có quan hệ tình dục rồi. Chị đã nghĩ tới biện pháp kiểm soát sinh đẻ chưa?”

Anh mỉm cười. Nam Carolina đang triển khai một chương trình sức khỏe cộng đồng lớn, bác sĩ Stevens giải thích, để phổ biến một kỹ thuật phẫu thuật mới cho người dân: đặt “ống” bên trong người phụ nữ để ngừa thai. Phương pháp này đơn giản, lâu dài và không có rủi ro. Bệnh viện mới được trang bị đặc biệt, và chính bác sĩ Stevens đã học kỹ thuật này từ người tiên phong áp dụng nó, một kỹ thuật đã hoàn thiện trên những bệnh nhân da màu ở một dưỡng trí viện của Boston. Một phần lý do anh được tuyển dụng là nhằm mục đích truyền dạy kỹ thuật cho các bác sĩ địa phương và trao tặng món quà ấy cho dân cư da màu.

“Nếu tôi không muốn thì sao?”

“Tất nhiên, cô có quyền lựa chọn”, bác sĩ nói. “Nhưng từ tuần này, một số đối tượng trong bang bắt buộc phải làm. Phụ nữ da màu đã có hơn hai con, theo chương trình kiểm soát dân số. Những người chậm phát triển trí tuệ hoặc năng lực tinh thần yếu, vì lý do hiển nhiên. Những kẻ phạm tội thường xuyên. Nhưng với cô thì không bắt buộc, Bessie. Họ là những phụ nữ đã có đủ gánh nặng rồi. Đây chỉ là cơ hội cho cô kiểm soát số phận mà thôi”.

Cô không phải là bệnh nhân biết cãi đầu tiên của anh. Bác sĩ Stevens gạt vấn đề đó sang một bên mà vẫn giữ thái độ ấm áp. Anh nói rằng các giám thị của cô có nhiều thông tin hơn về chương trình đó và sẵn sàng nói chuyện với cô nếu cô có bất cứ băn khoăn gì.

Cô bước nhanh dọc hành lang bệnh viện, thèm bầu không khí thoáng đãng. Cora đã quá quen với việc thoát khỏi những cuộc trạm trán với giới quyền lực da trắng mà không hề hấn gì. Những câu hỏi thẳng thắn của anh đi kèm sự tỉ mỉ khiến cô bối rối. So sánh chuyện đã xảy ra trong đêm ở nhà hun khói với những gì giữa một người đàn ông và vợ anh ta - hai người yêu nhau. Lời bác sĩ Stevens làm hai việc ấy trở nên giống nhau. Bụng cô quặn lại trước ý nghĩ đó. Rồi lại còn vấn đề bắt buộc nữa chứ, nghe cứ như phụ nữ - những người đàn bà ở Hob - chẳng có quyền nói lên ý kiến. Cứ như họ là tài sản mà các bác sĩ có thể làm gì tùy thích. Bà Anderson có sức khỏe tinh thần yếu đấy thôi. Điều đó có khiến bà trở thành người thiếu khả năng không? Bác sĩ của bà có đưa ra đề nghị tương tự không? Không.

Miên man với dòng suy nghĩ, cô chợt nhận ra mình đã ở trước cổng nhà Anderson. Chân cô giành quyền điều khiển khi đầu óc cô mải nghĩ chuyện đẩu đâu. Có lẽ sâu thẳm trong lòng, Cora đang nghĩ về bọn trẻ. Maisie giờ này đang ở trường, nhưng chắc Raymond thì ở nhà. Hai tuần vừa qua cô quá bận nên chưa chính thức chào tạm biệt gia đình họ.

Cô gái, người ra mở cửa, nhìn Cora bằng ánh mắt nghi ngờ, thậm chí sau khi cô tự giới thiệu.

“Tôi cứ nghĩ tên cô là Bessie cơ”, cô gái nói. Cô gái gầy gò, bé nhỏ nọ chặn cánh cửa như thể cô thích dồn cả trọng lượng cơ thể vào đó, ngăn vị khách không mời vào nhà. “Cô vừa nói cô là Cora”.

Cora thầm nguyền rủa vị bác sĩ làm cô đãng trí. Cô giải thích rằng tên thật của mình là Bessie, nhưng ở khu dân cư mọi người đều gọi cô là Cora bởi vì cô trông rất giống mẹ cô.

“Bà Anderson không có nhà”, cô gái đáp. “Còn bọn trẻ đang chơi với các bạn. Tốt nhất cô nên quay lại khi bà chủ ở nhà”. Nói rồi cô gái đóng sập cửa.

Chỉ duy nhất lần này Cora đi đường tắt về chỗ mình ở. Nói chuyện với Caesar sẽ giúp ích cho cô, nhưng giờ này anh đang ở nhà máy. Cô nằm trên giường đến tận giờ ăn tối. Từ hôm đó cô đi đường khác tới bảo tàng để tránh đi qua nhà Anderson.

Hai tuần sau ông Fields quyết định cho các diễn viên của ông đi một vòng quanh bảo tàng. Thời gian ở sau vách kính phòng triển lãm đã cải thiện kỹ năng diễn xuất của Isis và Betty. Họ vờ thể hiện mối quan tâm đáng tin cậy khi ông Fields giải thích về mặt cắt ngang của những quả bí ngô và vòng tròn sinh tử của những cây sồi trắng dễ tổn thương, những hốc tinh nứt toác với những tinh thể màu mận chín giống hàm răng bằng thủy tinh, những con bọ cánh cứng và loài kiến bé xíu mà các nhà khoa học đã bảo quản bằng một hợp chất đặc biệt. Các cô gái cười thầm trước nụ cười băng giá của con chồn nhồi, con chim ưng đuôi đỏ có dáng bay bổ nhào, và con gấu đen ì ạch đang tấn công ô cửa sổ. Những con thú ăn thịt đông cứng đúng lúc chúng sắp sửa vồ mồi.

Cora nhìn trừng trừng những khuôn mặt bằng sáp của người da trắng. Triển lãm của ông Fields là triển lãm sống duy nhất. Song những người da trắng trong bảo tàng không phải người thật mà được làm bằng thạch cao, dây kim loại và sơn. Trong một gian trưng bày, hai tín đồ thanh giáo Anh mặc áo chẽn và quần ống túm bằng len dày chỉ tay về phía đá Plymouth[13], trong khi đó trên tấm bích họa những người khác đứng trên những con thuyền đang nhìn ra. Sau chuyến hải hành đầy gian nguy, họ đã cập bến an toàn, đến với khởi đầu mới. Trong một ô kính trưng bày khác, bảo tàng dựng cảnh cảng biển; nơi thực dân da trắng mặc giống người của bộ tộc da đỏ Mohawk quăng những thùng chè qua thành tàu với vẻ hân hoan thái quá. Trong đời mình người ta mang các loại xiềng xích khác nhau, nhưng không khó để nhận thấy sự nổi loạn, ngay cả khi đám người nổi loạn mặc trang phục phủ nhận điều đó.

Nhóm diễn viên rảo bước trước các ô kính trưng bày như khách tham quan bảo tàng vậy. Hai nhà thám hiểm đầy quyết tâm đứng trên một chỏm núi nhìn những ngọn núi ở phía tây, một đất nước bí ẩn với bao hiểm nguy và khám phá trước mắt họ. Ai biết có gì nằm ở đó? Họ làm chủ cuộc đời mình, dấn bước vào tương lai không hề sợ hãi.

Trong gian trưng bày cuối cùng, một người da đỏ nhận một mảnh giấy da từ ba người da trắng đứng đó trong tư thế cao nhã, bàn tay họ xòe ra như muốn đàm phán.

“Đó là gì vậy ạ?” Isis hỏi.

“Một cái lều vải thật”, ông Fields nói. “Trong mỗi gian trưng bày chúng tôi muốn kể một câu chuyện để giải thích trải nghiệm của người Mỹ. Ai cũng biết sự thật của cuộc gặp lịch sử này nhưng thấy nó diễn ra trước mắt các bạn thì…”

“Họ ngủ trong đó sao?” Isis hỏi.

Ông Fields giải thích. Và sau đó các cô gái trở lại những gian trưng bày.

“Anh nói gì nào, Skipper John”, Cora hỏi chàng thủy thủ đồng nghiệp của cô. “Đây là sự thật của cuộc gặp gỡ lịch sử giữa chúng ta chăng?” Mới đây cô bắt đầu nói chuyện với người nộm đó nhằm bổ sung phần diễn xuất phục vụ công chúng. Sơn trên má người nộm đã bong tróc, để lộ lớp sáp xám xịt bên dưới.

Cora cho rằng đàn sói đồng cỏ - thú nhồi được trưng bày ở đó - không nói dối. Những tổ kiến, hòn đá nói sự thật về chính chúng. Nhưng triển lãm về người da trắng có nhiều điều không chân thực và mâu thuẫn, chẳng hạn ba nơi mà Cora nhập vai. Chẳng có những đứa bé trai bị bắt cóc lau sàn tàu và bị kẻ bắt cóc da trắng đánh vào đầu. Đứa con trai da đen đi đôi giày da cao cổ đẹp đẽ mà cô đóng vai không bị xích dưới hầm tàu, ngập trong chất thải của chính nó. Nô lệ đôi khi phải quay sợi thật đấy; nhưng phần lớn thời gian không như thế. Không nô lệ nào chết gục bên guồng quay sợi hoặc bị giết vì một mớ sợi rối. Nhưng nào ai muốn nói về sự sắp đặt thật của cuộc đời. Và nào ai muốn nghe sự thật đó. Dĩ nhiên lúc này ở bên ngoài mặt kính không có những quái vật da trắng áp cái mõm béo nhờn lên mặt kính, nhếch mép và hú hét. Sự thật lại là một bài trí thay đổi sau tấm kính, được những đôi bàn tay khéo sắp đặt khi chúng ta không ở đó mà nhìn, trông đến là quyến rũ và nằm ngoài tầm với.

Người da trắng đến lục địa này vì một khởi đầu mới và cũng để trốn khỏi những ông chủ bạo ngược, như người nô lệ trốn khỏi chủ của họ. Nhưng họ lại từ chối ý định đó ở người khác, họ chỉ biết giữ cho bản thân. Cora đã nghe Michael đọc Tuyên Ngôn Độc Lập tại đồn điền Randall nhiều lần, giọng cậu bay bổng khắp ngôi làng như một hồn ma giận dữ. Cô không hiểu những từ cậu đọc, hầu hết những từ đó, nhưng mấy từ sinh ra đều bình đẳng không vô giá trị đối với cô. Những người da trắng viết ra bản tuyên ngôn cũng không hiểu nó, không hiểu mọi người thực sự đâu có nghĩa là tất cả mọi con người. Không hiểu họ đã giật mất những gì thuộc về người khác, không hiểu đó là thứ người ta nắm trong tay như dòng cát, hoặc là thứ bất khả nắm giữ, như tự do. Đất đai nơi cô trồng trọt và lao động trên đó từng là đất của người da đỏ. Cô biết người da trắng đã khoác lác về thành quả của những trận thảm sát - họ giết cả phụ nữ và trẻ em, bóp chết tương lai của những đứa trẻ từ trong nôi.

Những thân thể bị đánh cắp làm việc quần quật trên đất đai bị đánh cắp. Đó là một cỗ máy liên tục hoạt động, đầu máy được tiếp nhiên liệu bằng máu. Với phương pháp phẫu thuật mà bác sĩ Stevens miêu tả, Cora nghĩ người da trắng bắt đấu quyết tâm đánh cắp tương lai. Mổ phanh bạn ra, bóc toạc, để máu chảy tong tỏng. Bởi đó là cái ta làm khi cướp những đứa con sơ sinh của người khác - đánh cắp tương lai của họ. Hành hạ họ hết mức có thể khi họ còn ở trên trái đất này, sau đó cướp đi niềm hi vọng rằng một ngày nào đó chủng tộc của họ sẽ có tương lai tốt đẹp hơn.

“Không đúng vậy sao, Skipper John?” Cora hỏi. Thi thoảng nếu Cora quay đầu đủ nhanh, cô thấy dường như bức tượng đó đang nháy mắt với cô.

Mấy đêm sau đó cô nhận ra nhà số 40 không sáng đèn, mặc dù vẫn còn sớm chưa tới giờ đi ngủ. Cô hỏi những cô gái khác. “Họ được chuyển tới bệnh viện rồi”, một cô nói. “Để họ khỏe hơn ấy mà”.

Đêm trước khi Ridgeway đặt dấu chấm hết cho cuộc sống ở Nam Carolina của Cora, cô nán lại trên sân thượng tòa nhà Griffin, cố xác định xem mình đến từ đâu. Còn một tiếng đồng hồ nữa mới đến giờ gặp Caesar và Sam, và cô không thích cái ý tưởng mình cứ nằm buồn bực trên giường, nghe các cô gái khác ỏn ẻn. Thứ Bảy trước, sau giờ học, Martin - một người đàn ông làm việc ở Griffin, từng là nô lệ trong đồn điền trồng thuốc lá, đã nói cho cô biết cửa dẫn lên sân thượng tòa nhà không khóa. Lên trên đó rất dễ. Martin dặn nếu Cora sợ có ai đó trong đám người da trắng làm việc ở tầng mười hai hỏi han cô khi cô bước ra khỏi thang máy thì cô có thể dùng thang bộ.

Đây là lần thứ hai cô lên sân thượng lúc chạng vạng. Độ cao khiến cô chóng mặt. Cô muốn nhảy lên, chộp những đám mây xám đang vần vũ phía trên đầu. Cô Handler đã dạy cả lớp về những kim tự tháp ở Ai Cập và những kỳ quan khác mà người nô lệ đã tạo tác bằng bàn tay và mồ hôi. Kim tự tháp có cao bằng tòa nhà này không, có phải các Pha-ra-ông vừa ngồi trên đỉnh vừa ước chừng vương quốc của họ không, xem thế giới được thu nhỏ ra sao khi ta ngự ở độ cao thích hợp? Ở Main Street dưới kia công nhân đang xây dựng những tòa nhà ba, bốn tầng, cao hơn dãy nhà hai tầng cũ kỹ. Hằng ngày Cora đi qua công trường xây dựng ấy. Chưa tòa nhà nào sánh bằng vẻ đồ sộ của Griffin, nhưng một ngày nào đó tòa nhà này sẽ có anh chị em. Bất cứ khi nào cô cho phép những giấc mơ đưa cô đến đại lộ hi vọng, ý niệm này lại khuấy động cô, rằng thành phố sẽ trở nên thịnh vượng, sầm uất.

Ở phía đông của Griffin là nhà của người da trắng và các dự án mới của họ - khu quảng trường thành phố được mở rộng, bệnh viện và bảo tàng. Cora nhìn về phía tây, nơi có những khu nhà tập thể của người da màu. Từ độ cao này, những “khối hộp” gạch đỏ trườn trên những khu rừng chưa được phát quang hẳn theo từng hàng ấn tượng. Đó là nơi mà một ngày nào đó cô sẽ sống chăng? Căn nhà nhỏ trên một con phố chưa được lập tên chăng? Đưa cậu con trai và cô con gái lên gác ngủ. Cora cố hình dung khuôn mặt của người đàn ông là chồng mình, cố gợi lên tên của lũ trẻ. Trí tưởng tượng của cô không đủ cho việc đó. Cô liếc nhìn về phía nam, phía đồn điền Randall. Cô mong nhìn thấy gì? Đêm đã đưa miền nam vào bóng tối rồi.

Còn miền bắc? Có lẽ một ngày nào đó cô sẽ tới thăm.

Làn gió nhẹ khiến cô rùng mình, cô bắt đầu rảo bước để xuống phố. Giờ này đã đủ an toàn để đi gặp Sam.

Caesar không biết tại sao người trưởng ga muốn gặp họ. Sam đã ra hiệu cho anh khi anh đi qua quán rượu và hẹn: “Tối nay”. Cora không quay lại ga tàu ấy kể từ khi tới đây, nhưng ngày cô được giải thoát còn sống động đủ để dễ dàng tìm ra đường đến đó. Âm thanh của động vật trong khu rừng tối, những cành cây phát ra tiếng lách tách, rì rào nhắc cô nhớ cuộc bỏ trốn của họ, và nhớ tới cảnh Lovey biến mất trong đêm.

Cô bước nhanh hơn khi ánh đèn từ ô cửa sổ nhà Sam rung rinh qua những cành cây. Sam ôm cô nồng nhiệt như thường lệ, hơi ẩm nơi áo sơ mi của anh và mùi mồ hôi bốc lên cũng như nhiệt huyết nơi anh vậy. Lần trước tới nhà anh, vì quá bối rối nên cô không để ý thấy căn nhà thật lộn xộn, chồng đĩa cáu bẩn, mạt cưa và hàng đống quần áo. Để vào trong bếp cô phải bước qua một hộp dụng cụ bị đổ lộn tùng phèo, các món đồ bên trong rơi vương vãi khắp sàn, những chiếc đinh tóe loe như trong trò rút que[14]. Trước khi rời khỏi đó, cô khuyên anh liên lạc với văn phòng việc làm để kiếm một cô gái giúp việc.

Caesar đã đến và uống một chai bia bên bàn bếp. Anh mang một chiếc bát tự làm đến cho Sam, anh mân mê đáy bát như để kiểm tra một vết nứt không thể nhìn thấy được. Cora gần như đã quên anh thích làm đồ gỗ. Gần đây cô không gặp anh nhiều. Anh đã sắm thêm những bộ đồ bắt mắt ngoài chợ của người da màu, cô thích thú nhận ra điều đó, một bộ com-lê đen thật hợp với anh. Ai đó đã dạy anh thắt cà vạt, hoặc có lẽ đó là một vật lưu niệm hồi anh ở Virginia, khi anh tin rằng người phụ nữ da trắng cao tuổi ấy sẽ giải phóng cho anh và anh đã cố gắng cải thiện vẻ bề ngoài.

“Có một chuyến tàu sắp đến ư?” Cora hỏi.

“Trong vài ngày nữa”, Sam nói.

Caesar và Cora ngồi vào chỗ.

“Tôi biết các bạn không muốn bắt chuyến tàu đó”, Sam nói. “Không vấn đề gì”.

“Chúng tôi đã quyết định ở lại”, Caesar lên tiếng.

“Chúng tôi muốn chắc chắn điều đó rồi mới nói với anh”, Cora bổ sung.

Sam thở hổn hển, dựa lưng vào chiếc ghế cọt kẹt. “Tôi mừng khi các bạn bỏ qua những chuyến tàu và an cư lạc nghiệp ở đây”, trưởng ga nói. “Nhưng sau câu chuyện của tôi biết đâu các bạn sẽ cân nhắc lại”.

Sam mời họ vài miếng mứt - anh là khách hàng trung thành của hiệu bánh ngọt Ideal Bakery trên Main Street - đoạn tiết lộ mục đích của anh. “Tôi muốn cảnh báo các bạn hãy tránh xa quán Red”, Sam nói.

“Anh sợ cạnh tranh ư?” Caesar đùa. Đâu phải chuyện đó. Quán rượu của Sam không phục vụ khách da màu. Không, quán Red vốn dành riêng cho dân cư của các khu nhà tập thể thích uống rượu và khiêu vũ. Chẳng sao nếu họ dùng phiếu ghi nợ.

“Tai họa hơn nữa kìa”, Sam nói. “Nói thật, tôi không biết phải diễn tả chuyện đó như thế nào”. Đó là một chuyện lạ lùng. Caleb, chủ quán Drift, có bản tính cáu gắt mà ai cũng biết; còn Sam có tiếng là người trưởng quầy bar hay chuyện. “Hễ làm ở một chỗ nào đó, các bạn phải biết đời sống thực của nó”, Sam thích nói như vậy. Một trong những khách hàng thường xuyên của anh là bác sĩ Bertram, mới được tuyển vào bệnh viện. Anh ta không hòa hợp với các đồng nghiệp người miền bắc khác, và thích bầu không khí cũng như những bạn bè sắc sảo ở quán Drift. Anh ta thèm whisky. “Để dìm những tội lỗi của anh ta xuống”, Sam lý giải.

Vào một buổi tối như thường lệ, Bertram chỉ kiềm chế được tới ly thứ ba, khi whiskey “tháo nút” Bertram, khiến anh ta thao thao bất tuyệt về bão tuyết ở Massachusetts, những nghi thức rối rắm ở trường Y, rồi thì trí thông minh tương đối của loài thú có túi ở Virginia. Tối hôm trước anh ta còn quay sang chủ đề kết thân với phụ nữ. Tay bác sĩ đó là khách thường xuyên tại “ổ” của cô Trumball, anh ta thích chỗ đó hơn quán của Lanchester - nơi có những cô gái, như anh ta nhận xét, ủ dột như được nhập khẩu từ Maine hay các tỉnh chuộng-u-sầu khác.

“Sam?” Cora lên tiếng.

“Cora, tôi xin lỗi”. Sam đành rút gọn câu chuyện. Bác sĩ Bertram liệt kê những ưu điểm của các cô gái ở chỗ cô Trumball, sau đó nói thêm: “Dù làm gì cũng hãy tránh xa quán Red, nếu anh khoái mấy cô gái da đen”. Một số bệnh nhân nam của bác sỹ Bertram thường lui tới quán, và quan hệ với những cô gái hay đến đó. Bệnh nhân của anh ta cứ ngỡ họ được điều trị bệnh về máu, song thứ thuốc bổ mà bệnh viện phát cho đơn thuần chỉ là nước đường. Sự thực, người da đen là đối tượng của một cuộc nghiên cứu bệnh giang mai ở giai đoạn ba, hoặc giai đoạn ủ bệnh.

“Họ nghĩ các anh đang giúp họ à?” Sam hỏi tay bác sĩ. Anh cố giữ giọng bình thản, mặc dù anh đã nóng mặt.

“Đó là một nghiên cứu quan trọng đấy”, Bertram hé lộ. “Theo dõi xem căn bệnh lây lan ra sao, rồi đường lây nhiễm, sẽ giúp chúng tôi tìm ra thuốc chữa”. Red là quán rượu duy nhất dành riêng cho người da màu ở nội thành; biết đâu người chủ được thuê làm tai mắt. Chương trình nghiên cứu bệnh giang mai là một trong nhiều nghiên cứu và thử nghiệm tại khu vực người da màu ở bệnh viện đó. Sam có biết rằng bộ lạc Igbo của lục địa châu Phi dễ mắc các chứng rối loạn căng thẳng không? Tự tử và trầm cảm? Tay bác sĩ thuật lại câu chuyện về bốn mươi nô lệ bị xích giằng vào nhau trên một con tàu đã quyết định thà cùng nhảy xuống biển còn hơn phải sống trong cảnh nô lệ. Những người có tinh thần như vậy có thể suy nghĩ và giải quyết vấn đề dị thường đến thế! Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta điều chỉnh sinh sản cho người da đen và loại bỏ người có khuynh hướng trầm uất? Kiểm soát những bản tính khác nữa, chẳng hạn xu hướng tấn công tình dục và ưa bạo lực? Chúng ta có thể bảo vệ vợ và con gái chúng ta khỏi những ham muốn hoang dã nơi họ chứ, điều mà bác sĩ Bertram coi là một nỗi sợ hãi đặc biệt của đàn ông da trắng ở miền nam.

Tay bác sĩ ghé sát lại hỏi, Sam đã đọc báo hôm nay chưa?

Sam lắc đầu, đoạn rót đầy rượu vào ly của anh ta.

Tuy nhiên tay bác sĩ vẫn khăng khăng rằng sau nhiều năm chắc hẳn Sam đã đọc các bài xã luận bày tỏ mối lo ngại xung quanh chủ đề này rồi. Nước Mỹ đã nhập khẩu và gây giống nhiều người Phi đến nỗi trên nhiều bang người da trắng không đông bằng người da đen. Chỉ riêng vì lý do đó, giải phóng là bất khả thi. Nhờ biện pháp triệt sản có chiến lược - trước hết với phụ nữ, nhưng sau này với cả hai giới - chúng ta có thể giải phóng nô lệ mà không sợ họ sẽ giết chúng ta trong khi ta đang ngủ. Đám “kiến trúc sư” của phong trào nổi dậy ở Jamaica đều thuộc nòi giống Beninese và Congolese, ngang ngạnh, xảo trá. Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta thận trọng làm dịu tính khí của những nòi giống này qua thời gian? Tay bác sĩ nói, dữ liệu được tổng hợp từ đoàn người di cư da màu và hậu duệ sau nhiều năm và nhiều thập kỷ sẽ chứng minh một trong những công trình khoa học táo bạo nhất của lịch sử. Biện pháp triệt sản có kiểm soát, hoạt động nghiên cứu các bệnh lây nhiễm, rồi quá trình hoàn thiện những kỹ thuật phẫu thuật mới trên nhóm đối tượng không có đủ khả năng hòa nhập với xã hội - có gì đáng ngạc nhiên khi những tài năng y khoa xuất sắc nhất đất nước lũ lượt kéo đến Nam Carolina chứ?

Một nhóm người ồn ào kéo vào quán, dồn Bertram vào góc quầy bar. Sam bận. Tay bác sĩ lặng lẽ uống một lúc rồi chuồn. “Các bạn không phải là hạng người hay lui tới quán Red , Sam nói, “nhưng tôi vẫn muốn các bạn biết”.

“Quán Red”, Cora nói. “Sam ạ, nó không chỉ là một quán rượu đâu. Chúng ta phải nói cho họ biết họ đang bị lừa dối. Họ bị ốm."

Caesar đồng ý.

“Liệu họ có tin các bạn hơn tin những bác sĩ da trắng của họ không?” Sam hỏi. “Lấy gì làm bằng chứng nào? Không có quyền lực nào sửa chữa được - thành phố đang chi tiền cho chương trình đó. Và rồi tất cả những thành phố khác nơi người da màu kéo tới đã được đặt vào hệ thống tương tự. Đây không phải là nơi duy nhất có một bệnh viện mới”.

Họ bàn bạc chuyện đó bên bàn bếp. Phải chăng không chỉ các bác sĩ mà tất cả những ai giúp đỡ người da màu cũng đều liên quan đến âm mưu không thể tin được này? Lái đoàn người di cư da màu theo đường này đường kia, mua họ từ các đồn điền và những cuộc bán đấu giá để tiến hành thí nghiệm? Đám người da trắng ấy phối hợp với nhau, ghi chép những dữ liệu và số liệu ra tập giấy màu xanh dương. Sau cuộc nói chuyện với bác sĩ Stevens, vào một buổi sáng trên đường đến viện bảo tàng, Cora bị cô Lucy chặn lại. Cora nghĩ gì về chương trình kiểm soát sinh sản của bệnh viện? Cora có thể nói cho những cô gái khác biết về chương trình được không, nói sao cho họ hiểu. Có biết bao việc làm mới trong thành phố này, biết bao cơ hội dành cho những người chứng minh được giá trị của họ.

Cora hồi tưởng cái đêm cô và Caesar quyết định ở lại, hồi tưởng cảnh người phụ nữ trẻ kêu gào trên bãi cỏ khi buổi sinh hoạt tập thể kết thúc. “Họ đã cướp mất những đứa con của tôi”. Người đàn bà đó không khóc than về sự bất công ở đồn điền cũ mà về một tội ác ở đây, ở chính Nam Carolina này. Các bác sĩ đã cướp con của chị ta chứ đâu phải các chủ nô trước đây.

“Họ muốn biết cha mẹ tôi có gốc gác ở vùng nào của châu Phi”, Caesar nói. “Làm sao tôi biết được chứ? Ông ta nói tôi có cái mũi của người Beninese”.

“Không có gì giống như lời tâng bốc trước khi họ thiến một anh chàng”, Sam nói.

“Tôi phải nói cho Meg biết mới được”, Caesar nói. “Mấy người bạn của cô ấy thường lui tới quán Red vào buổi tối”.

“Meg là ai vậy?” Cora hỏi.

“Cô ấy là một người bạn mà anh hay đi cùng”.

“Hôm nọ tôi đã thấy cậu và cô ta đi dạo ở Main Street”, Sam nói. “Cô ta trông nổi bật đấy”.

“Đó là một buổi trưa thú vị”, Caesar nói. Anh uống một ngụm bia, tập trung vào cái chai màu đen để tránh ánh mắt của Cora.

Họ cũng nhất trí được chút ít khi xác định con đường hành động, họ sẽ hướng đến ai và những người da màu khác sẽ phản ứng thế nào. Caesar nói, có lẽ những cư dân da màu khác không muốn biết chuyện đó. Tin đồn này so với cảnh nô lệ mà họ đã trốn khỏi nào có thấm gì? Hàng xóm của họ tính toán ra sao đây, đặt hoàn cảnh mới với bao hứa hẹn và sự thật về quá khứ của họ lên bàn cân xem bên nào nặng hơn ư? Theo luật, hầu hết họ vẫn là tài sản, tên của họ nằm trong mớ giấy tờ được chính phủ Hợp chúng quốc lưu trữ trong các ngăn kéo. Hiện tại, cảnh báo mọi người là tất cả những gì họ có thể làm.

Cora và Caesar sắp vào tới thành phố thì anh lên tiếng: “Meg làm việc cho một gia đình trên phố Washington. Một trong những ngôi nhà lớn ở đó, em hiểu không?”

Cora nói: “Em mừng vì anh đã có bạn”.

“Em chắc chứ?”

“Chúng ta có sai lầm không khi quyết định ở lại đây?” Cora hỏi.

“Có thể đây là nơi chúng ta nên rời khỏi”, Caesar đáp. “Cũng có thể không. Lovey sẽ nói gì nhỉ?”

Cora không có câu trả lời. Họ thôi không nói nữa.

✻

Cô ngủ kém. Trên tám mươi chiếc giường, những người phụ nữ ngáy và trở mình dưới chăn. Họ đi ngủ trong niềm tin rằng mình đã thoát khỏi sự điều khiển của người da trắng, thoát khỏi các mệnh lệnh bắt họ phải làm gì và phải trở nên như thế nào. Rằng họ được tự kiểm soát cuộc đời họ. Không còn là hàng hóa chẳng khác gì gia súc như trước đây; bị gây giống và bị thiến. Bị rào lại trong những khu lều chẳng khác gì chuồng gà, chuồng thỏ.

Vào buổi sáng, Cora đến chỗ làm cùng những cô gái khác. Khi họ sắp sửa thay trang phục để làm việc, Isis hỏi liệu cô ta có thể đổi chỗ cho Cora được không. Cô ta cảm thấy khó ở và muốn ngồi nghỉ bên guồng quay sợi. “Ước gì tớ có thể nghỉ ngơi một chút”.

Sau sáu tuần làm việc tại bảo tàng, Cora đã tìm ra cách quay vòng thích hợp với tính cách của cô. Nếu bắt đầu với phòng Ngày Ở Đồn Điền thì cô có thể xoay xở sao cho màn diễn hai ca ở đồn điền kết thúc ngay sau bữa trưa. Cora ghét đóng vai nô lệ lố bịch ở triển lãm và muốn kết thúc nó sớm nhất có thể. Màn diễn ở phòng Từ Đồn Điền Tới Tàu Nô Lệ sang phòng Châu Phi Thời Kỳ Tăm Tối Nhất còn tương đối hợp lý. Như thể ta đi ngược thời gian, một châu Phi được trải ra. Khép lại ngày làm việc trong phòng triển lãm Châu Phi Thời Kỳ Tăm Tối Nhất luôn đưa cô tới một dòng sông của không gian yên ả, sân khấu không chỉ là sân khấu mà là nơi ẩn náu thực sự. Nhưng Cora đồng ý đổi cho Isis. Cô sẽ kết thúc ngày làm việc trong vai nô lệ vậy.

Trên cánh đồng, cô luôn bị đốc công hoặc các ông chủ giám sát tàn nhẫn. “Cúi cái lưng xuống!” “Hái hàng này đi!” Ở nhà Anderson, khi Maisie đi học hoặc chơi với các bạn còn bé Raymond ngủ, Cora làm việc nhà mà không bị phiền nhiễu gì và không bị giám sát. Đó là một điều quý giá nho nhỏ giữa ngày. Việc làm mới của cô ở bảo tàng đã khiến cô trở về những luống cày của Georgia, rồi cái nhìn trừng trừng, đầy ngạc nhiên của khách tham quan lôi cô trở lại phòng triển lãm.

Một hôm, cô quyết định trả miếng một phụ nữ da trắng có mái tóc đỏ đã quắc mắt trước cảnh Cora làm việc “trên biển”. Có lẽ bà ta đã kết hôn với một thủy thủ có những ham muốn không thể sửa chữa được nên sinh lòng căm ghét bất cứ ai gợi nhớ đến anh ta - Cora không biết căn nguyên của phản ứng đó, hoặc không quan tâm. Bà ta làm cô khó chịu. Cô nhìn bà ta trừng trừng, dữ tợn và không hề nao núng cho tới khi bà ta chạy từ đó sang khu triển lãm nông nghiệp.

Từ đó trở đi cứ mỗi giờ Cora lại chọn một khách tham quan để lườm. Một thư ký trẻ trong văn phòng ở toà nhà Griffin; một doanh nhân; một mệnh phụ gây phiền nhiễu dẫn theo đàn con ương ngạnh; một gã thanh niên khó ưa thích đập liên hồi vào vách kính và làm bọn cô giật mình. Lúc thì người này, khi thì người kia. Cô chọn mắt xích yếu giữa đám đông, những người dễ mất can đảm trước cái nhìn trừng trừng của cô. Mắt xích yếu - cô thích cái vòng tròn của nó. Tìm khiếm khuyết trong sợi xích đã khiến ta phải sống kiếp nô lệ. Đứng riêng rẽ, mắt xích đó chẳng có nhiều sức mạnh. Nhưng kết hợp với đồng loại, khối sắt đồ sộ ấy đã nô dịch hóa hàng triệu người bất chấp sự yếu kém của nó. Thực ra những người mà cô chọn, người trẻ và người già, đều đến từ khu nhà giàu trong thành phố hoặc từ những con phố kém giàu sang hơn, không ngược đãi Cora. Nhưng hợp lại thành một cộng đồng, họ là gông cùm. Nếu cứ tiếp tục cố gắng làm điều đó, loại bỏ những mắt xích yếu bất cứ khi nào cô phát hiện thấy thì biết đâu cô sẽ đem lại một kết quả nào đó.

Cô trở nên giỏi lườm. Ngước lên khỏi guồng quay sợi của nô lệ, hoặc từ lò sưởi để ghim một người vào một chỗ như một con bọ cánh cứng hoặc con ve trong triển lãm côn trùng. Họ luôn mất can đảm, những người đó không ngờ tới hành động tấn công khó hiểu kia, loạng choạng lùi lại, nhìn xuống sàn nhà hoặc bảo những người đi cùng kéo họ đi chỗ khác. Cora nghĩ, việc nhận biết rằng nô lệ, người Phi ở giữa đám đông, cũng đang nhìn bọn họ là một bài học hay.

Đúng vào hôm Isis cảm thấy khó ở, và là phiên thứ hai của Cora trên tàu thủy, cô nhìn qua lớp kính và thấy cô bé Maisie với bím tóc đuôi sam, mặc một trong những chiếc váy mà Cora từng giặt và phơi trên dây. Đó là chuyến thăm quan được trường học tổ chức. Cora nhận ra những đứa bé trai và bé gái đi cùng Maisie, dù bọn trẻ không nhớ cô là cô gái giúp việc cho nhà Anderson. Thoạt đầu Maisie không nhớ ra cô. Sau đó Cora lườm cô bé chằm chằm, vậy là cô bé biết. Giáo viên giới thiệu tỉ mỉ ý nghĩa của phần triển lãm đó, những đứa trẻ khác chỉ tay vào chàng người nộm Skipper John có nụ cười rạng rỡ quá đáng, cười chế giễu - còn khuôn mặt của Maisie rúm ró trong sợ hãi. Nhìn từ bên ngoài, không ai có thể nói điều gì đã xảy ra giữa họ, y như cô và Blake đối mặt nhau vào một ngày tồi tệ khác. Cora nghĩ, ta cũng sẽ “đập vỡ” cô như đập vỡ một mắt xích, Maisie ạ, và cô đã làm như vậy, cô bé vội vàng chạy ra khỏi khu trưng bày đó. Cora không biết tại sao mình lại làm thế, và bối rối cho đến khi trút bỏ bộ trang phục ở bảo tàng, trở về khu tập thể.

✻

Tối hôm ấy cô đến gặp cô Lucy. Suốt cả ngày hôm đó Cora đã suy nghĩ về tin tức mà Sam tiết lộ, bày nó ra như một món đồ chơi rẻ tiền gớm guốc rồi lật lên lật xuống. Người giám thị đã giúp đỡ Cora nhiều lần. Vậy mà giờ đây Cora cảm thấy những gợi ý hay lời khuyên của cô ta chẳng khác nào những thủ đoạn, mánh lới mà một nông dân dùng để khiến một con lừa tuân theo ý muốn của ông ta.

Khi Cora thò đầu vào văn phòng của cô Lucy, người phụ nữ da trắng ấy đang sắp xếp một đống giấy màu xanh dương. Liệu tên cô có bị viết trong đó không, những ghi chú bên cạnh cái tên ấy là gì? Không, cô sửa lại: tên của Bessie, không phải tên cô.

“Tôi chỉ có vài phút thôi”, người giám thị nói.

“Em đã nhìn thấy những người được chuyển về phòng 40”, Cora nói. “Nhưng trước kia họ chưa từng sống ở đó. Họ vẫn ở trong bệnh viện điều trị phải không ạ?”

Cô Lucy nhìn những tờ giấy và đờ người ra. “Họ được chuyển tới thành phố khác rồi”, cô nói. “Chúng tôi cần chỗ cho tất cả những người mới đến, vậy nên những phụ nữ như Gertrude, những người cần sự giúp đỡ, được chuyển đến nơi họ có thể được chăm sóc thích hợp hơn”.

“Họ sẽ không quay lại đây nữa sao ạ?”

“Họ sẽ không quay lại”. Cô Lucy liếc nhìn vị khách. “Tôi biết em lo lắng. Em là một cô gái thông minh, Bessie ạ. Tôi vẫn hi vọng em sẽ có trách nhiệm dẫn dắt các cô gái khác, dù em không nghĩ loại phẫu thuật đó là điều hiện giờ em cần. Em có thể làm vẻ vang chủng tộc của em nếu chú tâm vào việc đó đấy”.

“Em có thể tự quyết định cho bản thân ạ”, Cora đối đáp. “Tại sao họ không thể chứ? Ở đồn điền, ông chủ quyết định mọi thứ cho chúng em. Em nghĩ ở đây thì không còn chuyện để người khác quyết định cho mình”.

Cô Lucy chùn lại. “Nếu em không thể thấy sự khác nhau giữa người khỏe mạnh, người có năng lực với người rối loạn thần kinh, tội phạm và người đần độn thì đúng là em không giống như tôi nghĩ”.

Tôi không như cô nghĩ đâu.

Một giám thị khác làm cuộc nói chuyện của họ bị gián đoạn, và đó là người phụ nữ lớn tuổi hơn - Roberta, người thường hợp tác với văn phòng việc làm. Vài tháng trước, chính bà ta đã xếp cho Cora đến giúp việc tại nhà Anderson. “Lucy? Họ đang đợi cô đấy”.

Cô Lucy làu bàu. “Tôi đã có tất cả những giấy tờ đó ở đây rồi”, cô Lucy nói với đồng nghiệp. “Nhưng các hồ sơ ở Griffin cũng tương tự thôi. Luật nô lệ bỏ trốn quy định rằng ta phải giao nộp người bỏ trốn và không được cản trở việc bắt giữ - không được từ bỏ mọi việc chúng ta đang làm chỉ bởi một người lùng bắt nô lệ bỏ trốn nào đó nghĩ rằng gã đang đứng trước món tiền thưởng. Chúng ta không che giấu những kẻ giết người”. Cô đứng dậy, ôm đống giấy tờ vào ngực. “Bessie, chúng ta sẽ bàn chuyện này vào ngày mai. Hãy suy nghĩ về quyết định của chúng ta nhé”.

Cora trốn ở cầu thang của khu buồng ngủ. Cô ngồi trên bậc thứ ba. Có thể họ đang tìm kiếm người nào đó. Các khu nhà tập thể đầy ắp nô lệ bỏ trốn trú ngụ, sau khi trốn thoát khỏi xiềng xích mới đây hoặc sau nhiều năm tự tạo dựng cuộc sống ở nơi khác. Có thể bọn họ đang tìm kiếm ai đó.

Họ đang săn lùng những kẻ giết người.

Trước tiên Cora tới khu tập thể của Caesar. Cô biết lịch làm việc của anh nhưng trong nỗi sợ hãi cô không nhớ anh đang trong ca làm việc. Ở bên ngoài, cô không nhìn thấy người đàn ông da trắng nào, loại người hung dữ mà cô mường tượng rằng đám trùm săn nô lệ chắc hẳn trông như thế. Cô chạy nhanh qua bãi cỏ. Người đàn ông lớn tuổi hơn liếc cô bằng ánh mắt đểu cáng - luôn có ngụ ý dâm đãng khi một cô gái đến thăm khu nhà tập thể của đàn ông - và nói cho cô biết rằng Caesar vẫn đang ở nhà máy. “Cô muốn ở đây với tôi để đợi cậu ấy không?” ông ta hỏi.

Trời sắp tối. Cô phân vân liệu có nên đánh liều ra Main Street hay không. Trong hồ sơ của thành phố tên cô là Bessie. Bức phác chân dung trên tờ rơi mà Terrance đã cho in sau khi họ bỏ trốn được vẽ sơ sài, nhưng đủ giống họ để bất cứ kẻ săn nô lệ có trí óc nào cũng sẽ nhìn cô hai lần. Cô không thể nghỉ ngơi tới khi bàn bạc được với Caesar và Sam. Cô chọn phố Elm, song song với Main Street, và đi tới dãy nhà có quán Drift. Mỗi lần rẽ vào một góc phố, cô lại ngỡ có một viên cảnh sát cưỡi ngựa, với đuốc, súng hỏa mai và nụ cười hèn hạ, sẽ xuất hiện. Đầu buổi tối quán Drift đầy những kẻ chè chén say sưa, những người đàn ông cô nhận ra và không nhận ra. Cora phải đi qua cửa sổ của quán rượu hai lần người trưởng ga mới nhìn thấy cô và ra hiệu cho cô đi vòng ra phía sau.

Những gã đàn ông trong quán cười hô hố. Cô đi nhanh qua chỗ đèn sáng ở lối đi bên trong. Cửa phụ của quán mở hé: không có ai. Sam đứng ở chỗ tối, chân anh gác trên một cái sọt trong khi anh buộc lại dây giày. “Tôi đang cố tính xem làm cách nào để báo tin”, anh nói. “Kẻ săn nô lệ đó là Ridgeway. Bây giờ hắn đang nói chuyện với tay cảnh sát về cô và Caesar. Chính tôi đã phục vụ hai gã đó whisky”.

Anh đưa cho cô một tờ rơi. Đó là một trong những tờ rơi mà Fletcher đã tả ở nhà của ông, nhưng có một thay đổi. Bây giờ cô biết chữ rồi, và từ “giết người” như một cái móc móc vào tim cô.

Trong quán rộ lên tiếng om xòm, Cora bước lùi hơn vào chỗ tối. Sam nói anh không thể rời quán rượu trong một giờ tới. Anh sẽ nghe ngóng nhiều thông tin nhất có thể và cố gắng chặn Caesar ở nhà máy. Tốt nhất Cora nên đến nhà anh trước rồi đợi ở đó.

Lâu lắm rồi cô không chạy như vậy, bám lấy lề đường và lao như tên bắn vào rừng khi nghe thấy tiếng người đi lại. Cô vào nhà Sam bằng lối cửa sau, thắp một cây nến trong bếp. Sau khi đi đi lại lại, không thể ngồi yên, Cora làm một việc duy nhất có thể khiến cô bình tĩnh. Khi Sam về đến nhà cô đã rửa tất cả bát đĩa trong bếp.

“Tình hình xấu”, người trưởng ga nói. “Ngay sau khi chúng ta nói chuyện thì một gã săn tiền thưởng mò đến. Gã đeo một xâu tai người quanh cổ như người da đỏ, một kẻ thực sự đáng gờm. Gã nói với những người khác rằng bọn gã đã biết cô đang ở đâu. Chúng kéo nhau đi gặp Ridgeway”. Anh thở hổn hển. “Tôi không biết bằng cách nào, nhưng chúng biết cô là ai”.

Nãy giờ Cora vẫn cầm chặt chiếc bát của Caesar. Cô lật lên lật xuống chiếc bát trong tay.

“Chúng đi cùng một viên cảnh sát”, Sam nói. “Tôi không gặp Caesar được. Cậu ấy biết phải tới đây hoặc tới quán rượu - chúng ta có kế hoạch. Có thể cậu ấy đang trên đường tới đó”. Sam định trở lại quán Drift đợi Caesar.

“Anh có nghĩ ai đó đã nhìn thấy chúng ta đang nói chuyện lúc ấy không?”

“Cô nên xuống thềm ga đi”.

Họ kéo chiếc bàn ăn và tấm thảm dày ra. Hợp sức lại, họ nhấc tấm cửa trên sàn nhà lên - nó quá khít - không khí ẩm mốc khiến những ngọn nến chập chờn. Cô lấy chút thức ăn và chiếc đèn xách rồi đi xuống hầm tối. Cánh cửa đóng lại phía trên đầu cô, chiếc bàn được kéo rầm rầm về chỗ cũ.

Cô tránh những buổi lễ dành cho người da màu ở các nhà thờ trong thành phố. Đồn điền của Randall cấm tôn giáo để trừ khử ý định cuồng giải thoát, và trước khi đến Nam Carolina cô không quan tâm đến nhà thờ. Đối với những người da màu đang cư trú ở đây điều đó khiến cô kỳ quặc, cô biết, nhưng dường như trong một thời gian dài cô không cảm thấy phiền vì vẻ kỳ quặc đó. Bây giờ cô phải cầu nguyện chăng? Cô ngồi bên bàn trong ánh đèn leo lét. Ga quá tối nên không thể nhận ra đường hầm bắt đầu từ đâu. Họ mất bao lâu để triệt hạ Caesar? Anh có thể chạy nhanh đến mức nào? Cô biết những cuộc mặc cả khi người ta tuyệt vọng. Để giảm cơn sốt của một đứa bé ốm yếu, để tạm dừng hành động tàn bạo của một đốc công, để cứu một người ra khỏi địa ngục của nô lệ. Từ những điều cô đã thấy, những cuộc mặc cả không bao giờ mang lại thành quả. Đôi khi cơn sốt giảm đi nhưng đồn điền vẫn luôn ở đó. Cora không cầu nguyện.

Cô ngủ thiếp đi trong lúc đợi. Sau đó cô bò lên các bậc thang, ngồi ngay bên dưới cánh cửa lật và lắng nghe. Ở trên kia thế giới đang là đêm hay là ngày. Cô vừa đói vừa khát. Cô ăn một ít bánh mỳ cùng xúc xích. Cô đã trải qua nhiều giờ bò lên bò xuống các bậc thang, áp tai vào cửa rồi một lúc sau cô rút xuống phía dưới. Khi ăn xong, cô rơi vào nỗi thất vọng hoàn toàn. Cô lắng nghe bên trên cửa lật. Không có một tiếng động nào.

Âm thanh ầm ầm như sấm ở bên trên khiến cô choàng tỉnh, sự trống rỗng kết thúc. Đó không phải là một người, hoặc hai, mà là nhiều người. Chúng lục soát kỹ ngôi nhà, quát tháo, đạp đổ những cái tủ và bàn ghế. Tiếng ồn vang động, dữ dội, rất gần, cô rút lui khỏi các bậc thang. Cô không thể hiểu được những lời chúng nói. Thế rồi chúng cũng lục soát xong.

Những đường ghép ở chỗ cửa lật không cho phép ánh sáng và gió lọt xuống. Cô nghe thấy tiếng kính vỡ, tiếng gỗ cháy nổ lốp bốp, lách tách.

Ngôi nhà đang cháy.

STEVENS

Nhà giải phẫu của trường Y Proctor cách tòa nhà chính ba dãy, và là tòa nhà thứ hai tính từ cuối con đường cụt. Trường không khắt khe như các trường đại học Y nổi tiếng hơn ở Boston; lượng sinh viên đầu vào đòi hỏi phải mở rộng. Aloysius Stevens làm việc ban đêm để đáp ứng các điều kiện nhận học bổng của mình. Đổi lại khoản học phí được giảm và một nơi làm việc - ca đêm yên tĩnh, giúp anh tập trung nghiên cứu - nhà trường có người đón kẻ trộm xác.

Carpenter thường giao xác ngay trước khi trời rạng sáng, trước khi khu dân cư gần đó thức dậy, nhưng đêm nay gã gọi điện tới lúc nửa đêm. Stevens tắt đèn trong phòng giải phẫu rồi chạy lên cầu thang. Anh suýt quên khăn quàng cổ, sau đó sực nhớ ra lần trước đi nhận xác trời lạnh nhường nào, khi mùa thu luồn vào phòng nhắc họ về một mùa khắc nghiệt hơn đang tới. Sáng hôm đó trời mưa, anh hi vọng đường sẽ không quá lầy lội. Anh có một đôi giày đi núi, đế giày đã mòn cũ lắm rồi.

Carpenter và Cobb, người của gã - đợi trên ghế lái. Stevens leo lên xe cùng với bộ dụng cụ của anh. Anh cúi gập cả người tới khi họ đã đi được một quãng khá xa, phòng khi có ai trong khoa hoặc các sinh viên ở quanh đó. Đã khuya rồi, nhưng tối hôm đó có một chuyên gia về xương từ Chicago đến thuyết trình và biết đâu họ vẫn chè chén ở các quán rượu địa phương. Stevens thất vọng vì đã bỏ lỡ buổi nói chuyện của chuyên gia đó - chương trình nghiên cứu sinh của anh thường ngăn anh tham dự các buổi giảng của những chuyên gia ở nơi khác đến - nhưng tiền sẽ triệt tiêu cảm giác bứt rứt đó. Hầu hết các sinh viên khác xuất thân trong những gia đình giàu có ở Massachusetts, họ đâu phải lo lắng về tiền thuê nhà và thức ăn. Khi xe đi qua quán McGinty, nghe thấy tiếng cười vọng ra, Stevens kéo sụp mũ xuống.

Cobb ngoái lại. “Đêm nay ở Concord”, hắn nói, và chìa chiếc bình thót cổ về phía anh. Như một phép ứng xử, Stevens thường từ chối khi Cobb mời rượu. Dù còn đang học, Stevens vẫn dám chắc rằng anh chẩn đoán được tình trạng sức khỏe của gã đàn ông này. Song đêm nay gió lồng lộng và giá buốt còn họ thì phải ở trong đêm tối và trong bùn lầy nhiều giờ trước khi quay về Nhà giải phẫu. Stevens đành uống một hơi dài, ngộp thở vì cảm giác nóng bỏng. “Thứ này là gì vậy?”

“Một đồ uống tự pha chế của anh họ tôi đấy. Quá mạnh đối với cậu hả?” Hắn và Carpenter cười như điên dại. Cobb đã cảnh báo Stevens trong những tháng qua. Anh có thể mường tượng ra lời phàn nàn của hắn khi Carpenter gợi ý rằng bất cứ khi nào một trong những gã ở nhóm của hắn say bí tỉ hoặc bị bỏ tù, hoặc không sẵn sàng làm nhiệm vụ ban đêm, thì Stevens sẽ thế chân. Ai bảo gã trai giàu có, ngông cuồng này có thể giữ mồm giữ miệng cơ chứ? (Stevens có giàu đâu, và chỉ với những tham vọng của mình anh mới ngông cuồng). Mới đây thành phố đã bắt đầu treo cổ lũ trộm mộ - điều đó thật mỉa mai hoặc thật hợp lý, tùy theo quan điểm từng người, bởi vì xác của kẻ bị treo cổ lại được giao cho các trường y để giải phẫu.

“Đừng bận tâm đến giá treo cổ nhá”, Cobb đã nói với Stevens. “Nó đủ nhanh. Nếu cậu hỏi tôi thì tôi sẽ nói đó là chuyện riêng tư - treo cổ nên là một cảnh riêng tư. Nhìn người ta đi ỉa là bất lịch sự”.

Việc đào mộ đã thắt chặt mối dây bè bạn giữa họ. Giờ đây khi Cobb gọi anh là bác sĩ, hắn gọi với lòng tôn trọng chứ không có ý chế nhạo. “Cậu không giống những hạng người khác”, một đêm Cobb nói với anh khi cả hai mang một xác chết vào nhà giải phẫu qua cửa sau. “Cậu hơi nhơ nhuốc đấy”.

Đúng vậy. Khi bạn là một bác sĩ phẫu thuật trẻ, nhất là khi liên quan đến “chất liệu” dành cho giải phẫu, thì hơi nhơ nhuốc một chút lại có lợi. Kể từ khi lĩnh vực nghiên cứu giải phẫu phát triển, các xác chết luôn khan hiếm. Luật pháp, nhà tù và quan tòa chỉ cung cấp xác của những kẻ giết người và gái mại dâm. Phải, những người khổ sở vì các căn bệnh hiếm gặp và những bệnh nhân dị dạng lạ bán xác của họ cho mục đích nghiên cứu thông qua di chúc, và một số bác sĩ hiến xác trên tinh thần phụng sự khoa học, nhưng số xác đó vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu. Cuộc chơi thu lượm xác chết rất khốc liệt, đối với cả người mua lẫn kẻ bán. Các trường y giàu trả giá cao hơn các trường nghèo. Lũ trộm xác tính tiền xác, thêm vào tiền giữ xác, rồi phí vận chuyển. Chúng tăng giá vào đầu kỳ giảng dạy - khi nhu cầu ở mức cao, chỉ đến cuối kỳ, khi nhu cầu về mẫu vật giảm thì chúng mới cho mặc cả.

Hằng ngày, Stevens đương đầu với những nghịch lý thiếu lành mạnh. Nghề nghiệp của anh nhằm mục đích kéo dài sự sống trong khi lại thầm hi vọng số người chết tăng lên. Một vụ kiện vì sơ suất trong ngành y triệu bạn ra hầu tòa do thiếu kỹ năng chuyên môn; ấy vậy mà nếu bạn bị bắt quả tang giữ một xác chết bất hợp pháp thì quan tòa sẽ xử bạn tội cố tình đạt kỹ năng đó. Trường Proctor buộc các sinh viên trả chi phí cho mẫu vật phục vụ nghiên cứu bệnh học. Khóa giải phẫu đầu tiên của Stevens đòi hỏi hai cuộc giải phẫu toàn diện - làm sao anh có thể trang trải chi phí đó cơ chứ? Hồi còn ở nhà ở Maine, tài nấu nướng của mẹ anh khiến anh sinh hư; phụ nữ đằng nhà ngoại anh đảm lắm. Còn tại đây, trong thành phố này, học phí, tiền mua sách vở, tiền trả cho bài giảng và tiền thuê nhà khiến anh phải sống triền miên bằng chút thức ăn đạm bạc.

Khi Carpenter mời Stevens làm việc cho hắn, anh nhận lời luôn. Vẻ ngoài của hắn khiến Stevens phát sợ, đó là trong lần chuyển xác đầu tiên cách đây nhiều tháng thôi. Kẻ trộm xác là một gã đàn ông Ireland khổng lồ, có vóc dáng oai vệ, cử chỉ và lời nói thô lỗ, người lúc nào cũng nồng nặc mùi đất ẩm. Carpenter và vợ có với nhau sáu mặt con; khi hai trong số chúng qua đời vì bệnh sốt vàng da, hắn bán xác con cho một cuộc nghiên cứu giải phẫu. Anh nghe nói vậy. Anh quá sợ nên không dám hỏi để nghe hắn phủ nhận. Khi buôn bán xác chết bất hợp pháp, tốt nhất bạn nên có khả năng miễn cảm.

Hắn không phải là kẻ trộm xác đầu tiên mở nắp quan tài rồi bắt gặp khuôn mặt của một người bạn cũ, hoặc một anh em họ thân thiết.

Carpenter tuyển mộ bọn đàn em tại quán rượu, một lũ du côn. Bọn chúng ngủ ban ngày, sẩm tối thì nốc rượu bí tỉ rồi mới bắt đầu trò tiêu khiển. “Giờ đó không lý tưởng lắm, nhưng lại hợp với một bản tính nhất định”. Bản tính tội phạm, không thể sửa chữa được bằng bất cứ cách nào. Đó là một công việc hạ đẳng. Đột nhập vào nghĩa trang chỉ là phần nhỏ nhất thôi. Những kẻ cạnh tranh nhau là một bầy thú dại. Ban đêm hễ chậm chân một chút là bạn đã thấy đứa khác nẫng tay trên cái xác mà bạn nhắm tới rồi. Carpenter trình báo cảnh sát khách hàng của những đối thủ cạnh tranh với gã, đột nhập vào các phòng giải phẫu để cắt xẻo “những món hàng” của họ. Các nhóm đối thủ chửi rủa cãi vã khi cùng đổ về một nghĩa trang chôn một người vô thừa nhận. Giữa những bia mộ, bọn chúng đập vỡ mặt nhau. “Ầm ĩ loạn xị”, Carpenter bình luận khi kể xong một câu chuyện, gã cười xếch đến mang tai để lộ những chiếc răng xỉn.

Trong những ngày huy hoàng của gã, Carpenter nâng các mánh khóe trong nghề lên thành thứ nghệ thuật gian tà. Gã dùng xe cút kít chở đá đến cho đám người làm dịch vụ tang lễ chôn cất rồi mang xác chết đi. Một nghệ sỹ dạy các cháu trai, cháu gái của gã khóc theo yêu cầu, kỹ nghệ thể hiện niềm đau ở tang gia. Rồi chúng đi khắp các nhà xác, giả làm thân quyến đã mất liên lạc từ lâu của người chết để nhận xác - mặc dù khi buộc phải trộm xác từ nhân viên điều tra những cái chết bất thường, Carpenter thấy cũng không mấy dễ dàng. Đã hơn một lần Carpenter bán xác chết cho một trường giải phẫu, rồi lại báo cho cảnh sát biết về xác chết ấy, sau đó gã sai vợ, trong bộ đồ tang, đứng ra nhận đó là xác con trai mụ ta. Thế rồi Carpenter lại bán cái xác ấy cho một trường khác. Nhờ đó hạt tiết kiệm được chi phí tang lễ; chẳng ai săm soi chuyện đó cả.

Rốt cuộc hoạt động buôn bán xác chết phát triển táo tợn đến mức thân quyến của người chết phải quen thức đêm canh mộ, vì sợ rằng xác người thân của họ sẽ biến mất trong đêm. Bỗng nhiên mọi đứa trẻ mất tích đều bị hiểu là nạn nhân của trò chơi bẩn thỉu ấy - bị trấn lột, bị giết, sau đó bị bán đi giải phẫu. Các tờ báo lên tiếng qua những bài xã luận đầy giận dữ; luật pháp vào cuộc. Trong tình hình mới, hầu hết bọn trộm xác đều mở rộng địa bàn hoạt động, khai quật mộ ở xa để kéo giãn những cuộc lùng sục. Carpenter quay sang đối tượng người da đen.

Người da đen không canh mộ thân nhân. Người da đen không đập cửa gọi cảnh sát trưởng, họ không tìm đến văn phòng của phóng viên báo chí. Không cảnh sát trưởng nào thèm quan tâm đến họ, không tay nhà báo nào buồn nghe chuyện của họ. Xác thân nhân của họ biến mất trong những chiếc bao tải và xuất hiện trở lại trong hầm lạnh của trường y - để trút bỏ những bí mật của họ. Như Stevens quan niệm, mỗi xác chết là một phép màu, chỉ dẫn đến bản thiết kế phức tạp của Thượng Đế.

Carpenter gầm gừ như một con chó đói giữ cục xương khi hắn nói từ “mọi đen”. Stevens chưa bao giờ sử dụng từ đó. Anh không ủng hộ thành kiến chủng tộc. Thực ra, một người Ireland vô giáo dục, bị xã hội xô đẩy vào cuộc sống của một kẻ trộm mộ như Carpenter có nhiều điểm chung với người da đen hơn một bác sĩ da trắng. Nếu xem xét kỹ vấn đề bạn sẽ thấy đúng như vậy. Tất nhiên, hắn nói từ đó bằng giọng oang oang. Đôi khi Stevens tự hỏi liệu quan điểm của anh có kỳ quặc hay không, xét theo tâm tính của thế giới hiện đại. Các sinh viên khác thốt ra những lời kinh khủng nhất về người da màu ở Boston, về mùi cơ thể, về trí tuệ hạ đẳng, và những ham muốn hoang dã nơi họ. Tuy nhiên khi các bạn học của anh đặt lưỡi dao lên một xác người da đen, họ đã hành động vì sự tiến bộ của người da màu nhiều hơn cả người theo chủ nghĩa bãi nô cao thượng nhất. Khi chết, người da đen trở thành con người. Chỉ khi đó họ mới ngang bằng với người da trắng.

Ở ngoại ô của Concord, bọn họ dừng trước một cái cổng gỗ, đợi tín hiệu của người gác cổng. Ông ta cầm chiếc đèn xách đưa qua đưa lại và Carpenter lái xe vào trong nghĩa trang. Cobb trả tiền cho người gác cổng, thế là ông ta dẫn họ tới thẳng chỗ những tặng vật của đêm: hai ngôi mộ to, hai ngôi mộ cỡ vừa, ba ngôi mộ của trẻ con. Mưa đã làm đất mềm. Bọn họ sẽ làm việc đó trong ba tiếng đồng hồ. Sau khi toán người lấp đất lại, các ngôi mộ trông sẽ y như cũ, cứ như bọn họ chưa hề có mặt ở đó.

“Dao mổ của cậu đây”. Carpenter đưa cho Stevens một chiếc mai.

Sáng ra anh sẽ lại là một sinh viên y khoa. Ban đêm anh là một kẻ khai quật tử thi. Gọi chính xác hơn là kẻ trộm xác. Khai quật tử thi nghe có vẻ hơi hoa mỹ, nhưng nó hàm chứa một sự thật. Anh cho những người chết cơ hội thứ hai để đóng góp, cơ hội thứ nhất đã từ chối họ ở kiếp trước.

Hết lần này đến lần khác Stevens đã nghĩ, nếu có thể nghiên cứu về cái chết thì bạn cũng có thể nghiên cứu về sự sống, và chứng thực chúng khi mà không xác chết nào có thể.

Anh xoa xoa hai bàn tay vào nhau cho hào hứng và bắt đầu đào đất.

BẮC CAROLINA

Một đứa con gái da đen tên là Matha đã bỏ trốn hoặc được chở đi khỏi tư dinh của người ký tên dưới đây - gần Henderson, vào ngày 16. Ả có nước da nâu sẫm, dáng mảnh khảnh, ăn nói tự tiện, khoảng 21 tuổi; ả đội một chiếc mũ lụa đen gắn lông chim; trong mớ tư trang của ả có hai tấm ga giường bằng vải trúc bâu. Tôi hiểu rằng ả sẽ cố đi qua các trạm kiểm soát như một đứa con gái tự do.

RIGDON BANKS

Granvillecounty, ngày 28 tháng Tám, 1839

Cô đã mất những cây nến. Một con chuột làm Cora tỉnh giấc bằng răng của nó và khi Cora ngồi dậy, cô bò qua nền ga bẩn thỉu để tìm kiếm. Cô chẳng tìm thấy gì. Đó là cái ngày sau hôm ngôi nhà của Sam đổ sập, mặc dù cô không thể biết chắc chuyện gì đã xảy ra. Tốt nhất bây giờ tính thời gian bằng một trong những cách cân bông ở đồn điền Randall, cái đói và nỗi sợ hãi chất đống ở một bên, trong khi niềm hi vọng của cô bị dỡ bỏ rất nhiều khỏi bên kia. Cách duy nhất để biết cô đã bị lạc trong bóng tối bao lâu là thoát ra khỏi nó.

Lúc này, sau khi đã dò dẫm được đường đi nước bước trong nhà tù này, Cora chỉ cần ánh nến làm bầu bạn. Ga tàu dài khoảng hai mươi tám bước chân, và rộng khoảng năm bước rưỡi tính từ tường tới rìa của đường ray. Chỗ này cách thế giới ở bên trên hai mươi sáu bậc thang. Khi áp lòng bàn tay vào cánh cửa lật cô thấy nó âm ấm. Cô biết bậc nào đã làm rách váy của cô khi cô bò lên (bậc thứ tám) và bậc nào muốn cào xước da cô nếu cô quờ quạng quá nhanh (bậc thứ mười lăm). Cora nhớ đã nhìn thấy một cái chổi ở một góc thềm ga. Cô dùng nó để dò mặt đất như bà lão mù trong thành phố, như cách Caesar đã dò đường trong đầm lầy khi họ bỏ trốn. Sau đó vì lóng ngóng hoặc chủ quan cô ngã lăn vào đường ray, mất cả cái chổi lẫn bất cứ khao khát nào ngoài khao khát chui lên mặt đất.

Cô phải thoát khỏi đây. Trong những giờ dài đằng đẵng ấy, cô không thể không nghĩ ra những cảnh tàn bạo, không thể không sắp xếp cái bảo tàng Những Kỳ Quan Khủng Khiếp của riêng cô. Caesar bị một đám người cười xếch đến mang tai treo cổ; Caesar bị hành hung đến mức thân tàn ma dại trên sàn xe của kẻ săn nô lệ đã đi được nửa đường tới đồn điền Randall, đến với những hình phạt đang đợi anh. Sam tốt bụng đã bị bỏ tù; Sam bị làm nhục và bị tra khảo về tuyến hỏa xa ngầm, bị đánh gãy xương rồi bất tỉnh. Một viên cảnh sát da trắng vô danh săm soi đống đổ nát vẫn còn đang cháy âm ỉ của căn nhà, nhấc cánh cửa lật lên và đẩy cô vào cảnh khốn đốn.

Đó là những cảnh tượng mà Cora đã vẽ lên bằng máu khi cô tỉnh dậy. Trong những cơn ác mộng, các triển lãm trông gớm ghiếc hơn nhiều. Cô đi tới đi lui trước tấm kính trưng bày như một khách tham quan khổ sở. Cô bị khóa trong khu trưng bày Cuộc Sống Trên Tàu Nô Lệ sau khi bảo tàng đóng cửa, giữa các lỗ thông hơi và trông ngóng những cơn gió trong khi hàng trăm người bị bắt cóc kêu gào dưới hầm tàu. Phía sau gian trưng bày ở bên cạnh, cô Lucy rạch bụng Cora bằng con dao mở thư và hàng nghìn con nhện đen bò túa ra từ trong ruột cô. Hết lần này đến lần khác cô bị đưa trở lại cái đêm ở nhà hun khói, bị các y tá trong bệnh viện giữ chặt còn Terrance Randall vừa rên gừ gừ vừa thúc mạnh trên người cô. Lũ chuột hoặc lũ rệp đánh thức cô dậy khi chúng quá tò mò, làm gián đoạn cơn ác mộng và đưa cô trở lại với bóng tối của thềm ga.

Bụng cô run dưới những ngón tay cô. Trước đây cô đã suýt chết đói, khi Connelly quyết định phạt làng nô lệ vì họ dám láu cá và cắt khẩu phần ăn của họ. Nhưng họ phải ăn để lao động, và việc sản xuất bông đòi hỏi hình phạt chỉ ngắn thôi. Ở đây, không có cách nào để biết bao giờ thì cô được ăn. Tàu trễ. Cái đêm Sam nói với họ về chương trình huyết học đầy ám muội ấy - khi ngôi nhà vẫn còn đứng đó - anh tiết lộ rằng hai ngày nữa chuyến tàu tiếp theo sẽ đến. Đáng lẽ nó phải đến rồi. Cô không biết tàu trễ bao lâu, nhưng sự chậm trễ này chẳng báo hiệu điều gì tốt lành cả. Có thể nhánh hỏa xa ngầm này đã ngừng hoạt động. Toàn bộ tuyến đường này đã bị phát hiện và bị bỏ hoang. Sẽ chẳng có ai đến hết. Cô quá yếu nên đâu thể đi bộ (bao nhiêu dặm không biết nữa) đến ga tiếp theo, trong bóng tối, chứ nói gì đến việc phải đối mặt với bất cứ điều gì đang đợi ở ga sau.

Caesar. Nếu cô và Caesar có óc xét đoán và cứ tiếp tục chạy trốn thì bây giờ họ đã ở các bang tự do rồi. Tại sao họ lại tin rằng hai nô lệ hèn mọn xứng đáng với sự hào hiệp của Nam Carolina chứ? Rằng một cuộc sống mới tồn tại ở rất gần, ngay bên kia đường biên của bang? Đây vẫn là miền nam mà quỷ dữ thì có những ngón tay dài lanh lẹ. Sau tất cả những gì cuộc đời đã dạy họ, họ vẫn không nhận ra xiềng xích khi nó đóng đánh tách một cái vào cổ tay, cổ chân họ. Những cái xích của Nam Corolina là loại xích mới được sản xuất - chìa khóa và lẫy khóa của chúng mang đặc trưng của vùng - nhưng vẫn hoàn thành mục đích của xiềng xích. Hóa ra họ chưa đi được bao xa.

Cô không thể nhìn thấy bàn tay mình để trước mặt, nhưng nhiều lần cô đã thấy cảnh Caesar bị bắt. Bị bắt tại nhà máy, bị chộp trên đường đến gặp Sam ở quán Drift. Đang đi dọc Main Street, tay trong tay với cô bạn gái Meg. Meg kêu gào khi chúng túm lấy anh, và bọn chúng đánh cô ấy ngã xuống vỉa hè. Có một điều sẽ khác đi nếu Caesar là người yêu của cô: Họ sẽ bị bắt cùng nhau. Họ sẽ không ở một mình trong hai nhà tù riêng biệt. Cora ngồi bó gối, cúi gục mặt. Rốt cuộc cô đã làm anh thất vọng. Suy cho cùng cô là một kẻ bơ vơ. Một kẻ bơ vơ không chỉ ở đồn điền - một đứa trẻ mồ côi, không có ai quan tâm - mà ở mọi nơi khác nữa. Ở nơi nào đó, nhiều năm trước, cô đã bước khỏi con đường của cuộc sống và không tìm thấy lối trở lại với cái gọi là “gia đình” của con người.

Đất khẽ rung. Trong những ngày tới, khi cô nhớ lại lúc chuyến tàu muộn đến, cô sẽ không liên hệ cơn rung chuyển ấy với con tàu mà với một sự thật lúc nào cô cũng biết: Cô là một đứa trẻ lạc, xét theo mọi nghĩa. Người cuối cùng thuộc bộ lạc của cô còn sót lại trên cõi đời này.

Ánh đèn của con tàu chập chờn tại khúc quanh. Cora đưa tay vuốt tóc trước khi hiểu ra rằng sau khi chôn chân ở đó bộ dạng của cô chẳng có chút cải thiện nào. Người lái tàu sẽ không đánh giá cô; tổ chức bí mật của họ là một hội nhóm gồm những con người kỳ quặc. Cô vẫy tay rối rít, tận hưởng ánh sáng màu cam khi nó lan ra trên thềm ga như một ảo tưởng ấm áp.

Con tàu chạy qua ga và khuất dạng.

Cô suýt khuỵu xuống đường ray khi hú lên phía sau con tàu, họng khản đặc và đau buốt sau những ngày đói khát. Cora đứng đó, choáng váng, hoài nghi, tới khi cô nghe thấy con tàu dừng lại và chạy giật lùi trên đường ray.

Người lái tàu xin lỗi. “Cô dùng bánh kẹp thịt của tôi nhé?” Cậu ta mời trong khi Cora uống lấy uống để nước đựng trong chiếc túi da của cậu. Cô ăn chiếc bánh, quên phắt trò đùa của cậu, mặc dù cô chưa bao giờ thích ăn thịt lợn.

“Tôi không nghĩ có cô ở đây”, cậu con trai nói, chỉnh lại cặp kính. Cậu chỉ mười lăm tuổi là cùng, gầy giơ xương và rất nhiệt tình.

“Cậu không nhìn thấy tôi sao?” Cô liếm ngón tay, nếm vị của bụi đất.

Cậu thốt lên “Trời!” và “Ối mẹ ơi!” trước mỗi biến cố trong câu chuyện của cô, giấu ngón tay cái trong túi áo khoác ngoài và xoay xoay gót chân. Cậu nói năng giống một đứa trẻ da trắng mà Cora từng nhìn thấy đang chơi đá bóng trong quảng trường thành phố, với thái độ tự tin tự nhiên không phù hợp với màu da của cậu, chưa kể đến bản chất công việc cậu đang làm. Duyên cớ nào khiến cậu nhận điều khiển con tàu này là cả một câu chuyện, nhưng bây giờ đâu phải lúc dành cho những câu chuyện lịch sử lạ lùng về những cậu bé da màu.

“Ga Georgia đóng cửa rồi”, cuối cùng cậu nói, gãi da đầu bên dưới chiếc mũ màu xanh dương. “Chúng ta nên tránh xa. Tôi cho rằng đám tuần tra chắc hẳn đã phát hiện ra nó”. Cậu trèo lên ca-bin lấy cái bô vệ sinh xuống rồi đi ra rìa đường hầm đổ bô. “Những người đứng đầu không có tin tức gì của trưởng ga đó, vậy nên tôi mới chạy thẳng. Trong lịch trình của tôi không có trạm dừng này”. Cậu muốn lên đường ngay.

Cora chần chừ, không thể không nhìn về phía những bậc cầu thang lần cuối. Người hành khách không thể có mặt. Sau đó cô bắt đầu trèo lên ca-bin.

“Cô không thể lên đây được!” Cậu con trai nói. “Đó là quy định”.

“Cậu không thể mong tôi ngồi đằng kia”, Cora đáp.

“Tất cả mọi hành khách trên tàu này đều ngồi trên toa đó, thưa cô. Họ có quy định rất nghiêm rồi”.

Gọi chỗ ấy là “toa tàu” là lạm dụng từ đó. Giống y như chỗ mà cô đã leo lên để đến Nam Carolina, nhưng chỉ có sàn không mà thôi. Cái mặt phẳng gồm những tấm ván gỗ được đóng bằng đinh tán xuống bộ khung gầm, không có vách chắn, chẳng có mái che. Cô bước lên đó và con tàu xóc nảy lên sau bước khởi động của cậu con trai. Cậu ngoái lại, vẫy hành khách của mình với vẻ nhiệt tình thái quá.

Quai giằng và dây thừng dành cho tải trọng quá cỡ nằm dưới sàn toa ngoằn ngoèo như lũ rắn. Cora ngồi giữa sàn, buộc một cái dây quanh thắt lưng ba vòng, nắm chặt hai cái khác để tạo thành dây bám như dây cương. Cô kéo dây thật căng.

Con tàu chuyển động lắc lư trong đường hầm. Hướng về phía bắc. Cậu lái tàu kêu to: “Tất cả lên tàu!” Cora quyết định rằng cậu ta thật ngớ ngẩn, bất kể những trách nhiệm của cậu. Cô nhìn về phía sau. Nhà tù dưới lòng đất khuất dần, bóng tối tái chiếm nó. Cô tự hỏi liệu mình có phải là hành khách cuối cùng không. Có thể hành khách tiếp theo không nấn ná và sẽ tiếp tục di chuyển suốt con đường dẫn đến tự do.

Trong hành trình tới Nam Carolina, Cora đã ngủ trong cái toa tàu lộn xộn, nép vào cơ thể ấm áp của Caesar. Trên chuyến tàu tiếp theo này cô không ngủ. Toa tàu này vững hơn cái toa kín ngày trước, nhưng không khí dồn đẩy khiến chuyến đi trở thành một thử thách đầy bão táp. Thỉnh thoảng Cora phải xoay người để lấy lại hơi thở. Người lái tàu này liều lĩnh hơn người tiền nhiệm của cậu ta, cho tàu chạy nhanh hơn, luôn thúc máy tàu tăng tốc. Toa tàu trần xóc nảy mỗi khi họ tới một khúc quanh. Cái lần cô cảm thấy giống như trên biển nhất là khi cô làm việc ở Bảo tàng Các Kỳ Quan Thiên Nhiên; những tấm ván gỗ này dạy cô về tàu thủy và gió giật. Tiếng ầm ì của động cơ vọng lại phía sau, những bài ca cô không nhận ra, những mảnh vụn từ miền bắc bị gió mạnh cuốn tung lên. Cuối cùng cô đầu hàng, nằm sấp xuống, dùng những ngón tay bấu chặt lấy những đường mấu.

“Cô ở đó ổn chứ?” Cậu trai lái tàu hỏi khi họ dừng lại. Họ đang ở giữa đường hầm, không có ga nào trong tầm mắt.

Cora quất cái dây cương của cô kêu đen đét.

“Tốt”, cậu trai nói. Cậu lau bồ hóng và mồ hôi trên trán. “Chúng ta đã đi được nửa đường tới đó. Tôi cần duỗi chân cái đã”. Cậu vỗ vỗ vào thành đầu máy. “Cô gái già này, cô ấy phản ứng rồi đấy”.

Không đợi tới khi họ tiếp tục lên đường Cora mới hiểu ra rằng cô đã quên hỏi họ đang đi đâu.

Những hòn đá màu được lát tỉ mỉ theo mẫu, trang trí cho ga tàu nằm bên dưới trang trại của Lumbly, và bức tường ga của Sam còn được ốp gỗ.

Nhóm xây dựng trạm dừng này đã đào phá và cho nổ mìn để tạo nên một ga tàu từ địa hình khắc nghiệt, họ không hề nỗ lực trang trí thêm, điều đó cho thấy khó khăn vất vả trong kỳ công của họ. Những cái vạch màu trắng, màu da cam và những đường vân nâu đỏ chạy qua những mỏm đá nhọn, những hố và chỗ gồ ghề. Cora đang đứng trong lòng một ngọn núi.

Người lái tàu đốt một trong những ngọn đuốc trên tường. Nhóm lao động sau khi đào đường hầm xong đã không buồn dọn dẹp chỗ này. Đống sọt đựng dụng cụ và các thiết bị hầm mỏ bị vứt đầy trên thềm ga, biến nó thành một xưởng máy. Hành khách chọn chỗ ngồi giữa những thùng đựng thuốc nổ. Cora thử nếm nước trong một cái thùng. Nước có vẻ sạch. Sau cơn mưa mạt đá trong đường hầm, miệng cô là một cái hót rác cũ. Cô uống nước một thôi một hồi từ cái gáo trong khi người lái tàu nhìn cô sốt ruột. “Đây là đâu?” Cô hỏi.

“Bắc Carolina”, cậu đáp. “Tôi nghe nói đây từng là một trạm dừng quen thuộc. Bây giờ không còn được như vậy nữa”.

“Người trưởng ga thế nào?” Cora hỏi thăm.

“Tôi chưa bao giờ gặp ông ấy, nhưng tôi chắc ông ấy là một người tốt”.

Ông ấy cần có đức tính tốt và sức chịu đựng không gian u ám để hoạt động dưới cái hầm này. Sau những ngày ở bên dưới ngôi nhà của Sam, Cora không còn muốn bị thử thách gì nữa. “Tôi sẽ đi với cậu”, Cora nói. “Ga tiếp theo là đâu?”

“Đó là điều tôi cố nói với cô từ trước đấy thôi. Tôi đang học việc”. Cậu nói rằng vì còn ít tuổi, cậu được giao tập điều khiển con tàu chứ đâu phải chở người. Sau khi ga Georgia đóng cửa - cậu không biết thông tin chi tiết, nhưng nghe đồn nó đã bị phát hiện - họ đang chạy thử nghiệm tất cả các nhánh để tái xác lập tuyến giao thông này. Con tàu mà lúc trước cô đợi đã bị hủy lịch trình, và cậu không biết khi nào thì một chiếc khác sẽ chạy qua. Cậu được lệnh lập báo cáo về tình trạng của tuyến đường rồi quay về ga đầu mối.

“Cậu có thể đưa tôi đến trạm dừng tiếp theo được không?”

Cậu ra hiệu cho cô đi tới bên rìa thềm ga và giơ chiếc đèn xách lên. Phía trước họ, cách đó khoảng năm mươi bước chân, đường hầm cụt ngay ở một điểm lởm chởm đá.

“Chúng ta đã đi qua một chỗ rẽ, nhánh dẫn xuống phía nam”, cậu nói. “Tôi phải lấy đủ than để đi kiểm tra tuyến đường đó rồi đưa tàu về ga đầu mối”.

“Tôi không thể đi về phía nam”, Cora nói.

“Trưởng ga sẽ có mặt ở đây cùng cô. Tôi chắc chắn điều đó”.

Khi cậu đi rồi, cô cảm thấy nhớ cậu, nhớ tất cả sự ngớ ngẩn của cậu.

Cora đã có ánh sáng, và một điều khác mà cô không có ở Nam Carolina - âm thanh. Nước đen thẫm tạo thành vũng giữa những thanh ray, được bổ sung bằng những giọt đều đặn nhỏ xuống từ nóc hầm. Vòm đá phía trên có màu trắng với những đốm đỏ trông như máu sau một trận roi quất ngấm vào tấm áo. Mặc dầu vậy, âm thanh đó khiến cô vui. Cô cũng vui vì có thừa nước uống, đuốc, và vì cô đã đi được một chặng khá xa khỏi chỗ có những kẻ săn nô lệ. Bắc Carolina, ở bên dưới mặt đất, là một sự tiến bộ.

Cô khám phá. Ga đó tiếp giáp với một đường hầm sơ sài. Những thanh xà đỡ cái trần bằng gỗ và những hòn đá được đặt trên sàn khiến cô suýt ngã bổ chửng. Cô chọn đi về phía bên trái trước, bước trên đống đất đá do tường lở tràn xuống. Những dụng cụ han gỉ nằm bừa bãi trên lối đi. Những cái đục, búa tạ, xẻng - những vũ khí để chiến đấu với ngọn núi. Không khí ẩm thấp. Khi cô rờ tay dọc bức tường, tay cô bị phủ một lớp bụi trắng lạnh lẽo. Ở cuối hành lang, chiếc thang được chốt vào đá dẫn lên một lối đi hẹp. Cô giơ ngọn đuốc lên. Không thể biết được các bậc thang kéo dài bao xa. Cô chỉ dám trèo lên đó sau khi phát hiện ra rằng đầu kia của hành lang thu hẹp thành một đường cụt u ám.

Trèo được lên thang vài bước, cô đã hiểu tại sao nhóm thợ bỏ lại các thiết bị trong đường hầm. Cả một đống đá và bụi đất, chất cao từ sàn lên trần, đã cắt đứt đường hầm. Đối diện với chỗ sụt, đường hầm kết thúc sau khoảng một trăm bước, xác nhận nỗi sợ hãi trong cô. Một lần nữa cô lại bị mắc kẹt.

Cora khuỵu xuống đám đá sỏi khóc cho đến khi cơn buồn ngủ ập đến.

Người trưởng ga đánh thức cô dậy. “Này cô!” người đàn ông nói. Khuôn mặt tròn đỏ bừng của ông hiện ra qua khoảng không mà ông đào bới trên đỉnh đống đá sỏi. “Ôi chao”, ông nói. “Cô đang làm gì ở đây vậy?”

“Tôi là một hành khách, thưa ông”.

“Cô không biết ga này đã ngừng hoạt động sao?”

Cô húng hắng ho, ngồi dậy vuốt chiếc váy bẩn thỉu.

“Ôi chao, ôi chao”, ông nói.

Tên ông là Martin Wells. Họ cùng nhau phá rộng cái lỗ trên bức tường đá và cô chui qua đó để sang phía bên kia. Người đàn ông giúp cô tiếp đất như giúp một tiểu thư bước xuống từ cỗ xe song mã đẹp nhất. Sau vài khúc quanh, miệng đường hầm hiện ra, mời gọi mơ hồ. Làn gió nhẹ mơn man da cô. Cô há miệng nuốt từng ngụm không khí như nước, như bầu trời đêm, như bữa ăn ngon nhất cô từng được thưởng thức, sau thời gian cô ở dưới lòng đất, những vì sao đối với cô như trái cây bổ dưỡng, chín mọng.

Trưởng ga là một người đàn ông to béo sắp bước qua tuổi trung niên, có nước da nhẵn nhụi. Là một trưởng ga thuộc tuyến hỏa xa ngầm, và có lẽ ông chẳng xa lạ gì trước hiểm nguy và rủi ro, song ông lại tỏ ra lo lắng, bồn chồn. “Không ai nghĩ cô lại có mặt ở đây”, ông nói, lặp lại câu của cậu trai lái tàu. “Đây là một lối rẽ rất đáng tiếc”.

Martin giải thích bằng giọng gắt gỏng, vừa nói vừa gạt đám tóc muối tiêu đẫm mồ hôi xõa xuống mặt. Ông giải thích rằng toán người cưỡi ngựa đi tuần tra đêm đẩy cả trưởng ga và hành khách vào vòng nguy hiểm. Khu mỏ mica cũ rất hẻo lánh, đã bị người da đỏ làm cho kiệt quệ từ lâu và bị hầu hết mọi người lãng quên, nhưng toán kiểm soát viên vẫn thường xuyên kiểm tra những đoạn hầm sập, bất cứ nơi nào một kẻ bỏ trốn có thể ẩn náu.

Đoạn hầm sập khiến Cora rất đỗi thất vọng hóa ra là mưu mẹo để ngụy trang hoạt động ở bên dưới. Tuy việc đó có hiệu quả nhưng luật mới ở Bắc Carolina đã khiến ga phải ngừng hoạt động - Martin đi thăm hầm mỏ đơn giản để báo tin cho người của tuyến hỏa xa ngầm rằng ông không thể tiếp nhận hành khách nữa. Martin hoàn toàn không được chuẩn bị gì để đón Cora hay bất cứ nô lệ bỏ trốn nào. “Đặc biệt xét trong hoàn cảnh hiện tại”, ông nói thầm, cứ như toán người tuần tra đang đợi ở đầu đường hầm.

Martin bảo với cô rằng ông cần đi lấy xe ngựa, Cora không tin ông sẽ quay lại. Ông quả quyết rằng không đi lâu - trời sắp sáng mà sau đó thì không thể chở cô ra khỏi chỗ đó được. Nhưng rồi Cora cảm thấy biết ơn vì được ở ngoài trời, trong thế giới của người sống nhiều đến mức cô quyết định tin ông, và suýt nữa thì ôm chầm lấy ông khi thấy ông xuất hiện trở lại, điều khiển chiếc xe ngựa ọp ẹp được hai con ngựa gầy giơ xương kéo. Họ sắp xếp lại những bao lúa mỳ và hạt giống để có một chỗ ẩn nấp khiêm tốn. Lần cuối cùng Cora ẩn thân theo cách này - họ cần chỗ cho hai người. Martin phủ tấm vải dầu lên chỗ hàng hóa của ông và cho xe chạy ầm ầm ra khỏi nhánh đường xe lửa, người trưởng ga lầm bầm những lời thô tục đến khi họ ra tới đường cái.

Họ đi chưa được bao xa thì Martin dừng ngựa lại. Ông lật tấm vải phủ ra. “Mặt trời sắp mọc, nhưng tôi muốn cô nhìn thấy cảnh này”, ông nói.

Cora không hiểu ngay lập tức ông muốn nói gì. Con đường ngoại ô yên tĩnh, với rừng cây rậm rạp ở cả hai bên. Cô nhìn thấy một hình người, sau đó là một hình người nữa. Cora bước ra khỏi xe ngựa.

Những xác chết bị treo trên cây như đồ trang trí đang thối rữa. Một số xác chết trần truồng, những người khác được che thân một phần thôi, và quần đen xỉn ở chỗ họ tháo dạ khi bị treo cổ. Những vết cắt, vết thương hằn trên da thịt của những xác chết gần chỗ cô nhất, hai xác chết ở trong vùng ánh sáng từ chiếc đèn xách của trưởng ga. Một người bị thiến, vết thương há miệng ở chỗ từng có dương vật. Người kia là phụ nữ. Bụng cô ta vồng lên hình cánh cung. Cora chưa bao giờ giỏi nhận ra một phụ nữ có chửa. Những con mắt lồi ra của họ dường như trách mắng cô vì đã nhìn họ, nhưng sự chú ý của một cô gái, khuấy động chốn yên nghỉ của họ, có thấm gì so với cách cuộc đời đã trừng phạt họ kể từ ngày họ được sinh ra trên thế gian này?

“Bây giờ họ gọi con đường này là Đường Tự Do”, Martin giải thích khi ông đậy thùng xe lại. “Những xác chết bị treo dọc con đường này tới tận thành phố”.

Con tàu ấy đã thả cô xuống địa ngục nào thế này?

Xuống khỏi chiếc xe ngựa kéo, Cora lén đi vòng ra hông ngôi nhà sơn xanh của Martin. Bầu trời lấp lánh sáng. Martin đã dám đưa chiếc xe quay lại nhà của ông. Những ngôi nhà lân cận đều đóng cửa im ỉm - bất cứ ai bị đánh thức bởi tiếng chân ngựa đều có thể nhìn thấy cô. Đằng trước ngôi nhà, Cora nhìn thấy đường cái, và ở bên kia đường là một bãi cỏ. Martin giục cô vào, và cô bò lên thềm sau vào trong nhà. Một phụ nữ da trắng cao ráo mặc bộ đồ ngủ đang đứng dựa vào lớp ván ốp tường trong bếp. Bà nhấm nháp ly nước chanh, nói mà không nhìn Cora: “Ông sẽ làm chúng ta bị giết mất thôi”.

Đó là Ethel. Bà và Martin lấy nhau được ba mươi lăm năm. Vợ chồng họ im lặng khi ông rửa tay ở bồn rửa bát. Trong khi cô đợi ở hầm mỏ, họ đã cãi nhau vì cô, Cora biết, và sẽ lại tiếp tục cuộc cãi vã khi họ đối diện với vấn đề đặt ra trước mắt.

Ethel dẫn Cora lên gác trong khi Martin đánh chiếc xe ngựa kéo vào nhà kho. Cora liếc qua phòng khách có đồ đạc đơn sơ; sau những lời cảnh báo của Martin, ánh bình minh qua ô cửa sổ khiến cô bước nhanh hơn. Mái tóc xám của Ethel dài đến ngang lưng. Cách người phụ nữ ấy bước đi khiến cô mất can đảm - cô dường như đang trôi trên đỉnh cơn tức giận của bà. Đến đầu cầu thang, Ethel dừng lại, chỉ vào phòng tắm. “Người cô bốc mùi”, bà nói. “Rửa ráy khẩn trương lên”.

Khi Cora bước trở lại hành lang, người phụ nữ ấy gọi cô lên cầu thang đến phòng áp mái. Đầu Cora suýt chạm vào cái trần nhỏ của căn phòng nóng nực. Giữa những bức tường dốc của cái mái nhọn, phòng áp mái bị nhét đầy đồ bỏ đi của nhiều năm. Hai chiếc ván giặt vỡ, những đống chăn ga bị mối xông, những chiếc ghế nứt toác. Một con ngựa gỗ, được phủ nệm bằng da sống[15], đứng lặng ở góc phòng bên dưới một mảng giấy dán tường màu vàng bị tróc.

“Bây giờ chúng tôi phải che nó lại”, Ethel nói, chỉ tay về phía ô cửa sổ. Bà đẩy một chiếc thùng thưa từ chân tường tới sát cửa sổ, đứng lên nó và huých cái cửa lật ở trên trần nhà. “Xuống đi, xuống đi”, bà nói. Mặt bà nhăn nhó. Bà vẫn chưa nhìn kẻ lánh nạn lần nào.

Cora trèo lên trên trần giả, ép người vào cái xó chật hẹp đó. Nó cách sàn phòng áp mái khoảng ba bước chân, và chạy dài mười lăm bước. Cô dẹp những chồng sách báo gọn lại để lấy chỗ cho mình. Cora nghe thấy Ethel đi xuống cầu thang, và khi bà chủ nhà trở lại, bà đưa cho Cora thức ăn, một bình nước và một cái bô.

Ethel nhìn Cora lần đầu tiên, khuôn mặt ủ dột của bà được đóng khung trong ô cửa lật. “Đứa con gái giúp việc kia sắp đến đấy”, bà nói. “Nếu phát hiện ra cô thì nó sẽ báo cảnh sát và họ sẽ giết tất cả chúng ta. Con gái tôi và gia đình nó cũng sẽ đến đây trưa nay. Chúng không thể biết cô đang ở đây. Cô hiểu chứ?”

“Bao lâu ạ?”

“Đồ ngớ ngẩn. Không được gây ra tiếng động đâu đấy. Không một tiếng động nào. Nếu bất cứ ai phát hiện ra cô ở đây, tất cả chúng ta sẽ toi đời”. Bà đóng sập cánh cửa lại.

Nguồn ánh sáng và không khí duy nhất lọt vào đó là từ cái lỗ trên tường hướng ra đường cái. Cora bò tới đó, cúi lom khom dưới những thanh xà. Cái lỗ nham nhở ấy được trổ từ bên trong, “công trình” của người lánh nạn trước đây, người không bằng lòng với chỗ nương náu này. Cô tự hỏi người đó bây giờ ở đâu.

Ngày đầu tiên Cora tìm hiểu cuộc sống nơi công viên, bãi cỏ mà cô nhìn thấy ở bên kia đường. Cô dán mắt vào cái lỗ, thay đổi vị trí để nắm bắt toàn cảnh. Những ngôi nhà gỗ hai hoặc ba tầng viền quanh công viên, cấu trúc giống hệt nhau, họa chăng phân biệt được nhờ màu sơn và nội thất sau những hàng hiên dài. Những lối đi bằng gạch ngay ngắn đan chéo trên bãi cỏ công viên, hiện ra ngoằn ngoèo và mất hút dưới tán cây cao cùng đám cành lá xum xuê. Một đài phun nước róc rách ở gần lối vào, có những chiếc ghế đá bao quanh - chẳng bao lâu sau khi mặt trời mọc đã có đủ người ngồi, và dãy ghế đá tiếp tục được ưa chuộng đến tận tối.

Những ông già cầm những chiếc khăn tay đầy vụn bánh mỳ dành cho lũ chim, lũ trẻ với diều, với bóng, và từng đôi nam nữ đang trong cơn say tình ái thay nhau ngồi trên ghế đá. Một con chó lai màu nâu coi chỗ đó như nhà của nó - ai cũng biết nó - vừa sủa vừa chạy nhắng lên. Giữa trưa, lũ trẻ đuổi nó từ bãi cỏ lên cái bục trắng vững chắc ở rìa công viên. Con chó nằm ngủ dưới bóng râm của hàng ghế đá và cây sồi cổ thụ to lớn như thống lĩnh bãi cỏ với vẻ thảnh thơi uy nghiêm. Cora quan sát thấy con chó được cho ăn đầy đủ, nó nhai thức ăn và xương mà các công dân ở đó mang đến cho. Dạ dày của cô lúc nào cũng réo sôi khi nhìn thấy cảnh này. Cô gọi con chó là Thị Trưởng.

Khi mặt trời đã lên đến cực đỉnh, và công viên náo nhiệt vì người qua người lại tấp nập buổi giữa ngày, cái nóng biến nơi ẩn nấp của Cora thành lò nung khủng khiếp. Sau khoảng thời gian thức nhìn ra công viên, Cora phải bò tìm những chỗ đỡ nóng trong cái ngách ấy, tìm những ốc đảo mát mẻ tưởng tượng. Cô biết chủ nhà không lên thăm cô vào ban ngày, khi Fiona, cô gái giúp việc, có mặt. Martin thường bận việc trong nhà kho, còn Ethel về rồi lại đi - bà bận với các hoạt động ở bên ngoài, nhưng Fiona thì luôn ở dưới nhà. Đó là một cô gái trẻ, nói giọng Ireland rất dễ nhận ra. Cora nghe thấy cô gái đó đi lại, thở dài một mình và làu bàu toàn lời cáu kỉnh về những người chủ hiện vắng mặt. Trong ngày đầu tiên đó, Fiona không lên tầng áp mái, nhưng tiếng bước chân của cô ta khiến Cora cứng người chẳng khác gì anh bạn người nộm Skipp John của cô ở bảo tàng. Những lời cảnh báo của Ethel đã gây ra ấn tượng đúng như mong đợi.

Hôm cô đến đó nhà Martin còn những vị khách khác - Jane, con gái của cặp vợ chồng và gia đình của cô. Dõi theo thái độ dễ chịu, tươi vui của cô con gái, Cora quyết định rằng cô ấy giống ông bố, và lấy Martin làm hình mẫu, cô mường tượng ra con gái họ có khuôn mặt tròn. Anh con rể và hai đứa cháu gái hoạt động không ngừng, gây tiếng ồn khắp nhà. Có lúc mấy đứa bé gái định chạy lên phòng áp mái, nhưng sau khi bảo nhau những chuyện ma tà thì chúng từ bỏ ý định. Quả thực trong nhà có một con ma, nhưng nó đã bị xích, chỉ phát ra những tiếng lách cách hoặc hoàn toàn im lặng.

Buổi tối công viên vẫn tấp nập. Cora nghĩ chắc hẳn phố chính ở gần đó, phía trung tâm thành phố. Mấy người phụ nữ lớn tuổi mặc váy kẻ bông màu xanh dương cắm cờ trang trí màu xanh - trắng lên bục sân khấu. Những vòng hoa được kết bằng lá cam bổ sung thêm chút hoa mỹ cho chỗ ấy. Các gia đình nhận chỗ trước sân khấu, trải những tấm chăn và bày đồ ăn tối đựng trong giỏ ra. Những người sống gần công viên tập trung ngay trên hiên nhà với những bình đựng đổ uống và ly cốc.

Do nơi ẩn náu không hề dễ chịu, và cô bị những sự cố kể từ khi đám săn nô lệ phát hiện ra họ ám ảnh, Cora không chú ý ngay đến điểm đặc biệt quan trọng của công viên: Tất cả mọi người đều là người da trắng. Trước khi cô và Caesar bỏ trốn, cô chưa từng bước chân ra khỏi đồn điền, vậy nên Nam Carolina mang đến cho cô ý niệm đầu tiên về sự pha trộn chủng tộc nơi thành thị. Ở Main Street, trong các cửa hiệu, nhà máy và văn phòng, trong mọi lĩnh vực, người da đen và người da trắng hòa nhập với nhau hằng ngày như một lẽ dĩ nhiên. Không có sự hòa nhập ấy, quan hệ của con người héo mòn đi. Trong cuộc sống tự do hay trong cảnh nô lệ, người Phi không thể tách khỏi người Mỹ.

Ở Bắc Carolina chủng tộc da đen không tồn tại ngoại trừ ở tận đáy.

Hai nam thanh niên thạo việc giúp các mệnh phụ treo một biểu ngữ lên phía trên bục: Lễ hội ngày thứ Sáu. Một ban nhạc xuất hiện trên sân khấu, tiếng nhạc của họ báo cho những người còn tản mát trong công viên tập trung lại khu vực sân khấu. Cora ngồi xổm, áp mặt vào tường. Người chơi đàn ban-jô cũng có chút tài năng, người thổi kèn và người kéo vĩ cầm chơi kém hơn. Những giai điệu của họ nhạt nhẽo so với những điệu nhạc của cánh nhạc sĩ da màu mà cô đã nghe, nhưng cư dân thành thị vẫn thích thứ âm nhạc biến chất đó. Ban nhạc kết thúc phần biểu diễn của họ với diễn xuất sôi nổi gợi nhớ hai bài hát của người da màu mà Cora nhận ra, phần được ưa thích nhất của buổi tối. Chỗ hàng hiên ở bên dưới, mấy đứa cháu của Martin và Ethel vỗ tay, kêu ré lên.

Một người đàn ông mặc bộ com-lê bằng vải lanh nhàu nhĩ chiếm lĩnh sân khấu để đọc lời chào mừng ngắn gọn. Sau này, Martin nói cho Cora biết đó là thẩm phán Tennyson, một nhân vật được nể trọng trong thành phố. Tối hôm đó ông ta đi lảo đảo. Cô không thể hiểu được lời giới thiệu một tiết mục hài của người da đen. Cô đã nghe nói đến nhưng chưa bao giờ được xem trực tiếp; buổi tối dành cho người da màu ở nhà hát Nam Carolina có giá vé khác so với dành cho người da trắng. Hai người da trắng với khuôn mặt bị bôi đen bằng than bẩn, nhảy cỡn qua đám đông, khiến cả công viên cười phá lên. Mặc trang phục lố lăng, những bộ quần áo lòe loẹt và những chiếc mũ chóp cao, họ nặn thứ giọng cường điệu của người da màu; dường như đó là nguồn cơn gây cười. Một bản nhạc nhịp đơn nổi lên, một diễn viên tháo đôi giày cao cổ rách tướp của mình ra và đếm đi đếm lại những ngón chân, đang đếm lại quên không nhớ đã đếm đến ngón nào, cảnh đó gây ra những tràng cười dữ dội nhất.

Tiết mục cuối cùng, nằm sau thông báo của ông thẩm phán về vấn đề kinh niên thoát nước trong hồ, là một vở kịch ngắn. Theo những gì Cora góp nhặt được qua động tác của các diễn viên và một vài mẩu hội thoại bay tới chỗ ẩn náu ngột ngạt của cô, cô biết vở kịch nói về một nô lệ - lại là một người đàn ông da trắng được bôi than bẩn lên mặt trong khi để lộ làn da trắng hồng ở cổ và cổ tay - người đã chạy trốn lên miền bắc sau khi bị ông chủ của anh ta mắng nhẹ. Trong hành trình ấy anh ta chịu nhiều khổ cực, độc thoại đầy hờn dỗi về đói, rét và thú dữ. Ở miền bắc, một người quản lý quán rượu thuê anh ta vào làm. Người quản lý ấy là một ông chủ độc ác, liên tục đánh đập và nhục mạ anh chàng nô lệ, cướp trắng cả tiền công và phẩm giá, một hình ảnh tàn nhẫn về thái độ của người da trắng miền bắc.

Cảnh cuối cùng của vở kịch mô tả người nô lệ trên bậc cửa của chủ anh ta, lại bỏ trốn một lần nữa, nhưng lần này là trốn khỏi hứa hẹn hão huyền tại các bang tự do. Anh ta xin được trở lại cuộc sống trước kia ở nhà chủ cũ, than thở về cái dại dột của mình và cầu xin được tha thứ. Với những lời tử tế và kiên nhẫn, ông chủ của anh giải thích rằng điều đó là không thể. Trong khi anh ta vắng mặt, Bắc Carolina đã thay đổi. Ông chủ huýt sáo, hai viên tuần tra liền dẫn người nô lệ đang phủ phục trước cửa ra khỏi tư dinh của ông ta.

Các công dân của thành phố đánh giá cao bài học từ vở kịch, tiếng vỗ tay của họ vang khắp công viên. Lũ trẻ mới chập chững biết đi ngồi trên vai các ông bố cũng vỗ tay, và Cora nhìn thấy con chó mà cô gọi là Thị Trưởng rùng mình. Cô không biết thành phố này lớn cỡ nào, nhưng cảm thấy rằng mọi công dân của nó giờ đây đều có mặt ở công viên và đang chờ đợi. Mục đích chính của buổi tối được tiết lộ. Một người đàn ông cường tráng mặc quần âu trắng cùng chiếc áo khoác đỏ bước lên sân khấu. Bất chấp khổ người ục ịch, ông ta di chuyển dứt khoát và với vẻ quyền uy -Cora nhớ tới con gấu trưng bày trên giá ở bảo tàng, nó đứng yên trong khi cái giá đỡ nó chuyển động mạnh. Người đàn ông vân vê một đầu bộ ria, tỏ vẻ thích thú đầy kiên nhẫn trong khi đám đông im lặng. Giọng nói của ông ta mạnh mẽ, rành rọt và lần đầu tiên trong buổi tối hôm đó Cora không bỏ sót một từ nào.

Ông ta giới thiệu mình là Jamison, mặc dù ai trong công viên cũng biết nhân dạng của ông. “Cứ mỗi thứ Sáu tôi lại tràn đầy sinh lực”, ông nói, “tôi biết rằng vài giờ nữa chúng ta sẽ lại tập trung ở đây và mừng vận may của chúng ta. Trước đây, khi các kiểm soát viên chưa bắt đầu nhiệm vụ canh đêm, tôi hầu như không ngủ được”. Ông ta chỉ tay về phía một nhóm hùng hậu đã tập trung sẵn bên bục sân khấu. Dân thị trấn reo hò khi toán đàn ông ấy vẫy tay, cúi đầu chào trước Jamison.

Jamison thông báo với đám đông. Chúa đã ban cho một kiểm soát viên một món quà là đứa con trai mới chào đời, và hai người khác vừa kỷ niệm sinh nhật của họ. “Tối nay chúng ta tuyển được người mới”, Jamison nói tiếp, “một chàng trai trẻ xuất thân trong một gia đình tử tế gia nhập đội ngũ tuần tra đêm trong tuần này. Hãy bước lên nào, Richard, và hãy để mọi người nhìn thấy cậu”.

Một cậu trai tóc đỏ ngập ngừng bước ra sân khấu. Giống như các đồng sự, cậu ta mặc đồng phục quần âu đen và sơ mi trắng may bằng vải dày, cổ cậu ta “bơi” trong cổ áo. Cậu ta lúng ba lúng búng. Qua bài diễn văn của Jamison, Cora biết được rằng thành viên mới kia đã đi nhiều vòng quanh quận, học cách làm việc của đội tuần tra.

“Và cậu đã khởi đầu đầy triển vọng phải không, con trai?”

Cậu trai cao lêu nghêu khẽ lắc lư cái đầu. Độ tuổi và vóc người mảnh khảnh của cậu khiến Cora nhớ tới cậu lái tàu trong chuyến tàu cuối cùng của cô, bị hoàn cảnh đưa đẩy vào công việc của người đàn ông trưởng thành. Làn da lấm chấm tàn nhang của cậu trắng hơn cậu trai kia, nhưng họ đều có niềm háo hức mong manh. Có lẽ họ sinh cùng ngày, nhưng lại bị hoàn cảnh và những quy tắc đưa đẩy tới con đường phải phục vụ các tổ chức khác hẳn nhau.

“Không phải viên tuần tra nào cũng bắt được nô lệ bỏ trốn ngay trong tuần đầu làm việc”, Jamison lên tiếng. “Hãy xem chàng trai trẻ Richard có gì cho chúng ta này”.

Hai viên tuần tra lôi một cô gái da màu lên sân khấu. Cô có vóc người mảnh dẻ của một cô hầu gái, với vẻ ngơ ngác trông cô càng nhỏ bé hơn. Chiếc áo chùng màu xám của cô rách tả tơi, lốm đốm vết máu và vết bẩn, đầu cô bị cạo trọc lốc. “Lúc ấy, Richard đang ở trên boong kiểm tra chiếc tàu thủy đi Tennessee thì phát hiện ra đứa con gái này trốn dưới hầm tàu”, Jamison nói. “Tên ả là Louisa. Nhân lúc hỗn loạn, ả đã trốn khỏi đồn điền và ẩn nấp trong rừng suốt những tháng qua. Ả tin rằng đã thoát khỏi hệ thống của chúng ta”.

Louisa đảo mắt quan sát đám đông, ngẩng đầu lên một chút, và vẫn đứng yên. Với đôi mắt đầy máu đọng, thật khó để cô nhìn rõ những kẻ hành hạ mình.

Jamison giơ nắm đấm lên cao, như thể thách thức điều gì đó trên trời. Đêm tối là đối thủ của ông ta, Cora nghĩ, đêm và những bóng ma mà ông ta nhồi vào đêm. Ông ta nói, trong bóng đêm những kẻ da màu đê tiện ẩn nấp để hãm hiếp vợ và con gái của các công dân. Trong bóng đêm khôn cùng, di sản miền nam của họ nằm đó, không được bảo vệ và ở trong vòng hiểm nguy. Nhóm tuần tra sẽ bảo vệ họ. “Mỗi người chúng ta cần hi sinh cho Bắc Carolina mới này, cũng như cho các quyền của nó”. Jamison nói. “Vì quốc gia riêng mà chúng ta đã hun đúc, một quốc gia tự do, không chịu ảnh hưởng từ miền bắc và sự ô uế của một chủng tộc thấp kém hơn. Lũ mọi đen đã bị đẩy lùi, sửa chữa lầm lẫn nhiều năm trước trên lá số tử vi của quốc gia này. Một số người, như anh em của chúng ta, ở bên kia ranh giới, lại có quan niệm ngớ ngẩn về sự tiến bộ của lũ mọi đen. Dạy số học cho lừa còn dễ dàng hơn”. Ông ta cúi xuống xoa đầu Louisa. “Khi phát hiện ra con ranh kỳ quặc này, nhiệm vụ của chúng ta trở nên rõ ràng”.

Theo thông lệ đám đông giãn ra. Với Jamison dẫn đầu, những kẻ tuần đêm lôi cô gái da đen tới chỗ cây sồi lớn mọc giữa công viên. Cora đã nhìn thấy cái bục có bánh xe ở góc công viên ngày hôm ấy; lũ trẻ con trèo lên và nhảy nhót trên đó suốt buổi trưa. Buổi tối người ta đẩy nó tới bên dưới cây sồi. Jamison kêu gọi những người tình nguyện, và đám người ở đủ lứa tuổi chạy ùa đến bên cái bục. Chiếc thòng lọng hạ xuống quanh cổ Louisa và cô gái bị dẫn lên các bậc. Đã quen việc, một gã tuần đêm vắt sợi dây thừng lên một cành cây to vững chắc chỉ sau một lần quăng.

Một trong số những người xúm lại đẩy cái bục bị đuổi ra - anh ta đã được đẩy bục trong lễ hội lần trước nên bây giờ không được làm việc đó nữa. Một phụ nữ trẻ mặc chiếc váy chấm bi màu hồng chạy lên thế chỗ anh ta.

Cora quay mặt đi chỗ khác trước khi người cô gái da đen đung đưa trên bục treo cổ. Cô bò sang góc đối diện của nơi ẩn nấp, trong góc cái chuồng mới nhất của mình. Trong mấy tháng tiếp theo, vào những đêm không quá ngột ngạt, cô thích ngủ ở góc ấy. Nó cách xa công viên, xa trái tim khốn khổ của thành phố, chỗ xa nhất cô có thể tìm đến.

Thành phố im lặng. Jamison cầm trịch.

Để giải thích tại sao ông và người vợ lại giữ Cora như tù nhân trên phòng áp mái, Martin phải đi ngược thời gian một chặng dài. Với tất cả những chuyện ở miền nam, câu chuyện bắt đầu với cây bông. Cỗ máy bông hoạt động không ngừng nghỉ đòi hỏi nguồn nhiên liệu là người Phi. Vượt đại dương, đoàn tàu mang người Phi tới lao động trên đất này và sinh đẻ thêm nhiều người Phi nữa.

Những pít-tông của cỗ máy bông chuyển động không ngừng. Nhiều nô lệ hơn dẫn đến sản lượng bông cao hơn, các ông chủ có nhiều tiền hơn để mua thêm đất đai, để trồng nhiều bông hơn. Thậm chí khi không còn cảnh buôn bán nô lệ, trong gần một thế hệ các con số cũng không thể biện hộ được: tất cả những người da đen ấy. Người da trắng đông hơn nô lệ, ở Bắc Carolina cứ hai người da trắng thì có một nô lệ, nhưng tại Louisiana và Georgia dân số da trắng và da đen suýt soát nhau. Ngay ở bên kia biên giới, tại Nam Carolina, dân da đen đông hơn dân da trắng một trăm nghìn người. Không khó hình dung ra điều tất yếu khi các nô lệ phá bỏ được xiềng xích để theo đuổi tự do - và báo thù.

Ở Georgia và Kenturky, ở Nam Mỹ và vùng đảo Caribbe, người Phi tấn công chủ trong những cuộc chạm trán chóng vánh nhưng đáng lo ngại. Trước khi cuộc nổi loạn ở Southampton bị dập tắt, Turner và nhóm của ông ta đã giết sáu mươi lăm đàn ông, phụ nữ và trẻ em. Nhằm đáp trả, các dân quân và nhóm tuần tra liền hành hình theo kiểu lin-sơ nhiều gấp ba số đó - những người da màu mang âm mưu nổi loạn, cảm tình viên và người vô tội - để làm gương. Để chỉ rõ giới hạn. Nhưng những con số vẫn tồn tại, nói lên một sự thật được thành kiến làm cho dễ hiểu.

“Ở đây, viên tuần tra chẳng khác gì cảnh sát”, Martin nói.

“Ở hầu hết mọi nơi”, Cora nói. “Những viên tuần tra quấy rối ông bất cứ lúc nào họ thích”. Đó là cuộc chuyện trò sau nửa đêm của ngày thứ Hai đầu tiên cô ở đó. Con gái Martin và gia đình của cô đã trở về nhà riêng, còn Fiona, cô giúp việc sống ở khu phố của người Ireland cũng vậy. Martin ngồi trên một cái thùng thưa trong phòng áp mái, quạt phành phạch. Cora đi đi lại lại, duỗi đôi chân, đôi tay nhức mỏi. Ban ngày cô không được đứng dậy. Ethel không xuất hiện. Những tấm rèm màu xanh sẫm che các ô cửa sổ và cây nến nhỏ phát ra tiếng lách tách trong cảnh u ám.

Thậm chí vào giờ đó Martin vẫn nói thầm. Con trai của người hàng xóm là một viên tuần tra.

Là những kẻ trấn áp của chủ nô, những viên tuần tra là luật: da trắng, xảo quyệt, tàn nhẫn. Được chiêu mộ từ tầng lớp xấu xa và thấp hèn nhất của xã hội, thậm chí quá tối dạ để được trở thành đốc công. (Cora gật đầu đồng tình trước nhận xét đó.) Ngoài lý do màu da, viên tuần tra không cần bất cứ lý do nào để chặn đường bất kỳ ai. Các nô lệ bị bắt gặp bên ngoài đồn điền phải có giấy phép đi lại, trừ khi họ muốn bị đòn và muốn viếng thăm nhà tù của hạt. Người da đen tự do phải luôn mang theo giấy chứng nhận được giải phóng, nếu không sẽ đối mặt với rủi ro bị đẩy vào móng vuốt của chế độ nô lệ, đôi khi bị đưa lậu tới các sàn đấu giá. Những người da đen cứng đầu, không chịu phục tùng có thể bị bắn. Đám tuần tra tùy ý lùng sục khắp các làng nô lệ và tùy tiện lục soát nhà của người da màu tự do, cướp những tấm vải lanh mà chủ nhà đổ mồ hôi sôi nước mắt mới có được, rồi buông những lời tán tỉnh dâm đãng.

Trong chiến tranh - dập tắt một cuộc nổi loạn của nô lệ là lời hiệu triệu tuyệt vời nhất khiến người ta cầm vũ khí - đội ngũ tuần tra vượt quá chức năng hoạt động ban đầu, trở thành một đội quân thực sự. Cora hình dung ra những cuộc khởi nghĩa lớn, những trận đánh đẫm máu nổ ra dưới bầu trời đêm rực sáng vì cháy lớn. Theo Martin mô tả, những cuộc nổi dậy trong thực tế có quy mô nhỏ và lộn xộn. Các nô lệ đi trên những con đường nối giữa các thành phố với vũ khí thô sơ: rìu, hái, dao, gạch. Được những kẻ phản bội da màu mách nước, lực lượng da trắng trấn áp bèn tổ chức phục kích tinh vi, tàn sát người nổi dậy bằng súng và truy đuổi họ bằng ngựa, với sự tăng viện của quân đội Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Nghe tiếng còi báo động đầu tiên, lập tức các tình nguyện viên tham gia vào đội tuần tra đàn áp bạo động tràn vào các khu dân cư, đốt nhà của người da đen tự do. Nhà tù chật ních người bị tình nghi và người bàng quan. Chúng treo cổ kẻ có tội và, “thà giết nhầm còn hơn bỏ sót”, chúng cũng làm như vậy với không ít người vô tội. Sau cuộc báo thù - và quan trọng hơn, sau khi hành vi xúc phạm trật tự của người da trắng đã bị đáp trả với niềm hân hoan - các thường dân trở về trang trại, nhà máy và cửa hiệu, còn toán tuần tra lại tiếp tục tuần tra.

Những cuộc nổi dậy được dẹp yên, nhưng dân số da màu đông đúc vẫn tồn tại. Lời phán quyết của cuộc điều tra dân số nằm trong những cột số buồn tẻ.

“Chúng tôi biết điều đó, nhưng không nói ra”, Cora nói với Martin.

Cái thùng thưa kêu cọt kẹt khi Martin cử động.

“Và nếu có nói thì nói cho ai nghe kia chứ”, Cora nói. “Nói cho ai nghe rằng dân số da màu lớn đến mức nào”.

Vào một buổi tối cuối thu lạnh lẽo, những người đàn ông quyền lực của Bắc Carolina tập trung nhau lại để bàn tính vấn đề về người da màu. Cánh chính trị gia hiểu rõ cuộc tranh luận về chế độ nô lệ phức tạp và dễ thay đổi chừng nào; các chủ trang trại giàu có điều khiển con quái thú nhả bông và họ cảm thấy dây cương đang tuột; luật sư được vời đến để nung những kế hoạch như nung đất sét dẻo trở thành vĩnh cửu. Martin nói với Cora rằng Jamison sẽ hiện diện với tư cách là thượng nghị sĩ và chủ đồn điền ở địa phương. Đó là một đêm dài.

Họ tập trung trong phòng ăn của Oney Garrison. Oney sống trên đỉnh Đồi Công Lý một khu dân cư được gọi như vậy bởi nó cho phép người ta nhìn thấy mọi thứ bên dưới trong bán kính hàng dặm, thu cả thế giới vào tầm mắt. Sau buổi tối đó, người ta gọi cuộc họp của họ là Hội nghị Công lý. Cha của chủ nhân ngôi nhà - nơi diễn ra cuộc họp - từng là thành viên của đội tiên phong trong giới trồng bông, và là nhà tiên phong am hiểu về giống cây thần kỳ đó. Oney lớn lên giữa những khoản lợi nhuận từ cây bông, và điều khó chịu thiết yếu của nó: người da đen. Càng trăn trở nhiều, - khi ông ta ngồi đó trong phòng ăn gia đình, nhìn chăm chú những khuôn mặt dài thượt, xanh xao của đám khách đang uống rượu của mình và ngồi dai quá - ông ta càng muốn có nhiều lợi nhuận và ít người da đen đi. Tại sao ở Nghị viện người ta cứ mất nhiều thời gian lo lắng về các cuộc nổi dậy của nô lệ và sự ảnh hưởng của miền bắc trong lúc vấn đề thực sự là, ai sẽ hái tất cả những biển bông mắc dịch này?

Martin nói trong những ngày sau đó báo chí đã đăng tải những con số cho mọi người cùng thấy. Có gần ba trăm nghìn nô lệ ở Bắc Carolina. Mỗi năm bằng chừng đó người châu Âu - chủ yếu là người Ireland và người Đức, chạy khỏi những nơi có nạn đói và tình hình chính trị bất ổn - đổ đến các cảng Boston, New York, Philadelphia. Tại tòa nhà nghị viện, trên các trang báo, câu hỏi được đặt ra là: Tại sao lại nhượng nguồn cung cấp lao động này cho người Yankee[16]? Tại sao không đổi dòng để nó “chảy” về miền nam? Mục quảng cáo trên báo hải ngoại quảng bá cho quyền lợi của lao động theo thời hạn, cánh đại lý lao động giải thích chi tiết trong các quán trọ và những buổi sinh hoạt tập thể ở thành thị hoặc nhà tế bần, và theo đúng trình tự đoàn tàu chở nhung nhúc người đưa những kẻ mộng mơ cập bến bờ của quốc gia mới. Sau đó họ lên bờ để lao động trên đồng ruộng.

“Tôi chưa từng thấy một người da trắng hái bông”, Cora nói.

“Trước khi đến Bắc Carolina, tôi đã nhìn thấy một đám người xé toạc tứ chi của một người đàn ông”, Martin nói. “Nhìn thấy cảnh đó, cô sẽ thôi nói con người sẽ làm gì và không làm gì”.

Quả thực, bạn không thể đối xử với một người Ireland, “mọi trắng” hoặc không, như với một người Phi. Kiểu gì cũng tốn kém, một mặt thì mua nô lệ và nuôi họ ăn; mặt khác, phải trả cho người lao động da trắng đồng tiền công còm cõi nhưng duy trì được cuộc sống. Về lâu dài, thực chất của hành động cưỡng bách nô lệ đối nghịch với sự ổn định. Người châu Âu trước kia là chủ trang trại; họ sẽ lại trở thành chủ trang trại. Một khi người di cư hết hợp đồng lao động của họ (trả xong chi phí di cư, mua công cụ và nhà ở) và có chỗ trong xã hội Mỹ, họ sẽ là đồng minh của hệ thống miền nam đã nuôi họ. Trong ngày bầu cử, khi họ tiến đến hòm phiếu, lá phiếu của họ là lá phiếu trọn vẹn chứ đâu phải ba phần năm[17]. Phải tính đến khía cạnh tài chính nữa, nhưng khi xung đột xoay quanh vấn đề chủng tộc đang tiến gần, Bắc Carolina mới là vùng đất thuận lợi nhất của tất cả các bang có nô lệ.

Trên thực tế, họ đã bãi bỏ chế độ nô lệ. Nhưng Oney Garison đã lên tiếng bất bình. Chúng tôi bãi bỏ lũ mọi đen thì có.

“Tất cả phụ nữ, trẻ em và đàn ông - họ đã đi đâu?” Cora hỏi. Ai đó hét lên trong công viên và hai người trên tầng áp mái im lặng một lát.

“Cô đã nhìn thấy rồi đấy”, Martin đáp.

Chính phủ Bắc Carolina - một nửa chính phủ tập trung trong phòng ăn của Garrison tối hôm đó - đã mua sự tồn tại của nô lệ từ những chủ trang trại với giá phải chăng, như nước Anh đã làm khi bãi bỏ chế độ nô lệ cách đây vài thập kỷ. Các bang khác của đế chế bông thu hút số lao động dư thừa; Florida và Louisiana, bấy giờ đang phát triển bùng nổ, rất “đói” lao động da màu, đặc biệt là các lao động dày dạn. Chỉ cần dạo một vòng ngắn ngủi quanh phố Bourbon, bất cứ nhà quan sát nào cũng có thể thấy dự báo: một bang người lai gớm guốc - trong đó nòi giống da trắng, do hợp chủng với dòng máu da đen, bị làm cho nhem nhuốc, tối tăm, lộn xộn. Cứ để chúng làm ô nhiễm huyết thống châu Âu với cái đen đúa của dân Ai Cập, để chúng sinh ra biển người lai có một phần tư dòng máu da đen, đám con hoang da vàng cáu bẩn, lai tạp - thì chẳng khác nào họ đang rèn lưỡi dao để cắt cổ mình.

Luật chủng tộc mới cấm đàn ông và phụ nữ da màu đặt chân lên đất trồng trọt ở Bắc Carolina. Những người da màu tự do không chịu rời bỏ đất đai của họ bị đuổi đi hoặc bị tàn sát. Đám cựu binh từng tham gia chiến dịch tàn sát người da đỏ kiếm được ối tiền nhờ lão luyện. Khi đội quân đó kết thúc công việc, những kẻ từng là viên tuần tra khoác áo choàng của lực lượng tuần đêm vào, vây ráp người lang thang - các nô lệ cố chạy vượt trật tự mới, những người tự do bị tước quyền sở hữu không có phương tiện để kịp chạy lên phía bắc, những người đàn ông và đàn bà mất hút trong đất vì vô vàn nguyên cớ.

Sáng thứ Bảy đầu tiên khi Cora thức dậy, cô khoan nhìn qua cái lỗ đó. Cuối cùng khi cô lấy can đảm để nhìn thì họ đã cắt dây treo cổ và bỏ xác Louisa xuống rồi. Lũ trẻ nhảy nhót bên dưới chỗ lúc trước cô gái bị treo lủng lẳng. “Con đường đó”, Cora nói, “đường Tự Do mà người ta đặt tên. Nó dài bao nhiêu?”

Nó kéo dài đến chừng nào các xác chết còn được cấp cho nó, Martin trả lời. Những xác người thối rữa, những cái xác đã bị lũ động vật ăn xác thối ăn hết, liên tục bị thay thế, nhưng con đường luôn kéo dài về phía trước. Thành phố nào, lớn hay nhỏ, cũng đều tổ chức Lỗ hội ngày thứ Sáu, một lễ hội khép lại đầy tàn bạo. Một số nơi còn đặt trước các tù nhân trong tù cho tuần “thất thu” - khi đám tuần tra trở về tay trắng.

Theo luật mới, người da trắng mắc tội chỉ bị treo cổ chứ không bị đem bêu xác. Martin nói rõ, dù vậy, vẫn có trường hợp một chủ trang trại da trắng che giấu cả một nhóm người da màu; khi soi kỹ đống tro của ngôi nhà bị phóng hỏa, họ không thể phân biệt được thi thể của ông với thi thể những người mà ông che giấu, bởi lửa đã xóa bỏ khác biệt màu da, khiến ai cũng như ai. Tất cả năm cái xác đều bị treo ở đường Tự Do và không ai thắc mắc gì.

Nhắc tới chuyện người da trắng dám che giấu nô lệ bị trừng phạt ra sao, họ đã bóng gió đến thời hạn của cô ở cái xó này. “Cô hiểu hoàn cảnh khó khăn của chúng tôi rồi đấy”, Martin lên tiếng.

Những người ủng hộ bãi nô luôn bị đuổi khỏi đây, Martin nói. Virginia hoặc Dataware có thể tha thứ cho họ, nhưng các bang trồng bông thì không. Chỉ sở hữu tài liệu in ấn ủng hộ phong trào bãi nô thôi cũng đủ để bị bỏ tù, và khi được thả bạn sẽ sớm phải rời thành phố. Theo hiến pháp đã sửa đổi, hình phạt cho tội cất giữ tài liệu kích động nổi loạn, hoặc giúp đỡ và xúi bẩy người da màu là do nhà cầm quyền địa phương quyết định. Trên thực tế, đó là cái chết. Kẻ mang tội sẽ bị giật tóc lôi ra khỏi nhà. Các chủ nô không tuân thủ pháp luật - do bản tính thương người, hoặc do quan niệm khác biệt về quyền sở hữu tài sản - sẽ bị treo cổ, như những công dân tốt bụng che giấu người da đen trên tầng áp mái, dưới hầm hoặc trong thùng chứa than nhà họ.

Sau một thời gian những vụ bắt bớ người da trắng tạm lắng, một số thành phố liền tăng mức thưởng cho ai tố giác kẻ đồng phạm. Người ta tố giác đối thủ trong kinh doanh, rồi kẻ có mối thâm thù, hàng xóm, thuật lại tỉ mỉ những cuộc trò chuyện trước kia, trong đó những lời đồng cảm bị cấm từng được thốt ra. Được các bà giáo chỉ dạy nhận biết dấu hiệu xúi giục nổi loạn, lũ trẻ bô bô tiết lộ thông tin về bố mẹ chúng. Martin kể chuyện một người đàn ông trong thành phố suốt nhiều năm đã cố tống khứ bà vợ nhưng vô ích. Thế rồi bằng chứng tội trạng của bà ta được xem xét qua loa, nhưng bà đã phải trả một cái giá cực đắt. Ba tháng sau ông chồng tái hôn.

“Ông ta có hạnh phúc không?” Cora hỏi.

“Gì cơ?”

Cora phẩy tay. Giọng châm biếm khi kể chuyện của Martin khiến cô buồn cười.

Trước đây, đám tuần tra lục soát nơi ở của người da màu tùy thích, dù họ là người tự do hay là nô lệ. Quyền hạn được tăng cường cho phép chúng gõ bất cứ cánh cửa nào hòng buộc tội, hòng lục soát dù bị phản đối - nhân danh sự an toàn chung. Kiểm soát viên gọi cửa nhà dân vào tất cả các giờ trong ngày, ghé thăm từ người bẫy thú nghèo nhất đến vị quan tòa giàu có nhất. Xe ngựa và xe chở hàng bị chặn lại tại các chốt kiểm tra. Mỏ mica chỉ cách đó vài dặm - dù Martin có gan chạy trốn cùng Cora, họ sẽ không đến được hạt lân cận mà không bị kiểm tra.

Cora nghĩ rằng người da trắng miễn cưỡng từ bỏ sự tự do của họ, thậm chí nhân danh sự an toàn. Martin nói với cô rằng, thay vì lấy làm căm phẫn, hết hạt này đến hạt khác lại tỏ ra hãnh diện về các tuần tra viên. Đám ái quốc huênh hoang rằng họ thường “được” tìm đến và “được” công nhận là trong sạch. Một gã tuần đêm viếng thăm nhà một phụ nữ trẻ đẹp dẫn tới không chỉ một cuộc hẹn hò vui vẻ.

Trước khi Cora đến, đã hai lần chúng lục soát ngôi nhà của Martin và Ethel. Toán tuần tra rất thích thú, khen lấy khen để món bánh gừng của Ethel. Chúng không dõi ánh mắt ngờ vực tới cánh cửa lật dẫn lên phòng áp mái, nhưng điều ấy chẳng bảo đảm rằng lần tới mọi chuyện sẽ vẫn chỉ dừng ở đó. Lần viếng thăm thứ hai của chúng khiến Martin từ bỏ nhiệm vụ của ông với tuyến hỏa xa ngầm. Chẳng có kế hoạch nào cho chặng tiếp theo trong hành trình của Cora, không có tin tức gì từ những người cộng tác. Họ sẽ phải đợi tín hiệu.

Một lần nữa Martin xin lỗi vì cách xử sự của vợ ông. “Cô biết đấy, bà ấy sợ chết. Chúng ta phó mặc cho số phận thôi”.

“Ông có cảm thấy mình như một nô lệ không?” Cora hỏi.

Martin nói rằng Ethel không chọn sống như thế này.

“Ông sinh ra để sống như thế? Như một nô lệ, đúng không?”

Câu hỏi đó đã đặt dấu chấm hết cho cuộc trò chuyện của họ đêm hôm ấy. Cora trèo lên nơi ẩn náu cùng khẩu phần ăn mới cùng chiếc bô sạch.

Thói quen hằng ngày của cô nhanh chóng hình thành. Nếu ở trong một hoàn cảnh khác, nó đã không buộc phải hình thành nhanh chóng đến thế. Sau khi đầu cô va phải mái nhà hơn chục lần, cơ thể cô ghi nhớ giới hạn di chuyển. Cora ngủ, rúc vào giữa những thanh xà như ở trong khoang thuyền chật hẹp. Cô quan sát cái công viên ấy. Cô đọc sách, tận dụng nền giáo dục bị rút ngắn ở Nam Carolina, nhìn trong nguồn ánh sáng lờ mờ lọt vào từ cái lỗ. Cô tự hỏi tại sao chỉ có hai kiểu thời tiết: khắc nghiệt vào buổi sáng và ảo não vào ban đêm.

Thứ Sáu nào thành phố cũng tổ chức lễ hội và Cora lùi vào góc xa của cái ngách.

Trong hầu hết các ngày, ở đó nóng không thể chịu nổi. Vào những lúc khó chịu nhất cô phải mò ra trước cái lỗ ngớp ngớp như một con cá trong xô. Thỉnh thoảng cô quên không chia khẩu phần nước, uống ừng ực vào buổi sáng để rồi suốt thời gian còn lại trong ngày nhìn hau háu cái đài phun nước ở công viên. Con chó đáng ghét nhảy cỡn lên giữa màn mưa từ đài phun nước. Khi cái nóng khiến cô ngất xỉu, cô tỉnh dậy và đập đầu vào xà nhà, cổ cô có cảm giác như cổ của con gà sau khi bị Alice, mụ đầu bếp ở đồn điền, cố vặn để làm bữa tối. Chút thịt cô đắp được lên xương mình ở Nam Carolina đã tiêu biến. Chủ nhà mang cho cô chiếc váy mà con gái ông thải ra để thay cho chiếc váy bẩn. Jane gầy đét, vậy mà Cora mặc đồ của cô ấy còn rộng.

Gần nửa đêm, sau khi mọi ngọn đèn trong những ngôi nhà quay mặt ra công viên đều đã tắt và Fiona đã về nhà cô ta từ lâu, Martin mang thức ăn lên cho Cora. Cora trèo xuống sàn của tầng áp mái, duỗi chân tay và thở bầu không khí khác. Họ nói chuyện một lát, rồi đến một lúc nào đó Martin đứng yên với vẻ mặt nghiêm trang còn Cora trèo trở lại xó ẩn nấp chật hẹp. Cứ vài ngày Ethel lại cho phép Martin để cô xuống phòng tắm trong chốc lát. Cora luôn buồn ngủ sau khi Martin lên thăm cô, đôi khi cô ngủ sau một trận khóc thổn thức, đôi khi cô chìm vào giấc ngủ nhanh như thể cô là một ngọn nến bị thổi tắt phụt. Cô trở lại với những cơn ác mộng đầy bạo lực.

Cô lần theo những bóng người quen thuộc qua lối đi của họ trong công viên, thu gom các dấu hiệu và suy đoán như sưu tập dữ liệu cho bộ niên lịch của mình. Martin cất những tờ báo và cuốn sách tuyên truyền cho phong trào bãi nô trên cái ngách đó. Chúng là một mối hiểm họa; Ethel muốn tống khứ chúng, nhưng đó là sách báo của bố Martin và đã tồn tại trong nhà này trước cả họ, vậy nên Martin nghĩ rằng họ có thể phủ nhận quyền sở hữu. Khi Cora lượm lặt được những gì cô có thể từ đống sách tuyên truyền đã ngả vàng, cô bắt đầu đọc những cuốn niên lịch cũ, với những dự đoán và suy ngẫm về thủy triều và tinh tú, cùng vài nhận xét mơ hồ. Martin mang lên cho cô một cuốn Kinh Thánh. Trong một lần leo xuống tầng áp mái, cô nhìn thấy cuốn Người Mohican cuối cùng bị thấm nước, cong queo và phồng lên. Cô rúc vào sát cái lỗ để lấy ánh sáng, và buổi tối cô ngồi cúi gập bên ngọn nến đọc nó.

Lần nào Martin lên thăm cô, Cora cũng mở đầu bằng câu hỏi: “Ông có tin tức gì không?"

Sau vài tháng, cô thôi không hỏi câu đó nữa.

Tuyến hỏa xa ngầm bặt vô âm tín. Các báo in phóng sự về những ga tàu bị đột kích và các trưởng ga bị trừng phạt, nhưng đó chỉ là chuyện phiếm thường gặp ở các bang có chế độ nô lệ. Trước đây, những người lạ gõ cửa nhà Martin để truyền tin về các tuyến đường và mỗi lần đều báo tin về một hành khách đã được xác nhận. Chưa bao giờ có một người đến hai lần. Martin nói, lầu rồi không ai đến. Ông tin rằng chẳng có gì cho ông làm với tuyến hỏa xa ngầm nữa.

“Ông sẽ không để tôi đi”, Cora nói.

Câu trả lời của ông là một lời thì thầm: “Tình hình rất dễ hiểu”. Ông nói đó là một cái bẫy hoàn hảo đối với tất cả mọi người. “Cô sẽ không nhận ra nó đâu. Họ sẽ bắt cô. Sau đó cô sẽ khai ra chúng tôi”.

“Ở đồn điền Randall, khi họ muốn ông bị xích thì họ sẽ xích ông lại”.

“Cô sẽ đẩy tất cả chúng ta đến chỗ chết”, Martin nói. “Cô, tôi, Ethel và tất cả những ai đã giúp cô, tất cả”.

Ừ thì bỗng dưng cô không công bằng đấy nhưng cô không quan tâm lắm, Cora cảm thấy mình thật ương bướng. Martin đưa cho cô tờ nhật báo của ngày hôm đó rồi kéo cánh cửa lật.

Bất cứ tiếng động nào do Fiona cũng đều khiến cô bất động. Cô chỉ không thể hình dung nổi cô gái Ireland đó trông thế nào. Thỉnh thoảng Fiona kéo lê những đồ tạp nham không dùng được nữa lên phòng áp mái. Cái cầu thang ca thán trước sức ép nhẹ nhất, một cách báo động hiệu quả. Khi cô gái giúp việc đi xuống nhà, Cora trở lại với những hoạt động nho nhỏ của mình. Những câu nói thô tục của cô ta khiến Cora nhớ tới đồn điền và hàng tràng lời nguyền rủa mà đám người lao động thổ ra khi ông chủ không để ý. Đâu đâu cũng có những cuộc nổi loạn nho nhỏ của các đầy tớ. Cô cho rằng Fiona là kẻ ăn cháo đá bát.

Cô gái giúp việc không bao giờ đi sang công viên. Cora chưa bao giờ nhìn thấy mặt cô ta - thậm chí khi cô đã trở thành nhà nghiên cứu tiếng thở dài của cô gái đó. Cora hình dung Fiona: thích cãi cọ và kiên quyết ra trò, đã sống sót qua nạn đói cũng như thời kỳ tái thiết đầy khó khăn. Martin kể rằng cô ta đến Mỹ bằng tàu thủy cùng mẹ và em trai. Người mẹ mắc bệnh phổi qua đời sau khi đặt chân lên bờ một ngày. Cậu em trai còn quá nhỏ, không thể lao động và rất ốm yếu; cậu ta hầu như được các mệnh phụ lớn tuổi người Ireland cưu mang. Phố Ireland cũng giống như khu phố của người da màu ở Nam Carolina chăng? Mỗi con phố là một thế giới khác, cách nói năng của con người ta khác, tầng lớp, gốc gác và giấc mơ của những người sống ở đó cũng khác.

Vài tháng nữa là tới vụ thu hoạch. Ở ngoại ô, trên những cánh đồng, bông sẽ nổ lốp bốp thành những quả nang và dồn vào các bao tải, và lần này sẽ được những bàn tay của người da trắng hái. Có phiền không khi người Ireland và người Đức lại đi làm cái công việc của “mọi đen”, liệu tiền công có đủ xóa bỏ ô danh? Người da trắng không một xu dính túi tiếp quản những hàng bông từ người da đen nghèo kiết xác, chỉ khác là vào cuối tuần người da trắng còn được chút tiền. Không giống những người anh em da đen của mình, họ có thể thanh toán các hợp đồng bằng đồng lương nọ và bắt đầu một chương mới.

Ở đồn điền Randall, Jockey từng nói về chuyện những kẻ buôn nô lệ cần tiến sâu hơn vào châu Phi như thế nào để tìm bầy nô lệ mới, bắt cóc hết bộ lạc này đến bộ lạc khác mà nạp cho ngành sản xuất bông, làm cho các đồn điền trở thành thế giới đa ngôn ngữ và thị tộc. Cora nghĩ rằng một làn sóng mới những người nhập cư sẽ thay thế người Ireland, chạy trốn đến một nước khác nhưng không kém phần khốn khổ, quá trình đó lại bắt đầu. Guồng máy đó cứ nạt nộ, gầm gừ và hoạt động không ngừng. Họ chỉ thay đổi nguồn nhiên liệu khiến các pít-tông chuyển động mà thôi.

Những bức tường dốc của nhà tù này là tấm phông cho những câu hỏi không lành mạnh của cô, đặc biệt trong khoảng thời gian từ lúc mặt trời lặn đến khi Martin ghé thăm vào đêm khuya. Khi Caesar tới tìm cô để rủ cô bỏ trốn, cô đã hình dung ra hai kết quả: một cuộc sống đủ để hài lòng ở một thành phố miền bắc nhờ nỗ lực vô cùng, hoặc cái chết. Terrance sẽ không thỏa mãn nếu chỉ trừng phạt cô vì tội bỏ trốn; lão ta sẽ làm cho cuộc sống của cô trở thành địa ngục tới khi nào lão chán, sau đó sẽ khiến cái chết của cô trở thành cuộc triển lãm đẫm máu.

Trong những tuần đầu tiên ở phòng áp mái, hình dung của cô về miền bắc là bức phác họa dung dị. Những hình ảnh thoáng qua về lũ trẻ trong một căn bếp sáng sủa - luôn là một bé trai và một bé gái - cùng người chồng ở phòng bên, không thấy mặt nhưng đầy tình yêu thương. Thế rồi ngày lại ngày trôi qua những căn phòng khác tỏa ra từ căn bếp. Một phòng khách với đồ nội thất giản dị nhưng thể hiện gu thẩm mỹ, những thứ cô từng nhìn thấy trong cửa hàng của người da trắng ở Nam Carolina. Một phòng ngủ. Chiếc giường ngủ được phủ ga trắng tinh lấp lánh trong nắng, những đứa con của cô lăn trên đó cùng cô, nửa người của chồng hiện ra gần mép giường. Trong một ảo cảnh khác, nhiều năm kể từ đây, Cora bước đi trên đường phố nhộn nhịp ở thành phố mà cô đang sống và tình cờ gặp mẹ cô. Đi ăn mày vì khốn cùng, một bà già ốm yếu còng rạp vì toàn bộ lầm lỗi của bà. Mabel ngẩng lên nhìn nhưng không nhận ra con gái. Cora đá cái cốc ăn xin của bà ta đi, mấy đồng tiền xu bay tung tóe, rồi cô tiếp tục đi mua bột để làm bánh sinh nhật cho con trai mình.

Thế rồi đến cảnh Caesar thỉnh thoảng qua ăn tối, và họ cười buồn khi nhắc về đồn điền Randall cùng biết bao chông gai trong cuộc bỏ trốn, nhưng rốt cục tự do đã đến. Caesar kể cho bọn trẻ nghe do đâu anh có vết sẹo nơi lông mày, vừa kể vừa dùng ngón tay miết lên vết sẹo: Anh bị một kẻ săn nô lệ tóm được ở Bắc Carolina nhưng rồi được thả tự do.

Cora hiếm khi nghĩ đến cậu trai mà cô đã giết. Cô không cần biện hộ cho hành động của mình trong rừng đêm hôm đó; không ai có quyền bắt cô phải chịu trách nhiệm cả. Terrance Randall là hình mẫu để một bộ óc có thể hình dung ra hệ thống mới của Bắc Carolina, nhưng mức độ bạo lực thì cô khó mà mường tượng nổi. Thậm chí hơn cả vì tiền bạc do cây bông mang lại, nỗi sợ hãi đã dẫn dắt những con người đó. Cái bóng của bàn tay đen sẽ trả lại những gì nó nhận. Một đêm Cora chợt nghĩ rằng cô là một con quái vật đầy căm thù mà bọn chúng khiếp sợ: Cô đã giết một cậu bé da trắng. Tiếp đến cô có thể kết liễu một kẻ trong số bọn chúng. Vì nỗi sợ đó, bọn chúng dựng lên cả một giàn áp bức trên cái nền tàn bạo hình thành từ hàng trăm năm trước. Nô lệ đã gieo giống bông Sea Island cho các hàng bông của lão ta, nhưng nằm rải rác giữa các hạt bông là hạt giống của bạo lực và chết chóc, và mùa vụ đó phát triển rất nhanh. Người da trắng khiếp sợ cũng phải thôi. Một ngày nào đó hệ thống này sẽ sụp đổ trong biển máu.

Nhất tề nổi dậy. Cô mỉm cười trong phút chốc, trước khi thực tế của cái nhà tù mới nhất giam giữ cô lên tiếng. Cô quờ quạng bên trong bốn bức tường như một con chuột. Trên những cánh đồng, dưới lòng đất hay trong phòng áp mái, nước Mỹ vẫn là cai ngục của cô.

Đó là một tuần trước ngày Hạ chí. Martin nhồi một chiếc chăn cũ vào cái ghế không có mặt ghế và ngồi lún dần vào đó mỗi lần ông ghé thăm Cora. Đã thành thói quen, Cora nhờ ông giải thích cho cô nghe các từ ngữ. Lần này là những từ trong Kinh Thánh mà nhờ chúng cô có tiến bộ rời rạc: chối cãi, khát thèm, cổ kính[18]. Martin thú thật rằng ông không biết nghĩa của các từ chối cãi và khát thèm. Sau đó, như thể chuẩn bị cho thử thách mới, Martin ôn lại những điềm xấu.

Điềm xấu đầu tiên xảy ra vào tuần trước khi Cora làm cái bô đổ lộn phộc. Cô đã ở trên cái ngách ấy bốn tháng và trước đó từng gây tiếng động, hoặc đập đầu vào mái nhà hoặc va đầu gối vào xà nhà. Những lần đó Fiona không phản ứng gì. Lần này khi Cora đá cái bô vào tường, Fiona đang đi lại trong bếp. Một khi Fiona lên gác chắc chắn cô ta không thể không nhận thấy nước tiểu đang chảy nhỏ giọt giữa các tấm ván xuống tầng áp mái, rồi thì mùi khai nữa.

Còi báo hiệu mười hai giờ trưa vừa vang lên. Ethel đi vắng. May thay, một cô gái khác từ khu phố của người Ireland qua chơi sau bữa trưa, hai cô tán chuyện với nhau trong phòng khách lâu đến nỗi sau đó Fiona phải vội vã làm cho xong các việc mình. Cô ta hoặc không để ý đến mùi khai hoặc vờ như không ngửi thấy, né tránh việc dọn dẹp bất cứ ổ chuột nào ở trên đó. Đêm hôm ấy khi Martin lên phòng áp mái và họ lau dọn, ông nói với Cora rằng tốt nhất ông không để Ethel biết chuyện thoát chết trong gang tấc đó. Trong thời tiết có độ ẩm tăng thế này dây thần kinh của bà dễ bị kích động lắm.

Nói cho Ethel biết hay không, việc ấy tùy thuộc vào Martin. Từ sau cái đêm cô đến đây, cô chưa nhìn thấy bà. Theo như cô biết, bà chủ nhà không nhắc đến cô - ngay cả khi Fiona không có ở đó - ngoài một số lần hiếm hoi bà nhắc tới “người ấy”. Tiếng đóng sập cánh cửa phòng ngủ thường báo trước Martin sẽ lên gác thăm cô. Cora nghĩ điều duy nhất khiến Ethel không giao nộp cô là vì bà sợ bị xử tội đồng lõa.

“Ethel là một người đơn giản”, Martin nói, ngồi lún sâu trong chiếc ghế. “Khi tôi bảo bà ấy giúp, bà ấy không lường trước được những rắc rối này”.

Cora biết Martin sắp kể chuyện ông tình cờ trở thành người của tuyến hỏa xa ngầm, và như thế nghĩa là Cora sẽ có thêm thời gian ở bên ngoài cái ngách. Cô duỗi chân tay và khích lệ ông: “Làm thế nào ông có thể, Martin!”.

“Lạy Chúa, làm thế nào tôi có thể”, Martin đáp.

Ông là một công cụ ít ai nghĩ tới của phong trào bãi nô. Trong ký ức của Martin, cha ông, ông cụ Donald chưa bao giờ bày tỏ ý kiến về chế độ đặc thù này, mặc dù gia đình họ nằm trong số những gia đình hiếm hoi không sở hữu nô lệ. Khi Martin còn nhỏ, người giúp việc ở cửa hàng thức ăn gia súc của gia đình là một người đàn ông nhăn nheo, lòng khòng tên là Jericho, đã được giải phóng từ nhiều năm trước. Năm nào cũng vậy, cứ vào Lễ Tạ ơn Jericho lại mang đến một hộp củ cải nghiền trong nỗi ngạc nhiên của mẹ ông. Donald cằn nhằn, tỏ thái độ bất tán thành hoặc lắc đầu trước những bài báo đưa tin về các vụ xô xát mới nhất xảy ra đối với người nô lệ, nhưng không rõ ông phán xét thói tàn bạo của chủ nô hay thói cứng đầu của nô lệ.

Mười tám tuổi Martin rời khỏi Bắc Carolina và sau một thời gian lang thang trong cô độc, ông xin được chân kế toán ở một văn phòng tàu biển tại Norfolk. Công việc lặng lẽ và không khí biển hợp với ông. Ông trở nên thích món hàu và thể tạng của ông nói chung được cải thiện. Một ngày nọ, khuôn mặt của Ethel xuất hiện giữa đám đông, tỏa sáng. Gia đình Delany đã gắn bó lâu đời với vùng đất này, xén tỉa cây phả hệ theo dáng không cân đối: ở phía Bắc thì xum xuê và đong đầy anh chị em họ, ở phía Nam thì lưa thưa và chẳng có gì nổi bật. Martin hiếm khi thăm cha mình. Tính cho đến ngày Donald bị ngã trong lúc sửa mái nhà, Martin vắng nhà đã năm năm.

Cánh đàn ông trong gia đình đó không bao giờ có thể trò chuyện với nhau một cách dễ dàng. Trước khi mẹ của Martin qua đời, phận sự của bà là dịch những hình ê-líp tay và tiếng thều thào tạo thành cuộc trò chuyện giữa người cha và con trai. Trong giờ phút lâm chung của ông cụ Donald, không có người phiên dịch ở đó. Ông bắt Martin phải hứa hoàn thành việc ông bỏ lại, và người con trai cho rằng ông bố muốn mình tiếp quản cửa hàng thức ăn gia súc. Đó là hiểu lẩm thứ nhất. Hiểu lầm thứ hai của Martin là dùng tấm bản đồ mà ông phát hiện được trong đống giấy tờ của cha để xác định chỗ giấu vàng. Sinh thời, Donald tạo ra cho bản thân một ấn tượng trầm lặng bao trùm - tùy thuộc vào người quan sát, nó báo hiệu bản tính yếu ớt hoặc bí ẩn. Martin cứ nghĩ cha của ông xử sự như một người nghèo túng trong khi lại giấu giếm của cải.

Kho báu, tất nhiên là tuyến hỏa xa ngầm. Một số người có thể gọi tự do là thứ của cải quý giá nhất, nhưng đó đâu phải điều Martin mong đợi. Cuốn nhật ký của Donald - được để trên một cái thùng tròn trên thềm ga và được những viên đá màu vây quanh tựa điện thờ - miêu tả cảm giác ghê tởm của ông khi đất nước ông đối xử với bộ lạc người Ethiopia. Chế độ chiếm hữu nô lệ là sự lăng nhục Chúa, và những kẻ buôn bán nô lệ là hiện thân của quỷ Sa-tăng. Donald đã cứu giúp nô lệ trong suốt cuộc đời mình, bất cứ khi nào có thể và bằng bất cứ cách nào. Từ khi còn nhỏ ông đã đánh lạc hướng lũ săn nô lệ, những kẻ đã quấy rầy ông vì một nô lệ bỏ trốn.

Trong thời thơ ấu của Martin, nhiều chuyến đi làm ăn của Donald thực chất là nhiệm vụ của người theo chủ nghĩa bãi nô. Các cuộc họp bàn vào lúc nửa đêm, những cuộc tranh cãi bên bờ sông, những mưu tính ở giao lộ. Thật mỉa mai là, dù chẳng thể giao tiếp trôi chảy, Donald lại hoạt động như một máy điện báo bằng người sống, truyền tin qua lại khắp miền duyên hải. Tuyến hỏa xa ngầm - U.G.R.R[19] (như ông ám chỉ trong nhật ký) - không có nhánh hoặc ga nào ở Bắc Carolina cho tới khi Donald thực hiện sứ mệnh của ông. Ai cũng nói làm việc này sâu trong khu vực miền nam chẳng khác gì tự sát. Ông làm thêm cái ngách trên tầng áp mái, và nếu cái trần giả có những mối ghép thì công việc của ông kết thúc lâu rồi. Trước khi tấm ván lợp lung lay làm hại ông, Donald đã đưa được hơn chục người nô lệ sang các bang tự do.

Martin giúp được ít nô lệ hơn thế nhiều. Cả ông và Cora đều quyết định rằng bản tính dễ bị kích động của ông không giúp được họ trong tình huống hú hồn xảy ra vào tối hôm trước, khi mà trong một điềm xấu nữa, lũ kiểm soát viên gõ cửa nhà ông.

Lúc đó trời đã tối và công viên đầy những người sợ về nhà. Cora tự hỏi điều gì đang chờ đợi họ ở nhà để đến nỗi họ chủ tâm nán lại đó, vẫn những con người ấy hết tuần này sang tuần khác. Người đàn ông với dáng đi nhanh nhẹn ngồi ở mép đài phun nước, thọc ngón tay vào đám tóc lưa thưa của mình. Người đàn bà hông nở trông nhếch nhác lúc nào cũng đội chiếc mũ đen có dây buộc dưới cằm và lẩm bẩm một mình. Họ không ở đây để hít thở không khí buổi tối hoặc để kiếm một nụ hôn lén lút. Những người này ngồi sụp xuống, nhìn hướng này hướng kia, không bao giờ nhìn về phía trước. Cứ như để tránh ánh nhìn của các linh hồn; những người quá cố đã xây dựng lên thành phố của họ. Những người lao động da màu đã xây dựng mọi ngôi nhà quanh công viên, lát những viên đá của đài phun nước và của các lối đi. Họ đã quai búa dựng lên cái sân khấu nơi đám tuần đêm trình diễn những màn gớm ghiếc và cái bục có bánh xe thì đưa những người đàn ông, đàn bà bị kết tội lên không trung. Thứ duy nhất người da màu không xây dựng là cây cổ thụ đó. Chúa đã tạo ra nó để thành phố này nghiêng về phía quỷ dữ.

Cora nghĩ khi cô áp trán vào vách gỗ, hèn gì những người da trắng kia cứ lang thang trong công viên khi đêm tối đang kéo đến. Chính họ là ma, bị kẹt giữa hai thế giới: thế giới thực tại với tội ác của chính họ và thế giới bên kia - nơi đã chối bỏ họ vì những tội ác đó.

Nhờ lớp sóng người di chuyển trong công viên, Cora biết được những đợt tuần tiễu của đám tuần tra. Đám đông buổi tối trố mắt nhìn một ngôi nhà ở phía đối diện. Một cô gái trẻ buộc tóc đuôi ngựa để cho bộ ba kiểm soát viên vào trong nhà cô ta. Cora nhớ cha của cô gái từng vấp ngã vì các bậc hiên. Đã nhiều tuần qua cô không nhìn thấy ông ấy. Cô gái túm chặt mép áo choàng quanh cổ và đóng cửa lại sau lưng họ. Hai viên tuần tra có dáng người cao, cân đối, đi vơ vẩn trong hiên hút tẩu, thong thả khoan khoái.

Nửa giờ sau cánh cửa bật mở và đội tuần tra túm tụm lại trên lối đi trong vùng sáng của chiếc đèn xách, tra cứu gì đó từ một cuốn sổ. Chúng đi qua công viên, và cuối cùng bước khỏi tầm quan sát từ cái lỗ của cô. Cora nhắm mắt lại khi tiếng gõ cửa gấp gáp khiến cô sững cả người. Chúng đang ở ngay dưới nhà.

Những phút tiếp theo trôi đi chậm chạp đáng sợ. Cora nằm co ở một góc, cố thu mình lại thật nhỏ phía sau thanh xà cuối cùng. Những tiếng động cho biết các hoạt động dưới nhà. Ethel hồ hởi đón toán tuần đêm; bất cứ ai biết bà đều dám chắc bà đang giấu giếm điều gì đó. Martin đi một vòng thật nhanh qua phòng áp mái để bảo đảm rằng không có gì sơ sót, rồi xuống với đám người đang ở dưới nhà.

Martin và Ethel trả lời các câu hỏi mà không hề ngập ngừng trong lúc dẫn nhóm tuần tra đi quanh nhà. Chỉ có hai vợ chồng họ ở đây. Con gái họ sống ở chỗ khác. (Đám tuần tra kiểm tra căn bếp và phòng khách.) Cô giúp việc Fiona có chìa khóa nhà nhưng không một ai khác có thể vào nhà này được. (Lên cầu thang.) Lâu rồi chẳng có người lạ nào ghé thăm nhà họ, họ không nghe thấy tiếng động lạ nào, cũng không để ý thấy điều gì bất thường. (Chúng kiểm tra hai phòng ngủ.) Chẳng bỏ sót điều gì. Nhà không có tầng hầm - chắc chắn chúng thừa biết nhà ở gần công viên không có tầng hầm. Trưa hôm đó Martin đã lên phòng áp mái và không thấy gì sơ suất.

“Chúng tôi lên trên kia được chứ hả?” Một giọng nói vang lên, cộc cằn và ầm ĩ. Cora đoán đó là giọng của gã tuần tra viên có dáng người thấp hơn, và để râu.

Tiếng bước chân của bọn chúng nện thình thịch trên bậc cầu thang dẫn lên phòng áp mái. Chúng đi quanh đống đồ bỏ đi. Một người trong số họ khiến Cora giật mình - đầu ông ta chỉ cách chỗ cô vài phân. Cô nín thở. Chúng là những con cá mập lưa lưa cái mõm phía dưới một con tàu, đánh hơi miếng mồi mà chúng cảm thấy đang ở rất gần. Kẻ đi săn và con mồi chỉ cách nhau vài tấm ván mỏng.

“Từ khi chuột bọ làm tổ ở đây, chúng tôi không lên trên này nhiều”, Martin nói.

“Ông có thể ngửi thấy mùi hôi của chúng”, tên tuần tra kia nói.

Đám tuần tra rời khỏi đó. Martin thôi lên thăm phòng áp mái lúc nửa đêm, sợ rằng họ có nguy cơ rơi vào một cái bẫy tinh vi. Cora, trong bóng tối, dễ chịu vỗ nhẹ lên bức tường vững chãi: nó bảo vệ an toàn cho cô.

Họ đã sống sót qua vụ cái bô đổ và cuộc lùng sục của nhóm tuần tra đêm. Điềm xấu cuối cùng của Martin xảy ra vào sáng ngày hôm đó: Đám đông quá khích treo cổ một cặp vợ chồng dám che giấu mấy cậu bé da màu trong buồng kho nhà họ. Chính con gái họ đã tố cáo cha mẹ, bởi nó ghen tức khi họ quan tâm tới lũ trẻ khác. Dù còn nhỏ, mấy cậu bé da màu vẫn phải gia nhập cuộc trưng bày trên đường Tự Do. Một người hàng xóm của Ethel kể cho bà nghe chuyện đó ở ngoài chợ và Ethel ngất xỉu, ngã vào dãy hàng đồ khô.

Đám tuần tra tăng cường lục soát nhà riêng. “Chúng đã vây bắt người thành công đến nỗi giờ đây chúng phải cố gắng đạt chỉ tiêu”, Martin nói.

Cora đưa ra ý kiến rằng nhà của Martin đã bị kiểm tra rồi, như vậy cũng tốt - chắc phải một thời gian nữa chúng mới quay lại. Như vậy nghĩa là có thêm thời gian để tuyến hỏa xa vươn ra, hoặc một cơ hội nữa xuất hiện.

Martin luôn bồn chồn khi Cora nêu ý kiến. Ông cầm một trong những món đồ chơi của ông hồi nhỏ trong tay, một con vịt bằng gỗ. Mấy tháng gần đây ông cứ day đi day lại lớp sơn trên món đồ chơi ấy. “Hoặc như thế nghĩa là việc đi lại sẽ khó khăn gấp đôi”, ông nói. “Mấy gã trai đó đang thèm muốn một vật kỷ niệm”. Khuôn mặt ông bỗng sáng lên. “Khát thèm[20] - tôi nghĩ từ đó có nghĩa là ‘cực kì thèm muốn’”.

Cả ngày hôm đó Cora cảm thấy khó ở. Cô chúc Martin ngủ ngon rồi trèo lên cái trần giả. Trong tất cả những lần thoát chết trong gang tấc, cô đều ở đúng chỗ mà cô đã ở trong nhiều tháng trời: yên lặng. Kể từ khi bỏ trốn, giữa những lần đi và đến, cô luôn như một hành khách quá cảnh. Khi gió nổi lên cô sẽ lại rời đi, nhưng bây giờ chỉ có khoảng không và biển mênh mông.

Cora nghĩ, thế giới này là gì mà biến một nhà tù sống thành nơi ẩn náu duy nhất của mi thế này. Cô đã thoát khỏi chế độ nô lệ hay vẫn ở trong mạng nhện bùng nhùng của nó: biết miêu tả tình cảnh này của một nô lệ bỏ trốn ra sao đây? Tự do là điều sẽ thay đổi khi bạn nhìn vào nó, cũng giống một khu rừng, rậm rạp cây cối, nhưng nhìn từ bên ngoài, từ một đồng cỏ trống trải, ta sẽ thấy những giới hạn thực sự. Tự do chẳng liên quan gì dến xiềng xích hoặc không gian mà ta có. Ở đồn điền, cô không được tự do, nhưng cô không bị hạn chế khi di chuyển trên diện tích đó, hít thở không khí và tìm thấy những vì sao mùa hè. Nơi ấy rộng lớn trong sự nhỏ bé. Ở đây, cô tự do, không thuộc về một chủ nô nào, nhưng chỉ quanh quẩn trong cái xó chật hẹp đến mức không thể đứng dậy.

Nhiều tháng trời Cora không ra khỏi tầng áp mái của ngôi nhà nhưng viễn cảnh trong đầu cô trải rộng. Bắc Carolina có Đồi Công Lý của nó thì cô cũng có Đồi Công Lý của cô. Nhìn xuống vạn vật của công viên, cô thấy thành phố trôi dạt tới đâu nó muốn, được ánh mặt trời gội rửa trên một chiếc ghế đá, được làm mát dưới bóng râm của cái cây treo cổ. Nhưng dân cư ở đây cũng là tù nhân như cô, bị nỗi sợ hãi cùm chặt. Martin và Ethel sợ những con mắt cảnh giác phía sau mỗi ô cửa sổ tối. Mỗi tối thứ Sáu dân thành phố tập trung lại trong niềm hi vọng số đông bọn họ sẽ ngăn ngừa được những chuyện trong đêm tối: bộ lạc da đen nổi dậy; kẻ thù của họ bịa tạc những lời buộc tội họ; đứa con trả thù ngoạn mục vì bị cha mẹ rầy la và khiến đám đông vỗ tay nhiệt tình. Tốt hơn nên ẩn trong căn phòng áp mái thay vì đương đầu với những gì núp sau khuôn mặt của hàng xóm, bè bạn và gia đình.

Cái công viên ấy khiến họ tiếp tục tồn tại, nơi ẩn náu xanh tươi mà họ bảo tồn khi thành phố mở rộng ra hết tòa nhà này đến tòa nhà khác, hết ngôi nhà này đến ngôi nhà khác. Cora nghĩ tới mảnh vườn bé tí ở Randall, miếng đất cô coi như kho báu. Giờ đây cô coi nó như một trò đùa - một vuông đất nhỏ xíu đã khiến cô tin mình sở hữu một thứ gì đó. Nó là của cô, cũng giống như bông cô đã trồng, đã nhặt cỏ, đã hái là của cô. Miếng đất của cô là bóng của vật gì đó đang sống ở nơi khác, ngoài tầm nhìn. Tiếng Michael đọc Tuyên Ngôn Độc Lập là tiếng vọng của điều gì đó tồn tại ở nơi khác. Giờ đây cô đã bỏ trốn và thấy được một phần nhỏ của đất nước này, Cora không chắc bản tuyên ngôn ấy miêu tả một điều có thực. Nước Mỹ là một con ma trong bóng tối, giống như cô.

✻

Đêm hôm đó cô đổ bệnh. Những cơn đau co thắt ở bụng làm cô tỉnh giấc. Trong cơn chóng mặt, cô thấy cái ngách chao đảo, chòng chành. Trong không gian nhỏ hẹp, cô nôn thốc nôn tháo và không kiểm soát được hoạt động bài tiết. Hơi nóng vây bủa gian phòng áp mái nhỏ xíu, đốt nóng không khí và ruột gan cô. Không biết bằng cách nào mà cô chịu đựng được đến tận sáng. Công viên vẫn ở đó; trong đêm cô mơ mình đang trên biển, bị xích dưới hầm tàu. Bên cạnh cô là một người bị bắt cóc khác, và một người khác nữa, hàng trăm người kêu khóc trong sợ hãi. Con tàu chồm lên ngọn của những cơn sóng cồn, lao xuống và đập mạnh vào những cái đe của nước. Cô nghe thấy tiếng bước chân trên cầu thang, tiếng cánh cửa được lật ra, và cô nhắm mắt lại.

Cora tỉnh dậy trong một căn phòng màu trắng, một tấm nệm êm đỡ lấy người cô. Ô cửa sổ mang đến nhiều hơn là một lỗ thủng chỉ đủ cho đôi chút ánh sáng bủn xỉn. Âm thanh của công viên tựa chiếc đồng hồ: đã xế trưa.

Ethel ngồi bên góc chiếc giường thuở nhỏ của chồng bà. Đồ đan len chất đống trong lòng bà, và bà nhìn Cora đăm đăm. Bà sờ trán của bệnh nhân mà bà đang chăm sóc. “Khá hơn rồi”, Ethel nói. Bà rót một ly nước rồi mang vào một tô nước thịt bò hầm.

Thái độ của Ethel đã dịu đi trong thời gian Cora mê sảng. Cô nô lệ bỏ trốn kêu rên suốt đêm và ốm nặng đến mức khi chủ nhà đưa cô từ cái ngách trên tầng áp mái xuống, họ buộc phải cho Fiona nghỉ việc vài ngày. Họ nói với cô gái Ireland rằng Martin bị bệnh đậu mùa Venezuela, nhiễm từ một túi thức ăn gia súc hỏng, và bác sĩ cấm bất cứ ai vào nhà cho tới khi bệnh dứt. Ông đọc được thông tin phải cách ly người bị bệnh đậu mùa trên một tạp chí, cái cớ đầu tiên xuất hiện trong đầu ông. Họ trả tiền công tuần đó cho cô gái. Fiona đút tiền vào ví, không hỏi gì thêm.

Đến lượt Martin vắng nhà trong khi Ethel đảm nhận trách nhiệm chăm sóc Cora trong suốt hai ngày cô sốt mê man và lên cơn co giật. Trong thời gian sống ở bang này vợ chồng họ chỉ kết bạn với vài người, vì vậy có thể dễ dàng cách ly với đời sống xung quanh. Trong khi Cora vật vã vì cơn mê sảng, Ethel đọc Kinh Thánh để cô mau phục hồi. Giọng của người phụ nữ đó lạc vào những giấc mơ của Cora. Trong đêm Cora từ hầm mỏ ra, giọng nói ấy sao mà lạnh lùng, song giờ đây đã chứa đựng âm sắc ân cần. Cô mơ thấy bà hôn lên trán mình như người mẹ. Cô lắng nghe những câu chuyện bà đọc, và để mặc mình trôi theo chúng. Chiếc thuyền lớn chở những người xứng đáng vượt khỏi tai ương. Trải qua bốn mươi năm trong hoang mạc, hậu duệ của những người ấy mới tìm thấy miền đất hứa[21].

Buổi chiều làm bóng cây đổ dài như kẹo bơ và khi giờ ăn tối đã đến công viên thưa người hơn. Ethel ngồi trên chiếc ghế chao mỉm cười, đọc lướt qua cuốn Kinh Thánh, cố tìm một đoạn thích hợp.

Đã tỉnh táo và nói được, Cora bảo với bà chủ nhà rằng cô không cần nghe những đoạn Kinh Thánh nữa.

Miệng của Ethel mím lại. Bà gấp sách, một ngón tay gầy của bà giữ trang sách để đánh dấu. “Tất cả chúng ta đều cần ân huệ của Đấng Cứu Thế”, Ethel nói. “Tôi sẽ chẳng phải là tín đồ Cơ Đốc cho lắm nếu cứ để người ngoại đạo vào nhà mà không chia sẻ lời của Chúa”.

“Nó đã được chia sẻ rồi, bà ạ”, Cora đáp.

Đó chính là cuốn Kinh Thánh thời thơ ấu của Ethel mà Martin đã đưa cho Cora, cuốn sách còn in những vết bẩn từ ngón tay của bà. Ethel nhìn Cora chòng chọc, không chắc vị khách có thể đọc và hiểu được bao nhiêu. Cora không phải là một người sùng đạo bẩm sinh, nền giáo dục của cô đã kết thúc sớm hơn cô mong muốn. Trên phòng áp mái cô đánh vật với các từ, cố gắng đọc tiếp, và đọc đi đọc lại những đoạn khó. Những tình huống mâu thuẫn khiến cô bực mình, ngay cả những chi tiết cô chỉ hiểu được một nửa.

“Cháu không hiểu sách nói: ‘Kẻ nào bắt người đem bán, hoặc giam cầm trong tay mình, sẽ bị xử tử’. Nhưng sau đó lại nói: ‘Nô lệ nên phục tùng chủ nhân trong mọi chuyện - và nên vui lòng mà làm”’. Giữ người khác như tài sản là tội lỗi hay là may mắn được Chúa Trời ban. Đã thế lại còn vui lòng mà phục tùng ư? Chắc hẳn một nô lệ đã lén lút vào nơi in sách và đưa câu này vào sách.

“Nghĩa đúng như thế đấy”, Ethel đáp. “Một người Do Thái không được phép nô dịch hóa một người Do Thái. Nhưng các con trai của Ham không thuộc chủng tộc đó. Vì nước da đen và có đuôi nên họ bị nguyền rủa. Những đoạn Kinh Thánh lên án chế độ chiếm hữu nô lệ thì không có ý nhắc tới nô lệ da đen đâu”.

“Cháu có nước da đen, nhưng cháu không có đuôi. Theo cháu biết - cháu chưa bao giờ nghĩ rằng chiếm hữu nô lệ là sự nguyền rủa cả, dù đó là sự thật”. Chế độ chiếm hữu nô lệ là tội lỗi chỉ khi đặt ách nô lệ lên người da trắng chứ không phải người da đen. Mọi người sinh ra đều bình đẳng, trừ khi xã hội quyết định bạn không phải là con người.

Dưới ánh mặt trời ở Georgia, Connelly đã đọc những đoạn Kinh Thánh khi lão trừng phạt nô lệ trên cánh đồng vì họ trót phạm lỗi. “Bọn mọi đen, hãy tuân lệnh ông chủ của chúng mày trong mọi chuyện, đừng có làm điều đó chỉ khi ông chủ giám sát chúng mày và để lấy lòng họ, hãy phục tùng họ bằng trái tim thành thực và lòng kính Chúa nghe chưa”. Những vết rạch của cái roi chín đuôi đặt dấu chấm cho mọi âm tiết, và tiếng kêu khóc của nạn nhân. Cora nhớ những đoạn khác về nô lệ trong Kinh Thánh và chia sẻ chúng với bà chủ nhà. Ethel nói rằng buổi sáng bà không thức dậy để đi tranh cãi về thần học.

Cora thích có bà ở bên và nhăn mặt khi bà ra khỏi phòng. Về phần mình, Cora trách những người đã viết ra câu đó. Người ta luôn hiểu sai sự việc, vô tình hoặc cố ý. Sáng hôm sau, Cora nhờ lấy một số cuốn niên lịch. Chúng đã lỗi thời, nhưng Cora thích những cuốn niên lịch cũ đó vì chúng chứa đựng cả một thế giới. Chúng chẳng cần người ta giải thích chúng có nghĩa gì. Bảng biểu và dữ kiện không thể bị nặn thành những gì không phải là chúng. Những đoản văn và thơ nhại được in xen vào các bảng lịch âm và dự báo thời tiết - về những góa phụ nhăn nheo hay đám mọi đen khờ dại - khiến đầu óc cô rối tung chẳng kém gì những bài học đạo đức trong Kinh Thánh. Cả hai cuốn sách đều miêu tả hành vi của con người vượt ngoài tầm hiểu biết của cô. Cora biết gì, hoặc cần biết gì, về những phong tục cưới đầy cuốn hút, hoặc về đàn cừu di chuyển qua sa mạc? Thôi thì chí ít đến một ngày nào đó cô có thể sử dụng những hướng dẫn trong niên lịch. Nào là bài Tụng ca Bầu khí quyển, nào là Tụng ca cây ca cao trên vùng đảo Nam Hải. Trước đó cô chưa từng nghe nói đến thơ tụng ca hay bầu khí quyển, nhưng khi cô đọc từng trang sách, chúng đến trú ngụ trong đầu cô. Nếu cô từng có một đôi giày cao cổ thì bây giờ cô đã biết bí quyết dùng mỡ trét và sáp để tăng tuổi thọ cho giày. Nếu một ngày kia một con gà của cô bị cúm thì chỉ cần chà bơ làm từ cây a ngùy[22] vào mũi nó sẽ khiến nó khỏe lại.

Người cha của Martin cần niên lịch để lập kế hoạch cho ngày trăng tròn - những cuốn sách chứa lời cầu nguyện cho đám người bỏ trốn. Trăng đầy, trăng khuyết, có ngày hạ chí, đợt sương giá đầu tiên và trận mưa xuân. Tất cả những sự kiện này diễn ra mà không bị con người can thiệp. Cô cố tưởng tượng ra cảnh thủy triều, dâng lên và rút xuống, bấu vào cát tựa một con chó nhỏ, không màng đến con người cùng mưu toan của họ. Sức mạnh nơi cô quay lại.

Chỉ dựa vào bản thân thì cô không thể hiểu tất cả những từ đó. Cora hỏi Ethel: “Bà có thể đọc vài câu cho cháu nghe được không?”

Ethel làu bàu. Nhưng bà mở một cuốn niên lịch bị rách gáy ra và gắng thỏa hiệp với bản thân, bà lấy giọng đọc giống như khi đọc Kinh Thánh. “Ghép cây xanh. Cây được ghép vào tháng Tư, tháng Năm hay tháng Sáu dường như không quan trọng…”

Khi ngày thứ Sáu đến, Cora đã khỏe hơn nhiều. Theo kế hoạch, Fiona sẽ trở lại làm việc vào thứ Hai. Họ thống nhất với nhau rằng sáng hôm đó Cora sẽ quay lại cái ngách trên tầng áp mái. Martin và Ethel sẽ mời dăm ba người hàng xóm món bánh nhà làm để xua tan bất cứ lời xì xào hoặc suy đoán nào. Martin tập giả vờ uể oải. Thậm chí họ còn định mời ai đó đến xem Lễ hội ngày thứ Sáu. Hiên nhà họ có góc nhìn lý tưởng ra công viên.

Tối hôm ấy, Ethel để Cora ở trong phòng ngủ phụ, miễn là cố giữ cho phòng tối om và tránh xa cửa sổ. Cora không có ý định xem cảnh ngoạn mục hằng tuần ở công viên mà chỉ mong được nằm thẳng người trên giường đêm cuối. Rốt cục, Martin và Ethel quyết định không mời ai sang hiên nhà họ cả, để rồi những vị khách duy nhất là đám người không mời mà tới - lách khỏi đám đông từ lúc bắt đầu tiết mục hài của người da đen.

Đám tuần tra muốn kiểm tra ngôi nhà.

Màn diễn dừng lại, thành phố xôn xao trước sự náo động bên kia công viên. Ethel cố giữ chân lũ tuần đêm. Chúng chen qua bà và Martin. Cora bắt đầu bước lên cầu thang, nhưng những bậc cầu thang kêu quá to, đã nhiều lần cảnh báo cô trong mấy tháng qua, thế là cô biết rằng cô sẽ không thoát được. Cô bò xuống gầm chiếc giường cũ của Martin và đó là nơi bọn chúng đã tìm thấy cô, chộp cổ chân cô như bấm chiếc cùm và lôi cô ra. Chúng quẳng cô xuống cầu thang. Vai cô đập vào lan can ở chân cầu thang. Tai cô ong ong.

Lần đầu tiên cố liếc nhìn hiên nhà Martin và Ethel. Đó là sân khấu cho cảnh bắt bớ cô, một cái bục thứ hai phục vụ cho buổi giải trí của thành phố, khi cô nằm trên sàn ván dưới chân bốn kiểm soát viên mặc đồng phục đen trắng. Bốn gã khác khống chế Martin và Ethel. Một người nữa đứng trên hiên, mặc áo gi-lê len sọc ô và quần âu xám. Ông ta là người đàn ông cao nhất mà Cora từng nhìn thấy, có thân hình rắn chắc với cái nhìn thu hút sự chú ý. Người đó quan sát cảnh tượng đang diễn ra, mỉm cười trước một điều gây cười mà chỉ ông ta biết.

Dân thành phố đứng đầy trên vỉa hè và dưới đường, chen lấn, xô đẩy nhau để xem tiết mục giải trí mới. Một cô gái có mái tóc đỏ hoe chen lên trên. “Bệnh đậu mùa Venezuela! Tôi đã nói là họ giấu ai đó ở trên ấy rồi mà!”

Vậy ra đây là Fiona. Cora gượng dậy để nhìn cô gái mà cô biết rất rõ nhưng chưa bao giờ thấy mặt.

“Cô sẽ nhận được tiền thưởng”, viên tuần tra có râu nói. Gã đã có mặt ở nhà Martin trong cuộc tuần tra trước.

“Ông đã nói gì, ông vụng về”, Fiona nói. “Rằng lần trước ông kiểm tra phòng áp mái đó rồi, nhưng không phải vậy, đúng chứ?” Cô ta quay ra đám đông để chứng minh lời mình với đám đông chứng kiến. “Các vị thấy đấy - đó là công của tôi. Tất cả chỗ thức ăn biến mất ư?” Fiona đá nhẹ Cora một cái. “Bà ta làm một cái bánh nướng to tướng, ấy thế mà hôm sau nó biến mất. Ai đã ăn tất cả chỗ thức ăn đó? Và lúc nào cũng nhìn lên trần nhà. Họ nhìn gì ở trên đó chứ?”

Cô ta còn rất trẻ, Cora nghĩ. Cô ta có khuôn mặt tròn lấm tấm tàn nhang, nhưng mắt cô ta toát lên vẻ khắc nghiệt. Thật khó tin những tiếng càu nhàu và nguyền rủa mà Cora nghe thấy trong mấy tháng qua lại bắt nguồn từ cái miệng nhỏ xinh đó, nhưng đôi mắt đã đủ là căn cứ.

“Chúng tôi đã đối tốt với cô kia mà”, Martin nói.

“Ông bà kỳ cục thì có, cả hai người”, Fiona nói. “Và các người đáng với những gì các người phải nhận”.

Dân thành phố này đã thấy luật pháp được thực thi quá nhiều lần - đến mức không đếm xuể, nhưng tuyên án lại là một trải nghiệm mới. Điều đó khiến họ bứt rứt. Đã là khán giả, bây giờ họ cũng là hội đồng xét xử ư? Họ nhìn nhau để tìm ám hiệu. Một công dân kỳ cựu khum tay lại làm loa, nói oang oang mấy lời vô nghĩa. Một quả táo cắn dở bị ném trúng bụng Cora. Trên bục, các diễn viên hài đứng cầm mũ trong tay, ỉu xìu.

Jamison xuất hiện, lau trán bằng một chiếc khăn mùi xoa màu đỏ. Kể từ cái tối đầu tiên ấy Cora không nhìn thấy ông ta, nhưng cô đã nghe mọi bài diễn văn trong tiết mục cuối cùng mỗi tối thứ Sáu. Mọi câu nói đùa và mọi lời tuyên bố hùng hồn, lời hiệu triệu đối với chủng tộc và tiểu bang, sau đó là mệnh lệnh giết vật hiến tế. Sự việc làm gián đoạn lễ hội ngày thứ Sáu này khiến ông ta ngạc nhiên, lúng túng. Không oang oang như mọi khi, giọng của Jamison giờ đây the thé. “Đây là chuyện quan trọng”, ông ta nói. “Ông là con trai của Donald ư?”

Martin gật đầu, thân hình vốn đã mềm của ông rung lên với tiếng khóc nấc lặng lẽ.

“Tôi biết cha ông sẽ xấu hổ lắm”, Jamison nói.

“Tôi không biết những gì ông ấy làm”, Ethel nói. Bà bám lấy gã tuần tra đang giữ chặt bà. “Một mình ông ấy làm việc đó! Tôi không biết gì hết!”

Martin nhìn đi chỗ khác. Không nhìn những người đứng trên hiên, chẳng nhìn đám đông dân thành phố. Ông quay mặt về phía bắc, về phía Virginia, nơi đã có thời ông tới để thoát khỏi thành phố quê hương mình.

Jamison ra hiệu và đám tuần tra kéo Martin cùng Ethel ra công viên. Lão chủ đồn điền nhìn Cora. “Một bữa tiệc vui vẻ”, Jamison nói. Nạn nhân đã được chuẩn bị trước của chúng đang ở đâu đó bên cánh gà sân khấu. “Chúng ta sẽ xử cả hai đứa chứ?”

Gã đàn ông có dáng người cao lêu nghêu nói: “Đứa này là của tôi. Tôi đã nói rõ rồi”.

Mặt của Jamison đanh lại. Ông ta không quen thấy người khác phớt lờ địa vị của ông ta. Ông ta hỏi tên người lạ mặt.

“Ridgeway”, gã đàn ông đáp. “Thợ săn nô lệ. Tôi đã đi hết nơi này đến nơi khác. Tôi đã săn tìm đứa này lâu lắm rồi. Thẩm phán của các ông biết tất cả về tôi”.

“Ông không thể cứ đến đây đột nhập vào chỗ này chỗ kia được”. Jamison biết rằng vị khán giả thường xuyên của ông ta, kẻ hay lởn vởn quanh đây đã quan sát ông ta với những toan tính khó đoán. Khi ông ta ra lệnh bằng giọng run run, hai viên tuần tra, đều rất trẻ, xông tới chặn Ridgeway.

Ridgeway không mảy may biểu lộ thái độ bực mình. “Các ông có tập tục địa phương - tôi hiểu. Các ông đang có trò vui.” Hắn phát âm từ “trò vui” như một nhà giảng đạo ôn hòa. “Nhưng đứa này không thuộc về các ông. Luật nô lệ bỏ trốn quy định rằng tôi có quyền mang tài sản này trả về cho chủ nó. Tôi sẽ làm điều đó đấy”.

Cora khóc thút thít, đưa tay sờ lên đầu. Cô chóng mặt, y như sau khi Terrance đánh cô. Gã này sẽ đưa cô về trả cho lão ta.

Tên tuần tra đã ném Cora xuống cầu thang hắng giọng. Gã giải thích với Jamison rằng tay trùm săn nô lệ này đã dẫn bọn chúng tới nhà của Martin. Tay trùm đã đến gặp thẩm phán Tennyson trưa hôm ấy và đưa ra đề nghị chính thức, mặc dù bấy giờ thẩm phán đang thưởng thức rượu whisky ngày thứ Sáu theo phong tục và có thể không nhớ chuyện đó. Chẳng ai thích tiến hành khám xét trong thời gian diễn ra lễ hội cả, nhưng Ridgeway cứ khăng khăng làm.

Ridgeway nhổ nước thuốc lá nhai xuống lối đi, ngay dưới chân của một công dân đang đứng xem. “Cô có thể giữ món tiền thưởng của mình”, hắn nói với Fiona. Hắn hơi cúi người xuống và nhấc cánh tay Cora lên. “Không phải sợ, Cora ạ. Mày sắp về nhà rồi”.

Một đứa con trai da màu, chỉ chừng mười tuổi, điều khiển chiếc xe ngựa kéo di chuyển qua đám đông trên đường phố, quát tháo hai con ngựa nhặng xị. Vào bất cứ dịp nào khác thì hình ảnh cậu bé trong bộ com-lê may đo và chiếc mũ chóp cao sẽ gây bối rối, khó hiểu. Sau màn bắt giữ các cảm tình viên và nô lệ bỏ trốn đầy kịch tính, cậu trai da màu lại khiến buổi tối trở nên dị thường. Chắc chắn không chỉ duy nhất một người nghĩ bụng những gì vừa mới xảy ra là một tiết mục giải trí mới cho tối thứ Sáu, một màn diễn được sắp đặt để tránh những vở kịch ngắn trào phúng đã trở nên đơn điệu cũng như những cuộc hành hình diễn ra hằng tuần quả thực đã dễ đoán trước.

Dưới hiên, Fiona đang thao thao bất tuyệt với một đám con gái từ phố của người Ireland. “Là thân gái thì phải tự lo cho lợi ích của mình nếu muốn phát triển ở cái đất nước này”, cô ta giải thích.

Ngoài cậu bé kia, Ridgeway còn đi cùng một gã đàn ông nữa, gã da trắng cao ráo có mái tóc nâu dài, đeo chuỗi vòng cổ tai người. Đồng sự của hắn xích chân Cora lại, rồi luồn sợi xích qua một cái vòng sắt gắn trên sàn xe ngựa. Cô ngồi xuống chiếc ghế băng trên xe, cứ mỗi nhịp tim đập lại khiến đầu cô đau nhói. Khi họ đi khỏi đó, cô nhìn thấy Martin và Ethel. Họ bị trói vào cái cây treo cổ. Họ khóc, nôn ọe khi bị trói. Con Thị Trưởng chạy vòng quanh chân họ như phát cuồng. Một đứa con gái tóc vàng nhặt một hòn đá ném Ethel, ném trúng mặt. Một tràng cười nổi lên trước tiếng rú thảm thiết của Ethel. Hai đứa trẻ khác nhặt đá ném vợ chồng họ. Con Thị Trưởng sủa và nhảy chồm chỗm khi có thêm những người khác cúi xuống. Họ giơ tay lên. Dân thành phố đổ xô tới chỗ ấy, sau đó Cora không thể nhìn thấy vợ chồng họ nữa.

ETHEL

Từ khi nhìn thấy một bức tranh khắc gỗ miêu tả cảnh một nhà truyền giáo được thổ dân hoang dã vây quanh, Ethel đã nghĩ phụng sự Chúa ở lục địa đen, đưa những con người mông muội đến với ánh sáng văn minh, là niềm hạnh phúc về mặt tinh thần. Bà mơ một con thuyền sẽ chở bà đi, một chiếc thuyền buồm lộng lẫy với những cánh buồm trông như những đôi cánh thiên thần, vượt đại dương cuộn sóng. Cuộc hành trình đẩy hiểm nguy vào sâu trong nội địa, qua sông qua suối, những đường mòn quanh co trên núi, thoát khỏi những tình huống hiểm nghèo: sư tử, rắn độc, cây giết người, những kẻ dẫn đường xảo trá. Một ngôi làng, nơi thổ dân đón nhận bà như một sứ thần của Chúa, một công cụ của cuộc khai hóa văn minh. Với lòng biết ơn, những người da đen nhấc bổng bà lên, hô to tên bà: Ethel, Ethel.

Khi đó bà tám tuổi. Những tờ báo của cha bà chứa đựng biết bao câu chuyện về các nhà thám hiểm, những vùng đất chưa được biết tới, những người lùn. Điều gần với những hình ảnh trên báo nhất mà bà có thể làm là chơi đóng vai nhà truyền giáo và thổ dân với Jasmine. Jasmine giống một người chị gái đối với bà. Trò chơi đó chưa bao giờ kéo dài trước khi họ chuyển sang chơi trò vợ chồng, tập hôn và giả vờ cãi cọ trong gian hầm nhà Ethel. Từ màu da của họ, không có gì phải nghi ngờ về vai mà họ đóng trong các trò chơi, ấy thế mà Ethel lại có thói quen bôi nhọ nồi lên mặt. Mặt bà bị bôi đen, bà làm bộ sửng sốt, ngạc nhiên trước gương để có thể biết điều gì xảy ra khi bà gặp những người mông muội.

Jasmine sống trong căn phòng trên gác cùng với mẹ, bà Felice. Gia đình Delany sở hữu mẹ của Felice, và khi Edgar Delany lên mười, ông nhận Felice như một món quà. Bây giờ khi đã trở thành một người đàn ông, Edgar thừa nhận rằng Felice là một điều kỳ diệu - bà coi sóc việc nhà cho ông như thể bà sinh ra cho phận sự đó. Như thói quen hằng ngày, ông tường tận kể lại trí khôn ngoan của người da đen mà bà biểu hiện, ông chia sẻ những câu chuyện ngụ ngôn của bà về bản chất con người với các vị khách, bất cứ khi nào bà vào bếp, để khi bà trở lại khuôn mặt họ ánh lên niềm yêu mến và nỗi ghen tị. Ông cấp cho bà giấy phép đi thăm đồn điền của Parker vào mỗi dịp mừng năm mới; chị gái của Felice là thợ giặt tại đó. Chín tháng sau một chuyến thăm như thế Jasmine ra đời, và giờ đây gia đình Dalany sở hữu hai nô lệ.

Ethel từng nghĩ rằng nô lệ là người sống trong nhà bạn - như gia đình của bạn nhưng không phải là gia đình bạn. Cha bà phải giải thích nguồn gốc của người da đen để bà hết mù quáng với ý nghĩ màu mè đó. Một số người cứ nghĩ rằng người da đen là tàn dư của một tộc người khổng lồ đã thống trị trái đất trong thời cổ đại, nhưng Edgar Dalany biết rằng họ là hậu duệ của Ham bị nguyền rủa, người đã sống sót qua cơn đại hồng thủy bằng cách bám vào một đỉnh núi ở châu Phi. Ethel nghĩ rằng nếu họ bị nguyền rủa thì họ càng cần Chúa dẫn dắt hơn.

Vào sinh nhật lần thứ tám của Ethel, cha bà cấm bà chơi với Jasmine để không xuyên tạc tình trạng tự nhiên của mối quan hệ giữa các chủng tộc. Thậm chí mới từng ấy tuổi Ethel đã không dễ dàng kết bạn rồi. Bà khóc nức nở, bực tức trong nhiều ngày; Jasmine thì dễ thích nghi hơn. Jasmine đảm đương những việc nội trợ đơn giản và tiếp quản vị trí của mẹ khi Felice lên cơn đau tim, bị ngã, cấm khẩu và bị liệt. Felice sống thoi thóp trong nhiều tháng, miệng bà há hốc, đỏ hồng, mắt lờ đờ, cho tới khi cha của Ethel đưa bà ra khỏi nhà. Ethel không nhận thấy nỗi bối rối lo âu trên khuôn mặt của người bạn chơi thuở trước khi họ đặt mẹ chị ta lên xe ngựa. Đến lúc đó, ngoài chuyện liên quan đến việc nhà, hai người không nói năng gì với nhau nữa.

Ngôi nhà được xây từ năm mươi năm trước, cầu thang lên xuống đã ọp ẹp. Ngay cả tiếng thì thầm trong một căn phòng cũng vọng sang phòng kế bên. Hầu hết những buổi tối sau bữa ăn và sau khi cầu nguyện, Ethel nghe thấy tiếng cha bà bước lên cầu thang ọp ẹp, được dẫn lối bởi ánh nến chập chờn. Đôi khi bà lẻn ra cửa phòng ngủ của mình và thoáng nhìn thấy cha trong bộ đồ ngủ màu trắng biến mất ở góc cầu thang.

“Cha đi đâu vậy ạ?” Một tối Ethel hỏi. Felice qua đời đã hai năm. Jasmine thì mười bốn tuổi.

“Đi lên gác”, ông đáp, và cả hai đều cảm thấy nhẹ nhõm lạ lùng rằng giờ đây họ có một thuật ngữ khi ông lên gác lúc đêm hôm. Ông đi lên gác - cái cầu thang còn dẫn tới đâu khác kia chứ? Trước đó cha bà đã giải thích rằng sự chia rẽ chủng tộc là hình phạt đối với tội giết anh em[23]. Những chuyến viếng thăm vào ban đêm của ông lý giải thế nào là sắp đặt. Người da trắng sống ở tầng dưới còn người da đen sống ở tầng trên, và làm cầu nối giữa khoảng ngăn cách đó cũng chính là chữa lành một vết thương trong Kinh Thánh.

Mẹ của bà coi khinh việc chồng mình lên gác nhưng không phải là không có cách đối phó. Khi gia đình họ bán Jasmine cho người thợ đúc đồng ở đầu kia của thành phố, Ethel biết mẹ bà làm việc đó. Khi một nô lệ mới đến ở trên đó, cha bà không còn đi lên gác nữa. Nancy là một bà già, đi lại chậm chạp và mù dở. Giờ đây tiếng thở khò khè, chứ không phải tiếng bước chân và tiếng kêu, xuyên qua những bức tường. Ngôi nhà không còn sạch sẽ, ngăn nắp như hồi Felice ở đó; Jasmine thì biết việc đấy nhưng hay sao lãng. Gia đình mới của Jasmine nằm bên kia phố da màu. Người ta xì xào rằng đứa con của chị ta có đôi mắt của cha nó.

Một hôm trong lúc ăn trưa, Ethel tuyên bố rằng khi bà đủ lớn, bà muốn truyền bá lời của Chúa tới những người nguyên thủy ở châu Phi. Cha mẹ bà tỏ ý giễu cợt. Đó không phải là điều mà những phụ nữ trẻ ngoan ngoãn, đoan trang ở Virginia làm. Cha bà nói, nếu con muốn giúp đỡ đám người dốt nát thì hãy dạy học ở trường. Trí não của một đứa trẻ năm tuổi dốt nát và bất kham hơn một lão da đen mông muội già nhất, ông nói. Con đường của bà đã được vạch sẵn rồi. Ethel đăng ký làm giáo viên chính quy khi đã cảm thấy mệt mỏi. Lũ trẻ da trắng mông muội theo cách của chúng, nói líu lo và chưa phát triển, nhưng việc dạy chúng vẫn không giống điều bà muốn phụng sự. Ý nghĩ của bà về chốn rừng hoang và một vòng vây những người da đen ngưỡng mộ vẫn nằm trong bí mật.

Nỗi oán giận là bản lề cho tính khí của bà. Những phụ nữ trẻ mà bà giao thiệp cư xử theo nghi thức lạ lùng, không thể hiểu nổi. Bà không ưa đám con trai, và sau này không ưa đàn ông cho lắm. Khi Martin xuất hiện, do được một người anh em họ của bà làm việc ở công ty tàu biển giới thiệu, bà đã mệt mỏi với chuyện tán gẫu và ngừng quan tâm đến hạnh phúc từ lâu. Nhiệt tình và kiên trì, Martin chinh phục được bà. Trò chơi vợ chồng thậm chí ít thú vị hơn bà nghĩ. Chí ít, cô con gái - Jane cũng là một niềm hạnh phúc vượt ngoài mong đợi, một đóa hoa xinh xắn trong tay bà, dù mang thai chỉ chứng tỏ một nỗi ô nhục khác. Qua nhiều năm, cuộc sống ở phố Orchard trôi đi trong nỗi tẻ nhạt mà cuối cùng đông lại thành sự an nhàn. Bà vờ như không nhìn thấy Jasmine khi họ đi ngang qua nhau trên phố, đặc biệt khi người bạn chơi thuở trước của bà đi cùng với con trai chị ta. Khuôn mặt thằng bé là một tấm gương đen.

Sau đó Martin được gọi về Bắc Carolina. Ông tổ chức đám tang cho ông cụ Donald vào ngày nóng nhất của năm; mọi người cứ nghĩ Ethel đã ngất đi vì đau buồn khi mà thực tế chỉ vì khí hậu ẩm khủng khiếp. Ông bảo đảm với bà rằng khi họ kiếm được người tiếp quản cửa hàng thức ăn gia súc, coi như xong việc ở đó. Vùng đó lạc hậu lắm. Nếu không phải là cái nóng thì là lũ ruồi; nếu không phải là chuột bọ thì là cư dân. Ít nhất ở Virginia, các nhóm hành hình kiểu lin-sơ chỉ tự phát mà thôi. Họ không treo cổ anh ngay trên bãi cỏ trước cửa nhà anh, tuần nào cũng vào đúng thời gian đó, như lễ nhà thờ. Bắc Carolina là quãng nghỉ ngắn, hoặc bà nghĩ như vậy, cho tới khi bà bất chợt thấy một nô lệ da đen trong bếp nhà mình.

Hôm ấy George - người nô lệ duy nhất mà Martin giúp trước khi cô gái kia đến - mò ra khỏi tầng áp mái để kiếm thức ăn. Đó là một tuần trước khi luật về chủng tộc đi vào hiệu lực và bạo lực nhằm vào người da màu gia tăng. Một tin nhắn trên bậc cửa nhà họ đã dẫn Martin đến mỏ mica, ông kể với bà như vậy. George đang đợi ông trong tình trạng đói khát và bực tức. Trong một tuần người nô lệ hái thuốc lá đó cứ gây ra những tiếng thình thịch trên phòng áp mái, trước khi một trưởng ga của tuyến hỏa xa ngầm giúp anh ta đi chặng tiếp theo, xếp anh ta vào một cái thùng và đẩy cái thùng đó qua cửa trước. Ethel cáu tiết, rồi thất vọng - George quả là người thừa hành di chúc của Donald, làm sáng tỏ cái di sản thừa kế bí mật dành cho Martin. Anh ta bị mất ba ngón tay vì chặt mía.

Ethel chưa bao giờ nhìn nhận chế độ chiếm hữu nô lệ dưới góc độ đạo đức. Nếu Chúa không chủ định để người châu Phi làm nô lệ thì họ đã không bị xiềng xích. Tuy nhiên, bà rất kiên quyết cho rằng không nên hy sinh vì lý tưởng cao thượng của người khác. Bà và Martin liền tranh cãi về tuyến hỏa xa ngầm dù đã lâu rồi họ không cãi vã, và đó là trước khi luật chủng tộc ra đời. Thông qua Cora - con mối trong phòng áp mái - Donald từ dưới mồ vươn dậy để trừng phạt bà vì trò đùa của bà nhiều năm trước. Khi hai gia đình gặp nhau lần đầu tiên, Ethel đã buông lời bình luận về bộ com-lê quê mùa đơn giản của ông Donald. Thực ra, bà chỉ cố gắng che lấp ý kiến khác nhau của hai gia đình về cách ăn vận thích hợp - để tất cả bọn họ có thể tận hưởng bữa ăn mà bà dành rất nhiều thời gian chuẩn bị. Nhưng Donald không bao giờ tha thứ cho bà, bà nói với Martin như vậy, bà tin chắc như vậy, và bây giờ họ sẽ bị treo cổ trên cành cây ngay trước cửa nhà họ.

Việc Martin lên gác để giúp cô gái đó không giống chuyện cha bà lên gác năm xưa, nhưng khi xuống khỏi đó hai người đàn ông đều thay đổi. Họ đã vượt sang bên kia vết nứt được nhắc tới trong Kinh Thánh, vì mục đích đầy vị kỷ.

Nếu họ có thể, tại sao bà lại không?

Tất thảy mọi điều đều từ chối bà trong suốt cuộc đời. Sứ mệnh truyền giáo, sứ mệnh giúp đỡ. Được yêu theo cách bà muốn. Khi cô nô lệ ốm, thời khắc Ethel chờ đợi mỏi mòn cuối cùng cũng tới. Rốt cuộc bà không đi châu Phi, mà châu Phi đến với bà. Ethel lên gác, như cha bà từng làm, để an ủi cái người lạ sống trong nhà bà như người thân. Cô gái đó nằm trên tấm khăn trải giường, nằm cong người như một dòng sông nguyên sơ. Bà rửa ráy cho cô gái, lau chùi những gì bẩn thỉu khỏi người cô. Bà hôn lên trán, lên cổ cô trong giấc ngủ chập chờn của cô với hai dòng cảm xúc pha trộn trong những cái hôn đó. Bà trao cho cô lời Chúa.

Cuối cùng bà đã có một người mông muội để gọi là của mình.

TENNESSEE

25 đô la tiền thưởng

Đứa con gái mọi đen tên là PEGGY đã bỏ trốn khỏi người chủ ký tên dưới đây vào ngày 6 tháng Hai vừa qua. Ả khoảng mười sáu tuổi, là người da đen lai da trắng, có chiều cao trung bình, tóc thẳng và nét mặt khá ưa nhìn - ả có một vết sẹo sần sùi ở cổ vì bị bỏng. Không nghi ngờ gì, ả sẽ cố trốn đi như một đứa con gái tự do, và có thể đã kiếm được giấy chứng nhận tự do. Ả hay nhìn xuống khi nói chuyện, và không thông minh lắm. Ả nói nhanh, giọng the thé.

JOHN DARK

Hạt Chatham, ngày 17 tháng Năm

“Chúa Jesus, xin hãy mang con về nhà, về mảnh đất ấy…”

Jasper không ngừng hát. Ở đầu xe Ridgeway quát anh ta ngậm miệng, và thỉnh thoảng bọn chúng dừng lại để Boseman trèo ra phía sau xe vả vào đầu người nô lệ bỏ trốn ấy. Jasper mút những vết sẹo trên ngón tay anh trong những quãng nghỉ ngắn, rồi sau đó lại tiếp tục hát ngâm nga. Thoạt đầu anh ta hát khe khẽ chỉ mình Cora nghe thấy. Nhưng rồi chẳng bao lâu sau anh ta lại hát to, hát cho gia đình đã mất của anh ta, hát cho Chúa của anh ta, cho bất cứ ai đi qua đường. Anh ta cứ hát để rồi lại bị trừng phạt.

Cora nhận ra vài điệu thánh ca. Cô ngờ rằng Jasper đã phóng tác phần lớn những giai điệu đó; nhịp nhạc bị uốn. Cô sẽ không khó chịu lắm nếu như Jasper có chất giọng tốt hơn, nhưng Chúa Jesus đã không ban cho anh ta tài năng trong lĩnh vực xướng ca. Hoặc là phải có vẻ ngoài dễ coi - anh ta có khuôn mặt dài như mặt chão chuộc lệch về một bên và đôi cánh tay gầy nhẳng lạ lùng, không hợp với một người lao động - hoặc là phải có may mắn. Một chút may mắn khả dĩ.

Anh ta và Cora có điểm chung đó.

Bọn chúng bắt được Jasper sau ba ngày rời khỏi Bắc Carolina. Jasper là tài sản được chuyển phát. Anh ta bỏ trốn khỏi đồng mía ở Florida, chạy đến Tennessee trước khi bị một thợ hàn nồi bắt quả tang đang lấy trộm thức ăn từ chạn của ông ta. Sau vài tuần, phó trại giam đã xác định được chủ của anh ta, nhưng người thợ hàn không có cách nào để chuyển anh ta về cho chủ. Ridgeway và Boseman đang uống rượu trong một tửu quán ở góc đường gần trại giam, trong lúc đó Homer đợi cùng với Cora trên chiếc xe ngựa kéo. Người chánh văn phòng thị chính đến gặp tay săn nô lệ khét tiếng, làm môi giới cho một thỏa thuận, thế là giờ đây Ridgeway có người da đen này - bị xích trên thùng xe. Hắn không lường trước được anh ta lại hát như chim.

Mưa rơi lộp độp trên mui xe bằng vải bạt. Cora thích thú tận hưởng làn gió nhẹ để rồi sau đó cảm thấy xấu hổ vì cảm giác thích thú ấy. Khi mưa ngớt, họ dừng lại ăn. Boseman tát Jasper, cười khùng khục, và tháo sợi xích đã xích hai nô lệ bỏ trốn vào sàn xe. Gã quỳ trước mặt Cora, khụt khịt, đưa ra lời hứa bẩn thỉu quen thuộc của gã. Cổ tay, cổ chân của Jasper và của Cora vẫn bị còng. Đó là lần cô bị xích lâu nhất.

Lũ quạ bay lượn phía trên đầu họ. Thế giới, cho đến hết tầm mắt của họ, bị cháy rụi và bị cày xới, một biển tro than chạy từ những cánh đồng tới tận những ngọn đồi và dãy núi. Những thân cây đen thui nghiêng ngả, những cánh tay đen còi cọc chìa ra như hướng về nơi xa xăm nào đó mà ngọn lửa không liếm đến. Họ đi qua đống tàn tích đen kịt của những chuồng trại, những ngôi nhà không có số nhà, những ống khói chĩa lên trời như bia mộ, tường đá bị bong tróc của những nhà cối xay và kho lúa bị tàn phá. Những hàng rào cháy xém đánh dấu nơi gia súc ăn cỏ; những con vật ấy đâu thể sống sót qua trận hỏa hoạn.

Sau hai ngày di chuyển qua đó, người họ bị phủ một lớp tro muội đen sì. Ridgeway, con trai của người thợ rèn, nói rằng hắn cảm thấy như đang ở nhà.

Đây là điều Cora thấy rõ: Làm gì có nơi nào để trốn. Không có nơi ẩn náu giữa đám thân cây đen thui ấy, dù cô không bị cùm chăng nữa. Dù cô có cơ hội.

Một người đàn ông da trắng lớn tuổi bận chiếc áo khoác màu xám cưỡi con ngựa lông xám đi ngang qua. Giống như những khách lữ hành khác, họ đi qua nhau trên con đường đen sì, và ông ta cho ngựa chạy chậm lại vì tò mò. Hai nô lệ ở tuổi trưởng thành thì chẳng có gì lạ. Nhưng cậu bé da màu mặc bộ com-lê đen đang đánh xe và nụ cười kỳ cục của cậu ta làm người lạ cảm thấy khó hiểu. Người đàn ông da trắng trẻ tuổi hơn đội chiếc mũ quả dưa màu đỏ, đeo chiếc vòng cổ được xâu từ những mẩu da nhăn nheo. Khi nhận ra đó là mớ tai người, người lữ hành nghiến răng để lộ hàm răng nâu xỉn vì thuốc lá. Với cái nhìn trừng trừng, người đàn ông da trắng lớn tuổi hơn, ở thế cầm trịch, không ủng hộ bất cứ cuộc trò chuyện nào. Người lữ hành tiếp tục đi, vòng theo khúc quanh nơi con đường chạy khập khiễng giữa những quả đồi trọc.

Homer trải một tấm chăn đã bị mối ăn lốm đốm ra cho họ ngồi, đoạn chia khẩu phần ăn được đựng trong đĩa bằng thiếc. Tay trùm săn nô lệ cho phép các tù nhân của hắn có khẩu phần ăn bằng nhau, và điều đó đã trở thành lệ từ những ngày đầu hắn theo nghề. Điều đó làm giảm những tiếng cảu nhảu và hắn tính tiền ăn vào hóa đơn cho khách hàng của hắn. Bên rìa cánh đồng bị cháy đen, họ ăn thịt muối cùng món đậu mà Boseman đã chuẩn bị trong khi những con ruồi khô đét bay vo ve như sóng.

Mưa làm dậy lên mùi của vụ hỏa hoạn, khiến không khí hăng nồng. Khói nêm gia vị cho từng miếng thức ăn, từng ngụm nước. Jasper hát: “Nhảy lên nào, người cứu chuộc nói! Hãy nhảy lên, nhảy lên nếu ngươi muốn nhìn thấy mặt Ngài!”

“Hallelujah!” Boseman gào lên. “Đứa trẻ bụ bẫm của Jesus!” Giọng gã oang oang và gã bắt đầu một điệu nhảy, làm nước bẩn bắn tung tóe.

“Anh ta không ăn”, Cora nói. Jasper đã biết trước những bữa ăn cuối cùng của mình, vậy nên anh ta mím miệng, khoanh tay.

“Vậy là nó không ăn”, Ridgeway kết luận. Hắn đợi cô nói gì đó vì đã quen với tiếng cô nhỏ nhẻ đáp lại những lời bình luận của hắn. Họ tương tác với nhau. Cô giữ im lặng để ngắt khuôn mẫu ấy.

Homer nhào tới, ăn ngấu nghiến chỗ thức ăn của Jasper. Cảm thấy Cora đang nhìn mình trừng trừng, cậu ta liền nhe răng cười mà không ngẩng lên.

Cậu bé đánh xe là một đứa trẻ lạ lùng. Mười tuổi, bằng tuổi Chester, nhưng đã đẫm vẻ u sầu của một người hầu lớn tuổi, với cử chỉ lão luyện. Đối với bộ com-lê đen và chiếc mũ chóp cao, cậu ta tỏ ra kỹ tính lắm thay - rứt cái xơ vải và nhìn nó trừng trừng như thể nó là một con nhện độc trước khi búng đi. Ngoài những lúc quát tháo mấy con ngựa, Homer hiếm khi mở miệng. Cậu ta chẳng cho thấy mối quan hệ chủng tộc gì, hay tỏ lòng cảm thông với hai nô lệ. Có lẽ Cora và Jasper vô hình trước mắt cậu ta, nhỏ hơn cả cái xơ vải.

Nhiệm vụ của Homer là đánh xe, làm mấy việc lặt vặt và việc mà Ridgeway gọi là “ghi sổ”. Homer luôn ghi chép các khoản chi tiêu và những câu chuyện của Ridgeway vào một cuốn sổ nhỏ mà cậu để trong túi áo khoác. Cora không thể xác định được phát ngôn này hay câu nói nọ của tên trùm săn nô lệ là đáng để ghi lại. Cậu bé còn nhiệt tình ghi cả những điều hiển nhiên, thậm chí lời bình luận về thời tiết.

Một tối, được Cora gợi ý, Ridgeway xác nhận rằng trong đời hắn chưa từng sở hữu một nô lệ, ngoại trừ Homer là tài sản của hắn trong mười bốn tiếng đồng hồ. Tại sao không? Cô hỏi. “Để làm gì chứ?” Hắn đáp. Chẳng là, Ridgeway đang cưỡi ngựa qua vùng ngoại ô của Atlanta - hắn vừa mới giao một cặp vợ chồng nô lệ cho chủ của họ, mãi tận New York - thì chợt gặp một anh hàng thịt đang xoay xở thanh toán khoản nợ cờ bạc. Gia đình vợ anh ta đã tặng họ người mẹ của cậu bé làm quà cưới. Trong lần thua bạc trước, anh ta đã bán người mẹ. Giờ đến lượt đứa con trai. Anh ta sơn một tấm biển thô kệch đeo trước ngực cậu bé để rao bán.

Khả năng nhạy cảm lạ lùng của cậu bé khiến Ridgeway lay động. Đôi mắt sáng lấp lánh của Homer trên khuôn mặt tròn mũm mĩm vừa có vẻ hoang dại lại vừa bình thản. Một tinh thần tương đồng. Ridgeway đưa anh hàng thịt năm đô la và ngay ngày hôm sau hắn viết giấy giải phóng cho cậu bé. Homer cứ lẽo đẽo bám theo Ridgeway dù hắn xua đuổi đứa trẻ một cách nửa vời. Anh hàng thịt không phản đối gay gắt nếu người da màu được giáo dục nên đã cho phép Homer học với con cái của người tự do. Khi buồn chẳng có việc gì làm, Ridgeway giúp cậu ta học chữ. Homer vờ là người gốc Italia mỗi khi có dịp, để những người chất vấn cậu ta ngồi đó trong bối rối. Lối ăn mặc khác thường của cậu ta thay đổi theo thời gian; tâm tính của cậu ta thì không.

“Nếu nó được tự do tại sao nó không đi?”

“Đi đâu hả?” Ridgeway hỏi. “Nó đã thấy đủ để biết rằng một thằng bé da đen chẳng có tương lai, dù có giấy chứng nhận là người tự do hay không. Không có tương lai ở đất nước này. Một thằng cha có thành tích bất hảo nào đó sẽ chộp nó rồi đem bán ngay tắp lự. Ở với tao, thằng bé có thể học về cuộc đời. Tìm được mục đích”.

Hằng đêm, tỏ ra cẩn thận quá mức, Homer mở chiếc cặp có quai đeo lấy ra một bộ còng. Cậu ta tự xích mình vào ghế dành cho người đánh xe, cất chìa khóa vào túi áo rồi nhắm mắt lại.

Bắt gặp Cora đang chăm chú nhìn cảnh đó, Ridgeway giải thích: “Nó nói đó là cách duy nhất giúp nó ngủ được”.

Đêm nào Homer cũng ngáy như một lão già giàu có vậy.

✻

Boseman rong ruổi cùng Ridgeway đã ba năm. Gã là một kẻ du thủ du thực ở Nam Carolina, quyết định neo lại với nghề săn nô lệ sau khi đã thử bao nghề cực nhọc với đồng lương còm cõi: công nhân bốc dỡ ở bến tàu, thu nợ thuê, phu đào mộ. Boseman không phải là cộng sự khôn ngoan nhất của Ridgeway nhưng lại có khả năng đoán trước ý muốn của hắn một cách vừa kịp thời vừa kỳ cục. Nhóm của Ridgeway đã lên tới năm tên khi Boseman gia nhập, nhưng đệ tử của hắn cứ rơi rụng dần, từng đứa từng đứa một. Cora không biết lý do tại sao.

Chủ cũ của chuỗi vòng đeo cổ xâu tai người là một gã da đỏ tên là Strong. Strong tự phong cho mình là thợ săn thú, nhưng thứ duy nhất y đánh hơi chính xác được là rượu whisky. Boseman giành được món phụ kiện thời trang ấy trong một cuộc thi đấu vật, và khi Strong cự cãi về những điều kiện của trận đấu, Boseman bèn dùng một cái xẻng đánh y. Strong bị điếc, đành bỏ đồng bọn đi làm thuê cho một xưởng thuộc da ở Canada, hoặc người ta đồn như vậy. Mặc dù đã khô và teo lại, những cái tai vẫn thu hút lũ ruồi khi trời nóng nực. Dẫu vậy, Boseman vẫn thích kỷ vật đó, và nỗi khiếp sợ trên khuôn mặt của một khách hàng mới khiến gã khoái trá. Ridgeway đã nhắc nhở gã hết lần này đến lần khác, khi Strong kia sở hữu nó, lũ ruồi đâu có quấy rầy y.

Trong khi ăn, Boseman nhìn đăm đăm lên những ngọn đồi và bất chợt gã trở nên đăm chiêu, một vẻ đăm chiêu hiếm thấy. Gã bước ra chỗ khác để đi tiểu, khi quay lại gã bảo: “Ông già tôi đã đi qua đây, tôi nghĩ vậy. Ông ấy nói khi đó chỗ này là rừng. Khi ông ấy trở lại, những người đến định cư đã phát quang khu rừng”.

“Bây giờ thì nó bị phát quang gấp đôi rồi”, Ridgeway đáp. “Mày nói đúng đấy. Con đường này vốn là đường dành cho ngựa đi. Lần sau mày cần mở một con đường, Boseman ạ, hãy bảo đảm rằng mày có trong tay tầm mười nghìn người Cherokee sắp chết đói để phát quang nó cho mày nhé. Như vậy tiết kiệm được thời gian đấy”.

“Họ đã đi đâu?” Cora hỏi. Sau những đêm nói chuyện với Martin, cô đã có khả năng phán đoán được khi nào những người đàn ông da trắng sắp kể một câu chuyện. Khả năng đó cho cô thời gian để cân nhắc sự lựa chọn.

Ridgeway là một độc giả nồng nhiệt của các tờ nhật báo. Tin tức về nô lệ bỏ trốn trở thành một thứ không thể thiếu trong nghề của hắn - Homer lưu giữ cả bộ sưu tập đầy đủ - những sự việc hiện thời nói chung làm dấy lên trong đầu hắn một số thuyết về xã hội và “nhân súc”. Đám người dưới quyền của hắn đã khiến hắn quen giải thích những thực tế và lịch sử sơ đẳng nhất. Hắn hầu như không thể mong một đứa con gái nô lệ biết được tầm quan trọng của môi trường xung quanh.

Hắn nói rằng bọn họ đang ngồi trên mảnh đất từng là đất của người Cherokee, đất của cha ông người da đỏ, tới khi tổng thống quyết định khác đi và ra lệnh cho họ phải rời khỏi đó. Ridgeway nói, dòng người đến định cư cần đất, và nếu lũ người da đỏ khi đó không biết rằng hiệp ước của người da trắng hoàn toàn chả có giá trị gì thì cũng đáng đời người da đỏ. Mấy thằng bạn của hắn hồi đó đang phục vụ trong quân đội. Quân đội vây ráp người da đỏ trong các trại, đàn bà, trẻ nhỏ và bất cứ thứ gì họ vác được trên lưng, và bắt họ đi về phía Tây của Mississippi. Con Đường Nước Mắt và Chết Chóc, như một nhà hiền triết của bộ tộc Cherokee sau này đặt tên, đã chẳng tồn tại nếu không có nguyên do và không có tài hùng biện của người da đỏ. Bệnh tật và đói khát, chưa kể mùa đông khắc nghiệt năm đó, mùa đông mà Ridgeway ngán ngẩm nhớ về, đã làm chết hàng nghìn người. Khi họ đến được Oklahoma - ở đó số người da trắng đang đợi còn đông hơn người da đỏ, những người da trắng ngồi chồm hõm trên mảnh đất được hứa dành cho người da đỏ trong bản hiệp ước vô giá trị mới nhất. Cả một lũ người chậm hiểu. Nhưng hôm nay bọn họ đang ở trên con đường này. Đường đến Missouri bây giờ bớt gập ghềnh hơn trước kia nhiều, đã được đầm phẳng nhờ những bàn chân người da đỏ bé mọn.

“Ông anh họ của tao đã may mắn giành được một ít đất của người da đỏ ở mạn Bắc Tennessee nhờ chơi xổ số. Ông ấy trồng ngô”.

Cora ngẩng đầu lên nhìn cảnh tan hoang. “May mắn”, cô lẩm bẩm.

Trên đường đi, Ridgeway nói với cả bọn rằng chắc hẳn một tia sét đã châm ngòi cho vụ hỏa hoạn. Khói bao trùm khắp vùng đất kéo dài hàng trăm dặm, nhuộm hoàng hôn thành những mảng đỏ tía và tím bầm. Còn Tennessee thì tự loan tin như thế này: Lũ quái thú khổng lồ đang quằn quại trong lòng một núi lửa. Lần đầu tiên Cora đi qua một bang khác mà không bằng tuyến hỏa xa ngầm. Các đường hầm bảo vệ cô. Trưởng ga Lumbly đã nói rằng mỗi bang đều có cơ hội cho cô, với phong tục tập quán riêng tại đó. Bầu trời đỏ khiến nỗi khiếp sợ của cô trở thành luật lệ trên lãnh địa tiếp theo này. Khi họ đi vào vùng ngợp khói, cảnh hoàng hôn gợi cảm hứng cho Jasper ngâm nga những giai điệu thể hiện cơn giận của Chúa Trời, và hình phạt tủi nhục đang đợi lũ xấu xa độc ác. Boseman phải trèo xuống cuối xe liên tục để đánh anh ta.

Thành phố ở rìa của đám cháy trở nên quá tải vì người lánh nạn tràn đến. “Những người chạy trốn”, Cora nói và Homer - ngồi trên ghế đánh xe - quay đầu lại nháy mắt. Các gia đình da trắng chen chúc trong một trại lánh nạn ở bên đường, khổ sở và u uất, những đồ đạc xoàng xĩnh mà họ có thể cứu được chất đống quanh chân họ. Đám người tị nạn thất thểu bước trên đường với vẻ bấn loạn, ánh mắt hoang dại, quần áo phát ra tiếng lật phật, những mảnh giẻ rách được quấn quanh những vết bỏng. Đã quá quen với tiếng la hét của lũ trẻ da đen trong khổ sở, đói khát và đau đớn, Cora không khỏi cảm thấy bối rối trước cảnh bấn loạn của những người có trách nhiệm bảo vệ chúng. Nghe tiếng la hét của lũ trẻ da trắng là một trải nghiệm mới mẻ. Lòng cảm thông của cô được dành cho lũ trẻ da màu kia.

Những giá gác trống trơn đón chào Ridgeway và Boseman trong cửa hàng bách hóa tổng hợp. Người phụ trách cửa hàng nói cho Ridgeway hay rằng đám người sống trên đất được nhà nước cấp đã gây ra vụ hỏa hoạn vì cố phát quang những bụi cây. Lửa vượt ngoài tầm kiểm soát của họ, tàn phá vùng đất đó với lòng tham vô bờ bến đến tận khi mưa ập tới. Ba triệu héc-ta, người phụ trách cửa hàng nói. Chính phủ hứa sẽ cứu trợ, nhưng không ai nói được bao giờ hàng cứu trợ mới tới nơi. Đó là thảm họa lớn nhất trong trí nhớ của những người còn sống.

Khi Ridgeway nói chuyện với tay quản lý cửa hàng, Cora thầm nghĩ chắc hẳn cư dân gốc ở đây có một danh sách đầy đủ hơn về những vụ hỏa hoạn, lụt lội và lốc xoáy. Nhưng họ đâu có mặt ở đây để đóng góp thông tin. Cô không biết bộ lạc nào đã gọi vùng đất này là quê hương, nhưng cô biết đây là đất của người da đỏ. Đất nào thì không phải là của họ? Cô chưa từng được học lịch sử cho bài bản, nhưng đôi khi mắt của ta cũng đủ là thầy dạy của ta.

“Chắc hẳn họ đã làm gì đó khiến Chúa Trời nổi giận”, Boseman bình luận.

“Chỉ một tia lửa bắn ra thôi mà”, Ridgeway nói.

Sau khi ăn trưa họ nán lại bên đường, lũ đàn ông da trắng hút tẩu bên cạnh ngựa kéo và hồi tưởng một thời tự do phóng túng. Qua tất cả những gì hắn kể về chuyện săn tìm cô, chứng tỏ Ridgeway không bị thúc bách phải giao Cora cho Terrance Randall. Cô không có gì phải vội cho cuộc tái ngộ đó. Cora loạng choạng bước ra cánh đồng cháy rụi. Cô đã học được cách bước đi khi bị xích. Thật khó tin việc đó lại mất nhiều thời gian đến thế. Cora luôn cảm thấy thương những đàn người nô lệ bị trói giằng vào nhau mắt nhìn xuống đất, lê bước thành hàng dài thê thảm qua chỗ của Randall. Bây giờ nhìn cô mà xem. Bài học khó hiểu lắm thay. Xét ở một khía cạnh, trong nhiều năm qua cô được miễn một vết thương. Còn ở một khía cạnh khác, nỗi bất hạnh đơn giản chỉ chờ thời cơ mà thôi: không có lối thoát. Những vết bầm tím hằn trên da cô dưới cái còng sắt. Đám đàn ông da trắng không để ý đến cô khi cô bước tới chỗ những thân cây cháy đen.

Cô đã chạy trốn nhiều lần rồi. Khi bọn họ dừng lại để kiếm thực phẩm, Boseman mải chú ý đến một đám tang ở góc đường và cô đã di chuyển được vài bước trước khi một đứa con trai ngáng chân cô. Chúng bổ sung một cái xích cổ thòng lõng đến tận cổ tay cô, như một đám rêu. Nó khiến cô mang dáng điệu của một kẻ hành khất hoặc một con bọ ngựa. Cô đã chạy trốn khi đám đàn ông dừng lại đi vệ sinh bên lề đường, lần đó cô chạy được xa hơn một chút. Một lần cô chạy lúc trời tối, ở gần một con suối, dòng nước hứa hẹn rằng việc di chuyển biết đâu lại dễ hơn. Song những hòn đá trơn khiến cô ngã nhào xuống nước, và Ridgeway đánh cô. Cô thôi chạy trốn.

Những ngày đầu sau khi rời khỏi Bắc Carolina họ hiếm khi nói chuyện. Cô nghĩ cuộc chạm trán với đám đông quá khích đã làm chúng kiệt sức như nó đã làm cô kiệt sức, nhưng thật ra, im lặng là cách cư xử thường thấy của chúng - tới khi Jasper nhập bọn. Boseman thì thầm những gợi ý bẩn thỉu của gã còn Homer thì quay người lại từ ghế đánh xe để trao cho cô một nụ cười ngoác miệng đáng lo ngại, nhưng ở đầu hàng, tên trùm săn nô lệ vẫn giữ khoảng cách. Thi thoảng hắn huýt sáo.

Rồi thì Cora cũng hiểu ra rằng họ đang đi về phía tây thay vì phía nam. Trước khi Caesar tìm gặp cô, cô chưa bao giờ chú ý đến quy luật của mặt trời. Anh nói với cô rằng việc hiểu biết xem mặt trời mọc, lặn ra sao có thể giúp ích cho cuộc bỏ trốn của họ. Một buổi sáng họ dừng lại bên ngoài một tiệm bánh ở một thị trấn. Cora đánh bạo hỏi Ridgeway về dự định của hắn.

Mắt hắn mở to, như thể hắn mong đợi cô mở lời. Sau cuộc trò chuyện đầu tiên ấy, Ridgeway tính đến cô trong những kế hoạch của bọn hắn với tư cách là một người bỏ phiếu. “Mày là một điều ngạc nhiên đấy”, hắn nói, “nhưng đừng lo, bọn ta sẽ sớm đưa mày về nhà thôi”.

Hắn nói rằng cô đúng. Họ đang đi về phía tây. Một chủ đồn điền ở Georgia tên là Hinton đã ủy thác cho Ridgeway dẫn một nô lệ về trao trả cho ông ta. Tên mọi đó là một đứa xảo trá, nhiều thủ đoạn, có họ hàng tại một khu định cư da màu ở Missouri; thông tin đáng tin cậy xác nhận Nelson (tên mọi) chăm chỉ và công khai làm nghề bẫy thú mà không lo lắng bị báo thù gì hết. Hinton là một chủ trang trại được trọng vọng với danh tiếng đáng ghen tị, ông ta đường đường là anh họ của thống đốc bang. Thật đáng tiếc, một trong những đốc công của ông ta trót buôn chuyện với một ả gái điếm và bây giờ Nelson khiến chủ của gã trở thành mục tiêu chế nhạo trên chính mảnh đất của ông ta. Trước đây, Hinton đã chuẩn bị cho gã trai đó trở thành đốc công. Ông ta hứa với Ridgeway một khoản tiền thưởng hậu hĩnh, thậm chí còn ký với hắn một bản hợp đồng phô trương. Một người da đen cao tuổi có mặt ở đó để làm chứng, cứ khum tay ho khù khụ suốt.

Bởi vì Hinton quá sốt ruột, hướng đi hợp lý nhất của bọn Ridgeway là đến Missouri. “Khi chúng ta có được gã đó”, Ridgeway nói, “hắn sẽ được đoàn tụ với chủ. Theo như ta biết, ông ta sẽ chuẩn bị một cuộc nghênh đón xứng đáng đấy”.

Ridgeway không che giấu nỗi khinh bỉ của hắn đối với Terrance Randall; lão chủ nô có một tố chất mà hắn gọi là trí tưởng tượng “màu mè” khi ra tay trừng phạt người da đen. Điều đó trở nên rõ ràng từ lúc gã và đồng đảng rẽ vào con đường dẫn tới nhà lớn và nhìn thấy ba cái giá treo cổ. Một cô gái trẻ bị đưa lên giá treo cổ, bị móc thọc sườn bởi những que sắt nhọn to tướng và bị treo lủng lẳng. Đất ở bên dưới đen thẫm lại vì máu của cô ta. Hai chiếc giá khác đứng không chờ đợi.

“Nếu ta không bị cầm chân ở phía bắc,” Ridgeway nói, “thì chắc chắn ta đã tóm được ba đứa bọn mi trước khi các dấu vết kịp lạnh. Lovey - tên nó là vậy phải không nhỉ?”

Cora lấy tay bịt miệng để khỏi rú lên. Cô chết lặng. Ridgeway đợi mười phút để cô trấn tĩnh lại. Người dân thị trấn nhìn cô gái da màu nằm đó đổ sụp người xuống đất và điềm nhiên bước qua chỗ cô để vào trong tiệm bánh. Mùi bánh thơm giòn tràn ngập phố, ngọt ngào và hấp dẫn.

Ridgeway nói rằng lúc đó Boseman và Homer đợi ở trên xe trong khi hắn nói chuyện với chủ nhà. Khi ông bố còn sống ngôi nhà ấy sinh động và cuốn hút - đúng vậy, trước đó hắn đã đến để lùng bắt mẹ của Cora nhưng trắng tay. Một phút ở cùng Terrance và nguyên nhân của bầu không khí khó chịu trở nên hiển nhiên. Con trai của ông già Randall thì lại là kẻ tầm thường, và đó là kiểu tầm thường đầu độc mọi thứ xung quanh. Ánh sáng ban ngày từ những đám mây giông thật u ám, lờ đờ, còn đám người hầu da đen ở nhà đó thì chậm chạp, ủ rũ.

Báo chí thích dùng hình ảnh tưởng tượng về đồn điền hạnh phúc và người nô lệ mãn nguyện ca hát, nhảy múa, yêu quý chủ. Người ta thích hình ảnh đó và nó có ích về mặt chính trị xét trên cuộc chiến với các bang miền bắc cũng như phong trào bãi nô. Ridgeway biết rằng hình ảnh đó là giả tạo - hắn không cần vờ ngó lơ chế độ chiếm hữu nô lệ - hay là mối đe dọa của đồn điền Randall. Nơi đó bị ám. Với cái xác vặn vẹo trên móc ở bên ngoài căn nhà ấy thì ai có thể trách đám nô lệ vì thái độ ủ rũ, buồn sầu của chúng kia chứ?

Terrance tiếp Ridgeway trong phòng khách. Lão ta say rượu và chẳng buồn thay quần áo đàng hoàng để tiếp khách, cứ ngồi uể oải trên trường kỷ trong chiếc áo choàng đỏ. Ridgeway nói, thật buồn khi thấy sự suy thoái có thể xảy ra chỉ trong một thế hệ, nhưng đôi khi tiền bạc gây ra sự suy thoái cho một gia đình. Gây ra sự đồi bại. Terrance vẫn còn nhớ Ridgeway trong chuyến viếng thăm trước đó của hắn tới đồn điền, khi Mabel biến mất giữa đầm lầy, giống như bộ ba mới đây đã mất hút. Lão nói với Ridgeway rằng cha của lão cảm động khi hắn đích thân đến xin lỗi vì sự kém cỏi của bản thân.

“Ta có thể đã tát cho gã con trai nhà Randall ấy hai phát lệch mặt mà không để mất hợp đồng”, Ridgeway nói. “Nhưng khi đã chín chắn thì ta quyết định đợi đến khi có được mày và đứa nô lệ kia trong tay. Cũng đáng mong đợi đấy”. Căn cứ vào thái độ thiết tha nơi Terrance và mức tiền thưởng, hắn cho rằng Cora là nàng hầu của chủ cô.

Cora lắc đầu. Cô đã thôi khóc và đứng dậy, đã kiểm soát được cơn run rẩy, hai tay cô siết lại thành nắm đấm.

Ridgeway ngừng một lát. “Còn một điều khác. Dù gì đi nữa, mày cũng có ảnh hưởng kha khá đấy”. Hắn kể tiếp câu chuyện về chuyến viếng thăm đồn điền Randall. Terrance tóm tắt tình hình kể từ khi Lovey bị bắt cho tay săn nô lệ nghe. Vào chính buổi sáng hôm ấy, người của Terrance Randall, Connelly, có tin tức rằng Caesar thường xuyên lui tới nhà của một chủ cửa hàng ở địa phương - người đó được cho là đã bán đồ thủ công của tên nô lệ da đen ấy. Có lẽ Ridgeway có thể ghé thăm ông Fletcher xem có gì tiến triển không. Terrance muốn đứa con gái nô lệ phải còn sống khi được trả về, nhưng lão ta không quan tâm đến đứa còn lại. Ngay từ đầu Ridgeway có biết đứa nô lệ còn lại có gốc gác ở Virginia không nhỉ?

Ridgeway không biết. Vậy là Terrance bắt đầu phỉ báng quê hương của nó. Những ô cửa sổ đều đóng kín nhưng mùi khó chịu vẫn len lỏi vào phòng.

“Đó là nơi nó đã học những thói hư tật xấu đấy”, Terrance nói. “Ở đó người ta nhu nhược lắm. Ông hãy bảo đảm rằng nó biết được cách của chúng ta ở Georgia này”. Terrance muốn luật pháp không can thiệp vào chuyện này. Cặp đôi nô lệ đang bị truy nã vì tội giết một cậu bé da trắng, và nếu đám đông quá khích đánh hơi thấy thì hắn có tài mấy cũng sẽ chẳng mang nổi chúng về để lĩnh thưởng. Khoản tiền thưởng dành cho dự tính khôn ngoan của hắn.

Tay săn nô lệ rời khỏi đó. Chiếc xe ngựa trống trơn phát ra tiếng phàn nàn, luôn như vậy khi không có chút trọng lượng nào để làm cỗ xe im. Ridgeway tự hứa với bản thân rằng khi hắn trở lại đó xe sẽ không còn trống. Hắn sẽ không xin lỗi một người nữa của nhà Randall đâu, xin lỗi tên oắt con đang nắm quyền làm chủ đồn điền này lại càng không. Hắn nghe thấy tiếng gì đó và ngoái lại nhìn về phía ngôi nhà. Âm thanh đó là từ Lovey. Cánh tay nó vẫy vẫy. Nó chưa chết. “Ta nghe nói con mọi ấy ngắc ngoải thêm nửa ngày nữa”.

Những lời nói dối của Fletcher sụp đổ ngay tức thì - một người thuộc tuýp mộ đạo yếu đuối - và ông khai ra tên của cộng sự trên tuyến hỏa xa ngầm, một người đàn ông tên là Lumbly. Không có dấu hiệu nào của Lumbly. Ông không bao giờ trở về sau khi đưa Cora và Caesar ra khỏi địa phận bang. “Đến Nam Carolina ư?” Ridgeway hỏi. “Lão ta cũng là người đã đưa mẹ mày tới miền bắc chăng?”

Cora im lặng. Không khó để hình dung số phận của Fletcher và có lẽ cả số phận của vợ ông nữa. Chí ít thì Lumbly cũng đã biết được tình hình. Và bọn chúng không phát hiện ra đường hầm bên dưới nhà kho của ông. Đến một ngày nào đó, một con người tuyệt vọng khác có thể sẽ sử dụng tuyến đường ấy. Để đi tới kết cục tốt đẹp hơn, đến với may mắn.

Ridgeway gật đầu. “Không sao. Chúng ta có thừa thời gian để đuổi kịp nhau. Đây là một chuyến đi dài đến Missouri”. Hắn nói luật pháp đã tìm ra một trưởng ga tại Virginia, người đã khai Martin. Donald qua đời rồi, nhưng Ridgeway vẫn muốn biết về hoạt động của ông nếu hắn có thể, để hiểu âm mưu lớn nhất đó. Hắn không mong tìm thấy Cora nhưng rất hân hoan vì đã tóm được cô ở đó.

Boseman xích cô vào xe ngựa. Giờ đây cô đã hiểu tiếng động của cái khóa. Nó bị giắt một chút trước khi ăn khớp. Ngày hôm sau, Jasper nhập hội. Người anh ta run như một con chó bị đánh đập. Cora cố bắt chuyện với anh ta, hỏi anh ta từ đâu trốn đi, công việc ở đồn điền trồng mía như thế nào, anh ta bỏ trốn ra sao. Jasper trả lời bằng những bài thánh ca và Kinh cầu nguyện.

✻

Đó là bốn ngày trước. Bây giờ cô đang đứng trên đồng cỏ cháy đen ở Tennessee xui xẻo, giẫm mẩu gỗ đã cháy thành than lạo xạo dưới bàn chân.

Gió mạnh thêm, và mưa. Quãng thời gian nghỉ chân của họ đã hết. Sau bữa ăn, Homer bắt đầu thu dọn các thứ. Ridgeway và Boseman gõ tẩu thuốc, cậu con trai huýt sáo ra lệnh cho cô trở lại xe. Những ngọn đồi và núi Tennessee nhô lên xung quanh Cora như thành của một chiếc bát màu đen. Vụ hỏa hoạn chắc hẳn khủng khiếp, hung tợn lắm mới gây ra cảnh hoang tàn như vậy. Bọn ta đang bò trong một bát tro, cô trộm nghĩ. Cái còn lại khi mọi thứ đáng giá đều đã bị thiêu rụi là lớp bụi đen để gió cuốn đi.

Boseman luồn những sợi xích trói cô qua cái vòng sắt trên sàn xe rồi chốt chặt chúng lại. Mười cái vòng sắt được đóng chốt vào sàn xe thành hai hàng, mỗi hàng năm chiếc, đủ cho một mẻ lớn. Đủ cho hai người bọn họ. Jasper chiếm chỗ yêu thích trên chiếc ghế dài, ngâm nga hát, như thể anh ta vừa mới được chén tiệc Giáng Sinh. “Khi Đấng Cứu Thế gọi bạn, bạn sẽ đặt gánh nặng xuống, bỏ gánh nặng xuống”.

“Boseman”, Ridgeway nói khẽ.

“Ngài sẽ nhìn vào tâm hồn ngươi và thấy những việc ngươi đã làm, hỡi kẻ tội lỗi, Ngài sẽ nhìn vào tâm hồn ngươi và thấy những việc ngươi đã làm”.

Boseman nói: “Ôi chao”.

Lần đầu tiên kể từ khi bắt được Cora, tay săn nô lệ đích thân trèo xuống phía cuối xe. Hắn cầm khẩu súng lục của Boseman trong tay và bắn thẳng vào mặt Jasper. Máu và xương bắn tung tóe lên mui xe vải bạt, bắn cả vào chiếc váy bẩn thỉu của Cora.

Ridgeway lau mặt, đoạn giải thích lý do của hắn. Tiền thưởng kiếm được nhờ Jasper là năm mươi đô la, trong đó mười lăm đô thuộc về người thợ hàn nồi đã đưa đứa nô lệ bỏ trốn ấy vào tù. Missouri, ở phía đông, Georgia - bọn hắn sẽ mất nhiều tuần mới có thể trao nó cho chủ. Chia ba mươi lăm đô la cho ba tuần, trừ phần của Boseman, vậy thì số tiền thưởng đã mất chẳng nhằm nhò gì so với sự im lặng và tinh thần được nghỉ ngơi yên tĩnh.

Homer mở cuốn sổ ra, kiểm tra các con số của chủ. “Ông ấy đúng”, cậu ta nói.

Tennessee tiếp tục trải ra trong một chuỗi tai ương. Hỏa hoạn đã phá hủy hai thành phố tiếp theo trên con đường cháy xém. Vào buổi sáng những gì còn lại của một khu dân cư nhỏ hiện ra quanh một quả đồi, đó là những thanh gỗ hình kim và khối đá đen. Đầu tiên là phần nền móng của những ngôi nhà đã từng chứa đựng ước mơ của những người tiên phong, và sau đó thành phố hiện ra là một dãy nhà cửa bị thiêu rụi. Thành phố ở phía xa xa rộng lớn hơn nhưng cũng bị phá hủy tương tự. Khu vực trung tâm là một giao lộ nơi hội tụ các hiệu buôn, giờ đây đã biến mất. Một lò nướng bánh nằm trong đống đổ nát của một cửa hàng giống như pho tượng totem đang cười nhe răng, một thi hài cong queo phía sau song sắt một buồng giam.

Cora không biết điều gì ở nơi này đã thuyết phục những người khai hoang quyết định gieo tương lai của họ, đất đai phì nhiêu hay nguồn nước, hay khung cảnh. Mọi thứ đã bị xóa sổ. Nếu những người sống sót trở về, chắc chắn họ phải hạ quyết tâm để thử lại từ đầu ở một nơi nào đó khác nằm phía đông hoặc phía tây. Ở đây chẳng gì hồi sinh nổi.

Rốt cục đoàn người cũng thoát ra vùng bị hỏa hoạn. Những cây bạch dương và cỏ hoang xao động với sắc màu không thể tưởng tượng nổi sau quãng thời gian ở trong vùng đất cháy, Vườn Địa đàng và sự tiếp sức. Cợt nhả, Boseman bắt chước giọng hát của Jasper, cho thấy tâm trạng gã bắt đầu thay đổi; khung cảnh rặt màu đen đã tác động đến họ nhiều hơn họ tưởng. Những cây ngô đầy sức sống trên đồng đã cao hơn sáu mươi phân, báo hiệu một vụ mùa bội thu; vùng đất bị tàn phá đã có những tính toán công khai để mà hướng tới.

Ngay sau buổi trưa Ridgeway ra lệnh dừng chân. Tay săn nô lệ đờ người khi đọc to một tấm biển ở giao lộ. Hắn nói thành phố phía trước đang có dịch sốt da vàng hoành hành. Người đi đường được cảnh báo để tránh xa. Mọi người có thể chọn một đường khác, nhỏ hơn và gập ghềnh hơn, dẫn tới miền nam.

Ridgeway thấy tấm biển báo còn mới. Nhiều khả năng dịch sốt vẫn chưa chấm dứt.

“Hai thằng em trai của tôi đã chết vì sốt da vàng đấy”. Boseman nói. Gã lớn lên ở Mississippi, nơi căn bệnh ấy thích ghé thăm khi thời tiết trở nên ấm áp. Da của hai đứa em gã chuyển sang sắc vàng và nhợt nhạt như sáp, chúng bị chảy máu mắt và hậu môn, những cơn tai biến tàn phá cơ thể bé nhỏ của chúng. Mấy người đàn ông vội vàng mang xác chúng đi bằng một chiếc xe đẩy kêu cót két. “Chết đau đớn, vật vã lắm”, gã nói, những câu đùa bị tước khỏi hắn.

Ridgeway biết thành phố đó. Thị trưởng là một lão nhà quê hay ăn hối lộ, những thứ thức ăn khiến bạn đi ngoài thì lão lại thấy ngon. Nếu đi đường vòng họ sẽ mất thêm một khoảng thời gian đáng kể. “Chứng sốt này do tàu thuyền mang tới đấy”, Ridgeway lý giải. Từ Tây Ấn, và xa hơn nữa là từ lục địa đen, theo các tàu buôn. “Đó là loại thuế người”.

“Tay thu thuế nào đến thu loại thuế đó chứ?” Boseman hỏi. “Tôi chưa bao giờ nhìn thấy ông ta”. Nỗi sợ hãi đã khiến gã trở nên khó điều khiển và nóng nảy. Gã không muốn nấn ná ở đây, ngay trên cái giao lộ quá gần vùng ảnh hưởng của dịch sốt. Không đợi lệnh của Ridgeway - hoặc tuân theo một tín hiệu chỉ được chia sẻ giữa tay săn nô lệ và cậu bé giúp việc - Homer đánh xe tránh xa thành phố đang gặp tai ương đó.

Thêm hai tấm biển cảnh báo nữa dọc đường đi về phía nam. Những con đường mòn dẫn vào các thành phố bị cách ly không thấy có dấu hiệu nguy hiểm nào ở phía trước. Đi xuyên qua cái công trình của lửa ấy thật lâu khiến mối uy hiếp vô hình trở nên đáng sợ hơn đối với họ. Sau khi trời tối được một lúc lâu họ mới lại dừng chân. Cora có đủ thời gian điểm lại hành trình của cô từ đồn điền Randall và tập hợp một lô xích xông nỗi bất hạnh.

Danh sách này chồng lên danh sách kia, dồn vào cuốn sổ cái của chế độ chiếm hữu nô lệ. Những cái tên đầu tiên hội tụ trên bờ biển châu Phi - với con số kê khai lên tới hàng chục nghìn. Con tàu chở người đó. Tên người chết cũng quan trọng như tên người sống, bởi mỗi mạng người mất đi vì bệnh tật và tự sát -cùng những rủi ro khác được liệt kê vì mục đích kế toán - đều cần phải được chứng minh với các ông chủ. Tại sàn đấu giá, người ta kiểm đếm những con người sau mỗi cuộc bán mua, và tại đồn điền, những đốc công lưu tên nô lệ bằng chữ thảo. Mỗi cái tên là một tài sản, là nguồn vốn biết thở, lợi nhuận bằng da thịt.

Thể chế dị thường ấy cũng khiến Cora trở thành một người lập danh sách. Trong bảng liệt kê nỗi mất mát của cô, tổng số người không giảm mà được nhân lên chỉ vì lòng tốt. Những người cô yêu mến, những người đã giúp đỡ cô. Những người phụ nữ ở Hob, Lovey, Martin và Ethel, Fletcher. Những người đã biến mất: Caesar, Sam và Lumbly. Cô không có trách nhiệm gì với Jasper, nhưng vết máu của anh ta trên xe và trên quần áo cô có lẽ cũng biểu trưng cho cái chết của chính cô.

Tennessee bị giáng họa. Ban đầu cô coi sự hủy diệt ở Tennessee - hỏa hoạn và bệnh dịch - cho lẽ công bằng. Người da trắng đã nhận những gì họ đáng phải nhận. Vì đã biến đồng bào cô thành nô lệ, vì đã tàn sát chủng tộc khác, vì đã cướp đất đai. Cứ để mặc họ bị lửa và dịch sốt thiêu rụi, cứ để cho sự hủy diệt bắt đầu ở đây, lan hết héc-ta này sang đến héc-ta khác - tới khi những người chết được báo thù. Nhưng nếu con người ta đáng phải nhận phần bất hạnh thì cô đã làm gì nên tội mà phải gánh chịu nhiều khổ sở đến vậy? Trong một danh sách khác, Cora điểm lại những quyết định đã dẫn cô tới cái xe ngựa kéo này và những chiếc vòng sắt. Có cậu bé Chester, và lần cô che chắn cho cậu. Đòn roi là hình phạt tiêu chuẩn dành cho thái độ bất tuân. Nhưng khi cô bỏ trốn - hành động vượt quá giới hạn nghiêm trọng - hình phạt ắt sẽ trùm lên tất cả những con người hào hiệp trong hành trình tự do ngắn ngủi của cô.

Bị xóc nảy người trên chiếc xe ngựa kéo, cô ngửi thấy mùi đất ẩm cùng mùi của cây lá rậm rạp. Tại sao cánh đồng này lại thoát được trong khi một cánh đồng khác chỉ cách đó năm dặm đã bị thiêu rụi? Công lý ở đồn điền bủn xỉn lắm và không thay đổi, nhưng cuộc đời thì không phân biệt gì. Ở ngoài đời, những kẻ xấu xa độc ác thoát được sự trừng phạt đích đáng và người tử tế phải đứng thay cho chúng trước cây roi. Những thảm họa ở Tennessee là kết quả của lẽ tự nhiên không phân biệt, không liên quan đến tội ác của người sống trên đất ấy. Chẳng liên quan đến cách sống của người Cherokee.

Chỉ một tia lửa bắn ra thôi mà.

Không sợi xích nào trói chặt những nỗi bất hạnh của Cora với tính cách và các hành xử của cô. Da cô màu đen và đây là cách thế giới đối xử với người da đen. Không hơn, không kém. Mỗi bang một khác, Lumbly nói vậy. Nếu Tennessee có khí chất thì nó giống khí chất của người da màu - chịu nếm trải hình phạt bất ưng. Không ai được tha miễn dù ước mơ của họ ra sao hoặc màu da của họ thế nào.

Một người đàn ông trẻ với mái tóc quăn màu nâu, đôi mắt đen ẩn dưới chiếc mũ rơm, dẫn một đoàn ngựa thổ từ phía tây đi tới. Má anh ta bị cháy nắng đỏ ửng. Anh chặn nhóm của Ridgeway lại. Một vùng dân cư rộng lớn nằm phía trước, anh nói, nổi tiếng vì ồn ào. Cho đến sáng ngày hôm ấy ở đó hoàn toàn không có bệnh sốt da vàng. Ridgeway trao đổi với người đó về những gì ở phía trước anh ta cùng lời cảm ơn.

Ngay lập tức đường ai nấy đi, thậm chí cả những con vật và côn trùng cũng góp vào luồng chuyển động. Đoàn lữ hành được trả lại cảnh quan, âm thanh và mùi của văn minh. Ở vùng ngoại ô thành phố, đèn sáng lấp lánh trong những ngôi nhà trang trại và lều lán, các gia đình quây quần cho buổi tối. Thành phố hiện ra trong tầm mắt, thành phố lớn nhất mà Cora nhìn thấy từ khi ở Bắc Carolina, nếu không muốn nói là thành phố lâu đời nhất. Phố chính kéo dài với hai nhà băng và những quán rượu ồn ã đủ để đưa cô trở lại tháng ngày ở khu tập thể. Quan sát thành phố, ta thấy ban đêm sẽ không yên tĩnh, những hiệu buôn vẫn mở cửa, các công dân đi dạo trên vỉa hè lát gỗ.

Boseman khăng khăng không nghỉ đêm tại đó. Nếu dịch sốt ở gần như vậy thì thành phố này có thể là mục tiêu tấn công tiếp theo, mà có lẽ nó đang ngấm ngầm quần thảo trong cơ thể của người dân thành phố này rồi cũng nên. Ridgeway bực lắm nhưng đành nhượng bộ, mặc dù hắn nhớ một cái giường tử tế. Họ cắm trại trên đường sau khi bổ sung nhu yếu phẩm.

Cora vẫn bị xích vào xe ngựa còn đám đàn ông làm các việc riêng. Những người đi tản bộ nhìn thấy mặt cô qua khoảng hở của mui xe rồi quay đi. Họ đều có vẻ mặt rắn đanh, lạnh lùng. Quần áo họ dệt bằng vải thô và sợi se, trông không đẹp bằng quần áo của người da trắng tại các đô thị miền đông. Quần áo của những người khai hoang chứ không phải của dân đã định cư lâu dài ở đó.

Homer trèo lên xe, huýt sáo một trong những bài hát mà Jasper từng hát. Người nô lệ đã chết ấy vẫn luẩn quẩn giữa bọn họ. Homer cầm một cái gói bọc giấy màu nâu. “Cái này cho cô”, cậu nói.

Chiếc váy màu xanh thẫm có hàng cúc trắng được may bằng loại vải bông mềm mịn phảng phất mùi dược phẩm. Cô giơ chiếc váy lên để nó che đi những vệt máu nổi bần bật trên mặt vải bạt dưới ánh đèn đường từ bên ngoài hắt vào.

“Mặc nó vào đi, Cora”, Homer nói.

Cora giơ tay lên khiến sợi xích phát ra tiếng động.

Cậu ta mở khóa còng cổ chân, cổ tay cho cô. Như mọi lần, Cora cân nhắc cơ hội bỏ trốn và nghĩ tới hậu quả chết chóc. Một thành phố như thành phố này, dữ dội và hoang dã với những đám đông, cô tính toán. Tin về cậu bé ở Georgia đã lan tới đây chưa? Cô chưa từng nghĩ về tai nạn đó và không đưa nó vào danh sách các tội lỗi của mình. Cậu bé đó nằm trong danh sách riêng - nhưng điều kiện là gì nhỉ?

Homer nhìn Cora khi cô thay quần áo, giống một đứa đầy tớ đã phục dịch cô từ thuở nằm nôi.

“Tôi bị bắt”, Cora nói. “Còn cậu, cậu chọn đi với ông ta”.

Homer trông có vẻ bối rối. Cậu ta lấy cuốn sổ ra, lật trang cuối và viết nguệch ngoạc lên đó. Viết xong, cậu ta tra còng vào cổ chân, cổ tay cô. Cậu ta đưa cho cô một đôi giày bằng gỗ không vừa cỡ chân cô cho lắm. Cậu ta sắp sửa xích cô vào xe ngựa thì Ridgeway ra lệnh đưa cô ra ngoài.

Sau khi cắt tóc và tắm rửa, Boseman vẫn lang thang ngoài phố. Tay săn nô lệ đưa cho Homer mấy tờ nhật báo và thông cáo về nô lệ bỏ trốn mà hắn thu thập được từ chỗ phó trại giam. “Ta sẽ đưa Cora đi ăn tối”, Ridgeway nói và dẫn cô vào phố phường huyên náo. Homer ném bộ đồ bẩn thỉu của cô xuống rãnh nước, màu nâu của máu khô lẫn trong bùn.

Đôi guốc gỗ chật khiến chân cô đau. Ridgeway không điều chỉnh nhịp bước của hắn cho phù hợp với nhịp bước chật vật của Cora, cứ điềm nhiên đi đằng trước cô và không bận tâm cô có thể sẽ chạy trốn. Cái xích của cô là một cái chuông đeo cổ bò. Người da trắng ở Tennessee không để ý đến cô. Chàng thanh niên da đen đứng dựa lưng vào bức tường của một chuồng ngựa là người duy nhất quan tâm tới cô. Qua vẻ bề ngoài, có thể thấy anh là người tự do, vận chiếc quần kẻ sọc màu xám và chiếc áo chẽn bằng da bò. Anh nhìn cô di chuyển giống y như cô đã nhìn những đàn nô lệ bị trói giằng vào nhau lê bước qua đồn điền Randall. Nhìn cái xích trên thân thể kẻ khác và mừng vì đó không phải là xích trên người ta - đó là vận may tuyệt vời dành cho người da màu, được định nghĩa bởi thực tế rằng tình hình có thể xấu hơn đến mức nào, vào bất cứ lúc nào. Nếu ánh mắt của hai người gặp nhau thì cả hai đều quay đi chỗ khác. Nhưng người đàn ông này thì không. Anh cúi đầu trước khi cô gái nô lệ bị xích nhìn anh.

Ở Nam Carolina, Cora đã lén nhìn vào bên trong quán rượu của Sam, nhưng chưa bao giờ bước qua ngưỡng cửa đó. Nếu khách ở quán rượu tò mò quan sát cô thì chỉ một cái nhìn từ Ridgeway đã khiến bọn họ quay lại với việc của mình. Gã đàn ông to béo trông coi quầy bar vừa cuộn thuốc lá vừa nhìn trừng trừng vào gáy Ridgeway.

Ridgeway dẫn cô tới một cái bàn lung lay kê sát tường. Mùi thịt hầm át hẳn mùi bia để lâu đã thấm vào ván lót sàn, tường và trần nhà. Cô hầu bàn có bím tóc đuôi sam là một cô gái vai rộng với đôi cánh tay mập mạp của người vác bông. Ridgeway đặt món ăn.

“Đầu tiên ta không chọn đôi guốc đó”, hắn nói với Cora, “nhưng bộ váy hợp với mày đấy”.

“Nó sạch”, Cora nói.

“Chúng ta không thể để Cora của chúng ta trông như sàn quầy bán thịt được”.

Hắn muốn khơi gợi để cô phản ứng. Cora không mắc mưu. Từ quán rượu bên cạnh, tiếng dương cầm bắt đầu nổi lên. Âm thanh đó nghe như tiếng một con gấu trúc chạy tới chạy lui, nghiền nát các phím đàn.

“Mày không hỏi về kẻ tòng phạm với mày”, Ridgeway nói. “Caesar. Các tờ báo ở Bắc Carolina không thêu dệt chuyện đó chứ?”

Đây sẽ là một màn diễn, giống như các hoạt cảnh ngoài trời vào tối thứ Sáu trong công viên đó. Hắn để cô ăn mặc tử tế cho đêm trên sân khấu. Cô đợi.

“Thật lạ lùng khi đến Nam Carolina”, Ridgeway nói, “giờ đây họ có hệ thống mới rồi. Ngày trước họ hành động kỳ cục lắm, nhưng chưa đi quá xa như thế. Đó là nơi thèm khát tiến bộ cho dân mọi và cần khai hóa văn minh cho lũ mông muội - như nó luôn như vậy”.

Cô hầu bàn mang ra vài lát bánh mỳ và mấy bát thịt bò hầm khoai tây. Trong khi nhìn Cora, hắn thì thầm với cô ta điều gì đó mà Cora không nghe thấy. Cô gái cười thành tiếng. Cora hiểu rằng hắn đã say.

Ridgeway húp suỵt soạt. “Bọn ta tìm ra thằng đó ở nhà máy nọ vào cuối ca làm việc”, hắn nói. “Những gã da màu to lớn quanh đó lại tỏ ra sợ hãi y như trước kia, nỗi sợ mà chúng nghĩ đã bỏ lại phía sau. Lúc đầu không có gì náo động lắm. Chỉ là một nô lệ bỏ trốn nữa bị tóm. Sau đó, tin thằng Caesar đang bị truy nã vì tội giết một bé trai da trắng lan ra…”

“Cậu ta không bé đâu”, Cora đáp.

Ridgeway nhún vai. “Họ xông vào nhà tù. Cảnh sát trưởng mở cửa, nhưng việc đó không kịch tính gì cả. Họ xông vào nhà tù và xé xác nó thành nhiều mảnh. Những người tử tế ở Nam Carolina với trường học và lễ hội ngày thứ Sáu”.

Tin về Lovey đã khiến cô khuỵu xuống trước mặt hắn. Lần này thì không. Cô đã được chuẩn bị tinh thần - mắt hắn sáng lên khi hắn sắp sửa giở trò tàn ác. Còn cô, cô đã biết Caesar chết từ lâu. Không cần phải hỏi về số phận của anh. Nó đã hiện rõ rành rành trước cô vào một đêm trên phòng áp mái như một tia lửa, một sự thật nhỏ nhoi, giản đơn: Caesar không thoát được. Anh không đến được miền bắc trong bộ com-lê mới, đôi giày mới và nụ cười mới. Ngồi trong bóng tối, rúc giữa những thanh xà, Cora hiểu rằng mình lại cô đơn. Bọn họ đã tóm được anh. Trước khi Ridgeway tới gõ cửa nhà Martin, cô đã thôi tiếc thương anh.

Ridgeway lôi ra một cái xương sụn từ trong miệng. “Dù sao ta vẫn kiếm được chút bạc nhờ vụ bắt bớ này, và trên đường đi ta đưa được một thằng nữa về cho chủ nó. Rốt cục thì vẫn có lời”.

“Ông vét món tiền đó của Randall như một ông già da đen ấy”, Cora nói.

Ridgeway đặt đôi bàn tay to bản của hắn lên mặt bàn gồ ghề, làm chiếc bàn nghiêng về phía hắn. Nước thịt hầm trong mấy cái bát sánh ra ngoài. “Họ nên sửa cái bàn này”, hắn nói.

Món thịt hầm với bột đặc lổn nhổn. Cora dùng lưỡi miết nhuyễn những cục bột như cô đã làm khi một người giúp việc cho Alice chuẩn bị bữa ăn chứ không phải đích thân mụ đầu bếp già nấu nướng. Phía bên kia bức tường, người chơi dương cầm đang chơi một giai điệu đơn giản, vui nhộn. Một cặp đôi đã say mèm lao sang quán bên cạnh để nhảy.

“Đám đông quá khích không phải là người giết Jasper”, Cora đối đáp.

“Luôn có những khoản chi phí phát sinh”, Ridgeway nói. “Ta sẽ không được hoàn trả tiền mua thức ăn mà ta đã nuôi nó”.

“Ông cứ viện các lý do”, Cora nói, “ông gọi sự việc bằng những cái tên khác, như thể sẽ thay đổi được bản chất của chúng. Nhưng điều đó chẳng biến chúng thành sự thật đâu. Ông đã giết Jasper”.

“Đó không chỉ là vấn đề cá nhân”, Ridgeway thừa nhận, “và không phải là những gì ta đang nói tới ở đây. Mày và bạn của mày đã giết một thằng bé. Bọn mày cũng tự biện hộ đấy thôi”.

“Khi đó tôi đang bỏ trốn”.

“Ta đang nói tới cái đó đấy, sinh tồn. Mày có cảm thấy tồi tệ về chuyện đó không hả?”

Cái chết của cậu con trai đó khiến cuộc trốn chạy của cô trở nên phức tạp hơn, cũng như hôm ấy thiếu trăng tròn, rồi thì họ khởi đầu chẳng mấy suôn sẻ bởi vì Lovey đã bị phát hiện bên ngoài lều của cô ấy. Nhưng trong tâm trí, cô nhìn thấy những cánh cửa chớp lay động và thấy cậu bé đó run bần bật trên giường bệnh, thấy mẹ cậu khóc bên mộ con. Cora đã thương tiếc cậu ta mà không biết. Lại một người nữa bị kẹt trong sự việc ràng buộc cả nô lệ lẫn chủ nô này. Cô đã chuyển cậu từ danh sách riêng trong đầu cô xuống dưới tên Martin cùng Ethel, mặc dù cô không biết tên cậu. Một chữ X, như cô đã ký tên mình trước khi cô biết chữ.

Tuy nhiên. Cô nói với Ridgeway: “Không”.

“Tất nhiên không - việc ấy chả là gì cả. Tốt hơn là khóc cho một cánh đồng ngô bị thiêu rụi, hoặc cho con bò non đang bơi trong món súp của chúng ta. Mày làm những gì cần phải làm để sống sót”. Hắn lau miệng. “Dù sao, lời phàn nàn của mày là đúng. Chúng ta nói năng hoa mỹ để che giấu mọi sự. Cũng như báo chí bây giờ, đám người khôn ngoan đều đang nói về Vận Mệnh Hiển Nhiên. Làm như đó là một ý tưởng mới. Mày không hiểu ta đang nói gì đúng không?” Ridgeway hỏi.

Cora ngồi dựa lưng vào thành ghế. “Lại những lời để tô vẽ chuyện này chuyện nọ”.

“Như vậy có nghĩa là hãy cứ nhận những gì là của mày, tài sản của mày, bất cứ thứ gì mày nghĩ là của mày. Và bất cứ ai khác cũng nhận lấy chỗ của họ, để cho phép mày nhận lấy chỗ của mày. Dù đó là người da đỏ hay người Phi, buông bỏ, cống hiến, để chúng ta có thể có những gì là của mình một cách chính đáng. Người Pháp đã hủy bỏ tuyên bố về chủ quyền lãnh thổ của họ. Người Anh và người Tây Ban Nha cũng đang rút về. Cha ta thích câu chuyện Thần Linh Vĩ Đại của người da đỏ”, Ridgeway nói. “Trong những năm sau này, ta lại khoái tinh thần Mỹ hơn. Nó kêu gọi người da trắng từ Thế giới cũ đến Thế giới mới, để chinh phục, xây dựng và khai hóa văn minh. Và phá hủy những gì cần phải phá hủy. Nâng những chủng tộc thấp kém lên. Nếu không nâng được bọn chúng lên thì nô dịch hóa bọn chúng. Và nếu không nô dịch hóa được thì tiêu diệt. Định mệnh của chúng ta là tuân theo mệnh lệnh thiêng liêng - mệnh lệnh Mỹ”.

“Tôi cần đi nhà xí”, Cora nói.

Hắn nhếch mép. Hắn ra hiệu cho cô đi trước. Những bậc lên xuống ở lối đi ra con hẻm phía sau khá trơn vì những bãi nôn, hắn nắm chặt khuỷu tay cô để giữ cho cô khỏi trượt ngã. Đóng cánh cửa nhà xí lại, đóng cửa để hắn phải ở ngoài là niềm thích thú thực sự mà lâu lắm rồi cô mới tận hưởng.

Ridgeway tiếp tục bài diễn văn của hắn mà không hề nản. “Như mẹ của mày đấy”, hắn nói. “Mabel. Bị đám người da trắng lầm lạc và lũ da màu đánh cắp khỏi chủ nhân trong một âm mưu phạm tội. Ta luôn để mắt tìm kiếm mụ, lộn đi lộn lại Boston và New York, lùng sục khắp các khu dân cư da màu. Syracuse. Northampton. Chưa biết chừng mụ ta đang ở tận bên Canada, cười cả lũ nhà Randall và ta. Ta coi đó là một tổn thương cá nhân. Đó là lý do tại sao ta lại mua cho mày chiếc váy đó. Để ta dễ bề hình dung trông mụ ra sao khi được gói ghém tựa một món quà dành cho chủ mụ”.

Hắn ghét mẹ cô nhiều như cô ghét bà ta. Điều đó cộng với thực tế rằng cả hai đều khôn ngoan nghĩa là họ có hai điểm chung.

Ridgeway ngừng lời - một gã say rượu muốn sử dụng nhà xí. Hắn đuổi gã đi chỗ khác. “Mày đã bỏ trốn được mười tháng”, hắn nói. “Đủ là nỗi sỉ nhục. Mày và mẹ mày là giống người cần tiêu diệt. Trong một tuần đi với bọn ta, dù bị xích, và trên đường đến ngày trở về đẫm máu của mày, mày đã hỗn xược với ta hết lần này tới lần khác. Cái bọn vận động bãi nô thích đem loại người như mày ra khoe khoang, để đọc diễn văn cho đám người da trắng lơ tơ mơ không biết thế giới vận hành ra làm sao”.

Tay săn nô lệ đã nhầm. Nếu đi được tới miền bắc thì cô sẽ mất hút trong cuộc sống nằm ngoài những giới hạn của chúng. Giống như mẹ của cô. Một điều mà người phụ nữ ấy đã truyền cho cô.

“Chúng ta đều thực hiện vai trò của mình cả”, Ridgeway nói, “nô lệ và kẻ bắt nô lệ. Chủ nô và đốc công người da màu. Lũ người mới đến đang đổ về các hải cảng, cùng chính trị gia, cảnh sát trưởng, phóng viên, những bà mẹ nuôi nấng những đứa con trai khỏe mạnh. Mày và mẹ mày là những đứa xuất sắc nhất của giống da màu. Lũ yếu đuối của bộ tộc chúng mày đã bị loại bỏ, bọn chúng chết trên tàu buôn nô lệ, chết vì bệnh đậu mùa châu Âu, chết trên đồng bông và đồng chàm của chúng ta. Bọn nô lệ cần phải mạnh mẽ để sống sót qua những việc khổ sai và để làm cho người da trắng chúng ta lớn mạnh hơn. Chúng ta vỗ béo lợn không phải vì thích mà vì chúng ta cần lũ lợn đó sống. Dĩ nhiên người da trắng không thể để lũ mọi chúng mày trở nên quá thông minh. Chúng ta không thể để chúng mày phát triển cân đối, khỏe mạnh đến mức vượt mặt chúng ta”.

Đi đại tiện xong, cô lấy một tờ thông cáo nô lệ bỏ trốn từ chồng báo để chùi. Sau đó cô đợi. Một quãng nghỉ ngơi không đáng kể, nhưng nó là của cô.

“Mày đã nghe tên ta từ khi mày còn là một đứa trẻ”, hắn nói. “Cái tên của trừng phạt, đuổi theo mọi bước chân và mọi ý nghĩ của những đứa bỏ trốn. Mỗi đứa nô lệ mà ta bắt được đem về đều khiến hai mươi đứa khác từ bỏ kế hoạch đêm trăng tròn của chúng. Ta là khái niệm của trật tự. Đứa nô lệ biến mất - cũng là một khái niệm. Của hi vọng. Phá hỏng việc ta làm để một đứa nô lệ ở đồn điền bên cạnh nuôi ý nghĩ rằng nó cũng có thể trốn thoát. Nếu chúng ta cho phép điều đó thì chúng ta buộc phải chấp nhận. Nhưng ta không cho phép, không chấp nhận”.

Tiếng nhạc từ quán rượu bên cạnh giờ đây đã chậm lại. Các cặp đôi tiến gần nhau, ôm nhau, xoay vòng, uốn éo. Khiêu vũ chầm chậm với người khác mới là giao tiếp thực sự, không sử dụng ngôn từ. Cô biết điều đó, mặc dù cô chưa bao giờ khiêu vũ và đã từ chối Caesar khi anh mời cô. Người duy nhất từng chìa tay ra với cô và nói, hãy lại đây. Có lẽ tất cả những điều Ridgeway nói đều đúng, Cora nghĩ, mọi lời biện minh, và những người con trai của Ham đã bị nguyền rủa, còn chủ nô thì thực hiện ý Chúa. Mà biết đâu Ridgeway chỉ là kẻ nói lảm nhảm bên ngoài nhà xí, trong khi đợi người khác chùi đít mà thôi.

✻

Cora và Ridgeway trở lại xe ngựa, thấy Homer đang miết những ngón tay bé tẹo của cậu ta lên dây cương còn Boseman thì đang uống rượu whisky trong chai. “Thành phố này bị bệnh ấy”, gã nói bằng giọng líu nhíu. “Tôi có thể ngửi thấy mùi bệnh dịch”. Gã dẫn đầu cả bọn đi ra khỏi thành phố. Gã chia sẻ những nỗi thất vọng của mình. Việc cắt tóc và tắm rửa có tác dụng tích cực; với khuôn mặt sạch sẽ gã trông gần như ngây thơ. Nhưng gã chẳng thể đóng vai một tên đàn ông trong nhà thổ. “Con đàn bà đó vã mồ hôi như lợn và tôi biết chúng đang bị sốt cả lũ, mụ ta cùng những ả điếm của mụ”. Ridgeway để gã quyết định họ cần đi bao xa rồi mới có thể cắm trại.

Khi Boseman mò đến, lấy tay bịt miệng cô, cô đã ngủ được một giấc ngắn. Cô đã sẵn sàng.

Boseman đưa ngón tay lên môi gã để ra hiệu giữ im lặng. Cora gật đầu mạnh hết mức mà cái ôm ghì của gã cho phép: cô không kêu. Cô có thể hét lên, đánh thức Ridgeway dậy; Boseman sẽ viện một lý do nào đó và sự việc sẽ chấm hết. Nhưng cô đã nghĩ đến dịp này trong nhiều ngày, nghĩ đến lúc Boseman để cho ham muốn xác thịt áp đảo gã. Đó là lần gã say nhất kể từ khi họ ở Bắc Carolina. Gã đã khen chiếc váy của cô khi họ dừng lại nghỉ đêm. Cô tự nhủ phải cứng rắn lên. Nếu cô có thể thuyết phục được gã tháo còng cho mình thì một đêm tối trời như thế này chắc hẳn buông xuống nhằm giúp cô bỏ trốn.

Homer ngáy to. Boseman tháo sợi xích của cô khỏi cái vòng sắt trên xe ngựa, rất thận trọng để các mắt xích không cọ vào nhau gây ra tiếng động. Gã tháo còng cổ chân cho cô rồi thít chặt xích cổ tay cô để chúng không phát ra tiếng kêu. Gã tụt xuống khỏi thùng xe trước và giúp Cora xuống sau. Cô có thể nhận ra đường cái ở cách đó vài thước. Trời đủ tối.

Với một tiếng gầm, Ridgeway đánh Boseman ngã lộn xuống đất và bắt đầu đá gã. Boseman chống cự, còn Ridgeway đá vào miệng gã. Cô suýt co chân chạy. Nhưng bạo lực dồn dập, lưỡi dao của bạo lực, đã chặn cô lại. Ridgeway khiến cô sợ hãi. Khi Homer cầm đèn đi ra phía sau xe và ánh đèn làm sáng khuôn mặt Ridgeway, cô thấy tay trùm săn nô lệ đang nhìn cô với cơn giận dữ điên cuồng. Cô đã có cơ hội và đã bỏ lỡ nó, hắn đáng sợ đến mức cô mừng vì không cố bỏ trốn.

“Ông định làm gì hả, Ridgeway?” Boseman khóc. Gã đang dựa người vào bánh xe để khỏi ngã. Gã nhìn máu trên tay mình. Chiếc vòng cổ của gã đã bị đứt, những cái tai khô khiến mặt đất trông như đang lắng nghe. “Ridgeway, đồ rồ dại, làm những gì mà ông ta thích. Tôi là người cuối cùng chịu ở lại. Tôi mà đi thì chỉ còn thằng nhóc Homer để đánh đập thôi”, gã nói. “Tôi nghĩ ông ta sẽ thích điều đó đấy”.

Homer cười khúc khích. Cậu ta lấy chiếc xích cổ chân của Cora từ trên xe xuống. Ridgeway vừa thở hổn hển vừa xoa xoa các khớp ngón tay.

“Bộ váy đẹp”, Boseman nói. Gã lôi một chiếc răng trong miệng ra.

“Nếu bất cứ ai trong số các người nhúc nhích, sẽ có thêm những chiếc răng nữa”, một giọng đàn ông cất lên. Ba người đàn ông bước ra vùng ánh sáng đèn.

Người vừa mới lên tiếng là chàng thanh niên da đen ở trong phố đã cúi đầu khi nhìn thấy cô. Giờ đây anh không nhìn cô mà căng mắt giám sát Ridgeway. Cặp kính của anh phản chiếu ánh sáng ngọn đèn, như thể có một ngọn lửa đang cháy bên trong anh. Khẩu súng lục của anh đưa qua đưa lại giữa hai tên đàn ông da trắng như cây gậy của người dò mạch nước.

Người đàn ông thứ hai cầm một khẩu súng trường. Anh ta cao lớn, vạm vỡ, mặc quần áo lao động dày cộp mà cô nghĩ là đồng phục. Anh ta có khuôn mặt to và mái tóc dài màu nâu đỏ được chải dựng lên thành hình cái quạt - trông như bờm ngựa. Dáng điệu của người đó cho thấy anh ta không thích nghe lệnh, vẻ xấc xược trong mắt anh ta không phải là sự xấc xược của nô lệ, không phải là nỗi yếu đuối, mà là bản chất tự nhiên. Người đàn ông thứ ba huơ huơ một con dao mác. Người anh ta run rẩy vì kích động, tiếng thở gấp của anh ta nghe rõ mồn một giữa tiếng nói của người đồng sự. Cora nhận ra tác phong của anh ta, đó là tác phong của một nô lệ bỏ trốn không dám chắc về bước ngoặt mới nhất khi trốn chạy. Cô đã thấy tác phong đó ở Caesar, ở những người mới đến khu tập thể mà cô từng ở, và biết chính mình cũng nhiều lần bộc lộ tác phong đó. Anh ta chĩa con dao rung rung về phía Homer.

Cô chưa từng nhìn thấy một người da đen cầm súng. Hình ảnh đó khiến cô sửng sốt, một khái niệm mới, quá lớn để lọt vào đầu óc cô.

“Các cậu nhầm rồi”, Ridgeway nói. Hắn không có một tấc sắt trong tay.

“Nhầm rằng các ông không thích Tennessee cho lắm và muốn ở quê nhà hơn chứ gì”, chàng trai đứng đầu đáp trả. “Ông nhầm thì có”.

Boseman bật ra tiếng ho và liếc nhìn Ridgeway. Gã ngồi thẳng dậy, làm tình hình trở nên căng thẳng. Hai khẩu súng trường chĩa về phía gã.

Chàng trai đứng đầu nói: “Chúng tôi sẽ đi đường của mình, nhưng chúng tôi nghĩ chúng tôi sẽ hỏi cô đây xem cô ấy có muốn đi cùng không. Chúng tôi là những bạn đồng hành tốt hơn”.

“Các cậu từ đâu tới nhỉ?” Ridgeway hỏi. Giọng điệu của hắn báo cho Cora biết hắn đang có âm mưu gì đó.

“Từ khắp nơi”, người kia đáp. Giọng của anh là giọng miền bắc, cách nhấn giọng của dân miền bắc, giống Caesar. “Nhưng chúng tôi gặp nhau và bây giờ chúng tôi làm việc cùng nhau. Ngồi xuống đi, ông Ridgeway”, anh khẽ hất đầu. “Tôi nghe thấy ông ta gọi cô là Cora. Đó có phải là tên cô không nhỉ?”

Cô gật đầu.

“Cô ta là Cora”, Ridgeway nói. “Tôi thì các cậu biết rồi đấy. Còn kia là Boseman, kia là Homer”.

Nghe nhắc đến tên, Homer liền ném chiếc đèn vào người đàn ông cầm dao. Thủy tinh không vỡ cho tới khi đèn đập xuống đất sau khi đã đập vào ngực của người đàn ông. Lửa bắn tóe ra. Người cầm đầu bắn Ridgeway nhưng bắn trượt. Tay săn nô lệ túm lấy anh, hai người bọn họ lăn tròn trong bụi đất. Người đàn ông tóc đỏ cầm súng trường bắn giỏi hơn. Boseman bật ngửa người, một bông hoa màu đen bất thình lình nở bung trên bụng gã.

Homer chạy đi lấy súng, người đàn ông tóc đỏ đuổi theo cậu ta. Chiếc mũ của cậu ta rơi vào đám lửa. Ridgeway và đối thủ của hắn ẩu đả trong bụi đất, rên rỉ, hú hét. Họ lăn tới sát mảng dầu đang cháy. Nỗi sợ hãi của Cora vài phút trước quay lại - Ridgeway đã tôi luyện cô khá tốt. Tay trùm săn nô lệ chiếm ưu thế, vật người kia xuống đất.

Cô có thể chạy trốn. Giờ đây cô chỉ còn mỗi một cái xích ở cổ tay.

Cora nhảy lên lưng Ridgeway, siết cổ hắn bằng cái xích của cô, xoắn nó thật chật vào da thịt hắn. Tiếng thét bật ra từ sâu thẳm bên trong cô, một tiếng còi tàu vang vọng trong một đường hầm hun hút. Cô giật mạnh sợi xích và siết. Tay trùm săn nô lệ quăng mình thật mạnh hòng hất cô xuống đất. Trước khi hắn hất cô xuống, chàng thanh niên kia đã tìm lại được khẩu súng lục.

Người nô lệ bỏ trốn giúp Cora đứng dậy. “Thằng bé đó là ai?” Anh ta hỏi.

Homer và người có khẩu súng trường chưa quay lại. Người cầm đầu ra lệnh cho anh chàng cầm dao đi xem xét tình hình, trong khi vẫn gí súng vào Ridgeway.

Tay trùm săn nô lệ dùng những ngón tay to xoa xoa cái cổ bị thương. Hắn không nhìn Cora, và điều đó lại khiến cô lo sợ.

Boseman khóc thút thít. Gã lẩm bẩm: “Ngài sẽ nhìn vào tâm hồn ngươi, và thấy những gì ngươi đã làm, hỡi kẻ tội lỗi…” Ánh sáng từ mảng dầu chập chờn, nhưng họ chẳng mấy khó khăn để nhận ra một vũng máu đang loang rộng.

“Nó sẽ chảy máu cho đến chết”, Ridgeway nói.

“Đây là một đất nước tự do”, chàng thanh niên đáp.

“Đứa này không phải là tài sản của mày”, Ridgeway nói.

“Đó là những gì luật pháp nói. Luật của người da trắng. Còn có những luật khác nữa”. Anh nói với Cora bằng giọng nhẹ nhàng: “Này cô, nếu cô muốn, tôi có thể bắn hắn cho cô”, vẻ mặt anh bình thản.

Cô muốn tất cả mọi điều tồi tệ cho Ridgeway và Boseman. Nhưng còn Homer? Cô không biết trái tim cô muốn gì cho cậu bé da đen lạ lùng đó, người dường như là một sứ thần đến từ nước khác.

Trước khi cô kịp lên tiếng, người đó nói: “Dẫu vậy, chúng tôi muốn xích bọn này lại hơn”. Cora nhặt cặp kính của anh từ dưới đất lên, dùng tay áo lau bụi trên đó và ba người bọn họ đợi. Bạn của anh quay về tay không.

Ridgeway mỉm cười khi nhóm đàn ông xích tay hắn vào bánh xe ngựa.

“Thằng bé đó là đứa ranh ma”, người cầm đầu bình luận. “Tôi có thể nói như vậy. Chúng ta phải đi thôi”. Anh nhìn Cora. “Cô sẽ đi với chúng tôi chứ?”

Với đôi guốc gỗ mới, Cora đá vào mặt Ridgeway ba cái. Cô nghĩ, nếu như thế giới không động chân động tay để trừng phạt kẻ tàn ác này. Nếu như không ai ngăn cản cô. Sau này cô nói đó là ba nhát đá cho ba tội giết người, Lovey, Caesar, Jasper, hãy để họ sống lại chốc lát trong lời cô nói. Nhưng thực ra không phải vậy. Tất cả là đá cho cô.

CAESAR

Không khí nhộn nhịp trong ngày sinh nhật Jockey đã cho phép Caesar đến chỗ ẩn náu duy nhất của anh ở Randall.

Cái nhà học đổ nát gần chuồng ngựa ấy hầu như bị bỏ hoang. Những cặp trai gái phải lòng nhau thường lẻn vào đó ban đêm, nhưng anh chưa bao giờ tới đó vào ban đêm - anh cần ánh sáng, mà anh thì chẳng dám liều thắp một cây nến. Anh tới nhà học để đọc cuốn sách mà Fletcher đưa cho anh; anh tới đó mỗi khi cảm thấy buồn, đến đó để khóc vì những gánh nặng của bản thân; anh tới đó để nhìn những nô lệ khác hoạt động trên đồn điền. Từ cửa sổ của nhà học, cứ như thể anh không phải một trong những người kém may mắn của chủng tộc mà chỉ là người quan sát công việc của họ mà thôi, như một người ngồi nhìn những người lạ đi ngang qua cửa nhà mình. Ở bên trong nhà học, cứ như anh không tồn tại ở đồn điền.

Bị bắt làm nô lệ. Sống trong sợ hãi. Bị kết án tử hình.

Nếu kế hoạch của anh thành công thì đây sẽ là lần cuối anh dự sinh nhật Jockey. Ý Chúa. Biết vậy, ông già có thể sẽ thông báo một ngày sinh nhật nữa vào tháng tới. Khu nô lệ tưng bừng trước những dịp vui nho nhỏ mà họ bới ra trong đồn điền. Một sinh nhật được nghĩ ra, một buổi ca múa sau khi đã lao động cực nhọc dưới ánh trăng mùa thu hoạch. Ở Virginia, các buổi lẽ kỷ niệm thường rất thú vị. Caesar và gia đình anh đi xe độc mã tới trang trại của những người tự do, thăm bà con họ hàng sống tại các điền trang trong những dịp lễ của Chúa và vào ngày Tết. Thịt lợn và thịt nai hầm, bánh gừng và bánh bột ngô. Những trò chơi diễn ra suốt cả ngày, cho tới khi Caesar cùng những người bạn ngã vật ra thở hổn hển. Chủ nô ở Virginia không xuất hiện trong lễ hội của người da đen. Làm sao các nô lệ của Randall có thể thực sự vui được khi mà luôn có mối đe dọa ngấm ngầm ở bên lề, chỉ chực sà xuống để cướp đi niềm vui của họ? Họ không biết sinh nhật của mình vào ngày nào nên phải nghĩ ra sinh nhật. Một nửa trong số họ không biết cha mẹ là ai.

Mình sinh vào ngày mười bốn tháng Tám. Tên mẹ mình là Lily Jane. Cha mình là Jerome. Mình không biết bây giờ họ đang ở đâu.

Cửa sổ của nhà học nhìn ra hai căn lều cũ - màu vôi trắng đã ngả thành màu xám, phôi pha, tàn tạ như những người ngủ trong đó - Cora đang trò chuyện với người bạn mà cô thích ở hàng đầu. Chester, cậu bé hay lang thang khắp khu nhà của nô lệ tỏ ra vui vẻ đáng ghen tị. Rõ ràng thằng bé chưa bao giờ bị đánh đập.

Cora nói điều gì đó khiến thằng bé tuy hãnh diện mà lại ngượng ngùng. Cô mỉm cười - ngay sau đó. Cô mỉm cười với Chester, với Lovey và cánh đàn bà ở chung lều với cô, nụ cười ngắn ngủi và ẩn chứa sức mạnh. Giống như khi ta nhìn thấy bóng một con chim in trên mặt đất nhưng khi ngước lên ta chẳng thấy gì. Cô sống được với khẩu phần ăn ít ỏi, với mọi chuyện ở đồn điền. Caesar chưa bao giờ nói chuyện với cô nhưng hiểu được điều này về cô. Đó là óc xét đoán: cô hiểu những gì ít ỏi mà cô gọi là của mình quý giá đến nhường nào. Niềm vui của cô, miếng đất nhỏ xíu của cô, khúc gỗ thích mà cô ngồi lên như một con kền kền.

Một đêm anh đang uống rượu ngô với Martin trên gác xép của nhà kho - cậu ta không nói mình kiếm được chai rượu ấy ở đâu - và họ bắt đầu tán chuyện về đàn bà ở Randall. Ai là người có thể ôm ghì mặt anh vào ngực họ, ai kêu to đến mức cả khu nô lệ đều biết, và ai không bao giờ kêu tiếng nào. Caesar đã hỏi về Cora.

“Người da đen còn chẳng dám liều mà dính dáng đến đàn bà ở Hob”, Martin nói. “Đàn bà ở đó á, họ cắt của quý của cậu đem nấu súp đấy”. Cậu ta kể với Caesar về Cora và mảnh vườn của cô, về cái chuồng chó của Blake, và Caesar nghĩ, nghe có vẻ khá đấy. Martin nói thêm rằng cô thích lẻn ra ngoài thông dâm với bọn thú ở đầm lầy, và Caesar hiểu ra rằng gã trai hái bông ấy ngu ngốc hơn anh nghĩ.

Không ai trong đám đàn ông ở Randall thật sự thông minh. Nơi này đã khiến họ trở thành lũ người chậm phát triển. Khi các ông chủ giám sát họ, họ hái bông nhanh thoăn thoắt và làm ra vẻ mình lợi hại lắm, nhưng ban đêm trong lều, họ khóc lóc, kêu la khi gặp ác mộng và ký ức buồn. Trong lều của Caesar, ở những lều bên cạnh, và trong mọi làng nô lệ gần xa. Khi công việc đã kết thúc, và sau những hình phạt ban ngày, ban đêm như một thế giới chờ đợi nỗi cô đơn và thất vọng thực sự của họ.

Những tiếng reo hò, la hét rộ lên - một cuộc đua kết thúc. Cora đứng chống nạnh, đầu nghiêng nghiêng như đang tìm kiếm một giai điệu ẩn sâu trong tiếng ồn ào. Làm thế nào để giữ được dáng điệu ấy trong gỗ, làm thế nào để có thể lưu lại vẻ duyên dáng, mạnh mẽ của cô - anh không dám chắc mình có thể làm được điều đó. Việc hái bông đã tàn phá đôi tay dành cho những món đồ mỹ nghệ tinh xảo. Nét nghiêng nghiêng nơi gò má trên gương mặt một người phụ nữ, đôi môi khẽ hé mở cho một lời thì thầm. Vào những phút cuối ngày ấy đôi cánh tay anh run run, cơ bắp của anh giật giật.

Bà già da trắng ấy đã nói dối! Đáng lẽ anh nên sống với cha mẹ trong ngôi nhà của họ, hoàn thiện những cái thùng tròn cho người bán rượu hoặc đi học việc ở chỗ của một thợ thủ công khác. Triển vọng của anh bị hạn chế vì anh là người da đen, hẳn rồi, nhưng Caesar đã lớn lên với niềm tin rằng anh được tự do lựa chọn số phận. “Con có thể trở thành bất cứ ai con muốn”, cha anh nói.

“Thậm chí đi Richmond ư cha?” Qua tất cả những tin đồn, Richmond nghe có vẻ xa xôi và tuyệt vời lắm.

“Thậm chí cả Richmond, nếu con thích”.

Nhưng bà già đó đã nói dối và giờ đây ngã ba đường của anh thu hẹp lại chỉ còn một định mệnh mà thôi, chết dần chết mòn ở Georgia. Đối với anh, và với cả gia đình anh. Mẹ anh mảnh khảnh và mỏng manh, bà không được sinh ra cho công việc nặng nhọc ngoài cánh đồng, bà quá nhân hậu nên không thể chịu đựng nổi cảnh bạo lực hoành hành ở đồn điền. Là người chậm hiểu, cha anh sẽ trụ được lâu hơn, nhưng cũng không lâu lắm. Bà già ấy đã phá hoại gia đình anh, phá hoại hoàn toàn, đến mức điều đó không thể là ngẫu nhiên được. Không phải tại lòng tham của cháu bà ta - chính bà ta đã luôn lừa gạt họ. Mỗi lần bà ta ôm Caesar vào lòng và dạy anh một từ, bà lại thắt những cái nút.

Caesar hình dung ra cảnh cha mình đang chặt mía ở địa ngục Florida, bị bỏng rộp cả da thịt khi ông cúi lom khom bên những cái nồi nấu đường khổng lồ. Cái roi chín đuôi làm rách lưng mẹ anh khi bà không hái bông đủ nhanh. Cứng không chịu uốn thì sẽ bị gãy thôi, vả lại gia đình anh đã dành quá nhiều thời gian với những người da trắng tốt bụng ở miền bắc, tốt bụng đến nỗi họ không nghĩ kết liễu một mạng sống nhanh chóng là việc làm đúng đắn. Còn ở miền nam chuyện giết người da đen chẳng liên quan gì đến lòng kiên nhẫn cả.

Từ những ông già bà cả tàn tật ở đồn điền, anh có thể thấy những gì chờ đợi cha mẹ mình. Rồi điều gì sẽ xảy ra với anh? Ban đêm anh tin rằng cha mẹ anh đã chết; ban ngày họ tàn tật, sống dở chết dở. Kiểu gì thì anh cũng cô đơn trên cõi đời này.

Caesar tìm đến cô sau khi những cuộc thi chạy xong xuôi. Tất nhiên cô phẩy tay bảo anh đi chỗ khác. Cô không quen biết anh. Đó không thể là một trò chơi khăm hoặc một cái bẫy do người nhà Randall bày ra để giải trí. Bỏ trốn là một ý tưởng quá rợn ngợp - bạn phải thai nghén nó rất lâu, lật đi lật lại nó trong đầu. Caesar phải mất nhiều tháng để cho phép điều đó ở trong suy nghĩ của anh, và anh cần Fletcher khích lệ để nó thực sự tồn tại. Bạn cần người khác giúp mình. Dù lúc đó Cora không biết mình sẽ nói đồng ý, anh biết. Anh nói với cô rằng anh muốn có cái vía may mắn của cô - mẹ cô là người duy nhất từng bỏ trốn thành công. Có thể đó là một lầm lẫn, chưa nói đến xúc phạm, đối với một người như cô. Cô không phải là bùa may mắn để anh mang theo trong cuộc hành trình mà là đầu tàu. Anh không thể làm việc đó mà thiếu cô.

Sự cố tồi tệ ở chỗ khiêu vũ đã chứng minh điều đó. Một người hầu ở nhà chính nói với anh rằng hai anh em nhà Randall đang uống rượu tại nhà lớn. Caesar cho rằng đó là một điềm xấu. Khi cậu người hầu cầm chiếc đèn xuống khu nô lệ, các ông chủ đi sau, bạo lực chắc chắn sẽ xảy ra. Chester chưa từng bị đánh đập. Giờ thì cậu bé đã nếm trải điều đó, và ngày mai cậu sẽ ẩn trốn lần đầu trong đời. Không còn những trò chơi con trẻ dành cho cậu nữa, chẳng còn trò chơi da đen da trắng hay trò chơi trốn tìm, chỉ còn những thử thách nghiệt ngã của kiếp nô lệ. Không ai khác trong làng chịu nhúc nhích để giúp cậu bé - họ có thể giúp bằng cách nào đây? Họ đã thấy cảnh đó cả trăm lần rồi, ở vị trí của nạn nhân hoặc người chứng kiến, cho đến chết họ sẽ còn thấy cả trăm lần nữa. Nhưng Cora đã làm điều đó. Cô dùng chính thân mình để đỡ đòn cho cậu bé và nhận những nhát quật thay cậu. Cô luôn là một đứa trẻ lạc, lạc quá xa đến nỗi dường như cô đã chạy khỏi nơi này từ lâu rồi.

Sau trận đánh đập ấy lần đầu tiên Caesar đến nhà học vào ban đêm. Chỉ để cầm cuốn sách trong tay. Để chắc chắn rằng nó vẫn còn ở đó, một kỷ vật về một thời anh có tất cả những cuốn sách anh muốn, và toàn bộ thời gian để đọc chúng.

Tôi không thể biết được điều gì đã xảy ra với những người cùng ở trên thuyền với mình, và cả những người đã bỏ trốn trên bờ đá, hoặc bị bỏ lại trên thuyền; tôi chỉ có thể kết luận rằng tất cả bọn họ đã biến mất. Anh sẽ bị giết vì cuốn sách đó, Fletcher cảnh báo. Caesar giấu cuốn Những cuộc phiêu lưu của Gulliver trong lớp đất dưới nền của nhà học, bọc nó vào hai lần vải bao bố. Người chủ cửa hàng đó nói rằng, hãy đợi thêm chút nữa cho tới khi chúng ta có thể chuẩn bị kỹ càng để anh bỏ trốn. Sau đó anh có thể có bất cứ cuốn sách nào anh muốn. Nhưng nếu không đọc sách thì anh chỉ là một nô lệ. Trước khi anh có cuốn sách, thứ duy nhất để đọc là chữ được viết trên một bao đựng gạo. Tên công ty sản xuất những chiếc xích để xích họ, cái tên in trên bề mặt kim loại như một lời thề về những vết thương đau đớn.

Bây giờ việc thỉnh thoảng đọc một trang sách dưới ánh nắng trưa vàng ruộm giúp anh sống qua ngày. Mưu mẹo và lòng can trường, mưu mẹo và lòng can trường. Gulliver, người đàn ông da trắng trong cuốn sách, phải vượt hết nguy hiểm này tới nguy nan khác, và cứ tới một hòn đảo mới anh ta lại gặp phải tình huống khó khăn cần xử trí trước khi có thể trở về nhà. Đó mới là vấn đề thực sự của người đàn ông ấy, chứ không phải những bộ tộc hoang dã và những nền văn minh huyền bí - anh ta cứ tiếp tục quên những gì mình đã có. Người da trắng là thế đó: xây trường học và để nó mục nát, xây nhà để rồi lang bạt liên miên. Nếu Caesar tìm được đường về nhà thì anh sẽ không bao giờ ra đi nữa. Nếu không, anh có thể sẽ tới hết hòn đảo gây phiền phức này đến hòn đảo đầy rắc rối khác, chẳng bao giờ nhận ra mình đang ở đâu, đi tới tận cùng thế giới. Trừ khi cô đi cùng anh. Có Cora, anh sẽ tìm được đường về nhà.

INDIANA

Thưởng 50 đô la

Đứa con gái da đen tên là SUKEY đã bỏ đi khỏi nhà tôi vào khoảng 10 giờ tối ngày thứ Sáu (mà không vì bất cứ nguyên do nào). Nó khoảng 28 tuổi, có nước da sáng, gò má cao, dáng người mảnh khảnh và thon gọn. Khi đi nó mặc một chiếc váy may vải chéo kẻ sọc. Gần đây Sukey thuộc sở hữu của L.B.Pearce, Esq. còn trước kia thuộc về ông William M.Heritage, đã qua đời. Hiện tại nó là thành viên chính thức của Hội Giám lý ở địa phương, và chắc chắn hầu hết các thành viên của nhà thờ đều biết nó.

JAMES AYKROYD

Ngày 4 tháng Mười

Bây giờ cô trở thành một học trò tụt hậu, bị những đứa trẻ thiếu kiên nhẫn vây quanh. Cora tự hào vì mình có tiến bộ khi học đọc ở Nam Carolina và trên phòng áp mái. Tự hào về nền tảng sơ sài với mỗi từ mới, mỗi lĩnh vực mới mà cô có - để đánh vật với từng chữ từng chữ. Cô quả quyết mỗi vòng đọc từ đầu đến cuối cuốn niên lịch của ông Donald là một chiến thắng, sau đó cô quay lại trang đầu để tiếp tục một vòng khác.

Lớp học của Georgina cho thấy thành tích học tập của cô chẳng nhiều nhặn gì. Hôm nhập lớp ở nhà sinh hoạt chung, cô không nhận ra lời trong bản Tuyên Ngôn Độc Lập. Cách phát âm của lũ trẻ trong lớp nhanh và trôi chảy, khác xa với cách đọc cứng nhắc của Michael ở đồn điền Randall. Bây giờ âm nhạc sống trong các từ ngữ, và giai điệu tự vang lên khi mỗi đứa trẻ bạo dạn và tự tin đọc khi tới lượt nó. Những cô bé, cậu bé đứng dậy khỏi ghế, lật trang giấy mà chúng đã chép các từ vào rồi hát lên lời hứa của Những người khai quốc.

Thêm Cora, lớp học có tất cả hai mươi lăm học sinh. Những đứa nhỏ nhất - chỉ sáu, bảy tuổi - được miễn đọc. Chúng thì thầm, gây ồn cho đến khi Georgina ra hiệu cho chúng im lặng. Là người mới nhập lớp, và là người mới đến trang trại còn bỡ ngỡ với nếp sống ở đây, Cora không tham gia phần đọc đó. Nhiều tuổi hơn, và tụt hậu so với tất cả các học sinh khác, cô cảm thấy mình gây chú ý. Cora hiểu tại sao ở lớp học của cô Handler ông già Howard lại khóc. Một người xâm phạm quyền lợi của người khác, giống như một con chuột gặm nhấm trong tường.

Người cấp dưỡng rung chuông, báo giờ học đã kết thúc. Sau bữa ăn, các học sinh nhỏ tuổi hơn sẽ trở lại với bài học trong khi các học sinh lớn hơn sẽ làm việc. Trên đường ra khỏi nhà sinh hoạt chung, Cora chặn cô Georgina lại và nói: “Cô đã dạy những đứa nhóc da đen cách đọc đúng, chắc chắn như vậy”.

Cô giáo nhìn quanh để bảo đảm rằng lũ học trò của cô không nghe thấy những gì Cora vừa nói. Rồi cô nói: “Ở đây chúng tôi gọi chúng là trẻ em”.

Má Cora nóng bừng. Cô vội nói thêm rằng cô không thể hiểu điều đó có nghĩa là gì. Bọn trẻ hiểu những từ to tát đó có nghĩa là gì chăng?

Georgina đến từ Delaware và có cái kiểu thích gây khó dễ của các quý cô Delaware, khoái chơi đố chữ. Cora đã gặp vài người như vậy ở trang trại Velentine và không để ý đến bản tính đặc trưng cho vùng miền này, dù họ biết cách làm một chiếc bánh nướng ngon. Georgina nói rằng trẻ em hiểu những gì chúng có thể hiểu. Những gì hôm nay chúng không hiểu, ngày mai chúng sẽ hiểu. “Tuyên Ngôn Độc Lập giống như một tấm bản đồ. Bạn tin rằng nó đúng, nhưng chỉ khi cất bước đi và trực tiếp trải nghiệm bạn mới biết những gì trên tấm bản đồ đó”.

“Cô tin nó ư?” Cora hỏi. Qua vẻ mặt của cô giáo, Cora không biết cô nghĩ gì.

Bốn tháng trôi qua kể từ buổi đầu tiên cô đến lớp học. Mùa thu hoạch đã kết thúc. Những người đến sau khiến Cora không còn là người mới đầy bỡ ngỡ. Hai người đàn ông tầm tuổi Cora, là những nô lệ bỏ trốn đầy háo hức và dốt nát hơn cả cô, đã gia nhập lớp học ở nhà sinh hoạt chung. Họ lướt ngón tay trên sách như thể chúng đã được phù phép, có phép màu. Cora biết cách xoay xở. Biết chuẩn bị bữa ăn cho bản thân bởi vì người cấp dưỡng làm hỏng món xúp, biết mang theo khăn choàng bởi đêm ở Indiana khiến người ta lạnh run, lạnh hơn cô từng biết. Cô biết những chỗ yên tĩnh để ở một mình.

Giờ đây Cora ngồi bàn đầu trong lớp học, và khi Georgina sửa sai cho cô - khi viết chữ, làm tính hoặc nói - cô không còn cảm thấy khổ sở nữa. Họ trở thành bạn. Georgina thích tán chuyện tầm phào đến nỗi các bài học thường bị trì hoãn vì những tin tức không lúc nào cạn về chuyện xảy ra ở trang trại. Người đàn ông lực lưỡng từ Virginia đến có vẻ ranh mãnh, các bạn có nghĩ như vậy không? Chúng ta quay đi một lát là Patricia ăn hết móng giò rồi. Một điều khác nữa là phụ nữ Delaware thích nói huyên thuyên.

Trưa nay khi chuông reo Cora ra ngoài cùng với Molly. Cô ở chung lều với mẹ con cô bé. Molly mười tuổi, mắt tròn xoe, nhút nhát, không dễ bộc lộ tình cảm. Cô bé có nhiều bạn nhưng thích đứng ngoài lề hơn. Cô bé có một cái lọ màu xanh lục trong phòng để đựng những đồ vật quý của cô - những hòn bi, đầu mũi tên, một hình trái tim - và thích bày những thứ đó ra sàn, dùng má cảm nhận thạch anh mát lạnh hơn là chơi ở bên ngoài.

Đó là lý do tại sao lịch sinh hoạt muộn của họ lại khiến Cora vui thích. Cora bắt đầu tết tóc cho cô bé vào buổi sáng khi mẹ cô bé rời lều đi làm sớm, và vài ngày gần đây, khi tan học, Molly đã chìa tay về phía cô. Một điều mới mẻ giữa họ. Molly kéo cô đi cùng, siết chặt tay cô, còn Cora thì thích được dẫn đi như thế. Sau Chester cô chưa được bất cứ đứa trẻ nào lựa chọn.

Không có bữa ăn trưa vì hôm đó có bữa tối thứ Bảy cải thiện, mùi của thức ăn thúc giục các học sinh tìm tới những hố nướng thịt. Cánh đàn ông phụ trách việc nấu nướng đã mổ lợn và chế biến thịt từ nửa đêm, khiến mùi thơm hấp dẫn tỏa khắp trang trại. Đâu chỉ một người từng nằm mơ được ăn no nê cả một bữa tuyệt ngon rồi thức dậy trong niềm thất vọng. Mấy tiếng đồng hồ nữa mới tới giờ ăn. Cora và Molly nhập hội với những người chực chờ bữa ăn ngon trong cơn đói.

Những chiếc gậy dài xiên qua hai con lợn được nướng trên những cục than gỗ rừng tỏa khói. Jimmy là một chuyên gia làm đồ nướng. Mẹ của ông lớn lên ở Jamaica và đã để lại cho ông bí quyết dùng lửa của người Maroon. Jimmy dùng ngón tay chọc thịt nướng, rồi cời than, đi quanh đống lửa như thể đang tính toán để vật đối thủ. Ông là một trong những cư dân lớn tuổi ở trang trại, từ Bắc Carolina tới cách đây chưa lâu lắm sau những cuộc tàn sát, và muốn món thịt nướng mình chế biến phải thật mềm. Ông chỉ còn hai cái răng.

Một người học việc của ông lắc lắc lọ giấm và hạt tiêu. Anh ta ra hiệu cho một cô bé đứng bên đống lửa rồi hướng dẫn cô bé phết thứ gia vị hỗn hợp đó vào mặt trong của con lợn nướng. Mỡ chảy nhỏ giọt xuống những cục than trong rãnh. Những cuộn khói trắng khiến đám đông lùi lại phía sau và khiến cô bé kêu ré lên. Đó sẽ là một bữa ăn ngon.

✻

Cora và Molly hẹn nhau về nhà làm một việc chung. Họ không phải đi bộ mấy. Giống như hầu hết các khu nhà ở dành cho người lao động ở trang trại, những căn lều gỗ cũ hơn nằm co cụm tại rìa phía đông, được dựng vội vàng trước khi người ta kịp biết cộng đồng dân cư ấy sẽ trở nên đông đúc nhường nào. Dân tứ xứ, từ các đồn điền, thích kiểu nhà này kiểu nhà kia, vậy nên lều lán được dựng theo nhiều kiểu khác nhau. Những người mới đến -bổ sung kịp thời cho nhu cầu thu hoạch ngô - dựng lều quy củ hơn, với những gian phòng rộng hơn, và được phân chia tài sản chặt chẽ hơn.

Từ khi Harriet lấy chồng rồi chuyển đi, trong lều đó chỉ còn Cora, Molly, và Sybil, họ ngủ trong hai phòng ở gian chính. Thường thì mỗi căn lều gồm ba gia đình sinh sống. Thi thoảng những người mới đến và khách ở chung phòng với Cora, nhưng trong hầu hết thời gian, hai chiếc giường khác đều bị bỏ trống.

Phòng riêng của cô. Món quà ngoài mong đợi từ trang trại Valentine sau tất cả những nhà tù mà cô đã trải qua.

Sybil và con gái chị tự hào về ngôi nhà của họ. Họ dùng vôi sống quét mặt tường bên ngoài rồi phủ một lớp thuốc nhuộm màu hồng lên. Màu sơn vàng nhạt điểm những vạch trắng khiến cho phòng sinh hoạt trở nên sinh động dưới ánh mặt trời. Nhờ được trang trí hình những bông hoa dại vào mùa nắng ấm, căn phòng sang thu vẫn giữ được vẻ dễ chịu với những vòng lá màu đỏ và vàng ruộm. Những bức rèm màu mận chín xếp nếp phía trong các ô cửa sổ. Hai người thợ mộc sống trong trang trại thi thoảng lại kéo đồ nội thất đến - họ phải lòng Sybil và cố ý làm đôi tay bận rộn để không phải suy nghĩ đến thái độ hững hờ của chị. Sybil đã đem nhuộm mấy cái vỏ bao tải làm thành một tấm thảm mà Cora thường nằm lên khi bị đau đầu. Tiền phòng đón gió mát nên những cơn đau dịu đi.

Khi họ về tới cổng, Molly cất tiếng gọi mẹ. Mùi rễ thổ phục linh đang được sắc làm thuốc bổ cho Sybil át cả mùi thơm của thịt nướng. Cora đi thẳng đến chỗ chiếc ghế chao mà ngay ngày đầu tiên cô đã nhận là của mình. Molly và Sybil không thấy phiền. Chiếc ghế kêu ghê lắm, và là công trình của một người đàn ông không mấy khéo tay trước kia từng theo đuổi Sybil. Sybil cho rằng anh ta cố tình làm chiếc ghế kêu to như vậy để nhắc chị nhớ anh ta đã chu đáo nhường nào.

Sybil xuất hiện từ sau nhà, lau tay vào tạp dề. “Jimmy đang làm việc chăm chỉ ở ngoài đó”, chị nói, lắc đầu trong cơn đói.

“Con không đợi nữa đâu”, Molly nói. Cô bé mở ngăn tủ bằng gỗ thông bên lò sưởi và lôi chiếc chăn của họ ra. Cô nhất quyết làm xong công trình mới nhất của mình trước bữa tối.

Họ bắt đầu việc đó. Từ ngày Mabel ra đi, ngoài việc khâu vá đơn giản, Cora không buồn cầm kim. Mấy người đàn bà ở Hob cố dạy cô nhưng vô ích. Ở lớp học, Cora thường phải nhìn các bạn để học thêu thùa. Cô cắt bỏ hình con chim, một chú sẻ lông đỏ mà cô đã thêu, nó trông cứ như bị chó gặm. Sybil và Molly vẫn khích lệ cô - họ mè nheo bắt cô tham gia vào thú vui thêu thùa của họ - nhưng chiếc chăn bị chắp vá. Cô khăng khăng rằng lũ rệp đã tìm đến chiếc chăn. Những đường khâu dúm dó, các góc chăn bị bung ra. Chiếc chăn đó tiết lộ dòng suy nghĩ quanh co nơi cô: Thử đưa ra một ý kiến và xem mọi người có chấp nhận nó hay không, giống như quốc kì của cái đất nước ngông cuồng của cô. Cô muốn dẹp việc đó, nhưng Sybil không cho. “Xong việc này đã rồi hãy sang việc khác”, Sybil nói. “Việc này đã xong đâu”.

Cora không cần lời khuyên về tính kiên trì. Nhưng cô cầm chiếc chăn lên để trong lòng và nhặt sạch xơ vải ở chỗ cô thêu dở.

Sybil hơn cô chừng một giáp. Những chiếc váy của chị khiến chị trông mảnh khảnh, nhưng Cora biết rằng chính thời gian thoát khỏi cuộc sống ở đồn điền đã tác động lên người phụ nữ này theo cách tuyệt vời nhất: cuộc sống mới đòi hỏi một dạng sức mạnh khác. Chị tỉ mỉ trong dáng điệu, thẳng tưng như một cái giáo biết đi, quả là một trong những người đã bị buộc phải khuất phục và sẽ không chịu khuất phục thêm nữa. Sybil kể với Cora rằng chủ của chị tàn ác kinh hoàng, một chủ đồn điền thuốc lá hằng năm luôn ganh đua với các chủ đồn điền lân cận hòng trở thành người có vụ mùa đạt năng suất cao nhất. Kết quả không như ý kích động lão trở nên ác độc. “Lão bắt chúng tôi lao động cật lực”, chị nói, tâm trí chị bất thình lình quay lại với nỗi bất hạnh trước kia. Những lúc như vậy, dù đang ở đâu Molly cũng đến bên chị, sà vào lòng chị.

Ba người bọn họ lặng im làm việc cùng một lúc. Mỗi lần người ta lật những con lợn đang nướng, tiếng reo từ chỗ nướng thịt lại vọng tới chỗ họ. Đầu óc Cora để ở tận đẩu tận đâu nên cô không tránh khỏi mắc lỗi thêu thùa. Tình mẫu tử không lời giữa Sybil và Molly luôn khiến cô cảm động. Đứa bé giúp mẹ mà không cần nói, và người mẹ chỉ tay, gật đầu, hướng dẫn bằng động tác để cô con gái bớt lúng túng. Cora không quen với một căn lều yên tĩnh - ở Randall luôn có tiếng gào thét, khóc lóc, hoặc tiếng thở dài phá vỡ một khoảnh khắc - và tất nhiên cô không quen với tình mẫu tử như thế này.

Sybil mang theo Molly bỏ trốn khi con gái chị mới hai tuổi, chị vất vả tha lôi con suốt cả hành trình. Vì tin đồn rò rỉ từ nhà lớn rằng ông chủ của họ muốn bán một số tài sản để trang trải nợ nần sau vụ mùa thất bát. Sybil đứng trước nguy cơ bị đem bán công khai. Chị bỏ trốn ngay đêm hôm đó - đêm trăng tròn mang may mắn cho chị, dẫn lối để chị băng rừng. “Molly không hề gây ra tiếng động nào”, Sybil nói. “Nó biết chúng tôi định làm gì”. Vượt ba dặm đường qua biên giới Pennsylvania, họ đánh liều ghé vào một căn nhà của người da màu. Người đàn ông ở đó đã cho họ ăn uống, đẽo đồ chơi cho cô bé, và qua những người làm trung gian, ông liên hệ được với tuyến hỏa xa ngầm. Sau một thời gian ở Worcester làm việc cho một người chuyên làm mũ, Sybil và Molly lên đường tới Indiana. Tiếng tăm về trang trại đã lan khắp nhiều nơi.

Rất nhiều nô lệ bỏ trốn tìm đến trang trại Valentine - khó lòng mà biết được ai từng ghé qua nơi đó. Một buổi tối Cora hỏi Sybil, liệu chị có tình cờ quen một phụ nữ nào đến từ Georgia không? Khi đó Cora đã sống với họ được vài tuần. Một, hai lần ngủ được trọn giấc đêm, để rồi lại bị gánh nặng mà cô trút bỏ trong phòng áp mái đè nặng. Lũ ve sầu ngừng kêu bỏ lại một khoảng lặng trong đêm cho một câu hỏi. Một phụ nữ đến từ Georgia, có thể mang tên Mabel, có thể không?

Sybil lắc đầu.

Tất nhiên chị không biết. Một phụ nữ bỏ rơi đứa con gái ruột đã trở thành một người khác để che giấu nỗi hổ thẹn. Nhưng Cora cũng hỏi tất cả mọi người ở trang trại, mà trang trại này chính là một trạm trung chuyển, một nhà ga, thu hút dân tứ xứ. Cô đã hỏi những người từng ở Valentine nhiều năm, cô đã hỏi tất cả những người mới đến, làm phiền cả người ghé thăm trang trại. Những người đàn ông và phụ nữ da màu tự do, các nô lệ bỏ trốn đã ở lại trang trại, và cả những người sẽ đi đến nơi khác. Cô đã hỏi họ trên cánh đồng ngô giữa một bài ca lao động, trong tiếng ồn sau xe ngựa trên đường đến thành phố: đôi mắt xám, vết sẹo trên mu bàn tay phải do bị bỏng, một phụ nữ tên là Mabel, liệu họ có biết một người nào như vậy không?

“Có lẽ bà ấy đang ở Canada”, Lindsey trả lời khi Cora quyết định hỏi bà. Lindsey là một phụ nữ mảnh khảnh, nhanh nhẹn mới từ Tennessee tới, người có tiếng reo hoang dại mà Cora không hiểu nổi. Từ những gì cô đã thấy, Tennessee là hỏa hoạn, bệnh dịch và bạo lực. Dù đó chính là nơi Royal và các bạn của anh đã giải cứu cô. “Nhiều người bây giờ thích Canada”, Megan nói. “Mặc dù lạnh khủng khiếp”.

Những đêm lạnh dành cho những con người lạnh lùng.

Cora gấp tấm chăn lại rồi lui về phòng. Cô nằm cuộn tròn, chìm trong những ý nghĩ về các bà mẹ và con gái. Cô lo lắng cho Royal, anh trễ hẹn đã ba ngày rồi. Cơn đau đầu ập đến như đám mây báo hiệu mưa giông. Cô quay mặt vào vách, nằm im không nhúc nhích.

Bữa tối được tổ chức ở bên ngoài nhà sinh hoạt chung, căn nhà lớn nhất trong trang trại. Huyền thoại kể rằng căn nhà đó được xây dựng chỉ trong đúng một ngày trước khi buổi hội họp đầu tiên ở trang trại được tổ chức, khi họ hiểu rằng một cuộc hội họp diễn ra trong nhà ở của Valentine là không còn phù hợp. Vào hầu hết các ngày trong tuần, nơi đó được trưng dụng làm trường học. Vào Chủ nhật nó là nhà thờ. Vào các tối thứ Bảy trang trại có bữa ăn tập thể và một số hoạt động giải trí. Cánh thợ nề xây dựng trụ sở tòa án ở phía nam trở về trong tình trạng đói lả, các cô thợ may trở về sau một ngày làm thuê cho những quý bà da trắng ở địa phương, mặc bộ đồ tươm tất của mình. Họ không được phép uống rượu, trừ tối thứ Bảy, khi những thành viên với tửu lượng tốt đến tham dự và có gì đó để mà nghĩ tới vào buổi thuyết giáo sáng hôm sau.

Người ta xử lý những con lợn đầu tiên, chặt chúng trên chiếc bàn dài bằng gỗ thông và rưới nước sốt lên. Cải xanh, cải củ, những miếng khoai lang nóng hổi cùng một số món khác của nhà bếp được bày trên những chiếc đĩa đẹp đẽ của trang trại Valentine. Các cư dân giữ ý đứng túm tụm lại với nhau, tới khi món nướng của Jimmy được mang ra - đám đàn bà con gái bắt đầu huých nhau. “Chuyên gia” nướng thịt cúi đầu trước mỗi lời khen ngợi, thầm tính cách chế biến món thịt nướng lần sau ngon hơn nữa. Cora khéo léo giật được một cái tai lợn nóng giòn, thứ mà Molly thích, rồi đưa nó cho cô bé.

Valentine đã thôi đếm xem bao nhiêu gia đình sống trên đất của ông. Một trăm người là con số chắc chắn khiến ông ngừng đếm - một con số không thể tưởng tượng nổi - ấy là chưa kể những nông dân da màu đã mua những mảnh đất liền kề nơi đó để sống độc lập. Trong số đó có khoảng năm mươi trẻ em, hầu hết dưới năm tuổi. “Tự do khiến chúng ta được mùa người”. Georgina bình luận. Cora nói thêm rằng, cũng bởi họ tin họ sẽ không bị bán. Các phụ nữ tại khu nhà tập thể dành cho người da màu ở Nam Carolina đã tin rằng mình biết đến tự do, nhưng con dao của bác sĩ phẫu thuật cắt mất một phần cơ thể họ để chứng minh điều ngược lại.

Khi những con lợn nướng “bốc hơi”, Georgina cùng vài phụ nữ trẻ khác dẫn bọn trẻ con tới chỗ kho thóc để chơi trò chơi và múa hát. Bọn trẻ không chịu ngồi im trong suốt buổi hội họp ở nhà sinh hoạt chung. Khi chúng vắng mặt, người lớn dễ tập trung bàn bạc và chú ý tới những điều then chốt hơn; suy cho cùng, họ bàn bạc cũng là vì bọn trẻ. Dù người lớn đã thoát khỏi xiềng xích, chế độ nô lệ vẫn cướp đi biết bao thời gian. Chỉ thế hệ trẻ mới mong có đầy đủ lợi thế để biến ước mơ thành hiện thực. Nếu người da trắng để cho chúng làm điều đó.

Nhà sinh hoạt chung đầy người. Cora ngồi cùng một băng ghế với Sybil. Tối nay họ sẽ bàn bạc một vấn đề. Tháng tới sau khi thu hoạch mật ong, trang trại sẽ tổ chức buổi họp quan trọng nhất để bàn xem nên đi hay ở. Gia đình Valentine đã giảm bớt hoạt động giải trí ở trang trại vào các tối thứ Bảy. Thời tiết dễ chịu - và mùa đông Indiana đang đến, cái mùa khiến những người chưa từng thấy tuyết cảm thấy sợ hãi - khiến họ bận rộn. Những chuyến đi tới thị trấn biến thành những cuộc khám phá kéo dài. Những cuộc ghé chơi dây dưa đến tối đã khiến nhiều người da màu ở lại trang trại, một đội quân tiên phong cho một cuộc di trú lớn.

Nhiều người đứng đầu của trang trại không có mặt ở thị trấn. Bản thân Valentine đang ở Chicago gặp các chủ nhà băng, hai con trai ông giờ đây đã đủ lớn để giúp việc sổ sách. Lande đi với một tổ chức theo chủ nghĩa bãi nô New York, trong một chuyến diễn thuyết ở New England; họ khiến anh bận rộn. Những gì anh học được khi thăm vùng nông thôn chắc chắn sẽ giúp anh đóng góp cho buổi họp quan trọng này.

Cora quan sát những người hàng xóm của cô. Cô hy vọng những con lợn của Jimmy sẽ quyến rũ Royal về kịp, nhưng anh và các đồng sự vẫn đang bận với nhiệm vụ liên quan đến tuyến hỏa xa ngầm. Không có tin tức gì về nhóm của họ. Tin đồn đáng sợ bay đến trang trại: một đội quân cảnh đã treo cổ vài người da màu vào đêm hôm trước. Chuyện đó xảy ra cách đây ba mươi dặm về phía nam, và các nạn nhân bị cho là làm việc cho tuyến hỏa xa ngầm, nhưng không có thông tin cụ thể. Một phụ nữ mặt đầy tàn nhang mà Cora không quen biết - giờ đây có nhiều người lạ ở trang trại - oang oang nói về các vụ hành hình kiểu lin-sơ. Sybil quay sang bảo chị ta im lặng, sau đó, khi Gloria Valentine bước lên bục phát biểu, chị ôm vội Cora một cái.

Khi John Valentine gặp Gloria, bà đang làm công việc giặt giũ ở một đồn điền trồng chàm. “Hình ảnh ngọt ngào nhất mà đôi mắt này từng thấy”, Valentine thích kể với những người mới tới trang trại như vậy, kéo dài từ “ngọt ngào” như đang múc kẹo caramen nóng hổi. Hồi ấy Valentine chẳng có thói quen đi thăm nô lệ, nhưng ông hợp tác với chủ của Gloria để chuyển thức ăn gia súc bằng đường tàu biển. Cuối tuần đó, ông bỏ tiền mua tự do cho Gloria. Một tuần sau họ cưới nhau.

Bà vẫn ngọt ngào, duyên dáng và điềm tĩnh như sắp hoàn thành chương trình học ứng xử dành cho các tiểu thư da trắng. Bà quả quyết rằng bà không thích thay mặt chồng, nhưng vẻ tự tin, thoải mái của bà trước đám đông lại phản bác điều đó. Gloria đã nỗ lực rèn luyện để rũ bỏ âm điệu đồn điền trong giọng nói - Cora nhận thấy sơ hở của bà khi cuộc trò chuyện trở nên suồng sã - nhưng bà là người có khả năng gây ấn tượng một cách tự nhiên dù nói chuyện với người da màu hay người da trắng. Khi những bài diễn văn của Valentine trở nên cứng rắn, khi tính nết thực dụng lấn át lòng hào hiệp của ông, Gloria lập tức có mặt để xoa dịu tình hình.

“Tất cả các bạn đã có một ngày thú vị chứ?” Gloria hỏi khi mọi người trật tự. “Tôi ở dưới hầm bảo quản thực phẩm cả ngày và khi quay lên tôi thấy món quà mà Chúa mang đến cho chúng ta hôm nay. Bầu trời đó. Và những con lợn nướng…”

Bà xin lỗi vì chồng bà vắng mặt. John Valentine muốn nhân vụ mùa bội thu để thương lượng lại với bên cấp vốn. “Chúa biết, ngoài khơi có nhiều sóng gió, và thật tốt khi tâm trạng yên bình một chút”. Bà cúi xuống phía Mingo đang ngồi ở hàng ghế đầu, bên cạnh đó là một chỗ trống vốn dành riêng cho Valentine. Mingo là người đàn ông tầm thước, khỏe khoắn, với làn da của người Tây Indiana được bộ com-lê kẻ carô đỏ tôn lên. Ông ta nói “Amen” đoạn quay về phía những người đồng minh có mặt trong buổi họp để gật đầu chào.

Sybil khẽ huých Cora khi người ta thừa nhận có tranh luận chính trị trong trang trại, từ đó công nhận vị trí của Mingo. Giờ đây, mọi người bàn tán thường xuyên về hiện tượng người đổ về miền tây, nơi các thành phố của người da màu mọc lên ở bờ kia sông Arkansas. Đến những nơi không có chung đường biên giới với các bang có nô lệ, chưa từng tán thành cái ghê tởm của chế độ nô lệ. Mingo ủng hộ việc ở lại Indiana, nhưng phải cắt giảm khắt khe số người tới lưu trú: hạn chế các nô lệ bỏ trốn, những người lang thang. Những người như Cora. Những vị khách có danh tiếng lui tới làm nhiều người biết đến trang trại, khiến nơi này trở thành một biểu tượng cho sự tiến bộ của người da màu - và là một mục tiêu. Suy cho cùng, bóng ma nổi dậy của người da màu, tất cả những khuôn mặt da đen tức giận vây quanh họ đã khiến người da trắng rời khỏi miền nam. Họ đến Indiana, và ngay kề bên lại là một vương quốc của người da đen đang trỗi dậy. Chuyện đó luôn kết thúc trong bạo lực.

Sybil khinh bỉ Mingo vì cái tính thớ lợ và thói lừa bịp không thay đổi; bản chất hống hách ẩn đằng sau vẻ đàn đúm của ông ta. Đúng vậy, người đàn ông đó ra vẻ mình là một huyền thoại đáng kính: Sau khi tự giải phóng bản thân và nhận làm công việc cuối tuần, ông ta mua tự do cho bà vợ, rồi cho các con, và cuối cùng cho chính bản thân. Sybil chỉ nói qua loa về kỳ tích này - người đàn ông đó gặp may với chủ nô của ông ta. Mingo không hơn gì một kẻ cơ hội, chuyên gây rắc rối cho trang trại vì quan điểm về sự tiến bộ của người da màu. Cùng với Lander, ông ta sẽ lên tiếng trong cuộc họp tháng tới để quyết định tương lai của họ.

Cora không dè bỉu ông ta như Sybil. Mingo dè chừng cô bởi các nô lệ bỏ trốn làm trang trại bị chú ý, và khi nghe nói cô bị truy nã vì tội giết người, ông ta tránh xa cô. Tuy nhiên, ông ta đã cứu gia đình mình và có thể đã bỏ mạng trước khi làm xong việc này - đó là điều phi thường. Trong ngày đầu tiên cô đến trường học, hai con gái của ông ta, Amanda và Marie, đọc bản Tuyên Ngôn Độc Lập rất tự tin. Chúng là hai cô bé đáng ngưỡng mộ. Nhưng không, Cora không thích phần nói chuyện khôn khéo của ông ta. Có điều gì đó trong nụ cười của Mingo khiến cô nhớ tới Blake, gã đàn ông tự mãn trong quá khứ. Mingo không cần một chỗ để đặt chuồng chó, chắc chắn ông ta đang chờ thời cơ để mở rộng lãnh địa cơ.

Gloria quả quyết rằng họ sẽ được thưởng thức âm nhạc ngay bây giờ. Tối nay không có những đối tượng mà Valentine gọi là “những nhân vật được trọng vọng” - ăn vận đẹp, nói giọng Yankee - mặc dù có mấy vị khách từ hạt vừa mới ghé qua trang trại. Gloria đề nghị họ đứng dậy và giới thiệu để họ được đón chào. Đã đến giờ giải trí. “Trong khi các bạn tận hưởng bữa ăn ngon đó, chúng ta sẽ có một điều thú vị”, bà nói. “Các bạn có thể nhận ra anh vì trước đây anh từng tới thăm trang trại Valentine, một quý ông trẻ tuổi rất nổi tiếng trong lĩnh vực nghệ thuật”.

Thứ Bảy trước, có một ca sĩ thính phòng từ Montreal tới. Thứ Bảy trước nữa, một nghệ sĩ chơi vi-ô-lông từ Connecticut đã ghé thăm và khiến một nửa số phụ nữ ở đây rơi lệ vì xúc động. Buổi tối nay thuộc về thi sĩ. Rumsey Brooks là một người đàn ông mảnh khảnh, mặc bộ com-lê đen, đeo cà vạt đen. Anh trông giống nhà truyền giáo lưu động.

✻

Ba tháng trước anh có mặt ở đó cùng một đoàn khách từ Ohio. Trang trại Valentine có xứng với tiếng tăm của nó không? Một phụ nữ da trắng cao tuổi, người tận hiến vì sự tiến bộ của cộng đồng da đen, đã tổ chức chuyến đi. Là vợ góa của một luật sư nổi tiếng ở Boston, bà tổ chức quyên góp tài trợ cho nhiều chuyến đi, cũng như cho hoạt động xuất bản và phổ biến văn chương của người da màu. Sau khi nghe một bài diễn thuyết của Lander, bà đã thu xếp để phát hành hồi ký của anh; đơn vị in cuốn sách đó từng in rất nhiều kịch của Shakespeare. Sau ít ngày, số lượng bản in lần thứ nhất được bán hết veo, một ấn bản đẹp với cái tên Elijah Lander dát nhũ vàng. Gloria cũng cho biết bản thảo cuốn sách của Rumsey sẽ được xuất bản vào tháng tới.

Chàng thi sĩ hôn tay vị chủ nhà, xin phép được chia sẻ vài bài thơ của anh. Không phải là anh không có tài năng, Cora thừa nhận. Theo Georgina, Rumsey theo đuổi một cô gái vắt sữa ở trang trại, nhưng lại dễ dãi đi “nịnh đầm” đến nỗi hiển nhiên anh là một chàng trai trẻ sẵn lòng đón nhận bí ẩn ngọt ngào của số phận. “Ai biết định mệnh nào đang chờ chúng ta”, trong chuyến thăm trang trại đầu tiên anh bảo với Cora, “và người nào chúng ta có diễm phúc được biết?” Royal đột nhiên xuất hiện bên cạnh cô, kéo cô tránh xa lời đường mật của chàng thi sĩ.

Đáng lẽ cô nên nhận ra ý tứ của Royal. Giá cô ý thức được hễ anh biến mất là cô thấy khó ở nhường nào thì cô đã cự tuyệt anh.

Với lời chúc của Gloria, chàng thi sĩ hắng giọng. “Tôi đã nhìn thấy một điều kỳ diệu”, anh ngâm thơ, giọng anh lên bổng xuống trầm như đang chống chọi với một cơn gió thổi ngược. “Bay qua cánh đồng, trên đôi cánh thiên thần và giơ lên tấm khiên lấp lánh…”

Hội trường vang lên tiếng “Amen” và tiếng thở dài. Rumsey cố nín cười trước phản ứng của họ, do tiết mục ngâm thơ của anh mà ra. Cora không hiểu những bài thơ của anh lắm: nào là điều kỳ diệu viếng thăm, kẻ kiếm tìm chờ đợi một thông điệp. Nào là cuộc chuyện trò giữa một quả sồi, một mầm cây nhỏ và một cây sồi lớn. Rồi lại còn lời tri ân dành cho Benjamin Franklin và trí tuệ của ông. Thơ làm cô lạnh lẽo. Những bài thơ quá giống lời nguyện cầu, chỉ khuấy động cảm xúc nuối tiếc mà thôi. Chờ đợi Chúa đến cứu bạn nhưng việc đó lại tùy vào bạn. Thơ ca và lời cầu nguyện đều nhồi những ý nghĩ vào đầu con người ta khiến họ bị giết, làm họ xao nhãng cỗ máy tàn nhẫn của thế giới.

Sau tiết mục thơ, các nhạc công lên biểu diễn, vài người vừa mới đến trang trại. Chàng thi sĩ đã tạo được không khí hứng khởi cho màn khiêu vũ, khiến họ say sưa với ảo ảnh trốn thoát và được giải phóng. Nếu điều đó khiến họ hạnh phúc thì Cora là ai mà xem thường họ kia chứ? Dần dần họ biến mình thành các nhân vật của chàng thi sĩ, ghép khuôn mặt của họ thành nhân vật trong các vần thơ của anh. Họ có nhận ra chính họ trong con người Benjamin Franklin hay trong các tạo tác của ông không? Các nô lệ là công cụ, vậy nên có lẽ họ là tạo tác của ông, nhưng không ai ở đây là nô lệ hết. Một ai đó ở nơi xa lắm đã đếm họ như tài sản, chứ không phải ở đây.

Trang trại Valentine là một điều vượt ngoài sức tưởng tượng của cô. Gia đình Valentine đã tạo nên một điều kỳ diệu. Cô nằm trong số những chứng nhân cho điều ấy; hơn thế, cô là một phần của nó. Cô đã dễ dàng tin vào hứa hẹn hão huyền của Nam Carolina. Giờ đây phần cay đắng trong cô từ chối những kho báu của trang trại Valentine, dù mỗi ngày sự may mắn ở đây vẫn bừng nở. Trong cô bé đang nắm tay cô. Trong nỗi lo sợ cho một người đàn ông mà cô có cảm tình.

Rumsey khép lại buổi sinh hoạt khi kêu gọi cả người trẻ lẫn người già nuôi dưỡng tinh thần nghệ sĩ, “để đốt lên lửa than hồng Apollo[24] trong mọi con người”. Một người mới đến trang trại đẩy bục phát biểu sang phía bên kia sân khấu. Một tín hiệu cho nhóm nhạc công, và cho Cora. Giờ đây Sybil đã biết tính của bạn mình và chị hôn tạm biệt Cora. Hành lang đầy người; bên ngoài trời lạnh và tối. Cora rời khỏi nhà sinh hoạt chung trong tiếng ầm ĩ của những chiếc ghế băng được xếp lại để lấy chỗ cho buổi khiêu vũ. Trên đường về, cô đi ngang qua ai đó và người ấy nói: “Này cô, cô đi nhầm đường rồi!”

Về đến nhà, cô nhìn thấy Royal đang đứng dựa vào cột hiên. Dáng anh, trầm lặng trong bóng tối. “Anh đã nghĩ khi cái đàn ban-dô ấy cất tiếng thì em sẽ đến”, anh nói.

Cora thắp đèn lên, nhìn thấy bên mắt thâm đen của anh, một vết sưng bầm. “Trời ơi”, cô nói, ôm chầm lấy anh, gục mặt vào vai anh.

“Một trận ẩu đả thôi”, anh giải thích. “Bọn anh thoát được”. Cora rùng mình và anh thì thầm: “Anh biết em lo lắng. Anh cảm thấy không thích hợp để xuất hiện ở đó với mọi người tối nay nên tính đợi ở đây”.

Họ ngồi trên chiếc ghế của người thợ mộc thất tình, nhìn vào đêm tối. Anh nhích lại gần để vai họ chạm nhau.

Cô kể cho anh nghe những gì anh bỏ lỡ trong những ngày vắng mặt, về chàng thi sĩ và bữa ăn tối thứ Bảy.

“Còn nữa”, anh nói. “Anh có thứ này cho em”. Anh lục chiếc túi da của mình. “Đây là ấn bản của năm nay, anh nghĩ em sẽ thích dù bây giờ là tháng Mười mất rồi. Khi nào anh đến một nơi có ấn bản của năm tới, anh sẽ mua”.

Cô nắm bàn tay anh. Cuốn niên lịch phảng phất mùi xà bông thơm là lạ, và khi cô lật các trang, nó phát ra tiếng lách tách như lửa. Trước đây cô chưa bao giờ là người đầu tiên mở một cuốn sách.

Royal đưa cô tới đường hầm bỏ hoang ấy sau một tháng ở trang trại.

Cora bắt đầu ngày làm việc thứ hai với những ý nghĩ rối rắm về khẩu hiệu của Valentine. “Ở lại và đóng góp”. Một đề nghị, và là một phương thuốc. Cô đóng góp trước tiên ở nhà giặt. Một phụ nữ tên Amelia, người đã quen biết gia đình Valentine ở Virginia và theo về đây từ hai năm trước, phụ trách giặt giũ. Chị nhẹ nhàng cảnh báo Cora “đừng hành hạ quần áo”. Ở đồn điền Randall, Cora là một nô lệ nhanh nhẹn. Lao động bằng đôi tay ở trang trại khiến cô nhớ lại quá khứ đồn điền. Cô và Amelia quyết định rằng có lẽ cô sẽ thích công việc khác hơn. Cô giúp việc trong nhà vắt sữa một tuần và làm việc cùng Aunty, trông mấy đứa trẻ trong khi cha mẹ chúng làm việc. Sau đó, khi lá ngô ở Indiana ngả vàng, cô tham gia bón phân trên cánh đồng. Khi Cora cúi xuống những hàng ngô, chốc chốc cô lại ngó trước ngó sau đề phòng một đốc công với cảm giác như bị ma ám.

Một tối tháng Tám sau khi Lander diễn thuyết, Royal nói với cô: “Trông em có vẻ mệt mỏi”. Bài diễn thuyết của Lander gần giống một bài giảng đạo, nó nhắc đến cảnh tiến thoái lưỡng nan kiếm tìm mục đích khi bạn đã thoát khỏi ách nô lệ. Những nỗi thất vọng về đời sống tự do muôn màu vẻ. Giống như hầu hết những người khác ở trang trại, Cora kính nể người đàn ông ấy. Anh là một hoàng tử ngoại lai, chu du tới miền đất xa xôi để dạy cho họ biết con người ở những nơi văn minh cư xử như thế nào. Những nơi xa lắc xa lơ mà những tấm bản đồ không chạm tới.

Cha của Elijah Lander là một luật sư da trắng giàu có ở Boston, sống công khai với người vợ da màu. Họ bị người quen biết quở trách, và phải nghe lời xì xào miêu tả con cái họ là kết quả cuộc hôn phối giữa một nữ thần châu Phi và một người da trắng. Á thần. Nghe những nhân vật được trọng vọng nói khi họ dông dài giới thiệu phần diễn thuyết của anh, có thể thấy từ nhỏ Lander đã bộc lộ trí thông minh. Là một đứa trẻ ốm yếu, anh coi thư viện gia đình như sân chơi, mải mê với những tập sách mà anh cố nhấc xuống từ giá sách. Sáu tuổi anh chơi dương cầm như một nghệ sĩ châu Âu. Anh tự biểu diễn âm nhạc cho phòng khách lúc vắng người, cúi chào trong tiếng vỗ tay thầm lặng.

Những bằng hữu của gia đình can thiệp để anh trở thành sinh viên da màu đầu tiên tại một trong những trường đại học danh tiếng dành cho người da trắng. “Họ phát cho tôi giấy chứng nhận tự do dành cho nô lệ”, anh kể lại, “và tôi dùng tờ giấy đó để bày trò tinh nghịch”. Lander sống trong một căn buồng xép; không ai chịu ở chung phòng với anh. Sau bốn năm, các bạn học bầu anh là sinh viên tiêu biểu được đọc diễn văn trong lễ tốt nghiệp. Anh nhảy nhót giữa muôn vàn trở ngại như một người nguyên thủy đánh lừa thế giới hiện đại. Lander đã có thể làm bất cứ nghề gì anh muốn. Một bác sĩ phẫu thuật, một thẩm phán. Các nhà trí thức lớn thuyết phục anh đến thủ đô để ghi dấu ấn chính trị. Anh đã làm nên chuyện ở một góc nhỏ trong thành công của người Mỹ, nơi chủng tộc anh không nguyền rủa anh. Ai đó có thể đã sống hạnh phúc trong môi trường ấy, thăng tiến một mình. Nhưng Lander muốn dành chỗ cho những người khác. Con người ta đôi khi có thể là bầu bạn tuyệt vời.

Cuối cùng anh chọn làm diễn giả. Trong phòng khách của cha mẹ anh - với khán giả là những thượng khách người Boston, sau đó là tại nhà những người Boston ưu tú ấy, trong các phòng sinh hoạt chung dành cho người da màu, các nhà thờ của Hội Giám lý và các giảng đường trên khắp New England. Đôi khi anh là người da màu đầu tiên đặt chân đến những tòa nhà, ngoài những người đã xây dựng và những phụ nữ lau dọn chúng.

Những tay cảnh sát trưởng mặt đỏ phừng phừng bắt giữ anh vì tội xúi giục nổi loạn. Anh bị bỏ tù vì kích động nổi loạn - mà thực chất không hề có nổi loạn, chỉ là những cuộc hội họp êm hòa, không gây ồn ào. Thẩm phán danh giá Edmind Harrisson của bang Maryland ra lệnh bắt anh, quàng vào cổ anh tội “truyền bá tôn giáo gây ảnh hưởng tiêu cực cho kết cấu của một xã hội tốt đẹp”. Đám đông da trắng quá khích đã đánh đập anh trước khi anh được những người từng nghe anh đọc Tuyên ngôn về quyền của người da đen ở Mỹ cứu thoát. Từ Florida đến Maine, những cuốn sách tuyên truyền và sau này là hồi ký của anh, bị đem đốt cùng hình nộm của anh. “Làm hình nộm còn hơn làm người thật”, anh nói.

Không ai biết rằng ẩn sau thái độ bình thản ấy, những niềm đau riêng giày vò anh. Anh vẫn điềm tĩnh và khác người. “Tôi là những gì mà các nhà thực vật học gọi là vật lai”, Lander nói trong buổi đầu tiên Cora nghe anh diễn thuyết. “Một sự pha trộn giữa hai nòi giống. Ở cỏ cây hoa lá, hiện tượng giao thoa như vậy khiến người ta ưng mắt. Khi nó xảy ra trong máu thịt, người ta bất bình. Nhưng trong căn phòng này chúng ta chấp nhận những gì là chính nó - một vẻ đẹp mới của đời sống, và bừng nở khắp quanh ta”.

✻

Khi Lander kết thúc bài diễn thuyết vào tối tháng Tám đó, Cora và Royal ngồi trên bậc thềm của hội trường. Người ở trang trại đi ào ào qua chỗ họ. Những lời của Lander đưa Cora vào tâm trạng u sầu. “Em không muốn họ đuổi em đi”, cô nói. Royal lật bàn tay cô lên, anh lướt ngón tay cái trên những chỗ da tay bị chai của cô. Anh nói không cần phải buồn phiền vì điều đó. Anh gợi ý cô một chuyến đi để được thấy Indiana nhiều hơn, như một ngày nghỉ giữa những ngày lao động.

Ngày hôm sau, họ khởi hành trên một chiếc xe được hai chú ngựa ô kéo. Với khoản tiền công lao động, cô mua một bộ váy mới và một chiếc mũ. Chiếc mũ che đi phần lớn vết sẹo trên thái dương cô. Gần đây vết sẹo khiến cô lo lắng. Trước đó cô chưa bao giờ nghĩ ngợi quá lâu về những dấu sắt nung, dấu sắt nung hình chữ X và T, hình cỏ ba lá mà các chủ nô đóng dấu lên tài sản. Một cái dấu hình móng ngựa tạo sẹo trên cổ Sybil, xấu xí và thâm đen - chủ nô đầu tiên của chị nuôi ngựa kéo. Cora tạ ơn Chúa vì da thịt cô chưa từng bị đóng dấu theo cách ấy. Nhưng tất cả chúng ta đều bị đóng dấu dù bạn không thể nhìn thấy, ở bên trong nếu không phải là ở bên ngoài - và vết thương do cây gậy của Randall cũng như vậy thôi, nó đánh dấu cô là tài sản của lão ta.

Thành phố thì Cora đã đến nhiều rồi, thậm chí đã trèo lên bậc của một cửa hiệu bánh mỳ của người da trắng để mua bánh. Royal dẫn họ đi theo hướng khác. Bầu trời tựa một phiến đá xám nhưng thời tiết vẫn ấm áp, một trưa tháng Tám khiến ta biết rằng tiết trời này sắp trôi qua. Họ dừng lại nghỉ bên một đồng cỏ, dưới tán cây táo dại. Anh đã gói mang theo ít bánh mỳ, mứt và xúc xích. Cô để anh gối đầu lên lòng cô. Cô đang nghĩ sẽ vuốt những món tóc xoăn mềm mại gần tai anh, nhưng lại kiềm chế khi một ký ức bạo lực trong quá khứ trỗi dậy.

Trên đường về, Royal cho xe chạy vào một con đường mòn đầy cây cỏ. Nếu không có cây cỏ mọc cao thì Cora đã nhìn thấy nó. Những cây dương đen che khuất lối cổng vào. Anh nói anh muốn cho cô xem một thứ. Cô nghĩ chắc đó là một hồ nước, hoặc một nơi yên tĩnh không ai hay biết. Thay vì thế họ quẹo vào một lối rẽ, dừng lại trước một ngôi nhà nhỏ xiêu vẹo, trơ trọi, xám xịt như miếng thịt bị nhai nát. Những cánh cửa chớp nghiêng lệch, cỏ hoang rủ xuống thành vòm. Bị hư hại do mưa nắng - ngôi nhà chẳng khác gì chú chó lai bị đánh. Cô đứng lưỡng lự trước ngưỡng cửa. Bụi bẩn, rêu phong khiến cô có cảm giác đơn độc, ngay cả khi cô ở đó cùng Royal.

Cỏ cũng mọc khắp sàn gian phòng chính. Cô lấy tay bịt mũi vì mùi hôi thối. “Nó khiến thứ phân đó có mùi ngọt ngào”, cô bình luận. Royal bật cười, nói rằng anh luôn nghĩ phân có mùi ngọt ngào. Anh nhấc tấm cửa lật dẫn xuống hầm rồi thắp một cây nến. Cầu thang dẫn xuống hầm kêu cọt kẹt. Chuột bọ chạy nhốn nháo dưới hầm, bất bình vì không gian bị xâm phạm. Royal đếm sáu bước rồi bắt đầu đào. Anh dừng lại khi phát hiện ra tấm cửa lật thứ hai, và họ đi xuống một ga tàu. Anh nhắc cô cẩn thận với những cái bậc xám xịt, trơn dốc.

Đó là ga tàu buồn thảm, tồi tàn nhất. Không có một đường dốc nào dẫn xuống đường tàu - đường ray bắt đầu ngay tại chân cầu thang và chạy sâu vào đường hầm tối. Một chiếc xe goòng nhỏ nằm yên trên đường tàu, cái bơm sắt của nó nằm đó chờ đợi bàn tay con người khởi động. Giống như trong mỏ mica ở Bắc Caronila, những tấm ván gỗ và xà dài chống đỡ tường và trần hầm.

“Nó không được xây dựng cho tàu hỏa chạy qua”, Royal nói.

“Đường hầm này quá nhỏ, em thấy đấy. Nó không nối với những phần khác của tuyến hỏa xa”.

Lâu lắm rồi không có ai đặt chân tới đó. Cora hỏi đường hầm dẫn tới đâu.

Royal cười xếch đến mang tai. “Nó có từ trước thời của anh cơ. Người trưởng ga mà anh thế chỗ đã chỉ cho anh khi anh tiếp quản phần này. Anh đã đẩy chiếc xe goòng kia đi vài dặm trong hầm, nhưng nó ọp ẹp quá. Những bức tường thu hẹp dần, rồi khép lại”. Cora biết không nên hỏi ai đã xây dựng nó. Tất cả những người đàn ông làm việc cho tuyến hỏa xa này, từ Lumbly tới Royal, với thái độ khác nhau, đều chặn cô bằng câu hỏi: “Cô nghĩ ai đã xây dựng nó? Ai đã tạo ra tất cả mọi thứ?” Cô quyết định rằng, vào một ngày nào đó cô sẽ khiến anh kể cho cô nghe.

Royal nói rằng, tất cả những ai từng biết đều bảo đường hầm ma mị này chưa bao giờ được sử dụng. Không ai biết nó được đào khi nào, hoặc ai đã sống bên trên nó. Cánh kỹ sư kể với anh rằng một chuyên gia vẽ bản đồ địa chính có thâm niên, như Lewis và Clark - những người từng thám hiểm và vẽ bản đồ các vùng đất hoang sơ của nước Mỹ, đã xây dựng ngôi nhà đó. “Nếu em từng được thấy toàn bộ đất nước”, Royal nói, “từ Đại Tây Dương tới Thái Bình Dương, từ thác Niagara và sông Rio Grande, em sẽ dựng nhà ở đây, trong khu rừng của Indiana này chứ?” Người trưởng ga trước đây cho rằng ngôi nhà này là của một vị thiếu tướng trong cuộc Chiến tranh giành Độc lập[25], người đã chứng kiến bao máu đổ rồi rút lui khỏi quốc gia non trẻ, sau khi góp phần khiến nó ra đời.

Câu chuyện về một người sống ẩn dật có lý hơn, nhưng Royal đoán rằng người ta đã thêu dệt chi tiết về quân đội để gây tiếng thơm. Cora nhận ra không có dấu hiệu nào cho thấy nơi đây có người từng sống, thậm chí chẳng có lấy một cái tăm hay vết đóng đinh trên tường.

Một ý niệm lờ mờ hiện lên trong đầu cô: ga tàu này không phải là điểm xuất phát của tuyến hỏa xa mà là điểm cuối. Công trình đó không bắt đầu ở bên dưới ngôi nhà này mà ở đầu kia hố đen. Cứ như thể trên thế giới chẳng có nơi nào để chạy thoát, chỉ có những nơi để lẩn trốn mà thôi.

Trong hầm nhà ở bên trên ga tàu, chuột bọ bắt đầu hoạt động, cào kèn kẹt.

Cái hố nhỏ đầy âm khí này. Bất cứ chuyến đi nào khởi đầu tại đây cũng có thể là chuyến đi xui xẻo. Lần gần đây nhất, cô có mặt ở một trong những ga khởi hành của tuyến hỏa xa ngầm, một nhà ga được thắp sáng, khá tiện lợi, đã đưa cô đến với Valentine hào phóng. Đó là ga Tennessee, bấy giờ họ đợi để được đưa đi sau cuộc ẩu đả gay go với Ridgeway. Những chuyện xảy ra đêm hôm đó vẫn khiến tim cô đập nhanh.

✻

Ngay khi họ rời khỏi chỗ tay trùm săn nô lệ và chiếc xe ngựa của hắn, những người đã cứu cô giới thiệu cho cô biết tên họ. Royal là chàng trai đã dõi theo cô lúc cô bị Ridgeway đưa vào thành phố; bạn của anh là Red, vì anh ta có mái tóc xoăn màu nâu đỏ. Người xem chừng nhút nhát là Justin, một nô lệ bỏ trốn giống cô, không quen huơ huơ con dao trước những người đàn ông da trắng.

Sau khi Cora đồng ý đi với họ - chưa bao giờ điều chắc chắn sẽ xảy ra lại được đề nghị lịch thiệp như vậy - ba người đàn ông vội xóa dấu vết cuộc ẩu đả. Nghĩ rằng Homer đang ẩn nấp đâu đó trong bóng tối, họ càng thêm khẩn trương. Với khẩu súng trường trong tay, Red đứng canh chừng cậu ta, còn Royal và Justin xích Boseman cùng Ridgeway vào xe ngựa. Trong khi đó tay trùm săn nô lệ, với cái miệng đầy máu, không nói năng gì, chỉ nhìn Cora cười khinh bỉ.

“Cái đó”, cô vừa chỉ tay vừa nói, vậy là Red xích hắn vào cái vòng mà những kẻ bắt giữ cô đã dùng để xích Jasper.

Họ đánh xe ngựa của tay trùm săn bắt nô lệ vào góc xa của đồng cỏ để nhìn từ trên đường người ta không thể thấy nó. Red xích Ridgeway năm lần, sử dụng tất cả những sợi xích trong ngăn để hành lý của xe ngựa. Anh ta ném chìa khóa vào đám cỏ dại. Họ thả những con ngựa ra, cho chúng chạy xa khỏi chỗ đó. Về phần Homer, tuyệt nhiên không có động tĩnh gì; có lẽ cậu bé lẩn khuất bên ngoài vùng ánh sáng đèn. Bất cứ sự khởi đầu thuận lợi nào mà các biện pháp này có thể mang lại cũng sẽ phải là đủ. Khi họ rời khỏi đó, Boseman trút một tiếng thở hắt đáng xấu hổ ra, và Cora nghĩ đó là tiếng nấc hấp hối của gã.

Chiếc xe ngựa của nhóm người giải cứu cô nằm trên con đường cách trại của Ridgeway một đoạn ngắn. Cô và Justin giấu mình bên dưới một tấm chăn dày phía sau xe, họ lên đường, với vận tốc có thể gây nguy hiểm - xét trên thực tế trời tối và chất lượng đường sá ở Tennessee rất kém. Royal và Red bị trận ẩu đả làm cho rối trí đến nỗi họ quên bịt mắt “hàng hóa” mà họ vận chuyển suốt mấy dặm đường. Royal ngập ngừng giải thích nguyên tắc đó. “Để bảo đảm an toàn của ga xe lửa, cô gái ạ”.

Chuyến đi thứ ba trên tuyến hỏa xa ngầm bắt đầu bên dưới một chuồng ngựa. Giờ đây, một ga tàu nghĩa là đi xuống những bậc sâu hun hút và khám phá ga tiếp theo. Người chủ ngôi nhà đi vắng, Royal thông báo như vậy khi anh tháo tấm vải che mắt họ, một mẹo nhằm giữ bí mật cho chủ ga tham gia vào công việc ở tuyến hỏa xa ngầm. Cora không hề biết tên chủ ga tàu này, cũng như tên thành phố có điểm khởi hành này. Cô chỉ biết rằng ông là một con người nữa của những đường dốc dưới lòng đất, và ông thích loại đá trắng nhập khẩu. Tường nhà ga đều được ốp đá trắng.

“Mỗi lần chúng tôi xuống dưới này, ở đây đều có một điều gì đó mới mẻ”, Royal nói. Bốn người ngồi đợi tàu bên một chiếc bàn được phủ khăn màu trắng, họ ngồi trên những chiếc ghế chắc nịch được sơn đỏ sẫm. Những bông hoa tươi cắm trong lọ hoa và những bức tranh vẽ cảnh nông trang được treo trên tường. Trên bàn có sẵn một bình pha lê chứa đầy nước, giỏ trái cây và một ổ bánh to làm từ lúa mạch đen.

“Đây là nhà của một người giàu”, Justin bình luận.

“Ông ấy thích giữ cho mình luôn vui vẻ”, Royal trả lời.

Red nói rằng anh ta thích loại đá trắng, đó quả là bước tiến so với những tấm ván gỗ thông từng được ốp ở đó trước kia. “Tôi không biết ông ấy tự ốp chúng lên tường bằng cách nào”.

Royal thì nói rằng anh hi vọng người phụ giúp chủ ga tàu này cũng là người biết giữ mồm giữ miệng.

“Cậu đã giết người đàn ông đó”, Justin nói. Anh ta bị đơ. Trước đó, họ phát hiện ra chai rượu vang trong một cái tủ và người nô lệ bỏ trốn ấy bèn uống thả phanh.

“Hãy hỏi cô gái xem hắn có đáng bị như vậy không”, Red đáp.

Royal nắm lấy cánh tay của Red để ngăn cơn giận run người của anh ta. Từ trước tới giờ, bạn anh chưa từng cướp đi mạng sống của ai. Sự cố bất ngờ ấy đủ khiến họ bị treo cổ, nhưng tội giết người chắc chắn sẽ đi kèm với đòn tra tấn khủng khiếp. Sau này, khi Cora kể cho anh nghe cô bị truy nã vì tội giết người ở Georgia, Royal không khỏi sửng sốt. Khi trấn tĩnh lại anh nói: “Vậy thì định mệnh đã sắp đặt con đường của chúng ta kể từ khoảnh khắc anh nhìn thấy em, trên đường phố bụi bặm đó”.

Royal là người đàn ông đầu tiên tự do từ khi chào đời mà Cora gặp. Có nhiều người tự do ở Nam Carolina, những người chuyển tới đó vì “cơ hội”, nhưng họ đều từng là nô lệ. Royal được hưởng tự do từ hơi thở đầu tiên.

Anh lớn lên tại Connecticut; cha anh là thợ cắt tóc, còn mẹ anh là bà đỡ. Họ đều sinh ra là người tự do, đến từ bang New York. Theo sự sắp đặt của cha mẹ, Royal học việc ở một xưởng in ngay khi anh đủ lớn. Cha mẹ anh tin vào giá trị đích thực của những nghề chân chính, họ hình dung các thế hệ trong gia đình như những cành cây vươn tới tương lai, thế hệ sau thành công hơn thế hệ trước. Nếu miền bắc đã xóa bỏ chế độ nô lệ thì một ngày nào đó cái thể chế đáng ghê tởm ấy sẽ sụp đổ ở mọi nơi. Người da đen có thể đã có khởi đầu thấp kém trên đất nước này, nhưng một ngày nào đó họ sẽ chạm tới thắng lợi và nền thịnh vượng.

Nếu cha mẹ anh hiểu rõ tác động mạnh mẽ từ hình dung của họ đối với cậu con trai, biết đâu họ lại e dè hơn khi kể cho anh nghe về thành phố quê hương. Mười tám tuổi Royal bỗng dưng lên đường đến Manhattan, và cảnh tượng đầu tiên mà anh thấy về thành phố nguy nga - từ lan can chiếc phà - đã xác nhận số phận của anh. Anh thuê phòng cùng ba người đàn ông khác tại một khu nhà trọ trong phố Five Points và treo biển hiệu của thợ cắt tóc lên, tới khi anh gặp ngài Eugene Wheeler nổi tiếng. Người đàn ông da trắng ấy bắt chuyện với Royal trong một buổi hội họp chống chế độ nô lệ; bị anh gây ấn tượng, Wheeler bảo anh hôm sau hãy đến văn phòng của ông. Royal đã đọc những thành tựu của ông trên báo - là luật sư, người tham gia vận động bãi nô, là nỗi phiền muộn của chủ nô cũng như đám tay sai làm những việc bẩn thỉu. Royal thám thính nhà tù của thành phố để tìm những nô lệ bỏ trốn mà luật sư Wheeler có thể bảo vệ, truyền tin giữa những nhân vật bí ẩn, phân phát quỹ hỗ trợ của các hội chống chế độ nô lệ để giúp nô lệ bỏ trốn tái định cư. Anh tham gia chính thức vào tuyến hỏa xa ngầm trong một thời gian.

“Anh tiếp dầu cho các pit-tông”, anh kể. Royal truyền tin bằng mật mã, thông báo cho các nô lệ bỏ trốn và trưởng tàu về điểm khởi hành. Anh hối lộ các thuyền trưởng và cảnh sát, dùng thuyền nhẹ chở phụ nữ mang thai run lẩy bẩy qua sông và chuyển lệnh thả người của các thẩm phán đến những lão quản lý trại giam cau có. Anh thường đi với một đồng minh da trắng, nhưng nét lanh lợi và vẻ kiêu hãnh của Royal khẳng định rõ ràng rằng màu da của anh không gây trở ngại gì cả. “Một người da đen tự do bước đi khác với một người nô lệ”, anh nói. “Người da trắng nhận ra điều đó ngay lập tức, dù họ không biết chắc. Cách bước đi khác, nói năng cũng khác, có dáng dấp khác. Cái đó xuất phát từ trong xương”. Đám cảnh sát chưa bao giờ cản trở anh, còn bọn bắt cóc thì tránh xa anh.

Mối quan hệ giữa anh và Red bắt đầu từ công việc ở Indiana. Red bỏ trốn từ Bắc Carolina, sau khi lũ kiểm soát viên treo cổ vợ con anh. Anh đi hàng dặm dọc Đường Tự Do tìm thi thể của họ để nói lời vĩnh biệt. Anh không tìm nổi - con đường của xác chết dường như kéo dài vô tận về mọi hướng. Khi Red đi về phía bắc, anh biết tới tuyến hỏa xa ngầm và, bằng khả năng tháo vát, anh cống hiến cho mục đích chung. Nghe chuyện Cora giết cậu bé da trắng ở Georgia ngoài ý muốn, anh mỉm cười và nói: “Giỏi”.

Ngay từ đầu, nhiệm vụ giúp Justin bỏ trốn đã bất bình thường. Tennessee nằm ngoài lộ trình của Royal, nhưng kể từ thời điểm ở đó xảy ra hỏa hoạn, chẳng ai liên lạc được với người đại diện của tuyến hỏa xa ngầm địa phương. Hủy bỏ tuyến đó thì thật tai hại. Do không tìm được ai khác đảm nhận nhiệm vụ ấy, cấp trên của Royal buộc phải cử hai trưởng ga da màu đến vùng đất xấu Tennessee.

Mấy khẩu súng là ý tưởng của Red. Trước đó, Royal chưa từng cầm súng.

“Nó vừa với tay anh”, Royal nói, “nhưng nó nặng như một khẩu đại bác”.

“Trông anh có vẻ sợ hãi”, Cora nói.

“Lúc đó trong người anh run lắm, nhưng anh không để lộ ra ngoài”, anh giải thích với cô.

Chủ của Justin thường cho thuê anh ta làm thợ nề, và một người chủ lao động giàu lòng trắc ẩn đã thay mặt anh ta thu xếp với tuyến hỏa xa ngầm. Có một điều kiện: Justin khoan hãy bỏ trốn cho tới khi anh ta xây xong dãy tường đá bao quanh mảnh đất của người chủ nọ. Họ thỏa thuận rằng Justin cứ xây cách quãng một khoảng bằng ba hòn đá là có thể chấp nhận được, miễn sao anh ta để lại chỉ dẫn hoàn thiện bức tường.

Vào ngày được ấn định, Justin lên đường đi làm thuê lần cuối. Đến tối mới có người phát hiện ra anh ta vắng mặt; người chủ thuê anh ta làm thợ nề khăng khăng nói rằng sáng hôm đó Justin không xuất hiện. Mười giờ Justin đã ở trên xe ngựa của Royal và Red. Kế hoạch thay đổi khi họ gặp Cora trong thành phố.

Con tàu tiến vào ga Tennessee. Đó là cái tàu hỏa đẹp nhất, dù qua màn bồ hóng màu sơn đỏ bóng loáng của nó vẫn phản chiếu ánh sáng đèn lấp lánh. Người lái tàu vui tính, có giọng nói oang oang và mở cửa toa hành khách đầy kiểu cách. Cora ngỡ tưởng đường hầm điên rồ này luôn khiến những người lái tàu sầu não, không trừ một ai cơ.

Sau khi trải nghiệm toa tàu ọp ẹp đầu tiên rồi đến cái toa tàu không có vách chắn đã đưa cô tới Bắc Carolina, việc bước lên một toa hành khách tử tế - được trang bị đầy đủ, tiện lợi như những toa tàu cô đọc trong niên lịch - thật tuyệt vời. Có đủ chỗ ngồi cho ba mươi người, êm ái và rộng rãi, với đồ nội thất cố định bằng đồng, sáng lấp lánh ở những chỗ ánh nến chiếu tới. Mùi véc-ni mới làm cô cảm thấy mình như một hành khách khai trương chuyến tàu đầu tiên, màu nhiệm. Lần đầu tiên không xích xiềng, thoát khỏi tầng áp mái u ám, Cora nằm trên ba chiếc ghế ngủ ngon lành.

Khi cô tỉnh dậy, chú ngựa sắt vẫn đang chạy rầm rầm xuyên đường hầm. Những lời nói của Lumbly quay lại trong tâm trí cô: Nếu muốn thấy trọn vẹn đất nước này, cô phải đi tàu hỏa. Hãy nhìn ra ngoài khi tàu chạy băng băng, và cô sẽ thấy khuôn mặt thật của nước Mỹ. Lúc ban đầu, đó là câu nói đùa. Trong những cuộc hành trình của cô chỉ có bóng tối ở bên ngoài cửa sổ tàu, chỉ bóng tối mà thôi.

Ở ghế phía trước Justin đang nói. Anh ta nói rằng người anh trai và ba cô cháu gái mà anh chưa từng gặp hiện đang sống ở Canada. Anh sẽ chỉ ở trang trại Valentine ít ngày, sau đó sẽ lên phía bắc.

Royal quả quyết với người nô lệ bỏ trốn rằng tuyến hỏa xa này luôn sẵn sàng đưa anh ta đi. Cora ngồi dậy, và anh nhắc lại điều anh vừa nói với người nô lệ cùng cảnh với cô. Cô có thể tiếp tục đi tàu đến một điểm chuyển tiếp tại Indiana, hoặc ở lại trang trại Valentine.

Royal kể rằng dân da trắng coi John Valentine là người của chủng tộc họ. Da ông sáng màu. Nhưng bất cứ người da màu nào cũng nhận ra gốc gác Ethiopia của ông ngay lập tức. Vẫn cái mũi đó, cặp môi đó, dù có râu tóc rậm hay không. Mẹ ông là thợ may, còn cha ông là người bán hàng rong da trắng thường cứ vài tháng lại ghé qua. Khi mất, ông cụ để lại đất đai cho con trai, lần đầu tiên ông thừa nhận con trai ở bên ngoài bốn bức tường nhà họ.

Valentine thử gây dựng một trang trại trồng khoai tây. Ông thuê sáu người tự do làm việc trên đất của mình. Ông chưa từng nhận những gì không phải là mình, nhưng cũng chẳng làm cho bàn dân thiên hạ hết rối bời vì mớ giả định của họ. Khi Valentine mua Gloria, đâu có ai bận tâm. Một cách để giữ người đàn bà là giữ cô ta làm nô lệ, đặc biệt nếu, giống như John Valentine, bạn vốn lạ lẫm với những mối quan hệ bất chính lả lơi. Chỉ có John, Gloria và một vị thẩm phán ở đầu kia của bang biết Gloria đã là người tự do. Ông thích sách và giúp vợ mình học chữ. Họ nuôi dạy hai đứa con trai. Hàng xóm thì nghĩ vì lòng hào hiệp, nếu không muốn nói là hoang phí, mà ông để họ được tự do.

Khi đứa con trai cả của ông lên năm, một trong những người đánh xe của Valentine - Joe - bị treo cổ và thiêu vì tội dám nhìn phụ nữ da trắng. Bạn bè của Joe khăng khăng rằng ngày hôm đó anh không lên thành phố; còn một nhân viên nhà băng thân thiết với Valentine chia sẻ tin đồn rằng: người đàn bà kia đang cố làm cho gã nhân tình của bà ta ghen. Nhiều năm trôi qua, Valentine nghiệm thấy bạo lực do nạn phân biệt chủng tộc chỉ càng ngày càng trở nên xấu xa, độc ác. Nó sẽ không phai nhạt hoặc biến mất trong ngày một ngày hai, và sẽ không phai nhạt hoặc biến mất ở miền nam. Ông và vợ quyết định rằng Virginia là nơi không thích hợp để định cư lâu dài. Họ bán trang trại, chuyển chỗ ở. Đất đai ở Indiana rẻ. Ở đó cũng có dân da trắng, nhưng mật độ không dày.

Valentine đã tìm hiểu đặc tính của cây ngô ở Indiana. Ba vụ mùa may mắn liên tiếp. Khi trở lại Virginia thăm họ hàng, ông ngợi ca những lợi thế của nơi ở mới. Ông thuê bạn bè chí thân đã lớn tuổi, họ thậm chí có thể sống trên đất nhà ông đến khi gây dựng được cơ ngơi riêng; ông mở rộng diện tích đất đai của mình.

Họ là những vị khách mà ông mời tới. Theo như Cora tìm hiểu, trang trại ra đời vào một tối mùa đông, sau đợt tuyết rơi dày và chậm tan. Người phụ nữ xuất hiện trước cửa nhà họ gây choáng váng, nửa người cô bị đóng băng, cô sắp chết. Magaret là một nô lệ bỏ trốn khỏi Delaware. Hành trình cô tìm tới trang trại Valentine đầy hiểm nguy - một nhóm người tàn nhẫn đã đưa cô đi khỏi chủ nô theo đường dích dắc. Nào là một tay bẫy thú, nào là một gã diễn trò bán thuốc. Cô lang thang hết thành phố này đến thành phố khác với một nha sĩ lưu động cho tới khi lão trở nên hung bạo. Trận bão tuyết ập xuống giữa lúc cô đang lang thang. Margaret cầu xin Chúa cứu cô, hứa sẽ chấm dứt thói xấu xa và những thiếu sót về đạo đức mà cô đã bộc lộ khi bỏ trốn. Ánh đèn từ ngôi nhà của Valentine hiện ra trong cảnh tối tăm mù mịt.

Gloria hết lòng săn sóc vị khách của bà; rồi bác sĩ cưỡi ngựa đến. Những cơn run vì lạnh của Margaret không hề giảm. Vài ngày sau cô tắt thở.

Một lần khác, khi đang trên đường đi lo công chuyện ở miền đông Valentine chợt bắt gặp tấm biểu ngữ của một hội nghị chống chế độ nô lệ. Người phụ nữ đứng trong tuyết là phái viên của một bộ lạc bị tước quyền sở hữu. Ông mong muốn giúp đỡ họ.

Mùa thu năm đó trang trại của ông trở thành trạm mới nhất của tuyến hỏa xa ngầm - rất nhộn nhịp với những nô lệ bỏ trốn và các trưởng tàu. Một số nô lệ bỏ trốn lưu lại trang trại của ông; nếu họ đóng góp cho trang trại, họ có thể ở lại bao lâu tùy thích. Họ trồng ngô. Trên một miếng đất đầy cỏ mọc, người trước kia là thợ nề của một đồn điền xây xưởng rèn cho người thợ rèn đã bỏ trốn khỏi một đồn điền. Xưởng rèn đó dồn dập cho ra lò những chiếc đinh. Cánh đàn ông đẵn cây dựng lều. Một nhà hoạt động chống chế độ nô lệ có tiếng tăm - trên đường đến Chicago - đã dừng chân tại trang trại một ngày, rồi một tuần. Những người có sức ảnh hưởng, các nhà diễn thuyết và nghệ sĩ hiện diện để thảo luận về người da màu mỗi tối thứ Bảy. Chẳng hạn một phụ nữ tự do có em gái ở Delaware đang gặp khó khăn; người em gái tây tiến để tìm khởi đầu mới. Valentine và các bậc cha mẹ ở trang trại trả lương cho cô để cô đến dạy lũ trẻ học, mà nơi đây thì luôn có thêm trẻ con.

Royal nói rằng, với khuôn mặt trắng trẻo Valentine đến hạt để mua quà cho bạn bè da đen của ông, những người trước kia làm việc đồng áng, những nô lệ bỏ trốn nương náu trong trang trại. Họ đã tìm thấy mục đích sống. Khi gia đình Valentine tới định cư, vùng thượng du ấy của bang Indiana chưa có dân cư sinh sống. Khi các thành phố mọc lên nhanh chóng trong cơn khát khôn nguôi của người Mỹ, trang trại đó của người da đen tồn tại như một yếu tố tự nhiên trong vùng, như một ngọn núi hoặc con sông. Phân nửa số cửa hiệu của người da trắng trong vùng phụ thuộc vào khách hàng từ trang trại; cư dân trang trại Valentine cũng đi bán đồ thủ công khiến các quảng trường và khu chợ Chủ nhật trở nên đông đúc. “Đó là nơi hàn gắn và chữa lành”, Royal nói với Cora trên chuyến tàu lên phương bắc. “Là nơi cô có thể cân nhắc và chuẩn bị cho chặng tiếp theo của hành trình”.

Đêm hôm trước ở Tennessee, Ridgeway đã gọi Cora và mẹ cô là vết nhơ trong kế hoạch của người Mỹ. Nếu hai người phụ nữ là một vết nhơ thì cả một cộng đồng là gì nhỉ?

✻

Royal không đề cập đến những cuộc tranh luận nặng triết lý chi phối các cuộc hội họp hằng tuần ở đó. Mingo, với hàng đống kế hoạch cho giai đoạn sắp tới vì sự tiến bộ của người da màu, và Lander, người có những lời kêu gọi nhã nhặn nhưng không rõ ràng, chẳng đưa ra được phương cách dễ dàng nào. Anh cũng tránh nói đến cơn giận đang sôi của người định cư da trắng khi người da đen đến xây dựng những khu dân cư tại biên giới. Các phân khu đó dần dần sẽ làm họ bị chú ý.

Khi con tàu chạy ầm ầm qua đường hầm tựa như chiếc tàu thủy nhỏ xíu trên đại dương vô hình, Royal đã xác nhận được một việc. Cora đập tay xuống tấm nệm của toa tàu và nói rằng trang trại đó rất phù hợp với cô.

Justin ở lại đó hai ngày, ăn no căng bụng, sau đó lên đường đến với người thân ở phương bắc. Anh gửi thư cho họ để kể anh đã được đón chào ra sao, và công việc mới của anh tại một công ty xây dựng. Lũ cháu gái nghịch ngợm, thơ ngây của anh ký tên vào bức thư bằng mực khác màu. Khi trang trại Valentine trải ra trước mắt cô biết bao cơ hội đầy quyến rũ, chắc chắn sẽ không có chuyện Cora rời khỏi đó. Cô đóng góp cho cuộc sống tại trang trại. Cô chấp nhận lao động, cô hiểu những kiến thức cơ bản về mùa vụ và gieo trồng, những bài học về các mùa luân chuyển. Cô chỉ hình dung lờ mờ về cuộc sống thành phố thôi - cô thì biết gì về những nơi như New York và Boston chứ? Cô lớn lên với đôi bàn tay lấm lem trong đất.

Một tháng sau khi cô đến đó, ngay tại lối vào đường hầm u ám ấy, Cora vẫn giữ nguyên quyết định. Cô và Royal sắp sửa trở về trang trại thì một cơn gió mạnh xộc lên từ đường hầm sâu hút, tối tăm. Cứ như có gì đó đang chuyển động về phía họ, một thứ gì đó xưa cũ và đen tối. Cô nắm lấy cánh tay Royal.

“Tại sao anh lại đưa em tới đây?” Cora hỏi.

“Bọn anh không được nói về những gì mình làm ở dưới này”, Royal giãi bày. “Hành khách cũng không được phép nói về hoạt động của tuyến hỏa xa ngầm - nếu không giữ bí mật thì nhiều người tốt sẽ bị đẩy vào vòng nguy hiểm. Họ có thể nói nếu muốn, nhưng họ không nói”.

Đúng vậy. Khi kể chuyện mình bỏ trốn, cô tránh nhắc tới những đường hầm. Đó là chuyện riêng tư, một bí mật mà không bao giờ bạn nảy ra ý định chia sẻ cả. Không phải là một bí mật xấu xa, nhưng riêng tư đến mức là một phần con người bạn, không thể tách rời. Nó sẽ chết nếu bị chia sẻ.

“Anh cho em thấy đường hầm này bởi vì em đã thấy nhiều nhánh của tuyến hỏa xa ngầm hơn hầu hết mọi người”, Royal tiếp tục nói. “Anh muốn em thấy nó - tuyến hỏa xa khớp với nhau như thế nào. Hoặc không”.

“Em chỉ là một hành khách thôi”.

“Đó là lý do tại sao”, anh nói. Anh dùng vạt áo sơ mi lau kính. “Tuyến hỏa xa ngầm lớn hơn quy mô hoạt động của nó - cũng như con người em vậy. Những nhánh rẽ nhỏ, những tuyến đường chính. Bọn anh có những đầu tàu mới nhất và những động cơ cổ lỗ sĩ, và cả những chiếc xe goòng như chiếc này. Nó đi khắp mọi nơi, tới những nơi bọn anh biết và chưa biết. Đường hầm này tồn tại ở đây, chạy ngay bên dưới chỗ chúng ta đang đứng, và không ai biết nó sẽ dẫn đến đâu. Nếu bọn anh duy trì hoạt động của tuyến hỏa xa, và không ai trong tổ chức của bọn anh có thể biết rõ về nó, thì có lẽ em có thể biết”.

Cô nói với anh rằng cô không biết tại sao đường hầm này lại tồn tại ở đó hoặc nó mang nghĩa gì. Tất cả những gì cô biết là cô không muốn chạy trốn nữa.

Tháng Mười Một làm họ cạn kiệt sinh lực vì cái lạnh của bang Indiana, nhưng có hai sự kiện khiến Cora quên đi thời tiết lạnh giá. Thứ nhất là việc Sam xuất hiện ở trang trại. Khi anh gõ cửa lều của cô, cô ôm chầm lấy anh, ôm chặt tới khi anh xin cô buông anh ra. Họ khóc. Trong khi họ trấn tĩnh lại, Sybil hãm trà thảo mộc.

Bộ râu rễ tre loăn xoăn của anh đã ngả màu muối tiêu, bụng anh bắt đầu phệ, nhưng anh vẫn là anh chàng hay nói đã giúp đỡ cô và Caesar suốt những tháng dài trong quá khứ. Cái đêm tay trùm săn nô lệ đến thành phố đã tách anh khỏi cuộc sống mà anh sống bấy lâu. Ridgeway đã giật Caesar khỏi nhà máy trước khi Sam kịp cảnh báo anh. Giọng của Sam ngập ngừng khi kể cho cô nghe người bạn của họ đã bị đánh đập trong tù như thế nào. Caesar không hé răng khai ra những người bạn, nhưng một gã đàn ông tố đã nhìn thấy Caesar nói chuyện với Sam không chỉ một lần. Rằng Sam đã bỏ quán rượu vào giữa ca làm việc - vả lại, có người trong thành phố biết Sam từ khi còn bé và ghét tính tự mãn của anh - lý do đủ để khiến nhà anh bị đốt.

“Nhà của ông tôi. Nhà của tôi. Tất cả mọi thứ của tôi”. Lúc đám đông quá khích lôi Caesar từ trong tù ra, đánh đập anh dã man, Sam đang trên đường lên phía bắc. Anh trả tiền cho người bán hàng rong để được chở đi và lên tàu đến Delaware vào hôm sau.

Một tháng sau đó lợi dụng màn đêm, lũ mật vụ đã tập trung vây kín lối vào đường hầm bên dưới nhà anh. Ga tàu của Lumbly cũng bị xử lý y như thế. “Họ không muốn phải mạo hiểm”, anh nói. Người ta mang về cho anh một kỷ vật, một chiếc cốc bằng đồng bị lửa làm méo mó. Anh không nhận ra nó nhưng vẫn giữ nó.

“Tôi là một trưởng ga. Họ tìm cho tôi những việc khác để làm”. Sam chở nô lệ bỏ trốn tới Boston và New York, khảo sát để vạch ra những tuyến đường bỏ trốn, lo thu xếp những bước then chốt để cứu mạng một nô lệ bỏ trốn. Anh thậm chí còn giả làm một tay trùm săn nô lệ tên là James Olney, theo dõi các nô lệ từ trong tù với lý do để giao họ về cho chủ nô. Cảnh sát và những tay cai tù ngốc nghếch. Trước vẻ thích thú của Cora và Sybil, anh đóng giả kẻ săn nô lệ có giọng nói và thái độ nghênh ngang.

Anh vừa đưa nô lệ bỏ trốn tới trang trại Valentine - một gia đình gồm ba người đang trốn ở New Jersey. Họ lẩn được vào cộng đồng da màu ở đó, Sam nói vậy, nhưng một tay săn nô lệ đã đánh hơi thấy, vì thế họ phải chạy trốn. Đó là nhiệm vụ cuối cùng của anh cho tuyến hỏa xa ngầm. Anh sắp đi miền tây. “Tất cả những người tiên phong mà tôi từng gặp đều thích whisky. Họ sẽ cần người quản lý quầy bar ở California”.

Cora mừng khi thấy người bạn của cô vui vẻ và béo khỏe. Nhiều người trong số những người giúp đỡ Cora đã phải chịu số phận khủng khiếp còn gì. May sao cô đã không khiến Sam bị giết.

Sau đó Sam cho cô biết tin tức ở đồn điền Randall, điều thứ hai khiến cô quên đi tiết trời buốt giá của Indiana.

Terrance Randall đã chết.

Các nguồn tin cho biết lão chủ nô đó ngày càng căm giận Cora. Lão bỏ bê công việc đồn điền. Ngày lại ngày lão mải miết sai bảo đám lâu la đê tiện trong nhà lớn và đem các nô lệ ra làm trò giải trí, bắt họ phục vụ lão nhằm thay thế cho Cora. Terrance Randall tiếp tục đăng tin treo thưởng cho bất cứ ai bắt được cô, rải đầy những dòng miêu tả chi tiết tội trạng của cô trên mục rao vặt của các báo ở những bang xa xôi. Lão tăng mức tiền thưởng hậu hĩnh lên không chỉ một lần - chính Sam đã đọc tin rao vặt đó và không khỏi kinh ngạc - tiếp đón bất cứ tay săn nô lệ nào ghé qua, để cung cấp chân dung đầy đủ và cái xấu xa của Cora, đồng thời để làm nhục gã Ridgeway kém cỏi, kẻ đã khiến cha lão, rồi đến lão thất vọng.

Terrance chết ở New Orleans, trong căn buồng một nhà thổ của người Creole. Tim lão suy kiệt sau nhiều tháng chơi bời phóng đãng.

“Hoặc tim lão đã mệt vì quá độc ác”, Cora bình luận. Đoạn cô hỏi về Ridgeway.

Sam phẩy tay. “Bây giờ hắn là một trò cười. Hắn đi toi sự nghiệp rồi”, anh dừng lời giây lát, “thậm chí trước cả vụ ở Tennessee cơ”.

Cora gật đầu. Hành vi giết người của Red không được nói thẳng ra. Tuyến hỏa xa ngầm thải hồi anh khi họ biết toàn bộ câu chuyện. Red không phiền lòng. Anh đã có những ý tưởng mới xem làm thế nào để phá vỡ vòng kìm kẹp của chế độ chiếm hữu nô lệ và không chịu buông súng. Royal nói: “Một khi đã bắt đầu làm việc gì thì cậu ấy sẽ không dừng lại đâu”. Royal buồn bã nhìn bạn ra đi, sau khi ở Tennessee họ đã chẳng còn nhất trí. Anh có thể biện hộ rằng Cora giết người là nhằm tự vệ, nhưng tính khát máu không che đậy nơi Red lại là chuyện khác.

Khuynh hướng bạo lực và trí óc ì trệ một cách kỳ quặc của Ridegeway khiến hắn rất khó tìm được những người tự nguyện đồng hành với mình. Tiếng xấu của hắn, cộng với cái chết của Boseman và mối nhục vì bị những người da đen sống ngoài vòng pháp luật qua mặt, đã biến hắn thành một kẻ mạt hạng trong hàng ngũ săn nô lệ. Các cảnh sát trưởng tại Tennessee vẫn truy nã những nô lệ giết người, tất nhiên, nhưng Ridgeway không được dự vào cuộc săn lùng đó. Kể từ mùa hè ấy, không ai còn nghe nói gì về hắn.

“Cậu bé đó ra sao, Homer ấy?”

Sam đã nghe nói về cậu trai lạ lùng nọ. Chính cậu ta là người cuối cùng cứu tay trùm săn nô lệ kia. Cách cư xử lạ lùng của Homer chẳng giúp gì cho danh tiếng của Ridgeway cả - cặp chủ tớ này chỉ khiến thiên hạ suy đoán không đích đáng. Dù sao hai người đó cũng biến mất cùng nhau, mối dây gắn kết giữa chủ và tớ không bị phá vỡ sau vụ đụng độ với nhóm của Royal. “Một cái hang nhớp nháp”, Sam nói, “thích hợp với những đồ khốn vô tích sự ấy”.

Sam ở lại trang trại ba ngày, tán tỉnh Georgina nhưng không ăn thua. Anh ở đó đủ lâu để tham gia cuộc thi bóc ngô của trang trại.

✻

Cuộc thi diễn ra vào tối đầu tiên của tuần trăng tròn. Bọn trẻ dành cả ngày để xếp ngô thành hai đống lớn, trong một đường biên được xếp bằng lá đỏ. Mingo chỉ huy một đội - năm thứ hai liên tiếp Sybil theo dõi cuộc thi với cảm giác chán ghét. Mingo chọn đội gồm toàn đồng minh của ông ta mà không thèm quan tâm đến việc trang trại có biết bao người. Oliver, con trai cả của Valentine, tập trung một nhóm gồm những người mới đến và người lớn tuổi. “Và vị khách đặc biệt của chúng ta, tất nhiên”, Oliver nói rồi gật đầu với Sam.

Một cậu bé thổi còi, vậy là cuộc thi bóc vỏ ngô hối hả bắt đầu. Phần thưởng của năm nay là một chiếc gương lớn bằng bạc mà Valentine đã kiếm được ở Chicago. Chiếc gương được đặt giữa những đống ngô, được thắt dải nơ màu xanh dương, phản chiếu ánh sáng da cam từ dãy đèn bí ngô. Các đội trưởng oang oang ra mệnh lệnh cho thành viên trong khi khán giả reo hò, vỗ tay ầm ĩ. Người nhạc công kéo vĩ cầm chơi một khúc nhạc đệm vui nhộn. Lũ trẻ nhỏ chạy quanh những đống ngô, thỉnh thoảng chộp được những vỏ ngô khô trước khi chúng rơi xuống đất.

“Lấy bắp ngô đó đi!”

“Cậu ở đằng kia khẩn trương lên!”

Cora đứng ngoài theo dõi cuộc thi, bàn tay của Royal đặt trên hông cô. Tối hôm trước Cora cho phép anh hôn cô, điều mà anh coi là - không hẳn vô lý - một dấu hiệu cho thấy Cora cuối cùng cũng đồng ý để anh theo đuổi cô. Cô đã khiến anh phải đợi. Anh sẽ đợi thêm. Rốt cục, tin tức về cái chết của lão Terrance cũng làm cô mềm lòng, dù cô còn mường tượng đầy ác ý. Cô tưởng tượng thấy chủ nô cũ của mình bị quấn trong mớ vải lanh, cái lưỡi tím tái của lão thè ra khỏi miệng. Lão kêu cứu nhưng chẳng ai thèm cứu giúp. Người Terrance nát bấy trở thành một đống máu me nhoe nhoét trong quan tài, sau đó lão phải chịu tra tấn dưới địa ngục. Ít nhất Cora cũng tin vào phần đó trong Kinh Thánh. Nó miêu tả đồn điền nô lệ bằng mật mã.

“Bây giờ ở đồn điền Randall không phải mùa thu hoạch”, Cora nói. “Khi chúng em hái bông, đó là mùa trăng tròn, luôn luôn có máu”.

“Em đâu còn ở Randall nữa”, Royal nói. “Bây giờ em tự do rồi”.

Cô vẫn giữ tâm trạng ấy và thì thầm: “Vậy thì sao nào? Đất đai là tài sản. Công cụ là tài sản. Rồi ai đó sẽ đem đấu giá đồn điền Randall, và cả các nô lệ nữa. Khi một người chết, bà con họ hàng của ông ta sẽ xuất hiện. Em vẫn là tài sản, dù ở Indiana này”.

“Ông ta chết rồi. Không anh em họ hàng nào của ông ta bận tâm đến việc tìm bắt em trở lại đâu, không giống như ông ta”. Anh nói, “Em tự do rồi”.

Royal cất tiếng hát để đổi chủ đề và để nhắc cô nhớ rằng vẫn có những hoạt động làm cơ thể con người cảm thấy dễ chịu. Một cộng đồng đã tập hợp lại, từ gieo trồng, gặt hái đến vui chơi tập thể. Song bài hát mà Royal hát lên lại là bài ca lao động mà Cora biết giữa những hàng cây bông, nó kéo cô trở lại đồn điền Randall tàn khốc, khiến tim cô đập thình thịch. Connelly thường hát bài này coi như một dấu hiệu bắt người nô lệ quay lại hái bông sau trận đòn roi.

Làm sao một điều cay đắng như thế lại trở thành phương tiện giải trí được? Mọi chuyện ở trang trại Valentine hoàn toàn khác. Lao động không nhất thiết phải gắn liền với khổ đau, lao động có thể đoàn kết mọi người. Một đứa trẻ vui vẻ như Chester có thể phát triển như Molly và các bạn của cô bé. Một bà mẹ nuôi đứa con gái bằng tình yêu và lòng nhân hậu. Một tâm hồn đẹp như Caesar có thể trở thành bất cứ điều gì anh muốn ở đây, và tất cả họ đều có thể: sở hữu một mảnh đất, trở thành một giáo viên, đấu tranh cho quyền của người da màu. Thậm chí trở thành thi sỹ nữa. Trong cảnh khổ sở tại Georgia cô đã mường tượng về tự do, và nó không giống thế này. Tự do là một cộng đồng lao động vì điều gì đó đẹp đẽ, hiếm hoi.

Mingo giành chiến thắng. Người của ông ta công kênh ông ta quanh những đống lõi ngô trong tiếng reo hò. Jimmy nói ông chưa từng thấy một người da trắng nào lao động cật lực như vậy, lời nhận xét của ông khiến Sam cười rạng rỡ vì vui thích. Tuy nhiên, Georgina vẫn chẳng xiêu lòng.

Hôm Sam rời đi, Cora ôm anh và hôn lên bên má có những sợi tóc mai dài của anh. Sam nói rằng khi nào anh ổn định chỗ ở, dù là ở đâu, anh cũng sẽ viết thư cho cô.

Họ đang ở trong thời kỳ ngày ngắn đêm dài. Cora thường xuyên đến thư viện khi thời tiết thay đổi. Những khi rủ được Molly đi cùng, cô thường đưa cô bé tới đó. Họ ngồi bên nhau, Cora với một cuốn sách lịch sử hoặc tiểu thuyết lãng mạn, còn Molly ngồi lật trang một cuốn truyện cổ tích. Ngày nọ, một người đánh xe chặn họ lại khi họ sắp sửa bước vào thư viện. “Ông chủ nói điều duy nhất nguy hiểm hơn một tên mọi có súng”, anh ta nói với họ, “là một tên mọi đọc sách. Vậy thì đó chắc chắn phải là một đống thuốc súng màu đen!”

Khi vài cư dân giàu lòng biết ơn đề nghị xây thêm một gian phòng để Valentine lưu trữ sách của ông, Gloria bèn gợi ý hãy xây hẳn thư viện. “Như thế thì bất cứ ai muốn tìm sách đều có thể tới đó lúc rảnh rỗi”. Xây một thư viện riêng biệt như vậy cũng khiến gia đình bà được riêng tư hơn. Họ hào hiệp, nhưng điều gì cũng có giới hạn mà.

Họ xây thư viện cạnh nhà hun khói. Căn phòng có mùi khói dễ chịu mỗi lần Cora ngồi xuống một chiếc ghế lớn với những cuốn sách của Valentine. Royal nói rằng đó là bộ sưu tập sách của người da đen lớn nhất tại khu vực này của Chicago. Cora không biết có đúng như vậy không, nhưng chắc chắc cô không thiếu sách đọc. Ngoài những chuyên luận về nghề nông và hoạt động canh tác những loại cây trồng đa dạng, có hàng dãy sách lịch sử. Tham vọng của người La Mã, thắng lợi của người Moor, và hoàng gia phong kiến châu Âu. Những tập sách quá khổ kèm theo bản đồ về biết bao vùng đất mà Cora chưa từng nghe nói, những phác thảo về phần thế giới chưa được khai phá.

Ở đó cũng có những tác phẩm văn chương đa dạng về các bộ tộc da màu. Những hoàng đế châu Phi và người nô lệ Ai Cập đã xây dựng Kim Tự Tháp màu nhiệm. Cánh thợ mộc của trang trại là những nghệ nhân thực sự - họ giữ được tất cả những cuốn sách đó không nhảy khỏi giá sách, để chúng chứa đựng bao điều kỳ diệu. Những tập thơ của các thi sỹ da đen, tự truyện của các diễn giả da màu. Phillis Wheatley và Jupiter Hammon. Có một tác giả tên là Benjamin Banneker, người đã biên soạn niên lịch - những cuốn niên lịch! Cô đọc chúng ngấu nghiến, và không quên say mê Thomas Jefferson, người soạn bản Tuyên Ngôn Độc Lập. Cora còn đọc những câu chuyện kể người nô lệ sinh ra trong xiềng xích và học chữ. Về những người bị bắt cóc, bị giật khỏi quê hương và gia đình, biết bao nỗi thống khổ của kiếp nô lệ và sau đó là hành trình bỏ trốn cam go của họ. Cô nhận ra câu chuyện của họ cũng là chuyện của chính cô. Đó là câu chuyện về tất thảy người da màu mà cô từng biết, về những người da đen chưa được sinh ra, nền tảng thắng lợi của họ.

Người ta đã ghi tất cả những câu chuyện đó ra giấy trong những căn phòng nhỏ xíu. Một số người thậm chí có nước da đen giống cô. Điều đó khiến Cora bối rối mỗi lần mở cánh cửa thư viện. Cô sẽ phải bắt đầu đọc ngay lập tức nếu định đọc tất cả những ghi chép đó.

Một buổi trưa, Valentine bước vào phòng đọc cùng cô. Cora khá thân thiện với Gloria, người gọi cô là “cô gái phiêu lưu mạo hiểm” - vì bao trắc trở trong hành trình của cô, nhưng cô chưa từng nói chuyện với chồng bà bên ngoài những cuộc hội họp. Món nợ của cô lớn đến mức không thể nói ra được, vậy nên cô tránh mặt ông.

Ông nhìn bìa cuốn sách cô đang đọc, một tác phẩm văn học kể về một cậu bé người Moor trở thành mối đe dọa của Bảy Đại dương[26]. Ngôn từ của cuốn đó đơn giản nên cô đọc khá nhanh. “Tôi chưa đọc cuốn này”, Valentine nói. “Tôi nghe nói cô thích đến thư viện lắm. Cô từ Georgia tới phải không?”

Cô gật đầu.

“Tôi chưa bao giờ tới đó, những câu chuyện ở đó buồn quá, tôi có thể sẽ mất tinh thần và khiến vợ tôi trở thành góa phụ”.

Cora đáp lại nụ cười của ông. Ông thường chỉ xuất hiện trong những tháng hè, coi sóc vụ ngô Indiana. Những người lao động biết về cây tràm, cây thuốc lá - và tất nhiên, cây bông - nhưng cây ngô khó xử lý hơn. Khi chỉ dẫn người lao động, ông rất vui vẻ, kiên nhẫn. Còn vào lúc giao mùa hiếm khi thấy ông xuất hiện. Người ta nói vào khoảng thời gian đó ông cảm thấy khó ở. Ông dành hầu hết thời gian trong nhà, làm sổ sách.

Ông bước tới các giá sách chứa những tấm bản đồ. Giờ đây, vì họ ở trong cùng một gian phòng, Cora buộc phải khơi chuyện dù trước đó cô nín hàng tháng. Cô hỏi về tình hình chuẩn bị buổi họp.

“Phải rồi, cuộc họp đó”, Valetine nói. “Cô nghĩ nó sẽ diễn ra chứ?”

“Nó phải diễn ra ạ”, Cora đáp.

Cuộc họp đã bị hủy hai lần vì Lander đến diễn thuyết. Bên bàn ăn của Valentine, ông và các bạn của ông - sau đó là giới học giả và các nhà bãi nô nổi tiếng - thường nán lại cho tới nửa đêm, tranh luận về người da màu. Nào là nhu cầu đối với trường dạy nghề, trường Y. Nào là cần một tiếng nói trong Nghị viện, nếu không phải là một đại diện thì phải là một liên minh có sức mạnh với những người da trắng mang tư tưởng phóng khoáng. Làm thế nào để xoa dịu tổn thương tinh thần do chế độ nô lệ gây ra - rất nhiều người tự do vẫn là nô lệ cho nỗi kinh hoàng mà họ phải chịu đựng trong quá khứ.

Những cuộc thảo luận vào bữa tối đã thành lệ, mở rộng ngoài phạm vi tư gia của Valentine, lan tới tận nhà sinh hoạt chung, rốt cục Gloria ngừng phục vụ thức ăn và đồ uống, để mặc họ tự lo liệu. Những người ủng hộ quan điểm chậm-chắc vì sự tiến bộ của người da màu châm chọc những người muốn gấp gáp hơn. Khi Lander tới, - người đàn ông da màu có khả năng hùng biện và đáng tôn trọng nhất mà bất cứ ai trong số họ từng gặp - các cuộc tranh luận trở nên cục bộ hơn. Hướng đi của quốc gia là một chuyện; tương lai của trang trại là một chuyện khác.

“Mingo hứa hôm đó sẽ là dịp đáng nhớ”, Valentine nói. “Một cơ hội để thể hiện khả năng hùng biện tuyệt vời. Hi vọng họ kết thúc sự kiện tuyệt vời đó sớm để tôi đi ngủ đúng giờ”. Phát mệt trước những hoạt động hành lang của Mingo, Valentine đã nhường người khác tổ chức buổi họp mặt.

Mingo sống ở trang trại này được một thời gian dài rồi, và như lời kêu gọi của Lander - cũng tốt khi có một tiếng nói của cư dân trang trại. Ông ta không phải là nhà hùng biện, nhưng nguyên là một nô lệ, lên tiếng thay cho đông đảo cư dân tại đây.

Mingo tận dụng khoảng thời gian hoãn họp mặt để đẩy mạnh những mối quan hệ đã được cải thiện với một số thành phố của người da trắng. Ông ta gây ảnh hưởng với dăm ba người từ trại của Lander - chẳng phải những gì Lander nghĩ trong đầu đều rõ rành rành. Lander thẳng thắn nhưng không phải là người ruột để ngoài da.

“Điều gì sẽ xảy ra nếu họ quyết định chúng tôi nên rời khỏi đây?” Cora ngạc nhiên vì mình khó cất lời đến thế.

“Họ ư? Cô là một trong số chúng ta mà”. Valentine ngồi xuống chiếc ghế Molly thích ngồi khi đến thư viện. Nhìn gần, chiếc ghế cho thấy gánh nặng của rất nhiều tâm hồn trút xuống. Người đàn ông này thì cho thấy nỗi mệt mỏi. “Tình hình có thể đã vượt ngoài tầm kiểm soát của chúng tôi”, ông giãi bày. “Những gì chúng tôi gây dựng ở đây… có quá nhiều người da trắng không muốn chúng tôi có trang trại, kể cả khi họ không nghi ngờ chúng tôi liên hệ với tuyến hỏa xa ngầm. Hãy nhìn xung quanh mà xem. Nếu họ giết một nô lệ chỉ vì anh ta học chữ thì họ cảm thấy thế nào trước một thư viện đây? Chúng ta đang ở trong một căn phòng đầy ắp ý tưởng. Quá nhiều ý tưởng cho một người da màu. Hoặc một phụ nữ da màu”.

Cora nâng niu những kho báu vượt ngoài sức tưởng tượng trong trang trại Valentine tuyệt đối đến mức quên rằng đó là điều bất khả sở hữu. Trang trại, và những khu dân cư lân cận hoạt động vì lợi ích của người da màu, đã trở nên quá lớn và thịnh vượng. Một cộng đồng da đen biệt lập trên quốc gia non trẻ. Di sản đen của Valentine đã được biết tiếng từ nhiều năm trước. Một số người cảm thấy bị lừa gạt khi họ đối xử công bằng với một người da đen - sau đó bị người da đen kiêu hãnh ấy làm mất mặt vì anh ta dám trở nên thành công.

Cora kể cho Valentine nghe chuyện xảy ra tuần trước, khi cô đang đi trên đường và suýt bị một chiếc xe ngựa kéo đâm vào. Người đánh xe chửi cô bằng những lời ghê tởm. Cora đâu phải là nạn nhân duy nhất bị ngược đãi. Đám người mới đến những thành phố lân cận, bọn du côn và lũ người da trắng hèn hạ bắt đầu gây hấn khi cư dân trang trại tới mua nhu yếu phẩm. Tuần trước, một cửa hàng thực phẩm treo biển CHỈ PHỤC VỤ NGƯỜI DA TRẮNG - cơn ác mộng từ miền nam trườn tới đe dọa họ.

Valentine nói: “Theo luật pháp, chúng ta có quyền ở đây với tư cách là công dân Mỹ”. Nhưng Luật Nô lệ bỏ trốn cũng là luật. Tuyến hỏa xa ngầm làm mọi chuyện trở nên phức tạp. Những kẻ săn nô lệ không thường xuyên xuất hiện, nhưng đâu phải là không ai hay biết về tuyến hỏa xa ngầm. Mùa xuân trước, hai kẻ săn nô lệ bất chợt xuất hiện với lệnh khám xét toàn trang trại. Người mà bọn chúng săn tìm đã rời khỏi đó từ lâu, nhưng toán săn nô lệ cho thấy cuộc sống của những người lưu trú tại đây mới bấp bênh làm sao. Khi bọn chúng lục soát lều trại, một người nấu bếp sợ quá đã phải tè vào hộp dụng cụ nấu ăn của anh ta.

“Indiana là một bang tồn tại chế độ nô lệ”, Valentine tiếp tục nói. “Cái xấu xa đó thấm cả vào đất. Người ta nói nó ngấm vào đất và trở nên mạnh hơn. Biết đâu đây chưa phải là chỗ thích hợp. Đáng lẽ sau khi rời Virginia, tôi và Gloria nên đi tiếp”.

“Tôi cảm nhận được điều đó khi vào thành phố”, Cora nói. “Nhìn vào mắt họ tôi biết”. Cô nhận ra đó không chỉ là Terrance, Connelly, Ridgeway, những kẻ độc ác. Cô đã quan sát những khuôn mặt trong công viên ở Bắc Carolina giữa ánh sáng ban ngày, và ban đêm, khi họ tụ tập lại vì những hành động tàn bạo. Những khuôn mặt da trắng tròn trịa hệt như một cánh đồng bất tận đầy quả nang bông, tất cả đều như nhau.

Hiểu được nỗi thất vọng của Cora, Valentine trấn an cô: “Tôi tự hào về những gì chúng tôi đã gây dựng ở đây, chúng tôi đã khởi sự một lần rồi. Chúng tôi có thể làm lại. Bây giờ tôi có hai đứa con trai khỏe mạnh giúp sức, và chúng tôi có khá nhiều đất đai. Gloria luôn muốn thấy Oklahoma, dù tôi không biết lý do tại sao. Tôi sẽ cố gắng làm vui lòng bà ấy”.

“Nếu chúng ta quyết định ở lại”, Cora nói, “Mingo sẽ không cho phép những người như tôi. Những kẻ bỏ trốn. Những người tứ cố vô thân”.

“Bàn bạc cũng tốt thôi”, Valentine nói. “Khi bàn bạc với nhau, ta sẽ rõ thái độ của mọi người và cô sẽ hiểu thực chất vấn đề. Chúng ta sẽ xem thái độ chung của cả trang trại. Trang trại là của tôi, nhưng cũng là của mọi người. Của cô nữa. Tôi sẽ chờ mọi người quyết định”.

Cora nhận thấy cuộc tranh luận đã khiến ông mệt lử. “Tại sao lại làm điều đó cơ chứ”, cô hỏi. “Vì tất cả chúng ta ư?”

“Tôi nghĩ cô là một người thông minh”, Valentine nói. “Cô không biết sao? Người da trắng sẽ không làm điều đó đâu. Chúng ta phải tự làm lấy”.

Nếu người chủ trang trại đến thư viện để tìm một cuốn sách thì ông đã rời khỏi đó tay không. Gió rít qua cánh cửa để mở và Cora thắt chặt tấm khăn choàng. Nếu tiếp tục đọc, cô có thể bắt đầu đọc được một cuốn sách vừa đúng giờ ăn tối.

Cuộc họp hệ trọng ở trang trại Valentine diễn ra vào một tối tháng Mười Hai lộng gió. Trong những năm sau này, những người sống sót đã kể lại biến cố xảy ra vào tối hôm ấy, và lý do tại sao. Đến tận ngày cuối đời, Sybil vẫn khăng khăng Mingo là mật thám. Khi đó chị đã là bà lão, sống bên một cái hồ tại Michigan cùng đàn cháu thường xuyên nghe những câu chuyện quen thuộc của bà chúng. Theo Sybil, Mingo đã báo với cảnh sát rằng trang trại đang che giấu nô lệ bỏ trốn và cung cấp thông tin cặn kẽ để phục kích. Cuộc phục kích dữ dội đã cắt đứt mối liên hệ giữa trang trại với tuyến hỏa xa ngầm, chặn đứng dòng suối vô tận những người da đen khốn khổ đổ về đây và sự trường tồn của trang trại. Khi được hỏi ông ta có nhúng tay vào bạo lực hay không, Sybil bặm môi, không nói thêm gì nữa.

Một nhân chứng sống sót khác - ông Tom thợ rèn - kể rằng cảnh sát đã truy tìm Lander suốt nhiều tháng. Anh là mục tiêu bị nhắm sẵn. Tài hùng biện của Lander đã thổi bùng khát khao; kích động nổi loạn; anh quá kiêu hãnh để có thể được phép tự do. Tom chưa bao giờ đọc nhưng thích khoe tập sách Lời kêu gọi của Lander, chính nhà diễn thuyết nổi tiếng ấy đã ký tặng ông.

Joan Watson sinh ra ở trang trại. Tối hôm ấy, khi sự cố xảy ra, cô bé mới sáu tuổi. Vì cuộc tấn công mà cô bé phải lang thang trong rừng suốt ba ngày, nhai hạt sồi tới tận lúc một chiếc tàu hỏa chở hàng phát hiện ra cô. Lớn lên, cô tự nhận mình là người học lịch sử nước Mỹ. Cô nói rằng các thành phố của người da trắng đã liên kết lại chỉ hòng xóa bỏ thành trì của người da đen nằm giữa chúng. Cô nói đó là cách hành xử của chủng tộc châu Âu. Nếu không thể điều khiển một thứ gì đó, họ sẽ phá hủy nó.

Nếu có bất cứ ai ở trang trại biết chuyện gì sẽ xảy đến thì họ cũng không biểu lộ. Ngày thứ Bảy trôi đi yên tĩnh và biếng nhác. Cora dành hầu như cả ngày trong phòng ngủ với cuốn niên lịch mới nhất mà Royal tặng cô. Anh kiếm được nó ở Chicago. Nửa đêm, anh gõ cửa phòng cô để trao cuốn sách; anh biết cô còn thức. Đã khuya rồi mà cô thì không muốn làm ảnh hưởng đến Sybil và Molly. Lần đầu tiên Cora để anh vào phòng mình.

Cô ngây người khi nhìn cuốn niên lịch của năm mới. Dày bằng sách kinh cầu. Cora kể cho Royal nghe về những ngày trong phòng áp mái ở Bắc Carolina, nhưng khi nhìn thấy năm trên bìa cuốn niên lịch - một điều đến từ tương lai - Cora được khích lệ đến với phép màu của chính cô. Cô kể với anh về tuổi thơ ở đồn điền Randall, nơi cô hái bông nhét đầy bao tải. Về bà Ajarry của cô, người đã bị bắt cóc khỏi gia đình ở châu Phi và về miếng đất tí xíu, thứ duy nhất cô gọi là tài sản của mình. Cora nói về mẹ cô, Mabel, người đã bỏ trốn, để mặc cô lại đó cho cuộc đời đoái thương kiểu được chăng hay chớ. Về Blake, cái chuồng chó và chuyện cô đương đầu với gã bằng rìu. Khi cô kể với Royal về cái đêm bọn chúng lôi cô ra phía sau nhà hun khói và xin lỗi anh vì đã để chuyện đó xảy ra, anh bảo cô đừng nói vậy. Anh bảo cô mới là người đáng được nhận lời xin lỗi - vì tất cả nỗi đau khổ mà cô phải chịu đựng. Anh bảo mọi kẻ thù của cô, tất cả chủ nô và đốc công từng gây đau khổ cho cô, sẽ bị trừng phạt, nếu không ở kiếp này thì ở kiếp sau, bởi vì công lý có thể đến chậm và vô hình đấy, nhưng cuối cùng nó luôn hoàn trả phán quyết đích thực. Royal ôm cô thật chặt trong vòng tay anh hòng làm dịu cơn run bần bật và cơn nức nở của cô, cứ thế họ ngủ thiếp đi trong gian phòng phía sau một căn lều của trang trại Valentine.

Cô không tin điều anh nói về công lý, nhưng thật dễ chịu khi nghe anh nói điều đó.

Sáng hôm sau cô tỉnh dậy, cảm thấy dễ chịu hơn, và phải thừa nhận rằng cô tin điều đó, dù chỉ chút ít.

Nghĩ rằng Cora ngủ dậy bị đau đầu, gần trưa Sybil mang cho cô chút thức ăn. Chị trêu Cora chuyện Royal ở qua đêm. Chị đang sửa chiếc váy mà chị sẽ mặc cho buổi họp mặt hệ trọng thì “cậu ta mò đến cầm đôi giày cao cổ trong tay, trông như chú chó vừa mới trộm được mẩu thức ăn”. Cora chỉ cười.

“Đêm qua chàng trai của cô không phải là người duy nhất mò đến đây đâu”, Sybil nói. Lander đã trở lại.

Điều đó giải thích tại sao Sybil vui vẻ đến thế. Lander gây ấn tượng mạnh mẽ với chị, hễ anh ghé thăm trang trại là chị liền cảm thấy mạnh mẽ hơn trong nhiều ngày sau đó. Những lời ngọt ngào của anh. Giờ đây anh đã trở lại trang trại Valentine. Buổi họp mặt sẽ diễn ra, kết quả như thế nào không ai biết. Sybil không muốn chuyển đến phía tây, không muốn rời bỏ ngôi nhà của chị, điều mà mọi người cho là giải pháp của Lander. Kể từ khi mọi người bắt đầu bàn tán chuyện định cư, chị đã kiên quyết ở lại. Nhưng chị không tuân theo điều kiện mà Mingo đưa ra, rằng họ ngừng đón nhận những người gặp khó khăn. “Không có nơi nào như nơi này, không phải ở bất cứ đâu cũng có. Ông ta muốn xóa sổ nó”.

“Valentine sẽ không để ông ta phá hoại nó đâu”, Cora nói, mặc dù sau khi trò chuyện với ông trong thư viện, cô cảm thấy dường như ông đã nghĩ đến việc bỏ cuộc.

“Rồi chúng ta sẽ thấy”, Sybil đáp. “Có thể tôi sẽ phải lên tiếng, và tôi sẽ nói với họ điều họ phải nghe”.

Tối hôm đó, Royal và Cora ngồi hàng ghế đầu - bên cạnh Mingo và gia đình của ông ta, người vợ và mấy đứa con mà ông ta chuộc khỏi cảnh nô lệ. Angela, vợ ông ta, im lặng như mọi khi; muốn nghe bà ta mở miệng, hẳn bạn phải nấp bên dưới cửa sổ nhà họ khi bà ta bí mật xúi bẩy chồng. Mấy đứa con gái của Mingo mặc váy màu xanh dương tươi tắn, những túm tóc đuôi ngựa của chúng được buộc ruy-băng trắng. Lander chơi đố vui với đứa con út của ông ta trong khi các cư dân kéo vào hội trường. Tên đứa bé là Amanda. Cô bé cầm một bó hoa vải; anh bông đùa về bó hoa và cả hai bật cười. Khi Cora bắt gặp Lander trong giây phút ấy, khoảng thời gian ngắn giữa các tiết mục, anh làm cô nhớ tới Molly. Sau tất cả những cuộc nói chuyện thân thiện của anh, cô lại nghĩ anh thích ở nhà một mình, chơi nhạc trong những căn phòng trống hơn.

Anh có những ngón tay thanh mảnh. Thật lạ rằng một người chưa bao giờ hái một quả nang bông hoặc đào một con mương hoặc nếm mùi cái roi chín đuôi lại hiện diện để cất tiếng nói cho những người từng nếm trải. Anh gầy gò, với nước da sáng màu cho thấy anh là con lai. Cô chưa bao giờ thấy anh cuống quýt, vội vã. Người đàn ông này cử động bình tĩnh, tế nhị, hệt một chiếc lá bay trên mặt hồ, vẽ ra đường riêng của mình trên những gợn sóng nhè nhẹ, hiền hòa. Thế rồi anh cất tiếng, và bạn thấy sức lôi cuốn mạnh mẽ nơi anh làm bạn phải có mặt.

Đêm nay không có khách da trắng. Tất cả mọi người sống và lao động ở trang trại đều có mặt, cũng như những gia đình trong các trang trại da màu gần đó. Chứng kiến tất thảy họ trong một căn phòng, lần đầu tiên Cora thấy cộng đồng này mới lớn làm sao. Có những người trước đây cô chưa từng gặp, chẳng hạn như cậu con trai tinh nghịch nháy mắt với cô khi họ tình cờ nhìn nhau. Những người lạ nhưng là gia đình, các anh chị em họ nhưng chưa bao giờ được giới thiệu với nhau. Vây quanh cô là những người đàn ông, đàn bà được sinh ra ở châu Phi, hoặc sinh ra trong cảnh nô lệ, những người đã tự giải phóng mình hoặc bỏ trốn khỏi chủ nô. Bị đánh dấu, đánh đập, cưỡng hiếp. Bây giờ họ có mặt ở đây. Họ tự do, họ là người da đen và làm chủ số phận mình. Điều đó khiến cô run rẩy.

Valentine bám lấy gờ bục diễn thuyết để đứng vững. “Tôi không lớn lên như các bạn. Mẹ tôi chưa từng phải lo sợ cho sự an toàn của tôi. Không kẻ buôn bán nô lệ nào định giật tôi khỏi gia đình vào ban đêm và bán tôi xuống miền nam. Những người da trắng nhìn nước da của tôi, chỉ vậy thôi cũng đủ để họ để tôi yên. Tôi tự nhủ mình chẳng làm gì sai cả, nhưng tôi quyết định không bận tâm đến nó trong suốt những năm tháng ấy. Cho tới khi các bạn đến đây gây dựng cuộc sống với chúng tôi”.

Valentine kể rằng ông đã rời khỏi Virginia để tránh cho các con ông khỏi tác động tai hại của thành kiến, của những kẻ bắt nạt và bạo lực. Nhưng chỉ cứu hai đứa trẻ thôi thì chưa đủ khi mà Thượng Đế ban tặng cho ta thật nhiều. “Một phụ nữ tìm đến chỗ chúng tôi giữa mùa đông khắc nghiệt - ốm yếu và tuyệt vọng. Chúng tôi không thể cứu cô ấy”. Giọng Valentine nghèn nghẹn. “Tôi đã lơ là bổn phận của mình. Chừng nào một người trong gia đình chúng ta còn phải chịu nỗi đau khổ của kiếp nô lệ thì chừng đó tôi mới chỉ là người tự do trên danh nghĩa. Tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn với tất cả những người đã ở đây giúp tôi sửa chữa điều đó. Dù là một trong số chúng ta được nhiều năm hay mới chỉ tới đây vài giờ thì các bạn cũng cứu rỗi cuộc đời tôi”.

Ông nói ấp úng. Gloria lên với ông, ôm ông trong vòng tay. “Bây giờ có vài người trong gia đình chúng ta muốn chia sẻ cùng các bạn đôi điều”, Valentine hắng giọng. “Tôi hi vọng các bạn sẽ lắng nghe họ như đã lắng nghe tôi. Có đủ chỗ cho những quan điểm khác nhau về con đường của chúng ta trên đất nước rộng lớn này. Khi mà đêm tối mịt mùng và đầy những bước chân xảo trá”.

Người sáng lập trang trại rút lui khỏi bục diễn thuyết, Mingo thế chỗ ông. Các con của Mingo bước theo sau, hôn tay ông ta để chúc may mắn trước khi chúng trở lại ghế ngồi.

Mingo mở lời bằng câu chuyện về hành trình của ông ta, những đêm ông ta cầu xin Chúa dẫn dắt, những năm dài mua tự do cho gia đình. “Nhờ sức lao động lương thiện, tôi đã cứu được từng người thân của tôi, cũng giống như các bạn đã tự cứu mình”. Ông ta đưa tay lên dụi mắt.

Sau đó ông ta chuyển hướng. “Chúng tôi đã làm được điều không tưởng, nhưng đâu phải ai cũng có chí khí như chúng tôi. Đâu phải tất cả chúng ta đều có thể đạt được điều đó. Một số người trong chúng ta đã đi quá xa rồi. Ách nô lệ làm trí óc họ rối loạn, quỷ dữ đã xâm nhập vào đầu họ gieo những ý nghĩ xấu xa. Họ buông thả bản thân trong rượu và cảm giác dễ chịu giả tạo của rượu. Buông thả trong nỗi vô vọng cũng như cái xấu xa triền miên của nó. Các bạn đã thấy những người lầm lạc này ở các đồn điền, trên đường phố của các thành phố - những con người sẽ không, không thể tôn trọng bản thân. Các bạn đã thấy họ ở đây, nhận diễm phúc của nơi này nhưng không có khả năng hòa nhập. Họ luôn biến mất vào đêm tối bởi vì sâu thẳm trong tim họ biết bản thân vô giá trị. Đối với họ thì quá muộn rồi”.

Vài người bạn chí thân của ông ta ngồi phía cuối phòng nói “Amen”. Họ phải đối mặt với sự thật, Mingo giải thích. Người da trắng sẽ không thay đổi chỉ sau một đêm. Mơ ước của trang trại là xứng đáng và đúng đắn, nhưng chúng ta cần giành lấy từ từ. “Chúng ta không thể cứu được mọi người, việc làm ra vẻ chúng ta có thể sẽ gây tai họa cho tất cả. Các bạn nghĩ người da trắng - chỉ cách đây vài dặm - sẽ chịu đựng thái độ xấc láo của chúng ta mãi ư? Chúng ta cho thấy cái yếu kém nơi họ. Chúng ta che giấu những kẻ bỏ trốn. Các trưởng ga của tuyến hỏa xa ngầm có súng đến rồi đi. Những kẻ bị truy nã vì tội giết người. Những tên tội phạm”. Cora siết tay thành nắm đấm khi Mingo nhìn về phía cô.

Trang trại Valentine đã có những bước tiến đáng kể cho tương lai, ông ta bình luận. Các nhà hảo tâm cung cấp sách vở cho trẻ em - tại sao ta không đề nghị họ quyên góp tài chính cho tất cả trường học? Và không chỉ một, hai trường mà là hàng chục trường? Mingo viện lý lẽ rằng: bằng cách chứng minh đức tính tằn tiện và thông minh của người da đen, ông ta sẽ bước vào xã hội của người Mỹ như một thành viên hữu ích với đầy đủ các quyền. Tại sao lại đặt những gì chúng ta dày công gây dựng vào vòng hiểm nguy? Chúng ta cần chậm lại. Cần thỏa hiệp êm xuôi với những người “hàng xóm”, và dừng làm những việc khiến họ trút cơn thịnh nộ lên ta. “Chúng ta đã tạo lập được điều đáng kinh ngạc ở đây”, ông ta kết luận. “Đó là điều quý giá cần được bảo vệ, nuôi dưỡng, nếu không sẽ tàn héo như bông hoa hồng trong trận sương giá bất ngờ”.

Trong khi tiếng vỗ tay giòn giã vang lên, Lander thì thầm với đứa con gái nhà Mingo và họ lại cười khúc khích. Cô bé rút một bông hoa vải và cài nó lên khuyết áo trên cùng của chiếc gi-lê anh mặc. Lander vờ hít hà hương thơm rồi làm điệu bộ ngất ngây.

“Đã đến lúc rồi đấy”, Royal nói khi Lander bắt tay Mingo và tiến đến bục diễn thuyết. Royal đã dành cả ngày với Lander, đi dạo quanh trang trại và trò chuyện. Royal không tiết lộ Lander sẽ nói gì tối hôm đó, nhưng anh có thái độ lạc quan. Trước đây, khi nhắc đến chuyện tái định cư, Royal chia sẻ với Cora rằng anh thích Canada hơn miền tây. “Ở đó họ biết cách đối xử với những người da đen tự do”. Thế còn công việc của anh với tuyến hỏa xa ngầm? Royal nói, rồi cũng sẽ đến lúc phải an cư. Không thể nuôi nấng, chăm sóc con cái khi cứ chạy quanh các nhánh hỏa xa ngầm. Mỗi khi anh nói đến chuyện đó Cora lại đổi chủ đề.

Giờ thì cô đã thấy - tất cả bọn họ đã thấy - những gì người đàn ông đến từ Boston ấy ấp ủ trong đầu.

“Người anh em Mingo vừa đưa ra những lý lẽ thú vị”, Lander cất tiếng. “Chúng ta không thể cứu mọi người. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta không thể cố gắng. Đôi khi ảo tưởng hữu ích tốt hơn sự thật vô ích. Không gì phát triển nổi trong thời tiết giá lạnh này, nhưng chúng ta vẫn nuôi trồng được những đóa hoa.

Đây là một ảo tưởng: rằng chúng ta có thể thoát khỏi chế độ nô lệ. Chúng ta không thể. Những vết sẹo không bao giờ mờ đi. Khi bạn chứng kiến mẹ của bạn bị bán đi, cha bạn bị đánh đập, em gái bạn bị chủ nô hoặc lão đốc công ngược đãi, bạn có nghĩ bạn sẽ ngồi đây hôm nay, không xiềng xích, không gông cùm, giữa một gia đình mới? Tất cả những gì bạn từng biết nói với bạn rằng tự do là lừa phỉnh - nhưng ở đây bạn tự do. Chúng ta vẫn bỏ trốn, theo ánh sáng của đêm trăng tròn, để tìm đến nơi ẩn náu.

Trang trại Valentine là một ảo tưởng. Ai đã nói với các bạn rằng người da đen xứng đáng có được một nơi nương náu? Ai đã nói với các bạn rằng các bạn có quyền đó nhỉ? Từng giây phút thống khổ trong cuộc đời các bạn đã lập luận khác kia. Mọi thực tế của lịch sử cho thấy một nơi như thế này là bất khả tồn tại. Nơi này chắc hẳn là một ảo tưởng. Nhưng chúng ta đang ở đây.

Và nước Mỹ cũng là một ảo tưởng, ảo tưởng lớn nhất trong mọi ảo tưởng. Chủng tộc da trắng tin - bằng cả trái tim - rằng họ có quyền chiếm đoạt đất đai. Có quyền tiêu diệt người da đỏ. Có quyền gây chiến tranh. Có quyền bắt những người anh em làm nô lệ. Nếu có chút công bằng nào trên thế giới thì quốc gia này sẽ không tồn tại, bởi vì nền tảng của nó là giết chóc, trộm cướp và thói tàn ác. Tuy nhiên chúng ta đang ở đây.

Ai đó cho rằng tôi sẽ đáp lại lời kêu gọi của Mingo để trang trại phát triển từ từ, để khước từ những người cần giúp đỡ. Ai đó cho rằng tôi sẽ hưởng ứng những người nghĩ nơi này ở quá gần tầm ảnh hưởng tai hại của chế độ nô lệ, và rằng chúng ta nên chuyển về phía tây. Tôi không có câu trả lời cho các bạn. Tôi không biết chúng ta nên làm gì. Tôi dùng từ ‘chúng ta’. Điểm chung duy nhất mà chúng ta có là màu da. Tổ tiên của chúng ta đến từ khắp nơi trên lục địa châu Phi. Nó khá rộng lớn. Người anh em Valentine có những tấm bản đồ thế giới trong thư viện tuyệt vời của ông, và các bạn có thể tự tra cứu lấy. Họ có lối sống, phong tục tập quán khác nhau, nói hàng trăm ngôn ngữ khác nhau. Và sự pha trộn lớn lao ấy đã được mang tới Mỹ trên những con tàu chở nô lệ. Đến miền bắc, miền nam. Những đứa con trai và con gái hái thuốc lá, trồng bông, làm việc trên những địa điền rộng lớn nhất cho tới những trang trại nhỏ bé nhất. Chúng ta là những thợ thủ công và bà đỡ, các nhà truyền giáo và người bán hàng rong. Bàn tay của người da đen đã xây dựng lên Nhà Trắng, trụ sở của chính phủ quốc gia. Tôi dùng từ ‘chúng ta’. Chúng ta không phải là một tộc người mà là nhiều tộc người khác nhau. Làm sao một người có thể phát ngôn cho chủng tộc vĩ đại và đẹp đẽ này - không phải là một chủng tộc mà là nhiều chủng tộc với cả triệu niềm khát khao, hi vọng, mong ước cho bản thân chúng ta và con cháu chúng ta?

Vì chúng ta là người Phi ở Mỹ. Một điều mới mẻ trong lịch sử thế giới mà không có hình mẫu nào hết.

Màu da hẳn là đủ. Màu da đưa chúng ta đến với buổi tối hôm nay, đến với cuộc họp mặt này, và sẽ đưa chúng ta vào tương lai. Tất cả những gì tôi thực sự biết là, chúng ta đứng dậy và ngã xuống trong một khối thống nhất, một gia đình da màu sống bên cạnh một gia đình da trắng. Chúng ta có thể không biết cách đi xuyên rừng, nhưng có thể nâng nhau dậy khi vấp ngã, và chúng ta sẽ cùng đến đích”.

Nhiều năm sau, khi những cựu dân ở trang trại Valentine nhớ lại khoảnh khắc đó, khi kể cho những người lạ và những đứa cháu chắt của mình họ đã từng sống như thế nào và cuộc sống ở đó kết thúc ra sao, giọng của họ vẫn còn run. Ở Philadelphia, ở San Francisco, trong những thị trấn xa xôi biệt lập và những trại gia súc ở phía tây của Bắc Mỹ, nơi mà cuối cùng họ đã đến định cư, họ thương tiếc những người thiệt mạng vào ngày hôm đó. Không khí hội trường trở nên căng thẳng, bị một lực vô hình dồn đẩy. Dù sinh ra là người tự do hay trong xiềng xích, họ đều cùng hít thở bầu không khí đó, ai cũng như ai: khoảnh khắc đó khi bạn nhằm ngôi sao phương Bắc và quyết định bỏ trốn. Có lẽ họ đang ở bên bờ của một trật tự mới, sắp gieo nguyên nhân cho hỗn loạn, dùng tất cả những bài học lịch sử để lao vào tương lai. Hoặc có lẽ thời gian đã cho dịp đó mượn một lực hấp dẫn mà nó không sở hữu, và mọi điều đúng như Lander đã khẳng định: Họ ảo tưởng.

Nhưng điều đó không có nghĩa nó không phải là thật.

Viên đạn găm trúng ngực Lander. Anh ngã vật ra, kéo đổ cả bục diễn thuyết. Royal là người đầu tiên đứng dậy. Khi anh chạy về phía người vừa ngã xuống, ba viên đạn găm vào lưng anh. Người anh giật mạnh như một vũ công của Thánh Vitus và gục xuống. Sau đó là cả mớ âm thanh hỗn loạn của tiếng súng trường, tiếng la hét, tiếng kính vỡ, một cuộc loạn đả diễn ra khắp hội trường.

Những gã đàn ông da trắng từ bên ngoài reo hò, hú hét trong cuộc chém giết. Trong cảnh hỗn loạn, người lưu trú ở trang trại vội tìm tới những cửa ra vào, nằm ép mình giữa những hàng ghế, trèo qua những chiếc ghế và trèo qua nhau. Khi lối cửa chính bị nghẽn, mọi người bò qua các cửa sổ. Thêm nhiều khẩu súng kêu lách cách. Những đứa con trai của Valentine giúp cha họ di chuyển ra cửa. Ở cánh trái của sân khấu, Gloria cúi xuống giúp Lander. Bà nhận thấy không còn gì để làm, bèn theo gia đình thoát ra ngoài.

Cora ôm đầu Royal vào lòng, giống như trong buổi trưa họ đi dã ngoại. Cô luồn những ngón tay vào mớ tóc quăn của anh, lay người anh và khóc. Royal mỉm cười trong khi máu trào ra môi anh. Anh bảo cô đừng sợ, đường hầm sẽ lại cứu cô. “Hãy tới ngôi nhà ở trong rừng. Em có thể kể cho anh biết đường hầm dẫn đến đâu”. Người anh bỗng chùng xuống.

Hai người đàn ông túm lấy cô, lôi cô ra khỏi Royal. Ở đây không an toàn, họ nói vậy. Một người trong số họ là Oliver Valentine, đã quay lại để giúp những người khác thoát khỏi hội trường. Anh kêu gào và la hét. Cora vùng vẫy hòng thoát khỏi những người giải cứu cô khi họ đưa cô ra ngoài và dẫn cô xuống bậc thềm. Trang trại rung chuyển. Đám cảnh sát da trắng lôi những người đàn ông và đàn bà đi trong bóng tối, bộ mặt gớm guốc của chúng tắm trong vẻ khoái chí. Một khẩu súng hỏa mai đã bắn trúng một trong những thợ mộc của Sybil - anh đang ôm đứa con nhỏ trong tay và cả hai cha con họ đổ gục xuống đất. Chẳng ai biết nên chạy đi đâu, và không một giọng nói có lý nào có thể được nghe thấy trong cơn ầm ĩ đó. Ai có thân người ấy lo, như họ đã từng.

Amanda, con gái của Mingo, run rẩy, gia đình của cô bé đã biến mất. Bị bỏ rơi trong bụi đất. Bó hoa của cô rụng cánh tả tơi. Cô bé vẫn cầm chặt những cuống hoa trơ trụi, những cành hoa bằng thép mà người thợ rèn đã kéo trên chiếc đe vào tuần trước, dành riêng cho cô. Cô bé nắm chúng chặt đến nỗi những sợi dây thép cứa rách lòng bàn tay cô. Thêm nhiều máu trong cát bụi. Đêm nay, đã là một bà lão, cô đọc về Cuộc đại chiến ở châu Âu rồi nhớ lại cảnh tượng đêm hôm đó. Cô đã định cư ở Long Island, sau khi lang bạt khắp đất nước, trong một ngôi nhà nhỏ với một thủy thủ người Shinnecock phải lòng cô. Cô dành nhiều thời gian tại Louisiana và Virginia, nơi cha cô mở các trường học dành cho người da màu và tại California. Cô sống ở Oklahoma một thời gian, nơi gia đình Valentine đến định cư. Cuộc xung đột ở châu Âu thật khủng khiếp và đầy bạo lực, cô bình luận với chàng thủy thủ, nhưng cô phản đối cái tên của nó, “Cuộc đại chiến” luôn là giữa người da trắng và người da đen cơ. Luôn luôn là như vậy.

Cora gọi Molly. Cô không nhìn thấy bất kỳ ai mà mình quen biết; những khuôn mặt đã biến dạng vì sợ hãi. Hơi nóng từ những đám cháy quét qua cô. Ngôi nhà của Valentine cháy rực. Một vại dầu phát nổ trên tầng hai, phòng ngủ của John và Gloria đang cháy. Những cánh cửa sổ của thư viện bị đập vỡ, Cora nhìn thấy sách cháy trên các giá sách ở bên trong. Cô bước hai bước về phía nó trước khi Ridgeway tóm được cô. Họ giằng co và đôi cánh tay to của hắn ghì chặt người cô, chân cô đá trong không khí như chân của một người bị treo cổ trên cành cây.

Homer đi cùng hắn - đó là cậu trai cô nhìn thấy giữa những hàng ghế trong hội trường, người đã nháy mắt với cô. Cậu ta mặc chiếc quần có dây đeo cùng áo sơ mi trắng, trông như một đứa trẻ ngây thơ nếu cậu ta ở một thế giới khác. Nhìn thấy cậu ta, Cora góp thêm giọng vào dàn đồng ca của những tiếng than khóc vang vọng khắp trang trại.

“Có một đường hầm, thưa ông”, Homer nói. “Tôi nghe thấy anh ta nói vậy”.

MABEL

Điều đầu tiên và điều cuối cùng bà dành cho đứa con gái của mình là lời xin lỗi. Cora ngủ trong bụng bà, bé bằng nắm tay, khi Mabel xin lỗi vì những gì bà đã gây ra cho cô. Mười năm sau, Cora ngủ bên cạnh bà trên gác xép, khi Mabel xin lỗi vì khiến cô trở thành đứa trẻ bơ vơ. Cora không nghe được lời xin lỗi nào trong cả hai lần đó.

Tại khoảng rừng thưa đầu tiên Mabel tìm thấy ngôi sao phương Bắc và đổi hướng đi. Bà lấy lại tinh thần tiếp tục cuộc bỏ trốn qua đầm lầy. Bà luôn nhìn về phía trước bởi vì khi ngoái lại phía sau bà thấy những khuôn mặt mà mình đã bỏ rơi.

Bà nhìn thấy khuôn mặt của Moses. Bà nhớ Moses khi gã còn nhỏ. Một cái bọc nhăn nhúm yếu đến nỗi không ai nghĩ gã sẽ sống sót tới khi đủ lớn để làm những việc của một đứa trẻ da đen, đi nhặt rác hoặc mang nước ra cánh đồng. Không phải lúc nào hầu hết lũ trẻ ở Randall cũng chết trước khi chúng chập chững những bước đầu tiên. Mẹ của gã từng sử dụng bùa chú của các thầy phù thủy, đắp thuốc cao và rễ cây, hát ngâm nga hằng đêm trong lều cho gã nghe. Những bài hát ru và bài ca lao động và cả những ước ao từ tình mẫu tử của chính bà được gửi gắm trong lời hát: Hãy giữ thức ăn trong dạ dày, con ơi, hãy chiến thắng cơn sốt và thở cho đến khi trời sáng. Moses sống lâu hơn hầu hết những đứa bé trai chào đời cùng năm đó. Ai cũng biết chính mẹ gã, bà Kate, đã cứu sống gã khỏi tai họa và quy luật sàng lọc đầu đời, thử thách đầu tiên của mọi nô lệ ở đồn điền.

Mabel còn nhớ khi lão già Randall đem Kate ra bán trong tình trạng một tay của bà bị tê liệt và không lao động được nữa. Nhớ trận đòn roi đầu tiên mà Moses lãnh vì tội lấy trộm một củ khoai tây, và trận roi thứ hai vì lười biếng, khi Connelly sai đổ hạt tiêu nóng vào các vết thương của gã cho tới khi gã hú lên. Không đòn tra tấn nào khiến Moses trở nên hèn hạ. Nó khiến gã im lặng, mạnh mẽ và nhanh nhẹn, nhanh hơn bất cứ người hái bông nào trong đội của gã. Gã không trở nên hèn hạ cho tới khi Connelly biến gã thành đốc công, thành tai mắt của lão ta. Đó là khi gã trở thành con quái vật Moses, một gã Moses khiến các nô lệ khác run rẩy, nỗi kinh hoàng đen của những hàng bông.

Khi gã bảo Mabel tới nhà học bà đã cào vào mặt gã, nhổ nước miếng vào gã, và gã chỉ mỉm cười rồi nói, nếu cô không chịu chơi thì tôi sẽ tìm người khác - Cora bây giờ bao nhiêu tuổi rồi nhỉ? Cora tám tuổi. Sau đó Mabel không phản kháng gã nữa. Gã lanh lẹ lắm và sau lần đầu tiên ấy gã không thô bạo nữa. Phụ nữ và động vật, ta chỉ phải đánh bại một lần thôi, gã nói. Từ đó về sau chúng mãi là kẻ bị đánh bại.

Tất cả những khuôn mặt ấy, người sống và người chết. Ajarry quằn quại trong đám bông, miệng sùi bọt máu. Mabel nhìn thấy Polly đung đưa trên sợi dây thừng, Polly dịu dàng, người mà bà phát hiện thấy ở khu nô lệ, cùng trở dạ trong tháng đó. Connelly đưa họ từ sân ra cánh đồng bông trong cùng một ngày. Luôn cùng nhau đến khi Cora sống sót, còn đứa con bé bỏng của Polly thì không - hai người đàn bà trẻ trở dạ trong vòng hai tuần, với một đứa bé gái cất tiếng khóc oa oa khi bà đỡ lôi nó ra, còn đứa kia tịnh không bật ra âm thanh nào. Chết non và vô tri. Khi Polly treo cổ trong nhà kho bằng cái thòng lọng làm bằng cây gai dầu, ông già Jockey nói, các cô làm gì cũng có nhau. Như thể họ nghĩ Mabel cũng sẽ treo cổ tự vẫn.

Bà bắt đầu nhìn thấy khuôn mặt của Cora và vội quay đi. Bà chạy.

Con người ta sinh ra đều tốt cả, nhưng cuộc đời khiến họ trở nên xấu xa hèn hạ. Cuộc đời ngay từ đầu đã xấu xa và cứ mỗi ngày lại càng trở nên xấu xa hơn. Nó vắt kiệt bạn cho tới khi bạn chỉ mơ được chết. Mabel sẽ không chết ở Randall, dù trong đời mình bà chưa từng đi ra khỏi đồn điền một dặm. Một hôm, vào nửa đêm, ngay trên gác xép ngột ngạt, bà quyết định, Mình sẽ sống sót - và nửa đêm hôm sau bà đã ở trong đầm lầy, lần theo ánh trăng để tìm đường đi trong đôi giày lấy trộm của người khác. Bà đã lật đi lật lại kế hoạch bỏ trốn trong đầu suốt cả ngày, không để cho bất cứ ý nghĩ nào khác xâm phạm và can gián. Trong đầm lầy có những hòn đảo - lần theo chúng sẽ tới lục địa của tự do. Bà mang theo đám rau củ mà bà trồng được, viên đá lửa và mớ bùi nhùi, một con dao rựa. Mọi thứ khác bà bỏ lại, trong đó có đứa con gái của bà.

Cora, khi ấy đang ngủ trong căn lều nơi cô sinh ra, và cũng chính là nơi Mabel chào đời. Vẫn còn là một cô bé, trước khi điều tồi tệ nhất xảy ra, trước khi cô biết những gánh nặng của một người phụ nữ lớn nhường nào. Nếu cha của Cora còn sống thì Mabel bây giờ liệu có ở đây, lội qua đầm lầy này không? Mabel mười bốn tuổi khi Grayson bị một chủ nông trại chuyên trồng tràm ở Bắc Carolina đem bán và đến nửa phía nam của đồn điền. Cao lớn và đen trũi, tính tình hiền hòa với con mắt biết cười. Đi đứng hiên ngang ngay cả sau khi làm xong công việc vất vả nhất. Họ không thể động vào ông.

Bà chọn ông trong ngày đầu tiên và quyết định: Anh ấy. Khi ông cười, nụ cười như vầng trăng chiếu xuống bà, sự hiện diện trên bầu trời mang may mắn đến cho bà. Khi họ khiêu vũ ông nhấc bổng bà lên, ôm bà quay tròn. Anh sẽ mua tự do cho chúng ta, ông nói, những sợi cỏ khô vương trên tóc ông từ chỗ họ nằm. Lão già Randall không thích điều đó nhưng ông sẽ thuyết phục lão. Làm việc chăm chỉ, là người lao động giỏi nhất ở đồn điền - ông sẽ tìm cách thoát khỏi cảnh nô lệ và sẽ đưa bà thoát khỏi cảnh đó. Bà nói, anh hứa nhé? Nửa tin, nửa ngờ. Grayson hiền lành, qua đời vì bệnh sốt trước khi bà biết mình đang mang thai đứa con của họ. Kể từ đó bà không bao giờ nhắc đến tên ông nữa.

Mabel vấp phải một rễ cây bách, ngã nhoài xuống nước. Bà lảo đảo lội qua đám lau sậy để đến hòn đảo phía trước mặt và nằm vật ra đất. Bà không biết mình đã chạy bao lâu. Bà thở hổn hển, cảm thấy kiệt sức.

Bà lấy một cây củ cải từ trong bao tải ra. Nó là một cây củ cải non, mềm và bà cắn một miếng. Dù có mùi bùn, đó vẫn là thành quả ngọt ngào nhất mà bà trồng được trên miếng đất nhỏ của Ajarry. Ít nhất, mẹ của bà đã để lại cho bà món thừa kế đó, một miếng đất nhỏ để chăm nom. Bạn nên để lại thứ gì đó có ích cho các con mình. Những phần tốt hơn của Ajarry chưa bao giờ bám rễ trong Mabel. Tính bất khuất, kiên gan của bà. Nhưng có một miếng đất ba thước vuông cùng những mầm cây khỏe mạnh mọc lên từ đó. Mẹ bà đã bảo vệ nó bằng cả trái tim. Miếng đất quý giá nhất ở Georgia này.

Bà nằm ngửa, ăn một cây cải nữa. Không còn tiếng sóng vỗ và tiếng hổn hển của bà, những âm thanh nơi đầm lầy lại nổi lên. Tiếng cóc nhái, tiếng động của lũ rùa và những con vật đang trườn đi, tiếng rỉ rả của côn trùng. Ở phía trên - qua đám lá cành cây cối trong đầm lầy - bầu trời cuồn cuộn trước mắt bà, chòm sao mới quay tròn trong đêm tối trong khi bà nằm nghỉ. Không có đám tuần canh, đốc công, không có những tiếng kêu đau đớn đưa bà vào nỗi thất vọng của người khác. Không bức vách của căn lều nào khiến bà lắc lư trong biển đêm như khoang của con thuyền chở nô lệ. Những con sếu của đồi cát, những con chim chích và rái cá phát ra tiếng động trên mặt nước. Trên chiếc giường bằng đất ẩm, hơi thở của bà thật chậm và chiếc giường ấy ngăn bà với cái đầm lầy đã biến mất. Bà tự do.

Khoảnh khắc này.

Bà phải quay lại. Đứa con gái đang đợi bà. Đây là việc phải làm bây giờ. Nỗi tuyệt vọng của bà đã điều khiển bà, lên tiếng như một con quỷ. Bà sẽ nắm giữ khoảnh khắc này thật chặt, kho báu của riêng bà. Khi bà tìm được lời để chia sẻ nó với Cora, con gái bà sẽ hiểu có điều gì đó ở bên ngoài đồn điền, vượt trên tất cả những gì cô biết. Ngày hôm đó nếu bà giữ được lòng mạnh mẽ, con gái bà sẽ có được nó.

Cuộc đời có thể xấu xa, tồi tệ, nhưng con người ta không nhất thiết phải như vậy, không buộc phải như vậy nếu họ không chịu.

Mabel cầm chiếc bao tải lên và xác định phương hướng. Nếu giữ được tốc độ tốt, bà sẽ quay về trước khi trời sáng, trước khi người dậy sớm nhất đồn điền thức dậy. Cuộc bỏ trốn của bà là một ý tưởng lố bịch, nhưng thậm chí một chút xíu của nó cũng có nghĩa là cuộc phiêu lưu lớn nhất đời bà.

Mabel rút một cây cải nữa ra khỏi bao rồi cắn một miếng. Nó thật ngọt.

Chẳng bao lâu sau khi bà quay gót trở về, con rắn ấy đã phát hiện ra bà. Bà đang lội tới đám lau sậy thì đụng phải ổ của nó. Cái miệng hổ mang cắn bà hai nhát, vào bắp chân và sâu vào đùi. Không có tiếng động nào ngoài cảm giác đau buốt. Mabel không chịu tin điều đó. Đó là một con rắn nước, hẳn vậy. Xấu tính nhưng vô hại. Khi miệng bà có vị bạc hà và chân bà ngứa ran, bà biết. Bà đi thêm được một dặm nữa. Bà buông rơi chiếc bao tải dọc đường, và lạc trong đầm lầy. Bà có thể đã đi được xa hơn nữa - làm lụng trên đất của Randall khiến bà khỏe mạnh, khỏe về thể lực nếu không phải là về mặt khác - nhưng bà đã trượt chân vào chiếc giường rêu mềm mại và cảm giác ấy thật êm ái. Bà nói: “Ở đây”, rồi đầm lầy nuốt chửng bà.

MIỀN BẮC

Nô lệ bỏ trốn

Mười lăm tháng trước, một nữ nô lệ tên là Cora đã bỏ trốn khỏi chủ nô hợp pháp nhưng không chính đáng của cô ta; cô ta có chiều cao trung bình, nước da nâu sẫm; có một vết sẹo hình ngôi sao ở thái dương do bị thương; có cá tính mạnh mẽ và láu cá. Có khả năng cô ta lấy tên là BESSIE.

Lần gần đây nhất, cô ta bị phát hiện giữa những kẻ ngoài vòng pháp luật tại trang trại Valentine.

Cô đã thôi chạy trốn.

Tiền thưởng vẫn chưa có người nhận.

CÔ CHƯA BAO GIỜ LÀ TÀI SẢN SỞ HỮU[27].

Ngày 23 tháng Mười Hai

Điểm khởi hành trong chuyến đi cuối cùng của cô trên tuyến hỏa xa ngầm là một ga nhỏ nằm bên dưới một ngôi nhà bỏ hoang. Ga ma ám.

Sau khi bị bắt, Cora dẫn bọn hắn tới đó. Khi họ rời khỏi đó, toán cảnh sát da trắng khát máu vẫn đang điên cuồng đập phá khắp trang trại Valentine. Tiếng súng và những tiếng la hét vẳng lại từ phía xa xa, từ những góc sâu trong khu vực đó. Từ những căn lều mới, nhà cối xay. Có lẽ những âm thanh ấy từ mãi tận Livingston vọng tới, tình trạng hỗn loạn bao trùm các trang trại lân cận. Người da trắng muốn đánh tan tác cộng đồng người da màu định cư ở đó.

Cora giãy đạp không ngừng khi Ridgeway mang cô ra xe ngựa. Thư viện và nhà trang trại cháy đùng đùng chiếu sáng cả mặt đất. Sau khi bị một cú đá vào mặt, Homer cuối cùng cũng tóm được hai chân cô rồi chúng tống cô lên xe, xích cổ tay cô vào chiếc vòng sắt dành cho cô trên sàn xe. Một trong những gã thanh niên da trắng đang trông mấy con ngựa liền reo lên và bảo Ridgeway sau khi “xong việc” hãy để cô cho gã “xơi”. Ridgeway nện thẳng vào mặt gã.

Kẻ săn nô lệ gí súng vào mắt cô, cô buộc phải nói vị trí của ngôi nhà. Cora nằm trên ghế băng trên xe ngựa và bị cơn đau đầu hành hạ. Làm thế nào để dập tắt những ý nghĩ của mình như thổi tắt một ngọn nến? Royal và Lander đã chết. Những người khác tan tác hết cả.

“Một lão quản tù nói rằng chuyện vừa rồi làm lão nhớ đến những ngày tấn công người da đỏ trước kia”, Ridgeway nói. “Bitter Creek và Blue Falls. Tao nghĩ hồi ấy lão ta còn quá nhỏ để nhớ được chuyện. Có lẽ đó là thời của cha lão kia”. Hắn ngồi ở phía sau xe cùng cô, trên ghế đối diện, hắn chỉ còn chiếc xe ngựa cùng hai con ngựa kéo gầy trơ xương. Lửa nhảy múa ở bên ngoài, soi rõ những lỗ thủng và vết rách dài trên mui xe bằng vải bạt.

Ridgeway húng hắng ho. Từ hồi ở Tennessee hắn gầy hẳn đi. Tóc hắn đã ngả muối tiêu, bù xù, còn da thì tái xanh. Cách nói chuyện của hắn cũng khác trước, bớt hống hách. Những chiếc răng giả thay thế mấy cái răng bị Cora đánh gãy trong cuộc đụng độ cuối cùng giữa họ. “Bọn họ đã chôn Boseman trong nghĩa trang của đám người chết vì dịch bệnh”, hắn nói. “Thằng đó hãi phải biết, nhưng nó đâu có nói nhiều được. Nó chảy máu khắp sàn - thằng con hoang kiêu ngạo đã phục kích bọn tao dạo trước, đúng không nhỉ? Tao nhận ra cặp kính của nó”.

Sao cô lại để Royal phải chờ đợi lâu như vậy chứ? Cô cứ nghĩ họ có đủ thời gian. Còn một điều nữa, bị cắt tận gốc rễ hệt như bởi một con dao phẫu thuật của bác sĩ Stevens, cô đã để trang trại thuyết phục mình rằng cuộc đời không luôn như vậy. Chắc chắn Royal biết cô yêu anh dù cô chưa nói ra điều đó. Chắc chắn anh phải biết.

Những con chim đêm cất tiếng kêu thảng thốt. Một lúc sau, Ridgeway bảo cô nhìn ra ngoài để tìm con đường mòn. Homer cho ngựa chạy chậm lại. Cô đi qua nó hai lần mà không nhận ra, cái ngã ba đường cho thấy họ đã đi quá xa. Ridgeway tát thẳng vào mặt cô và bảo cô hãy coi chừng. “Sau lần ở Tennessee tao phải mất một thời gian mới phục hồi đấy”, hắn nói. “Mày và lũ bạn mày đã làm đời tao tồi tệ. Nhưng chuyện đó qua rồi. Mày đang về nhà, Cora ạ. Cuối cùng mày cũng về nhà. Sau khi tao tận mắt thấy tuyến hỏa xa ngầm đó”. Hắn lại tát cô. Tại ngã ba tiếp theo, cô nhận ra những cây dương đánh dấu chỗ rẽ.

Homer châm lửa thắp một chiếc đèn xách và họ bước vào ngôi nhà cũ u ám. Hắn đã thay đồ, quay lại với bộ com-lê đen và chiếc mũ chóp cao. “Ở dưới hầm”, Cora nói. Ridgeway cảnh giác. Hắn giật cánh cửa ra và nhảy giật lùi, làm như chủ nhân da đen sống ngoài vòng pháp luật của ngôi nhà đang đợi sẵn trong một cái bẫy. Kẻ săn nô lệ đưa cho cô nến và bảo cô xuống hầm trước.

“Ai cũng nghĩ rằng chuyện đó bị phóng đại”, hắn nói. “Tuyến hỏa xa ngầm. Tao luôn biết nhiều hơn thế. Bí mật nằm bên dưới chúng ta, lúc nào cũng vậy. Sau đêm nay chúng ta sẽ phát hiện ra tất cả bọn chúng. Mọi tuyến đường, mọi cái tên”.

Bất cứ sinh vật nào sống trong hầm đêm nay cũng đều im lặng. Homer kiểm tra các góc hầm. Cậu ta quay lại với một chiếc xẻng, đưa nó cho Cora.

Cô giơ đôi tay bị còng ra phía trước, Ridgeway gật đầu. “Nếu không chúng ta sẽ ở đây cả đêm”. Homer tháo còng cho cô. Gã đàn ông da trắng lảo đảo, uy quyền trước đây đã vơi bớt trong giọng nói của hắn. Ở Bắc Carolina, Martin từng nghĩ ông sẽ tìm được kho báu chôn giấu kỹ của cha mình trong hầm mỏ nhưng thay vào đó, ông phát hiện ra đường hầm. Đối với tay trùm săn nô lệ này đường hầm là toàn bộ vàng ròng trên thế giới.

“Chủ của mày chết rồi”, Ridgeway nói trong khi Cora đào đất. “Tao không ngạc nhiên khi nghe tin đó - lão ấy suy đồi lắm. Tao không biết liệu lão chủ hiện tại của Randall có trả tiền thưởng cho vụ này không. Tao cóc quan tâm”. Hắn ngạc nhiên bởi chính lời hắn nói. “Vụ này không dễ xơi đâu, đáng lẽ tao nên biết điều đó. Từ đầu đến cuối, mày là con gái của mẹ mày kia mà”.

Mũi xẻng chạm vào tấm cửa lật. Cô đã làm một ô vuông lộ ra. Cora không nghe hắn nói nữa, không nghe tiếng cười khúc khích bệnh hoạn của Homer. Có thể cô, Royal và Red đã làm tiêu giảm sức mạnh của kẻ săn nô lệ này trong lần cuối cùng họ chạm trán với hắn, nhưng chính Mabel là người đầu tiên đã hạ thấp hắn. Chuyện bắt nguồn từ mẹ cô, chứng nghiện của hắn đối với gia đình cô. Nếu không phải vì bà thì kẻ săn nô lệ này sẽ không bị ám ảnh phải bắt Cora đến vậy. Người đã trốn thoát. Suy cho cùng điều đó khiến cô phải trả giá, Cora không biết nên tự hào hay càng thêm hận người phụ nữ ấy.

Lần này Homer nhấc cánh cửa lật. Mùi ẩm mốc xộc lên.

“Nó đây á?” Ridgeway hỏi.

“Vàng, thưa ông”, Homer nói.

Ridgeway dùng khẩu súng vẫy Cora.

Hắn không phải là người da trắng đầu tiên nhìn thấy tuyến hỏa xa ngầm, nhưng là kẻ thù đầu tiên. Rốt cục điều đó đã xảy đến với cô, nỗi nhục nhã khi phản bội những người giúp đỡ cô bỏ trốn. Cô đứng ngập ngừng ở bậc trên cùng. Tại đồn điền Randall, ở trang trại Valentine, Cora chưa bao giờ tham gia các vòng tròn nhảy múa. Cô lùi lại trước những cơ thể xoay tròn, sợ người khác ở quá gần mình, không kiểm soát được. Đàn ông đã gây ra nỗi sợ đó trong cô, những năm quá khứ. Đêm nay cô tự nhủ. Đêm nay mình sẽ ôm chặt hắn, như trong một điệu nhảy chầm chậm. Như thể chỉ có hai người bọn họ trên thế giới này, ôm chặt tới khi bài ca kết thúc. Cô đợi tới khi kẻ săn nô lệ xuống tới bậc thứ ba. Cô quay người, dùng hai cánh tay khóa người hắn như một sợi xích sắt. Cây nến rơi xuống. Với sức nặng cơ thể của cô trên người hắn, hắn cố đứng vững, vươn tay ra để tận dụng lực đòn bẩy từ bức tường, nhưng cô ôm hắn chặt như người tình và cả hai ngã lộn xuống những bậc đá trong bóng tối.

Họ giằng co, vật lộn trong cú ngã dữ dội. Sau mấy lần va chạm hỗn loạn, đầu Cora đập vào đá. Chân cô rách toạc, cánh tay cô bị xoắn vặn dưới cơ thể của chính cô ở bậc cuối. Ridgeway chịu tác động mạnh nhất của cú ngã. Trước tiếng động do cú ngã của chủ, Homer bật ra tiếng kêu thất thanh. Cậu ta chậm chạp đi xuống, ánh sáng đèn chập chờn vẽ ra quang cảnh của ga tàu giữa bóng tối. Cora gỡ mình khỏi Ridgeway rồi bò về phía chiếc xe goòng với cái chân trái đau điếng. Kẻ săn nô lệ nằm bất động. Cô tìm một thứ gì đó làm vũ khí nhưng không tìm được.

Homer cúi xuống bên ông chủ. Bàn tay cậu ta dính đầy máu từ gáy của Ridgeway. Xương đùi của hắn thò ra khỏi quần còn chân kia của hắn cong gập khủng khiếp. Homer ghé sát mặt xuống và Ridgeway khẽ rên rỉ.

“Cậu đó phải không, cậu bé của ta?”

“Vâng, thưa ông”.

“Tốt”. Ridgeway ngồi dậy, hú lên trong đau đớn. Hắn nhìn cái nhà ga u ám, chẳng nhận ra bất cứ thứ gì. Cái nhìn của gã quét qua Cora với nỗi thờ ơ. “Chúng ta đang ở đâu?”

“Đang đi săn”, Homer nói.

“Luôn có nhiều tên mọi phải săn bắt đấy. Cậu ghi nhật ký chứ?”

“Vâng, thưa ông”.

“Ta có một ý”.

Homer lấy cuốn sổ ghi chép từ trong chiếc cặp da và mở một trang giấy trắng.

“Điều cấp bách là… không, không. Không phải vậy. Mệnh lệnh Mỹ là một điều tuyệt vời… một mốc hiệu… một đèn hiệu sáng chói”. Hắn ho, cơn co thắt bất thình lình hành hạ hắn. “Trong hoàn cảnh bắt buộc, trên đe dưới búa… Cậu vẫn đang ở đó chứ, Homer?”

“Vâng, thưa ông”.

“Để ta bắt đầu lại…”

Cora nghiêng người ấn cái bơm của chiếc xe goòng. Dù cô dùng bao nhiêu sức mạnh ấn lên, nó cũng không chuyển động. Dưới chân cô, trên thềm ga lát gỗ là một cái khóa bằng kim loại. Cô vội nhặt nó lên và cái bơm kêu cọt kẹt. Cô cố tác động vào đòn bẩy một lần nữa, thế là chiếc xe goòng bò về phía trước. Cora quay đầu lại nhìn Ridgeway và Homer. Kẻ săn nô lệ đang thều thào đọc địa chỉ của hắn và cậu trai da đen ghi lại lời hắn. Cô bơm và bơm, rồi chiếc xe chạy lắc lư ra khỏi vùng sáng đèn. Chuyển động vào trong đường hầm mà cô không biết ai đã xây dựng và sẽ dẫn tới đâu.

Cora phát hiện ra một nhịp điệu làm cánh tay cô chuyển động lên xuống, ném toàn bộ cơ thể cô vào chuyển động ấy. Về phía bắc. Cô đang di chuyển xuyên đường hầm hay đang đào nó? Mỗi lần ấn tay xuống đòn bẩy, cô lại lái một cái cuốc chim vào đá, quai một chiếc búa tạ vào một cái đinh đóng đường ray. Cô chưa bao giờ khiến Royal kể cho cô nghe về những người đàn ông và phụ nữ đã xây dựng tuyến hỏa xa ngầm. Những con người đã đào cả triệu tấn đất đá, lao động cực nhọc trong lòng đất để giải thoát các nô lệ như cô. Những con người đã sát cánh với những người khác, những người đã đưa các nô lệ bỏ trốn về nhà mình, nuôi họ và đưa họ lên miền Bắc, đã mất mạng vì họ. Các trưởng ga, những người lái tàu và các cảm tình viên. Các bạn là ai sau khi hoàn thành công trình kỳ diệu này - trong khi xây dựng nó các bạn cũng phải đi xuyên qua nó, sang đến đầu bên kia. Ở một đầu, bạn là người trước khi đặt bước xuống đường hầm, và ở đầu kia bạn là con người mới bước ra ánh sáng. Thế giới ở bên trên chắc hẳn rất tầm thường so với điều kỳ diệu dưới này, điều kỳ diệu mà các bạn đã tạo ra bằng mồ hôi và máu. Thắng lợi bí mật các bạn giữ trong tim.

Cô đã bỏ lại nhiều dặm ở phía sau, bỏ lại những nơi ẩn náu giả tạo và xiềng xích vô tận, bỏ lại cuộc tàn sát ở trang trại Valentine. Chỉ có bóng tối của đường hầm, và nơi nào đó ở phía trước, một lối ra. Hoặc một ngõ cụt, nếu đó là những gì số phận ấn định - không gì ngoài một bức tường vô cảm, trơ trụi. Trò đùa cay đắng cuối cùng. Lần kiệt sức cuối, cô nằm co trên chiếc xe goòng và trôi vào giấc ngủ chập chờn, nằm cao trong bóng tối như thể rúc vào nơi sâu kín nhất của bầu trời đêm.

Khi tỉnh dậy, cô quyết định sẽ đi bộ quãng đường còn lại - cánh tay cô không còn sức lực nữa. Cô đi khập khiễng, loạng choạng qua những chân chống xà hầm. Cora đưa tay sờ dọc bức tường của đường hầm, những chỏm đá nhô ra và những cái hốc. Những ngón tay cô nhảy múa trên những thung lũng, những dòng sông, những đỉnh núi, những đường viền của một quốc gia mới nằm ẩn bên dưới quốc gia cũ. Hãy nhìn ra ngoài trong khi con tàu đưa các bạn đi, các bạn sẽ thấy khuôn mặt thật của nước Mỹ. Cô không thể nhìn thấy nó nhưng cô có thể sờ thấy nó. Trong giấc ngủ cô cứ sợ mình đang quay lại chỗ cũ. Cô đang đi sâu hơn hay đang quay lại nơi cô xuất phát? Cô tin tưởng vào sự lựa chọn của người nô lệ dẫn lối cho cô - đến bất cứ nơi đâu, nhưng không phải là nơi cô trốn khỏi. Sự dẫn dắt ấy đã đưa cô đi xa đến mức này. Cô sẽ tìm thấy ga cuối hoặc sẽ chết trên đường tàu.

Cô ngủ hai giấc nữa, mơ thấy cô cùng Royal ở trong lều của cô. Cô kể cho anh nghe cuộc sống trước kia của mình và anh ôm cô trong vòng tay, sau đó anh xoay người cô lại và họ nhìn vào mắt nhau. Anh kéo váy cô lên qua đầu cô rồi cởi quần và sơ mi của anh. Cora hôn anh, bàn tay cô dạo khắp cơ thể anh. Khi anh tách hai chân cô ra, cô đã sẵn sàng và anh nhẹ nhàng trượt vào trong cô, gọi tên cô theo cái cách chưa một ai và sẽ không ai từng gọi, ngọt ngào và dịu dàng quá đỗi. Mỗi lần như vậy cô tỉnh dậy trong cảnh hoang vắng của đường hầm và sau khi đã khóc anh một hồi cô đứng dậy, bước đi.

Lối ra của đường hầm hiện ra như cái hố nhỏ trong bóng tối. Cô bước đi theo đường tròn, sau đó miệng một cái hang lộ ra, ẩn dưới những bụi dây leo. Cô gạt đám dây leo, bước lên mặt đất.

Trời ấm. Ánh sáng của mùa đông vẫn còn ít ỏi nhưng thời tiết ở đây ấm hơn ở Indiana, mặt trời đã gần đứng bóng. Khe nứt trên núi đá mở ra một khu rừng thông và linh sam rậm rạp. Cô không biết Michigan hay Illinois hay Canada trông như thế nào. Có lẽ cô không còn ở trên đất Mỹ nữa mà đã vượt ra khỏi nó. Cô quỳ xuống, uống nước dưới cái khe suối tình cờ gặp. Nước suối trong mát. Cô rửa bồ hóng, bụi bẩn trên cánh tay, mặt mũi. “Từ những ngọn núi”, cô nói theo một trong những cuốn niên lịch bụi bặm. “Tuyết tan”. Cái đói khiến đầu cô quay cuồng. Vầng mặt trời cho cô biết hướng bắc là hướng nào.

Trời tối dần khi cô gặp con đường mòn, một con đường chẳng ra gì, đầy ổ gà. Sau khi ngồi trên tảng đá một lúc cô nghe thấy tiếng xe ngựa. Thế rồi ba chiếc xe ngựa xuất hiện, với hành lý cho hành trình dài, đồ dùng và hàng hóa lỉnh kỉnh buộc hai bên thành xe. Họ đang đi về phía tây.

Người đánh xe đầu tiên là một người đàn ông da trắng cao ráo đội mũ rơm, râu tóc đã ngả màu muối tiêu, dửng dưng như một bức tường đá. Vợ ông ta ngồi bên cạnh chồng trên ghế đánh xe, khuôn mặt hồng hào, cổ thò ra khỏi chiếc khăn choàng len. Họ nhìn cô bằng ánh mắt ơ hờ rồi đi tiếp. Cora chẳng cảm thấy biết ơn vì họ xuất hiện. Một người đàn ông trẻ với mái tóc đỏ và nét mặt của người Ireland đánh chiếc xe ngựa thứ hai chạy tới. Đôi mắt xanh của anh ta nhìn cô. Anh ta dừng lại.

“Rất vui được gặp cô”, anh ta nói. Giọng anh ta cao vút, như chim hót. “Cô cần gì chăng?”

Cora lắc đầu.

“Tôi nói, cô có cần gì không?”

Cora lại lắc đầu, xoa xoa cánh tay vì lạnh.

Chiếc xe thứ ba do một người đàn ông da đen lớn tuổi điều khiển. Ông có dáng người thấp đậm, tóc hoa râm, mặc chiếc áo khoác da lộn dày cộp thấm đẫm dãi dầu. Đôi mắt ông hiền từ, cô nghĩ vậy. Trông ông quen quen mặc dù cô không nhớ nổi ông là ai. Khói từ tẩu thuốc của ông có mùi giống như mùi khoai tây, bụng Cora sôi ùng ục.

“Cô đói hả?” Người đàn ông hỏi. Giọng nói của ông cho biết ông là người miền nam.

“Tôi đói quá”, Cora nói.

“Lại đây, hãy cầm lấy thứ gì đi”, ông nói.

Cora trèo lên ghế đánh xe. Ông mở nắp một cái giỏ. Cô xé một miếng bánh mỳ ăn ngấu nghiến.

“Còn nhiều lắm”, ông bảo. Ông có cái dấu hình móng ngựa in trên cổ và khi Cora nhìn vào chỗ đó ông kéo cao cổ áo để che nó đi. “Chúng ta sẽ đi cho kịp họ chứ?”

“Được thôi”, cô nói.

Ông quát mấy con ngựa và chúng chạy về phía trước trên con đường mòn.

“Ông đang đi đâu vậy ạ?”

“St. Louis. Từ đó tôi sẽ đi California. Chúng tôi, mấy người chúng tôi sẽ gặp nhau ở Missouri”. Thấy cô không phản ứng gì, ông hỏi: “Cô từ miền nam tới phải không?”

“Tôi đã ở Georgia. Tôi bỏ trốn”. Cô giới thiệu tên mình là Cora. Cô mở tấm chăn dưới chân ra rồi quấn nó quanh người.

“Tôi đi cùng Ollie”, ông nói. Hai chiếc xe ngựa khác hiện ra trong tầm mắt ở khúc quanh của con đường.

Tấm chăn thô cứng, ram ráp dưới cằm cô, nhưng cô không thấy phiền. Cô tự hỏi ông từ đâu bỏ trốn tới đây, cuộc sống ấy tồi tệ đến mức nào, và ông đi bao xa để bỏ lại tất cả phía sau.

HẾT

Chú Thích

[1] Một vương quốc tại châu Phi trước đây, thành lập vào thế kỷ 17 và tồn tại đến cuối thế kỷ 19, sau đó bị sáp nhập vào Tây Phi thuộc Pháp. - Chú thích của BTV.

[2] Tương truyền, chủng tộc châu Phi là con cháu của Ham - con trai của Noah, người sống sót sau trận Đại Hồng Thủy. - Chú thích của BTV.

[3] Ở đây ám chỉ James là kẻ khổ dâm, thích đạt được khoái cảm bằng cách để người khác dùng roi đánh mình. - Chú thích của ND.

[4] Câu trích trong Tuyên ngôn Độc lập của nước Mỹ. - Chú thích của ND.

[5] Là những người có cảm tình với nô lệ và giúp che giấu họ. - Chú thích của ND.

[6] Một kiểu hành hình khi chế độ nô lệ tồn tại ở nước Mỹ, cho phép đám đông công khai sỉ nhục và đánh đập, hành hạ nô lệ đến chết. - Chú thích của BTV.

[7] Chỉ thanh gạt chướng ngại vật được gắn phía trước những chiếc tàu hỏa thô sơ nhằm đuổi gia súc hoặc vật cán khỏi đường ray. - Chú thích của ND.

[8] Eli Whitney (1765-1825) là nhà khoa học người Mỹ, phát minh ra máy tỉa hạt bông, đã tạo ra một cuộc cách mạng trong ngành bông vải ở Mỹ. - Chú thích của ND.

[9] Một tổ chức tội phạm hoạt động chủ yếu ở thành phố New York vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. - Chú thích của ND.

[10] Trong bản gốc, có “Main Street” và “the main Street” (phố chính).

[11] Rượu mạnh được pha với tinh chất vani, nước cam, quế v.v… - Chú thích của BTV.

[12] Nguyên văn: Rags. Một thể loại nhạc được biến tấu từ hành khúc, dùng những nhịp điệu phức hợp từ âm nhạc châu Phi.

[13] Một tảng đá tại Plymouth, bang Masachusetts, tương truyền là chỗ đoàn tín đồ thanh giáo Anh trên con tàu Mayflower đã đặt những bước chân đầu tiên lên khi cập bến bờ Mỹ vào năm 1620. - Chú thích của BTV.

[14] Một trò chơi gồm rất nhiều chiếc que được chồng xếp rối lên nhau. Người chơi phải rút từng que mà không gây xê dịch, đảo lộn cấu trúc đó. - Chú thích của BTV.

[15] Da chưa được luộc, chỉ mới cạo và rửa. - Chú thích của BTV.

[16] Trong cuộc nội chiến, chính phủ liên bang miền nam dùng từ này để gọi liên minh miền bắc. - Chú thích của BTV.

[17] Theo Thỏa hiệp ba-phần-năm trong Hội nghị Hiến pháp Hợp chúng quốc Hoa Kỳ năm 1787, cứ 3 trên tổng số 5 nô lệ được coi là một người bỏ phiếu. - Chú thích của BTV.

[18] Nguyên bản: gainsay, ravening, hoar.

[19] U.G.R.R là những chữ viết tắt của cụm từ Underground Railroad (Tuyến Hỏa Xa Ngầm). - Chú thích của ND.

[20] Bản gốc: Ravening.

[21] Đọc thêm về nạn đại hồng thủy cũng như tích Moses đi tìm miền đất hứa. - Chú thích của ND.

[22] Một cây thuốc quý, dạng cây thảo sống lâu năm. - Chú thích của BTV.

[23] Liên quan đến tích Cain và Abel: Khi hai anh em dâng lễ lên Thiên Chúa, Ngài thích lễ vật của Abel hơn. Sau đó, Cain đã giết hại Abel, gây nên cái chết đầu tiên trong toàn nhân loại. - Chú thích của BTV.

[24] Vị thần của ánh sáng; chân lý và nghệ thuật trong Thần thoại Hy Lạp. - Chú thích của BTV.

[25] Chỉ cuộc chiến tranh giữa Anh quốc và 13 thuộc địa Mỹ từ năm 1775 - 1783, kết quả là các thuộc địa giành được độc lập. - Chú thích của BTV.

[26] Một cụm từ cổ để chỉ bảy đại dương tùy theo từng cộng đồng và thời kỳ, hoặc để chỉ các đại dương trên thế giới nói chung. - Chú thích của BTV.

[27] Đây là một mẩu cáo thị do tác giả tưởng tượng ra, không phải của các chủ nô viết. Bởi vậy, ông thể hiện mong muốn khẳng định Cora là một con người.