TỦ SÁCH VĂN HỌC NƯỚC NGOÀI

Noah Gordon

Người thầy thuốc

Lê Chu Cầu dịch

Nhà xuất bản Văn học

ebook©tudonald78 | 07/2022

Ebook này được thực hiện theo dự án “SỐ HÓA SÁCH CŨ” của diễn đàn TVE-4U.ORG

Tác giả

Noah Gordon
(1926-2021)

Noah Gordon sinh năm 1926 ở Worcester, Massachusetts, Mỹ. Sau khi tốt nghiệp ngành báo chí và Anh ngữ ông theo nghề làm báo. Trong thời gian làm biên tập viên khoa học cho một tờ báo ở Boston ông đã có một số truyện ngắn ra mắt bạn đọc đăng trên các báo hàng đầu ở Mỹ. Ông đã nổi tiếng ngay với tiểu thuyết đầu tay The Rabbi (Giáo sĩ Do Thái). Các tác phẩm tiếp theo The Death Commitee, The Jerusalem Diamond, Shaman... cũng đều trở thành sách bán chạy.

Chủ đề chính trong các tiểu thuyết của Gordon là lịch sử y học và y đức. Phần sau sự nghiệp, ông tập trung nhiều hơn vào chủ đề Tòa án dị giáo và lịch sử văn hóa Do Thái. Ông từng nhận các giải thưởng Que Leer Prize (Tây Ban Nha) và Boccaccio Literary Prize (Ý), James Fenimore Cooper Prize for Best Historical Fiction (Mỹ)…

Với Người thầy thuốc, Noah Gordon đã dựng nên cuốn phim hoành tráng về một thế giới Trung cổ trải từ Âu sang Á sinh động và phong phú kiến thức lịch sử, tôn giáo, y học… Cuốn sách cũng là những trang đẹp đẽ, mãnh liệt về tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình, về nghị lực theo đuổi giấc mơ của một con người muốn cứu giúp đồng loại, phụng sự phát triển khoa học, và kiếm tìm hạnh phúc trong tình yêu đích thực. Tiểu thuyết được đánh giá là tuyệt tác kinh điển hiện đại, được dịch ra nhiều thứ tiếng, phát hành hàng chục triệu bản, và dựng phim năm 2013.

Thương yêu

tặng Nina,

người đã cho tôi Lorraine.

Hãy kính sợ Thiên Chúa và tuân giữ các mệnh lệnh Người truyền, đó là tất cả đạo làm người.

- Sách Giảng viên 12:13

Tạ ơn Chúa đã dựng nên con một cách lạ lùng, công trình Ngài xiết bao kỳ diệu.

- Sách Thánh vịnh 139:14

Chúa Trời sẽ làm cho người chết sống dậy.

- Koran 6:36

Người khỏe mạnh không cần đến thầy thuốc, người đau yếu mới cần.

- Tin mừng theo Thánh Matthew 9:121

PHẦN MỘT

THẰNG NHỎ HỌC VIỆC CỦA BÁC PHÓ CẠO

1

CON QUỶ Ở LUÂN ĐÔN

Đó là những giây phút êm đềm cuối cùng của tuổi thơ ngây đầy ân sủng mà Rob J. còn có được, song vì nó không hiểu nên thấy khổ sở khi phải ở nhà với mấy đứa em của nó, vừa trai vừa gái. Trời mới vào xuân và nắng ấm chiếu chênh chếch qua mái hiên lợp rạ. Nó nằm ườn, hưởng chút dễ chịu trên bậc thềm đá xù xì trước cửa nhà. Một thiếu phụ thận trọng bước trên con đường Carpenter đầy ổ gà. Con đường cũng cần phải được tu bổ như phần lớn các ngôi nhà nho nhỏ của dân lao động, được dựng lên sơ sài bởi các thợ thủ công lành nghề kiếm miếng ăn nhờ xây những ngôi nhà vững chắc cho đám người giàu có và may mắn hơn họ.

Rob đang tách giỏ đậu đầu mùa và ngó chừng lũ em nó phải trông khi mẹ đi vắng. Thằng William Stewart, lên sáu, và con Anne Mary, lên bốn, đang vọc đất cát cạnh nhà, vừa chơi vừa cười khúc khích. Chú bé Jonathan Carter, mới được mười tám tháng, nằm trên tấm da cừu, liếm bột, vừa ợ vừa cười. Thằng Samuel Edward, lên bảy, đã lại trốn biệt. Thằng Samuel láu cá, thay vì giúp anh, luôn luôn tìm cách lỉnh mất làm Rob tức tối, để ý tìm. Nó tách từng mảnh vỏ màu xanh rồi lấy ngón tay cái cạo hạt đậu khỏi lớp bọc như sáp, giống mẹ vẫn làm; nó không cả ngừng tay khi thấy thiếu phụ nọ tiến thẳng về phía mình.

Cái áo chẽn nhơ nhuốc độn bộ ngực lên quá mức khiến đôi lúc hở cả núm vú màu hồng khi chị ta cử động. Khuôn mặt bự thịt lòe loẹt phấn son. Rob J. tuy mới chín tuổi đầu thôi nhưng là một đứa trẻ ở Luân Đôn nên nó lập tức nhận ra chị nọ là một ả điếm.

“Nhỏ kia! Có phải nhà của Nathanael Cole đây không?”

Nó bực bội quan sát chị ta, vì đây không phải lần đầu tiên có gái điếm tới tận nhà tìm bố nó. “Ai muốn biết mới được chứ?” nó cộc cằn hỏi, mừng vì bố nó đi tìm việc và chị kia không gặp, mừng cả vì mẹ nó đi giao đồ thêu nên tránh khỏi bực mình.

“Vợ ông ta đang cần ông ta đây. Bà ấy nhờ tao.”

“Vợ ông ta cần là nghĩa làm sao?” Đôi bàn tay khéo léo trẻ thơ ngừng tách vỏ đậu.

Cô gái giang hồ lạnh lùng nhìn nó, hiểu nó qua giọng nói và thái độ.

“Phải bà ấy là mẹ mày không?”

Nó gật.

“Bà ấy đang đau trở dạ, hiện nằm ở chuồng ngựa nhà Egglestan gần Puddle Dock. Tốt nhất mày đi tìm bố mày và cho ông ấy biết.” Nói xong chị ta bỏ đi.

Thằng nhỏ tuyệt vọng nhìn quanh. “Samuel!” nó gào lên nhưng, như mọi khi, ai mà biết được thằng khỉ đó đang ở đâu. Thế là Rob kéo William và Anne Mary khỏi cuộc chơi. “Lo coi chừng mấy đứa nhỏ nhé, Willum2,” nó căn dặn em rồi ra khỏi nhà, cắm đầu chạy.

Những kẻ tin chuyện tầm phào bảo rằng năm 1021, năm mà Agnes Cole mang thai lần thứ tám, là năm của quỷ Satan. Nó được đánh dấu bởi tai ương cho con người cùng những hiện tượng quái dị trong thiên nhiên. Mùa thu năm trước giá lạnh đến sông cũng đóng băng đã làm hư hại hết mùa màng. Rồi mưa nhiều chưa từng thấy khiến băng tan nhanh làm dâng nước sông Thames, sập cả cầu lẫn nhà cửa. Sao rọi sáng lung linh bầu trời mùa đông lộng gió và sao Chổi xuất hiện. Tháng Hai động đất. Rồi sét đánh cả vào thánh giá khiến người ta thì thầm rằng Chúa và các thánh ngủ quên cả. Có tin đồn một con suối tuôn máu ba ngày liền và khách vãng lai kể rằng Quỷ xuất hiện trong rừng và những nơi bí mật.

Agnes dặn thằng con lớn đừng chú ý đến những chuyện ấy. Nhưng chị lo lắng nói thêm rằng nếu Rob J. có thấy hay nghe chuyện gì không bình thường thì nó phải làm dấu thánh giá.

Năm ấy người ta đổ trách nhiệm cho Chúa vì mùa màng thất bát kéo theo thời buổi khó khăn. Hơn bốn tháng rồi Nathanael không kiếm ra tiền và chỉ sống nhờ tài thêu thùa của vợ.

Khi mới cưới, chị và Nathanael mê mệt trong tình yêu và đầy tin tưởng ở tương lai. Dự tính của anh ta là làm giàu qua việc thầu xây dựng nhà. Nhưng sự đề bạt trong Phường hội thợ mộc rất là lâu lắc, vì chuyện này nằm trong tay những ban kiểm tra thường soi mói các đề án như thể mỗi phần công việc được làm đều phụng sự đức vua. Anh đã phải học việc sáu năm, rồi làm thợ phụ một thời gian gấp đôi như thế. Lẽ ra từ lâu anh đã có thể thi lên thợ cả, điều kiện cần để thành nhà thầu khoán trong ngành mộc. Nhưng để trở thành thợ cả cần phải có nghị lực và thời buổi thuận lợi, mà anh lại quá nản chí.

Cuộc sống của họ tiếp diễn quẩn quanh trong phạm vi Phường hội, nhưng lúc này thậm chí Phường hội thợ mộc Luân Đôn cũng chẳng giúp được gì cho họ. Sáng sáng Nathanael đến trụ sở Phường hội chỉ để được nghe thông báo không có việc. Cùng với những con người vô vọng khác anh tìm quên trong thứ rượu họ gọi là pigment: một thợ mộc cung cấp mật ong, người khác đem tới ít hương liệu, còn Phường hội thì lúc nào cũng sẵn một hũ vang.

Nathanael có nhiều nhược điểm song Agnes không thể bỏ anh, vì chị đã quá mê đắm hoan lạc xác thịt rồi. Bụng chị cứ bự hoài và khi nó mới vừa xẹp thì Nathanael lại cho chị mang bầu. Và hễ chị sắp đến ngày sinh là anh lại bỏ nhà đi rong. Đời họ gần như đúng hệt với những điều buồn thảm mà cha chị tiên đoán khi chị, lúc ấy đã mang thai thằng Rob J., lấy anh chàng thợ mộc trẻ đến Watford giúp láng giềng của gia đình chị dựng kho thóc. Ông bảo vì chị đi học nên cái học đã nhồi nhét vào người phụ nữ những thèm khát điên rồ.

Cha chị có một nông trang nhỏ, được vua Aethelred thưởng, do có công phục vụ trong quân đội. Ông là người đầu tiên trong dòng họ Kemp trở thành điền chủ nhỏ. Ông Walter Kemp cho con gái đi học với hy vọng sau này chị sẽ tìm được một điền chủ, bởi vì các đại điền chủ đều thấy rằng có được một người tín cẩn biết đọc và biết làm tính là hết sức ích lợi; thế thì tại sao người ấy lại không thể là chính bà vợ nhỉ? Nên ông rất cay đắng khi thấy chị chọn một đám hèn mọn, kém thế gia. Nhưng người cha khốn khổ ấy cũng chẳng còn gì để tước của chị quyền thừa kế, bởi vì ông còn thiếu thuế nên khi ông chết, miếng đất nhỏ bé kia lại về với hoàng gia.

Nhưng chính tham vọng của ông đã tạo nên nếp sống của đời chị. Năm năm sung sướng nhất mà chị vẫn nhớ là khi còn bé theo học trường bà xơ. Các xơ mang giày màu đỏ tươi, áo choàng trắng hoặc tím và khăn choàng mỏng như mây. Họ đã dạy chị đọc và viết, một chút kiến thức lõm bõm về tiếng Latin qua giáo lý, dạy cắt áo quần và khâu sao cho không thấy đường nối và làm các hàng thêu thật khéo rất được ưa chuộng ở Pháp, gọi là “hàng thêu của Anh”.

Điều “điên khùng” chị học được từ các bà xơ giờ đây giữ cho gia đình chị khỏi đói.

Sáng nay chị còn băn khoăn không biết có nên đi giao hàng thêu chăng. Chị sắp trở dạ và thấy mình nặng nề, khó coi qua. Nhưng thức ăn sắp hết sạch. Thành ra cần phải ra chợ Billingsgate để mua bột và thịt; muốn thế chị phải đi đòi tiền của người xuất khẩu hàng thêu ở Southwark, bên kia sông. Mang gói hàng nhỏ, chị chậm chạp đi xuôi đường Thames tới cầu Luân Đôn.

Như bình thưòng, đường Thames đầy những con vật thồ và phu khuân vác, chuyển hàng giữa những nhà kho như những cái hang và các thuyền buồm đậu san sát như rừng. Tiếng huyên náo làm chị thấy dễ chịu như đất hạn gặp mưa. Dù gặp bao khó khăn chị vẫn cám ơn Nathanael đã đem chị đi khỏi Watford và nông trại.

Chị yêu cái thành phố này biết mấy.

“Đồ con hoang! Quay lại ngay, trả tiền cho bà. Đưa đây!” Một bà nổi tam bành đay nghiến ai đó mà Agnes không nhìn thấy.

Tiếng cười lẫn với hàng mớ tiếng nước ngoài. Tiếng chửi bật ra chẳng khác nào lời chúc phúc lành trìu mến.

Chị đi ngang những nô lệ rách rưới đang khuân những tảng sắt tới chỗ thuyền cập bến chờ hàng. Tiếng chó sủa những con người cùng khổ bước khó nhọc dưới gánh hàng nặng tàn nhẫn, mồ hôi ánh trên những cái đầu cạo trọc. Chị hít thở mùi tỏi của những thân thể không tắm gội và mùi kim loại của những thỏi sắt rồi mùi thơm quyến rũ từ xe đẩy của người bán dạo thịt băm nướng. Chị thèm ứa nước miếng nhưng trong túi chị chỉ còn một đồng cắc, mà lũ trẻ thì đang đói ở nhà. “Thịt bằm ngọt như tội lỗi đây,” người bán rao. “Nóng hôi hổi vừa thổi vừa ăn đây!”

Bến tàu thơm sực mùi nhựa thông của những ngày nắng ấm và mùi dây tời quét hắc ín. Chị vừa đi vừa đưa tay sờ bụng và thấy thai nhi động đậy trong cái đại dương nằm giữa hông chị. Ở một góc đường, một đám thủy thủ, mũ cài hoa, hát những bài vui nhộn quanh ba nhạc công chơi sáo, trống và thụ cầm. Khi đi ngang họ, chị để ý thấy một người đứng tựa vào chiếc xe ngựa vẽ cung hoàng đạo trông rất kỳ quái. Ông ta chừng bốn mươi tuổi, bắt đầu hói; tóc đỏ như màu bộ râu; nét mặt trông dễ mến và sẽ đẹp trai hơn Nathanael nếu như không quá mập. Mặt ông ta đỏ au, còn cái bụng phưỡn ra chẳng kém bụng chị, nhưng vẻ béo tốt ấy không làm người ta ghê tởm mà ngược lại, quyến rũ như thể nó nói với kẻ đang nhìn rằng đây là một người vui tính, thích thụ hưởng lạc thú trên đời. Đôi mắt xanh lấp lánh rất hợp với nụ cười trên môi. “Này người đẹp, cặp đôi với tôi nhé?” ông ta nói. Chị giật mình nhìn quanh xem ông ta vừa nói với ai, ngoài chị ra chẳng còn ai khác.

“Ha!” Bình thường chị sẽ ném cho quân láo lếu này một cái nhìn lạnh như băng, rồi chẳng thèm để ý tới gã nữa làm gì nhưng chị có tính bông đùa nên thích người bông đùa. Mà câu vừa rồi của ông ta thì không chê được.

“Mình sinh là để thành đôi mà. Tôi sẵn sàng chết vì quý nương đấy,” ông ta nồng nàn gọi theo.

“Không cần đâu. Chúa đã chịu chết vì tôi rồi, thưa ông,” chị đáp.

Chị ngẩng đầu, thẳng vai cười vui với ông ta và đi tiếp, lắc người một cách khêu gợi, với cái bụng to không tưởng tượng nổi.

Lâu lắm rồi mới lại có người, dẫu chỉ đùa thôi, khen chị đẹp và đôi câu trò chuyện ngớ ngẩn làm chị thấy vui vui khi vượt qua đường Thames. Chị vẫn còn cười khi tới gần Puddle Dock với cơn đau bất chợt.

“Lạy Đức Mẹ nhân từ,” chị thì thầm.

Lại đau. Bắt đầu từ bụng rồi lan toàn cơ thể, lên cả đầu khiến chị không đứng nổi nữa. Khi chị ngồi bệt xuống con đường rải đá thì nước đầu ối túa ra.

“Giúp tôi với!” chị kêu. “Có ai giúp tôi với!”

Một đám dân Luân Đôn xúm ngay lại, tò mò nhìn. Quanh chị toàn những chân là chân. Trong cơn đau làm chị hôn mê, chị còn thấy những khuôn mặt xếp thành vòng tròn cúi nhìn mình.

Agnes rên rỉ.

“Này, bọn cà chớn,” một người đánh xe ngựa lầm bầm. “Tránh ra lấy chỗ cho chị ấy thở chứ. Và để tụi tôi kiếm miếng ăn nữa. Mang chị ấy ra khỏi đường cho xe chúng tôi qua.”

Họ mang chị vào một chỗ tối, lạnh và nồng mùi phân bón. Thừa cơ, một kẻ nào đó nẫng của chị gói hàng thêu. Phía sau nữa có những thân hình to lớn lắc lư trong bóng tối. Một cái móng ngựa đá mạnh vào ván gỗ rồi có tiếng hí thật to.

“Cái gì thế này? Ấy, mấy người đâu có thể mang chị ta vào đây được,” có tiếng cằn nhằn. Hắn là một tay nhặng xị nhỏ con, bụng phưỡn với hàm răng hở đôi ba chỗ. Khi nhìn thấy đôi ủng và cái mũ của người coi chuồng ngựa chị nhận ra đấy là Geoff Egglestan và biết mình đang ở trong tàu ngựa của hắn. Hơn một năm trước Nathanael đã dựng lại mấy cái chuồng ngựa ở đây và chị vớ ngay lấy chuyện này.

“Ông Egglestan ơi,” chị nói yếu ớt, “tôi là Agnes Cole, vợ người thợ mộc ông quen biết đây mà.”

Qua vẻ mặt, chị nghĩ rằng hắn nhận ra chị, dù gượng gạo, và chắc chắn là hắn không thể xua đuổi chị.

Đám đông xúm lại sau lưng hắn, mắt ánh lên vẻ tò mò.

Agnes hổn hển. “Có ai làm ơn tìm hộ nhà tôi không?” chị hỏi.

“Tôi không thể bỏ dở việc được,” Egglestan lẩm bẩm. “Người nào khác phải đi thôi.”

Không ai đi mà cũng chẳng ai nói gì.

Chị thò tay vào túi tìm đồng bạc. Có ai làm ơn, chi lặp lại và đưa ra đồng bạc.

“Tôi làm nghĩa vụ của một con chiên cho,” một ả có vẻ là gái điếm lên tiếng ngay. Mấy ngón tay của ả chụp lấy đồng bạc chẳng khác vuốt chim.

Cơn đau cơ hồ không chịu nổi; lần này là một thứ đau khác hẳn. Chị đã quá quen với những đợt đau thắt tiếp nhau. Việc trở dạ có khá khó khăn ở hai lần đầu mang thai, rồi dạ con dãn ra dần. Trước và sau khi có con bé Anne Mary chị bị sẩy thai nhưng cả thằng Jonathan lẫn con bé đều chui ra khỏi bụng chị dễ dàng sau khi bể nước đầu ối, chẳng khác mấy cái hạt trơn bị bóp giữa hai ngón tay. Trong năm lần sinh nở chưa lần nào chị thấy đau như lần này.

Lạy Thánh Agnes, chị khấn thầm. Lạy Thánh Agnes vẫn che chở lũ cừu non, xin hãy giúp đỡ con.

Trong mọi lần sinh nở trước chị đều cầu thánh bổn mạng của mình và Thánh Agnes quả có giúp thật, còn lần này thì cả thế giới là một cơn đau vô tận và đứa bé trong bụng chị như một cái nút chai khổng lồ.

Rồi tiếng kêu la đến khản cổ của chị khiến một bà mụ lớn tuổi, hơi quá say đi ngang chú ý. Bà ta nhiếc, đuổi đám hiếu kỳ ra khỏi chuồng ngựa. Rồi khi quay vào bà chán chường nhìn chị. “Bọn đàn ông khốn kiếp gây ra nông nỗi này cho nhà chị đấy,” bà ta lẩm bẩm. Không có chỗ nào khá hơn để chị nằm. Bà kéo váy chị lên tới thắt lưng, rọc đồ lót, lấy tay phủi lớp phân rơm trên nền đất trước cửa mình chị rồi chùi vào tấm tạp dề dơ dáy.

Bà mụ lôi từ túi áo ra một lọ con đựng mỡ heo đã sẫm màu vì dính máu của những sản phụ khác. Múc ra một ít mỡ hôi rình, bà ta xoa như thể rửa tay rồi mới đầu cho hai ngón, rồi ba, rồi cả bàn tay vào cửa mình người sản phụ đang rặn và gào như một con thú.

Một lúc sau bà mụ nói: “Sẽ còn đau gấp đôi, cô ạ,” rồi xoa mỡ lên tới tận khuỷu tay. “Có lẽ thằng nhỏ ngậm chân nó đấy. Nó thò đít ra trước.”

2

MỘT GIA ĐÌNH PHƯỜNG HỘI

Rob J. vừa chớm chạy về hướng Puddle Dock thì chợt nhớ ra phải đi tìm bố trước. Thế là nó quay đầu chạy về hướng Phường hội mà bất cứ đứa con nào của một hội viên cũng đều biết sẽ phải làm khi gặp sự cố.

Trụ sở Phường hội thợ mộc Luân Đôn nằm ở cuối đường Carpenter, trong một ngôi nhà cũ vách phên trát đất với khung bằng cột gỗ bện cành liễu rồi trát vữa cho dày và cứ vài năm lại phải làm mới. Trong căn nhà rộng có một tá đàn ông mặc áo da chẽn, đeo thắt lưng loại để nhét đồ nghề. Họ ngồi trên những chiếc ghế thô ở những cái bàn cũng thô do các hội viên phụ trách tự làm. Rob nhận ra những người láng giềng và thành viên Thập nhân đội của Nathanael nhưng không thấy bố nó đâu.

Với những người thợ đồ gỗ ở Luân Đôn thì Phưòng hội là tất cả: văn phòng, nhà thương, viện mai táng, trung tâm hoạt động việc xã hội, tổ chức từ thiện trong thời gian thất nghiệp, trọng tài, môi giới việc, phòng cho mướn; Phường hội là một chỗ dựa về chính trị và cả về tinh thần. Đây là một tổ chức có quy củ của bốn nhóm thợ mộc có tên là Bách nhân đội. Mỗi Bách nhân đội gồm mười Thập nhân đội; những đội này có sinh hoạt thân hữu riêng. Chỉ khi nào một đội viên chết, hay bị bệnh nặng kéo dài hoặc dọn đi nơi khác thì đội mới nhận đội viên mới làm thợ học việc, thường lấy từ danh sách chờ của con trai các đội viên. Một lời của trưởng Phưòng hội có tính quyết định như lệnh vua ban. Rob chạy đến tìm một người như thế, ông Richard Bukerel.

Bukerel có cái lưng còng như thể vì ông mang trọng trách. Mọi thứ trên con người ông đều như sẫm màu cả. Tóc đen, mắt màu vỏ cây sồi cổ thụ; cái quần chẽn, cái áo chẽn bằng vải bông thô nhuộm với màu vỏ trái hồ đào, còn da ông có màu của da thuộc bằng cách hấp, lại thêm phơi nắng do ông từng dựng cả nghìn ngôi nhà. Là một người đi đứng, suy nghĩ, nói năng điềm đạm nên ông chú ý lắng nghe Rob.

“Bố Nathanael không có đây, cháu ạ.”

“Bác có biết bố cháu ở đâu không, thưa bác trưởng Phường hội Bukerel?”

Bukerel ngần ngừ. “Cháu đợi tí nhé,” ông nói rồi tới chỗ đám đàn ông ngồi gần đó.

Rob dù hiểu lõm bõm vài ba tiếng hoặc một câu thì thầm.

“Ở chỗ mụ điếm đó à?” Bukerel lẩm bẩm.

Lát sau người trưởng Phường hội quay lại. Ông nói: “Các bác biết bố cháu ở đâu. Cháu chạy gấp lại chỗ mẹ cháu đi. Các bác sẽ tìm bố cháu rồi chạy theo cháu ngay.”

Rob cám ơn rồi chạy vụt đi.

Nó không ngừng lại để thở lấy một lần. Nó tránh các xe chở hàng, những người say rượu, chạy luồn lách qua các đám đông về hướng Puddle Dock. Được nửa đường nó thấy kẻ địch của nó, thằng Anthony Tite. Năm ngoái chúng đã choảng nhau ba trận ra trò. Thằng Anthony, cùng với hai thằng bạn bến tàu trời đánh, đang chọc ghẹo đám phu khuân vác.

Đừng cản bước tao, thằng mắt ốc nhồi, Rob nghĩ tỉnh khô. Cứ giở trò đi, hỡi Tony-đái-dầm, tao sẽ cho mày một mẻ.

Và rồi một ngày nào đó nó cũng sẽ cho người bố tồi tệ của nó biết tay.

Rob thấy một thằng chỉ nó cho Anthony nhưng nó đã chạy qua mặt bọn kia rồi.

Nó muốn đứt hơi và đau nhói một bên sườn khi tới được tàu ngựa của nhà Egglestan, đúng lúc thấy một bà già lạ hoắc đang quấn tã cho một đứa nhỏ sơ sinh.

Chuồng ngựa nồng nặc mùi phân ngựa và mùi máu. Mẹ nó nằm trên nền đất. Mắt chị nhắm nghiền, da mặt tái xanh. Nó ngạc nhiên sao mẹ đột nhiên nhỏ thó thế kia.

“Mẹ!”

“Cháu là con cô ấy à?”

Nó gật, khuôn ngực lép phập phồng.

Bà già đằng hắng rồi nhổ xuống đất. “Để mẹ cháu nghỉ,” bà ta nói.

Đến nơi, bố nó chẳng ngó ngàng gì đến nó. Người ta chở mẹ nó về nhà cùng thằng bé sơ sinh, được đặt tên là Roger Kemp Cole, trên một chiếc xe ngựa trải rơm do ông Bukerel mượn của một người thợ cả.

Trước kia, sau mỗi lần sinh nở mẹ nó đều tự hào chìa cho chúng nó xem em bé. Lần này mẹ nó chỉ nằm nhìn lên mái nhà lợp rạ.

Rồi thì bố nó phải cầu cứu Della Hargreaves, một góa phụ gần nhà nhất. Anh nói với chị kia: “Ngay đến cho bú nhà tôi cũng không đủ sức nữa.”

“Có thể nó sẽ qua khỏi,” Della Hargreaves nói. Chị này biết một người vú nên mang đứa nhỏ đến đó để bà ta cho nó bú, làm thằng Rob J. thở phào nhẹ nhõm. Nó đã quá nhiều việc phải làm để lo cho bốn đứa em kia. Thằng Jonathan Carter đã được dạy dùng bô rồi, nhưng không có mẹ trông chừng nên có lẽ quên tuốt.

Bố nó ở nhà. Rob hầu như chẳng nói gì với bố và tìm cách tránh mặt. Nó thấy thiếu những bài học vào mỗi sáng mẹ vẫn dạy như thể một trò chơi vui. Nó không thấy ai lại nồng nàn, hóm hỉnh và kiên nhẫn với trẻ chậm nhớ như mẹ.

Nó bảo thằng Samuel giữ Willum và Anne Mary chơi bên ngoài. Tối hôm ấy Anne Mary khóc đòi ru. Rob ôm chặt em, gọi nó là cô Anne Mary, cách gọi mà con bé thích nhất. Rồi nó hát về những con thỏ mềm mại dễ thương và lũ chim ra ràng trong tổ. Nó mừng vì thằng Anthony Tite không có đó nghe nó hát. Má em gái nó bầu bĩnh hơn, da cũng mịn hơn mẹ chúng nó, dù mẹ vẫn luôn bảo rằng Anne Mary có nét mặt của dòng họ Kemp, thậm chí giống cả cái miệng khi ngủ.

Ngày thứ hai trông mẹ có vẻ khá hơn nhưng bố chúng bảo màu hồng của má mẹ là do bị sốt. Chị kêu ớn lạnh và chúng đắp thêm chăn cho chị.

Sáng ngày thứ ba khi đưa chị ly nước, Rob giật mình vì má mẹ nóng bừng. Chị vuốt ve tay nó, thì thầm: “Rob của mẹ đúng là đàn ông rồi.” Hơi thở mẹ nó nặng mùi và gấp gáp.

Khi nó nắm tay mẹ thì có một cái gì đó từ cơ thể chị truyền sang nó. Đó chính là sự nhận thức chắc chắn của nó về điều sẽ xảy đến với chị. Nó không khóc được. Nó không gào lên được. Tóc gáy nó dựng đứng. Nó thấy khủng khiếp quá. Ngay cả nếu đã lớn rồi nó cũng không thể chịu nổi, huống chi nó còn con nít như bây giờ.

Trong cơn hoảng loạn nó bóp chặt tay mẹ làm chị đau. Bố nó trông thấy và nó bị khỏ đầu.

Sáng hôm sau khi nó dậy thì mẹ nó đã chết rồi.

Nathanael Cole ngồi khóc làm lũ nhỏ sợ hãi. Chúng không biết được rằng mẹ chúng đã vĩnh viễn qua đời. Chúng chưa từng thấy bố khóc nên xanh mặt ngồi sát vào nhau, đề phòng.

Phường hội lo toan hết mọi chuyện.

Vợ các hội viên đến. Không ai trong những người này là bạn thân của Agnes vì chị có học vấn khiến họ nghi kỵ. Nhưng giờ đây họ tha thứ cho chị sự biết đọc biết viết và chung lo khâm liệm chị. Về sau này Rob mãi mãi thù ghét mùi hương thảo. Nếu gặp thời khấm khá thì chiều đến, sau khi làm việc xong, cánh đàn ông mới tới; nhưng bây giờ nhiều người bị thất nghiệp nên họ đến sớm hơn. Hugh Tite, bố của Anthony Tite - và giống thằng con như tạc - đại diện cho ban thường trực của những người đóng áo quan lo chuyện làm quan tài mai táng hội viên.

Ông ta vỗ vai Nathanael. “Tôi đã cất giữ đủ gỗ thông cứng, còn thừa từ lần làm quán rượu Bardwell năm ngoái. Anh còn nhớ thứ gỗ tốt đó không? Bọn mình sẽ làm sao cho xứng đáng với cô ấy.”

Hugh là một thợ công nhật tay nghề tàm tạm vậy thôi và Rob đã nghe bố nó nói có vẻ khinh miệt rằng ông ta không biết giữ gìn đồ nghề; nhưng lúc này Nathanael chỉ biết lầm lì gật đầu rồi quay vào ly rượu.

Phường hội chu cấp đầy đủ hết vì đám tang là cơ hội duy nhất để được chè chén say sưa. Ngoài rượu táo và bia mạnh còn có bia ngọt và một thứ nước hòa mật ong, để lên men sáu tuần gọi là slip. Họ có thứ rượu pigment - là người bạn và niềm giải khuây của thợ mộc - vang có mùi dâu tây gọi là morat, rượu mật ong có pha hương liệu gọi là metheglin. Họ đem đến từng cặp chim sẻ và gà gô quay, nhiều món thỏ và thịt rừng nướng hoặc chiên, cá trích hun khói, cá hồi và cá bơn mới đánh cùng nhiều tảng bánh mì làm từ lúa mạch.

Phường hội quyết định cúng hai penny làm phước nhân danh và để tưởng niệm Agnes Cole, cử người khiêng hòm đi đầu đám tang đến nhà thờ, cử cả thợ đào huyệt. Trong nhà thờ Thánh Botolph, một linh mục tên Kempton lơ đãng làm lễ, phó thác mẹ nó vào tay Chúa Jesus, rồi các thành viên Phường hội hát hai bài thánh ca cho linh hồn mẹ nó. Mẹ nó được an táng trong khuôn viên nhà thờ, bên gốc một cây du nhỏ.

Khi họ trở về nhà thì bữa ăn đã được các bà hâm nóng sẵn cả; việc ăn uống kéo dài hàng giờ; cái chết của người láng giềng đã giải thoát họ khỏi bữa ăn đạm bạc. Góa phụ Hargreaves ngồi với lũ trẻ, cho chúng ăn những món ngon lành và cứ rối rít cả lên. Chị ta siết chặt chúng vào bộ ngực vĩ đại thơm tho còn chúng thì cứ quằn quại vì đau khổ. Đến khi William xây xẩm thì Rob dẫn em ra sau nhà, giữ đầu em cho nó ói. Sau đó Della Hargreaves xoa đầu Willum bảo tại thằng bé buồn rầu còn Rob biết rằng tại chị ta đã cho em nó ăn quá nhiều món do chị ta nấu. Cho đến cuối bữa ăn Rob lo sao cho lũ em tránh xa nồi lươn của chị ta.

Rob hiểu chết là gì. Măc dầu vậy nó vẫn ngóng trông mẹ chở về. Trong nó có điều gì đó khiến nó sẽ không ngạc nhiên đến kinh hoàng nếu mẹ nó mở cửa vào nhà, đem theo thức ăn mua ở chợ hay tiền nhận từ người xuất cảng hàng thêu ở Southwark.

Bài học lịch sử cho Rob.

Ba bộ tộc German3 nào đã xâm chiếm nước Anh vào các thế kỷ 5 và 6?

- Các bộ tộc Angle, Jute và Saxon4, thưa mẹ.

Họ đến từ đâu, cưng?

- Từ Germania và Đan Mạch. Họ chinh phục người Briton5 dọc bờ biển phía Đông rồi dựng nên các vương quốc Northumbria, Mercia và Đông Anglia.

Làm sao con giỏi vậy?

- Vì con có một bà mẹ giỏi chăng?

A, đây là một cái hôn của người mẹ giỏi. Một cái hôn nữa vì con có người bố giỏi. Con không bao giờ được quên người bố giỏi giang của con…

Nó rất ngạc nhiên khi thấy bố ở nhà. Nathanael hình như muốn nói chuyện với lũ con nhưng không mở miệng ra được. Anh để phần lớn thì giờ chữa lại cái mái rạ. Ít tuần sau đám tang, khi mà nỗi đau tê tái giảm dần và Rob bắt đầu hiểu cuộc đời nó từ nay sẽ khác trước thế nào thì cuối cùng bố nó có được việc làm.

Đất sét bên bờ sông Luân Đôn dày và nâu, một thứ bùn mềm, nhão nhoét là môi trường sinh sống của lũ hà. Chúng đục phá kè gỗ cả hàng thế kỷ nay, làm ruỗng bờ sông nên một số kè gỗ phải thay. Công việc rất vất vả, khác xa việc dựng những ngôi nhà tráng lệ, nhưng cảnh nhà khó khăn buộc Nathanael vui vẻ nhận.

Rob phải lo việc nhà dù nó nấu nướng rất tồi. Della Hargreaves vẫn mang thức ăn qua hay sang nấu, thường vào những lúc Nathanael có nhà. Lúc ấy chị ta gắng để thân thể thơm tho, tỏ ra vui vẻ với lũ trẻ và chăm sóc chúng. Chị ta béo lẳn nhưng không phải không quyến rũ với má hồng, gò má cao, cằm thon và đôi bàn tay nhỏ tròn trĩnh mà chị ta cố tránh đụng đến công việc. Trước nay Rob vẫn luôn luôn chăm sóc các em nhưng bây giờ nó là nơi nương tựa duy nhất, thành ra cả nó lẫn lũ kia đều thấy mệt. Jonathan Carter và Anne Mary khóc luôn mồm. William Stewart ăn không thấy ngon, mặt choắt lại mà mắt thì thô lố. Còn thằng Samuel Edward hỗn hơn bao giờ hết, nó học đâu dăm tiếng chửi thề rồi về nhà trút lên đầu Rob một cách thích thú khiến thằng anh không có cách gì hơn là cho nó một trận.

Rob cố làm những gì nó nghĩ mẹ nó trước giờ vẫn làm.

Sáng sáng, sau khi cho đứa bé con ăn bột, còn những đứa lớn ăn bánh mì và thức uống xong nó lau chùi bếp phía dưới lỗ thông khói mà nước mưa vẫn lọt qua, rớt vào cửa kêu xèo xèo; đen tro ra sau nhà đổ rồi quét nền nhà; lau bụi bám trên mớ đồ đạc ít ỏi trong cả ba căn phòng. Mỗi tuần ba lần Rob ra chợ Billingate mua những thứ mà mẹ chỉ cần đi một lần thôi. Nhiều chủ sạp biết nó; vài người tặng gia đình Cole một gói quà nhỏ cùng với lời phân ưu khi nó đi chợ một mình lần đầu: ít trái táo, một miếng pho mát, nửa con cá tuyết nhỏ ướp muối. Nhưng chỉ sau vài tuần, khi họ và Rob đã quen biết nhau rồi, thì nó mặc cả còn tợn hơn cả mẹ nó, để họ đừng tưởng bắt chẹt được thằng nhỏ. Trên đường từ chợ về nó luôn luôn chậm bước vì không muốn phải nhận lại từ thẳng Willum việc coi sóc lũ em.

Mẹ nó muốn thằng Samuel đi học năm nay. Chị đã phản đối Nathanael và thuyết phục anh cho Rob đến học với các tu sĩ ở tu viện Thánh Botolph. Ngày ngày nó cuốc bộ đến trường dòng trong suốt hai năm, cho đến khi phải ở nhà để chị được rảnh lo việc thêu thùa. Giờ đây sẽ chẳng đứa nào được đi học cả vì bố nó mù chữ và cho rằng học hành chỉ phí thì giờ. Nó thèm đi học. Nó đi trong cái xóm ồn ào gồm những căn nhà rẻ tiền san sát, không thể nào nhớ nổi tại sao trước kia mối quan tâm chính của nó lại là những trò chơi trẻ con và cái bóng ma của thằng Tony Tite-đái-dầm. Anthony và lũ bạn thấy Rob đi qua mà không đuổi theo, như thể việc mẹ nó mất đã khiến nó được tha.

Một tối kia bố nó khen nó giỏi. Nhưng lại nói: “Con luôn luôn sớm khôn trước tuổi,” như thể không vui. Bố con nó nhìn nhau không thoải mái vì chẳng có gì khác để nói. Nathanael có đi với gái điếm nhưng lúc rảnh rỗi không, Rob không biết. Nó vẫn ghét bố nó mỗi khi nghĩ đến mẹ đã chết như thế nào. Nhưng nó biết bố Nathanael của nó đã cố gắng nhiều và mẹ nó nếu còn sống cũng sẽ thán phục thôi.

Nó rất sẵn sàng giao lũ em cho Della Hargreaves; nó trông đợi cả lúc đến lúc đi của chị ta bởi vì những lời đùa bỡn và tiếng cười thầm của xóm giềng cho nó thấy chị ta có thể thành mẹ kế của nó. Chị ta không có con cái gì; chồng chị, anh chàng Lanning Hargreaves, là thợ mộc và mười lăm tháng trước bị một cây xà rơi đè chết. Thông thường khi người vợ chết, để lại lũ con còn thơ thì người chồng nhanh chúng tục huyền, thành ra chẳng ai ngạc nhiên khi Nathanael để nhiều thì giờ ở với Della trong nhà chị ta. Nhưng những màn giáo đầu này cũng ít thôi vì thường thì Nathanael quá mệt. Những cây cột lớn làm kè chắn bến tàu phải xẻ từ những thớt gỗ sồi đen rồi đóng sâu xuống lòng sông khi nước rút. Nathanael phải làm việc trong nước và lạnh. Như những người khác trong đội, anh bị ho khan và luôn trở về nhà với xương cốt mỏi nhừ. Từ đáy sâu lạnh lẽo của sông Thames họ moi lên những mẩu di tích: một chiếc dép da thời La Mã với dây quấn dầi thòng, một cây lao gãy, những mảnh đồ gốm. Có lần anh mang về cho Rob một mảnh dẹt đá lửa đã được đẽo gọt và một đầu mũi tên sắc như dao, tìm thấy dưới độ sâu hai mươi foot.

“Có phải của La Mã không, bố?” Rob hào hứng hỏi.

Bố nó nhún vai. “Có thể là của Saxon.”

Nhưng về nguồn gốc của đồng tiền tìm được ít hôm sau thì không có gì để nghi ngờ nữa cả. Khi Rob rẩy nước vào tro bếp để chà tới chà lui thì trên một mặt của đồng tiền đen ấy xuất hiện hàng chữ PRIMA COHORS BRITANNIAE Luân Đôn II6. Cái vốn tiếng Latin nhà thờ của nó không đủ để hiểu. “Có thể nó ghi về đạo quân đầu tiên tới Luân Đôn,” Rob nói. Bên mặt kia là một người La Mã trên lưng ngựa, với ba chữ cái IOX.

“IOX nghĩa là gì nhỉ?” bố nó hỏi.

Nó không biết. Chắc mẹ nó biết, nhưng nó không còn ai để hỏi nữa. Nó cất đồng tiền đi.

Chúng đã quen với tiếng ho của Nathanael nên dường như không còn nghe thấy gì nữa. Nhưng một buổi sáng khi Rob đang lau bếp lò thì nghe có tiếng ồn ào trước nhà. Mở cửa ra nó thấy Harmon Whitelock, một người trong đội của bố nó, và hai nô lệ được ông ta thuê từ đám phu khuân vác để khiêng Nathanael về nhà.

Những nô lệ làm Rob phát khiếp. Có nhiều cách khiến một người mất tự do. Một tù binh trở thành nô lệ của người thắng trận, vì người này có thể giết nhưng đã tha mạng cho anh ta. Người tự do có thể bị kết án làm nô lệ vì phạm trọng tội, cũng như người thiếu nợ hay những người không trả nổi món tiền phạt lớn. Vợ con anh ta cũng thành nô lệ luôn và cả những thế hệ sau của gia đình anh ta nữa.

Hai nô lệ này cao lớn, vạm vỡ; đầu cạo trọc là dấu hiệu cho đời nô lệ của họ; quần áo họ rách bươm và hôi gớm ghiếc. Rob không biết họ là người nước ngoài bị bắt hay là người Anh, vì họ chẳng nói chẳng rằng, chỉ thản nhiên nhìn nó. Nathanael không nhỏ con tí nào thế mà họ khiêng anh như chơi. Những nô lệ này làm Rob sợ hơn cả khuôn mặt trắng bệch không chút máu của bố hay cách Nathanael ngả đầu khi họ đặt anh xuống.

“Bố làm sao thế?”

Whitelock nhún vai. “Thật khốn khổ. Một nửa số các chú bị đau, ho và khạc nhổ suốt. Hôm nay bố cháu yếu đến nỗi gục ngay khi bắt đầu việc nặng. Bác hy vọng sau ít ngày nghỉ sẽ lại thấy bố cháu trên bến tàu.” Sáng hôm sau Nathanael không rời nổi giường. Tiếng anh khò khè. Hargreaves mang sang trà nóng pha mật rồi nán lại. Họ nói nhỏ bằng giọng thân mật và đôi lần chị ta phá lên cười. Nhưng khi chị sang lại vào sáng hôm sau thì Nathanael sốt nặng, không còn hứng thú để giỡn hay nịnh nữa; thế là chị ta bỏ về ngay. Lưỡi và cổ họng anh đỏ; anh đòi uống luôn miệng.

Đêm ấy anh mơ, có lần kêu toáng lên rằng bọn Đan Mạch khốn kiếp đang tiến vào sông Thames trên những chiếc thuyền cao mũi của chúng. Ngực anh đầy những đờm không tống ra được làm anh thấy càng khó thở hơn. Sáng ra Rob chạy vội sang nhà bên cạnh tìm người đàn bà góa nhưng Della Hargreaves không chịu sang. “Tao thấy thì như là bệnh lao. Mà lao thì dễ lây lắm,” chị ta nói rồi đóng cửa lại.

Không còn biết phải cầu cứu chỗ nào, Rob lại đến Phường hội lần nữa. Richard Bukerel nghiêm trọng lắng nghe nó rồi theo nó về nhà, ngồi dưới chân giường Nathanael một lúc, nhìn khuôn mặt đỏ và nghe tiếng thở khò khè của anh. Đơn giản nhất là mời một linh mục đến; ông ta sẽ chẳng phải làm gì hơn là thắp nến và cầu nguyện; còn Bukerel có thể đi về mà không sợ bị chê trách. Ông từng là thợ cả thành công nhiều năm, nhưng làm trưởng Phường hội thợ mộc Luân Đôn thì quá sức, khi Phường hội eo hẹp về tài chính mà cứ phải làm nhiều hơn những gì có thể đạt được.

Nhưng ông biết cái gì sẽ xảy đến với gia đình này nếu người bố không sống sót. Thế là ông chạy vội đi, lấy quỹ Phường hội để mời Thomas Ferraton - một bác sĩ.

Tối hôm ấy Bukerel bị bà vợ đay nghiến. “Bác sĩ cơ à? Nathanael Cole mới thành quý tộc à? Nếu một ông lang đủ tốt để chữa cho bất kỳ người nghèo nào ở Luân Đôn thì việc gì mà Nathanael Cole cần đến bác sĩ cho tốn tiền của chúng ta?”

Bukerel chỉ còn biết lẩm bẩm xin lỗi vì vợ ông nói đúng. Chỉ quý tộc với thương gia giàu có mới cần đến các bác sĩ đắt tiền. Tiện dân đã có thầy lang. Đôi khi thợ thuyền chỉ tốn nửa penny cho thợ cạo, kiêm lang băm, trích máu hoặc điều trị bằng những cách đáng ngờ. Theo Bukerel thì bọn người chữa bệnh này đều như lũ đỉa khốn khiếp, hại nhiều hơn là hữu ích. Nhưng vì muốn dùng mọi cách giúp Cole nên trong một lúc yếu lòng ông đã mời thầy thuốc, tiêu béng tiền đóng góp khó nhọc của những thợ mộc chân chính.

Khi Ferraton đến nhà gìa đình Cole thì ông ta rất lạc quan và tự tin. Ông ta là hình ảnh của thành công. Cái quần chèn may rất đẹp; cổ tay áo thêu của ông làm Rob đau nhói vì gọi nó nhớ đến mẹ. Cái áo khoác bằng hàng len tuyệt hảo nhồi bông dính máu khô và vệt ói của người bệnh mà ông ta tự hào tin rằng đó là sự quảng cáo xứng đáng cho nghề nghiệp của mình.

Là một thứ đẻ bọc điều - bố ông ta, John Ferraton, là nhà buôn hàng len - ông ta theo học một bác sĩ tên là Paul Willibald xuất thân từ một gia đình giàu có nhờ rèn và bán những thanh kiếm tốt. Willibald chuyên chữa trị cho nhà giàu, và khi học xong, ông Ferraton cũng hành nghề như thế. Ông ta tuy không diễm phúc có được các bệnh nhân quý tộc nhưng rất gần gũi với giới có của và cùng quan niệm cũng như sở thích với họ. Ông ta chưa từng chữa cho một ai trong giới thợ thuyền nên nghĩ rằng Bukerel tìm mình cho ai đó giàu có lắm. Ông ta biết ngay Nathanael Cole là một con bệnh hèn mọn nhưng không muốn mang tiếng nên quyết định chấm dứt cái công việc chán ngấy này càng sớm càng hay.

Ông thận trọng sờ trán Nathanael, nhìn mắt và ngửi hơi thở của anh.

“Sẽ khỏi thôi mà,” ông nói.

“Bệnh gì thế ạ?” Bukerel hỏi nhưng ông không đáp.

Rob linh cảm rằng ông bác sĩ này không biết.

“Viêm yết hầu,” sau rốt ông ta nói, chỉ vào những vết viêm trắng ở cái họng đỏ hỏn của bố nó. “Viêm có mủ một thời gian ngắn thôi. Không có gì nữa đâu.” Rồi ông ta cột ga rô vào tay Nathanael, gọn gàng trích7, cho máu chảy ra.

“Nhỡ anh ta không đỡ thì sao?” Bukerel hỏi.

Viên bác sĩ nhăn trán. Ông ta sẽ không trở lại căn nhà nghèo hèn này. “Tốt nhất tôi trích máu anh ta lần nữa cho chắc,” ông ta đáp rồi trích máu tay kia. Ông ta để lại một lọ con calomel8 lỏng trộn với lau sậy đã đốt thành than, tính Bukerel tiền thăm bệnh, tiền trích máu và tiền thuốc.

“Đồ đỉa hút máu! Đồ giết người đội lốt thượng lưu!” Bukerel lẩm bẩm nhìn theo ông bác sĩ. Rồi người trưởng Phường hội hứa với Rob sẽ cho một bà đến săn sóc bố nó.

Mặt trắng bệch còn người thì khô héo, Nathanael nằm không động đậy. Nhiều lần anh tưởng thằng con là Agnes, vợ anh, nên tìm cách nắm tay nó. Nhưng Rob nhớ lại những gì bố nó đã làm khi mẹ ôm nên rút tay ra.

Lát sau nó xấu hổ nên quay lại bên giường bố. Nó cầm bàn tay chai sạn vì cưa xề của Nathanael, nhìn các móng tay giống như sừng, gãy và cáu bẩn, nhìn mái tóc đen cứng của bố. Giống hệt như lần nắm tay mẹ, nó biết chắc bố nó giống như ngọn nến đang tàn lụi. Không hiểu sao mà nó chắc chắn rằng bố đang chết dần và sẽ không lâu nữa. Một nỗi kinh hoàng câm lặng ập xuống nó hệt như lần mẹ chờ chết.

Phía bên kia giường là các em nó. Rob tuy còn nhỏ nhưng thông minh, một ý nghĩ chợt lấn át cả nỗi đau buồn và sợ hãi. Nó lắc tay bố, hỏi to: “Chúng con rồi sẽ ra sao?” Nhưng không có ai trả lời nó nữa.

3

CHIA NGƯỜI VÀ CỦA

Lần này vì người quá cố là hội viên chứ không chỉ là thân nhân nên Phường hội trả tiền để hát năm mươi bài thánh ca. Hai ngày sau tang lễ, Delia Hargreaves dọn đi Ramsey ở với người anh. Ông Richard Bukerel kéo Rob ra nói chuyện riêng.

“Khi không còn thân nhân nữa thì con cái và tài sản phải phân chia ra,” ông trưởng Phường hội nói dứt khoát. “Phường hội sẽ lo những chuyện này.”

Rob chết lặng đi.

Chiều đến nó tìm cách giải thích cho lũ em. Chỉ có thằng Samuel hiểu anh nó muốn nói gì.

“Mình bị chia ra hay sao?”

“Phải.”

“Mỗi đứa ở với một gia đình khác nhau hay sao?”

“Phải.”

Tối hôm ấy có đứa nào đó chui vào giường nó. Rob nghĩ chắc là Willum hay Anne Mary nhưng lại là Samuel. Thằng nhỏ ôm anh chặt cứng như để khỏi bị té. “Em muốn bố mẹ sống lại, anh Rob.”

“Anh cũng thế.” Nó vuốt ve đôi vai xương xẩu vẫn hay bị nó cho ăn đòn.

Chúng nó khóc một hồi.

“Mình sẽ không bao giờ còn gặp nhau nữa, phải không?”

Nó lạnh cả người. “Ôi, Samuel! Đừng nghĩ quẩn thế. Dĩ nhiên là hai anh em mình vẫn sẽ sống trong xóm này thôi và sẽ gặp nhau dài dài. Mình vẫn là anh em mãi mãi.”

Thằng Samuel yên tâm, ngủ được một giấc; nhưng trước khi trời sáng nó đái ra giường, cứ như là nó còn bé hơn cả thằng Jonathan! Sáng ra nó mắc cỡ không dám nhìn Rob. Không phải nó lo bò trắng răng, vì nó là đứa đầu tiên phải đi. Phần lớn trong Thập nhân đội của bố nó vẫn còn thất nghiệp. Trong chín người này chỉ có một đủ khả năng và muốn nhận một đứa cho gia đình ông ta. Cùng với Samuel, những búa và cưa của Nathanael cùng được đem đến nhà ông Turner Horne, một thợ cả ở cách đó chỉ sáu căn nhà.

Hai ngày sau một linh mục tên Ranald Lovell cùng đến với cha Kempton, người đã làm thánh lễ cho cả bố lẫn mẹ chúng. Cha Lovell nói ông được chuyển lên miền Bắc nước Anh và muốn nhận một đứa. Ông quan sát cả bọn rồi thấy thích thằng Willum. Ông cao lớn, khỏe mạnh, mái tóc vàng nhạt và đôi mắt xám mà Rob bảo rằng có cái nhìn thân mật.

Mặt trắng bệch và run rẩy, em nó chỉ còn biết gật đầu khi theo hai ông cha đạo ra khỏi nhà.

“Tạm biệt, William,” Rob nói.

Nó suy nghĩ rất lung, không biết có giữ được hai đứa nhỏ nhất chăng. Nhưng rồi nó chia hết những thức ăn còn lại của đám tang bố; nó có đầu óc thực tiễn. Jonathan và cái áo da chẽn cũng như thắt lưng gài đồ nghề của bố nó được chia cho một người thợ phụ tên là Aylwyn trong Thập nhân đội của Nathanael. Khi bà Aylwyn tới, Rob giải thích rằng Jonathan đã được dạy dùng bô rồi, nhưng những lúc thằng nhỏ sợ thì vẫn cần tã. Bà ta cười, gật đầu nhận thằng nhỏ cùng với lô quần áo đã xạc xờ vì giặt.

Bà vú nhận thằng út Roger mà bà đã cho bú, cùng với đồ thêu của mẹ chúng nó. Richard Bukerel cho Rob biết như thế vì nó chưa hề gặp bà này.

Con bé Anne Mary cần phải gội đầu. Rob gội cho em rất cẩn thận như nó đã được dạy, nhưng vẫn có tí xà bông lọt vào mắt làm con bé bị xót. Nó lau khô tóc em, ôm em khi con bé khóc, ngửi mái tóc nâu màu da hải cẩu có mùi thơm như tóc mẹ.

Hôm sau vợ chồng người thợ làm bánh mì tên Haverhill đến lấy những đồ gỗ còn lành lặn và đem Anne Mary về ở phía trên cửa tiệm của họ. Nắm chặt tay em gái, Rob dẫn con bé về nhà họ. Tạm biệt nhé, em gái bé bỏng. “Anh thương em, cô bé Anne Mary của anh,” nó ôm chặt em, thì thầm. Còn con bé thì như đổ lỗi cho Rob về tất cả mọi chuyện này nên không thèm tạm biệt anh nó.

Chỉ còn lại mình Rob chẳng chút tài sản gì. Tối hôm ấy ông Bekerel đến thăm nó. Trưởng Phường hội đã ngà ngà rồi nhưng đầu óc vẫn tỉnh táo. “Có lẽ còn lâu mới tìm được cho cháu một nơi. Thời buổi khó khăn, không ai nuôi nổi một thằng nhỏ sức ăn như người lớn, nhưng lại chưa làm được việc của người lớn.” Sau một lúc trầm ngâm ông nói tiếp: “Ngày bác còn nhỏ ai cũng nói rằng nếu chúng ta có hòa bình thực sự và tống cổ được vua Aethelred, một hôn quân đã làm hại cả thế hệ của ông ta thì rồi sẽ khá hơn. Chúng ta hết bị nạn xâm chiếm này lại bị nạn xâm lược khác. Bọn Saxon, bọn Đan Mạch, rồi đủ loại cướp biển. Rồi bây giờ chúng ta có vua Canute, một vị vua có tài, biết giữ hòa bình. Nhưng như thể thiên nhiên mưu hại chúng ta vậy: những trận bão lớn cả mùa hè lẫn mùa đông làm chúng ta kiệt quệ. Ba năm liền mùa màng thất bát. Thợ xay không có gì để xay, thủy thủ không ra khơi được. Không ai xây cất và thợ thủ công ăn không ngồi rồi. Thời buổi khó khăn, cháu ạ. Nhưng bác sẽ tìm cho cháu một chỗ. Bác hứa.”

“Cám ơn bác trưởng Phường hội.”

Đôi mắt sẫm màu của Bukerel đầy âu lo. “Bác đã quan sát cháu, Robert Cole ạ. Bác thấy cháu lo chuyện gia đình như một người lớn. Bác sẽ đem cháu về với bác nếu như tính nết vợ bác khác bây giờ, cháu ạ.” Ông ta chớp mắt, bối rối vì nhận ra rằng rượu đã làm mình quá huyên thuyên, rồi lảo đảo đứng lên. “Chúc cháu ngủ ngon, Rob J.”

“Chúc bác trưởng Phường hội ngủ ngon.”

Nó biến thành người ở ẩn. Những căn buồng gần như trống trơn là hang động của nó. Không ai mời nó ăn. Xóm giềng không thể làm ngơ nhưng giúp nó một cách miễn cưỡng. Bà Haverhill đến vào buổi sáng, mang cho nó một ổ bánh bán ế của ngày hôm qua; bà Bukerel đến vào buổi chiều, để lại một miếng pho mát nhỏ, thấy mắt nó đỏ hoe liền giảng cho nó rằng khóc lóc là cách riêng của đàn bà. Nó ra giếng công cộng lấy nước như vẫn làm trước nay; nó muốn dọn nhà nhưng chẳng có ai bày bừa căn nhà vắng lặng đã bị lấy sạch cả đồ đạc, thành ra nó chẳng có gì để làm ngoài lo lắng và mơ mộng.

Đôi khi nó trở thành một gã trinh sát La Mã, nằm bên cửa sổ mở toang, sau bức màn cửa mẹ may, rình nghe những bí mật của thế giới thù địch. Nó nghe tiếng xe kéo ngang nhà, tiếng chó sủa, tiếng trẻ nô đùa và tiếng chim kêu.

Một lần nó nghe lỏm được một nhóm người trong Phường hội trò chuyện. “Thằng Rob Cole là một món bở đây. Nên chộp lấy ngay đi,” Bukerel nói.

Nó nằm nghe vụng trộm đầy ý thức người ta nói về mình như thể nói về ai khác.

“Ừ, nó cao gớm. Lớn lên thì làm khỏe phải biết,” Hugh Tite ngần ngừ nói.

Nếu ông Tite nhận nó thì sao nhỉ? Nó suy nghĩ về cái cảnh phải ở chung với thằng Anthony Tite mà phát khiếp. Cho nên nó không thấy phật lòng khi ông Hugh khịt mũi khinh khinh: Phải ba năm nữa nó mới đủ lớn để thành một tay học việc mà ngay bây giờ đã ăn như ngựa rồi, trong khi Luân Đôn này đầy những kẻ khỏe mạnh mà bụng lép. Rồi họ kéo nhau đi.

Hai ngày sau, đằng sau cũng cái màn cửa ấy, Rob đang ăn năn vì cái tội nghe trộm thì tiếng bà Bukerel nói chuyện với bà Haverhill về công việc trong Phường hội của chồng lại lọt vào tai nó.

“Ai cũng bảo làm trưởng Phưòng hội là vinh dự lắm. Có tiếng mà không có miếng. Ngược lại, có bao nhiêu thứ bó buộc đến bực mình. Tôi chán ngấy khi phải chia thực phẩm với những kẻ như cái thằng to xác mà lười trong cái nhà kia.”

“Phải làm gì với nó bây giờ?” bà Haverhill thở dài hỏi.

“Tôi đã khuyên ông Bukerel nhà tôi nên bán nó đi như một đứa bần cùng. Ngay trong thời buổi túng cùng thì một đứa trẻ nô lệ vẫn được giá để hoàn lại cho Phưòng hội và tất cả chúng ta những gì đã chi cho nhà Cole.”

Nó như ngạt thở.

Bà Bukerel khịt mũi. “Mà ông trưởng Phường hội không thèm nghe,” bà chua chát. “Tôi tin rằng cuối cùng rồi cũng sẽ thuyết phục được ông ấy thôi. Nhưng nếu phải chờ lâu nữa thì chẳng đủ để bù lại những gì chúng ta đã bỏ ra đâu.”

Sau khi hai bà này đi khỏi Rob vẫn nằm sau tấm màn cửa sổ, như bị sốt, khi thì toát mồ hôi, lúc khác lại ớn lạnh.

Từ nhỏ nó đã thấy nô lệ và cho rằng dĩ nhiên thân phận họ chẳng dính dáng gì đến nó, vì nó được sinh ra là một người Anh tự do.

Nó còn quá trẻ để làm phu khuân vác trên bến tàu. Nhưng nó biết lũ con trai nô lệ vẫn được sử dụng trong các hầm mỏ, ở những chỗ mà đường hầm quá hẹp với thân thể người lớn. Nó cũng biết nô lệ ăn uống cực khổ và mặc rách rưới, lại còn thường bị đánh đập tàn nhẫn bằng roi da chỉ vì những vi phạm nhỏ nhặt. Rồi một khi đã thành nô lệ rồi thì cả đời là nô lệ.

Rob khóc. Cuối cùng nó lấy lại can đảm, tự nhủ rằng Dick9 Bukerel chẳng đời nào bán nó làm nô lệ, nhưng nó sợ bà Bukerel sai người khác làm chuyện này mà không hỏi ý chồng. Bà ta hoàn toàn dám làm chuyện như thế lắm, nó tự nhủ. Chờ đợi trong ngôi nhà hoang vắng, mỗi tiếng động đều khiến nó giật mình run rẩy.

Năm ngày sau đám tang bố, năm ngày đáng sợ, có một người lạ đến gõ cửa.

“Phải mày là thằng Cole không?”

Nó thận trọng gột đầu, ngực đánh trống làng.

“Tao là Croft. Một người tên Richard Bukerel tao gặp khi uống ở hầm rượu Bardwell đã bảo tao đến đây.”

Rob thấy ông này không trẻ không già, thân thể to béo, khuôn mặt dãi dầu nắng gió với mái tóc dài của một người tự do và bộ râu quai nón xoăn tít màu đỏ.

“Tên đầy đủ của mày là gì?”

“Robert Jeremy Cole, thưa ông.”

“Mấy tuổi?”

“Chín ạ.”

“Tao là thợ cạo kiêm thầy lang, đang tìm một đứa học nghề. Mày biết thợ cạo kiêm thầy lang làm cái gì không, Cole?”

“Phải ông là một thứ bác sĩ không ạ?”

Con người to béo này cười. “Tạm thời cũng gần đúng. Bukerel cho tao biết về hoàn cảnh mày. Việc làm của tao có hấp dẫn mày không?”

Không. Nó không muốn thành ra cái thứ như con đỉa đã trích máu bố nó đến chết. Nhưng như vậy không đáng sợ bằng bị bán làm nô lệ, nên nó đáp “có” không do dự.

“Không sợ làm việc chứ?”

“Thưa ông không!”

“Thế là tốt. Bởi vì đi với tao thì sẽ làm việc khờ người đấy. Bukerel bảo rằng mày biết đọc và viết tiếng Latin, phải không?”

Nó ngần ngừ. “Nói cho đúng thì cháu biết rất ít tiếng Latin ạ.”

Ông ta mỉm cười. “Tao sẽ thử thách mày một thời gian, chú lỏi ạ. Mày có đồ dùng gì không?”

Gói đồ nho nhỏ của nó đã cột sẵn sàng từ mấy ngày nay. Mình thoát chưa? nó tự hỏi. Ra khỏi nhà, họ leo lên một chiếc xe ngựa kỳ quái nhất mà nó mới thấy lần đầu. Hai bên chỗ ngồi là một cái cột màu trắng quấn những miếng vải dày như con rắn màu đỏ. Đó là một cái xe có mui sơn màu đỏ tưoi lem nhem, vẽ hình những con cừu, sư tử, cái cân, con dê, cá, cung, cua10… bằng màu vàng như màu mặt trời.

Con ngựa đốm màu xám kéo họ đi xuống đường Carpenter, chạy ngang trụ sở Phường hội. Nó ngồi như chết cứng khi xe chạy qua con đường Thames ồn ào, nhìn thật nhanh người thợ cạo và giờ đây nhận thấy ông ta có khuôn mặt xinh xắn dù mập, cái mũi to màu đỏ, cục u trên mi mắt trái và những vệt nhăn mờ mờ ở đôi khóe mắt soi mói màu xanh.

Xe băng qua cây cầu nhỏ trên sông Walbrook, chạy ngang tàu ngựa của gia đình nhà Egglestan và nơi mẹ nó đã ngã quỵ; rồi quẹo phải, lăn lách cách trên cầu Luân Đôn, sang bờ Nam sông Thames. Phà bỏ neo cạnh cầu, ngay phía sau là cái chợ to Southwark, nơi có hàng nhập vào nước Anh. Xe lăn qua những nhà kho bị bọn Đan Mạch tàn phá và đốt cháy mới được xây dựng lại. Trên con đê là một dãy nhà tranh vách đất lụp xụp của dân chài, dân lái xuồng và phu bến tàu, hai nhà trọ tồi tàn cho lái buôn đến họp chợ; và hai bên con đường rộng đắp cao là những ngôi nhà to, dinh cơ của các thương nhân giàu có của Luân Đôn, tất cả đều vườn tược nguy nga, một vài cái được dựng trên cọc giữa khu đầm lầy. Nó nhận ra ngôi nhà của người xuất khẩu đồ thêu mà mẹ vẫn giao hàng. Nó chưa bao giờ đi quá chỗ này.

“Ông Croft ơi?”

Người đàn ông cau mày. “Không, không. Chưa ai gọi tao là ông Croft cả. Người ta toàn gọi là bác phó cạo, vì đó là nghề của tao.”

“Vâng, thưa bác phó cạo,” nó nói. Chỉ lát sau cả khu Southwark đã nằm sau lưng và nó càng hoang mang khi nhận ra rằng họ đã đi vào một thế giới xa lạ.

“Thưa bác phó cạo, mình đi đâu đây?” nó không nén nổi tiếng kêu.

Ông ta mỉm cười, giật nhẹ dây cương, con ngựa đốm xám tế nước kiệu.

“Đi bất cứ đâu.”

4

BÁC PHÓ CẠO KIÊM THẦY LANG

Trước khi hoàng hôn xuống, hai thầy trò cắm trại trên ngọn đồi bên một dòng suối. Bác phó cạo bảo Rob rằng con ngựa xám cần cù ấy tên là Tatus. “Đó là gọi tắt của Incitatus, tên con ngựa mà hoàng đế Caligula11 yêu đến nỗi đã phong cho nó làm thầy tế và quan chấp chính. Bị thiến nhưng con Incitatus của chúng ta khá lắm,” bác phó cạo nói và chỉ dẫn Rob cách săn sóc con vật: chà xát nó với một nắm cỏ khô mềm rồi cho uống nước, sau đó thả cho nó gặm cỏ trước khi lo đến nhu cầu của con người. Họ ở ngoài chỗ trống, cách rừng một quãng; bác phó cạo sai nó đi nhặt củi khô để nhóm lửa và nó phải đi những ba lần mới gom được một đống. Khi có lửa thì việc nấu nướng bắt đầu; mùi thơm làm chân nó nhũn ra. Bác phó cạo để vào trong một cái xoong sắt khá nhiều thịt heo hun khói cắt lát dày, rồi chắt đi phần lớn chỗ mỡ chảy ra, đoạn thái và thả vào chỗ thịt mỡ đang kêu xèo xèo một củ cải to và nhiều cọng hành lá, thêm một nắm dâu khô và một nhúm rau thơm. Khi cái món cay cay ấy chín thì Rob nhận ra nó chưa bao giờ ngửi thấy mùi gì thơm hơn. Bác phó cạo thản nhiên ăn, nhìn Rob ngốn một tô lớn rồi lặng lẽ cho nó thêm một tô nữa. Họ lấy từng tảng bánh mì vét sạch tô gỗ của mình. Rồi không đợi phải sai, Rob mang xoong và tô ra suối, lấy cát chà.

Sau khi mang dụng cụ nấu bếp về chỗ, Rob vào một bụi cây gần đấy để đi tiểu.

“Lạy Chúa, lạy Đức Bà, cái của mày trông ngộ nhỉ,” bác phó cạo nói, tiến ngay lại gần nó.

Rob vội chấm dứt ngang rồi nhét vào quần. “Khi cháu còn nhỏ,” nó bối rối, “cháu bị làm độc… ở ngay chỗ đó. Cháu nghe kể rằng một thầy lang đã cắt chỗ da đầu đó đi.”

Bác phó cạo sửng sốt nhìn nó. “Cắt da đầu đi. Vậy là mày bị cắt bì như bọn ngoại đạo khốn kiếp rồi12”.

Thằng nhỏ quay đi, hết sức hoang mang. Nó cảnh giác chờ đợi. Khí ẩm từ khu rừng lan về phía họ, nó mở bị lấy một cái áo khoác thêm bên ngoài cái đang mặc.

Bác phó cạo lấy từ xe hai tấm da lông ném về phía nó. “Mình ngủ ngoài này vì trong xe đầy đồ cả rồi.”

Bác phó cạo thấy trong bọc của nó ánh đồng tiền lấp lánh bèn cầm lèn. Bác không hỏi từ đâu nó có mà Rob cũng không cho bác biết. “Có một hàng chữ trên đó,” Rob nói. “Bố cháu và cháu… đồ chừng nó liên quan đến đội quân La Mã đầu tiên đã tới Luân Đôn.”

Bác coi kỹ đồng bạc. “Phải.”

Hẳn là bác biết nhiều về bọn La Mã và coi trọng chúng; cứ xem việc bác đặt tên cho con ngựa đủ rõ. Rob chợt thấy lo, vì chắc là bác sẽ giữ mất đồng bạc của nó. “Mặt kia có chữ,” nó khàn khàn nói.

Bác cầm đồng bạc tới gần lửa để xem, vì trời đã nhá nhem rồi. “IOX. IO có nghĩa là ‘reo hò’. X nghĩa là ‘mười’. Đó là kiểu quân La Mã hoan hô chiến thắng: ‘reo hò mười lần!’”

Rob nhẹ cả người khi nhận lại đồng bạc. Nó xếp chỗ ngủ cạnh đống lửa. Tấm da cừu nó đặt dưới, quay lớp lông lên trên, còn tấm da gấu nó dùng để đắp. Hai tấm da cũ và hôi nhưng ấm.

Bác phó cạo soạn chỗ ngủ phía kia đống lửa, đặt kiếm và dao găm trong tầm tay để có thể dùng đẩy lui kẻ lạ tấn công hay, như Rob sợ hãi nghĩ, để giết thằng nhỏ bỏ trốn. Bác tháo cái tù và Saxon bằng sừng vẫn đeo bằng một sợi gân quanh cổ, bít đáy tù và với cái nút bằng xương, rồi rót vào đó thứ chất lỏng màu sẫm từ một cái chai, đưa cho Rob. “Rượu thuốc của tao chế đấy. Làm một ngụm lớn đi.”

Nó không muốn uống nhưng sợ, không dám từ chối. Người ta không dọa trẻ con các gia đình lao động ở Luân Đôn với mấy thứ như “ông ba bị”, mà ngược lại, dạy cho nó từ nhỏ rằng có những tay thủy thủ và phu khuân vác khao khát dụ dỗ một thằng bé tới sau những ngôi nhà kho bỏ trống. Rob từng biết những đứa trẻ đã nhận kẹo và tiền của lũ người như thế và nó cũng biết những đứa trẻ ấy đã phải làm gì. Nó cũng biết rằng say sưa là màn giáo đầu phổ biến.

Nó cố từ chối uống thêm nhưng bác phó cạo cau mày. “Uống!” bác ra lệnh. “Nó sẽ làm mày dễ chịu hơn.” Và bác chỉ hài lòng sau khi nó đã uống thêm hai hớp nữa để rồi ho sặc sụa. Bác cầm tù và quay về chỗ ngủ của mình, uống cạn một chai, thêm một chai nữa để rồi sau khi đã đánh rắm thật kêu bác mới chịu nằm. Bác chỉ nhìn sang Rob thêm một lần nữa. “Ngủ ngon nhé. Mày không việc gì phải sợ tao cả.”

Rob chắc chắn rằng đó chỉ là kế của bác ta thôi. Nó nằm dưới tấm da gấu hôi, chờ ê ẩm cả hông. Tay phải giữ chặt đồng tiền, tay trái nắm một cục đá to dù biết rằng ngay cả khi có những vũ khí của bác phó cạo thì nó cũng chẳng phải là đối thủ của bác ta, và rồi nếu có bị buộc làm gì nó cũng sẽ phải chịu thôi.

Nhưng sau rốt đứng là bác ta ngủ thật, và ngáy to khiếp.

Miệng Rob đầy mùi rượu thuốc. Rượu chạy khắp cơ thể khi nó rúc sâu vào trong lớp lông, để cục đá lăn khỏi bàn tay. Nó nắm chặt đồng tiền và hình dung ra lính La Mã, hàng hàng lớp lớp, reo hò mười lần tung hô những anh hùng không chịu bị đánh bại. Phía trên đầu sao sáng đầy trời, gần đến nỗi nó muốn vươn tay bắt lấy để làm xâu chuỗi đeo cổ cho mẹ. Nó nghĩ đến mỗi người trong gia đình, từng người một. Trong số những đứa sống nó nhớ nhất Samuel. Kể cũng lạ, vì thằng này vốn kèn cựa nó là anh cả và luôn to mồm thách thức Rob bằng những lời hỗn láo. Nó băn khoăn không biết Jonathan có đái ra tã chăng và cầu mong bà Aylwyn nhẫn nại với thằng bé. Rob hy vọng bác phó cạo sớm quay lại Luân Đôn, vì nó mong được gặp lại các em.

Bác phó cạo biết thằng nhỏ nghĩ gì. Vào đúng tuổi này bác cũng đã tứ cố vô thân sau khi làng đánh cá Clacton, nơi bác chào đời, bị một lũ man rợ tấn công. Vụ này đã hằn sâu trong tâm khảm bác.

Aethelred làm vua thời bác còn niên thiếu. Vào cái thuở sớm nhất mà bác còn nhớ được thì cha bác vẫn nguyền rủa Aethelred rằng dân chúng chưa bao giờ khốn khổ đến thế dưới thời một vị vua nào khác. Aethelred bóc lột, thu thuế để cho bà Emma, một người đẹp giàu nghị lực mà ông ta rước từ Normandy13 về làm hoàng hậu, có được một cuộc sống xa hoa. Ông ta cũng dùng thuế đó xây dựng một đội quân nhưng để bảo vệ chính mình hơn là đám thần dân. Ông ta tàn bạo và khát máu đến nỗi lắm người đã phỉ nhổ khi nghe đến tên vị vua này.

Vào mùa xuân năm 991, Aethelred khiến thần dân phải hổ thẹn vì đã cống vàng cho bọn xâm lược Đan Mạch để chúng rút đi. Mùa xuân năm sau đoàn chiến thuyền Đan Mạch quay lại Luân Đôn như vẫn xảy ra suốt trăm năm rồi. Lần này Aethelred không cớ cách nào khác, ông ta tập hợp lính cùng thuyền chiến và bọn Đan Mạch bị thảm sát trên sông Thames. Nhưng hai năm sau lại xảy ra một vụ xâm lược mới nghiêm trọng hơn, khi vua Na Uy Olaf và vua Đan Mạch Swegen thống lĩnh chín mươi tư thuyền căng buồm ngược dòng sông Thames. Lần nữa Aethelred lại tụ tập quân đội quanh Luân Đôn, cản được bọn xâm lược phương Bắc. Nhưng lần này quân xâm lược biết ông vua hèn nhát kia bỏ rơi đất nươc, chỉ lo bảo vệ riêng mình. Bọn Bắc phương chia nhỏ đội chiến thuyền, đổ bộ lên bờ biển nước Anh, tàn phá các thành phố nhỏ ven biển.

Tuần lễ ấy bố cậu Henry Croft dẫn cậu theo chuyến đánh cá trích dài ngày đầu tiên trong đời cậu. Vào cái buổi sáng họ quay về sau khi được đánh một mẻ lớn, cậu chạy lên trước, hăm hở được là người đầu tiên sà vào lòng mẹ để được mẹ khen. Nấp trong một cái vũng nhỏ gần đấy, ngoài tầm mắt họ, là nửa tá thuyền dài của bọn Na Uy. Khi tới căn lều của gia đình mình cậu thấy một gã lạ hoắc khoác da thú nhìn cậu chằm chằm qua ô cửa sổ.

Cậu không biết gã kia là ai nhưng bản năng sống còn khiến cậu quay đầu chạy thẳng về hướng bố.

Mẹ cậu bị hiếp và đã chết nhưng bố cậu nào có biết. Ông Luke Croft rút dao găm, chạy về lều nhưng ba gã chặn ông ngoài cửa lại có kiếm. Từ xa Henry Croft thấy ông bị khống chế. Một gã bẻ quặt tay ông ra sau lưng, gã khác kéo tóc ông bằng cả hai tay, bắt quỳ và vươn cổ. Gã thứ ba vung gươm chặt cổ ông. Năm mười chín tuổi cậu chứng kiến một tên giết người bị hành quyết ở Wolverhampton. Viên đao phủ của sheriff14 đã chặt đầu tên nọ gọn như chặt cổ gà. Còn khi chặt đầu bố cậu, tên Viking15 kia ra tay rất vụng vì gã đã phải chặt nhiều nhát, không khác bổ củi.

Điên loạn vì đau buồn và sợ hãi, Henry Croft chạy vào rừng, trốn như một con thú bị săn đuổi. Khi cậu trở ra, mê mụ và gần chết đói, thì bọn Na Uy đã rút đi, để lại chết chóc và tro tàn. Người ta tìm thấy cậu bé Henry và cậu được gửi đến tu viện Crowland ở Lincolnshire, cùng với những trẻ mồ côi khác.

Hàng chục năm bị cướp bóc như thế bởi lũ Bắc phương ngoại đạo khiến các tu viện chỉ còn ít tu sĩ mà quá nhiều trẻ mồ côi. Các tu sĩ dòng Benedict16 giải quyết hai vấn đề này bằng cách cho một loạt trẻ mồ côi trai làm chủng sinh. Năm chín tuổi cậu bé Henry được chỉ dẫn tuyên thệ và hứa với Chúa rằng sẽ sống trong đói nghèo và giữ mình trong trắng suốt đời, tuân thủ những giới luật do Thánh Benedict ở Nursia đặt ra.

Nhờ thế cậu được học. Mỗi ngày học bốn tiếng, lao động sáu tiếng, toàn những việc bẩn thỉu, ướt át. Tu viện Crowland có đất rộng, phần lớn là đầm lầy; mỗi ngày Henry và những chủng sinh khác xới đất bùn lên, loạng choạng kéo cày như những con vật, để biến đầm lầy thành đồng ruộng. Người ta chờ đợi cậu dùng thì giờ còn lại để quán chiếu nội tâm và cầu nguyện. Rồi lễ sáng, lễ trưa, lễ chiều. Lễ không ngừng. Mỗi lần cầu nguyện được xem là một nấc trên cái cầu thang vô tận dẫn linh hồn lên thiên đường. Không có nghỉ ngơi hay thể dục thể thao gì cả, nhưng cậu được phép tản bộ trong hành lang hình chữ nhật có mái che của tu viện. Phía Bắc tu viện là tòa nhà cất giữ đồ thờ; phía Đông là nhà thờ; phía Tây là chỗ ở của các tu sĩ; phía Nam là dãy nhà ăn u ám, gồm một phòng ăn, bếp và một nhà kho ở tầng trệt và nhà ngủ ở tầng trên.

Trong cái khuôn viên hình chữ nhật vừa nói có nhiều mồ mả, bằng chứng hùng hồn rằng nếp sống trong tu viện Crowland hoàn toàn thấy trước được: ngày mai sẽ y hệt như ngày hôm qua và cuối cùng mọi tu sĩ đều sẽ yên nghỉ trong khuôn viên tu viện. Một số người hiểu nhầm đó là yên bình nên Crowland đã thu hút nhiều nhà quý tộc trốn chạy hoạt động chính trị cung đình và sự tàn bạo của vua Aethelred, giữ mạng sống bằng cách khoác áo thầy tu. Những nhân vật tinh hoa đầy thế lực này sống trong phòng riêng, giống như những nhà thần bí thật sự tìm Chúa qua đau đớn cực độ về tinh thần và hành xác bằng cách mặc áo gai, nhịn ăn và tự đánh mình. Cho sáu mươi bảy chủng sinh, cũng cạo đầu dù không ngoan đạo và cũng chẳng được ơn thiên triệu, thì chỗ ngủ là một căn phòng lớn kê sáu mươi bảy nệm rơm. Đêm đêm khi thức giấc, cậu bé Henry Croft nghe tiếng ho, tiếng hắt hơi, đủ loại tiếng ngáy, tiếng thủ dâm rên rỉ, tiếng kêu đau đớn của những người mê ngủ, tiếng rắm và những vi phạm giới luật cấm nói, như chửi bới không xứng với kẻ tu hành và những trao đổi vụng trộm, thông thường quanh chuyện ăn uống, vì bữa ăn ở Crowland rất là đạm bạc.

Thành phố Peterborough chỉ cách có tám dặm đường thôi, nhưng cậu chưa từng được thấy. Một ngày kia, năm mười bốn tuổi, cậu xin phép cha Dunstan, cha xưng tội của cậu, cho cậu hát thánh ca và đọc kinh giữa hai buổi Lễ Chiều và Lễ Đêm trên bờ sông, cậu được chấp thuận. Khi cậu đi trên bãi cỏ dọc bờ sông thì cha Dunstan kín đáo theo dõi cách một quãng xa. Henry bước khoan thai, chậm rãi, tay chắp sau lưng, cúi đầu như thể đang đọc kinh, chẳng khác một giám mục. Đó là một buổi chiều hè đẹp và ấm, có gió hiu hiu thổi trên sông. Sư huynh Matthew, một nhà địa dư, đã kể cậu nghe về con sông này. Nó tên là Welland, bắt nguồn từ Midlands gần Corby, nhẹ nhàng chảy uốn khúc tới Crowland như một con rắn, rồi từ đây theo hướng Đông Bắc, xuyên qua đồi núi trập trùng và những thung lũng phì nhiêu, trước khi chảy qua vùng đầm lầy ven biển để đổ ra cái vịnh lớn ở Biển Bắc tên là The Wash.

Quanh con sông là rừng và đồng ruộng Chúa ban. Dê kêu, chim hót trên cây, còn lũ bò đang gặm cỏ chăm chú yên lặng nhìn cậu. Một chiếc xuồng con nằm trên bờ sông.

Tuần lễ sau cậu xin phép được đọc kinh một mình bên dòng sông sau buổi Lễ Sáng ca ngọi Chúa. Cậu được cho phép và lần này cha Dunstan không đi theo nữa. Khi tới bờ sông, Henry đẩy chiếc xuồng con xuống nước, leo lên và chèo đi.

Cậu chỉ dùng chèo để đưa thuyền vào dòng nước rồi hết sức ngồi yên giữa chiếc xuồng mỏng mảnh nhìn dòng nước màu nâu, mặc cho dòng sông đưa đi như một chiếc lá rụng. Một lúc sau, khi biết đã khá xa rồi, cậu mới phá lên cười. Cậu reo hò, kêu toáng rất trẻ con. “Cho đáng kiếp!” cậu gào lên, không biết là cậu thách thức sáu mươi sáu chủng sinh sẽ phải ngủ thiếu cậu, hoặc cha Dunstan hay Chúa, người mà những kẻ ở Crowland quy cho là khắc nghiệt.

Cậu ngồi suốt ngày trên sông, cho đến khi thấy dòng nước xuôi ra biển là quá sâu và nguy hiểm. Thế là cậu ghé vào bờ và bắt đầu thời kỳ sẽ cho cậu biết thế nào là cái giá của tự do.

Cậu đi dọc theo các làng mạc ven biển, bạ đâu ngủ đấy, sống nhờ những gì xin hay ăn cắp được. Không có gì để ăn thảm khốc hơn nhiều là ăn ít. Vợ một nhà nông cho cậu một túi lương thực và một áo khoác cũ, một cái quần rách tả tơi đổi lấy bộ của nhà dòng Benedict mà bà sẽ cắt làm áo len cho mấy đứa con trai. Sau rốt một người đánh cá ở cảng Grimsby nhận cậu làm phụ việc, bắt cậu làm trối chết hơn hai năm để đổi lấy dăm miếng ăn chết đói và một chỗ dung thân. Khi ông ta chết, bà vợ bán thuyền; mà chủ mới không cần người phụ việc nữa. Thế là Henry lại đói hàng tháng dài cho đến khi gặp một nhóm diễn trò rong và nhập bọn với họ. Cậu giúp vác hành lý, phụ những chuyện cần trong nghề của họ đổi lấy chút miếng ăn không đủ dính răng và sự che chở. Chính cậu thấy họ diễn rất xoàng nhưng họ biết cách khua trống thu hút đám đông và khi cái mũ được chuyền đi, thì ngạc nhiên thay, không ít người xem bỏ tiền vào đấy. Cậu thèm khát nhìn họ. Tuổi cậu quá lớn, không học nhào lộn được nữa, bởi vì môn này đòi hỏi các khớp xương phải mềm dẻo từ khi còn nhỏ. Nhưng những người làm trò tung hứng dạy cậu món này. Cậu bắt chước người làm ảo thuật và học vài tiểu xảo, anh ta bảo cậu đừng bao giờ nên gây ấn tượng rằng cậu làm thuật gọi hồn, vì Giáo hội và Triều đình treo cổ bọn phù thủy trên khắp đất nước Anh. Cậu lắng nghe cách của người kể chuyện, em gái ông ta là người đầu tiên cậu được chung chăn gối. Cậu thấy họ như quyến thuộc của mình, nhưng rồi một năm sau đám này chia tay nhau ở Derbyshire, đường ai nấy đi. Cậu lại bơ vơ.

Ít tuần sau vận may lại đến với cậu ở thành phố Matlock khi một bác phó cạo kiêm thầy lang tên James Farrow ký giao kèo thuê cậu sáu năm. Về sau cậu được biết không thiếu niên nào ở đấy chịu theo học Farrow vì nghe đâu ông ta có dính dấp tới ma thuật. Henry nghe tin này sau hai năm ở với Farrow và biết ông ta chẳng phải phù thủy phù thung gì cả. Tuy ông ta lạnh lùng và vô cùng khắc nghiệt nhưng vẫn là cơ may cho Henry Croft.

Thị xã Matlock nằm trong một vùng thôn dã, dân cư thưa thớt, không có bệnh nhân thuộc giới thượng lưu hay thương nhân giàu có để nuôi bác sĩ, lại cũng không có nhiều dân nghèo để thu hút thầy lang. Trong cái vùng trải rộng của các nông trang quanh Matlock chỉ có một mình thầy lang vườn James Farrow. Bên cạnh chuyện rửa ruột trị táo bón, cắt tóc gội đầu, ông ta còn mổ xẻ và cho toa. Henry làm theo lệnh thầy suốt hơn năm năm. Farrow là một người giao việc nghiêm khắc; ông ta đánh Henry khi gã học trò làm sai nhưng cũng dạy cậu rất kỹ, phải nói là quá kỹ, mọi điều ông biết.

Vào cái năm thứ tư cậu Henry ở Matlock - tức là năm 1002 - vua Aethelred đã làm một việc có hậu quả tai hại lâu dài. Trong lúc nguy nan ông vua này đã cho phép một số người Đan Mạch được định cư ở miền Nam nước Anh, cho họ đất với điều kiện họ giúp ông chống kẻ thù. Bằng cách ấy ông ta thu dụng được một nhà quý tộc Đan Mạch tên Pallig, chồng của Gunnhilda, em gái vua Swegen nước Đan Mạch. Năm đó bọn Viking lại xâm lấn nước Anh, giết chóc và đốt phá theo chiến thuật như từ trước tới nay. Khi chúng tới Southampton, vua lại quyết định triều cống bọn xâm lược 24.000 bảng Anh để chúng rút đi.

Khi thuyền của bọn Bắc phương đi khỏi thì Aethelred xấu hổ và điên tiết vì thất vọng. Ông ta ra lệnh mọi người Đan Mạch trên đất nước Anh sẽ bị thảm sát vào ngày Thánh Brice17. Cuộc thảm sát đê hèn được thực hiện theo lệnh vua như đã mở ngỏ cho cái ác vốn tiềm ẩn trong dân Anh có dịp phát tác.

Thế giới vốn tàn bạo, nhưng sau vụ thảm sát nói trên cuộc sống lại càng thảm khốc hơn. Tội ác tràn ngập khắp nước Anh, phù thủy bị săn lùng và bị treo cổ hay thiêu sống18. Cả nước như trong cơn say máu.

Thời gian học nghề của Henry Croff sắp hết thì một người luống tuổi tên Bailey Aelerton chết trong lúc được Farrow trị bệnh. Chẳng có gì khác lạ về cái chết này, những bỗng có tin đồn rằng ông ta chết vì bị Farrow lấy kim chích và phù phép.

Chủ nhật trước đó, trong ngôi nhà thờ nhỏ ở Matlock cha đạo tiết lộ đã nghe thấy ma quỷ chè chén tại các ngồi mả trong sân nhà thờ vào lúc nửa đêm rồi chúng giao hợp với Satan. “Thật là một tội lỗi kinh tởm đối với Chúa Ki-tô khi người chết sống dậy nhờ vào sức ma quỷ. Những kẻ làm điều xảo trá này là kẻ thù của Chúa,” cha nạt. Quỷ ở ngay giữa họ, cha cảnh báo, nó có cả một đạo quân phù thủy đội lốt người hỗ trợ, làm những trò ma thuật và lén lút giết người.

Cha trang bị cho những bổn đạo kinh hoàng một câu thần chú để đọc trước bất kỳ kẻ nào bị tình nghi là phù thủy: “Hỡi chúa phù thủy! Mi dám xâm phạm hồn ta thì thần chú của mi, lời nguyền của mi sẽ quay lại hại chính mi nghìn lần. Nhân danh Chúa Ba Ngôi hãy trả lại ta sức khỏe. Nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh linh. Amen.”

Rồi cha nhắc nhở bổn đạo lời phán trong Kinh Thánh rằng: Đàn bà phù thủy, ngươi không được để cho sống19. “Phải tìm cho ra chúng và tận diệt nếu mỗi bổn đạo không muốn bị đốt trong lò lửa luyện tội đáng sợ,” cha răn đe.

Ông Bailey Aelerton chết vào ngày thứ Ba; khi ông đang cuốc trên đồng thì trái tim ngừng đập. Cô con gái quả quyết đã thấy những lỗ kim châm trên da ông. Chắc chắn là không có ai khác nữa thấy điều này. Vậy mà sang thứ Năm một dám du thủ du thực vào sân kho của ông Farrow đúng lúc bác phó cạo kiêm thầy lang này vừa mới lên ngựa, chuẩn bị đi thăm bệnh nhân, ông còn đang cúi xuống căn dặn Henry những việc phải làm trong ngày thì chúng lôi ông khỏi yên ngựa.

Người dẫn đầu đám này là Simon Beck, có đất ngay sát nách vùng đất của ông Farrow. “Lột quần áo lão ra!” Beck nói.

Farrow run rẩy khi bị lột quần áo. “Mày là đồ thối tha, Beck ạ!” ông gào. “Đồ thối tha!” Không quần áo trông ông già hơn; da bụng chảy và nhăn nhúm, bờ vai nhỏ, bắp thịt nhẽo nhèo và chẳng còn bao sức, còn củ giống thì teo lại trên cái bìu màu sẫm.

“Đây rồi!” Beck kêu lên. “Dấu của quỷ Satan đây này!”

Ở háng bên phải của Farrow rành rành hai vết đen nhỏ, trông như vết rắn cắn. Beck dùng đầu dao gàm khứa vào một vết.

“Nốt ruồi đấy chứ!” Farrow gào lên.

Máu chảy ra từ vết khứa, mà phù thủy thì không chảy máu được.

“Bọn này ranh ma lắm, rất ranh ma,” Beck nói, “chúng có thể làm máu chảy theo ý muốn.”

“Ta là thợ cạo chứ không phải phù thủy,” Farrow khinh bỉ nói với chúng. Nhưng khi chúng trói ông vào một thập tự giá gỗ, khiêng đến cái ao của chính ông thì ông gào lên, xin tha mạng.

Cây thập tự bị ném đánh bõm xuống cái ao nông, chìm nghỉm. Lũ người chợt im phăng phắc, nhìn bong bóng nước nổi lên. Rồi chúng kéo lên để Farrow có cơ hội tự thú. Ông vẫn còn thở phì phò yếu ớt.

“Láng giềng Farrow, lão có chịu thừa nhận đã cộng tác với ma quỷ không?” Beck khẽ khàng hỏi.

Nhưng người bị trói chỉ ho và thở hổn hển.

Thế là chúng lại nhận ông xuống nước. Lần này cây thập tự bị nhúng cho đến khi không còn bong bóng nổi lên. Vậy mà chúng vẫn chưa kéo lên.

Henry chỉ biết nhìn và khóc, chẳng khác nào nhìn chúng giết bố lần thứ hai. Cậu đã lớn rồi, không còn là thiếu niên nữa, nhưng cậu bất lực trước đám săn phù thủy, khiếp sợ rằng bọn người kia sẽ coi mình, học trò của bác phó cạo, là trợ tá của phù thủy.

Sau cùng chúng buông cây thập tự, đọc câu thần chú vừa nói rồi bỏ đi, mặc nó trôi lềnh bềnh trên ao.

Khi bọn người đi khỏi, Henry lội xuống bùn, kéo cây thập tự lên bờ. Trên môi người thầy của cậu ứa chút bọt đỏ hồng. Cậu vuốt đôi mắt trên gương mặt xám bệch, đôi mắt không còn nhìn được nữa nhưng vẫn như đang buộc tội, nhặt bèo khỏi vai ông trước khi cắt dây trói.

Bác phó cạo góa vợ, không thân thích nên mọi thứ đổ lên đầu gã học trò. Cậu gấp gáp mai táng Farrow.

Khi cậu kiểm tra trong nhà thì phát hiện rằng bọn người kia đã vào đây lục lọi trước rồi. Chắc chắn chúng đã lấy tiền và rượu thuốc của ông Farrow khi tìm chứng cớ của Satan. Nhà bị lấy sạch cả nhưng còn một bộ quần áo tốt hơn bộ cậu đang mặc và một ít thức ăn. Cậu bỏ tất cả vào một cái xách. Cậu cũng cầm theo túi dụng cụ mổ xẻ và bắt con ngựa của Farrow để chạy khỏi Matlock trước khi bọn họ quay lại vì sực nhớ tới cậu.

Một lần nữa cậu thành kẻ lang thang, nhưng lần này đã có nghề nên mọi sự khác hẳn. Nơi nào cũng có người bệnh sẵn sàng trả một hay hai penny để được chữa chạy. Rồi cậu nhận thấy cũng dẽ kiếm ra tiền qua việc bán thuốc. Để tụ tập người ta lại cậu dùng cách đã học được trong thời gian nhập bọn với đoàn diễn trò rong.

Vì nghĩ có thể bị truy lùng, cậu không bao giờ dừng lại lâu một chỗ và tránh dùng tên đầy đủ. Thế là cậu trở thành “Bác phó cạo”. Chẳng bao lâu những chuyện này tạo ra một cuộc sống vừa ý bác; bác được mặc đẹp và ấm, có nhiều đàn bà, thích uống thì uống và bữa ăn nào cũng đều thừa mứa; thề sẽ không bao giờ để bị đói lại. Bác mập rất nhanh. Lúc gặp người mà bác đã cưới làm vợ sau này bác nặng hơn mười tám stone20. Lucinda Eames góa chồng, có một nông trại khang trang ở Canterbury. Suốt nửa năm bác lo việc đồng áng, chăm sóc lũ vật và đóng vai đức ông chồng của Lucinda. Bác rất khoái bộ mông thon trắng của chị chàng, cứ như một trái tim nhợt nhạt đặt ngược vậy. Khi ái ân chị chàng thè đầu lưỡi màu hồng ra khóe miệng bên trái, như một đứa trẻ gặp phải bài tập khó. Chị trách bác không cho chị một đứa con. Có thể chị chàng trách đúng, nhưng với người chồng trước chị chàng cũng đâu có con. Giọng chị chàng trở nên the thé, ăn nói chanh chua, nấu nướng cẩu thả. Sống với chị chàng chưa đầy một năm bác đã lại nhớ những thiếu phụ nồng nàn, những bữa ăn khoái khẩu, và muốn thoát khỏi miệng lưỡi của chị chàng.

*

Năm 1012 là năm vua Đan Mạch Swegen giành được quyền cai trị nước Anh. Mười năm liền Swegen ra sức quấy phá Aethelred, làm nhục kẻ đã giết bà con ông ta. Cuối cùng Aethelred chạy ra đảo Wight với số thuyền của mình, còn hoàng hậu Emma về Normandy ở với các con trai Edward và Alfred.

Chẳng bao lâu sau vua Swegen cũng chết già, để lại hai người con trai: Harold nối ngôi cha làm vua Đan Mạch và Canute, một chàng trai mười chín tuổi, được quân đội Đan Mạch tôn làm vua nước Anh.

Aethelred vẫn còn sức để phản công một lần nữa, đuổi được quân Đan Mạch nhưng chẳng bao lâu sau Canute quay lại, và lần này ông ta chiếm hết nước Anh, trừ Luân Đôn. Sắp chinh phục Luân Đôn thì được tin Aethelred chết, ông ta liền khôn ngoan triệu tập hội nghị Witan – hội đồng các nhà uyên bác của Anh. Thế là các giám mục, trưởng tu viện, bá tước và lãnh chúa tới Southampton tôn Canute làm vua.

Canute chứng tỏ tài năng của mình trong việc hàn gắn đất nước bằng cách phái người tới Normandy thuyết phục hoàng hậu Emma lấy người kế vị ông chồng quá cố của bà trên ngôi báu. Hầu như bà đồng ý ngay. Bà lớn tuổi hơn Canute nhiều nhưng vẫn còn là một phụ nữ ham dâm, được nhiều người khao khát. Người ta cười thầm giễu cợt về số thời gian bà ta và vua Canute ở với nhau trong phòng kín.

Trong khi ông vua mới hăm hở chuyện cưới hỏi, thì bác phó cạo cứ chạy trốn nó. Một ngày nọ, thoát ly khỏi sự đanh đá và món ăn không nuốt nổi của Lucinda Eames, bác tiếp tục đi rong. Ở Bath bác mua xe ngựa đầu tiên và ở Northumberland nhận gã học trò đầu tiên với hợp đồng cẩn thận. Có học trò lợi thấy ngay. Từ đó, suốt bao năm, bác đã đào tạp nhiều đứa trẻ. Có vài đứa đủ khả năng mang lại tiền cho bác còn những đứa kia đã dạy cho bác bài học rằng một đứa học trò phải hội đủ những điều kiện nào.

Bác biết điều gì sẽ xảy đến cho một thằng bé không đáp ứng yêu cầu và bị đuổi về. Phần lớn sẽ gặp thảm họa: nếu may mắn chúng sẽ trở thành một thứ đồ chơi để thỏa mãn tình dục hay thành nô lệ, nếu không may chúng sẽ chết vì đói hay bị giết. Điều này làm bác áy náy, nhiều hơn so với bác thừa nhận. Nhưng bác không thể nào giữ một đứa không có triển vọng; chính bác là một kẻ từng sống sót nên, nếu cần, bác có thể để trái tim biến thành sắt đá khi phúc lợi của mình bị đụng chạm.

Thằng mới này, cái thằng bác vừa tìm được ở Luân Đôn, xem ra tha thiết muốn làm vừa lòng bác đấy, nhưng bác biết vỏ ngoài một đứa học nghề dễ làm mình nhầm lắm. Hơi đâu lo bò trắng răng. Thời gian sẽ trả lời và chẳng lâu gì nữa, bác sẽ biết thằng nhóc Cole này có đủ bản lĩnh để sống còn không.

5

CON GẤU Ở CHELMSFORD

Rob thức dậy cùng với tia sáng mờ mờ đầu tiên thế mà đã thấy thầy nó dậy từ hồi nào rồi và đang sốt ruột. Nó nhận ra ngay rằng bác phó cạo bắt đầu một ngày mới không lấy gì làm vui vẻ. Với vẻ nghiêm nghị bác kéo cây lao khỏi xe rồi chỉ nó cách sử dụng. “Sẽ không nặng đâu nếu mày dùng hai tay. Nó chẳng đòi hỏi khéo léo gì cả. Cứ thọc mạnh hết sức. Nếu mày nhắm giữa bụng đối phương thì mày phải đâm trúng một chỗ nào đó. Khi bị thương nó sẽ phải chậm lại và tao có nhiều cơ hội giết nó. Hiểu chưa?”

Rob gật đầu, ngượng nghịu trước người lạ.

“Tốt, nhóc con. Mình phải cảnh giác, luôn luôn vũ khí kề tay, đó là cách để chúng ta sống còn. Những con đường bọn La Mã làm này vẫn là tốt nhất nước Anh, nhưng không được tu bổ. Nhiệm vụ của triều đình là giữ hai bên đường cho quang quẻ để bọn cướp đường khó rình khách vãng lai, nhưng bụi rậm chẳng khi nào được phát quang trên phần lớn đường sá mình sẽ đi.”

Bác thao diễn cách thắng cương ngựa. Khi họ tiếp tục cuộc hành trình thì Rob ngồi sát cạnh bác trên ghế của người cầm cương, dưới nắng ấm và vẫn còn bị ám ảnh bởi bao thứ sợ hãi. Chẳng bao lâu sau bác hướng chú ngựa thiến Incitatus ra khỏi đường lớn, rẽ vào một con đường mòn khó đi, xuyên dưới bóng dày kịt của rừng hoang. Cái tù và Saxon màu nâu, món làm dáng của một con bò mộng trước kia, đeo vòng qua vai bác bằng một sợi gân. Bác đưa nó vào miệng, thổi ra một thứ tiếng to mà dịu, nửa như hiệu lệnh, nửa như than vãn. “Nó báo cho mọi người trong tầm nghe rằng chúng ta không lẻn vào để cắt cổ hay ăn cướp. Ở nhiều vùng hẻo lánh, gặp người lạ là họ giết. Cái tù và báo rằng chúng ta đàng hoàng và tự tin, đủ khả năng bảo vệ mình.”

Bác phó cạo bảo Rob thử xem sao, nhưng nó tha hồ phồng má thổi hết sức cũng chẳng nghe thấy gì.

“Cần có hơi dài và khéo léo. Mày sẽ học được thôi. Đừng bao giờ sợ. Sẽ còn học nhiều thứ khó hơn cả thổi tù và.”

Con đường lầy lội. Những chỗ xấu nhất đã được phủ cành con lên nhưng vẫn cần người đánh xe khéo. Ở một khúc quanh xe gặp trúng bãi bùn, bánh ngập tới tận trục. Bác phó cạo thở dài.

Họ xuống xe, đào chỗ bùn trước bánh rồi đi nhặt các cành con rơi gãy trong rừng. Bác thận trọng trải trước mỗi bánh rồi leo lên xe cầm cương.

“Khi bánh xe bắt đầu di chuyển thì mày nhét chúng xuống dưới bánh xe,” bác nói và Rob gật đầu.

“Nào, Tatus!” bác thúc ngựa. Tiếng càng xe và dây da kêu cọt kẹt. “Nhét!” bác kêu to.

Rob nhanh nhẹn đặt cành cây, chạy từ bánh xe này sang bánh xe kia trong lúc con ngựa ra sức kéo. Bánh xe chưa chịu chuyển. Trượt. Bám được rồi. Xe lắc lư về phía trước. Khi lên được khúc đường khô bác gò cương, chờ Rob chạy theo, leo lên.

Cả hai dính đầy bùn. Bác phó cạo cho Tatus dừng lại bên một con suối. “Mình ăn sáng cái đã,” bác nói khi họ rửa mặt và tay, gột bùn. Bác cắt hai nhành liễu, lấy trong xe lưỡi câu và dây cước, lôi từ bóng mát sau ghế ngồi một cái hộp. “Đây là hộp cào cào của mình,” bác nói. “Một trong những việc mày phải làm là luôn luôn giữ cho đầy hộp.” Bác chỉ nâng nắp hộp vừa đủ để Rob thò tay vào được.

Lũ sinh vật có ngạnh này nhảy rào rào, loạn xạ khỏi ngón tay nó. Nó thận trọng túm một con trong lòng bàn tay. Rồi khi nó rút tay ra, kẹp đôi cánh giữa ngón cái và ngón trỏ thì cẳng con côn trùng này cào loạn xạ. Bốn cẳng trước nhỏ như sọi tóc; còn hai cẳng sau khỏe để bật, có khúc đùi thật to.

Bác chỉ nó cách móc đầu lưỡi câu ngay dưới khúc vỏ cứng sau đầu. “Đừng móc sâu quá, kẻo nó mất nước mà chết. Mày đã câu ở đâu rồi?”

“Ở sông Thames.” Nó tự hào về tài câu của mình vì hai bố con nó thường câu bằng giun tại dòng sông lớn đó để có cá nuôi gia đình khi thất nghiệp.

Bác phó cạo làu bàu. “Cách câu này khác hẳn,” bác nói. “Hãy tạm quên cái cần câu, bây giờ bò trước đã.”

Họ thận trọng bò tới một nơi nhìn được xuống chỗ sâu gần nhất, nằm dài xuống. Rob nghĩ chắc bác mập này điên.

Bốn con cá lửng lơ trong nước.

“Nhỏ quá,” Rob thì thầm.

“Cỡ đó là ngon nhất,” bác nói khi họ bò ngược lại. “Cá hương ở sông của mày to đấy nhưng dai và nhiều dầu. Mày có biết tại sao lũ cá kia bơi lơ lửng chỗ đầu nguồn không? Khi muốn ăn, chúng quay đầu về nguồn, đợi một con mồi béo bở rơi xuống theo dòng trôi tới. Chúng rất tinh. Nếu mày đứng sát dòng chúng sẽ thấy mày. Nếu mày đạp mạnh trên bờ chúng sẽ cảm được bước chân mày và chuồn mất. Đứng xa bờ, nhẹ nhàng thả con cào cào trên mặt nước, để nó trôi tới bầy cá.”

Bác chăm chú nhìn Rob quăng cào cào tới chỗ bác vừa chỉ.

Một cái giật thình lình truyền qua cần câu làm rung cánh tay Rob. Con cá vô hình đớp chẳng khác gì cá sấu. Sau đó thì cũng như câu trên sông Thames thôi. Nó kiên nhẫn chờ, để con cá hương có đủ thời gian tự phán quyết; rồi nó nhấp đầu cần câu để lưõi câu móc như cách bố nó chỉ. Khi nó kéo lên chiến lợi phẩm giãy giụa đầu tiên thì cả hai trầm trồ những đốm hoa của con cá trên cái nền mượt như gỗ hồ đào tẩm dầu với hai lườn bóng nhẫy lấm chấm màu đỏ cầu vồng, còn những vây đen lại điểm vàng.

“Câu thêm năm con nữa,” bác nói rồi biến vào rừng.

Rob câu thêm được hai, hụt mất một con. Nó thận trọng dịch tới một vũng khác. Lũ cá hương hám cào cào quá chừng. Nó đang làm sạch con thứ sáu thì bác phó cạo quay về với cái mũ đầy nấm và hành dại.

“Mình ăn ngày hai bữa,” bác nói, “gần trưa và gần chiều, như mọi người văn minh.

Dậy lúc sáu giờ, ăn sáng lúc mười

Ăn tối lúc năm giờ, đi ngủ lúc mười

Sẽ sống thọ mười lần mười.”

Bác cắt thịt muối thành lát dày. Khi thịt trong cái chảo đen thui đã chín, bác rắc bột lên cá rồi chiên vàng rụm, sau hết mới bỏ hành và nấm vào.

Xương sống cá cùng với phần lớn xương con gỡ dễ dàng khỏi lớp thịt còn bốc khói. Trong lúc họ thưởng thức cá và thịt muối, bác chiên bánh mì với chỗ mỡ thơm phức còn lại, lấy những lát pho mát dày trải lên, để nó chảy ra trong chảo. Sau bữa ăn họ uống nước mát ngọt của dòng suối đã cho họ cá.

Bác phó cạo vui hẳn. Rob hiểu rằng một người mập cần phải được ăn nhiều mới khỏe. Nó còn biết thêm rằng bác nấu ăn giỏi, thành ra nó cứ mong tới bữa vì đó là cả một sự kiện lớn trong ngày. Nó thở phào nhẹ nhõm vì biết rằng nếu phải làm trong hầm mỏ thì sẽ chẳng bao giờ được cho ăn thế này. Và những việc nó hiện phải làm thì đâu có quá sức gì; nó hoàn toàn có khả năng giữ cho cái hộp cào cào đầy hoài hoài được, nó biết câu cá hương và biết chèn cành cây dưới bánh xe dù xe bị lún ở đâu đi nữa; nó hài lòng tự nhủ.

Cái làng ấy tên là Farnham, có nông trại, một lữ quán nhỏ xập xệ, một quán rưọu thoảng mùi bia khi họ đi ngang, một bờ rào bằng cọc gỗ cao gần lò rèn, một lò thuộc da tỏa mùi hôi rình, một xưởng cưa với những súc gỗ đã xẻ và một nhà quản việc21 đối diện một bãi chợ không ra bãi chợ, trông giống một khúc đường phình ra như con rắn nuốt quả trứng thì đúng hơn.

Bác phó cạo dừng xe ngoài bìa làng. Bác lấy từ trong xe một chiếc trống con và một cái dùi đưa cho Rob. “Gõ đi.”

Incitatus biết họ định làm gì; thế là nó ngẩng đầu hí, nhảy dựng đưa vó lên. Rob kiêu hãnh gõ trống; chính nó cũng lây sự nhộn nhịp vừa mới gây ra hai bên đường phố.

“Xế trưa nay có diễn trò,” bác kêu. “Sau đó là chẩn bệnh và những chuyện thuốc men, dù nặng hay nhẹ!”

Người thợ rèn với cơ bắp cuồn cuộn bám bụi than nhìn họ, ngừng kéo bễ. Hai thằng nhỏ trong xưởng cưa bỏ thớt gỗ đang xếp, chạy về phía có tiếng trống. Một đứa quay đầu chạy đi. “Mày chạy đi đâu thế, Giles?” đứa kia hỏi.

“Về nhà kêu Stephen và mấy đứa kia.”

“Bảo lũ em tao nữa nhé!”

Bác gật đầu hài lòng. “Loan tin đi nhé,” bác kêu.

Các bà bước ra khỏi nhà, trò chuyện với nhau trong lúc lũ con họ đổ ra đường, nói liến thoắng rồi nối đuôi đám chó đang vừa chạy theo chiếc xe ngựa màu đỏ vừa sủa.

Bác cho xe chạy chầm chậm từ đầu này đến đầu kia con đường rồi đánh vòng trở lại.

Một ông lão ngồi sưởi nắng gần lữ quán mở mắt, cười nhe miệng móm trước cảnh náo nhiệt. Vài người khách bước ra khỏi quán rượu, cầm cả ly; theo sau là cô gái chạy bàn chùi tay ướt vào tấm tạp dề, mắt long lanh.

Bác dừng xe nơi bãi chợ nhỏ bé, lôi ra bốn ghế dài loại gấp, dựng sát nhau. “Đây là cái bệ,” bác nói với Rob về cái mình vừa xếp. “Tới bất cứ chỗ nào mày cũng nhớ phải dựng ngay.”

Trên bệ họ đặt hai sọt đầy những chai con đút nút mà bác bảo là đựng thuốc. Rồi bác biến vào trong xe, kéo màn lại. Rob ngồi trên bệ nhìn người ta hối hả tuôn ra đường chính. Người thợ xay đến với cái áo trăng phếch bột; hai người nó dám quả quyết là thợ mộc qua mạt cưa và mảnh dăm bào quen thuộc trên áo khoác và tóc họ. Nhiều gia đình ngồi bệt xuống nền đất, đợi để được một chỗ gần bệ. Cánh phụ nữ đan trong lúc ngồi chờ, còn trẻ con thì kháo chuyện và cãi cọ. Một bọn con trai trong làng nhìn Rob chòng chọc. Nhìn thấy trong mắt chúng vẻ sợ hãi và ghen tị, Rob bèn ra điệu bộ ta đây. Nhưng chỉ lát sau sự ngông nghênh này biến khỏi đầu óc nó vì nó cũng thành một phần khán giả như lũ trẻ kia, khi bác phó cạo chạy ra bệ, vung tay làm điệu.

“Chào bà con cô bác,” bác nói. “Tôi rất hân hạnh có mặt ở Farnham.” Rồi bác diễn trò tung hứng.

Bác bắt đầu với một quả bóng đỏ và một quả vàng. Hai bàn tay bác như chẳng động đậy gì. Hay quá chừng! Những ngón tay chuối mắn của bác tung bóng bay liên tục theo một vòng tròn, mới đầu còn chậm sau càng lúc càng nhanh hơn. Người xem hoan hô và bác thò tay vào áo khoác, lấy thêm một quả bóng màu xanh lá cây. Rồi một trái màu xanh da trời. Ôi, một trái màu nâu nữa!

Rob thầm nghĩ làm được như thế thì thật là tuyệt.

Nó nín thở, chờ bác đánh rơi một quả, nhưng bác điều khiển cả năm trái dễ như bỡn, lại còn nói luôn miệng nữa chứ. Bác làm thiên hạ cười. Bác kể chuyện, hát những bài ngắn.

Sau màn này bác biểu diễn tung hứng với dây thừng và đĩa gỗ. Sau mục tung hứng tới màn ảo thuật điêu luyện. Bác làm biến mất quả trứng, bác tìm thấy đồng tiền trong mái tóc một đứa trẻ và làm khăn tay đổi màu.

“Bà con có thích xem tôi làm biến mất một vại bia không?”

Thiên hạ vô tay. Cô gái chạy hàng hối hả vào quán rượu mang đến một vại bia đầy bọt. Đưa lên miệng, bác uống một hơi hết sạch. Bác cúi đầu cám ơn tiếng cười vui và tràng vỗ tay rồi hỏi các bà trong khán giả ai muốn có một dải ruy băng.

“Có!” cô gái chạy bàn kêu. Cô còn trẻ và đẫy đà. Câu trả lời tự phát, hồn nhiên của cô làm người ta cười khúc khích.

Bác phó cạo nhìn cô cười. “Cô em tên gì?”

“Amelia Simpson ạ.”

“Có chồng chưa?”

“Chưa ạ.”

Bác nhắm mắt. “Thật phí của,” bác nịnh. “Cô em thích ruy bằng màu gì, Amelia?”

“Màu đỏ.”

“Cô em muốn nó dài bao nhiêu?”

“Hai yard22 là đủ lắm rồi.”

“Tôi hy vọng thế,” bác nhướng mày, lẩm bẩm.

Có tiếng cười thô tục. Bác như thể quên bẵng cô gái. Bác cắt một khúc dây thừng ra làm bốn rồi chỉ với điệu bộ thôi bác làm nó nối lại như cũ. Bác trùm khăn lên một cái vòng, biến nó thành trái hồ đào. Rồi, gần như là bất ngờ, bác đưa tay lên miệng, kéo ra một cái gì đó ngậm giữa đôi môi, ngừng một lúc rồi mới cho khán giả thấy đó là đầu tấm ruy băng đỏ.

Trong lúc thiên hạ nhìn, bác lôi ra từng chút một, làm ra vẻ uể oải, mắt lé xệu trong lúc miếng ruy băng tiếp tục lòi ra. Rồi giữ khúc cuối cho căng, bác nhặt kiếm, kề sát môi, cắt tấm ruy băng. Bác cúi đầu đưa nó cho cô gái.

Người thợ cưa đứng cạnh cô căng tấm ruy băng lên cái thước của anh ta. “Đúng hai yard!” anh ta tuyên bố. Thế là vỗ tay rầm rầm.

Đợi cho tiếng huyên náo lắng xuống bác phó cạo mới giơ cao một lọ thuốc. “Thưa các ông, các bà, các cô! Chỉ có thuốc đặc chế vạn năng của tôi mới kéo dài thêm tuổi thọ được trời ban cho quý vị, tái sinh những mô chết của thân thể, làm khớp xương cứng hóa mềm và khớp lỏng hóa chắc, làm mắt mệt mỏi hóa tinh anh, biến bệnh thành khỏe, dứt rụng tóc và làm mọc lại tóc ở những cái đầu hói trọc, làm sáng mắt mờ lẫn đầu óc u tối. Một thứ rượu bổ thượng hảo hạng có tác dụng kích thích hơn những thứ rượu bổ tốt nhất, một thứ thuốc xổ dịu hơn cả kem rửa ruột. Thuốc đặc chế vạn năng trị đầy bụng và băng huyết, giảm ớn lạnh khi ở cữ và đau đớn vì kinh nguyệt, trừ tuyệt những thứ bệnh hoại huyết do những người đi biển đem về đất liền. Nó tốt cho cả người lẫn súc vật, làm hết điếc, trị đau mắt, ho, lao, đau bao tử, bệnh vàng da, sốt và sốt cách nhật. Nó chữa bá bệnh và đẩy lui mọi lo âu!”

Từ trên bệ bác bán được khối. Rồi bác và Rob dựng một tấm bình phong để bác phó cạo kiêm thầy lang chẩn bệnh phía sau. Những người bệnh và những kẻ bị đau đủ loại nối đuôi dài, chờ trả một hay hai penny để được chữa.

Tối hôm ấy họ ăn ngỗng quay ở quán rượu, lần đầu tiên Rob được ăn một bữa không phải tự nấu. Nó thấy tuyệt ngon nhưng bác phó cạo bảo thịt nướng quá kỹ và càu nhàu vì món củ cải nghiền không đủ nhuyễn. Sau đó bác trải trên bàn một tấm bản đồ nước Anh. Lần đầu tiên Rob được thấy một tấm bản đồ và nó nhìn như bị thôi miên vào ngón tay bác vạch một đường ngoằn ngoèo, con đường mà họ sẽ đi trong những tháng tới.

Sau cùng, mắt nhắm mắt mở vì buồn ngủ, nó loạng choạng dưới ánh trăng sáng, quay về chỗ cắm trại, sửa soạn chỗ nằm. Nhưng mấy ngày qua xảy ra nhiều chuyện quá làm nó thao thức, không ngủ ngay được.

Nó còn chập chờn tỉnh và đang đếm sao trời thì bác phó cạo về tới, có ai đó cùng đi.

“Amelia xinh đẹp,” bác nói. “Con búp bê xinh đẹp. Chỉ cần nhìn cái miệng ham muốn này thôi anh biết mình sẵn sàng chết vì em.”

“Coi chừng ngã vì đạp rễ cây đấy,” cô gái nói.

Rob nằm nghe tiếng hôn nhau, tiếng cởi áo quần sột soạt, tiếng cười và tiếng hổn hển. Rồi tiếng rắm xì ra.

“Anh nằm dưới thì tốt hơn, vì cái bụng,” nó nghe tiếng bác.

“Một cái bụng bự nhất,” cô gái nói khẽ với cái giọng tinh quái. “Cứ như là nhún trên cái chăn bông thật bự.”

“Không đâu, em ạ, cái này mới là chăn bông bự của anh.”

Rob muốn nhìn thấy cô khỏa thân nhưng khi nó dám quay đầu một chút để có thể nhìn được thì cô không còn đứng nữa nên nó chỉ thấy lờ mờ cặp mông.

Nó thở phì phò; nhưng dù nó có thét toáng lên thì họ cũng chẳng thèm lý tới. Rồi nó thấy đôi bàn tay to bè của bác phó cạo ôm chặt cứng cặp mông trắng.

“A, con búp bê của anh!”

Và tiếng cô rên.

Họ ngủ trước cả nó nữa. Sau rốt nó cũng thiếp đi, mơ thấy bác phó cạo đang làm trò tung hứng.

Khi nó thức dậy trong buổi mai se lạnh thì cô gái đã đi rồi. Họ dỡ trại, rời khỏi Farnham khi phần lớn cư dân trong làng còn nằm trên giường.

Ngay sau lúc mặt trời mọc họ đi ngang một bụi dâu, bèn dừng lại hái đầy một rổ. Bác phó cạo mua thực phẩm ở một nông trại gần đó. Khi họ dừng lại ăn sáng thì trong lúc Rob lo nhóm lửa rán thịt muối cũng như bánh phủ pho mát, bác đập chín quá trứng vào một cái tô, thêm nhiều cho sủi bọt rối nướng mà không khuấy cho đến khi thành một cái bánh ga tô mềm; bác lấy dâu chín mọng rải lên. Và bác có vẻ thích thú khi thấy Rob hăm hở ăn phần của nó.

Chiều hôm ấy họ đi ngang một tòa thành có nhiều nông trại bao quanh. Rob thấy đông người trong sân thành và nhiều công sự bằng đất. Bác phó cạo thúc ngựa đi nước kiệu để qua khỏi thành cho nhanh.

Nhưng ba kỵ sĩ từ tòa thành chạy tới kêu họ dừng lại.

Các kỵ sĩ đều mang khi giới và trông đằng đằng dễ sợ. Họ nhìn cái xe vẽ linh tinh với vẻ tò mò. “Ngươi làm nghề gì?” người mặc áo giáp, có vẻ như quý tộc, hỏi.

“Thợ cạo kiêm thầy lang, thưa ngài,” bác nói.

Người nọ hài lòng gật đầu, quay ngựa. “Theo ta!”

Có các kỵ sĩ bao quanh, chiếc xe lọc cọc chạy qua cái cổng nặng nề giữa tường thành, qua cổng thứ hai ở cái hàng rào cọc gỗ vạt nhọn, rồi vượt một cầu kéo bắc ngang con hào. Rob chưa từng đến gần một tòa thành to như thế. Tầng dưới và tầng trên có tường bằng đá, những tầng trên nữa bằng gỗ; cổng và cột chống được chạm trổ hết sức cầu kỳ; cây gỗ che nóc dát vàng rực rỡ trong nắng.

“Để xe trong sân rồi đem theo dụng cụ mổ của nhà ngươi.”

“Có chuyện gì vậy, thưa ngài?”

“Con chó cái bị thương ở cẳng.”

Mang theo dụng cụ và những lọ thuốc, họ theo người nọ vào căn phòng trông như cái hang. Nền lát đá phiến trải thảm cói đã cũ. Bàn ghế có vẻ như quá lớn, ngay cả đối với những người to quá khổ. Ba bức tường treo đầy gươm, khiên và lao trong khi bức tường phía Bắc treo những tấm thảm đủ màu song đã bạc cả. Một cái ngai bằng gỗ màu sẫm có chạm trổ kê sát tường.

Lò sưởi ở giữa phòng lạnh tanh nhưng phòng vẫn còn thơm mùi khói của mùa đông năm ngoái; một mùi khác ít dễ chịu hơn, nồng nhất khi người nọ dừng lại trước một con chó nằm gần lò sưởi.

“Hai tuần trước nó bị mất hai ngón vì trúng bẫy. Mới đầu lành rồi nhưng sau đó lại nung mủ.”

Bác phó cạo gật đầu. Bác đổ đi chỗ thịt trong cái chậu bằng bạc ở gần đầu con vật rồi rót vào đấy hai lọ thuốc. Con chó nhìn bằng đôi mắt kèm nhèm, gầm gừ khi bác đặt chậu xuống; nhưng chỉ lát sau nó đã bắt đầu liếm thứ thuốc đặc chế.

Bác không làm liều; đợi cho con chó lờ đờ bác mới cột mõm, trói chân để nó không thể làm gì bác được.

Con chó giãy giụa, kêu ăng ẳng khi bác cắt chỗ thịt thối. Hôi kinh tởm và có cả dòi.

“Nó sẽ phải mất thêm một ngón nữa.”

“Đừng để nó thành cà nhắc. Làm cho cẩn thận!” người nọ lạnh lùng nói.

Xong rồi bác mới rửa vết thương với chỗ thuốc còn lại và băng băng một miếng giẻ.

“Ngài cho xin tiền chứ ạ?” bác lễ phép hỏi.

“Ngươi phải đợi đến khi bá tước đi săn về rồi hỏi ngài,” người kỵ sĩ nói rồi bỏ đi.

Họ thận trọng cởi trói cho con chó, thu nhặt đồ nghề rồi trở ra xe. Bác đánh xe đi từ từ như một người được cho phép rời khỏi thành.

Nhưng khi cái thành đã xa khỏi tầm mắt rồi bác mới đằng hắng và nhổ nước bọt. “Biết đâu vài hôm nữa bá tước mới về. Khi đó, nếu con chó khỏi, có thể hắn trả tiền. Nếu nó chết hoặc ngài bá tước khó ở vì táo bón, hắn có thể cho lột da chúng ta. Tao né các vị công hầu, chỉ thử thời vận ở các xóm nhỏ thôi,” bác nói rồi thúc ngựa đi nhanh.

Sáng hôm sau bác vui vẻ hơn khi hai thầy trò tới Chelmsford. Nhưng ở đó đã có một người bán thuốc cao dựng sạp rồi. Ông ta gầy, áo khoác màu vàng chóe và mái tóc trắng dài.

“Chào bác phó cạo,” ông ta ung dung nói.

“Chào bác Wat. Bác vẫn còn con thú ấy chứ?”

“Không, nó bệnh và trở nên dữ dằn. Tôi đã dùng nó làm mồi trong một trận đấu với chó.”

“Uổng quá, bác không cho nó uống thuốc đặc chế của tôi. Nó sẽ lành ngay.”

Cả hai cùng cười.

“Tôi có một con mới. Bác muốn xem không?”

“Tại sao không?” bác phó cạo nói, rồi kéo xe tới dưới một gốc cây để cho ngựa gặm cỏ trong lúc người ta tụ lại. Chelmsford là một làng lớn, nhiều khán giả. “Mày đã vật nhau bao giờ chưa?” bác hỏi Rob.

Nó gật. Nó rất thích vật. Vật là môn thể thao hằng ngày của lũ con trai giới thợ thuyền ở Luân Đôn.

Ông Wat cũng bắt đầu buổi trình diễn như cách của bác phó cạo, nghĩa là với màn tung hứng. Ông ta rất điêu luyện, Rob nghĩ. Nhưng kể chuyện thì không bằng bác phó cạo, người ta ít cười hơn. Nhưng mà người ta thích con gấu.

Cái cũi nằm trong bóng mát, phủ một tấm vải. Người ta thì thầm khi Wat gỡ tấm vải. Rob đã có lần xem màn trình diễn gấu rồi. Năm nó lên sáu, bố nó đã dẫn nó đến xem buổi trình diễn của một con vật như thế này ở bên ngoài khách sạn Swann; lúc đó nó con vật sao mà to thế. Khi Wat dắt con gấu đã đeo rọ quanh mõm tới bệ với một sợi xích dài thì trông nó có vẻ nhỏ hơn. Nó không lớn hơn một con chó to nhưng rất lanh.

“Đây là con gấu Bartram!” Wat tuyên bố.

Theo lệnh, con gấu nằm xuống làm ra vẻ chết. Rồi nó lăn và chụp một quả bóng, leo lên và xuống một cái thang, rồi khi Wat thổi sáo thì nó nhảy “điệu múa guốc gỗ” Carol rất được ưa thích, nó quay một cách vụng về thay vì xoay tít, nhưng làm người xem thích thú khiến họ vỗ tay tán thưởng mỗi một động tác của con vật.

“Và bây giờ,” Wat nói, “Bartram sẽ vật với bất cứ ai thách đấu. Ai vật ngã nó sẽ được tặng một lọ cao của Wat, thứ thuốc kỳ diệu nhất làm giảm nhẹ những bất hạnh của con người.”

Xôn xao náo nhiệt nhưng không ai xung phong.

“Nào, các nhà đô vật,” Wat nói với giọng trách móc.

Bác phó cạo nháy mắt. “Đây là một thằng nhỏ không biết sợ,” bác nói to.

Rob kinh ngạc và tái cả người khi thấy chính mình bị đẩy tới trước. Nhiều đôi tay sẵn sàng giúp nó leo lên bệ.

“Anh bạn Wat, học trò tôi sẽ đấu với con thú của bác,” bác phó cạo kêu.

Wat gật và hai người cùng cười.

Ôi, mẹ ơi! Rob kêu thầm, lặng người đi.

Đúng là một con gấu thật. Nó lắc lư trên hai chân sau, hếch cái đầu to, lông lá về phía Rob. Đây không phải một con chó hay một đứa bạn cùng chơi ở đường Carpenter. Thằng nhỏ nhìn đôi vai kềnh càng và những cái chân to tướng; bản năng xúi nó nhảy khỏi bệ và bỏ chạy. Nhưng làm như thế tức là cãi lại bác phó cạo và phản lại tất cả những gì quyết định sự sống còn của nó mà bác là hiện thân. Nó chọn giải pháp đòi ít dũng cảm hơn: đối mặt với con thú.

Tim đập loạn xạ, nó chạy vòng quanh, xoa tay như nó thường thấy ở những người đấu vật lớn tuổi hơn. Có lẽ nó làm không đúng lắm vì có tiếng ai đó cười khúc khích. Con gấu nhìn về hướng có tiếng cười. Cố quên đối thủ của mình không phải là người, Rob hành động như nó sẽ phải làm đối với một thằng nhỏ khác: nó lao tới, tìm cách làm cho Bartram mất thăng bằng, song chẳng khác nào thử nhổ một cây cổ thụ.

Bartram nhấc một chân, vả Rob một cách hời họt. Vuốt của con gấu đã được gọt đi rồi nhưng cái vả vẫn làm nó ngã, văng tới nửa bệ. Bây giờ thì còn hon là sợ nữa, nó biết không thể làm gì được và chỉ muốn chạy, nhưng Bartram lóng ngóng thế mà nhanh không ngờ, chờ săn. Rob vừa đứng dậy đã bị con gấu ôm choàng bằng hai chân trước. Mặt nó bị áp vào con vật, lông chọc cả vào mũi và miệng. Nó bị ngạt bởi bộ lông đen dơ dáy, có mùi y hệt bộ lông đêm đêm nó lót để ngủ. Con gấu chưa phải đã lớn hẳn. Rob cũng thế. Nó vùng vẫy và tình cờ nhìn vào đôi mắt nhỏ màu đỏ, tuyệt vọng. Hóa ra con gấu cũng sợ y như nó vậy, nhưng con vật hoàn toàn làm chủ tình thế và có cái để nó trút sự tuyệt vọng. Bartram không thể cắn được, bằng không nó cắn thật chứ chẳng chơi. Nó dúi cái rọ da vào vai Rob, hơi thở của nó mạnh và hôi.

Watt với tay tới cái núm nhỏ trên cổ con vật. Ông ta chưa đụng tới mà con gấu đã rên rie và rúm lại, buông Rob ra rồi ngã xuống, ngửa bụng lên.

“Ghì lấy nó, thằng đần!” Wat thì thầm.

Rob nằm xoài xuống, sờ bộ lông đen nơi gần vai. Chẳng ai bị lừa cả, có vài người còn cười nhạo, nhung đám đông đã được tiêu khiển và họ thấy vui. Wat nhốt Bartram vào cũi rồi quay lại, thưởng Rob một hũ nhỏ bằng đất sét đựng cao, như đã hứa. Xong, ông ta diễn thuyết với đám đông về thành phần và công dụng của thứ cao này.

Rob đi về xe với đôi chân mềm nhũn.

“Giỏi lắm!” bác phó cạo khen. “Mày dám lao thẳng vào nó. Có chảy máu mũi tí nào không?”

Nó khụt khịt, biết mình hên. “Con quái đó định ‘nện’ cháu thật,” nó cau có.

Bác phó cạo lắc đầu cười. “Mày có thấy cái núm nhỏ trên dây xích cổ nó không? Đó là loại dây làm nghẹt thở. Cái núm đó dùng để siết dây xích cổ, làm nó nghẹt thở nếu không vâng lời. Đó là cách luyện gấu.” Bác đỡ Rob lên chỗ ngồi rồi lấy một cục cao từ cái hũ, miết giữa ngón cái và ngón trỏ. “Mỡ súc vật với mỡ heo và một chút dầu thơm. Và… Ô, mà hắn bán được khối đấy,” bác trầm ngâm, nhìn người ta xếp hàng để cúng tiền cho ông Watt. “Một con vật đảm bảo cho sự thịnh vượng. Có những màn trình diễn dựa trên sóc, dê, quạ, con lửng và chó. Ngay cả thằn lằn. Nói chung họ thu được nhiều tiền hơn khi ta chỉ làm có một mình.”

Con ngựa tuân theo dây cương, lững thững đi vào bóng mát của khu rừng, để lại phía sau Chelmsford và con gấu biết vật. Rob vẫn còn run rẩy. Nó ngồi thừ ngẫm nghĩ, rồi nó to: “Thế sao bác không làm trò với một con vật?”

Bác phó cạo hơi xoay người trên chỗ ngồi. Đôi mắt xanh thân thiện của bác nhìn vào mắt Rob có vẻ nói lên nhiều hơn từ cái miệng bá cười.

“Tao đã có mày rồi,” bác nói.

6

NHỮNG QUẢ BÓNG MÀU

Hai thầy trò bắt đầu bằng màn tung hứng và ngay từ đầu Rob đã biết rằng nó sẽ chẳng bao giờ làm nổi cái phép lạ này.

“Đứng thẳng nhưng thoải mái, hai tay duỗi hai bên. Đưa cẳng tay lên cho song song với mặt đất. Ngửa bàn tay lên.” Bác phó cạo quan sát nó một cách nghiêm khắc rồi gật đầu. “Mày phải làm như thể tao để trên lòng bàn tay mày một khay đựng trứng. Cái khay không được phép nghiêng, dù chỉ một nháy mắt, nếu không trứng sẽ rơi. Tung hứng cũng y như vậy. Nếu tay mày không giữ nguyên độ cao thì bóng sẽ rơi khắp nơi. Hiểu chưa?”

“Dạ hiểu, thưa bác phó cạo.” Nhưng mà nó không yên trong dạ.

“Khum tay lại như thể mày uống nước từ mỗi bàn tay.” Bác nắm hai quả bóng, đặt quả màu đỏ vào bàn tay khum bên phải của Rob, quả màu xanh vào bàn tay trái. “Bây giờ tung chúng lên như người làm trò tung hứng vẫn làm, nhưng mà cùng lúc.”

Hai trái bóng lên cao quá đầu nó rồi rơi xuống đất.

“Chú ý này. Quả màu đỏ lên cao hơn vì tay phải mày khỏe hơn tay trái. Cho nên mày phải học cách làm cho quân bình, dùng ít sức tay phải và nhiều sức hơn ở tay trái vì sức tung phải bằng nhau. Ngoài ra mày tung cao quá. Người diễn có đủ chuyện để làm rồi, không cần phải ngửa cổ nhìn lên trời xem bóng đi đâu. Quả bóng không được lên cao hơn chỗ này.” Bác gõ vào trán Rob. “Bằng cách này mày nhìn được bóng mà không cần cử động cái đầu.”

Bác nhíu mày. “Còn cái này nữa. Người diễn tung hứng không bao giờ ném bóng. Bật lên thôi. Trong một nháy mắt bàn tay của mày phải duỗi phẳng ra, làm chỗ khum biến mất; từ giữa bàn tay trái bóng sẽ bị bật thẳng lên, đồng thời cổ tay phải hất nhẹ thật nhanh, cẳng tay nâng lên một chút. Từ khuỷu tay tới vai không được động đậy.”

Bác nhặt bóng đưa cho nó.

Khi hai thầy trò tới Hertford, Rob lo dựng bệ, khuân những chai thuốc của bác phó cạo ra, rồi lấy hai trái bóng gỗ tập bật. Cứ tưởng không khó, nhưng nó nghiệm ra rằng hết một nửa thời gian nó tung bóng lên, làm bóng bị một lực xoáy thành ra bóng đổi chiều. Nếu khi bật lên mà giữ bóng quá lâu thì bóng sẽ rơi vào mặt hay vai. Nếu bàn tay khum không đủ thìbóng sẽ bay đi cho khác. Nhưng nó kiên trì và chẳng bao lâu thì nó nắm được bí quyết của cách bật bóng. Bác phó cạo có vẻ hài lòng khi nó biểu diễn tài năng mới của mình vào chiều hôm ấy, trước bữa ăn.

Hôm sau bác dừng xe ngoài làng Luton, chỉ cho Rob cách bật chéo hai quả bóng. “Mày tránh cho nó đụng nhau bằng cách bật một qua sớm hơn hay là cao hơn quả kia,” bác bảo.

Ngay khi buổi trình diễn ở Luton bắt đầu, Rob chuồn vào rừng với hai trái bóng, tập ở một khoảnh rừng trống. Quả xanh cứ đụng quả đỏ luôn; tiếng chạm nhau nghe như chế nhạo nó. Bóng cứ rớt, lăn và cứ phải nhặt khiến nó thấy mình đần độn và bực tức. Nhung chẳng có ai nhìn, trừ một con chuột rừng hay thỉnh thoảng một con chim, nên nó tiếp tục tập. Cuối cùng nó nghiệm ra rằng có thể bật thành công hai quả bóng nếu quả đầu rơi chệch khỏi bàn tay trái còn quả kia bật lên thấp hơn, bay ngắn hơn. Nó cần hai ngày thử, sai, tập đi tập lại trước khi thấy vừa ý để biểu diễn cho bác phó cạo xem.

Bác lại chỉ nó cách làm hai quả bóng bay theo hình tròn. “Trông thì khó nhưng thật ra không khó. Mày bật quả thứ nhất. Trong lúc nó còn lơ lửng, chuyển quả kia sang tay phải. Tay trái hứng quả thứ nhất, tay phải bật quả thứ hai. Cứ thế. Hốp, hốp, hốp! Quả bóng được bàn tay mày bật nhanh lên trời nhưng nó roi xuống chậm hơn nhiều. Đó chính là bí quyết của người tung hứng. Nó làm cho bọn họ thành công. Mày còn khối thì giờ.”

Một tuần sau bác dạy nó cách tung hứng hai trái bóng với một tay. Nó phải giữ một trái trong lòng bàn tay, trái kia xa hơn một chút, trên những ngón tay. Nó mừng vì có đôi bàn tay to. Rob làm rơi nhiều lần trước khi hiểu được điều này: đầu tiên tung trái đỏ và trước khi nó rơi trở lại bàn tay thì tung tiếp trái xanh. Chúng theo nhau bay lên, rơi xuống cùng một bàn tay. Bất cứ lúc nào có dịp là nó tập; hai trái xoay vòng tròn, hai trái đan chéo, hai trái chỉ với bàn tay phải, hai trái chỉ với bàn tay trái. Nó thấy có thể làm nhanh hơn khi bật bóng thật thấp.

Hai thầy dừng lại phía ngoai thành phố có tên là Bletchly để bác phó cạo mua một con thiên nga của một nông dân. Nó không lớn hơn thiên nga non nhưng to lớn hơn những gà vịt Rob từng thấy người ta ăn. Nhà nông nọ đã làm lông sẵn, những bác phó cạo kiểu cọ hơn nhiều. Bác rửa con thiên nga thật kỹ dưới dòng suối rồi treo cẳng nó trên một ngọn lửa nhỏ thui sạch long măng.

Bác nhồi nó với hạt dẻ, hành, mỡ, rau thơm cho xứng với một con đã làm bác tốn khá tiền. “Thịt thiên nga đậm hơn thịt ngỗng nhưng lại khô hơn thịt vịt, cho nên phải bọc mỡ,” bác khoan khoái giảng giải. Họ bọc kín con thiên nga với những lát mỏng thịt heo muối, chồng lên nhau, ép chặt. Bác phó cạo lấy sợi lanh cột toàn bộ lại rồi xiên vào que, nướng trên lửa.

Rob tập tung hứng khá gần đó nên mùi thơm trở thành một thứ giày vò ngọt ngào đối với nó. Lửa nóng làm chảy mỡ thịt heo, thấm vào thịt nạc của thiên nga, còn mỡ nhồi bên trong chảy ra từ từ, rưới lên thịt từ bên trong. Khi bác phó cạo trở con thiên nga bằng cái cành xiên thì lớp da mỏng của thịt heo dần dần khô lại và cháy sém. Cuối cùng khi đã nướng chín và bác hạ nó xuống thì lớp thịt heo muối vỡ ra kêu răng rắc, bên trong là thịt thiên nga mềm, ngon tuyệt; hơi dai nhưng béo vì thấm mỡ và thơm mùi gia vị. Họ ăn thịt với chỗ hạt dẻ và bí tươi nhồi, nóng hôi hổi. Rob được cả một đùi to, đỏ au.

Sáng hôm sau thầy trò dậy sớm, hăng hái lên đường vì phấn chấn sau một ngày nghỉ. Họ dừng lại ven đường ăn sáng, thưởng thức thịt ức thiên nga nguội và bánh mì nướng với pho mát. Ăn xong, bác phó cạo ợ thật to rồi đưa Rob trái bóng thứ ba sơn màu xanh lá cây.

Họ đi như kiến, xuyên vùng đất thấp. Vùng đồi Cotswold hiền hòa nhấp nhô, rất đẹp trong mùa hè êm ả. Làng mạc nép mình trong các thung lũng, với nhiều nhà bằng đá hơn là Rob quen thấy ở Luân Đôn. Ba ngày sau ngày Thánh Swithin23 thì nó được mười tuổi. Nhưng nó không nói cho bác biết.

Nó đang lớn; cánh tay áo mẹ cố ý cắt dài giờ đây ngắn trên cổ tay có u. Bác bắt nó làm nhiều. Nó phải gánh vác phần lớn các việc thường ngày: khuân lên xe, khuân xuống xe khi tới mỗi thành phố và làng xóm, kiếm củi để nhóm bếp và lấy nước. Những món ăn ngon và béo bổ làm cho bác phó cạo tròn quay ra thì lại cho cơ thể nó thêm xương và cơ bắp. Nó quen quá nhanh với món ăn ngon rồi.

Rob và bác phó cạo cũng đã quen với nếp sống của nhau. Thành ra giờ đây khi bác có dẫn về nơi dựng trại một người đàn bà thì cũng chẳng phải chuyện gì mới. Đôi lúc Rob lắng nghe những âm thanh của cuộc làm tình và tìm cách nhìn nhưng thường thì nó quay đi, ngủ mất. Thỉnh thoảng, khi hoàn cảnh cho phép, bác ngủ lại đêm ở nhà một người đàn bà, nhưng sáng ra - giờ khởi hành - bác luôn luôn có mặt ở xe. 

Dần dà Rob hiểu rằng bác tìm cách quyến rũ bất cứ người đàn bà nào bác gặp và bác cũng làm như thế với những người xem diễn trò. Bác phó cạo kiêm thầy lang nói với họ rằng thuốc đặc chế vạn năng là một phương thuốc Đông phương, chế bằng cách ngâm hoa khô đã được tán nhỏ của một thứ cây tên là Vitalia, chỉ tìm thấy trên sa mạc Assyria xa tít tắp. Ấy thế mà, khi chỉ còn ít thuốc đặc chế thì Rob phải phụ bác trộn một mẻ mới và nó thấy rằng phương thuốc nọ phần lớn chỉ là rượu uống hằng ngày.

Họ chỉ cần hỏi độ sáu nơi là sẽ tìm ra được một nhà nông vui lòng bán cho một thùng metheglin ngay. Dùng những thứ khác cũng được thôi, nhưng bác phó cạo bảo rằng bác luôn luôn cố tìm cho ra metheglin, một thứ hỗn họp mật ong lên men và nước. “Đó là một sáng chế của người xứ Wales, nhóc con ạ, một trong ít thứ mà ta học được của họ. Xuất phát từ chữ meddyg, tiếng của họ nghĩa là bác sĩ, và llyn, nghĩa là rượu mạnh. Đó là kiểu uống thuốc của họ, và cách này thật hay; vì metheglin làm tê lưỡi mà ấm lòng.”

Vitalia, sinh-dược-thảo từ Assyria xa tít tắp, hóa ra là một nhúm diêm tiêu Rob khuấy tan vào mỗi gallon24 metheglin. Diêm tiêu sẽ cho rượu mạnh một vị cay tê của thuốc, được làm dịu bởi cái ngọt của mật lên men là thành phần chủ yếu.

Thuốc đựng trong những chai nhỏ. “Mua một thùng rẻ, bán một chai đắt,” bác phó cạo bảo thế. “Khách hàng của ta là những người thuộc thành phần thấp và nghèo. Trên ta là các thầy lang, đòi tiền chữa cao và thỉnh thoảng thí cho những kẻ như chúng ta vài vụ mà họ không muốn bẩn tay, chẳng khác ném một miếng thịt ôi cho chó! Trên cái đám tồi tàn kia là bọn bác sĩ đáng nguyền rủa hợm mình, phục vụ bọn thượng lưu vì chúng chém nặng nhất. Có bao giờ mày thắc mắc tại sao bác phó cạo này không tỉa râu hay cắt tóc cho thiên hạ không? Đó là bởi vì tao đủ điều kiện chọn việc tao làm. Đây là bài học mày cần nhớ cho kỹ: tự trộn lấy thuốc và bán cho cần cù thì một bác phó cạo kiêm thầy lang có thể kiếm khác, nhưng nhớ một điều ấy là đủ.”

Khi đã trộn xong chỗ thuốc để bán, bác phó cạo lấy ra một bình nhỏ hơn, trộn thêm ít nữa. Rồi bác mò vào quần. Rob đứng như trời trồng nhìn tia nước chảy tí tách vào bình thuốc đặc chế vạn năng.

“Đây là mẻ đặc biệt,” bác vừa đái vừa ngọt xớt.

“Ngày kia mình sẽ có mặt ở Oxford. Tay trưởng thái ấp vùng này, Sir John Fitts, lấy của tao bộn tiền mới không đuổi tao. Hai tuần sau mình sẽ ở Bristol, một tay chủ quán ở đấy tên Potter luôn to mồm thóa mạ tao trong những lần trình diễn. Tao cố tìm một ít quà mọn xứng đáng cho những gã như thế.”

Khi họ tới Oxford, Rob không biến đi tập tung hứng bóng mà chờ xem tay trưởng thái ấp xuất hiện trong cái áo khoác xa tanh bẩn thỉu; hắn gầy nhom, má hóp, với một nụ cười lạnh lùng thường trực trên môi như thể hắn có gì thú vị lắm. Rob thấy bác phó cạo trả tiền lo lót, rồi làm như sực nhớ, biếu hắn một chai thuốc đặc chế.

Tay trưởng thái ấp mở chai, uống liền. Rob chờ xem hắn nôn ọe, nhổ và ra lệnh bắt giữ ngay hai thầy trò nhưng ngài Fitts uống hết tới giọt cuối cùng rồi chép môi.

“Xứng đáng là rượu.”

“Cám ơn, Sir John.”

“Cho ta vài lọ đem về.”

Bác thở dài như thể bị ép. “Dạ dạ, thưa ngài.”

Những chai có nước tiểu được bác vạch làm dấu, khác với những chai metheglin không bị pha thêm, và cất riêng trong một góc chiếc xe ngựa. Nhưng Rob không dám uống bất cứ chút rượu mật ong nào vì sợ uống nhầm. Sự hiện hữu của cái “mẻ rượu đặc biệt” đã làm nó kinh tởm mọi thứ metheglin; có lẽ điều này đã cứu nó không nghiện rượu ở cái tuổi còn quá trẻ.

Tung hứng ba quả bóng mệt quá sức. Nó tập đã mấy tuần mà vẫn chưa thành công bao nhiêu. Nó bắt đầu bằng cách giữ hai quả trong tay phải, một quả trong tay trái. Bác phó cạo bảo nó tưng hứng hai quả với một tay như đã học, rồi thấy khi nào có vẻ đúng lúc thì bật quả thứ ba, cũng nhịp nhàng như thế. Hai quả cùng lên, rồi một, rồi hai, rồi một… Quả bóng đơn lẻ nhấp nhô giữa hai quả kia là một bức tranh đẹp mắt, nhưng đó không đúng là tung hứng. Lần nào thử tung chéo với ba quả nó đều thất bại.

Nó tập bất cứ lúc nào có thì giờ. Khi ngủ, nó mơ thấy những quả bóng màu nhảy múa trong không gian, nhẹ như những cánh chim. Rồi khi thức dậy nó tập bật thử như thế nhưng gặp khó khăn ngay.

Rob tìm ra được bí quyết lúc thầy trò đang ở Stratford. Nó không thấy có khác biệt gì trong cách bật và hứng. Nó tìm ra đúng nhịp độ, thế thôi. Ba quả bóng như thể tự bay khỏi tay nó rồi trở về, khác nào chúng là một phần của thân thể nó.

Bác phó cạo hài lòng. “Hôm nay là sinh nhật của tao và mày đã tặng tao một món quà rất đẹp,” bác nói. Để ăn mừng hai sự kiện vui này, thầy trò kéo nhau ra chợ mua một tảng thịt nai non. Bác phó cạo luộc, nhét mỡ, ướp với bạc hà và me chua rồi quay với bia, cà rốt và hạt đậu đường. “Chừng nào sinh nhật mày?” bác hỏi trong bữa ăn.

“Ba ngày sau ngày Thánh Swithin.”

“Qua rồi! Vậy mà mày chẳng nói gì cả.”

Nó lặng yên, không đáp.

Bác nhìn Rob, gật gù. Rồi bác cắt thêm nhiều thịt để đầy đĩa của nó.

Tối hôm ấy bác phó cạo dẫn nó đến quán rượu ở Stratford. Rob uống rượu táo ngọt còn bác uống bia tươi và hát một bài ca ngại thứ nước uống này. Giọng bác không hay nhưng hát đúng. Người ta vỗ tay và nện vại bia xuống bàn để hoan hô bác. Có hai người đàn bà ngồi riêng trong một góc quán, những người đàn bà duy nhất. Một người trẻ, mập mạp, tóc vàng; người kia gầy, lớn tuổi hơn, mái tóc nâu điểm bạc. “Nữa!” người lớn tuổi táo bạo kêu.

“Này cô, cô thật là không thỏa mãn nổi,” bác phó cạo nói rồi ngả đầu ra sau hát:

Có bà kia góa, thèm trai

Rước về một gã bóp… vai cho bà

Bốn chân giường gãy hết ba

Tính công, nẫng sạch vàng bà cất rương!

Hai người phụ nữ hét toáng, cười phá lên và lấy tay che mắt. Bác bảo nhà quán mang bia cho họ rồi hát tiếp:

Mắt em đã từng mơn trớn ta,

Bây giờ tay em ôm vòng qua,

Em ơi, lát nữa đôi mình sẽ…

Đừng hứa làm chỉ chuyện quá xa!

Với một người mập mạp như thế thì bác nhanh nhẹn đến ngạc nhiên, bác luân phiên nhảy điệu múa guốc rất nhộn với hai người trong khi cánh đàn ông trong quán vừa vỗ tay theo nhịp vừa la ó. Bác tung và quay vòng hai người phụ nữ đang thích thú này không chút khó khăn, vì dưới lớp mỡ là những cơ bắp của một con ngựa kéo xe. Rob ngủ ngay sau khi bác dẫn họ tới bàn của hai thầy trò. Nó mơ hồ biết bị đánh thức, phải tựa vào hai người đàn bà khi họ phụ bác dìu nó loạng choạng về nơi cắm trại.

Sáng ra, khi thức giấc, nó thấy cả ba người nằm dưới gầm xe, quấn lấy nhau như ba con rắn khổng lồ đã chết.

Nó bỗng rất muốn biết rõ về ngực đàn bà nên lại gần, nhìn kỹ. Người trẻ có bộ ngực xệ, hai núm vú lớn trong cái quầng tròn màu nâu mọc lông. Còn ngực người lớn tuổi hơn thì gần như lép, phơn phớt xanh, giống như vú chó hay heo.

Bác phó cạo mở một mắt, nhìn thằng học trò đang ghi hình ảnh đàn bà vào trong trí nhớ. Rồi bác gỡ khỏi họ, vỗ nhẹ hai người đàn bà gắt gỏng vì ngái ngủ, đánh thức họ để bác còn thu dọn gối chăn cất vào xe, trong lúc Rob thắng cương ngựa. Bác để lại cho mỗi người một đồng bạc và một chai thuốc đặc chế vạn năng làm quà tặng rồi cùng Rob rời khỏi Stratford đúng lúc mặt trời đỏ ửng dòng sông. Một con diệc vỗ cánh như chửi với theo.

7

NGÔI NHÀ TRÊN VỊNH LYME

Một buổi sáng kia khi Rob thử thổi cái tù và Saxon thì có âm thanh tròn trịa phát ra đàng hoàng chứ không chỉ là tiếng xì hơi nữa. Chẳng bao lâu sau, mỗi ngày nó đều tự hào thổi cái âm thanh cô độc, vang vọng ấy trên đường đi. Khi mùa hè chấm dứt và ngày trở nên ngắn dần họ bắt đầu đi về hướng Tây Nam. “Tao có một ngôi nhà nhỏ ở Exmouth, bác phó cạo nói. “Mỗi vụ đông tao đều cố gắng về ở miền biển khí hậu ôn hòa, vì tao không thích lạnh.”

Bác đưa nó trái bóng màu nâu.

Tung hứng bốn trái bóng không có gì phải sợ cả, vì nó đã biết cách với hai trái trong một tay thì bây giờ nó tung hứng với hai tay. Nó không ngớt tập nhưng bị cấm khi xe chạy vì nó thường làm trật mà bác phó cạo chán phải dừng ngựa, đợi nó nhảy xuống lượm bóng.

Đôi khi họ tới một nơi mà lũ trẻ cùng lứa tuổi với nó ở đó lội bì bõm dưới sông, cười nói, nô đùa làm nó nhớ lại thời thơ ấu. Nhưng nó đã khác hẳn chúng rồi. Chúng đã vật nhau với gấu chưa? Chúng tung hứng được bốn trái bóng không? Chúng thổi được tù và Saxon không?

Ở Glastonbury nó làm trò hề khi tung hứng trên sân làng, trước một đám con trai phục lăn; trong lúc ấy bác trình diễn ở một bãi chợ gần đó nên có thể nghe tiếng chúng cười và tiếng vỗ tay. Bác gay gắt la nó. “Mày không được phép trình diễn trước khi trở thành một người biểu diễn tung hứng thật sự. Thành hay không cũng còn tùy. Hiểu chưa?”

“Dạ hiểu, thưa bác phó cạo,” nó đáp.

Cuối cùng thầy trò đến Exmouth vào một chiều cuối tháng Mười. Căn nhà đứng chơ vơ và xiêu vẹo, cách biển chỉ vài phút đi bộ.

“Nó vốn là một nông trại, nhưng tao không mua đất nên rẻ,” bác phó cạo nói. “Nhà chứa cỏ trước kia sẽ thành chuồng ngựa, còn xe cho vào lán chứa ngũ cốc.” Cái chái vốn để nuôi bò được dùng chứa củi cho khỏi nắng mưa. Ngôi nhà không lớn hơn nhà cũ của nó ở đường Carpenter, Luân Đôn; cũng lợp rạ, và thay vì một lỗ thông khói là một ống khói to ghép băng đá. Ở bếp bác đã đổ một cái treo nồi bằng sắt, một kiềng ba chân, một cái xông, bộ đồ lò, một cái vạc và một cái móc thịt. Cạnh bếp là cái lò và ngay sát bên là một khung giường vĩ đại. Bác đã sắm sửa tiện nghi trong những mùa đông trước. Có cả một máng nhào bột, một cái bàn, một ghế dài, một chạn đựng pho mát, nhiều bình và vài cái sọt.

Khi bếp đã có lửa, họ hâm chỗ giăm bông còn lại mà họ đã ăn suốt tuần. Thịt để lâu có mùi khá nặng và bánh mì đã mốc. Đó không phải thứ bác thường ăn. “Ngày mai mình phải đi mua đồ ăn về trữ sẵn,” bác ủ rũ nói.

Rob lấy mấy trái bóng gỗ ra tập tung chéo dưới ánh đèn lung linh. Nó làm gọn bâng nhưng rồi bóng vẫn rớt xuống đất.

Bác móc từ túi xách ra một trái bóng vàng, ném xuống đất; trái bóng lăn lại chỗ mấy trái kia.

Đỏ, xanh lam, nâu, xanh dương. Giờ thêm vàng nữa.

Rob nghĩ đến tất cả những sắc cầu vồng và thấy mình rơi sâu vào tuyệt vọng không cùng. Nó đứng nhìn bác, biết rằng người thầy có thể thấy trong đôi mắt nó sự phản kháng chưa từng có trước nay, nhưng nó không cưỡng lại được.

“Còn bao nhiêu trái nữa?”

Bác hiểu câu hỏi và nỗi tuyệt vọng. “Hết rồi. Trái cuối cùng đấy,” bác thản nhiên đáp.

Họ chuẩn bị cho mùa đông. Có đủ củi đấy nhưng cần phải bổ thêm. Bởi cũng cần phải gom góp sẵn, bẻ nhỏ chất gần bếp. Nhà có hai phòng, một để ở và một để chứa thực phẩm. Bác phó cạo biết rõ phải đi đâu để có được thức ăn hạng nhất. Họ mua củ cải, hành, một sọt bí. Trong một vườn trái cây ở Exeter họ hái một thùng táo loại vỏ vàng, ruột trắng, chở về bằng xe ngựa. Họ muối một thùng thịt heo. Một nông trại láng giềng có lò sấy khói; họ mua giăm bông, cá thu mang đến đó thuê sấy, rồi đem treo ở nơi cao ráo, cùng với một phần tư con cừu phòng khi cần tới. Chủ nông trại này chỉ biết người ta hoặc săn trộm hoặc tự nuôi lấy thịt ăn, nên rất ngạc nhiên, vì ông ta chưa từng nghe nói một người bình thường mua nhiều thịt đến thế.

Rob thù ghét quả bóng vàng. Quả bóng vàng là sự khốn khổ của nó.

Ngay từ đầu, việc tung hứng năm quả đã có gì không ổn. Nó phải giữ ba quả trong tay phải. Trong bàn tay trái thì quả ở dưới bị kẹp trong lòng bàn tay bởi ngón áp út và ngón út trong khi quả ở trên được giữ bởi ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa. Trong bàn tay phải, quả dưới cũng được giữ như thế, quả trên nằm giữa ngón cái và ngón trỏ còn quả giữa chêm giữa ngón trỏ và ngón giữa. Nó không giữ nổi chúng, nói gì đến tung với hứng!

Bác phó cạo thử giúp nó. “Khi tung hứng năm quả thì nhiều quy tắc mày đã học không còn thích ứng nữa,” bác nói. “Trong trường hợp này mày không bật được nữa mà phải búng bóng với mấy đầu ngón tay. Và để có đủ thời gian để tung hứng cả năm quả, mày phải tung chúng thật cao. Trước hết mày tung một quả từ tay phải. Một quả trong tay trái phải bay lên liền tiếp đó. Rồi lại tay phải, rồi lại tay trái, rồi lại tay phải. TUNG - TUNG - TUNG - TUNG! Mày phải tung rất nhanh!”

Đến khi Rob thử thì nó thấy như mình đứng dưới một trận mưa bóng đủ màu. Tay nó chìa ra hứng nhưng cái lũ bóng kia rơi quanh nó, lăn vào mọi xó xỉnh trong phòng.

Bác phó cạo mỉm cười. “Đây là bài tập mùa đông của mày đấy.”

Nước của họ có vị đắng, vì giếng sau nhà bị một lớp dày lá sồi mục làm nghẽn. Rob tìm thấy trong chuồng ngựa một cái cào và móc lên một đống to lá màu đen sũng nước. Nó xúc cát ở bãi biển gần nhà, trải vào giếng một lớp dày. Khi lắng, nước lại ngọt.

Mùa đông đến nhanh, một mùa khác thường. Rob thích mùa đông ra mùa đông, có tuyết đầy mặt đất. Năm ấy, ở Exmouth, trời mưa hết nửa thời gian, nên mỗi khi tuyết vừa rơi đã lại tan ngay trên đất ướt. Không có băng trừ một ít hình kim nhỏ xíu trong nước giếng khi nó múc lên. Gió từ biển thổi vào luôn luôn lạnh và ẩm, ở trong căn nhà nhỏ cũng thế. Tối đến nó ngủ chung với bác phó cạo trong cái giường khổng lồ. Bác nằm gần lò sưởi hơn nó nhưng thân thể béo tốt của bác cũng tỏa cho nó chút hơi ấm dễ chịu.

Nó bắt đầu ghét cái trò tung húng. Nó tuyệt vọng thử với năm quả nhưng không thể nào bắt được hơn hai hay ba quả. Khi nó giữ hai quả và tìm cách hứng quả thứ ba thì quả này thường rơi trúng một trong hai quả trong tay nó và văng đi.

Nó bèn làm bất cứ việc gì để khỏi phải tập tung hứng. Không đợi phải bảo, nó đem thùng phân đi đổ rồi mỗi lần đều cọ rửa thùng. Nó bổ củi nhiều hơn nhu cầu và thường xuyên giữ cho lu nước được đầy. Nó tết bờm và chà Incitatus cho đến khi bộ lông xám của con ngựa bóng láng. Nó coi kỹ thùng táo, từng trái một, nhặt ra những trái hư. Nó giữ ngôi nhà sạch hơn cả mẹ nó giữ ngôi nhà ở Luân Đôn.

Nó ra vịnh Lyme ngắm những đợt sóng trắng xô bờ. Gió thổi thẳng từ biển xám đầy bọt, lạnh căm căm làm nó chảy nước mắt. Bác phó cạo thấy nó run nên thuê một bà góa trẻ làm thợ may tên Editha Lipton cắt một áo khoác ấm và một quần chẽn cho Rob từ một áo khoác cũ của bác.

Chồng Editha và hai con trai bị chết đuối ngoài khơi vì gặp bão trong khi đánh cá. Bà có tấm thân đẫy đà, một khuôn mặt dễ mến và đôi mắt u buồn. Bà nhanh chóng trở thành tình nhân của bác phó cạo. Khi bác ở lại nhà bà ngoài phố, Rob nằm gần lò sưởi, một mình trên cái giường to và làm như ngôi nhà là của riêng nó. Có lần bão tuyết, gió lạnh luồn qua khe và bà Editha ngủ lại đêm; Rob phải xuống nằm dưới đất, ôm một hòn đá ủ nóng bọc vải, chân quấn với chỗ vải hồ cứng của bà thợ may. Nó nghe tiếng bà nói khẽ và dịu dàng: “Có nên bảo thằng nhỏ lên nằm với mình cho ấm không?”

“Không,” bác phó cạo đáp.

Lát sau, trong bóng tối, trong lúc bác hổn hển hì hục với bà thì bà thò tay đặt trên đầu nó. Nhẹ như ban phép lành.

Nó nằm im. Khi bác phó cạo đã xong thì bà cũng rút tay về. Từ hôm đó, mỗi khi bà ngủ lại đêm, Rob đều nằm dưới đất, cạnh giường và chờ trong bóng tối nhưng bà không sờ đầu nó lần nào nữa.

“Mày chẳng tiến bộ chút nào cả,” bác phó cạo mắng. “Nghe đây này: giá trị của học trò tao ở chỗ diễn trò trước đám đông. Học trò tao phải là một tay tung hứng.”

“Cháu làm với bốn trái không đủ sao?”

“Một tay tung hứng hạng nhất có thể làm bảy trái bay lơ lửng được. Tao biết nhiều người làm được với sáu trái. Tao chỉ cần một gã tung hứng bình thường thôi. Nhưng nếu mày không làm nổi với năm trái thì tao không thể giữ mày lâu hơn nữa.” Bác phó cạo thở dài. “Tao có cả đống học trò, nhưng chỉ có ba đứa đáng giữ lại. Thằng thứ nhất tên Evan Caray, nó tung hứng năm trái ngon lành nhưng lại ham uống. Sau khi học xong, nó theo tao làm ăn bốn năm rất thành công; cho đến khi nó bị đâm chết trong một vụ cãi lộn vì say ở Leicester. Chết lãng nhách. Thằng thứ hai tên Jason Earle. Nó rất giỏi, tung hứng hay nhất đám. Nó học nghề của tao nhưng rồi lấy con gái lão xã trưởng ở Portsmouth và để cho bố vợ biến thành một tay ăn cắp ra trò và thu tiền hối lộ. Thằng kế chót tuyệt lắm. Tên là Gibby Nelson. Tao cần nó như cần ăn uống. Nó bị sốt ở York rồi chết.” Bác phó cạo nhíu mày. “Thằng cuối cùng là một thằng đần. Nó giống như mày; nó tung hứng bốn trái được nhưng không hiểu nổi cách làm với trái thứ năm. Tao chia tay nó ở Luân Đôn ngay trước khi gặp mày.”

Hai thầy trò buồn bã nhìn nhau.

“Mày ngược lại, không đần. Mày là một thằng có vẻ có năng lực, dễ sống chung, làm việc nhanh nhẹn. Nhưng tao không có được con ngựa lẫn yên cương hay ngôi nhà này với thịt treo trên kèo nhà qua việc truyền nghề cho những đứa vô dụng. Sang xuân, mày phải thành một tay tung hứng ra trò, nếu không tao phải bỏ lại mày ở đâu đó. Mày hiểu không?”

“Dạ hiểu, thưa bác phó cạo.”

Bác chỉ nó vài điều. Bác bảo nó tung hứng ba quả táo. Cuống táo nhọn làm nó đau tay, buộc nó phải hứng thật khéo; mỗi lần hứng nó đều khum tay một chút.

“Thấy chưa?” Bác phó cạo hỏi. “Nhờ khum một chút mà trái táo nằm trước trong tay mày không làm văng trái kia.” Nó thấy điều này đúng cả với bóng lẫn với táo. “Mày tiến bộ rồi đấy,” bác nói đầy hy vọng.

Giáng sinh đến mà hai thầy trò cứ bận tâm về chuyện khác. Bà Editha yêu cầu họ đi nhà thờ với bà thì bác phó cạo cười hô hố: “Bọn mình là một gia đình à?” Nhưng bác không phản đối khi bà muốn được dắt nó theo.

Ngôi nhà thờ làng nhỏ, vách đất, đầy ắp người nên ấm. Từ ngày rời khỏi Luân Đôn đến giờ Rob chưa đi dự thánh lễ nên nó hít thở đầy nhung nhớ mùi trầm hương lẫn mùi người nồng nặc và để hết tâm trí vào buổi thánh lễ như một nơi nương tựa thân quen. Sau đó, cha giảng về Chúa Cứu Thế giáng sinh và cuộc đời thiêng liêng của Người kết thúc khi bị bọn Do Thái giết; cha nói rất chi tiết về thiên thần bị sa ngã Lucifer mà Chúa Jesus không ngừng chống lại để bảo vệ loài người. Cha nói với thổ âm vùng Dartmoor nên nó không hiểu lắm. Rob cố tìm một vị thánh để nguyện cầu đặc biệt nhưng cuối cùng hướng về cái linh hồn thánh thiện nhất mà nó có thể hình dung được. Mẹ ơi, mẹ canh chừng các em con, mẹ nhé! Con khỏe, xin mẹ hãy phù hộ mấy đứa con nhỏ hơn của mẹ. Nhưng rồi, không cưỡng được, nó xin một điều rất riêng tư: Mẹ ơi! Mẹ phù hộ con tung hứng được năm trái bóng nhé.

Từ nhà thờ, bà Editha và Rob về thẳng nhà, có bác phó cạo chờ với con ngỗng quay nhồi mận và hành. “Ăn ngỗng ngày Giáng sinh sẽ được tiền suốt năm,” bác nói.

Editha cười. “Em lại cứ nghe nói rằng để có tiền thì phải ăn ngỗng vào ngày Michael25 cơ,” nhưng bà không cãi lại khi bác khăng khăng phải là Giáng sinh. Bác mang nhiều rượu ra và mọi người ăn uống vui vẻ.

Bà Editha không ở lại đêm. Có lẽ vì là ngày Chúa sinh nên bà tưởng nhớ đến chồng và hai con trai, cũng giống như Rob nghĩ về đâu khác.

Khi bà ta đi khỏi, bác nhìn Rob dọn dẹp. “Ta chẳng nên quá si mê Editha,” cuối cùng bác nói. “Cô ta chỉ là một người đàn bà mà mình lại sắp ra đi.”

Không thấy mặt trời đâu suốt ba tuần lễ đầu của năm mới. Bầu trời luôn xám xịt anh hưởng tới tinh thần hai thầy trò. Giờ đây bác phó cạo thúc bách nó, ép nó phải tập không ngừng, bất kể thất bại tới, thất bại lui thảm hại. “Mày không nhớ kết quả thế nào hồi thử với ba trái ư? Đang hỏng tới, hỏng lui, chợt mày làm được. Thổi cái tù và Saxon cũng thế. Mày phải thử tung hứng năm trái bất kỳ lúc nào.”

Nhưng nó muốn thử bao nhiêu tiếng đồng hồ cứ việc thử, kết quả vẫn như nhau. Nó bắt đầu nản. Chưa bắt tay vào đã biết là sẽ thất bại.

Nó biết mùa xuân sẽ đến, còn mình không thành kẻ biết tung hứng.

Một đêm kia nó mơ thấy Editha lại sờ đầu nó, giạng cặp đùi mập mạp cho nó xem chỗ kín. Khi thức giấc nó không nhớ nổi cái ấy hình thù ra sao nhưng một sự lạ lùng và đáng sợ đã xảy ra trong mơ. Khi bác phó cạo ra khỏi nhà, nó chùi cái vết trên tấm da thú trải giường và lấy tro trộn nước chà kỳ sạch.

Nó không điên để nghĩ rằng Editha sẽ đợi nó lớn thành đàn ông và lấy nó, nhưng nếu bà có thêm một đứa con trai, có thể bà sẽ bớt cô đơn. “Bác phó cạo sẽ lại đi đấy,” nó nói với Editha một buổi sáng kia, khi bà giúp nó mang củi vào. “Tôi không thể ở lại Exmouth, sống với cô được ư?”

Có gì đau đớn hiện trong đôi mắt đẹp của Editha, nhưng bà không ngoảnh đi. “Tôi không thể lo cho cậu được. Chỉ để nuôi mình tôi, tôi đã phải nửa làm thợ may, nửa làm điếm. Nếu phải nuôi thêm cậu thì tôi sẽ phải đi với bất cứ gã đàn ông nào.” Một thanh củi rơi từ cái đống trên tay bà. Bà đợi nó đặt lên rồi quay vào nhà.

Sau lần đó bà ít đến hơn và thỉnh thoảng mới nói với nó đôi điều. Sau cùng bà không đến nữa. Có thể do bác không còn thích bà nữa, vì bác bực dọc thường xuyên hơn.

“Ngu!” Bác la khi Rob lại vẫn làm rớt bóng lần nữa. “Lần này chỉ dùng ba trái thôi, nhưng búng cho cao lên, như thể với năm trái vậy. Khi trái thứ ba bay lên thì chập hai tay vào nhau.”

Rob làm theo và sau khi chập tay vẫn có đủ thời gian để hứng ba trái.

“Thấy chưa?” bác phó cạo hài lòng hỏi. “Cái thời gian mày dùng để chập tay đó đủ để mày có thể búng hai trái bóng kia.”

Nhưng khi nó thử thì cả năm trái va nhau trên không và lần nữa lại hỗn loạn. Bác chửi, còn năm trái bóng lăn khắp nơi.

Chỉ còn ít tuần nữa là đến mùa xuân.

Một tối, nghĩ rằng Rob đã ngủ, bác lại kéo tấm da gấu sát cằm nó cho ấm. Bác đứng cạnh giường nhìn nó một lúc lâu rồi thở dài. quay đi.

Sáng ra bác lấy cái roi trong xe. “Mày không tập trung vào việc mày làm,” bác nói. Rob chưa từng thấy bác đánh ngựa bằng roi, nhưng khi nó làm rớt bóng thì cái roi kêu đánh vút vào chân nó.

Đau khủng khiếp. Nó thét lên, khóc thổn thức.

“Nhặt bóng lên!”

Nó nhặt bóng, tung lên; kết quả vẫn thảm hại như trước và cái roi da lại quất vào chân nó.

Nó đã từng bị bố đánh không biết bao lần, nhưng chưa bao giờ với roi.

Nó không ngừng nhặt năm trái bóng, thử tung hứng nhưng không thành công. Mỗi lần thất bại là một lần roi vụt vào chân, khiến nó kêu làng, kêu nước.

“Nhặt bóng!”

“Bác tha cho cháu!”

Gương mặt người đàn ông không lay chuyển. “Vì lợi ích của mày thôi. Hãy dùng đến cái đầu. Suy nghĩ đi.” Trời lạnh mà bác phó cạo toát mồ hôi.

Cái đau buộc nó tập trung, nhưng còn run rẩy vì nức nở và vì cơ bắp của nó như thuộc về ai khác nên kết quả càng thảm hại hơn. Nó run như cầy sấy, nước mắt tèm lem, nước mũi chảy cả vào miệng khi bị bác phó cạo quất. Ta là lính La Mã, nó tự bảo. Lớn lên, ta sẽ lùng tìm lão này và giết lão.

Bác phó cạo quật nó đến khi máu thấm qua hai ống của cái quần mới mà Editha đã may cho nó. Rồi bác quăng roi, bỏ đi khỏi nhà.

Đêm hôm ấy bác phó cạo về nhà trễ, say mèm, leo lên giường ngủ.

Sáng ra, bác thức dậy với đôi mắt dịu dàng nhưng mím môi lại khi nhìn chân Rob. Bác nấu nước, dùng giẻ chùi máu khô cho nó rồi lấy ra một hũ mỡ gấu. “Bôi lên thật kỹ,” bác bảo nó.

Nó đau đớn vì biết mình đã bỏ lỡ cơ hội hơn là bị những lằn roi.

Bác phó cạo nghiên cứu bản đồ. “Tao sẽ lên đường vào ngày thứ Năm trước lễ Phục sinh26 và sẽ chở mày theo tới Bristol. Đó là một bến cảng sầm uất; có thể mày tìm được việc ở đấy.”

“Vâng,” nó nói khẽ.

Bác phó cạo cần rất lâu để chuần bị bữa sáng thật thịnh soạn; khi đã xong bác chia cháo lúa mạch, bánh mì nướng với pho mát, trứng và thịt hong khói. “Ăn đi,” bác nói cộc lốc.

Bác ngồi nhìn Rob trong khi nó ráng nuốt.

“Tao rất tiếc,” bác nói. “Tao từng là một thằng bé phải sống lang bạt kỳ hồ nên biết rằng đường đời gian nan lắm.”

Suốt buổi sáng hôm ấy bác chỉ nói với nó một lần đó thôi. “Mày có thể giữ lấy bộ quần áo ấy,” bác bảo.

Mấy trái bóng màu được cất đi và Rob không tập nữa. Nhưng cho đến ngày thứ Năm trước lễ Phục sinh còn gần hai tuần nữa nên bác vẫn bắt nó làm cật lực. Bác bảo nó lau chùi nền lót đá lát của cả hai căn phòng. Trước kia, mỗi khi xuân đến mẹ đều rửa tường nhà; bây giờ nó cũng bắt chước làm. Nhà này ít bị khói hơn nhà mẹ xưa nhưng tường có vẻ như chưa được rửa bao giờ, thành ra khi nó rửa xong trông khác hẳn.

Một xế trưa mặt trời xuất hiện như có phép lạ, biển trở nên xanh lấp lánh và không khí - có muối - thành dễ chịu hơn. Lần đầu tiên Rob hiểu tại sao một số người thích sống ở Exmouth. Trong những cánh rừng sau nhà, các mầm non xanh bắt đầu nhú khỏi lớp đất ẩm, xốp, phủ đầy lá. Nó ngắt một hũ đầy chồi dương xỉ để thầy trò nấu với thịt hun khói. Dân chài đã lại dám ra khơi lặng sóng. Gặp một chiếc thuyền quay về, bác phó cạo mua một con cá tuyết trông dễ sợ và nửa tá đầu cá. Bác bảo Rob cắt thịt heo muối thành hình quân cờ, chiên trong chảo cho đến khi giòn. Rồi bác nấu một nồi xúp gồm thịt, cá, củ cải cắt lát, mỡ thắng, sữa đặc và một ít bách lý hương. Họ im lặng thưởng thức với bánh mì nướng giòn; mỗi người đều biết chẳng còn bao lâu Rob sẽ không được ăn ngon như thế nữa.

Vài súc thịt cừu treo đã mốc xanh; bác cắt những chỗ hư đem vứt vào rừng. Thùng táo bốc mùi hôi rình, chỉ còn một ít là còn ăn được. Rob đổ ra, lựa những trái còn tốt để riêng.

Trong tay nó, chúng vẫn tròn và cứng.

Nhớ lại cách đỡ nhẹ nhàng bác phó cạo đã chỉ bằng cách đưa táo cho nó tập tung hứng, nó bật thử ba trái. Hốp – hốp – hốp.

Rob hứng, rồi lại tung lên cao, vỗ tay trước khi chúng rơi xuống.

Nó nhặt thêm hai trái nữa rồi tung cả năm trái lên cao, nhưng - xui quá! - chúng chạm nhau, rơi xuống đất nát bét. Nó xanh mặt, không biết bác đang ở đâu. Chắc chắn bác sẽ lại cho nó nhừ đòn nếu phát giác nó phung phí đồ ăn.

Nhưng không thấy phản ứng gì từ phòng bên.

Nó bèn bỏ số táo còn tốt vào thùng trở lại. Thật ra lần thủ vừa rồi không dở, nó tự nhủ. Sự phối hợp thời gian có vẻ khá hơn những lần trước.

Nó chọn năm trái có độ lớn thích hợp rồi tung lên.

Lần này suýt thì được nhưng vì nó thiếu bình tĩnh nên mấy trái táo rơi lộp bộp như rớt từ trên cây trong một trận bão mùa thu.

Rob lượm lên, tung nữa. Nó phải chạy theo khắp phòng, hết nhảy chỗ này lại sang chỗ khác, thay vì nhẹ nhàng và uyển chuyển; nhưng lần này năm trái bay lên, rồi rơi xuống trong tay nó, rồi lại bay lên như thể nó chỉ tung hứng có ba trái thôi.

Lên rồi xuống, lên rồi xuống. Tiếp tục không ngừng.

“Mẹ ơi!” nó run run gọi, và nhiều năm sau nó vẫn tự hỏi không biết mẹ đã góp phần gì vào đấy.

Hốp - hốp - hốp - hốp - hốp!

“Bác ơi,” nó nói to chứ không dám kêu.

Cửa bật mở. Chỉ một lát sau nó không giữ nổi nữa và táo lăn lóc khắp nơi.

Khi nhìn lên nó co rúm lại vì bác phó cạo giơ cao tay chạy lại nó.

“Tao thấy rồi!” Bác kêu lên và Rob thấy mình nằm trong một vòng tay vui sướng, có thể so sánh được với những cú tấn công dữ dội của con gấu Bartram.

8

NGƯỜI QUẢN TRÒ

Ngày thứ Năm sau lễ Phục sinh đã qua rồi nhưng hai thầy trò vẫn ở lại Exmouth vì Rob phải được huấn luyện mọi mặt của nghệ thuật quản trò. Họ tập tung hứng đôi; Rob thích ngay từ đầu và nhanh chóng biểu diễn vô cùng thành thạo. Rồi họ chuyển sang ảo thuật, khó ngang với tung hứng bốn trái.

“Quỷ đâu có tạo ra những người làm ảo thuật,” bác phó cạo nói. “Ảo thuật là một nghệ thuật của con người, phải học như học tung hứng. Nhưng dễ hơn nhiều,” bác vội vàng nói thêm khi nhìn mặt Rob.

Bác phó cạo cho nó biết những bí mật thật ra rất đơn giản của ảo thuật. “Mày phải táo bạo và tạo ra một bộ mặt tự tin với mọi chuyện mày làm. Mày phải có ngón tay khéo léo và cách làm chính xác, miệng phải liến thoắng, dùng những từ lạ để tô điểm cho hành động của mình. Nguyên tắc cuối cùng quan trọng nhất: Mày phải có đồ nghề, biết làm điệu bộ và những phương cách để đánh lạc hướng khiến khán giả nhìn bất cứ đâu trừ cái mày đang thật sự làm.”

Cách đánh lạc hướng hay nhất là chính hai thầy trò, bác nói và dùng mánh khóe với dải ruy băng để giải thích. “Cho màn này tao cần các dải màu xanh, đỏ, đen, vàng, xanh lá cây và nâu. Cuối mỗi yard tao thắt một cái nút - loại chỉ cần giật mạnh là buột ra; rồi tao cuộn chặt ruy băng có nút ấy lại thành những cuộn nhỏ, cất phân tán trong áo quần. Và phải luôn luôn cất đúng trong cái túi vẫn dành riêng cho màu đó.

” ‘Ai muốn có ruy băng?’ tao hỏi.

” ‘Dạ, tôi. Màu xanh, dài hai yard.’ Họ ít khi yêu cầu dài hơn. Có phải họ dùng để cột bò đâu.

“Tao giả bộ như quên điều họ đòi, quay qua làm chuyện khác. Rồi mày làm lạc hướng, chẳng hạn qua tung hứng. Trong lúc họ chú ý vào mày thì tao móc túi áo trái, dành riêng cho màu xanh. Tao giả bộ che miệng ho và thế là cuộn nọ nằm trong miệng tao. Khi họ quay lại tao, lúc ấy tao mới phô ra dầu dải ruy băng rồi kéo, từng chút một .Khi nút đầu tiên chạm răng tao thì nó bung ra. Tới nút thứ hai tao biết là 2 yard rồi. Thế là tao cắt và đưa.”

Rob hăm hở học cái mánh đó nhưng thất vọng vì cảm thấy bị ảo thuật lừa bịp.

Bác phó cạo tiếp tục làm nó vỡ thêm nhiều ảo tưởng. Rồi, tuy chưa thành một nhà ảo thuật, nó nhanh chóng làm được những việc cần thiết của một trợ thủ. Nó học những điệu múa đơn giản, những bài thánh ca, những bài hát, những truyện giễu và cả những giai thoại mà nó không hiểu. Sau hết nó lặp lại như vẹt những câu nói dùng khi bán thuốc đặc chế vạn năng. Bác khen nó sáng dạ. Và, trước khi nó dám cả gan nghĩ tới thì bác phó cạo kiêm thầy lang đã tuyên bố rằng nó học chín rồi.

Hai thầy trò lên đường vào một sáng tháng Tư đầy sương mù, đi hai ngày qua vùng Blackdown Hills trong mưa xuân nhè nhẹ. Xế trưa ngày thứ ba, một ngày trời trong, họ đến làng Bridgeton. Bác phó cạo dừng ngựa ở cây cầu đã cho làng cái tên, nhìn Rob. “Thế nào, mày sẵn sàng cả rồi chứ?”

Nó không dám chắc nhưng vẫn gật.

“Thằng này khá. Làng này không lớn, có ma cô, đĩ điếm, một quán rượu lúc nào cũng đầy người và khối khách từ các nơi đổ về để thưởng thức cả hai món đó. Thành ra không cần ý tứ gì, rõ không?”

Rob không hiểu thế nghĩa là gì những vẫn gật lần nữa. Con ngựa Incitatus theo nhịp dây cương kéo xe từ từ qua cầu. Mới đầu thì cũng như mọi lần trước: con ngựa nhảy dựng lên, Rob gõ trống khi xe chạy trên đường chính. Nó dựng ghế thành bệ ở quảng trường rồi đặt ba sọt nẹp gỗ sồi đựng thuốc đặc chế vạn năng lên đó.

Nhưng lần này, khi bắt đầu trình diễn thì Rob nhảy lên bệ, đứng chung với bác.

“Chào bà con cô bác,” bác nói. Rồi cả hai bắt đầu tung hứng với hai quả bóng. “Chúng tôi rất hân hạnh được đến Bridgeton.”

Rồi đồng loạt, mỗi người móc túi lấy ra quả thứ ba, rồi quả thứ tư, quả thứ năm. Bóng của Rob màu đỏ, của bác phó cạo màu xanh. Từ những bàn tay họ chúng bay lên tỏa ra rồi rớt xuống như hai vòi suối phun. Tay họ chỉ xê dịch rất ít mà vẫn khiến những trái bóng gỗ nhảy múa.

Rồi họ quay mặt vào nhau, mỗi người đứng một bên bệ, trong khi vẫn tiếp tục tung hứng bóng. Không để lạc một nhịp nào, Rob tung bong cho bác phó cạo rồi hứng trái màu xanh bác tung về phía nó. Mới đầu cứ mỗi ba trái nó tung một sang bác và cứ mỗi ba trái bác lại tung một sang nó; rồi cứ mỗi hai trái một lần thành một vòng đỏ xanh qua lại. Rồi sau một cái gạt ra dấu kín đáo của bác, mỗi khi bóng đến tay phải của nó đều được Rob tung trở lại, nhanh và mạnh, rồi lại đón bóng, thiện nghệ y như ném.

Nó chưa tưng được nghe một âm thanh nào to và hay như tiếng vỗ tay lần này.

Xong rồi nó rời khỏi bệ với mười - của mười hai - trái bóng, rút vào sau tấm bình phong. Nó thở hổn hển, tim đập như trống làng. Nó nghe tiếng bác phó cạo - bác không có vẻ gì phải thở gấp gáp như nó - nói về thú vui của trò tung hứng trong lúc bác bật hai trái bóng còn lại. “Quý vị có biết sẽ thấy gì khi cầm trong tay những thứ như thế này không?”

“Thấy gì, anh hai?” một cô lẳng lơ hỏi.

“Thấy phải tập trung cao độ,” bác nói.

Cái đám đông ấy la hét thích thú.

Ngồi trong xe, Rob chuẩn bị đồ nghề cho mấy màn ảo thuật rồi quay trở ra, trong lúc bác phó cạo hết biến một cái rổ trống không thành chùm hoa hồng bằng giấy, lại đổi một khăn tay màu sẫm thành một bó cờ đủ màu, rồi chụp tay trong không khí mà lấy ra tiền, làm biến mất một chai bia và - sau đó - một trái trứng gà.

Rob hát bài “Bà góa giàu lẳng lơ” khiến thiên hạ khoái chí huýt sáo ầm ĩ và sau đó bác nhanh chóng bán hết ba sọt thuốc đặc chế vạn năng; bác bảo Rob vào xe lấy thêm. Tiếp theo đó là một hàng dài con bệnh nối đuôi chờ được điều trị đủ thứ bệnh tật. Tuy họ phóng túng và mau giễu mau cười nhưng Rob nhận thấy họ rất thành thật khi tìm cách chữa chạy bệnh tật trên thân thể.

Sau khi làm xong cái việc chẩn bệnh, họ rời khỏi Bridgeton, vì bác phó cạo bảo nơi đây là một ổ trộm cướp, khi đêm xuống dễ bị cắt cổ như chơi. Rõ ràng là bác hài lòng với số thu nhập còn Rob đi vào giấc ngủ với nhận thức rằng nó đã có được một chỗ đứng trong thế giới này.

Hôm sau, ở Yeoville, nó thấy nhục nhã vì đã để rơi ba trái bóng khi trình diễn, nhưng bác phó cạo vẫn bình thản. “Mới đầu thỉnh thoảng vẫn bị thôi,” bác nói, “nhưng sẽ ít dần rồi cuối cùng không còn xảy ra nữa.”

Cuối tuần ấy họ có mặt ở Taunton, một thành phố của những thương nhân cần cù, và ở Bridgwater, nơi có những nhà nông thủ cựu, hai thầy trò chỉ biểu diễn chứ không kể chuyện nhăng nhít. Trạm dừng chân tới sẽ là Glastonbury của những cư dân ngoan đạo, xây nhà cửa quanh ngôi nhà thờ Thánh Michael to đẹp.

“Mình phải thận trọng,” bác nói. “Ở Glastonbury thì các cố đạo là nhất; mà cố đạo không ưa mọi cách chữa bệnh, vì họ rằng Chúa đã trao cho họ trách nhiệm thiêng liêng trên phần hồn và cả phần của con người.”

Họ đến nơi vào sáng ngày lễ Hiện xuống, ngày kết thúc mùa Phục sinh vui mừng và để tưởng nhớ Chúa Thánh linh đã hiện xuống với các Thánh Tông đồ, đem lại cho họ sức khỏe sau chín ngày cầu nguyện sau khi Chúa thăng thiên.

Rob nhận thấy trong số khán giả có không dưới năm cố đạo với cái nhìn không mấy thân thiện.

Nó cùng bác phó cạo tưng hứng với các trái bóng màu đỏ mà bác phó cạo, giọng trịnh trọng, so sánh với các lưỡi lửa tượng trưng cho Chúa Thánh linh trong sách Công vụ sứ đồ, thiên 2:3. Khán giả thích thú xem màn tung hứng và vỗ tay nhiệt liệt, nhưng họ im phăng phắc khi Rob hát bài “Tất cả vinh quang, tán dương và vinh dự”. Nó vẫn luôn thích hát, giọng nó vút lên khi hát đoạn lũ trẻ ngợi ca Chúa, nó rung ở nốt nhạc cao nhất và khí chân đã hết run thì nó hát thật tuyệt vòi.

Bác phó cạo mang ra những thánh tích đặt trên chiếc khay đã vẹt bằng gỗ tần bì. “Xin quý bà con lưu ý,” bác nói với cái giọng mà sau đó bác giải thích cho Rob rằng đó là giọng của các thầy tu. Bác cho khán giả xem đất cát đã được đem từ các núi Sinai và Olivet27 tới nước Anh; bác giơ cao một mảnh của thập tự giá thiêng liêng, trên đó Chúa đã bị đóng đinh, một mẩu của cái đòn dùng để đỡ máng lừa - nơi Người đã sinh ra; bác cho họ xem nước sông Jordan28, một hòn đất từ Gethsemane29 và những mẩu xương của rất nhiều vị thánh.

Rồi chỉ còn mình Rob trên bệ. Nó đưa mắt lên trời - như bác phó cạo đã đạo diễn - hát một bài thánh ca khác.

Người sinh ra mọi vì sao,

Người là Ngọn Đuốc không bao giờ tàn.

Cứu đời Người đã xuống trần,

Vì Người thương lũ con dân yếu hèn.

Tổ tiên vướng phải lời nguyền30,

Khiến đời đau khổ triền miên chẳng cùng.

Đuốc Thiêng soi cửa Thiên đường:

Chúa cho phương thuốc đặng thường bình an.

Khán giả xúc động quá. Trong khi họ còn đang thở dài thì bác phó cạo đưa ra một chai thuốc đặc chế vạn năng. “Thưa quý vị,” bác nói, “như Chúa đã tìm ra thuốc cho phần hồn của quý vị, tôi đã tìm ra thuốc cho phần xác.”

Bác kể họ nghe về sinh-dược-thảo Vitali; chắc nó hữu dụng cho cả người ngoan đạo lẫn kẻ tội lỗi nên họ tranh nhau mua thuốc đặc chế; rồi họ nối đuôi trước tấm bình phong, chờ được chẩn và trị bệnh. Các cố đạo giám sát tuy giận nhưng đã được quà biếu và các thánh tích xoa dịu; chỉ một vị có tuổi không bằng lòng. “Không được trích máu đấy!” Ông ta kiên quyết. “Vì Đức Tổng Giám mục Theodore đã viết rằng sẽ rất nguy hiểm khi trích máu vào lúc có trăng và thủy triều lên.” Bác phó cạo vâng vâng, dạ dạ liền.

Xế trưa hôm ấy hai thầy trò phấn khởi cắm trại. Bác thái thịt bò vừa miếng, hầm nhừ với rượu vang, thêm hành, một củ cải già đã nhăn cả vỏ nhưng còn ăn được, đậu ván, đậu hạt đầu mùa, cùng ít lá bách lý hương và bạc hà. Lại còn một góc pho mát loại màu nhạt độc đáo mua ở Bridgwater nữa chứ. Sau bữa ăn bác ngồi bên đống lửa, đầy vẻ hài lòng đếm số tiền cất trong hộp.

Có lẽ đó là lúc thích hợp để đề cập tới một chuyện vẫn thường xuyên đè nặng tâm tư nó.

“Bác à,” Rob nói.

“Hử?”

“Chừng nào mình về lại Luân Đôn?”

Đang chăm chú xếp tiền thành chồng, bác không muốn đếm lộn.

“Sắp,” bác lẩm bẩm. “Mai mốt.”

9

KHẢ NĂNG THIÊN PHÚ

Ở Kingswood, Rob thất bại khi tung hứng bốn quả bóng. Ở Mangotsfield nó lại làm rớt bóng nữa. Nhưng đó là lần cuối cùng. Sau khi hai thầy trò diễn và trị bệnh cho dân làng Redditch vào giữa tháng Sáu thì nó không còn phải tập tung hứng mỗi ngày hàng giờ nữa, bởi vì trình diễn thường xuyên đã giữ cho ngón tay nó mềm mại và sự cảm nhận về nhịp độ được nhạy bén. Rob nhanh chóng thành một người tung hứng vững vàng. Nó nghĩ rằng rồi sẽ có thể học với sáu trái, nhưng bác phó cạo không tán thành, bác muốn nó dùng thì giờ phụ bác trong việc bán thuốc men.

Họ đi về hướng Bắc như loài chim di trú; nhưng thay vì bay họ đi vòng vèo chậm chạp qua vùng núi non giữa nước Anh và Wales. Tại thành phố Abergavenny, với dãy nhà xiêu vẹo tựa lưng vào một sườn núi đá phiến u ám, lần đầu tiên nó phụ bác chẩn và chữa bệnh.

Rob lo lắm. Nó sợ hơn là lúc thử tung hứng bóng gỗ.

Nguyên nhân khiến người ta đau yếu là một điều bí ẩn. Một người bình thường không thể hiểu và có những phương cách giúp đỡ mầu nhiệm được. Nhưng bác phó cạo, một người khôn lanh hơn mọi người mà nó biết, làm được chuyện này.

Người ta xếp hàng trước tấm bình phong; khi bác phó cạo vừa khám xong một bệnh nhân thì nó dẫn người kế tiếp vào sau tấm bình phong mong manh. Bệnh nhân đầu tiên Rob dẫn vào gặp bác là một người đàn ông cao lớn, khòm lưng, có những vệt đen trên gáy, ở các khớp đốt ngón tay và dưới móng tay.

“Ông cũng nên tắm đi chứ,” bác phó cạo vui vẻ nói.

“Tại than đấy, thầy ạ,” người ấy đáp. “Bụi than dính vào khi đào.”

“Ông đào than à?” Bác hỏi. “Tôi nghe nói rằng nó độc, không nên đốt. Chính mắt tôi thấy nó tỏa mùi hôi rình và khói nặng, không bay qua nổi lỗ thông khói trong nhà. Sống được với cái thứ này à?”

“Thưa thầy, được. Chúng tôi nghèo mà. Nhưng rồi tôi cứ bị đau và sưng đốt. Và khi đào đau dữ lắm.”

Bác phó cạo sờ nắn các khớp tay bẩn thỉu, ấn ngón tay chuối mắn vào chỗ tấy ở khuỷu tay ông ta. “Cái này là do thở hít phải khí của đất. Ông phải sưởi nắng càng nhiều càng tốt. Phải năng tắm trong nước ấm chứ không được nóng, vì tắm nóng sẽ làm yếu tim và tứ chi. Hãy xoa bóp những khớp bị sưng và đau với thuốc đặc chế vạn năng của tôi. Uống cũng tốt không kém.”

Bác lấy của người đó sáu penny cho ba lọ nhỏ và hai penny nữa tiền chẩn bệnh, không thèm ngó Rob.

Một người đàn bà mập mạp, môi mím, đi kèm cô con gái mười ba tuổi đã hứa hôn. “Nó bị tắt kinh. Cứ nằm ì trong bụng, chẳng chịu ra,” bà mẹ nói.

Bác hỏi cô bé đã từng có kinh chưa? “Từ hơn một năm nay tháng nào cũng có,” bà đáp. “Nhưng từ năm tháng nay chẳng thấy gì sất.”

“Cháu đã ăn nằm với ai chưa?” Bác dịu dàng hỏi cô bé.

“Chưa,” bà mẹ nói.

Bác nhìn cô bé. Cô mảnh mai và dễ thương, mái tóc dài màu vàng và đôi mắt lấm lét. “Cháu có ói không?”

“Không,” cô thì thào.

Bác quan sát cô kỹ lưỡng, thò tay kéo căng váy cô bé. Rồi bác nắm bàn tay bà mẹ đặt lên cái bụng nhỏ tròn vo.

“Đừng,” cô lắc đầu, má đỏ bừng rồi bật khóc.

Bà mẹ rút tay khỏi bụng cô, tát vào mặt con gái. Rồi bà dắt cô đi mà không trả tiền. Bác để họ đi.

Sau đó bác khám ào ào một ông tám năm trước bị gãy chân, bó không tốt và mỗi khi bước phải kéo lê chân trái; một bà bị nhức đầu; một ông bị chốc đầu và một cô hay cười ngớ ngẩn, mang trên ngực một vết lở khủng khiếp, cô nói với hai thầy trò rằng đã cầu Chúa để có được một bác phó cạo kiêm thầy lang đi ngang thành phố của họ.

Cho ai bác cũng bán thuốc đặc chế vạn năng, trừ cái ông bị chốc đầu không chịu mua, dù bác đã hết sức khuyên; chắc ông ta không có được hai penny.

Họ đi vào vùng đồi hiền hòa hơn của miền West Midlands. Trước khi tới làng Hereford, Incitatus phải đứng lại bên dòng sông Wye, chờ cho đàn cừu lội chỗ cạn qua sông. Đàn cừu dài như bất tận kêu be be làm Rob rất sợ. Nó ước chi mình dễ gần gũi thú vật hơn, vì tuy mẹ nó xuất thân từ nông trại, nó vẫn là một đứa nhỏ của thành phố. Tatus là con ngựa duy nhất mà nó chăm sóc. Một láng giềng khá xa ở đường Carpenter có một con bò sữa, nhưng không ai trong gia đình nó đã từng chung đụng với cừu.

Hereford là một ngôi làng trù phú. Mỗi nông trại mà họ đi ngang đều có vũng cho heo đầm và bãi cỏ nhấp nhô thả cừu và bò gặm. Nhà cửa và kho chứa bằng đá rộng rãi và kiên cố. Người dân ở đây nói chung cũng vui vẻ hơn nông dân ở vùng đồi núi xứ Wales nghèo khó, chỉ cách vài ngày đường. Hai thầy trò trình diễn trên bãi cỏ của làng, thu hút lắm người xem và bán thuốc rất chạy.

Con bệnh đầu tiên đến để bác phó cạo khám sau bình phong là một đứa cỡ tuổi Rob, tuy nhỏ người hơn. “Ngã từ mái nhà chưa đầy sáu ngày trước. Đây, thầy xem,” bố thằng nhỏ - một người thợ đóng thùng - nói. Một mảnh ván cong làm thùng trên nền nhà đã xuyên qua bàn tay trái

của nó, bây giờ thịt tấy lên như một con cá nóc phình bụng.

Bác phó cạo chỉ Rob cách giữ chặt hai tay, còn người bố giữ chặt hai chân thằng nhỏ, đoạn bác lấy từ bộ đồ nghề một con dao ngắn và sắc.

“Giữ chặt nó,” bác nói.

Rob cảm thấy tay rung lên. Thằng nhỏ gào khi lưỡi dao xẻ thịt nó. Mủ vàng lẫn xanh phọt ra, hôi rình, rồi một tia máu đỏ.

Bác dùng miếng gạc lau sạch vết thưong, lại còn nhẹ nhàng khám kỹ, lấy nhíp sắt gắp ra những mảnh nhỏ xíu. “Những mảnh của miếng gỗ đó đã gây nên chuyện, ông hiểu không?” Bác cho ông bố xem.

Thằng nhỏ rên. Rob cảm thấy muốn ói nhưng vẫn giữ chặt trong khi bác phó cạo tiếp tục một cách thận trọng. “Phải nhặt cho kỳ hết,” bác nói, “vì chúng chứa những chất có hại, sẽ lại làm thối hoại bàn tay.”

Sau khi hài lòng thấy vết thương đã sạch hết mảnh gỗ, bác đổ một ít thuốc đặc chế vào đó rồi băng lại với một miếng vải; phần còn lại của cái chai bác uống. Trong lúc ông bố trả tiền thì thằng nhỏ bỏ đi ngay, mừng húm, vừa đi vừa khóc.

Tới phiên một ông già lưng còng bị ho khan. Rob dẫn ông tới sau tấm bình phong.

“Sáng ra có đờm. Nhiều lắm, thầy ạ!” Ông vừa nói vừa thở hổn hển.

Bác phó cạo trầm ngâm sờ khắp bộ ngực gầy trơ xương. “Tôi sẽ giác cụ.” Rồi bác nhìn Rob. “Giúp cụ đây cởi áo để giác ngực nhé.”

Rob thận trọng cởi áo lót cho ông cụ vì ông cụ trông rất mảnh khảnh. Để dẫn ông trở lại chỗ bác phó cạo kiêm thầy lang, Rob nắm cả hai tay ông cụ.

Khác nào nó nắm hai con chim đang run rẩy. Những ngón tay cứng như que nằm trong những ngón tay nó và qua đó nó nhận được một thông điệp.

Bác phó cạo nhìn hai người và thấy Rob như chết cứng. “Nhanh,” bác sốt ruột nói. “Mình đâu để mất nguyên ngày được.” Rob như có vẻ không nghe thấy bác gọi.

Hai lần trước nó đã nhận thấy cái cảm giác lạ lùng và bất hạnh này từ thân thể người khác truyền qua thân thể nó. Lần này, cũng như hai lần trước, nó lại bị choáng ngợp bởi một nỗi kinh hoàng ghê gớm. Thế là nó buông tay ông cụ, bỏ chạy.

Bác phó cạo chửi toáng, chạy tìm cho đến khi thấy thằng học trò co rúm sau một thân cây.

“Thế là thế nào? Nói!”

“Hắn… Ông già ấy sắp chết.”

Bác trợn tròn mắt. “Mày nói nhăng cuội gì thế?”

Thằng học trò bật khóc.

“Im ngay,” bác quát. “Làm sao mày biết?”

Rob muốn nói nhung không thành tiếng. Bác phó cạo tát nó một cái. Nó thở hổn hển. Rồi khi nó nói được thì cứ như từ trong bụng tuôn ra, vì những điều này không ngớt luẩn quẩn trong đầu óc nó từ ngày đi khỏi Luân Đôn.

Hồi đó nó cảm thấy mẹ nó sắp chết và điều này đã xảy ra, nó giải thích. Rồi nó biết bố nó cĩmg sắp trút hơi thở cuối cùng và bố nó chết thật.

“Ôi, lạy Chúa,” bác không tin. Nhưng bác chăm chú nghe rồi nhìn Rob. “Mày quả quyết rằng thật sự cảm thấy cái chết đang đến với ông già đó?”

“Vâng.” Nó đáp nhưng không chờ được bác tin.

“Bao giờ?”

Nó nhún vai.

“Sắp à?”

Nó gật. Nó chỉ có thể nói sự thật, một sự thật tuyệt vọng.

Trong đôi mắt bác nó thấy bác nhận ra điều ấy.

Bác ngần ngừ một lúc rồi quyết định. “Trong khi tao tìm cách dứt khỏi bọn họ thì mày lo sắp xếp xe,” bác bảo Rob như thế.

Mới đầu hai thầy trò từ từ đi ra khỏi làng, nhưng khi đã khuất khỏi tầm mắt thì họ cho xe chạy nhanh hết mức có thể trên con đường gồ ghề. Incitatus đập mạnh chân xuống khúc nông của con sông làm nước bắn tung tóe; nó làm đàn cừu bên kia sông chạy tứ tán, be he ầm ĩ, át cả tiếng gào giận dữ của người chăn cừu.

Lần đầu tiên Rob thấy bác đánh ngựa bằng roi. “Tại sao mình phải chạy?” nó hỏi to, tay bám chặt thành xe.

“Mày có biết người ta làm gì với bọn phù thủy không?” Bác phải gào lên để át tiếng vó ngựa dồn dập và tiếng chai lọ chạm nhau trong xe.

Rob lắc đầu.

“Người ta treo cổ chúng lên cây hay thập tự giá, đôi khi những kẻ bị nghi là phù thủy bị nhận chìm xuống sông Thames khốn kiếp của mày, để khi họ chết đuối thì lại được tuyên bố là vô tội. Nếu ông già kia mà chết thì người ta sẽ bảo tại chúng mình là phù thủy,” bác gầm lên, quật roi liên tục lên lưng con ngựa đang kinh hoàng.

Họ không dám ngừng lại để ăn hay đi tiêu, đi tiểu. Đến khi bác cho Tatus chậm bước thì Hereford đã ở xa lắm phía sau, nhưng bác vẫn thúc ngựa chạy tiếp cho đến khi mặt trời lặn. Họ cắm trại khi đã kiệt sức và ăn một bữa đạm bạc trong câm lặng.

“Kể tao nghe lần nữa,” sau cùng bác phó cạo nói. “Đừng bỏ sót gì hết.”

Bác chăm chú nghe, chỉ ngắt lời Rob một lần, bảo nó nói lớn lên. Bác gật đầu khi nghe xong. “Thuở tao học việc, tao đã chứng kiến thầy tao bị giết oan vì bị cho là phù thủy,” bác nói.

Rob trân trối nhìn bác, quá sợ đến không hỏi được.

“Đã nhiều lần trong đời tao người bệnh chết trong lúc tao chữa họ. Có lần ở Durham một bà già chết và tao đinh ninh một tòa án của nhà thờ sẽ ra lệnh kiểm tra tao bằng cách trấn nước tao hay bắt tao nắm một thanh sắt nung đỏ. Tao chỉ được thả sau khi đã bị tra hỏi không sót chút gì, sau khi đã ăn chay và cúng làm phước. Một lần khác ở Eddisbury, một người đàn ông chết sau tấm bình phong khám bệnh của tao. Anh ta còn trẻ và trông rất khỏe mạnh. Bọn phá thối được dịp bở nếu chúng muốn, nhưng tao gặp may nên không bị ai cản lại lúc chuồn khỏi chỗ đó.”

Rob lên tiếng. “Bác có nghĩ là cháu bị… quỷ ám không?” Đó chính là câu hỏi ám ảnh nó suốt ngày hôm ấy.

Bác phó cạo khịt mũi. “Nếu mày tin như thế thì mày vừa điên vừa đần. Mà tao biết mày không thuộc về hai hạng đó.” Bác đi tới xe, rót metheglin đầy tù và, uống cạn trước khi nói tiếp.

“Các bà mẹ và các ông bố đều chết. Người già chết. Đó là luật tự nhiên. Mày chắc chắn rằng có cảm thấy gì đó thật ư?”

“Cháu chắc chắn, bác ạ.”

“Không thể là nhầm lẫn hay tưởng tượng chứ, ở một đứa còn nhỏ như mày?”

Rob khăng khăng lắc đầu.

“Tao cho rằng tất cả chỉ là tưởng tượng thôi,” bác nói. “Mình chạy và nói bấy nhiêu đủ rồi. Bây giờ phải nghỉ ngơi.”

Họ xếp chỗ ngủ hai bên đống lửa. Nhưng họ cứ nằm cả mấy tiếng mà vẫn chưa ngủ được. Bác phó cạo trằn trọc, trở mình rồi thình lình nhỏm dậy, mở một chai rượu khác. Bác mang đến phía Rob nằm, ngồi xổm xuống.

“Giả thử,” bác nói rồi uống một hớp. “Giả thử thôi nhé, rằng mọi người khác trên thế giới này đều sinh ra không có mắt. Còn mày có mắt. Thì sao?”

“Thì cháu sẽ thấy những cái mà không ai có thể thấy.”

Bác phó cạo uống rồi gật. “Đúng. Và tưởng tượng rằng chúng tao không có tai, riêng mày có, thì sao? Hay là giả thử rằng chúng tao không có giác quan gì đó, thì sao? Và, bằng cách nào đó, từ Chúa hay tự nhiên thế, hay từ… gì cũng được, tùy ý mày, mày được ban cho một… khả năng đặc biệt. Giả thử thôi, rằng mày có thể nói trước được khi nào ai đó sẽ chết, thì sao?”

Rob lại khủng khiếp, không nói được.

“Như thế là vớ vẩn, hai chúng ta biết điều đó,” bác nói. “Tất cả chỉ do mày tưởng tượng thôi, mình nhất trí. Nhưng cứ giả thử…” Bác vừa uống vừa trầm ngâm, yết hầu chạy lên chạy xuống, ngọn lửa sắp tàn ánh trong đôi mắt đầy hy vọng khi bác nhìn Rob. “Quả là đáng tội nếu không dùng cái năng khiếu này,” bác nói.

Ở Chipping Norton họ mua metheglin, trộn một mẻ thuốc đặc chế vạn năng để đủ dự trữ cho món hàng béo bở này.

“Khi tao chết và đứng xếp hàng trước cổng thiên đường,” bác nói, “Thánh Peter hỏi ‘các con đã kiếm sống cách nào?’ thì có thể có người đáp ‘Con làm ruộng’, hoặc ‘Con đóng giày da’, còn tao sẽ trả lời ‘Fumum vendidi’,” người chủng sinh phá giới cười vui. Vốn liếng tiếng Latin của Rob đủ cho nó hiểu: “Tôi bán hơi cay.”

Nhưng con người to béo này không chỉ là kẻ bán rong những thứ thuốc đáng ngờ. Sau tấm bình phong ông chứng tỏ mình là người có khả năng và dịu dàng. Phải làm gì, ông đều biết và làm tới nơi tới chốn; và ông dạy Rob cách chẩn bệnh chính xác với một bàn tay nhạy cảm.

Ở Buckingham bác phó cạo dạy nó cách nhổ răng, vì tình cờ một người đánh xe bò bị sâu răng đến chữa. Ông này mắt ốc nhồi, to béo chẳng kém bác nhưng lại nhát gan và kêu la không khác đàn bà. Đang chữa bỗng dưng ông ta đổi ý. “Thôi, thôi, thôi! Buông tôi ra!” ông ta líu cả lưỡi, máu me đầy miệng. Nhưng răng rõ rang phải nhổ; họ nhẫn nại thuyết phục. Thật là một bài học đáng nhớ.

Ở Clavering bác phó cạo thuê cửa tiệm của ông thợ rèn một ngày, chỉ cho Rob cách rèn lưỡi trích và kim bằng sắt. Đây là một việc mà nó còn phải lặp lại nhiều lần ở nửa tá lò rèn trên khắp nước Anh trong nhiều năm, trước khi thầy nó hài lòng rằng nó đã làm đúng cách. Phần lớn những thứ nó rèn ở Clavering phải bỏ đi; bác miễn cưỡng cho nó được giữ một mũi trích nhỏ hai lưỡi như dụng cụ đầu tiên trong bộ đồ mổ của riêng nó, một bước đầu quan trọng. Khi rời khỏi vùng Midlands, vào vùng Fens bác dạy Rob phải trích máu ở những mạch nào, làm nó nhớ lại những kỷ niệm buồn trong những ngày cuối đời của bố nó.

Thỉnh thoảng Rob nhớ đến bố; giọng nó bây giờ bắt đầu nghe như giọng bố, cũng trầm như thế. Nó đã bắt đầu có lông. Hiện giờ còn ít, mai đây mới nhiều; nó biết, vì do phụ tá bác phó cạo mà nó không xa lạ với cơ thể nam giới. Còn phụ nữ vẫn là một điều bí ẩn lớn đối với nó, vì bác dùng một hình nộm khêu gợi, có nụ cười khó hiểu mà hai thầy trò gọi là Thelma; trên cái hình nộm bằng thạch cao ấy các nữ bệnh nhân xấu hổ chỉ chỗ họ bị đau, thành ra không cần khám. Rob vẫn còn ngượng nghịu khi phải xen vào những chuyện kín đáo của người lạ, nhưng nó quen dần với những câu hỏi, đôi lúc cần thiết, về hoạt động của cơ thể.

“Ông đi tiêu lần chót lúc nào?”

“Bao giờ thì cô có tháng?”

Theo lời khuyên của bác phó cạo, Rob luôn nắm hai bàn tay người bệnh khi bệnh nhân vào sau tấm bình phong.

“Mày cảm thấy gì khi nắm ngón tay họ?” một lần ở Tisbury bác hỏi khi nó tháo gỡ bệ.

“Đôi lúc cháu chẳng thấy gì hết.”

Bác gật, đón một cái ghế dài từ tay Rob, chất lên xe rồi quay lại, cau mày. “Nhưng đôi khi… có gì đó, phải không?”

Rob gật.

“Cái gì mới được chứ?” bác phó cạo gắt. “Mày cảm thấy cái gì?”

Nhưng nó không thể diễn tả rành mạch bằng lời được. Đó là sự biết qua trực giác về sinh khí con người, giống như nhìn vào những giếng sâu thăm thẳm rồi cảm thấy trong mỗi giếng chứa bao nhiêu sự sống.

Bác phó cạo cho sự yên lặng của Rob là bằng chứng rằng cảm nhận của nó chỉ là tưởng tượng. “Tao nghĩ mình nên quay lại Hereford xem thử, biết đâu ông già vẫn sống,” bác nói một cách châm biếm.

Và bác bực mình khi Rob đồng ý. “Mình không thể quay lại được, đồ ngu ạ!” bác nói. “Vì nếu ông ta chết thật, cả lẽ mình đưa cổ ra để bị chặt hay sao?”

Bác tiếp tục chế giễu - dai và to tiếng - cái “năng khiếu” nọ.

Đến khi Rob lơ là việc nắm tay người bệnh thì bác bắt nó phải tiếp tục. “Tại sao không? Không phải tao làm ăn thận trọng sao? Tin vào cái tưởng tượng ấy thì mất mát gì?”

Ở Peterborough, cách cái tu viện mà bác đã bỏ trốn khi còn bé chỉ vài dặm nhưng cách cả một đời, bác ngồi một mình trong quán suốt một buổi chiều tháng Tám mưa lướt thướt; bác uống chậm rãi nhưng không ngừng.

Tới nửa đêm thằng học trò bác đi tìm. Rob gặp bác chân nam đá chân chiêu trên đường, dìu bác về bên đống lửa. “Coi hộ đi,” bác thì thào đầy sợ hãi.

Nó ngạc nhiên thấy người đàn ông say rượu này giơ cao hai bàn tay về phía nó.

“Lạy Chúa, coi giúp đi,” bác lặp lại.

Và Rob hiểu. Nó nắm tay bác, nhìn vào đôi mắt.

Sau một lúc nó gật đầu.

Bác lăn ra chỗ ngủ; ợ rồi trở mình, thiếp đi trong giấc ngủ không còn lo âu.

10

MIỀN BẮC

Năm ấy bác phó cạo không về Exmouth kịp trước mùa đông, vì hai thầy trò bắt đầu cuộc hành trình quá trễ; nên khi lá thu đã rụng họ vẫn còn ở làng Gate Fulford, vùng York Wolds. Những cánh đồng hoang phủ đầy cây cỏ, gửi hương thơm vào bầu không khí mát lạnh. Rob và bác cứ theo hướng sao Bắc Đẩu, dừng lại làm ăn ở các làng mạc dọc đường; rất khấm khá. Cứ thế họ đi xuyên qua những bãi thạch thảo đỏ tía trải dài ngút mắt cho đến khi tới thành phố Carlisle.

“Chưa bao giờ tao đi xa đến thế trên mạn Bắc này,” bác nói. “Đi tiếp vài tiếng nữa là hết Northumbria, tới biên giới. Bên kia là Scotland31 mà ai cũng biết là đất của bọn đầu trộm đuôi cướp, hết súc nguy hiểm cho những người Anh đàng hoàng.”

Họ dừng lại một tuần ở Carlisle, chiều nào cũng vào quán rượu. Bác chỉ cần uống vài chầu là biết được có thể tìm chỗ trọ ở đâu. Bác thuê một ngôi nhà nhỏ ba phòng, trên đồng hoang; giống ngôi nhà của bác trên bờ biển phía Nam, nhưng thiếu lò và ống khói bằng đá, khiến bác kém hài lòng. Hai thầy trò trải giường hai bên bếp, làm như đó là cái lò. Họ cũng tìm được một tàu ngựa gần đó sẵn sàng nhận giữ con Incitatus. Một lần nữa, bác lại mua thừa thãi lương thực cho mùa đông, không hề tiếc tiền, khiến Rob luôn luôn có một cảm nghĩ đặc biệt về hạnh phúc.

Bác dự trữ thịt bò và thịt heo. Bác còn nghĩ đến mua một đùi nai, nhưng ba tay săn lậu đã bị treo cổ ở Carlisle mùa hè vừa rồi vì giết hươu nai của nhà vua, vốn dành cho giới quý tộc săn băn như một trò thể thao. Cho nên thay vào đó họ mua mười lăm con gà mái mập và một bịch thức ăn cho chúng.

“Mày phải lo nuôi mấy con gà,” bác phó cạo bảo Rob. “Nhiệm vụ của mày là cho chúng ăn, khi nào tao bảo thì giết, nhổ lông, làm sạch sẽ, sẵn sàng để nấu.”

Nó thấy lũ gà này trông oai vệ gớm, to, vàng sẫm, cẳng không có lông, mào và vành tai đỏ. Chúng không la hoảng mỗi sáng khi nó lấy đi bốn năm quả trứng. “Chúng nó nghĩ mày là một con gà trống khổng lồ đây,” bác đùa.

“Sao mình không mua cho chúng một chú gà trống?”

Bác chỉ lầm bầm; vốn thích dậy trễ sáng mùa đông lạnh lẽo nên bác ghét cay ghét đắng gà gáy.

Rob đã bắt đầu lún phún râu, tuy chưa nhiều. Bác bảo chỉ bọn Đan Mạch mới cạo râu thôi; nó biết bác nói không đúng vì bố nó cũng cạo râu. Trong tài đồ nghề của bác có một con dao cạo, và mỗi lần Rob hỏi mượn thì bác đều miễn cưỡng gật đầu. Nó làm trầy mặt hoài, nhưng cảm thấy mình lớn hơn qua cạo râu.

Nhưng cái lần đầu tiên bác phó cạo bảo Rob giết gà thì nó thấy mình rất con nít. Chúng nhìn nó với đôi mắt nhỏ, đen tựa hạt cườm như nói rằng nó và chúng có thể thành bạn đấy. Rồi Rob buộc phải túm lấy cái cổ gần nhất với những ngón tay khỏe của nó, rùng mình, nhắm mắt lại. Một cái vặn mạnh là xong. Nhưng con gà không để bị vặt lông dễ dàng, nó báo thù Rob. Mất hàng giờ mới nhổ lông xong; để rồi cái thân thể xám xịt ấy chỉ nhận được một cái nhìn ghê tởm khi Rob đưa nó cho bác.

Lần sau, khi cần phải làm gà thì bác chỉ Rob một ngón ảo thuật thứ thiệt. Bác giữ cho mỏ gà mở ra rồi dùng một lưỡi dao mỏng thọc vào, xuyên tới óc. Con gà giãn ra ngay khi chết, chân lông không co lại, chỉ cần vặt nhẹ cũng ra cả nắm.

“Hãy nhớ bài học này,” bác phó cạo nói. “Giết người thì dễ và tao đã làm rồi. Giữ cho sống khó hơn nhiều, giữ cho khỏe lại càng khó hơn nữa. Đó chính là nhiệm vụ mà chúng ta phải luôn luôn ghi nhớ.”

Thời tiết cuối thu thật lý tưởng để hái các loại dược thảo nên hai thầy trò đi tìm khắp các cánh rừng và đồng hoang. Bác phó cạo đặc biệt thích rau sam; ngâm vào thuốc đặc chế nó sẽ tiết ra một chất làm giảm và hết sốt. Bác rất thất vọng vì không tìm ra. Vài loại khác dễ kiếm hơn, chẳng hạn cánh hoa hồng đỏ làm thuốc đắp; bách lý hương và quả đấu tán thành bột, trộn với mỡ để bôi lên mụn mủ ở gáy. Những loại khác đòi hỏi công sức hơn, như đào lấy rễ cây thủy tùng, thuốc này giúp các bà có bầu không bị trụy thai. Họ hái sả và thìa là để trị các bệnh về đường tiểu, cây hoa diên vĩ vùng đầm lầy chữa mất trí nhớ do khi chất ẩm và lạnh, trái đỗ tùng nấu lên thông mũi bị nghẽn, đậu lupin bọc cho nóng để làm chín ung nhọt, cây đào kim nhưỡng và cây cẩm quỳ trị ban ngứa.

“Mày lớn nhanh hơn mấy thứ cây dại này,” bác nhăn mặt. Đúng thế thật; nó đã cao gần bằng bác; quần áp Editha Lipton may cho nó ở Exmouth đã ngắn cũn con từ lâu rồi. Nhưng khi bác dẫn Rob đến một tiệm thợ may ở Carlisle và bảo may “bộ quần áo mới cho mùa đông, mặc vừa cho một thời gian” thì người thợ may lắc đầu.

“Cậu bé này sẽ còn lớn nữa, đúng không? Mười lăm, mười sáu tuổi chưa? Quần áo cho một cậu bé tuổi này ngắn và chật nhanh lắm.”

“Cái gì mà mười sáu! Nó chưa đầy mười một!”

Người thợ may nhìn nó kiêng nể, pha chút tức cười. “Nó sẽ cao lón lắm! Và chắc chắn nó sẽ làm cho quần áo của tôi như bị co vậy. Tôi đề nghị ta sửa lại quần áo cũ, nên chăng?”

Thế là một bộ quần áo khác của bác phó cạo lại được cắt, may; lần này là một bộ vải tốt màu xám. Mọi người cười nôn ruột khi Rob mặc vào lần đầu tiên: quá rộng mà tay và chân lại quá ngắn. Bác thợ may bèn lấy một ít của chiều ngang nối thêm vào quần và tay áo, rồi che chỗ nối với những dải màu xanh. Gần suốt mùa hè Rob chỉ đi chân đất, nhưng bây giờ tuyết sắp rơi nên nó rất biết ơn khi bác phó cạo mua cho nó một đôi ủng da bò.

Nó đi đôi ủng ấy qua bãi chợ của Carlisle đến nhà thờ Thánh Mark, gõ đấm cửa lên cổng gỗ đồ sộ; lát sau một cha phó đã có tuổi, mắt kèm nhèm ra mở cửa.

“Xin lỗi cha, con tìm một cha tên là Ranald Lovell.”

Cha phó hấp háy. “Cha biết một cha tên như thế, giúp lễ cho giám mục Lyfing, khi đức cha quản vùng Wells. Cha ấy đã chết, đến lễ Phục sinh này là mười năm.”

Rob lắc đầu. “Không phải cha đó. Chính con gặp cha Ranald Lovell mới mấy năm trước mà.”

“Có lẽ người con gặp đó là cha Hugh Lovell chứ không phải Ranald.”

“Cha Ranald Lovell được chuyển từ Luân Đôn đến một nhà thờ trên miền Bắc. Cha đem theo em trai con tên William Stewart Cole, kém con ba tuổi”.

“Có thể em con đã có tên thánh khác từ lâu rồi, con ạ. Đôi khi các cha cho mấy đứa nhỏ vào tu viện để trở thành người giúp lễ. Con phải hỏi ở những nơi khác thôi vì Giáo hội là một biển cả mênh mông, không bờ bến, mà cha chỉ là một con cá nhỏ thôi.” Người linh mục già vui vẻ gật đầu và Rob giúp ông đóng cửa.

Một lớp băng phủ lên mặt hồ nhỏ phía sau quán rượu. Bác phó cạo chỉ đôi giày trượt băng cột trên xà ngôi nhà của họ. “Tiếc là nó nhỏ. Chân mày to khác thường, không vừa được!”

Lớp băng mỗi ngày một dày thêm và một buổi sáng kia bác ra giữa hồ, nện chân thử thì nghe có tiếng dội. Rob lấy đôi giày trượt băng nhỏ kia xuống. Giày đẽo từ gạc hươu, gần giống hệt đôi giày bố Rob đã đẽo cho nó khi Rob lên sáu. Rob lớn rất nhanh, giày đó không vừa nữa nhưng nó vẫn dùng được trong ba mùa đông. Bây giờ nó mang đôi này xuống hồ, buộc vào chân. Mới đầu nó thích lắm, nhưng vì lưỡi giày bị mẻ, cùn, lại nhỏ và không còn tốt nữa nên nó bị mất thăng bằng ngay lần đầu thử xoay vòng; tay vung loạn lên, nó ngã và bị trượt một quãng khá xa.

Nó nghe có tiếng ai đó cười mình.

Cô gái đang cười ngặt nghẽo kia khoảng độ mười lăm. “Bồ trượt giỏi hơn không?” nó cáu, song cùng lúc nó phải nhận rằng cô xinh, tuy quá gầy. Đầu cô to nhưng tóc đen như tóc Editha.

“Tớ ấy à?” cô hỏi. “Không. Và tớ cũng không đủ bạo.”

Rob hết giận ngay. “Giày này chắc vừa chân bồ hơn là chân tớ,” nó nói. Rob tháo giày ra, đem lại chỗ cô đang đứng trên bờ. “Chẳng khó gì đâu. Để tớ chỉ cho,” Rob nói.

Cô không chịu nhưng nó thuyết phục dễ dàng và buộc giày vào chân cô. Cô không quen đứng trên mặt băng trơn trượt nên bám lấy Rob, đôi mắt nâu mở to vì sợ, đôi cánh mũi thon nhỏ phập phồng. “Đừng sợ, đã có tớ giữ,” nó nói. Nó đỡ cô, rồi từ phía sau đẩy cô trượt trên mặt băng. Nó cảm thấy hông cô ấm.

Bây giờ thì cô cười và rú lên khi nó đẩy cô vòng quanh hồ. Cô bảo cô tên là Garwine Talbott; bố cô, ông Aelfric Talbott, có một nông trại ở ngoài thành phố. “Còn bồ tên gì?”

“Rob J.”

Cô nói huyên thuyên, kể khối điều về nó vì thành phố này nhỏ mà. Cô đã biết ngay khi nó và bác phó cạo mới đến Carlisle, biết nghề nghiệp của hai thầy trò, thức ăn họ mua dự trữ và thuê nhà của ai.

Rồi cô thấy thích trượt băng liền. Mắt cô ánh lên thích thú; trời lạnh làm má cô đỏ ửng. Tóc cô bay, lộ cái tai nhỏ màu hồng. Môi trên của cô mỏng, nhưng môi dưới lại mọng như thể bị sưng. Trên má cô có một vết thâm đã nhạt. Khi cô cười nó thấy một chiếc răng khểnh ở hàm dưới. “Bồ khám người ta hả?”

“Đúng thế.”

“Cả đàn bà nữa à?”

“Chúng tớ có một hình nộm. Các bà chỉ vào chỗ bị đau.”

“Phải dùng hình nộm thì chán nhỉ.” Nó ngạc nhiên trước cái liếc của cô. “Nó đẹp không?”

Không đẹp bằng bồ, nó muốn nói nhưng không đủ can đảm nên chỉ nhún vai. “Nó tên là Thelma.”

“Thelma!” Cô có kiểu cười tinh nghịch làm nó cười theo. “Ơ!” cô kêu lên khi ngước mắt nhìn mặt trời. “Tớ phải về để vắt sữa đợt sau,” tấm thân mềm mại dựa vào tay nó.

Nó quỳ trên bờ, tháo giúp cô đôi giày trượt. “Không phải của tớ. Có sẵn trong nhà. Nhưng bồ có thể giữ dùng tạm,” nó nói.

Cô vội lắc đầu. “Tớ mà đem về thì bố tớ giết. Ông sẽ tra hỏi tớ đã làm gì để có đôi giày.”

Nó nóng cả mặt. Để đỡ bối rối nó nhặt ba trái thông, tung hứng cô xem.

Cô cười, vỗ tay rồi nói một mạch, chỉ nó cách tìm nông trại của bố cô. Đi rồi, cô còn dùng dằng, quay đầu lại.

“Sáng thứ Năm nhé,” cô nói. “Bố tớ không thích khách khứa gì, nhưng sáng thứ Năm ông đem pho mát ra chợ bán.”

Ngày thứ Năm ấy Rob không tìm đến nông trại của ông Aelfric Talbott mà trăn qua trở lại đầy lo lắng trên giường. Không phải vì sợ cô bé Garwine hay ông bố của cô, mà vì những chuyện diễn ra trong chính Rob mà nó không hiểu nổi, những bí ẩn mà nó không đủ can đảm hay kiến thức để mổ xẻ.

Rob đã mơ thấy Garwine. Trong mơ, nó và cô bé nằm trong vựa cỏ khô, có thể là trong nhà kho của ông bố; giống như những lần nó mơ thấy bà Editha. Nó đã phải tìm cách lau những vệt trên chăn nệm mà không làm bác phó cạo chú ý.

Tuyết bắt đầu rơi, trông như lông ngỗng và bác đã phải chăng những tấm da thú trước các ô cửa sổ. Trong nhà, không khí trở nên hôi hám và tối đến nỗi ngay giữa ban ngày cũng không thể nhìn thấy gì, trừ chỗ cạnh bếp lửa.

Tuyết rơi hầu như liên tục suốt bốn ngày. Rob giết thì giờ bằng cách ngồi gần bếp lửa, vẽ những cây cỏ hai thầy trò đã hái về. Nó lấy than – của củi – vẽ phác trên vỏ cây lột từ củi hình chiếc lá bạc hà cong queo, những đóa hoa héo khô, những cái lá đầy gân của loài đậu ba lá dại. Xế trưa nó lấy tuyết nấu nước uống, rồi cho gà ăn; lần nào nó cũng vội vàng đóng cảnh cửa thông sang buồng nuôi ga hôi rình, dù vẫn dọn thường xuyên.

Bác phó cạo thì cứ bám cái giường và ôm chai rượu. Vào đêm thứ hai của đợt tuyết rơi bác lội tuyết mò ra quán rồi dẫn về một ả điếm tóc vàng ít nói, tên Helen. Rob thử nhìn họ từ cái giường bên này bếp lửa; nó đã thấy cảnh này nhiều lần rồi nhưng vẫn thắc mắc trước một vài chi tiết cứ ám ảnh đầu óc nó, cả trong mơ. Nhưng mắt nó không thể xuyên qua bức màn tối đen, chỉ nhìn được hai cái đầu sáng trong ánh lửa. Bác phó cạo thì say mê và hăm hở, còn ả kia có vẻ cau lại, u sầu như một người làm việc miễn cưỡng.

Sau khi ả đi khỏi, Rob nhặt một miếng vỏ cây và một cục than; rồi thay vì vẽ cây cỏ, nó thử vẽ lại hình dáng người đàn bà ấy.

Đang đi tới thùng để phóng uế bác chợt dừng lại nhìn bức vẽ rồi nhăn trán. “Tao thấy nét mặt quen quen,” bác nói.

Một lát sau, khi đã nằm lại trên giường, bác ngẩng đầu khỏi cái nệm da lông thú. “Ủa, đó là hình Helen!”

Rob rất hài lòng. Nó cố vẽ cho giống ông Wat, người bán cao, nhưng bác chỉ nhận ra được sau khi nó thêm một cái hình thu nhỏ của con gấu Bartram. “Mày phải tiếp tục thử vẽ mặt nữa đi, tao tin rằng nó có lợi cho mình đấy,” bác bảo. Xem một hồi cũng mệt, bác quay lại với chai rượu cho đến khi ngủ khò.

Thứ Ba tuyết ngừng rơi. Rob lấy vải quấn tay, trùm đầu, lôi ra một xẻng gỗ. Nó dọn tuyết trước cửa nhà rồi tới tàu ngựa thăm con Incitatus. Con này mỗi ngày đều được ăn cỏ khô và một loại ngũ cốc ngọt, lại không phải kéo xe đâm ra béo phị.

Thứ Tư nó phụ mấy đứa trẻ trong phố dọn lớp tuyết phủ mặt hồ. Bác phó cạo gỡ đi những tấm da che ô cửa sổ, để khí lạnh lùa vào phòng. Bác ăn mừng tuyết ngừng rơi với một đùi cừu chiên, thạch làm từ bạc hà và bánh táo.

Sáng thứ Năm Rob gỡ đôi giày trượt băng xuống, đeo quanh cổ. Nó đi tới tàu ngựa, chỉ thắng cương và dây quàng đầu cho Incitatus rồi leo lên, cưỡi ra khỏi phố. Không khí lạnh cứng, mặt trời sáng chói và tuyết trắng tinh.

Nó hình dung mình là một tay La Mã. Không nên đóng vai Caligula cưỡi con ngựa Incitatus chính cống, bởi vì nó biết Caligula đã hóa điên và chết đau khổ. Nó quyết định làm hoàng đế Augustus, dẫn đạo vệ binh Praetoria đi suốt con đường Via Appia tới Brundisium.

Nó tìm ra trại của ông Talbott không khó. Đúng cái chỗ cô bé đã chỉ. Ngôi nhà trông xiêu vẹo và xập xệ, mái võng xuống; nhưng chuồng ngựa lại rộng rãi và đẹp. Cửa mở và nó nghe có tiếng người đi lại giữa những con vật.

Nó ngồi phân vân trên lưng ngựa, nhưng vì Incitatus hí nên nó không thể làm gì khác hơn là lên tiếng.

“Garwine ơi!” Nó gọi.

Một người đàn ông xuất hiện ở ngưỡng cửa chuồng ngựa, từ từ đi về phía nó, tay cầm một chĩa ba gỗ đầy phân, hơi bốc nghi ngút trong không khí lạnh. Người nọ đi rất thận trọng và Rob thấy là ông ta say, Ông ta có nước da tai tái, lưng còng với một bộ râu lỏm chởm màu đen, màu tóc Ganvine. Chỉ có thể là ông Aelfric Talbott.

“Mày là ai?” ông ta hỏi.

Rob trả lời.

Ông ta loạng choạng. “Mày thật không may, Rob J. ạ. Nó không có nhà. Nó trốn đi rồi. Đồ đĩ thối thây.”

Cái chĩa ba đầy phân đung đưa, Rob tin chắc rằng cả nó lẫn con ngựa sẽ lãnh đủ đống phân bò còn đang bốc khói.

“Cút khỏi khu đất của tao,” ông ta gào lên, khóc.

Rob cho ngựa chạy chầm chậm về lại Carlisle. Nó tự hỏi cô bé đi đâu, liệu sống sót không.

Nó không còn là hoàng đế Augustus dẫn đầu đoàn vệ binh Praetoria nữa, mà chỉ là một thiếu niên bị kẹt giữa hồ nghi và sợ hãi.

Về tới nhà, nó treo đôi giày trượt băng lên xà nhà trở lại và không bao giờ lôi xuống nữa.

11

NGƯỜI DO THÁI Ở TETTENHALL

Hai thầy trò không biết làm gì khác hơn là chờ đến mùa xuân. Những mẻ thuốc đặc chế vạn năng đã được pha và đóng lọ. Mọi thứ cây tìm được, trừ cây sam để trị sốt, đều đã phơi khô, tán thành bột hay ngâm trong thuốc. Họ đã tập tung hứng, làm ảo thuật đến phát mệt. Bác phó cạo đã chán phía Bắc này, chán cả uống rượu và ngủ. “Tao không còn kiên nhẫn để nấn ná, chờ hết mùa đông nữa,” bác nói vào một sáng tháng Ba. Và thế là họ rời Carlisle khá sớm, đi về hướng Nam. Họ không thể đi nhanh vì đường sá vẫn còn xấu.

Mùa xuân đến với họ ở Beverley. Không khí dịu hơn, mặt trời xuất hiện thường xuyên hơn. Người ta đi hành hương, đến viếng ngôi nhà thờ lớn xây bằng đá của thành phố, được dâng cho Thánh John - Người Báo Tin Mừng. Rob và bác phó cạo lao vào việc trình diễn và số khán giả đông đảo đầu tiên của họ trong mùa làm ăn mới đã tán thưởng nhiệt liệt. Mọi sự đều tiến triển tốt trong lúc chữa bệnh, cho đến khi Rob nắm tay người bệnh thứ sáu, một phụ nữ xinh đẹp, dẫn tới sau tấm bình phong.

Tim Rob đập dồn dập. “Xin mời bà,” nó yếu ớt nói. Nỗi kinh hoàng làm da nó như bị đau nhói khi chạm tay bà. Nó quay đầu, gặp lúc bác phó cạo cũng đang nhìn nó.

Mặt bác trở nên trắng bệch. Bác kéo Rob, gần như sỗ sàng, ra khỏi tầm nghe của những người khách. “Không nghi ngờ gì cả chứ? Mày phải chắc chắn mới được.”

“Bà ta sẽ chết nay mai thôi,” Rob nói.

Bác phó cạo quay lại với bà nọ. Bà ta chưa già và có vẻ khỏe mạnh. Bà không có gì để phàn nàn về sức khỏe cả, mà chỉ theo vào sau bình phong để mua bùa yêu. “Chồng tôi đã có tuổi. Sự nồng nàn có giảm sút nhưng vẫn say mê tôi.” Bà nói rất bình thản và vẻ quý phái cũng như không làm bộ e lệ đã nói lên phẩm cách của bà. Quần áo đi đường của bà bằng loại hàng tốt. Hiển nhiên là người có của.

“Tôi không bán bùa yên. Đó là ma thuật, không phải y thuật, thưa phu nhân.”

Bà nhỏ nhẹ rằng rất tiếc. Bác kinh hoàng khi bà không sửa lại cách xưng hô của bác. Bị kết án là phù thủy khi một phụ nữ quý tộc chết là chắc chắn tiêu đời.

“Một ngụm rượu mạnh thường vẫn đem lại kết quả mong muốn. Nhưng phải uống nóng trước khi đi ngủ.” Bác không nhận thu lao. Bà kia vừa đi khỏi thì bác xin lỗi những người bác chưa kịp khám. Rob đã sắp xếp xe sẵn sàng rồi.

Và họ lại bỏ chạy lần nữa.

Lần này hai thầy trò không nói một lời nào suốt lúc chạy. Khi đã đủ xa và an toàn họ mới cắm trại nghỉ đêm. Lúc đó bác mới phá vỡ sự yên lặng.

“Khi người nào đó sắp chết trong nháy mắt thì đôi mắt sẽ mất thần,” bác khe khẽ nói. “Mặt sẽ mất hết biểu lộ, đôi khi đỏ tía. Một khóe miệng xệ xuống, một mí mắt cụp xuống, chân tay trơ như đá.” Bác thở dài. “Không phải là không may.”

Rob không nói gì.

Họ sửa soạn chỗ nằm rồi cố gắng ngủ. Bác nhỏm dậy, uống một lúc; nhưng lần này không đưa tay cho học trò nắm.

Rob biết mình không phải phù thủy. Như thế sẽ chỉ có thể có một giải thích khác mà nó không hiểu. Nó nằm và cầu nguyện. Con xin Người. Người không chịu lấy đi hộ con cái năng khiếu đáng ghê sợ này, đem về lại chỗ cũ của nó hay sao? Phẫn nộ và nản chí khiến nó không kìm được chửi bới, bởi sự nhu mì đã chẳng đem lại gì cho nó. Cái này có thể là do Satan gây ra và con không muốn dính gì tới nữa, nó thưa với Chúa.

Có vẻ như lời nguyện cầu của nó đã được chấp nhận. Mùa xuân năm ấy không xảy ra những vụ tương tự nữa. Thời tiết tiếp tục tốt. Ngày nắng, ấm và khô hơn mọi khi, rất thuận lợi cho việc làm ăn. “Ngày Thánh Swithin trời đẹp,” một buổi sáng kia bác hân hoan nói. “Như thế, ai cũng sẽ xác nhận với mày rằng trời sẽ đẹp thêm bốn mươi ngày nữa32.” Dần dần nỗi sợ của hai thầy trò biến đi và họ phấn khởi hơn.

Bác phó cạo nhớ ngày sinh của nó. Cho nên sáng ngày thứ ba sau ngày Thánh Swithin, bác tặng nó một món quà đẹp gồm ba cây bút lông ngỗng, mực bột và một hòn đá bọt. “Bây giờ thì mày có thể vẽ mặt người ta bằng thứ gì khác hơn là cục than,” bác nói.

Rob không có tiền để mua tặng bác món quà sinh nhật đáp lễ. Nhưng khi hai thầy trò đi ngang một cánh đồng vào một buổi xế trưa nó nhận ra một cái cây. Sáng hôm sau nó lén rời chỗ cắm trại, đi nửa giờ tới cánh đồng kia, nhổ một mớ cây xanh. Ngày sinh nhật bác phó cạo nó biếu thầy cây sam, loại thuốc trị sốt, khiến bác rất vui sướng.

Các buổi trình diễn cho thấy hai người rất ăn ý với nhau, đoán trước được ý nhau, do đó sự trình diễn càng thêm xảo diệu, được tán thưởng nhiệt liệt. Rob mơ ước thấy các em nó trong số khán giả, nó tưởng tượng ra sự hãnh diện và sửng sốt của Anne Mary và Samuel Edward khi thấy anh cả của chúng trình diễn ảo thuật và tung hứng năm quả bóng.

Chúng phải cao lớn rồi, nó tự nhủ. Liệu Anne Mary nhận ra nó không? Samuel Edward có còn lêu lổng không? Lúc này thì Jonathan Carter đã phải biết đi và biết nói, ra dáng một cậu nhóc rồi.

Một đứa học trò không thể khuyên thầy nên đi hướng nào, nhưng khi ở Nottingham nó có dịp xem tấm bản đồ của bác phó cạo và thấy họ đang ở rất gần trái tim của nước Anh. Để tới Luân Đôn họ sẽ phải đi tiếp xuống phía Nam rồi rẽ sang phía Đông. Nó ghi nhớ tên các thành phố và địa phương để có thể xác định họ đi về cái nơi mà nó tha thiết muốn tới hay không.

Một nông dân ở Leicester đào tảng đá trong thửa ruộng của mình đã phát hiện ra một quan tài đá. Ông ta đã bới xung quanh nhưng nó quá nặng, không bẩy lên được. Đáy quan tài dính chặt vào đất thành ra nó cũng chẳng khác gì đá tảng.

“Ngài công tước đã phái người và ngựa tới để lôi nó lên và muốn đem nó về lâu đài của ngài,” người tiểu trại chủ hãnh diện nói với hai thầy trò như thế.

Trên phiến cẩm thạch trắng đẽo thô có tạc hàng chữ: DIIS MANIBUS. VIVIO MARCIANO MILITI LEGIONIS SECUNDAE AUGUSTAE. IANUARIA MARINA CONJUNX PIENTISSIMA POSUIT MEMORIAM. “Dâng các thần dưới cõi âm,” bác phó cạo dịch. “Để tưởng nhớ Vivius Marcianus, lính quân đoàn hai của Augustus. Vợ yêu của chàng, Marina, đã dựng mộ chí này vào tháng Giêng.”

Hai thầy trò nhìn nhau. “Tao tự hỏi chuyện gì đã xảy ra cho cô nàng Marina này sau khi chôn cất anh chàng nọ, vì cô ta ở xa xứ sở quá,” bác nói. Rob nghĩ: tất cả chúng ta đều như thế cả.

Leicester là một thành phố đông dân. Các buổi trình diễn của họ đều đông khách, và khi chấm dứt màn bán thuốc thì họ bận túi bụi. Nó liên tiếp phải giúp bác phó cạo mổ nhọt cho một anh chàng, buộc nẹp cho một thằng nhỏ bị gãy ngón tay, cho một bà bị sốt uống thuốc rau sam, cho một đứa bé bị đau bụng uống thuốc hoa cúc. Rồi nó dẫn vào sau tấm bình phong một người đàn ông to bè, đầu hói có đôi mắt đục như sữa.

“Ông mù lâu chưa?” bác phó cạo hỏi.

“Hai năm rồi. Mới đầu thì mờ mờ, rồi càng lúc càng tệ hơn, cho đến bây giờ tôi chẳng thấy nổi ánh sáng. Tôi làm nghề viết thuê, nhưng không còn làm được nữa.”

Bác phó cạo lắc đầu, quên rằng người bệnh không thể thấy. “Tôi không thể đem lại cho ông ánh sáng, cũng như không thể đem lại tuổi trẻ.”

Ông nọ để cho Rob dẫn ra ngoài và nói với nó: “Đúng là tin sét đánh, khi biết không bao giờ còn nhìn được nữa!”

Một người gầy gò đứng gần tình cờ nghe thấy liền đưa mắt nhìn Rob và ông mù. Người này có khuôn mặt và cái mũi chim ưng, tóc và râu bạc trắng dù còn trẻ, chỉ chừng gấp đôi tuổi Rob thôi.

Ông ta bước tới, đặt tay lên tay người bệnh. “Ông tên gì?” Ông ta nói với giọng của người Pháp như Rob đã từng nghe nhiều lần ở người Norman33 trên bến cảng Luân Đôn.

“Tôi là Edgar Thorpe,” người viết thuê đáp.

“Còn tôi là Benjamin Merlin, bác sĩ ở gần Tettenhall. Cho phép tôi xem mắt ông được chứ, ông Edgar Thorpe?”

Người viết thuê gật đầu, mắt hấp háy. Merlin lấy tay cái nâng mí mắt rồi xem kỹ.

“Tôi có thể đánh màng mắt của ông, cắt đi phần bị đục,” sau hết Merlin nói. “Tôi từng chữa rồi. Nhưng ông phải đủ khỏe để chịu đựng đau đón.”

“Tôi không ngại đau,” ông mù thì thào.

“Vậy phải có người đưa ông tới nhà tôi ở Tettenhall, sáng sớm thứ Ba tuần tới,” ông ta nói rồi quay đi.

Rob đứng như trời trồng. Nó không hề dám nghĩ rằng có ai đó có thể làm những chuyện hơn cả bác phó cạo.

“Ông bác sĩ ơi!” Nó chạy theo. “Ông học cách… đánh màng mắt ở đâu thế?”

“Ở một học viện, một trường đào tạo bác sĩ.”

“Trường đó ở đâu?”

Merlin ngó thằng nhỏ cao lớn trong bộ quần áo ngắn cũn cỡn, cắt may cẩu thả đứng trước mặt ông ta, nhìn bao quát cái xe ngựa lòe loẹt, cái bệ với những trái bóng để tung hứng và những chai thuốc mà ông ta có thể đoán được chất lượng.

“Cách đây một nửa thế giới”34, ông ta vui vẻ nói, rồi lại chỗ có buộc con ngựa đen, leo lên, cưỡi đi không ngoái lại.

Rob kể với bác phó cạo về Benjamin Merlin, khi Incitatus từ từ kéo xe rời khỏi Leicester cuối ngày hôm đó.

Bác gật. “Tao có nghe nói về hắn. Bác sĩ ở Tettenhall.”

“Đúng thế. Ông ta nói như người Pháp.”

“Hắn là một tay Do Thái ở Normandy.”

“Do Thái là gì?”

“Đó là một tên khác của Hebrew35, dân tộc trong Kinh Thánh đã giết Chúa Jesus và bị bọn La Mã đuổi khỏi đất Thánh.”

“Ông ta nói tới một trường dạy làm bác sĩ.”

“Đôi khi có khóa học như thế ở học viện Westminster. Người ta đồn đầy rằng đó là một khóa học như c…, đào tạo những bác sĩ như c… Phần lớn bọn này làm phụ tá cho bác sĩ để được truyền nghề, giống như mày làm học trò tao để học nghề phó cạo kiêm thầy lang.”

“Cháu không nghĩ ông ta ám chỉ Westminster. Ông ta bảo trường đó ở xa lắm.”

Bác nhún vai. “Có thể là ở Normandy hay là Bretagne36. Ở Pháp có khối Do Thái; một số sang đây ở, có cả bác sĩ.”

“Cháu có đọc về người Hebrew trong Kinh Thánh, nhưng chưa từng thấy một người nào.”

“Ở Malmesbury có một bác sĩ Do Thái khác, tên là Isaac Adolescentoli. Một bác sĩ nổi tiếng. Có thể mày sẽ thấy hắn khi mình tới Salisbury,” bác nói.

Malmesbury và Salisbury ở phía Tây nước Anh.

“Thế mình không đi Luân Đôn sao?’

“Không.” Bác phó cạo nghe thấy vẻ buồn tủi trong giọng đứa học trò, bởi vì bác biết từ lâu rằng nó tha thiết nhớ các em. “Mình đi thẳng tới Salisbury,” bác nghiêm nghị nói, “để kiếm chút lộc của những kẻ đi chợ phiên ở đây. Từ đó mình sẽ về Exmouth, vì lúc ấy sang thu rồi. Rõ chưa?”

Rob gật.

“Nhưng sang xuân, khi mình lại đi nữa thì sẽ ghé Luân Đôn.”

“Cám ơn bác,” nó nói trong niềm hân hoan thầm lặng.

Nó vui trở lại. Khi mà thầy trò nó rốt cuộc cũng sẽ đi Luân Đôn, thì trễ cũng chẳng hề gì.

Rob lại mơ tưởng tới lũ em.

Rồi nó lại nghĩ tới chuyện khác. “Bác có tin rằng người ta làm cho ông mù sáng mắt lại được không?”

Bác phó cạo nhún vai. “Tao có nghe nói về phẫu thuật đó. Chỉ ít người làm nổi thôi, mà tao không tin tay Do Thái kia làm được. Nhưng cái lũ đã dám giết Chúa37 thì còn sợ gì mà không lừa dối một người mù,” bác nói rồi thúc ngựa chạy nhanh hơn vì đã sắp đến lúc ăn chiều.

12

THỬ ÁO QUẦN

Về lại Exmouth tuy không giống như về nhà nhưng Rob thấy bớt cô đơn hơn hai năm trước, khi nó tới đây lần đầu. Ngôi nhà nhỏ bên bờ biển đã thành thân quen. Bác phó cạo thở dài, lướt tay trên lò sưởi, nơi treo những vật dụng làm bếp.

Hai thầy trò dự tính trữ nhiều thực phẩm cho mùa đông như mọi năm, nhưng lần này sẽ không nuôi gà nữa vì sợ cái mùi tanh tưởi.

Một lần nữa quần áo của Rob lại đã chật. “Mày lớn như thổi thế này thì tao tán gia bại sản mất,” bác cằn nhằn nhưng lại đưa cho nó một súc hàng len nhuộm nâu bác mua ở chợ phiên Salisbury. “Tao sẽ đánh xe đi Athelny tìm pho mát và giăm bông, nghỉ đêm ở quán trọ trên đó. Trong khi tao đi vắng thì mày phải dọn sạch lá dưới giếng và bổ củi cho mùa đông. Nhưng nhớ đem súc hàng này tới Editha Lipton, nhờ may cho mày. Mày còn nhớ đường tới nhà bà ấy chứ?”

Rob cám ơn, đỡ súc hàng. “Cháu tìm được.”

“Bộ mới này phải nới ra được,” bác làu bàu như chợt nghĩ ra. “Bảo bà ấy may gấu cho nhiều để sau còn nới.”

Rob ôm súc vải bọc trong tấm da cừu cho khỏi ướt, vì trời đang mưa. Mùa đông ở Exmouth có lẽ thường ẩm và lạnh như thế. Nó biết đường. Hai năm trước nó đã đôi lần đi ngang trước nhà, hy vọng được Editha để mắt đến.

Bà lên tiếng ngay khi nó gõ cửa. Rob suýt làm rơi gói hàng khi bà nắm tay nó, kéo vào trong nhà.

“Rob J.! Để tôi nhìn kỹ cậu nào. Tôi chưa từng thấy ai thay đổi nhiều thế trong có hai năm!”

Nó muốn nói rằng bà không thay đổi chút nào nhưng không mở miệng nổi. Nhưng bà hiểu cái nhìn của nó và đôi mắt bà đầy cảm mến. “Còn tôi già rồi, tóc bạc rồi,” bà nói như buột miệng.

Nó lắc đầu. Tóc bà vẫn đen và, về mọi phương diện, bà vẫn y như cái hình ảnh nó ghi nhớ, nhất là đôi mắt, đôi mắt long lanh.

Bà pha trà ướp bạc hà. Bấy giờ Rob mới hăm hở kể chi tiết về những nơi thầy trò nó đã đặt chân đến và vài điều nó được thấy.

“Về phần tôi,” bà nói, “có khá hơn dạo trước. Thời buổi dễ dàng nên người ta lại chịu khó may mặc.

Rob sực nhớ lý do khiến nó tới đây. Nó mở tấm da cừu, cho bà xem súc vài mà bà bảo là hàng len loại tốt. “Tôi mong rằng đủ vải, bà có vẻ lo, “vì cậu cao lớn hơn cả bác phó cạo rồi.” Bà lấy thước dây, đo chiều vai, vòng thắt lưng, bề dài của tay và chân. “Tôi sẽ may một quần chẽn, một áo ngắn và một áo khoác; thế là cậu sẽ diện rất oách.”

Nó gật, đứng lên nhưng dùng dằng không muốn ròi.

“Thế bác phó cạo đợi cậu à?”

Nó kể bác đi mua thực phẩm và bà ra ý bảo nó ở lại. “Tới giờ ăn rồi. Tôi không đãi được cậu những món như thịt bò tươi rói tiến vua, lưỡi chim chiền chiện và đủ thứ pudding như bác ấy, nhưng cậu có thể dùng với tôi một bữa ăn của người đàn bà dân dã.”

Bà lấy trong chạn một ổ bánh rồi bảo nó chạy dưới mưa, tới kho lạnh của bà lấy pho mát và một bình rượu táo. Trong bóng tối hoàng hôn nó bẻ lấy hai cành liễu. Trở vào nhà, Rob thái pho mát, bánh mì thành khoanh, xiên vào que liễu, nướng trên lửa.

Thấy thế, Editha cười. “A, thế là cậu đã nhiễm tính thích ăn ngon của bác ấy rồi.”

Rob cũng cười. “Đêm lạnh thế này thì ăn nóng thích hơn.”

Hai người ăn uống, trò chuyện như bầu bạn. Rob cho thêm củi vào lò. Mưa lọt qua lỗ thông khói, kêu xèo xèo trên lửa.

“Mưa to hơn đấy,” bà nói.

“Vâng.”

“Tối thế này mà đi về nhà trong mưa bão thì có mà điên.”

Nó từng đi bộ trong những đêm tới hơn, dưới cả nghìn trận mưa dữ dội hơn. “Tuyết đang rơi,” nó nói.

“Vậy là tôi có người để trò chuyện.”

“Tôi rất cám ơn.”

Nó đi như mơ tới kho lạnh với pho mát và rượu táo, không dám nghĩ gì. Khi nó quay vào nhà thì bà đang sắp cởi áo. “Tốt nhất là cậu cởi đồ ướt ra,” Editha nói rồi thản nhiên chui vào giường trong cái áo ngắn.

Rob cởi đồ ướt, phơi bên lò sưởi tròn. Nó hối hả leo lên giường, chui vào giữa mấy tấm da lông thú, nằm xuống cạnh bà, run rẩy. “Lạnh!”

Editha cười. “Cậu đã từng phải chịu lạnh hơn thế này, khi tôi giành mất chỗ của cậu trên giường của bác phó cạo.”

“Còn tôi bị đuổi xuống ngủ dưới nền nhà, trong một đêm lạnh thấu xương. Phải, lần đó lạnh lấm.”

Bà quay sang Rob. “Lúc ấy tôi cứ nghĩ mãi ‘Tội nghiệp một đứa trẻ mồ côi mẹ’. Tôi rất muốn để cho cậu nằm chung giường.”

“Bà cúi xuống vuốt đầu tôi.”

Bây giờ bà lại vuốt mái tóc nó và ghì mặt nó vào ngực. “Tôi đã ôm mấy con trai tôi trên giường này.” Bà nhắm mắt. Ngay sau đó bà kéo trễ áo, chìa vú cho Rob.

Nó ngậm và nhớ lại hơi ấm của một thời thơ ấu đã quá xa xôi và thấy mắt cay cay.

Tay bà dẫn dắt nó. “Cậu phải làm thế này.” Bà vẫn nhắm nghiền mắt.

Một thanh củi nổ tanh tách trong bếp lửa song chẳng ai nghe. Củi ướt khói mù.

“Nhẹ và chầm chậm thôi, xoay tròn như cậu đang làm đấy,” bà mơ màng nói.

Dù trời lạnh, nó hất tấm chăn da và tốc áo bà lên. Rob thích thú không ngờ trước cặp đùi mập mạp. Mắt nó thấy những gì ngón tay được biết; bà giống như nó đã mơ, chỉ khác bây giờ ánh lửa đã mở cho nó những chi tiết bí mật.

“Nhanh nữa…” Bà sẽ còn nói nhiều hơn nhưng nó đã khép kín đôi môi. Đó không phải miệng một người mẹ và cái lưỡi khát khao của bà làm những điều khiến nó rất thích thú.

Những tiếng thì thầm dẫn nó nằm lên bà, giữa cặp đùi mập mạp. Không cần hướng dẫn thêm nữa. Theo bản năng nó rướn người và vào sâu trong bà…

Bây giờ thì nó hiểu Chúa đúng là một thợ mộc tuyệt vời, vì bà là một lỗ mộng ấm áp, trơn và sống động, còn nó là cái mộng vừa khít.

Editha mở mắt nhìn lên nó. Môi bà hở ra trong một nụ cười rất lạ, làm hắt ra những tiếng khò khè từ cổ họng khiến nếu trước đây nó chưa nghe thứ tiếng ấy bao giờ, ắt nó sẽ nghĩ bà đang giãy chết.

Trong nhiều năm Rob từng nhìn và nghe người ta ân ái: bố mẹ nó trong ngôi nhà nhỏ vừa đông vừa chật, bác phó cạo với một loạt cô điếm. Thành ra nó tin rằng cái của ấy nhất định phải có ma thuật nên đàn ông mới thèm khát đến thế. Nó lóng ngóng và phì phò như ngựa giữa lúc đam mê; trong cái bóng đêm đầy bí ẩn ấy nó chợt thấy mọi sợ hãi và ám ảnh đều biến mất. Khoái đến lịm đi, Rob hiểu ra sự khác biệt không diễn tả nổi giữa quan sát suông và chính mình tham dự.

Sáng hôm sau, bị đánh thức bởi tiếng gõ cửa, Editha đi chân trần ra mở cửa.

“Nó đi rồi chứ?” bác phó cạo thì thào.

“Lâu rồi,” bà đáp, tránh sang bên để bác vào. ”Cậu ta lên giường như một người lớn, con thức dậy như một đứa bé, lẩm bẩm ‘phải dọn giếng’ rồi vội vàng đi.”

Bác cười. “Tốt cả chứ?”

Bà ngáp, gật đầu e thẹn một cách đáng ngạc nhiên.

“Hay lắm. Nó đến tuổi lâu rồi. Được cô thân ái như thế thì tốt cho nó hơn là phải qua kinh nghiệm đau thương với một ả vớ vẩn khác.”

Editha nhìn bác móc ví, để tiền lên bàn. “Lần này thôi nhé, bác nói trước. “Nếu nó còn lại tìm cô nữa…”

Bà lắc đầu. “Dạo này em thường cặp với một người đóng xe ngựa. Tử tế, có nhà ở Exeter và ba con trai. Em tin rằng ông ấy sẽ lấy em.”

Bác gật. “Cô có khuyên Rob đừng theo gương xấu của tôi không đấy?”

“Em nói rằng khi say thì anh hay thô bạo, không được bình thường.”

“Tôi không nhớ đã nhờ cô nói với nó như thế.”

“Em nói từ sự nhận xét của chính em,” bà đáp, không hề tránh cái nhìn của bác. “Em cũng dùng những lời của chính anh nữa, như anh đã bảo. Em nói rằng thầy của cậu ta đã phung phí đời mình trong say sưa và gái rẻ tiền. Em khuyên cậu ta nên biết chọn lựa và đừng noi gương anh.”

Bác nghe với vẻ trầm ngâm.

“Cậu ta không để cho em chỉ trích anh đâu,” bà lãnh đạm nói. “Cậu ta bảo anh là người đứng đắn khi tỉnh táo, một người thầy tuyệt vời, đã đối xử với cậu ta rất thân ái.”

“Thế cơ!” Bác phó cạo nói.

Editha quá quen với những biểu hiện tình cảm trên mặt đàn ông nên thấy ngay bác đang chan chứa niềm vui.

Bác đội mũ rồi đi ra cửa. Khi Editha cất tiền và quay vào giường, bà nghe tiếng bác huýt gió.

Đôi khi đàn ông là niềm an ủi, còn thường thì chẳng khác loài thú, nhưng họ bao giờ cũng là một điều bí ẩn, Editha tự nhủ khi bà trở mình trước khi thiếp đi.

13

LUÂN ĐÔN

Charles Bostock trông giống một tay công tử bột hơn là một thương nhân; mái tóc dài màu vàng được cột ngược ra sau với nơ và ruy băng. Y phục của ông toàn bằng nhung đỏ, tuy phủ một lớp bụi đường nhưng vẫn là loại đắt tiền; giày cao cổ mũi nhọn da mềm để khoe hơn là để dãi dầu sương gió. Mắt mang cái vẻ lạnh lùng của một nhà buôn. Ông cưỡi một con ngựa bạch to cao, xung quanh là đám thuộc hạ vũ trang tới tận răng phòng khi chống trả cướp đường. Trò chuyện với bác phó cạo kiêm thầy lang là một cách để Bostock tiêu khiển. Ông ta đã đồng ý cho thầy trò bác phó cạo được nhập bọn với đoàn người ngựa của ông; họ thồ muối mỏ ở Arundel về.

“Tôi có ba nhà kho ở dọc sông và còn thuê vài cái nữa. Giới thương nhân chúng tôi đang tạo ra một Luân Đôn mới, do đó rất hữu ích cho đức vua và cho cả nhân dân Anh.”

Bác phó cạo lễ phép gật đầu; tuy quá ớn cái gã khoe khoang này, nhưng bác thấy được đi tới Luân Đôn dưới sự che chở của đoàn người vũ trang đầy đủ là cả một sự may mắn, vì càng gần tới Luân Đôn thì lại càng dễ bị cướp. “Ông buôn gì thế?” bác hỏi.

“Trong nước, phần nhiều tôi mua bán muối và các mặt hàng bằng sắt. Nhưng tôi cũng buôn những hàng quý không sản xuất trong nước, chở về đây theo đường biển. Da thú, lụa, đá quý và vàng, những y phục lạ mắt, phẩm nhuộm, rượu vang, dầu, ngà voi, thiếc, đồng, kẽm, bạc, thủy tinh và những thứ tương tự.”

“Vậy là ông thường đi nước ngoài nhỉ?”

Thương nhân cười. “Không, mặc dù tôi có dự tính như thế thật. Tôi đã đi một chuyến tới Genoa38, đem về màn trướng mà tôi nghĩ những người giàu có và các đồng nghiệp của tôi sẽ mua. Nhưng trước khi các thương nhân có thể mua món hàng này cho thái ấp của họ thì người ta đã tranh nhau mua hết cho lâu đài của các vị bá tước đang phụ tá vua Canute của chúng ta trị vì đất nước này rồi. Tôi sẽ đi ít nhất hai chuyến nữa, vì vua Canute hứa phong tước cho thương nhân nào đi sang nước ngoài ba lần vì lợi ích của nền thương mãi Anh. Hiện giờ tôi trả tiền cho người khác đi, trong lúc tôi trông nom công chuyện ở Luân Đôn”.

“Xin ông vui lòng cho chúng tôi được biết chút ít tin tức của thành phố,” bác phó cạo nói và Bostock kênh kiệu gật đầu. Ông ta kể rằng vua Canute cho xây một cung điện lớn sát với mặt phía Đông của tu viện Westminster. Vị vua gốc Đan Mạch này rất được dân yêu thích vì đã ban bố một đạo luật mới cho phép mọi người dân Anh tự do được quyền săn trên miếng đất của chính họ, cái quyền trước kia dành riêng cho nhà vua và giới quý tộc. “Bây giờ chủ đất nào cũng có thể giết một con hoẵng như thể y là vua mảnh đất của mình.”

Canute đã nối ngôi anh, vua Harold của Đan Mạch, và cai trị cả nước này lẫn Anh, Bostock nói. “Như thế vua cũng trị vì cả Biển Bắc. Và vua đã xây dựng một hạm đội tàu đen, quét sạch bọn cướp biển, đem lại cho nước Anh sự an toàn và nền hòa bình thật sự đầu tiên từ một trăm năm nay.”

Rob chỉ nghe loáng thoáng cuộc đối thoại này. Trong lúc họ dừng lại ăn chiều ở Alton nó cùng với bác phó cạo trình diễn gọi là để cám ơn những người đã cho hai thầy trò nhập vào đoàn. Bostock cười ha hả, vỗ tay nhiệt liệt màn tung hứng. Ông tặng Rob đồng hai penny. “Sẽ có lúc chú em cần đến nó ở thủ đô. Gái ghiếc ở đó đắt lắm,” ông ta nháy mắt.

Rob cám ơn, nhưng đầu óc nó lại ở đâu khác. Càng gần đến Luân Đôn thì sự mong đợi của nó càng mãnh liệt.

Họ cắm trại trên một cánh đồng ở Reading, cách nơi nó sinh ra chưa tới một ngày đường. Tối hôm ấy nó không ngủ, mà suy nghĩ xem nên thăm đứa em nào trước nhất.

Hôm sau Rob thấy những mốc địa giới mà nó còn nhớ - một cánh rừng sồi, một tảng đá to, cái ngã tư sát ngọn đồi mà bác phó cạo và nó cắm trại lần đầu; mỗi mốc ấy đều làm tim nó đập rộn hơn và máu chảy nhanh hơn. Xế trưa, họ chia tay đoàn người ngựa ở Southwark, vì Bostock có việc ở đó. So với lần cuối cùng mà nó biết thì ở Southwark bây giờ mọi thứ đều nhiều hơn. Từ con đường đắp cao họ nhận ra những nhà kho mới đang được dựng lên trên vùng Bank Side lầy lội gần bãi đóng tàu trước kia; trên sông thuyền bè nước ngoài bỏ neo san sát.

Bác điều khiển Incitatus băng qua cầu Luân Đôn theo dòng xe cộ. phía bên kia đầy nhóc người và thú vật khiến bác không rẽ sang đường Thames được mà phải đi thẳng, rồi rẽ trái ở đường Fenchurch, băng qua đường Walbrook rồi lóc cóc trên đường rải đá tới Cheapside. Rob không ngồi yên được nữa; các khu lân cận gồm những ngôi nhà nhỏ bằng gỗ đã bạc màu vì mưa nắng hầu như không thay đổi gì cả.

Bác cho ngựa rẽ phải tại Aldersgate rồi rẽ trái sang đường Newgate. Vấn đề của Rob nên thăm đứa em nào trước tiên qua đó đã được giải quyết, vì tiệm bánh mì nằm trên đường Newgate. Nghĩa là nó sẽ thăm Anne Mary trước.

Nó nhớ căn nhà hẹp với tiệm bánh ở tầng trệt nên chăm chú tìm một cách căng thẳng, cho đến lúc nó nhìn thấy ngôi nhà ấy. “Đây rồi, ngừng lại!” nó kêu rồi tuột khỏi ghế trước khi Incitatus kịp dừng bước.

Nhưng khi Rob băng qua đường thì thấy tiệm lại bán phụ tùng tàu thuyền. Nó bối rối, mở cửa bước vào. Một người đàn ông tóc đỏ ngồi sau quầy, nghe tiếng chuông cửa rung, nhìn lên gật đầu chào khách.

“Tiệm bánh mì đâu rồi hở ông?”

Người chủ tiệm, đứng sau một đống dây thừng cuộn ngay ngắn, lắc đầu.

“Thế gia đình Haverhill còn ở lầu trên không?”

“Không, hiện giờ tôi ở. Nghe nói trước kia vợ chồng người làm bánh mì ở đó.” Hai năm trước, khi ông ta mua căn nhà này thì tiệm bánh mì không còn nữa; ông ta mua nhà từ ông Durman Monk, ở phía cuối con đường.

Rob để bác phó cạo đợi trên xe, chạy đi tìm ông Durman Monk. Ông này đúng là một ông già cô đơn, chỉ có lũ mèo bầu bạn nên chộp ngay lấy cơ hội để trò chuyện.

“Hóa ra mày là anh của con bé Anne Mary đấy. Tao còn nhớ nó mà, một đứa con gái dễ thương và lễ phép đáo để. Tao biết rõ gia đình Haverhill, họ là láng giềng rất đàng hoàng. Dọn đi Salisbury rồi,” ông già vừa nói vừa vuốt ve một con mèo khoang có đôi mắt hoang dại.

Ruột nó thắt lại khi bước vào trụ sở Phường hội. Mọi thứ vẫn như nó nhớ, cho đến cả một mảng vữa lở phía trên cửa của bức tường bằng phên trát đất. Mấy người thợ mộc ngồi rải rác đang uống rượu; nhưng không có khuôn mặt nào Rob quen.

“Ông Bukerel có đây không ạ?”

Một người đặt vại rượu xuống. “Ai? Richard Bukerel à?”

“Vâng.”

“Chết đã hai năm rồi.”

Rob cảm thấy có gì đó hơn chỉ là đau nhói; bác Bukerel đã rất tử tế với nó. “Bây giờ ai là trưởng Phường hội ạ?”

“Luard,” người nọ đáp cộc lốc, rồi bảo một gã học việc: “Nè, đi tìm Luard. Có cậu này kiếm.”

Ông Luard từ phía sau căn phòng bước ra, người mập bè, mặt đầy sẹo; ở cương vị trưởng Phường hội thì như thế là còn rất trẻ. Khi Rob yêu cầu cho biết nơi ở của một hội viên Phường hội thì ông ta lặng lẽ gật đầu, rồi lật những trang giấy da39 của một quyển sách to tướng. Đây rồi, ông ta nói sau mấy phút tìm, nhưng lại lắc đầu. “Mục về người thợ phụ Aylwyn đã bị gạch bỏ rồi; nhiều năm qua không ghi gì mới.”

Không một ai trong phòng quen Aylwyn hoặc biết vì sao tên ông này không có trong danh sách được cập nhật.

“Nhiều hội viên dọn đi nơi khác rồi gia nhập một Phường hội ở đâu đó,” Luard nói.

“Thế còn ông Turner Horne thì sao ạ?” Rob khẽ hỏi.

“Người thợ cả ấy à? Còn ở đây, vẫn cái nhà ông ấy ở xưa nay.”

Rob thở phào nhẹ nhõm; ít nhất nó cũng sẽ gặp được Samuel.

Một trong những người ngồi đó nghe thấy, đứng lên kéo Luard ra một bên, thì thầm.

Luard hắng giọng: “Cậu Cole này, ông Turner Horne là đốc công một đội đang dựng cái nhà ở Edred’s Hithe. Tôi nghĩ là cậu nên tới đó, gặp thẳng ông ấy.”

Rob nhìn hết người này đến người kia. “Tôi không biết Edred’s Hithe ở đâu.”

“Một vùng mới. Cậu biết Queen’s Hithe, cái cảng La Mã cũ ở bờ sông, không?”

Rob gật.

“Cậu tới Queen’s Hithe; ở đó ai cũng sẽ chỉ cho cậu đường tới Edred’s Hithe,” Luard nói.

Ngay sát bờ sông là các nhà kho, phía sau là các đường phố với nhà của những người mà cuộc đời liên hệ nhiều với bến cảng: làm buồm, thiết bị thuyền bè, dây chão chuyên chở đường sông, phu khuân vác, lái thuyền và cả đóng thuyền. Queen’s Hithe đông dân cư và cũng đông quán rượu, ở một quán ăn hôi hám người ta chỉ cho Rob đường tới Edred’s Hithe. Đó là một khu mới, nằm ngay sát khu cũ. Tại đây Rob tìm thấy Turner Horne đang dựng một ngôi nhà trên một bãi cỏ lầy lội.

Ông ta từ trên mái leo xuống khi được gọi, mặt không hài lòng vì phải bỏ dở việc. Rob nhận ra ngay khi nhìn mặt ông, chỉ khác là da ông giờ đỏ ửng và tóc đã ngả bạc.

“Cháu là anh của Samuel đây, bác Horne,” nó nói. “Cháu là Rob J.”

“Phải rồi. Nhưng mà mày chóng lớn quá!”

Rob nhìn thấy nét đau buồn trong đôi mắt hiền lành của ông.

“Nó sống với chúng tao không được một năm,” ông Horne nói một cách chân chất. “Nó có vẻ khá. Bà nhà tao thương nó lắm. Chúng tao không ngừng nhắc nhở nó: ‘Đừng chơi trên bến tàu.’ Khi bị một cái xe bốn ngựa chở hàng nặng lùi lại cán phải thì người lớn cũng chết, nói gì đến một thằng nhỏ lên chín.”

“Tám thôi.”

Home nhìn nó như có ý hỏi.

“Nếu vụ này xảy ra một năm sau khi bác đem em cháu về thì lúc ấy nó mới lên tám,” Rob nói. Môi như thể cứng đơ, nó mở miệng khó khăn. “Samuel kém cháu hai tuổi.”

“Mày biết rõ hơn tao,” Horne hiền lành nói. “Nó được chôn ở nhà thờ Thánh Botolph, cuối sân, phía bên phải. Người ta cho chúng tao biết đó là khu mà bố chúng mày yên nghỉ.” Ông ngừng một lúc. “Còn mấy cái đồ nghề của bố mày,” ông ta lúng túng. “Một cái cưa bị gãy nhưng mấy cái búa còn tốt. Mày có thể lấy lại.”

Rob lắc đầu. “Xin bác cứ giữ lấy. Để tưởng nhớ đến Samuel,” nó nói.

Thầy trò Rob cắm trại trên một bãi cỏ gần Bishopsgate, sát với vùng đất sình lầy ở góc Tây Bắc thành phố. Sáng sớm hôm sau nó về đứng trên con đường xưa, nhớ tới các em, cho đến khi một người đàn bà lạ mặt từ ngôi nhà cũ của mẹ bước ra, đổ nước giặt giũ ngay trước cửa.

Nó lang thang suốt buổi sáng, đến Westminster. Ở đây, nhà bên bờ sông thưa thớt dần. Đồng ruộng và bãi cỏ của tu viện lớn đã biến thành các tòa nhà, chỉ có thể là hoàng cung; xung quanh là trại lính và các ngôi nhà phụ khác mà Rob đoán rằng để điều hành mọi hoạt động của nhà nước. Nó thấy những người lính gác trông đáng sợ. Họ là đám lính Đan Mạch khổng lồ, được tuyển chọn dựa trên sức vóc để bảo vệ vua Canute và vẫn được sợ sệt nhắc đến trong các quán rượu. Nó nghĩ rằng với một vị vua được dân yêu quý thì như thế là quá nhiều lính. Rob trở về lại thành phố. Chẳng hiểu đi làm sao mà rồi nó lại tới ngay nhà thờ Thánh Paul. Đúng lúc đó một bàn tay đặt trên vai nó.

“Tao biết mày mà. Mày là thằng Cole.”

Rob ngó chăm chú gã nọ và trong chớp mắt nó lại là thằng nhỏ chín tuổi, không biết nên đánh nhau hay bỏ chạy, vì gã kia chính là thằng Anthony Tite, không nhầm được.

Nhưng trên gương mặt Tite nở một nụ cười và xung quanh không có đồng bọn của gã. Ngoài ra, Rob nhận thấy mình cao hơn kẻ thù cũ tới ba cái đầu và vạm vỡ hơn nhiều. Nó vỗ vai thằng Tony-đái-dầm, chợt thay mừng khi gặp lại, như thể chúng là bạn thân từ thuở nhỏ.

“Ta vào quán đi, rồi kể tao nghe về mày,” Anthony nói, nhưng Rob ngần ngừ vì nó chỉ có đồng hai penny mà người lái buôn Bostock cho khi biểu diễn tung húng.

Anthony Tite hiểu ngay. “Tao đãi mày. Tao đi làm có tiền suốt năm ngoái.”

Nó học nghề mộc, nó kể cho Rob khi hai đứa ngồi uống bia trong góc một quán rượu gần đó. “Ở một hầm cưa,” nó nói và Rob nhận thấy giọng nó khàn khàn, da dẻ nhợt nhạt.

Rob biết việc này lắm. Kẻ học việc phải đứng ở dưới hố sâu, một thớt gỗ đặt ngang miệng hố. Gã học việc cứ phải kéo một đầu của cái cưa dài và suốt ngày hít mạt cưa rơi xuống như mưa, trong lúc người thợ phụ đứng trên thành hố, kéo cưa ở đầu kia.

“Cái thời khó khăn của thợ mộc hình như qua rồi,” Rob nói. “Tao có ghé trụ sở Phường hội, chỉ thấy có ít người tha thẩn ở đó.”

Tite gật. “Luân Đôn đang phát triển. Thành phố đã có một trăm nghìn dân rồi, một phần tám dân Anh. Chỗ nào cũng xây. Lúc này xin học việc là rất thuận lợi; có tin đồn là sắp thành lập thêm một Bách nhân đội nữa. Vì mày là con một thợ mộc nên…”

Rob lắc đầu. “Tao học nghề khác rồi.” Nó kể về các chuyến đi với bác phó cạo và hài lòng trước vẻ ganh tị trong đôi mắt Anthony.

Tite nhắc đến cái chết của Samuel. “Mẹ tao và hai thằng em đã mất mấy năm trước, toàn bị đậu mùa; còn bố tao mất vì sốt.”

Rob gật đầu ủ rũ. “Tao phải tìm cho ra những đứa còn sống. Đứa bé cuối cùng mẹ tao sinh trước khi mất, mà bác Richard cho đi, có thể ở trong bất cứ ngôi nhà nào ở Luân Đôn mà tao đi qua.”

“Có thể bà vợ góa của bác Bukerel biết gì chăng?”

Rob ngồi thẳng người, chăm chú.

“Bà ấy tái giá rồi, với một người bán rau tên là Buffington. Nhà mới của bà không xa đây. Ngay sau Ludgate,” Anthony nói.

Ngôi nhà của ông Buffington ở trong một khung cảnh vắng vẻ không khác nơi đức vua cho xây cung điện mới, nhưng nó ở ngay sát vùng đầm lầy nhớp nháp của sông Fleet và chỉ là một cái chòi vá víu thay vì lâu đài. Sau ngôi nhà xập xệ là những khu vườn sạch gọn trồng cải và xà lách, nằm lọt thỏm trong một cái truông chưa được tát cạn. Rob đứng một lúc nhìn bốn đứa nhỏ mặt mày sưng sỉa; chúng khoác túi đựng đá, âm thầm đi vòng quanh khu vườn đầy muỗi vo ve, canh chừng thỏ.

Rob gặp bà Buffington trong nhà. Bà chào hỏi nó. Bà đang phân loại rau, bỏ vào sọt, càu nhàu rằng lũ thỏ phá phách vườn nhà bà.

“Tao còn nhớ mày và gia đình mày mà,” bà nói, chăm chú nhìn Rob như thể nó là một thứ rau đặc biệt.

Nhưng khi nó hỏi thì bà không thể nhớ người chồng trước có từng nói đến tên hay nhà của bà vú đã nhận đứa nhỏ tên Roger Cole hay không.

“Không ai ghi lại tên bà vú ấy sao?”

Có lẽ mắt nó đã nói lên điều gì đấy nên bà vênh mặt. “Tao không biết viết. Tại sao lúc đó mày không hỏi cái tên ấy và ghi lại, ông tướng? Bộ nó không phải là em mày sao?”

Rob tự hỏi làm sao có thể chờ đợi ở một thằng bé trong hoàn cảnh nó một ý thức như thế, nhưng nó biết bà không hẳn đã sai.

Rồi bà cười làm lành. “Thôi đừng nên bất nhã với nhau. Mình từng là láng giềng trong những ngày khốn khó trước kia.”

Rob ngạc nhiên thấy bà nhìn nó với đôi mắt nồng nàn của người đàn bà nhìn người đàn ông. Người bà thon thả nhờ làm vườn và có một lúc nó thấy bà đẹp. Bà không lớn tuổi hơn Editha.

Nó buồn rầu nghĩ đến ông Bukerel và nhớ lại tính công bằng đáng sợ cũng như lòng nhân đức keo kiệt của bà, nhớ lại cả việc bà định bán nó làm nô lệ.

Rob lạnh lùng nhìn bà, lẩm bẩm cám ơn rồi đi ra.

Nó tới gõ cửa nhà thờ Thánh Botolph. Ông bõ già ra mở cửa. Bõ mặt rỗ, mái tóc bạc, bẩn, không cắt. Rob cho biết nó muốn tìm vị linh mục đã làm lễ mai táng bố mẹ nó.

“Cha Kempton đã đổi đi Scotland được mười tháng rồi.”

Ông dẫn nó vào nghĩa trang trong sân nhà thờ. “Ôi, nghĩa trang bây giờ hết cả chỗ rồi,” ông nói. “Hai năm vừa qua, lúc dịch đậu mùa hoành hành, chắc cậu không có ở đây?”

Rob lắc đầu.

“May cho cậu. Nhiều người chết đến nỗi chúng tôi phải chôn suốt ngày. Bây giờ thành ra thiếu chỗ. Dân tứ xứ đổ cả về Luân Đôn. Mà người ta đạt tuổi bốn mươi nhanh lắm, vì người ta biết điều nên chỉ dám xin thọ tới đó thôi.”

“Nhưng mà bác chẳng hơn bốn mươi là gì,” Rob nhận xét.

“Tôi ấy à? Tôi được che chở nhờ những việc phục vụ nhà thờ của tôi và tôi hoàn toàn sống cuộc đời trong sạch, hồn nhiên.” Ông bõ thoáng mở một nụ cười và Rob ngửi thấy mùi rượu.

Rob đợi bên ngoài phòng quan tài, chờ người bõ xem lại sổ mai tang. Việc hay nhất mà ông bõ chếnh choáng hơi men này có thể giúp là dẫn nó đi qua một thứ “mê cung” những mộ chí xiêu vẹo, đến khu nhà nghèo ở phía Đông nghĩa trang, sát bức tường sau phủ rêu. Ông bảo rằng bố nó và Samuel đã đuọc chôn “gần đấy”. Nó cố nhớ lại đám tang bố, để hình dung lại xem mộ bố nằm đâu, nhưng không nhớ nổi.

Mộ mẹ nó dễ tìm hơn; cây du trên nấm mộ đã lớn hơn trong ba năm qua nhưng vẫn còn quen thuộc.

Chợt nó vội vã về lại nơi cắm trại một cách quả quyết. Bác phó cạo đi với nó tới khúc có đá ở bờ sông Thames; ở đó hai thầy trò chọn một tảng nhỏ màu xám đã được thủy triều mài phẳng và nhẵn qua bao năm tháng. Con ngựa Incitatus kéo tảng đá đó lên.

Rob định sẽ tự khắc chữ trên mộ bia nhưng bác can. “Mình ở đây lâu quá rồi,” bác nói. “Thuê một người đẽo đá làm cho nhanh và đẹp. Tao ứng trước tiền, khi nào mày học xong, làm có tiền thì trả lại tao.”

Họ chỉ ở lại Luân Đôn đủ để xem tảng đá được khắc ba cái tên, ngày tháng và dựng trong nghĩa trang, dưới gốc cây du.

Bác đặt bàn tay to khỏe lên vai Rob, nhìn nó đăm đăm. “Mình là những kẻ bôn ba. Thế nào mình cũng sẽ đến được những nơi mày cần đến để hỏi thăm về ba đứa nhỏ.”

Bác trải tấm bản đồ nước Anh, chỉ cho Rob thấy sáu con đường cái dẫn ra khỏi Luân Đôn: Đông Bắc đi Colchester, Bắc tới Lincoln và York, Tây Bắc đi Shrewsbury và Wales, Tây về Silchester, Winchester và Salisbury, Đông Nam tới Richborough, Dover và Lyme, còn Nam về Chichester.

“Chỗ này là Ramsey,” bác nói, ngón tay chỉ vào vùng giữa nước Anh, “nơi mà bà láng giềng góa của mày, Della Hargreaves, đã về ở với người anh. Bà ta sẽ cho mày biết tên người vú mà bà ta đã nhờ cho thằng bé Roger bú; rồi lần tới, khi mình quay lại Luân Đôn, mày sẽ tìm nó. Còn dưới này là Salisbury, nơi mà mày nghe nói con bé Anne Mary đã được gia đình bố mẹ nuôi, vợ chồng Haverhill, đem về.” Bác nhíu mày. “Đáng tiếc mình không biết tin này khi dừng lại Salisbury trong dịp chợ phiên mới đây,” bác nói và Rob cảm thấy lạnh cả người khi nghĩ rằng nó và em gái có thể đã đi ngang qua nhau trong đám đông mà không biết.

“Không sao,” bác phó cạo nói. “Mùa thua, trên đường về Exmouth, mình sẽ ghé lại Salisbury.”

Rob trở nên tin tưởng hơn. “Và ở bất cứ nơi nào mình đến trên miền Bắc,” bác nói, “tao cũng sẽ hỏi các linh mục và tu sĩ xem họ có biết cha Lovell và thằng nhỏ William Cole không.”

Sáng sớm hôm sau họ rời Luân Đôn, theo con đường Lincoln to rộng đi về phía Bắc nước Anh. Khi thầy trò đã bỏ lại phía sau nhà cửa và mùi hôi của một thành phố quá đông dân cư, dừng lại để ăn một bữa điểm tâm đặc biệt, ê hề, nấu bên bờ một con suối chảy xiết thì cả hai đồng ý rằng thành phố không phải là nơi tốt nhất để thở bầu không khí Chúa ban và hưỏng hơi ấm mặt trời.

14

NHỮNG BÀI HỌC

Vào một ngày đầu tháng Sáu, hai thầy trò nằm bên một dòng suối gần Chipping Norton, ngửa mặt nhìn mây trời qua kẽ lá và chờ cá hương cắn câu.

Cần câu bằng nhành liễu của họ, gác trên hai chạc hình chữ Y bằng cành cây cắm xuống đất, không động đậy.

“Cuối mùa rồi thành thử cá hương không hám giun,” bác phó cạo khoan khoái lẩm bẩm. “Hai tuần nữa châu chấu sẽ lại đầy đồng, lúc đó câu cá hương dễ hơn.”

“Làm sao giun đực nhận ra được giun cái nhỉ?” Rob thắc mắc.

Đang gà gật ngủ, bác phó cạo mỉm cười. “Chắc chắn là giun giống nhau trong bóng tối, như đàn bà vậy.”

“Đàn bà đâu có giống nhau, dù ngày hay đêm,” Rob không đồng ý. “Bề ngoài từa tựa nhau, nhưng mỗi người có mùi, có vị khác nhau, cảm nhận cũng khác.”

Bác thở dài. “Đó chính là sự bí mật lôi cuốn đàn ông.”

Rob nhỏm dậy, đi ra xe. Khi quay lại, nó cầm một miếng vỏ thông nhẵn hình vuông nó đã vẽ bằng mực khuôn mặt một cô gái. Nó ngồi xổm cạnh bác, giơ tấm vỏ. “Bác đoán được ai không?”

Bác ngắm bức hình. “Đó là con bé tuần vừa rồi, con nhỏ ở St. Ives.” Rob kéo tấm hình về, ngắm nghía, ra vẻ hài lòng.

“Sao mày lại vẽ vết bớt xấu xí đó trên má nó?”

“Có vết bớt đó mà.”

Bác gật. “Tao nhớ ra rồi. Nhưng mày có thể vẽ nó đẹp hơn là thật với cái bút lông ngỗng và mực của mày. Sao mày không cho nó được thấy nó dễ thương hơn là đời nhìn nó?”

Rob nhíu mày, băn khoăn mà không hiểu tại sao. Nó ngắm bức chân dung “Dẫu sao cô ấy cũng không thấy hình này, vì cháu vẽ sau khi cháu ra về.”

“Nhưng mày vẫn có thể vẽ khi có mặt nó.”

Rob nhún vai, cười.

Bác phó cạo ngồi dậy, hoàn toàn tỉnh táo. “Đã đến lúc mình phải sử dụng có ích lợi thiết thực năng khiếu của mày,” bác nói.

Sáng hôm sau họ tìm đến một tiều phu, yêu cầu cưa cho những khoanh gỗ thông mỏng. Nhưng hai thầy trò thất vọng vì loại gỗ này không đủ mịn để có thể vẽ dễ dàng bằng bút và mực. Còn gỗ sồi non lại tỏ ra mịn và cứng; người tiều phu bằng lòng cưa một cây sồi cỡ vừa thành khoanh với giá một đồng bạc.

Sau buổi trình diễn xế trưa hôm ấy, bác tuyên bố rằng người cộng tác của mình sẽ vẽ không lấy tiền chân dung của nửa tá cư dân ở Chipping Norton.

Thế là thiên hạ xôn xao, đổ xô vào. Đám đông tụ lại quanh Rob, tò mò nhìn nó trộn mực. Được rèn luyện thành người diễn trò từ lâu nên nó đã quen với những ánh mắt soi mói.

Nó vẽ sáu khuôn mặt trên sáu khoanh gỗ, lần lượt: một bà lão, hai thiếu niên, hai cô bán sữa có mùi bò cái và một ông với cục u trên mũi.

Bà lão có đôi mắt trũng sâu, miệng móm và đôi môi nhăn nheo. Một trong hai cậu bé mập mạp, mặt tròn vo, như thể vẽ trên một trái bầu. Cậu bé kia gầy, da ngăm ngăm với đôi mắt hơi ác. Hai cô gái là chị em, giống nhau đến nỗi tìm ra nét khác biệt là cả một sự thách đố; nó chịu thua nên cô nọ có thể cầm nhầm hình cô kia mà vẫn cứ tưởng là hình mình. Trong sáu cái hình nó chỉ hài lòng với tấm sau cùng. Người đàn ông nọ khá già, mắt và mỗi đường nét trên khuôn mặt đều đượm buồn. Nó vẽ nét buồn đó mà không hiểu bằng cách nào. Rồi không do dự, nó vẽ cả cục u trên mũi. Bác phó cạo không phản đối, vì cả sáu người mẫu đều hài lòng rõ rệt và có tiếng vỗ tay hồi lâu của người xem.

“Mua sáu chai thuốc thì sẽ được - miễn phí, thưa các bạn - một chân dung tương tự,” bác nói oang oang, tay nâng cao chai thuốc đặc chế vạn năng và rao những bài quen thuộc.

Chẳng mấy chốc người ta xếp hàng dài trước Rob. Nó hăm hở vẽ. Và trước cái bệ bác phó cạo đứng bán thuốc là một hàng còn dài hơn.

Từ khi vua Canute ban bố luật cho tự do săn bắn thì thịt nai đã bắt đầu xuất hiện ở các cửa hàng thịt. Tại khu họp chợ ở thành phố Aldreth bác phó cạo mua một tảng lớn thịt lưng. Bác xát thịt với tỏi dại rồi rạch nhiều vết sâu, dồn vào đó mỡ heo cắt nhỏ vuông vức và hành, quết mặt ngoài với thật nhiều bơ ngọt, rồi trong khi chiên, liên tục xối với mật trộn mù tạc và bia nâu.

Rob ăn ngon lành, nhưng bác phó cạo xơi phần lớn, với không ít củ cải nghiền và một ổ bánh mì mới. “Có lẽ thêm một chút nữa, để giữ gìn sức khỏe của tao,” bác cười toe toét. Từ khi nó ở với bác đến giờ, bác đã mập hơn thấy rõ; có lẽ đến gần sáu stone - Rob nghĩ thế. Gáy bac nung núc thịt, cẳng tay to chẳng kém đùi heo làm giăm bông và bụng phưỡn ra như buồm căng gió. Mà bác uống cũng dữ như ăn.

Sau khi rời khỏi Aldreth được hai ngày, họ tới một làng ở Robamsey. Trong quán rượu, bác phó cạo đã khiến cho chủ quán phải chú ý khi bác chẳng nói chẳng rằng nốc liền hai vại bia, ợ thật to rồi đi ngay vào việc: “Thầy trò tôi tìm một bà tên Della Hargreaves.”

Chủ quán nhún vai, lắc đầu.

“Bà ta góa chồng. Hargreaves là tên người chồng. Cách đây bốn năm bà ta về đây ở với người anh mà tôi không biết tên. Ông thử nghĩ xem. Làng này đâu có đông người.” Bác kêu thêm bia để khuyến khích.

Chủ tiệm có vẻ bối rối.

“Oswald Sweeter đấy,” vợ ông ta thì thầm khi mang bia tới.

“À, phải rồi. Em gái anh chàng Sweeter,” ông ta nói khi cầm tiền bác đưa trả.

Oswald Sweeter là thợ rèn ở Ramsey, to lớn bằng bác nhưng toàn là cơ bắp. Ông ta hơi cau mày nghe họ trình bày, rồi lưỡng lự nói: “Della à? Tôi có cho cô ấy ở chung. Ruột thịt mà!” Ông ta dùng kìm đẩy một thanh sắt đã nung đỏ vào sâu thêm trong lò than cháy rực. “Vợ tôi đã tỏ ra rất tử tế, nhưng Della có biệt tài là chẳng làm gì cả. Thế là hai người không chịu nổi nhau. Được nửa năm thì cô ấy bỏ đi.”

“Đi đâu ạ?” Rob hỏi.

“Đi Bath.”

“Bà ấy làm gì ở Bath?”

”Giống như ở đây, trước khi bị chúng tôi đuổi đi,” Sweeter bình thản nói. “Cô ấy đã bỏ đi giống như chuột với một gã.”

“Ở Luân Đôn bà ấy là hàng xóm của chúng tôi trong nhiều năm và được khu xóm coi trọng,” Rob buộc lòng nói dù nó chưa hề thích bà.

“Cậu nhỏ ạ, bây giờ em gái tôi là một con điếm, sẵn sàng bán trôn nuôi miệng hơn là làm ăn chăm chỉ. Cậu có thể tìm thấy nó ở các nhà chứa.” Kéo một thanh sắt đã nung thành màu trắng ra khỏi lò, Sweeter vung búa chấm dứt tiếp chuyện; tàn lửa như mưa tung tóe theo haï thầy trò ra tới cửa. Trong thời gian họ đi dọc theo bờ biển thì trời mưa suốt một tuần liền. Rồi một buổi sáng kia họ bò ra khỏi chỗ nằm ẩm ướt dưới gầm xe để được thấy một ngày êm ả và rực rỡ, khiến thầy trò quên tất cả mọi thứ trên đời, trừ sự may màn được sống tự do và không bị ràng buộc vào một nơi nào nhất định. “Mình hãy làm một chuyến đi dạo qua cái thế giới trinh nguyên đi!” bác kêu lên; Rob hiểu rõ bác nghĩ gì, bởi vì tuy gấp gáp muốn tìm các em nhưng nó vẫn còn trẻ, khỏe mạnh và tràn đầy sức sống trong một ngày như hôm nay.

Họ hớn hở hát, hết thánh ca lại tới những bài nhảm nhí; thỉnh thoảng xen vào tiếng tù và Saxon, báo hiệu sự có mặt của họ rõ hơn mọi thứ âm thanh khác.” Họ đi trên một con đường mòn xuyên qua rừng, quãng đầy nắng ấm quãng toàn bóng cây mát rượi. “Ta còn ước ao gì thêm nữa,” bác nói.

“Vũ khí,” nó nói ngay tức thì.

Bác ngưng cười liền. “Tao sẽ không mua vũ khí cho mày đâu,” bác nói ngắn gọn.

“Đâu nhất thiết phải là kiếm. Dao găm cũng được rồi vì mình có thể bị cướp.”

“Tay cướp đường nào cũng sẽ phải tính tới tính lui, vì tao và mày không nhỏ con tí nào,” bác nói tỉnh khô.

“Thì cũng chỉ vì cháu bự con. Khi cháu bước vào quán thì mấy gã nhỏ con hơn nhìn cháu nghĩ ‘Thằng này to con nhưng chỉ đâm một nhát là xong’, và tay họ sờ chuôi kiếm.”

“Và rồi bọn đó thấy mày không mang khí giới nên biết ngay mày chỉ là chó con chứ chưa phải chó lớn tuy mày to xác. Thấy mắc hợm chúng để mày yên. Mày mà giắt kiếm ở thắt lưng thì chưa đầy hai tuần mày sẽ chết mất ngáp.”

Thầy trò tiếp tục đi trong im lặng.

Hàng thế kỷ bị xâm lược tàn bạo khiến mỗi người Anh đều suy nghĩ như là lính. Luật cấm nô lệ mang vũ khí, còn kẻ học việc thì không sắm nổi. Nhưng mỗi một người để tóc dài cũng đồng thời cho thấy mình là người tự do qua việc đeo vũ khí.

Tất nhiên, với dao găm thì một người thấp nhỏ có thể dễ dàng giết một thanh niên cao lớn không vũ khí, bác phó cạo chán ngán thừa nhận.

“Cho đến lúc có vũ khí riêng thì mày cũng nên biết sử dụng ngay từ bây giờ,” bác quyết định. “Đấy cũng thuộc về những gì mày cần được rèn cặp mà tao đã sao nhãng. Cho nên tao sẽ dạy mày sử dụng kiếm và dao găm.”

“Cháu cám ơn bác,” Rob nói, mật hân hoan.

Trong một khu rừng thưa, hai thầy trò đứng đối diện nhau. Bác phó cạo rút dao găm khỏi thắt lưng.

“Mày không được cầm dao găm như đứa con nít thọc ổ kiến. Mà hãy giữ nó thăng bằng trong bàn tay mở hướng lên trên như thể mày định tung hứng nó. Bốn ngón tay nắm chuôi. Ngón cái tì dọc vào chuôi hay đè lên những ngón kia tùy theo cách đâm. Nhát đâm khó đỡ nhất là đâm từ dưới lên trên. Người sử dụng dao găm hơi khom đầu gối, di động nhanh nhẹn trên hai chân, sẵn sàng phóng tới hay nhảy lui. Sẵn sàng né để tránh cú đâm của đối thủ. Sẵn sàng giết vì món vũ khí này dùng trong cận chiến tàn bạo. Thép nó tốt như thép dao mổ. Một khi mày đã quyết định dùng đến thứ dao này thì mày phải cắt như thể mạng sống phụ thuộc vào đấy, vì thường như thế thật.”

Bác tra dao vào bao rồi đưa kiếm cho Rob. Nó nâng cao thanh kiếm, thì thào: “Romanus sum40“.

Bác cười. “Mày có phải là một tên La Mã khốn kiếp đâu. Không phải với loại kiếm của Anh này. Kiếm La Mã ngắn và nhọn, hai lưỡi. Bọn La Mã thích cận chiến và đôi lúc dùng nó như dao găm. Còn đây là loại kiếm Anh, to bản, Rob J. ạ, dài và nặng hơn. Đây là thứ vũ khí tốt nhất để giữ không cho quân địch lại gần. Nó là dao chặt, là rìu chặt người thay vì cây.”

Bác phó cạo lấy lại thanh kiếm rồi bước xa khỏi Rob. Cầm kiếm bằng hai tay, bác xoay người vung thật nhanh, thanh kiếm lóe thành một vòng tròn sáng chết người trong ánh mặt trời.

Ngay sau đó bác dừng lại, chống kiếm thở hổn hển, rồi đưa cho Rob bảo: “Thử đi!”

Bác phó cạo vui buồn lẫn lộn khi thấy học trò mình cầm thanh kiếm nặng chỉ bằng một tay. Đây là loại vũ khí cho người có sức vóc và, bác không khỏi ganh tị, càng hiệu quả hơn với sự nhanh nhẹn của tuổi trẻ.

Bắt chước bác, Rob xoay người trong khu rừng thưa. Thanh kiếm rít trong không khí và một tiếng thét khan khan vô tình bật ra khỏi cổ Rob. Bác hết sức bồn chồn nhìn nó lia ngang một đạo quân vô tình, cắt bay cả một vạt cỏ rộng.

Bài học tiếp theo diễn ra vào một buổi tối mấy hôm sau, tại một quán rượu đông và ồn ở Fulford. Trong quán, các lái ngựa Anh trên đường lên mạn Bắc gặp các lái buôn súc vật Đan Mạch trên đường xuống phía Nam. Cả hai nhóm đều nghỉ đêm trong thành phố. Họ uống rất nhiều và gườm gườm nhau như hai bầy chó.

Rob uống rượu táo, ngồi chung bàn với bác phó cạo và không phải không lo ngại. Thầy trò nó từng gặp cảnh thế này rồi và biết không nên để bị kéo vào cuộc tranh chấp.

Một người Đan Mạch ra ngoài tiểu tiện. Khi quay vào hắn kẹp theo một con heo sữa kêu ụt ịt và một cuộn dây thừng. Hắn buộc một đầu dây vào cổ heo, đầu kia vào một cây cột ngay giữa quán. Rồi hắn nện cốc vại lên bàn.

“Ai đáng mặt đàn ông đấu với ta một trận đâm heo?” hắn quay sang phía lái người Anh gọi.

“Hay lắm, Vitus!” một người bạn hắn cổ vũ, gõ tay lên bàn và tức thì được đồng bọn hùa theo.

Những người lái Anh sầm mặt nghe tiếng gõ bàn và tiếng chế nhạo, rồi một người trong đám bước tới cây cột, gật đầu.

Nửa tá khách quen khôn ngoan hơn nốc cạn ly của mình rồi chuồn.

Rob dợm đứng lên, theo thói quen của bác phó cạo là bỏ đi trước khi xảy ra lộn xộn, nhưng ngạc nhiên khi bác nắm tay nó, giữ lại.

“Hai penny đặt vào Dustin!” một lái Anh nói. Thế là hai nhóm xô vào đánh cá.

Hai đối thủ không phải không ngang sức. Tuổi đều ngoài hai mươi, người Đan Mạch trông lực lưỡng hơn nhưng hơi thấp hơn, còn người Anh có sải tay dài hơn.

Mắt hai người được bịt lại, rồi bị buộc đối diện nhau vào cột và một bên mắt cá chân bằng khúc thừng dài chừng mười foot41.

“Khoan đã,” người tên Dustin kêu. “Uống một lần nữa!”

Đám bạn la hét, mang cho mỗi người một ly metheglin, chỉ một loáng đã cạn.

Rồi hai người bịt mắt rút dao găm ra.

Bấy giờ con heo, đang bị giữ ở vị trí thẳng góc với hai anh chàng, được thả ra; tức thì nó tìm cách chạy. Nhưng vì cũng bị buộc, nó chỉ có thể chạy quanh.

“Con heo tới đó, Dustin!” ai đó kêu lên. Gã người Anh đợi trong tư thế sẵn sàng; nhưng tiếng chân con vật đang chạy kia bị át bởi tiếng người kêu thành thử nó chạy qua rồi anh ta mới biết.

“Nào, Vitus!” một người Đan Mạch gọi.

Trong cơn khủng khiếp con heo chạy thẳng lại chỗ anh chàng Vitus. Hắn đâm ba nhát nhưng không trùng và con vật chạy ngược lại chỗ cũ, kêu oeng oéc.

Từ hướng này Dustin nghe theo tiếng động tiến về phía con heo, trong khi Vitus tiến lại từ hướng kia.

Anh chàng Đan Mạch đâm mạnh vào con heo và Dustin hộc lên khi lưõi dao sắc cắt trúng tay anh ta.

“Thằng khốn nạn phương Bắc.” Anh ta quơ dao loạn lên theo hình vòng cung, nhưng không trúng heo cũng chẳng trúng gã Đan Mạch.

Bấy giờ con heo phóng thẳng vào chân Vitus. Anh chàng Đan Mạch chụp được sợi dây buộc nó, kéo về phía lưỡi dao của mình đang chờ sẵn. Nhát đâm đầu tiên trúng móng chân trước, bên phải; con vật kêu oeng oéc.

“Được rồi đó, Vitus!”

“Thanh toán đi, ngày mai mình chén!”

Con heo đang kêu trở thành một mục tiêu rất dễ nhận ra và Dustin lao về phía tiếng kêu ấy. Nhưng tay anh ta trượt khỏi cái lườn trơn trợt của con vật và lưõi dao cắm ngập tới tận chuôi vào bụng Vitus.

Anh chàng Đan Mạch khẽ rên, nhảy lùi lại, thế là bụng anh ta bị rạch ra.

Âm thanh duy nhất còn lại trong quán là tiếng kêu của con heo.

“Buông dao xuống, Dustin. Bạn đã đâm chết hắn rồi,” một trong những người Anh lên tiếng, rồi họ xúm quanh gã, tháo khăn bịt mặt và cắt dây buộc chân.

Những người lái Anh lặng lẽ thúc bạn chuồn gấp trước khi đám người Đan Mạch có thể phản ứng hoặc viên xã trưởng được gọi tới42.

Bác phó cạo thở dài. “Chúng tôi là phó cạo kiêm thầy lang. Để chúng tôi xem có thể cứu giúp anh ta được không,” bác nói.

Nhưng rõ ràng là thầy trò bác không có thể làm gì được nữa cho nạn nhân. Vitus nằm ngửa như đã chết, mặt xám ngoét, mắt trợn trừng. Qua vết thương toang hoác ở bụng họ thấy ruột anh ta bị cắt gần đứt ngang.

Bác kéo tay Rob, buộc nó ngồi chồm hỗm bên cạnh. “Nhìn cho kỹ,” bác nghiêm nghị nói.

Rob thấy những lớp: da rám nắng, thịt có màu hơi tái, một lớp lầy nhầy màu nhạt. Còn ruột có màu hồng, của trứng nhuộm43 trong mùa lễ Phục sinh, máu thì đỏ thẫm.

“Điều kỳ lạ là một người bị mổ bụng lại hôi kinh khủng, hôi hơn một con vật bị mổ bụng rất nhiều,” bác nhận xét.

Máu tuôn từ thành bụng, còn phân từ chỗ ruột đứt phọt ra. Anh ta thều thào dăm ba tiếng Đan Mạch, có thể là cầu nguyện.

Rob ọe nhưng bác giữ chặt nó sát bên người sắp tử thương, chẳng khác gí mũi một con chó con vào đống phân của nó.

Rob cầm tay anh chàng Đan Mạch. Anh ta giống như một túi cát thủng đáy; nó cảm thấy được sinh khí của anh đang cạn dần. Nó ngồi sát lại gần anh ta, nắm chặt tay cho đến khi túi không còn hạt cát nào và hồn Vitus như lá úa xào xạc bay đi.

*

Thầy trò tiếp tục luyện tập vũ khí nhưng giờ đây Rob thận trọng hon nhiều và không còn hăm hở như trước.

Nó suy nghĩ nhiều hơn về cái năng khiếu nọ, quan sát và lắng nghe bác phó cạo, học mọi điều bác biết. Khi đã quen thuộc hơn với bệnh tật và các triệu chứng, Rob kín đáo thử một trò chơi bằng cách nhìn vẻ ngoài một người mà xác định bệnh của người đó.

Ở làng Richmond thuộc vùng Northumbrian họ thấy trong hàng người đứng chờ một ông xanh xao, mắt kèm nhèm, mỗi lần ho là một lần ra vẻ đau đớn.

“Ông ta bệnh gì?” bác hỏi.

“Có vẻ lao lắm, phải thế không ạ?”

Bác cười đồng ý.

Nhưng khi đến lượt người bị ho này vào gặp bác phó cạo thì Rob nắm tay ông ta dẫn ra sau tấm bình phong. Nhưng đó không phải cái nắm tay của một người sắp chết đến nơi; cảm giác của Rob cho nó thấy rằng ông này rất khỏe, không thể bị lao được. Nó cảm thấy ông ta nhất thời chỉ bị cảm lạnh và sắp khỏi nay mai.

Rob thấy chẳng có lý do gì để phản bác thầy. Tuy thế, nó dần dà thấy rằng năng khiếu nọ không chỉ để báo trước cái chết mà còn hết sức hữu dụng để chẩn đoán bệnh và có thể giúp đỡ những người đang sống.

Incitatus kéo cái xe đỏ từ từ đi lèn phía Bắc, xuyên dọc nước Anh, từ làng này qua làng khác; có làng quá nhỏ đến không có cả tên. Hễ gặp một tu viện hay nhà thờ nào, bác phó cạo đều kiên nhẫn chờ trên xe, đợi Rob đi hỏi thăm về cha Ranald Lovell và thằng nhỏ tên William Cole; nhưng chưa có ai từng nghe đến hai cái tên ấy.

Đâu đó giữa Carlisle và Newcastle-upon-Tyne, Rob leo lên bức tường đá mà đạo quân của Hadrian44 đã xây chín trăm năm trước để bảo vệ nước Anh trước quân cướp Scotland. Trong lúc ngồi trên đất nước Anh nhìn qua nước Scotland, Rob tự bảo khả năng lớn nhất gặp được một trong những em nó là ở Salisbury, nơi mà vợ chồng Haverhill đã tới, mang theo Anne Mary.

Nhưng cuối cùng khi thầy trò nó tới Salisbury thì Rob chỉ nhận được sự đối xử lãnh đạm của Phường hội thợ làm bánh mì ở đó.

Trưởng Phường hội tên là Cummings. Ông ta to bè, tướng như con cóc; không lực lưỡng bằng bác phó cạo nhưng cũng đủ to béo, chẳng đến nỗi hổ thẹn với nghề của mình. “Tôi cóc biết gia đình Haverhill nào hết.”

“Ông không thể tìm hộ trong sổ ư?”

“Này, bây giờ đang là mùa chợ phiên. Nhiều hội viên Phường hội phải tham dự chợ phiên ở Salisbury và chúng tôi bị quấy nhiễu và quẫn trí đủ rồi. Sau chợ phiên hãy lại đây tìm.”

Suốt thời gian chợ phiên, Rob không hoàn toàn tập trung vào tung hứng, trích máu hay giúp bác phó cạo điều trị được, vì nó còn mải để mắt tìm một khuôn mặt thân quen, một thoáng hiện của đứa bé gái mà nó hình dung đã lớn.

Nhưng nó không thấy cô bé.

Hôm sau chợ phiên Rob trở lại trụ sở Phường hội thợ làm bánh mì ở Salisbury. Ngôi nhà sạch sẽ và đẹp. Tuy bồn chồn song nó vần thắc mắc tại sao trụ sở Phường hội các ngành khác đều xây vững chãi hơn trụ sở Phường hội ngành mộc.

“A, anh bạn trẻ phó cạo kiêm thầy lang.” Lần này Cummings điềm tĩnh, chào hỏi Rob lịch sự hơn. Ông ta tìm suốt trong hai quyển sổ to kềnh rồi lắc đầu. “Chúng tôi chưa từng có hội viên nào tên Haverhill cả.”

“Hai vợ chồng,” Rob nói. “Họ bán tiệm bánh ở Luân Đôn, nói rằng dọn về đây. Họ có một đứa con gái nuôi tên Anne Mary, là em của tôi.”

“Thế thì dễ hiểu quá rồi, cậu phó cạo ạ. Sau khi bán cửa hàng và trên đường tới đây họ tìm được đâu đó một chỗ tốt hơn, đang cần thợ bánh mì hơn.”

“Vâng. Có thể lắm.” Rob cám ơn rồi quay ra xe.

Bác phó cạo thất vọng thấy rõ nhưng vẫn động viên nó. “Không được tuyệt vọng. Rồi sẽ có một ngày mày gặp lại tụi nhỏ, cứ tin đi.”

Nhưng có khác nào mặt đất đã nứt ra, nuốt cả người sống lẫn người chết. Niềm hy vọng nhỏ nhoi mà nó cố giữ giờ đây thành quá ngớ ngẩn. Rob cảm thấy cái thuở có anh có em của mình đã qua thật rồi và lòng nó tê tái khi buộc phải thấy rằng từ nay cuộc sống có ra sao thì hẳn sẽ chỉ có mình nó trơ trọi trên vạn nẻo đường đời.

15

NGƯỜI LÀM THUÊ

It tháng trước khi thời hạn học nghề của Rob chấm dứt, bên vại bia trong phòng khách của một quán trọ ở Exeter, hai thầy trò suy tính, bàn bạc về những điều kiện để Rob làm thuê cho bác phó cạo.

Bác phó cạo yên lặng uống ra vẻ suy nghĩ rất lung; cuối cùng bác đề nghị trả nó một đồng lương ít ỏi. “Với một bộ quần áo mới nữa,” bác nói thêm như bị lên cơn hào phóng.

Rob theo bác sáu năm đâu phải để không học được gì, cho nên nó nhún vai ra vẻ lưỡng lự. “Cháu thấy như mình muốn về lại Luân Đôn,” nó nói và rót thêm bia cho cả hai người.

Bác phó cạo gật đầu. “Cứ hai năm một bộ quần áo, dù mày cần hay không,” bác thêm sau khi nhìn kỹ mặt Rob.

Họ gọi món bánh nướng thịt thỏ cho bữa chiều và Rob ăn ngon lành. Còn bác lo chửi bới chủ quán hơn là miếng bánh. “Phần thịt nào của tao cũng dai và ướp chẳng ra hồn gì,” bác càu nhàu. “Mình có thể thỏa thuận lương cao hơn một tí. Một tí thôi,” bác nói.

“Ướp dở thật,” Rob công nhận. “Bác chẳng bao giờ nấu tệ thế. Cháu luôn luôn khoái món thịt rừng của bác.”

“Mày thấy lương lậu thế nào là vừa, cho một thằng nhóc mười sáu tuổi như mày?”

“Cháu không muốn nhận lương.”

“Không muốn?” bác nghi ngại nhìn nó.

“Không. Thu nhập gồm bán thuốc đặc chế và chữa trị bệnh nhân. Cho nên cháu muốn cứ mỗi mười hai chai bán thì cháu được tiền một chai, cứ mười hai bệnh nhân điều trị cháu lấy một.”

“Mỗi hai mươi chai và mỗi hai mươi bệnh nhân.”

Rob chỉ ngần ngừ một lúc rồi gật. “Thỏa thuận này cho một năm thôi. Sau đó bàn bạc lại.”

“Đồng ý!”

“Đồng ý,” Rob điềm tĩnh nói.

Hai người nâng vại bia, cười toe toét.

“Chúc mừng,” bác phó cạo nói.

“Chúc mừng,” Rob nói.

Bác phó cạo chi rất đàng hoàng cho những khoản tốn kém mới. Ngày nọ hai thầy trò tới Northampton, một thành phố có nhiều thợ thủ công lành nghề, bác thuê một người thợ mộc làm tấm bình phong thứ hai. Rồi khi họ tới nơi kế tiếp là Huntington, bác dựng nó không xa chỗ bác là mấy.

“Tới lúc mày tự làm rồi đấy,” bác nói.

Sau màn trình diễn và vẽ chân dung, Rob ngồi chờ sau tấm bình phong mới.

Người ta có nhìn nó cười nhạo không nhỉ? Hay là người ta sẽ quay đi, tới xếp hàng ở chỗ bác?

Bệnh nhân đầu tiên của Rob co rúm lại khi nó cầm tay ông ta; cổ tay ông bị con bò già của mình giẫm phải. “Con chết tiệt ấy đạp đổ cái xô. Khi tôi với tay dựng lại thì nó giẫm trúng, cậu hiểu không?”

Rob thận trọng đỡ cái cổ tay ấy và quên ngay mọi chuyện khác. Vết bầm rất đau. Một lóng xương bị gãy, xương ngón cái, cái xương quan trọng. Nó mất một lúc để băng cổ tay và làm một vòng đeo quanh cổ cho ông ta.

Người kế tiếp là hiện thân của những gì làm nó sợ hãi: một người đàn bà mảnh mai, xương xẩu với đôi mắt khó đăm đăm. “Tôi không còn nghe thấy gì nữa cả,” bà ta nói.

Rob khám và thấy không phải tai bà bị ráy tai bít mất. Nó không biết còn có thể làm gì khác. “Tôi không giúp bà được,” nó ân hận nói.

Bà nọ lắc đầu.

“TÔI KHÔNG CHỮA BÀ ĐƯỢC!” Rob nói to.

“HỎI ÔNG PHÓ CẠO KIA THỬ XEM,” bà ta hét lại.

“ÔNG ẤY CŨNG CHỊU THÔI.”

Bà ta lộ vẻ giận dữ. “ĐỒ MẮC DỊCH. TÔI SẼ TỰ HỎI ÔNG ẤY.”

Rob biết là bác phó cạo cùng những bệnh nhân khác ồ lên cười khi bà này giậm chân thình thịch bỏ đi.

Nó đang chờ, đỏ mặt vì mắc cỡ, thì một anh chàng vào khám. Anh ta chỉ lớn hơn Rob chừng một hai tuổi. Rob nén thở dài khi nhìn ngón tay trỏ của bàn tay trái đã bị thối hoại khá nặng.

“Trông không đẹp tí nào.”

Khóe miệng anh chàng tái nhợt song vẫn cố nở nụ cười. “Tôi đập phải nó khi bổ củi hai tuần trước. Đau, tất nhiên, nhưng đã có vẽ khá lành. Nhưng rồi…”

Đốt thứ nhất bầm đen, kế đến là một khoảng thịt bị phồng rộp cũng bầm. Những vết rộp ứa mủ lẫn máu tanh tươi.

“Anh dã trị nó thế nào?”

“Người hàng xóm khuyên tôi bó với tro ướt trộn phân ngỗng cho hết đau.”

Rob gật đầu vì đó là cách chữa phổ biến. “Vâng. Bây giờ nó đã lan rồi, nếu không trị nó sẽ ăn tiếp vào bàn tay và rồi cả cánh tay. Và trước khi nó lan vào cơ thể thì anh chết lâu rồi. Phải cắt ngón này thôi.”

Anh chàng can đảm gật đầu.

Bấy giờ Rob mới thở phào. Phải hết sức chắc chắn, vì cắt một ngón tay là chuyện không đơn giản, huống chi anh ta cả đời sẽ mất một ngón tay có khi phải dùng để kiếm sống.

Nó tới chỗ bác phó cạo xem bệnh.

“Chuyện gì thế?” Bác nháy mắt.

“Có một ca cháu muốn bác xem,” Rob nói rồi quay lại chỗ của mình, còn bác phó cạo phục phịch theo sau.

“Cháu bảo anh này rằng phải cắt thôi.”

“Đúng vậy,” bác không cười nữa. “Phải thế thôi. Mày cần tao giúp không?”

Rob lắc đầu. Nó cho anh chàng uống ba chai thuốc đặc chế, rồi kỹ lưỡng gom sẵn mọi thứ cần dùng để khỏi phải giữa chừng đi tìm hay kêu nhờ bác giúp.

Nó lấy hai con dao sắc, một cái kim với chỉ bôi sáp, một miếng ván ngắn, vải để băng và một cái cưa lưỡi nhỏ.

Tay anh chàng kia được buộc vào miếng ván, bàn tay ngửa lên. “Anh nắm những ngón lành lại,” Rob nói rồi lấy vải quấn bàn tay anh ta, cột lại, chỉ để chừa ngón bị thương ra ngoài.

Nó thuê ba người lực lưỡng đang vơ vẩn gần đó; hai người giữ bệnh nhân, còn người kia giữ miếng ván.

Nó đã xem bác phó cạo làm cả chục lần và cũng đã làm hai lần dưới sự hướng dẫn của bác, nhưng chưa làm một mình bao giờ. Cái chính là cắt vừa đủ xa chỗ thịt bị thối để khỏi lan thêm, nhưng lại không cắt cụt hẳn. Nó cầm dao cắt vào chỗ thịt lành. Người bệnh rú lên, tìm cách nhảy khỏi ghế.

“Giữ chặt.”

Nó cắt vòng quanh ngón tay rồi ngừng lại lấy giẻ thấm máu trước khi rạch hai bên phần còn lành, rồi thận trọng róc lớp da tới tận xương, thành hai miếng nắp.

Người giữ miếng ván buông tay ra, nôn ọe.

“Giữ miếng ván,” Rob bảo người đang giữ hai vai. Việc đổi chỗ không gặp trở ngại gì vì người bệnh đã ngất đi.

Cắt xương không khó và lưỡi cưa gây ra những âm thanh làm nó vững dạ.

Rồi Rob cắt tỉa hai miếng da kia thật kỹ, phủ lên mẩu ngón cụt gọn như đã học, chặt quá sẽ làm đau mà lỏng cũng không tốt; sau đó nó dùng kim chỉ khâu thật sít. Máu rỉ ra, Rob lấy thuốc đặc chế vạn năng đổ lên mẩu ngón tay đó để rửa. Rồi nó phụ khiêng anh chàng đang rên rỉ này tới dưới bóng cây để anh ta hồi sức lại.

Sau đó nó gấp gáp bó chân cho một người bị bong gân mắt cá, băng cho một thằng nhỏ bị liềm cắt sâu vào tay, bán ba lọ thuốc cho một bà góa bị bệnh nhức đầu hành hạ và nửa tá nữa cho một ông bị bệnh thống phong. Nó đang tự mãn thì một người đàn bà vào sau tấm bình phong với một thứ bệnh làm sức khỏe hao mòn dần.

Không thể nhầm lẫn được: bà gầy rạc, da cứ như là sáp, má mướt mồ hôi. Nó buộc phải nhìn bà dù đã cảm thấy qua bàn tay số phận của bà rồi.

“… không muốn ăn,” bà nói, “mà cũng chẳng giữ được những gì đã nuốt vào, vì nếu không ói thì cũng tiêu ra máu.”

Rob đặt tay lên cái bụng đáng thương của bà, thấy cứng như có bướu. Nó đặt tay bà lên đó.

“Sưng bạch hạch.”

“Bạch hạch là cái gì, hở cậu?”

“Một thứ bướu lớn ra bằng cách tiêu hủy thịt. Bà thấy nhiều cái ở bụng đấy.”

“Đau khủng khiếp. Không có thuốc sao, cậu?” bà điềm tĩnh hỏi.

Rob phục bà can đảm và không muốn nói dối vì thương hại. Nó lắc đầu vì bác phó cạo đã bảo rằng nhiều người bị bệnh bạch hạch ở bụng và đều chết cả.

Khi bà đi khỏi thì Rob, trong lúc ước được thành một người thợ mộc, nhìn thấy ngón tay cụt trên mặt đất. Nó nhặt lên, gói trong một miếng giẻ rồi mang tới anh chàng đang nằm hồi sức dưới gốc cây, đặt vào bàn tay lành lặn của anh ta.

Anh ta bối rối nhìn Rob. “Tôi biết làm gì với nó chứ?”

“Các linh mục bảo người ta phải chôn những bộ phận mất đi của cơ thể, để chúng chờ trong nghĩa trang, như thế người ta mới có thể sống lại nguyên vẹn trong Ngày Phán Xét cuối cùng.”

Anh chàng suy nghĩ rồi gật. “Cám ơn, anh phó cạo kiêm thầy lang,” anh ta nói.

Khi hai thầy trò tới Rockingham thì thứ họ thấy trước tiên là mái tóc bạc của ông Wat, người bán thuốc cao. Ngồi trên xe cạnh Rob bác phó cạo cười chán ngán, nghĩ rằng người bán thuốc rong kia đã giành trước quyền của hai thầy trò biểu diễn ở đó mất rồi. Nhưng sau khi chào hỏi thì ông Wat đã làm cho họ yên tâm.

“Tôi không diễn trò ở đây. Ngược lại, tôi mời hai thầy trò xem chó săn gấu.”

Ông ta dẫn họ tới xem con gấu. Con này to, có sẹo và một vòng sắt xỏ ngang cái mũi đen. “Nó yếu rồi và sẽ chết nay mai, thành ra tối nay chú gấu sẽ giúp tôi lần chót thu một mớ tiền.”

“Có phải con Bartram đã vật nhau với cháu đó không?” Rob hỏi, giọng lạc đi.

“Không, Bartram chết rồi, bị chó săn mấy năm về trước. Đây là một con gấu cái, tên là Godiva,” Wat nói rồi kéo lại miếng vải che chuồng.

Xế trưa hôm ấy Wat xem hai thầy trò Rob biểu diễn rồi bán thuốc. Được sự đồng ý của bác phó cạo, người bán dạo thuốc cao leo lên bệ, thông báo về buổi chó săn gấu tối nay ở cái hố phía sau lò thuộc da; vé vào cửa là nửa penny.

Khi Rob và bác phó cạo tới nơi thì đêm đã xuống và bãi cỏ quanh cái hố được chiếu sáng bởi chục cây đuốc bập bùng ánh lửa. Tiếng chửi thề, tiếng cười hết sức ồn ào. Những người huấn luyện chó giữ ba con mõm đeo rọ đang ra sức kéo mấy sợi dây ngắn buộc cổ chúng: một con vện tai cụp thuộc loại to xương, một con lông đỏ nhỏ hon trông như thể bà con với chú vện và một con chó Đan Mạch to kềnh, loại chó săn nai Bắc Âu.

Ông Wat và hai người dạy thú dẫn Godiva lệt bệt vào hố. Nó bị trùm kín đầu nhưng đánh hơi thấy mùi chó nên theo bản năng quay ngay sang các đối thủ tương lai.

Mấy người đàn ông dẫn nó tới cái cọc to trồng giữa hố. Họ buộc dây da loại chắc vào hai đầu cọc; rồi cột dây dưới vào chân sau con gấu, chân phải.

Tức thì có tiếng la ó phản đối. “Dây trên, dây trên!”

“Cột cổ nó!”

“Cột ở vòng mũi nó, điên vừa vừa chứ!”

Người quản trò đã quá quen với tiếng la ó và lăng mạ nên cứ tỉnh bơ đi: “Con gấu đã bị gọt vuốt rồi, cho nên nếu cột cổ nó thì màn này sẽ chán phèo. Để thế cho nó dùng được răng.”

Ông Wat gỡ bao chụp đầu con gấu rồi nhảy lùi lại.

Gấu ta nhìn quanh trong ánh đuốc bập bùng, đôi mắt nhỏ không ngớt nhìn chòng chọc lũ chó và người.

Rõ ràng nó già rồi, cái thời khỏe nhất qua đã lâu vì thế chỉ có ít người chịu cá độ; cuối cùng nhà chủ cá một ăn ba nếu chó thắng. Lũ chó được dẫn đến miệng hố; chúng trông man rợ và khỏe. Những người dạy chó vuốt đầu, nắn gáy chứng trước khi tháo rọ và dây cột rồi quay đi.

Tức thì con vện và con lông đỏ trầm mình xuống, nhìn dán vào Godiva. Chứng gầm gừ, nhảy xuống hố, đớp dứ rồi lùi lại. Vì không biết gấu đã bị gọt vuốt nên chúng vẫn gờm và sợ.

Con săn nai cứ chạy quanh miệng hố, còn con gấu bồn chồn ngoái nhìn nó.

“Mày phải chú ý con lông đỏ,” Wat nói to vào tai Rob.

“Nó trông ít đáng sợ nhất.”

“Nó thuộc một nòi đặc biệt, con của con vện; được huấn luyện để chuyên giết bò đực trong hố đấy.”

Con gấu đứng thẳng trên chân sau, lưng tựa cọc, mắt chớp chớp, ra chiều bối rối; nó thấy rõ lũ chó là mối đe dọa thật sự, nhưng vì là một con thú để trình diễn, quen bị cột và quen với tiếng người kêu la rồi thành ra nó không hung dữ đủ như người quản trò muốn. Ông ta chụp một ngọn giáo dài, thọc mạnh vào bộ ngực nhăn nhúm, làm đứt một núm vú của con vật.

Gấu tru lên đau đớn.

Thấy thế con vện thêm can đảm, phóng vào. Nó muốn xé bụng con gấu là chỗ mềm, nhưng con gấu xoay mình và hàm răng khủng khiếp của con chó ngập vào hông trái gấu. Godiva hộc lên, quơ chân thật mạnh. Nếu vuốt của nó không bị gọt một cách tàn nhẫn lúc nhỏ thì con vện đã bị đổ ruột rồi. Con chó chỉ bị quệt trúng chứ chẳng hề hấn gì. Con vện biết không còn nguy hiểm nên nhả da và thịt gấu ra, rồi nhảy xổ vào cắn nữa; nó đã điên lên vì máu.

Con lông đỏ phóng lên cắn cổ Godiva. Răng nó cũng đáng khiếp như răng con vện; hàm dưới dài ngoằng dính chặt với hàm trên, thành ra nó lủng lẳng phía dưới mõm con gấu như một quả to chín nẫu lủng lẳng trên cây.

Cuối cùng tới lượt con săn nai. Nó thấy đây là cơ hội liền nhảy xổ vào từ bên trái, chồm lên cả con vện; tai và mắt trái con Godiva bị cắn đứt phăng, nó lắc mạnh đầu làm văng những miếng thịt đỏ hỏn.

Con lông đỏ táp một miếng lớn vào lớp da đầy lông, hai hàm nó ép lại không thương tiếc vào khí quản gấu phải ngoác mõm thở. Lúc này con vện đa tìm thấy bụng gấu, liền cắn xé.

“Trận đấu xoàng quá,” Wat thất vọng nói to. “Chưa gì mà gấu đã thua rồi!” .

Con Godiva giáng cái cẳng trước to kềnh xuống lưng con vện. Tiếng xương sống của con chó bị gãy lìa chìm lỉm trong những âm thanh khác nhưng con vện đã ngã lăn trên cát, giãy giụa. Con gấu quay răng nanh qua táp con săn nai.

Người xem rộ lên thích thú.

Con săn nai bị hất gần văng khỏi hố, nằm thẳng cẳng, họng rách toác. Godiva quay sang tát con chó nhỏ nhất. Con này giờ đây càng đỏ hơn nữa vì vấy máu của gấu và con vện; hai hàm nó vẫn nghiến họng Godiva. Gấu đứng lắc lư, dùng hai chân trước bóp nát con chó đỏ. Chỉ sau khi đã chết thẳng cẳng thì hàm con chó đỏ mới chịu nhả. Sau rốt gấu quật con chó vào cây cọc, quật không ngừng cho đến khi nó buột ra và rơi xuống nền cát đã bị giẫm nát, như một hòn đá mài buột khỏi giá đỡ.

Con Godiva buông mình trên cả bốn chân, cạnh bầy chó đã chết, nhưng nó không lý gì tới chúng nữa mà vừa liếm những vết thương ứa máu vừa run rẩy vì đau đớn.

Tiếng người xem lẩm bẩm trong lúc trả hay nhận tiền cá độ. Một người đứng cạnh Rob càu nhàu: “Nhanh quá, nhanh quá!”

“Con thú chết tiệt vẫn còn sống và chúng ta có thể vẫn còn được vài trò tiêu khiển,” một người khác nói.

Một gã say rượu còn trẻ lượm cây lao của người quản trò, rồi đứng bên miệng hố thọc vào hông con gấu chọc ghẹo. Người ta khoái chí khi nó xoay vội và hộc lên, nhưng bị dày cột cẳng giật ngay lại.

“Con mắt kia,” có tiếng ai đó trong đám đông. “Đâm mù mắt kia!”

Con gấu lại đứng lên loạng choạng trên hai chân sau. Con mắt còn lành lặn nhìn đám người như thách thức, song với sự thản nhiên như biết trước điều gì sẽ xảy ra khiến Rob nhớ lại người nữ bệnh nhân mắc thứ bệnh làm hao mòn sức khỏe, đã đến nhờ nó chữa ở Northampton. Gã say rượu đang thọc mũi lao nhọn vào cái đầu khổng lồ của con gấu thì Rob lại gần, giật cây lao từ tay hắn.

“Đứng lại, đừng có điên!” bác phó cạo gay gắt gọi Rob rồi tất tả chạy theo nó.

“Godiva cừ lắm,” Rob nói rồi nâng cao ngọn lao đâm ngập vào lồng ngực đã rách nát và máu ứa ra cái mõm méo mó của vật đáng thương.

Đám đông kêu lên sao mà giống tiếng bầy chó gầm gừ khi chúng sán lại con mồi đến thế.

“Nó bị quẫn trí đấy mà! Chúng tôi sẽ săn sóc nó,” bác phó cạo vội vàng kêu lên.

Rob để yên cho bác và ông Wat đẩy ra khỏi hố và vầng ánh sáng.

“Cái thằng theo bắc ghế cho bác sao lại xuẩn động thế?” Wat tức điên lên.

“Tôi thú thật là không biết.” Bác thở như kéo bễ. Những ngày gần đây bác thở nặng nề hơn, Rob nhận xét.

Dưới ánh đuốc quanh hố, người quản trò dịu dàng thông báo sẽ còn màn săn một con lửng rất khỏe và tiếng càu nhàu biến thành vỗ tay rời rạc.

Rob bỏ đi trong khi bác phó cạo lo xin lỗi ông Wat.

Nó đang ngồi gần xe, bên đống lửa thì bác phó cạo ì ạch trở về. Bác mở một chai rượu thuốc, uống một hơi hết nửa chai, rồi nặng nề buông mình xuống chỗ nằm bên kia đống lửa, mắt mở trừng trừng.

“Mày là đồ chó chết,” bác nói.

Rob mỉm cười.

“Nếu như tiền cá độ còn chưa thanh toán thì người ta đã xin mày tí huyết rồi và tao sẽ không trách họ được.”

Tay Rob với tấm da gấu nó vẫn dùng nằm ngủ. Tấm da không còn phẳng phiu và tốt nữa, sắp phải thay thôi, Rob thầm nghĩ.

“Chúc bác ngủ ngon,” nó nói.

16

VŨ KHÍ

Bác phó cạo không hề nghĩ rằng mình và Rob J. lại có thể cãi nhau được. Mười bảy tuổi rồi nhưng thằng học trò cũ của bác vẫn y hệt như thuở đầu, nghĩa là lam làm và rất dễ thương.

Có điều nó mặc cả hệt một mụ bán cá.

Hết năm làm thuê đầu tiên nó đòi một phần mười hai thu nhập thay vì một phần hai mươi. Bác càu nhàu nhưng rồi cũng đồng ý, vì Rob xứng đáng được hưởng khá hơn.

Bác để ý thấy nó chẳng tiêu xài gì và biết Rob dành dụm tiền mua vũ khí. Một tối mùa đông nọ, trong quán rượu ở Exmouth một người làm vườn gạ bán cho nó một con dao găm.

“Bác thấy sao?” Rob đưa dao cho bác phó cạo xem.

Đó là khí giới của kẻ làm vườn. “Lưõi bằng đồng thau, gãy mất. Cái cán có thể được, nhưng mà sơn hoa hòe thế này thường là che đậy chỗ dở.”

Rob đưa trả lại con dao rẻ tiền.

Sang xuân khi hai thầy trò tiếp tục cuộc hành trình dọc theo bờ biển thì Rob thường lui tới bến tàu tìm gặp những người Tây Ban Nha vì vũ khí bằng thép của nước này tốt nhất. Nhưng cho đến khi họ rời bờ biển, quay sâu vào đất liền nó vẫn chưa mua gì.

Tháng Bảy họ tới vùng Mercia thượng. Thành phố Blyth như mang điềm gở: một buổi sáng thức giấc hai thầy trò thấy Incitatus nằm chết cứng đơ gần chỗ cắm trại.

Rob đau lòng nhìn xác con ngựa, còn bác trút cảm xúc qua chửi thề.

“Bác có nghĩ nó chết vì bệnh không?”

Bác nhún vai. “Hôm qua mình đâu thấy dấu hiệu gì. Nhưng nó già rồi. Hồi tao mua, lâu lắm rồi, nó đã không còn là ngựa non.”

Rob bỏ ra nửa ngày đào một hố lớn để chôn vì họ không muốn Incitatus bị chó hay quạ rỉa thịt. Trong lúc nó đào thì bác phó cạo đi tìm một con khác để thay. Bác mất nguyên một ngày và tốn bộn tiền, vì ngựa có tầm quan trọng sống còn đối với họ. Cuối cùng bác tậu một con ngựa cái ba tuổi màu nâu, chưa hết lớn, có khoang trắng ở đầu.

“Mình cũng gọi nó là Incitatus được không?” bác hỏi, nhưng Rob lắc đầu và họ không gọi nó là gì khác hơn “Ngựa”. Con ngựa mới này nhanh nhưng ngay buổi sáng đầu tiên nó đã rơi mất miếng sắt bịt móng, khiến họ phải quay về Blyth để đóng cho nó cái mới.

Người thợ rèn tên là Durman Moulton. Mắt hai thầy trò long lanh ngắm thanh kiếm ông ta sắp hoàn thành.

“Bao nhiêu vậy ông?” Rob hỏi, quá hăm hở, theo kinh nghiệm trả giá của bác phó cạo.

“Thanh này bán rồi,” người thợ rèn đáp, nhưng sẵn lòng để họ cầm xem và ướm thử sự cân đối. Đúng là một thanh kiếm Anh to bản, hoàn toàn không chạm trổ, sắc và rèn thật đẹp. Nếu bác phó cạo còn trẻ và không từng trải hẳn bác cũng sẽ bị cám dỗ mà trả giá rồi.

“Một cái hệt như thế này và một con dao găm hợp với nó ông lấy bao nhiêu?”

Giá tổng cộng hơn cả một năm Rob kiếm được. “Và cậu phải ứng trước một nửa nếu đặt làm,” Moulton nói.

Rob ra xe rồi quay vào với một túi tiền. Nó trả liền tại chỗ.

“Năm sau chúng tôi sẽ quay lại để lấy và trả phần còn thiếu,” nó nói; người thợ rèn gật đầu, bảo hai món đó sẽ xong.

Tuy mất Incitatus nhưng họ được một mùa làm ăn hết sức khấm khá; nhưng sắp cuối mùa thì Rob yêu cầu được trả một phần sáu.

“Một phần sáu thu nhập của tao ư? Cho một thằng nhãi chưa đầy mười tám tuổi?” Bác điên tiết thật sự nhưng Rob điềm tĩnh chịu đựng cơn giận nọ, không nói gì thêm.

Tới hạn thỏa thuận một năm thì bác phó cạo đâm lo, vì bác biết rõ nhờ gã làm thuê của mình mà bác đã thành khấm khá biết bao nhiêu.

Tại làng Sempringhem bác nghe thấy một bà bệnh nhân nói nhỏ với bà bạn: “Eadburga này, chị hãy xếp hàng chỗ cậu phó cạo trẻ ấy. Người ta bảo rằng cậu ta sờ người bệnh sau tấm bình phong, người ta bảo rằng cậu ta có bàn tay chữa khỏi bệnh đấy.”

Người ta còn bảo nó bán vô số thuôc đặc chế nữa chứ, bác xót xa nhớ lại.

Bác chẳng bực bội gì khi mà cái hàng người chờ trước bình phong của thằng lỏi thường dài hơn, vì với một người chủ thì Rob J. đúng là một thứ gà đẻ trứng vàng.

“Một phần tám,” cuối cùng bác đề nghị.

Thế này là bác đã đau lắm rồi, nhưng nếu cần bác cũng sẽ sẵn sang chịu một phần sáu, nào ngờ Rob gật đầu khiến bác nhẹ cả người.

“Một phần tám là hợp lý,” Rob nói.

Bác phó cạo nghĩ ra vai một ông già. Vì luôn luôn tìm cácc cải tiến để trình diễn hay hơn, bác mới nghĩ ra một ông già phóng đãng, sau khi uống thuốc đặc chế vạn năng hễ thấy người đàn bà nào là đều chạy theo ve vãn. “Mày phải đóng vai lão đó,” bác bảo Rob.

“Cháu lớn con quá, lại trẻ nữa.”

“Không, mày phải đóng thôi,” bác khăng khăng nói. “Tao mập quá, nếu đóng thì ai cũng sẽ đoán ra ngay.”

Hai thầy trò để nhiều thì giờ quan sát những ông già, xem họ đi đứng khi đau thế nào, ăn mặc ra sao và lắng nghe họ trò chuyện.

“Hãy hình dung thử mày sẽ cảm thấy gì nếu đời mày tàn,” bác phó cạo nói. “Chẳng hạn mày tin rằng lúc nào cũng có thể sẵn sàng ‘phục vụ’ đàn bà, rồi nghĩ tới lúc già mày xìu, có muốn cũng phải chịu thua.”

Họ làm một bộ tóc muối tiêu giả và một bộ ria mép cũng muối tiêu. Họ không thể làm da mặt Rob nhăn nheo được nhưng bác phó cạo dùng đồ trang điểm tạo một làn da già, khô nhám vì bao năm dãi dầu mưa nắng. Rob khom cái thân thể cao lớn của nó và giả đi tập tễnh, kéo lê chân phải. Khi nói, nó cao giọng hơn và ngập ngừng như thể hơi sợ sệt.

“Ông lão” Rob thắng chiếc áo khoác sờn, xuất hiện lần đầu ở Tadcaster trong lúc bác phó cạo đang thuyết về lực tái sinh phi thường của thuốc đặc chế vạn năng. Ông lão bước một cách đau đớn, lẩy bẩy tới mua một chai.

“Đúng là tôi điên nên mới phung phí tiền thê này,” nó nói với một giọng già nua khàn khàn, rồi mở chai một cách khó khăn, đoạn uống liền chỗ. Sau đó Rob chậm chạp đi tới bên một cô bán quán đã được họ trả tiền trước và hưóng dẫn những gì phải làm.

“Ô, cô em xinh quá,” nó thở dài và cô gái tóc thì quay nhìn chỗ khác như thể mắc cỡ. “Cô em có vui lòng giúp tôi một điều được không?”

“Nếu em làm được.”

“Chỉ cần cô em áp tay lên mặt tôi thôi. Chỉ một bàn tay mềm ấm trên má một người già. A,” nó xuýt xoa khi cô nọ bẽn lẽn làm theo.

Có tiếng khúc khích khi nó nhắm mắt hôn những ngón tay cô.

Chợt nó mở to mắt. “Lạy Thánh Anthony”, nó thốt lên. “Ô, thật là phi thường!”

Rob ra sức cà nhắc thật nhanh trở lại bệ. “Cho tôi một chai nữa,” nó bảo bác phó cạo rồi uống liền tức thì. Khi nó quay lại thì cô gái bỏ đi và nó đi theo.

“Tôi là nô bộc của cô em,” nó tha thiết. “Cô em…” nó cúi tới trước thì thầm vào tai cô gái.

“Ấy, ông đừng nói thế!” Cô lại bỏ đi và đám đông ôm bụng cười khi nó lẽo đẽo theo.

Rồi ít phút sau, khi “ông lão” khoác tay cô gái lết đi thì họ rộ lên hoan hô và vừa cười vừa hối hả xếp hàng chờ cúng tiền cho bác phó cạo.

Thế rồi họ không phải thuê đàn bà con gái đóng chung với “ông lão” nữa, vì Rob biết cách lôi kéo họ rất nhanh trong số khán giả. Nó có thể áng chừng để kịp thời dừng lại khi nào một bà vợ hiền bắt đầu cảm thấy khó chịu, hay một cô dạn dĩ hơn thấy bị lạm dụng trước một lời cợt nhả, thậm chí một cái véo.

Một tối nọ, Rob khoác bộ áo “ông lão” vào quán rượu ở thành phố Lichfield. Thế là thực khách gào lên cười đến chảy nước mắt khi “ông lão” kể lại những mối tình xưa của mình.

“Trước kia lão chẳng khác gì dê cụ. Lão còn nhớ rõ đã từng tò tí với một cô mập thù lù, tóc dày như lông cừu đen, còn hai vú hễ trông thấy thì cứ muốn vắt sửa, cái chỗ ấy cứ mịn và sầm như lòng ngỗng. Trong khi lão phờ râu ‘phục vụ’ thì ông bố dữ tợn của cô em, chỉ bằng nửa tuổi lão thôi nhé, ngủ thẳng cẳng bên kia tường, chàng biết gì ráo.”

“Khi ấy ‘lão’ bao nhiêu tuổi?”

Rob mới từ từ thẳng cái lưng run rẩy lên. “Trẻ hơn hôm nay ba ngày,” nó phều phào với cái giọng khàn khàn.

Suốt buổi tối bọn người điên khùng ấy tranh nhau để được đãi Rob uống.

Và tối ấy cũng là lần đầu tiên bác phó cạo phải dìu nó về nơi cắm trại, thay vì ngược lại.

Bác phó cạo tìm an ủi qua ăn uống. Bác nướng gà trống thiến, vịt quấn mỡ chài và ngốn đủ thứ gia cầm. Gặp người ta giết một cặp bò đực ở Worcester bác bèn mua hai cái lưỡi.

Thế này mới là ăn chứ: bác luộc sơ hai cái lười to rồi rửa, cạo lớp da trắng, sau đó chiên với hành, tỏi dại và củ cải, xối với mật ngâm bách lý hương và mỡ nước cho đến khi nó như được trắng một lớp ngọt và giòn, còn bên trong thì nhừ đến khỏi cần nhai.

Rob không thưởng thức những món ngon ấy vì nó còn vội chạy tìm một quán mới để diễn làm con lừa già. Ở đâu nó cũng được người ta đãi uống. Bác biết Rob thích bia nhất nhưng bây giờ bác đâm lo vì thấy nó vớ gì cũng uống: rượu mật ong, rượu pigment hay là morat.

Bác phó cạo để ý xem có dấu hiệu gì cho thấy Rob vì quá nhậu mà chểnh mảng làm ơn, gây thiệt hại cho hầu bao của bác không, nhưng bất kể đêm trước say túy lúy hay ói tràn hôm sau Rob vẫn làm như từ trước tới nay, trừ một việc.

“Tao nhận thấy mày không còn nắm tay người bệnh khi họ tới khám sau tấm bình phong của mày nữa,” bác nói.

“Bác cũng đâu có nắm.”

“Tao không có năng khiếu đó.”

“Năng khiếu à? Bác vẫn bảo đó không phải năng khiếu mà.”

“Bây giờ thì tao tin đó là năng khiếu,” bác phó cạo nói. “Tao nghĩ rằng uống rượu sẽ làm nó giảm sút và nếu uống quá thường xuyên thì sẽ mất.”

“Bác chả bảo chúng ta chỉ tưởng tượng đấy thôi.”

“Nghe đây này! Bất kể nó mất hay không mày cứ phải nắm hai tay bệnh nhân khi họ đến khám, vì rõ ràng họ thích được như thế. Hiểu chưa?”

Rob sưng sỉa gật đầu.

Sáng hôm sau, trên một quãng đường rừng họ gặp một người bẫy chim. Ông ta mang một que dài chẻ ở đầu, gắn mồi bằng những nắm bột nhão rắc hạt ngũ cốc. Khi chim sà xuống ăn mồi, ông ta chỉ cần giật một sọi dây, que sẽ khép, kẹp chân chim lại và bắt nó dễ dàng. Ông ta dùng que thiện nghệ đến nỗi quanh thắt lưng lủng lẳng chim choi choi nhỏ, màu trắng. Bác phó cạo mua một xâu. Choi choi được coi là ngon và người ta thường quay mà không vặt lông trước. Nhưng bác rất kén ăn nên vẫn cứ nhổ lông, làm sạch hết rồi mới nấu một bữa ăn sáng nhớ đời, khiến ngay cả khuôn mặt sưng sỉa của Rob cũng tươi lên.

Ở Great Berkhamstead họ trình diễn trước đông đảo khán giả và bán được bộn thuốc. Tối hôm ấy bác phó cạo và Rob cùng ra quán để làm hòa. Mới đầu mọi chuyện tốt đẹp cả nhưng rồi họ uống thứ rượu morat nặng, hcá có vị đắng của dâu. Bác thấy mắt Rob đỏ rần và tự hỏi khi mình uống mặt có đỏ như thế không.

Lát sau nó cố ý huých và lăng mạ một người tiều phu cao to, vạm vỡ.

Chỉ nháy mắt sau là choảng nhau liền. Sức vóc cả hai suýt soát nhau và cuộc ẩu đả trở nên rất nghiêm trọng, như hai gã điên khùng. Trí óc đã mụ đi vì rượu morat, hai người đứng sát nhau, tới tấp thoi, đạp và lên gối; những cú đấm, cú đá nghe như búa nện gỗ sồi.

Cuối cùng, khi cả hai đã kiệt sức thì mỗi bên được một nhóm những kẻ dàn hòa kéo ra; bác phó cạo lôi Rob ra về.

“Đồ điên bét nhè!”

“Bác nói người mà không nghĩ đến ta,” Rob đáp.

Bác nhìn gã giúp việc, giận run lên. “Ừ, thì tao cũng có thể là một tên điên bét nhè, bác nói, “nhưng tao luôn luôn biết tránh phiền toái. Tao không hề bán thuốc độc. Tao không đụng chạm gì tới cái ma thuật bỏ bùa người hoặc gọi hồn ma. Tao chỉ mua nhiều rượu rồi diễn trò để có thể bán bằng chai nhỏ, kiếm lời kha khá. Cuộc sống như thế đòi hỏi mình đừng để bị chú ý. Vì thế mà sự xuẩn động của mày phải chấm dứt, bàn tay mày không được nắm lại thành quả đấm.”

Hai thầy trò nhìn nhau trừng trừng, nhưng rồi Rob gật đầu.

Từ hôm đó Rob làm theo lệnh của bác phó cạo mà như miễn cưỡng, khi họ đi về hướng Nam, chạy đua với đàn chim di trú khi mùa thu tới. Bác chọn lối đi vòng Salisbury vì biết rằng thành phố này sẽ làm nặng thêm vết thương cũ trong lòng Rob. Nhưng bác đã uổng công lo vì tối hôm họ cắm trại ở Winchester, thay vì Salisbury, Rob loạng choạng về bên đống lửa, mặt mũi tím bầm. Rõ ràng nó đã đánh lộn.

“Sáng nay mình đi ngang một tu viện. Mày đánh xe, thế mà mày không dừng lại để hỏi thăm về cha Ranald Lovell và em trai mày.”

“Hỏi cũng chẳng được gì. Lần nào cháu hỏi cũng chẳng ai biết cả.”

Mà Rob cũng không cả nhắc tới chuyện tìm con em gái Anne Mary, Jonathan hay Roger, thằng bé mà lần cuối cùng nó thấy còn là sơ sinh.

Nó đã không còn hy vọng được gặp chúng nữa và bây giờ nó tìm quên; bác tự nhủ khi cố gắng để hiểu Rob. Nó làm như đã biến thành một con gấu và ở mỗi quán rượu nó đều tự đưa thân ra làm con thú bị săn. Tính hung bạo đã xuất hiện khác nào cỏ dại trong con người nó; nó chào đón sự đau đớn mà say sưa và đánh lộn đem lại để xua đi nỗi đau đớn khi nhớ các em.

Bác không thể quả quyết việc Rob chấp nhận rằng nó đã mất các em là nên hay không.

Mùa đông năm đó là mùa đông ít vui nhất mà hai thầy trò sống trong ngôi nhà nhỏ ở Exmouth. Mới đầu bác phó cạo và Rob còn đi chung ra quán. Thường thì họ uống, trò chuyện với người dân ở đó, tìm đàn bà rồi đem về nhà. Về mặt này thì bác không bằng được sức trai háu đói, mà chính bác cũng ngạc nhiên, bác cũng chẳng còn ham hố gì nữa. Bây giờ thì tới phiên bác nhiều đêm phải nằm, nghe và nhìn những cái bóng, cầu trời cho Rob với ả kia xong lè lẹ, rồi im mồm và ngủ.

Năm nay không có tí tuyết nào, còn mưa thì không dứt. Tiếng mưa rả rich chịu không nổi. Vào ngày thứ ba của tuần Giáng sinh, Rob về nhà với bộ mặt hầm hầm.

“Lão chủ quán Exmouth chết tiệt! Hắn không cho cháu vào quán.”

“Chắc không phải vô cớ, tao nghĩ thế?”

“Vì đánh lộn,” Rob lẩm bẩm một cách tức tối.

Rob ở nhà nhiều hơn nhưng cũng ủ rũ hơn bao giờ hết; bác phó cạo cũng thế. Họ không trò chuyện lâu mà cũng rất tẻ nhạt. Thường là bác uống - một thứ phản ứng quen thuộc trong cái mùa ảm đạm. Khi nào được, bác bắt chước loài thú ngủ đông. Lúc dậy bác nằm – chẳng khác một tảng đá to - trên cái giưòng ọp ẹp để cảm thấy khối xương thịt nặng nề kéo mình xuống và lắng nghe hơi thở mình khò khè. Bác đã từng chẩn đoán không mấy lạc quan cho một số bệnh nhân có hơi thở nghe còn khỏe hơn mình.

Nghĩ thế sợ quá, bác bèn dậy mỗi ngày một lần để nấu một bữa thật nhiều, mong dùng thịt mỡ chống lại cái lạnh và điềm gở. Bình thường bác để sát cạnh giường một chai rượu mở sẵn và một đĩa thịt cừu chiên đã đông trong mỡ của nó. Rob vẫn lau chùi nhà nhưng chỉ khi nào nó thấy cần, thành ra tới tháng Hai nhà đã hôi như hang chồn.

Họ tha thiết mong ngóng mùa xuân, để rồi tháng Ba chất đồ lề hàng hóa lên xe, rời Exmouth, vượt đồng bằng Salisbury, xuyên vùng đồi dốc thoai thoải, nơi những người nô lệ nhem nhuốc đào qua các lớp đá vôi và đá phấn để khai thác sắt và thiếc. Họ không dừng lại nơi cắm trại của những người nô lệ vì ở đó chẳng có gì để kiếm chác. Bác phó cạo định sẽ đi dọc biên giới với Wales tới Shrewsbury, ở đây họ tìm con sông Trent rồi theo nó lên hướng Đông Bắc. Họ dừng lại ở những làng mạc giờ đã thành quen thuộc và ở những thành phố nhỏ. Con Ngựa không nhảy nhót đầy sức sống như Incitatus trước kia, nhưng nó là một con ngựa đẹp và họ đã cột vào bờm nó nhiều tấm ruy băng. Việc làm ăn nói chung khấm khá.

Ở Hope-Under-Dinmore họ tìm được một nguời thợ làm đồ da có bàn tay khéo léo và Rob mua hai bao da mềm để đựng nhũng vũ khí đã đặt làm.

Tới Blyth họ tìm ngay đến lò rèn và được Durman Moulton ân cần chào hỏi. Nghệ nhân đi tới một cái kệ ở tuốt bên trong tiệm rồi quay lại với hai gói được cuộn da mềm.

Rob hăm hở tháo ra và nín thở.

Thanh kiếm to bản này dám còn tốt hơn cả thanh kiếm họ đã trầm trồ năm ngoái. Con dao cũng được rèn tốt như thế. Trong lúc Rob hả hê với cây kiếm thì bác ướm thử con dao và thấy nó hết sức cân đối.

“Rất tốt,” bác nói với Moulton và ông ta nhận lời khen như chuyện bình thường.

Rob tra dao vả kiếm vào bao đeo ở thắt lưng, làm quen với sức nặng mới. Nó đặt hai tay lên hai cái chuôi và bác không thể không chăm chú nhìn.

Trông nó oai ra phết. Ở tuổi mười tám nó đã lớn hết sức rồi, cao hơn bác tới hai gang tay. Vai rộng, không một tí mỡ thừa, tóc màu nâu dài và xoăn; đôi mắt xanh không quá sát nhau, thoắt vui thoắt buồn nhanh còn hơn là biển cả giở chứng; một khuôn mặt to và một quai hàm vuông lúc nào cũng cạo nhẵn nhụi. Rob rút thanh kiếm, cho thấy chủ nó là một kẻ tự do, ra một nửa rồi lại tra vào vỏ. Nhìn Rob, bác cảm thấy tự hào nhưng lại lạnh cả người vì một nỗi lo mà bác không biết nên gọi là gì.

Gọi đó là sợ hãi có lẽ không sai.

17

GIAO KÈO MỚI

Lần đầu tiên đeo gươm dao bước vào quán rượu - ở Beverley - Rob thấy khác liền. Không phải người trong quán kính nể nó hơn mà đúng ra họ thận trọng và cảnh giác hơn đối với nó. Bác phó cạo luôn nhắc nhở Rob cũng phải cẩn thận nữa, vì đối với Giáo hội thì giận dữ là một trong tám tội trọng.

Rob nghe đến phát mệt rằng chuyện gì sẽ xảy ra nếu nó bị thủ hạ của xã trưởng lôi ra trước tòa án nhà thờ; bác kể tới kể lui về những phiên xử mà bị cáo phải chứng minh sự vô tội của mình qua việc nắm một hòn đá hay thanh kim loại đã nung nóng, hoặc uống nước sôi.

“Bị kết án là giết người thì sẽ bị treo cổ hay xử trảm,” bác nghiêm giọng. “Thông thường người ta xỏ dây qua gân gót chân kẻ can tội ngộ sát, cột vào đuôi một con bò đực bất kham, rồi xua chó săn bò tới chết.”

Lạy Chúa lòng lành, Rob nghĩ, bác phó cạo đã thành một bà già lúc nào cũng chực té xỉu mất rồi. Chẳng lẽ bác tin rằng nó sẽ đi giết người thật ư?

Ở thị trấn Fulfort Rob phát giác đã đánh mất đồng tiền La Mã nó luôn mang theo người từ khi đội làm việc của bố nó moi lên từ đáy sông Thames. Buồn quá sức, nó uống cho đến lúc chỉ cần một tay mặt rỗ Scotland đụng vào khuỷu tay thôi đủ khiến nó thấy bị gây sự rồi. Thay vì xin lỗi, tay Scotland kia lại còn buông những lời thô tục bằng thứ tiếng Gaelic của nước gã.

“Có giỏi thì nói tiếng Anh, đồ lùn khốn kiếp,” Rob càu nhàu; anh chàng kia tuy vạm vỡ nhưng thấp hơn nó hai cái đầu.

Lời cảnh cáo của bác chừng như có tác dụng, vì nó đủ khôn ngoan để cởi bỏ thắt lưng có đeo vũ khí; gã kia cũng làm y hệt, rồi cả hai túm lấy nhau. Thật là một bất ngờ đau đớn cho Rob vì anh ta tuy thấp hơn nhưng tay chân lại nhanh nhẹn lạ thường. Cú đấm đầu tiên làm nó gãy một rẻ xương sườn, cú thú nhì như một tảng đá làm gãy mũi Rob vơi một âm thanh không mấy vui lai và đau khủng khiếp.

Rob hộc lên. “Đồ chó đẻ,” nó thở hổn hển; đau đớn và giận dữ đã cho nó sức mạnh; nhưng khi nó như muốn đứng không vững nữa thì anh chàng Scotland cũng kiệt sức, thế là hai người tự rời nhau ra.

Nó đi cà nhắc về chỗ cắm trại, cảm thấy như vừa bị một đám người khổng lồ nện cho một trận nhừ tử; mà trông nó thảm thương như thế thật.

Bác phó cạo chẳng nhẹ tay tí nào khi nắn lại cái mũi gãy làm miếng sụn kêu cọt kẹt. Bác chấm rượu lên những vết trầy và bầm, những những gì bác nói còn xót hơn cả rượu.

“Mày hiện ở ngã tư đường,” bác bảo nó. “Mày đã học được nghề rồi. Đầu óc mày tinh nhanh, thành ra không có lý do gì khiến mày không thành công, trừ tính nết của mày. Nếu mày còn tiếp tục thế này thì chẳng mấy chốc mày sẽ thành một bợm rượu hết phương cứu chữa.”

“Đây là lời của một người cũng sẽ chết vì uống,” Rob khinh thị nói. Nó lầm bầm khi sờ đôi môi ứa máu sưng vều.

“Tao không tin mày sẽ sống đủ lâu để chết vì rượu,” bác nói.

Ra sức tìm thế nào đi nữa Rob cũng không thấy được đồng tiền La Mã. Vật duy nhất còn lại của thời thơ ấu là đầu mũi tên bố nó cho; nó nhờ người dùi một lỗ rồi xỏ một sợi dây ngắn bằng da dê, đeo quanh cổ.

Bây giờ người ta thường né tránh nó, vì ngoài vóc dáng cao to với hai thứ vũ khí trông rất nhà nghề nó còn có một cái mũi chỗ tím chỗ xanh, nằm lệch trên khuôn mặt cũng chỗ xanh chỗ tím. Có thể vì tức giận mà bác phó cạo đã không làm hết sức khi nắn lại cái mũi, khiến mũi nó không bao giờ ngay ngắn được nữa.

Rẻ xương sườn đau cả tuần mỗi khi Rob thở. Nó không mấy vui khi hai thầy trò đi từ vùng Northumbria tới Westmoreland rồi quay lại Northumbria. Nó không đi tới quán ăn hay quán rượu vì dễ sinh ra gây lộn mà ở lại bên chiếc xe và đống lửa. Mỗi khi cắm trại xa thành phố Rob đều nếm thử rượu thuốc và dần thấy thích metheglin. Nhưng một tối kia khi đã uống bộn nó thấy mình sắp mở một chai có gạch chữ B45 trên cổ. Đó là một chai của cái mẻ đặc biệt có pha nước tiểu, dành riêng cho những kẻ trở thành kẻ thù của bác phó cạo. Rob rùng mình ném chai đó đi. Từ hôm ấy trở đi nó mua rượu mỗi khi họ dừng chân ở một thành phố và cất cẩn thận trong một góc xe.

Ở Newcastle Rob đóng vai “ông lão”, đeo râu giả để che các vết bầm trên mặt. Đông người xem và họ bán được bộn thuốc. Sau màn trình diễn, Rob ra sau xe để cởi bỏ đồ hóa trang, sau đó dựng tấm bình phong khám bệnh. Nó thấy bác phó cạo ở đó, đang lời qua tiếng lại với một người cao và gầy.

“Tôi đã để ý và đi theo mấy người từ Durham,” người nọ nói. “Đến đâu mấy người cũng thu hút được đông đảo được khách xem. Tôi cũng cần đông người, thành ra tôi đề nghị mình đi chung và chia thu nhập.”

“Ngữ anh làm đếch gì có thu nhập,” bác nói.

Hắn cười. “Có chứ. Vì việc tôi làm cũng khó nhọc lắm đấy.”

“Anh là tay móc túi, rạch hầu bao. Một ngày kia anh sẽ bị tóm tại trận và thế là hết đời. Đây không chung đụng với hạng ăn cắp.

“Biết đâu ông không có cách chọn lựa nào khác.”

“Bác ấy đã chọn lựa rồi đấy,” Rob nói.

Gã ăn cắp chẳng buồn nhìn Rob. “Lão già im cái miệng, nếu không lão sẽ bị chiếu cố thì khốn đấy.”

Rob bước tới. Gã móc túi trố mắt ngạc nhiên, rồi rút từ trong người một con dao dài, thân nhỏ, bước nhanh lại phía hai thầy trò.

Con dao găm đẹp đẽ của Rob như thể tự chui ra khỏi bao, đâm vào cánh tay gã. Rob không hề biết mình đã dùng sức thế nào nhưng nhát đâm hẳn phải mạnh, vì nó cảm thấy được đầu mũi dao chạm xưong. Khi Rob rút dao về thì máu phọt ra. Rob ngạc nhiên sao mà máu có thể tuôn ra nhiều đến thế từ một gã gầy như cò hương.

Gã móc túi lùi lại, ôm chặt cánh tay bị thương.

“Quay lại,” bác phó cạo nói. “Để chúng tôi băng bó cho. Chúng tôi không làm gì anh nữa đâu.”

Nhưng gã đã vòng quanh xe rồi lủi tức thì.

“Chảy máu nhiều thế thì không giấu được đâu. Nếu thủ hạ của xã trưởng có mặt ở trong phố thì người ta sẽ giữ gã và gã rất có thể dẫn họ đến đây. Mình phải chuồn nhanh,” bác nói.

Hai thầy trò chạy như đã từng chạy khi sợ bệnh nhân chết, chạy mải miết không ngừng cho đến khi chắc chắn không bị đuổi theo.

Rob nhóm lửa rồi ngồi ngay đó, vẫn mặc bộ đồ “ông lão”, quá mệt nên chẳng buồn thay; nó ăn củ cải nguội còn lại từ hôm trước.

“Mình hai nguời,” bác phó cạo bực bội nói. “Mình có thể tống khứ gã dễ dàng.”

“Gã cần được cho một bài học.”

Bác nhìn Rob. “Nghe đây,” bác nói. “Mày trở thành một mối nguy mất rồi.”

Rob tức mình vì oan uổng; nó làm thế để bảo vệ bác mà. Cơn giận mới trào lên cùng với nỗi bực cũ. “Bác chưa hề phải chịu đựng nguy hiểm vì cháu mà. Bác cũng đâu đem lại tiền nữa - cháu chứ ai. Cháu kiếm cho bác nhiều tiền hơn là gã móc túi ấy có thể vớ được với những ngón tay của gã.”

“Vừa là mối nguy vừa là thứ nợ đời,” bác mệt mỏi nói rồi quay đi.

Họ tới đoạn đường cực Bắc của lộ trình, dừng lại ở các xóm làng biên giới. Ở đây người dân không biết đích xác họ là Anh hay Scotland. Trước công chúng thì Rob và bác đùa bỡn và diễn trò có vẻ rất hòa hợp, nhưng khi không còn đứng trên bệ nữa thì chẳng ai nói, chẳng ai rằng. Còn nếu thử trò chuyện thì sẽ gấu ó nhau ngay.

Đã qua rồi cái thời bác phó cạo dám răn đe Rob; nhưng khi say bác vẫn còn một cái lưỡi cay độc không biết giữ ý là gì.

Một tối ở Lancaster họ dựng trại sát một cái hồ; sương mù từ hồ bốc lên dưới ánh trăng như khói nhạt; họ bị cơ man là muỗi tấn công khiến phải uống rượu để quên.

“Ngài luôn luôn là một thằng vụng về cục mịch, ngài Đống phân ạ.”

Rob thở dài.

“Tôi nuôi một thằng mồ côi chó chết… dạy dỗ nó… Không có tôi thì ngay con số không nó cũng chẳng bằng.”

Một ngày gần đây thôi nó sẽ tự mình hành nghề phó cạo kiêm thầy lang, Rob quyết định; nó cần rất lâu để đi đến kết luận rằng mình và bác phó cạo phải đường ai nấy đi.

Nó đã tìm thấy một cửa hàng rượu vang chua và đã mua rất nhiều. Bây giờ nó cố uống cho say để khỏi phải nghe cái giọng nói đay nghiến kia. Nhưng giọng nói ấy vẫn tiếp tục.

“… đã hậu đậu lại còn đần độn nữa chứ. Để dạy nó biết tung hứng tôi đã phải cơ cực biết bao nhiêu!”

Rob chui vào xe để rót thêm rượu, nhưng cái tiếng nói đáng sợ ấy vẫn đuổi theo.

“Lấy cho tao một ly chết tiệt.”

Tự lấy đi, đồ mắc dịch, nó định trả lời. Nhưng một ý nghĩ không cưỡng lại được đã khiến nó bò tới góc để riêng các chai của mẻ đặc biệt.

Nó lấy một chai, đưa gần mắt để thấy dấu riêng của các chai loại đó.

Rồi nó xuống xe, mở nút chai, đưa cho người đàn ông to béo.

Mình tồi tệ quá, Rob sợ hãi nghĩ. Nhưng đâu tồi tệ hơn việc bác phó cạo đưa cái mẻ đặc biệt này cho nhiều người đến thế suốt bao năm.

Rob nhìn như bị thôi miên khi bác cầm lấy chai, ngửa đầu ra sau, hạ miệng, đưa chai lên môi.

Vẫn còn thì giờ để cứu vãn. Rob như nghe thấy tiếng mình gọi bác hãy khoan uống. Nó sẽ bảo rằng chai đó bị mẻ để rồi thay bằng chai khác không đánh dấu.

Nhưng nó lặng thinh.

Cổ chai đã nằm trong miệng bác phó cạo.

Uống đi, Rob thúc giục một cách độc ác.

Cái cổ nung núc thịt khẽ động đậy lúc bác uống. Rồi bác quăng cái chai đã cạn sạch và lại lăn ra ngủ.

Tại sao nó không thấy hả dạ nhỉ? Rob cứ nghĩ mãi suốt một đêm dài không ngủ.

Khi không say rượu bác phó cạo là hai con người gộp lại, một người thì thân ái, vui vẻ, còn người kia thì đê tiện không ngại phân phát loại rượu đặc biệt. Khi bác say thì hiển nhiên chỉ xuất hiện con người hèn hạ mà thôi.

Rob chợt thấy rất rõ ràng, như tia chớp trên bầu trời tối đen, rằng nó đang tự biến thành người phó cạo hèn hạ đó. Nó rùng mình bò lại gần đống lửa, lòng nặng trĩu phiền muộn.

Sáng sớm hôm sau nó dậy cùng lúc với tia sáng đầu tiên, tìm cái chai cổ dấu bị quẳng tối qua đem bỏ vào rừng. Rồi nó khơi lại lửa và khi bác phó cạo cựa mình đã có một bữa ăn sáng thịnh soạn chờ sẵn.

“Cháu không phải là kẻ biết điều,” Rob nói khi bác ăn xong. Nó ngần ngừ rồi bắt mình phải nói tiếp. “Cháu xin lỗi và mong bác tha thứ.”

Bác gật đầu, hết sức ngạc nhiên nhưng vẫn lặng thinh.

Họ thắng cương con ngựa rồi lên đường. Suốt nửa buổi sáng không ai mở miệng và Rob biết thỉnh thoảng đôi mắt trầm ngâm của bác lại nhìn nó.

“Tao đã suy nghĩ rất lâu rồi,” cuối cùng bác lên tiếng. “Mùa sau mày phải đi làm phó cạo kiêm thầy lang một mình, không có tao.”

Rob cảm thấy có lỗi vì mới hôm qua đây nó cũng đã quyết như thế, nên bèn phản đối. “Tất cả chỉ vì cái rượu khốn kiếp kia, bác ạ. Rượu đã làm bác cháu mình thành xấu tính xấu nết. Mình phải bỏ, không uống nữa thì sẽ lại như xưa thôi.”

Bác có vẻ xúc động nhưng vẫn lắc đầu. “Một phần vì rượu, phần khác vì mày là một con nai non ngứa gạc, còn tao là nai già. Hơn nữa, tao lại là một thứ nai quá mập và đuối sức rồi,” bác nói. “Để leo lên bệ tao đã phải gắng hết sức và mỗi ngày tao đều thấy khó khăn hơn khi trình diễn mọi tiết mục. Tao sẽ rất sung sướng được ở lại Exmouth mãi mãi, để hưởng mùa hè dễ chịu và chăm nom vườn rau, đó là chưa nói đến những vui thú có được khi tao nấu nướng, Trong lúc mày đi như thế thì ở nhà tao có thể lo dự trữ thuốc đầy kho. Tao cùng vẫn sẽ trả tiền sửa sang cái xe và tiền nuôi con ngựa như từ trước tới giờ. Mày được giữ tiền khám mỗi bệnh nhân mà mày điều trị; ngoài ra, năm đầu tiên cứ bán năm chai thuốc mày được tiền một chai, những năm sau thì cứ bán bốn chai mày giữ lấy một.”

“Năm đầu cứ bán ba chai cháu lấy một,” Rob mặc cả như máy. “Sau đó cứ bán hai cháu lấy một.”

“Thế là quá nhiều cho một đứa mười chín tuổi,” bác nghiêm giọng. Mắt bác long lanh. “Mình sẽ cùng suy nghĩ về chuyện này,” bác nói, “vì mình là những người biết điều.”

Cuối cùng họ thỏa thuận cho năm đầu cứ bán bốn chai Rob giữ một, cho những năm sau đó cứ mỗi ba chai. Thỏa thuận này có hiệu lực trong năm năm, sau đó sẽ tính lại.

Bác phó cạo hởi lòng hỏi dạ còn Rob không dám tin rằng mình may mắn đến thế, bởi vì thu nhập như thế sẽ rất đáng kể cho một kẻ vào tuổi nó. Họ đi xuyên Northumbria về phía Nam, cả hai đều phấn chấn vì mối quan hệ tốt được tái lập. Ở Leeds, sau buổi làm việc, hai thầy trò bỏ ra nhiều giờ để mua sắm. Bác phó cạo mua rất nhiều thứ, bảo để làm một bữa tối xứng đáng ăn mừng thỏa thuận mới của họ.

Họ rời Leeds trên con đường nhỏ chạy sát dòng sông Aire, dài hàng dặm dưới hàng cây cổ thụ cao chót vót, xen lẫn những bụi cây xanh, những lùm cây chằng chịt và những bãi phủ đầy thạch thảo. Tới chỗ dòng sông phình rộng thầy trò dựng trại, sớm hơn thường lệ, giữa những luống cây tổng quán sủi và dương liễu; Rob phụ bác suốt nhiều giờ để làm một cái bánh thịt nướng thật to; bác trộn thịt đùi hoẵng với thịt lung bê bằm nhỏ, một con gà trống béo, một cặp bồ câu, sáu quả trứng luộc và một nửa pound mỡ, rồi phủ tất cả với một lớp bột dày - gồm nhiều lớp bột cán mỏng như giấy - có mỡ rỉ ra.

Họ ăn bánh một lúc lâu và vì bánh làm cho khát thì không gì hợp với bác hơn là metheglin. Nhớ lại lời thề mới đây, Rob chỉ uống nước; nó thấy mặt bác đỏ rần và đôi mắt bớt đi vẻ thân thiện.

Ngay sau đó bác phó cạo đòi Rob ra xe mang hai sọt rượu thuốc lại đặt ngay cạnh bác để bác có thể lấy uống tùy thích. Rob vâng theo rồi lo lắng nhìn bác uống. Chẳng mấy chốc bác đã bật ra những lời khiếm nhã về những gì thể bị đổ bể bác lăn ra ngủ.

Sáng hôm sau trời trong, nắng ấm, chim hót líu lo còn mặt bác thì tái và có vẻ cáu kỉnh, có vẻ bác không nhớ thái độ quá đáng của mình chiều hôm trước.

“Mình câu cá hương đi,” bác nói. “Tao thấy thèm một bữa điểm tâm với cá chiên giòn. Con sông Aire này có vẻ nhiều cá. Nhưng khi ngồi dậy bác kêu đau ở vai trái. “Tao sẽ chất đồ lên xe,” bác nói, “vì làm việc thường khiến cho khớp xương đau được trơn.”

Bác khuân một sọt đựng các chai rượu metheglin lên xe rồi quay lại khuân sọt kia. Được nửa đường thì sọt rơi thịch xuống đất, tiếng chai lọ vỡ kêu loảng xoảng. Mặt bác lộ vẻ hoang mang.

Bác đưa tay lên ngực, nhăn mặt. Rob thấy hai vai bác co lại vì đau. “Robert,” bác khách sáo gọi. Đây là lần đầu Rob nghe bác gọi tên chính thức của nó.

Bác bước một bước về phía Rob, đưa cả hai tay ra.

Nhưng Rob chưa tới kịp thì bác phó cạo đã trút hơi thở cuối cùng. Bác ngã vật xuống đất như một thân cây to - không, như tuyết lở, như một trái núi sập.

18

REQUIESCAT46

“Ta không biết ông này là ai.”

“Ông ấy là người thân của con.”

“Ta cũng chưa hề biết anh,” ông cha đạo không nhân nhượng.

“Bây giờ thì cha biết con rồi đấy.”

Rob đã phải khuân mọi thứ trên xe xuống, giấu sau một bụi liễu, lấy chỗ chở xác bác phó cạo. Anh47 đã phải đánh xe chạy hết những sáu tiếng để tới cái làng nhỏ Aire’s Cross có ngôi nhà thờ cổ kính. Giờ đây ông cố đạo có đôi mắt soi mới này lại dấm dẳn đặt những câu hỏi ra vẻ nghi kỵ, làm như bác phó cạo cố tình chết chỉ để gây phiền phức cho ông ta.

Cha đạo khịt mũi tỏ vẻ không hài lòng ra mặt khi được trả lời về cuộc đời của bác phó cạo. “Dù bác sĩ, thầy lang hay phó cạo - tất cả bọn họ đều coi thưòng một sự thật hiển nhiên rằng chỉ có Chúa Ba ngôi và các vị Thánh mới có quyền lực thật sự để làm con người ta khỏi bệnh.”

Rob mang nặng trong lòng bao mối xúc cảm nên không muốn phải nghe những lời lẽ như thế. Đủ rồi nhé, anh thầm lặng cằn nhằn. Biết rõ mình đang đeo vũ khí ở thắt lưng đây, nhưng Rob như được bác phó cạo khuyên hãy nhịn đi, nên anh cố ăn nói mềm mỏng và vui vẻ, lại còn cúng một khoản tiền lớn cho nhà thờ nữa chứ.

Cuối cùng cha đạo vẫn cứ khinh khỉnh. “Đức Tổng Giám mục Wulfstan đã cấm các linh mục lôi kéo tín hữu của giáo xứ khác cùng với thuế thập phân48 và những khoản phải đóng góp cho nhà thờ của người ấy.”

“Ông ấy không phải là người của xứ đạo khác,” Rob nói. Sau cùng, việc chôn cất hong khu đất được ban phép thánh cũng đã được thỏa thuận.

Rất may là Rob có mang theo một túi đầy tiền. Việc mai táng không thể trì hoãn được vì thi thể đã bắt đầu bốc mùi. Người thợ mộc trong làng thật sự khiếp hãi khi thấy phải đóng một cỗ quan tài lớn đến thế. Cái hố tất nhiên cũng phải tương xứng và Rob tự tay đào huyệt trong một góc nghĩa trang.

Rob cứ nghĩ làng có tên Aire’s Cross là để đánh dấu một chỗ cạn trên con sông Aire, nhưng cha đạo bảo xóm này được gọi thế vì trong nhà thờ có một thánh giá to, láng bóng bằng gỗ sồi. Quan tài bác phó cạo, được rắc lá hương thảo, đặt trước bàn thờ, dưới chân cây thánh giá thật to kia. Tình cờ hôm ấy lại là lễ Thánh Callistus49 nên có đông người đến nhà thờ Thánh giá. Đến khi bài “Kyrie Eleison”50 trỗi lên thì ngôi giáo đường nhỏ ấy gần như chật cứng.

Họ hát: “Lạy Cha lòng lành, lạy Chúa lòng lành.”

Nhà thờ chỉ có hai cửa sổ nhỏ. Mùi hương trầm tìm cách át mùi tử khí; một chút gió lùa qua khe vách ván và mái rạ làm lung linh những ngọn nến leo lét. Sáu cây nến cao cắm quanh quan tài soi một vầng sáng tròn trong khoảng không gian tăm tối. Một tấm khăn trắng phủ lên người chết, chỉ chừa khuôn mặt bác phó cạo. Rob đã vuốt mắt bác và bác phó cạo trông như đang ngủ, cũng có thể như đang say mèm.

“Bố của cậu à?” một bà lão thì thầm. Rob ngần ngừ nhưng rồi thấy gật đầu có vẻ đơn giản nhất. Bà cụ thở dài, vuốt nhẹ tay anh.

Anh đã trả tiền xin một lễ cầu hồn và người ta tham dự với sự trang nghiêm đầy xúc động. Anh hài lòng thấy rằng đám tang bác phó cạo chưa chắc đã được tổ chức tốt hơn ngay cả khi bác ở trong một Phường hội, và cũng chưa chắc bác đã được người ta cầu nguyện kính cẩn đến thế nếu tấm khăn phủ quan tài kia mang màu đỏ thẫm của Hoàng gia.

Cuối buổi thánh lễ, khi mọi người đã đi hết, Rob lại gần bàn thờ. Anh quỳ bốn lần và làm dấu thánh giá trên ngực như đã được mẹ dạy từ thuở xa xưa, cúi đầu trước Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con, Đức Ba và sau hết trước các Thánh Tông đồ cùng mọi vị Thánh.

Vị linh mục đi quanh nhà thờ, tắt những ngọn nến cháy leo lét cho khỏi phí, rồi để mặc anh thở than nơi quàn linh cữu.

Rob không nghĩ đến ra ngoài để ăn hay uống mà vẫn quỳ tại đó, như thể hồn anh lơ lửng giữa ánh nến lung linh và bóng tối dày đặc.

Thời gian trôi mà anh không hề biết.

Anh chợt giật mình trước tiếng chuông rung báo hiệu Lễ nửa đêm; anh đứng lên, đôi chân tê rần bước loạng choạng theo lối đi giữa chính điện.

“Hãy tỏ lòng sùng kính,” cha đạo lạnh lùng nói và Rob làm theo.

Ra tới ngoài, anh đi xuống đường. Dưới một gốc cây anh xả nước cho nhẹ bụng rồi quay lại cái chậu nằm sát cửa rửa mặt, rửa tay, còn ở trong nhà thờ vị cố đạo chấm dứt lễ.

Lát sau ông ta lại đi khỏi, nến cũng lụi; trong bóng tối chỉ còn một mình Rob và bác phó cạo.

Bấy giờ Rob mới để đầu óc hồi tưởng bác phó cạo đã cứu vớt anh như thế nào khi anh còn là một đứa trẻ ở Luân Đôn. Anh nhớ lại bác những lúc dễ thương và cả những lúc không; tính thích nấu nướng và chia sẻ thức ăn một cách đáng mến; tính ích kỷ của bác; tính nhẫn nại khi dạy dỗ và tính ác nghiệt; những truyện tiếu lâm thô tục và những lời khuyên sáng suốt, tiếng bác cười và những con giận dữ; tình cảm nồng nhiệt và tật say sưa của bác.

Quan hệ giữa hai người không phải là tình thương, Rob biết; nhưng đó là một thứ đủ để thay thế tình thương. Cho nên khi tia sáng đầu tiên rọi trên khuôn mặt màu sáp thì Rob khóc tức tưởi và anh không chỉ khóc cho bác Henry Croft.

Bác phó cạo được chôn sau Lễ ban mai. Cha đạo không muốn nấn ná quá lâu bên thành huyệt. “Anh lấp được rồi đấy,” ông ta bảo Rob. Khi đá và sỏi rơi lộp độp trên nắp áo quan Rob nghe thấy cha lẩm bẩm ít tiếng Latin về niềm hy vọng chắc chắn nào đó vào sự sống lại.

Rob làm cho bác phó cạo như cũng sẽ làm cho người thân: nhớ rằng mình đã không tìm được hai nấm mộ của bố và em, anh đưa tiền cho cha đạo để nhờ đặt làm một mộ bia bằng đá và nói rõ trên đó khắc hàng chữ

Henry Croft

Phó cạo kiêm thầy lang

Mất ngày 11 tháng Bảy năm 1030.

“Có thể thêm Requiescat in Pace51 hay đại loại thế chăng?” vị cố đạo hỏi.

Văn bia duy nhất hợp với bác phó cạo mà anh nghĩ ra được là Carpe Diem, nghĩa là “Hãy tận hưởng ngày hôm nay đi!” Nhưng mà, sao nhỉ…

Rồi Rob mỉm cười.

Cha đạo bực bội khi được nghe câu Rob chọn. Nhưng vì cái gã lạ hoắc trông đáng sợ này trả tiền cho mộ bia và nhất định đòi phải như thế, nên ông ta cẩn thận ghi lại: Fumum vendidi. “Tôi bán hơi cay.”

Nhìn ông thầy tu có đôi mắt lạnh lùng cất tiền với vẻ mặt hài lòng Rob hiểu ngay rằng nếu mộ bia không được dựng cho một bác phó cạo kiêm thầy lang đã khuất thì cũng sẽ chẳng ai để ý, khi không có người nào ở Aire’s Cross theo dõi việc này.

“Con sẽ trở lại một ngày gần đây để xem mọi chuyện có được làm đúng theo ý con muốn hay không.”

Đôi mắt ông thầy tu sầm lại. “Chúa phù hộ anh,” ông ta nói cụt ngủn rồi quay vào trong nhà thờ.

Vừa mệt bã vừa đói, Rob giong Ngựa tới bụi liễu, nơi anh giấu đồ đạc.

Không có gì suy suyển. Sau khi đã chất mọi thứ lên xe, anh ngồi ăn trên bãi cỏ. Cái bánh nhân thịt còn dư đã thiu nhưng anh vẫn nhai và ăn thêm một ổ bánh mì cũ bác phó cạo nướng bốn hôm trước.

Anh chợt thấy mình là người thừa kế của bác. Xe và ngựa này giờ đây là của anh; anh thừa hưởng tất cả: những dụng cụ và cách sử dụng, những tấm da lông sờn cũ, những trái bóng để tung hứng và những mánh khóe làm trò ảo thuật, rượu thuốc và cách đánh lạc hướng người xem, cả việc quyết định mai sẽ đi đâu, rồi hôm sau nữa.

Việc đầu tiên anh làm là ném vào một tảng đá cho vỡ tan từng chai của cái mẻ thuốc đặc biệt.

Anh sẽ bán đi những vũ khí của bác phó cạo vì vũ khí của anh tốt hơn. Còn cái tù và Saxon thì anh đeo quanh cổ.

Anh leo lên ghế phía trước xe, ngồi thẳng người một cách oai vệ như thế đó là ngai vua.

Có thể mình sẽ để ý tìm một thằng nhỏ làm học trò, anh thầm nghĩ.

19

NGƯỜI ĐÀN BÀ TRÊN ĐƯỜNG

Rob lại lên đường theo cách thầy trò anh vẫn đi trước kia. “Hãy rong chơi nhàn tản trong một thế giới còn nguyên sơ,” nếu còn sống nhất định bác sẽ bảo thế. Trong những ngày đầu tiên sau khi bác mất anh không buồn khuân đồ lề xuống cũng như trình diễn. Ở Lincoln anh vào quán kêu một bữa ăn nóng. Rob không nấu mà thường mua bánh mì với pho mát để ăn. Rob hoàn toàn không uống rượu. Tối đến, anh thường ngồi bên đống lửa và thấy mình cô đơn khủng khiếp.

Anh chờ đời điều gì đó sẽ xảy ra, nhưng chẳng có gì cả; sau một thời gian Rob nhận thấy rằng anh phải sống theo cách của mình.

Tới Stafford anh quyết định làm việc lại. Con Ngựa vểnh tai, nhảy dựng lên khi Rob gõ trống và rao về sự có mặt của mình ở bãi chợ.

Chẳng khác gì trước nay anh vẫn chỉ làm có một mình. Những người tụ lại xem không biết rằng trước đây có một ông già ra hiệu khi nào bắt đầu, lúc nào ngừng trò tung hứng và ông sẽ kể những câu chuyện hay nhất. Họ tụ quanh đó, nghe và cười, rồi như bị mê hoặc khi xem Rob vẽ chân dung; họ mua rượu thuốc rồi xếp hàng chờ được khám bệnh sau tấm bình phong. Khi Rob cầm tay họ thì anh phát hiện rằng cái năng khiếu nọ đã quay lại với anh. Một ông thợ rèn lực lưỡng, đấm voi cũng chết, lại mang thứ bệnh gặm nhấm sức khỏe gì đó trong người và ông ta sẽ không còn sống được bao lâu nữa. Một cô gái gầy nhom, xanh xao như mang bệnh lại tiềm tàng một sức khỏe và sinh lực khiến Rob vui mừng khi nắm tay cô. Có thể rượu làm tàn lụi năng khiếu nọ, còn sống tiết chế khiến nó phát triển, như bác phó cạo nói. Dù nó trở lại bởi nguyên nhân nào thì Rob vẫn cứ thấy nôn nao vì bị kích động và nôn nóng được thử nghiệm với những bàn tay khác.

Rời khỏi Stafford, xế trưa hôm ấy Rob dừng lại ở một nông trại để mua thịt heo muối xông khói. Anh thấy một con mèo mẹ với một bầy mèo con. “Anh chọn một con đi,” người nông dân nói. “Tôi sẽ phải trấn nước phần lớn vì nuôi chúng tốn quá.” Rob chơi với đàn mèo, đung đưa một khúc dây trước mũi chúng; cả lũ đều thích trừ một con nhỏ xíu màu trắng khinh khỉnh ra vẻ “ta đây”.

“Mày không ưng đi với tao sao?” Con mèo con nom điềm tĩnh và có vẻ đẹp nhất đám, nhưng khi Rob thử ôm nó thì bị cào vào tay.

Lạ làm sao Rob càng thêm quyết chí chọn con này. Anh dịu dàng thì thầm với nó; khi nó để anh ẵm và ve vuốt bộ lông thì Rob rất đỗi hân hoan.

“Tôi muốn con này,” Rob nói rồi cám ơn chủ trại.

Sáng hôm sau anh nấu điểm tâm và cho mèo ăn bánh mì chấm sữa. Rob nhìn thấy nét thâm hiểm của giống mèo trong cặp mắt xanh lè, bèn cười bảo nó: “Tao sẽ lấy tên bà Buffington để gọi mày.”

Có lẽ cho nó ăn là trò ảo thuật cần thiết. Chỉ sau vài giờ nó đã gừ gừ trong lòng Rob khi anh ngồi trên xe.

Sau chừng nửa buổi sáng anh đặt nó sang một bên. Khi xe chạy vào một khúc quanh ở Tettenhall anh thấy trên đường có một người đàn ông đang cúi xuống một người đàn bà. “Bà ấy làm sao thế?” Rob hỏi, kéo dây cương. Rob thấy bà nọ thở hổn hển, mặt đỏ vì ráng sức và cái bụng thì to tướng.

“Sắp trở dạ,” người đàn ông đáp.

Trong vườn trái cây sau lưng ông ta là nửa tá sọt đầy táo. Ông ta ăn mặc rách rưới và không có vẻ gì là có của. Rob đoán người này là tá điền, làm thuê cho chủ đất đổi lấy một miếng vườn nhỏ mà ông ta được phép canh tác cho gia đình.

“Chúng tôi đang trẩy táo đầu mùa thì cô ấy chợt đau; cô ấy dợm quay về nhà thì không kịp nữa. Ở đây có mỗi một bà mụ thì đã chết hồi mùa xuân. Tôi đã sai một thằng nhỏ chạy tìm thầy thuốc, vì rõ ràng là cô ấy đẻ khó.”

“Thôi vậy,” Rob nói, cầm lấy dây cương. Anh định đi tiếp vì đây đúng là thứ trường hợp mà bác phó cạo dạy anh phải tránh. Nếu anh giúp được người đàn bà kia thì thù lao cũng chả được bao nhiêu, còn nếu không được thì có thể sẽ bị quy trách nhiệm.

“Lâu quá rồi đấy,” người đàn ông đau khổ nói, “mà thầy thuốc vẫn chưa tới. Ông này là một bác sĩ Do Thái.”

Người đàn ông đang nói thì Rob thấy mắt vợ ông ta trọn ngược khi bà ta lên cơn co giật.

Qua những gì bác phó cạo nói về các bác sĩ Do Thái thì hẳn là ông thầy thuốc nọ không đến rồi. Nỗi khốn khổ câm nín trong đôi mắt người tá điền và những kỷ niệm mà Rob muốn quên đã níu chân anh.

Anh thở dài, leo xuống xe.

Rob quỳ cạnh người đàn bà nhớp nháp và kiệt sức, nắm hai tay bà ta. “Bà ấy cảm thấy cái thai cựa lần chót hồi nào?”

“Cả tuần rồi. Suốt hai tuần qua cô ấy thấy khó ở như thể bị trúng độc.” Ông ta kể bà vợ đã mang thai bốn lần. Hai thằng bé đang ở nhà, còn hai đứa chót sinh ra thì chết.

Rob cảm thấy đứa này cũng chết rồi. Anh đặt nhẹ tay lên cái bụng căng nọ và ao ước được bỏ đi biết mấy, nhưng anh như nhìn thấy khuôn mặt trắng bệch của mẹ khi bà nằm trên nền của cái tàu ngựa đầy phân, và Rob hoang mang vì biết người đàn bà này sẽ chết rất nhanh nếu anh không hành động.

Trong cái đống đồ nghề hỗn độn của bác phó cạo Rob tìm thấy một cái banh bằng kim loại sáng loáng; nhưng không phải anh dùng làm gương mà khi người đàn bà kia qua cơn co giật, anh kéo giạng chân bà ta rồi dùng thứ dụng cụ nọ để banh cổ tử cung như bác phó cạo đã chỉ. Cái thai - khối thịt hư thì đúng hơn - trong bụng bà tuột ra dễ dàng. Rob không hề biết rằng lúc đó ông chồng đã nín thở quay đi.

Cách của anh đúng là tay làm rồi đầu mới nghĩ chứ không phải ngược lại.

Rob moi sạch cái nhau rồi lau, rửa cho bà ta. Khi ngẩng lên anh ngạc nhiên thấy người bác sĩ Do Thái đã tới từ lúc nào.

“Ông làm tiếp hộ cho,” Rob nói. Anh thấy nhẹ cả người vì máu vẫn còn cứ chảy.

“Đâu việc gì phải vội,” người bác sĩ nói. Nhưng ông ta không ngừng lắng nghe hơi thở của bà nọ, khám thật từ từ và kỹ lưỡng cho thấy ông ta không tin mấy vào việc làm của Rob.

Sau hết ông ta tỏ vẻ hài lòng. “Hãy đặt bàn tay anh lên bụng bà ta và xoa cho mạnh, như thế này này.”

Rob xoa cái bụng lép của bà ta, lấy làm lạ lùng. Nhưng rồi qua lớp da bụng anh có thể thấy được rằng cái tử cung lớn và giãn đã co lại thành một khối tròn nhỏ và cứng; máu cũng ngừng chảy.

“Một trò ảo thuật xứng đáng là của ông Merlin và tôi sẽ cố nhớ,” Rob nói.

“Trong việc làm của chúng tôi không có ảo thuật, người Do Thái bình thản nói. “Anh biết tên tôi?”

“Chúng ta đã gặp nhau mấy năm về trước. Ở Leicester.”

Benjamin Merlin nhìn cái xe ngựa lòe loẹt rồi cười. “A, lúc ấy anh còn là một cậu bé học việc. Ông phó cạo mập mạp đã nhả ruy băng từ miệng ra.”

“Đúng thế.”

Rob không kể rằng bác phó cạo đã mất mà Medin cũng không hỏi. Hai người chăm chú nhìn nhau. Tóc người bác sĩ Do Thái vẫn trắng và bộ mặt diều hâu vẫn mang bộ râu cũng trắng nhưng ông ta không còn gầy như trước.

“Cái ông viết thuê mà ông hỏi chuyện ở Leicester ngày ấy đấy, ông có đánh màng mắt cho ông ta không?”

“Viết thuê à?” Merlin có vẻ suy nghĩ rồi như nhớ ra. “Phải đấy! Ông ta tên là Edgar Thorpe ở làng Luctebume, khu Leicestershire.”

Nếu Rob có nghe cái tên Edgar Thorpe thì anh cũng quên rồi. Đó là sự khác biệt giữa anh và Merlin, anh thấy thế, vì anh thường không biết tên các bệnh nhân của mình.

“Tôi có mổ mắt cho ông ấy và cắt đi thủy tinh thể bị đục.”

“Hiện nay thì sao? Ông ấy khỏe chứ?”

Merlin cười buồn rầu. “Không thể gọi là khỏe được vì ông Thorpe già rồi nên không đau bệnh này thì cũng bệnh khác. Nhưng mà ông ấy nhìn được với cả hai mắt.”

Rob đã gói cái thai chết trong một tấm giẻ, Merlin mở ra xem rồi lấy nước từ một cái lọ vẩy lên. “Nhân danh Cha, Con và Thánh linh ta rửa tội cho ngươi,” ông ta nói nhanh rồi gói nó lại, đưa cho người tá điền. “Đứa bé đã được rửa tội đúng nghi thức,” ông nói, “và chắc chắn sẽ được vào nước Chúa ở trên trời. Ông phải trình với cha Stigand hay cha nào khác ở nhà thờ.”

Người chồng móc ra một hầu bao bẩn thỉu, khuôn mặt với nét khốn khổ câm nín mang thêm vẻ lo âu. “Tôi phải trả bao nhiêu, thưa bác sĩ?”

“Ông trả được bao nhiêu thì trả,” Merlin đáp và người kia móc ra một penny đưa cho thầy thuốc.

“Có phải con trai không ạ?”

“Không nói chắc chắn được,” Merlin thân mật nói. Ông ta bỏ đồng xu vào túi áo khoác rộng rinh, rồi mò mẫm lôi ra đồng nửa penny đưa Rob. Sau đó hai người còn phải giúp đưa bà nọ về nhà. Vất vả chỉ để được nửa penny.

Xong xuôi hai người ra con suối gần đó rửa cho sạch máu.

“Anh đã từng chứng kiến những lần sinh đẻ tương tự rồi sao?”

“Chưa.”

“Thế sao anh biết phải làm gì?”

Rob nhún vai. “Người ta đã chỉ tôi.”

“Người ta bảo rằng có những kẻ sinh ra để chữa bệnh. Đó là do Trời phú. Người Do Thái mỉm cười với Rob. “Tất nhiên, những người khác chỉ gặp may,” ông nói.

Cái nhìn soi mói của Merlin khiến Rob không thoải mái. “Nếu như người mẹ chết mà đứa bé sống thì sao?” Rob đánh bạo hỏi.

“Mổ tử cung.”

Rob nhìn ông ta đăm đăm.

” Anh không hiểu điều tôi vừa nói?”

“Không.”

“Anh phải mổ bụng và tử cung để lấy đứa nhỏ ra.”

“Mổ bụng bà mẹ?”

“Phải.”

“Ông đã mổ bao giờ chưa?”

“Nhiều lần rồi. Hồi còn đang học để thành thầy thuốc tôi đã chứng kiến một trong những thầy của tôi mổ bụng một bà mẹ còn sống để lấy đứa con ra.”

Đồ nói dóc! Rob nghĩ, xấu hổ vì đã lắng nghe một cách hăm hở. Anh nhớ lại những điều bác phó cạo đã nói về chính người đàn ông này và những người Do Thái khác. “Kết quả ra sao?”

“Bà ta chết. Thật ra đằng nào bà ta cũng chết. Tôi không tán thành việc mổ sản phụ còn sống, nhưng tôi được nghe kể về những người đã làm như thế và cả mẹ lẫn con đều sống.”

Rob bỏ đi trước khi cái lão nói với âm sắc Pháp này có thể cười anh là thằng điên. Nhưng mới được hai bước anh đã quay lại.

“Mổ chỗ nào?”

Người Do Thái vẽ trên mặt đường đất một thân mình người và vạch hai vết mổ, một đường dài bên trái, đường kia cắt ngang giữa bụng. “Mỗi chỗ một đường,” ông nói rồi quăng que đi.

Rob gật đầu, đi tiếp, không thốt nổi lời cám ơn.

20

NGỒI ĂN ĐỘI MŨ

Rob đi khỏi Tettenhall tức thì, nhưng mà đã có chuyện xảy đến với anh.

Vì thuốc đặc chế vạn năng sắp hết nên hôm sau Rob mua thùng rượu của một nông dân rồi ngừng lại để trộn mẻ thuốc mà chiều hôm đó anh định sẽ đem bán ở Ludlow. Rượu thuốc vẫn bán chạy như mọi khi, nhưng tâm trí Rob không yên và anh hơi lo.

Nắm trong tay một mạng người như nắm hòn sỏi. Cảm thấy ai đó sắp lìa đời nhưng nhờ có mình mà người đó lấy lại được sự sống. Một ông vua cũng không có nổi quyền lực ấy.

Trời phú!

Anh có thể nào học được nhiều hơn nữa chăng? Có thể học được bao nhiêu? Học hết mọi điều người khác có thể dạy thì sẽ như thế nào, Rob tự hỏi?

Lần đầu tiên Rob ước mơ trở thành bác sĩ.

Để có thể thật sự chống lại cái chết. Những ý nghĩ mới mẻ này làm Rob băn khoăn vì lúc thì nó khiến anh say mê, lúc nó lại làm anh khắc khoải.

Sáng hôm sau Rob đi về hướng Worcester, thành phố gần nhất về hướng Nam nằm dọc sông Severn. Anh không nhớ mình có ngắm dòng sông, đường đi hay điều khiển con ngựa hoặc bất cứ gì khác trong cuộc hành trình. Khi Rob tới Worcester thì cư dân ở đó há hốc miệng nhìn chiếc xe sơn đỏ; nó lăn bánh vào bãi chợ, nhưng không ngừng lại mà quay một vòng để rồi ra khỏi thành phố, chạy về hướng cũ.

Ngôi làng Lucteburne ở Leicestershire không đủ lớn nên chẳng có nổi một quán rượu. Lúc ấy đang mùa gặt cỏ, nên khi Rob dừng xe nơi bốn người đàn ông đang vung hái trên một đồng cỏ thì người đứng trên vạt gần đường nhất ngừng cái động tác đều đặn để chỉ cho anh đường tới nhà ông Edgar Thorpe.

Rob tìm thấy ông già đang bò trên mảnh vườn con để cắt tỏi tây. Anh nhận ra ngay, với một cảm giác xúc động lạ thường, rằng ông Thorpe nhìn thấy được. Nhưng ông bảo bị bệnh phong thấp rất nặng nên mặc dù Rob đã đỡ ông đứng dậy - giữa những tiếng kêu đau rên rỉ - cũng phải mất một lúc hai người mới có thể điềm tĩnh trò chuyện với nhau.

Rob lấy trong xe mấy chai rượu thuốc, khui một chai, khiến chủ nhà rất hài lòng.

“Ông Thorpe, tôi tới đây để hỏi thăm về cuộc giải phẫu đã đem lại ánh sáng cho ông.”

“Thế à? Cậu muốn biết về chuyện gì nào?”

Rob ngần ngừ. “Tôi có người bà con cũng cần được chữa, nên mới hỏi hộ ông ấy.”

Ông Thorpe tợp một hớp rượu rồi thở dài. “Tôi hy vọng ông ta khỏe và có thừa can đảm,” ông nói. “Lúc đó tôi bị buộc tay và chân vào ghế. Mấy cái niềng như thít vào trán, cột cứng đầu tôi với lưng ghế. Tôi được cho uống nhiều rượu đến nỗi như thể xỉu đi; rồi những người phụ tá móc mấy cái móc nhỏ dưới mí mắt tôi, kéo lên khiến tôi không cả chớp mắt được nữa.”

Ông nhắm mắt lại, rùng mình. Rõ ràng là ông đã kể nhiều lần rồi vì những chi tiết ông nhớ rất kỹ, kể một cách trôi chảy; tuy vậy Rob không vì thế mà thấy kém lôi cuốn.

“Nỗi đau khổ của tôi là chỉ có thể nhìn thấy mờ mờ những gì ngay sát trước mắt. Bàn tay của bác sĩ Merlin lờ mờ trong tầm mắt. Ông cầm một lưỡi dao, càng gần mắt càng lớn hơn cho đến lúc nó cắt vào mắt. Ôi, cái đau làm tôi tỉnh tức thì. Tôi đinh ninh ông đã cắt mắt tôi thay vì chỉ lấy đi phần đục; tôi la và không ngớt nài nỉ đừng làm hại tôi thêm. Khi ông cứ tiếp tục thì tôi chửi như tát nước vào mặt, bảo rằng cuối cùng tôi đã hiểu tại sao dân tộc của ông ta, một dân tộc bị phỉ nhổ, đã có thể ra tay giết Chúa nhân từ của chúng ta.

“Khi ông cắt vào con mắt kia thì tôi đau đến ngất đi. Tôi tỉnh dậy trong bóng tối vì mắt bị băng; suốt gần hai tuần tôi đau kinh khủng. Nhưng cuối cùng mắt tôi đã nhìn được. Sau biết bao nhiêu lâu! Nhìn khá đến nỗi tôi làm nghề viết thuê thêm hai năm nữa, trước khi bệnh phong thấp buộc tôi làm ít đi.”

Hóa ra là thật! Rob bàng hoàng nghĩ. Vậy thì có thể những điều Benjamin Merlin mới nói với anh cũng là sự thật.

“Ông Merlin là bác sĩ giỏi nhất tôi từng biết,” ông Edgar Thorpe nói. “Ngoại trừ,” ông bực bõ nói thêm, “dù giỏi song ông ấy có vẻ vẫn gặp khó khăn trong việc giúp xương và khớp của tôi thoát khỏi nỗi đày ải này.”

Rob lại tới Tettenhall, cắm trại suốt ba ngày trong một thung lũng nhỏ gần thành phố, như một gã si tình không đủ can đảm đến gặp người mình thầm yêu trộm nhớ nhưng lại không sẵn sàng để nàng được tự do. Người nông dân đầu tiên bán thực phẩm cho Rob chỉ cho anh nhà ông Benjamin Merlin ở đâu và Rob đã nhiều lần giong Ngựa từ từ đi qua chỗ đó: một ngôi nhà thấp kiểu nông dân với kho và nhà phụ vững chãi, một cánh đồng, một vườn cây ăn trái và một vườn nho. Không có dấu hiệu gì ở bên ngoài cho thấy một bác sĩ sống ở đây cả.

Chiều ngày thứ ba Rob gặp Merlin trên đường, cách nhà ông ta cả dặm.

“Khỏe chứ, anh phó cạo trẻ?”

Rob đáp rằng khỏe và hỏi thăm lại ông ta. Họ chuyện vãn một lúc lâu về thời tiết rồi Merlin gật đầu cáo lui. “Tôi không thể nấn ná được, vì còn phải đi thăm bệnh cho ba người trước khi hết một ngày làm việc.” “Tôi có thể đi theo ông được không, để coi thôi?” Rob đánh bạo hỏi. Người thầy thuốc ngần ngừ, có vẻ không thích. Nhưng rồi ông gật, dù miễn cưỡng. “Nhưng xin đừng làm vướng bận tôi,” ông nói.

Bệnh nhân đầu tiên ở không xa chỗ họ gặp nhau, trong một ngôi nhà nhỏ, cạnh một hồ thả ngỗng. Ông già này tên Edwin Griffith, bị ho khan và Rob thấy ngay bệnh ở ngực ông ta đã sang giai đoạn nặng rồi và sắp xuống lỗ.

“Hôm nay mạnh khỏe thế nào, ông Griffith?” Merlin hỏi.

Ông già rung cả người vì một cơn ho, rồi hổn hển thở. “Tôi vẫn thế, không có gì nhiều để phàn nàn, ngoại trừ bữa nay không cho ngỗng ăn nổi.”

Merlm mỉm cười. “Có thể người bạn trẻ của tôi đây chăm sóc chúng được,” ông nói và Rob không thể làm gì khác hơn là đồng ý. Ông già Griffith cho anh biết thức ăn để ở đâu, thế là anh hối hả chạy ra hồ với một cái bị. Anh bực mình vì đi thăm người bệnh này chỉ mất thì giờ của mình; chắc chắn Merlin sẽ không bỏ quá nhiều thì giờ cho một người sắp chết. Rob thận trọng lại gần đàn ngỗng vì anh biết chúng có thể rất dữ dằn; nhưng chúng quá đói nên chỉ lo đớp và giành ăn nhặng xị, thành ra Rob nhanh chóng bỏ đi được.

Khi vào lại căn lều anh ngạc nhiên thấy Merlin vẫn còn đang hỏi chuyện Griffith. Rob chưa từng thấy bác sĩ nào làm việc kỹ lưỡng thế. Merlin hỏi không biết bao nhiêu câu vẻ lối sống, về cách ăn uống, về thuở nhỏ, về bố mẹ và ông bà của người bệnh và vì sao họ chết. Ông ta bắt mạch ở cổ tay và cả ở cổ, rồi áp tai vào ngực để nghe. Rob đứng phía sau, chăm chú nhìn.

Khi họ đi thì ông già cám ơn Rob đã cho ngỗng ăn.

Ngày hôm ấy có vẻ như dành để săn sóc những người bệnh thập tử nhất sinh vì Merlin dẫn anh đi hai dặm nữa tới một ngôi nhà cạnh bãi chợ; vợ viên xã trưởng đau bệnh đang nằm chờ chết.

“Bà Mary Sweyn khỏe không nào?”

Bà không đáp mà nhìn ông đăm đăm. Đó là câu trả lời và Merlin gật đầu. Ông ngồi xuống cầm tay và khẽ nói với bà. Thật lạ lùng khi ông để nhiều thì giờ vào việc đó, như đã làm với ông già chăn ngỗng.

“Anh có thể giúp tôi trở mình cho bà Sweyn,” ông nói với Rob. “Nhẹ tay, nhẹ tay, nào.” Khi Merlin kéo áo bà lên để lau cái thân thể như bộ xương thì họ thấy ở sườn bên trái một cái nhọt sưng tấy. Người bác sĩ trích liền để bà được dễ chịu; Rob hài lòng vì anh cũng sẽ trích y như thế. Merlin để lại cho bà một lọ thuốc sắc giảm đau.

“Còn phải thăm một người nữa,” Merlin nói khi họ đóng cửa nhà bà Mary Sweyn. “Ông này tên là Tancred Osbern. Sáng nay thằng con trai báo rằng ông bố bị thương.”

Merlin cột dây cương ngựa của ông ta vào xe rồi lên ngồi cạnh Rob cho vui.

“Mắt người bà con anh thế nào rồi?” ông ta thân ái hỏi.

Lẽ ra mình phải biết ông Edgar Thorpe sẽ kể cho ông ta chuyện này chứ, Rob tự nhủ và thấy nóng cả mặt. “Tôi không định gạt ông ấy. Tôi chỉ muốn tự mắt thấy kết quả việc đánh màng mắt của ông thôi,” anh nói. “Có lẽ đó là cách đơn giản nhất để giải thích cho ông ấy về ý định của tôi.”

Merlin mỉm cười gật đầu. Trên đường đi ông cắt nghĩa phẫu thuật đã dùng để lấy đi thủy tinh thể đục của ông Thorpe. “Tôi không khuyến khích bất cứ ai tự tiện thực hiện phẫu thuật này,” ông nói thẳng và Rob gật vì anh không có ý định giải phẫu mắt cho một người nào.

Mỗi khi gặp ngã tư Merlin đều chỉ đường; cuối cùng họ tới gần một nông trại khá giả trông rất quy củ, hẳn do có người thường xuyên chăm sóc. Vào trong họ thấy một nông dân vạm vỡ, gan guốc nằm rên trên nệm rơm dùng làm giường.

“A, Tancred, lần này ông đã tự gây ra chuyện gì thế?” Merlin hỏi.

“Làm cái chân khốn kiếp của tôi bị thương.”

Merlin lật cái chăn rồi cau mày, vì đùi phải bị trẹo đi, sưng vù. “Nhất định ông phải đau lắm. Thế mà ông bảo thằng nhỏ nói với tôi ‘tới lúc nào cũng được’. Lần tới đừng có gan lì vớ vẩn nữa, để tôi còn đến ngay,” ông nghiêm khắc nói.

Ông kia nhắm mắt lại, gật đầu.

“Chuyện xảy ra thế nào, bao giờ?”

“Trưa hôm qua. Đang sửa lại cái mái rạ khốn kiếp thì bị ngã.”

“Ông sẽ không sửa mái rạ trong một thời gian, Merlin nói rồi nhìn Rob. “Tôi cần anh giúp. Tìm hộ một cái nẹp dài hơn chân ông ta một chút.”

“Đừng có gỡ từ nhà hay hàng rào đấy,” Osbem lầm bầm.

Rob chạy đi tìm. Trong nhà kho có độ chục khúc gỗ dẻ gai và sồi và một miếng gỗ thông đã được cắt thành ván. Miếng này lớn nhưng gỗ mềm và với dụng cụ trong nhà anh không mất nhiều thì giờ để chẻ dọc nó.

Mắt Osbern sầm lại khi thấy tấm nẹp nhưng không nói gì.

Merlin nhìn xuống chân ông ta và thở dài. “Đùi ông này to như đùi bò. Sắp sửa bắt đầu đấy nhé, anh Cole,” ông nói. Nắm cái chân bị thương ở gót và bắp chân, Merlin thử kéo đều tay, cùng lúc vặn cho thẳng cái đùi bị trẹo. Một âm thanh nhỏ vang lên như tiếng lá khô bị đạp nát và Osbem gào toáng lên.

“Không ăn thua,” lát sau Merlin nói. “Cơ bắp ông ta to quá, nó chằng lại với nhau để bảo vệ cái chân; mà tôi không đủ sức kéo để nắn lại chỗ gãy.”

“Để tôi thử xem sao,” Rob nói.

Merlin gật, nhưng trước hết cho ông nông dân uống một cốc vại đầy rượu; ông này đang run rẩy và sụt sịt vì đau do lần thử không thành công vừa rồi.

“Cho tôi thêm ly nữa,” Osbem hổn hển.

Sau khi ông ta đã cạn ly thứ hai, Rob mới nắm chân như Merlin đã làm. Cẩn thận không giật thình lình, anh kéo đều tay và cái giọng trầm của Osbern biến thành tiếng kêu chói tai kéo dài.

Merlm nắm phía dưới nách người đàn ông lực lưỡng này kéo ngược lại, mặt ông méo đi và mắt lồi ra vì gắng sức.

“Tôi nghĩ là được,” Rob hét to để Merlin có thể nghe thấy giữa những tiếng kêu đau đớn. “Được!” Trong lúc anh nói thì đầu mối xương gãy cọ vào nhau trước khi khớp.

Người đàn ông trên nệm rơm chợt im phăng phắc.

Rob nhìn xem ông ta có bất tỉnh chăng nhưng Osbern chỉ nằm rũ ra, mặt nhòe nhoẹt nước mắt.

“Giữ cho căng,” Merlin thúc giục.

Ông làm một băng đeo bằng mảnh vải, buộc quanh bàn chân và mắt cá ông Osbem, rồi cột đầu một sợi dây vào cái băng, đầu kia vào nắm đấm cửa; bấy giờ Merlin mới cột thanh nẹp vào cái chân duỗi thẳng. “Bây giờ anh buông ra được rồi đấy,” ông bảo Rob.

Để cho chắc, họ cột cái chân lành vào chân gãy.

Trong vài phút họ đã khiến người bệnh bị bó giò và kiệt sức này được yên tâm, chỉ dẫn cho bà vợ đang xanh xám mặt mày cách săn sóc, và chào người anh - ông này trông nom hộ nông trại - để ra về.

Họ dừng lại trên sân kho, nhìn nhau. Áo người nào cũng sũng mồ hôi, còn mặt thì ướt như khuôn mặt đầm đìa nước mắt của ông Osbern.

Người bác sĩ mỉm cười vỗ vai Rob. “Bây giờ thì anh phải lại nhà tôi và dùng bữa tối với gia đình.”

“Đây là Deborah, vợ tôi,” Benjamin Merlin giới thiệu.

Bà vợ ông bác sĩ mập tròn, có khuôn mặt như chim bồ câu, mũi nhỏ nhọn hoắt và hai má đỏ nhừ. Mặt bà tái đi khi thấy Rob và khi được giới thiệu thì đứng cứng đơ. Merlin mang một bình nước giếng ra sân để anh rửa mặt cho mát. Lúc rửa mặt Rob nghe trong nhà bà vợ lớn tiếng với ông chồng bằng thứ ngôn ngữ anh chưa từng nghe.

Khi ra rửa tay ông ta nhăn mặt. “Anh đừng trách bà nhà tôi. Bà ấy sợ. Luật đạo cấm chúng tôi có người Cơ Đốc trong nhà trong bữa tiệc thánh. Nhưng hôm nay nào có phải lễ lạc gì đâu. Chỉ là một bữa ăn tối đơn giản thôi.” Ông điềm đạm nhìn Rob trong lúc lau khô người. “Tuy nhiên tôi có thể mang thức ăn ra ngoài này cho anh nếu anh không thích ngồi cùng bàn.”

“Tôi hết sức cám ơn nếu được cùng ăn, ông bác sĩ ạ.”

Merlin gật.

Quả là một bữa ăn tối lạ lùng.

Họ gồm vợ chồng và bốn con nhỏ, ba đứa là trai. Bé gái tên Leah, mấy đứa trai tên Jonathan, Ruel và Zechariah. Lũ con trai và ông bố đội mũ ngồi vào bàn! Khi bà vợ mang bánh mì nóng vào, Merlin gật đầu với Zechariah, thằng nhỏ bẻ một miếng bánh rồi nói bằng thứ tiếng khục khặc Rob vừa nghe hồi nãy.

Ông bố chặn lại. “Tối nay ta đọc brochot52 bằng tiếng Anh để tỏ sự lễ độ với khách.”

“Lạy Chúa chúng ta, Vua cõi thế gian,” tiếng thằng nhỏ dễ thương, “Người đã làm cho bánh mì sinh ra từ đất.” Nó đưa ổ bánh cho Rob, anh thấy ngon và chuyền cho người khác.

Merlin rót vang đỏ từ một bình thon cổ. Rob bắt chước họ, cũng nâng ly khi ông bố gật với Ruel.

“Lạy Chúa chúng ta, Vua cõi thế gian, Người đã tạo ra trái cây làm rượu.”

Bữa ăn gồm có canh cá nấu với sữa, không như bác phó cạo nấu, nhưng nóng và thơm ngon. Sau đó họ ăn táo hái trong vườn. Thằng út, Jonathan, tức tối kể với bố rằng thỏ ăn bắp cải trong vườn nhà.

“Vậy thì các cháu phải ăn thịt chúng,” Rob nói. “Các cháu phải bẫy chúng để mẹ các cháu làm món thịt hầm ngon lành.”

Cả nhà yên lặng một cách lạ kỳ. Rồi Merlin cười. “Chúng tôi không ăn thỏ, dù thỏ rừng hay thỏ nuôi, vì chúng không kasher.”

Rob thấy bà Merlin có vẻ lo lắng như thể sợ anh không hiểu hay không thông cảm với tập tục của họ.

“Đây là một giới luật về ăn uống, xưa lắm rồi.” Merlin giải thích rằng người Do Thái không được ăn thịt loài vật không nhai lại hoặc không có móng chẽ. Họ không được phép ăn thịt chung với sữa, vì Kinh Thánh răn rằng không được nấu thịt cừu non trong sữa của mẹ nó. Họ cũng không được phép ăn tiết cũng như thịt chưa sạch hết máu và chưa ướp muối.

Rob lạnh cả người, tự nhủ rằng bà Merlin không lo sợ hão: anh không thể hiểu được người Do Thái. Họ đúng là một lũ tà giáo!

Bụng anh cồn cào khi Merlin cám ơn Chúa đã ban cho họ bữa ăn không có thịt, cũng không có tiết.

Tuy vậy Rob vẫn hỏi xem tối nay anh có thể dựng chỗ ngủ trong vườn cây của họ được không. Benjamin Merlin khăng khăng bảo anh phải ngủ có chỗ che, như trong nhà kho sát nhà chính. Thế là Rob nằm trên ổ rơm thơm tho, lắng nghe qua vách tường mỏng tiếng bà vợ the thé lúc cao lúc thấp. Anh cười buồn trong bóng tối, biết bà muốn nói gì dù không hiểu thứ ngôn ngữ nọ.

Ông không biết cái gã cục súc to xác này, vậy mà dẫn hắn về nhà. Bộ ông không thấy cái mũi khoằm và cái mặt của dân chuyên đánh lộn đó sao; cả thứ khí giới đắt tiền của một tay tội phạm nữa? Hắn sẽ giết mình ngay trên giường cho mà xem!

Ngay sau đó Merlin sang kho, mang theo một chai to và hail y gỗ. Ông đưa Rob một ly, thở dài. “Ngày thường nhà tôi thật tuyệt vời,” ông vừa nói vừa rót rượu. “Cuộc sống ở đây quả là khó khăn đối với nhà tôi, vì bà ấy cảm thấy bị cắt đứt khỏi nhiều thứ mà bà ấy hết sức trân trọng.”

Rượu mạnh và ngon, Rob nhận xét. “Ông đến từ vùng nào của Pháp?”

“Giống thứ vang mà chúng ta đang uống đây, nhà tôi và tôi sinh ra ở làng Falaise, nơi các gia đình của chúng tôi sống dưới sự che chở rộng lượng của ngài Robert xứ Normandy. Bố và hai anh tôi buôn rượu vang, bán sang Anh.”

Bảy năm trước, Merlin nói, ông ta từ Ba Tư53 về lại Falaise sau khi học xong ở một viện đào tạo bác sĩ.

“Ba Tư à?” Rob không hề biết Ba Tư ở đâu, chỉ biết là rất xa. “Nó nằm hướng nào?”

Merlin cười. “Ở hướng Đông. Tít phía Đông.”

“Rồi ông đến Anh như thế nào?”

Khi ông ta - một bác sĩ mới học xong - về lại Normandy, Merlin kể, ông ta thấy trong lãnh địa của quận công Robert có quá nhiều bác sĩ hành nghề. Ngoài vùng Normandy thì xung đột liên miên với mối đe dọa thường trực giữa chính trị và chiến tranh, quận công chống lại bá tước, quý tộc phản lại vua. “Thời thanh niên tôi có đến Luân Đôn hai lần với ông bố buôn vang của tôi. Tôi nhớ lại vẻ đẹp của vùng quê nước Anh, và cả châu Âu biết về tài bình trị của vua Canute. Nên tôi mới quyết định đến vùng đất xanh tươi và thanh bình này.”

“Thế Tettenhall có phải là một nơi đáng chọn lựa không?”

Merlin gật đầu. “Nhưng có nhiều trở ngại. Thiếu những người đồng đạo chúng tôi không thể cầu nguyện đúng lễ nghi và khó giữ giới luật về đồ ăn thức uống. Chúng tôi nói với lũ con bằng tiếng của mình nhưng chúng lại suy nghĩ với ngôn ngữ châu Âu, nên tuy chúng tôi cố gắng chúng vẫn không biết nhiều tập tục của dân tộc mình. Tôi đang tìm cách lôi kéo những người Do Thái ở Pháp sang đây.”

Ông định rót thêm vang nhưng Rob đã lấy tay che ly của mình. “Thêm tí nữa là tôi say ngay, mà tôi lại cần tỉnh táo.”

“Tại sao anh tìm kiếm tôi, anh bạn?”

“Ông kể cho tôi về cái trường ở Ba Tư đi.”

“Nó ở thành phố Ispahan54, thuộc vùng phía Tây nước này.”

“Sao ông phải đi xa đến thế?”

“Tôi còn biết đi đâu khác? Gia đình tôi không muốn cho tôi học thành bác sĩ, vì trên hầu hết châu Âu chỉ có một lũ thầy lang tầm thường và bọn lừa đảo hành nghề này thôi. Điều đó làm tôi rất khổ tâm. Ở Paris có một nhà thương lớn gọi là Hôtel de Dieu nhưng đó chỉ là nhà thương về bệnh dịch cho người nghèo; người ta khóc mếu khi bị lôi về đấy chờ chết. Ở Salerno cũng có một trường Y, nhưng mà tồi tàn lắm. Qua những thương nhân Do Thái khác bố tôi biết được rằng ở những nước phương Đông người A Rập đã phát triển y khoa thành một nghệ thuật. Ở nước Ba Tư, những người Hồi giáo có một nhà thương ở Ispahan, một trung tâm chữa trị đúng nghĩa. Chính tại nhà thương này và một học viện nhỏ ở đó mà Avicenna đã đào tạo các bác sĩ.”

“Ai cơ?”

“Avicenna, vị bác sĩ lỗi lạc nhất thế giới. Tên A Rập của ông là Abu Ali at-Husain ibn Abdullah ibn Sina55.”

Rob yêu cầu Merlin nhắc lại cái tên ngoại quốc nghe rất du dương này cho đến khi anh nhớ kỹ.

“Đi tới Ba Tư có gian khổ không ông?”

“Đó là một cuộc hành trình nguy hiểm kéo dài nhiều năm. Đi đường biển, rồi đường bộ qua núi non hiểm trở và sa mạc mênh mông.” Merlin nhìn như xoáy vào người khách. “Anh phải tống mấy cái học viện Ba Tư ra khỏi đầu óc thôi. Anh biết được bao nhiêu về tôn giáo của anh, anh phó cạo? Anh có biết những khó khăn mà Giáo hoàng của anh đang gặp hay không?”

Rob nhún vai. “Giáo hoàng John XIX à?” Nói thật, ngoài tên và cái thực tế ông là chủ chăn Giáo hội, Rob không biết gì cả.

“Phải, John XIX. Ông ấy là vị Giáo hoàng đứng hai chân ở hai giáo hội khổng lồ56, giống một người tìm cách cưỡi hai con ngựa cùng lúc. Giáo hội phía Tây vẫn mãi trung thành, nhưng Giáo hội phía Đông thường xuyên biểu lộ bất bình. Hai trăm năm trước Photius trở thành Giáo trưởng phản loạn của Giáo hội phía Đông ở Constantinople, từ đó xu hướng tiến tới sự ly giáo trong Giáo hội mạnh dần.

“Có thể anh đã nhận xét, qua quan hệ của chính anh với các cha đạo, và thấy rằng họ nghi kỵ cũng như không ưa các bác sĩ, thầy lang lẫn phó cạo; họ tin rằng qua cầu nguyện họ mới thật là kẻ bảo vệ chính đáng thân thể cũng như linh hồn con người.”

Rob làu bàu.

“Mối ác cảm của các cha đạo Anh đối với những người hành nghề chữa bệnh thật ra chẳng thấm thìa gì so với sự thù ghét mà các cha cố Công giáo phía Đông dành cho các trường A Rập đào tạo bác sĩ và các học viện Hồi giáo khác. Sống sát nách với người Hồi giáo, Giáo hội phía Đông theo đuổi một cuộc chiến tranh liên tục và quyết liệt với đạo Hồi để giành giật người, để cho họ được hưởng ơn của Đức Tin duy nhất chân thực. Giáo hội phía Đông coi các trung tâm kiến thức A Rập là nơi kích động tà giáo và là mối đe dọa nghiêm trọng. Mười lăm năm trước Sergius II, lúc đó là Giáo trưởng Giáo hội phía Đông, đã tuyên bố rằng người Cơ Đốc giáo nào theo học một trường Hồi giáo ở phía Đông vùng của ông chủ chăn là bất kính, vi phạm Đức Tin và theo tà đạo. Ông ta đã gây sức ép để Đức Thánh Cha ở La Mã chịu cùng đứng tên vào bản tuyên cáo. Vì Benedict VIII mới được lên ngai của Thánh Peter57, sợ mình sẽ thành vị Giáo hoàng phải chứng kiến sự phân liệt trong Giáo hội, nên sẵn sàng chấp nhận đòi hỏi của Sergius để xoa dịu những người bất mãn ở phía Đông. Hình phạt cho tà giáo là rút phép thông công58.”

Rob dẩu môi. “Đó là một hình phạt rất nặng.”

Merlin gật đầu. “Nặng hơn nữa bởi vì nó kéo theo những hình phạt khủng khiếp bởi luật đời. Các đạo luật dưới hai vị vua Aethelred và Canute đều cho rằng tà giáo là một trọng tội. Những người bị kết tội đó phải chịu những hình phạt rất đáng sợ. Một số phải đeo xiềng nặng, rồi bị giải đi năm này sang năm khác, cho đến khi xích bị han gỉ, rớt khỏi thân thể họ. Nhiều người bị thiêu sống. Một số bị treo cổ, số khác bị tống vào ngục từ đó tới giờ.

“Về phần những người Hồi giáo, họ chẳng ao ước gì việc dạy cho người của một tôn giáo thù địch và đe dọa họ; nên từ nhiều năm rồi học sinh đạo Cơ Đốc không được nhận vào học viện của các nước Hồi giáo phưong Đông nữa.”

“Tôi hiểu,” Rob buồn bã nói.

“Tây Ban Nha có thể là nơi anh đến học được đấy. Nó ở ngay châu Âu, tận rìa phía Tây của các nước Hồi giáo phương Tây59. Ở đó hai tôn giáo không thù địch nhau quá đáng. Có một ít sinh viên Cơ Đốc giáo đến từ Pháp. Người Hồi giáo đã xây dựng nhiều đại học lớn ở các đô thị như Cordoba, Toledo, Seville”60. Tốt nghiệp một trong những trường này anh sẽ được Công nhận là học giả. Và mặc dù đến được Tây Ban Nha không dễ, nhưng như thế vẫn không trần ai bằng đi tới Ba Tư.”

“Vậy tại sao ông không đi học ở Tây Ban Nha?

“Bởi vì người Do Thái được cho phép học ở Ba Tư. Merlin cười toét miệng. “Và vì tôi muốn được sờ gấu áo của Ibn Sina.”

Rob rầu rầu. “Tôi không mơ ước đi xuyên thế giới để thành học giả. Tôi chỉ muốn thành một bác sĩ giỏi thôi.”

Merlin tự rót thêm vang vào ly mình. “Anh làm tôi thắc mắc. Anh còn trẻ thế kia mà đã có áo quần bằng vải tốt và vũ khí mà tôi không sắm nổi. Đời sống của một phó cạo thế là phong lưu quá rồi. Vậy tại sao anh lại muốn thành bác sĩ, cái nghề đem lại nhiều cực nhọc hơn mà bổng lộc thì chẳng có gì bảo đảm cả.”

“Tôi đã được dạy cách trị nhiều thứ bệnh tật. Tôi có thể cắt rất gọn đốt ngón tay bị giập nát. Nhưng nhiều người đến với tôi, trả tiền mà tôi không biết phải giúp họ thế nào. Tôi dốt. Tôi tự bảo mình rằng một số người có thể được cứu nếu tôi biết nhiều hơn.”

“Cho dù anh học Y mấy chục đời đi nữa thì vẫn có những người tìm đến anh mà bệnh tật của họ vẫn là điều bí ẩn; nỗi dằn vặt anh vừa nói là một phần của nghề chữa bệnh và anh phải chấp nhận thôi. Tất nhiên, đúng là càng được đào tạo khá thì người bác sĩ càng có thể chữa tốt hơn. Anh đã nói lên lý do hay nhất cho hoài bão của mình.” Merlin trầm ngâm uống cạn ly. “Nếu anh không vào học được các trường A Rập thì anh phải sàng lọc những bác sĩ ở nước Anh cho đến khi tìm ra người khá nhất trong đám tầm thường, và biết đâu anh có thể thuyết phục ai đó thu nhận anh học nghề.”

“Ông có biết bác sĩ nào như thế không?”

Nếu Merlin có nhận ra ngụ ý trong câu hỏi thì ông cũng lờ đi. Ông lắc đầu, đứng dậy.

“Cả hai chúng ta đều đáng được đi nghỉ rồi đấy. Mai ta sẽ thảo luận tiếp câu hỏi này. Ngủ ngon nhé, anh phó cạo.”

“Chúc bác sĩ ngủ ngon.”

Sáng ra có cháo đậu nóng ăn trong bếp và thêm nhiều câu kinh bằng tiếng Hebrew. Cả gia đình ngồi ăn sáng chung, kín đáo quan sát Rob trong khi anh nhìn họ. Bà Merlin có vẻ bực dọc triền miên và một hàng ria đen nhạt trên môi bà hiện ra dưới làn ánh sáng phũ phàng của ban mai. Anh cũng thấy cả lớp ren lòi ra dưới áo khoác của ông Benjamin Merlin và thằng nhỏ Ruel. Nhưng mà cháo thì rất ngon.

Merlin lễ độ hỏi anh ngủ có ngon không. “Tôi đã suy nghĩ về buổi trao đổi của chúng ta. Rất tiếc tôi không nghĩ ra một bác sĩ nào để có thể giới thiệu làm thầy và làm tấm gương cho anh.” Vợ ông mang vào bàn một rổ dâu đen to và mặt ông rạng rỡ. “A, anh phải dùng thêm cái này với cháo, thơm lắm.”

“Tôi tha thiết muốn được ông nhận làm học trò,” Rob nói.

Merlin lắc đầu khiến anh rất thất vọng.

Rob nhanh nhảu nói rằng bác phó cạo đã dạy anh nhiều thứ. “Hôm qua tôi đã giúp được ông. Chẳng mấy chốc tôi có thể đi một mình thăm bệnh nhân của ông khi thời tiết xấu, làm nhẹ bớt việc cho ông.”

“Không.”

“Ông đã nhận thấy rằng tôi có khả năng chữa bệnh,” Rob chưa chịu thôi. “Tôi khỏe và có thể làm được cả những việc nặng, bất cứ việc cần thiết nào. Tôi có thể theo học bảy năm. Hay lâu hơn, tùy ý ông.” Do khích động, anh đứng bật dậy khiến cái bàn lắc lư và cháo bị sánh ra.

“Không thể được,” Merlin đáp.

Rob sửng sốt vì anh tin chắc ông ta thích anh. “Tôi thiếu những tư chất cần thiết chăng?”

“Anh có những tư chất tuyệt vời. Qua những gì tôi thấy thì anh có thể thành một bác sĩ xuất sắc.”

“Vậy thì tại sao?”

“Trên đất nước này, nơi mà đạo Cơ Đốc mạnh hơn ở mọi nước khác, tôi không được phép làm thầy anh.”

“Ai dòm ngó chuyện ấy chứ?”

“Các cha cố dòm ngó chuyện ấy. Họ đã bực vì tôi được những người Do Thái ở Pháp dạy dỗ, rồi được đào luyện ở một học viện Hồi giáo; họ coi đó là sự kết hợp của những yếu tố tà giáo nguy hiểm. Họ theo dõi tôi. Tôi sống mà nơm nóp sợ cái ngày lời mình nói ra bị diễn giải là bỏ bùa hoặc tôi nhỡ quên rửa tội cho một trẻ sơ sinh.”

“Nếu ông không muốn nhận tôi,” Rob nói, “thì ít nhất cũng cho biết một bác sĩ mà tôi có thể xin theo học.”

“Tôi đã nói rồi, rằng tôi không giới thiệu ai cả. Nước Anh thì rộng, có biết bao bác sĩ mà tôi không quen.

Rob mím môi, tay đặt lên chuôi kiếm. “Tối hôm qua ông bảo tôi phải sàng lọc để chọn ra người hay nhất trong đám tầm thường. Ai là bác sĩ giỏi nhất mà ông quen biết?”

Merlin thở dài, khuất phục trước sự khủng bố. “Arthur Giles ở St. Ives,” ông lạnh lùng đáp rồi lại tiếp tục bữa ăn sáng.

Rob không hề định rút kiếm, nhưng đôi mắt của bà vợ nhìn chằm chằm thanh kiếm của anh và bà không nén được tiếng kêu ai oán vì tin chắc rằng điều mình tiên đoán nay thành sự thật. Ruel và Jonathan ủ rũ nhìn anh, còn Zechariah khóc thét lên.

Rob hết sức xấu hổ vì đã đáp lại lòng hiếu khách của họ bằng cách đó. Anh cố tìm một câu xin lỗi nhưng không được, thành ra cuối cùng anh đành quay lưng lại người đàn ông Do Thái từ Pháp đến đang ăn cháo, rời khỏi ngôi nhà của họ.

21

KỴ SĨ GIÀ

Nếu là mấy tuần trước hẳn Rob đã uống say mèm cho quên xấu hổ và hả giận, nhưng anh đã biết mình phải đề phòng trước rượu chè. Dường như càng bớt uống rượu thì anh càng cảm nhận mạnh hơn khi cầm tay người bệnh, do đó anh càng thêm coi trọng năng khiếu của mình.

Cho nên thay vì rượu anh để ra một ngày vui thú với một cô gái trong khu rừng thưa trên bờ sông Severn, cách Worcester vài dặm. Nắng làm cỏ nóng chẳng kém máu trong người họ. Cô ta làm nghề phụ cắt may, các ngón tay lỗ chỗ vết kim; người cô thon, rắn chắc và cứ trơn tuột khi hai người lội dưới sông.

“Myra, em cứ như là lươn ấy!” Rob nói to và cảm thấy vui hơn.

Khi họ cùng chạy xuống dòng nước xanh thì cô nàng nhanh như cá hương còn anh nặng nề như thủy quái. Myra banh hai chân Rob và khi cô bơi qua giữa, anh vuốt ve hai bên sườn lẳn nhưng tái xanh của cô. Nước lạnh, song họ yêu nhau hai lần trên bờ sông đầy nắng ấm, như để Rob trút đi nỗi tức giận của mình. Cách đó vài thước con ngựa chăm chỉ gặm cỏ, còn bà Buffington - con mèo - nằm thản nhiên nhìn họ. Ngực Myra nhỏ và căng, chùm lông màu nâu mềm như nhung. Cô còn nhiều nét con gái, dù chắc chắn đã từng quan hệ với đàn ông rồi.

“Em bao nhiêu tuổi?” Rob hỏi vu vơ.

“Mười lăm, em nghe nói thế.”

Cô cùng một tuổi với em gái anh, Anne Mary; Rob chợt xót xa khi nghĩ nó đã lớn ở một nơi nào đó và giờ đây thành hoàn toàn xa lạ đối với anh.

Chợt một ý nghĩ kinh hoàng làm anh khốn khổ và mắt mờ đi.

“Tên em trước nay vẫn là Myra sao?”

Câu hỏi khiến người nghe mỉm cười ngạc nhiên. “Hỏi hay nhỉ, tất nhiên là thế rồi, Myra Felker. Chả lẽ lại khác à?”

“Và em sinh ra ở vùng này sao, cưng?”

“Mẹ em sinh em ở Worcester, còn em lớn lên ở đây,” cô tươi cười đáp.

Rob gật đầu, vỗ nhẹ tay cô.

Tuy vậy, Rob nghĩ trong nỗi hoảng sợ tột cùng rằng hoàn toàn có thể xảy ra chuyện một ngày nào đó anh ngủ với em gái mà không hề hay biết. Anh dứt khoát từ nay sẽ không đụng chạm gì đến các cô tuổi cỡ Anne Mary.

Ý nghĩ nọ làm Rob không còn hứng thú nghỉ ngơi gì nữa; anh thu nhặt áo quần.

“Ủa, mình phải đi rồi sao?” Myra hỏi một cách tiếc rẻ.

“Ừ,” Rob đáp, “anh còn phải đi một chặng dài để tới St. Ives.”

Arthur Giles ở St. Ives làm Rob thất vọng não nề, dù anh không có quyền chờ đợi nhiều, vì rõ ràng Benjamin Merlin chỉ giới thiệu lão do bị ép buộc. Lão bác sĩ già vừa mập, vừa bẩn thỉu và ít nhất có vẻ hơi điên. Lão nuôi dê và chắc chắn đã có lúc giữ chúng trong nhà nên ở đó mới hôi kinh thế.

“Trích máu làm cho lành bệnh, anh bạn trẻ xa lạ ạ. Anh phải ghi nhớ điều đó. Khi đã hết cách chữa rồi thì trích cho máu được lọc sạch, trích lần nữa, lần nữa. Nó sẽ chữa lành bọn chó má,” Giles gào lên. Lão sẵn lòng trả lời mọi câu hỏi nhưng khi thảo luận về những cách chữa trị khác cách trích máu thì hóa ra Rob có thể dạy cho lão hơn là ngược lại. Giles không có kiến thức y học hay vốn hiểu biết để học trò có thể học hỏi. Lão bác sĩ già sẵn sàng nhận Rob học việc và có vẻ giận dữ khi anh lễ phép thoái thác. Rob mừng rỡ rời khỏi St. Ives, vì thà làm một anh phó cạo còn sướng hơn thành thầy thuốc như lão.

Nhiều tuần lễ trôi qua và Rob tin rằng mình đã từ bỏ cái ước mơ không thực tế là được trở thành bác sĩ. Anh ra sức trình diễn, bán được bộn thuốc đặc chế vạn năng và hài lòng với cái hầu bao phình ra. Bà Buffington - con mèo - chóng lớn nhờ Rob ăn nên làm ra, giống như anh nhờ bổng lộc của bác phó cạo trước kia. Nó ăn những món ngon lành còn thừa và lớn đẫy như anh thấy, thành một con mèo to lông trang, đôi mắt xanh lè kênh kiệu. Y chừng nó tưởng mình là sư tử cái nên rất hay sửng cồ. Khi Rob đến Rochester thì nó biến đi suốt lúc anh trình diễn, đen nhá nhem mới về chỗ Rob dựng trại, chân trước bên phải bị cắn rất nặng, tai trái mất gần hết, bộ lông trắng bê bết máu.

Rob rửa vết thương cho nó và săn sóc như đối với người tình. “Này bà bà phải tập bỏ thói đánh nhau đi thôi, giống như tôi vậy đó, vì nó chẳng lợi lộc gì cho bà hết thảy ” cho nó uống sữa rồi ôm nó trong lòng bên đống lửa.

Nó liếm tay anh. Có thể chỉ vì ngón tay anh còn vương một giọt sữa hay còn dính mùi bữa ăn chiều, nhưng anh thích cho đó là sự mơn trớn; nên – để đáp lại - anh vuốt ve bộ lông mềm của nó, thầm biết ơn vì có bạn đồng hành.

“Nếu tao có thể được nhận vào học trường Hồi giáo,” Rob nói với con mèo, tao sẽ chở mày theo trong xe, đánh con ngựa thẳng hướng Ba Tư và rồi sẽ chăng có gì cản trở nổi chúng mình đến được cái nơi tà giáo đó.”

Abu Ali at-Husain ibn Abdullah ibn Sina, anh thầm nghĩ một cách khao khát. “Đồ A Rập mắc dịch,” Rob nói to rồi đi ngủ.

Những âm tiết nọ cứ luẩn quẩn trong đầu như một thứ kinh cầu chế nhạo và ám ảnh anh. Abu Ali at-Husain ibn Abdullah ibn Sina, Abu Ali at- Husain ibn Abdullah ibn Sina… Rob lẩm bẩm không ngừng cho đến khi cái điệp khúc bí ẩn kia lấn át sự bồn chồn trong máu anh và anh chìm vào giấc ngủ.

Tối hôm ấy Rob mơ thấy mình đấu dao găm tay đôi với một kỵ sĩ già trông rất kinh tởm.

Lão đánh rắm và nhạo báng Rob. Anh nhìn thấy vết gỉ sét và cả địa y trên bộ giáp sắt đen của lão. Đầu họ sát nhau đến nỗi anh thấy cả nhớt dãi thò lò từ cái mũi xương xẩu, anh nhìn vào đôi mắt gớm ghiếc và ngửi cả hơi thở tởm lợm của lão. Hai người đánh nhau một cách liều mạng. Rob trẻ và khỏe thật, nhưng anh biết con dao của cái bóng ma đen ngòm nọ không biết thương xót là gì và bộ giáp trụ của lão không xuyên thủng nổi. Sau lưng lão anh thấy mẹ, bố, thằng Samuel đáng yêu, bác phó cạo, cả Incitatus và con gấu Bartram nữa. Những nạn nhân của lão! Giận dữ cho anh sức mạnh tuy lưỡi dao tàn bạo của kẻ thù đã đâm trúng anh rồi.

Rob bừng tỉnh dậy, thấy bên ngoài quần áo mình đẫm sương, còn bên trong đầm đìa mồ hôi toát ra trong giấc mộng kinh hoàng. Nằm trong nắng mai, nghe con chim cổ đỏ hót cách có vài thước, anh biết rằng giấc mơ nọ đã qua, nhưng trận đấu của anh vẫn chưa kết thúc và anh không thể bỏ cuộc.

Ai đã chết rồi thì không sống trở lại được nữa, đó là lẽ đời. Nhưng có gì đẹp hơn là suốt đời chiến đấu chống lại tay Kỵ Sĩ Đen kia không? Học nghề thầy thuốc là cách riêng để yêu thương cái gì đó thay cho một gia đình đã mất. Khi con mèo đến cọ cái tai lành lặn vào Rob thì anh nhất quyết thực hiện kỳ được cái cách riêng này.

Nhưng triển vọng thì rất là ngán ngẩm. Rob đã lần lượt diễn trò ở Northampton, Bedford và Hertford và ở đâu anh cũng đều tìm gặp, trò chuyện với các bác sĩ, để rồi thấy rằng kiến thức của họ gom lại vẫn còn thua bác phó cạo. Ở thành phố Maldon tay bác sĩ bị mang tiếng là đồ tể nên khi Rob hỏi tham đường đến nhà hắn ta thì mọi người xanh mặt, vội vàng làm dấu thánh giá.

Chẳng nên theo học những kẻ như thế.

Rob chợt nảy ra ý nghĩ rằng biết đâu một bác sĩ Hebrew nào khác có thể sẵn lòng thu nhận anh hơn là Merlin. Ở bãi chợ Maldon anh dừng ngựa nơi những người thợ đang xây một bức tường gạch.

“Các anh có biết người Do Thái nào ở đây không? Rob hỏi người cai.

Ông ta nhìn anh trân trối, nhổ nước bọt rồi bỏ đi.

Anh hỏi nhiều người khác nữa nơi bãi chợ, kết quả cũng không khá hơn. Mãi sau mới có một người tò mò nhìn anh. “Anh tìm người Do Thái làm gì?”

“Tôi tìm một bác sĩ Do Thái.”

Người đó gật đầu với vẻ thông cảm. “Cầu Chúa Ki-tô thương xót anh. Ở thành phố Malmesbury có người Do Thái sinh sống và họ có một bác sĩ tên là Adolescentoli,” ông ta nói.

Từ Maldon đến Malmesbury mất năm ngày; giữa đường Rob dừng chân ở Oxford và Alveston để diễn trò và bán thuốc. Anh nhớ rằng bác phó cạo đã có lần bảo Adolescentoli là một bác sĩ nổi tiếng và anh tới Malmesbury, tràn trề hy vọng, khi bóng chiều phủ lên ngôi làng nhỏ bé và chẳng ra hình thù gì. Anh ăn tại quán một bữa tối xoàng xĩnh nhưng ấm lòng. Bác phó cạo chắc sẽ bảo rằng món cừu hầm này ướp chẳng ra hồn gì nhưng mà nhiều thịt; sau đó anh trả tiền để được trải cho ít rơm trong một góc phòng ngủ.

Sáng hôm sau, lúc điểm tâm, anh hỏi chủ quán về những người Do Thái ở Malmesbury.

Ông ta nhún vai như muốn bảo có gì đâu để mà kể.

“Tại tôi tò mò ấy mà. Tôi không hề biết họ, đến mãi tận gần đây.”

“Ấy là vì họ không nhiều trên đất nước ta,” chủ quán nói. “Em rể tôi là thuyền trưởng nên đi đã nhiều nơi, bảo rằng họ ở Pháp đông lắm. Cậu ấy bảo ở nước nào cũng có họ cả và càng về phía Đông càng nhiều.”

“Thế ông Isaac Adolescentoli sống giữa những người Do Thái ở đây à? Ông bác sĩ ấy.”

Chủ quán toét miệng. “Không, phải nói rằng họ sống quanh ông ta thì đúng hơn, hưởng ké tiếng tăm của ông ta.”

“Vậy là ông ta nổi tiếng à?”

“Một bác sĩ giỏi! Người ta đến từ xa để được ông ta khám bệnh và trọ trong quán này,” chủ quán tự hào. “Các cha cố ghét ông ta, tất nhiên rồi, nhưng,” chủ quán đặt một ngón tay lên mũi ra ý chế nhạo và cúi tới trước, “tôi biết ít nhất hai lần giữa đêm ông ta được mời đến Canterbury để chữa cho Tổng Giám mục Aethelnoth. Người ta cứ tưởng ngài chết từ năm ngoái cơ đấy.”

Chủ quán chỉ cho Rob đường đến khu Do Thái và lát sau anh đã giong xe chạy qua những bức tường đá xám xịt của tu viện Malmesbury, qua những khu rừng, những thửa ruộng và một vườn nho trên sườn dốc, nơi các tu sĩ đang thu hoạch. Một cánh rừng nhỏ ngăn khu vực của tu viện với khu Do Thái gồm chừng mười ngôi nhà rải rác. Đây hẳn là người Do Thái rồi: họ trông cứ như quạ đen trong áo khoác caftan61 đen, không buộc thắt lưng và đội mũ da hình quả chuông. Họ đang cưa, đóng để dựng một cái chòi. Rob đánh xe tới ngôi nhà lớn hơn hết với sân rộng buộc đầy ngựa và đậu đầy xe.

“Isaac Adolescentoli ở đâu?” Rob hỏi một trong những thằng nhỏ giữ ngựa.

“Ông ấy ở trong phòng khám bệnh,” thằng nhỏ nói và bắt gọn đồng tiền Rob thảy cho nó để được yên trí rằng nó sẽ trông coi con ngựa chu đáo.

Cửa trước để ngỏ dẫn vào một phòng đợi rộng kê đầy ghế gỗ dài, người bệnh ngồi chen chúc. Giống như những hàng người đợi trước bình phong của chính nơi anh khám bệnh thôi, nhưng đông hơn nhiều. Không còn chỗ ngồi nào trống, nhưng Rob tìm được một chỗ dựa tường.

Thỉnh thoảng một người đàn ông đi qua cái cửa nhỏ nối với nhà trong, gọi bệnh nhân ngồi đầu ghế băng thứ nhất. Rồi mọi người xích tới trước một chỗ. Hình như có năm bác sĩ tất cả. Bốn người trẻ và một người đứng tuổi nhỏ thó, nhanh nhẹn mà Rob đoán là Adolescentoli.

Đợi thật lâu. Căn phòng vẫn đầy người, vì có vẻ như mỗi khi một bệnh nhân được một bác sĩ dẫn đi qua cửa phòng đợi thì những người mới tới lại từ bên ngoài vào qua cửa trước. Rob giết thì giờ bằng cách thử nhìn người ta mà chẩn bệnh.

Tới phiên Rob được ngồi đầu băng ghế thứ nhất thì đã giữa chiều rồi. Một trong những người trẻ đi qua cửa. “Mời anh theo tôi.” Ông ta nói với âm sắc Pháp.

“Tôi muốn gặp ông Isaac Adolescentoli.”

“Tôi là Moses ben Abraham, học trò của thầy Adolescentoli. Tôi đủ sức để chữa anh.”

“Chắc chắn là ông sẽ thừa sức chữa nếu tôi có bệnh. Nhưng tôi muốn được gặp thầy ông vì một chuyện khác.”

Người phụ tá gật đầu và quay sang bệnh nhân kế tiếp đang ngồi treenghees.

Lát sau Adolescentoli ra dẫn Rob qua cửa, đi dọc một hành lang ngắn; một cánh cửa để hé cho anh thoáng thấy một bàn mổ, vài cái chậu và những y cụ. Họ bước vào một căn phòng nhỏ xíu, chẳng có đồ đạc gì nhiều ngoài một bàn con và hai cái ghế. “Anh bị bệnh gì?” Adolescentoli hỏi. Ông ta hơi ngạc nhiên khi, thay vì kể bệnh trạng, Rob lại lúng túng nói về ước mơ của mình được học Y.

Khuôn mặt ngăm ngăm dễ coi của ông không cười. Chắc chắn buổi nói chuyện cũng sẽ không kết thúc khác đi nếu Rob khôn khéo hơn, đừng hỏi cái câu mà anh không nén được này: “Bác sĩ sống ở nước Anh lâu chưa?”

“Sao anh lại hỏi thế?”

“Vì ông nói quá sõi tiếng của chúng tôi.”

“Tôi sinh ra trong ngôi nhà này,” Adolescentoli điềm đạm nói. “Vào năm 70, sau khi ngôi Đại Đền ở Jerusalem bị phá hủy thì năm tù binh trẻ Do Thái bị Titus62 giải từ đấy về Rome. Người La Mã gọi họ là adolescentoli, tiếng Latin nghĩa là ‘bọn thanh niên’. Tôi là hậu duệ của Joseph Adolescentoli, một trong năm người đó. Cụ tổ tôi được trả tự do sau khi sung vào quân đoàn La Mã thứ hai; cụ tổ tôi theo quân đoàn đó đến hòn đảo này khi cư dân ở đây còn là những con người nhỏ thó, da ngăm ngăm sống trên thuyền thúng; những người Silure đen ấy là những kẻ đầu tiên tự gọi mình là người Briton. Dòng họ anh có ở Anh lâu thế không?”

“Tôi không biết.”

“Anh nói tiếng nưóc này khá lắm,” giọng Adolescentoli êm như nhung.

Rob kể cho ông ta về cuộc gặp gỡ Merlin, song chỉ nói rằng họ trao đổi về chuyện học Y. “Ông cũng học với vị bác sĩ Ba Tư nổi tiếng ở Ispahan hay sao?”

Adolescentoli lắc đầu. “Tôi học ở đại học Baghdad, một trường lớn về Y, có thư viện và phân khoa lớn. Tất nhiên chúng tôi không có được Avicenna, mà người ta gọi là Ibn Sina.”

Hai người trò chuyện về các học trò của ông ta. Ba người là Do Thái đến từ Pháp, một người là Do Thái từ Salerno.

“Mấy người đó thích học tôi hơn là với Avicenna hay những ông thầy A Rập khác,” Adolescentoli tự hào nói. “Họ không có được một thư viện như sinh viên ở Baghdad có, tất nhiên rồi, nhưng tôi có quyển Y thư của Baldus liệt kê các phương thuốc theo phương pháp của Alexander xứ Tralles và chỉ dẫn cách chế thuốc xoa, thuốc đắp và thuốc cao. Họ phải chú tâm học quyển này, cũng như một số trước tác bằng tiếng Latin của Paul xứ Aegina và vài tác phẩm của Pliny. Và trước khi tốt nghiệp, mỗi người phải biết cách trích máu, cách đốt, cách rạch mạch máu và cách đánh màng mắt.”

Rob cảm thấy thèm khát, không khác trạng thái của một người đàn ông vừa thấy một người đàn bà đã muốn ngay tức thì. “Tôi đến để xin ông thu nhận làm học trò.”

Adolescentoli nghiêng đầu. “Tôi cũng đã đoán anh đến đây vì thế. Nhung tôi không thu nhận anh.”

“Tôi không thể năn nỉ ông được ư?”

“Không. Anh phải tự tìm một bác sĩ Cơ Đốc làm thầy hoặc là cứ làm phó cạo,” Adolescentoli nói, không thô bạo nhưng dứt khoát.

Có thể lý do của ông ta cũng giống của Merlin thôi, nhưng Rob không hỏi vì ông ta sẽ không nói nữa. Adolescentoli đứng lên dẫn đường và gật đầu một cách dửng dưng khi Rob ra khỏi phòng khám bệnh.

Ở Devizes, hai thành phố sau Malmesbury, Rob đánh rơi một trái bóng khi trình diễn, lần đầu tiên kể từ khi anh nắm được bí quyết. Thiên hạ cười ồ khi anh kể truyện giễu, rồi mua thuốc. Bỗng một ngư dân trẻ ở Bristol, suýt soát tuổi anh, lại sau bình phong; hắn bị tiểu ra máu và ốm nhách. Người đánh cá bảo Rob rằng hắn biết mình sắp chết đến nơi.

“Anh không còn có thể làm gì được cho tôi nữa sao?”

“Tên anh là gì?” Rob khẽ hỏi.

“Hamer.”

“Tôi nghĩ có lẽ anh bị bệnh sưng bạch hạch trong nội tạng, anh Hamer ạ. Nhưng tôi hoàn toàn không dám chắc. Tôi không biết cách chữa cũng như làm cho anh bớt đau.” Gặp bác phó cạo thì bác đã bán cho hắn bộn. “Thuốc này chủ yếu là rượu thôi, anh có thể mua nơi khác rẻ hơn,” Rob nói mà không rõ tại sao. Trước nay, anh chưa từng nói điều này với bệnh nhân nào.

Anh chàng đánh cá cám ơn rồi đi.

Adolescentoli hay Merlin hẳn là biết cách giúp anh ta đấy, Rob cay đắng tự nhủ. Cái lũ lộn giống hèn nhát này, Rob nghĩ, đã từ chối dạy anh trong khi lão Kỵ Sĩ kinh tởm khốn kiếp trong giấc mơ kia lớn tiếng cười.

Tối hôm ấy một trận bão đổ xuống thình lình với gió lốc và mưa như trút. Mới là ngày thứ hai của tháng Chín, thành ra mưa như thế là quá sớm, nhưng vẫn cứ ẩm và lạnh. Rob chạy vào nơi trú ẩn duy nhất, đó là quán trọ ở Devizes, sau khi buộc cương con ngựa vào cành một cây sồi to trước sân. Khi bước vào trong quán anh thấy đã có quá nhiều người đến trước rồi; trên nền không còn một kẽ hở.

Trong một góc tối một người có vẻ kiệt sức ngôi thu lu, hai tay ôm cái bị căng phồng, loại các thương nhân vẫn dùng đựng hàng. Nếu Rob không từng tới Malmesbury thì anh sẽ chẳng thèm nhìn hắn lần nữa làm gì, nhưng bây giờ thì anh biết đó là một người Do Thái, qua áo caftan đen và cái mũ da hình chuông.

“Chúa của chúng ta đã bị giết trong một đêm như thế này đây,” Rob nói to.

Tiếng trò chuyện trong quán nhỏ hẳn đi khi Rob tiếp tục nói về nỗi khổ hình của Chúa Jesus, vì người lữ hành thường thích nghe kể chuyện và trò tiêu khiển. Ai đó mang cho anh một vại bia. Khi Rob kể về đám dân chúng đã phủ nhận Chúa là Vua của dân Do Thái như thế nào thì người lái buôn mệt lử kia dường như co rúm lại.

Đến khi Rob kể tới đoạn Calvary63 thì người Do Thái nọ xách bị, chuồn ra ngoài trong đêm tối bão bùng. Rob thôi không kể nữa, ngồi ngay vào cái góc ấm cúng nọ.

Nhưng khi buộc thương nhân kia phải bỏ chỗ mà đi, Rob không thấy hả dạ gì hơn cái lần anh đưa bác phó cạo chai rượu “mẻ đặc biệt”. Căn phòng nồng nặc mùi hôi của quần áo bông ẩm ướt và những thân thể không tắm khiến anh muốn ói. Thành ra anh vẫn bỏ ra ngoài xe với những con vật của mình, dù chưa tạnh mưa.

Rob giong con ngựa tới một khu rừng trống gần đó, thả nó ra. Trong xe có bổi khô và anh nhóm một đống lửa. Bà Buffington còn quá nhỏ để động đực nhưng có lẽ nó đã tiết ra mùi mèo cái rồi, vì phía sau những cái bóng của ánh lửa bập bùng là một con mèo đực đang gào. Rob ném một thanh củi đuổi nó đi và con mèo trắng lại cọ người vào chủ nó.

“Chúng ta là một cặp cô đơn,” Rob nói.

Dù có phải bỏ ra cả đời thì anh cũng sẽ tìm kỳ được một bác sĩ xứng đáng để có thể theo học, anh nhất quyết.

Về phần nhũng người Do Thái thì anh mới chỉ nói chuyện với hai bác sĩ của họ. Chắc chắn còn nhiều bác sĩ Do Thái khác. “Có thể một người sẽ nhận cho tao theo học, nếu tao giả làm một gã Do Thái,” anh nói với con mèo.

Nó bắt đầu như thế đấy, không phải là mơ, mà là một ý nghĩ kỳ quặc nói bừa trong lúc ăn không ngồi rồi. Rob biết mình không thể nào giả là Do Thái một cách đủ thuyết phục để qua mặt được sự soi mói hằng ngày của một ông thầy Do Thái được.

Nhưng anh ngồi nhìn đăm đăm vào ánh lửa và ý định của anh thành hình.

Con mèo ngửa cái bụng mịn như nhung. “Ta không thể giả đủ giống Do Thái để những người Hồi giáo tin sao?” Rob hỏi con mèo, hỏi chính mình và hỏi Chúa.

Giả đủ giống để được theo học vị bác sĩ vĩ đại nhất thế giới.

Ý nghĩ này thật quá sức tưởng tượng khiến chính Rob cũng bàng hoàng đến nỗi làm rơi con mèo. Nó nhảy biến vào trong xe; lát sau nó quay ra, tha một con vật nào đó có lông. Hóa ra đó là bộ râu giả anh đeo hồi đóng vai “ông lão” ngớ ngẩn. Rob nhặt râu lên. Nếu mình đã có thể đóng vai một ông già cho bác phó cạo thì, anh tự hỏi, tại sao không thể đóng vai một người Hebrew? Có thể bắt chước người lái buôn trong quán trọ ở Devizes và những người khác nữa được chứ…

“Ta sẽ biến thành một tay Do Thái giả!” anh gào to.

May không có ai đi ngang đó. Người ta mà nghe thấy Rob nói to và lâu với con mèo như thế thì anh sẽ bị buộc tội ngay là phù thủy trò chuyện với hồ ly tinh.

Rob không sợ Giáo hội. “Tao ị vào lũ cố đạo bắt cóc trẻ con,” anh nói với con mèo.

Anh có thể để râu dài như người Do Thái, còn cái bao quy đầu bị cắt thì đã sẵn rồi.

Anh sẽ kể với mọi người Do Thái rằng anh đã được dạy dỗ cách biệt với đồng bào mình, giống như lũ con trai ông Merlin, nên không biết tiếng lẫn tập tục của họ.

Anh sẽ lên đường đi Ba Tư!

Anh sẽ sờ gấu áo của Ibn Sina!

Anh vừa khích động vừa khiếp sợ, lại mắc cỡ vì lớn đầu mà còn run. Giống như lần đầu tiên khi anh biết mình sẽ vượt quá Southwark.

Người ta bảo rằng bọn họ ở khắp nơi, ta nguyền rủa linh hồn họ. Trên đường đi anh sẽ làm quen và quan sát cách ăn ở của họ. Khi tới Ispahan anh sẽ đủ sức giả làm một người Do Thái, và như thế Ibn Sina sẽ thu nhận anh và truyền cho anh những bí mật quý báu của trường phái A Rập.

PHẦN HAI

CHUYẾN VIỄN DU

22

CHẶNG ĐƯỜNG ĐẦU TIÊN

Từ Luân Đôn có nhiều tàu thủy đi Pháp hơn từ mọi cảng khác trên nước Anh, nên Rob quay lại thành phố chôn nhau cắt rốn của mình. Suốt trên đường về anh đều dừng chân nơi các phố thị, làng xóm để kiếm tiền, vì anh muốn mang theo trong chuyến phiêu lưu này càng nhiều vàng càng tốt. Khi Rob về tới Luân Đôn thì đã hết mùa tàu ra khơi. Sông Thames tua tủa cột buồm của những con tàu thả neo. Vua Canute vốn gốc Đan Mạch nên đã cho thành lập một đội lớn tàu Viking, bập bềnh trên nước trông cứ như lũ thủy quái bị buộc lại với nhau. Quanh đội tàu chiến đáng sợ nọ còn nhiều loại tàu khác: những tàu chở hàng to thù lù được biến thành tàu đánh cá viễn dương, tàu ba hàng chèo của những kẻ giàu có, tàu buồm thấp tè chậm rì chở ngũ cốc, tàu hai cột buồm của thương nhân với loại buồm tam giác, tàu buôn hai cột buồm từ Ý, và loại tàu dài ngoằng, một cột buồm - một thứ “ngựa kéo” của đội thương thuyền các nước Bắc Âu. Không tàu nào có hàng hay hành khách vì những cơn giông lạnh giá đã bắt đầu. Trong sáu tháng đáng sợ sắp tới, nhiều buổi sáng lạnh đến nỗi bụi nước muối đóng băng trên biển Manche64; các thủy thủ đều biết rằng thời gian này mà mạo hiểm ra chỗ Biển Bắc nhập vào với Đại Tây Dương là tìm cái chết trong sóng bạc đầu.

Rob đứng trong quán Cá Trích ở khu bến tàu mà giời thủy thủ thường lui tới, nện vại rượu táo hâm nóng lên mặt bàn. “Tôi tìm một chỗ ở ấm cúng, sạch sẽ cho đến khi tàu có thể ra khơi vào mùa xuân,” anh nói. “Có ai ở đây biết một chỗ như thế không?”

Một người béo lùn, vạm vỡ như chó bun, nhìn kỹ Rob trong khi nốc cạn vại rượu của mình rồi gật đầu. “Có. Chú em tôi, Tom, tử nạn trong chuyến ra khơi vừa rồi, để lại người vợ tên là Binnie Ross và hai đứa con nhỏ phải nuôi. Nếu anh sẵn sàng trả khá thì tôi tin thím ấy sẽ đồng ý nhận anh ở trọ thôi.”

Rob đãi ông ta một vại rồi cùng đi đoạn dường ngắn tới một ngôi nhà nhỏ gần bãi chợ ở East Chepe. Binnie Ross là một góa phụ còn rất trẻ, nhỏ nhắn vén đôi mắt xanh đầy âu lo trên khuôn mặt thon gầy, xanh xao. Căn phòng sạch nhưng quá nhỏ.

“Tôi còn một con mèo và một con ngựa nữa,” Rob nói.

“Ồ, mèo thì mèo chứ có sao,” góa phụ lo lăng đáp. Rõ ràng cô ta đang cần tiền ghê gớm.

“Anh có thể gửi con ngựa qua mùa đông,” người anh chồng nói. “Trên đường Thames có tàu ngựa của nhà Egglestan.”

Rob gật. “Tôi biết chỗ đó.”

“Nó sắp đẻ rồi,” Binnie Ross nói khi cô ôm con mèo và vuốt ve nó.

Rob chẳng thấy cái bụng thon của nó to thêm tí nào. “Làm sao cô biết?” anh hỏi, nghĩ là cô nhầm. “Nó còn bé tí mà, mới đẻ mùa hè vừa rồi.”

Cô kia nhún vai.

Nhưng cô nói đúng vì chỉ vài tuần sau bà Buffington phình ra trông thấy. Rob cho nó thức ăn ngon và mua thực phẩm loại hảo hạng cho Binnie và con trai cô. Đứa bé gái còn ẵm ngửa và vẫn bú sữa mẹ. Rob rất thích ra chợ mua sắm cho mấy mẹ con, vì anh vẫn còn nhớ sau một thời gian dài bụng lép cồn cào mà được ăn ngon thì tuyệt đến thế nào.

Bé gái tên là Aldyth và bé trai chưa đầy hai tuổi tên Edwin. Đêm nào Rob cũng nghe tiếng Binnie khóc. Rob trọ ở đó chưa được hai tuần thì một tối nọ cô chui vào giường anh. Cô không nói lời nào mà chỉ nằm xuống, ôm anh trong vòng tay thon thả và im lặng suốt lúc ái ân. Rob tò mò nếm thử sữa cô, thấy ngọt.

Xong rồi cô về lại giường mình, hôm sau không đả động gì đến chuyện đêm qua.

“Chồng em tử nạn như thế nào?” Rob hỏi khi cô múc cháo để ăn sáng.

“Bị bão. Wulf - ông anh chồng, người đưa anh tới đây - kể rằng Tom, chồng em, bị cuốn phăng đi. Anh ấy không biết bơi,” cô nói.

Cô lại vào với Rob một đêm nữa, ghì chặt anh như tuyệt vọng. Chiều hôm xảy ra tai họa, người anh chồng đến nhà; chắc chắn anh ta đã phải thu hết can đảm để báo cho cô biết. Từ hôm đó ngày nào Wulf cũng đến, mang theo chút quà; anh ta chơi với hai đứa cháu nhưng rõ ràng muốn ve vãn mẹ chúng nó. Rồi một ngày nọ Binnie nói với Rob rằng cô và Wulf sẽ lấy nhau. Thế là Rob sẽ được trọ trong một ngôi nhà ấm cúng hơn chờ ngày ra khơi.

Trong một trận bão tuyết Rob đỡ cho bà Buffington đẻ một lứa mèo con: một con cái nhỏ xíu màu trắng chẳng khác mèo mẹ thu nhỏ, một con đực màu trắng, hai con đực nhị thể, đen trắng, có lẽ giống mèo bố. Binnie tỏ ý sẵn sàng giúp trấn nước bốn mèo con; nhưng Rob đợi đến khi chúng thôi bú, anh mới lót giẻ vào một cái sọt, đem chúng đến các quán nước. Anh mua một lô rượu để gạ cho đi từng con một.

Vào tháng Ba, những người nô lệ trở lại bến cảng, nơi xưa nay họ vẫn phải làm những việc nặng nhọc. Và con đường Thames lại chen chúc người và xe kéo chất hàng vào kho hay chuyển hàng xuất cảng xuống tàu.

Rob đã đặt không biết bao nhiêu câu hỏi với các khách vãng lai và cuối cùng quyết định tốt nhất là bắt đầu cuộc hành trình của mình từ Calais65. “Tàu của tôi đi tới đó,” Wulf nói rồi dẫn anh xuống bến tàu chỉ anh xem chiếc Queen Emma. Nó thật không xứng với cái tên của bà hoàng nọ, vì chỉ là một thuyền gỗ cũ kỹ với một cột buồm thật cao. Phu bốc vác đang chất lên tàu những tấm thiếc từ Cornwall. Wulf dẫn anh tới gặp thuyền trưởng, một người Wales dáng nghiêm nghị; ông ta gật đầu khi được hỏi có chịu chở một hành khách hay không, và đòi giá phải chăng.

“Tôi còn một con ngựa và một cái xe nữa,” Rob nói.

Người thuyền trưởng nhíu mày. “Chở chúng theo tàu sẽ đắt lắm đấy. Phần nhiều hành khách bán xe và ngựa ở bên này rồi tìm mua lại ở bờ biển bên kia.”

Rob cân nhắc rất kỹ, cuối cùng quyết định trả tiền cước để đem theo, đắt mấy thì đắt. Vì anh dự tính sẽ làm phó cạo kiêm thầy lang trên đường đi. Cái xe đỏ và con ngựa là một công cụ tốt mà anh không tin rằng sẽ tìm thấy cái khác vừa ý bằng.

Thời tiết tháng Tư dịu hơn và cuối cùng những con tàu bắt đầu ra khoi. Chiếc Queen Emma nhổ neo khỏi lớp bùn sông Thames vào ngày thứ mười một trong tháng với biết bao nước mắt tiễn đưa của Binnie. Gió mát nhưng không quá mạnh. Rob nhìn Wulf cùng bảy thủy thủ kéo dây tời, dựng một cánh buồm vuông khổng lồ; vừa dựng xong thì buồm no gió kêu cót két và tàu trôi theo nước triều xuống. Tàu chở hàng kim loại nặng nên mớn thấp; nó rời sông Thames, chậm chạp lách qua những khúc biển hẹp giữa đảo Thanet và đất liền, từ từ men dọc bờ biển vùng Kent để rồi gan góc theo chiều gió vượt eo biển Manche.

Bờ biển màu lục càng lùi xa càng sẫm hơn, cho đến lúc nước Anh chỉ còn là một làn sương mù màu xanh rồi biến thành một đường mờ đỏ tía, và cuối cùng như bị biển cả nuốt mất luôn. Rob không có dịp để suy nghĩ về mục đích cao cả của chuyến đi này, vì anh say sóng đến nôn mửa.

Wulf gặp anh trên boong, thấy thế bèn đứng lại, nhổ toẹt qua mạn tàu, ra vẻ không hiểu nổi. “Chúa ạ! Tàu mớn thấp, không trồi lên sụt xuống, cũng không tròng trành; thời tiết thế này là dễ chịu nhất, biển lại lặng nữa. Vậy thì anh bị chứng gì?”

Nhưng Rob không đáp nổi vì còn đang nghiêng đầu qua mạn tàu để khỏi làm bẩn boong. Một phần do anh quá sợ, vì chưa từng đi biển và giờ đây lại bị ám ảnh bởi các câu chuyện về những người bị chết đuối mà anh đã nghe trong đời mình, từ chồng và các con trai của bà Editha Lipton đến anh chàng Tom Ross bạc phước đã để lại một Binnie góa bụa. Nước biển loáng như dầu làm anh ói mật xanh mật vàng, dường như khó nhìn thấu qua, sâu thẳm và không thấy đáy rất có thể là hang ổ của mọi loài thủy quái, và Rob hối hận đã liều lĩnh mạo hiểm vào một môi trường lạ lẫm thế này. Chừng như muốn đày ải Rob thêm nữa, gió thổi mạnh hơn và sóng đánh cao thêm. Chẳng bao lâu sau Rob tin chắc mình sẽ chết và đón nhận sự giải thoát. Wulf tìm Rob, mời anh ăn tối với bánh mì và thịt heo muối chiên để nguội. Anh cho rằng hẳn Binnie đã thú thật những lần mò vào giường Rob, và đây là cách người chồng tương lai của cô trả thù mà anh thì không đủ sức đối phó.

Chuyến đi kéo dài bảy tiếng - mà như vô tận - cho đến khi một dải sương mù khác nhấp nhô nơi chân trời, rồi dần dần hiện rõ Calais.

Wulf hối hả chào tạm biệt Rob, vì anh ta còn bận bịu với cái buồm. Rob dẫn ngựa và xe xuống cầu tàu lên đất liền, ở đó anh vẫn thấy tròng trành như trên biển. Anh nghĩ rằng đất liền ở Pháp không thể trồi lên thụt xuống được, vì nếu có chắc chắn mình đã được nghe về chuyện kỳ dị này rồi. Quả nhiên, sau vài phút đi bộ, mặt đất hình như rắn chắc lại hơn. Nhưng đi hướng nào bây giờ? Rob không biết sẽ phải tới đâu hay làm gì. Nghe ngôn ngữ lạ cứ như là bị đấm vào tai. Mọi người chung quanh nói huyên thuyên mà anh chẳng hiểu gì sất. Rốt cuộc anh ngừng lại, leo lên xe vỗ tay để gây chú ý.

“Tôi muốn thuê một người biết tiếng nói của tôi,” anh nói to.

Một ông già mặt nhăn nhúm bước tới. Đôi chân khẳng khiu và thân hình gầy trơ xương của ông ta cảnh báo rằng không dùng được ông ta vào những việc khuân vác. Nhưng khi thấy khuôn mặt Rob xanh mét, ông ta nháy mắt. “Mình có thể vừa uống cho thấm giọng vừa bàn chuyện được không? Rượu táo làm bụng hết nhộn nhạo hay lắm,” ông ta nói và cái tiếng Anh quen thuộc nghe êm ái như thể tai anh vừa được xoa dịu.

Họ dừng lại ở quán rượu đầu tiên, ngồi tại cái bàn gỗ thông xù xì bên ngoài cửa trước.

“Tên tôi là Charbonneau,” ông già người Pháp này nói to để át tiếng ồn trên bến tàu. “Louis Charbonneau.”

“Còn tôi là Rob J. Cole.”

Khi rượu táo được mang ra thì họ uống chúc sức khỏe nhau; Charbonneau nói đúng vì rượu làm ấm bụng Rob, giúp anh tươi tỉnh lại. “Tôi nghĩ chắc tôi có thể ăn nữa cơ,” anh nói mà tự lấy làm ngạc nhiên.

Charbonneau hài lòng gọi món ăn, chẳng mấy chốc một cô chạy bàn bưng ra bánh mì giòn, một đĩa ô liu xanh và pho mát dê mà nếu còn sống chắc bác phó cạo cũng phải khen.

“Ông hiểu tại sao tôi cần có người giúp rồi chứ,” Rob phiền muộn nói, “vì ngay cả đến gọi món ăn tôi cũng không biết phải làm thế nào.”

Charbonneau mỉm cười. “Tôi suốt đời là thủy thủ. Chuyến tàu đầu tiên trong đời đưa tôi tới Luân Đôn khi còn là một thằng nhỏ và tôi vẫn nhớ rõ mình thèm được nghe tiếng mẹ đẻ đến thế nào.” Một nửa thời gian trên đất liền ông sống trên bờ biển phía bên kia, ông nói, nơi người ta nói tiếng Anh.

“Còn tôi là phó cạo kiêm thầy lang, tới Ba Tư mua các thứ thuốc hiếm và dược thảo để gửi về Anh.” Rob đã quyết định sẽ giải thích như thế với người khác để tránh bàn cãi, bởi cái lý do chính thật sự khiến anh đi Ispahan bị coi là một trọng tội dưới mắt Giáo hội.

Charbonneau nhướng cặp lông mày. “Xa lắm đấy!”

Rob gật. “Tôi cần một người dẫn đường, có thể cả thông dịch cho tôi nữa để tôi diễn trò, bán thuốc và trị bệnh. Tôi sẽ trả rất hậu.”

Charbonneau nhón một trái ô liu trên đĩa, đặt xuống mặt bàn ấm nắng. “Đây là nước Pháp,” ông ta nói. Nhặt một trái ô liu nữa. “Đây là năm công quốc của Đức mà vua là người Saxon.” Một trái nữa, rồi một nữa cho đến khi bảy trái ô liu xếp cạnh nhau. “Đây là Bohemia66,” ông ta chỉ vào trái thứ ba, “ở đó có giống dân Slave và dân Tiệp. Kế tiếp là vùng của người Magyar67, một đất nước tuy theo đạo Cơ Đốc nhưng còn đầy những kỵ sĩ sống rất man rợ. Rồi đến vùng Balkan68 với núi cao hiểm trở, con người cũng cao lớn và hung tợn. Sau đó là vùng Thrace69 với Constantinople70 mà tôi không biết nhiều ngoại trừ đó là vùng cực biên của châu Âu. Cuối cùng là Ba Tư, nơi cậu muốn tới.”

Ông ta trầm ngâm nhìn Rob. “Sinh quán của tôi nằm trên biên giới giữa Pháp và đất của người Đức nên tiếng của họ tôi biết nói từ nhỏ. Cho nên, nếu cậu chịu thuê thì tôi sẽ cùng đi với cậu qua đây…” Ông ta nhón hai trái ô liu đầu bỏ vào miệng. “Tôi phải chia tay cậu kịp thời để còn về tới Strasbourg71 trước mùa đông.”

“Đồng ý,” Rob như trút được gánh nặng.

Rồi, trong lúc Charbonneau cười toét miệng gọi thêm rượu thì Rob trầm ngầm ăn năm trái ô liu còn lại, từng trái một theo thứ tự, mỗi trái là một nước.

23

NGƯỜI LẠ TRÊN ĐẤT LẠ

Nước Pháp ít cây cỏ hơn nước Anh nhưng nhiều nắng hơn. Bầu trời như cao và xanh hơn. Phần lớn đất đai là rừng, như ở quê nhà. Đây là đất nước của những nông trại hết sức ngăn nắp, thỉnh thoảng lại thấy một lâu đài bằng đá màu sẫm, giống những cái Rob thường thấy ở vùng quê của đất nước mình; nhưng một số lãnh chúa sống trong những trang viên lớn bằng gỗ mà ở Anh không thấy. Trên đồng cỏ thả bò và nông dân đang gieo hạt lúa mì.

Rồi Rob thấy vài điểm khác lạ. “Nhiều nhà trong nông trại của các ông không có mái,” Rob nhận xét.

“Ở đây ít mưa hơn bên Anh,” Charbonneau đáp. “Một số nông dân nước chúng tôi tuốt lúa trong các nhà kho không mái.”

Charbonneau cưỡi một con ngựa to, lành tính, màu xám nhạt, gần như trắng. Vũ khí của ông ta trông cũ nhưng được giữ gìn cẩn thận. Tối nào ông ta cũng chăm sóc con ngựa rất chu đáo và lau chùi, đánh bóng gươm lẫn dao găm. Ông ta rất hay trò chuyện bên đống lửa và dọc đường đi.

Mỗi nông trại đều có vườn cây ăn trái, hoa nở rực rỡ. Rob dừng lại ở một đôi nơi, tìm mua rượu. Không có metheglin thì anh mua một thùng rượu táo, giống thứ anh đã thưởng thức ở Calais và thấy dùng làm thuốc đặc chế vạn năng còn tốt hơn nữa.

Những con đường tốt nhất ở đây, như mọi nơi khác, được quân đội La Mã đắp vào cái thời xa xưa cho các đạo binh viễn chinh: đường rộng, nối với nhau và thẳng băng như đầu ngọn lao. Charbonneau nhận xét một cách trân trọng. “Những con đường thế này có ở khắp mọi nơi, một mạng lưới phủ khắp thế giới. Nếu muốn, cậu có thể đi trên những con đường như thế này tới tận Rome được.”

Tuy vậy, khi gặp một tấm bảng chỉ vào ngôi làng có tên là Caudry, Rob cho Ngựa rẽ khỏi con đường La Mã. Charbonneau phản đối.

“Những con đường rừng này rất nguy hiểm.”

“Tôi phải đi những đường này mới hành nghề được chứ. Chúng là những con đường duy nhất dẫn vào các thôn xóm nhỏ. Tôi sẽ thổi tù và. Đó là cách tôi vẫn làm từ trước tới nay.”

Charbonneau nhún vai.

Những ngôi nhà ở làng Caudry có mái hình nón, lợp rạ hay cành cây con bó lại. Phụ nữ đang nấu nướng ngoài sân; hầu như nhà nào cũng có bàn bằng ván và ghế dài kê gần bếp lửa, bên dưới một mái che nắng đơn giản; mái đặt trên bốn cột to cắt từ thân cây non. Không thể nào nhầm với một làng của Anh được. Nhưng Rob vẫn diễn đủ mọi tiết mục, như ở quê nhà vậy.

Anh đưa Charbonneau cái trống bảo ông ta gõ. Người đàn ông Pháp trông thật tức cười, nhưng khi con ngựa bắt đầu nhảy dựng lên theo tiếng trống thì ông ta thật sự thích thú.

“Hôm nay có diễn trò! Diễn trò!” Rob gọi.

Charbonneau hiểu ngay ý định của Rob nên dịch liền tức thì ngay khi anh vừa dứt câu.

Rob đã học được một điều lý thú qua trình diễn ở Pháp. Trước cùng một câu chuyện khán giả cũng cười, nhưng ở những đoạn khác, có lẽ vì họ phải đợi nghe dịch. Trong khi Rob tung hứng thì Charbonneau đứng như bị thôi miên và khi hứng chí, ông buột miệng chêm thêm những nhận xét dí dỏm làm đám đông như bị lây, vỗ tay nhiệt liệt.

Họ bán được khối thuốc đặc chế vạn năng.

Tối hôm ấy ngồi bên đống lửa, Charbonneau không ngớt nài nỉ Rob làm trò tung hứng nữa nhưng anh từ chối. “Ông sẽ còn nhiều dịp để xem đến phát chán mà, đừng lo.”

“Thật là lạ. Cậu bảo đã làm trò này từ khi còn nhỏ à?”

“Phải.” Rob kể bác phó cạo cưu mang anh như thế nào sau khi bố mẹ anh mất.

Charbonneau gật gù. “Thế là cậu may mắn lắm đấy. Năm tôi mười hai tuổi thì bố tôi mất, tôi và người em trai tên Etienne đã bị đưa xuống một tàu của bọn cướp biển làm đầy tớ.” Ông ta thở dài. “Cơ cực lắm, cậu bạn trẻ ạ.”

“Tôi nhớ ông bảo chuyến tàu đầu tiên đưa ông tới Luân Đôn mà?”

“Đó là chuyến đi đầu tiên của tôi trên một chiếc tàu buôn, khi tôi mười bảy tuổi. Còn năm năm trước đó tôi phải đi theo bọn cướp biển.”

“Bố tôi đã ba lần tham gia bảo vệ nước Anh chống xâm lược. Hai lần khi quân Đan Mạch xâm lấn Luân Đôn, còn một lần khi lũ cướp biển tấn công Rochester.” Rob chậm rãi nói.

“Bọn cướp biển mà tôi phải theo không tấn công Luân Đôn. Một lần chúng tôi đổ bộ lên Romney, đốt hai ngôi nhà và cướp một con bò để làm thịt.”

Hai người nhìn nhau chằm chằm.

“Chúng là lũ đồi bại. Tôi phải theo chẳng qua để được sống còn thôi.”

Rob gật đầu. “Thế còn ông Etienne thì sao? Chuyện gì đã xảy ra cho ông ấy?”

“Khi em tôi đủ lớn thì nó bỏ trốn bọn kia, về lại thành phố của chúng tôi, học làm bánh mì. Bây giờ chú ấy cũng già rồi và làm bánh ngon tuyệt.”

Rob cười và chúc ông ta ngủ ngon.

Cứ vài ngày họ lại rẽ vào bãi chợ một ngôi làng khác và cứ theo trình tự: hát vài ba bài nhảm nhí, vẽ những bức chân dung đẹp hơn người thật và bán rượu thuốc. Mới đầu Charbonneau còn dịch những câu quảng cáo của Rob nhưng chẳng bao lâu sau người đàn ông Pháp này đã thuộc làu và tự mình làm cái việc lôi kéo người tới xem. Rob làm việc cật lực để được đầy hầu bao vì anh biết rằng đồng tiền là sự che chở trên đất khách quê người.

Trời tháng Sáu nóng và khô. Họ đã nhấm được nhiều mảnh nhỏ của trái ô liu gọi là nước Pháp khi đi qua vùng cực Bắc của nước này, tới mùa hè thì họ đã đến gần biên giới Đức.

“Mình tới gần Strasbourg rồi,” Charbonneau nói với Rob vào một buổi sáng.

“Mình đi tới đó để ông có thể thăm bà con.”

“Nếu làm thế mình sẽ mất toi hai ngày,” Charbonneau ngại ngùng nói, nhưng Rob cười nhún vai vì anh đã thấy mến ông già người Pháp này.

Thành phố này quả là đẹp thật; nhung nhúc thợ thủ công; họ đang xây một ngôi giáo đường thật lớn, tuy chưa xong nhưng đã hứa hẹn sẽ vượt xa vẻ duyên dáng của những con đường rộng thênh thang và những ngôi nhà tráng lệ của Strasbourg. Họ chạy thẳng tới lò bánh mì và ông Etienne Charbonneau, một người hay nói, ôm choàng lấy ông anh trong vòng tay dính đầy bột.

Tin họ đến đã truyền đi bằng cách thông tin gia đình; thế là tối hôm ấy hai người con điển trai và ba cô con gái mắt đen của ông Etienne cùng vợ chồng con cái tới nhà bố để ăn mừng. Cô con gái út tên Charlotte chưa chồng, vẫn còn ở với bố. Charlotte đã chuẩn bị một bữa thịnh soạn: ba con ngỗng hầm với cà rốt và mận khô. Có hai loại bánh mì mới ra lò; loại tròn mà ông Etienne gọi là “bành mì cho chó” thật ra rất ngon dù mang cái tên kỳ quái, nó gồm nhiều lớp bột mì và bột lúa mạch đen xen nhau. “Nó không đắt, bánh mì của người nghèo mà,” ông Etienne nói và ép Rob nếm một thử bánh ổ dài đắt tiền hơn, làm với bột của nhiều thứ ngũ cốc xay mịn trộn lại. Rob thích “bánh mì cho chó” nhất.

Tối hôm ấy thật vui. Hai ông Louis và Etienne tranh nhau thông dịch cho Rob làm mọi người hết sức tức cười. Lũ trẻ nhảy múa, cánh phụ nữ ca hát, Rob tung hứng để cám ơn về bữa ăn chiều, còn ông Etienne thổi sáo giỏi chẳng kém làm bánh mì. Khi chia tay, con và cháu chủ nhà đều hôn giã từ hai người khách. Cô nàng Charlotte thót bụng lại, ưỡn bộ ngực hơ hớ xuân tình vừa đến độ, còn đôi mắt to nồng nàn nhìn Rob thiết tha mời mọc. Tối hôm ấy, nằm trên giường Rob thầm nghĩ cuộc sống sẽ như thế nào nếu anh định cư lại trong lòng một gia đình như thế này, với khung cảnh xung quanh dễ thương như thế này.

Nửa đêm Rob thức dậy.

“Có chuyện gì thế?” ông Etienne khe khẽ hỏi. Ông ngồi trong bóng tối, không xa chỗ cô con gái đang nằm.

“Tôi phải đi tiểu.”

“Để tôi cùng đi với cậu,” ông Etienne nói, rồi hai người cùng đi ra ngoài, xả nước vào vách nhà kho. Khi Rob quay vào cái giường trải rơm, thì Etienne lại ngồi vào ghế, tiếp tục canh chừng Charlotte.

Sáng ra người thợ làm bánh mì chỉ Rob xem những cái lò tròn, to tướng của ông, rồi đưa cho Rob và ông anh một túi đầy “bánh cho chó” đã được nướng hai lần nên cứng và không hư được, giống loại bánh khô trên tàu đi biển.

Hôm ấy người dân Strasbourg sẽ phải đợi lâu mới có bánh mì, vì ông Etienne đóng cửa tiệm để đi tiễn họ một quãng đường. Con đường La Mã dẫn họ đến sông Rhine, chỉ cách nhà ông Etienne một thôi đường, rồi xuôi dòng vài dặm tới một khúc cạn. Hai anh em nghiêng mình trên yên ngựa, hôn nhau. “Cầu Chúa che chở cậu,” Etienne nói với Rob rồi quay về trong khi hai người cho ngựa bì bõm qua sông. Nước chảy cuồn cuộn, lạnh và còn hơi nâu màu đất lở do những cơn lũ vào mùa xuân gây ra tít trên thượng nguồn. Bờ bên kia dốc nên ngựa đã phải hết sức mới kéo chiếc xe lên được đất Đức.

Lát sau họ đã đi vào vùng núi, chạy giữa các cánh rừng cây vân sam và linh sam mọc trên cao. Càng đi Charbonneau càng trở nên trầm lặng; mới đầu Rob cho rằng tại ông ta không muốn rời xa gia đình, làng xóm nhưng rồi người đàn ông Pháp này nhổ một bãi nước bọt rồi nói. “Tôi không thích dân Đức, cũng không thích đặt chân lên đất nước của chúng.”

“Nhưng mà ông sinh ra gần sát đất nước họ mà.”

Charbonneau cau có. “Người ta có thể sống sát biển mà vẫn không ưa cá mập,” ông nói.

Nhưng Rob lại thấy đất nước này có vẻ dễ chịu. Không khí mát lạnh và trong lành. Từ trên con đường dài quanh sườn núi đi xuống, họ thấy dưới thung lũng người ta - đàn ông lẫn đàn bà - đang cắt và trở cỏ để đem về làm thức ăn cho gia súc, y như nông dân Anh vậy. Họ lại chạy lên một triền núi khác, qua những bãi cỏ nhỏ, thấy bò và dê được đám mục đồng lùa từ các nông trại ở dưới kia lên và thả cho chúng gặm cỏ trong mùa hè. Con đường đưa họ lên cao hon nữa; đột nhiên nhìn xuống họ thấy một tòa lâu đài lớn bằng đá màu xám đen, trong đấu trường những kỵ sĩ quần thảo với nhau bằng lao đã bịt mũi nhọn.

Charbonneau lại nhổ toẹt nước miếng. “Đây là dinh lũy của bá tước Sigdorff, mang biệt hiệu Người Công bằng, một kẻ đáng sợ, lãnh chúa vùng này.”

“Người Công bằng à? Biệt hiệu này thật chẳng hợp với một kẻ đáng sợ tí nào.”

“Lão già rồi,” Charbonneau nói. “Lão mang biệt hiệu này vì khi còn trẻ lão đã đi đánh vùng Bamberg, cầm tù hai trăm người; rồi ra lệnh chặt bàn tay phải của một trăm người, trăm người kia bàn tay trái.”

Và họ vội cho ngựa phi nước kiệu đến khi không còn thấy tòa lâu đài nữa mới thôi.

Gần giữa trưa họ nhìn thấy trên con đường La Mã một tấm biển chỉ vào ngôi làng tên Entburg nên quyết định rẽ vào đấy diễn trò. Chỉ vài phút sau chỗ rẽ, khi đang đi trên một khúc quanh họ thấy một người đàn ông mắt kèm nhèm, cưỡi con ngựa nâu gầy rạc, đứng chắn giữa đường. Đầu hắn trọc lóc, cổ ngắn có ngấn nung núc mỡ. Hắn mặc đồ vải thô, mập nhưng rắn chắc, trông giống bác phó cạo lúc Rob gặp lần đầu. Không có chỗ cho xe vòng qua hắn, nhưng vũ khí của hắn vẫn còn nằm trong bao. Rob giật cương cho Ngựa đứng lại trong lúc anh và hắn quan sát nhau.

Tay đầu trọc nói một tràng gì đó.

“Hắn hỏi cậu có rượu không,” Charbonneau nói.

“Bảo hắn rằng không.”

“Tên chó đẻ này không đi một mình,” Charbonneau nói mà không đổi giọng và Rob thấy hai kỵ sĩ nữa từ sau đám cây bước ra.

Một gã thanh niên cưỡi lừa. Khi gã tiến lại gần lão mập kia thì Rob nhận thấy mặt hai người giống nhau; anh đoán đó là hai cha con.

Gã thứ ba cưỡi một con vật to, nặng nề, trông có vẻ loại ngựa để làm ruộng. Hắn đứng ngay sau xe của Rob, chặn mất đường lui. Hắn trạc ba mươi tuổi, nhỏ người, tướng gian ác, cụt mất tai trái, như bà Buffington vậy.

Hai gã mới này đều lăm lăm kiếm trong tay. Lão đầu trọc lớn tiếng nói với Charbonneau.

“Hắn bảo cậu phải xuống xe và cởi quần áo ra. Nên biết rằng nếu cậu nghe theo thì chúng sẽ giết cậu liền,” Charbonneau nói. “Áo quần là thứ đắt tiền nên chúng không muốn bị vấy máu.”

Rob không để ý Charbonneau đã móc dao từ đâu ra. Hực lên một tiếng lấy sức, ông già phóng ra và bằng một cái búng điêu luyện con dao bay đi nhanh và mạnh, cắm ngập vào ngực gã thanh niên cầm kiếm.

Vẻ rúng động hiện rõ trong đôi mắt lão già mập, nhưng khi Rob rời khỏi ghế xà ích mà anh đang ngồi thì nụ cười vẫn chưa tắt hẳn trên môi lão.

Rob nhảy một bước lên cái lưng rộng của con ngựa rồi lao tới, kéo lão ngã khỏi yên ngựa. Hai người vật nhau lăn trên đất, cào nhau, người nào cũng gắng hết sức để kẹp cho đối phương tê liệt. Cuối cùng, từ phía sau, tay trái Rob thọc qua được dưới cằm lão. Một nắm đấm nần nẫn thịt nhắm vào háng Rob, nhưng anh xoay người khiến những cú đấm thôi sơn kia nện trúng đùi, chẳng khác trời giáng, khiến chân anh bại hẳn đi.

Những lần anh đánh nhau trước đây là trong lúc say và giận đến phát điên; bây giờ anh hoàn toàn tỉnh táo và tập trung vào một ý định rõ rệt, lạnh lùng.

Phải giết lão!

Rob thở phì phò, đưa tay phải nắm lấy cổ tay trái kéo giật ra sau, để siết cổ hoặc có thể kẹp vỡ khí quản lão.

Rồi anh đưa tay lên trán lão, tìm cách kéo đầu lão ra sau cho lão gãy cổ.

Gãy mau! Anh cầu khẩn.

Nhưng cổ lão ngắn, to lại nung núc mỡ và chằng chịt cơ bắp.

Một bàn tay với những móng dài, cáu đen thò lên mặt Rob; anh ráng né đầu đi nhưng má đã bị cào rướm máu.

Cả hai đều phì phò, rướn người, đấm nhau thùm thụp như một cặp cuồng dâm.

Bàn tay lão trở lại trên mắt Rob, lần này lão với cao hơn được một chút, tìm đôi mắt của anh.

Những móng tay nhọn của lão chọc vào khiến Rob kêu thét lên. Chợt Charbonneau đứng ngay phía trên họ; ông ta chĩa mũi gươm một cách cân nhắc, tìm một chỗ giữa hai rẻ xương sườn, rồi thọc thật sâu.

Lão đầu trọc trút một hơi thở dài như thể hài lòng. Lão thôi phì phò và động đậy, nằm đè lên Rob. Lần đầu tiên anh ngửi thấy mùi người lão.

Một lát sau rút người ra được, anh ngồi dậy, vuốt chỗ da mặt bị thương.

Gã thanh niên nằm vắt ngang lưng con lừa, đôi chân trần bẩn thỉu bị kẹt cứng. Charbonneau rút dao ra, chùi kỹ. Rồi ông gỡ chân gã khỏi cái bàn đạp bằng dây, hạ xác gã xuống đất.

“Tay chó má thứ ba đâu rồi?” Rob hổn hển. Anh không giữ nổi cho tiếng nói khỏi run.

Charbonneau phun nước miếng. “Hắn bỏ chạy ngay khi có dấu hiệu là mình không sẵn sàng đưa đầu ra chịu chết dễ dàng.”

“Có thể hắn về chỗ Người Công bằng để tìm viện binh chăng?”

Charbonneau lắc đầu. “Bọn này là dân cắt cổ khốn kiếp, không phải thủ hạ của lão lãnh chúa kia đâu.” Ông lục soát hai cái xác, trông như thể ông ta đã từng làm loại việc này rồi; lão trọc đeo quanh cổ một túi đựng tiền, gã trẻ không có tiền nhưng đeo một cây thánh giá đã xỉn. Khí giới của chúng xoàng thôi, nhưng Charbonneau vẫn quẳng vào trong xe.

Họ để mặc những tên cướp đường nằm trên đất bẩn, mặt lão đầu trọc úp trên đống máu của chính mình.

Charbonneau buộc con lừa vào sau xe, dắt theo con ngựa “chiến lợi phẩm” gầy nhom và họ quay lại con đường La Mã.

24

NHỮNG NGÔN NGỮ LẠ

Khi Rob hỏi Charbonneau đã học phóng dao ở đâu thì người đàn ông Pháp già cho biết ông được bọn cướp biển dạy cho hồi trẻ. “Đó là một ngón rất lợi hại khi đánh nhau với bọn Đan Mạch chó chết để đoạt tàu của chúng.” Ông ta ngần ngừ. “Và cả khi đánh nhau với bọn Anh chó chết để đoạt tàu của chúng,” ông ranh mãnh nói. Tới lúc đó thì họ chẳng còn thấy bực mình vì mối hiềm khích lâu đời giữa hai dân tộc72 nữa mà mỗi bên đều thừa nhận năng lực của người bạn đồng hành, nên cùng toét miệng cười.

“Dạy tôi được không?”

“Nếu cậu chịu dạy tôi tung hứng,” Charbonneau nói và Rob hăm hở đồng ý. Trao đổi này thật ra không công bằng tí nào, vì với Charbonneau thì để làm giỏi một trò khéo tay mới và khó là đã quá trễ. Thành ra trong thời gian đi chung ít ỏi còn lại ông chỉ học bật và hứng hai quả bóng thôi; tuy vậy ông cũng thích thú lắm rồi.

Rob có lợi thế của tuổi trẻ, thêm nữa nhiều năm tung hứng đã cho anh hai cổ tay mạnh và dẻo cũng như mắt tinh, khéo giữ thăng bằng và biết tính toán thời điểm.

Phải có con dao đặc biệt. Con dao găm của anh có cái lưỡi mỏng quá, sẽ bị mẻ ngay nếu dùng nó để phóng, hoặc là cái cán sẽ bị hư hại vì trọng lượng và sự cân bằng của dao găm thường nằm ở cán. Một con dao chuyên dùng để ném thì nặng ở phần lưỡi, như thế chỉ cần cổ tay hắt mạnh một cái đủ phóng mũi dao đi trước dễ dàng.”

Rob nhanh chóng học được cách ném dao của Charbonneau sao cho cái lưỡi sắc bay tới trước. Ném cho trúng đích thì không dễ, nhưng Rob đã quen với sự tập tành có kỷ luật, nên bất cứ lúc nào có cơ hội anh đều tập phóng dao vào một cái đích trên thân cây to.

Họ tiếp tục đi trên các con đường La Mã; dân nhiều nước khác cũng dùng những con đường ấy. Có lần họ bị đoàn tùy tùng của một Hồng y người Pháp dẹp tránh sang bên đường. Ngài giáo chủ cưỡi ngựa, chung quanh có hai trăm kỵ sĩ hộ tống và một trăm năm mươi thuộc hạ tháp tùng; ngài đi giày và đội mũ màu đỏ tươi, áo lễ dài tay màu xám choàng ngoài cái áo lê ngắn tay; áo lễ ngắn tay - vốn màu trắng - nhuốm bụi đường thành ra xám còn hơn cả áo khoác. Những kẻ hành hương đi về hướng Jerusalem, đơn lẻ hay thành từng toán to hoặc nhỏ. Đôi khi họ được những người mang hai cành cọ đan chéo nhau thỉnh được ở Đất Thánh73, biểu thị những người sùng đạo này đã hoàn thành nghĩa vụ hành hương thiêng liêng, hướng dẫn hoặc thuyết giảng. Nhiều toán kỵ sĩ mang giáp trụ phóng ngựa, miệng la hét như đang trên trận mạc; bọn này thường say khướt, hay gây gổ cũng như luôn thèm khát vinh quang, thích cướp phá cùng những trò độc ác. Một số kẻ cuồng tín mặc áo vải thô, bò tới Palestine trên đôi tay và đầu gối đẫm máu để thực hiện những lời họ đã thề cùng Chúa hay một vị thánh. Kiệt sức và không có khả năng tự vệ, họ dễ dàng trở thành những con mồi. Trộm cướp nhan nhản trên đường đi; việc thi hành luật từ phía công quyền giỏi lắm là chiếu lệ. Khi một tên trộm hay một tay cướp đường bị bắt tại trận thì hắn sẽ bị người qua đường xử tại chỗ, chứ không đợi tới phiên tòa.

Lúc nào Rob cũng trong tư thế sẵn sàng tuốt vũ khí, vì anh e ngại tay cướp đường cụt tai kia sẽ dẫn một bầy kỵ sĩ, truy đuổi họ để báo thù. Thân thể cao lớn của anh, cái mũi gãy cộng thêm những vết bị cào trên mặt làm Rob có vẻ đáng sợ, nhưng anh buồn cười khi nhận thấy sự che chở tốt nhất của mình lại là ông già trông yếu đuối mà anh thuê vì biết tiếng Anh.

Họ mua thực phẩm ở Augsburg74, một trung tâm buôn bán sầm uất được hoàng đế La Mã Augustus xây dựng vào năm 12 trước Công nguyên. Augsburg là đầu mối giao thương giữa Đức và Ý, đầy những người luôn bận rộn với một sinh hoạt chính yếu, đó là thương mại. Charbonneau chỉ cho Rob thấy các thương nhân Ý, dễ nhận ra qua những đôi giày đắt tiền, mũi cong. Trước đây ít lâu Rob đã có dịp thấy nhiều người Do Thái, nhưng tại các chợ ở Augsburg thì họ đông chưa từng thấy, không nhầm vào đâu được với áo caftan đen và mũ da hình quả chuông, hẹp vành.

Rob biểu diễn ở Augsburg nhưng không bán dược nhiều thuốc đặc chế như trước nay, có hể vì Charbonneau không mấy thích thú khi ông buộc phải phiên dịch sang thứ thổ ngữ khục khặc của người Franken.75

Cũng chẳng sao, vì hầu bao của Rob đã chặt rồi. Tuy nhiên, mười ngày sau khi tới Salzburg76, Charbonneau cho anh biết rằng lần trình diễn ở thành phố này sẽ là lần cuối cùng mà hai người hợp tác.

“Ba ngày nữa mình sẽ tới sông Danube và tôi sẽ chia tay cậu ở đó, trở về Pháp.”

Rob gật đầu.

“Tôi không giúp cậu thêm được nữa, vì bên kia sông Danube là vùng Bohemia mà tôi không biết tiếng dân xứ đó.”

“Tôi sẽ rất vui nếu ông chịu đi cùng, dù ông dịch giúp được hay không.”

Nhưng Charbonneau mỉm cười lắc đầu. “Đã đến lúc tôi phải quay về quê quán, và lần này sẽ ở lại đó luôn.”

Tối hôm ấy, ở một quán trọ họ gọi những món địa phương làm bữa chia tay: thịt xông khói hầm với mỡ heo và xúp bắp cải chua nấu sệt với bột. Không được ngon lắm. Rồi họ uống vang đỏ loại nặng tới ngà ngà. Rob trả cho ông già hậu hĩnh.

Charbonneau còn một lòi khuyên tỉnh táo cuối cùng. “Phía trước cậu là một vùng đất nguy hiểm. Nghe nói ở Bohemia người ta không phân biệt nổi giữa bọn cướp man rợ và lũ tay sai của các tay trùm địa phương. Để có thể yên lành đi qua được một vùng như thế, cậu phải đi chung với những người khác.”

Rob hứa sẽ tìm một đoàn người mạnh và đông để nhập vào.

Hóa ra dòng sông Danube đáng ngại hơn anh tưởng. Nó chảy xiết và mặt nước loáng như dầu đe dọa kia cho Rob thấy rằng con sông này sâu và nguy hiểm. Khác với dự định, Charbonneau nán lại thêm một ngày và nhất quyết cùng với Rob đi xuôi dòng tới Linz77, một ngôi làng còn hoang dã và nhà cửa không vững chắc gì lắm; ở đó, chỗ nước lặng, một chiếc bè lớn kết bằng thân cây đưa hành khách cùng đồ đạc qua con sông rộng.

“Chào nhé,” người đàn ông Pháp nói.

“Có thể một ngày nào đó mình sẽ lại gặp nhau.”

“Tôi không tin đâu,” Charbonneau đáp.

Họ ôm nhau.

“Chúc cậu sống lâu, Rob J. Cole.”

“Chúc ông sống thọ, Louis Charbonneau.”

Rob xuống xe để thu xếp việc qua sông, còn ông già người Pháp quay đi, dắt theo con ngựa nâu gầy còm. Người đưa phà có tấm thân hộ pháp và khuôn mặt ủ rũ, bị cảm nặng, cứ phải đưa lưỡi giữ để nước mũi thò lò không chảy vào miệng. Thương lượng giá đi phà là cả một việc khó khăn vì Rob không hiểu tiếng, nên cuối cùng anh có cảm tưởng là bị chém. Sau khi đã vất vả mặc cả xong xuôi bằng cách ra hiệu, Rob quay lại xe thì Charbonneau đã đi khỏi tầm mắt.

Vào ngày thứ ba của chặng đường trên đất Bohemia, Rob tình cờ gặp năm người Đức hồng hào, béo tốt; anh cố làm cho họ hiểu rằng mình muốn được đi chung. Anh tỏ ra lễ phép, đề nghị trả họ vàng và ra hiệu rằng mình sẵn sàng nấu nướng cũng như làm những việc vặt khác khi cắm trại, nhưng không người nào cười cả, tay họ còn nắm chuôi kiếm nữa chứ.

“Mẹ kiếp,” cuối cùng Rob chửi đổng rồi quay đi. Nhưng anh không thể trách họ được, vì họ là một đoàn tương đối mạnh rồi, còn anh là người lạ, một mối nguy.

Con Ngựa kéo anh từ vùng núi sang một cao nguyên rộng hình lòng chảo, xung quanh là đồi xanh. Trên những mảnh đất màu xám, đàn ông, đàn bà quần quật với lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen và củ cải đỏ; nhưng phần lớn đất đai là rừng tạp. Đêm đêm Rob nghe tiếng chó sói tru không xa. Anh phải giữ cho đống lửa khỏi tắt dù trời không lạnh. Bà Buffington meo meo mỗi khi nghe tiếng thú rừng; khi ngủ thì xù lông, nép sát vào anh.

Nhiều thứ Rob đã trông cậy vào Charbonneau và anh thấy tình bạn của họ là điều quý nhất. Giờ đây anh đi tiếp trên con đường La Mã và hiểu thế nào là cô đơn, vì anh không thể trò chuyện với bất cứ người nào mình gặp.

Buổi sáng nọ, một tuần sau khi anh và Charbonneau chia tay nhau, Rob gặp phải một xác người bầm giập, bị lột hết quần áo, treo trên cây bên đường. Người đàn ông bị treo này gầy, khuôn mặt gian ác và mất tai bên trái.

Rob tiếc rẻ vì không còn báo được nữa cho Charbonneau rằng đã có người khác tóm được tên cướp đường thứ ba này.

25

NHẬP BỌN

Rob đi xuyên một cao nguyên bao la rồi lại đến một vùng núi non khác. Chúng không cao như những núi anh đã vượt qua nhưng đủ hiểm trở khiến phải chậm bước. Trên đường đi anh lại bắt chuyện với những nhóm lữ hành thêm hai lần nữa, xin được nhập bọn nhưng lần nào cũng bị từ chối. Một buổi sáng kia, có một đoàn kỵ sĩ ăn mặc rách rưới chạy ngang, họ nói với anh một thôi một hồi gì đó bằng thứ tiếng lạ, Rob gật đầu chào rồi ngó lơ vì anh thấy họ hung tợn và liều lĩnh. Anh có cảm tưởng nếu đi cùng với họ thì chẳng bao lâu sau mình sẽ chết.

Tới một thành phố lớn kia, anh vào quán rượu và quá sức mừng rỡ khi thấy chủ quán nói được dăm chữ tiếng Anh. Ông ta cho anh biết thành phố này tên Brunn78 và dân trên vùng đất anh đi ngang phần lớn thuộc về bộ tộc Séc. Rob không thể biết được gì thêm, ngay cả về cái vốn lõm bõm tiếng Anh ông ta học được từ đâu, vì chỉ trò chuyện đơn giản cũng đã vượt quá cái vốn liếng từ vựng của chủ quán rồi. Khi Rob từ quán đi ra anh bắt gặp một người đang ở trong xe, lục lọi hành lý của anh.

“Xuống,” anh nói khẽ rồi rút kiếm nhưng gã kia đã nhảy xuống xe, chạy biến đi trước khi anh kịp chặn lại. Túi tiền của Rob, được đóng chắc dưới gầm xe, vẫn an toàn, chỉ cái túi vải đựng đầy những vật dụng cho ảo thuật bị mất. Tuy vậy anh vẫn không thấy được an ủi tí nào, dù nghĩ đến cái mặt xịu ra của tên ăn cắp lúc gã mở túi.

Sau vụ đó Rob lau chùi vũ khí mỗi ngày, thoa một lớp mỏng mỡ trên các lưỡi kiếm và dao, để chỉ cần kéo nhẹ chúng cũng bật khỏi bao. Đêm đến anh ngủ chập chờn hoặc không hề chớp mắt, lắng nghe từng tiếng động cho thấy có thể có kẻ nào đó lén bò vào. Anh biết mình rất ít có hy vọng nếu bị một bọn như đám kỵ sĩ rách rưới nọ tấn công. Rob còn phải đơn độc và có thể bị tấn công thêm chín ngày đằng đẵng nữa, cho đến một sáng nọ khi con đường dẫn anh ra khỏi cánh rừng, anh ngạc nhiên sung sướng, nhen nhúm hy vọng vì thấy phía trước mặt một ngôi làng nhỏ xíu chìm trong biển xe và ngựa.

Mấy trăm con vật bao quanh mười sáu ngôi nhà của cái xóm này. Lừa và ngựa đủ cỡ, đủ loại, mang yên hay được thắng vào đủ loại xe. Rob buộc Ngựa vào một thân cây. Chỗ nào cũng thấy người. Khi Rob len vào giữa đám người thì tiếng lảm nhảm của những ngôn ngữ mà anh không hiểu ập vào tai anh.

“Xin lỗi ông,” anh nói với một người đàn ông đang vất vả thay bánh xe. “Ông trưởng đoàn lữ hành ở đâu ạ?” Rob giúp ông ta nâng chiếc bánh lên trục xe, “nhưng anh chỉ nhận được một nụ cười tỏ ý cám ơn và một cái lắc đầu bối rối.

“Ông trưởng đoàn lữ hành ở đâu?” anh lại hỏi người kế tiếp, đang cho hai cặp bò đực ăn; những con bò to, có những trái bóng gỗ gắn vào mấy đầu sừng dài và nhọn.

“A, der Meister79? Karl Fritta,” ông ta nói, tay chỉ trỏ vào hàng người.

Sau đó thì dễ rồi vì cái tên Karl Fritta dường như ai cũng biết. Mỗi lần Rob nói tên này ra anh đều nhận được một cái gật đầu và ngón tay chỉ trỏ, để rồi cuối cùng anh tới một chỗ trên cánh đồng, ở đó có một cái bàn kê sát một chiếc xe to được thắng vào sáu con ngựa màu hạt dẻ lớn cùng cỡ, thứ ngựa kéo to nhất mà Rob từng thấy. Trên bàn đặt một thanh kiếm đã tuốt khỏi bao; ngồi sau bàn là một nhân vật mà mái tóc nâu dài tết thành hai bím dày, đang mê mải trò chuyện với người đứng đầu cái hàng dài lữ khách chờ gặp ông ta.

Rob đứng vào cuối hàng. “Phải Karl Fritta không đấy?” anh hỏi.

“Phải, đúng đấy,” một trong những người đó đáp.

Rob và người nọ nhìn nhau mừng rỡ.

“Ông là người Anh à?”

“Scotland,” người kia đáp, chỉ hơi phật ý một chút. “Hạnh ngộ! Hạnh ngộ!” ông ta lẩm bẩm, nắm cả hai tay Rob. Ông ta cao nhưng gầy, mái tóc dài đã lốm đốm bạc, râu cạo nhẵn nhụi kiểu Anh; bộ đồ đi đường bằng vải thô màu đen nhưng thuộc loại tốt và cắt khéo.

“Tôi là James Geikie Cullen,” ông ta nói. “Tôi nuôi cừu và buôn hàng len, đi với con gái tới Anatolia80 tìm giống cừu đực và cái tốt hơn.”

“Cháu là Rob J. Cole, phó cạo kiêm thầy lang. Đi Ba Tư để mua thuốc quý.”

Cullen nhìn anh gần như thân ái. Dòng người xê dịch tới trước nhưng họ có đủ thì giờ để chuyện trò và Rob chợt thấy tiếng Anh chưa bao giờ nghe du dương đến thế.

Một người mặc quần nâu nhem nhuốc, khoác áo màu xám đã rách đi theo ông ta; Cullen bảo đó là Seredy được ông thuê làm người hầu và thông dịch.

Rob ngạc nhiên khi nghe nói mình không còn ở Bohemia nữa, anh đã qua biên giới Hungary hai ngày rồi mà không biết. Cái xóm mà họ đang dừng chân tên là Vac. Bánh mì và pho mát có thể mua của dân làng nhưng thực phẩm và những thứ để dự trữ khác thì đắt.

Đoàn xe này xuất phát từ Ulm, một thành phố trong công quốc Schwaben81.

“Fritta là người Đức,” Cullen cho biết. “Tuy hắn không vui vẻ lắm, nhưng nên cố lấy lòng hắn, vì có những nguồn tin đáng tin cậy rằng bọn cướp Magyar tấn công những người đi lẻ tẻ và những nhóm nhỏ, mà trong vùng lân cận không có một đoàn xe ngựa nào khác đông thế này.”

Chừng như ai cũng biết tin tức về bọn cướp, nên mỗi khi họ nhích tới trước thì luôn có thêm những người mới xếp vào hàng. Ngay phía sau Rob là ba người Do Thái, họ thu hút sự chú ý của anh.

“Trong đoàn xe đông thế này thì vừa phải đi chung với giới quyền quý vừa với quân vô lại,” Cullen nói to, đang lúc Rob chăm chú nhìn ba người trong áo caftan sẫm và mũ da. Họ đang trò chuyện với nhau bằng một thứ tiếng lạ mà Rob chưa từng nghe, nhưng mắt người đàn ông đứng ngay sau Rob dường như nhấp nháy khi Cullen nói, như thể y hiểu. Rob quay đi.

Tới chỗ Fritta ngồi thì Cullen lo giải quyết chuyện của ông ta, rồi có nhã ý để Seredy giúp thông dịch cho Rob.

Người trưởng đoàn, vốn nhiều kinh nghiệm và chậm lẹ trong những việc thế này, hỏi liền tên, nghề nghiệp và nơi đến của Rob.

“Ông ấy muốn cậu hiểu rằng đoàn xe không đi tới Ba Tư,” Seredy nói. “Sau Constantinople cậu phải tự lo lấy.”

Rob gật, rồi tay người Đức nói một tràng dài.

“Lệ phí của cậu phải trả cho ông Fritte tương đương với hai mươi penny bạc của Anh, nhưng vì chủ tôi, ông Cullen, sẽ trả bằng loại tiền này nên ông Fritte không muốn nhận thêm nữa. Ông Fritte bảo rằng vì khó tiêu thụ một số lượng lớn penny bạc, thành ra ông hỏi cậu trả bằng denier82 được không?”

“Được.”

“Ông ấy tính là hai mươi bảy denier,” Seredy nhanh nhảu.

Rob ngần ngừ. Anh có denier vì đã bán thuốc ở Pháp và ở Đức, nhưng anh không biết tỷ giá hợp lý.

“Hai mươi ba,” có tiếng nói khẽ ngay sau lưng Rob, nhỏ đến nỗi anh cho rằng do mình tưởng tượng.

“Hai mươi ba denier,” anh nói dứt khoát.

Người trưởng đoàn nhìn xoáy vào mắt anh, lạnh lùng chấp nhận.

“Cậu phải tự lo chuyện ăn uống và dự trữ. Nếu cậu tụt lại phía sau hay buộc phải rời đoàn thì sẽ bị bỏ lại,” Seredy phiên dịch. “Ông ấy bảo đoàn xe rồi đây sẽ gồm khoảng chín mươi nhóm nhỏ, tổng cộng hơn một trăm hai mươi người. Ông ấy đòi mỗi mười nhóm cử một người gác, như thế cứ mỗi mười hai ngày cậu lại phải gác suốt một đêm.”

“Đồng ý.”

“Người mới phải đi đoạn hậu, nghĩa là phải hứng bụi nhiều nhất và dễ bị tấn công nhất. Cậu đi sau ông Cullen và cô con gái. Cứ mỗi lần một người phía trước rời đoàn thì cậu được nhích lên một chỗ. Mỗi nhóm nhập đoàn sau này đều phải đi sau cậu.”

“Được thôi.”

“Và nếu cậu hành nghề phó cạo kiêm thầy lang cho người trong đoàn thì cậu phải chia đều tiền thu nhập cho ông Fritta.”

“Không,” anh nói ngay; phải chia một nửa cho lão người Đức này là phi lý.

Cullen hắng giọng. Nhìn ông người Scotland này Rob thấy vẻ lo âu hiện trên khuôn mặt và anh nhớ tới những điều ông vừa nói về bọn cướp Magyar.

“Ra giá mười, chấp nhận ba mươi,” tiếng nói nhỏ sau lưng anh.

“Tôi đồng ý trả mười phần trăm tiền kiếm được,” Rob nói.

Fritta nói một chữ Đức ngắn gọn mà Rob đoán là tương đương với “cục c…” rồi một chữ ngắn nữa.

“Ông ấy bảo bốn mươi.”

“Nói với ông ấy tôi trả hai mươi.”

Rốt cuộc họ thỏa thuận ba mươi phần trăm. Sau khi cám ơn Cullen đã cho người dịch giúp, Rob quay đi và liếc nhanh ba người Do Thái. Họ vóc người tầm thước, da mặt ngăm đen vì dãi dầu nắng gió. Người đứng ngày sau anh có cái mũi to, đôi môi dày và bộ râu quai nón màu nâu điểm bạc. Ông ta không nhìn Rob mà lại thẳng cái bàn, với sự tập trung của một người đã bắt mạch được đối thủ.

Những người mới đến được lệnh trong vòng buổi chiều phải nhận vị trí được chỉ định trong hàng ngũ và cắm trại ngay tại đó, vì đoàn sẽ khởi hành ngay khi vừa rạng sáng. Rob tìm thấy chỗ của mình ở giữa bố con ông Cullen và mấy người Do Thái; anh tháo Ngựa, thả cho nó gặm cỏ cách đó vài rod83. Cư dân xóm Vac tận dụng cơ hội cuối cùng này để bán thực phẩm, kiếm chút lộc trời cho; một nông dân tới chỗ cắm trại, giơ cao trứng và pho mát màu vàng, đòi những bốn denier; đúng là giá cắt cổ. Thay vì mua, Rob đổi ba chai thuốc đặc chế vạn năng lấy bữa ăn chiều.

Trong lúc ăn, Rob nhìn những người bên cạnh, thấy họ cũng nhìn mình. Ở chỗ dựng trại phía trước, Seredy đi lấy nước, còn con gái ông Cullen nấu bếp. Cô cao lớn, tóc hoe đỏ. Ở chỗ cắm trại phía sau anh có năm người cả thảy. Sau khi ăn và rửa đồ dùng xong, Rob tới chỗ mấy người Do Thái, họ đang chải lông ngựa. Ngựa của họ thuộc loại tốt, hai con lừa cũng thế; một con hẳn là để chở cái lều họ đã dựng. Họ lặng lẽ nhìn khi Rob tới gặp người đứng sau anh lúc thương lượng với Fritta.

“Tôi là Rob J. Cole, muốn được cám ơn ông.”

“Có gì đâu, có gì đâu.” Ông ta nhấc bàn chải khỏi lưng ngựa. “Tôi là Meier ben Asher.” Rồi ông ta giói thiệu các bạn đồng hành của mình. Hai người Rob đã thấy xếp hàng chung với ông ta rồi: một người là Gershom ben Shemuel, có u mỡ trên mũi, thấp và trông dẻo dai như một súc gỗ; người kia tên Judah ha-Cohen, mũi nhọn, miệng nhỏ, tóc và râu đen nhánh như lông gấu. Hai người còn lại trẻ hơn: Simon ben ha-Levi nghiêm trang, sắp sửa thành đàn ông, cao và gầy, râu xoăn và Tuveh ben Meier, một thằng nhỏ mới mười hai tuổi mà đã cao lớn, giống như Rob xưa kia.

“Con tôi đó,” Meier nói.

Những người khác không nói gì, chỉ chăm chú quan sát anh.

“Các ông là thương nhân à?”

Meier gật. “Hồi xưa gia đình tôi sống ở Hameln, tại Đức. Mười năm trước chúng tôi dọn tới Angora trong đế quốc Byzantine; từ đây chúng tôi đi cả Đông lẫn Tây, mua và bán.”

“Các ông buôn bán những gì?”

Meier nhún vai. “Chút cái này, chút cái kia.”

Câu trả lời làm Rob rất thích. Anh đã mất hàng giờ để bịa những chi tiết hầu có thể kể về mình, nhưng bây giờ thấy không cần nữa vì giới thương nhân thường không tiết lộ quá nhiều.

“Thế anh đi đâu?” gã tên Simon hỏi làm Rob sửng sốt, vì anh cứ nghĩ chỉ Meier biết tiếng Anh thôi.

“Ba Tư.”

“Ba Tư à? Tuyệt quá! Anh có người thân ở đó ư?”

“Không, tôi tới đó để mua ít dược thảo, có thể dăm vị thuốc.”

“À ra thế,” Meier nói. Mấy người Do Thái nhìn nhau, chấp nhận ngay điều anh vừa nói.

Lúc này cáo lui là vừa; Rob chúc họ ngủ ngon.

Cullen nhìn không rời mắt về phía họ lúc Rob trò chuyện với mấy người Do Thái, nên khi anh tới chỗ ông ta cắm trại thì người Scotland này có vẻ đã mất đi phần lớn sự nồng nhiệt ban đầu.

Ông giới thiệu cô con gái mà không nhiệt thành gì lắm, còn cô chào anh đủ lịch sự.

Nhìn gần thì thấy được vuốt ve mái tóc đỏ của cô hẳn là phải thích. Mắt cô lạnh lùng và u buồn, đôi gò má cao to như nắm tay đàn ông, mũi và miệng không thanh nhưng dễ thương, mặt và tay đầy tàn nhang. Một cô gái cao lớn đến thế chính Rob cũng thấy lạ.

Trong lúc anh còn đang phân vân không biết có thể coi cô là xinh được không thì Fritta tạt qua, nói ngắn gì đó với Seredy.

“Ông ấy muốn rằng cậu Cole canh gác tối nay,” gã thông dịch nói.

Thế là khi trời nhá nhem Rob đi tuần tra, bắt đầu từ chỗ bố con ông Cullen qua tám chỗ sau chỗ của anh.

Lúc ấy Rob mới thấy đoàn gồm đủ hạng người tạp nham. Cạnh một xe có mui, một người đàn bà da màu ô liu, tóc vàng cho con bú trong lúc chồng bà ta ngồi xổm bên đống lửa, bôi mỡ lên yên cương ngựa; hai người đàn ông ngồi lau khí giới; một thằng nhỏ cho ba con gà béo ăn trong cái chuồng gỗ thô sơ; một ông trông như xác chết và bà vợ mập ú nhìn nhau trừng trừng, cãi cọ bằng thứ tiếng mà Rob nghĩ là tiếng Pháp.

Tới vòng thứ ba, khi đi ngang chỗ mấy người Do Thái, Rob thấy họ đều đứng lắc lư và ngân nga gì đó mà anh đoán là họ cầu nguyện tối.

Một vầng trăng sáng hiện trên cánh rừng phía sau xóm và Rob không thấy mệt mà còn tự tin nữa là khác, vì bỗng dưng anh trở thành một thành phần của đội quân đông hơn một trăm hai chục người, khác hẳn với nếu phải đơn độc đi qua một vùng đất lạ và thù nghịch.

Đêm hôm ấy anh bốn lần kêu ai đó đứng lại; hóa ra là một ông đi ra phía sau để giảiquyết nhu cầu tự nhiên.

Gần sáng, khi Rob quá buồn ngủ thì con gái ông Cullen từ lều bố đi ra. Cô đi ngang gần anh mà không biết. Anh thấy cô rất rõ trong ánh trăng đã nhạt. Quần áo cô như quá đen và đôi bàn chân to, hẳn đã đẫm sương, lại như quá trắng.

Rob cố gây nhiều tiếng động trong lúc đi ngược hướng của cô, nhưng vẫn canh chừng từ xa cho đến khi thấy cô trở lại an toàn; lúc đó anh mới lại tiếp tục vòng canh.

Tảng sáng, anh không canh nữa, về làm gấp bữa điểm tâm với bánh mì và pho mát. Trong lúc anh ăn sáng, mấy người Do Thái tụ lại bên ngoài lều của họ để đọc kinh sáng. Có thể họ khiến người khác khó chịu vì đã tỏ ra quá ư ngoan đạo. Họ buộc chặt những hộp nhỏ màu đen lên trán, cuộn những sợi dây da mỏng quanh cẳng tay, khiến chúng trông như những cái cột vẫn dùng để gây chú ý trên xe của Rob; đầu trùm khăn dùng khi cầu nguyện, họ chìm đắm một cách đáng lo trong con mơ mộng. Họ đọc kinh xong Rob mới thấy nhẹ cả người.

Anh thắng yên cương con ngựa quá sớm nên phải đợi. Mặc dù những người đầu đoàn khỏi hành lúc từ rạng đông, thế mà khi đến lượt anh thì mặt trời đã lên cao rồi. Ông Cullen cưỡi một con ngựa bạch to xương đi đầu, theo sau là gã giúp việc Seredy trên một con ngựa xám trông không được sạch sẽ lắm, dẫn ba con ngựa thồ. Làm sao mà họ cần tới những ba ngựa thồ? Cô con gái cưỡi một con ngựa ô khôi vĩ. Rob thấy bộ mông của con ngựa lẫn của cô gái đều đáng ngưỡng mộ và anh sung sướng được đi theo.

26

PARSI

Họ mau chóng làm quen với công việc thường ngày của chuyến đi.

Ba ngày đầu bố con ông Scotland và những người Do Thái chỉ lịch sự nhìn Rob; thế thôi. Có thể họ e ngại vì khuôn mặt bầm giập của anh và vì những hình thù kỳ lạ vẽ trên xe. Anh chưa bao giờ thấy không vui khi phải sống cách biệt, mà còn bằng lòng vì được tự do theo đuổi những suy nghĩ của mình.

Cô gái luôn luôn cuỡi ngựa phía trước anh; nên Rob không tránh khỏi nhìn cô, cả sau khi họ đã dựng lều. Hình như cô có hai bộ quần áo màu đen và hễ có dịp là cô giặt một bộ. Rõ ràng cô quen đi thế này rồi nên không thấy phiền vì thiếu tiện nghi; nhưng ở cô và ông Cullen có một vẻ u sầu không che giấu được. Qua y phục của họ Rob đoán rằng họ đang chịu tang.

Đôi khi cô khe khẽ hát.

Buổi sáng ngày thứ tư, khi đoàn đi chậm lại, cô xuống dắt ngựa cho giãn chân. Rob cúi nhìn khi cô đi sát cạnh xe anh và mỉm cười với cô. Mắt cô to lạ thường, xanh thẫm. Khuôn mặt bè bè với đôi gò má cao mang vẻ nhạy cảm. Miệng cô rộng, chín muồi như mọi thứ trên thân thể cô, song có vẻ rất lanh lợi và biểu cảm lạ lùng.

“Cô hát tiếng gì thế?”

“Tiếng Gaelic84, chúng em gọi là Erse.”

“Tôi cũng đoán thế.”

“Chậc. Làm sao mà một người Sassenach nhận ra được Erse?”

“Sassenach là gì?”

“Đó là tên chúng em gọi những người ở về phía Nam của Scotland.”

“Tôi có cảm tưởng cái tên này không có ý khen.”

“Tất nhiên rồi,” cô thừa nhận. Lần này cô cười chúm chím.

“Mary Margaret!” ông bố nghiêm khắc gọi. Cô chạy tới ông tức thì. Đúng là một cô con gái quen vâng lời.

Mary Margaret à?

Tuổi cô chắc cỡ tuổi Anne Mary bây giờ, Rob băn khoăn quá. Tóc em gái anh lúc nhỏ màu nâu, nhưng cũng nhuốm chút đỏ…

Cô này không phải là Anne Mary, Rob kiên quyết tự nhắc nhở. Anh biết rằng mình phải chấm dứt việc thấy em gái ở bất cứ cô gái còn trẻ nào; giết thì giờ kiểu này dễ biến thành điên lắm.

Cũng chẳng nên bận tâm lâu về chuyện ấy làm gì, vì Rob không thật sự thích con gái ông James Cullen. Trên đời còn thiếu gì người đẹp và anh nhất định sẽ tránh xa cô.

Bố cô hiển nhiên muốn nối lại quan hệ với anh, có lẽ vì không thấy Rob nói chuyện với mấy người Do Thái nữa. Vào buổi tối ngày thứ năm của cuộc hành trình ông James Cullen ghé thăm anh, mang theo một bình rượu lúa mạch; Rob chào mừng ông và uống một hớp lấy thân.

“Cậu Cole này, cậu rành về cừu chứ?”

Khi Rob đáp không thì mặt ông rạng rỡ, sẵn sàng chỉ giáo cho anh.

“Cừu cũng có thứ này, thứ nọ. Ở Kilmarnock, nơi dòng họ Cullen có đất đai, thì cừu cái không nặng hơn mười hai stone. Tôi nghe nói có thể tìm được ở phương Đông giống cừu cái lớn gấp đôi, lông dài chứ không ngắn, dày hơn cừu Scotland và nhiều chất nhờn, đến mức khi dệt thành len và may thành quần áo thì mưa không thấm.”

Cullen bảo ông dự định nếu gặp thứ thượng hạng thì sẽ mua loại gây giống được, đem về Kilmarnock.

Như thế cần tiền mặt, cần nhiều lắm, Rob thầm nghĩ và anh hiểu tại sao ông cần tới ba con ngựa thồ. Có khi ông ấy cần đến cả vệ sĩ nữa cơ, anh ngẫm nghĩ.

“Bác đi chuyến này xa quá, và sẽ phải bỏ bê lũ cừu một thời gian dài.”

“Tôi để cho người bà con tín cẩn trông nom. Đúng là không dễ quyết định, nhưng mà… Sáu tháng trước khi rời Scotland tôi phải chôn cất người vợ sau hai mươi hai năm chung sống.” Mặt méo xệch, ông Cullen đưa bình rượu lên miệng tu một hơi dài.

Điều này giải thích vẻ buồn rầu của họ, Rob nghĩ. Cái nghề phó cạo kiêm thầy lang xúi anh hỏi nguyên nhân đã khiến vợ ông chết.

Cullen ho. “Có khối u ở cả hai bên ngực, bướu cứng. Bà nhà tôi trở nên xanh xao và yếu đi, ăn không thấy ngon và không thiết sống nữa. Sau cùng là đau khủng khiếp. Mãi bà nhà tôi mới mất, nhưng mà sớm hơn tôi tưởng. Bà ấy tên Jura… Vâng, tôi say sưa suốt sáu tuần nhưng thấy đó không phải là lối thoát. Đã nhiều năm tôi nói vu vơ về chuyện mua loại cừu quý ở Anatolia, mà chẳng bao giờ nghĩ sẽ đi thật. Tôi vừa mới quyết định đi đây chứ.”

Ông đưa bình rượu mời anh và không thấy phật ý khi Rob lắc đầu. “Tới lúc đi tiểu rồi,” ông nói và mỉm cười thân mật. Vì đã uống phần lớn bình rượu nên khi ông vất vả đứng dậy ra về thì Rob phải đỡ.

“Chúc bác ngủ ngon, bác Cullen. Mời bác ghé lại chơi nữa.”

“Chúc cậu ngủ ngon, cậu Cole.”

Nhìn ông loạng choạng bước, Rob chợt nhớ ra ông không hề nhắc đến cô con gái lần nào.

Chiều hôm sau, một nhà buôn người Pháp tên Felix Roux, ở vị trí thứ ba mươi tám trong đoàn, bị con ngựa của ông ta hất ngã vì nó sợ khi gặp một con lửng. Cú té rất nặng vì cả cái thân thể nặng nề đè lên cẳng tay trái làm gãy xương, khiến cánh tay lệch hẳn đi. Karl Fritta cho người tìm anh phó cạo kiêm thầy lang Rob. Anh chỉnh chỗ gãy, bó lại; đó là cả một quá trình đau đớn cho người bị thương. Rob cố làm cho ông Roux hiểu rằng tuy cái tay sẽ làm ông ta rất đau khi cưỡi ngựa, nhưng ông ta vẫn đi cùng với đoàn được. Cuối cùng anh phải cho tìm Seredy để dịch cho ông Roux biết phải dùng cái vòng cột quanh cổ như thế nào.

Rob trầm ngâm trên đường về lại xe mình. Anh đã đồng ý chữa nhiều lần trong tuần cho những người trong đoàn bị đau ốm. Mặc dù anh cho Seredy không ít tiền “trà nước” nhưng Rob biết không thể tiếp tục dùng gã người làm của ông James Cullen làm thông dịch được.

Về tới xe, Rob thấy Simon ben ha-Levi ngồi gần đó và đang sửa đai ngựa; anh mới lại gần gã Do Thái trẻ gầy nhom này.

“Cậu biết tiếng Pháp và tiếng Đức không?”

Anh chàng kia gật trong lúc đưa dây cột yên lên miệng cắn sợi chỉ có bôi sáp.

Rob nói còn ha-Levi lắng nghe. Cuối cùng, vì được trả hậu hĩnh và không mất nhiều thì giờ, gã đồng ý dịch cho anh phó cạo kiêm thầy lang này.

Rob hài lòng quá. “Làm sao cậu biết nhiều thứ tiếng thế?”

“Chúng tôi là thương nhân giữa nhiều quốc gia. Chúng tôi liên miên đi chào hàng, lại có thân nhân ở những nơi tiêu thụ hàng hóa tại nhiều nước. Việc kinh doanh đòi hỏi chúng tôi biết nhiều ngôn ngữ. Chẳng hạn thằng Tuveh đang học tiếng Quan thoại, bởi vì ba năm nữa nó sẽ đi theo Con Đường Tơ Lụa85 qua làm việc ở hãng của chú tôi.” Simon cho biết người chú, Issachar ben Nachum, điều khiển một chi nhánh lớn của gia đình họ ở phủ Khai Phong86; cứ mỗi ba năm ông ta lại gửi một đoàn người thồ lụa, hạt tiêu và những hàng hóa lạ khác của phương Đông tới Meshed ở Ba Tư. Ngay từ khi còn nhỏ, cứ mỗi ba năm Simon và những đàn ông, con trai khác trong gia đình lại đi từ Angora tới Meshed để rồi theo đoàn thồ những món hàng quý trở về vương quốc Đông Franken.

Rob cảm thấy tim mình đập nhanh hơn. “Cậu biết tiếng Ba Tư chứ?”

“Tất nhiên. Parsi.”

Rob ngơ ngác nhìn gã.

“Tiếng ấy tên là Parsi.”

“Cậu chịu dạy tôi không?”

Simon ben ha-Levi do dự, vì đây thành chuyện khác rồi; nó sẽ chiếm nhiều thì giờ của gã.

“Tôi trả tiền mà.”

“Tại sao anh muốn học Parsi.”

“Tôi cần biết để tới Ba Tư.”

“Anh muốn làm ăn thường xuyên ở đó à? Cứ ít lâu lại tới Ba Tư để mua dược thảo và thuốc, như chúng tôi buôn lụa và đồ gia vị hay sao?”

“Đại loại thế.” Rob nhún vai, chẳng khác Meier ben Asher. “Chút cái này, chút cái kia.”

Simon cười toe toét. Gã lấy một cây que viết nguệch ngoạc bài học đầu tiên trên mặt đất; Rob không vừa ý nên anh đi lại xe, lấy những thứ vẫn dùng để vẽ và một khoanh gỗ sồi nhẵn. Simon bắt đầu dạy anh học tiếng Parsi y hệt như mẹ đã dạy anh học tiếng Anh nhiều năm về trước, tức là dạy mẫu tự. Chữ Parsi gồm chấm và những đường móc ngoằn ngoèo. Lạy Chúa! Chữ gì mà như phân bồ câu, như vết chân chim, như vỏ bào quăn tít, như giun quấn lấy nhau tìm cách giao hợp thế kia.

“Tôi chẳng bao giờ học nổi,” Rob nói mà lòng nặng trĩu.

“Anh sẽ học được mà,” Simon dịu dàng đáp.

Rob cầm khoanh gỗ về lại xe. Anh ăn tối chậm rãi, để cho cơn khích động có thì giờ lắng xuống, rồi leo lên chỗ ngồi, bắt đầu học bài liền.

27

NGƯỜI GÁC THẦM LẶNG

Doàn người rời khỏi miền núi non tiến vào vùng đồng bằng trên con đường La Mã chạy xuyên qua đó, thẳng băng, dài ngút mắt. Hai bên đường là đồng ruộng đất đen. Người ta đang bắt đầu gặt và thu hoạch rau cỏ cuối mùa. Mùa hè đã qua rồi. Họ gặp một hồ rộng mênh mông; đi men bờ hồ suốt ba ngày, nghỉ đêm để mua thực phẩm tại một thành phố tên Siofok bên bờ hồ. Không đáng gọi là thành phố, vì nhà cửa xập xệ, dân quê xảo quyệt, gian tham; nhưng cái hồ tên Balaton đúng là một giấc mơ như trong truyện hoang đường; nước hồ sẫm như màu đá quý; sáng sớm sương mù bốc trắng xóa khi Rob đợi xem những người Do Thái đọc kinh.

Lúc ấy trông họ rất tức cười. Thật là những con người lạ lùng; họ luôn luôn lắc lư khi cầu nguyện, đầu cúi tới trước rồi ngửa ra sau, cúi xuống ngẩng lên như tuân theo một nhịp điệu bí ẩn, chẳng khác Đức Chúa Trời làm trò tung hứng với những cái đầu của họ. Chờ họ đọc kinh xong, Rob đề nghị họ bơi với anh, nhưng họ nhăn mặt vì lạnh, rồi đột nhiên họ bi bô với nhau bằng ngôn ngữ của họ. Meier nói gì đó và Simon gật rồi bỏ đi; gã phải canh chừng lều. Những người kia và Rob chạy ra bờ hồ, cởi phăng quần áo rồi lội bì bõm xuống chỗ nông, la hét như con nít. Tuveh bơi không giỏi nên chỉ đằm mình thôi. Judah ha-Cohen đạp nhè nhẹ, trong khi Gershom ben Shemuel - bụng tròn vo và trắng phát khiếp dù khuôn mặt sạm đen vì nắng - bơi ngửa, rống lên những bài hát mà Rob chẳng hiểu gì. Còn Meier mới làm Rob bất ngờ. “Thích hơn là mikva!” ông ta reo lên, thở hổn hển.

“Mikva là cái gì?” Rob hỏi, nhưng con người béo lùn kia đã lặn xuống, bơi ra khỏi bờ, tay quạt nước mạnh mà không gấp gáp. Rob bơi theo, thầm ước giá mà được bơi theo một cô gái! Anh thử nhớ lại những cô gái anh đã cùng bơi. Quãng năm, sáu cô gì đó; với cô nào anh cũng đều yêu trước hoặc sau khi bơi, nhiều lần dưới nước có sóng nhẹ mơn man.

Đã năm tháng nay Rob chưa gần gũi đàn bà, lần này là lâu nhất từ khi bà Editha Lipton vỡ lòng cho anh vào thế giới tình dục. Anh vẫy vùng trong nước lạnh giá, tìm cách dẹp cơn thèm khát.

Khi bắt kịp Meier, Rob tạt mạnh nước vào mặt ông ta.

Meier ho, phun phì phì. “Đồ Cơ Đốc phải gió!” ông ta to tiếng răn đe.

Rob lại tạt nữa và Meier sấn lại. Rob to lớn hơn nhưng Meier khỏe. Ông ta nhấn Rob xuống, nhưng anh móc ngón tay vào bộ râu quai nón của người Do Thái, kéo ông ta chìm xuống theo mỗi lúc một sâu hơn. Trong lúc chìm như thế Rob có cảm tưởng những mảng sương muối nhỏ xíu lìa mặt nước màu nâu, bám vào anh. Lạnh ơi là lạnh, cho đến lúc anh tưởng như mình bị bọc bởi một lớp bạc đã đông thành đá.

Chìm sâu nữa.

Cho đến lúc cả hai cùng hốt hoảng, thấy có thể chết đuối như chơi vì đùa nghịch. Họ bèn đẩy nhau ra, trồi lên, thở hổn hển. Không ai thua, cũng chẳng ai thắng, họ cùng bơi vào bờ. Lên khỏi mặt nước họ vừa cố khoác quần áo lên thân thể vừa run trong cái lạnh đầu thu. Nhận thấy bao quy đầu của Rob bị cắt, Meier liền nhìn anh.

“Một con ngựa cắn mất đó,” Rob nói.

“Chắc chắn phải là ngựa cái,” Meier bảo; rồi ông ta nói gì đó với mấy người kia bằng thứ tiếng của họ, khiến họ nhìn Rob cười toe toét. Những người Do Thái mặc áo lót có diềm rất lạ. Khi trần truồng thì họ như mọi người, nhưng có áo quần thì họ lại khoác cái vẻ xa lạ và lại trở thành những sinh vật kỳ dị. Họ thấy Rob chăm chú nhìn, nhưng anh không hỏi về thứ áo lót lạ lùng ấy, mà cũng chẳng ai muốn giải thích.

Khi cái hồ đã ở phía sau đoàn thì phong cảnh trở nên buồn tẻ hơn. Họ đi trên con đường thẳng tắp, dài bất tận, hết dặm này đến dặm khác cũng chỉ thấy một loại rừng hay một cánh đồng trông như mọi cánh đồng khác thì chẳng mấy chốc sự đơn điệu của nó trở nên gần như không chụt nổi. Rob bèn tìm lãng quên bằng cách tưởng tượng ra con đường nay khi mới vừa xây dựng xong, một via87 trong mạng lưới của hàng nghìn con đường, tạo điều kiện cho La Mã chinh phục thế giới. Đi đầu là trinh sát, dưới dạng một đội kỵ binh tiền thám. Rồi viên tướng tư lệnh đứng trên chiến xa do một nô lệ điều khiển, chung quanh là lính mang kèn vừa làm hàng rào nghi lễ, vừa có nhiệm vụ thổi truyền hiệu lệnh. Rồi tới các tribuni và legati - những sĩ quan tham mưu - trên lưng ngựa. Theo sau là quân đoàn vác lao tua tủa như rừng, gồm mười đội quân tinh nhuệ, giết giặc giỏi nhất trong lịch sử; môi đội quân có sáu trăm người, mỗi trăm người lính do một bách-nhân đội trưởng dẫn đầu. Cuối cùng là hàng ngàn nô lệ để làm những việc mà loài vật không làm nổi, đó là kéo những tormenta, những cỗ máy khổng lồ dùng để công phá thành trì; con đường được xây dựng chính là để di chuyển chúng: những trục gỗ công thành cực lớn từng san bằng tường thành và công sự, những catapulta đáng sợ để bắn tên như mưa vào quân địch, những ballista đồ sộ, được gọi là ná của các vị thần, để bắn từng khối đá hay những súc gỗ to như xà nhà, không khác bắn tên. Sau rốt là đoàn xe chở những impedimenta, những hành lý; theo sau là bầu đoàn thê tử, gái giang hồ, lái buôn, những kẻ làm công việc liên lạc và giới chức trách; họ là đàn kiến của lịch sử, sống nhờ vào những gì còn lại của bữa tiệc tùng La Mã.

Giờ đây đạo quân kia đã thành giấc mơ và huyền thoại, những kẻ sống bám vào doanh trại đã thành tro bụi từ lâu, chính quyền thuở ấy cũng không còn nữa, nhưng những con đường xưa vẫn tồn tại, những con đường cái quan rất bền vũng, đôi khi thẳng tắp đến nỗi làm người ta ngủ gục.

Con gái ông Cullen lại đang đi cạnh xe anh, ngựa cô buộc với một trong những con ngựa thồ.

“Cô muốn đi chung với tôi không? Đi xe cho thay đổi một chút.”

Cô do dự, nhưng khi Rob đưa tay ra thì cô nắm lấy để anh kéo lên xe.

“Má anh lành rồi,” cô nhận xét rồi đỏ mặt, nhưng có vẻ không ngừng nói nổi. “Cái vết xước cuối cùng chỉ còn là một vệt mờ màu bạc thôi. Nếu may thì nó sẽ mờ dần và không để lại vết sẹo.”

Rob thấy nóng cả hai má và ước gì cô đừng ngắm nghía kỹ mặt anh.

“Làm sao mà anh bị thương vậy?”

“Đụng độ với một tên cướp đường.”

Mary Cullen hít một hơi dài. “Em cầu Chúa tránh cho chúng ta gặp phải chuyện tương tự.” Cô đăm chiêu nhìn anh. “Một số người bảo rằng chính Karl Fritta tung cái tin đồn về bọn cướp Magyar, nhằm gieo rắc sợ hãi trong lữ khách, để họ phải kéo đến gia nhập đoàn của ông ta.”

Rob nhún vai. “Tôi nghĩ ông Fritta dám làm chuyện ấy lắm. Bọn cướp Magyar đâu có vẻ gì nguy hiểm.” Hai bên đường đàn ông, đàn bà đang thu hoạch bắp cải.

Hai người lại lặng thinh. Họ bị lắc lư mỗi khi gặp chỗ gồ ghề trên đường; Rob không ngớt biết là sẽ có cơ hội được đụng chạm cái hông mềm hay cái đùi rắn chắc. Mùi da thịt cô gái giống như mùi thơm nhẹ mà ấm của một bụi quả chín mọng tỏa ra trong nắng.

Rob, kẻ từng quyến rũ lắm đàn bà trên bước đường rong ruổi khắp nước Anh, chợt nghe giọng mình lắp bắp. “Tên đệm của cô từ hồi nào đến giờ là Margaret hay sao, cô Cullen?”

Cô sửng sốt nhìn anh. “Trước giờ vẫn vậy.”

“Cô không nhớ còn một tên nào khác sao?”

“Khi còn bé bố em gọi em là ‘Rùa con’ vì thỉnh thoảng em nhìn lom lom giống như thế này.” Cô chớp hai mắt thật chậm.

Rob thèm được vuốt tóc cô đến mất cả bình tĩnh. Dưới gò má trái của cô có một vết sẹo nhỏ, không nhìn kỹ sẽ không thấy, nhưng nó không làm cô kém đẹp. Anh quay vội mặt đi.

Phía trước, bố cô ngồi trên yên ngựa, ngoái lại thấy con gái đi chung xe với Rob. Ông đã thêm nhiều lần nữa chứng kiến Rob giao du với đám Do Thái nên giọng ông cho thấy không hài lòng khi gọi tên Mary Margaret.

Cô dợm đi. “Tên đệm của anh là gì, anh Cole?”

“Jeremy.”

Cô nghiêm trang gật đầu nhưng mắt cô lại giễu cợt. “Trước giờ vẫn là Jeremy chứ? Anh không nhớ còn một tên nào khác ư?”

Cô túm váy lại trong một tay rồi nhảy xuống đất nhẹ nhàng như một con thú. Rob thoáng thấy đôi chân trắng. Anh đập dây cương lên lưng con ngựa, điên tiết vì mình là đối tượng giễu cợt của cô.

Sau bữa ăn tối hôm ấy Rob tìm Simon để học bài thứ hai; anh phát hiện ra rằng mấy người Do Thái đem theo cả sách nữa. Trường nhà thờ Thánh Botolph, nơi anh học hồi nhỏ, có ba quyển sách tất cả, một quyển Cựu ước và một quyển Tân Ước bằng tiếng Latin, một quyển lịch Lễ Thánh bằng tiếng Anh ghi các ngày Thánh lễ mà vua Anh ra lệnh cho cả nước phải theo. Tờ nào cũng bằng giấy da, chế biến từ da cừu non, bê hay dê non. Mọi chữ cái đều phải chép băng tay, cả một công trình đồ sộ khiến cho sách hiếm và đắt.

Mấy người Do Thái dường như có nhiều sách lắm - sau này Rob biết họ có bảy quyển - cất trong một cái rương nhỏ bằng da thuộc.

Simon chọn ra một quyển viết bằng tiếng Parsi, rồi Rob sẽ phải tìm những chữ cái mà Simon đọc lên. Anh đã học mẫu tự tiếng Parsi nhanh và giỏi. Simon khen rồi đọc một đoạn trong quyển sách để Rob có thể nghe âm điệu của ngôn ngữ này. Sau mỗi từ gã đều dừng, bảo Rob lặp lại.

“Quyển sách này tên gì?”

“Đó là quyển Koran, Kinh Thánh của người Hồi giáo,” Simon nói rồi dịch:

“Kính mừng Chúa Trời, đầy ơn phước và lòng lành;

Người tạo nên tất cả, kể cả con người.

Người ban cho con người một vị trí đặc biệt trong những tạo vật của Người.

Người ban cho con người vinh dự được là đại diện của Người,

Để đạt điều này, Người ban cho con người trí tuệ,

Gạn lọc những bản năng và ban cho khả năng quán triệt thế giới tâm linh.”

“Mỗi ngày tôi sẽ cho anh một danh sách mười từ Ba Tư và cách đọc,” Simon nói. “Anh phải nhớ nằm lòng cho bài học lần tới.”

“Mỗi ngày cậu cho tôi hai mươi lăm từ đi,” Rob nài vì biết chỉ còn được học ông thầy này tới Constantinople thôi.

Simon cười. “Ừ thì hai mươi lăm.”

Hôm sau Rob học những từ này dễ dàng vì con đường vẫn thẳng tắp và bằng phẳng, con ngựa đi mà không cần phải giật cương trong khi chủ nó ngồi học trên ghế xà ích. Nhưng Rob thấy học kiểu này thật phí thì giờ, nên sau bài học ngày hôm đó anh xin phép Meier ben Asher được mang quyển sách Ba Tư nọ về xe mình, để có thể học suốt ngày đường không có việc gì làm.

Meier dứt khoát từ chối. “Quyển sách đó không bao giờ được rời khỏi tầm mắt chúng tôi. Anh chỉ có thể đọc nó khi có mặt chúng tôi.”

“Simon được phép đi chung xe với tôi chứ?”

Rob chắc là Meier sẽ lại không chịu, nhưng Simon đã xen vào. “Cháu có thể dùng thì giờ trong những lúc đi xe với anh này để kiểm tra sổ sách được.”

Meier ngẫm nghĩ.

“Anh này sẽ thành một học giả đây,” Simon nhẹ nhàng nói. “Chưa gì mà anh ấy đã ham học quá chừng.”

Những người Do Thái nhìn Rob với vẻ khác trước. Cuối cùng Meier gật đầu. “Anh có thể mang quyển sách này về xe của mình,” ông nói.

Tối hôm ấy Rob ngủ mà cứ ước đã qua ngày mới. Sáng sớm hôm sau anh hăm hở dậy, với một sự mong đợi căng thẳng đến đau đớn. Sự trông ngóng càng làm khổ sở hơn khi Rob nhìn cách từng người Do Thái chậm chạp chuẩn bị đón một ngày mới: Simon vào trong rừng để xả cho nhẹ bàng quang và ruột, Meier và Tuveh vừa ngáp vừa thong thả ra suối rửa ráy, rồi cá đám lắc lư cầu kinh sáng. Sau đó Gershom và Judah dọn bánh mì và cháo.

Ngay đến một gã si tình cũng không ngóng chờ người yêu một cách nôn nóng, thiếu kiên nhẫn hơn thế. “Nhanh lên, nhanh lên, đồ rùa bò, đồ Hebrew lề mề,” Rob lẩm bẩm, ôn lại một lần chót những từ Ba Tư của bài học trong ngày.

Cuối cùng Simon đến, mang theo quyển sách Ba Tư, một quyển sổ kế toán dày cộm và một khung gỗ kỳ lạ có những viên bi gỗ xỏ thành cột trên những que gỗ nhỏ.

“Cái gì thế?”

“Cái bàn tính. Một công cụ để tính toán, dùng để cộng rất tốt,” Simon đáp.

Khi đoàn tiếp tục lên đường thì hai người thấy cái cách mới này được quá. Tuy mặt đường khá bằng phẳng song rải đá không tiện viết, nhưng đọc thì chẳng có khó khăn gì nên mỗi người chăm chú vào việc của mình, khi xe lăn bánh qua hàng dặm đồng quê.

Rob chẳng hiểu gì cả trong quyển sách Ba Tư, nhưng Simon bảo anh đọc những chữ cái và từ Parsi cho đến khi anh thấy phát âm trôi chảy. Một lần anh gặp thành ngữ mà Simon đã cho trong danh sách “Koc - homedy”, nghĩa là “Anh đến đây với thiện ý” thì Rob hân hoan như thể đã giành được một chiến công nho nhỏ.

Thỉnh thoảng Rob ngẩng lên, nhìn lưng của Mary Margaret Cullen. Giờ đây cô đi sát bên ông bố, chắc chắn do ông khăng khăng đòi, vì Rob nhận thấy Cullen quắc mắt nhìn Simon khi gã leo lên xe của anh. Cô ngồi thẳng lưng, ngẩng cao đầu, chẳng khác nào đã từng cưỡi ngựa suốt đời.

Tới giữa trưa thì Rob học xong số từ và thành ngữ được cho. “Hai mươi lăm là quá ít. Cậu phải cho nhiều thêm.”

Simon mỉm cười, cho anh thêm mười lăm từ nữa. Anh chàng Do Thai này nói rất ít và Rob quen dần với tiếng ngón tay Simon gảy bàn tính lọc cọc.

Giữa chiều Simon lầm bầm và Rob hiểu gã đã phát hiện một chỗ sai trong sổ sách. Quyển sổ này hiển nhiên ghi lại biết bao vụ bán buôn, Rob chợt hiểu rằng những người Do Thái này đang trên đường mang về nhà lợi nhuận của chuyến hàng họ đã thồ từ Ba Tư sang Đức; điều này giải thích vì sao họ không bao giờ bỏ lều đi mà không có người canh gác. Trong dòng người phía trước anh có ông Cullen, cũng mang theo một số tiền mặt đáng kể đi Anatolia để mua cừu. Phía sau anh là nhóm Do Thái, chắc chắn còn mang theo nhiều tiền hơn nữa. Nếu bọn cướp biết về món hàng béo bở này, Rob lo lắng nghĩ, hẳn chúng sẽ huy động một đạo quân những kẻ sống ngoài vòng pháp luật và một đoàn đông như đoàn này cũng sẽ không an toàn khi bị tấn công. Nhưng anh không dám nghĩ đến rời khỏi đoàn, vì đi một mình có nghĩa đùa với cái chết. Thành ra Rob xua khỏi đầu óc mọi nỗi lo sợ như thế, để ngày ngày ngồi trên ghế xà ích, buông lỏng dây cương, chăm chú đọc, như không bao giờ rời mắt, quyển Kinh Thánh của đạo Hồi.

Rồi đến một mùa khác thường. Trời thu cứ xanh thẫm khiến anh nhớ đến đôi mắt của Mary Cullen mà gần đây anh ít có dịp thấy, vì cô tránh xa anh. Chắc chắn ông bố đã bảo cô phải làm thế.

Simon đã kiểm xong sổ sách, thành ra không có lý do gì để mỗi ngày lại ngồi chung xe với Rob, nhưng chuyện học và dạy đã thành nếp nên Meier không còn băn khoăn nữa mỗi khi quyển sách Ba Tư bị mang đi.

Simon ra sức dạy Rob như anh sắp phải trở thành một đại thương gia.

“Đơn vị đo lường cơ bản của Ba Tư gọi là gì?”

“Là man, Simon ạ, quãng chừng nửa stone.”

“Thế còn những đon vị đo lường khác?”

“Có ratel, một phần sáu của man. Rồi dirham, một phần năm ratel. Mescal bằng nửa dirham; rồi tới dung bằng một phần sáu mescal. Và barleycorn bằng một phần tư của dung.”

“Đúng lắm. Rất đúng! Thật thế!”

Khi không bị hỏi nữa thì Rob hỏi lại không ngớt.

“Simon này, tiền trong tiếng Parsi gọi là gì?”

“Ras”

“Simon, cậu làm ơn giải thích… cái thành ngữ ‘Sonab a caret’ trong quyển sách nghĩa là gì?”

“Phước đức cho đời sau, ý nói trên thiên đường.”

“Simon…”

Simon rền rĩ và Rob hiểu mình đã làm phiền nên không hỏi nữa; chờ đến khi cần hỏi những câu chợt nảy ra khác.

Hai lần một tuần Rob khám bệnh; Simon xem và lắng nghe trong lúc thông dịch. Khi khám và chữa thì Rob là chuyên gia, còn Simon trở thành người đặt câu hỏi.

Một lái buôn gia súc người Franken, cười toe toét một cách ngây ngô, tìm đến anh phó cạo kiêm thầy lang, than phiền bị đau ở hai khoeo; chỗ đó có những khối u cứng. Rob cho thuốc bôi bằng cây cỏ có chất giảm đau trộn với mỡ cừu, bảo hắn hai tuần sau tái khám, nhưng chỉ sau một tuần hắn đã trở lại. Lần này hắn kể ở hai nách cũng có những khối u như thế. Rob bán cho hai chai thuốc đặc chế vạn năng rồi bảo hắn về.

Khi mọi người đi về hết, Simon mới hỏi anh. “Cái tay người Franken bự con ấy bị bệnh gì vậy?”

“Có thể mấy khối u sẽ hết. Nhưng tôi không tin. Tôi nghĩ hắn sẽ còn bị thêm nhiều khối u nữa, vì hắn bị sung bạch hạch. Nếu đúng thế thì hắn sẽ chết nay mai.”

Simon chớp mắt. “Anh không làm gì được à?”

Rob lắc đầu. “Tôi là một phó cạo kiêm thầy lang dốt nát. Có thể ở đâu đó có một danh y giúp hắn được.”

“Tôi sẽ không làm nghề của anh,” Simon chậm rãi nói, trừ phi tôi học được mọi điều cần phải biết.”

Rob nhìn gã nhưng không nói gì. Anh rúng động vì gã Do Thái nhìn thấy ngay vấn đề thật sáng tỏ, trong khi Rob phải mất rất lâu mới ý thức được.

Tối hôm ấy Rob bị ông Cullen lay dậy một cách thô bạo. “Gấp lên, lạy Chúa,” ông nói. “Một người đàn bà đang kêu la.”

“Mary à?”

“Không, không. Đi theo tôi.”

Đó là một đêm tối đen, không trăng. Ngay sau chỗ cắm lều của mấy người Do Thái có ai đó đốt những bó đuốc tẩm hắc ín; trong ánh lửa bập bùng Rob thấy một người đàn ông đang nằm chờ chết.

Chính là Raybeau, cái ông người Pháp trông giống thây ma, ở vị trí thứ ba sau Rob. Cổ ông có một vết cắt toang hoác, trên nền đất sát bên cạnh là một vũng màu sẫm loang loáng ướt, máu của ông ta.

“Ông ấy là người gác tối nay trong nhóm chúng ta,” Simon nói.

Mary Cullen lo săn sóc người đàn bà đang gào khóc; đó chính là bà vợ mập ú mà Raybeau thường cãi cọ. Cái cổ bị cắt của chồng bà ta trơn tuột dưới ngón tay nhầy nhụa của Rob. Tiếng máu phun phì phì và Raybeau rướn người trong một chớp mắt về phía có tiếng gọi đau đớn của bà vợ trước khi vặn người rồi chết.

Chớp mắt sau họ giật mình nghe tiếng ngựa phi. “Đó chỉ là đội tiền thám do Fritta phái đi thôi,” Meier nói khẽ trong bóng tối.

Cả đoàn thức dậy hết, vũ khí sẵn sàng, nhưng lát sau đội tiền thám quay về báo rằng không có cuộc tập kích của đám cướp nào. Có thể kẻ sát nhân chỉ là một tên trộm đi lẻ hay một tay do thám của bọn cướp; song dù là gì thì hắn cũng đã cao chạy xa bay.

Trong khoảng thời gian còn lại của tối hôm đó họ ngủ rất ít. Sáng ra Gaspar Raybeau được chôn ngay ven con đường La Mã. Karl Fritta gấp gáp ngân nga lễ mai táng hàng tiếng Đức, rồi mọi người tản về, bồn chồn chuẩn bị tiếp tục cuộc hành trình. Những người Do Thái cột đồ đạc lên mấy con lừa sao cho không bị bung ra khi lừa phải chạy mau. Trong số những thứ chất trên lưng mỗi con lừa Rob thấy một túi da nhỏ có vẻ nặng; anh có thể đoán được những túi ấy đựng gì. Simon không sang ngồi xe anh mà cưỡi ngựa bên cạnh, Meier sẵn sàng chiến đấu hoặc chạy khi cần.

Hôm sau đoàn tới Novi Sad, một thành phố tấp nập bên bờ sông Danube; ở đây họ nghe tin ba ngày trước, một nhóm bảy tu sĩ Franken trên đường hành hương tới Đất Thánh đã bị bọn cướp tấn công, bị cướp, bị làm nhục rồi bị giết.

Ba ngày tiếp theo họ đi với tâm trạng của những kẻ sắp bị tấn công đến nơi, nhưng đoàn cứ đi theo dòng sông rộng, lấp lánh tới tận Belgrade88 mà không gặp sự cố gì. Họ mua thực phẩm dự trữ ở các chợ của nông dân tại đó, kể cả loại mận chua màu đỏ ngon tuyệt vời và loại ô liu nhỏ màu xanh mà Rob ăn thỏa thích. Anh vào quán ăn tối nhưng thấy không hợp khẩu vị, vì đó là món trộn của nhiều thứ thịt lẫn mỡ băm nhỏ, mà mỡ có mùi ôi khét.

Một số khá đông người đã rời đoàn ở Novi Sad, ở Belgrade thêm nhiều người rời đoàn hơn nữa, nhưng lại có thêm người mới nhập vào, thành ra nhóm bố con ông Cullen, Rob và đám Do Thái được nhích lên trước, không còn phải đi đoạn hậu, dễ bị tấn công nữa.

Không lâu sau khi rời Belgrade đoàn đi vào một vùng đồi thấp dưới chân núi, nhưng chúng nhanh chóng biến thành những núi non hiểm trở hơn mọi núi họ đã vượt qua; những khối đá to rải khắp sưòn núi cheo leo như những cái răng nhe ra. Trên cao, gió lạnh căm căm khiến họ chợt liên tưởng đến mùa đông. Núi non này khi có tuyết thì đúng là địa ngục.

Giờ đây Rob không buông lỏng dây cương được nữa. Lên dốc anh phải giật nhẹ để thúc con ngựa, còn xuống dốc thì phải ghì nó lại. Rồi khi nào vì thế mà tay đau và bắt đầu nản chí thì Rob lại nhớ rằng quân đội La Mã xưa đã chuyển những tormenta qua rặng núi làm nản lòng này, nhưng bọn La Mã có cả bầy nô lệ, còn anh chỉ có một con ngựa cái mệt mỏi, cần phải được điều khiển hết sức khéo léo. Tối đến, mụ đi vì mệt nhọc, Rob ráng lết đến lều của mấy người Do Thái; đôi khi có một bài học vớ vẩn nào đó. Nhưng Simon không đi chung xe với anh nữa nên có nhiều ngày Rob học không nổi mười từ tiếng Parsi.

28

VÙNG BALKAN

Bây giờ Karl Fritta mới thật sự xứng đáng với vai trò của mình và cũng là lần đầu tiên Rob nhìn ông ta với sự thán phục; vì người trưởng đoàn này hầu như có mặt khắp nơi, giúp một tay khi có xe nào bị hỏng, thúc đẩy và cổ vũ người trong đoàn giống như một lái buôn súc vật biết cách điều khiển những con vật không biết nói. Đá ngổn ngang trên đường đi. Ngày 1 tháng Mười đoàn mất hết nửa ngày vì cánh đàn ông buộc phải dọn đá rơi đầy đường. Lúc này tai nạn xảy ra thường xuyên hơn; trong một tuần mà Rob phải bó hai cánh tay gãy. Con ngựa của một lái buôn vùng Normandy lồng lên, thế là cái xe lật, đè gãy nát chân ông ta. Người lái buôn này phải được chở bằng cáng móc giữa hai con ngựa, cho tới khi đoàn gặp một gia đình nông dân đồng ý săn sóc ông ta. Họ bỏ người bị thương ở lại đó; Rob chân thành mong người nông dân kia sẽ không giết ông ta để lấy của, sau khi đoàn vừa đi khuất.

“Chúng ta đã đi qua đất nước của người Magyar rồi, bây giờ đang ở trên đất Bulgaria,” một buổi sáng kia Meier cho Rob biết.

Cũng chẳng có gì thay đổi vì núi non vẫn tiếp tục đe dọa và ở trên cao thì gió lạnh vẫn tiếp tục hành hạ họ. Vì trời càng lúc càng lạnh hơn, người ta bắt đầu trùm lên đủ thứ áo ngoài, chủ yếu để được ấm hơn là làm dáng; và họ biến thành một đoàn người dị dạng, áo quần nhiều lớp te tua và phình bự do lót bông dày cộm.

Vào một buổi sáng thiếu ánh mặt trời, con lừa thồ mà Gershom ben Shemuel dắt theo sau ngựa của ông ta bị vấp té, chân trước bên phải xoạc ra đến nỗi khối hàng nặng đáng kể trên lưng đè gãy chân trái nghe thấy rõ. Con vật bị nạn hí lên đau đớn không khác gì người.

“Giải thoát nó đi!” Rob kêu lên và Meier ben Asher rút một con dao dài cắt cái cổ đang phập phồng của nó, vì đó là cách giải thoát duy nhất khả dĩ.

Tức thì họ bắt tay vào dỡ đồ đạc từ con lừa mới chết. Tới cái túi da thì cả Gershom lẫn Judah phải cùng nâng lên mới nổi và họ tranh cãi bằng ngôn ngữ riêng của họ. Con lừa còn lại đã mang một túi da nặng rồi và Rob có thể đoán được Gershom phản đối rằng thêm một túi nữa thì con vật chịu không thấu ngay; tất nhiên ông ta có lý.

Phía sau họ có tiếng la lối giận dữ của những kẻ bị kẹt, không muốn phải tụt hậu cách xa nhóm chính.

Rob chạy ngược lại chỗ mấy người Do Thái. “Thảy cái túi vào xe của tôi.”

Meier ngần ngừ rồi lắc đầu. “Không.”

“Đã thế thì cho chết,” Rob cộc cằn nói, tức vì không được tin cậy.

Meier nói gì đó rồi Simon chạy theo anh. “Họ sẽ chất đồ đạc lên ngựa của tôi. Tôi có thể đi chung xe với anh được chứ? Chỉ tới lúc chúng tôi mua được con lừa mới thôi.”

Rob ra hiệu bảo gã lên ghế xà ích, anh cũng lên luôn. Anh lặng thinh đánh xe đi một lúc lâu, vì không có hứng học tiếng Ba Tư trong hoàn cảnh này.

“Anh không hiểu,” Simon nói. “Meier phải giữ mấy cái túi ấy bên mình. Đó không phải tiền của chú ấy. Một phần là của gia đình, nhưng phần lớn thuộc về những người góp vốn. Chú ấy phải chịu trách nhiệm về số tiền này.”

Lời giải thích làm Rob nguôi ngoai. Nhưng hôm ấy vẫn là một ngày không vui. Đường xấu, lại thêm một người nữa trong xe khiến con ngựa phải cố sức hơn, thành ra khi họ tới được đỉnh núi vào lúc nhá nhem tối thì nó đuối thấy rõ; họ buộc phải dừng lại để cắm trại.

Trước khi Rob và Simon có thể ăn tối thì họ phải đi thăm các bệnh nhân. Gió quá mạnh, khiến họ phải khám bệnh sau xe của ông Karl Fritta. Chỉ có một dúm người đến đó; Rob - và luôn cả Simon nữa - ngạc nhiên khi thấy Gershom ben Shemuel. Người Do Thái thấp bè, dai sức này kéo áo caftan lên, buông quần xuống và Rob thấy một cái nhọt đỏ thẫm trông phát khiếp trên mông phải.

“Bảo ông ấy cúi xuống.”

Gershom lầm bầm khi mũi dao mổ của Rob chích vào nhọt, làm tóe mủ vàng; ông ta rên rỉ, chửi thề bằng tiếng Do Thái khi Rob nặn cho kỳ hết mủ, chỉ còn máu đỏ chảy ra mới thôi.

“Trong vài ngày tới ông ta không cưỡi ngựa được đâu đấy.”

“Ông ấy phải cưỡi,” Simon nói. “Chúng tôi không thể bỏ rơi Gershom được.”

Rob thở dài. Đúng là bữa nay đám Do Thái này trêu gan anh. “Vậy cậu hãy cưỡi ngựa của Gershom, còn ông ta sang ngồi trong xe tôi.”

Simon gật đầu.

Kế đến là tay Franken hay cười buôn gia súc. Lần này háng hắn đầy những khối u nhỏ. Những u ở dưới nách và khoeo giờ to và mềm hơn trước; khi Rob hỏi thì gã Franken hộ pháp này bảo rằng chúng làm hắn đau.

Rob nắm tay hắn ta. “Nói hộ rằng hắn sắp chết rồi.”

Simon nhìn sững. “Anh đừng nói nhăng, gã nói.

“Nói hộ rằng tôi bảo hắn sắp chết.”

Simon nuốt nước bọt rồi khẽ khàng nói bằng tiếng Đức. Rob thấy nụ cười biến khỏi khuôn mặt to và đần độn; rồi hắn rút tay khỏi tay anh, giơ bàn tay mặt lên; nắm đấm to gần bằng một bắp đùi nhỏ, hắn nói như gầm gừ.

“Hắn bảo anh là một tên chó chết nói láo,” Simon nói.

Rob nhìn thẳng vào mắt gã lái buôn, chờ đợi; hắn nhổ toẹt lên chân anh rồi khập khiễng bỏ đi.

Anh bán rượu thuốc cho hai người bị ho, rồi chữa cho một người Magyar rên rỉ vì ngón tay cái bị trật khớp; ngón tay đang kẹt dưới đai yên mà con ngựa của ông ta bỗng vùng chạy.

Sau đó Rob bỏ đi, để mặc Simon đứng lại. Anh muốn đi khỏi chỗ này và đám người này. Đoàn tản ra; ai cũng tìm một tảng đá to để dựng lều phía sau cho đỡ gió. Khi đi qua chiếc xe chót, Rob thấy Mary Cullen đứng trên một tảng đá bên đường.

Như thể không phải cô đứng trong thế giới này. Hai tay cô mở banh cái áo da cừu nặng trịch, đầu ngả ra sau, mắt nhắm lại khác nào cô đang được gột rửa bởi làn gió mạnh thổi vào cô như một dòng nước chảy xiết. Áo cô phồng lên, lất phất. Bộ quần áo màu đen dán sát thân thể cao lớn của cô, làm nổi bật đường nét của bộ ngực và đôi núm vú nở nang, bụng thon tròn với cái rốn to, một cái khe ngọt ngào nơi cặp đùi rắn chắc nối nhau. Một cảm giác kỳ lạ, dịu dàng và ấm áp trào lên trong Rob; nhất định phải là bùa mê rồi, vì cô trông như một phù thủy, mái tóc dài bay trong gió như ngọn lửa đỏ xoắn xuýt vào nhau.

Rob không chịu nổi ý nghĩ cô mở mắt ra và thấy anh đang nhìn cô, nên anh quay người và bỏ đi.

Về tới xe, Rob trầm ngâm vì trong đó chất đầy đồ đạc, lấy đâu chỗ cho Gershom nằm sấp. Cách duy nhất để có thêm chỗ là bỏ cái bệ đi. Anh lôi ra ba ghế dài, nhìn sững chúng, hồi tưởng lại biết bao lần anh và bác phó cạo đã đứng trên bệ con này biểu diễn trước khán giả. Rồi Rob nhún vai nhặt một hòn đá to, đập ghế nát thành củi. Trong bếp lò có sẵn than, anh nhóm lửa phía sau xe khuất sau gió, rồi ngồi trong bóng tối mỗi lúc một dày hơn, cho từng miếng gỗ vụn vào ngọn lửa.

Chắc khó có chuyện cái tên Anne Mary đã được đổi thành Mary Margaret. Và mái tóc nâu của một đứa nhỏ, ngay cả hơi hoe đỏ, khi lớn không thể biến thành màu nâu đỏ đẹp thế được; Rob tự nhủ khi bà Buffington meo meo lại gần anh, nằm sát bên ngọn lửa cho khuất gió.

*

Sáng ngày 22 tháng Mười, gió thổi những hạt tuyết đã đông thành đá bay đầy trời, chạm vào buốt thịt da.

“Lạnh sớm quá,” Rob làu bàu với Simon, lúc này lại ngồi trên ghế xà ích với anh vì Gershom đã lành cái mông và cưỡi ngựa trở lại.

“Ở Balkan này là không sớm đâu,” Simon đáp.

Họ đi trong một thung lũng nằm trên cao, mọc đầy các loại cây dẻ gai, sồi và thông; nhưng hai bên sườn núi trơ trụi, chỉ toàn đá như thể trái núi đã bị một vị thần, trong cơn giận dữ, tạt văng nguyên một vạt. Những thác nước từ trên cao đổ ầm ầm xuống các hẻm núi sâu, tạo thành những hồ nước nhỏ.

Phía trước, cha con ông Cullen trong bộ áo da cừu dài và mũ, nhìn từ phía sau giống một cặp song sinh nếu như Rob không biết cái dáng người cao lớn cưỡi ngựa ô là Mary.

Tuyết tan ngay và đoàn người gắng sức nên vẫn đi tiếp được, nhưng với Karl Fritta thì như thế còn chậm; ông ta chạy tới chạy lui, thúc mọi người đi nhanh hơn nữa.

“Chúa ạ, cái gì mà khiến Fritta sợ thế!” Rob nói.

Simon nhìn anh thật nhanh, đầy thận trọng, cái nhìn Rob đã từng thấy ở những người Do Thái mỗi khi anh nhắc tới Chúa Jesus. “Hắn phải đưa đoàn tới được thị trấn Gabrovo trước khi tuyết rơi nhiều. Con đường qua dãy núi này là cái đèo rộng nhất có tên ‘Cổng Balkan’, nhưng hiện không đi qua được vì nghẽn tuyết. Đoàn sẽ phải nghỉ qua mùa đông ở Gabrovo, gần lối vào cái cổng ấy. Trong thị trấn có quán trọ và nhà dân nhận khách lữ hành. Gần đèo không có thị trấn nào khác đủ lớn để có chỗ cho một đoàn như đoàn chúng mình.”

Rob gật đầu, nhận thấy như thế cũng có cái lọi. “Vậy tôi sẽ có dịp học tiếng Ba Tư suốt mùa đông.”

“Anh sẽ không được giữ quyển sách đó đâu,” Simon nói. “Chúng tôi sẽ không trú lại Gabrovo cùng với đoàn, mà đi tới thị trấn Tryavna gần đó vì ở đấy có người Do Thái.”

“Nhưng mà tôi phải có quyển sách đó. Tôi cũng cần cậu dạy tiếp nữa.”

Simon nhún vai.

Tối hôm ấy, sau khi đã lo cho con ngựa xong, Rob sang lều của mấy người Do Thái, thấy họ đang xem kỹ lưỡng mấy cái móng ngựa được rèn đặc biệt. Meier đưa cho anh một cái. “Anh nên có một bộ cho ngựa của anh. Nó giữ cho ngựa khỏi bị trượt trên tuyết và băng.”

“Tôi không thể cùng đến Tryavna được sao?”

Meier và Simon nhìn nhau; có vẻ họ đã thảo luận về trường hợp anh rồi. “Tôi không có thẩm quyền để bảo đảm anh sẽ được tiếp đãi ân cần ở Tryavna.”

“Thế ai có thẩm quyền?”

“Những người Do Thái ở đó được dìu dắt bởi một hiền nhân đáng kính, rabbenu Shlomo ben Eliahu.”

“Rabbenu nghĩa là gì?”

“Một học giả. Trong tiếng của chúng tôi thì rabbenu có nghĩa là ‘thầy chúng ta’, là cái từ xưng hô kính trọng nhất.”

“Cái ông Shlomo này, vị hiền nhân này là một kẻ cao ngạo, lạnh nhạt với khách lạ, cứng rắn và khó gần gũi hay sao?”

Meier mỉm cười, lắc đầu.

“Vậy tôi không thể đến để xin ông ta cho phép được có quyển sách và học với Simon sao?”

Meier nhìn Rob, không giấu vẻ bực mình trước câu hỏi này. Ông làm thinh một lúc lâu, đến khi nhận thấy Rob nhất định chờ đến kỳ được trả lời, bèn thở dài lắc đầu. “Chúng tôi sẽ dẫn anh đến gặp rabbenu,” ông nói.

29

TRYAVNA

Gabrovo là một thị trấn buồn tẻ gồm những căn nhà gỗ xiêu vẹo. Đã mấy tháng nay Rob thèm một bữa ăn không phải tự nấu, một bữa ngon lành dọn trên bàn một quán ăn. Những người Do Thái dừng ở Gabrovo để thăm một nhà buôn, và chỉ đủ lâu để Rob ghé một trong ba quán trọ. Bữa ăn làm anh thất vọng hoàn toàn; thịt ướp muối quá nhiều nhằm làm át mùi thiu nhưng không nổi, bánh mì thì cứng và cũ, đầy lỗ mà chắc chắn là người ta đã moi mọt vứt đi trước đó. Chỗ trọ cũng xoàng như bữa ăn. Nếu hai nhà trọ kia không khá hơn thì những người khác trong đoàn sẽ phải trải qua một mùa đông khắc nghiệt, vì phòng nào có thể có được thì nệm rơm trải không chừa một kẽ hở, thế thì họ sẽ phải ngủ chen chúc thôi.

Nhóm ông Meier đi mất gần một tiếng để tới Tryavna; hóa ra nó nhỏ hơn Gabrovo nhiều. Khu Do Thái là một cụm nhà gỗ bạc màu vì nắng gió, mái rạ, tụm vào nhau như để cùng nương tựa. Những vườn nho nằm trơ trong mùa đông và những cánh đồng màu nâu, ở đó bò đang gặm cỏ héo úa vì lạnh, ngăn cách khu này với phần còn lại của thị trấn. Họ rẽ vào một cái sân bẩn thỉu, trao lừa ngựa cho lũ trẻ trông coi. “Tốt hơn cả anh hãy đợi ở đây,” Meier bảo Rob.

Anh không phải đợi lâu. Chỉ lát sau Simon đã ra tìm anh, dẫn vào một trong những ngôi nhà, đi qua một hành lang tối om thơm mùi táo để vào một căn phòng chỉ kê một chiếc ghế và một cái bàn trên chồng đầy sách và bản viết tay. Một ông già mập mạp, tóc và râu trắng như tuyết ngồi trên ghế. Lưng ông khòm, cằm chảy xệ, đôi mắt to màu nâu đã kèm nhèm theo tuổi già nhưng vẫn nhìn xoáy tận đáy lòng Rob được. Không một lời giới thiệu, chẳng khác nào đến ra mắt một lãnh chúa.

“Chúng tôi đã thưa với rabbenu về việc anh đang trên đường đi Ba Tư, cần học tiếng nước này cho công chuyện,” Simon nói. “Thầy mới hỏi rằng chẳng lẽ niềm vui được là uyên bác không đủ là lý do để học hay sao?”

“Đôi khi việc học cũng có cái vui,” Rob nói, hướng thẳng vào ông lão. “Nhưng với con, việc học thường là rất khó nhọc. Con học tiếng của người Ba Tư vì hy vọng sẽ đạt được điều mình mong muốn.”

Simon và rabbenu nói với nhau một lúc.

“Thầy hỏi anh có thường thành thật thế không. Tôi thưa rằng anh đủ trực tính để báo cho một người sắp lìa đời biết hắn sắp chết, và thầy bảo ‘Thế là đủ thành thật.’”

“Cậu hãy thưa với thầy rằng tôi có tiền và sẵn sàng trả phí tổn ăn ở.”

Nhà hiền triết lắc đầu. “Đây đâu phải quán trọ. Ai sống ở đây cũng đều phải làm việc,” Shlomo ben Eliahu nói thông qua Simon. Nếu Đấng Không Thể Nói Ra89 đoái thương thì mùa đông này chúng ta sẽ không phải nhờ đến một người phó cạo kiêm thầy lang.”

“Con không nhất thiết làm việc của một phó cạo kiêm thầy lang, mà sẵn sàng làm những việc hữu ích.”

Những ngón tay dài ngoằng của rabbenu thọc vào bộ râu, vừa gãi vừa ngẫm nghĩ. Sau rốt ông tuyên bố quyết định.

“Mỗi khi mổ bò mà thịt bị coi là không kasher,” Simon dịch, “anh sẽ đem thịt đó đi bán cho các người đồ tể Cơ Đốc giáo ở Gabrovo. Trong ngày lễ Sabbath90, khi người Do Thái không được phép làm việc, anh phải lo giữ lửa trong mọi nhà.”

Rob ngần ngừ. Ông lão Do Thái tò mò nhìn Rob vì thấy mắt anh ánh lên.

“Có gì thắc mắc không?” Simon hỏi.

“Nếu người Do Thái không được phép làm việc trong ngày Sabbath mà thầy lại bắt tôi làm, thì khác gì thầy để cho linh hồn tôi bị đày đọa?”

Rabbenu mỉm cười sau khi nghe dịch câu anh vừa nói.

“Thầy bảo thầy tin rằng anh đâu có ao ước trở thành người Do Thái, phải vậy không anh Cole?”

Rob gật đầu.

“Vậy thì thầy chắc chắn rằng anh có thể làm việc trong ngày Sabbath của người Do Thái mà không phải e ngại gì cả, và thầy đồng ý cho anh đến ở Tryavna.”

Rabbenu dẫn hai người tới phía sau một chuồng bò rộng dành làm chỗ ngủ của Rob. “Trong học sảnh có nến, nhưng ở đây chứa cỏ khô nên không được đốt nến để đọc,” rabbenu nhấn mạnh, thông qua Simon; rồi ông bảo Rob bắt tay ngay vào việc dọn phân trong chuồng.

Tối hôm ấy Rob nằm trên ổ rơm, có con mèo nằm dưới chân như thể một con sư tử gác cho anh. Bà Buffington lâu lâu lại bỏ anh, chạy đi săn chuột nhưng luôn quay về. Với anh thì chuồng bò này là một cung điện; tuy tối tăm và ẩm thấp nhưng vẫn dễ chịu nhờ hơi ấm của lũ bò. Khi đã quen với tiếng bò kêu không dứt và mùi phân nồng của chúng thì Rob hài lòng thiếp đi.

*

Ba ngày sau khi Rob tới Tryavna thì mùa đông ở đó bắt đầu. Tuyết rơi vào ban đêm, rồi trong hai ngày kế tiếp cứ thay phiên giữa mưa tuyết có gió lộng căm căm và những bông tuyết dày to, trông như đường đánh bông lên để ăn. Khi tuyết ngừng rơi, Rob được đưa cho một xẻng gỗ to để phụ dọn những đống tuyết trước cửa các ngôi nhà; anh tìm thấy trên một cái cọc trong chuồng bò một mũ da Do Thái bèn đội vào để đi xúc tuyết. Những ngọn núi cao trắng xóa sừng sững trên đầu anh, lấp lánh dưới ánh mặt trời; làm việc ngoài trời lạnh khiến anh phấn chấn. Xúc tuyết xong, không có việc gì khác để làm, anh được tự do đến học sảnh. Đó là một ngôi nhà toàn bằng gỗ nên khí lạnh luồn vào được; lại chỉ có một lò lửa chiếu lệ khiến người ta quên không mồi lửa cũng là chuyện rất thường. Những người Do Thái ngồi quanh các bàn gỗ thô, học giờ này sang giờ khác, tranh cãi ỏm tỏi, đôi khi gay gắt.

Họ gọi ngôn ngữ của mình là loshen. Simon cho Rob biết nó pha trộn giữa tiếng Hebrew và tiếng Latin, thêm một số thành ngữ của những nước họ sống hay có dịp đi qua. Nó là thứ ngôn ngữ được tạo ra cho những kẻ tranh luận; thành thử khi cùng ngồi học, họ phun chữ vào mặt nhau.

“Họ đang tranh cãi về chuyện gì vậy?” Rob sửng sốt hỏi Meier.

“Về những vấn đề Lề luật91.”

“Thế sách họ để đâu?”

“Họ không cần sách. Những ai biết luật thì đã nhớ nằm lòng khi nghe các thầy của họ giảng rồi. Những kẻ chưa thuộc thì học bằng cách lắng nghe. Từ trước đến giờ là như thế. Có luật thành văn, tất nhiên rồi, nhưng chỉ để tham cứu thôi. Mỗi một người hiểu luật truyền khẩu cũng là một ông thầy diễn giải luật như thầy họ đã dạy; như thế có bao nhiêu ông thầy thì có bấy nhiêu cách diễn giải. Vì thế mà họ tranh cãi. Mỗi lần tranh luận là một lần họ học thêm được một chút về Lề Luật.”

Ngay từ đầu ở Tryavna người ta gọi Rob là “Mar Reuven”, do chữ “cậu Robert” dịch sang tiếng Hebrew. Mar Reuven, phó cạo kiêm thầy lang. Gọi anh là Mar nghĩa là phân biệt anh với họ, giống như trong những chuyện khác, vì họ gọi nhau bằng Reb, biểu thị một cách kính trọng sự uyên bác đáng ca ngợi, nhưng thấp hơn người được gọi là rabbenu. Ở Tryavna chỉ có một rabbenu thôi.

Họ là những người lạ lùng, khác anh từ vẻ ngoài cho đến tập tục. “Tóc gã làm sao vậy?” một người tên Reb Joel Levski, Người chăn súc vật, hỏi Meier, vì Rob là người duy nhất trong học sảnh không có peoth – những lọn tóc mai xoăn dài theo luật đạo, để thòng bên mỗi tai.

“Chính gã cũng không biết nữa. Gã là một goy – một kẻ ngoại đạo.” Meier giải thích.

“Nhưng Simon bảo tôi rằng gã ngoại đạo này cắt bao quy đầu rồi mà. Sao lại có thể như thế được nhỉ?” Reb Pinhas ben Simeon, Người bán sữa, hỏi.

Meier nhún vai. “Ngẫu nhiên thôi. Tôi có hỏi gã rồi; chuyện đó chẳng liên quan gì đến giao ước của Abraham cả92.”

Mar Reuven bị người ta ngó chòng chọc mấy ngày liền. Phần anh cũng lắm lúc nhìn lại họ chòng chọc không kém vì họ - với mũ đội đầu, lọn tóc xoăn thả hai bên tai, râu xồm, áo quần màu thẫm, thêm những tập tục tà giáo của họ nữa - là cả một sự kỳ dị. Những thói quen của họ khi cầu nguyện đã lôi cuốn anh. Không người nào giống người nào. Trong khi Meier đội khăn cầu nguyện với một vẻ khiêm cung và kín đáo thì Reb Pinhas mở tallit ra trước mặt, giũ một cách kiêu kỳ, cầm hai góc, nâng cao rồi hất mạnh cổ tay, tung khăn lên đầu khiến nó phồng lên, rơi xuống hai vai, êm như một tiếng kinh cầu.

Khi đọc kinh thì Reb Pinhas lắc lư rất mạnh, chắc vì gấp gáp muốn gửi lời khẩn cầu của mình đến Đấng Toàn Năng; Meier lắc lư nhẹ nhàng hơn; còn nhịp độ của Simon nằm đâu đó giữa hai người kia và sau mỗi lần chúi tới trước gã lại rùng mình, đầu lắc nhẹ.

Rob đọc, học quyển sách của anh và để ý cách những người Do Thái sống; Rob ăn ở rập theo họ, nên ít lâu sau không còn làm ai chú ý nữa. Mỗi ngày sáu tiếng, ba tiếng sau khi đọc kinh sáng mà họ gọi là shaharit, ba tiếng sau kinh chiều - ma’ariv - học sảnh chật ních người, vì phần lớn họ học trước và sau khi làm việc để kiếm sống hằng ngày. Giữa hai buổi chính đó phòng học dẫu sao cũng tương đối yên tĩnh; những học giả chuyên nghiệp chỉ ngồi đầy một hay hai bàn thôi. Chẳng bao lâu sau Rob ngồi giữa họ một cách thoải mái, không ai dòm dỏ đến anh nữa; Rob cũng chẳng chú ý đến tiếng Do Thái rì rầm khi anh học quyển Koran của Ba Tư nữa và bắt đầu đạt những bước tiến thấy rõ.

Rob lo chuyện bếp lửa vào ngày Sabbath. Đó là ngày làm việc mệt nhất từ hôm dọn tuyết nhưng không tốn quá nhiều thì giờ, nên anh vẫn có thể học vào một phần của buổi chiều. Hai bữa sau Rob phụ Reb Elia, Người thợ mộc, đóng thanh ngang mới cho các ghế gỗ. Ngoài những việc đó ra Rob chẳng có việc gì để phải làm trừ việc học tiếng Ba Tư, cho đến khi Rohel - cháu gái của rabbenu - dạy anh vắt sữa; lúc ấy anh ở Tryavna sắp được hai tuần. Cô có làn da trắng, mái tóc đen dài tết quanh khuôn mặt hình trái tim, khuôn miệng nhỏ nhưng đầy đặn của một phụ nữ đã trưỏng thành và một cái bớt nhỏ xíu trên cổ. Đôi mắt to màu nâu của cô lúc nào cũng như nhìn anh không rời.

Trong lúc hai người chuẩn bị vắt sữa thì một con bò cái ngu xuẩn, chắc vì ngỡ nó là bò đực, nhảy lên một con bò cái khác và làm những động tác tới lui, như thể nó có chim và đã vào trong con bò kia rồi.

Cổ rồi đến má Rohel đỏ nhừ nhưng cô chỉ khe khẽ cười. Cô ngồi nghiêng tới trước, áp má vào cái sườn ấm áp của con bò sắp vắt sữa, mắt nhắm nghiền. Áo căng ra, cô để tay giữa hai đầu gối, nắm những núm vú to dưới bầu sữa bò căng phồng. Ngón tay cô thoăn thoắt bóp. Khi nghe tiếng sữa chảy vào chậu, cô hít hơi rồi thở dài, liếm môi với cái lưỡi màu hồng, rồi mở mắt nhìn Rob.

Rob đứng một mình trong bóng tối của chuồng bò, tay cầm một tấm chăn nồng mùi ngựa và chỉ hơi lớn hơn cái khăn cầu nguyện. Bằng một động tác rất nhẹn, anh hất cái chăn quá khỏi đầu, để nó buông gọn xuống vai, như thể đó là tallit của Reb Pinhas vậy. Tập đi tập lại đã khiến Rob vững vàng hơn trong động tác đội khăn cầu nguyện. Anh tập lắc lư khi cầu nguyện, khoan thai nhưng quả quyết, trong tiếng bò kêu. Anh thích bắt chước cách Meier cầu nguyện hơn là kiểu quá gấp gáp của Reb Pinhas.

Việc này dễ thôi. Học thứ tiếng phức tạp và nghe khác lạ của họ mới mất nhiều thì giờ, nhất là trong lúc Rob phải nỗ lực học tiếng Ba Tư.

Họ là một dân tộc tin bùa chú. Nhà nào cũng đóng ở mỗi cột cửa bên phải - khúc một phần ba trên cùng - một ống gỗ nhỏ gọi là mezuzah Smion bảo mỗi ống ấy đựng một cuộn giấy da nhỏ xíu, mặt trước viết bằng thứ chữ triện Assyria93 hai mươi hai hàng của quyển Mose, thiên thứ 5, các đoạn 6.4 - 9 và 11.13 - 21, mặt sau viết chữ Shaddai, nghĩa là “Đấng Toàn Năng”.

Như Rob từng quan sát trong chuyến đi với đoàn, sáng ra - trừ ngày Sabbath - mỗi người đàn ông và thanh niên đã trưởng thành đều buộc hai hộp da nhỏ ở đầu và cánh tay. Những hộp này gọi là tefillin, đựng một phần nhỏ quyển Torah, thánh kinh của họ. Hộp buộc ở trán ý nói gần với tinh thần, hộp buộc ở cánh tay gần với trái tim.

“Chúng tôi làm như thế là vâng theo những lời dạy trong quyển Mose, thiên thứ 5,” Simon giải thích. “Và những lời mà hôm nay ta ra lệnh cho ngươi, ngươi phải giữ trong tim… Và ngươi phải buộc vào tay để làm dấu, và chúng phải ở giữa hai mắt ngươi để làm điều nhắc nhở.”

Phiền nỗi là chỉ qua quan sát thì Rob không thể biết được cách người Do Thái buộc những tefillin như thế nào. Anh cũng không thể yêu cầu Simon chỉ vẽ, vì một người Cơ Đốc muốn được dạy tập tục cầu nguyện của người Do Thái là điều kỳ quặc. Anh có thể đếm được họ quấn dây da mười vòng quanh cánh tay, nhưng những động tác của bàn tay họ rất phức tạp, vì sợi dây phải được quấn giữa các ngón tay theo cách đặc biệt mà anh không thể mò ra.

Đứng trong cái chuồng lạnh lẽo nồng mùi phân bò, Rob quấn thử tay trái với một sọi dây vải cũ thay vì dây da, nhưng cách anh quấn dây quanh ngón tay và bàn tay chẳng có ý nghĩa gì hết.

Tuy vậy, người Do Thái như thể có tài dạy bẩm sinh nên mỗi ngày anh đều học được điều mới. Ở trường nhà thờ Thánh Botolph, các cha cố dạy anh rằng Chúa trong Cựu ước là Jehovah; nhưng khi Rob nhắc tới Jehovah thì Meier lắc đầu.

Anh phải biết rằng với chúng tôi thì Chúa của chúng tôi, xin ngợi ca Người, có bảy tên, mà tên này là thiêng liêng hơn hết.” Ông nhặt một mẩu than trong lò, viết trên sàn gỗ chữ Yahweh bằng cả tiếng Ba Tư lẫn tiếng của ông. “Nó không bao giờ được nói ra, vì đã là Đấng Tối Cao thì không diễn tả bằng lời được. Chẳng qua vì người Cơ Đốc các anh đọc sai, như anh vừa mới làm. Nhưng tên Người không phải là Jehovah, anh hiểu chưa?”

Rob gật.

Đến đêm, nằm trên ổ rơm anh ôn lại những từ và tập tục mới, và trước khi ngủ Rob nhớ lại một thành ngữ, một đoạn của sự chúc phúc lành, một điệu bộ, một phát âm, một nét cảm xúc xuất thần trên mặt trong lúc cầu nguyện; anh trữ hết những điều này trong đầu cho cái ngày mà có thể mình sẽ cần đến.

“Anh không được lân la đến gần cháu gái của rabbenu đấy nhé,” Meier cau mày nói với Rob.

“Nào tôi có để ý đến cô ấy đâu.” Cái lần nói chuyện khi vắt sữa bò đến nay đã mấy ngày rồi, từ đó anh đâu có dịp gần cô nữa.

Trong thực tế, đêm hôm trước Rob đã mơ thấy Mary Cullen, để rồi khi thức dậy vào lúc rạng đông anh nằm như mê, mắt đỏ ngầu, cố nhớ lại những tình tiết trong mơ.

Meier gật đầu, nét mặt giãn ra. “Tốt. Một trong những người đàn bà thấy cô ấy nhìn anh với quá nhiều quan tâm nên đã thưa với rabbenu. Thầy nhờ tôi nói với anh.” Ông ta đưa ngón trỏ lên mũi. “Một lời nói khẽ với người khôn hơn là cả năm làm thầy đứa dại.”

Rob hoảng và bối rối, vì anh đến Tryavna để học cách ăn ở của người Do Thái cũng như tiếng Ba Tư. “Tôi không muốn gặp rắc rối chỉ vì một người đàn bà.”

“Tất nhiên rồi.” Meier thở dài. “Vấn đề nằm ở chính cái cô lẽ ra phải lấy chồng kia. Từ nhỏ cô ấy đã hứa hôn với Reb Meshullum ben Nathan, cháu nội của Reb Baruch ben David. Anh biết Reb Baruch chứ? Cái người cao, gầy, mặt dài, mũi nhỏ và nhọn ấy? Ông ấy ngồi ngay phía bên kia lò lửa trong học sảnh đấy?”

“À, ra là ông ấy. Một ông già có đôi mắt hừng hực lửa.”

“Mắt hừng hực lửa vì là của một học giả hừng hực lửa. Nếu như rabbenu không phải là rabbenu thì Reb Baruch sẽ là rabbenu. Xưa nay họ vừa là hai học giả kình nhau, vừa là bạn chí thân. Khi mấy đứa cháu nội kia còn bé tí họ đã hết sức vui mừng đính ước với nhau để hai gia đình được kết hợp. Thế rồi một sự bất hòa nghiêm trọng đã cắt đứt tình bạn giữa hai người.”

“Tại sao họ bất hòa?” Rob hỏi; anh bắt đầu cảm thấy ở Tryavna thoải mái như ở nhà, nên muốn hưởng một chút chuyện ngồi lê đôi mách.

“Lần đó họ chung nhau mổ một con bê. Anh phải biết giới luật của chúng tôi về kashruth94 đã có từ xưa và phức tạp với bao nhiêu điều luật và diễn giải cái gì được phép, cái gì không. Thế rồi người ta phát hiện một vết bẩn nhỏ xíu ở phổi con vật. Rabbenu dẫn các tiền lệ bảo rằng vết đó là không đáng kể và thịt hoàn toàn không bị ô uế. Reb Baruch dẫn những trường hợp khác chỉ rằng vết ấy làm thịt ô uế và không ăn được. Ông quả quyết mình đúng và giận rabbenu đã dám nghi ngờ sự uyên bác của ông. Họ tranh cãi cho đến lúc rabbenu hết kiên nhẫn. ‘Xẻ con vật ra làm hai’, thầy nói. ‘Ta sẽ lấy phần của ta, còn phần của Baruch thì để hắn muốn làm gì thì làm.’

“Mang nửa con bê về nhà, thầy định ăn. Nhưng sau khi ngẫm nghĩ, thầy than, ‘Sao ta có thể ăn thịt con vật này được? Một nửa kia nằm trên đống rác của nhà Barüch mà ta lại ăn nửa này ư?’ Thế là thầy cũng quăng nửa con bê đi nốt.

“Sau vụ đó họ như thể đối nghịch nhau suốt tới giờ. Khi Reb Baruch nói trắng thì rabbenu nói đen, nếu rabbenu nói thịt thì Reb Baruch nói cá. Ngày Rohel được mười hai tuổi rưỡi, lẽ ra bố mẹ cô bé phải bắt đầu bàn chuyện nghiêm chỉnh về đám cưới, nhưng hai gia đình đều không làm gì cả vì biết rằng lần gặp nhau nào cũng sẽ chấm dứt bởi sự cãi cọ giữa hai ông già. Rồi chàng rể tương lai Reb Meshullum đi chuyến buôn bán đầu tiên ra nước ngoài, theo ông bố và những người đàn ông khác trong gia đình. Họ mang một kho siêu đun nước bằng đồng tới Marseilles95, ở lại đó gần một năm, buôn bán và kiếm lời khá lắm. Mùa hè vừa qua họ trở về, tính thêm thời gian đi đường thì họ đi tất cả là hai năm, với một đoàn xe ngựa thồ toàn quần áo hảo hạng của Pháp. Nhưng vì hai người ông mà hai gia đình vẫn chưa dàn xếp để tiến hành đám cưới được!

“Cho tới nay,” Meier nói tiếp, “ai cũng biết rằng cô Rohel bất hạnh bị coi như một agunah, một người vợ bị bỏ rơi. Cô có ngực mà không có con để cho bú, là đàn bà trưởng thành mà không có chồng. Chuyện này tai tiếng ghê gớm!”

Rob và Meier đều thấy rằng tốt nhất là anh tránh xa khu nhà lấy sữa vào những giờ vắt sữa.

*

Thật may Meier đã nói với Rob, vì chẳng biết chuyện gì sẽ xảy ra nếu không ai cho anh biết rõ rằng lòng hiếu khách của họ trong mùa đông không có nghĩa là cho phép lăng nhăng với đàn bà, con gái của họ. Tối đến anh khổ sở vì những giấc mơ hoan lạc với cặp đùi dài, mập chắc, mái tóc hoe đỏ và bộ ngực hơ hớ trắng nhờ nhờ với hai núm như dâu chín. Rob tin chắc người Do Thái có bài kinh cầu xin tha thứ khi bị mộng tinh - cho bất cứ chuyện gì họ cũng có kinh cầu - nhưng anh không có, nên anh phải giấu vết tích của giấc mơ dưới rơm rạ và cố gắng chúi đầu vào công việc.

Thật không dễ tí nào. Được tôn giáo của họ khuyến khích, quanh anh người ta hăm hở ái ân. Chẳng hạn họ tin rằng ngủ với nhau vào tối hôm trước ngày Sabbath là một ân sủng đặc biệt; điều này có thể giải thích vì sao họ ưa cuối tuần đến thế. Đám đàn ông trẻ nói không úp mở với nhau về những chuyện này và than thở khi gặp ngày bà vợ cấm cung. Vợ chồng Do Thái bị cấm ăn nằm với nhau mười hai ngày kể từ khi người vợ bắt đầu có tháng hoặc bảy ngày từ lúc dứt kinh, tùy theo cách tính nào lâu hơn. Thòi gian kiêng cữ chỉ chấm dứt khi người vợ biểu thị điều đó qua sự tự tẩy uế bằng cách ngâm mình trong cái bể gọi là mikva, dừng cho nghi thức này.

Đây là cái bồn ốp gạch trong nhà tắm xây trên một nguồn nước. Simon bảo Rob rằng theo đúng luật đạo thì nước cho mikva phải lấy từ một con suối thiên nhiên hoặc một con sông. Mikva là sự tẩy uế tượng trưng, không phải tắm rửa thật. Người Do Thái tắm ở nhà, nhưng mỗi tuần, ngay trước Sabbath, Rob theo cánh nam giới tới nhà tắm công cộng; nó chỉ có một cái bể và một lò lửa tròn, trên đó treo một vạc nước sôi. Trên người không một mảnh vải, họ tắm trong hơi nước nóng nghi ngút và tranh nhau để được vừa xối nước cho rabbenu vừa hỏi ông không ngớt.

“Shi-ailah, Rabbenu, shi-ailah!” Một câu hỏi, thưa rabbenu, một câu hỏi!

Câu trả lời của Shlomo ben Eliahu cho mỗi vấn đề đều được ông cân nhắc kỹ càng, đầy những trích dẫn uyên bác về các tiền lệ và được Simon và Meier phiên dịch, đôi khi quá chi tiết, cho Rob.

“Thưa rabbenu, có thật là trong ‘Sách Giáo huấn’ viết rằng để biểu thị sự sẵn sàng dâng hiến thì mỗi người đàn ông phải cho con trai trưởng theo học lớp cao cấp suốt bảy năm không?”

Vị rabbenu trần như nhộng trầm ngâm sờ rốn, kéo tai rồi gãi bộ râu xồm bạc trắng với những ngón tay dài xanh xao. “Sách không viết như thế đâu, các con ạ. Một mặt,” ông chĩa ngón tay trỏ bên phải lên trời, “Reb Hananel ben Ashi ở Leipzig96 có quan điểm như thế. Mặt khác,” ông chĩa ngón trỏ bên trái, “theo rabbenu Joseph ben Fliakim ở Jaffa97 thì điều này chỉ áp dụng cho con trai trưởng của các thầy tu và những người họ Levy98 thôi. Nhưng,” ông giơ cả hai tay lên nhắc nhở họ, “hai bậc thông thái này sống cách đây cả hang trăm năm rồi. Ngày nay chúng ta văn minh hơn nên hiểu rằng việc học không chỉ dành cho con trai trưởng thôi, còn lũ con trai kia vẫn bị đối xử như với con gái. Ngày nay chúng ta đã quen rằng mỗi đứa con trai khi được mười bốn, mười lăm và mười sáu tuổi đều theo các lớp Talmud99 cao cấp, mỗi ngày từ mười hai đến mười lăm tiếng. Sau đó thì số ít đứa được ơn thiên triệu sẽ hiến đời mình cho việc thâm cứu, còn những đứa kia theo đuổi những nghề nghiệp khác và chỉ còn học có sáu giờ một ngày thôi.”

Những câu hổi này đã được dịch cho Rob - người khách ngoại đạo - nghe, nhưng thật ra phần lớn không có gì để tim anh phải rộn lên hay khiến anh quan tâm lâu dài. Tuy vậy Rob vẫn thích những buổi chiều ngày thứ Sáu ở trong nhà tắm; chưa bao giờ anh thấy thoải mái như thế giữa những người khỏa thân khác. Có thể nó liên quan thế nào đấy với cái bao quy đầu bị cắt của anh. Giả thử Rob đang ở giữa những người đồng đạo của mình, có lẽ người ta sẽ nhìn chòng chọc cái chỗ bị cắt kia rồi hỏi và cười khúc khích, hoặc lếu láo đoán mò. Một bông hoa lạ mọc riêng một chỗ là một cái gì độc đáo, nhưng nếu nó ở giữa một cánh đồng cùng với những bông hoa tương tự thì sẽ khác hẳn.

Ở trong nhà tắm thì người Do Thái không hà tiện chuyện củi lửa. Rob thấy thích khói quyện với hơi nước, thích loại xà bông vàng làm xót - được chế biến dưới sự giám sát của chính con gái rabbenu, và thích cả nước nóng được hòa từ từ với nước suối lạnh để tắm vừa đủ ấm.

Rob không bao giờ vào chỗ mikva, vì biết rằng người ngoại đạo bị cấm. Anh hài lòng khi được ngôi ườn trong nhà tắm, nhìn những người Do Thái gồng người bước vào bể nước. Tùy cá tính mà người thì lẩm bẩm đọc kinh, người khác lại ngân nga thật to trong lúc bước sáu bậc thang bằng đá ưót át xuống bể nước sâu. Khi nước đã ngập kín mặt thì họ hoặc phun phì phì hoặc nín thở, vì việc tẩy uế buộc phải ngâm cả người để mỗi sợi tóc sợi lông đều phải ướt.

Cho dù nếu được mời thì Rob cũng sẽ chẳng chịu ngâm người vào cái bể nước lạnh lẽo, tối thui và huyền bí kia, vì đó là một nơi của tôn giáo họ.

Nếu Chúa Trời có tên là Yahweh thực sự hiện hữu thì có lẽ Người biết ý đồ của Rob định giả làm một đứa con của Người.

Và Rob sợ rằng nếu anh ngâm mình xuống bể nước khôn dò kia, biết đâu lại chẳng có gì đấy kéo anh sang thế giới bên kia, nơi mà mọi tội lỗi trong âm mưu bất chính của anh sẽ bị vạch trần và lũ rắn Hebrew sẽ rỉa thịt anh; không chừng anh sẽ bị đích thân Chúa Jesus trừng phạt cũng nên.

30

MÙA ĐÔNG TRONG HỌC SẢNH

Giáng sinh năm đó là Giáng sinh khác thường nhất trong suốt hai mươi mốt năm tuổi đời của Rob. Tuy bác phó cạo không dạy anh thành một kẻ thật có lòng tin, nhưng các món thịt ngỗng, bánh pudding, thịt đông, ca hát, chúc tụng, vỗ yêu vào lưng… tất cả những cái ấy đã thành một phần đời anh. Thế mà năm nay anh cảm thấy cô đơn đến ngáp sái quai hàm. Không phải do tị hiềm mà những người Do Thái lờ anh vào ngày này, chẳng qua vì Chúa Jesus không hề có trong thế giới của họ. Đơn giản thế thôi. Tất nhiên Rob có thể tự tìm đường đến một nhà thờ nhưng anh không đi. Kể cũng lạ: không ai chúc anh một Giáng sinh vui tươi lại khiến anh thấy mình, từ trong thâm tâm, là một người Cơ Đốc hơn bao giờ hết.

Một tuần sau, sáng sớm ngày đầu năm mới 1032, Rob nằm trên ổ rơm suy ngẫm về con đường thành thân đã qua của mình và tự hỏi mai đây số phận sẽ còn đưa mình tới đâu. Hồi còn rong ruổi trên hòn đảo Anh quốc, Rob đã tự cho mình là một kẻ viễn du dày dạn, thế mà nay tuy anh đã đi một chặng đường dài hơn vòng quanh đất nước mình nhiều, Rob vẫn thấy phía trước mình là cả một thế giới mênh mông đầy bất trắc.

Người Do Thái án mừng ngày hôm nay chỉ bởi vì đêm nay trăng non chứ không phải vì là đầu năm mới! Anh ngơ ngác khi được biết rằng theo lịch tà giáo của họ thì lúc này là giữa năm 4792.

Vùng đất hiện anh đang ở như thể được tạo ra để mà hứng tuyết. Anh hân hoan mỗi lần tuyết đổ và khi tuyết ngừng rơi; không lâu sau khi anh đến nơi này, việc gã Cơ Đốc cao lớn dọn tuyết bằng mấy người thường, với cái xẻng gỗ to kềnh, đã được coi là chuyện đương nhiên. Đó là công việc tay chân duy nhất của anh. Hễ không dọn tuyết thì anh học tiếng Parsi. Trình độ của Rob nay tạm đủ để có thể cố gắng diễn đạt ý nghĩ của mình bằng tiếng Ba Tư. Một số người Do Thái ở Tryavna từng đến Ba Tư nên Rob nói tiếng Parsi với bất cứ ai anh gặp được. “Còn cách phát âm, Simon, tôi phát âm ra sao?” Rob hỏi làm gã kia bực mình.

“Bất cứ người Ba Tư nào cũng sẽ cười thôi,” Simon cáu kỉnh, “vì đối với họ anh là người ngoại quốc. Anh chờ mong phép lạ chắc?” Mấy người Do Thái khác trong học sảnh nhìn nhau tủm tỉm cười trước sự ngây ngô của gã to lớn kềnh càng này.

Cứ để họ cười, Rob nghĩ; đối với anh thì họ là đối tượng để anh chú ý học, hơn là anh đối với họ. Chẳng hạn anh mới được nghe rằng nhóm của Meier không phải là những người lạ duy nhất ở Tryavna. Nhiều người đàn ông khác trong học sảnh cũng là lữ khách chờ qua mùa đông khắc nghiệt của Balkan. Rob sửng sốt khi Meier kể rằng không ai trong bọn họ phải trả một đồng nào cho hơn ba tháng ăn ở.

Meier giải thích. “Chính cái cách này đã tạo điều kiện cho chúng tôi buôn bán được trên nhiều nước. Anh đã thấy việc đi lại trên thế giới gian khổ và nguy hiểm biết bao, thế mà mỗi cộng đồng Do Thái đều gửi thương nhân ra nước ngoài. Đến một làng Do Thái ở bất cứ nước nào, dù nước Cơ Đốc hay Hồi giáo, mỗi lữ khách Do Thái đều được những người Do Thái sở tại đón nhận, được nuôi ăn nuôi uống, được có chỗ trong giáo đường Do Thái, có tàu cho ngựa của họ. Mỗi cộng đồng đều có người của mình ở nước ngoài được người khác cưu mang. Năm tới biết đâu chủ sẽ thành khách.”

Những người khách lạ kia nhanh chóng hòa nhập vào đời sống cộng đồng, thậm chí thích cả tán gẫu về những chuyện địa phương. Vì thế mà một buổi chiều nọ tại học sảnh, trong lúc Rob đang chuyện vãn bằng tiếng Parsi với một người Do Thái ở Anatolia tên Ezra, Người rèn móng ngựa, anh được biết hôm sau sẽ diễn ra một cuộc đối đầu nảy lửa. Số là sáng mai rabbenu sẽ tự tay mổ hai con bò non của mình, nghĩa là ông thủ vai shoshet, người đồ tể của cộng đồng. Một nhóm người uyên bác có uy tín nhất sẽ làm mashgiot, những thanh tra về luật đạo, để giám sát sao cho luật lệ phức tạp được tuân thủ thật chi li trong lúc mổ con vật. Reb Baruch ben David, trước kia là bạn, sau này thành kẻ đối kháng kịch liệt của rabbenu, được chỉ định làm mashgiah, trưởng đoàn thanh tra.

Chiều hôm ấy Meier giải thích cho Rob một bài trong “Sách Lê-vi”. Trong tất cả các loài vật sống trên mặt đất, người Do Thái được phép ăn các con vật nhai lại và có móng chẻ, kể cả cừu, bò, dê và hươu nai. Trong những con gọi là treif - không kasher, không được phép ăn - phải kể đến ngựa, lừa, lạc đà và heo.

Trong các loài có lông vũ, họ được phép ăn bồ câu rừng và bồ câu nuôi, gà, vịt nuôi, ngỗng nuôi. Những loài có cánh mà họ gớm ghiếc phải kể đến đại bàng, đà điểu, kền kền, diều hâu, tu hú, thiên nga, cò, cú, bồ nông, te te và dơi.

“Trong đời tôi, tôi chưa từng được ăn món gì ngon hơn là thịt thiên nga non, nhồi mỡ vào bụng, bọc với những lát thịt heo muối rồi nướng từ từ trên lửa.”

Meier tỏ vẻ hơi kinh tởm. “Anh sẽ không có cái thứ ấy ở đây đâu,” ông nói.

Rạng sáng hôm sau trời quang và lạnh. Sau shaharit - lễ sáng - học sảnh gần như trống trơ vì nhiều người đi tới sân kho nhà rabbenu để xem shehitah - mổ thịt theo luật đạo. Hơi thở của họ ngưng tụ lại như khói trắng bềnh bồng trong bầu không khí buốt giá đến lắng đọng.

Rob đứng cạnh Simon. Người ta hơi xôn xao khi Reb Baruch ben David đến cùng với một thanh tra khác, một ông già lưng còng, nghiêm nghị tên là Reb Samuelson ben Zanvil.

“Ông này già hơn cả Reb Baruch lẫn rabbenu nhưng không thông thái bằng,” Simon thì thầm. “Và bây giờ thì ông ấy sợ bị kẹt giữa hai người khi xảy ra tranh cãi.”

Bốn người con trai của rabbenu dắt con bò đầu tiên ra khỏi chuồng; nó màu đen, lưng chắc nịch và hông đẫy đà. Nó rống, hất đầu, đạp đất; phải cần người giúp mới giữ được nó bằng dây thừng trong lúc các thanh tra kiểm tra thân thể nó từng chút một.

“Một vết lở nhỏ hay một vết xước trên da là coi như con vật không dùng để ăn được,” Simon nói.

“Tại sao?”

Simon bực mình nhìn Rob. “Tại vì đó là lề luật,” gã đáp.

Hài lòng với sự kiểm tra, họ dẫn con vật tới một máng ăn đầy loại cỏ ngọt. Rabbenu nhặt một con dao dài. “Nhìn cái mũi tày, vuông của con dao kìa, Simon nói. “Dao không có mũi nhọn, như thế da con vật khó có thể bị làm trầy; nhưng nó sắc như dao cạo.”

Mọi người vẫn đứng đó giữa trời lạnh, song chẳng có gì xảy ra cả. “Họ đợi gì vậy?” Rob thì thào.

“Đợi đúng lúc,” Simon đáp, “vì con vật phải bất động khi bị cắt cổ, nếu không thì sẽ không kasher.”

Gã còn đang nói thì lưỡi dao lóe lên. Chỉ một nhát duy nhất đã cắt đứt cổ họng, khí quản và động mạch cổ bò; một tia máu đỏ phun ra, không dẫn lên óc được nữa, thế là con vật hôn mê ngay lập tức. Mắt mờ đi, nó quỵ xuống, chết trong nháy mắt.

Những người đứng xem lẩm bẩm ra chiều hài lòng nhưng lại nhanh chóng im bặt khi Reb Baruch cầm con dao lên xem xét.

Rob quan sát thấy nét căng thẳng hiện trên những gương mặt già nua. Baruch quay sang đối thủ cao tuổi của mình.

“Có gì không ổn chăng?” rabbenu lạnh lùng hỏi.

“Tôi e rằng có đấy,” Reb Baruch đáp, chỉ vào một sai sót ở giữa lưỡi dao, một khấc cực nhỏ trên lưỡi thép đã mài thật sắc.

Mặt lộ vẻ bàng hoàng, Reb Samuelson ben Zanvil già nua và xương xẩu hơi lùi lại; chắc chắn người ta sẽ chờ đợi ở ông, mashgiah thứ hai, sự phân xử mà ông không muốn.

Reb Daniel, con trưởng của rabbenu và là bố cô Rohel, quát tháo. “Nhăng cuội gì thế? Ai cũng biết dao dùng để mổ thịt đúng luật đạo của rabbenu được mài cẩn thận như thế nào,” ông nói. Nhưng bố ông giơ tay bảo im.

Rồi rabbenu đưa dao ra trước ánh sáng, rà một ngón tay nhiều kinh nghiệm ngay sát dưới cái lưỡi sắc lẻm. Ông thở dài, vì cái khấc có thật; một sơ sót của con người khiến cho thịt con vật không thể ăn được nữa theo luật đạo.

“Thật là phúc đức vì mắt bác còn sắc hơn cả lưỡi dao này để tiếp tục che chở chúng ta, bạn già ạ,” ông điềm tĩnh nói; thế là mọi người dễ chịu hẳn như thể được thở sau khi phải nín hơi quá lâu.

Reb Baruch mỉm cười, vỗ nhẹ lên bàn tay rabbenu và hai ông già nhìn nhau một lúc lâu.

Rồi rabbenu quay sang gọi Mar Reuven, phó cạo kiêm thầy lang.

Rob và Simon bước tới trước, chăm chú nghe lệnh. “Rabbenu nhờ anh mang xác con bò treif này đến người Cơ Đốc bán thịt ở Gabrovo,” Simon nói.

Rob thắng con ngựa, nó đang rất cần được chạy, vào một xe trượt tuyết bẹt mà nhiều bàn tay tự nguyện đã hè nhau đặt xác con bò lên. Rabbenu dùng một cao dao đã được chấp thuận để giết con bò thứ hai; lần này được công nhận là kasher. Đám người Do Thái xẻ thịt nó trong lúc Rob giật cương cho Ngựa rời Tryavna.

Anh cho Ngựa chạy từ từ tới Gabrovo, trong lòng vô cùng thích thú. Tiệm thịt ở đúng chỗ người ta đã tả cho anh, ba nhà sau ngôi nhà nổi bật nhất thị trấn - đó là một quán trọ. Chủ tiệm thịt to như hộ pháp, đứng là một hình ảnh để quảng cáo cho nghề nghiệp của hắn. Khác biệt về ngôn ngữ không gây ra trở ngại gì.

“Tryavna,” Rob nói, chỉ vào xác con bò.

Chủ tiệm mỉm cười tạo ra những nếp trên gương mặt đỏ au, béo phị. “À, rabbenu,” hắn nói và gật lia lịa. Khi việc khuân món hàng tỏ ra là quá sức, chủ tiệm bèn tới một quán rượu và trở về cùng hai người phụ. Với dây thừng và ráng sức, cuối cùng họ đã kéo được con bò đã bảo Rob rằng giá cả định chắc rồi, không kèo nài gì hết. Khi người bán thịt đưa anh vài đồng tiền còm thì Rob hiểu tại sao hắn ta cười sung sướng; gần như hắn lấy không cả một con bò ngon lành, đơn giản chỉ vì trên lưỡi dao dùng cắt tiết có một vết khấc. Rob không tài nào hiểu được sao có những người coi thịt bò ngon như đồ bỏ chỉ vì một lý do nghe chẳng thuận tai tí nào. Sự ngớ ngẩn đó làm anh điên tiết lẫn cả xấu hổ nữa. Rob muốn giải thích với chủ tiệm rằng anh là người Cơ Đốc chứ không phải là một trong những kẻ đã hành xử một cách rồ dại kia. Nhưng Rob chỉ có thể thay mặt đám người Hebrew nhận mấy đồng bạc, cất cẩn thận vào túi tiền.

Xong nhiệm vụ rồi anh đi thẳng tới quán rượu của nhà trọ gần đó. Cái quán tối tăm vừa dài vừa hẹp, giống đường hầm hơn là một căn phòng. Chừng chín, mười người ngồi lừ đừ uống rượu quanh một lò lửa bốc khói bám đen cái trần thấp lè tè. Ở bàn nhỏ bên cạnh có ba người đàn bà ngồi chờ một cách chăm chú; Rob vừa uống rượu lúa mạch, thứ nâu gắt mà anh không thích, vừa quan sát họ; họ rõ ràng là điếm chờ khách trong quán rượu. Hai ả đã qua thời xuân sắc từ lâu; ả thứ ba trẻ, tóc vàng với khuôn mặt còn ngây thơ song đồi trụy. Nhận thấy ý định trong ánh mắt của Rob, ả mỉm cười với anh.

Rob uống cạn ly rồi tiến lại bàn họ. “Tôi không nghĩ rằng cô em biết tiếng Anh,” anh lẩm bẩm; anh đoán quả không sai. Một trong hai ả lớn tuổi nói gì đó và hai ả kia phá lên cười. Rob móc một đồng tiền đưa cho cô gái trẻ. Thế là đủ để hiểu nhau. Ả cất đồng tiền vào túi, rời khỏi bàn tới chô treo áo măng tô mà không nói thêm lời nào với các bạn của mình.

Rob theo ả ra ngoài, chợt gặp Mary Cullen trên con đường phủ tuyết.

“Chào cô! Cô và bác chịu được mùa đông ở đây chứ?”

“Bố con em đang phải chịu một mùa đông khốn khổ,” Mary đáp và trong cô cũng đủ biết. Mũi cô bị đỏ và môi trên đầy đặn của cô có một vết rộp. “Nhà trọ lúc nào cũng lạnh như băng mà ăn uống thì quá tệ. Còn anh ở chung với mấy người Do Thái thật à?”

“Thật.”

“Sao anh lại như thế được nhỉ?” cô nói nhỏ nhẹ.

Rob đã quên mắt cô màu gì, và giờ đây anh bị nó hớp hồn như thể anh tình cờ gặp đôi chim xanh trên tuyết. “Tôi ngủ trong một chuồng bò ấm áp. Ăn uống ngon lành lắm,” anh kể với vẻ rất hài lòng.

“Bố em bảo dân Do Thái có một mùi hôi riêng gọi là foetor judaicus100, vì họ đã xát tỏi lên xác Chúa sau khi Người nhắm mắt.”

“Đôi khi tất cả chúng ta cũng hôi vậy. Nhưng tập tục của họ là thứ Sáu nào cũng ngâm mình trong nước từ đầu tới chân. Tôi tin rằng họ tắm thường xuyên hơn phần lớn người khác.”

Cô đỏ mặt và Rob hiểu rằng có được nước để tắm trong một nhà trọ như ở Gabrovo vừa hiếm, vừa không dễ dàng gì.

Cô nhìn người đàn bà đang nhẫn nại chờ anh gần đấy. “Bố em bảo bất cứ ai chịu ở với dân Do Thái đều không bao giờ thành người đàng hoàng cả.”

“Tôi vẫn nghĩ bác là một người biết điều,” Rob trầm ngâm, “nhưng hóa ra bác cũng lẩm cẩm.” Rồi cùng một lúc mỗi người đi về một ngả.

Rob theo ả tóc vàng tới một căn phòng gần đó. Trong phòng bừa bãi áo quần phụ nữ đã mặc rồi; Rob đoán ả ở chung với hai ả kia. Anh nhìn ả cởi bỏ áo quần. “Ngắm cô em sau khi đã thấy cô nàng kia thì đúng là thảm khốc,” Rob nói vì biết ả không hiểu gì hết. “Có thể không phải lúc nào cô ấy cũng ăn nói dễ nghe nhưng mà… Mary Cullen không tuyệt đẹp, đúng thế, nhưng về diện mạo thì không mấy người sánh nổi với cô ấy đâu.”

Cô gái mỉm cười với anh.

“Cô em tuổi còn trẻ mà sao trông đã già thế rồi,” Rob nói với ả. Trời lạnh nên cởi xong là ả chui tọt vào giữa những tấm chăn lông bẩn thỉu cho ấm, nhưng Rob đã kịp nhìn thấy nhiều hơn là anh muốn. Rob rất thích mùi xạ hương quyến rũ của đàn bà nhưng từ cô xông lên một mùi chua; lông nom cứng và dính bết như thể ở đó chất dịch đã khô đi khô lại nhiều lần mà không hề được tiếp xúc với cái ướt át giản đơn và trung thực của nước. Thiếu đàn bà lâu ngày làm Rob thèm khát ghê gớm và lẽ ra anh sẽ đâm bổ xuống cô ngay, nhưng thoáng nhìn thân thể xanh xao kia anh thấy nó nhóp nháp và đã qua tay nhiều người, nên hết muốn đụng tới.

“Con nhỏ phù thủy tóc đỏ mắc dịch!” Rob lầm bầm.

Cô gái ngơ ngác ngước nhìn anh.

“Không phải lỗi tại cưng đâu,” Rob móc ví lấy tiền. Anh trả sộp hơn là ả đáng được, kể cả nếu như ả đã ngủ với anh. Ả nhét tiền dưới chăn và áp sát vào người. Vì Rob chưa bắt đầu cởi quần áo nên anh chỉ vuốt lại cho thẳng thớm, gật đầu chào rồi đi ra ngoài không khí lạnh.

Khi tháng Hai sắp hết, Rob dành nhiều thì giờ hơn bao giờ hết để đến học sảnh, anh mải mê nghiền ngẫm quyển Koran bằng tiếng Ba Tư và luôn ngạc nhiên về sự thù địch dai dẳng của quyển sách đối với người Cơ Đốc và sự căm ghét cay đắng người Do Thái.

Simon giải thích thế này: “Những người thầy đầu tiên của Mohammed101 là người Do Thái và tu sĩ Cơ Đốc người Syria. Mới đầu, khi ông kể rằng thiên thần Gabriel đã tìm đến ông và Chúa Trời đã chỉ định ông làm Đấng Tiên Tri, đồng thời ủy thác ông sáng lập ra một tôn giáo mới, toàn hảo thì ông hy vọng những người thầy cũ kia sẽ reo hò sung sướng mà theo ông. Nhưng những người Cơ Đốc thích tôn giáo của họ hơn, còn những người Do Thái, bị đe dọa và hoảng hốt, liên kết với bất kỳ ai chối từ những lời rao giảng của Mohammed. Suốt đời ông không tha thứ cho họ mà lại mạt sát họ cả bằng lời nói lẫn chữ viết.”

Lời giải thích của Simon khiến Rob thấy quyển Koran trở thành sinh động hẳn lên. Anh đã học được gần nửa quyển rồi, bây giờ hăm hở học tiếp, vì biết rằng họ sắp sửa tiếp tục cuộc hành trình. Khi tới Constantinople thì anh và nhóm Meier sẽ đường ai nấy đi, anh sẽ phải chia tay không chỉ với thầy Simon mà, đáng buồn hơn nữa, với cả quyển sách. Quyển Koran đã cho anh biết về một nền văn hóa khác hẳn nền văn hóa của anh, còn người Do Thái ở Tryavna lại cho anh ý niệm về một lối sống thứ ba. Thuở bé anh cứ nghĩ nước Anh chính là thế giới, nhưng giờ đây anh biết còn những dân tộc khác nữa; các dân tộc giống nhau ở một số điểm, nhưng lại khác nhau ở một số mặt quan trọng.

Cuộc chạm trán ở lần mổ bò đã giảng hòa rabbenu với Reb Baruch ben David, và hai gia đình bắt tay ngay vào việc chuẩn bị đám cưới của Rohel với Reb Meshullum ben Nathan. Khu Do Thái nhộn nhịp với các sinh hoạt sôi nổi. Hai ông già thường đi dạo với nhau và cực kỳ phấn khởi.

Rabbenu tặng Rob cái mũ da cũ và cho anh mượn một phần rất nhỏ của quyển Talmud - quyển pháp điển của đạo Do Thái - đã được dịch ra tiếng Parsi, để học. Tuy Rob hân hoan vì có dịp đọc tiếng Parsi trong một văn bản khác, nhưng ý nghĩa của phần này anh không hiểu; nó viết về một giới luật gọi là shaatnetz: tuy người Do Thái được phép mặc áo quần bằng vải gai hay len, nhưng không được mặc pha trộn vải gai với len; Rob không thể hiểu tại sao.

Anh hỏi thì hoặc không ai biết, hoặc họ nhún vai, đáp rằng luật là như thế.

Vào thứ Sáu ấy, trần truồng trong nhà tắm đầy hơi nước, Rob thu hết can đảm hỏi khi cùng nhũng người kia xúm quanh vị thầy già uyên bác.

Shi-ailah, Rabbsnu, shi-ailah!” Một câu hỏi, thưa rabbenu, một câu hỏi, Rob kêu.

Rabbenu ngừng xát xà bông lên cái bụng tròn vo, toét miệng cười với chàng trai nước ngoài trẻ tuổi rồi nói gì đấy.

“Thầy bảo: Con cứ hỏi,” Simon dịch.

“Mấy người bị cấm ăn thịt với sữa, mấy người bị cấm mặc vải gai pha trộn với len, mấy người bị cấm gần vợ hết nửa năm. Tại sao bị cấm nhiều thế?”

“Để cưỡng chế đức tin,” rabbenu đáp.

“Tại sao Chúa Trời lại có những đòi hỏi lạ lùng như thế nơi người Do Thái?”

“Để phân biệt chúng tôi với các anh,” rabbenu đáp và mắt ông ánh nét thân thiện; lời ông nói không ẩn chút ác tâm nào. Còn Rob thì hít hà khi bị Simon giội nước lạnh lên đầu.

*

Mọi người đều dự đám cưới của Rohel, cháu gái rabbenu, với Meshullum, cháu nội của Reb Baruch, tổ chức vào ngày thứ Sáu thứ nhì của tháng Adar.

Sáng sớm hôm ấy mọi người tề tựu phía ngoài nhà của Daniel ben Shlomo, bố cô dâu. Trong nhà, Meshullum xin đưa một số tiền sính lễ đáng kể là mười lăm đồng tiền vàng. Sau khi ký ketubah, hôn khế, Reb Daniel cho một món không nhỏ làm của hồi môn, cho lại hai vợ chồng món tiền sính lễ, lại còn thêm mười lăm đồng vàng, một chiếc xe và một cặp ngựa. Nathan, bố chú rể, cho đôi lứa hạnh phúc này một cặp bò sữa. Khi đôi uyên ương rời khỏi ngôi nhà, một Rohel rạng rỡ đi ngang qua Rob như thể anh vô hình.

Toàn thể cộng đồng đi theo hai người tới giáo đường, ở đây họ đứng dưới tấm trướng đọc thuộc lòng bảy câu chúc lành. Meshullum giẫm vỡ một miếng kính mỏng để biểu thị rằng hạnh phúc cũng chỉ là ngắn ngủi và người Do Thái không được quên việc ngôi Đại Đền102 bị phá hủy. Và họ chính thức thành vợ thành chồng. Ăn mừng suốt một ngày. Âm nhạc đã có một người thổi sáo dọc, một thổi sáo ngang và một đánh trống phụ trách. Họ hát muốn bể lồng ngực. Người tôi yêu đã xuống vườn nhà, xuống nơi trồng phương thảo, chàng để đàn súc vật ăn trong vườn, còn chàng đi hái huệ103, mà Simon bảo Rob là từ Kinh Thánh. Hai người ông của cô dâu, chú rể hoan hỉ dang rộng đôi tay, búng ngón tay tanh tách, nhắm mắt mà nhảy múa, đầu ngà ra sau. Tiệc tùng kéo dài tới tận sang sớm hôm sau. Rob ăn đẫy thịt, bánh pudding và uống cũng nhiều.

Tối hôm ấy Rob nằm nghĩ lan man trên ổ rơm trong cái chuồng bò ấm và tối đen, con mèo nằm dưới chân. Anh nhớ đến cô gái tóc vàng ở Gabrovo, thấy đã bớt ghê tỏm cô nhiều và gắng không nghĩ tới Mary Cullen nữa. Anh ghen tức khi nghĩ rằng giờ đây gã Meshullum gầy như que củi được nằm cạnh Rohel và hy vọng cái sở học uyên thâm của gã sẽ giúp cho gã hiểu rằng gã đã may mắn vô cùng.

Rob thức giấc khá lâu trước khi mặt trời mọc và cảm nhận, hơn là nghe thấy, những biến chuyển trong thiên nhiên. Sau khi anh ngủ tiếp, rồi lại thức và cuối cùng ra khỏi ổ rơm thì những âm thanh cứ rõ dần: tiếng nhỏ giọt, tiếng tí tách, tiếng róc rách, tiếng ầm ầm lớn dần, vì càng lúc càng nhiều băng và tuyết tan, để rồi hòa với các thứ nước trên mặt đất đã rã băng, đổ xuống sườn núi, báo hiệu mùa xuân đang đến.

31

CÁNH ĐỒNG LÚA MÌ

Khi bà Jura Cullen mẹ của Mary mất thì ông bố bảo con gái rằng ông sẽ để tang bà suốt đời. Cô tự nguyện theo ông mặc quần áo màu đen và tránh những nơi náo nhiệt công cộng; nhưng một năm sau, vào ngày 18 tháng Ba, cô bảo bố rằng đã đến lúc hai cha con nên trở lại cuộc sống bình thường như trước kia.

“Bố tiếp tục mặc đồ đen,” James Cullen nói.

“Con không mặc nữa,” cô nói và ông gật đầu.

Cô mang theo suốt từ nhà một súc vải len nhẹ dệt từ lông cừu nhà nuôi; ở Gabrovo cô đã hỏi kỹ cho đến khi tìm được một bà thợ may khéo. Sau khi nghe cô trình bày điều mình muốn, bà ta gật đầu nhưng bảo rằng vải này có màu tự nhiên khó xác định, tốt nhất nên nhuộm trước khi cắt. Rễ cây thiến thảo cho màu đỏ, nhưng thêm màu tóc của cô thì nó sẽ làm cô thành giống cây đèn hiệu mất. Lõi gỗ sồi cho màu xám, nhưng cả năm đã mặc màu đen rồi thì màu xám đâu khá hơn gì. vỏ cây phong hay cây thù du cho màu vàng hay cam, toàn những màu không đứng đắn. Chỉ còn có màu nâu thôi.

“Từ nhỏ đến giờ con đã mặc toàn màu nâu của vỏ trái hồ đào rồi,” cô cằn nhằn với bố.

Hôm sau ông mang đến cho cô một bình đựng bột nhão màu vàng, trông như bơ bị ôi. “Bột nhuộm đấy, đắt lắm.”

“Nhưng không phải màu con ưa,” cô thận trọng nói.

James Cullen mỉm cười. “Đây là màu xanh chàm. Hòa nó tan trong nước, mà con phải cẩn thận đừng để dính vào tay. Sau khi lấy vải ra từ nước nhuộm màu vàng, nó sẽ đổi màu trong không khí và sẽ không phai.”

Súc vải có màu xanh thẫm và mát mắt cô chưa từng thấy. Bà thợ may cắt và may cho cô một bộ áo đầm và một áo khoác. Cô thích lắm nhưng gấp lại, cất đi cho tới sáng ngày 10 tháng Tư, khi thợ săn tới Gabrovo báo tin rằng cuối cùng con đường qua núi đã thông.

Xế trưa hôm ấy, từ khắp vùng quê xung quanh những người đợi tuyết tan hối hả đổ về Gabrovo, thị trấn này là nơi xuất phát tới cái đèo lớn gọi là “Cổng Balkan”. Người bán mời chào lương thực và đám đông tranh nhau mua hàng để dự trữ.

Mary đã phải cho bà vợ chủ nhà trọ tiền, năn nỉ bà ta đun nước nóng cho cô vào cái lúc nhốn nháo này và bưng lên phòng ngủ của cánh phụ nữ ở tầng trên. Trước tiên Mary quỳ trước cái chậu gỗ để gội đầu; mái tóc cô lúc này dài và dày như bộ lông một con thú vào mùa đông; rồi cô ngồi xổm trong chậu, kì cọ cho tới lúc nóng ran cả người.

Cô mặc bộ cánh mới may rồi ra ngồi trước nhà. Trong lúc dùng lưọc gỗ chải mái tóc hong trong nắng dịu, Mary thấy con đường chính của Gabrovo đầy nhóc xe và ngựa. Bỗng đâu một đám rất đông kỵ sĩ say mèm phóng ngựa xuyên qua thị trấn, bất chấp những thiệt hại do vó ngựa của họ gây ra. Một cái xe bị lật khi mấy con ngựa thắng vào nó nhảy chụm cả bốn vó và lồng lên, mắt đảo tròn vì sợ. Trong lúc những người đàn ông lớn tiếng chửi bới và cố giữ chặt dây cương của bầy ngựa hí ran, Mary chạy vào trong nhà dù tóc chưa thật khô.

Khi bố cô và gã người làm Seredy tới thì cô đã thu xếp hành lý đâu vào đấy và sẵn sàng cả rồi.

“Những người vừa phóng ngựa ào ào qua phố là ai vậy, bố?” cô hỏi.

“Họ tự xưng là những hiệp sĩ Cơ Đốc,” bố cô lạnh lùng đáp. “Khoảng gần tám mươi người Pháp từ Normandy, trên đường hành hương tới Palestine.”

“Bọn này rất là nguy hiểm, tiểu thư ạ,” Seredy nói. “Tuy chúng chỉ mặc loại giáp nhẹ thôi nhưng có kéo theo những xe chở đầy giáp sắt. Lúc nào bọn chúng cũng say khướt và…” Hắn nhìn đi chỗ khác. “… với phụ nữ thì trẻ không tha, già không thương. Thành ra tiểu thư phải luôn ở bên cạnh chúng tôi đấy.”

Mary nghiêm trang cám ơn hắn; nhưng nếu như chuyện này không quá khủng khiếp thì cứ nghĩ rằng bố cô và hắn phải lo bảo vệ cô trước tám mươi tay kỵ sĩ say sưa và tàn bạo hàn sẽ làm cô tủm tỉm cười.

Lý do quan trọng nhất để người ta cùng đi thành đoàn đông đảo là để bảo vệ lẫn nhau, nên họ không chậm trễ trong việc chất đồ lên lũ ngựa thồ rồi dắt chúng tới một cánh đồng bát ngát ở rìa phía Đông thị trấn, để họp lại với đoàn ở đó. Khi họ chạy qua cái xe của Karl Fritta, Mary thấy ông ta đã dụng bàn và đang tíu tít nhận thêm người mới.

Họ được một số người quen trong chặng đường trước chào hỏi như thể họ trở về nhà. Chỗ của bố con ông Cullen lần này nằm gần giữa đoàn, vì có thêm nhiều người mới đi phía sau.

Mary cứ luôn để ý nhìn quanh, mãi khi trời đã nhá nhem tối mới thấy nhóm người mà cô mong đợi. Cũng vẫn năm người Do Thái, mà Rob đã cùng với họ rời khỏi đoàn, đang quay lại trên lưng ngựa. Rồi cô thấy phía sau họ con ngựa cái nhỏ màu nâu; Rob J. Cole cho cái xe lòe loẹt của anh chạy lại phía Mary và bỗng dưng cô cảm thấy tim mình rộn ràng trong lồng ngực.

Anh trông vẫn khỏe như trước và có vẻ hân hoan khi trở lại với đoàn. Anh vui vẻ chào hỏi bố con ông Cullen, như thể anh và cô không hề tức giận chia tay nhau ở lần gặp cuối.

Sau khi lo cho ngựa xong, anh lại chỗ họ cắm trại. Cô cho anh biết - thuần túy vì tình láng giềng - rằng dân địa phương hầu như không còn gì để bán nữa, trong trường hợp anh cần đồ dự trữ.

Rob thân mật cám ơn cô, song bảo rằng anh đã mua đồ dự trữ ở Tryavna rồi và chẳng có gì khó khăn cả. “Thế các vị có đủ không?”

“Có, bố em mua từ trước rồi.” Cô phật ý vì anh chẳng đả động gì đến bộ cánh và chiếc măng tô mới của cô, dù anh ngắm cô lâu nhất từ trước đến giờ.

“Giống hệt màu mắt cô,” cuối cùng anh nói.

Cô không hiểu rõ ý anh lắm, song cho đấy là một lời khen. “Cám ơn,” cô nghiêm trang nói; rồi khi ông bố tới gần thì cô quay đi, xem Seredy dựng lều.

Thêm một ngày nữa qua đi mà đoàn vẫn chưa khởi hành; thỉnh thoảng có tiếng than phiền. Bố cô tới gặp Fritta rồi quay về bảo cô rằng người trưởng đoàn có ý đợi cho bọn hiệp sĩ Norman đi khỏi đã. “Bọn này gây quá nhiều tai họa rồi, nên Fritta muốn để chúng đi phía trước đoàn hơn là quấy rầy phía sau; thế là sáng suốt,” ông nói.

Nhưng sáng hôm sau bọn kỵ sĩ vẫn chưa đi. Fritta thấy chờ như thế đã đủ lâu; ông ta ra hiệu cho đoàn khởi hành tiếp chặng đường dài cuối cùng đến Constantinople. Đoàn người tiến tới như sóng lượn và cuối cùng cũng đến lượt xe bố con ông Cullen chuyển bánh. Mùa thu vừa qua họ đi sau một cặp vợ chồng trẻ người Franken và hai đứa con nhỏ; gia đình này nghỉ qua mùa đông ở bên ngoài Gabrovo. Họ nói dứt khoát rằng sẽ tiếp tục cuộc hành trình với đoàn nhưng không thấy có mặt. Mary sợ rằng hẳn phải có chuyện gì đấy khủng khiếp đã xảy ra và cô cầu xin Chúa Ki-tô che chở cho họ. Bây giờ cô đi sau hai anh em người Pháp mập ú; họ kể với bố cô rằng họ hy vọng sẽ làm giàu nhờ buôn thảm Thổ Nhĩ Kỳ104 và những hàng quý khác. Họ nhai tỏi để được khỏe và thường ngoái lại trên yên ngựa, ngây ngô ngắm nhìn thân hình cô. Mary chợt nghĩ ràng có thể anh chàng phó cạo kiêm thầy lang trẻ đang đánh xe phía sau cũng ngắm nhìn cô luôn, nên đôi lúc cô ranh mãnh đung đưa cặp mông nhiều hơn là do sự di chuyển của con ngựa gây ra.

Chẳng mấy chốc đoàn người như một con rắn khổng lồ đi theo cái đèo uốn quanh co xuyên qua rặng núi cao. Phía dưới con đường ngoằn ngoèo là sườn núi dốc đứng xuống tới tận dòng sông lấp lánh, đang phình lên do tuyết tan đổ vào, thứ tuyết đã giam hãm họ suốt mùa đông.

Phía bên kia hẻm núi là những đồi thấp, chúng chuyển dần thanh vùng đất nhấp nhô. Tối hôm ấy họ ngủ trên một vùng đất bằng rộng, có nhiều bụi cây to. Hôm sau họ trực chỉ hướng Nam. Rõ ràng cái Cổng Balkan ngăn cách hai vùng khí hậu: bên này cổng không khí dịu hơn và cứ sau mỗi giờ đi lại ấm hơn.

Tối đến họ dừng lại cạnh làng Gornya, được các nông dân cho phép cắm lều trong các vườn mận. Một số lữ khách mua của nông dân loại rượu mận cay nồng, hành sống và sữa lên men đặc đến nỗi phải dùng thìa múc để ăn. Sáng sớm hôm sau, lúc đoàn còn chưa nhổ lều, Mary nghe như có tiếng sấm vọng từ xa nhưng rồi nhanh chóng dồn dập hơn và chỉ một lúc sau còn thêm cả tiếng người gào thét man rợ.

Khi chạy ra khỏi lều, cô thấy con mèo trắng đã rời chiếc xe của anh phó cạo kiêm thầy lang và đang đứng như hóa đá giữa đường. Đám kỵ sĩ Pháp phi ngựa qua như một lũ yêu ma trong cơn ác mộng, còn con mèo biến mất trong đám bụi mù; nhưng Mary đã kịp thấy chuyện gì xảy ra từ những vó ngựa đầu tiên. Cô không nhớ rõ đã kêu thét lên chăng, nhưng biết mình đã chạy ra đường trước khi bụi lắng xuống.

Bà Buffington không còn trắng nữa. Con mèo đã bị giẫm nát trong đám bụi. Mary nâng cái xác bé nhỏ bầm giập đáng thương lên; lúc ấy cô mới nhận thấy Rob đã ra khỏi xe, cúi xuống cô.

“Cô làm máu vấy dơ bộ quần áo mới mất,” anh nói khàn khàn và khuôn mặt tái nhợt vì đau xót.

Rob đỡ lấy con mèo rồi xách xẻng đi khỏi khu cắm trại. Khi anh quay vê cô không lại gần, nhưng thấy từ xa mắt anh hoe đỏ. Vùi một con vật đã chết vào trong lòng đất không giống như chôn người, nhưng cô không thấy lạ khi anh khóc một con mèo. Tuy Rob to lớn và khỏe như vâm nhưng tính nết dịu dàng đa cảm của anh đã lôi cuốn cô.

Nhiều ngày tiếp sau đó cô để anh yên, không hỏi han gì. Đoàn không còn trực chỉ hướng Nam nữa mà rẽ sang hướng Đông trở lại, nhưng trời vẫn ngày một nóng hơn. Bây giờ thì Mary thấy rõ bộ quần áo mới mình may ở Gabrovo là cả một sự lãng phí vì thời tiết ấm quá, không thích hợp với đồ len. Cô lục lọi đống quần áo mùa hè trong hành lý, tìm thấy dăm thứ mỏng nhẹ nhưng mặc đi đường lại quá sang và chóng sờn rách. Cô chọn một bộ đồ lót bằng bông và một bộ quần áo lao động bằng vải thồ, giống như bao tải, quanh thắt lưng buộc dây gọi là cho có một tí hình dáng. Cô đội mũ da rộng vành, dù hai má và mũi đã đầy tàn nhang.

Sáng hôm ấy, khi cô xuống ngựa định đi cho giãn gân cốt như vẫn quen làm, thì Rob mỉm cười với cô. “Lên xe đi với tôi nhé.”

Cô lên ngay, không chút điệu bộ. Lần này thì cô không mất tự nhiên nữa mà thấy vui sướng được ngồi cạnh anh.

Rob móc phía sau ghế, lôi ra cái mũ da của anh, nhưng là loại mũ người Do Thái vẫn đội.

“Ở đâu mà anh có vậy?”

“Ông thánh của họ ở Tryavna tặng tôi đấy.”

Ngay lúc ấy họ thấy bố cô cau có nhìn anh, cả hai phá lên cười.

“Tôi ngạc nhiên là bác đã cho phép cô ghé thăm tôi đấy,” Rob nói.

“Em thuyết phục được bố rằng anh vô hại.”

Họ hồn nhiên nhìn nhau. Gương mặt anh xinh xắn dù cho cái mũi lệch không được đẹp bị gãy. Mary nhận ra rằng dù khuôn mặt to bè của anh có thể lãnh đạm thế nào chăng nữa, thì chìa khóa để đến với tình cảm của anh là đôi mắt sâu, bình thản và già dặn hơn tuổi của anh. Cô cảm thấy trong đó một nỗi cô đơn kinh khủng, không kém nỗi cô đơn của chính mình. Anh bao nhiêu tuổi nhỉ? Hai mươi mốt hay hai mưoi hai?

Mary chợt giật mình khi nhận ra anh đang nói về vùng đất canh tác họ vừa đi qua.

“… phần lớn là cây ăn trái và lúa mì. Mùa đông ở đây hẳn phải ngắn và dịu vì lúa đã cao rồi,” Rob nói, còn cô lại không muốn để mất đi sự thân thiết vừa nhen nhúm giữa hai người trong những khoảnh khắc mới rồi.

“Hôm ấy ở Gabrovo em ghét anh quá chừng.”

Một người đàn ông khác có lẽ đã phản đối hay mỉm cười, còn anh chẳng nói gì.

“Vì cái con nhỏ người Slave đó. Làm sao mà anh lại chịu đi với nó được chứ? Em cũng ghét con nhỏ đó luôn.”

“Đừng uổng công ghét tôi hay cô ấy làm gì, bởi vì cô ấy đáng thương; mà tôi đâu có ngủ với cô ấy. Gặp cô rồi thì tôi không còn thiết tha gì cô ấy nữa.”

Cô không nghi ngờ gì rằng anh không nói thật. Trong lòng cô có gì đấy ấm áp và đắc thắng chớm nở như một nụ hoa.

Bây giờ họ có thể nói vẻ những chuyện linh tinh: về lộ trình, về cách điểu khiển ngựa sao cho bồn sức, về việc tìm củi khó khăn. Hai người ngồi cạnh nhau suốt cả buổi chiẻu, bình thản nói về đủ thứ chuyện trừ chuyện con mèo trắng và về chính họ; và đôi mắt anh còn nói với cô bao điều khác nữa mà không cần phải thốt thành lời.

Mary biết thế. Cô có nhiều lý do để lo sợ nhưng không nơi nào trên mặt đất này làm cô thích hơn là được ngồi cạnh Rob trên cái xe chẳng có gì là êm ái, lắc lư dưới ánh mặt trời nóng bỏng; nên khi ông bố kiên quyết gọi cô về thì cô đành vâng lời song cứ dùng dằng.

Thỉnh thoảng họ đi ngang một đàn cừu nho nhỏ, phần lớn trông bẩn thỉu; tuy vậy bố cô luôn luôn dừng lại, chăm chú xem xét rồi cùng với Seredy tới hỏi han những người chăn. Lần nào các mục tử cũng đều khuyên rằng muốn có được loại cừu thực sự tuyệt vời thì ông phải đi đến Anatolia.

Tới đầu tháng Năm họ chỉ còn cách Thổ Nhĩ Kỳ một tuần đi đường nữa và ông James Cullen không tìm cách che giấu nỗi hồi hộp của mình. Con gái ông cũng phải đối phó với sự nôn nao của riêng mình, nhưng cô tìm mọi cách giấu ông bố. Tuy lúc nào cô cũng có cơ hội để nhìn hoặc mỉm cười về phía xe của anh chàng phó cạo kiêm thầy lang, nhưng đôi khi Mary vẫn buộc mình tránh mặt Rob hai ngày liền, vì sợ ông bố đoán được tình cảm của cô rồi ra lệnh cho cô tránh xa Rob Cole.

Một tối kia, khi Mary đang rửa chén đĩa sau bữa ăn thì Rob tới. Anh gật đầu lễ độ chào cô rồi tới thẳng chỗ ông bố, đưa ra một chai rượu mạnh như món quà làm hòa.

“Cậu ngồi đi,” bố cô ngập ngừng nói. Nhưng sau khi cả hai đã cùng nhau uống cạn một ly thì bố cô trở nên thân mật hơn, chắc chắn vì thích thú được ngồi với người quen biết và trò chuyện bằng tiếng Anh, hơn nữa cũng khó mà không thân mật với một người như Rob J. Cole được. Chỉ một lúc sau James Cullen đã cho người khách biết ý định của mình.

“Tôi được nghe nói về một giống cừu ở phương Đông, không mập, lưng thon nhưng mà đuôi và chân sau múp míp đến nỗi khi thiếu thức ăn nó có thể sống bằng những chất dự trữ trong cơ thể. Cừu non có bộ lông như lụa và láng một cách hiếm có. Đợi một chút, tôi cho cậu xem!” Ông biến vào trong lều rồi mang ra một cái mũ bằng da cừu non, bộ lông màu xám và xoăn tít.

“Tuyệt hảo,” ông hăm hở nói. “Lông nó chỉ xoăn thế này cho tới khi con cừu non được năm ngày tuổi, sau đó thành dọn sóng cho tới hai tháng tuổi.”

Rob xem xét kỹ cái mũ và xác nhận với bố cô rằng quả là thứ da tốt. 

“Đúng thế,” Cullen nói rồi đội lên đầu làm cả ba người cùng cười vì đêm hôm đó ấm mà mũ lông để dùng khi có tuyết. Ông cất mũ vào trong lều rồi cả ba lại ngồi trước đống lửa và ông cho con gái hớp một đôi ngụm từ ly của mình. Rượu đúng là khó uống nhưng sau đó chất men như làm cô bạo hơn.

Sấm nổ ầm ầm, rung chuyển cả bầu trời đỏ tía; chớp lóe sáng và trong mấy giây ngắn ngủi ấy Mary nhìn thấy những nét khắc khổ trên mặt Rob, nhưng bóng tối lại che khuất đôi mắt nhạy cảm đã khiến cô thấy anh quyến rũ.

“Một đất nước lạ lùng! Sấm chớp đùng đùng mà không một giọt mưa,” bố cô nói. “Bố vẫn nhớ rõ cái buổi sáng con sinh ra, Mary Margaret ạ. Hôm ấy cũng sấm chớp nhưng ở Scotland thì mưa như xối, chẳng khác trời mở ra và không bao giờ đóng lại.”

Rob cúi tới trước. “Ở Kilmarnock, nơi gia đình bác có cơ ngơi hay sao?

“Không, ở Saltcoats. Mẹ con bé này thuộc dòng họ Tedder ở Saltcoats. Lần đó tôi đưa nhà tôi, bà Jura, về bên nhà vợ vì trong thời gian mang thai bà ấy rất nhớ mẹ. Chúng tôi được tiếp đón nồng hậu và chiều chuộng cả tuần, thành ra ở lại đó quá lâu. Nhà tôi trở dạ thình lình nên Mary Margaret mới sinh ra ở đó, thay vì ở Kilmarnock như một đứa chính hiệu họ Cullen; con bé này chào đời trong ngôi nhà ông ngoại Tedder của nó, nhìn ra cửa sông Clyde.”

“Bố à,” cô dịu dàng ngắt lời. “Anh Cole đâu hứng thú gì nghe chuyện về ngày sinh của con.”

“Ngược lại là khác,” Rob nói, rồi hỏi ông bố hết câu này đến câu kia và kiên nhẫn ngồi nghe.

Mary ngồi đó, cầu trời đừng chóp nữa vì cô sợ ông bố thấy anh chàng phó cạo kiêm thầy lang này đặt tay lên cánh tay trần của cô. Tuy anh chỉ chạm khẽ như nùi bông kế105 mà mọi giác quan của cô bị khuấy động và cô rùng mình như thể tương lai đã chạm vào cô hay do đêm quá lạnh.

Ngày 11 tháng Năm, đoàn tới bờ Tây sông Arda; Karl Fritta quyết định cắm trại ở đó thêm một ngày để ai cần thì có thể sửa chữa xe cộ và mua thực phẩm dự trữ nơi các nông dân gần đấy. Ông Cullen kéo theo Seredy và thuê một người hướng dẫn qua sông sang nước Thổ Nhĩ Kỳ; ông nôn nóng chẳng khác một đứa con nít, muốn tìm ngay thứ cừu có đuôi múp míp.

Một giờ sau Mary và Rob cùng cưỡi trên lưng con ngựa ô đã tháo cương của cô, chạy xa khỏi tiếng ồn ào và hỗn độn. Khi họ đi qua chỗ của mấy người Do Thái, cô thấy gã ốm đói liếc mắt đưa tình. Gã chính là Simon, người dạy Rob học tiếng Ba Tư; gã cười toe toét, thúc vào sườn một người khác để họ cùng nhìn ngang.

Mary chẳng buồn để ý. Cô thấy choáng váng, có thể tại nóng vì mặt trời buổi sáng đã như một trái cầu lửa. Cô vòng tay ôm ngực Rob để khỏi ngã xuống ngựa, rồi nhắm mắt lại, tựa đầu lên tấm lưng rộng của anh.

Cách khỏi đoàn một quãng họ chạy ngang hai nông dân mặt mày ủ rũ đang dắt một con lừa thồ củi. Họ nhìn Mary và Rob chằm chằm chứ không đáp lại lời chào của hai người. Có lẽ họ từ xa tới vì chỗ này không thấy cây cối gì, chỉ có những cánh đồng bát ngát song chẳng có ai làm, vì mùa gieo hạt đã qua từ lâu mà lúa thì chưa đủ chín để gặt.

Tới một con suối Rob buộc ngựa vào lùm cây, rồi họ cởi giày, lội qua dòng nước sáng lóa. Hai bên làn nước lấp lánh là cánh đồng lúa mì và anh chỉ cho cô thấy những thân lúa cao che nắng, khiến mặt đất tối và mát một cách mời mọc.

“Lại đây,” Rob nói, “giống như một cái hang,” rồi anh bò vào trong chẳng khác một đứa trẻ to xác.

Mary chầm chậm theo anh. Gần đấy, một con vật nhỏ xíu chạy trong đồng lúa cao đang chín gây tiếng xào xạc làm cô giật mình.

“Một con chuột nhỏ xíu thôi mà, nó bị tụi mình xua đi rồi,” Rob nói khi anh lại gần cô. Ở khoảnh đất mát và lốm đốm sáng họ nhìn nhau.

“Em không muốn đâu, Rob.”

“Em không muốn thì thôi vậy,” Rob nói, dù cô thấy trong mắt anh nỗi thất vọng.

“Hôn em thôi, được không?” cô hỏi như năn nỉ.

Do nỗi lo sợ của cô mà lần gần gũi đầu tiên của họ chỉ là một nụ hôn vụng về, gượng ép.

“Cái chuyện kia em không thích. Em đã từng biết rồi, anh hiểu không,” cô nói một hơi và cái giây phút cô sợ hãi cũng qua theo.

“Nghĩa là em biết rồi?”

“Chỉ mỗi một lần thôi, với người anh họ ở Kilmarnock. Anh ấy làm em đau lắm.”

Rob dịu dàng hôn mắt, mũi và miệng cô trong lúc Mary cố gắng để vượt e dè. Xét cho cùng, anh chàng này là ai mới được chứ? Stephen Tender là một người cô biết từ nhỏ, vừa là anh họ vùa là bạn cô, vậy mà gã đã làm cô đau đớn. Sau đó gã còn to mồm cười về sự ngượng ngùng của cô, như thể cô đã để gã làm chuyện ấy là một điều vụng về và khôi hài kỳ cục, khác nào đã bằng lòng cho gã đẩy ngã ngồi xuống bãi bùn.

Trong lúc Mary đang bận nghĩ về những điều không thoải mái này tlù anh chàng người Anh đã đổi kiểu hôn, lưỡi anh ta mơn trớn mặt trong của môi cô. Cô cũng thấy thích chứ! Rồi khi cô bắt chước anh thì Rob lại nút lưỡi cô, và Mary run rẩy khi anh cởi áo lót của cô.

“Anh chỉ muốn hôn thôi mà,” Rob nài nỉ và cô biết thêm một điều lạ khi nhìn xuống khuôn mặt anh xích gần tới hai đầu vú của cô, cô đã biết - tự hào song miễn cưỡng - rằng chúng to, nhưng cao, chắc và phơn phớt hồng.

Lưõi anh nhẹ nhàng liếm quanh cái quầng màu hồng làm nó săn lại, rồi lưỡi anh di chuyển theo hình vòng tròn hẹp dần, cho đến khi nó mơn trớn đầu vú hồng đã trở nên săn cứng của cô; Rob ngậm cái núm đỏ hồng giữa đôi môi và mút như trẻ sơ sinh, trong lúc tay anh đồng thời vuốt ve khoeo chân và đùi non của cô. Nhưng khi tay anh lên tới mu thì cô đờ ra. Cô cảm thấy các bắp thịt ở đùi và bụng co rút lại. Cô căng thẳng và sợ hãi cho đến lúc anh rời tay ra.

Rob mò tay vào quần rồi cầm tay cô đặt vào chỗ đó. Trước đây Mary từng thoáng thấy đàn ông rồi, chẳng hạn cô tình cờ thấy ông bố hay một trong những người làm đi tiểu sau bụi cây; những lần ấy cô còn thấy nhiều hơn cái lần với Stephen Tedder. Nhưng nhìn kỹ thì chưa bao giờ. Cho nên lần này cô không thể không nhìn kỹ nó được. Cô không ngờ nó to đến thế, cô thầm trách, như thể đó là khuyết điểm của anh vậy. Rồi cô bạo dạn hơn, vuốt ve hai tinh hoàn và khẽ cười khi anh thót người lại. Ngộ nghĩnh quá chừng!

Thế là Mary hết còn sợ nữa khi cô và Rob vuốt ve nhau, cho tới lúc cô chủ động thăm dò đôi môi anh. Chỉ lát sau thân thể họ như biến thành chùm trái cây nóng hổi, và chẳng có gì đáng sợ nữa khi tay anh rời cặp mông cô - khiến cô không còn cảm thấy chúng tròn trĩnh và rắn chắc như thế nào - tìm tới chỗ giữa hai đùi cô và mò mẫm thật lâu.

Mary không biết làm gì với hai bàn tay mình. Cô đút một ngón tay vào giữa đôi môi anh và cảm thấy nước miếng, răng và lưỡi anh, nhưng anh rụt đầu ra để lại bú cô, hôn bụng và đùi cô. Mới đầu anh cho một ngón tay, rồi hai vào cô, xoay tròn mỗi lúc một nhanh dần, mơn trớn hạt đậu tí hon.

“A,” cô khẽ kêu và co hai đầu gối.

Nhưng thay vì sự đau đớn giày vò mà Mary chuẩn bị đón nhận, cô sửng sốt cảm nhận hơi thở nóng hổi của anh bên trên cô. Và lưỡi anh giống như con cá bơi vào chỗ ướt át giữa hai gờ có lông của cô, nơi mà bản thân cô không dám sờ vì xấu hổ! Làm sao mình có thể dám nhìn mặt người đàn ông này nữa? cô tự hỏi, nhưng câu hỏi này nhanh chóng biến đi một cách kỳ lạ và tuyệt vời, bởi vì cô đã rùng mình, oằn người, mắt nhắm nghiền còn cái miệng im lìm thì hé mở.

Cô chưa kịp dứt con mê thì Rob đã vào trong cô rồi. Họ thật sự thành một rồi và anh là phần kéo dài của sự ấm áp thích thú như lụa ở nơi sâu thẳm trong thân thể cô. Cô không thấy đau, chỉ cảm thấy hơi căng, nhưng khoan khoái ngay khi anh từ từ đẩy tới đẩy lui.

Một lần anh ngừng lại bất chợt. “Thế có được không em?

“Dạ,” cô đáp và anh lại tiếp tục.

Lập tức cô nhận thấy cơ thể mình cũng cử động hòa điệu với anh. Rồi như không đừng được nữa, anh cử động nhanh hơn, mạnh hơn, ở khoảng cách lớn hơn. Mary muốn trấn an anh nhưng qua đôi mắt mở hé cô thấy anh hất đầu ra sau, cong người lên ấn sâu vào cô.

Kỳ lạ biết bao khi cảm thấy anh run rẩy dữ dội, khi nghe từ họng anh bật ra tiếng rên rỉ, hẳn là do sự thư giãn tột cùng khi anh bắn vào cô.

Họ nằm không nhúc nhích một lúc lâu dưới bóng của đám lúa cao bằng người. Cả hai đều im lặng, một trong hai chân cô vắt ngang người anh, trong lúc mồ hôi và nước dịch khô dần.

“Rồi em sẽ thấy thích,” cuối cùng Rob lên tiếng. “Giống như bia mạch nha.”

Cô nhéo anh thật mạnh khi cô trầm ngâm. “Tại sao mình lại thích chuyện đó nhỉ?” cô hỏi. “Em từng nhìn ngựa rồi. Tại sao lũ vật lại thích nhỉ?”

Dường như anh thảng thốt. Nhiều năm sau Mary mới hiểu rằng câu hỏi này đã phân biệt cô với những người đàn bà mà anh từng biết; còn giờ đây cô chỉ biết rằng Rob đang chăm chú quan sát cô.

Cô không nói ra được, nhưng trong tâm trí cô thì anh đã không giống những người đàn ông khác rồi. Cô cảm thấy anh đã hết sức dịu dàng với cô bằng cái cách mà cô không thật hiểu rõ, vì cô chỉ biết mỗi một lần thô bạo trước kia để so sánh thôi.

“Anh đã nghĩ đến em nhiều hơn đến chính mình,” cô nói.

“Mà anh nào có thiệt gì đâu.”

Cô vuốt ve mặt anh và không rụt về khi Rob hôn vào lòng bàn tay. “Phần lớn đàn ông… phần lớn người ta không như thế. Em biết.”

“Em phải quên gã anh họ mắc dịch ở Kilmarnock đi thôi,” Rob nói.

32

NGỎ LỜI

Rob có thêm vài bệnh nhân nữa trong số những người mới nhập đoàn. Anh phì cười khi nghe kể rằng lúc Karl Fritta thu nhận họ ông ta khoe ầm lên là đoàn được một phó cạo kiêm thầy lang tài ba săn sóc.

Rob đặc biệt phấn chấn khi thấy lại những người mình đã chữa trên chặng đường đầu tiên, vì trước kia anh chưa từng săn sóc sức khỏe cho ai suốt một thời gian dài đến thế.

Người ta cho Rob biết rằng gã buôn súc vật người Franken hay cười toe toét, được anh chữa bệnh sưng bạch hạch, đã chết vì bệnh này ở Gabrovo hồi giữa mùa đông. Rob đã biết trước và đã báo cho gã về số phận sẽ tới, nhưng tin này vẫn làm anh rầu rĩ.

“Biết cách chữa một vết thương như thế nào là anh đủ hài lòng rồi,” Rob nói với Mary. “Một cái xương gãy, một vết thương toang hoác, khi người ta bị đau mà anh biết chắc chắn cần phải làm gì để chữa lành. Cái anh thù ghét thậm tệ là sự bí ẩn, những bệnh tật mà anh không hiểu do đâu, có khi anh còn biết ít hơn chính người bệnh nữa. Những thứ bệnh như từ trên trời rơi xuống, không thể lý giải hay chữa lành được. Chậc, Mary ơi, anh biết quá ít. Anh không biết gì cả, nhưng anh là kẻ duy nhất mà họ trông cậy vào.”

Cô an ủi anh, tuy không thật hiểu hết những gì anh nói. Còn với cô, Rob cũng là niềm an ủi không nhỏ. Một tối Mary đã sang lều anh, khổ sở như bị co rút vì đau bụng tháng; cô kể về bà mẹ cô. Lần ấy bà Jura Cullen có tháng vào một ngày mùa hè đẹp trời, nhưng rồi máu chảy ra quá nhiều, thành băng huyết. Khi bà mất thì Mary quá đau khổ đến không khóc nổi. Giờ đây mỗi lần có tháng cô đều sợ mình cũng sẽ vì thế mà chết.

“Yên nào! Đó không phải kinh nguyệt bình thường đâu, nó phải là cái gì khác nữa. Chính em cũng biết thế mà,” Rob bảo, rồi đặt bàn tay ấm lên bụng cô để xoa dịu và an ủi cô bằng những nụ hôn.

Ít bữa sau cô sang ngồi chung xe, Rob kể Mary nghe về những điều anh chưa từng kể với ai: cha mẹ anh chết, anh em phân tán và anh mất tung tích của chúng. Cô khóc sướt mướt như không nín nổi và phải xoay người đi để ông bố khỏi thấy.

“Em yêu anh biết mấy,” cô thì thầm.

“Anh yêu em,” Rob nói chậm rãi và lấy làm ngạc nhiên vì anh chưa từng nói những lời này với ai.

“Em không bao giờ muốn rời xa anh,” cô nói.

Sau lần đó, dọc đường đi cô thường ngoái đầu trên lưng con ngựa ô và nhìn anh. Dấu hiệu riêng của họ là đưa những ngón tay của bàn tay phải lên môi, như để xua một con bọ hay gạt một hạt bụi.

Ông James Cullen vẫn uống rượu để giải sầu và thỉnh thoảng Mary lại chạy sang chỗ Rob, sau khi ông bố đã uống và ngủ say. Anh cố ngăn cô đừng làm thế nữa, vì những người canh gác thường hay sợ hoảng; chạy trong khu trại ban đêm như vậy là nguy hiểm. Nhưng Mary là một cô gái bướng bỉnh nên vẫn cứ sang và tất nhiên là Rob luôn luôn vui sướng.

Mary học chuyện ấy lẹ lắm. Rồi họ nhanh chóng biết từng đặc điểm và chỗ dở của nhau như hai người bạn lâu năm. Cả hai cùng có vóc dáng cao lớn rất hài hòa nhau để tận hưởng lạc thú; thỉnh thoảng khi cả hai cùng nhịp nhàng cử động Rob lại nghĩ đến những con thú khổng lồ giao cấu làm rung chuyển cả đất trời. Trong một nghĩa nào đó thì điều này là mới đối với anh và với cả Mary; anh từng ngủ với nhiều cô gái nhưng chưa yêu ai cả. Giờ đây Rob chỉ muốn đem lại cho cô niềm hoan lạc.

Anh băn khoăn và tư lự, không hiểu được chuyện gì đã xảy đến với mình trong một khoảng thời gian ngắn thế.

Họ tiếp tục đi sâu hơn nữa vào vùng đất châu Âu106 của nước Thổ Nhĩ Kỳ, cái phần đất của một nước có tên là Thrace. Những cánh đồng lúa mì đã nhường chỗ cho những thảo nguyên nhấp nhô như sóng và họ bắt đầu thấy nhiều đàn cừu hơn.

“Thế là bố em sống lại rồi đấy,” Mary nói với Rob.

Lần nào gặp một đàn cừu Rob cũng đều thấy ông James Cullen và Seredy, tay thông dịch không thể thiếu được của ông, phi ngựa tới hỏi han những người chăn cừu. Những người đàn ông da sạm nắng này mang gậy dài, mặc áo dài tay và quần rộng thùng thình, chẽn ở đầu gối.

Một tối nọ ông Cullen một mình sang gặp Rob. Ông ngồi bên ngọn lửa, hắng giọng một cách bực bội.

“Cậu đừng có tưởng là tôi mù đấy nhé.”

“Cháu không hề dám nghĩ như thế,” Rob lễ phép đáp.

“Tôi muốn nói chuyện với cậu về con gái tôi. Nó có học chút đỉnh, biết tiếng Latin.”

“Mẹ cháu cũng biết tiếng Latin và có dạy cháu chút ít.”

“Mary rành tiếng Latin lắm; đi ra nước ngoài thì như thế sẽ rất ích lợi vì người ta có thể trò chuyện bằng thứ tiếng ấy với các viên chức hay cố đạo. Tôi đã cho nó đến học với các bà xơ ở Walkirk. Họ nhận con bé vì nghĩ rằng có thể lôi kéo nó đi tu; nhưng mà tôi không lo vì nó không hề say mê ngôn ngữ. Nhưng sau khi tôi bảo nó cần phải biết tiếng Latin thì nó cố gắng. Ngay từ hồi đó tôi đã mơ đi tới các nước phương Đông để tìm giống cừu tốt.”

“Bác có thể mang cừu về tới nhà mà chúng vẫn còn sống à?” Rob tỏ ý hoài nghi.

“Được chứ. Tôi rành cừu lắm,” Cullen tự hào đáp. “Thật ra hồi đó tôi chỉ mơ ước thế thôi. Nhưng khi nhà tôi mất tôi mới quyết định đi. Bà con của tôi bảo rằng tôi đi để trốn nỗi đau khổ muốn phát điên lên được, nhưng không phải chỉ vì thế.”

Họ ngồi trong im lặng nặng trĩu.

“Cậu đã đến Scotland lần nào chưa?” Cullen hỏi.

Rob lắc đầu. “Cháu mới chỉ đến sát đó thôi, biên giới phía Bắc nước Anh và vùng Cheviot Hills.”

Cullen khịt mũi. “Có thể cậu đã đến gần biên giới, nhưng không gần đủ Scotland thật sự. Scotland ở phía trên nữa, cậu hiểu chưa, núi non hiểm trở hơn nhiều. Sông của vùng núi ấy lắm cá và thừa thãi nước cho đồng cỏ. Cơ ngơi của chúng tôi ở một vùng đồi lởm chởm; rộng lắm, gia súc cả đàn.”

Ông ngừng lại như để lựa lời cẩn thận. “Ai lấy con bé Mary thì cũng sở hữu cơ ngơi đó luôn, thành ra người ấy phải thật thích hợp.”

Ông cúi về phía Rob. “Bốn ngày nữa đoàn sẽ tới thị trấn Babaeski. Tại đây tôi và con bé sẽ rời khỏi đoàn. Chúng tôi sẽ quay ngoặt thẳng xuống phía Nam, tới thành phố Malkara; ở đấy có một chợ to bán súc vật và tôi hy vọng sẽ mua được cừu. Sau đó chúng tôi sẽ đi tới cao nguyên Anatolia, nơi tôi đặt nhiều hy vọng nhất. Tôi sẽ rất vui nếu có cậu cùng đi.” Ông thở dài rồi điềm tĩnh nhìn Rob. “Cậu khỏe mạnh. Can đảm nữa, nếu không cậu đã chẳng mạo hiểm đi xa như thế để làm ăn và cải thiện vị trí trong thế giới. Cậu không phải là người mà tôi sẽ chọn cho Mary, nhưng nó yêu cậu. Tôi thương nó và mong nó được hạnh phúc. Đối với tôi nó là tất cả.”

“Bác Cullen ạ,” Rob lên tiếng nhưng người nuôi cừu này đã ngắt lời. “Đây không phải một chuyện có thể mời chào hay quyết định dễ dãi được. Cậu hãy suy nghĩ kỹ, giống như tôi vậy.”

Rob lễ phép cám on, chẳng khác vừa được mời một quả táo hay kẹo bánh và ông Cullen quay về lều của mình.

Đêm ấy Rob không ngủ, cứ nằm nhìn trời. Anh đâu phải đần đến độ không biết Mary là một người hiếm có. Và lạ kỳ sao cô lại yêu anh. Anh sẽ không bao giờ có dịp gặp được một cô gái như thế nữa.

Còn đất đai của cô nữa chứ. Lạy Chúa, đất đai.

Anh được hứa hẹn một cuộc sống mà bố anh và cả ông bà anh không hề dám mơ. Có việc làm và tiền bạc bảo đảm, được trọng vọng và có trách nhiệm. Của cải sẽ truyền lại cho lũ con. Anh được tặng một cuộc sống khác cuộc sống anh đã và đang sống, với một cô gái chứa chan tình cảm mà anh say đắm và một tương lai vững chắc vì được sở hữu đất đai mà ít người có.

Anh trằn trọc mãi.

Hôm sau Mary mang dao cạo râu của ông bố đến tỉa tóc cho anh.

“Đừng tỉa sát tai.”

“Chỗ đó tóc mới rối nhiều và sao anh không cạo râu? Để lởm chởm thế này trông anh dữ quá.”

“Chừng nào dài nữa anh sẽ tỉa bớt.” Rob gỡ miếng vải giắt ở cổ. “Em biết rằng bố em đã nói chuyện với anh, phải không?”

“Tất nhiên bố đã nói trước với em.”

“Anh sẽ không đi Malkara với em, Mary ạ.”

Chỉ có miệng và hai bàn tay của cô cho thấy cô đang cảm nghĩ gì. Cô để tay trông như bình thường trên váy, nhưng nắm thật chặt con dao cạo khiến da chỗ những khớp xương ngón tay có màu trắng.

“Anh sẽ nhập bọn vào với bố con em ở chỗ nào khác chăng?”

Không, Rob đáp. Thật khó quá. Anh không quen thẳng thắn với đàn bà. “Anh sẽ đi tới Ba Tư, Mary ạ.”

“Anh không thương em.”

Giọng cô chán nản và sững sờ khiến Rob biết rằng Mary không chờ đợi một tình huống như thế này.

“Anh thương em và anh đã nghĩ nát óc, nhưng không thể được.”

“Tại sao không thể được? Anh đã có vợ rồi chăng?”

“Không, đâu có. Nhưng anh sẽ đi tới Ispahan, ở nước Ba Tư. Không phải để tìm cơ hội buôn bán như có lần anh đã nói với em, mà để học Y.”

Nét hoang mang hiện rõ trên khuôn mặt Mary; cô tự hỏi y học là cái gì so với cơ ngơi của gia đình Cullen.

“Anh phải trở thành bác sĩ.” Cái lý do này nghe chẳng xuôi tí nào. Rob thấy xấu hổ lạ lùng, như thể vừa thú nhận một thói xấu hay một khuyết điểm. Anh không tìm cách giải thích vì vấn đề này rắc rối mà bản thân anh cũng không hiểu nốt.

“Công việc của anh làm anh khổ tâm. Anh biết như thế mà. Anh đã kể em nghe và than rằng nó giày vò anh.”

“Chính là sự dốt nát và bất lực đã giày vò anh. Ở Ispahan anh có thể học được cách giúp cho những người mà lúc này anh bó tay.”

“Em không thể đi với anh được sao? Bố em có thể cùng đi với chúng ta, rồi mua cừu ở đó.” Giọng cô năn nỉ và mắt cô đầy hy vọng khiến Rob không dám an ủi.

Anh giải thích cho cô về việc Giáo hội rút phép thông công những ai theo học ở các học viện Hồi giáo và cho cô biết ý định của mình.

Khi hiểu rồi thì cô xanh xám mặt mày. “Anh có nguy cơ sẽ bị đày xuống địa ngục đời đời.”

“Anh không tin rằng chỉ vì thế mà sẽ phải mất linh hồn.”

“Giả làm Do Thái!” Cô lơ đãng lau lưỡi dao cạo trên miếng vải rồi cất vào cái bao da nhỏ.

“Đúng vậy. Hẳn em thấy rằng vì thế mà anh phải làm một mình.”

“Em chỉ thấy một kẻ điên rồ thôi. Em đã nhắm mắt trước một thực tế là em không biết gì về anh cả. Em nghĩ rằng anh đã từng quen chia tay với nhiều cô gái rồi, phải vậy không?”

“Lần này khác, em ạ.” Rob muốn giải thích sự khác biệt ấy nhưng Mary không chịu nghe. Cô đã nghe nhiều rồi và giờ đây Rob thấy vết thương anh đã gây cho cô sâu biết chừng nào.

“Anh không sợ em sẽ mách bố rằng anh đã lợi dụng em và rồi ông sẽ thuê người giết anh sao? Hoặc là em sẽ tức tốc chạy đến kể cho bất kỳ cha đạo nào em gặp về dự định của một anh chàng Cơ Đốc nhạo báng Giáo hội?”

“Anh đã nói sự thật với em. Anh sẽ không làm gì khiến em phải chết hay tố giác em, thì anh chắc rằng em cũng đối xử với anh như thế.”

“Em sẽ không ở vậy để chờ đời một bác sĩ đâu,” Mary nói.

Rob gật đầu, tự trách mình đã gây ra nỗi cay đắng trong đôi mắt cô, khi cô quay đi.

Suốt ngày Rob ngắm nhìn Mary ngồi rất thẳng trên yên ngựa. Cô không ngoái lại nhìn anh. Tối hôm ấy anh thấy hai bố con cô nói chuyện với nhau lâu và có vẻ nghiêm trọng. Hẳn là Mary chỉ thưa với ông bố rằng cô quyết định không lấy chồng; vì một lúc sau ông nhìn Rob cười vừa như trút được gánh nặng, vừa như hoan hỉ. Sau đó ông bàn bạc với Seredy; để rồi trước khi trời tối hẳn, gã người hầu dẫn hai người đàn ông vào chỗ họ cắm trại. Qua áo quần và dáng điệu mà Rob đoán họ là người Thổ Nhĩ Kỳ.

Sáng hôm sau, khi Rob thức dậy thì bố con ông Cullen đã đi rồi, nên anh đoán hai người tối hôm qua là hướng đạo.

Theo thông lệ của đoàn thì như thế mỗi nhóm vẫn ở sau bố con Mary sẽ xích lên vị trí của người trước. Thành ra hôm ấy Rob phải đánh xe theo sau hai anh em người Pháp mập ú, thay vì theo sau con ngựa ô của cô.

Anh thấy có lỗi và buồn nhưng cũng nhẹ cả người, vì anh chưa hề nghĩ đến chuyện vợ con và cũng chưa chuẩn bị chu đáo. Rob ngẫm nghĩ không biết quyết định của mình do thật lòng muốn toàn tâm toàn ý với y học hay chỉ do hoảng sợ trước cuộc sống vợ chồng nên trốn chạy, như bác phó cạo có thể cũng đã làm lúc sinh thời.

Có lẽ do cả hai. Mày là một thằng mơ mộng ngu xuẩn, khốn khổ- Rob tự xỉ vả. Sẽ có một ngày mày mệt mỏi, già đi và khao khát được thương yêu, rồi lúc ấy mày sẽ phải cam phận với một mụ nhếch nhác và chua ngoa thôi.

Quá sức cô đơn, Rob ước gì bà Buffington còn sống. Anh cố không nghĩ đến những gì mình đã đang tay phá vỡ, gò người trên dây cương, ngán ngẩm nhìn cặp mông thô kệch của hai gã người Pháp đi phía trước.

Vì thế một tuần lễ liền Rob cảm thấy như thể lại có một người bị chết mà anh không cứu được. Khi đoàn tới Babaeski thì anh hết sức buồn vì thấy mình có lỗi rất nặng; chính nơi đây lẽ ra họ sẽ cùng tách khỏi đoàn, để đi theo ông bố và bắt đầu một cuộc đời mới. Nhưng khi nghĩ đến ông James Cullen anh lại thấy sống một mình khỏe hơn, vì Rob biết ông sẽ là một người cha vợ khó tính.

Tuy nhiên anh vẫn nghĩ đến Mary không nguôi.

Hai ngày sau anh mới bắt đầu bớt ủ rũ. Khi đi qua vùng quê với những đồi cỏ, Rob nghe có âm thanh khác lạ vọng đến từ xa, như thể của các thiên thần. Tiếng vọng ấy đến gần hơn và lần đầu tiên Rob thấy một đàn lạc đà.

Con nào cũng đeo chuông và mỗi bước đi lắc lư một cách kỳ lạ của chúng đều làm chuông rung lên.

Lạc đà to hơn anh tưởng, cao hơn người và dài hơn ngựa. Cái mặt trông tức cười của nó vừa có vẻ thản nhiên lại vừa thâm hiểm: lỗ mũi to, mép trễ xuống, cặp mắt ướt với hai mí nặng nề được lông mi dài che một nửa tạo cho nó một vẻ nữ tính kỳ quặc. Chúng bị buộc lại với nhau; con nào con nấy thồ những bó rạ kếch sù chốt giữa hai bướu.

Cứ độ bảy hoặc tám con lại có một người chăn dắt gầy nhom ngồi ngất nghểu trên bó rạ, da đen sạm, chỉ đội khăn xếp và một quần dài tới đầu gối rách như xơ mướp. Thỉnh thoảng một trong những người này kêu “Hat! Hat! Hat!” để thúc lũ vật đi tới, nhưng những con vật bước đi thong thả của hắn có vẻ phớt lờ.

Đàn lạc đà đi đầy khắp vùng đất nhấp nhô này. Rob đếm có tới gần ba trăm con trước khi con cuối cùng thành một chấm nhỏ phía xa và tiếng chuông rung khe khẽ vui tai không còn nghe rõ nữa.

Dấu hiệu không thể chối cãi này của phương Đông thúc giục đoàn người dấn bước khi họ bắt đầu đi qua một eo đất hẹp. Tuy Rob không trông thấy nước nhưng Simon bảo rằng phía Nam của họ là biển Marmara, còn phía Bắc là Biển Đen mênh mông. Không khí đã đậm mùi muối gây phấn chấn, gợi anh nhớ tới quê nhà và anh cảm thấy một sự thôi thúc mới.

Chiều hôm ấy đoàn người lên đến đỉnh một ngọn đồi. Constantinople dàn trải ra trước mắt Rob, như một đô thị mà anh hằng tưởng tượng trong mơ.

33

THÀNH PHỐ CƠ ĐỐC CUỐI CÙNG

Con hào xung quanh thành rất rộng; khi đoàn xe ngựa lọc xọc đi qua cầu kéo, Rob thấy cá chép to như heo con trong làn nước sâu màu xanh. Ở bờ hào phía trong có xây một công sự nổi bằng đất; saụ công sự chừng hai mươi lăm foot là một bức tường dày bằng đá màu sẫm, có lẽ cao đến một trăm foot. Lính canh đi lại trên đầu tường, từ lỗ châu mai này sang lỗ châu mai khác.

Cách năm mươi foot nữa lại có thêm bức tường thứ hai y hệt bức tường đầu tiên. Thành Constantinople này có đến bốn tuyến phòng ngự.

Họ đi qua hai cổng lớn, loại cổng hai cánh. Cái cổng khổng lồ của bức tường trong có ba vòm tất cả, trên đó gắn tưọng của một người đàn ông, hẳn là một vị vua đã quá cố, và mấy con thú lạ bằng đồng thau. Chúng trông kềnh càng và khỏe, tai to mềm xòe ra vẻ giận dữ, đuôi ngắn ngủn và thêm một cái giống như đuôi nhưng dài hơn nom rất hùng hổ, mọc từ mặt.

Rob ghì con ngựa lại để có thể nhìn lũ vật ấy kỹ hơn. Phía sau anh Gershom la lên, còn Tuveh rền rĩ. “Đi đi chứ, anh chàng Inghiliz kia,” Meier nói to.

“Con gì đây?”

“Voi đấy. Anh chưa bao giờ thấy voi phải không, hở anh chàng ngoại quốc đáng thương?”

Rob lắc đầu, đánh xe đi tiếp nhưng vẫn ngoái lại để có thể tiếp tục nhìn những sinh vật nọ. Những con voi đầu tiên mà anh thấy chỉ to bằng con chó và đúc bằng kim loại, mang gỉ đồng của năm thế kỷ đã qua.

Karl Fritta dẫn họ tới khu nhà trọ, một bãi khổng lồ, nơi tập trung lữ khách và hành lý đến hay rời thành phố. Bãi bằng phẳng, có nhiều kho để chứa những mặt hàng khác nhau, chỗ quây giữ súc vật và nhà nghỉ cho người. Fritta là một người dẫn đường kỳ cựu, ông ta tránh những đám ồn ào trong khu nhà trọ, dẫn đoàn tới dãy hang được đào thẳng vào trong những ngọn đồi xung quanh làm nơi trú chân mát mẻ cho lữ khách. Phần đông khách chỉ tạm trú một đôi ngày để hồi sức, sửa lại xe hoặc thay lạc đà vào chỗ của ngựa, vì họ sẽ theo một con đường La Mã đi về hướng Nam, tới Jerusalem.

“Chúng tôi sẽ rời khỏi nơi này trong vài giờ tới,” Meier nói với Rob, “vì chỉ còn phải đi chừng mười ngày đường nữa là đến nhà chúng tôi ở Angora, nên muốn hoàn thành trách nhiệm cho sớm.”

“Tôi sẽ ở lại đây ít lâu, tôi nghĩ thế”

“Khi nào anh đi thì nhớ tìm kervanbashi, tổng đoàn trưởng tất cả các đoàn ở đây. Hắn tên là Zevi. Hồi trẻ hắn là phu dắt vật thồ, rồi thành trưởng đoàn, hướng dẫn các đàn lạc đà thồ đi đủ mọi tuyến đường. Hắn quen nhiều lữ khách và,” Simon hãnh diện nói, “là một người Do Thái đàng hoàng. Hắn sẽ lo để anh đi được an toàn.”

Rob nắm tay từng người một.

Chào tạm biệt Gershom chắc nịch, người mà tôi đã chích cái nhọt trên mông.

Tạm biệt Judah râu đen, mũi quạ.

Tạm biệt cậu bé Tuveh thân ái.

Cám ơn Meier.

Cám ơn, cám ơn Simon.

Rob quyến luyến chia tay vì họ đã đối xử thân ái với anh, lại càng dùng dằng hơn vì anh không còn được dùng quyển sách đã nhập môn cho anh tiếng Ba Tư nữa.

Ngay sau đó Rob đánh xe một mình qua thành phố Constantinople, một đô thị lớn, có lẽ lớn hơn cả Luân Đôn. Nhìn từ xa nó giống như nổi trên bầu trời ấm và trong; như được đóng khung giữa màu tường thành xanh đậm, màu xanh lơ của bầu trời cao và màu xanh biếc của biển Marmara ở phía Nam. Nhìn từ bên trong, Constantinople là một đô thị có rất nhiều nhà thờ bằng đá sừng sững cạnh những con đường nhỏ hẹp và tấp nập; người ta cưỡi lừa, ngựa hay lạc đà; có cả kiệu và xe đủ loại. Phu khuân vác lực lưỡng ăn mặc áo quần giống nhau rộng thùng thình, bằng loại vải thô màu nâu, vác những món hàng nặng không thể tưởng trên lưng hay đặt trên những miếng đệm mà họ đội trên đầu như đội mũ.

Ở một quảng trường, Rob ngừng lại để ngắm nghía một pho tượng đứng chơ vơ trên đỉnh một cột cao bằng đá đỏ, nhìn xuống thành phố. Qua hàng chữ Latin Rob được biết đây là tượng của Đại đế Constantine. Các cha cố và sư huynh trường Thánh Botolph ở Luân Đôn đã dạy anh rất kỹ về nhân vật này; các cha cố vô cùng ngưỡng mộ Constantine vì ông là hoàng đế La Mã đầu tiên theo đạo Cơ Đốc. Quả thật, việc ông theo đạo đã là nguyên nhân để Giáo hội lớn mạnh. Đến khi ông dùng vũ lực chiếm được của Hy Lạp thủ phủ mang tên Byzantium này, biến nó thành của riêng ông - Constantinople có nghĩa là thành phố của Constantine - thì nó trở thành hòn ngọc của đạo Cơ Đốc ở phương Đông, thành phố của các đại thánh đường.

Rob ra khỏi khu buôn bán và nhà thờ, vào những khu của các ngôi nhà gỗ chật hẹp, xây san sát, tầng hai nhô ra, như thể chúng được chở từ nhiều thành phố của nước Anh tới đây. Tại thành phố này có rất nhiều chủng tộc, quả xứng với một nơi là giao điểm của hai lục địa. Anh đi qua khu Hy Lạp, qua một chợ của người Armenia, rồi một khu Do Thái và thình lình nghe thấy tiếng Parsi giữa những thanh âm líu lo mà anh chẳng hiểu gì.

Anh liền hỏi thăm ngay và tìm thấy một chuồng ngựa của một người tên là Ghiz. Chuồng này rất tươm tất và Rob muốn chăm sóc cho con ngựa trước khi phải bỏ nó lại; nó đã phục vụ anh bao lâu nay, đáng được nghỉ ngơi và được cho ăn uống thỏa thuê. Ghiz chỉ cho Rob ngôi nhà của hắn có phòng cho thuê, tuốt trên cùng của con đường “Ba trăm hai mươi chín bậc”.

Căn phòng đáng với công leo mấy trăm bậc vì nó sáng sủa, sạch sẽ, lại có gió nhẹ mang mùi muối từ biển thổi qua cửa sổ.

Từ đấy anh nhìn xuống eo biển Bosporus màu xanh tía với những cánh buồm nhấp nhô chẳng khác hoa trôi. Rob có thể thấy, cách bờ biển bên kia chừng nửa dặm, những mái vòm và những tháp thánh đường Hồi giáo nhọn như những ngọn lao; anh hiểu đó là lý do khiến những công sự, hào thành và hai bức tường bao quanh Constantinople đã được xây. Vùng ảnh hưởng của cây thánh giá chấm dứt chỉ cách cửa sổ phòng anh vài bước; biên giới được canh phòng để bảo vệ những nước theo đạo Cơ Đốc, chống lại Hồi giáo. Bên kia eo biển là bắt đầu vùng ảnh hưởng của Trăng lưỡi liềm107.

Rob đứng bên cửa sổ, đăm đăm nhìn sang châu Á, lục địa mà anh sắp sửa tìm hiểu cặn kẽ.

Tối hôm ấy Rob mơ thấy Mary. Anh thức dậy, buồn rầu ra khỏi phòng. Ở quảng trường tên là Forum August anh tìm thấy một nhà tắm công cộng, ở đó anh nhảy ngay xuống nước lạnh chỉ một lúc rồi lên liền, sau đó ngồi ườn người trong nước ấm của tepidarium108, xát xà bông và hít thở hơi nước giống Caesar109 xưa.

Ra khỏi hồ, lau khô thân thể nóng ran sau khi đã nhảy vào hồ nước lạnh một lần chót, Rob thấy thêm phấn chấn và bụng đói meo. Anh vào chợ Do Thái mua một ít cá loại nhỏ đã chiên vàng và một chùm nho tím thẩm, vừa ăn vừa tìm những thứ cần dùng.

Rob thấy nhiều sạp có bán loại áo lót bằng vải gai mà người Do Thái nào ở Tryavna cũng mặc. Simon bảo áo viền hoa hòe đó gọi là tsitsith, để cho người Do Thái thực hiện điều răn trong Kinh Thánh rằng suốt đời họ phải mang áo có diềm ở gấu.

Rob tìm được một người bán hàng Do Thái biết tiếng Ba Tư, một ông già run lẩy bẩy, hai khóe miệng trễ xuống, áo caftan đầy vết thức ăn; nhưng trong mắt Rob thì ông già này là bước thử thách đầu tiên đối với những điều bịa đặt của anh.

“Tôi định mua làm quà tặng cho người bạn, khổ người cỡ như tôi,” Rob nói. Ông già chẳng quan tâm đến điều anh nói mà chỉ chú ý đến việc bán hàng. Cuối cùng ông tìm được một áo lót đủ rộng có diềm.

Không dám mua mọi thứ luôn một lần, nên Rob trở lại tàu ngựa, hài lòng thấy con ngựa được trông nom chu đáo.

“Xe của anh trông tốt quá,” Ghiz nói.

“Ừ.”

“Có thể tôi muốn mua lại.”

“Tôi không bán.”

Ghiz nhún vai. “Cái xe thì được, dù tôi sẽ phải sơn lại. Nhưng con ngựa thì xoàng. Không có thần. Không có nét kiêu hãnh trong mắt. Anh mà bán được nó là may lắm đấy.”

Rob biết ngay gã ra vẻ thích cái xe để che giấu rằng gã mê con ngựa.

“Ngựa cũng không bán luôn.”

Rob cố nhịn cười vì cái mẹo vặt gã định lừa anh, người mà đánh lạc hướng thiên hạ là một mánh khóe nghề nghiệp. Cái xe đậu ngay gần đó nên Rob lấy làm khoái chí, kín đáo chuẩn bị trong khi gã chủ chuồng ngựa đang bận việc ở một tàu ngựa khác.

Úm ba la, Rob lấy ra từ con mắt trái của Ghiz một đồng tiền bằng bạc.

“Ô, lạy Allah!110”

Rồi Rob làm biến mất một quả bóng gõ sau khi trùm lên nó một cái khăn tay, rồi làm cho khăn đổi từ màu lục sang xanh, rồi lại sang nâu.

“Lạy Đấng Tiên Tri111…”

Rob kéo từ trong miệng một dải băng đỏ, đưa cho Ghiz khác nào tặng một bông hoa đẹp cho một cô gái đỏ mặt vì mắc cỡ. Từ chỗ vừa thích lại vừa sợ trước tay djinn ngoại đạo này, Ghiz chuyển sang say mê. Thế là ảo thuật và tung hứng được trình diễn suốt cả buổi, và chưa cần trổ hết tài Rob đã có thể bán cho gã mọi thứ, nếu anh muốn.

Trong bữa ăn chiều dọn cho anh có chai rượu nặng màu nâu, sệt quánh, quá ngọt và quá nhiều. Một cha đạo ngồi ở bàn bên cạnh. Rob đưa rượu mời ông.

Cố đạo ở Constantinople mặc áo thụng dài màu đen, đội mũ vải hình trụ, cao, có vành nhỏ và cứng112. Áo thụng của ông khá sạch, nhưng cái mũ thì nhờn vì đã được đội quá nhiều. Ông ta tuổi cỡ trung niên, khuôn mặt đỏ, mắt ốc nhồi, hăm hở được trò chuyện với một người Âu để có thể tập nói lưu loát hơn các thứ tiếng phương Tây. Ông không biết tiếng Anh, bèn thử nói với Rob bằng ngôn ngữ của người Norman và tiếng của người Franken; vì cũng không được nốt nên cuối cùng ông đành chọn tiếng Ba Tư, dù hơi miễn cưỡng.

Ông là linh mục Tamas, người Hy Lạp.

Sau vài ngụm rượu thật to, ông trò chuyện thoải mái hơn.

“Cậu dự tính định cư ở Constantinople hay sao, Master Cole?”

“Không ạ, ít ngày nữa tôi sẽ đi tiếp về hướng Đông, hy vọng tìm được dược thảo để đem về Anh.”

Linh mục gật đầu, bảo tốt nhất anh nên đi sớm, đừng để chậm trễ vì Chúa đã định thế nào cũng sẽ có một ngày xảy ra cuộc chiến tranh chính nghĩa giữa Giáo hội Chân chính Duy nhất chống lại bọn Hồi giáo man rợ. “Cậu đã đến viếng nhà thờ Thánh Sofia của thành phố chúng tôi chưa?” Ông kinh ngạc khi Rob mỉm cười lắc đầu. “Nhưng mà này, bạn trẻ ạ, cậu phải viếng trước khi đi. Nhớ đấy! Bởi vì đó là kỳ quan bậc nhất trong các nhà thờ trên thế giới, được chính Constantine ra lệnh xây và khi vị hoàng đế đáng kinh này vào đó lần đầu thì ngài quỳ ngay xuống, thốt lên: ‘Ta xây hoành tráng hơn cả Solomon’. Không phải ngẫu nhiên mà người đứng đầu Giáo hội lại ở ngay trong ngôi thánh đường Thánh Sofia nguy nga này.”

Rob nhìn ông ngạc nhiên. “Giáo hoàng John đã rời La Mã về Constantinople rồi à?”

Cha Tamas lặng lẽ nhìn Rob. Khi thấy không phải Rob giễu cợt thì ông cha người Hy Lạp này mới cười lãnh đạm. “John XIX vẫn là Giáo trưởng Giáo hội La Mã, nhưng Giáo trưởng Giáo hội Constantinople là Alexius IV, và ở đây Ngài là người chăn dắt duy nhất của chúng tôi!” ông nói.

Rượu và gió biển đã khiến Rob ngủ ngon, không mộng mị. Sáng hôm sau anh tự cho phép xài sang một lần nữa, đó là đến nhà tắm Augustine. Trên đường đến khu chợ Do Thái, Rob mua bánh mì và mận tươi để ăn sáng. Ở chợ, anh chọn rất cẩn thận vì anh đã suy nghĩ kỹ về từng món một. Ở Tryavna Rob đã thấy vài cái khăn vải gai dùng đội lúc đọc kinh, nhưng người mà anh kính trọng nhất ở đó lại dùng khăn len, thành ra anh mua một cái hình chữ nhật bằng len, có diềm tương tự như cái áo lót ngày hôm trước.

Rob cảm thấy hết sức không thoải mái khi mua một bộ dây da mà người Do Thái buộc ở trán và quấn quanh tay lúc đọc kinh sáng.

Mỗi thứ anh mua ở một người khác nhau. Trong số đó có một gã còn trẻ, nước da mai mái, răng cái còn cái mất, bán nhiều loại caftan. Gã không biết tiếng Ba Tư nhưng ra hiệu thì cả hai đều hiểu. Cái caftan nào cũng nhỏ, nhưng gã bán hàng ra hiệu bảo Rob chờ, rồi gã chạy ào tới sạp của ông già hôm qua đã bán cho Rob cái tsitsith, lấy về loại caftan lớn hơn và Rob mua ngay hai cái.

Rời khỏi chợ với những thứ mới sắm đựng trong một bao vải, Rob chọn một con đường mình chưa từng đặt chân đến. Chẳng mấy chốc anh thấy một ngôi giáo đường nguy nga, chỉ có thể là nhà thờ lớn Thánh Sofia113. Anh bước qua cái cửa khổng lồ bằng đồng thau, để thấy mình đứng trong một khoảng không gian bao la, cân đối tuyệt vời: cột nối lên vòng cung, vòng cung nối thành mái vòm, mái vòm nối lên mái vòm tròn ở tuốt trên cao; cao đến nỗi Rob thấy nhỏ hơn so với thật. Khu trung tâm rộng thênh thang, được thắp sáng bởi hàng nghìn ngọn bấc trong những đĩa dầu; ánh sáng mềm mại của chúng được phản chiếu bởi các tranh tượng thánh lồng khung bằng vàng và tường bằng đá cẩm thạch quý nên rực rỡ chưa từng thấy. Đối với thị hiếu của người Anh thì vàng và tráng lệ như thế là quá nhiều. Không thấy có dấu hiệu nào của Giáo trưởng, nhưng khi nhìn vào khu trung tâm Rob thấy nhiều linh mục mặc áo lễ thêu đầy kim tuyến trước bàn thờ; một người đang lắc bình hương và thánh lễ đang được cử hành, nhưng xa quá nên anh không ngửi được mùi hương hay nghe được tiếng Latin.

Khu trung tâm nói chung vắng tanh; Rob ngồi ở hàng cuối, giữa các ghế dài chạm trổ trống trơn, dưới chân một pho tượng cong queo trên cây thập tự lờ mờ dưới ánh đèn leo lét. Rob cảm thấy đôi mắt chăm chắm kia nhìn thấu tận đáy lòng anh và biết cả cái túi vải đựng những gì. Rob không được dạy dỗ trong sự mộ đạo, thế nhưng khi toan tính hành động nghịch đạo, lạ làm sao, anh lại cảm thấy rất sùng kính. Rob hiểu mình đã đến nhà thờ rất đúng lúc! Anh đứng lặng, nhìn thẳng vào đôi mắt thúc bách kia một hồi lâu.

Cuối cùng anh nói lớn: “Con cần phải làm như thế, nhưng con không chối bỏ Người.”

Lát sau, khi đã leo lên những bậc thang bằng đá, về lại căn phòng trên đồi thì Rob thấy lòng mình không được thật yên.

Anh dựng lên bàn cục thép nhỏ vuông vức, nhẵn bóng mà anh vẫn quen soi để cạo râu, rồi lấy dao cắt mái tóc đã dài quá tai, rối bời chỉ để lại những lọn tóc mà luật đạo bắt buộc gọi là peoth.

Rob cởi áo ngoài rồi mặc tsitsith mà lòng khiếp hãi, như thể vì lo Chúa phạt. Những cái diềm như bò lổm ngổm trên da thịt anh.

Cái áo caftan đen dài ít đáng sợ hơn, vì nó chỉ là thứ mặc bên ngoài, không liên hệ gì đến Chúa Trời của họ.

Bộ râu thì đúng là còn thưa quá, không cãi vào đâu được. Rob để cho những lọn tóc lòng thòng dưới cái mũ Do Thái hình quả chuông. Anh thật may có được cái mũ da này vì rõ ràng nó cũ và sờn rồi.

Tuy vậy khi Rob lại rời căn phòng và đi ra đường thì anh thấy mình đúng là điên. Không được đâu! Bất kỳ ai gặp mình cũng sẽ cười phá lên mất thôi, anh nghĩ thế.

Mình cần một cái tên, anh tự nhủ.

Chắc chắn không thể gọi là Reuven, phó cạo kiêm thầy lang như ở Tryavna được; để thành công trong sự trá hình anh cần một cái tên kêu hơn là cái tên dịch vớ vẩn sang tiếng Hebrew từ tông tích một gã goy như anh.

Jesse…

Anh nhớ đến cái tên mà Mẹ đã đọc to từ Kinh Thánh. Một cái tên rất kêu, tên của người cha vua David114. Mang cái tên này được lắm.

Còn họ thì Rob chọn Benjamin, để vinh danh Benjamin Merlin, người đã chỉ cho anh thấy - tuy miễn cưỡng - thế nào là một bác sĩ đúng nghĩa.

Rob sẽ bảo rằng mình sinh ra ở Leeds115, anh quyết định, vì anh nhớ hình dạng nhà của những người Do Thái ở đấy, để nếu cần có thể kể chi tiết chỗ đó được.

Rob cố cưỡng lại sự thôi thúc để không quay người bỏ chạy, vì có ba ông cố đạo đang đi về phía mình và anh hốt hoảng nhận ra linh mục Tamas, người đã cùng ngồi trong quán với anh chiều hôm trước.

Ba linh mục này đi lững thững từng bước như ba con quạ đen, mải miết trò chuyện.

Anh buộc lòng phải đi về phía họ. “Cầu cho quý vị được bình an,” Rob nói khi anh và họ đi ngang nhau.

Ông cố đạo Hy Lạp khinh khỉnh nhìn gã Do Thái rồi không thèm chào lại mà quay sang hai linh mục đồng hành.

Khi họ đã đi qua, Jesse ben Benjamin từ Leeds mới mỉm cười.

Giờ đây bình tĩnh và tự tin hơn, Rob bước những bước dài tiếp tục đi, áp tay lên má giống như rabbenu ở Tryavna khi ông đăm chiêu suy nghĩ.

PHẦN BA

ISPAHAN

34

CHẶNG ĐƯỜNG CUỐI CÙNG

Rob đến khu nhà trọ của đoàn lữ khách vào giữa trưa. Dù bề ngoài của anh đã thay đổi, nhưng anh vẫn thấy mình là Rob J. Cole. Một đoàn đông đảo đi Jerusalem đang được bố trí trên khoảng đất trống. Thật là quá sức hỗn độn: nào là đám người dắt lũ lạc đà và lừa thồ chất đầy hàng hóa; nào là những người đang tìm cách đánh xe vào đúng hàng đúng chỗ; nào là những kỵ sĩ chạy lòng vòng sát nhau một cách nguy hiểm, trong lúc đám súc vật nọ kêu inh ỏi cưỡng lại và những người đàn ông bị lũ vật này gây phiền toái lớn tiếng chửi rủa chúng và chửi lẫn nhau. Một đám kỵ sĩ Norman giành chỗ mát duy nhất ở mặt Bắc khu nhà kho; chúng say khướt nằm lăn trên nền đất và to mồm lăng mạ những người đi ngang. Rob không biết có phải chính bọn này đã giết chết bà Buffington chăng, có thể lắm; cho nên anh căm ghét tránh xa.

Anh đang ngồi trên một đống thảm dùng để quỳ cầu nguyện, quan sát viên tổng đoàn trưởng. Kervanbashi là một người Thổ gốc Do Thái to bè, đội khăn xếp màu đen trên mái tóc hoa râm vẫn còn phảng phất màu đỏ gốc. Simon cho anh biết ông ta tên là Zevi, có thể giúp anh sắp xếp chuyến đi an toàn và sự giúp đỡ này có thể nói là vô giá. Hẳn là thế, vì mọi người run sợ trước ông ta.

“Quỷ tha ma bắt anh!” Zevi gầm lên với một người dắt gia súc xấu số. “Xéo ngay khỏi chỗ này, đồ ngu! Dắt lũ vật của anh đi; chúng phải đi theo lũ vật của đám lái buôn ở Biển Đen cơ mà! Chẳng phải tôi đã bảo anh hai lần rồi sao? Anh không bao giờ nhớ nổi chỗ của mình trong đoàn à, hở đồ con hoang?”

Rob có cảm tưởng Zevi có mặt khắp nơi, dàn xếp những vụ cãi cọ giữa lái buôn và người chuyên chở, bàn bạc với các trưởng đoàn về lộ trình, kiểm tra phiếu hàng.

Trong lúc Rob ngồi quan sát thì một người Ba Tư sán lại gần anh; gã ốm nhom, má hóp. Từ những vệt thúc ăn còn dính trên bộ râu suy ra thì sáng nay hắn ăn cháo kê. Hắn đội khăn xếp bẩn thỉu màu da cam, quá chật cho cái đầu của hắn.

“Cậu Hebrew này định đi đâu?

“Tôi hy vọng đi Ispahan được sớm.”

“A, Ba Tư! Cậu cần một effendi, người dẫn đường, không? Tôi sinh ra ở Qum, không xa Ispahan, nên biết từng cục đá, từng bụi cây dọc đường đi?

Rob ngần ngừ.

“Mọi người khác sẽ dẫn cậu theo con đường xa và gian khổ dọc theo bờ biển, rồi qua những rặng núi Ba Tư, bởi vì họ tránh con đường ngắn nhất xuyên qua Đại Sa mạc Muối; họ sợ nó. Còn tôi có thể dẫn cậu đi thẳng qua sa mạc tới chỗ có nước, tránh được cả cướp.”

Rob nôn nóng muốn đồng ý và lên đường ngay, anh nhớ lại Charbonneau đã giúp mình đắc lực thế nào. Nhưng gã này có vẻ gì đấy gian manh thành ra cuối cùng anh lắc đầu từ chối.

Gã Ba Tư nhún vai. “Nếu cậu đổi ý thì, thưa cậu, tôi là một cơ hội tốt đấy, rẻ lắm!”

Chỉ lát sau, một trong những tay hành hương quý tộc người Pháp đi ngang qua đống thảm Rob đang ngồi, hắn bị vấp, ngã vào anh.

“Quân khốn kiếp,” hắn nói và nhổ nước bọt. “Đồ Do Thái.”

Rob đứng bật dậy, đỏ bừng mặt. Anh thấy gã hiệp sĩ Norman đã đặt tay lên kiếm.

Bỗng đâu Zevi xen vào giữa hai người. “Ngàn lần xin lỗi, vạn lần xin lỗi ngài! Tôi sẽ chỉnh gã này cho,” ông ta nói rồi đẩy Rob, đang sững sờ, ra chỗ khác.

Khi đã ra xa, Zevi nói một thôi một hồi, Rob nghe rồi lắc đầu.

“Tôi nói không giỏi thứ tiếng ấy. Tôi cũng không cần ông giúp trong vụ với tay người Pháp kia,” anh nói, gắng tìm những từ Ba Tư tương ứng.

“Thế à? Nếu không có tôi giúp thì hẳn anh đã bị giết, đồ bò non ạ.” “Đó là chuyện của tôi.”

“Không, không! Ở một nơi đầy bọn người Hồi giáo và bọn Cơ Đốc say rượu thì chúng giết một mạng Do Thái mình thật dễ như ăn trái chà là thôi. Nhưng chúng có thể sẽ giết nhiều người Do Thái mình lắm chứ, thành ra đó cũng là chuyện của tôi nữa.” Zevi nhìn anh giận dữ. “Anh là thứ Yahud gì mà nói tiếng Ba Tư chẳng khác lạc đà, không nói được tiếng mẹ đẻ và đi gây lộn? Anh tên gì, từ đâu tới đây?”

“Tôi là Jesse, con của Benjamin, là người Do Thái ở Leeds.”

“Leeds ở nơi quái quỷ nào?”

“Ở Anh.”

“Té ra anh là Inghiliz!” Zevi nói. “Tôi chưa từng gặp một người Do Thái nào là Inghiliz cả.”

“Chúng tôi ít, lại ở tản mát. Nơi đó không có cộng đồng. Không rabbenu, không shohet, không mashgiah. Không có học sảnh hay thánh đường, vì thù chúng tôi hiếm khi được nghe tiếng mẹ đẻ. Đó là lý do tại sao tôi hiểu rất ít.”

“Thật khổ khi phải nuôi dạy con cái ở một nơi mà chúng không có điều kiện để gần gũi Chúa Trời và nghe tiếng của tổ tiên mình.” Zevi thở dài. “Làm kiếp Do Thái thường cơ cực lắm.”

Khi Rob hỏi ông ta biết đoàn nào đông, có bảo vệ đi tới Ispahan không thì Zevi lắc đầu.

“Có một người dẫn đường đến gạ tôi,” Rob kể.

“Thằng chó chết Ba Tư đội khăn xếp có bộ râu dơ dáy chứ gì?” Zevi khịt mũi. “Thằng đó sẽ dẫn anh thẳng tới tay bọn du thủ du thực ngay. Anh sẽ bị cắt cổ rồi bị bỏ lại trên sa mạc, đồ đạc mất sạch. Không được,” ông ta nói, “tốt nhất là anh đi trong đoàn của chính đồng bào mình.” Ông ta nghĩ một lúc lâu rồi nói: “Reb Lonzano.”

“Reb Lonzano à?”

Zevi gật. “Phải, có lẽ Reb Lonzano là cách giải quyết.” Một vụ cãi vã nổ ra gần đấy giữa những người dắt súc vật và có ai đó kêu ông ta. Zevi nhăn mặt. “Đúng là đồ lạc đà, đồ chó rừng bệnh hoạn! Hiện tôi không có thì giờ; anh phải trở lại đây sau khi đoàn này đi khỏi. Xế chiều anh lại chỗ tôi, cái lều phía sau nhà trọ chính. Lúc ấy mọi việc có thể sẽ được thu xếp.”

Ít giờ sau trở lại tìm, Rob thấy Zevi trong ngôi nhà nhỏ dùng làm nơi ăn ở của ông ta trong khu nhà trọ. Cùng với ba người Do Thái khác. “Đây là ông Lonzano ben Ezra,” ông ta giới thiệu với Rob.

Reb Lonzano, người trung niên và lớn tuổi nhất, rõ ràng là trưởng nhóm.

Tóc và râu của ông màu nâu chưa điểm bạc, nhưng phản lại vẻ trẻ trung ấy là khuôn mặt hằn vết lo âu và đôi mắt nghiêm nghị.

Hai người kia, Loeb ben Kohen và Aryeh Askari, trẻ hơn Lonzano độ mười tuổi. Loeb cao và ốm nhách, còn Aryeh to bè hơn, vai rộng. Cả hai đều có khuôn mặt sạm đen vì nắng gió của những nhà buôn thường phải đi lại nhiều, nhưng họ không góp ý gì mà đợi Lonzano quyết định.

“Các ông đây là thương nhân, đi về quê nhà ở Masqat bên kia vịnh Ba Tư,” Zevi nói rồi quay sang Lonzano. “Còn anh bạn đáng thương này hoàn toàn mù tịt vì lớn lên như một gã goy trong một nước Cơ Đốc rất xa xôi. Cần phải cho anh ta thấy rằng người Do Thái chúng ta đối xử tử tế với đồng bào mình,” ông ta nghiêm nghị nói.

“Anh đến Ispahan vì chuyện gì thế, Jesse ben Benjamin? Reb Lonzano hỏi.

“Tôi đến đó để học thành bác sĩ.”

Lonzano gật đầu. “Trường Madrassa ở Ispahan. Reb Mirdin Askari, anh em bà con của Reb Aryeh, học Y ở đấy.”

Rob hăm hở cúi tới trước, định hỏi ít câu nhưng Reb Lonzano không muốn bị lạc đề. “Anh có đủ tiền để trả một phần cho chuyến đi tốn kém này chứ?”

“Có.”

“Anh sẵn lòng cùng chia sẻ những việc phải làm cũng như trách nhiệm trên đường đi chứ?”

“Nhiều mấy tôi cũng chịu. Các ông buôn gì vậy, Reb Lonzano?”

Lonzano cau mày. Rõ ràng ông ta muốn hỏi chứ không muốn bị người khác hỏi. “Ngọc trai,” ông ta miễn cưỡng đáp.

“Đoàn mà các ông đi cùng đông chừng bao nhiêu?”

Khóe miệng Lonzano chỉ hơi nhếch cho thấy dấu hiệu kín đáo của một nụ cười. “Chúng tôi chính là đoàn, chứ chẳng đi cùng với ai khác nữa.”

Rob sửng sốt, quay sang Zevi. “Làm sao mà ba người có thể che chở cho tôi trước quân cướp và những nguy hiểm khác?”

“Anh hãy nghe tôi nói,” Zevi đáp. “Đây là những người Do Thái rất thường xuyên phải đi lại vì việc buôn bán. Họ biết lúc nào mạo hiểm được, lúc nào không. Lúc nào phải ẩn trốn. Họ biết phải tìm sự che chở và giúp đỡ ở đâu, khắp trên đường đi.” Rồi ông ta quay sang Lonzano. “Ông bạn nghĩ sao? Ông cho anh ta đi theo hay không?”

Reb Lonzano nhìn hai bạn đồng hành. Hai người này vẫn lặng im, vẻ mặt thản nhiên không thay đổi; nhưng chắc họ đã phải trao đổi gì đó, vì khi quay sang Rob ông ta gật đầu.

“Được, chúng tôi cho anh nhập bọn. Hửng sáng ngày mai chúng ta sẽ đi từ bến thuyền Bosporus.”

“Tôi sẽ có mặt ở đó với cả xe và ngựa.”

Aryeh khịt mũi còn Loeb thở dài.

“Không xe, không ngựa gì hết,” Lonzano nói. “Chúng ta sẽ đi lối Biển Đen bằng thuyền buồm nhỏ, để tránh đường bộ vừa xa vừa nguy hiểm.”

Zevi đặt bàn tay to sù lên đầu gối Rob. “Nếu họ sẵn lòng cho anh đi cùng thì đó là một cơ hội tuyệt vời. Bán xe và ngựa đi.”

Rob quyết định và gật đầu.

“Mazel!” Zevi nói, hài lòng trong dạ, rồi rót rượu đỏ Thổ Nhĩ Kỳ để xác nhận cuộc thương lượng của họ.

Từ khu nhà trọ Rob đi một mạch tới chuồng ngựa. Ghiz thở gấp khi nhìn thấy anh. “Anh là Yahud à?”

“Phải, tôi là Yahud.”

Ghiz gật đầu khiếp hãi như thể tin rằng gã làm ảo thuật này là một djinni, có thể thay hình đổi dạng tùy ý muốn.

“Tôi đã nghĩ lại và đồng ý bán cái xe cho anh.”

Gã Ba Tư trả anh một giá rất hẻo, chỉ bằng một phần nhỏ giá trị chiếc xe.

“Không được, anh phải trả một giá họp lý chứ.”

“Vậy thì anh hãy giữ lấy cái xe xộc xệch này đi. Còn nếu anh muốn bán con ngựa…”

“Tôi tặng anh con ngựa.”

Ghiz nheo mắt, thử xem cái bẫy ở chỗ nào.

“Anh phải trả một giá hợp lý cho cái xe, còn con ngựa tôi tặng không.”

Rob lại chỗ ngựa, vuốt mũi con vật lần cuối cùng, thầm cám ơn nó đã tận tụy phục vụ mình. “Hãy luôn luôn ghi nhớ điều này: con ngựa này làm việc ngoan ngoãn, nhưng nó phải được cho ăn đầy đủ và đều đặn, cũng như giữ cho sạch để nó không bị lở lói. Khi tôi quay lại đây mà nó khỏe thì mọi sự ổn thỏa, còn nếu nó bị hành hạ…”

Rob nhìn xoáy vào mắt Ghiz khiến gã chủ tàu ngựa tái mặt, quay nhìn chỗ khác. “Tôi sẽ chăm lo nó chu đáo, Hebrew. Tôi sẽ lo cho nó thật chu đáo!”

Cái xe là chỗ ở duy nhất của anh từ bấy nhiêu năm, thành ra chẳng khác gì đến lúc này anh mới thật sự vĩnh biệt bác phó cạo.

Anh cũng phải bỏ lại rất nhiều thứ vẫn chở theo trong xe; Ghiz đúng là vớ bở. Rob chỉ mang theo những dụng cụ để mổ, vài thứ dược thảo, cái hộp con bằng gỗ thông có nắp đục lỗ đựng cào cào, hai món khí giới và ít thứ khác.

Rob tưởng mình chỉ mang hạn chế những thứ tối cần thôi, nhưng sáng hôm sau, khi vác cái túi vải to tướng đi qua những con đường còn tối om thì chính anh cũng phải băn khoăn không biết mình hạn chế đủ chưa.

Anh tới bến thuyền Bosporus khi trời chưa sáng rõ. Reb Lonzano bực bội nhìn cái túi nặng trĩu trên lưng Rob.

Họ được chở qua eo biển Bosporus trong một teimil, loại thuyền chỉ hơi lớn hơn thuyền độc mộc một chút, được quang dầu và gắn hai mái chèo do một thiếu niên ngái ngủ chèo. Sang tới bờ bên kia, thuyền thả họ xuống Uskudar, một thị trấn gồm những ngôi nhà lụp xụp tụm lại dọc theo ber, ở các bãi chi chít đủ loại thuyền lớn nhỏ thả neo. Rob phát hoảng khi được biết phải đi bộ một tiếng tới một vịnh nhỏ; một chiếc thuyền neo sẵn ở đây sẽ đưa họ qua Bosporus rồi tiếp tục men theo bờ Biển Đen. Anh khoác cái túi nặng lên vai, đi theo ba người kia.

Chợt Lonzano đi ngay bên cạnh anh.

“Tôi có nghe Zevi kể vụ lộn xộn giữa anh và tay người Norman ở khu nhà trọ. Anh cần phải ghìm tính khí của mình lại để chúng tôi khỏi bị nguy hiểm lây.”

“Vâng, Reb Lonzano.”

Một lúc lâu sau Rob thở ra, chuyển túi qua vai kia.

“Có gì không ổn chăng, Inghiliz?”

Rob lắc đầu. Giữ túi trên cái vai đau như dần, mồ hôi mặn chảy cả vào mắt, anh nhớ tới Zevi và cười toe toét.

“Làm người Do Thái thật cơ cực,” anh nói.

Cuối cùng khi tới cái vịnh nhỏ hoang vu Rob thấy một chiếc thuyền chở hàng rộng, phẳng đang bồng bềnh trên sóng; thuyền có một cột buồm với ba cánh buồm, một lớn, hai nhỏ.

“Thuyền loại gì thế này?” Rob hỏi Reb Aryeh.

“Một cái keseboy. Loại tốt đấy.”

“Nào!” viên thuyền trưởng gọi. Ông ta tên là Ilias, một người Hy Lạp mộc mạc, tóc vàng; da mặt nâu sạm vì nắng, càng làm nổi bật hàm răng trắng bóng đã rụng đôi chiếc. Rob thấy ông ta làm ăn như thế này thì cẩu thả quá, vì trên thuyền đã có sẵn chín người ăn mặc rách rưới cạo trọc cả đầu, lẫn lông mày, lông mi.

Lonzano rền rĩ. “Các dervish116”. Những khất sĩ Hồi giáo.”

Áo choàng của họ là những mớ giẻ rách bẩn thỉu. Ở cái dây quanh thắt lưng mỗi người đều lủng lẳng một cái chén và một vòng dây ném đá117. Giữa trán họ có một vết tròn thẫm màu giống như vết chai cứng- Sau này Reb Lonzano cho Rob biết cái đó gọi là zabiba, hầu như người Hồi giáo ngoan đạo nào cũng có, vì mỗi ngày năm lần họ dập sát đầu xuống đất trong khi cầu nguyện.

Một người có lẽ là trưởng nhóm để tay lên ngực, cúi đầu chào nhóm Do Thái. “Salaam.”

Lonzano cúi đầu đáp lễ. “Salaam aleikhem.”

“Lên thuyền! Lên thuyền!” viên thuyền trưởng Hy Lạp gọi, thế là bốn người họ bì bõm lội xuống làn nước mát dễ chịu, ở đó thủy thủ đoàn - hai thanh niên đóng khố - đợi sẵn để giúp họ leo cầu thang dây lên thuyền. Thuyền không có boong hay kiến trúc gì khác; nó đơn giản chỉ là một khoang trần để chở gỗ, hắc ín và muối. Vì Ilias khăng khăng đòi lối đi giữa thuyền phải để trống cho thủy thủ thao tác buồm, thành ra không còn bao nhiêu chỗ cho hành khách; sau khi nhét xong hành lý thì người Do Thái và người Hồi giáo bị nhét sát vào với nhau như cá trích muối.

Khi hai cái neo được kéo lên thì các khất sĩ Hồi giáo cất tiếng gào. Trưởng nhóm tên Dedeh - ông ta có khuôn mặt già nua; ngoài vết zabiba còn thêm ba vệt sẫm nữa trên trán, có vẻ là vết đốt - ngửa mặt lên trời gào, “Allah Ekbeeeer.” Cái âm thanh kéo dài như lơ lửng trên mặt biển.

“La ilah illallah,” những môn đệ kia cùng nhất loạt kêu lên.

“Allah Ek-beer.”

Thuyền trôi khỏi bờ, những cánh buồm tìm được gió kêu phần phật, thuyền ung dung đi về hướng Đông.

*

Rob bị ép giữa Reb Lonzano và một khất sĩ ốm nhom mang một vệt đốt duy nhất trên trán. Người Hồi giáo trẻ bỗng dưng cười với anh rồi lục trong bị, moi ra bốn mẩu bánh bẹp rúm chia cho đám Do Thái.

“Ông cám ơn hộ,” Rob nói. “Nhưng tôi không muốn ăn.”

“Chúng ta phải ăn,” Lonzano nói. “Nếu không họ sẽ phật lòng lắm đấy.”

“Bánh làm từ loại bột mì ngon mà,” khất sĩ thản nhiên nói bằng tiếng Ba Tư. “Ngon thật đấy.”

Lonzano nhìn Rob trừng trừng, rõ ràng ông bực mình vì anh không hiểu tiếng Ba Tư. Khất sĩ nhìn họ ăn. Bánh giống như mồ hôi bị đặc lại.

“Tôi tên là Melek abu Ishak,” khất sĩ tự giới thiệu.

“Tôi là Jesse ben Benjamin.”

Khất sĩ gật đầu rồi nhắm mắt lại. Chỉ lát sau ông ta đã ngáy; Rob thấy như thế là khôn, vì đi trong một thuyền thế này chán vô cùng. Cảnh vật dưới biển cũng như trên đất liền gần đấy chẳng thay đổi tí nào.

Tuy thế cũng có chuyện để mà ngẫm nghĩ. Khi Rob hỏi Ilias tại sao lại phải men theo bờ thì người Hy Lạp mỉm cười. “Để bọn chúng không thể vào chỗ nông này bắt chúng ta được,” ông giải thích. Rob nhìn theo ngón tay ông chỉ và nhận ra những đám mây trắng nhỏ xíu tuốt ngoài xa: đó là những cánh buồm to của một con thuyền.

“Cướp biển đấy,” viên thuyền trưởng nói. “Chúng hy vọng có thể chúng ta bị trôi dạt ra ngoài khơi xa, thế là chúng sẽ thịt chúng ta, lấy hàng của tôi và tiền của các ông.”

Khi mặt trời lên cao, bầu không khí trên thuyền nồng nặc mùi cơ thể đã lâu không tắm rửa. Gió biển thường thổi át đi, nhưng khi lặng gió thì chịu không nổi. Rob chắc chắn mùi này là từ mấy khất sĩ, nên tìm cách nghiêng khỏi Melek abu Ishak nhưng không có chỗ nào để tránh cả. Tuy nhiên đi với người Hồi giáo cũng có cái lợi, vì mỗi ngày năm lần Ilias cập thuyền vào bờ để họ có thể phủ phục về hướng Mecca cầu nguyện118. Những lúc nghỉ này là dịp để những người Do Thái ăn vội ăn vàng hoặc gấp gáp ra sau các bụi cây hay đụn cát để xả cho nhẹ bụng.

Từ lâu rồi, làn da trắng của Rob đã ngả nâu sau chuyến đi dài, nhưng giờ đây anh mới cảm thấy nắng và gió biển đang biến nó thành da thuộc. Tối đến, mặt trời lặn thì thật là sung sướng; nhưng khi ngủ thì người ta không ngồi thẳng được nữa, thành ra Rob bị kẹp giữa một Melek ngáy như sấm bên phải và một Lonzano bên trái cũng quên ý tứ luôn. Cuối cùng khi chịu không nổi nữa, buộc phải dùng đến cùi chỏ thì anh bị cả hai bên chửi rủa thậm tệ.

Đám Do Thái cầu nguyện ngay trên thuyền. Mỗi sáng khi những người kia đội tefillin thì Rob cũng đội và quấn dây da quanh tay trái như anh đã tập với một sợi dây trong chuồng bò ở Tryavna. Anh quấn sợi dây da vào một ngón, bỏ ngón kế bên, quấn ngón kế tiếp, cúi thấp đầu và mong không ai nhận ra rằng chính anh không biết mình đang làm gì.

Khi chưa lên bờ thì nhóm khất sĩ đọc kinh trên thuyền; Dedeh đọc trước rồi mấy người kia đọc theo: “Chúa Trời vĩ đại nhất! Chúa Trời vĩ đại nhất! Chúa Trời vĩ đại nhất! Chúa Trời vĩ đại nhất!” “Tôi xác tín rằng không có Chúa nào khác ngoài Chúa Trời! Tôi xác tín rằng không có Chúa nào khác ngoài Chúa Trời!”

“Tôi xác tín rằng Mohammed là Đấng Tiên Tri của Chúa Trời! Tôi xác tín rằng Mohammed là Đấng Tiên Tri của Chúa Trời!”

Melek cho Rob biết họ là những khất sĩ dòng Selman, do người cắt tóc của Đấng Tiên Tri lập ra, nguyện sống trong sự đói nghèo và lòng mộ đạo. Quần áo rách rưới họ mặc biểu thị sự khước từ mọi xa hoa trên thế gian này. Đối với họ thì tắm rửa là chối bỏ lòng tin; điều này giải thích vì sao họ nặng mùi. Cạo mọi thứ râu tóc trên thân thể là để chứng tỏ rằng tấm màn ngăn cách giữa Chúa Trời và tôi tớ của Người được gỡ bỏ. Cái chén mang ở thắt lưng tượng trưng cho cái giếng sâu thẳm của sự quán chiếu nội tâm, còn vòng dây ném đá là để đuổi xua loài quỷ dữ. Dấu đốt trên trán nêu bật lòng sám hối, còn chia những mẩu bánh cho người lạ vì noi gương thiên thần Gabriel đã đem bánh đến thiên đường cho Adam.

Họ đang trên đường làm một chuyến ziaret, nghĩa là đi hành hương đến những ngôi mộ thiêng ở Mecca.

“Tại sao các anh lại quấn dây da quanh cánh tay vào buổi sáng?” Melek hỏi Rob.

“Đó là theo lời răn của Chúa Trời,” Rob đáp rồi kể cho ông ta nghe về điều răn trong thiên thứ 5 quyển Mose.

“Tại sao đôi lúc các anh phủ vai bằng khăn khi cầu nguyện, nhưng cũng có khi không?”

Rob biết quá ít để có thể trả lời có đầu có đuôi, bởi vì anh chỉ học lỏm được sơ sơ qua quan sát những người Do Thái ở Tryavna. Anh cố che giấu sự bối rối vì bị lục vấn. “Bởi vì Đấng Không Thể Nói Ra, con xin ngợi ca Người, đã dạy chúng tôi phải thực hiện những điều răn ấy,” Rob nghiêm trang nói, còn Melek gật đầu mỉm cười.

Khi quay khỏi dervish nọ, Rob thấy Reb Lonzano đang lim dim mắt chăm chú nhìn anh dưới đôi mi nặng trĩu.

35

MUỐI

Hai ngày đầu biển lặng gió êm, nhưng sang ngày thứ ba thì gió mạnh lên làm biển nổi sóng to. Ilias lèo lái con thuyền một cách lão luyện giữa những hiểm nguy của tàu hải khấu và sóng cồn ầm ầm. Vào lúc mặt trời lặn, từ dưới mặt nước đỏ như máu nhô lên những hình thù đen bóng, lượn quanh và lao dọc theo thân thuyền; chúng lặn xuống cả bên dưới thuyền nữa. Rob rùng mình và hoảng thật sự; nhưng Ilias cười bảo đó là cá heo, loài sinh vật vô hại và hay nghịch.

Hửng sáng thì sóng lớn như ngọn đồi, nhô lên thụt xuống và chứng say sóng trở lại với Rob như một người quen cũ. Rob nôn thốc nôn tháo và ngay cả những thủy thủ từng trải cũng như bị lây, thành ra trên thuyền chỉ toàn những người say sóng, ói mửa; bằng đủ thứ tiếng họ cầu xin Chúa Trời chấm dứt nỗi thống khổ họ đang phải gánh.

Đến lúc chịu không nổi nữa Rob xin được bỏ lại trên bờ, nhưng Reb Lonzano lắc đầu.

“Ilias cũng không cả ngừng lại cho những người Hồi giáo lên bờ cầu nguyện nữa kìa, vì đây là vùng của bộ tộc Turkoman,” ông nói. “Người lạ nếu không bị giết thì cũng bị bắt làm nô lệ; trong lều nào của họ cũng đều có một hoặc hai kẻ xấu số bị đày đọa, phải mang xiềng xích suốt đời,” ông nói.

Lonzano kể về người anh em họ của ông ta cùng với hai người con trai lực lưỡng đã thử dẫn một đoàn súc vật thồ lúa mì đến Ba Tư. “Họ bị bắt, bị trói rồi bị chôn tới tận cổ trong chính lúa mì của mình, bị bỏ chết đói. Một kiểu chết không hay ho tí nào. Sau cùng bọn Turkoman này bán những cái xác gầy rạc đó cho gia đình chúng tôi để tống táng theo tục lệ Do Thái.”

Thế là Rob ở lại trên thuyền; chỉ bốn ngày mà tưởng chừng như mấy năm dài khốn khổ.

Bảy ngày sau khi rời Constantinople, Ilias cho thuyền cập vào một bến cảng nhỏ xíu, có khoảng bốn chục ngôi nhà bao quanh, một ít nhà bằng ván xiêu vẹo, còn phần lớn xây bằng gạch làm từ đất sét phơi khô. Cái cảng này trông thật không có vỏ mến khách tí nào, nhưng với Rob thì ngược lại; sau này anh sẽ mãi nghĩ vồ cái thị trấn gọi là Rizo này với lòng biết ơn.

“Inshallah! Inshallah!” các khất sĩ kêu to khi thuyền chạm bến. Reb Lonzano đọc một bài kinh tạ ơn. Với làn da đen nhẻm, người gầy rạc và bụng lép kẹp, Rob nhảy xuống thuyền, dò dẫm từng bước trên đất liền nhấp nhô, đi khỏi biển cả đáng ghét.

Dedeh cúi chào Lonzano, Melek nháy mắt mỉm cười với Rob rồi những khất sĩ ra đi.

“Ta đi,” Lonzano nói. Nhóm Do Thái lê bước như thể đã biết trước phải đi tới đâu. Rize là một nơi hẻo lánh. Lũ chó vàng túa ra sủa inh ỏi. Họ đi ngang đám trẻ con toét mắt đang cười khúc khích, một người đàn bà ăn mặc lôi thôi nấu gì đó trên bếp đặt ngoài sân, hai người đàn ông nằm ngủ sát nhau trong bóng râm như một cặp tình nhân. Một ông già nhổ toẹt nước bọt khi họ đi qua.

“Nghề chính của họ là bán gia súc cho những người tới đây bằng thuyền rồi dắt lũ vật theo qua đường núi. Loeb rành súc vật lắm, anh ấy sẽ mua cho cả bọn mình,” Lonzano nói với Rob.

Thế là Rob đưa tiền cho Loeb; ngay sau đó họ tới một túp lều nhỏ, cạnh một bãi rộng rào kín nhốt lừa và la. Người bán bị lác mắt, ngón thứ ba và thứ tư bàn tay trái bị cụt; ai đó đã cắt những ngón tay một cách tắc trách. Nhưng hắn cũng dùng được những đốt còn lại để kéo gióng chắn, tách lũ vật ra cho Loeb coi kỹ.

Loeb không mặc cả mà cũng chẳng vội vàng. Nhiều con anh ta dường như chẳng thèm coi, thỉnh thoảng mới đứng lại xem mắt, răng, u vai và khuỷu chân sau.

Anh ta nói chỉ muốn mua một con la thôi và trả giá làm người bán há hốc miệng. “Ít quá!” hắn gay gắt nói nhưng khi Loeb nhún vai bỏ đi thì hắn cau có níu lại, đồng ý bán.

Ở một chỗ khác họ mua ba con. Tới người thứ ba thì gã này nhìn kỹ mấy con họ dắt theo rồi khẽ gật đầu, sau đó chọn trong bầy của gã một số con cho họ.

“Ở đây người ta biết rõ hàng xóm có những con thuộc loại nào, nên liếc một cái gã biết ngay Loeb chỉ mua loại tốt nhất,” Aryeh nói. Chỉ lát sau cả bốn người của nhóm Do Thái này đã có mỗi người một con lừa nhỏ ương bướng, dai sức để cưỡi và một con la khỏe để thồ.

Lonzano cho biết nếu mọi chuyện suôn sẻ thì chỉ cần một tháng họ sẽ đến Ispahan; nghe thế Rob liền khỏe lại. Họ mất một ngày để vượt vùng đồng bằng ven biển và ba ngày để qua hết vùng đồi thấp. Rồi tới vùng đồi cao. Rob thích núi non, nhưng ở đây cằn cỗi quá, rất hiếm những núi đá có cây. “Sở dĩ thế vì suốt năm ở đây chẳng mấy khi mưa,” Lonzano nói. “Mùa xuân thì lũ lụt rất ghê, nhưng những mùa kia thì khô hạn. Nếu có hồ thì rất nhiều khả năng là nước mặn, nhưng chúng tôi biết tìm nước ngọt ở đâu.”

Sáng ra họ cầu nguyện, sau đó Aryeh nhổ toẹt một bãi nước bọt, khinh bỉ nhìn Rob. “Anh chẳng biết c… gì hết. Anh là một thằng goy đần độn.”

” Anh mới là thằng đần, ăn nói như heo,” Lonzano rầy Aryeh.

“Ngay đến cả đội tefillin như thế nào hắn cũng không biết!” Aryeh cau có.

“Hắn lớn lên giữa đám người ngoại quốc, thành ra nếu hắn không biết thì mình phải chỉ bảo. Tôi, Reb Lonzano ben Ezra ha-Levi ở Masqat, sẽ chỉ cho hắn một vài tập tục của dân tộc ta.”

Lonzano chỉ Rob buộc dây da cho đúng cách; phải quấn ba vòng ở phía trên khuỷu tay thành chữ shin trong tiếng Hebrew, rồi quấn bảy vòng dưới cẳng tay, quanh bàn tay và quanh ngón tay sao cho thành hai chữ dalet và yud nữa; cả ba chữ này hợp thành từ Shaddai, một trong bảy tên của Đấng Không Thể Nói Ra.

Lúc quấn như thế thì phải đọc kinh, trong đó có một đoạn trong sách Hosea 2.21-22: Ta sẽ lập với ngươi một hôn ước vĩnh cửu, Ta sẽ lập hôn ước với ngươi trong công minh và chính trực, trong ân tình và xót thương; Ta sẽ lập hôn ước với ngươi trong tín thành, và ngươi sẽ được biết Đức Chúa.

Rob bắt đầu run rẩy khi lặp lại đoạn này, vì anh đã nguyện với Chúa Jesus rằng dù mang vẻ ngoài của một người Do Thái, anh vẫn một dạ trung thành với Người. Nhưng anh nhớ ra rằng Chúa Ki-tô cũng là người Do Thái, chắc chắn Người cũng đã quấn dây da hàng nghìn lần trong đời và trong lúc đó cũng đọc đoạn kinh này. Thế là lòng anh được cất đi gánh nặng cùng với nỗi sợ. Và Rob lặp lại lời của Lonzano trong khi thấy dây quấn quanh tay làm bàn tay anh đỏ lên rất đỗi kỳ lạ; như thế có nghĩa là máu bị các vòng dây quấn chặt kia làm nghẽn trong các ngón tay. Rob tự hỏi máu từ đâu đến và sẽ từ bàn tay đi tới đâu khi dây được tháo ra.

Còn cái này nữa,” Lonzano nói khi họ gỡ dây. “Anh không thể vì không biết nói tiếng của tổ tiên mà được phép sao nhãng cầu xin Chúa Trời dẫn dắt. Sách viết rằng nếu một người không thể đọc bài kinh đã được quy định thì ít nhất lòng phải nghĩ đến Đấng Toàn Năng. Như thế cũng là cầu nguyện đấy.”

Nhìn họ cưỡi lừa thật chẳng đẹp mắt tí nào, vì nếu thân thể cao lớn thì ngồi lừa sẽ thiếu cân bằng. Chân Rob gần như chạm đất, nhưng con lừa chở dễ dàng một người nặng như anh đi chặng đường xa; nó là loài vật nhanh nhẹn và thích hợp tuyệt vời để lên núi trèo non.

Lonzano đi rất gấp gáp; ông ta dùng một cành cây đầy gai quất miết vào sườn con lừa, thúc nó đi nhanh.

Rob không thích như thế. “Làm gì mà gấp vậy?” cuối cùng anh càu nhàu, nhưng Lonzano không buồn ngoái lại.

Loeb mới trả lời. “Bọn thổ phỉ ở quanh đây. Bạ lữ khách nào chúng cũng giết, mà chúng đặc biệt ghét người Do Thái.”

Đường đi nằm sẵn cả trong đầu họ; Rob chẳng biết tí gì. Nếu có chuyện chẳng may xảy ra cho ba người kia thì hẳn là anh không sống sót nổi trong cái vùng đất cằn cỗi và thù địch này. Đường lên và xuống đều dựng đứng, vòng vèo giữa những đỉnh núi âm u đầy đe dọa ở phía Đông Thổ Nhĩ Kỳ. Xế chiều ngày thứ năm họ gặp một dòng sông nhỏ chảy lờ lững giữa hai bờ lổn nhổn đá.

“Sông Coruh,” Aryeh nói.

Nước trong bình của Rob gần cạn rồi nhưng khi anh định chạy tới sông thì Aryeh lắc đầu.

“Nước mặn,” hắn nói đay nghiến, làm như Rob phải biết trước vậy. Và họ lại đi tiếp.

Nhá nhem tối, khi tới một khúc quanh họ gặp một thằng bé chăn dê. Nó bỏ chạy khi nhìn thấy họ.

“Mình đuổi theo nó không?” Rob hỏi. “Có thể nó báo cho bọn cướp rằng mình đang ở đây.”

Bấy giờ Lonzano mỉm cười nhìn Rob và anh thấy nét căng thẳng biến khỏi khuôn mặt ông ta. “Nó là một thằng bé Do Thái đấy. Chúng ta sắp tới Bayburt”.

Ngôi làng chưa đầy một trăm dân, khoảng một phần ba là Do Thái. Họ sống đằng sau một bức tường cao, vững chắc, xây vào sườn núi. Khi họ tới nơi thì cổng nơi bức tường đã mở sẵn. Họ vào rồi thì cổng đóng và khóa lại ngay. Và khi xuống khỏi lưng lừa thì họ nhận được lòng hiếu khách và sự an toàn bên trong những bức tường của khu Do Thái.

“Shalom,” rabbenu của làng Bayburt chào họ mà không có vẻ gì ngạc nhiên lắm. Ông nhỏ người, nếu ngồi trên lưng lừa thì trông hợp vô cùng. Ông có bộ râu xồm, miệng hằn nét đăm chiêu.

“Shalom aleikhum,” Lonzano nói.

Ở Tryavna, Rob đã được kể về mạng lưới đi lại của người Do Thái và giờ đây anh được chứng kiến như một người trong cuộc. Mấy bé trai dẫn đám lừa và la đi chăm sóc, mấy đứa khác đem bình nước của họ đi rửa rồi đổ đầy nước ngọt lấy từ giếng làng. Các bà mang khăn ướt cho họ lau mặt, rồi họ được mời ăn bánh mì, xúp và vang trước khi tụ họp ở thánh đường với những người đàn ông khác cho buổi ma’ariv. Đọc kinh xong, họ ngồi lại với rabbcnu và vài người phụ trách khu.

“Tôi thấy mặt bác quen quen, phải thế không nhỉ?” rabbenu hỏi Lonzano.

“Tôi từng có lần được hưởng lòng hiếu khách của thầy và các bác. Sáu năm trước tôi và ông anh Abraham đã cùng với phụ thân, cụ Jeremiah ben Label, đến đây, cầu cho linh hồn cụ được yên bình. Phụ thân chúng tôi đã mất cách đây bốn năm vì một vết xước trên cánh tay bị thối hoại làm độc. Đó là ý của Đấng Tối cao.”

Rabbenu gật đầu thở dài. “Cầu cho linh hồn cụ được yên nghỉ.”

Một người Do Thái tóc hoa râm gãi cằm, hăm hở nói xen vào. “Chắc bác còn nhớ tôi chứ? Yosel ben Samuel ở Bayburt đây. Tôi đã ở với gia đình bác tại Masqat, mùa xuân này là mười năm rồi đấy. Tôi dẫn một đàn bốn mươi ba con lạc đà thồ quặng đồng đến đó; ông chú của bác… tên Issachar thì phải… đã giúp tôi bán số quặng này cho một người thợ đúc, rồi mua bọt biển đem về. Lần đó tôi lãi to.”

Lonzano cười. “Chú tôi đấy, ông tên là Jehiel ben Issachar.”

“Jehiel, phải rồi! Đúng là ông Jehiel. Ông ấy khỏe chứ?”

“Lúc tôi rời Masqat thì chú tôi khỏe,” Lonzano đáp.

“Thế này nhá,” rabbenu nói, “đường đi Erzurum bị một đám thổ phỉ ác ôn Thổ Nhĩ Kỳ kiểm soát. Trời đánh thánh vật lũ chúng nó! Chúng giết hay đòi tiền chuộc tùy hứng. Thành ra các bác sẽ phải đi vòng trên một con đường hẹp xuyên qua núi cao. Các bác không sợ lạc đâu vì một đứa nhỏ của chúng tôi sẽ dẫn đường.”

Thế là sáng sớm hôm sau, vừa ra khỏi Bayburt một đoạn ngắn, họ không đi tiếp con đường lữ khách vẫn đi, mà cho lừa leo một đường mòn toàn là đá, nhiều chỗ hẹp chỉ vừa một người đi, dọc theo sườn núi dựng đứng. Một chú bé dẫn họ ra tới đường chính an toàn.

Tối hôm đó cả nhóm tới Karakose, ở đó có độ một chục gia đình Do Thái; họ là những lái buôn giàu có, sống dưới sự che chở của một sứ quân quyền uy tên là All ul Hamid. Lâu đài của Hamid xây theo hình thất giác trên núi cao, kiểm soát được toàn thị trấn. Nó trông như một tàu chiến đã tháo gỡ cột buồm và những thứ trang bị khác. Nước được thồ bằng lừa từ thị trấn lên và bể chứa lúc nào cũng đầy phòng khi lâu đài bị bao vây. Để được Hamid che chở, nhóm Do Thái ở Karakose phải cam kết cung cấp kê và gạo để các kho dự trữ luôn luôn đầy. Rob và ba người kia không phải ra mắt Hamid, nhưng họ vui mừng đi khỏi Karakose chứ không muốn ở lại một nơi mà sự an toàn tùy thuộc vào hỉ, nộ của một kẻ quyền thế duy nhất.

Họ đi qua một vùng đất cực kỳ hiểm trở và đầy đe dọa, nhưng mạng lưới giao thông của người Do Thái hoạt động tốt. Tối nào họ cũng có nước ngọt mới để dự trữ, được ăn ở đàng hoàng và được thông tin về chặng đường sắp tới. Những vết hằn âu lo trên gương mặt Lonzano đã biến gần hết.

Chiều thứ Sáu họ đến cái làng Igdir nhỏ xíu nằm bên sườn núi và trú lại trong những ngôi nhà nhỏ bằng đá của người Do Thái thêm một ngày để khỏi phải đi đường vào ngày Sabbath. Làng Igdir có trồng cây trái nên họ sung sướng được ăn thỏa thuê dâu đen và mứt trái mộc qua. Lúc này thì ngay cả Aryeh cũng thoải mái và Loeb cũng tử tế với Rob; hắn chỉ cho anh một thứ dấu hiệu mật lái buôn Do Thái ở phương Đông dùng để thương lượng mà không cần nói. “Với hai bàn tay thôi,” Loeb nói. “Ngón tay giơ thẳng nghĩa là mười, cụp lại là năm. Chỉ để hở đầu ngón tay như thế này là một; cả bàn tay là một trăm, nắm tay là một nghìn.”

Vào buổi sáng hôm họ rời Igdir thì Rob và Loeb cưỡi lừa đi cạnh nhau; để cho qua thì giờ, hai người yên lặng dùng bàn tay mặc cả, để buôn bán những chuyến hàng tưởng tượng như gia vị, vàng và thậm chí cả các vương quốc. Con đường mòn lởm chởm đá nên rất khó đi.

“Mình đang ở không xa núi Ararat119 lắm đâu,” Aryeh nói.

Rob nhìn lên đỉnh núi cao ngất đến làm nản lòng, quanh đó là vùng đất cằn cỗi. “Không biết hồi đó khi bước xuống thuyền thì Noah đã nghĩ gì nhỉ?” anh hỏi và Aryeh nhún vai.

Tới Nazik, thị trấn kế tiếp, họ bị kẹt lại. Số là làng này nằm dọc theo một hẻm núi dài, có tám mươi tư người Do Thái sống ở đó, còn người vùng Anatolia thì đông gấp khoảng ba mươi lần. “Trong thị trấn đang có một đám cưới người Thổ Nhĩ Kỳ,” rabbenu - một ông lão gầy còm, lưng đã còng nhưng mắt còn tinh tường - cho biết. “Họ đã bắt đầu ăn nhậu rồi nên tính khí bị kích động và trở nên hung dữ. Thành ra chúng tôi không dám ra khỏi khu của mình.”

Các chủ nhà giữ họ trong khu Do Thái luôn bốn ngày, không cho ra ngoài. Ăn uống thì thừa mứa; giếng nước tốt. Người Do Thái ở Nazik vui vẻ và lễ độ. Tuy trời nóng như thiêu nhưng khách được ngủ trên rơm sạch trong nhà kho rất mát xây bằng đá. Rob nghe từ phía làng vọng đến tiếng người chè chén say sưa, có cả tiếng ẩu đả và tiếng bàn ghế gãy răng rắc; rồi có một lần đá từ phía bên kia tường liệng như mưa xuống người Do Thái, nhưng may không ai bị thương cả.

Cuối ngày thứ tư mọi sự yên tĩnh trở lại. Một anh con của rabbenu liều ra ngoài, thấy người Thổ Nhĩ Kỳ đã mệt lử vì vui chơi quá độ, nay thuần tính trở lại. Sáng hôm sau Rob cùng ba người kia hân hoan rời Nazik.

Lần này họ phải đi một chặng qua vùng đồng ruộng không có khu người Do Thái ở và bảo bọc họ. Ba ngày sau khi rời khỏi Nazik họ tới một cao nguyên; ở đây có một hồ lớn, xung quanh bờ là bùn trắng nứt nẻ. Họ xuống lừa.

“Đây là hồ Urmiya,” Lonzano cho Rob biết, “một hồ nước mặn nông. Vào mùa xuân, suối mang theo chất khoáng từ sườn núi tới đây. Nhưng không có suối nào dẫn nước hồ đi cả. Mùa hè mặt trời làm nước cạn, để lại vết muối quanh bờ. Anh lấy một chút muối, nhấm thử xem.”

Rob thận trọng làm theo và nhăn mặt.

Lonzano cười toét miệng. “Anh đang nếm mùi Ba Tư đấy.”

Mất một lúc Rob mới hiểu Lonzano muốn nói gì. “Mình đến đất Ba Tư rồi sao?”

“Phải. Đây là biên giới.”

Rob thất vọng não nề. Một chuyến đi gian khổ chỉ để… được thế này ư? Lonzano thấu hiểu nỗi băn khoăn của anh. “Đừng lo. Anh sẽ say mê Ispahan cho mà xem, tôi bảo đảm đấy. Tốt nhất mình lại lên lừa thôi, vì còn phải đi nhiều ngày dài nữa.”

Nhưng trước khi lên lừa, Rob tiểu xuống hồ Urmiya, để pha thêm một mẻ “thuốc đặc chế” chính cống Anh quốc vào với muối Ba Tư.

36

NGƯỜI ĐI SĂN

Aryeh không che giấu bực dọc. Trước mặt Lonzano và Loeb gã còn giữ mồm giữ miệng, nhưng lúc hai người kia không ở gần đấy thì gã gần như là đay nghiến mỗi khi nói với Rob. Thậm chí nói với hai người kia gã cũng chẳng mấy khi vui vẻ.

Rob cao lớn và khỏe hơn gã. Đôi lúc anh đã phải hết sức tự kiềm chế để khỏi tẩn cho gã một trận.

Lonzano hiểu chuyện, bảo Rob: “Đừng lý tới anh ta làm gì.”

“Aryeh là một…” Rob không biết tiếng Ba Tư gọi “thằng lộn giống” là gì.

“Ngay cả ở nhà Aryeh cũng không phải là người vui vẻ nhất; anh ta không có những cá tính mà người đi buôn xa cần phải có. Khi chúng tôi rời Masqat thì anh ta lập gia đình chưa được một năm, mới có con nên chẳng muốn rời. Anh ta bẳn tính ngay từ hồi đó rồi.” Lonzano thở dài. “Chúng ta đều có gia đình; phải xa nhà thế này khổ tâm lắm, nhất là trong những ngày Sabbath và ngày lễ.”

“Các ông xa Masqat bao lâu rồi?” Rob hỏi.

“Đến bây giờ là hai mươi bảy tháng.”

“Nếu đời thương nhân là gian khổ và cô đơn, sao các ông còn đeo đuổi?”

Lonzano nhìn Rob. “Nhờ cách này mà người Do Thái sống sót được,” ông đáp.

Họ đi vòng góc phía Đông Bắc hồ Urmiya và chẳng bao lâu lại đi vào vùng núi cao trơ trụi. Họ nghỉ đêm trong khu Do Thái ở Tabriz và Takestan. Rob hầu như không thấy khác biệt nào giữa những chỗ này và những làng anh đã gặp bên Thổ Nhĩ Kỳ; cũng những làng miền núi hoang vắng dựng trên vùng đất sỏi đá, cũng những người nằm ngủ trong bóng râm, cũng có dê luẩn quẩn gần giếng nước của làng. Kashan cũng thế thôi, nhưng Kashan có một con sư tử ở cổng làng.

Một con sư tử thật, rất to.

“Đây là một mãnh sư, từ đầu tới đuôi dài bốn mươi lăm gang tay,” Lonzano hãnh diện nói như thể đó là sư tử của ông ta. “Hai mươi năm trước nó bị Abdallah Shall, vua cha của đương kim hoàng thượng, giết. Suốt bảy năm dài nó tàn hại gia súc vùng này, cuối cùng Abdallah lùng và giết được nó. Ở Kashan hằng năm đều ăn mừng một ngày, kỷ niệm ngày giết được con thú.”

Giờ đây thì đào khô giả làm mắt nó, một miếng nỉ đỏ giả làm lưỡi; Aryeh còn chê rằng nó chỉ được nhồi giẻ lẫn cỏ khô. Mối mọt của bao năm tháng đã nhấm trụi từng khoảng lông khô cứng vì nắng, lòi cả da; nhưng chân nó vẫn như những cái cột; răng vẫn còn đó, dài và nhọn như đầu mũi lao, khiến Rob nổi gai ốc khi sờ thử.

“Tôi không muốn đụng phải một con như thế này tí nào.”

Aryeh cười kẻ cả. “Hầu hết thiên hạ cả đời chẳng hề được thấy sư tử bao giờ.”

Rabbenu của Kashan là một người lùn đậm, tóc và râu màu hung hung. Tên ông là David ben Sauli, Người thầy. Lonzano bảo rằng ông còn trẻ thế mà đã có tiếng là uyên bác. Ông ta là rabbenu đầu tiên đội khăn xếp mà Rob thấy, thay vì mũ da Do Thái. Khi ông nói với họ thì mặt Lonzano lại hằn nét âu lo.

“Theo con đường đi về phía Nam qua núi rất không an toàn,” rabbenu bảo họ thế. “Một toán lớn người Seljuk hiện đang chặn đường của các ông.”

“Seljuk là người gì?” Rob hỏi.

“Họ là một sắc dân du mục, sống trong lều thay vì ở thành làng xóm,” Lonzano đáp. “Họ háo sát, háo chiến, thường cướp phá hai bên biên giới giữa Ba Tư và Thổ Nhĩ Kỳ.”

“Các ông không đi theo đường núi được đâu,” rabbenu buồn bã nói. “Lính Seljuk còn man rợ hơn cả cướp.”

Lonzano nhìn Rob, Aryeh và Loeb. “Vậy chúng ta chỉ có hai cách để chọn thôi. Hoặc chúng ta ở lại Kashan đợi cho đến khi tình trạng bất an do đám Seljuk gây ra qua đi, có thể vài tháng, có thể một năm. Hoặc chúng ta đi vòng để tránh núi và bọn Seljuk, tới Ispahan bằng đường xuyên sa mạc rồi qua rừng. Tôi chưa đi sa mạc Dasht-i-Kavir này bao giờ, nhưng đã đi qua những sa mạc khác nên biết là chúng kinh khủng.” Rồi ông quay sang rabbenu. “Có thể đi qua sa mạc này được không?”

“Các ông đâu cần phải đi xuyên cả cái sa mạc Dasht-i-Kavir này. Nhờ Trời nên không đến nỗi phải như thế,” rabbenu nói chậm rãi. “Các ông chỉ cần cắt ngang một góc thôi; đi chừng ba ngày, mới đầu về hướng Đông rồi hướng Nam. Đúng thế, thỉnh thoảng vẫn được. Chúng tôi sẽ chỉ cho các ông lộ trình phải đi.”

Bốn người nhìn nhau. Sau cùng Loeb, người ăn nói vụng về nhất, phá vỡ sự im lặng. “Tôi không muốn ở lại đây cả năm,” anh chàng nói cho mình, mà thật cũng là cho cả nhóm.

Mỗi người mua một túi lớn đựng nước bằng da dê, lấy đầy nước trước khi rời Kashan. Túi đầy thì rất nặng. “Mình cần nhiều nước đến thế cho ba ngày sao?” Rob hỏi.

“Phải dự phòng rủi ro có thể xảy ra. Có khi chúng ta phải đi trên sa mạc lâu hơn,” Lonzano nói. “Và anh còn phải lấy nước này cho lũ vật uống nữa; chúng ta đi với lừa và la vào Dasht-i-Kavir, chứ không phải với lạc đà.”

Người dẫn đường từ Kashan cưỡi một con ngựa bạch già đi với họ tới chỗ có một con đường mòn rẽ khỏi đường lớn, nếu không biết thì hầu như không thể nhận ra được. Sa mạc Dasht-i-Kavir bắt đầu với một dãy đồi đất sét, dễ đi hơn là qua núi. Mới đầu có thể đi nhanh, thành ra họ phấn chấn được một lúc. Vì địa hình không thay đổi đột ngột nên họ không cảm thấy bất an; nhưng giữa trưa, khi mặt trời nóng bỏng đổ xuống đầu họ không thương xót, cũng là lúc họ phải trầy trật tiến từng bước trong cát vì nó mịn đến nỗi móng lũ vật bị lún vào đó. Tất cả đều phải xuống lừa, và rồi cả người lẫn vật cùng khốn khổ cố loạng choạng tiến tới.

Với Rob thì đó như thể một giấc mơ: một đại dương cát trải dài mênh mông khắp mọi hướng. Nhìn đâu cũng thấy cát. Đôi lúc cát hình thành những ngọn đồi trông giống những làn sóng lớn ở biển từng làm anh sợ; chỗ khác lại như mặt nước hồ phẳng lặng, chỉ hơi gọn lên bởi gió Tây. Anh không tìm được dấu hiệu nào của sự sống, bầu trời không một cánh chim, mặt đất không một bóng bọ hung hay giun dế. Nhưng chiều đến họ đi ngang qua những đống xương trắng giống như đống củi để nhóm bếp xếp cẩu thả sau một ngôi nhà nhỏ ở nông thôn nước Anh; Lonzano bảo Rob đó là nắm xương tàn của người và vật mà những bộ tộc du mục gom thành đống để làm dấu đường. Điều đó cho thấy một nơi như thế này có thể có người ở khiến cả đám bở vía và họ cố giữ cho lũ vật khỏi kêu, vì biết tiếng lừa hí sẽ vang rất xa trong bầu không khí lặng như tờ này.

Đây là một sa mạc muối. Đôi lúc lớp cát họ đang đi uốn quanh những bãi lầy chứa muối giống như bờ hồ Urmiya. Sáu tiếng đi như thế làm họ kiệt sức, nên khi gặp một đồi cát nhỏ hắt chút bóng râm trước vầng mặt trời xuống thấp thì người và vật tụm lại để có đủ chỗ trong một góc tương đối mát. Sau một giờ nghỉ trong bóng mát, họ hồi sức để có thể tiếp tục đi cho đến lúc mặt trời lặn.

“Có lẽ mình nên đi vào ban đêm là tốt nhất, còn ban ngày nắng mình ngủ,” Rob đề nghị.

“Không được đâu,” Lonzano nói ngay. “Hồi trẻ, một lần tôi vượt sa mạc Dasht-i-Lut với bố tôi, hai ông chú và bốn người anh em bà con. Cầu cho người đã khuất được yên nghỉ. Dasht-i-Lut là một sa mạc muối, như cái này đây. Chúng tôi quyết định đi vào ban đêm; thế là gặp tai nạn ngay. Trong mùa nắng thì những hồ muối và những bãi lầy, hình thành trong mùa mưa, khô rất nhanh, có chỗ để lại một lớp vỏ cứng trên mặt. Chúng tôi đã chứng kiến người và vật bị lún qua lớp vỏ cứng này. Đôi khi bên dưới là hồ nước mặn hoặc vùng cát lầy. Đi vào ban đêm cực kỳ nguy hiểm.”

Ông không muốn trả lòi những câu hỏi tiếp theo về điều ông đã kinh qua thời trẻ trên sa mạc Dasht-i-Lut và Rob cũng không ép vì anh cảm thấy tốt hơn không nên khơi lại.

Đêm xuống họ ngồi hoặc nằm dài trên cát có vị mặn. Sa mạc nóng như nung họ ban ngày thì về đêm lại lạnh. Không có gì để sưởi, mà họ cũng không dám đốt lửa để tránh bị những cặp mắt thù địch trông thấy; nhưng vì quá mệt nên Rob vẫn lăn ra ngủ một giấc như chết tới hửng sáng.

Rob hoảng hốt thấy chỗ nước mang theo từ Kashan mà anh tưởng là nhiều cũng tự vơi đi trong sa mạc khô cháy. Khi ăn bánh mì điểm tâm anh tự giới hạn, chỉ uống những ngụm nhỏ, còn hai con lừa và la thì cho uống nhiều hơn hẳn. Rob rót phần nước của chúng vào cái mũ Do Thái bằng da rồi giữ cho chúng uống; xong xuôi anh khoan khoái đội mũ ướt lên cái đầu nóng ran.

Thật là một ngày hết sức cam go. Khi mặt trời lên cao nhất, Lonzano cất tiếng ngân nga một đoạn trong Kinh Thánh: Đứng lên, bừng sáng lên! Vì ánh sáng của ngươi đến rồi. Vinh quang của Đức Chúa như bình minh chiếu tỏa trên ngươi120. Rồi lần lượt từng người lặp lại; họ ngợi ca Chúa Trời một lúc lâu với những cổ họng khô ran.

Chợt tiếng ngân nga bị cắt đứt, vì Loeb kêu lớn: “Có kỵ mã tới kìa!”

Họ thấy bụi mù bốc lên từ tận hướng Nam, như do một đoàn đông đảo người ngựa gây ra và Rob sợ rằng đó là đám dân sống trên sa mạc, những kẻ đã để lại những đống xương khô làm dấu đường. Nhưng khi đám bụi nọ tới gần thì hóa ra chỉ là một đám mây.

Khi luồng gió sa mạc nóng bỏng thổi tới chỗ họ thì đám lừa và la xoay lưng lại theo bản năng. Rob ráng hốt sức co người lại sau lưng chúng. Gió thổi nghe rào rào. Cảm giác đầu tiên như thể bị sốt. Gió cuốn theo cát và muối khiến da như phải bỏng khi chạm tro nóng. Ngay cả bầu không khí cũng trở nên nặng nề và ngột ngạt hơn. Người và vật gan lì đợi, trong khi cơn lốc trùm lên tất cả một lớp cát và muối dày bằng hai đốt ngón tay, chẳng khác người và vật là một phần của sa mạc.

Tối hôm ấy Rob mơ thấy Mary Cullen. Anh ngồi bên cô và thấy quý sự yên lặng. Gương mặt cô ngời nét hạnh phúc mà anh biết là do mình đem lại nên rất hân hoan. Cô bắt đầu thêu thùa và không hiểu sao bỗng dưng cô hóa ra Mẹ; Rob thấy ấm cúng và được bảo bọc, một cảm giác mà anh không còn được biết nữa từ năm lên chín tuổi.

Rồi anh thức giấc, đằng hắng, nhổ khan. Cát và muối đã lọt vào miệng và tai anh; khi Rob đứng lên đi thì nó cọ giữa hai mông làm trầy cả da.

Lúc đó là buổi sáng ngày thứ ba. Rabbenu David ben Sauli bảo Lonzano đi sang hướng Đông hai ngày rồi đi về hướng Nam một ngày. Họ đã đi về phía mà Lonzano tin đó là hưóng Đông, và giờ đây họ ngoặt sang hướng mà ông ta tin là hướng Nam.

Rob chưa bao giờ phân biệt nổi Đông với Nam, Bắc với Tây. Anh tự hỏi chuyện gì sẽ xảy đến với họ nếu Lonzano không thật biết đâu là Nam, đâu là Đông hoặc những hướng dẫn của rabbenu ở Kashan không chính xác.

Cái góc của sa mạc Dasht-i-Kavir mà họ định vượt qua chỉ như một cái vịnh nhỏ xíu trong đại dương bao la. Phần chính của sa mạc thì mênh mông và họ không thể nào vượt qua được.

Nếu như họ đi thẳng vào giữa sa mạc Dasht-i-Kavir, thay vì vượt cái vịnh nhỏ kia, thì sao?

Trong trường hợp này thì đời họ coi như chấm hết.

Rob tự hỏi phải chăng Chúa Trời của dân Do Thái muốn lấy mạng sống của anh vì tội đã giả trang. Nhưng mà Aryeh tuy không dễ thương song không ác, còn Lonzano và Loeb là hai người đáng trọng, thành ra thật không hợp lý khi Chúa Trời của họ giết luôn cả họ để trừng phạt anh, một gã goy tội lỗi.

Không phải chỉ mình Rob có những ý nghĩ tuyệt vọng. Cảm thấy điều đó, Lonzano tìm cách làm cho họ hát trở lại. Nhưng ông là người duy nhất cất giọng lên, thành thử cuối cùng ông thôi không hát nữa.

Rob đổ phần nước ít ỏi cuối cùng vào mũ cho mỗi con vật của mình uống.

Trong cái túi da chỉ còn khoảng sáu ngụm nước. Anh lập luận rằng nếu họ sắp qua khỏi Dasht-i-Kavir thì không hề gì, còn nếu họ đi lộn hướng thì chút xíu nước này không đủ cứu mạng sống của anh. Thành ra Rob uống chỗ nước đó. Anh cố uống từng ngụm nhỏ thôi, nhưng nó vẫn hết rất nhanh.

Cái túi da dê vừa hết nước thì anh cũng khát hơn bao giờ hết. Nước vừa nuốt vào như đốt ruột gan, sau đó Rob nhức đầu khủng khiếp.

Anh cố gắng đi nhưng bước chân cứ loạng choạng. Mình không bước nổi nữa. Anh kinh hoàng nhận thấy điều đó.

Lonzano tức thì vỗ tay thật kêu. “Ai, đi-đi-đi-đi-đi, ai, đi-đi-đi!” ông hát rồi nhảy múa, lúc lắc đầu, xoay người, giơ tay và nhấc chân theo nhịp điệu bài hát.

Loeb giận dữ đến ứa lệ khiến mắt long lanh. “Thôi đi, đừng làm trò hề nữa!” anh ta la lớn. Nhưng chỉ nháy mắt sau anh ta cũng nhăn nhó, rồi hát, vỗ tay, nhảy cẫng theo sau Lonzano.

Rồi Rob và cả gã Aryeh thường xuyên cáu bẳn nữa.

“Ai, đi-đi-đi-đi-đi, đi-đi-đi!”

Họ hát với đôi môi khô ran và nhảy trên đôi chân không còn cảm giác. Cuối cùng họ im bặt, thôi không nhảy điên loạn nữa, nhưng vẫn tiếp tục bước từng bước khó nhọc, di chuyển cái chân tê chồn này tới cái chân tê chồn khác; không ai dám nghĩ rằng họ đã đi lạc thật rồi.

Chiều đến, họ bỗng nghe có tiếng sấm ầm ầm ngoài xa, mãi một lúc lâu mới lác đác vài giọt mưa; lát sau họ thấy một con linh dương, rồi một cặp lừa hoang.

Đột nhiên lũ vật của họ đi nhanh hơn, chân chúng bước lẹ hơn rồi tự chúng chạy nước kiệu như bản năng cho chúng biết cái gì chờ đợi phía trước. Cả nhóm leo lên lưng lừa, tiếp tục chạy nốt dải cát khắc nghiệt mà họ đã vật lộn với nó suốt ba ngày qua.

Đất trải rộng thành đồng bằng; mới đầu chỉ thưa thớt vài lùm cây nhưng rồi xanh tươi hơn. Trước khi mặt trời lặn họ gặp một ao nước có lau sậy mọc; và những con chim én chao cánh, lượn vòng. Aryeh nếm nước rồi gật đầu. “Nước ngọt.”

“Đừng cho lũ vật uống một lúc quá nhiều, kẻo chúng quỵ ngay đấy,” Loeb nhắc nhở.

Họ thận trọng cho chúng uống, rồi buộc chúng vào cây. Sau đó tới phiên người uống, rồi giật phăng quần áo đầm mình xuống giữa đám lau sậy.

“Hồi các ông đi qua sa mạc Dasht-i-Lut có ai bị chết không?” Rob hỏi.

“Chúng tôi mất người anh em họ tên là Caiman, hai mươi hai tuổi,” Lonzano đáp.

“Anh ta bị sụt qua lớp vỏ cứng của hồ muối hay sao?”

“Không. Tại anh ấy không tự kiềm chế được mình, uống sạch nước, thành ra bị chết khát.”

“Xin Chúa Trời cho anh ấy được yên nghỉ,” Loeb nói.

“Triệu chứng của người chết khát như thế nào?”

Lonzano khó chịu thấy rõ. “Tôi không muốn nghĩ tới chuyện ấy nữa.”

“Tôi hỏi vì muốn thành bác sĩ chứ không phải vì tò mò,” Rob nói; anh thấy Aryeh chán ghét nhìn mình.

Lonzano ngẫm nghĩ một lúc rồi gật đầu. “Người anh em họ của tôi, Caiman, bị cái nóng làm cho đầu óc mụ mẫm, cứ uống tràn đến hết cả nước. Chúng tôi bị lạc đường nên mỗi người phải tự lo giữ phần nước của riêng mình, không ai được phép chia sẻ. Sau một lúc thì anh nôn ọe nhưng bụng đâu có nước mà ói được; lưỡi biến thành màu đen và vòm miệng thì tái nhợt. Đầu óc anh mê loạn, cứ nghĩ đang ở nhà bà mẹ. Môi anh khô quắt lại, lòi cả răng; miệng há hốc ra như chó sói. Anh hết thở hổn hển lại ngáy. Tối hôm ấy, lợi dụng bóng đêm tôi lén thấm ít nước vào miếng vải đem vắt vào miệng anh, nhưng đã quá muộn. Sau hai ngày không có nước anh ấy chết.”

Họ nằm im lặng trong ao nước màu nâu.

“A, đi-đi-đi-đi-đi, ai, đi-đi-đi, đi!” Rob cất tiếng ê a. Anh nhìn vào mắt Lonzano và hai người cùng toét miệng cười.

Loeb đưa tay đập một con muỗi đậu trên cái má đã như thành da thuộc của anh. “Bây giờ cho lũ vật uống thêm nước được rồi đấy, tôi nghĩ thế,” anh ta nói và họ ra khỏi ao để chăm sóc lũ vật cho xong.

Hửng sáng hôm sau họ lại leo lên lưng lừa; chẳng bao lâu sau họ đi ngang cơ man là hồ nhỏ có bãi cỏ bao quanh, khiến Rob thích thú vô cùng, cỏ cao tới đầu gối và rất thơm. Có rất nhiều cào cào và dế, cũng như ruồi nhuế; chỗ bị đốt tấy ngứa và rát. Giá như vài ngày trước chắc Rob sẽ sung sướng khi được thấy côn trùng, nhưng giờ đây anh không màng tới cả những con bướm to, rực rỡ trên thảm cỏ vì còn phải lo đập ruồi muỗi và nguyền rủa ba đời nhà chúng.

“Ô, Chúa ơi, cái gì thế kia?” Aryeh kêu.

Rob nhìn theo tay gã để thấy rõ dưới ánh sáng mặt trời một đám bụi khổng lồ bốc lên ở hướng Đông. Anh càng lúc càng lo khi nó tới gần vì trông không khác đám mây bụi mà cơn gió nóng hầm hập đã trùm lên họ trên sa mạc.

Song từ đám mây kia có tiếng vó ngựa không thể nhầm được, khác nào một đại đội binh ma đang ào ào lướt về phía họ.

“Phải bọn Seljuk không?” Rob thì thào song không ai trả lời.

Tái người và phấp phỏng, họ chờ đợi và quan sat khi đám mây kia tới gần hơn nữa cùng với tiếng ồn điếc cả tai.

Còn cách chừng năm mươi bước thì tiếng móng nện trên đất không khác cả nghìn kỵ sĩ từng quen thao dượt dừng cương khi được lệnh.

Mới đầu Rob không trông thấy gì cả. Đợi lớp bụi lắng xuống anh mới thấy không biết bao nhiêu lừa hoang béo tốt, đứng có hàng có lớp. Lũ vật tò mò và chăm chú nhìn những người đàn ông, còn những người đàn ông chằm chằm nhìn chúng.

“Hai!” Lonzano quát to, thế là cả bầy chạy ào về hướng Bắc, để lại phía sau một thông điệp về sự đa dạng của cuộc sống.

Rồi họ đi qua những bầy lừa nhỏ hơn và những bầy linh dương thật đông; đôi khi chúng cùng gặm cỏ, chẳng hề chú ý tới người; hiển nhiên chúng hiếm khi bị săn đuổi. Đáng ngại hơn là lũ heo rừng đông nhan nhản. Thỉnh thoảng Rob lại thấy một con heo cái lông rậm hoặc một con đực lòi cặp nanh nguy hiểm; khắp xung quanh anh vang lên tiếng ụt ịt khi chúng dũi tìm thức ăn làm lớp cỏ cao kêu loạt soạt.

Thế rồi mọi người cất tiếng hát, theo gọi ý của Lonzano, khiến lũ heo chú ý, để khi họ tới gần chúng khỏi hoảng hốt mà tấn công. Rob nổi da gà; đôi chân dài của anh lòng thòng hai bên mình lừa, lê trên cỏ rậm, đúng là bày ra trước mõm lũ heo, bị cắn như chơi; nhưng lũ vật lảng tránh tiếng hát ồm ồm, không gây cản trở nào.

Rồi họ gặp một con sông chảy xiết, trông như một mương sâu, hai bến bờ hầu như dựng đứng, chi chít cây tiểu hồi hương. Họ đi ngược dòng rồi lại đi xuôi mà tìm không ra chỗ nào để có thể băng qua dễ dàng; cuối cùng họ đành thúc lũ vật xuống nước. Rất khó cùng lừa với la leo lên bờ um tùm phía bên kia và họ cứ bị trượt trở lại xuống sông. Họ chửi thề không ngớt. Không khí hăng mùi tiểu hồi hương bị giẫm đạp. Phải khá lâu mới lội qua được. Họ vào một cánh rừng ở bên kia sông, đi theo một con đường mòn giống những con đường Rob từng biết ở quê nhà. Rừng ở đây hoang dại hơn ở Anh. Những tán cây cao đan vào nhau che khuất ánh mặt trời, nhưng tầng cây thấp vẫn rậm rạp, xanh um và đầy rẫy thú rừng. Rob nhận ra nai, thỏ và nhím; trên cây có bồ câu và những con mà anh đoán là một loại gà gô.

Bác phó cạo hẳn là sẽ thích loại đường sá như thế này và Rob tự hỏi mấy người Do Thái sẽ phản ứng ra sao nếu anh thổi cái tù và Saxon.

Họ vừa đi ngang một khúc quanh và tới lượt Rob dẫn đầu thì con lừa của anh khựng lại. Trên một cành cây to ngay phía trên đầu họ có một con báo đang rình.

Con lừa lùi lại, còn con la đi sau đánh hơi thấy liền hí ầm ĩ. Có lẽ con báo cũng cầm thấy được những con mồi của nó đang sợ hết vía. Trong lúc Rob còn đang quờ quạng chụp vũ khí thì con mãnh thú, theo anh là rất lớn, đã phóng xuống.

Một mũi tên dài và nặng được bắn ra với một sức mạnh ghê hồn cắm ngập vào mắt phải nó.

Những cái vuốt to cào toạc da thịt con lừa khốn khổ khi con báo rơi trúng Rob, hất anh văng khỏi yên. Nháy mắt sau Rob ngã nằm thẳng cẳng trên mặt đất, ngạt thở vì mùi hôi kinh tởm của con thú dữ. Nó nằm đè ngang anh nên Rob thấy được phần hông của con báo, bộ lông đen bóng, lông đít xoắn lại và cái chân sau to tướng chỉ cách mặt anh có vài phân; những cục u gồ lên dưới bàn chân trông mà gớm. Cái móng thứ hai, trong bốn móng chân của nó, mới vừa văng mất vuốt; vết thương còn rỉ máu chứng tỏ mắt nó không phải bằng trái đào khô, cũng như lưỡi không phải bằng nỉ đỏ.

Người ta túa từ trong rừng ra. Người trưởng nhóm đứng gần đó, tay vẫn cầm cây cung dài.

Người này mặc chiếc áo màu đỏ giản dị bằng loại vải trúc bâu nhồi bông, quần vải thô, giày da thô và một cái khăn xếp quấn sơ sịa. Ông ta khoảng bốn mươi tuổi, thân thể vạm vỡ, lưng thẳng, râu ngắn màu đen, mũi khoằm và trong đôi mắt vẫn còn ánh lên vẻ hiếu sát khi nhìn đám thuộc hạ kéo con báo ra khỏi gã đàn ông trẻ cao lớn.

Rob lồm cồm đứng dậy, run rẩy, ráng giữ cho khỏi ói. “Bắt con lừa khốn kiếp lại,” anh nói trống không bằng tiếng Anh nên cả đám người Do Thái lẫn Ba Tư chẳng ai hiểu gì. Dẫu sao con lừa cũng đã tự quay về, vì sợ trong khu rừng lạ có thể vẫn còn những nguy hiểm khác rình rập, và giờ đây đứng run như chủ nó.

Lonzano chạy đến cạnh Rob, nói gì đó khi nhận ra người đàn ông kia, thế rồi cả bọn phủ phục xuống - sau này Rob được giải thích rằng kiểu quỳ đó gọi là ravi zemin nghĩa là “úp mặt sát đất”; Lonzano kéo Rob xuống đất chẳng chút gượng nhẹ, một tay ấn gáy anh để bảo đảm đầu anh cúi thấp thật đứng lễ.

Điều này khiến người săn thú chú ý; Rob nghe tiếng bước chân của ông ta, rồi thấy đôi giày da thô dừng lại cách cái đầu cúi thấp của anh vài inch.

“Một con báo lớn đã chết rồi và một gã Dhimmi to xác dốt nát,” một giọng nói giễu cợt cất lên rồi đôi giày quay đi.

Ông ta và lũ thuộc hạ mang con thú đi, không nói thêm tiếng nào nữa; một lúc sau cả đám bốn người mới dám đứng dậy.

“Anh không sao chứ?” Lonzano hỏi.

“Vâng, không sao.” Áo caftan của Rob bị rách nhưng anh không bị thương tích gì. “Hắn là ai vậy?”

“Vị đó là Ala-al-Dawla, Shahanshah, nghĩa là vua của các vua.”

Rob nhìn đăm đăm con đường những người kia vừa đi khỏi. “Dhimmi là gì?”

“Nghĩa là ‘người của Kinh sách’121. Dân ở đây gọi người Do Thái bằng cái biệt danh ấy,” Lonzano đáp.

37

THÀNH PHỐ CỦA REB JESSE

Hai ngày sau, Rob và ba người Do Thái chia tay nhau ở Kupayeh, một xóm nhỏ ở ngã tư đường, có chừng hơn chục ngôi nhà gạch đổ nát. Do phải đi vòng sa mạc Dasht-i-Kavir nên họ hơi chệch quá về hướng Đông; nhưng anh chỉ cần đi về hướng Tây chưa tới một ngày là đến Ispahan, trong khi những người kia còn phải đi tiếp ba tuần gian khổ nữa về hướng Nam, rồi qua eo biển Hormuz122 mới về tới nhà.

Rob biết nếu không có ba người này và những khu Do Thái đã cho anh trú ngụ thì mình không thể nào đi tới Ba Tư được.

Rob ôm Loeb. “Xin Chúa Trời phù hộ anh, Reb Jesse ben Benjamin!”

“Xin Chúa Trời phù hộ bạn.”

Ngay cả gã Aryeh bẳn tính cũng ráng nở một nụ cười giả lả khi hai người chúc nhau thượng lộ bình an; chắc chắn gã mừng rơn khi chia tay Rob, cũng như ngược lại.

“Khi nào vào học trường Y thì anh nhớ chuyển hộ lời chào thân ái của chúng tôi đến Reb Mirdin Askari, người bà con của anh Aryeh, nhé,” Lonzano nói.

“Tôi nhớ.” Anh nắm hai tay Lonzano. “Cám ơn, Reb Lonzano ben Ezra.”

Lonzano mỉm cười. “Anh là một người có thể nói không khác kẻ ngoại đạo mấy, nhưng thật là một bạn đồng hành hết sức dễ chịu và đáng trọng. Chúc anh được an lành, Inghiliz”.

“Chúc ông an lành.”

Rồi họ vừa chúc vừa đi về hai hướng khác nhau.

Rob cưỡi la, dắt theo lừa, vì sau lần bị con báo tấn công anh đã chuyển hành lý của mình sang lưng con lừa sợ hãi đáng thương. Đổi như thế khiến anh phải đi chậm hơn, nhưng vì lòng hồi hộp nên Rob muốn đi nhẩn nha đoạn đường cuối cùng này để thưởng ngoạn.

Cũng may anh không có gì phải gấp gáp, vì đường đông người qua lại. Rob lại nghe thấy cái âm thanh mình từng thích và chỉ lát sau một đàn lạc đà đả vượt qua anh, con nào cũng đeo chuông và thồ hai sọt gạo lớn. Rob đi theo con lạc đà sau chót, thích thú nghe tiếng chuông rung êm tai.

Cánh rừng dốc lên một đồng bằng bát ngát; chỗ nào có đủ nước thì chỗ ấy có đồng ruộng, trồng lúa - lúc này đang chín - và cây thuốc phiện. Giữa các thửa ruộng là những khoảnh trống khô cằn, chỉ toàn là đá. Hết đồng bằng đến những đồi đá vôi trắng mang đủ thứ màu sắc đổi thay tùy theo ánh mặt trời và bóng tối. Ở nhiều chỗ người ta đã đào thật sâu lấy đá.

Gần xế chiều con la leo lên đỉnh một ngọn đồi, Rob nhìn xuống một thung lũng nhỏ, có sông chảy qua. Hai mươi tháng sau khi rời Luân Đôn bây giờ anh mới nhìn thấy Ispahan123!

Ấn tượng đầu tiên lớn nhất là cái màu sáng chói lòa điểm màu xanh thẫm. Đây là một thành phố xa hoa đầy những hình bán cầu và đường cong; với những tòa nhà mái vòm rực rỡ trong nắng; những nhà thờ Hồi giáo tháp nhọn như mũi lao chĩa thẳng lên trời, những bãi đất rộng màu xanh, những cây bách và cây ngô đồng cao. Khu phía Nam thành phố ấm áp màu hồng vì ánh nắng phản chiếu từ những đồi cát thay vì từ núi đá vôi.

Giờ thì Rob không chần chừ được nữa. “Hai!” Anh kêu to, thúc vào sườn la; con lừa lọc cọc theo sau. Rob cho con la lách ra ngoài rồi vượt nhanh qua đàn lạc đà.

Còn cách thành phố một phần tư dặm, con đường biến thành một đại lộ lát đá đẹp mắt; đây là lần đầu tiên Rob thấy lại một con đường lát đá từ khi rời Constantinople. Nó rất to, với bốn làn đường rộng, ngăn cách bởi những hàng cây ngô đồng cao đều tắp. Đại lộ vắt ngang sông qua một cái cầu, song thật ra đó là con đập hình vòng cung của một hồ chứa nước. Một tấm biển cho biết tên con sông này là Zayandeh, nghĩa là “Dòng sông của sự sông”. Quanh đó lũ trẻ trần truồng da ngăm ngăm bơi lội và tạt nước vào nhau.

Đại lộ đưa Rob tới bức tường cao bằng đá, với một cổng thành hình vòng cung độc đáo.

Sau bức tường là những ngôi nhà khang trang của giới quyền quý có đủ nào sân, nào vườn cây trái, vườn nho. Đâu đâu cũng thấy những kiến trúc hình vòng cung chóp nhọn: cổng vòng cung, cửa sổ vòng cung, cổng vườn cũng vòng cung. Phía sau khu trưởng giả đó là các giáo đường và những tòa nhà lớn với những mái vòm màu trắng hình tròn mà đỉnh hơi nhọn, như thể các nhà kiến trúc đã mê đắm đến cuồng điên bộ ngực đàn bà. Tất cả đều bằng đá trắng khai thác từ những núi đá mà Rob đã thấy, tô điểm với đá lát màu xanh thẫm thành những hình kỷ hà học hoặc những lời trích từ kinh Koran:

Ngoài Người là bậc chí nhân ra, không có thần thánh nào khác.

Hãy chiến đấu vì tôn giáo của Chúa Trời.

Khốn khổ cho những kẻ nào lơ đãng khi cầu nguyện.

Đường phố đầy đàn ông đội khăn xếp, nhưng không một bóng đàn bà con gái. Rob đi qua một bãi đất rộng thênh thang, rồi sau đó chừng nửa dặm lại gặp một bãi rộng khác. Anh thưởng thức những âm thanh và những mùi vị. Đúng là một municipium124 không nhầm lẫn vào đâu được, nơi quần tụ như thể bàn cờ của một cộng đồng đông đúc mà thuở nhỏ Rob đã từng biết ở Luân Đôn. Không rõ vì sao mà anh thấy việc mình thong thả cưỡi lừa đi xuyên thành phố, dọc theo bờ Bắc “Dòng sông của sự sống” là điều hoàn toàn đương nhiên.

Từ những tháp giáo đường có tiếng đàn ông vang lên - tháp nào gần thì rõ, tháp ở xa thì văng vẳng - kêu gọi tín đồ cầu nguyện. Người ta đứng cả lại, quay mặt về hướng Tây Nam, hướng của thánh địa Mecca. Hết thảy đàn ông của cái thành phố này quỳ rạp xuống, hai bàn tay áp sát đất, dập đầu để trán chạm sát đá lát đường.

Rob xuống khỏi la để tỏ lòng thành kính.

Khi họ cầu nguyện xong, Rob lại gần một người đứng tuổi đang nhanh nhẹn cuộn tấm thảm con dùng để quỳ đọc kinh mà ông ta đã lấy ra từ cái xe bò cạnh đó. Anh hỏi đường tới khu Do Thái.

“A, khu đó gọi là Yehuddiyyeh. Anh phải đi tiếp đại lộ Yazdegerd tới khi gặp chợ Do Thái. Bên kia chợ có một cổng hình vòng cung; sau cổng là khu Do Thái. Anh không sợ lạc đâu, Dhimmi ạ.”

–

Chợ gồm những sạp bán bàn ghế, đèn và dầu, bánh mì, bánh ngọt tỏa mùi mật ong và hương liệu, quần áo, đồ gia dụng đủ loại, rau trái, thịt, cá, gà đã vặt lông sẵn hay còn sống nhăn kêu quang quác; nghĩa là đủ mọi thứ cần cho cuộc sống thường ngày. Rob thấy bày cả khăn dùng đọc kinh, áo lót có diềm và dây da. Ở một sạp viết thuê, một ông già mặt nhăn nheo khom ngưòì trên bút lông ngỗng và bình mực, còn trong một lều nọ là một bà thầy bói. Rob biết mình đang ở chợ Do Thái vì có phụ nữ bán hàng trong nhiều sạp, cũng như có nhiều người đàn bà xách giỏ đi mua sắm trong cái chợ chật ních người này. Họ mặc quần áo màu đen rộng lùng thùng, có khăn che đầu; một số đeo khăn che mặt như phụ nữ Hồi giáo, nhưng phần lớn thì không. Đàn ông ăn mặc đại khái như Rob; người nào râu cũng xồm xoàm.

Rob đi nhẩn nha, nhìn cho thích mắt và nghe cho sướng tai. Anh đi ngang hai người đàn ông đang mặc cả về một đôi giày, gay gắt cứ như kẻ thù. Những người khác lớn tiếng bông đùa với nhau. Ở đây ai muốn người khác nghe được mình thì phải gào to.

Tới đầu kia, Rob qua cái cổng vòng cung, lững thững đi xuống những đường phố vắng vẻ chật chội, rồi theo một con dốc gồ ghề vòng vèo tới một khu đầy những nhà cửa xiêu vẹo, cái nhô ra cái thụt vào; những con đường nhỏ ngăn chia khu vực không dựa trên sự giống nhau. Nói chung nhà cửa ở đây san sát nhau, nhưng đây đó vẫn có một ngôi nhà đứng tách biệt với một mảnh vườn, cứ như là lâu đài, tuy so với nhà cửa ở Anh thì vẫn thua xa.

Ispahan là một thành phố cổ, thế mà Yehuddiyyeh còn có vẻ cổ hơn. Đường phố quanh co, khúc khuỷu với những con hẻm ngang dọc. Nhà cửa và giáo đường xây bằng đá hay bằng gạch đã ngả sang màu hồng nhạt. Vài đứa trẻ dắt dê đi ngang qua Rob; người ta đứng tụ tập chuyện vãn, cười đùa. Đã sắp đến giờ ăn chiều, mùi nấu nướng bay ra từ các ngôi nhà khiến anh thèm thuồng.

Rob đi suốt khu này tới khi gặp một tàu ngựa; ở đây anh gửi mấy con vật của mình để chúng được chăm sóc. Trước khi bỏ đi anh còn rửa những vết con báo cào ở sườn con lừa giờ đã gần khỏi hẳn.

Không xa tàu ngựa, Rob tìm thấy một quán trọ của một ông lão cao lớn lưng còng có nụ cười tươi tên là Tiểu Salman.

“Sao tên bác lại có chữ Tiểu?” Rob không nén nổi tò mò.

“Tại vì ở làng Robazan của tôi thì chú tôi có tên là Đại Salman. Ông ấy là một học giả nổi tiếng,” lão giải thích.

Rob thuê một ổ rơm trong góc cái phòng ngủ rộng.

“Anh có ăn không?”

Rob bị những miếng thịt xỏ que chiên, cơm béo ngậy mà Salman gọi là pilah và hành nưóng cháy cám dỗ.

“Kasher chứ?” Rob láu cá hỏi.

“Dĩ nhiên là kasher, anh cứ việc ăn; dừng lo!”

Sau bữa ăn Salman mang ra bánh mật ong và một thứ nước mà ông gọi là sherbet. “Anh từ xa đến phải không?” ông lão hỏi.

“Từ châu Âu.”

“A, châu Âu.”

“Làm sao ông biết tôi từ xa đến?”

Ông già cười toét miệng. “Qua cách anh nói.” Rồi nhìn vào mặt Rob. “Anh sẽ học nói khá hơn được thôi. Chắc chắn. Người Do Thái sống ở châu Âu thế nào?”

Rob không biết phải trả lời sao; rồi anh nhớ đến câu nói của Zevi. “Là người Do Thái cực nhục lắm.”

Salman điềm đạm gật đầu.

“Người Do Thái sống ở Ispahan thì sao?”

“Ô, ở đây không đến nỗi tệ. Dân địa phương được kinh Koran dạy chửi bới chúng ta nên họ réo tên chúng ta ra mà chửi. Nhưng họ đã quen với cách mình sống và mình cũng quen với cách sống của họ. Từ trước tới nay luôn luôn có người Do Thái sống ở Ispahan này,” Salman nói. “Thành phố này được Nebuchadnezzar125 xây dựng lên. Theo truyền thuyết thì ông ta đã đem những người Do Thái bị bắt về đây sau khi chinh phục Judea126 và san bằng Jerusalem. Rồi chín trăm năm sau một vị Shah127 tên là Yazdegert say mê một cô gái Do Thái sống ở đây tên là Shushan-Dukht và lấy cô làm hoàng hậu. Cô đã giúp cho đồng bào mình sống dễ thở hơn và rồi thêm nhiều người Do Thái tới nơi này định cư.”

Rob tự nhủ rằng mình không thể chọn cách giả trang nào hay hơn; anh có thể trà trộn giữa họ như một con kiến trong tổ kiến, một khi anh học được cách họ sống.

Thế là sau bữa ăn tối anh đi cùng với chủ nhà trọ tới “Bình an đường”, một trong nhiều giáo đường của họ. Đó là một tòa nhà vuông vức xây bằng đá cũ, các khe nứt phủ đầy rêu màu nâu dù ở đây không ẩm. Nó không có cửa sổ, chỉ có những khe hẹp và một cái cửa thấp tè khiến Rob phải khom người để vào. Một hành lang tối tăm dẫn vào trong; ở đây những ngọn đèn soi rọi những cây cột chống cái mái nằm tuốt trên cao lại tối, thành ra mắt Rob không nhìn thấy gì. Đàn ông ngồi trong chính điện, còn đàn bà con gái cầu nguyện trong một góc khuất sau bức tường, bên phần phụ của tòa nhà. Rob thấy đọc kinh trong giáo đường thoải mái hơn là chỉ với vài tay Do Thái trên đường đi. Ở đây có một hazzan đọc trước rồi toàn giáo đoàn đọc theo, lẩm bẩm hay ngân nga tùy người thích, thành ra Rob theo những người lắc lư, ít ngại hơn về cái vốn tiếng Hebrew ít ỏi và về việc anh thường không đọc theo kịp.

Trên đường về lại quán trọ, Salman nhìn Rob cười ranh mãnh. “Anh còn trẻ thế kia chắc là thích dăm trò tiêu khiển nhỉ? Ở thành phố này thì tối đến những maidan, tức là những khu đất trống trong khu Hồi giáo, nhộn nhịp lắm. Có gái này, rượu này, có cả ca hát và những trò tiêu khiển mà anh khó tưởng tượng ra nổi, Reb Jesse ạ.”

Nhưng Rob lắc đầu. “Có lẽ để lúc khác,” anh đáp. “Tối nay tôi phải giữ cho đầu óc được tỉnh táo, vì ngày mai tôi phải giải quyết một việc tối quan trọng.”

Đêm ấy anh không tài nào nhắm mắt nổi, cứ trằn trọc mãi, tự hỏi không biết Ibn Sina có phải là người dễ thưa chuyện không.

Sáng ra Rob tìm đến một nhà tắm công cộng, xây bằng gạch ngay trên một suối nước nóng. Anh dùng loại xà bông mạnh và khăn sạch để kì cọ hết những bụi bặm bám vào người trên đường đi; rồi khi tóc đã khô, anh soi vào khối thép nhẵn bóng và tỉa râu với một con dao mổ. Râu anh giờ rậm lắm rồi; Rob thấy mình giống người Do Thái ra phết.

Anh chọn cái tốt nhất trong hai caftan. Đội mũ da ngay ngắn xong, Rob đi ra đường, hỏi một người thọt chân đường đến trường Y.

“Anh hỏi madrassa, nơi dạy học chứ gì? Ngay cạnh nhà thương ấy,” người ăn xin nói. “Ở trên đường Ali, gần ‘Giáo đường thứ Sáu128‘ trong trung tâm thành phố.” Được Rob cho một đồng, con người bị tê liệt ấy cầu phước cho con cháu anh tới tận đời thứ mười.

Rob phải đi một đoạn đường xa và anh có dịp thấy Ispahan là một thành phố làm ăn nhộn nhịp; người ta làm đủ thứ nghề thủ công: thợ giày, thợ rèn, thợ làm đồ gốm, thợ đóng xe, thợ thổi thủy tinh và thợ may. Anh đi qua nhiều khu chợ bán đủ thứ hàng. Sau cùng Rob gặp “Giáo đường thư Sáu”, một tòa nhà vuông vức kiên cố với một ngọn tháp thật đẹp có chim lượn quanh. Phía sau giáo đường là một bãi chợ mà đông nhất là những tiệm sách và những quán ăn nhỏ. Lập tức anh nhìn thấy madrassa.

Ở ngoại vi của trường lại có thêm nhiều tiệm sách nữa để phục vụ nhu cầu của các sinh viên; xen vào đó là những dãy nhà thấp, dài làm chỗ ở; trẻ con chạy nhảy chơi đùa quanh đó. Chỗ nào cũng thấy thanh niên, phần lớn đội khăn màu xanh lục. Các tòa nhà của madrassa xây bằng đá vôi trắng, giống như đa số các giáo đường. Chúng nằm trải trên một khu đất rộng, giữa là vườn. Dưới gốc một cây dẻ nặng trĩu trái còn xanh, gai tua tủa có sáu thanh niên ngồi xếp bằng chăm chú nghe một người râu bạc đội khăn màu xanh da trời.

Rob lại gần họ. “… Tam đoạn luận của Aristoteles129,” giảng sư nói. “Một mệnh đề được kết luận là đúng về mặt lôgic nếu hai mệnh đề trước đúng. Chẳng hạn, từ một thực tế là thứ nhất, mọi người đều phải chết; thứ hai, Socrates là người, vậy thì có thể kết luận một cách lôgic rằng thứ ba, Socrates phải chết.”

Rob nhăn mặt và trầm ngâm đi tiếp, lòng thấy nghi ngại: có quá nhiều điều anh không biết, quá nhiều thứ anh không hiểu.

Trước một tòa nhà cổ kính, kề sát ngôi giáo đường có ngọn tháp xinh xinh, anh dừng lại để hỏi một sinh viên đội khăn xanh tòa nhà nào dạy y học.

“Tòa nhà thứ ba dưới kia. Tòa nhà này dạy thần học, tòa nhà kế dạy luật Hồi giáo. Ở đó dạy y học,” gã chỉ tòa nhà mái vòm tròn bằng đá trắng. Nó cũng xây hệt kiểu kiến trúc phổ biến ở Ispahan, thành ra từ đó về sau Rob thầm gọi nó là Đại Nhũ Hoa. Ngay sau nó là tòa nhà lớn một tầng mang hàng chữ maristan, nghĩa là “chỗ cho người bệnh”. Do tò mò, nên thay vì vào madrassa, anh leo lên tam cấp bằng cẩm thạch của maristan rồi bước qua cái cổng sắt.

Sân giữa có một cái bể với cá nhiều màu bơi lội tung tăng; dưới những gốc cây ăn trái kê nhiều ghế dài. Từ sân tỏa ra những hành lang đi mọi hướng giống như tia nắng mặt trời; hai bên mỗi hành lang có nhiều phòng rộng. Phần lớn những phòng này đầy người cả. Rob chưa từng thấy nhiều người bị bệnh và bị thương tụ về một nơi như thế bao giờ nên anh không khỏi ngạc nhiên đi vòng vòng.

Những người này được phân theo loại bệnh: nơi đây, một căn phòng dài đầy những người bị gãy xương; chỗ kia, những nạn nhân của bệnh sốt; và đây - Rob nhăn mũi - rõ ràng là phòng dành cho những người bị bệnh tả hay các thứ bệnh về bài tiết khác; nhưng ngay cả trong phòng này không khí cũng không đến nỗi ngột ngạt như người ta tưởng, bởi vì phòng có nhiều cửa sổ lớn mà luồng không khí chỉ bị cản trở bởi những tấm màn mỏng ngăn ruồi muỗi. Rob nhận thấy có những khe ở trên và dưới khung cửa sổ để mùa đông có thể lắp cánh cửa chớp vào được.

Tường đều quét vôi trắng, nền phòng lát đá nên rửa rất dễ và làm cho tòa nhà thành mát mẻ so với cái nóng đáng kể ở bên ngoài.

Trong mỗi phòng đều có một vòi phun nước nho nhỏ.

Rob dừng trước một cửa đóng kín, mang hàng chữ: dar-ul-maraftan, nghĩa là “nơi dành cho người bị xích”. Khi mở cửa, anh thấy ba người đàn ông trần truồng, đầu cạo trọc, tay bị trói và xích vào một cửa sổ cao bởi những vòng thép quanh cổ họ. Hai người gục đầu, vì ngủ hay vì ngất xỉu; người thứ ba nhìn anh trừng trừng rồi gầm lên như con thú, nước mắt đầm đìa hai má.

“Xin lỗi,” Rob dịu dàng nói rồi bỏ đi.

Anh tới phòng của các bệnh nhân bị giải phẫu và rất muốn dừng lại trước mỗi giường bệnh, gỡ bông băng để xem xét những mẩu chân tay và những vết thương của họ.

Ngày ngày đến chẩn khám bao nhiêu là bệnh nhân đáng được quan tâm, lại có những bậc đại danh sư dạy bảo thì, Rob nghĩ, khác nào hồi nhỏ phải sống trong sa mạc Dasht-i-Kavir rồi phát hiện ra mình làm chủ riêng một ốc đảo.

Tấm biển trên lối vào phòng kế tiếp vượt quá vốn tiếng Ba Tư còn hạn chế của anh, nhưng khi vào trong thì thấy ngay là phòng này dành cho người bị bệnh và bị thương ở mắt.

Gần đấy một gã khán hộ lực lưỡng run rẩy trước những lời mắng nhiếc.

“Đó là nhầm lẫn thôi, thầy Karim Harun ạ. Tôi cứ tưởng thầy bảo tôi gỡ băng cho Eswed Omar.”

“Đồ con lừa,” người kia khinh bỉ. Anh ta còn trẻ, thon lẳn kiểu lực sĩ và Rob ngạc nhiên khi thấy anh ta đội khăn xanh lục của sinh viên; thái độ của anh ta tự tin như của một bác sĩ trưởng phòng. Anh ta đẹp một cách quý phái, nhưng không phải ẻo lả kiểu phụ nữ, một người đàn ông thanh lịch nhất Rob từng thấy; tóc đen nhánh và cặp mắt sâu màu nâu ánh lên vẻ giận dữ. “Đó là sự nhầm lẫn của chính anh, Rumi ạ. Tôi đã bảo anh thay băng cho Kuru Yezidi chứ không phải cho Eswed Omar. Chính Ustad Juzjani đã đánh mắt cho Eswed Omar và bảo tôi phải coi chừng không được đụng đến băng của hắn trong vòng năm ngày. Tôi giao lại cho anh và anh đã không tuân theo; anh thật đúng là đồ rác rưởi. Thành ra nếu Eswed Omar không nhìn được hoàn toàn rõ và al-Juzjani trút cơn giận lên tôi, thì tôi sẽ xẻo mông anh như xẻo thịt cừu nướng.”

Anh ta nhận ra Rob đứng sững đó bèn nhíu mày. “Anh muốn gì?”

“Muốn thưa chuyện với Ibn Sina về việc xin vào trường Y.”

“Anh đang ở trong trường Y đây. Nhưng mà ông hoàng của mọi bác sĩ có hẹn với anh không?”

“Không.”

“Vậy thì anh phải đến tầng một tòa nhà kế bên, gặp hadji Davout Hosein, phó hiệu trưởng trường này. Hiệu trưởng là Rotun bin Nasr, anh em họ xa của Đức Hoàng thượng và là một vị tướng; ông ta nhận chức hiệu trưởng cho vẻ vang chứ chẳng bao giờ tới đây cả; đã có hadji Davout Hosein lo hết. Anh phải gặp ông ấy.” Rồi gã Karim Harun lại quắc mắt quay sang tay khán hộ. “Bây giờ sao, anh có tin mình thay nổi băng cho Kuru Yezidi không đấy, hở cái đống phân xanh trên móng chân lạc đà kia?”

Chắc là có một vài sinh viên ở nội trú trong Đại Nhũ Hoa, bởi vì có nhiều gian phòng nhỏ nằm dọc hành lang tối tăm của tầng trệt. Qua một cửa để ngỏ gần chân cầu thang Rob thấy hai người dường như đang mổ một con chó vàng nằm trên bàn, có lẽ đã chết.

Ở tầng một Rob yêu cầu một sinh viên đội khăn xanh lục chỉ đường tới phòng hadji; và rốt cuộc anh được dẫn tới văn phòng của Davout Hosein.

Viên phó hiệu trưởng là một người nhỏ, gầy, chưa già, điệu bộ ra vẻ quan trọng; áo choàng màu xám loại tốt, khăn xếp màu trắng - màu dành cho những người đã hành hương đến Mecca; cặp mắt nhỏ màu đen và trên trán rành rành vết zabiba chứng tỏ ông ta ngoan đạo.

Sau khi chào nhau salaam, ông ta lắng nghe nguyện vọng của Rob và quan sát anh một cách chăm chú.

“Anh bảo anh đến từ nước Anh à? Từ châu Âu?… À, vùng nào của châu Âu nhỉ?”

“Miền Bắc ạ.”

“Miền Bắc châu Âu. Anh đi mất bao lâu mới tới được nước chúng tôi?”

“Chưa đầy hai năm, thưa hadji.”

“Hai năm! Khiếp nhỉ! Thân sinh anh là bác sĩ, tốt nghiệp trường chúng tôi hay sao?”

“Bố tôi ư? Không ạ, thưa hadji.”

“Hừm. Hay là một ông chú?”

“Không. Tôi sẽ là người bác sĩ đầu tiên trong dòng họ.”

Hosein nhíu mày. “Ở đây chúng tôi chỉ có sinh viên thuộc dòng dõi bác sĩ lâu đời. Anh có thư giới thiệu chứ, Dhimmi?”

“Thưa thầy Hosein, tôi không có.” Rob hoảng quá. “Tôi là phó cạo kiêm thầy lang, tôi đã học được đôi chút…”

“Không có giấy giới thiệu của người nào nối tiếng đã tốt nghiệp trường này à?” Hosein ngạc nhiên hỏi.

“Thưa không.”

“Khổng phải bạ ai đến xin chứng tôi cũng nhận đâu.”

“Đây không phải là ý thích nhất thời. Tôi đã phải đi từ thật xa đến đây vì quyết tâm muốn được đào tạo về y học. Tôi đã học cả tiếng nước thầy cũng chỉ vì mục đích đó.”

“Không sõi lắm, tôi có thể nói thế.” Hadji nhăn mũi. “Chúng tôi không đơn thuần dạy y học, chúng tôi không đào tạo thợ thủ công; mà muốn rèn luyện họ thành những con người có học thức. Ngoài môn y học, sinh viên của chúng tôi còn phải học thần học, triết học, toán, vật lý, thiên văn và luật. Khi tốt nghiệp, họ là nhà khoa học và trí thức toàn diện, và có thể chọn con đường tiến thân bằng cách làm giáo sư, bác sĩ hay luật gia.”

Rob hết sức nản lòng.

“Hẳn là anh hiểu rồi chứ? Không thể nào được.”

Hiểu! Anh đã hiểu gần suốt hai năm rồi!

Chính vì hiểu mà anh đã không đi theo Mary Cullen!

Đã sôi mồ hôi dưới cái nắng như thiêu, đã run lập cập trong tuyết giá, đã hứng chịu mưa bão. Đã băng qua sa mạc muối và rừng thiêng hiểm trở. Đã lặn lội hết núi này qua núi khác, như một con kiến bị trời đày đọa.

“Tôi sẽ không đi khỏi đây nếu chưa được thưa chuyện với Ibn Sina,” anh quả quyết.

Hadji Davout Hosein mở miệng định nói, nhưng chợt nhận thấy nét gan lì trong mắt Rob nên chỉ gật đầu, mặt tái đi. “Vậy anh vui lòng chờ ở đây,” ông ta nói rồi ra khỏi phòng.

Rob ngồi đó một mình.

Một lúc sau có bốn người lính đến. Không gã nào cao lớn bằng Rob nhưng đều vạm vỡ. Họ cầm hèo gỗ ngắn nhưng nặng. Một gã trong số đó mặt rỗ, luôn tay nhịp cái hèo vào lòng bàn tay trái nần nẫn thịt.

“Tên anh là gì, hở anh chàng Do Thái?” gã mặt rỗ hỏi, không có vẻ xấc xược.

“Tôi là Jesse ben Benjamin.”

“Một người ngoại quốc, Tây dương, hadji bảo thế, đúng không?”

“Phải, từ nước Anh. Xa đây lắm.”

Người lính gật đầu. “Hadji yêu cầu mà anh không chịu rời khỏi đây, phải không?”

“Đúng thế, nhưng mà…”

“Bây giờ thì phải đi thôi, Do Thái. Theo tụi tao.”

“Tôi sẽ không đi nếu chưa được gặp Ibn Sina.”

Gã mặt rỗ vung hèo.

Chớ đánh vào mũi tôi đấy! Rob hoảng hốt nghĩ.

Nhưng mũi anh đã lập tức tóe máu. Bốn gã lính biết phải đánh thế nào, vào đâu để cho thật đau mà ít tốn sức. Chúng ghìm giữ khiến Rob không vùng vẫy nổi.

“Trời đánh thánh vật chúng mày!” anh la bằng tiếng Anh. Đám lính không thể hiểu anh nói gì nhưng nghe giọng Rob thì không nhầm được, chúng liền đánh bạo hơn nữa. Một cú nện trúng đỉnh đầu đột nhiên làm anh choáng váng và buồn nôn. Rob cố thử ọe ra trong văn phòng của tay hadji, nhưng không nổi vì đau quá.

Bọn lính này thuộc loại lão luyện, nên khi thấy anh không còn là mối đe dọa nữa thì chúng thôi dùng hèo mà dùng nắm đấm để dần anh một cách lành nghề.

Chúng lôi Rob ra khỏi trường, hai gã xốc hai bên nách. Bên ngoài có bốn con ngựa lớn màu nâu buộc sẵn và chúng giong ngựa đi nước kiệu, kéo lết anh giữa hai con. Mỗi khi Rob ngã - anh ngã ba lần cả thảy - thì một gã lại xuống ngựa, đá mạnh vào sườn cho đến khi anh đứng dậy mới thôi. Anh thấy đoạn đường như dài vô tận nhưng thật ra họ chỉ ròi khu madrassa đến một tòa nhà nhỏ bằng gạch, xập xệ và trông mất cảm tình. Sau này Rob được biết nó thuộc về cấp thấp nhất trong hệ thống tòa án Hồi giáo. Trong đó chỉ kê một bàn gỗ duy nhất, ngồi sau bàn là một người mặt mày cau có, tóc rậm, râu xồm, mặc áo thầy tu màu đen không khác caftan của anh. Hắn đang bổ một quả dưa.

Bốn gã lính kéo Rob lại bàn, đứng nghiêm trong lúc quan tòa lấy móng tay cáu ghét gảy hạt dưa vào một cái bát bằng gốm. Rồi hắn cắt dưa thành lát, ăn một cách từ tốn. Ăn hết rồi hắn mới lau tay, rồi lau dao vào áo khoác. Sau đó hắn quay về hướng Mecca, tạ ơn Allah đã ban cho thức ăn.

Cầu nguyện xong hắn mới thở dài nhìn đám lính.

“Thưa mufti, gã Do Thái điên khùng đến từ châu Âu này đã phá rối an ninh công cộng,” gã mặt rỗ nói. “Gã bị bắt giữ vì hadji Davout Hosein than phiền rằng gã đã hăm dọa dùng bạo lực.”

Mufti gật đầu, lấy móng tay cạy mẩu dưa giắt ở kẽ răng. Hắn nhìn Rob. “Mi không phải người Hồi giáo và mi bị một người Hồi giáo kiện. Lời kẻ ngoại đạo không đáng tin bằng lời người bổn đạo. Mi có người Hồi giáo nào sẵn sàng biện hộ cho mi chưa?”

Rob cố gắng một cách khó khăn, cố đến khuỵu cả chân, để nói nhưng không thành tiếng. Đám lính phải xốc anh thẳng người lên.

“Tại sao mi lại xử sự như một con chó thế nhỉ? A, phải rồi, xét cho cùng thì mi là một kẻ ngoại đạo không biết tập tục của chúng ta, cho nên cần được hưởng khoan hồng.” Rồi viên quan tòa ra lệnh cho đám linh: “Các anh giao gã cho kelonter để giam trong carcan như thế nào tùy ý ông ấy.”

Thế là vốn từ vựng tiếng Ba Tư của Rob được thêm hai từ mới để anh nghiền ngẫm khi đám lính lôi anh ra khỏi tòa án và Rob lại bị kéo giữa mấy con ngựa như trước. Lúc ấy anh chưa biết mình đoán đúng được một nghĩa: kelonter - mà anh cho là một thứ giám ngục - thật ra là chấp pháp quan của thành phố.

Khi họ tới trước một nhà giam lớn và ảm đạm thì Rob đoán carcan chắc chắn có nghĩa là nhà tù. Vào trong, gã mặt rỗ giao anh lại cho hai tay cai ngục; bọn này đẩy anh qua những xà lim gớm ghiếc, ẩm thấp, hôi hám rồi từ trong hầm tối, không một ô cửa sổ, bước ra cái sân sáng trưng; ở đó những con người khốn khổ bị gông hai hàng dài, đang rên xiết hay đã ngất xỉu rồi. Chúng đẩy anh đi dọc một hàng, tới chỗ còn trống thì một gã tháo gông.

“Thò đầu và tay phải của mày vào carcan,” gã ra lệnh.

Bản năng và khiếp hãi khiến Rob rụt lại, nhưng bọn kia - từ quan điểm của cai tù - cho là anh kháng cự.

Thế là chúng đánh, rồi khi anh ngã xuống thì chúng đá, giống như bọn lính vừa mới đây. Rob không làm được gì khác hơn là cuộn người lại như trái banh để che bụng dưới và đưa tay ôm đầu.

Đánh anh tơi bời xong, chúng đẩy và vần anh như một bao bột cho đến khi đầu và tay phải của anh vào đúng vị trí, rồi chúng sập nửa trên nặng nề của carcan xuống, siết đinh chặt lại. Chúng bỏ anh gần như bất tỉnh ở đó, nửa đứng nửa gục, tuyệt vọng và bất lực trong cái nắng như thiêu đốt.

38

CALAAT

Dây quả là loại gông đặc biệt, gồm một tấm gỗ hình chữ nhật và hai tấm hình vuông, đóng chặt theo hình tam giác, kẹp đầu Rob vào giữa khiến thân thể lom khom của anh bị treo lơ lửng. Bàn tay phải của anh, bàn tay dùng để ăn, bị đặt ở cuối tấm gỗ dài nhất và một cái cùm bằng gỗ đóng chặt quanh cổ tay, vì người tù không được cho ăn lúc bị gông. Bàn tay trái, cái bàn tay dùng để chùi, không bị cùm vì kelonter là một con người văn minh.

Thỉnh thoảng Rob tỉnh lại, nhìn đăm đăm hai hàng gông dài, mỗi cái đều gồng một kẻ bất hạnh. Anh thấy ở đầu sân phía bên kia, trong tầm mắt mình, một thớt gỗ lớn.

Có lần anh mơ thấy một đám người và bọn ma quỷ mặc áo chùng đen. Một người quỳ xuống, đặt bàn tay phải lên thớt gỗ, rồi một trong những ma quỷ vung thanh kiếm dài và nặng hơn loại đoản kiếm của Anh; bàn tay bị chặt cụt tới tận cổ tay, trong lúc những bóng ma mặc áo chùng kia đọc kinh cầu nguyện.

Giấc mơ ấy cứ trở đi trở lại trong cái nắng gay gắt. Rồi có một chi tiết khác trước: một người quỳ kê gáy lên thót gỗ, mắt lồi ra nhìn trời. Rob đã sợ rằng bọn kia chặt đầu người đó, nhưng chúng chỉ cắt lưỡi thôi.

Khi Rob mở mắt ra lần nữa thì anh không thấy người và ma quỷ đâu cả, nhưng trên sân và trên thót gỗ có những vết máu còn tươi, không phải là của giấc mơ.

Rob thấy đau mỗi khi thở. Trong đời anh chưa từng bị đánh đập tàn nhẫn đến thế nên không biết mình có bị gãy xương chăng.

Người anh treo lơ lửng trong carcan; anh khóc khe khẽ nhưng cố nén và hy vọng không làm ai chú ý đến mình.

Cuối cùng Rob tìm cách giảm nỗi đau khổ qua trò chuyện với những người bên cạnh mà anh có thể xoay đầu nhìn được. Nhưng cổ anh bị trầy ngay do cọ vào cái gông siết chặt nên Rob không dám bạ lúc nào cũng quay đầu. Bên trái anh là một người bị đánh ngất xỉu đến không còn nhúc nhích; gã thanh niên bên phải hiếu kỳ nhìn anh nhưng hoặc gã vừa câm vừa điếc, hoặc thậm ngu, hoặc không đoán ra được tiếng Ba Tư còn kém cỏi của anh. Mấy giờ sau một tay cai ngục mới nhận ra người bên trái Rob đã chết. Cái xác được đem đi và một người khác bị gông vào đó.

Tới giữa trưa thì lưỡi Rob rát và như phồng đầy cả miệng. Anh không cảm thấy muốn đi tiểu hay đại tiện, vì nắng đã làm khô kiệt chất thải của anh từ lâu rồi. Có lúc anh tưỏng mình lại đang ở sa mạc. Trong vài khoảnh khắc tỉnh táo anh nhớ lại một cách sinh động sự miêu tả của Lonzano một người chết vì khát như thế nào: lưỡi phồng rộp, nướu răng có màu đen và đầu óc cứ ngỡ mình đang ở nơi nào khác.

Ngay sau đó Rob quay đầu, gặp đôi mắt của người tù mới. Họ nhìn nhau; anh thấy một khuôn mặt sưng vù và đôi môi bầm giập.

“Không có ai để mình có thể xin ân xá được sao?” anh thì thào.

Người kia không trả lời ngay, có lẽ bối rối vì cách phát âm của Rob, cuối cùng hắn đáp: “Có Allah.” Vì môi hắn bị toác nên anh cũng không hiểu được dễ dàng.

“Nhưng ở đây thì không có ai sao?”

“Mày là người ngoại quốc à, Dhimmi?”

“Phải.”

Hắn trút giận sang Rob. “Thằng ngoại quốc kia, mày đã gặp một mullah và bị con người thánh thiện ấy kết án rồi.” Hắn quay đi, có vẻ như không thích nói chuyện với anh.

May phước biết bao khi mặt trời đã lặn. Buổi tối mát hẳn khiến Rob thấy gần như sung sướng. Người anh tê bại nên không còn cảm thấy cơ bắp đau nữa; có lẽ anh đang hấp hối.

Giữa đêm gã tù bên cạnh lại lên tiếng. “Mày có thể xin Shah tha được, Do Thái ngoại quốc ạ.”

Rob chờ hắn nói thêm.

“Hôm qua, ngày khốn khổ của chúng ta, là Chahan Shanbah - thứ Tư. Hôm nay là Panj Shanbah. Vào sáng ngày Panj Shanbah mỗi tuần, để cho tâm hồn mình được hoàn toàn trong sạch đón ngày Joma’a, như ngày Sabbath bên đạo của chúng mày, Ala-al-Dawla Shah sẽ có một buổi tiếp kiến để mọi người có thể đến trước ngai vàng trong Đại Trụ Đường khiếu nại về nỗi oan ức của mình.”

Rob không thể nén được niềm hy vọng vừa chớm. “Bất cứ ai cũng đến đấy được à?”

“Ai cũng được. Ngay cả một người tù cũng có quyền đòi được giã bày hoàn cảnh của mình trước Shah.”

“Không, anh chớ nên làm thế!” có tiếng ai đó oang oang trong bóng tối mà Rob không biết từ cái gông nào.

“Anh phải từ bỏ ngay ý tưởng đó đi,” giọng nói kia lại vang lên. “Vì Shah hầu như chăng bao giờ hủy bỏ bản án hay phán quyết của một mufti cả. Còn các mullah thì hăm hở đợi những kẻ lẻo mép, làm mất thì giờ của Shah, quay về lại ngục thất. Bấy giờ lưỡi những kẻ đó sẽ bị cắt, bụng sẽ bị mổ. Tên quỷ sứ chó đẻ này biết rất rõ như thế nhưng vẫn khuyên bậy anh. Anh phải tin vào Allah chứ đừng tin vào Ala Shah.”

Gã bên tay trái Rob cười láu lỉnh, chẳng khác bị lật tẩy trong một trò đùa dai.

“Không còn gì để hy vọng đâu,” giọng kia lại vọng ra từ trong bóng tối.

Gã láng giềng đang cười bỗng hắt hơi và ho sù sụ; khi thở lại được hắn mới nói cay độc: “Đúng thế, chúng ta chỉ còn cách đặt hy vọng vào thiên đường thôi.” Rồi chẳng ai nói gì thêm nữa.

Sau khi bị gông hai mươi bốn giờ Rob được thả. Anh cố đứng lên nhưng lại ngã lăn ra đất, nằm quằn quại vì đau; trong lúc đó máu bắt đầu lưu thông lại vào các cơ bắp của anh.

“Cút!” cuối cùng một tay cai ngục nói rồi đá đít anh.

Anh loạng choạng đứng dậy, đi khập khiễng ra khỏi nhà lao, hối hả chạy xa khỏi nơi đó. Đến một bãi rộng trồng cây ngô đồng và có suối phun róc rách, Rob uống lấy uống để, tưỏng chừng không hết khát. Rồi anh nhúng đầu vào nước cho đến khi tai ù lên, làm anh có cảm tưởng một phần những hôi hám trong nhà giam đã được gột bớt.

Đường phố Ispahan đông nghịt và kẻ qua người lại không ngớt nhìn anh.

Một người bán hàng thấp và mập, áo khoác tả tơi đang phe phẩy quạt đuổi lũ ruồi cứ bu vào một cái nồi đặt trên cái lò để trong chiếc xe được lừa kéo. Mùi thơm từ nồi bốc lên làm Rob muốn xỉu khiến anh hết hồn. Nhưng khi anh mở hầu bao thì số tiền đủ để sống nhiều tháng cất trong ấy giờ chỉ còn lại một xu quèn bằng đồng.

Vậy là anh bị móc túi lúc ngất đi. Rob chán nản chửi đổng, không biết kẻ cắp là tên lính mặt rỗ hay một gã cai ngục. Đồng xu sót lại là một sự nhạo báng, một trò đùa dai quái ác của tên ăn cắp hay, biết đâu đấy, là cách tỏ chút ý thức ngoan đạo sai lệch về lòng từ thiện. Rob đưa đồng xu cho người bán hàng và ông ta múc cho anh một phần nhỏ pilah - cơm - béo ngậy. Món này có trộn gia vị, thêm một ít đậu hạt. Hoặc vì Rob ăn quá nhanh, hoặc vì cơ thể kiệt quệ vì đói khát, nắng nôi và gông cùm nên vừa ăn xong một lúc anh đã ói hết xuống mặt đường bụi bặm. Chỗ cổ bị gông ứa máu, còn phía sau hai mát anh như bị nện Rob phải lại đứng dưới bóng cây ngô đồng; anh nghĩ đến nước Anh xanh tươi, đến con ngựa, cái xe và túi tiền cất dưới gầm xe, đến bà Buffington vẫn ngồi trên xe cạnh anh làm bạn đồng hành.

Lúc này phố xá càng đông hơn nữa; cả con đường là một dòng người và ai này đều đi về một hướng.

“Họ đi đâu thế?” Rob hỏi người bán hàng.

“Tới dự buổi tiếp kiến của Shah,” người kia đáp rồi nghi ngại nhìn gã Do Thái bơ phờ cho đến khi Rob đi khỏi.

Tại sao không nhỉ? anh tự hỏi. Anh còn cách chọn lựa nào khác nữa không?

Rob nhập vào dòng thác người lũ lượt xuôi đại lộ Ali và Fatima130, băng qua đại lộ Nghìn Vườn có bốn làn đường, rẽ sang đại lộ tuyệt đẹp mang tên cổng Thiên đường. Đủ mọi lớp người, trẻ có, già có, trung niên cũng có; hadji thì đội khăn xếp trắng, sinh viên đội khăn xếp xanh lục; rồi các mullah; những kẻ ăn xin lành lặn hay tàn phế ăn mặc rách rưới, quấn khăn xếp cũ sờn rách đủ màu; những ông bố còn trẻ bế theo con nhỏ; phu khiêng kiệu, kẻ cưỡi lừa, người cưỡi ngựa. Rob đi lặc lè như một con ngỗng lạc đàn theo sau một nhóm Do Thái ồn ào mặc caftan sẫm.

Đoàn người đi qua khu rừng trồng có chút bóng mát, vì Ispahan không nhiều cây cối lắm. Rồi, tuy vẫn đang ở trong những bức tường thành, họ đi ngang vô số cánh đồng có cừu và dê đang gặm cỏ, phân ranh khu vực hoàng gia với thành phố. Giờ đây họ tới gần một bãi cỏ xanh bát ngát, ở mỗi đầu dựng hai cột đá giống cổng chào. Khi ngôi nhà đầu tiên của hoàng cung hiện ra trong tầm mắt anh, Rob nghĩ đó phải là lâu đài, vì nó lớn hơn cả cung điện của vua Anh ở Luân Đôn. Nhưng còn nhiều ngôi nhà to như thế nữa nối tiếp nhau, phần lớn xây bằng gạch và đá, nhiều nhà có tới mấy ngọn tháp, mấy cổng vòm; nhà nào cũng có nhiều sân hiên và nhiều vườn rộng. Họ đi qua những vườn nho, tàu ngựa, hai đường đua ngựa, những vườn cây trái và những lục đình giữa những khu vườn đẹp đến nỗi Rob chỉ muốn tách khỏi dòng người để tha bộ trong khung cảnh rực rỡ ngát hương, nhưng anh biết chắc chắn điều đó bị cấm.

Rồi anh thấy một tòa nhà đồ sộ song đồng thời lại vô cùng trang nhã khiến Rob không dám tin ở mắt mình: anh lặng ngắm những mái nhà giống như ngực đàn bà và những bức tường bao quanh có lỗ châu mai; lính canh đội mũ lấp lánh trong nắng, cầm khiên đi lại trên đó, dưới những lá cờ đuôi nheo đủ màu tung bay trong làn gió nhẹ.

Anh giật tay áo một người đàn ông phía trước, một gã Do Thái to bê đê lòi cả áo lót có diềm ra khỏi áo ngoài, hỏi: “Thành gì thế?”

“Gì cơ? Cung của Shah, tên là Thiên Đường Sảnh đấy!” Gã lo lắng nhìn anh. “Anh bạn chảy máu kìa.”

“Không sao, một tai nạn xoàng thôi.”

Đoàn người đổ vào con đường dài dẫn vào cung. Khi tới gần, Rob thấy khu cung điện chính được một con hào rộng bảo vệ; cầu qua hào đã được kéo lên. Nhưng bên này hào, gần quảng trường được dùng làm cổng chính vào cung điện có một đại sảnh và dòng người theo nhau vào đó.

Đại sảnh rộng bằng nửa đại giáo đường Thánh Sofia ở Constantinople. Nền bằng cẩm thạch; tường và trần bằng đá, với những khe hở được bố trí tài tình khiến trong sảnh được chiếu sáng rất dịu. Đây chính là Đại Trụ Đường vì sát bốn bức tường là những cột đá, được đẽo gọt và xoi rãnh rất mực thẩm mỹ; bệ cột được tạc thành chân và móng vuốt của nhiều loài thú.

Khi Rob bước vào thì đại sảnh đã đầy hết nửa, anh lập tức bị những người vào sau lấn sang phía nhóm những người Do Thái. Dọc chiều dài sảnh có những khu được ngăn bằng dây thừng để chừa những lối đi ở giữa. Rob đứng quan sát, ghi nhận mọi thứ với sự chăm chú mới, vì những giờ phút bị gông đã làm anh càng thấm thìa thêm rằng mình là người ngoại quốc; những hành động theo anh là tự nhiên thì người Ba Tư có thể thấy là kỳ quái và đầy đe dọa. Anh biết rõ rằng mạng sống của mình tùy thuộc vào khả năng anh nhận định đúng họ nghĩ gì và ứng xử thế nào.

Rob nhận thấy những kẻ thuộc tầng lớp trên mặc quần áo thêu, đội khăn xếp lụa, đi giày kim tuyến, cưỡi ngựa vào sảnh qua một lối riêng. Tới cách ngai vàng khoảng một trăm năm mươi bước có những kẻ hầu đón lại, giữ ngựa để được một đồng bạc thưởng; rồi từ cái vị trí đặc ân này họ phải đi bộ tiếp qua đám tiện dân.

Bấy giờ đám thư lại trong quần áo và khăn xếp màu xám mới đi vào giữa đám người, hỏi tên những ai muốn thỉnh nguyện. Rob chen tới lối đi, vất vả đánh vần tên mình cho một trong những người này; hắn ghi tên anh trên một miếng giấy da mỏng và mềm một cách lạ lùng.

Một người cao lớn bước lên bệ cao ở cuối sảnh trên đặt một chiếc ngai to Rob đứng quá xa nên không thấy rõ được từng chi tiết nhưng đó không phải là Shah vì người này ngồi vào một ngai nhỏ và thấp hơn, ở bên phải ngai vua.

“Ai vậy?” Rob hỏi gã Do Thái hồi nãy.

“Đó là Đại Tể tướng, ngài Imam tôn kính Mirza-aboul Qandrasseh.” Gã Do Thái băn khoăn nhìn Rob vì hắn vỡ lẽ rằng anh là một kẻ thỉnh nguyên.

Ala-al-Dawla Shah bước tới bệ, tháo thắt lưng đeo kiếm, đặt xuống đất khi ngự trên ngai. Mọi người trong Đại Trụ Đường đều khấu đầu ravi zemin, quỳ phủ phục, trong khi Imam Qandrasseh cầu khẩn Allah rủ lòng thương những kẻ đến đây để thỉnh nguyện Sư tử Ba Tư đem lại công lý cho họ.

Lập tức buổi tiếp kiến bắt đầu. Mặc dù đại sảnh thốt nhiên lặng như tờ Rob cũng không thể nghe rõ người thỉnh nguyện lẫn người ngồi trên bệ. Nhưng mỗi khi một nhân vật quan trọng nói thì những kẻ được bố trí sẵn ở những chỗ âm thanh thuận lợi lặp lại thật to lòi của người ấy; bằng cách này lời của các bên được chuyển trung thực đến với mọi người.

Vụ đầu tiên dính líu đến hai người chăn cừu da đen sạm vì nắng gió ở làng Ardistan; họ đi bộ hai ngày tới Ispahan để trình bày vụ tranh chấp trước Shah. Họ bất đồng gay gắt về quyền sở hữu một con dê non. Một người có con dê cái đã lâu chẳng đẻ đái gì. Người kia thưa rằng hắn đã làm cho con dê cái kia được nhảy có kết quả, cho nên có quyền đòi sở hữu một nửa con dê non.

“Ngươi đã dùng ma thuật chăng?” Imam hỏi.

“Bẩm đại nhân, tiểu nhân chỉ thò có mỗi một cái lông gà vào ngoáy, làm cho nó nổi cơn động đực,” hắn đáp; thế là đám đông cười ồ lên và giậm chân thình thịch. Lát sau Imam tuyên bố rằng Shah xử cho người dùng lông gà thắng kiện.

Cho đa số những người có mặt thì buổi tiếp kiến quả là một màn giải trí. Shah không bao giờ lên tiếng. Có lẽ ông dùng dấu hiệu để truyền đạt ý mình muốn đến Qandrasseh; nhưng mọi câu hỏi và phán quyết đều có vẻ từ Imam mà ra và ông không chịu được những kẻ xuẩn ngốc.

Một thầy giáo vẻ mặt nghiêm nghị, tóc chải mượt, hàm râu ngắn được tia nhọn hoắt, chiếc áo chẽn thêu rất công phu trông như may lại từ y phục thai ra của một nhà giàu. Ông ta xin cho xây một ngôi trường mới ở thị trấn Nain.

“Không phải ở Nam đã có hai trường học rồi sao?” Qandrasseh gay gắt hỏi.

“Bẩm đại nhân, đó là những trường tồi tàn do những con người không xứng đáng dậy,” ông thầy giáo đáp ngọt xớt. Từ đám đông có tiếng lẩm bẩm bất bình.

Viên thầy giáo tiếp tục đọc bản thỉnh nguyện, xin cử một hiệu trưởng với những tiêu chuẩn chi tiết, đặc biệt, không thật cần thiết cho vị trí đó khiến đám đông cười khúc khích, bởi vì rõ ràng chỉ có chính ông ta mới đáp ứng được những điểm trên.

“Đủ rồi,” Qandrasseh nói. “Thỉnh nguyện này đúng là giả nhân giả nghĩa và tự tư tự lợi, mạo phạm đến Shah. Hãy truyền cho kelonter đánh gã này hai mươi trượng; cầu xin Allah được hả lòng.”

Đám lính vung hèo xuất hiện. Vừa nhìn thấy, những vết bầm trên người Rob nhói lên. Viên thầy giáo lớn tiếng phản đối khi bị điệu đi.

Vụ tiếp theo không được hào hứng bằng: hai nhà quý tộc đã trọng tuổi trong y phục bằng lụa đắt tiền, có quan điểm hơi dị biệt về quyền cho gia súc gặm cỏ. Thế là buổi phân xử biến thành một cuộc tranh luận rì rầm không dứt về những thỏa ước xa xưa giữa những người đã quá cố từ lâu. Người nghe ngáp lên ngáp xuống, lào xào phàn nàn về không khí ngột ngạt trong tòa nhà chật chội như nêm và về bắp chân mỏi nhừ. Họ chẳng tỏ phản ứng gì khi nghe lời phán quyết.

“Jesse ben Benjamin, người Do Thái từ nước Anh đến hãy bước ra phía trước,” có tiếng gọi.

Tên anh như lơ lửng trong bầu không khí rồi dội khắp sảnh khi nó được gọi đi gọi lại. Rob bước lặc lè dọc lối đi dài trải thảm, ý thức rõ về cái áo caftan bẩn thỉu bị rách và cái mũ da Do Thái rúm ró rất hợp với bộ mặt bị đánh đập của mình.

Cuối cùng anh tới gần ngai vàng và khấu đầu ravi zemin đủ ba lần như anh đã quan sát ở những người thỉnh nguyện trước.

Khi đứng lên anh thấy Imam mặc áo chùng đen của các mullah, cái mũi mỏ quạ trên khuôn mặt ngang ngạnh, với bộ râu xám như màu thép.

Shah đội khăn xếp màu trắng của một tín đồ ngoan đạo từng đến Mecca hành hương, trong vành khăn gắn một vương miện nhỏ bằng vàng; cái áo chẽn dài bằng loại vải nhẹ, mịn may bằng chỉ xanh lơ và chỉ bằng vàng; xà cạp của ông màu xanh thẫm và đôi giày mũi nhọn màu xanh lơ thêu chỉ đỏ như máu. Ông ngồi bất động, mắt nhìn đâu đâu, hình ảnh của một người lơ đãng vì nhàm chán.

“Một Inghiliz,” Imam nói. “Hiện giờ ngươi là người Inghiliz duy nhất, người châu Âu duy nhất của chúng ta đấy. Lý do nào đã đưa ngươi đến Ba Tư?”

“Vì tiểu nhân là người đi tìm chân lý.”

“Ngươi muốn theo đạo giáo chân chính chăng?” Qandrasseh hỏi, không phải không thân ái.

“Không, bởi vì chúng ta đã nhất trí rằng ngoài Người là bậc chí nhân thì không có Allah nào khác nữa,” Rob đáp và biết ơn những giờ phút được gã lái buôn có học thức Simon ben ha-Levi chỉ dạy. “Kinh Koran đã viết: ‘Ta sẽ không thờ những gì ngươi thờ và ngươi cũng sẽ không thờ những gì ta thờ… Ngươi có tôn giáo của ngươi và ta có tôn giáo của ta.’ “

Đừng kể lể dài dòng, Rob tự nhắc nhở.

Với vẻ bình thản, anh kể ngắn gọn lúc mình đi trong rừng già miền Tày Ba Tư, chợt một con mãnh thú phóng xuống định vồ anh như thế nào.

Shah có vẻ bắt đầu chăm chú nghe.

“Ở quê hương tiểu nhân không có báo. Lúc ấy tiểu nhân không có vũ khí, cũng không biết cách đương đầu với một mãnh thú như thế.”

Rob kể lại việc Ala-al-Dawla Shah, người săn hổ báo giống như vua cha Abdallah Shahah từng giết sư tử ở Kashan, đã cứu mạng anh như thế nào. Những kẻ đứng gần ngai vàng nhất cất tiếng hò reo hoan hô người trị vì họ. Tiếng rì rầm lan khắp sảnh khi những kẻ có nhiệm vụ lặp lại thuật câu chuyện trên cho đám đông phải đứng quá xa ngai vàng.

Qandrasseh ngồi bất động nhưng qua ánh mắt của ông ta, Rob đoán rằng vị Imam này không lấy gì làm hân hoan trước câu chuyện cũng như phản ứng của đám thần dân.

“Nhanh lên, Inghiliz,” ông ta lạnh lùng nói, “hãy trình bày rõ ngươi muốn thỉnh cầu gì dưới chân của vị Shah chân chính duy nhất.”

Rob hít một hơi dài. “Bởi vì sách cũng viết rằng kẻ nào cứu một mạng sống thì cũng mang trách nhiệm với nó, nên tiểu nhân thỉnh cầu được Shah giúp đỡ để cho đời tiểu nhân trở nên hữu dụng nhất.” Rồi anh thuật lại đã cố xin vào học trường Y của Ibn Sina nhưng không được nhận.

Câu chuyện về con báo bấy giờ đã truyền đến mọi ngóc ngách xa nhất và tòa đại sảnh rung rinh dưới tiếng chân giậm kéo dài như sấm.

Chắc chắn Ala-al-Dawla Shah quen thấy thần dân sợ hãi và vâng lời, song có lẽ lâu lắm rồi ông mới lại được người ta hoan hô một cách tự phát như thế. Nét mặt ông cho thấy tiếng ồn ào kia khác nào khúc nhạc du dương nhất ông được nghe.

“À!” Vị Shah chân chính duy nhất cúi tới trước, mắt sáng ngời và Rob biết ông đã nhớ lại chuyện liên quan đến việc giết con báo.

Ông nhìn Rob một lúc rồi quay sang Imam và lần đầu tiên trong buổi tiếp kiến ông lên tiếng.

“Cho gã Hebrew này một bộ calaat,” ông truyền.

Không rõ vì lý do gì mà người ta cười rầm lên.

“Ngươi đi theo ta,” người sĩ quan tóc hoa râm nói. Vài năm nữa ông ta sẽ thành một lão ông nhưng bây giờ vẫn còn khỏe và có oai quyền. Ông ta đội mũ sắt láng bóng, mặc áo da chẽn ra ngoài cái áo lính màu nâu, đi loại dép da có dây buộc lòng thòng. Những vết sẹo đủ nói lên con người ông: những vết màu trắng do bị kiếm chém trên hai cánh tay lực lưỡng màu nâu, tai trái phẳng lì, còn cái miệng thường xuyên méo xệch do bị một vết đâm dưới xương gò má bên phải từ đã lâu.

“Ta là Khuff,” ông ta tự giới thiệu. “Đội trưởng đội gác cổng thành, được giao những việc đại loại như chuyện của ngươi.” Mắt ông nhìn cái cổ trầy trụa của Rob cười. “Carcan à?”

“Vâng.”

“Carcan thật đúng là một nhục hình đáng sợ,” Khuff nói với vẻ khâm phục.

Họ rời Đại Trụ Đường, đi về phía các tàu ngựa. Lúc này trên sân cỏ rộng một số người phóng ngựa vào nhau, rồi họ xoay ngựa, vung những cây gậy dài trông như cầm ngược gậy của người chăn cừu, song không ai ngã cả.

“Họ tìm cách đánh trúng nhau hay sao đấy?”

“Họ tìm cách đánh trúng một quả bóng. Đó là trò chơi ‘bóng và gậy’ của kỵ sĩ131.” Khuff chăm chú nhìn anh. “Có nhiều thứ ngươi không rõ. Ngươi có biết thế nào là calaat không?”

Rob lắc đầu.

“Thời trước hễ ai được vua Ba Tư sủng ái thì nhà vua sẽ gỡ một calaat, tức là một thứ trong y phục của chính ngài, ban cho người ấy để tỏ rằng mình hài lòng. Đã bao đời tập tục này được xem là một ân sủng. Bây giờ thì calaat gồm có tiền phụ cấp thường xuyên để sinh nhai, một bộ quần áo, một ngôi nhà và một con ngựa.”

Rob sững sờ. “Thế là tôi giàu à?”

Khuff cười như thể Rob là một gã ngây ngô. “Calaat là một tưởng thưởng đặc biệt, nhưng giá trị của nó có thể khác biệt rất lớn. Sứ thần một nước đồng minh gần gũi của Ba Tư trong chiến tranh sẽ được ban cẩm bào, một dinh thự tráng lệ không kém Thiên Đường Sảnh và một con ngựa thật chiến với yên cương cẩn đá quý. Nhưng ngươi đâu phải là sứ thần.”

Phía sau các tàu ngựa là một bãi rộng rào kín, trong đó vô số ngựa đang chạy tới chạy lui. Bác phó cạo luôn luôn nhắc nhở rằng chọn ngựa thì phải tìm một con có cái đầu như một nàng công chúa, còn hông như một ả điếm mập ù. Rob thấy một con màu xám hợp với miêu tả này, lại còn thêm đôi mắt kênh kiệu nữa chứ.

“Tôi có thể xin con ngựa cái này được không?” anh hỏi, chỉ vào nó. Khuff chẳng buồn giải thích rằng con ngựa này chỉ xứng với một ông hoàng, mà chỉ cười hơi có vẻ chế giễu, làm cái miệng méo của ông càng thêm lạ lùng. Viên đội trưỏng đội gác tháo dây buộc một con đã sẵn yên cương, leo lên và chạy vào giữa bầy ngựa đang đi quanh, khéo léo lôi ra một con bị thiến màu nâu tưong xứng nhưng lừ đừ, vai u, chân ngắn và khỏe.

Khuff chỉ cho Rob thấy dấu sắt nung hình một bông uất kim hương lớn nơi đùi trái con vật. ” Ala-al-Dawla Shah là người nuôi ngựa duy nhất ở Ba Tư và đây là dấu hiệu của Người. Có thể đổi nó lấy một con khác cũng mang dấu uất kim hương, nhưng không bao giờ được bán. Nếu nó chết, hãy cắt chỗ da có dấu này đem lại, ta sẽ cho ngươi con khác.”

Khuff đưa anh một túi tiền vẻn vẹn vài đồng, còn ít hơn cả Rob có thể kiếm được qua bán thuốc đặc chế chỉ trong một lần diễn trò. Viên đội trưởng tìm trong nhà kho gần đấy cho đến khi kiếm ra một cái yên dùng được của quân đội. Bộ quần áo ông ta đưa cũng may tốt tương tự nhưng hình thức bình thưòng, gồm một quần rộng, buộc ở thắt lưng bằng dây; xà cạp bằng vải gai để quấn ngoài quần, quanh ống chân từ mắt cá tới đầu gối giống như quấn băng; một cái áo rộng gọi là khamisa bỏ ngoài quần, dài tới đầu gối; một áo chẽn gọi là durra; hai áo khoác cho hai mùa khác nhau, một ngắn và nhẹ, cái kia dài lót da cừu; một cái đệm hình nón cho khăn xếp gọi là qalansuwa, và một khăn xếp màu nâu.

“Ông có màu xanh lục không?”

Cái này tốt hơn. Khăn xanh lục làm bằng loại vải vừa nặng vừa xấu, chỉ sinh viên và bọn nghèo mạt hạng mới đội.”

“Nhưng tôi vẫn muốn màu xanh lục,” Rob khăng khăng; Khuff bèn đưa anh cái khăn xếp xanh lục rẻ tiền kèm một cái nhìn đầy vẻ khinh thường.

Đám thuộc hạ bợ đỡ đang chầu chực hối hả thực hiện mệnh lệnh của viên đội trưởng bảo mang ngựa lại. Hóa ra ngựa của ông ta là một con đực thuộc nòi A Rập, giống con ngựa xám mà Rob thèm muốn.

Như một tay thượng lưu, Rob xách cái bị đựng quần áo mới, cưỡi con ngựa thiến hiền lành màu nâu đi theo Khuff về tới tận Yehuddiyyeh. Họ đi một lúc lâu qua những con đường chật hẹp của khu Do Thái, cho tới khi Khuff dừng ngựa trước một ngôi nhà gạch đỏ sẫm nhỏ và cũ, với một tàu ngựa nhỏ, chỉ là cái mái đặt trên bốn cây cột và thêm một mảnh vườn con. Một con thằn lằn trong vườn chớp mắt nhìn Rob rồi biến vào trong khe tường. Bốn cây mơ cành lá um tùm tỏa bóng xuống các bụi cây gai cần phải cắt. Nhà có ba phòng, một phòng nền bằng đất nện, còn nền hai phòng kia bằng loại gạch đỏ, giống như các bức tường, lõm dấu chân của nhiều thế hệ. Một con chuột chết khô nằm trong một góc phòng nền đất khiến không khí trong phòng hơi có mùi thum thủm.

“Nhà của ngươi đấy,” Khuff nói, gật đầu chào rồi quay đi.

Tiếng vó ngựa của ông ta còn nghe chưa dứt mà Rob đã khuỵu xuống trên nền đất bẩn thỉu, rồi anh nằm ngửa và chẳng còn biết gì nữa, không khác con chuột chết kia.

Rob ngủ một mạch mười tám tiếng. Khi mở mắt, chân tay anh như bị vọp bẻ và đau nhức chẳng khác một ông già bị cứng các khớp xương. Anh ngồi trong ngôi nhà yên tĩnh, nhìn các hạt bụi trong ánh nắng chiếu qua lỗ thông khói trên mái. Ngôi nhà hơi xập xệ, lớp đất sét trát tường có nhiều vết nứt, một trong những thành cửa sổ bị long; nhưng từ khi bố mẹ anh qua đời thì đây là nơi cư ngụ đầu tiên thuộc quyền sở hữu của anh.

Khi vào chuồng ngựa anh hoảng hồn thấy con ngựa mới của mình đứng đó, chưa được tháo yên và cho ăn uống. Sau khi tháo yên và dùng mũ lấy nước về từ cái giếng công cộng gần đấy, Rob tất tả tới cái tàu mình gửi lừa và la để mua chậu gỗ, rơm cây kê và một giỏ yến mạch chất lên lưng lừa thồ về nhà.

Sau khi lo cho lũ vật xong, anh lấy bộ quần áo mới rồi đi tới nhà tắm công cộng; trên đường đi ghé quán của Tiểu Salman trước.

“Tôi đến lấy hành lý,” anh nói với người chủ quán già.

“Vẫn được giữ nguyên vẹn, dù hai tối liền anh không trở lại khiến tôi lo cho mạng sống của anh quá.” Salman lo lắng đăm đăm nhìn anh. “Người ta đồn có một gã Dhimmi ngoại quốc, một tay Do Thái từ châu Âu đã đến bệ kiến và được Shah Ba Tư ban cho calaat.”

Rob gật.

“Có đúng là anh không?” Salman thì thào hỏi.

Anh ngồi xuống một cách khó nhọc. “Từ cái lần ăn ở quán ông tôi chẳng có gì vào bụng cả.”

Lập tức Salman bưng thức ăn ra. Mới đầu Rob thong thả ăn bánh mì với sữa dê, rồi thấy bụng mình không phản ứng gì khác ngoài cái đói, anh làm luôn bốn quả trứng luộc, thêm nhiều bánh mì nữa với một khoanh pho mát loại cứng và một thố pilah. Rob cảm thấy người khỏe lại dần.

Ở nhà tắm anh ngâm người thật lâu dể những chỗ bị bầm giập bớt đau. Khi mặc bộ quần áo mới vào Rob thấy mình lạ hẳn, tuy không như lần đầu anh khoác cái áo caftan. Vất vả lắm anh mới quấn được xà cạp quanh hai chân; còn đội khăn xếp thì phải nhờ người chỉ vẽ, nên tạm thời anh vần đội cái mũ da Do Thái.

Về tới nhà Rob lo quẳng liền xác con chuột rồi ngẫm nghĩ về hoàn cảnh hiện tại của mình. Anh có được chút của đấy, nhưng đó không phải là điều anh thỉnh cầu ở Shah. Anh còn đang mơ hồ lo lắng về tương lai thì đột nhiên Khuff đến; vẫn với vẻ mặt không lấy gì làm vui vẻ ông ta mở một cuộn giấy da mỏng rồi dõng dạc đọc:

ALLAH

Chiếu chỉ của Vua cõi thế gian, Chúa tể cao cả và oai nghiêm, siêu phàm và đáng tôn kính không gì so sánh nổi; người mang những danh hiệu phi thường: Nền móng không lay chuyển nổi của vương quốc, Đấng tuyệt vời, Bậc quý tộc và Hào hiệp, Sư tử Ba Tư và Người cai trị quyền uy nhất vũ trụ. Nay truyền để Tổng đốc, quan Giám sát và mọi viên chức thành phố Ispahan - ngự thành của Hoàng triều, Trung tâm của Khoa học và Y học - biết rằng Jesse, con trai của Benjamin132, người Do Thái làm phó cạo kiêm thầy lang ở thành phố Leeds bên châu Âu, đã đến vương quốc chúng ta là nơi được Đấng minh quân bậc nhất thế gian trị vì, cũng là chốn nương thân mà ai cũng biết của những kẻ bị áp bức. Y đã có cơ hội và vinh dự được ra mắt Đức Kim thượng, van xin được Người thay mặt chân chính của Đấng Tiên Tri chân chính trên thiên đường, tức là Hoàng đế vô cùng cao cả của chúng ta, ra tay trợ giúp. Các khanh phải biết rằng Jesse, con trai của Benjamin ở Leeds đã được hưởng đặc ân của hoàng gia, được ban ngự bào cùng với những vẻ vang và phúc lợi; do dó phải đối xử với y cho tương xứng. Các khanh phải biết thêm, chiếu chỉ này được ban hành kèm theo hình phạt nặng nề rằng bất cứ vi phạm nào cũng đều bị xử tử hình. Ban bố ngày Panj Shanbah thứ ba của tháng Rejab nhân danh Đức Kim thượng, người đã hành hương đến các thánh địa và Quan ngự tiền văn phòng, tong quản Dinh cung nữ của Đức Hoàng đế, Imam Mirza- aboul Qandrasseh, Tể tướng. Trong mọi sự việc xảy ra trên trần thế đều nhất thiết phải cầu xin Chúa tối cao phù hộ.

“Thế còn việc học của tôi thì sao?” Rob không ghìm được, hỏi khao khao như không thành tiếng.

“Tôi không dính dáng gì đến chuyện học hành cả,” viên đội trưởng nói rồi bỏ đi, cũng gấp gáp như khi đến.

Lát sau, hadji Davout Hosein ngồi trong kiệu do hai người phu lực lưỡng khiêng tới cùng với một mớ quả vả như là biểu tượng chúc cho ngôi nhà mới được sung túc.

Trên nền đất của mảnh vườn mơ còn bừa bộn, Rob và khách cùng ngồi ăn vả giữa đám kiến và ong.

“Những cây mơ này còn tốt quá chứ,” hadji nói sau khi đã nhìn kỹ. Ông ta chỉ dẫn tường tận cho Rob phải cắt tỉa, tưới và bón phân ngựa thế nào để cả bốn cây lại đơm trái.

Cuối cùng ông ta ngồi lặng thinh.

“Còn chuyện gì nữa không ạ?” Rob khẽ hỏi.

“Tôi được hân hạnh chuyển đến anh lời chào và lời chúc mừng của Abu Ali at-Husain ibn Abdullah ibn Sina133 kính mến.” Hadji đổ mồ hôi và tái người khiến cái dấu zabiba trên trán càng lộ rõ. Rob thấy tội nghiệp ông ta, nhưng chỉ vừa phải, không vì thế mà ảnh hưởng đến giây phút hân hoan đặc biệt này, ngọt ngào và nồng nàn hơn cả mùi thơm đến mê mẩn của những trái mơ nhỏ rơi ngổn ngang dưới gốc cây; đó là lúc Hosein đưa Jesse, con trai của Benjamin, giấy mời đến madrassa ghi danh học Y ở maristan để mai sau anh có thể trở thành bác sĩ.

PHẦN BỐN

MARISTAN

39

IBN SINA

Ngày đầu tiên trong đời sinh viên của Rob J. mới sáng sớm mà đã nóng, báo hiệu một ngày nực nội. Rob trau chuốt thắng bộ cánh mới, nhưng không quấn xà cạp vì trời nóng. Anh vất vả mãi mà vẫn không mò ra được bí quyết để quấn cái khăn xếp màu xanh lục, cuối cùng đành cho tiền một thằng nhỏ ở ngoài đường để nó chỉ anh cách quấn chặt khúc vải đã gấp nhỏ quanh cái qalansuwa rồi nhét vào thật gọn. Khuff đã nói đúng rằng loại vải rẻ tiền này nặng; cái khăn xanh lục dám gần một stone, thành ra cuối cùng Rob bỏ cái gánh nặng không quen mang trên đầu này, đội mũ da Do Thái khiến anh thấy nhẹ cả người.

Cái mũ này làm người ta nhận ra được anh ngay khi Rob tới gần Đại Nhũ Hoa; một nhóm thanh niên đội khăn xanh lục đang đứng đấy trò chuyện.

“Karim, tay Do Thái mới của cậu kìa,” một gã nói.

Một người đang ngồi nơi bậc thềm đứng dậy, tiến lại gần Rob; anh nhận ra chàng sinh viên đẹp trai, thon lẳn đã xài xể một gã khán hộ mà mình đã chứng kiến lần đầu ghé thăm nhà thương.

“Mình là Karim Harun. Bạn là Jesse ben Benjamin, đúng không?”

“Đúng.”

“Ông hadji đã giao mình nhiệm vụ giới thiệu với bạn về trường, nhà thương và giải đáp các câu hỏi của bạn.”

“Rồi anh sẽ mong được trở về lại với cái carcan cho mà xem, anh bạn Do Thái ạ!” một người nào đó lên tiếng và đám sinh viên cười ồ.

Rob mỉm cười. “Mình không tin thế đâu,” anh nói. Hiển nhiên cả trường đều đã nghe về một gã Do Thái từ châu Âu đến, bị giam vào ngục, rồi được nhận vào trường Y nhờ có sự can thiệp của Shah.

Hai người bắt đầu với maristan trước; nhưng Karim đi ào ào, đúng là một người hướng dẫn kỳ quái, làm chiếu lệ; rõ ràng gã chỉ muốn xong càng nhanh càng tốt một công việc tẻ nhạt. Tuy vậy Rob cũng biết được nhà thương chia thành khu cho đàn ôngvà khu cho đàn bà. Đàn ông có khán hộ nam; đàn bà có khán hộ và người khiêng nữ chỉ bác sĩ và chồng là những người đàn ông duy nhất được phép đến gần.

Có hai phòng dành cho giải phẫu. Một phòng dài, trần thấp để những kệ đầy chai lọ dán nhãn viết chữ rõ ràng. “Đây là khazanat-ul- sharà, tức là ‘kho thuốc’,” Karim nói. “Mỗi thứ Hai và thứ Ba các bác sĩ chẩn bệnh thực hành trong trường. Sau khi bệnh nhân được khám và điều trị, các dược sĩ sẽ pha chê thuốc theo toa bác sĩ. Dược sĩ ở maristan pha chính xác tới từng grain134 và ngay thẳng. Phần lớn bọn dược sĩ trong thành phố là lũ điếm đàng, bán chai nước tiểu mà thề sống thề chết rằng đấy là nước hoa hồng.”

Ở trường, tòa nhà ngay bên cạnh đó, Karim chỉ cho anh các phòng khám bệnh, các giảng đường và các phòng thí nghiệm, nhà bếp, phòng ăn và nhà tắm lớn cho ban giảng huấn và sinh viên. “Có bốn mươi tám bác sĩ và nhà phẫu thuật, nhưng không phải đều là giảng sư hết. Có hai mươi bảy sinh viên học Y, kể cả bạn. Mỗi sinh viên thực tập với nhiều bác sĩ khác nhau. Thực tập lâu hay mau tùy từng người, thời gian học cũng thế. Anh chỉ thành thí sinh để được sát hạch khi nào ban giảng huấn khốn kiếp thấy anh đã đủ trình độ. Nếu thi đậu thì anh sẽ được gọi là hakim. Nếu rớt thì anh vẫn chỉ là sinh viên và phải học tiếp, chờ cơ hội mới.”

“Bạn theo học ở đây bao lâu rồi?”

Karim trừng mắt và Rob hiểu mình đã hỏi một câu rất không nên.

“Bảy năm. Mình đã thi hai kỳ rồi. Năm ngoái mình rớt môn triết. Lần thử thứ nhì trước đây ba tuần, mình bị kém trong môn luật. Mình cần quái gì phải quan tâm đến lịch sử của môn lôgic học hay những tiền lệ trong luật pháp chứ? Mình đã là một bác sĩ giỏi lâu rồi.” Gã thở dài cay đắng. “Ngoài những giờ về y học, bạn còn phải nghe giảng về luật, thần học và triết. Bạn được quyền chọn thầy, nhưng tốt nhất nên thường xuyên nghe đều một số thầy nhất định thôi,” gã miễn cưỡng thổ lộ, “vì có người sẵn sàng rộng lượng với bạn trong kỳ sát hạch nếu họ quen mặt bạn.”

Ai trong madrassa này cũng đều phải đi nghe những tiết học buổi sáng cho mỗi ngành. Nhưng đến chiều thì sinh viên luật chuẩn bị hồ sơ hoặc đến dự các phiên tòa, các vị muốn trở thành nhà thần học hối hả tới các giáo đường, các triết gia tương lai lo đọc sách hay viết lách, sinh viên ngành y đi thực tập ở nhà thương. Các bác sĩ đến đấy thăm bệnh vào buổi chiều và sinh viên đi theo họ; sinh viên được phép khám bệnh và đề nghị cách chữa; các bác sĩ đặt ra hết câu hỏi hướng dẫn này đến câu hỏi khác. Đấy thật là một cơ hội tốt để học hoặc…” ã cười chua chát, “để thành trò cười cho thiên hạ.”

Rob nhìn khuôn mặt đẹp trai và không vui kia. Bảy năm! anh lặng người đi. Mà chẳng được gì khác hơn là một tiền đồ bấp bênh. Chắc chắn là gã này trước khi vào học Y đã có một trình độ hơn cái kiến thức sơ sài của anh xa lắc.

Nhưng mọi nỗi lo và cảm nghĩ bi quan của anh biến hết khi họ bước vào cái thư viện được gọi là Nhà Kiến Thức. Rob không thể nào hình dung nổi một nơi có nhiều sách đến thế. Một số bản được viết tay trên da thú đã thuộc thành giấy da, nhưng phần lớn trên loại vật liệu nhẹ giống như tờ chiếu ban calaat cho anh. “Hóa ra Ba Tư chỉ có loại giấy da tầm thường,” Rob nhận xét.

Karim khịt mũi. “Không phải giấy da đâu. Cái đó gọi là giấy, một phát minh của bọn mắt xếch135 ở phương Đông, bọn này ngoại đạo nhưng tài tình lắm. Ở châu Âu làm gì có giấy phải không?”

“Hồi ở đó mình chưa từng thấy.”

“Giấy chỉ là giẻ rách nghiền nát, hồ với a giao rồi ép. Không đắt đâu, ngay cả sinh viên cũng sắm nổi.”

Nhà Kiến Thức làm Rob kinh ngạc hơn mọi thứ anh từng thấy. Anh lặng lẽ đi quanh phòng, sờ vào sách, nhớ tên tác giả - anh chỉ biết một ít tên thôi.

Hippocrates, Dioscorides; Ardigenes, Rufas xứ Ephesus, Galen bất tử… Oribasius, Philagrios, Alexander xứ Tralles, Paul xứ Aegina…

“Ở đây có bao nhiêu quyển tất cả?”

“Madrassa có gần một trăm nghìn quyển,” Karim hãnh diện nói. Gã cười khi thấy vẻ ngờ vực trong mắt Rob. “Đa số đã được dịch ở Baghdad136 sang tiếng Ba Tư. Ở đại học Baghdad có một khoa về dịch thuật; nơi đây sách được dịch ra các thứ tiếng của Đông Caliphate137 rồi sao chép trên giấy. Đại học Baghdad rất lớn, có một thư viện với sáu trăm nghìn quyển sách, hơn sáu nghìn sinh viên và nhiều vị thầy nổi tiếng. Madrassa của chúng ta tuy nhỏ nhưng lại hơn họ ở một điểm.”

“Điểm nào?” Rob hỏi, và gã sinh viên đàn anh kia dẫn Rob tới một bức tường trong Nhà Kiến Thức dành riêng cho các tác phẩm của một tác giả.

“Chúng ta có vị thầy này đây,” Karim đáp.

Chiều hôm ấy Rob được thấy trong maristan nhân vật mà người Ba Tư gọi là vị Thầy của mọi bác sĩ. Thoạt tiên Ibn Sina là cả một sự thất vọng. Cái khăn xếp màu đỏ - dành cho các bác sĩ - của ông đã bạc lại còn được quấn một cách cẩu thả, chiếc durra đã sờn thuộc loại tầm thường. Ông thấp và hói, mũi to có nhiều gân máu, còn cằm đã bắt đầu chảy xệ sau hàm râu bạc. Ông trông không khác mọi người A Rập đứng tuổi cho đến khi Rob nhận ra đôi mắt nâu tinh anh, ưu tư nhưng chăm chú, nghiêm nghị nhưng sinh động lạ thường. Rob hiểu ngay Ibn Sina nhìn thấu những điều người thường không thấy được.

Cùng với bốn bác sĩ, Rob là một trong bảy sinh viên theo sau Ibn Sina khi ông đi thăm bệnh trong nhà thương. Hôm ấy vị Thầy của mọi bác sĩ dừng lại không xa nệm rơm của một bệnh nhân khô đét, tay chân khẳng khiu.

“Ai là thực tập sinh khu này?”

“Thưa thầy con, Mirdin Askari.”

Hóa ra là người anh em bà con của Aryeh đấy, Rob tự nhủ rồi chăm chú nhìn anh chàng Do Thái ngăm đen, cằm dài ngoằng với hàm răng trắng, to và chắc khiến khuôn mặt anh ta mang vẻ chất phác dễ mến như mặt một con ngựa thông minh.

Ibn Sina hất đầu về phía người bệnh. “Askari, anh hãy cho chúng tôi biết về bệnh nhân này.”

“Ông ta tên là Amahl Rahin, làm phu dắt lạc đà; cách đây ba tuần ông đến nhà thương vì bị đau phần lưng dưới. Thoạt tiên chúng con nghĩ rằng ông ta bị chấn thương cột sống trong một lúc say rượu, nhưng ít lâu sau đau lan sang cả tinh hoàn phải và đùi phải.”

“Nước tiểu thế nào?” Ibn Sina hỏi.

“Hai ngày đầu thì vẫn trong, hơi vàng. Sáng ngày thứ ba thì nước tiểu có máu, chiều cùng ngày ông ta tiểu ra sáu viên sạn thận, bốn viên như hạt cát, còn hai viên to cỡ hạt đậu. Từ hôm ấy bệnh nhân không đau nữa, nước tiểu lại trong, nhưng ông ta không chịu ăn.”

Ibn Sina nhíu mày. “Anh cho bệnh nhân ăn gì?”

Askari có vẻ hoang mang. “Các món thông thường ạ: pilah đủ loại, trứng gà, thịt cừu, hành, bánh mì… Nhưng ông ta chẳng đụng đến món nào cả. Ruột ông ta ngưng hoạt động, mạch yếu đi và càng ngày ông ta càng đuối.” 

Ibn Sina gạt đâu rồi nhìn quanh một lượt. “Ông ta bị chứng gì nào?” Một sinh viến khác thu hết can đảm. “Thưa thầy, con nghĩ rằng ruột ông ta bị xoàn lại, khiến thức ăn không vào được trong cơ thể. Do cảm thấy thế ông ta không chịu ăn nữa.”

“Cám ơn anh Fadil ibn Parviz,” Ibn Sina lễ độ nói. “Nếu đúng như thế thì người bệnh vẫn ăn nhưng sẽ ói ra.” Rồi ông đợi. Không thấy ai nói gì khác, ông lại gần người đàn ông trên nệm rơm.

“Chào anh Amahl,” ông nói, “tôi là bác sĩ Husain, con của Abd¬ullah; bố tôi là con của Al-Hasan, cháu của Ali, chắt của Sina. Đây là các bạn tôi và sẽ là bạn của anh. Quê anh ở đâu?”

“Thưa thầy, ở làng Shaini ạ,” người bệnh thều thào.

“A, anh đến từ Fars! Tôi đã từng sống những ngày rất sung sướng ở Fars. Chà là ở ốc đảo vùng Shaini to và ngọt, đúng không nhỉ?”

Amahl ứa nước mắt, lặng lẽ gật đầu.

“Askari, anh đi lấy chà là và một bát sữa ấm cho người bạn của chúng ta nhé.”

Lát sau hai thứ kia được mang đến; các bác sĩ và sinh viên nhìn anh ta ăn ngấu nghiến chà là.

“Thong thả, Amahl. Thong thả, anh bạn ạ,” Ibn Sina nhắc nhở. “Askari, anh phải lo làm sao thay đổi thực đơn của người bạn chúng ta nhé.”

“Thưa thầy, vâng,” anh chàng Do Thái đáp khi họ tiếp tục đi.

“Các anh phải ghi nhớ điều này về những người bệnh mà chúng ta chăm sóc: họ tìm đến với chúng ta nhưng không thay đổi nếp sống để thành giống như chúng ta được; họ không ăn những món chúng ta ăn là chuyện rất bình thường. Đâu phải vì đến thăm bò mà sư tử thích ăn cỏ. Cư dân trên sa mạc chủ yếu sống bằng sữa đông để chua và các thành phẩm tương tự của sữa. Cư dân sa mạc Dar-ul-Maraz ăn cơm và thức ăn khô. Người Khorasan chỉ thích xúp nấu đặc với bột mì. Người Ấn Độ ăn đậu hạt, hột đỗ đậu, dầu và các thứ gia vị cay. Dân vùng Transoxiania chuộng vang và thịt, nhất là thịt ngựa. Dân vùng Fars và Arabistan chủ yếu ăn chà là. Người Bedouin138 quen ăn thịt, sữa lạc đà và cào cào. Dân vùng Gurgan, dân xứ Georgia, Armenia và người châu Âu quen uống rượu trong bữa ăn, cũng như quen ăn thịt bò và heo.”

Ibn Sina nhìn xoáy vào đám học trò đứng quanh ông. “Chúng ta làm họ khiếp hãi, các anh ạ. Lắm khi chúng ta không cứu nổi họ; đôi khi cách chúng ta chữa trị làm họ mất mạng. Cho nên đừng để họ phải bị cả chết đói nữa.”

Vị Thầy của mọi bác sĩ tay chắp sau lưng quay đi, để đám học trò đứng đó.

Sáng hôm sau, Rob đến madrassa nghe giảng trong một giảng đường nhỏ có những hàng ghế đá theo hình bậc thang. Bồn chồn quá thành ra anh đến sớm, đang ngồi một mình ở hàng thứ tư thì dăm sáu sinh viên cùng vào.

Mới đầu họ không chú ý đến anh. Qua câu chuyện của họ Rob biết một người trong bọn tên là Fadil ibn Parviz đã được thông báo rằng anh ta sắp qua kỳ sát hạch để thành bác sĩ nên đám bạn kia ganh tị châm chọc.

“Chỉ có một tuần để chuẩn bị thôi à, Fadil?” một sinh viên thấp và béo tròn hỏi. “Mình nghĩ rằng cậu sẽ sợ đái ra mật mất!”

“Cậu im cái miệng đi, Abbas Sefi, đồ mũi Do Thái, đồ con c… Cơ Đốc kia! Cậu thì cần đếch gì phải sợ thi với cử chứ, vì cậu sẽ thành một sinh viên ‘thâm niên’ hơn cả Karim Harun cho mà xem,” Fadil nói và cả đám cười ồ.

“Salaam, ai thế này nhỉ?” Fadil hỏi, lần đầu tiên thấy Rob. “Bạn tên gì, Dhimmi?”

“Jesse ben Benjamin.”

“A, người tù nổi tiếng! Hóa ra bạn là anh chàng Do Thái phó cạo kiêm thầy lang được ban calaat của Shah đấy. Rồi bạn sẽ thấy rằng để trở thành bác sĩ cần đến nhiều thứ hơn là chiếu chỉ.”

Giảng đường đông dần. Mirdin Askari đang leo lên những hàng ghế đá tới một chỗ trống. Fadil lên tiếng gọi: “Askari! Thêm một gã Hebrew nữa muốn trở thành đỉa đây này. Tụi bay sắp đông hơn đám tụi tao rồi đấy.”

Askari lạnh lùng nhìn về phía họ, phớt lờ Fadil như thể không thèm đếm xỉa đến một con bọ hay quấy rầy.

Mọi bàn tán chấm dứt khi một giảng sư có gương mặt ưu tư bước vào. Ông tên là Sayyid Sa’di, dạy môn triết học.

Rob lờ mờ linh cảm việc anh trầy trật tìm đủ cách để thành sinh viên y khoa sẽ đưa mình vào tình huống nào, vì ông Sayyid nhìn quanh và nhận ra một khuôn mặt lạ.

“Dhimmi, tên anh là gì?”

“Thưa thầy con là Jesse ben Benjamin.”

“Jesse ben Benjamin, anh hãy cho biết Aristoteles đã viết gì về quan hệ giữa thể xác và tinh thần.”

Rob lắc đầu.

“Vấn đề này được đề cập đến trong tác phẩm Bàn về linh hồn của ông ta,” vị giảng sư sốt ruột nhắc.

“Con không biết quyển Bàn về linh hồn. Con chưa từng đọc Aristoteles.”

Sayyid Sa’di lo lắng nhìn anh. “Thế thì anh phải lo học ngay đi chứ.”

Rob chỉ hiểu lõm bõm những gì Sayyid Sa’di giảng trong giờ học.

Khi hết giờ học và giảng đường đã trống, anh mới đến chỗ Mirdin Askari ngồi. “Mình chuyển đến bạn lời chào thân ái nhất của ba người ở Masqat, Reb Lonzano ben Ezra, Reb Loeb ben Kohen và người anh em họ của bạn, Reb Aryeh Askari.”

“A, chuyến đi của họ êm xuôi cả chứ?”

“Mình nghĩ thế.”

Mirdin gật đầu. “Tốt. Mình nghe nói bạn là Do Thái từ châu Âu. Ispahan chắc là lạ đối với bạn, nhưng phần đông bọn mình cũng đều đến từ những nơi khác.” Gã kể rằng cùng học Y có mười bốn sinh viên Hồi giáo từ Đông Caliphate, bảy sinh viên Hồi giáo từ Tây Caliphate và năm Do Thái ở các nước phương Đông.

“Hóa ra mình chỉ là sinh viên Do Thái thứ sáu thôi à? Nghe Fadil ibn Pardiz nói, mình cứ nghĩ bọn mình đông lắm chứ.”

“Ôi, Fadil! Ngay chỉ một sinh viên Do Thái học Y cũng là quá nhiều đối với Fadil. Gã là người thành phố Ispahan này. Người Ispahan coi Ba Tư là nước văn minh duy nhất và đạo Hồi là tôn giáo duy nhất. Khi người Hồi giáo chửi nhau thì họ gọi nhau bằng ‘đồ Do Thái’ hay ‘đồ Cơ Đốc’. Lúc vui vẻ thì họ coi là dí dỏm khi gọi người Hồi giáo khác là ‘Dhimmi’.”

Rob gật đầu, nhớ lại khi Shah gọi anh là Hebrew thì mọi người cười ồ. “Những chuyện đó làm bạn bực mình sao?”

“Chúng khiến mình ra sức học, để có thể mỉm cười khi mình vượt xa bọn sinh viên Hồi giáo trong madrassa.” Gã nhìn Rob tò mò. “Người ta đồn bạn là phó cạo kiêm thầy lang, đúng không?”

“Đúng.”

“Nếu là mình thì mình sẽ không hở môi về điều đó làm gì,” Mirdin thận trọng nói. “Bác sĩ Ba Tư cho rằng phó cạo kiêm thầy lang là…”

“Là không đáng hâm mộ chứ gì?”

“Không ai ưa.”

“Mình chẳng quan tâm có được họ ưa hay không. Mình cần gì phải biện hộ.”

Rob thoạt nghĩ có nhìn thấy nét đồng tình trong mắt Mirdin; song nếu quả có thật thế đi nữa thì nó cũng biến rất nhanh.

“Bạn không cần,” Mirdin nói, lạnh lùng gật đầu chào rồi rời khỏi giảng đường.

Rob thấy giờ giáo lý đạo Hồi của một ông mullah mập mạp tên là Abul Bakr chỉ hơi dễ hiểu hơn giờ triết một chút. Kinh Koran chia thành một trăm mười bốn thiên gọi là sura. Những sura này dài ngắn khác nhau, từ vài dòng đến hàng trăm tiết. Rob ngán ngẩm khi biết rằng anh sẽ chỉ tốt nghiệp madrassa nếu thuộc lòng những sura quan trọng.

Trong giờ học tiếp theo, bậc thầy giải phẫu tên là Abu Ubayd al-Juzjani139 bảo anh phải đọc ngay quyển Mười luận thuyết về mắt của Hunayn. Al-Juzjani nhỏ người, da ngăm ngăm và trông rất dữ; ông có cái nhìn gườm gườm và tính khí của một con gấu mới vừa thức dậy. Số lượng sách phải đọc tăng nhanh làm Rob hoảng kinh, nhưng đến khi al- Juzjani giảng về chứng đục tinh thể ở mắt nhiều người, cướp mất của họ ánh sáng thì anh nghe rất chăm chú. “Người ta cho rằng bệnh mù này là do thể dịch140 độc hại tràn vào mắt,” ông nói. “Vì lý do đó mà các bác sĩ Ba Tư trước đây gọi bệnh này là nazul-i-ab, nghĩa là ‘nước đổ’, rồi được thông tục hóa trong dân gian thành bệnh ‘thác nước’.”

Nhà phẫu thuật bảo rằng phần lớn bệnh “thác nước” lúc đầu là một điểm nhỏ trong thủy tinh thể, không cản trở gì đến nhãn quan cả; nhưng nó lan dần ra; khi toàn thủy tinh thể trắng như sữa sẽ thành mù.

Rob chăm chú xem al-Juzjani đánh màng mắt của một con mèo chết. Sau đó các trợ tá của ông phân phát cho sinh viên xác chó, mèo và cả gà để họ thử làm. Rob nhận được một con chó đốm cụt mất cẳng trước, mắt mở trừng trừng bất động, mõm há ra như đang sủa. Tay Rob run lên và không biết phải làm gì. Nhưng anh can đảm ngay sau khi nhớ lại Merlin đã chữa cho Edgar Thorpe khỏi bệnh mù như thế nào, vì ông ta đã được học phẫu thuật ấy trong trường này, biết đâu ngay tại chính phòng này nữa.

Chợt al-Juzjani cúi xuống bên anh, xem xét mắt con chó. “Đặt mũi kim ở chỗ anh định đánh màng, làm dấu chỗ đó,” ông xẵng giọng nói. “Rồi dịch đầu mũi kim ra đuôi mắt, giữ mũi kim sâu đều và hơi ở trên con ngươi một tí. Như thế thì chỗ đục sẽ lặn dưới con ngươi. Nếu anh giải phẫu mắt phải thì cầm kim bằng tay trái và ngược lại.”

Rob làm theo chỉ dẫn, nghĩ đến những bệnh nhân đàn ông lẫn đàn bà bị mờ đục mắt trong bao nhiêu năm đã đến sau tấm bình phong khám bệnh của anh, một phó cạo kiêm thầy lang, mà anh không giúp gì được.

Dẹp Aristoteles với kinh Koran! Dẹp hết! Cái này mới là thật lý do để mình lặn lội đến Ba Tư, anh hớn hở tự nhủ.

Chiều hôm ấy Rob cùng với một nhóm sinh viên lẽo đẽo theo al-Juzjani vào maristan như các chủng sinh theo hầu giám mục. Al-Juzjani khám bệnh nhân, giảng giải, bình luận và vừa đặt câu hỏi cho sinh viên vừa thay băng và cắt chỉ. Rob nhận thấy ông là nhà phẫu thuật giỏi và đa dạng; các bệnh nhân ông khám hôm ấy mới khỏi sau khi được đánh màng mắt, hoặc bị cưa một cánh tay giập nát, hoặc bị cắt bỏ bạch hạch, hay cắt bao quy đầu. Ông đã khâu cho một thằng bé bị cây nhọn đâm thủng má.

Sau giờ thực tập với al-Juzjani, Rob lại đi chuyến thứ hai qua nhà thương, lần này theo hakim Jalal-ul-Din, một người chuyên chữa xương. Rob vừa khâm phục vừa sợ hãi trước những dụng cụ phức tạp gồm móc để banh vết mổ, bộ nối, dây thừng và ròng rọc để các bệnh nhân thòng chân tay vào.

Anh căng thẳng chờ bị gọi hay bị hỏi, nhưng hình như cả hai ông bác sĩ đều không để ý đến sự có mặt của anh. Sau giờ đi với Jalal, Rob phụ mấy người khán hộ cho bệnh nhân ăn, rồi rửa bô.

Xong việc ở nhà thương, anh đi tìm sách. Kinh Koran có đầy ở thư viện; anh cũng tìm được quyển Bàn về linh hồn. Nhưng quyển Mười luận thuyết về mắt duy nhất của Hunayn có người mượn mất rồi và dăm sinh viên đã ghi tên đặt trước.

Người quản thủ vui tính của Nhà Kiến Thức tên là Yussuf-ul-Gamal. Ông là người viết thư pháp; có bao nhiêu thì giờ rảnh rang ông để cả vào giấy mực, sao chép những quyển sách mua từ Baghdad. “Anh chậm quá. Thành ra sẽ phải chờ nhiều tuần nữa quyển Mười luận thuyết về mắt mới đến lượt anh,” ông nói. “Khi giảng sư khuyên đọc một quyển nào đó thì anh phải đến gặp tôi liền, kẻo người khác mượn trước.”

Rob gật đầu ngán ngẩm. Anh mang hai quyển kia về nhà, giữa đường dừng ở chợ Do Thái mua đèn và dầu của một bà gầy nhom có quai hàm bạnh và đôi mắt xám.

“Anh là người châu Âu à?”

“Vâng.”

Mặt bà sáng lên. “Chúng ta là láng giềng đấy. Tôi là Hinda, vợ của Isak Hộ pháp; chúng tôi ở cách nhà anh ba căn, về phía Bắc. Lúc nào mời anh ghé chơi.”

Rob cười cám ơn, thấy ấm cả lòng.

“Tôi bán cho anh giá rẻ nhất, giá đặc biệt cho một người Do Thái đã moi được calaat từ lão vua này!”

Anh vào quán của Tiểu Salman ăn một bữa pilah. Ông ta dẫn tới hai người láng giềng nữa để gặp anh chàng Do Thái đã được calaat, làm Rob lúng túng. Hai thanh niên lực lưỡng làm nghề đẽo đá, Chofni và Shemuel b’nai Chivi, là con của quả phụ Nitka. Bà mụ ở cuối đường nhà anh. Hai anh em vỗ lưng Rob, chào mừng anh, muốn mời anh uống vang. Chofni nói oang oang: “Kể cho tụi này nghe về calaat, về châu Âu đi!”

Rob cũng muốn tạo mối giao hảo với họ lắm, nhưng anh quyết định về với ngôi nhà trống vắng. Sau khi lo xong cho mấy con vật, anh ngồi ngoài vườn đọc Aristoteles. Rob thấy khó hiểu vì ý nghĩa của ngôn từ vượt quá sự hiểu biết của mình; anh buồn vì thấy mình dốt nát quá.

Khi trời tối, anh vào trong nhà, thắp đèn đọc kinh Koran. Các sura hình như được xếp theo độ dài; những thiên dài nhất ở đầu quyển kinh. Nhưng sura nào là quan trọng để phải thuộc lòng? Rob chịu không biết. Rồi còn bao nhiêu là đoạn mở đầu nữa, cũng đều quan trọng hay sao?

Anh quá sức hoang mang, rồi cuối cùng thấy phải bắt đầu đại ở một khúc nào đó.

Kính mừng Chúa Tối Cao đầy ơn phước và lòng lành. Người tạo nên tất cả, kể cả con người…

Anh đọc đi đọc lại các đoạn mở đầu, nhưng chỉ mới thuộc được vài tiết thì mi mắt đã nặng trĩu, vẫn để nguyên quần áo, anh thiếp đi trên nền nhà sáng ánh đèn, như một người trốn chạy buồn phiền và bực bội.

40

LỜI MỜI

Sáng nào nắng cũng chiếu qua khung cửa sổ hẹp của phòng Rob làm anh thức giấc. Nắng vàng phản chiếu trên nóc những ngôi nhà xiêu vẹo của khu Yehuddiyyeh. Tờ mờ sáng người ta đã ra đường; đàn ông đến giáo đường dự lễ sáng, đàn bà hối hả ra chợ dọn quầy bán hàng hay mua sắm sớm cho được thứ ngon nhất.

Kế nhà anh về phía Bắc có bác thợ giày Yaakob ben Rashi sống với bà vợ tên Naoma và cô con gái Lea. Về phía Nam có người thợ bánh mì tên Micah Halevi, bà vợ Yudit và ba đứa con gái nhỏ. Rob mới đến ở Yehuddiyyeh được ít ngày thì Micah đã bảo Yudit mang sang biếu một ổ bánh mì tròn, dẹp, nóng hổi và giòn mới ra lò để anh ăn sáng. Trong khu Yehuddiyyeh, đi đến đâu Rob cũng nghe những lời thân thiện dành cho anh chàng Do Thái ngoại quốc được ban calaat.

Ở madrassa anh được quý mến ít hơn; nơi đây các sinh viên Hồi giáo không bao giờ gọi anh bằng tên, mà công khai thích thú gọi anh là Dhimmi. Ngay cả những sinh viên Do Thái cũng thế, họ gọi anh là “gã Tây dương”.

Kinh nghiệm làm phó cạo kiêm thầy lang của anh nói chung không được coi trọng gì, song nó lại rất hữu ích trong maristan, vì rõ ràng chỉ trong vòng ba ngày anh đã có thể băng bó, trích máu, chỉnh những ca gãy xương đơn giản khéo không kém một người đã tốt nghiệp trường này. Thế là anh không phải làm công việc nhặt bô lặt vặt nữa mà được giao những việc liên quan trực tiếp đến săn sóc người bệnh; nhờ thế mà cuộc sống của anh dễ chịu đựng hơn một chút.

Khi Rob hỏi Abul Bakr rằng trong một trăm mười bốn sura của kinh Koran những sura nào quan trọng thì anh không nhận được câu trả lời rõ rệt; ông mullah mập mạp này đáp rằng: “Tất cả đều quan trọng; cái này quan trọng hơn theo cách nhìn của học giả này, cái khác lại quan trọng hơn theo học giả khác.”

“Nhưng mà con không tốt nghiệp được nếu không thuộc lòng những sura quan trọng! Nếu thầy không báo thì làm sao con biết được?”

“Ra thế!” người thầy môn thần học nói. “Anh cứ học Koran đi, rồi Allah (con xin ngợi ca Người!) sẽ khải thị cho anh.”

Lúc nào Rob cũng cảm thấy sức nặng của Mohammed trên lưng và đôi mắt của Allah nhìn anh. Đến chỗ nào trong trường anh cũng không thoát khỏi đạo Hồi. Lớp nào cũng đều có một mullah ngồi để bảo đảm rằng Allah (Người thật vĩ đại và đầy quyền lực!) không bị báng bổ.

Buổi học đầu tiên của Rob với Ibn Sina là môn cơ thể học; họ mổ xẻ một con heo to. Người Hồi giáo bị cấm ăn thịt heo nhưng để học thì được phép.

“Heo là một đối tượng rất tốt cho môn cơ thể học, vì nội tạng của nó gần giống như của người,” Ibn Sina vừa nói vừa khéo léo lóc lớp da con vật.

Con heo này đầy những khối u.

“Những khối u mịn này có lẽ vô hại, nhưng có những khối u khác phát triển rất nhanh… các anh xem đây, như những khối u này,” Ibn Sina vừa nói vừa lật nghiêng xác heo nặng nề để sinh viên có thể nhìn rõ hơn, “… khiến cho những khối thịt tụ vào nhau, giống như các búp của một bông súp lơ. Nhưng những khối u kiểu súp lơ thế này làm người ta chết đấy.”

“Con người có bị những khối u thế này không ạ?” Rob hỏi.

“Chúng ta không biết.”

“Thế ta không tìm hiểu được ư?”

Căn phòng bỗng dưng lặng như tờ. Những sinh viên kia khinh bỉ nhìn gã ngoại đạo đến từ xứ lạ như thể nhìn ma quỷ, các trợ giáo tỏ ra cảnh giác; còn ông mullah đã làm thịt con heo này cũng ngẩng đầu khỏi quyển sách kinh.

Sách đã viết, Ibn Sina thận trọng nói, “rằng người chết sẽ trỗi dậy và được Đấng Tiên Tri - xin Chúa Trời ban phước và chào đón Người! - đón nhận để sống lại. Cho đến ngày đó, thân thể họ phải được giữ toàn vẹn.”

Sau một khoảnh khắc Rob gật đầu. Ông mullah cúi xuống sách kinh và Ibn Sina lại giảng tiếp môn cơ thể học.

Chiều hôm ấy, hakim Fadil ibn Parviz - đội khăn xếp màu đỏ của bác sĩ - đến maristan để nhận lời chúc mừng của các sinh viên y khoa khác vì anh ta đã thi đậu. Rob chẳng có lý do gì để thấy mến gã, tuy vậy anh cũng mừng và khích động, vì thành công của một sinh viên có thể ngày mai sẽ là của chính anh.

Cũng chiều hôm ấy Fadil và al-Juzjani là hai bác sĩ đi thăm bệnh nhân; Rob và bốn sinh viên nữa đi theo họ: Abbas Sefi, Omar Nivahend, Suleiman-al-Gamal và Sabit bin Quarra. Vào phút chót Ibn Sina cùng đi với hai bác sĩ kia; Rob cảm thấy sự có mặt của vị Thầy của mọi bác sĩ luôn luôn khiến sinh viên căng thẳng và hồi hộp hơn.

Chỉ một lát sau họ tới chỗ các bệnh nhân bị u bướu. Trên tấm nệm rơm gần lối vào có một người mắt trũng sâu nằm bất động; họ ngừng lại hơi xa một chút. “Jesse ben Benjamin,” al-Juzjani nói. “Anh hãy cho biết về người này.”

“Bệnh nhân tên là Ismail Ghazali, không biết mình bao nhiêu tuổi nhưng nói rằng sinh ở Khur vào năm ở đó bị trận lụt mùa xuân rất lớn. Con nghe nói là ba mươi tư năm trước.”

Al-Juzjani gật đầu xác nhận.

“Bệnh nhân có những khối u ở cổ, ở cánh tay và cả ở háng khiến ông ta rất đau. Ông bố đã chết vì bệnh này khi Ismail Ghazali còn là một cậu bé. Bệnh nhân rất đau khi đi tiểu. Nước tiểu vàng sẫm, có những vệt giống như sợi chỉ đỏ. Ông chỉ ăn được vài muỗng cháo thôi, nhiều hơn sẽ ói ngay; thành ra bệnh nhân chỉ được cho ăn những thứ nhẹ vào bất cứ lúc nào ông ta muốn.”

“Thế hôm nay anh đã trích máu bệnh nhân chưa?” al-Juzjani hỏi.

“Thưa hakim, chưa.”

“Tại sao không?”

“Làm bệnh nhân đau đón thêm nữa cũng chẳng ích gì.” Có lẽ nếu Rob không nghĩ đến con heo và đừng thắc mắc không biết cơ thể của Ismail Ghazali có bị những khối u hình bông súp lơ hủy hoại hay chăng thì chắc anh sẽ không hớ hênh nói tiếp: “Chập tối ông ta sẽ chết thôi.”

Al-Juzjani sững người nhìn anh.

“Tại sao anh lại nghĩ như thế?” Ibn Sina hỏi.

Mọi cặp mắt đổ dồn vào Rob, nhưng anh thấy tốt hơn không nên giải thích làm gì. “Tại con biết,” cuối cùng anh nói khiến Fadil phá lên cười, quên bẵng phẩm cách mới của hắn.

Mặt al-Juzjani đỏ bừng vì giận dữ, nhưng Ibn Sina giơ tay ra hiệu cho họ tiếp tục buổi thăm bệnh.

Vụ này làm Rob thối chí. Tối hôm ấy anh học không vào. Đi học là một sai lầm, anh tự nhủ. Không có khả năng thì cố mấy anh cũng chẳng đạt nổi điều mình muốn. Có lẽ bây giờ là lúc phải nhận chân rằng anh sinh ra không phải để trở thành bác sĩ.

Tuy nhiên sáng hôm sau Rob vẫn đến trường, nghe ba tiết giảng; rồi buổi chiều anh tự ép mình theo al-Juzjani di thăm bệnh nhân. Khi họ dợm đi thì Rob kêu khổ thảm vì lại có Ibn Sina cùng đi như hôm trước.

Tới khu u bướu, họ thấy một thiếu niên nằm trên nệm rơm gần sát cửa.

“Ismail Ghazali đâu rồi?” al-Juzjani hỏi người khán hộ.

“Chết hồi tối rồi, thưa hakim.”

Al-Juzjani không nói gì thêm. Khi họ tiếp tục đi thì ông đối xử với Rob lạnh lùng và khinh thị, thái độ thích đáng với một gã Dhimmi từ nước khác đến, đoán mò mà trúng.

Nhưng khi họ thăm bệnh xong và giải tán thì Rob cảm thấy một bàn tay đặt lên cánh tay mình; anh quay lại và nhìn vào đôi mắt ưu tư của ông già.

“Tối nay anh lại nhà tôi dùng bữa chiều nhé,” Ibn Sina nói.

Tối hôm ấy Rob vừa căng thẳng vừa thấp thỏm khi đi theo lối đường mà vị Thầy của mọi bác sĩ đã chỉ dẫn. Anh cưỡi con ngựa nâu dọc theo đại lộ Nghìn Vườn tới con đường dẫn đến nhà của Ibn Sina. Hóa ra đây là một dinh cơ đồ sộ bằng đá, có hai tháp, xây giữa những vườn cây trái và những vưòn nho được đắp cao lên. Ibn Sina cũng được Shah ban cho “ngự bào”, calaat, nhưng lúc ấy ông đã nổi tiếng và được kính nể, thành ra tặng vật cũng sang trọng tương xứng.

Rob được một người gác cửa chờ sẵn, giữ ngựa cho anh và đưa vào khu dinh cơ có tường vây quanh. Con đường dẫn vào nhà rải sỏi nhuyễn đến nỗi tiếng bước chân anh chỉ nhẹ như tiếng thì thầm. Khi Rob tới gần nhà thì một cửa ngách mở ra và một người đàn bà xuất hiện. Trẻ trung và yêu kiều, cô mặc áo khoác nhung đỏ, rộng ở eo, gấu áo thêu kim tuyến; bên trong là chiếc áo bông rộng in hoa vàng. Cái quần màu đỏ thẫm bó ở hai cổ chân đeo vòng đính ngọc trai và những tua diềm bằng len rủ trên đôi gót chân trần thon thả. Cô nhỏ xíu và có dáng đi của một bậc vương phi. Đôi mắt to màu đen của cô con gái của Ibn Sina - nếu đúng là như thế - nhìn anh tò mò, cũng như anh nhìn cô vậy, rồi quay khuôn mặt có che khăn đi - như đạo Hồi đòi hỏi ở người phụ nữ khi xuất hiện trước đàn ông.

Theo sau cô là một người đội khăn xếp, to như gã khổng lồ trong một cơn ác mộng. Tay gã hoạn nô này đặt trên cái chuôi dao cẩn ngọc giắt nơi thắt lưng; gã không quay đi mà gườm gườm nhìn Rob cho đến khi cô gái - người mà gã phải canh chừng - đã vào vườn an toàn qua một khung cửa nơi bờ tường.

Rob còn đang nhìn theo họ thì cửa chính - một phiến đá thật lớn găn trên bản lề có bôi dầu - mở ra, rồi một gã đầy tớ dẫn anh vào trong một căn phòng rộng mát.

“A, anh bạn trẻ. Hân hạnh được anh đến nhà chơi.”

Ibn Sina dẫn Rob đi qua nhiều căn phòng rộng, tường cẩn gạch treo thảm quý dệt màu của đất và trời. Trên nền nhà bằng đá lót những tấm thảm dày như thảm cỏ. Một cái bàn được bày sẵn bên một hồ nước phun róc rách trong sân vườn ở giữa nhà.

Rob cảm thấy lúng túng vì anh chưa từng ngồi mà có người hầu giữ ghế bao giờ. Một người hầu khác bung tới một khay bằng gốm đựng loại bánh mì mỏng; rồi Ibn Sina thản nhiên đọc kinh với cái giọng không mấy êm ái. “Anh có muốn đọc kinh của đạo anh không?” ông hỏi đầy vẻ bao dung.

Rob bẻ một ổ bánh mì rồi đọc kinh trơn tru, vì đã quen với cách đọc kinh tạ ơn của người Do Thái. “Tạ ơn Người, Chúa của chúng ta, Vua toàn cõi thế gian, đã làm bánh mì nảy ra từ đất.”

“Amen,” Ibn Sina nói.

Bữa ăn đơn giản nhưng ngon tuyệt: dưa leo xắt lát trộn với lá bạc hà và sữa chua đặc, pilah ít béo với thịt cừu nạc và thịt gà, trái anh đào và đào hấp, nước trái cây ép ướp lạnh gọi là sherbet.

Khi họ dùng bữa xong, một người hầu bị xỏ mũi - dấu hiệu của kẻ nô lệ - đem khăn ướt để họ lau mặt và tay, trong khi những người nô lệ khác dọn bàn và thắp đuốc để đuổi muỗi.

Một thố to hạt hồ trăn141 được bưng ra. Họ cắn và ăn như thể hai người bạn.

“Nào.” Ibn Sina cúi tới trước; đôi mắt lạ thường của ông, đôi mắt có thể nói lên rất nhiều điều, sáng lên và chăm chú dưới ánh đuốc. “Mình hãy nói về chuyện làm thế nào mà anh biết trước Ismail Ghazali sẽ chết.”

Rob mới kể cho ông tự sự rằng năm chín tuổi, anh cầm tay mẹ mà linh cảm bà sắp chết. Rồi cũng y như thế, anh biết trước về cái chết của bố anh.

Và anh kể thêm về những lần khác sau này, thỉnh thoảng người bệnh cũng đem tới cho anh điều khám phá khủng khiếp nhức nhối ấy.

Ibn Sina kiên nhẫn hỏi từng vụ một trong lúc anh kể, anh moi trí nhớ để chắc chắn không chi tiết nào bị sót. Dần dần nét dè dặt trên mặt ông già biến mất.

“Hãy chỉ tôi xem anh đã làm như thế nào.”

Rob cầm hai tay Ibn Sina và nhìn vào mát ông; lát sau anh mỉm cười. “Hiện giờ thì thầy không cần phải sợ chết.”

“Anh cũng thế,” vị bác sĩ nói khẽ.

Một khoảnh khắc trôi qua rồi Rob chọt giật mình: lạy Chúa!

“Có đúng là thầy cũng cảm thấy gì đó chăng?”

Ibn Sina lắc đầu. “Không phải như anh cảm thấy. Sâu thẳm trong thâm tàm tôi có một linh cảm rõ ràng, chắc chắn rằng một bệnh nhân sắp chết hay không. Trong những năm qua tôi từng trao đổi với các bác sĩ có cùng trực giác như thế, và nhóm chúng tôi đông hơn là anh tưởng. Nhưng tôi chưa từng biết người nào có khả năng thiên phú ở mức như anh. Đấy là một trách nhiệm; để xứng đáng với nó thì anh phải trở thành một bác sĩ xuất sắc.”

Điều này khiến Rob nhớ lại thực tế không vui nên thở dài hối tiếc. “Có lẽ con không thành bác sĩ nổi vì con không phải là một học giả. Các sinh viên Hồi giáo của thầy đã được nhồi nhét những tác phẩm kinh điển từ nhỏ…, những sinh viên Do Thái khác cũng quen với không khí học hành sôi nổi ở các học sảnh của họ. Họ vào trường với một căn bản như thế, trong khi con chỉ dựa trên có hai năm ít ỏi ở nhà trường và một sự ngu dốt vô cùng.”

“Vậy thì anh phải chăm chỉ hơn và học nhanh hơn người khác,” Ibn Sina nói, giọng không chút vỗ về.

Rob tuyệt vọng nên đâm ra nói ngang. “Trường bắt học nhiều thứ quá. Có những cái con không muốn học mà cũng chẳng thấy cần. Triết này, Koran này…”

Vị thầy già giễu cợt cắt ngang. “Anh cũng lầm như nhiều người khác. Anh chưa học triết, làm sao anh có thể bảo là môn đó không cần? Khoa học và y học dạy về cơ thể, trong khi triết học dạy về tinh thần và linh hồn; bác sĩ cần phải biết cả hai thứ như cần thức ăn và không khí. Về môn thần học thì tôi đã thuộc Koran từ năm mười tuổi. Đó là đạo giáo của tôi chứ không phải của anh, nhưng anh học thì cũng chẳng hại gì; vả lại thuộc mười thiên Koran để học được kiến thức y học là một giá quá thấp. Anh thông minh, điều này chúng tôi đã thấy qua việc anh học được một ngôn ngữ mới; chúng tôi cũng thấy qua hàng chục ví dụ khác rằng anh có nhiều triển vọng. Nhưng anh không được sợ việc học; phải để nó trở thành một phần của chính anh, tự nhiên như là hơi thở vậy. Anh phải căng óc ra, để tiếp thu mọi điều chúng tôi có thể dạy anh được.”

Rob yên lặng và chăm chú nghe.

“Tôi cũng có khả năng thiên phú như anh vậy, Jesse ben Benjamin ạ. Nhờ thế mà tôi có thể thấy ai là người có khả năng thành bác sĩ được, tôi cảm thấy trong anh khát vọng nóng bỏng muốn chữa bệnh cho con người. Nhưng chỉ khao khát thôi thì chưa đủ. Người ta không trở thành bác sĩ nhờ calaat may thay, bởi đã có quá nhiều bác sĩ dốt nát rồi. Chính vì thế mới có trường này để sàng trấu ra khỏi gạo. Rồi khi thấy sinh viên nào xứng đáng thì chúng tôi sẽ thử thách người ấy đặc biệt khắt khe. Nếu những thử thách này là quá khó cho anh thì anh nên quên chúng tôi đi, trở về tiếp tục làm phó cạo kiêm thầy lang và bán các loại cao đơn vớ vẩn của anh…”

“Thuốc ạ,” Rob chữa lại, bực bội nhìn ông.

“Ừ thì thuốc giả của anh. Muốn thành hakim thì phải xứng đáng. Nếu anh muốn đạt mục tiêu đó thì phải khổ công dùi mài, sử dụng mọi khả năng sẵn có để theo kịp người khác, rồi vượt họ. Anh phải học với sự hăng say của một người được ban phúc hoặc của một kẻ bị đọa đày.”

Rob hít một hơi dài, mắt vẫn bực bội nhìn Ibn Sina và tự nhủ rằng mình trải bao gian truân mới đến được đây không phải để chịu thất bại.

Anh đứng dậy cáo từ rồi chợt nhớ ra. “Thầy có quyển Mười luận thuyết về mắt của Hunayn không ạ?”

Bấy giờ Ibn Sina mới mỉm cười. “Có,” ông nói rồi vội vàng đi lấy, đưa cho học trò của mình.

41

MAIDAN

Một sáng sớm kia, Rob đang bận thì có ba người lính đến tìm. Rob điếng người, bụng bảo dạ có sao cũng đành chịu vậy. Nhưng lần này họ lễ phép và tỏ vẻ kính trọng, mấy cái hèo vẫn nằm yên trong bao. Người đội trưởng, hơi thở của hắn thoảng mùi hành sống của bữa điểm tâm, cúi đầu thật thấp chào anh.

“Thưa thầy, chúng tôi được sai đến để thông báo thầy biết rằng ngày mai, sau buổi cầu nguyện thứ nhì, tại Hoàng cung sẽ diễn ra một buổi triều kiến trọng thể, mời những người được ban calaat.”

Thế là sáng hôm sau Rob lại có mặt lần nữa dưới những mái vòm dát vàng của Đại Trụ Đường.

Rob tiếc rằng lần này không có đám đông để họ được thấy Shahanshah ăn mặc vô cùng lộng lẫy. Ông đội khăn xếp, khoác áo bào dài, đi giày mũi nhọn, tất cả đều màu đỏ tía, quần với xà cạp đỏ thẫm và một vương miện to bằng vàng dập mỏng. Quan tể tướng, Imam Mirza- aboul Qandrasseh, ngồi trên cái ngai nhỏ hơn bên cạnh và vẫn mặc áo mullah đen muôn thuở.

Những người được ban calaat đứng khá xa ngai vàng, như những kẻ quan sát. Rob không thấy Ibn Sina đâu và cũng không nhận ra ai đứng gần, trừ Khuff - viên đội trưởng đội gác cổng thành.

Nền sảnh xung quanh chỗ Ala ngự trải những tấm thảm óng ánh chỉ vàng và bạc. Ngồi trên những tấm đệm ở hai bên và quay mặt về phía ngai là một đám đông trang sức rất hào nhoáng.

Rob lại gần Khuff, chạm vào tay ông ta. “Họ là ai vậy?” anh thì thầm.

Khuff khinh thị nhìn gã Hebrew, nhưng vẫn kiên nhẫn trả lời theo đúng nhiệm vụ. “Vương quốc chia thành mười bốn tỉnh với năm trăm bốn mươi bốn địa điểm quan trọng: thành phố, thị trấn có tường thành bao bọc và thành lũy. Đây là những mirze, chaivn, sultan và beglerbeg đứng đầu các lãnh địa thuộc quyền trị vì của Ala-al-Dawla Shah.”

Chắc là nghi lễ sắp bắt đầu vì Khuff hấp tấp chạy lại đứng ngay cửa.

Sứ thần nước Armenia là người đầu tiên của đoàn ngoại giao cưỡi ngựa vào sảnh. Hắn còn trẻ, tóc và râu vẫn còn đen nhánh song đã có vẻ là một nhân vật quan trọng. Hắn cưỡi ngựa xám, áo khoác lụa xám có đính đuôi cáo xám bạc. Cách ngai vàng một trăm năm mươi bước thì Khuff đón lại, đỡ xuống ngựa và dẫn tới trước ngai để hắn hôn chân Ala.

Xong đâu đó, viên sứ thần dâng lên Shah rất nhiều tặng vật của vua hắn, trong số đó có một cái đèn lớn bằng pha lê, chín gương soi nhỏ bằng pha lê lồng khung vàng, một trăm hai mươi thước vải đỏ tía, hai mươi lọ nước hoa hảo hạng và năm mươi bộ da chồn hắc điêu.

Với vẻ không mấy quan tâm, Ala chào mừng viên sứ thần đã đến Hoàng cung và nhờ hắn chuyển lời cám ơn đến vua Armenia đã dâng tặng vật rất mực hào phóng.

Tiếp đến sứ thần nước Khazar cưỡi ngựa vào; Khuff đón và nghi lễ cũng y như hồi nãy; chỉ khác là tặng vật của vua Khazar là ba con ngựa A Rập tuyệt đẹp và một con sư tử con bị xích. Vì chưa được huấn luyện nên con vật bé bỏng kia sợ, vãi luôn trên tấm thảm chỉ vàng chỉ bạc.

Toàn sảnh im phăng phắc chờ xem phản ứng của Shah. Ala không nhíu mày cũng chẳng cười, chỉ đợi lũ nô lệ hối hả dọn cái đống bất kính nọ, rồi đem cả tặng vật lẫn viên sứ thần đi. Đám cận thần ngồi trên đệm dưới chân Shah trơ ra như những pho tượng, mắt chăm chăm nhìn vào “Vua của mọi vị vua”. Họ như những cái bóng của Shah, chỉ cử động khi ông ta cử động. Cuối cùng mới có một tín hiệu không nhận thấy nổi và mọi người thở phào khi được thông báo có sứ thần của tiểu vương xứ Qarmatia. Hắn cưỡi con ngựa màu hung đỏ vào sảnh.

Rob vẫn tiếp tục đúng đó với vẻ kính trọng, nhưng đầu óc anh đã rời chốn cung đình để bắt đầu thầm ôn bài. Có bốn nguyên tố là đất, nước, lửa và không khí; các tính chất biết được qua sờ mó: lạnh, nóng, khô và ẩm; các tính khí: lạc quan, lạnh lùng, nóng nảy, lầm lì; các năng lực: thể lực, tâm hồn và tinh thần.

Anh vẽ trong đầu những phần khác nhau của con mắt như Hunayn đã nêu ra, kể tên bảy loại dược thảo và thuốc chữa sốt rét, mười tám loại thuốc trị sốt; thậm chí anh thầm đọc nhiều lần chín đoạn thơ đầu của sura thứ ba trong kinh Koran, có tiêu đề là “Gia đình Imran”.

Rob đang thích thú với cách học bài này thì bị cắt ngang vì anh thấy Khuff đang lời qua tiếng lại với một ông già tóc bạc, dáng điệu hống hách, ngồi trên lưng một con ngựa nâu bồn chồn màu hạt dẻ.

“Ta được đưa vào bệ kiến sau cùng bởi vì ta là một người Thổ Seljuk142; đúng là cố tình nhục mạ dân tộc ta!”

“Thưa Hãn Hadad, thì cũng phải có người nào vào sau cùng chứ; hôm nay tình cờ lại là Ngài thôi,” viên đội trưởng điềm đạm nói.

Nổi giận, viên sứ thần Seljuk định thúc con ngựa to kềnh càng vượt qua Khuff, tiến lại ngai vàng. Người lính già đầu tóc hoa râm làm như thể con ngựa có tội chứ không phải kẻ cưỡi nó, nên ông la lớn “Họ!” rồi túm dây cương, quật tới tấp lên mũi nó mấy gậy khiên con vật hí lên, nhảy lùi lại.

Đám lính xúm vào giữ ngựa để Khuff đưa tay đỡ - không được êm ái lắm - Hãn Hadad bước xuống, rồi đưa Hãn vào bệ kiến trước ngai vàng.

Viên sứ thần Seljuk chỉ khấu đầu chiếu lệ và, giọng run run vì tức giận, chuyển lời chào của thủ lĩnh Toghrulbeg, nhưng không có tặng vật.

Ala Shah không thèm nói một lời, chỉ lạnh lùng phất tay ra hiệu cho hắn lui. Buổi triều kiến kết thúc; theo Rob thì hết sức tẻ nhạt, trừ vụ sứ thần Seljuk này và con sư tử làm bậy ra.

Lẽ ra Rob đã rất hoan hỉ tu sửa ngay ngôi nhà nhỏ của mình trong khu Yehuddiyyeh cho đẹp đẽ hơn lúc vừa mới được Ala Shah ban thưởng. Mất nhiều lắm vài ngày thôi, nhưng bây giờ một giờ rảnh cũng là rất quý, thành ra khung cửa sổ long vẫn không được chữa, các vết tường nứt vẫn chưa được trét, mấy cây mơ vẫn chưa được cắt tỉa, còn mảnh vườn vẫn đầy cỏ dại.

Anh mua của bà Hinda bán hàng ở chợ Do Thái ba mezuzot, loại ống gỗ nhỏ đựng những cuộn bé tí ghi trích đoạn từ Kinh Thánh, để dùng vào việc cải trang. Rob gắn ống vào cột bên phải ở mỗi cửa, từ mái nhà đổ xuống chừng hơn một gang tay; anh còn nhớ chúng đã được gắn như thế trong mỗi ngôi nhà Do Thái ở Tryavna.

Rob tả cho người thợ mộc Ấn Độ về những thứ mình muốn có, anh vẽ phác cả xuống đất; và ông ta mau mắn đẽo cho anh một bàn thô bằng gỗ cây ô liu và một ghế gỗ thông kiểu Âu. Anh mua ít vật dụng nấu nướng của một người rèn đồ đồng. Ngoài ra anh không bận tâm gì thêm về cái nhà, như thế nếu có phải sống trong một cái hang cũng chẳng hề gì.

Mùa đông sắp đến nơi rồi. Chiều chiều vẫn nóng nhưng về đêm gió lạnh luồn qua cửa sổ, báo hiệu sắp sang mùa. Rob tìm thấy ở chợ của người Armenia nhiều bộ da cừu rẻ tiền, thế là anh sung sướng có được cái để đắp.

Một chiều thứ Sáu, người láng giềng thợ giày của Rob, Yaakob ben Rashi, khẩn khoản mời anh sang dừng bữa vào ngày Sabbath. Ngôi nhà của ông bình thường thôi nhưng ấm cúng và thoạt tiên Rob rất cảm kích lòng hiếu khách của họ. Vợ ông Yaakob, bà Naoma, che mặt và cúi đầu trên mấy ngọn nến đọc kinh tạ ơn. Lea, cô con gái phổng phao, dọn một bữa ăn ngon lành gồm cá sông, gà hầm, pilah và vang. Lea thường e lệ cúi đầu, nhưng cũng vài lần mỉm cười với Rob. Cô đang tuổi cập kê và trong bữa ăn ông bố hai lần kín đáo bóng gió về món hồi môn đáng kể. Cả gia đình có vẻ thất vọng, khi Rob cám ơn họ, kiếu từ để về sớm học bài.

Cuộc sống của anh đã vào nếp. Ngày ngày các sinh viên của madrassa đều bắt buộc phải dự thánh lễ, nhưng các sinh viên Do Thái được phép dự thánh lễ riêng của đạo mình; nên mỗi sáng Rob đều đến nhà thờ “Bình an đường”. Tuy Rob đã quen thuộc các kinh sáng bằng tiếng Hebrew, nhưng nhiều bài vẫn không dịch ra nổi, thành ra đối với anh chúng vẫn là những âm vô nghĩa. Tuy vậy đứng lắc lư và ngân nga cũng là một cách làm anh thoải mái để bắt đầu một ngày mới.

Sáng nào cũng có giờ triết học và tôn giáo mà Rob quyết tâm theo dù rất gian nan; rồi cả lô giờ học về môn y.

Anh đã khá tiếng Ba Tư hơn, nhưng trong giờ học vẫn có lúc anh phải hỏi nghĩa một từ hay một thành ngữ. Đôi khi các sinh viên khác giải thích giúp, nhưng thường thì không.

Một sáng nọ ông thầy dạy triết, Sayyid Sa’di, đề cập đến khái niệm gastagh-daftaran.

Rob nghiêng qua Abbas Sefi ngồi bên cạnh. “Gastagh-daftaran nghĩa là gì?”

Nhưng gã sinh viên y khoa béo phị kia chỉ cau có nhìn anh, lắc đầu.

Có ai đó chọc vào lưng Rob; khi quay lại anh thấy Karim Harun đang ngồi trên ghế đá ngay sau và phía trên anh. “Một trường phái sử gia thời xưa,” gã cười toe toét thì thầm. “Họ biên chép lịch sử thiên văn học và khoa học Ba Tư thời cổ đại.” Rồi gã chỉ vào chỗ trống bên cạnh mình.

Rob đổi chỗ ngồi. Từ đấy, khi vào lớp nghe giảng, anh đều nhìn quanh; nếu có Karim thì hai người ngồi cạnh nhau.

Rob thích nhất buổi chiều, khi anh đến làm việc trong maristan. Sang tháng thứ ba kể từ ngày vào học thì lại càng thích hơn vì đến lượt anh được khám các bệnh nhân mới. Quá trình nhập viện phức tạp khiến anh ngạc nhiên. Al-Juzjani chỉ anh phải làm như thế nào.

“Anh hãy nghe cho kỹ, vì đây là một việc quan trọng.”

“Thưa hakim, vâng.” Rob đã quen luôn luôn lăng nghe kỹ chỉ dẫn của ông, vì anh sớm nhận ra rằng ngoài Ibn Sina ra, al-Juzjani là thầy thuốc giỏi nhất maristan. Có dăm ba sinh viên cho anh biết al-Juzjani tuy là phụ tá và phó của Ibn Sina gần cả đời, nhưng về chuyên môn ông là người có uy tín.

“Anh phải ghi chú hết mọi điều liên quan đến người bệnh và quá trình căn bệnh, rồi hễ có dịp là phải trao đổi liền chi tiết với một bác sĩ có kinh nghiệm.”

Phải hỏi mỗi bệnh nhân về nghề nghiệp, thói quen, về các bệnh truyền nhiễm, họ có bị đau ở ngực, bụng và đường tiết niệu hay không. Phải cởi hết quần áo để khám thật kỹ, kể cả khám đờm dãi, ói mửa, nước tiểu, phân, chẩn mạch và xem thử da bệnh nhân có nóng không để đoán về khả năng bị sốt.

Al-Juzjani chỉ anh cách rà bằng hai tay cùng một lúc trên hai cánh tay bệnh nhân, rồi hai chân, cả hai bên sườn để có thể tìm ra khuyết tật, chỗ sưng hay những gì không bình thường qua khác biệt với những người không bị bệnh. Cả phương pháp làm sao dùng các đầu ngón tay gõ mạnh và ngắn trên cơ thể bệnh nhân để có thể nghe những âm thanh lạ tai mà phát hiện ra bệnh. Phần lớn những cách này mới lạ với Rob, nhưng anh quen rất nhanh và thấy không khó vì anh từng tiếp xúc với người bệnh hàng bao nhiêu năm.

Buổi tối, khi về đến nhà ở khu Yehuddiyyeh, là thời gian khó khăn nhất; vì đó là lúc Rob phải tự phấn đấu hết sức bởi anh vừa muốn học lại vừa thèm ngủ. Aristoteles quả đúng là một ông già Hy Lạp thông thái! Và Rob thấy rằng khi say mê một đề tài nào đó thì việc học sẽ biến từ chán ngắt sang thành thú vị. Đây quả là một thể nghiệm quan trọng, có lẽ là duy nhất, đã khiến anh học miệt mài. Mà điều này là tối cần vì Sayyid Sa’di đã lại bắt anh đọc từ Plato tới Heraclitus143; còn al-Juzjani lại khuyến cáo anh phải lo đọc cho xong mười hai quyển liên quan đến y học trong bộ Vạn vật học của Pliny để “chuẩn bị sang năm tới học hết các trước tác của Galen144,” nghe cứ như thể ông chỉ yêu cầu anh mỗi một việc là tiện tay thì thêm củi vào lửa!

Rob còn phải thường xuyên học thuộc lòng kinh Koran nữa chứ. Càng bắt trí nhớ phải làm việc, anh càng bực mình. Kinh Koran là bản ghi chép chính thức những lời giảng - về cơ bản giống hệt nhau trong bao nhiêu năm – của Đấng Tiên Tri Mohammed, đầy những điều lặp đi lặp lại và những điều vu khống người Do Thái và Cơ Đốc.

Nhưng anh vẫn kiên trì. Anh bán đi hai con lừa và la để khỏi mất thì giờ chăm sóc và cho chúng ăn. Anh dùng bữa thật nhanh, chẳng cần ngon lành gì; những sinh hoạt phù phiếm cũng không có chỗ trong cuộc sống của Rob. Tối nào anh cũng đọc sách đến khi không đọc nổi nữa mới thôi. Và anh rút kinh nghiệm rằng chỉ nên cho ít dầu vào đèn, để nó tự tắt sau khi đầu anh đã gục xuống hai tay, úp mặt vào sách và ngủ luôn ở bàn học. Bây giờ thì anh hiểu tại sao Chúa đã cho mình một cơ thể to lớn, khỏe mạnh và cặp mắt tinh, vì để trở thành một học giả, anh đã phải cố gắng đến hết mức chịu đựng của mình.

*

Một tối kia, Rob biết mình học hết nổi nữa, phải đi giải trí thì anh rời khu Yehuddiyyeh, đến những maidan - những quảng trường - để hòa mình vào cuộc sống về đêm.

Rob đã quá quen với những quảng trường lớn của thành phố này vào ban ngày; đó là những bãi trống nắng nôi hừng hực, chỉ có ít người đi dạo hay thu mình ngủ trong bóng râm. Nhưng anh phải công nhận rằng về đêm chúng mát và sinh động hẳn, với đủ thứ sinh hoạt phóng đãng của giới đàn ông bình dân nước Ba Tư.

Dường như mọi người cùng nói, cùng cười một lúc nên ở đấy ồn ào hơn cả nhiều chợ phiên ở Glastonbury. Một nhóm hát lẫn tung hứng biểu diễn với năm quả bóng trông rất nhộn và khéo tay khiến Rob ngứa ngáy, chỉ muốn tham gia. Những nhà đô vật gân guốc to cao, thân thể bồi mỡ bóng nhẫy để đối thủ khó nắm bắt, vật nhau trong khi người xem lớn tiếng mách nước và cá độ. Chỗ này trình diễn một màn múa rối dâm đãng; chỗ kia biểu diễn nhào lộn. Những kẻ bán rong tranh nhau mời chào cơ man món ăn và nhiều loại hàng khác.

Rob dừng lại trước một quầy sách sáng ánh đuốc. Quyển đầu tiên anh xem là một sưu tập các hình vẽ rất tài tình: cũng đôi nam nữ ấy mà mỗi hình trong một kiểu ân ái khác nhau anh chưa từng thấy, ngay cả trong những giấc mơ táo bạo nhất.

“Toàn bộ sáu mươi bốn hình đấy, thưa cậu,” người bán sách nói.

Rob thật chẳng biết ất giáp gì về sáu mươi bốn cái này. Anh biết luật đạo Hồi cấm bán hay sở hữu hình người vì kinh Koran nói rằng Allah - Người thật đáng tôn kính! - là Đấng tạo hóa duy nhất Nhưng anh mê quyển sách quá nên mua ngay.

Rồi anh tới một quầy bán nước giải khát ồn ào và đậm mùi rượu vang.

“Không có vang. Đây là chai-khana - trà đình,” người bán hàng ẻo lả như đần bà nói. “Ông có thể uống trà, nước trái cây lạnh hay nước hoa hồng nấu với bạch đậu khấu.”

“Trà là gì?”

“Một thứ nước uống tuyệt ngon. Gốc từ Ấn Độ, tôi nghĩ thế. Cũng có thể nó theo Con Đường Tơ Lụa đến nước chúng tôi.

Rob gọi trà và một đĩa kẹo.

“Quán chúng tôi có phòng riêng. Ông thích con trai không?”

“Không.”

Khi trà được mang ra thì Rob thấy nóng quá chừng; nước có màu hổ phách, với cái vị chát nhạt nhẽo; anh chẳng biết mình có thích không, nhưng kẹo thì rất ngon. Từ lối đi mái vòm gần quảng trường vọng lại tiếng nhạc buồn thảm; nhìn qua phía bên kia quảng trường Rob thấy người ta đang thổi loại kèn đồng bóng loáng dài tám foot. Anh ngồi trong trà đình sáng mờ mờ, ngắm nhìn đám đông, uống hết ly trà này đến ly khác, cho đến khi một người chuyên kể chuyện giúp vui khách hàng quen với một sự tích về Jamshid, ông vua đứng hàng thứ tư trong những vị vua anh hùng. Rob cũng chẳng thích gì truyền thuyết hơn trò đồng dâm nam nên anh trả tiền rồi len qua đám đông tới rìa quảng trưòng. Anh đứng một lúc, nhìn những cái xe được lừa kéo chầm chậm chạy lòng vòng quảng trường mà anh từng nghe các sinh viên khác kể.

Cuối cùng anh vẫy một chiếc trông sạch sẽ tươm tất, ở cửa xe vẽ một bông huệ.

Bên trong tối om. Người đàn bà chờ con lừa kéo xe đi tiếp rồi mới nhúc nhích.

Chỉ một lát sau Rob đã có thể thây rõ người có cái thân thể đẫy đà kia chắc đáng tuổi mẹ anh. Anh có cảm tình với bà ta vì trong lúc làm tình bà ta thành thật, không giả bộ cuồng nhiệt hay cố làm ra vẻ thích thú, mà khéo léo gượng nhẹ với anh, bằng sự từng trải.

Sau đó bà ta kéo một sợi dây, báo cho gã ma cô ngồi đánh lừa biết đã xong và gã ngừng xe lại.

“Chở tôi về khu Yehuddiyyeh,” Rob gọi với ra. “Tôi sẽ trả thêm theo giờ.”

Rob và bà kia nằm thoải mái trong cái xe lắc qua lắc lại theo bước chân lừa. “Tên cô là gì?”

“Lorna.” Nhưng bà ta đủ lão luyện để không hỏi lại tên anh.

“Còn tôi là Jesse ben Benjamin.”

“Hân hạnh, Dhimnn” bà ta rụt rè nói, khẽ vuốt ve những cơ bắp trên hai vai anh. Làm sao mà nó giống nút dây thừng vậy? Một thanh niên to lớn như anh thì sợ cái gì?”

“Tôi sợ mình là đồ bò, trong khi lẽ ra phải là con cáo,” anh cười trong bóng tối.

“Anh không phải là đồ bò, tôi biết,” bà ta nói tỉnh khô. “Anh làm nghề gì?”

“Tôi đang theo học ở maristan, để thành bác sĩ.”

“A! Giống như vị Thầy của mọi bác sĩ. Tôi có người chị em họ là đầu bếp của bà vợ cả ông ấy từ khi Ibn Sina đến ở Ispahan.”

“Cô biết tên con gái của ông ấy chứ?” lát sau anh hỏi.

“Đâu có con gái nào; Ibn Sina không có con. Ông ấy có hai bà vợ, bà Reza Người sùng đạo thì già và đau yếu, còn bà Despina xấu xí thì trẻ đẹp, nhưng chẳng bà nào được Allah - Người là bậc tôn kính! - ban phước cho được mụn con.”

“Tôi hiểu rồi,” Rob nói.

Anh hành lạc với bà ta lần nữa một cách thoải mái, trước khi xe tới Yehuddiyyeh. Rồi anh chỉ đường cho gã đánh xe tới tận trước nhà, trả tiền hậu hĩnh vì nhờ họ mà anh lại có thể trở vô nhà, thắp đèn rồi đối đầu với những người bạn thân nhất, đồng thời là kẻ thù tệ hại nhất của anh: sách!

42

TRÒ TIÊU KHIỂN CỦA SHAH

Rob sống ở nơi thị thành, giữa chốn đông người, nhưng thực ra lại rất đơn độc. Mỗi sáng anh gặp các sinh viên khác, rồi tối đến lại chia tay họ. Anh được biết Karim, Abbas và một vài sinh viên nữa ở nội trú trong madrassa; còn Mirdin và những sinh viên Do Thái khác sống đâu đó trong khu Yehuddiyyeh, nhưng anh không rõ cuộc sống của họ ở ngoài phạm vi trường và nhà thương như thế nào. Phần lớn có lẽ giống như mình, Rob đoán, chỉ toàn là đọc với học thôi. Anh quá bận bịu nên không thấy cô đơn nữa.

Rob chỉ phụ trách việc nhận bệnh nhân mới nhập viện được mười hai tuần thì bị giao làm một công việc mà anh rất ghét: các sinh viên ngành Y phải thay phiên đến tòa án Hồi giáo để phụ giúp trong những ngày kelonter - chấp pháp quan - thi hành án lệnh.

Lần đầu tiên trở lại nhà giam, đi ngang những cái gông, Rob thấy bụng mình nôn nao.

Một tay cai ngục dẫn anh vào ngục thất; ở đó một người đang rên rỉ, lăn qua lăn lại. Ở cái nơi vốn là bàn tay phải của người tù giờ đây chỉ là một miếng giẻ màu xanh, buộc vào cùi tay bằng một sợi dây gai; còn cẳng tay phía trên chỗ đó sưng vù trông phát sợ.

“Anh có nghe thấy tôi nói không? Tôi là Jesse.”

“Thưa ông, có,” người nọ thều thào.

“Tên anh là gì?”

“Tên tôi là Djahel.”

“Djahel, tay anh bị chặt cụt bao lâu rồi?”

Người đó bối rối lắc đầu.

“Hai tuần,” viên cai ngục nói.

Gỡ miếng giẻ ra, Rob thấy một bọc phân ngựa. Là phó cạo kiêm thầy lang anh thường thấy người ta dùng phân ngựa như thế này, nhưng anh biết cách đó không giúp được mấy, có khi còn gây hại nữa. Anh quẳng nó đi.

Đầu cùi tay, sát chỗ bị chặt, lại còn buộc một sợi gai nữa. Vì tay bị sưng nên sợi dây cắt vào thịt và cánh tay bắt đầu thâm đen lại. Rob cắt dây, rửa cùi tay thật từ từ và cẩn thận, rồi bôi với hỗn dược gỗ đàn hương và nước hoa hồng, sau đó dùng long não bọc lại thay vì phân ngựa. Khi Rob bỏ đi, Djahel vẫn rên rỉ nhưng thấy nhẹ nhõm nhiều.

Thế đã lấy gì làm ghê! Bởi vì sau đó anh được dẫn từ ngục thất vào sân trong. Cuộc hành hình bắt đầu.

Nó giống hệt như Rob đã từng chứng kiến trong thời gian chính anh bị giam; khác chăng là trong những lúc đeo gông anh có thể chạy trốn vào sự bất tỉnh. Còn giờ đây anh đứng như phỗng đá giữa những mullah ê a đọc kinh, trong khi một gã cai ngục gân guốc giơ cao thanh kiếm cong to quá khổ. Một người tù mặt mày xám ngoét bị bắt quỳ, tì má lên thớt gỗ; hắn can tội làm loạn và xúi giục tạo phản.

“Tôi yêu kính Shah mà! Tôi hôn đôi chân thần thánh của Người mà!” người tù gào lên mong ngăn chặn được nhục hình, nhưng chỉ uổng công, vì không ai đáp lại cả và lưỡi kiếm đã xả xuống. Nhát chém rất ngọt; đầu người tử tù lăn tới một cái gông, nằm lại đó; đôi mắt vẫn lòi ra vì chết khiếp.

Xác y được khuân đi, rồi một thanh niên bị bắt quả tang với vợ người khác, phải chịu hình phạt mổ bụng. Lần này, tay đao phủ dùng con dao găm thuôn dài; một nhát rạch từ trái sang phải đủ làm phòi ruột kẻ gian phu.

May thay hôm ấy không có ai mang tội sát nhân để phải chịu hình phạt tứ mã phanh thây, rồi xác bị quăng cho chó và kền kền.

Người ta chỉ cần đến Rob sau những hình phạt loại nhẹ.

Một tên trộm còn rất trẻ bĩnh ra quần vì sợ và đau khi bị chặt tay. Có một hũ hắc ín nóng để sẵn đấy nhưng Rob không cần đến, vì vết chặt rất ngọt bít cả cùi tay, khiến anh chỉ cần rửa và băng lại.

Với một người đàn bà mập ú đang khóc ròng vì bị cắt lưỡi do can tội nhạo báng kinh Koran lần thứ hai dù đã bị cảnh cáo thì Rob vất vả hơn. Máu cứ phun ra trong khi bà ta gào khóc đến khản cả cổ, không thành tiếng, cho tới lúc anh kẹp được mạch máu.

Trong lòng anh dâng lên nỗi ghét cay ghét đắng nền công lý Hồi giáo và tòa án của tể tướng Imam Qandrasseh.

“Đây là một trong những công cụ quan trọng nhất của các anh,” Ibn Sina long trọng nói với các sinh viên của ông. Ông giơ lên một cái ly thủy tinh để đựng nước tiểu, mà ông bảo nó có tên gọi thích đáng là matula. Nó có hình cái chuông, gờ miệng rộng và cong để hứng nước tiểu. Ibn Sina đã hướng dần một người thợ thối thủy tinh làm những cái matula cho các bác sĩ và sinh viên của ông.

Rob biết rằng nếu trong nước tiểu có máu hay mủ thì có gì đó không ổn. Nhưng Ibn Sina đã để hai tuần liền chỉ giảng riêng về nước tiểu thôi.

Nó loãng hay sệt? Sự phân biệt tế vi của mùi được cân nhắc và bàn cãi. Có tí dấu vết ngọt nào của đường không? Hay có mùi đá phấn để phỏng đoán là có sạn? Hoặc có mùi chua của những chứng bệnh làm kiệt quệ sức khỏe? Hay hăng mùi cỏ không nhầm vào đâu được khi người ta ăn măng tây?

Nước tiểu ra nhiều có nghĩa là cơ thể thải bệnh tật ra ngoài; nếu quá ít có thể là do nội tạng bị nóng, làm chất lỏng khô kiệt đi.

Còn về màu thì Ibn Sina dạy họ phải quan sát nước tiểu với con mắt nhà họa sĩ trước bảng màu của mình; màu có hai mươi mốt sắc thái, từ trong veo qua vàng, đến màu đất son thẫm, đỏ hay nâu, tới đen, cho thấy sự hóa hợp đa dạng của contenta, tức là của các thành tố không tan trong đó.

Sao nước tiểu lại lắm chuyện thế nhỉ? Rob mệt mỏi nghĩ thầm.

“Tại sao nước tiểu lại quan trọng thế, thưa thầy?” anh hỏi.

Ibn Sina mỉm cười. “Vì nó xuất phát từ nội tạng, mà đó là nơi diễn ra những biến chuyển quan trọng.” Vị Thầy của mọi bác sĩ trích đọc cho họ nghe một đoạn trong trước tác của Galen, chỉ ra rằng thận là cơ quan thải nước tiểu:

Người đồ tể nào cũng biết điều này qua việc hằng ngày thấy vị trí của những trái thận và ống dẫn (gọi là niệu quản) chạy từ mỗi trái thận vào bọng đái; rồi qua quan sát cấu trúc này mà anh ta suy ra công dụng của trái thận và những chức năng của chúng.

Buổi học làm Rob điên tiết. Bác sĩ cần gì phải tham khảo đồ tể hay học từ xác cừu xác heo để biết về cấu trúc cơ thể con người. Nếu những diễn biến trong nội tạng đàn ông và đàn bà là cực kỳ quan trọng, nhất thiết phải biết thì tại sao không nhìn thẳng vào nội tạng cơ thể đàn ông và đàn bà? Nếu trong lúc giao hoan hay chè chén người ta có thể hứng chí đến nỗi chẳng thèm đếm xỉa đến các mullah của ngài Qandrasseh, thì tại sao các bác sĩ không dám lờ những con người thánh thiện kia để có thêm kiến thức? Khi một tòa án tôn giáo chặt đầu, cắt tay, xẻo lưỡi hoặc mổ bụng tội nhân thì chẳng ai lên tiếng về sự hủy hoại vĩnh viễn thân thể người ta hoặc về sự sống lại của người chết chờ ngày phán xét.

Sáng sớm hôm sau hai người lính trong đội gác Hoàng cung của Khutf đánh một chiếc xe lừa, chở lương thực, đến Yehuddiyyeh đón Rob.

“Thưa thầy, hôm nay Đức Hoàng thượng định làm một chuyến vi hành. Người muốn thầy cùng đến đấy,” một người lính nói.

Chuyện gì thế nhỉ? Rob tự hỏi.

“Quan đội trưởng yêu cầu thầy gấp gáp hộ.” Người lính bối rối hắng giọng. “Có lẽ thầy nên mặc bộ cánh nào đẹp nhất thì tốt hơn.”

“Bộ này là kẻng nhất đấy,” Rob đáp; họ để anh ngồi trên những bao gạo sau xe rồi hối hả đánh lừa đi.

Xe chạy ra ngoài thành phố, giữa một hàng những triều thần cưỡi ngựa hay ngồi kiệu; chen vào đó là xe đủ loại chở khí cụ và lương thực. Tuy chỉ ngồi trong cái xe tầm thường nhưng Rob vẫn thấy rất đế vương, vì chưa bao giờ anh được chở đi trên những con đường vừa mới được rải sỏi và tưới nước như thế này. Một bên đường có rắc hoa, những người lính cho anh biết làn đường đó dành riêng để Shah đi.

Xe dừng lại trước tư dinh của Rohm bin Nasr, đại tướng và là anh em họ xa của Shah, kiêm hiệu trưởng danh dự của trường Y. “Ông ấy đấy,” một người lính nói với Rob, chỉ anh thấy một ông mặt mày rạng rỡ, phì nộn, nói luôn miệng và điệu bộ kiểu cách.

Khu dinh cơ to tát này nằm trên những bãi đất rất rộng. Buổi tiệc tổ chức trong một khu vưòn thênh thang, được chăm sóc kỹ; giữa vườn là một giếng thật to bằng cẩm thạch phun nước róc rách. Quanh đấy trải đầy thảm lụa thêu chỉ vàng, trên bày gối thêu rực rỡ. Chỗ nào cũng thấy gia nhân tíu tít bưng khay đựng kẹo, bánh, rượu vang thơm phức và nước thơm. Trước cái cổng nằm một bên vườn, một gã hoạn nô cầm gươm tuốt trần canh giữ “Cổng thứ ba” dẫn vào haram. Theo luật Hồi giáo thì chỉ chủ nhà mới có quyền vào phòng the của các bà vợ; bất cứ gã đàn ông nào vi phạm đều có thể bị mổ bụng, nên Rob hài lòng tránh xa cái “Cổng thứ ba” ấy. Hai người lính cho biết rằng anh không phải giúp khuân đồ trên xe xuống hay làm gì khác nên Rob đi lang thang ra khỏi vườn, sang khoảnh đất kế bên. Nơi đây đầy nhóc thú vật; các nhà quyền quý, nô lệ, gia nhân và cả một đạo quân người diễn trò dường như đang tập dượt cùng một lúc.

Bao nhiêu là ngựa quý tụ tập ở đây. Một tá ngựa bạch A Rập, loại chiến nhất mà anh từng thấy, được buộc cách nhau chừng hai mươi bước chân; chúng đứng không yên, con nào cũng có cặp mắt màu sẫm, kênh kiệu, gan lì. Yên cương của chúng thật đáng công đến gần ngắm nghía kỹ: bốn bộ dây cương đính ngọc lục bảo, hai bộ với hồng ngọc, ba bộ với kim cương, còn ba bộ kia với những viên đá quý đủ màu mà Rob không biết tên. Khăn để phủ lũ ngựa là những tấm vải thả thõng xuống giống như chăn, thêu kim tuyến, đính ngọc trai; dây buộc chúng là lụa bện với chỉ bằng vàng, móc vào nhũng khoen đóng vào đất với những đinh thật to bằng vàng.

Cách bầy ngựa ba mươi bước là bầy thú dữ: hai con sư tử, một con cọp và một con báo; con nào cũng tuyệt đẹp. Mỗi con có riêng một tấm thảm lớn màu đỏ tươi và một chậu nước bằng vàng. Chúng cũng được buộc giống như lũ ngựa.

Trong một bãi được quây lại có sáu con linh dương trắng với cặp sừng dài và thẳng như mũi tên - khác hẳn sừng hươu nai ở Anh - đứng tụm lại với nhau, sợ hãi nhìn bầy thú dữ, trong khi những con này mắt lim dim gà gật nhìn lại chúng.

Rob không dừng lại lâu bên đám thú vật; anh cũng không để mắt tới những tay giác đấu, đô vật, cung thủ và những kẻ tương tự mà đi qua họ, tiến về phía một con vật khổng lồ. Nó thu hút ngay sự chú ý của anh. Cuối cùng một con voi bằng xương bằng thịt đầu tiên Rob thấy trong đời đứng chỉ cách anh một sải tay.

Nó còn khổng lồ hơn anh tưởng, gấp mấy những con voi bằng đồng thau đã thấy ở Constantinople, cao gấp rưỡi một người đàn ông cao lớn. Bốn chân của nó chân nào cũng như cây cột bự với bàn chân thật tròn trịa. Da nó nhăn nhúm như thể quá nhiều so với cái thân màu xám với những mảng lớn màu hồng giống như những mảng địa y trên một tảng đá. Lưng nó cong và cao hơn cả đôi vai lẫn cái mông với cái đuôi to như dây chão lủng lẳng, lông tua tủa thành chùm ở cuối. Đầu nó quá to khiến đôi mắt màu hồng thành ra quá nhỏ, dù không bé hơn mắt ngựa. Hai bên cái trán nghiêng nghiêng là hai bướu nhỏ trông như cặp sừng chịu không nhú ra được. Mỗi cái tai phe phẩy nhẹ nhàng kia to gần bằng tấm khiên của chiến binh. Nhưng nét độc đáo nhất của loài sinh vật khác thường này là cái vòi dài và to hơn cái đuôi nhiều.

Con voi này được một người Ấn Độ nhỏ nhắn săn sóc; gã mang áo khoác xám, đội khăn xếp trắng, khăn cột lưng cũng trắng, quần rộng thùng thình. Rob hỏi thì được gã cho biết tên là Harsha, làm mahout, tức là quản tượng. Đây là con voi chiến mà Ala Shah cưỡi ra trận, tên là Zi, gọi tắt của Zi-ul-Quarnayn, nghĩa là “Con hai ngà” vì cặp ngà đáng sợ, cong và dài bằng cả người Rob, nhô ra từ hàm trên của con quái thú này.

“Khi xông trận,” gã Ấn Độ tự hào nói, “Zi mang cả giáp sắt, hai cái ngà được buộc kiếm dài và sắc. Nó được tập quen trận mạc rồi, nên khi Hoàng thượng thân chinh ngự giá ban lệnh tấn công thì quân thù hồn bay phách lạc mỗi khi trông thấy nó hoặc nghe tiếng nó gầm thét.”

Gã mahout sai bọn người hầu tốt tả xách từng thùng nước, đổ vào chậu to bằng vàng cho voi ta thò vòi vào đấy hút nước rồi tự phun vào họng.

Rob đứng gần voi cho tới khi một hồi trống và chũm chọe gióng lên báo rằng Shah đã đến. Lúc ấy anh quay lại vườn, đứng chung với đám quan khách.

Ala-al-Dawla Shah mặc bộ quần áo giản dị màu trắng, ngược hẳn với các quan khách ăn bận như trong một buổi đại lễ. Ông ta gật đầu đáp lễ khi mọi người quỳ lạy, rồi ngồi xuống cái ngai lộng lẫy nổi bật giữa những chiếc đệm bày quanh giếng phun.

Buổi chiêu đãi mở đầu bằng màn trình diễn múa kiếm. Những thanh kiếm cong vút qua vút lại vừa dũng mãnh vừa uyển chuyển khiến người xem im phắng phắc, chăm chú nhìn những lưỡi thép chạm nhau hay xoay tròn rất điệu nghệ trong một màn diễn tập, chẳng khác một điệu múa tế lễ. Rob nhận thấy loại kiếm cong này nhẹ hơn kiếm của Anh, nhưng nặng hơn kiếm của Pháp. Nó đòi hỏi ở cả hai đấu thủ sự khéo léo khi đâm, và cổ tay cũng như cánh tay phải mạnh khi chém. Khi màn này kết thúc thì Rob cứ tiếc rẻ mãi.

Những nhà ảo thuật kiêm biểu diễn nhào lộn lăng xăng nhét hạt giống xuống đất, tưới nước rồi phủ một tấm khăn lên trên. Rồi nhân lúc màn nhào lộn đạt cao điểm, sau các thân hình như một thứ màn che, một người trong bọn họ kéo khăn ra, cắm một cành con có lá xuống đất rồi phủ khăn lại như cũ. Cách đánh lạc hướng người xem lẫn mẹo lừa vặt vãnh kia làm sao qua mắt Rob được vì anh đã chú ý theo dõi; thành ra anh thấy buồn cười khi cái khăn được giở lên và thiên hạ vỗ tay tán thưởng màn “cây kỳ ảo”.

Khi màn đấu vật bắt đầu thì Ala-al-Dawla Shah không ngồi yên được nữa. “Đem cung dài lại cho ta,” ông gọi.

Khi cung được mang lại, Shah kéo dây rồi buông ra, cho đám triều thần thấy ông sử dụng thứ vũ khí nặng này dễ dàng ra sao. Những kẻ ngồi gần Shah nhất xuýt xoa thán phục thần lực của ông, còn những kẻ khác lợi dụng bầu không khí khoan hòa để trò chuyện. Bây giờ thì Rob hiểu lý do mình được mời: là người Âu nên anh được trưng ra như một sinh vật lạ, chẳng khác những con thú nọ hay những kẻ diễn trò kia. Các quan khách Ba Tư hỏi anh hết câu này đến câu khác.

“Ở nước anh, tên là gì nhỉ… có Shah không?”

“Tên là nước Anh. Có, chúng tôi có vua. Tên ngài là Canute.”

“Đàn ông nước anh là chiến sĩ và kỵ sĩ hay sao?” một ông già có đôi mắt lịch duyệt hỏi tò mò.

“Đúng đấy, họ là những chiến sĩ giới và những kỵ sĩ tài ba.”

“Thời tiết và khí hậu ở dó ra sao?”

“Lạnh và ẩm hơn ở đây,” anh cho họ biết.

“Thức ăn như thế nào?”

“Không giống của quý vị, ít gia vị hơn. Chúng tôi không có pilah.”

Ai cũng kinh ngạc. “Không có pilah!” ông già nọ lặp lại với vẻ khinh thị.

Họ bu quanh Rob, nhưng vì tò mò hơn là thân thiện, thành ra anh đứng giữa họ mà thấy mình bơ vơ.

Ala Shah đứng lên. “Ta ra chỗ ngựa đi.” Ông sốt ruột nói, thế là mọi người kia lũ lượt theo ông tới một sân cỏ gần đấy, bỏ mặc những nhà đô vật tiếp tục gầm gừ co kéo nhau.

“Chơi trò gậy và bóng đi!” có ai đó lên tiếng và được những người khác vỗ tay tán thành.

“Được, ta chơi,” Shah đồng ý rồi chọn ba người làm thành đội của ông và bốn người nữa làm đội thứ nhì.

Lũ ngựa được các mã phu dẫn đến thuộc giống nhỏ, ít nhất cũng thấp hơn lũ ngựa bạch làm kiểng kia một gang tay, nhưng dai sức. Sau khi lên ngựa, mỗi người được trao một cây gậy dài, mềm, cong ở đầu.

Ở mỗi đầu bãi đất dài này có hai trụ đá cách nhau chừng tám bước dùng làm khung thành. Mỗi đội giong ngựa tới xếp hàng ngang trước một khung thành, các kỵ sĩ đối diện nhau như hai đạo quân dàn trận. Viên sĩ quan trọng tài đứng ở ngoài, lăn một quả bóng gỗ to bằng trái táo vào chính giữa bãi.

Người xem bắt đầu hò la. Rồi các kỵ sĩ phóng ngựa ào ào vào nhau, vung gậy, miệng la ó.

Lạy Chúa! Rob kinh hoàng nghĩ. Coi chừng, coi chừng! Ba con ngựa đâm sầm vào nhau nghe rợn người; một con ngã lộn đầu khiến người trên lưng nó văng bắn đi. Shah vung gậy quật trúng trái banh gỗ bằng toàn bộ sức lực; bầy ngựa phóng theo làm bay từng mảng cỏ dưới vó câu dồn dập.

Tiếng con ngựa bị ngã hí nghe nhức óc khi nó cố đứng trên cái chân đã gãy khuỷu. Đám mã phu chạy tới, cắt cổ nó rồi lôi ra khỏi sân cỏ, còn người cưỡi nó mãi mới đứng dậy được. Ông ta ôm tay trái, gượng cười qua hàm răng nghiến lại.

Rob nghĩ tay hắn có thể bị gãy nên lại gần hỏi: “Tôi giúp ngài được chứ?”

“Anh là bác sĩ à?”

“Tôi là phó cạo kiêm thầy lang, hiện là sinh viên ở maristan.”

Nhà quý tộc nhăn mặt với vẻ ngạc nhiên và chán ngán rồi nói: “Thôi, không cần! Phải triệu al-Juzjani tới mới được.” Và người ta dẫn hắn đi.

Tức thì có một người khác phóng ngựa vào sân thay chỗ liền. Tám kỵ sĩ chừng như đã quên mất rằng đây là trò chơi chứ không phải đánh trận, nên họ quật ngựa tới tấp, lao vào nhau; rồi để đánh cho bóng lăn vào khung thành, họ không ngần ngại vung gậy sát rạt người và ngựa đối phương, thậm chí có thể đánh trúng chính ngựa mình nữa; chẳng hạn Shah thường đánh hụt khi trái banh nằm dưới bụng hay ngay sát sau chân con ngựa của mình đang tung vó.

Không ai nương tay Shah tí nào cả. Bình thường thì kẻ nào dám cau có nhìn vua chắc chắn sẽ bị chém đầu ngay, nhưng giờ đây tưởng chừng họ ra sức để đánh cho ông ta phải bị thương tật. Nghe người xem làu bàu, xì xầm Rob J. phán đoán rằng họ hẳn sẽ đắc ý nếu Ala Shah bị đánh trúng hoặc ngã ngựa.

Nhưng Ala Shah không lâm vào tình thế đó. Ông cũng cưỡi ngựa liều mạng như mấy người kia, nhưng với sự thành thạo khiến người xem phải sửng sốt; ông điều khiển ngựa mà không cần phải dùng tay, vì tay lo cầm gậy, chỉ kẹp bằng đùi khéo đến khó nhận ra. Thật vậy, ông ngồi vững chãi, tự tin và cưỡi nhẹ nhàng như thể người với ngựa là một. Kiểu cưỡi ngựa như thế Rob chưa từng được thấy, nên anh xấu hổ khi nghĩ đến câu hỏi của ông già về tài cưỡi ngựa của người Anh mà anh đã quả quyết rằng rất giỏi.

Những con ngựa này thật là phi thường; chúng phóng hết sức theo quả bóng nhưng trong chớp mắt có thể quay đầu chạy ngược hướng được. Nhờ sự điều khiển tài tình này mà nhiều lần người và ngựa không bị văng vào các trụ đá.

Không khí đầy bụi đến ngạt thở, còn khán giả thì khản cổ vì hò reo. Mỗi khi có người ghi được bàn thắng thì chiêng trống nổi lên ầm ầm; cuối cùng, khi trận đấu kết thúc thì đội của Shah đánh được bóng vào khung thành năm lần, đội kia được ba. Đôi mắt của Ala Shah long lanh vẻ đắc chí khi bước xuống ngựa, vì chính ông ghi được hai bàn. Bầy ngựa được dẫn đi. Rồi để ăn mừng, hai con bò non bị buộc vào cọc ngay giữa sân cỏ và hai con sư tử được thả ra. Nhưng cuộc đọ sức bất công một cách lạ lùng, vì khi hai con ác thú vừa được thả ra thì người ta đã kéo ngã hai con bò rồi lấy rìu bổ đầu, sau đó hai khối thịt còn co giật kia được để cho sư tử cắn xé.

Thế nhưng Rob hiểu vì sao phải có tay người phụ vào: bởi vì Ala Shah được mệnh danh là “Sư tử Ba Tư”, nên sẽ thật không ổn đồng thời là điềm hết sức gở nếu chẳng may trong cuộc vui chơi của ông, một con bò tầm thường lại thắng “Chúa sơn lâm”, biểu trưng cho uy quyền không thể lung lay của vị “Vua của mọi vua”.

Trong vườn, bốn người đàn bà mang khăn che mặt nhảy múa theo tiếng sáo trong khi một nhà thơ ngâm nga ca ngợi houri - những trinh nữ tươi mát và khêu gọi trên thiên đường.

Ngài Imam Qandrasseh không có lý do gì để phản đối, vì người xem tuy thỉnh thoảng vẫn nhìn thấy được dưới bộ quần áo đen rộng lùng thùng đường cong của mông hay của khuôn ngực ưỡn, nhưng chỉ có những bàn tay uốn éo và những bàn chân được bôi đỏ với lá móng là để trần thôi - mà các vị khách quý tộc đang hau háu nhìn và tưởng tượng đến những chỗ cũng bôi lá móng đỏ ẩn dưới lớp vải đen.

Ala Shah đứng lên khỏi ngai, rời đám người tụm quanh giếng phun, đi qua gã hoạn nô cầm thanh kiếm tuốt trần, vào trong haram.

Hình như Rob là người duy nhất nhìn sững theo ông ta, khi Khuff - viên đội trưởng đội gác thành - đến cùng với gã hoạn nô canh cái “Cổng thứ ba”. Tiếng người cười nói càng lúc càng ồn; tướng Rotun bin Nasr - chủ nhà và là người tổ chức buổi vui chơi này của Shah - đứng gần đấy, kể chuyện tiếu lâm rồi lớn tiếng cười, như thể không hề có chuyện Ala Shah vừa đi vào phòng the của các bà vợ của ông ta trước cặp mắt của nửa số quan khách.

Chẳng lẽ đó là điều có thể chờ đợi ở một vị vua quyền uy nhất thế gian? Rob tự hỏi.

Một giờ sau Shah trở ra, trông nhân từ hẳn. Khuff rời khỏi “Cổng thứ ba”, kín đáo ra dấu và đại tiệc bắt đầu.

Những cái đĩa màu trắng đẹp nhất được đặt trên những tấm khăn thêu từ thành phố Qum. Người ta bưng ra bốn loại bánh mì và mười một thứ ptlah đựng trong nhũng thố thật to bằng bạc mà chỉ một thố thôi cũng đủ cho mọi thực khách rồi. Mỗi thố đụng một loại gạo có màu và mùi khác, tùy theo nấu với saffron145, đường, tiêu, bột quế, đinh hương, đại hoàng, nước ép trái lựu hay trái thanh yên. Bốn mam gỗ khổng lồ, trên mỗi mâm có mười hai con gà, vịt hay ngỗng, hai mâm khác đựng đùi linh dương hầm nhừ, rồi một mâm tú hụ thịt cừu chiên và bốn mâm nữa đựng cừu non quay nguyên con giòn tan.

Bác phó cạo ơi, bác phó cạo ơi, bác không có ở đây thật đáng tiếc biết bao!

Từng được một bậc thầy nấu nướng như bác phó cạo dạy cho biết thưởng thức món ăn ngon, thế mà mấy tháng vừa qua Rob chỉ nuốt vội nuốt vàng bữa ăn đạm bạc để dành hết thì giờ cho việc học, nên giờ đây anh thở phào, món nào cũng chén thỏa thích.

Khi bóng chiều ngả sang chạng vạng thì đám nô lệ cắm những cây nến to trên mai những con rùa sống rồi thắp lên. Bốn cái chảo khổng lồ gánh từ bếp ra; một chảo đầy bánh pudding làm bằng trứng gà; một chảo khác đựng loại xúp rau thơm nấu thật trong; một chảo nữa đầy món thịt bằm nấu cay với gia vị và chảo cuối cùng chứa những lát dày cá chiên mà Rob không biết tên, thịt nó trắng và xốp như cá bơn sao nhưng ngon như cá hương.

Trời từ chạng vạng chuyển sang tối. Ngoài tiếng kêu của loài chim ăn đêm chỉ có tiếng trò chuyện rì rầm, tiếng ợ, tiếng cắn và nhai thức ăn. Thỉnh thoảng một con rùa thở mạnh, bò đi làm chao cái quầng sáng lung linh hắt ra từ ngọn nến trên lưng nó, giống như ánh trăng trên mặt nước lăn tăn.

Người ta tiếp tục ăn.

Có xa lát mùa đông, các loại củ ngâm nước muối, một thố xa lát mùa hè với cả rau diếp La Mã và một loại rau màu xanh có vị cay và đắng Rob chưa từng được nếm bao giờ.

Trước mỗi thực khách có đặt một tô sâu đựng sherbet vừa ngọt vừa chua. Rồi bọn gia nhân đem đến ly và rượu vang đựng trong túi da dê, với những đĩa bánh ngọt, hồ đào tẩm mật ong và các loại hạt rang muối.

Rob ngồi một mình, thưởng thức rượu ngon, không nói chuyện với ai mà cũng chẳng ai hỏi tới. Anh quan sát và hiếu kỳ lắng nghe mọi thứ chuyện y hệt như anh đã tò mò nếm mọi món ăn.

Hết túi da dê này thì đã có túi đầy khác đem đến, từ cái kho dự trữ không bao giờ cạn của Shah. Thực khách đứng lên, đi tìm chỗ xả cho nhẹ bụng hoặc là ói mửa. Có vài người say trông lừ đừ và mặt mày ngơ ngáo.

Đám rùa có lẽ sợ nên kéo nhau bò đi hết, rọi sáng cả một góc vườn, để khu còn lại tối om. Một thằng bé hoạn nô, có đàn lia phụ họa, cất cao tiếng hát ngọt ngào ca ngọi các chiến binh và tình yêu, bất kể hai vị khách đang đánh nhau gần đấy.

“Đồ mặt l… đĩ chó,” một vị gầm gừ với giọng nhừa nhựa.

“Đồ mặt Do Thái!” vị kia phun nước bọt.

Rồi họ túm lấy nhau, lăn cả ra đất cho đến khi được kéo ra và lôi đi.

Cuối cùng cả Shah cũng buồn ói rồi mê đi và được khiêng ra xe.

Sau đó Rob cũng chuồn luôn. Trời không trăng nên khó mò ra đường về từ dinh cơ của Rotun bin Nasr. Bực tức và phẫn chí, anh đi bừa bên phía dành riêng cho Shah; giữa đường anh còn dừng lại một lần thật lâu, đái trên đám hoa trải đường để thấy lòng hả hê.

Người ta đi ngựa hoặc ngồi xe chạy ngang, nhưng không ai mời anh đi cùng, thành thử Rob mất cả giờ mới về đến Ispahan. Lính gác đã quen thấy khách dự buổi đãi đằng của Shah về nên ngán ngẩm khoát tay cho anh qua cổng thành.

Tới giữa Ispahan thì Rob dừng lại, ngồi xuống một bờ tường thấp, ngắm nhìn cái thành phố lạ lùng nhất trong mọi thành phố này. Nơi đây kinh Koran cấm đoán đủ thứ, nhưng người dân cứ thản nhiên vi phạm. Đàn ông được phép có bốn vợ, nhưng lắm kẻ như sẵn sàng liều chết để ngủ với những người đàn bà khác, còn Ala Shah ưa ai thì cứ việc ngang nhiên công khai. Đấng Tiên Tri cấm uống rượu vì là tội lỗi nhưng cả nước luôn luôn thèm khát rượu, phần lớn uống như hũ chìm. Riêng Shah còn trữ hẳn một kho lớn mỹ tửu.

Rồi Rob chân thấp chân cao đi về nhà dưới bầu trời màu ngọc trai, theo hướng tiếng ngân nga trầm bổng của muezzin từ tháp ngôi “Giáo đường thứ Sáu”, không ngớt ngẫm nghĩ về cái đất nước khó hiểu mang tên Ba Tư này.

43

PHÁI ĐOÀN Y TẾ

Ibn Sina đã quá quen với những lời tiên tri của ngài Imam Qandrasseh sùng đạo rằng tai ương sẽ giáng xuống. Ngài Imam không thể kiềm chế được Shah, nhưng thường nghiêm khắc cảnh báo các cố vấn của mình rằng cuộc sống rượu chè và dâm loạn sẽ bị một quyền lực cao hơn cả ngôi báu trừng phạt. Nhằm mục đích đó, quan tể tướng đã thu thập tin tức từ nước ngoài và trưng ra bằng chứng rằng Allah - Người là đấng toàn năng! - không nương tay với lũ phạm tội trên khắp thế gian.

Khách thương đi lại trên Con Đường Tơ Lụa kể rằng ở vùng đồng bằng hai sông Khương và Hoài thuộc nước Trung Hoa bị động đất nặng nề và một loại sương mù độc hại đang hoành hành. Còn ở Ấn Độ thì được mưa xuân tràn trề sau một năm hạn hán, nhưng lúa mới vừa trổ đòng đòng đã bị dịch châu chấu phá sạch. Những trận bão lớn đã tàn phá vùng ven biển A Rập, gây lụt lội khiến nhiều người chết đuối; trong khi ở Ai Cập nạn đói hoành hành vì nước sông Nile xuống thấp hơn mức bình thường. Ở Maluchistan, núi lửa đã phun ra cả một dòng sông phún thạch. Hai mullah ở thành phố Nain kể rằng quỷ dữ đã xuất hiện trong khi họ ngủ. Đúng một tháng trước tháng Ramadan146 xảy ra bán nhật thực, rồi người ta thấy nhiều ngọn lửa trời kỳ lạ, như thể bầu trời bị cháy.

Nhưng điềm gở nhất báo hiệu cơn thịnh nộ của Allah lại đến từ những nhà chiêm tinh của hoàng gia. Họ hết sức lo lắng thông báo rằng trong vòng hai tháng sẽ xảy ra sự giao hội của ba hành tinh quan trọng nhất, sao Thổ, sao Mộc và sao Hỏa, ở cung Bảo Bình, về thời điểm chính xác khi nào xảy ra thì còn phải tranh luận, nhưng họ nhất trí về tính nghiêm trọng của sự kiện này. Ngay cả Ibn Sina cũng lo lắng trước tin ấy vì ông biết Ptolemy147 từng viết về mối hiểm họa do sự giao hội giữa sao Hỏa và sao Mộc gây ra.

Thành ra mọi sư như đã được Chúa Trời an bài khi Qandrasseh cho triệu Ibn Sina vào gặp. Buổi sáng hôm ấy đẹp trời nhưng lại hóa ra khủng khiếp, vì ông ta báo cho vị Thầy của mọi bác sĩ biết rằng bệnh dịch đang hoành hành ở Shiraz, thành phố lớn nhất vùng Anshan.

“Bệnh dịch gì vậy ạ, thưa đại nhân?”

“Dịch hạch,” Imam đáp.

Mặt Ibn Sina trắng bệch; ông hy vọng ngài tể tướng nhầm vì đã ba trăm năm nay đất nước Ba Tư không bị nạn này. Tuy vậy, ông vẫn nghĩ ngay đến những biện pháp cần thiết. “Phải phái liền binh lính đi về Con Đường Gia Vị148, bắt các đoàn vật thồ và khách thương từ miền Nam lên phải quay trở lại. Và chúng ta phải gửi một đoàn y tế đến Anshan.”

“Chúng ta đâu có thu được nhiều thuế từ Anshan,” Imam ngập ngừng, nhưng Ibn Sina lắc đầu.

“Chính vì lợi ích của ta mà phải chặn bệnh này lại; dịch hạch lan từ nơi này sang nơi khác rất nhanh.”

Khi về tới nhà riêng, Ibn Sina quyết định không thể cử một đoàn gồm những đồng nghiệp của mình được, vì cần phải có họ khi bệnh dịch lan đến Ispahan. Thay vào đó ông sẽ chọn một bác sĩ và một đoàn sinh viên.

Nên nhân trường hợp cấp cứu này mà tôi luyện những kẻ giỏi và khỏe mạnh nhất. Sau vài lần cân nhắc, Ibn Sina lấy bút mực và giấy viết:

Hakim Fadil ibn Parviz, trưởng đoàn

Suleiman-al-Gamal, sinh viên năm thứ ba

Jesse ben Benjamin, sinh viên năm thứ nhất

Mirdin Askari, sinh viên năm thứ hai

Đoàn cũng nên có thêm vài sinh viên yếu kém nhất trường, cho họ một cơ hội duy nhất do Allah đem đến, để họ bù lại kết quả không mấy khả quan của mình, rồi cũng sẽ học xong thành bác sĩ. Thế là ông ghi thêm vào danh sách kia những tên sau:

Omar Nivahend, sinh viên năm thứ ba

Abbas Sefi, sinh viên năm thứ ba

All Rashid, sinh viên năm thứ nhất

Karim Harun, sinh viên năm thứ bảy.

Khi tám người này tập họp lại và vị Thầy của mọi bác sĩ cho biết ông phái họ tới Anshan để chống bệnh dịch hạch thì họ bối rối không dám nhìn thầy hay nhìn lẫn nhau.

“Mỗi người trong các anh đều phải mang theo vũ khí,” Ibn Sina nói, “vì không thể dự đoán được người dân sở tại sẽ phản ứng thế nào khi bệnh dịch phát tác ở đó.”

All Rashid thở dài não nuột. Gã mới mười sáu tuổi, một thanh niên má phình, đôi mắt hiền lành, quê ở Hamadhan; gã nhớ nhà đến nỗi khóc cả ngày lẫn đêm, không còn tâm trí đâu mà học nữa.

Rob cố tập trung lắng nghe Ibn Sina nói.

“… Chúng tôi không biết chỉ vẽ các anh phải chống lại bệnh dịch này như thế nào, vì chúng tôi chưa từng gặp trong đời. Nhưng chúng tôi có một quyển sách biên soạn ba trăm năm trước bởi những bác sĩ sống sót qua bệnh dịch ở nhiều nơi khác nhau. Chúng tôi sẽ giao nó cho các anh. Chắc chắn nó có nhiều lý thuyết và phương thuốc không mấy giá trị, nhưng trong số ấy có thể có những gợi ý hữu ích.” Ibn Sina vuốt râu. “Vì bệnh dịch này có thể do bầu không khí bị nhiễm hơi độc mà ra, tôi nghĩ các anh phải đốt những đống lửa to với gỗ thơm ở chỗ gần cả người bệnh lẫn người khỏe. Người khỏe cần phải tắm rửa với vang hoặc giấm, nhà của họ phải được xịt giấm; họ nên hít thở long não hay những chất có mùi khác tương tự. Ai trong các anh lo chăm sóc người bệnh cũng cần phải làm như thế. Khi đến gần người bệnh, các anh nên bịt mũi với miếng gạc tẩm giấm; phải đun nước để khử mọi chất bẩn trước khi uống. Và mỗi ngày phải nhớ rửa tay cho sạch, vì kinh Koran dạy rằng quỷ dữ ẩn nấp dưới móng tay.”

Ibn Sina hắng giọng. “Ai trong các anh sống sót sau trận dịch không được về lại Ispahan ngay, để tránh mang bệnh tới thành phố này, mà phải đến một ngôi nhà ở núi đá Ibrahim, cách thị trấn Nain một ngày đường về phía Đông, cách đây ba ngày cũng về phía Đông; rồi ở lại đó một tháng trước khi về đây. Các anh hiểu không?”

Họ gật đầu. “Thưa thầy, hiểu,” hakim Fadil ibn Parviz run giọng đáp, thay mặt tất cả với tư cách trưởng đoàn. Cậu bé Ali khóc khe khẽ, còn khuôn mặt đẹp trai của Karim Harun thì rầu rĩ như có linh cảm bất tường.

Sau cùng Mirdin Askari lên tiếng. “Con còn vợ và lũ con… con phải thu xếp để được yên tâm rằng mẹ con chúng không thiếu thốn gì, nếu như…”

Ibn Sina gật đầu. “Ai trong các anh mang gánh nặng gia đình được phép có vài giờ ngắn ngủi để thu xếp.”

Rob không biết Mirdin đã có vợ con. Tay sinh viên Do Thái này kín đáo và tự tin, trong lớp và cả ở maristan; thế mà lúc này mặt cắt không còn hạt máu, khẽ lầm rầm cầu nguyện.

Rob cũng sợ hãi như mọi người khi được phái đi, vì có thể không bao giờ trở về được nữa, nhưng anh cố giữ can đảm. Nếu xảy ra chuyện chẳng may thì ít ra mình không phải vào phục vụ trong nhà tù nữa, anh tự nhủ.

“Còn chuyện này nữa,” Ibn Sina nói, đăm đăm nhìn họ với đôi mắt của một người cha nhìn lũ con. “Các anh phải ghi chép thật chi tiết để sau này người khác có thể dùng chống những trận dịch tới; và phải cất chỗ nào dễ tìm, nếu các anh gặp chuyện không may.”

*

Sáng hôm sau, khi ngọn cây đỏ rực ánh mặt trời, họ cưỡi ngựa lóc cóc đi qua chiếc cầu bắc ngang “Dòng sông của sự sống”; mỗi người dắt theo một con ngựa thồ hoặc la.

Đi được một lúc, Rob đề nghị Fadil phái một người đi trước trinh sát và một người đoạn hậu xa xa phía sau. Anh chàng hakim trẻ tuổi này làm ra vẻ cân nhắc rồi lớn tiếng ra lệnh theo gợi ý của Rob.

Tối hôm ấy, khi Rob đề nghị kiểu luân phiên canh gác từng áp dụng trong đoàn của Karl Fritta, thì Fadil đồng ý liền. Họ ngồi quanh đống lửa đốt bằng các bụi cây gai; lòng bất an, chợt vui chợt buồn.

“Tôi nghĩ rằng Galen chưa bao giờ sáng suốt hơn khi ông khuyên bác sĩ nên làm gì là hay nhất khi có bệnh dịch,” Suleiman-al-Gamal ủ ê nói. “Ông bảo rằng bác sĩ phải lánh xa nơi có bệnh dịch để sống sót, hầu sau này chữa bệnh; mà chính ông đã làm như thế thật.”

“Tôi lại thấy bác sĩ vĩ đại Rhazes diễn tả thế này hay hơn,” Karim nói.

“Ba chữ gọn nhắn cùng đồng nghiệp:

Nhanh, xa, lâu; dù bạn ở đâu.

Nhanh chân, xa nữa, chuồn lâu,

Làm ba điều ấy, dịch nào cũng lui.”

Cả đoàn cố cười cho thật to để khỏa lấp lo âu.

Suleiman gác phiên đầu tiên. Sáng hôm sau thức dậy, họ kinh ngạc khi phát hiện gà đã leo lên ngựa chuồn trong đêm rồi. Lẽ ra họ đã phải thấy gã có ý định này từ tối hôm trước. Họ hoang mang và buồn rầu. Rồi tối hôm ấy cắm trại, Fadil cử Mirdin Askari canh gác. Anh ta chọn đúng người vì Askari đã làm tròn nhiệm vụ.

Nhưng người canh gác ở nơi họ cắm trại lần thứ ba là Omar Nivahend; gã bắt chước Suleiman, cũng cưỡi ngựa chuồn mất trong đêm.

Ngay sau khi phát hiện vụ bỏ trốn thứ hai, Fadil họp mọi người lại. “Sợ bệnh dịch không phải là tội lỗi, vì nếu là có tội thì mỗi chúng ta vĩnh viễn bị đày đọa,” anh ta nói. “Nếu anh đồng ý với quan điểm của Galen hay Rhazes thì bỏ trốn cũng không phải là tội lỗi, tuy tôi cũng nghĩ như Ibn Sina rằng bác sĩ phải chống lại bệnh dịch chứ đừng bỏ chạy.

“Nhưng bỏ mặc đồng đội không người canh gác là tội lỗi. Càng tệ hơn nữa khi cuỗm theo ngựa thồ chở đồ tiếp tế mà người bệnh và người hấp hối đang cần.” Fadil điềm đạm nhìn mọi người. “Chính vì thế tôi nghĩ rằng nếu còn ai khác muốn bỏ đi thì cứ để anh ta đi lúc này. Tôi hứa danh dự rằng anh ta được phép mà không cần phải xấu hổ hay cắn rứt gì.”

Họ có thể nghe được từng hơi thở của nhau. Không ai bước ra cả.

Rob lên tiếng. “Phải, ai cũng được phép bỏ đi. Nhưng nếu người đó bỏ mặc chúng ta không ai canh gác, hay lấy theo đồ tiếp tế cần cho những người bệnh mà chúng ta đang tìm đến, thì tôi thấy mình phải đuổi theo giết một kẻ đào ngũ như thế.”

Mọi người yên lặng.

Mirdin liếm môi. “Tôi đồng ý,” gã nói.

“Được,” Fadil gật đầu.

“Tôi cũng đồng ý,” Abbas Sefi nói.

“Tôi nữa,” Ali thì thầm.

“Tôi cũng thế!” Karim nói.

Mỗi người đều biết đây không chỉ là hứa suông, mà là một lời thề long trọng.

Sau đó hai tối tới phiên Rob J. phải canh gác. Họ cắm trại trong một hẻm núi. Ánh trăng rọi vào những tảng đá sừng sững thành những cái bóng trông như yêu quái. Đêm dài cô quạnh xui khiến anh suy nghĩ về những chuyện không vui mà bình thường anh vẫn xua ra khỏi đầu óc; anh miên man nhớ tới các em và những người đã khuất, nghĩ thật lâu đến cô gái mà anh đã để vuột khỏi tay mình.

Gần sáng, Rob đang đứng dưới bóng một tảng đá to không xa những người bạn đang ngủ say thì anh nhận ra một người trong đoàn thức dậy và có vẻ chuẩn bị chuồn.

Karim Harun len lén rời chỗ cắm trại, thận trọng để không làm những người kia thức giấc. Khi đã ra xa, gã mới nhẹ nhàng chạy xuống đường; chỉ một lát sau chẳng còn thấy đâu nữa.

Harun không lấy theo đồ tiếp tế, cũng không bỏ phiên canh nên anh không định chặn gã lại. Nhưng vì Rob bắt đầu thấy mến gã sinh viên “thâm niên” đẹp trai và hay châm biếm này nên anh cảm thấy thất vọng não nề.

Khoảng một tiếng sau trời mới mờ sáng, Rob nghe có tiếng chân dồn dập tới gần khiến anh cảnh giác tuốt gươm. Anh mặt giáp mặt với Karim; gã đứng lại nhìn sũng vào thanh kiếm tuốt trần, lồng ngực nhô lên thụt xuống, mặt và áo chẽn ướt đẫm mồ hôi.

“Mình thấy bạn đi ra, nghĩ là bạn bỏ chạy.”

“Mình chạy thật đấy chứ.” Karim thở hổn hển. “Mình chạy đi… rồi chạy về. Mình là một người chạy đua mà,” gã nói rồi cười khi Rob tra kiếm vào vỏ.

Karim sáng nào cũng tập chạy, khi trở về người ướt đẫm mồ hôi. Abbas Sefi hay kể chuyện khôi hài, hát những bài nhảm nhí và làm điệu bộ để trêu ghẹo người khác. Hakim Fadil là người thích môn vật; tối đến ở nơi cắm trại anh chàng trưởng đoàn này vật ngã hết, chỉ có Rob và Karim buộc anh ta phải vất vả thôi. Mirdin nấu ăn ngon nhất đoàn và vui vẻ nhận nhiệm vụ lo bữa ăn tối. Cậu nhỏ Ali, mang trong người dòng máu của dân Bedouin, là một kỵ sĩ tài tình và không thích gì hơn làm trinh sát, đi trước đoàn thật xa; chẳng bao lâu sau đôi mắt cậu ta long lanh vì hăng say chứ không vì nước mắt nữa; và Ali luôn sinh động trẻ trung khiến ai cũng mến.

Tình đồng đội nảy nở chan hòa và chuyến đi lâu dài có thể sẽ vui hơn nếu khi cắm trại và trong lúc nghỉ hakim Fadil không đọc cho họ nghe từ quyển Sách về bẹnh dịch mà Ibn Sina đã trao cho anh ta. Quyển này có hàng trăm đề nghị của nhiều chuyên gia, vị nào cũng khẳng định rằng mình biết cách chống bệnh dịch. Một vị tên là Lamna ở Cairo quả quyết rằg phương pháp không thể sai được là cho bệnh nhân uống nước tiểu của chính y, đồng thời y phải đọc kinh trừ tà để cầu khẩn Allah (xin vinh danh Người!).

Al-Hajar ở Baghdad gợi ý rằng khi có bệnh dịch thì mút nước của trái lựu hay trái mận vì chúng có chất chua; Ibn Muttilah ở Jerusalem hết sức khuyên cáo ăn đậu lăng ti149, đậu hạt Ấn Độ, hạt bí và đất sét đỏ. Có quá nhiều đề nghị khiến họ hoang mang chẳng biết nên theo ai. Ibn Sina có viết thêm phụ lục, trong đó liệt kê những việc mà ông thấy hợp lý: đốt lửa để xông khói cay, rửa tường nhà bằng nước vôi, phun giấm và cho nạn nhân uống nước trái cây. Cuối cùng họ đồng ý theo những cách mà vị thầy học đề xuất chứ không theo những lời khuyên kia.

Trong một lần nghỉ chân vào giữa ngày thứ tám, Fadil đọc trong quyển sách rằng cứ năm bác sĩ đã tham gia chống bệnh dịch ở Cairo thì bốn người ngã bệnh chết. Họ tiếp tục chuyến đi mà âm thầm buồn bã, như thể được báo trước về số phận đã an bài.

Sáng hôm sau đến một làng nhỏ, họ được cho biết tên làng và họ đã đặt chân lên địa phận Anshan.

Dân làng tỏ ra kính trọng khi hakim Fadil tuyên bố rằng họ là bác sĩ được Ala Shah phái từ Ispahan đến để cứu giúp những người bị bệnh dịch.

“Thưa hakim, làng chúng tôi không bị bệnh dịch,” viên lý trưởng cám ơn, “nhưng nghe đâu ở Shiraz đã có người bị rồi, cả chết nữa.”

Thế là họ lại đi tiếp và chú ý quan sát; nhưng qua hết làng này đến làng kia vẫn chỉ thấy người dân ở đó khỏe mạnh. Đến một thung lũng vùng núi ở Naksh-i-Robustam họ gặp những nấm mộ vĩ đại đục vào núi đá, nơi yên nghỉ của bốn đòi vua Ba Tư: Darius Đại đế, Xerxes, Ataxerxes và Darius II150. Các vị vua này đã nằm đây suốt một nghìn năm trăm năm, nhìn xuống thung lũng hun hút gió. Trong thời gian ấy xảy ra biết bao cuộc chiến tranh, bao nạn dịch, bao kẻ đi chinh phục đã đến đây rồi tan biến vào hư không. Trong lúc bốn thành viên Hồi giáo dừng lại để cầu nguyện lần thứ hai trong ngày thì Rob và Mirdin đứng trước một trong những ngôi mộ, khâm phục đọc những hàng chữ tạc trên đó:

TA LÀ ĐẠI ĐẾ XERXES, VUA CỦA MỌI VUA

CHÚA TỂ NHIỀU QUỐC GIA, NHIỀU DÂN TỘC

VUA TOÀN VŨ TRỤ BAO LA

CON CỦA VUA DARIUS

THUỘC DÒNG HỌ ACHAEMENES

Rồi họ đi ngang một khu đất rộng hoang tàn có các cột xẻ rãnh bị gãy và đá tảng ngổn ngang. Karim cho Rob biết chỗ này có tên là Persepolis, đã bị Đại đế Alexander151 tàn phá chín trăm năm trước khi Đấng Tiên Tri ra đời (xin Chúa Trời ban phúc và chào đón Người!). Chỉ một quãng ngắn sau khu di tích cổ họ gặp một nông trại. Họ không nghe thấy gì khác ngoài tiếng be he của vài con cừu đang gặm cỏ xa xa phía sau nhà; cái âm thanh êm tai này truyền đi rõ mồn một trong bằu không khí chói chang. Người chăn cừu ngồi dưới một gốc cây như đang nhìn họ. Khi phi ngựa tới gần mới thấy gã đã chết rồi.

Hakim Fadil vẫn ngồi trên lưng ngựa như những người kia, nhìn sững cái xác. Vì Fadil không làm nhiệm vụ của trưởng đoàn, Rob mới tự xuống ngựa để khám. Thịt người chăn cừu đã thâm lại, gần như khô cứng. Gã chết đã quá lâu thành ra không vuốt đôi mắt thao láo được nữa; con thú nào đó đã gặm hai chân và ăn mất bàn tay phải. Máu khô đen trên vạt trước áo chẽn. Sau khi dùng dao rọc áo ra, anh không thấy dấu hiệu nào của bệnh dịch mà phía trên trái tim có một vết đâm lớn, hẳn là vết kiếm.

“Phải lục tìm,” Rob nói.

Hóa ra ngôi nhà này bỏ hoang. Trên cánh đồng phía sau nhà họ thấy xác hàng trăm con cừu bị giết; nhiều khúc xương đã bị chó sói gặm sạch hết thịt. Khắp cánh đồng bị quần nát; rõ ràng một đội quân đã dừng lại đây khá lâu, giết người chăn cừu kia và làm thịt lũ cừu này.

Đôi mắt Fadil đờ đẫn như kẻ không hồn; anh ta không ra lệnh cũng chẳng đưa ra phương hướng phải làm gì.

Rob để xác người chết nằm nghiêng rồi họ chất đá lên, cả những tảng to, để phòng chó sói. Họ thở phào ròi khỏi chốn này.

Rồi họ gặp một cơ ngơi bề thế với một ngôi nhà sang trọng nằm giữa những cánh đồng được canh tác. Ngôi nhà này trông như cũng bị bỏ hoang, nhưng họ vẫn xuống ngựa.

Sau khi Karim gõ cửa thật mạnh và rõ lâu, một ô nhỏ ở giữa cửa mới được mở ra và một con mắt gườm gườm nhìn họ.

“Xéo ngay!”

“Chúng tôi là đoàn y tế từ Ispahan, đang trên đường đi Shiraz,” Karim nói.

“Tôi là Ishmael Nhà buôn. Tôi có thể cho các anh biết rằng ở Shiraz chỉ có ít người sống sót thôi. Trưóc đây bảy tuần lễ, một đạo quân Seljuk Turkomen đã đến Anshan. Hầu hết chúng tôi dẫn theo vợ con và gia súc chạy vào trong thành Shiraz có tường bao bọc. Bọn Seljuk bao vây thành. Song vì bệnh dịch đã phát tác trong bọn chúng trước rồi, nên vài ngày sau chúng rút đi. Nhưng trước đó chúng đã dùng máy lăng đá bắn xác hai trong số những tên lính của chúng bị chết vì bệnh dịch qua tường, vào cái thành đông nghẹt người. Ngay sau khi chúng rút khỏi, chúng tôi vội vã đem hai xác kia ra ngoài thành đốt; nhưng quá muộn, bệnh dịch đã lây sang chúng tôi rồi.”

Bấy giờ hakim Fadil mới mở miệng ra nổi. “Bệnh dịch này đáng sợ không?”

“Không còn gì khủng khiếp hơn,” cái tiếng đằng sau cánh cửa tiếp tục vang lên. “Đội ơn Allah (Người lòng lành vô cùng!) nên một số người hình như miễn dịch trước bệnh này, như tôi chẳng hạn. Nhưng hầu hết người trong thành đều đã chết hoặc đang ngắc ngoải.”

“Còn các bác sĩ ở Shiraz thì sao?” Rob hỏi.

“Trong thành có hai phó cạo kiêm thầy lang và bốn bác sĩ; lũ ăn hại khác bỏ chạy hết ngay sau khi bọn Seljuk rút đi. Hai thầy lang và hai bác sĩ đã dốc sức chữa người ở đấy cho đến khi họ cũng chết luôn, mà chẳng lâu lắc gì. Một ông lây bệnh nằm liệt, chỉ còn một ông duy nhất săn sóc người bệnh khi chính tôi cũng bỏ cái thành đó hai ngày trước.”

“Thế có nghĩa là Shiraz cần chúng ta ghê lắm,” Karim nói.

“Tôi có một ngôi nhà to, sạch sẽ,” ông kia nói, “trữ nhiều lương thực, rượu vang, giấm và chanh, với một kho đầy cây gai dầu để xua đi mọi nỗi ưu phiền152. Tôi sẽ rất vui lòng mở cửa nhà này đón các anh vào, vì chứa thầy thuốc trong nhà là tự bảo vệ mình. Không lâu nữa, khi bệnh dịch ngớt hoành hành, chúng ta sẽ vào thành Shiraz để cùng hưởng lợi. Ai muốn cùng với tôi chia sẻ an lành?”

Không ai trả lòi.

“Tôi,” chợt Fadil khàn khàn lên tiếng.

“Không nên đâu, hakim,” Rob nói.

“Anh là trưỏng đoàn và là bác sĩ duy nhất mà,” Karim cũng can.

Fadil như chẳng thèm nghe. “Tôi vào đây, ông lái buôn ạ.”

“Tôi cũng vào theo luôn,” Abbas Sefi nói.

Hai gã tuột khỏi lung ngựa. Có tiếng một thanh sắt nặng gài cửa được kéo ra từ từ. Họ thoáng thấy một gương mặt xanh xao, râu ria qua cánh cửa hé vừa đủ để hai gã kia lách vào, rồi đóng sầm và gài lại ngay.

Đám còn lại đứng ngoài giông như những kẻ bị trôi dạt trên biển cả. Karim nhìn Rob lẩm bẩm: “Biết đâu hai người đó có lý. Mirdin không nói gì, gương mặt gã hoảng loạn, không biết ai đúng, ai sai. Cậu nhỏ Ali thì mếu máo.

“Quyển Sách về bệnh dịch,” Rob sực nhớ ra Fadil vẫn cất nó trong cái túi to gã khoác quanh cổ. Anh bước lại, đập cửa rầm rầm.

“Xéo!” Fadil quát, giọng hoảng hốt; hẳn gã sợ mở ra thì đám ở ngoài sẽ lao vào túm gã ngay.

“Nghe tao nói đây này, đồ đống phân kia,” Rob nổi điên. “Nếu không chịu đưa tụi tao quyển Sách về bệnh dịch của thầy Ibn Sina thì tụi tao sẽ gom củi và bổi chất vào tường ngôi nhà này. Và tao sẽ vô cùng hân hoan châm lửa cho mà xem, đồ bác sĩ dỏm!”

Một nháy mắt sau có tiếng thanh gài cửa lại được kéo ra. Cửa mở và quyển sách bị quăng ra, rớt xuống đất dưới chân họ.

Rob cúi nhặt rồi leo lên ngựa. Cơn giận người nhanh trong lúc anh tiếp tục đi, phần vì chính bản thân anh cũng ao ước được hưởng an lành cùng với Fadil và Abbas Sefi trong ngôi nhà của người thương nhân nọ.

Đi miết một lúc lâu Rob mới quay đầu nhìn lại. Mirdin Askari và Karim Harun ở mãi phía sau, nhưng vẫn đi theo anh, còn cậu bé Ali Rashid đi đoạn hậu, dắt theo con ngựa thồ của Fadil và con la của Abbas Sefi.

44

DỊCH HẠCH

Con đường họ đang đi gần như là thẳng tắp qua một đồng bằng sình lầy; rồi sau đó khúc khuỷu quanh một rặng núi đá trọc khiến họ mất thêm hai ngày nữa. Cuối cùng sang buổi sáng ngày thứ ba, trong lúc xuống núi đi về hướng Shiraz, họ thấy xa xa có khói bốc lên. Tới gần, họ gặp người ta đang thiêu xác người bên ngoài tường thành. Phía sau Shiraz là sườn của cái hẻm núi nổi tiếng Teng-i-Allahu Akbar, nghĩa là “Đèo của Chúa Trời vĩ đại”. Rob thấy hàng chục con chim lớn màu đen bay lượn trên đèo nên biết rằng họ đã đến nơi có bệnh dịch rồi.

Họ đi vào thành mà không thấy ai canh gác cổng cả.

“Vậy là bọn Seljuk đã vào thành rồi nhỉ?” Karim hỏi, vì thấy Shiraz như đã bị cướp phá. Đây là một thành phố được xây dựng hài hòa; nhà cửa xây bằng đá màu hồng, có nhiều vườn tược; nhưng nhìn chỗ nào cũng thấy các thân cây trước đây vốn cao vòi vọi xanh tươi tỏa bóng mát nay bị chặt cụt hết; ngay cả những bụi hồng trong các khu vườn cũng bị nhổ trốc gốc, dùng cho các giàn thiêu xác người.

Họ đi, tưởng như trong mơ, trên những con đường vắng tanh không một bóng người.

Tìm mãi mới phát hiện ra một người đi cà nhắc, nhưng khi họ chào và lại gần thì ông ta bỏ chạy vào sau mấy ngôi nhà. Lát sau họ gặp một bộ hành khác; hắn cũng định bỏ chạy nhưng lần này họ dàn ngựa bao quanh; Rob rút kiếm ra. “Trả lời thì chúng tôi không làm gì ông hết: các bác sĩ bây giờ ở đâu?”

Người kia sợ run lập cập. Hắn bịt mồm và mũi bằng một gói nhỏ, có lẽ đựng các loại cây cỏ thơm. “Ở nhà ông kelonter,” hắn thở hổn hển, chỉ hướng cuối phố.

Trên đường, họ đi qua một xe chở xác. Hai người phu vạm vỡ, che mặt còn kín hơn cả phụ nữ, dừng lại nhặt xác một đứa bé bị bỏ bên lề đường. Trên xe đã có xác ba người lớn, một đàn ông và hai đàn bà.

Tại trụ sở thị trấn, họ gặp một người lực lưỡng dáng võ biền và một ông già trông kiệt sức; cá hai bộ mặt đều bơ phờ và đôi mắt lờ đờ do nhiều ngay không ngủ. Họ tự giới thiệu là đoàn y tế từ Ispahan làm hai người kia trố mắt ngạc nhiên.

“Tôi là Dehbid Hafiz, kelonter của Shiraz này,” người ít tuổi hơn nói. “Còn đây là hakim Isfari Sanjar, bác sĩ cuối cùng của chúng tôi.”

“Tại sao đường phố ở đây vắng tanh, vắng ngắt thế này?”

“Chúng tôi có tất cả mười bốn nghìn người,” Hafiz nói. “Khi bọn Seljuk tới, thêm bốn nghìn người nữa chạy loạn vào thành. Sau khi bệnh dịch hạch phát tác thì một phần ba số người ròi bỏ thành,” giọng ông trở nên chua chát, “trong số đó là toàn bộ giới nhà giàu và những người có chức phận của thành phố. Họ bỏ mặc tôi và đám lính ở lại canh giữ của cải giùm cho họ. Gần sáu nghìn người đã chết. Những ai chưa lây bệnh thì ở rịt trong nhà, cầu xin Allah (Người lòng lành vô cùng!) cho họ được tai qua nạn khỏi.”

“Thưa hakim, ông đã chữa cho người ta như thế nào?” Karim hỏi.

“Chẳng có cách gì chữa được dịch hạch cả,” ông bác sĩ già đáp. “Người thầy thuốc chỉ dám mong đem lại chút an ủi cho kẻ hấp hối thôi.”

“Chúng tôi chưa phải là bác sĩ,” Rob nói, “mà là sinh viên y khoa do thầy Ibn Sina của chúng tôi phái đến đây để trợ giúp, dưới sự hưóng dẫn của ông.”

“Tôi không thể hướng dẫn các anh điều gì hết, các anh làm được gì thì cứ làm,” hakim Isfari Sanjar xẵng giọng đáp. “Tôi chỉ có mỗi một lời khuyên thôi: nếu các anh muốn sống sót như tôi, thì mỗi bữa điểm tâm các anh phải ăn một lát bánh mì chấm giấm làm từ rượu vang, và trước khi nói chuyện với ai khác thì cũng phải uống một ngụm vang trước đã.” Rob chợt hiểu rằng những dấu hiệu mà anh tưởng là do tuổi già sức yếu thật ra lại là do bệnh nghiện rượu đã khá thâm căn.

Ghi chép của đoàn y tế Ispahan

Nếu bản tóm lược này được tìm thấy sau khi chúng tôi chết, thì người trao lại nó cho Abu Ali at-Husain ibn Abdullah ibn Sina, Bác sĩ trưởng của maristan ở Ispahan, sẽ được trọng thưởng. Viết ngày thứ 19 của tháng Rabia I, năm thứ 413 sau Hegira153.

Chúng tôi đã đến Shiraz được bốn ngày; trong thời gian này có 243 người bị chết. Bệnh dịch mới đầu gây ra sốt nhẹ, tiếp đến nhức đầu, có khi rất nặng. Rồi cơn sốt trở nặng; ngay sau đó xuất hiện ở háng, một bên nách và sau tai những vết thường gọi là sưng bạch hạch. Trong Sách về bệnh dịch có đề cập đến chứng sưng bạch hạch này, mà hakim Ibn ai-Khatib ở Andalusia154 cho rằng do quỷ dữ gây ra, và luôn luôn có hình dạng của con rắn. Những vết quan sát được ở đây không có hình dạng của rắn mà phồng tròn, giống dạng một khối u. Có khi chúng to như một trái mận, nhưng phần lớn chỉ bằng cỡ hạt đậu lăng ti. Người bệnh thường thổ huyết, triệu chứng này luôn luôn cho thấy rằng bệnh nhân sắp chết. Sau khi trên cơ thể có mụt hạch thì hầu hết nạn nhân đều chết trong vòng hai ngày. Chỉ ít người được may mắn nếu bạch hạch nung mủ. Nếu trường hợp này xảy ra thì cũng tựa như thể dịch độc hại thoát ra ngoài cơ thể được, và bệnh nhân có cơ hồi phục.

Jesse ben Benjamin ký tên

Sinh viên

Họ biến nhà giam thành nơi chữa bệnh, sau khi đã thả tù ra. Ngôi nhà chật cứng vì chứa chung xác chết, kẻ hấp hối lẫn người mới nhiễm bệnh; nhiều đến nỗi không thể chữa được lấy một người. Lúc nào cũng vang rân tiếng rên rỉ và tiếng kêu gào; bầu không khí nồng nặc mùi máu do thổ huyết, mùi thân thể người không được tắm rửa và mùi phân với nước tiểu.

Sau khi hội ý với ba sinh viên kia, Rob tới gặp kelonter, yêu cầu được sử dụng thành lũy, trước đây là nơi ở của lính. Được chấp thuận, anh vào nhà tù, đi từ bệnh nhân này qua bệnh nhân khác, ước định tình trạng mỗi người, nắm hai bàn tay họ.

Nói chung những tín hiệu hai bàn tay Rob nhận được đều khủng khiếp: sức sống của họ ví như chỉ còn đầy cái chén mà nay chén lại thủng rồi.

Những người hấp hối, chiếm đa số, được chuyển qua bên thành lũy. Nhờ thế những ai còn ở lại được săn sóc trong một khu sạch sẽ và ít chật chội hơn.

Bấy giờ ở Ba Tư đang mùa đông, đêm lạnh mà chiều ấm. Ánh sáng chói chang trên các đỉnh núi phủ đầy tuyết trắng. Sáng sáng các sinh viên đều đã phải mặc áo lông cừu. Phía trên hẻm núi ngày một nhiều kèn kên bay lượn hơn.

“Lẽ ra phải đốt xác thì người của ông lại đem quăng xuống đèo,” Rob J. báo cho kelonter biết.

Hafiz gật đầu. “Tôi đã nghiêm cấm rồi đấy, nhưng tôi tin anh nói đúng. Củi khan hiếm mà.”

“Mọi xác chết đều phải thiêu. Không có ngoại lệ nào hết,” Rob nói dứt khoát vì đây là điều mà Ibn Sina không khoan nhượng. “Ông phải tiến hành mọi biện pháp cần thiết để bảo đảm yêu cầu này được thực hiện.”

Chiều hôm ấy có ba người bị chém đầu vì đã quăng xác xuống đèo, làm tăng thêm số người chết quanh họ. Nào Rob có muốn như thế đâu, song Hafiz bực tức: “Người của tôi biết lấy củi ở đâu bây giờ? Cây cối đều đã bị đốn sạch rồi.”

“Thì ông phái lính lên núi chặt cây,” Rob nói.

“Họ sẽ không trở lại đây đâu.”

Rob đành bảo Ali dẫn lính vào những nhà đã bỏ hoang. Hầu hết nhà xây bằng đá, nhưng có cửa, cửa chóp và những tấm xà to bằng gỗ. Ali bảo họ dỡ đi. Nhờ thế mà các giàn hỏa thiêu ngoài tường thành lại rực lửa.

Họ thử làm theo chỉ dẫn của Ibn Sina, thở qua miếng gạc tẩm giấm áp vào mũi; nhưng miếng gạc khiến họ bị vướng víu khi làm việc thành ra lại phải bỏ. Theo gương hakim Isfari Sanjar, mỗi ngày họ ráng nuốt một lát bánh mì nướng chấm giấm và uống nhiều vang. Đôi khi mới vừa chập tối họ đã say không khác ông bác sĩ già kia.

Lúc say, Mirdin kể bọn họ nghe về vợ gã, Fara, và hai đứa con trai còn nhỏ Dawwid và Issachar đang chờ gã yên lành trở về Ispahan. Giọng gã kể đầy nhung nhớ về ngôi nhà của ông bố trên bờ biển A Rập, noi gia đình gã đi dọc bờ biển tìm mua ngọc trai. “Tôi mến anh,” gã nói với Rob. Nhưng mà sao anh lại có thể là bạn của Aryeh, người anh em bà con quái đản của tôi, được nhỉ?”

Bấy giờ Rob mới hiểu tại sao lúc mới quen, Mirdin tỏ vẻ lạnh nhạt với anh. “Bạn của Aryeh à? Mình đâu phải bạn của Aryeh. Gã là một đống phân!”

“Đúng thế, anh ta là một đống phân!” Mirdin nói to và cả bọn cười nôn ruột.

Anh chàng Karim đẹp trai lè nhè kể về những lần gã chinh phục đàn bà và hứa sau khi về lại Ispahan, gã sẽ tìm cho cậu nhỏ Ali cặp vú đẹp nhất Đông Caliphate.

Ngày nào Karim cũng tập chạy, xuyên qua cái thành phố chết này. Thỉnh thoảng gã lại chế nhạo một cách thách thức để ba người kia cùng chạy với gã. Họ lao mình trên các đường phố vắng tanh, ngang qua các ngôi nhà bỏ trống hoặc có những người chưa nhiễm bệnh đang lo lắng túm tụm vào nhau, chạy qua cả những ngôi nhà mà người ta để xác chết trước cửa chờ xe chở xác đem đi. Họ chạy để khỏi phải nhìn cái thực tế chết chóc, chứ không phải chỉ vì họ say. Thần Chết hiện diện ở mọi nơi, nhưng họ trẻ trung, đầy sức sống, họ cố xua đuổi nỗi kinh sợ bằng cách sinh hoạt bình thường, làm ra vẻ họ không thể bị lây bệnh và chết được.

Ghi chép của đoàn y tế Ispahan

Viết ngày thứ 28 tháng Rabia I, năm thứ 413 sau Hegira.

Trích máu, giác và cho uống thuốc xổ có vẻ không mấy hiệu quả. Mối quan hệ giữa chứng sưng bạch hạch và cái chết của bệnh nhân cần được lưu ý. Nếu các hạch này vỡ hoặc không ngừng tiết ra mủ hôi màu xanh thì bệnh nhân có khả năng sống sót; nhận định này vẫn tiếp tục có giá trị.

Có khả năng nhiều người bị chết là do sốt quá cao khiến mỡ trong cơ thể họ tiêu đi. Nhưng khi hạch vỡ thì bệnh nhân giảm sốt tức thời và bắt đầu hồi phục.

Quan sát thấy như thế, chúng tôi đã cố làm cho hạch chín để mau vỡ, bằng cách giã nhỏ hột cải với củ hoa huệ, hay trái sung với củ hành luộc, rồi trộn với bơ làm thuốc đắp; hay là dùng nhiều loại cao dán. Đôi khi chúng tôi rạch hạch ra rồi chữa như điều trị vết loét nhưng không mấy thành công. Phần do bệnh diễn biến, phần do tác dụng của cao dán quá mạnh nên những chỗ sưng này thường trở nên cứng không dao mổ nào rạch nổi. Chúng tôi đã thử dùng chất ăn da để đốt những hạch này nhưng không kết quả. Nhiều người đau quá hóa cuồng rồi chết; có người chết ngay trong lúc mổ hạch, khiến chúng tôi có thể bị quy kết đã hành hạ những kẻ đáng thương này tới chết. Tuy vậy cũng có vài người được cứu thoát; cũng có thể họ vẫn sống sót mà không cần đến sự giúp đỡ của chúng tôi; dẫu sao chúng tôi vẫn thấy an ủi khi nghĩ rằng mình đã cứu được vài người.

Jesse ben Benjamin ký tên

Sinh viên

“Chúng mày là quân đào mả!” người đàn ông gào lên khi hai gã gia nhân buông ông ta rơi xuống nền bệnh xá rồi bỏ chạy; hẳn chúng sẽ về khoắng hết của nả trong nhà ông cho mà xem. Những vụ trộm cắp như thế xảy ra hằng ngày, vì bệnh dịch làm cho lòng dạ con người cũng trở nên xấu xa nhanh như đã hủy hoại thân thể họ. Trẻ con sưng bạch hạch đã bị cha mẹ chúng đang tâm bỏ rơi vì sợ đến phát điên. Ngay sáng hôm đó đã có ba người đàn ông và một người đàn bà bị chém đầu vì tội cướp bóc. Một tên lính bị đánh tan da nát thịt vì đã hiếp một người đàn bà đang hấp hối. Sau khi dẫn một đám lính dùng nước vôi tẩy uế những ngôi nhà có người bị nhiễm dịch, Karim kể lại rằng mọi tội lỗi đã có dịp phát tác; qua lắm cảnh thác loạn đã chứng kiến, gã có cảm tưởng nhiều người cố bám víu lấy cuộc sống bằng cách buông thả theo nhục dục vô độ.

Gần giữa trưa, kelonter Hafiz sai một người lính mặt mày trắng bệch, run rẩy đến bệnh xá - mà ông ta chưa hề đặt chân tới – mời Rob và Mirdin ra ngoài đường. Họ thấy ông ta đang ngửi một trái táo có rắc gia vị để khỏi bị nhiễm dịch. “Thông báo để các anh biết rằng số người chết hôm qua xuống còn ba mươi bảy người,” ông ta hân hoan nói. Đúng là giảm rất nhanh, bởi vì đã có tới 268 người chết vào cái ngày khủng khiếp nhất trong tuần lễ thứ ba sau khi bệnh dịch phát tác.

Hafiz cho biết ông ta tính ra là tại Shiraz đã có 801 đàn ông, 502 đàn bà, 3.193 trẻ em, 566 nô lệ nam, 1.417 nô lệ nữ, 2 người Syria Cơ Đốc và 32 người Do Thái bị chết.

Rob và Mirdin nhìn nhau ngầm hiểu, vì cả hai đều biết ông ta đã liệt kê theo thứ tự quan trọng của từng loại nạn nhân.

Cậu nhỏ Ali từ một đầu đường đi lại. Có điều gì đấy không bình thường ở cậu ta, vì nếu Rob không gọi thì hẳn Ali sẽ đi qua luôn, như thể không trông thấy họ.

Rob lại gần và thấy mắt cậu ta khác lạ. Sờ trán Ali, anh cảm thấy cái nóng giẫy từng được biết mấy tuần qua khiến lòng anh nhói đau. Lạy Chúa!

“Ali,” Rob dịu dàng nói, “em vào trong này với anh.”

Rob, Karim và Mirdin đã thấy nhiều người chết rồi, nhưng chứng kiến Ali Rashid bị cái bệnh kia giày vò nhanh đến thế chẳng khác nào chính họ đau đớn.

Chốc lát Ali lại oằn người do bị co thắt bất chợt, như thể bao tử bị cắn xé. Cậu đau đến run lên và co quắp lại trong những thế rất kỳ quái. Họ lau người cậu với giấm. Sáng sớm hôm sau sờ, thấy cậu đã mát nhiều nên ai nấy đều hy vọng. Nhưng cơn sốt kia có vẻ chỉ tạm thời tụ vào một chỗ; vì khi lại lên cơn co thắt thì cơ thể cậu còn nóng hơn trước nữa, môi nứt nẻ và hai mắt trợn ngược.

Tiếng gào và tiếng rên rỉ của Ali hầu như chìm nghỉm trong biết bao tiếng gào la khác nhưng ba người sinh viên kia vẫn nghe rõ những âm thanh kinh hoàng của người bạn nhỏ, vì hoàn cảnh đã biến họ thành không khác anh em ruột thịt của cậu.

Đêm đến, họ luân phiên túc trực bên giường Ali. Trước khi trời sáng, Rob vào canh chừng thay Mirdin. Cậu bé nằm mệt lả trên tâm nệm rối tung, đôi mắt thất thần, không còn biết gì nữa. Cơn sốt đã làm cậu gầy rạc đi; gương mặt thanh niên tròn trịa biến đổi hẳn, hai gò má giờ đây nhô cao và cái mũi khoằm mang dáng dấp một người đàn ông Bedouin - có thể sẽ là nét mặt cậu sau này, nếu còn sống.

Rob cầm lấy hai bàn tay Ali để thấy sức lực cậu đang mỗi lúc một kiệt quệ dần.

Thỉnh thoảng, như để trốn chạy trước sự bất lực của mình, Rob cầm cổ tay Ali, dùng ngón tay bắt mạch. Mạch rất yếu như đôi cánh chim đập nhẹ.

Đến phiên Karim vào thay Rob thì Ali trút hơi thở cuối cùng. Họ hết dám cho rằng bệnh tật không làm gì được mình nữa. Họ hiểu rằng chẳng bao lâu sẽ đến phiên người khác trong bọn và dần dần họ thật sự biết thế nào là sợ.

Họ đưa thi thể Ali tới giàn hỏa thiêu; trong khi lửa cháy, mỗi người cầu nguyện theo cách của mình.

Sáng hôm ấy họ nhận thấy có chuyển biến, vì số người bệnh được mang đến chữa ít hẳn đi. Ba ngày sau, kelonter không nén nổi hy vọng trong giọng nói, đã thông báo rằng ngày hôm trước chỉ có mười một người chết.

Trong lúc đi lại gần nơi chữa bệnh dịch, Rob thấy một đàn chuột chết; có con còn ngắc ngoải. Quan sát kỹ, anh nhận thấy một điều khác lạ: loài vật gặm nhấm này cũng bị bệnh dịch, vì phần lớn chúng đều có mụt hạch, nhỏ thôi nhưng rành rành ra đó. Rob tìm một con mới vừa chết, da còn ấm, ruồi nhặng bu đầy. Anh để nó lên một hòn đá phẳng rồi dùng dao mổ ra, gọn gàng như thể al-Juzjani hay những vị thầy khác của môn cơ thể học đang đứng nhìn qua vai anh từ đằng sau.

Ghi chép của đoàn y tế Ispahan

Viết ngày thứ năm, tháng Rabia II, năm thứ 413 sau Hegira.

Không phải chỉ có người mà cả thú vật cũng bị chết. Chúng tôi được biết rằng ở Anshan ngựa, bò, cừu, lạc đà, chó, mèo và chim đã bị chết vì bệnh dịch.

Việc khám nghiệm sáu con chuột bị chết vì bệnh dịch cho thấy nhiều điều đáng chú ý. Triệu chứng bên ngoài giống như ở người: mắt trợn trừng, cơ bắp co thắt, môi nứt nẻ, lưỡi thè ra và có màu đen, hạch nổi lên ở vùng hang hai sau tai.

Mổ chúng ra xem xét ta thấy rõ tại sao cắt các hạch bằng phẫu thuật hầu như không đem lại hiệu quả gì. Chỗ tổn thương có cấu trúc giống như những rễ sâu của củ cà rốt; dù cho phần hạch chính nhìn thấy được đã bị cắt đi, những chân rễ kia vẫn còn đó và tiếp tục tàn phá cơ thể nạn nhân.

Khi mổ bụng sáu con chuột này, tôi thấy phần dưới bao tử và phần trên của ruột xanh lè do mật loang ra. Phần dưới của ruột có vết lốm đốm. Gan của tất cả sáu con và tim của bốn con bị teo lại. Bao tử của một con bị, tạm gọi thế, lở ở mặt trong.

Nội tạng của những người bị bệnh dịch cũng có những thay đổi tương tự hay không?

Sinh viên Karim Harun cho biết Galen đã viết rằng về mặt cơ thể học thì nội tạng người hoàn toàn giống với nội tạng heo và khỉ, nhưng không giống chuột.

Tóm lại, tuy chúng tôi không biết về quan hệ nhân quả trong cái chết gây ra bởi bệnh dịch nơi con người, nhưng chúng tôi đoan chắc rằng mọi biến chuyển của cơn bệnh xảy ra trong nội tạng, và do đó nằm ngoài vòng xét nghiệm của chúng tôi.

Jesse ben Benjamin ký tên

Sinh viên

Hai ngày sau, trong khi đang làm việc tại bệnh xá Rob cảm thấy khó chịu, thấy nặng trong người, đầu gối nhũn ra, khó thở, bụng nóng ran như thể đã ăn quá nhiều gia vị, tuy anh không ăn.

Cảm giác này không giảm mà càng nặng hơn khi anh làm việc suốt buổi chiều. Rob cố không để ý tới nữa, cho đến khi anh nhìn vào gương mặt sưng tấy và méo mó của một bệnh nhân có đôi mắt sáng, trông như lòi ra khỏi hốc mắt; Rob có cảm tưởng đang nhìn chính khuôn mặt mình.

Anh đi tìm Mirdin và Karim.

Câu trả lời nằm trong ánh mắt họ.

Trước khi để cho họ dìu lại một tấm nệm rơm, anh đòi họ phải đi lấy quyển Sách về bệnh dịch và những biên bản mình đã viết. Rob đưa tất cả cho Mirdin. “Nếu cả hai bạn đều không sống sót thì người cuối cùng phải để chỗ nào người ta có thể tìm thấy rồi gửi về cho thầy Ibn Sina.”

“Được rồi, Jesse,” Karim nói.

Rob thấy yên tâm. Cả một gánh nặng tựa hòn núi như đã được nhấc khỏi vai anh. Khả năng dự kiến xấu nhất thế là đã xảy ra và anh được giải thoát khỏi nhà tù kinh hoàng của nỗi sợ hãi.

“Một trong hai đứa tôi sẽ ở bên anh,” Mirdin rầu rĩ nói.

“Đừng, ở đây có quá nhiều người cần đến hai bạn.”

Nhưng Rob biết họ loanh quanh gần đấy và đang quan sát anh.

Anh định sẽ theo dõi từng thời kỳ khác nhau của căn bệnh này, ghi nhớ kỹ trong đầu; nhưng chỉ cố được đến lúc sốt nặng, rồi đầu nhức khủng khiếp khiến khắp người khó chịu. Rob hất tung cái chăn đè nặng làm mình bị rát. Rồi anh thiếp đi.

Anh mơ thấy mình ngồi trò chuyện với ông Dick Bukerel cao gầy, trưởng phường hội của bố anh và đã mất từ lâu. Khi thức giấc anh thấy nóng chịu không nổi, người như muốn điên lên.

Trong giấc ngủ chập chờn tối hôm ấy, Rob mơ dữ dội hơn. Có lần anh vật nhau với một con gấu, nó cứ gầy và cao dần, cuối cùng biến thành tay Kỵ Sĩ Đen, trong lúc tất cả những người bị chết do bệnh dịch đều đứng cạnh đó theo dõi trận đấu một mất một còn, nhưng chẳng bên nào áp đảo được đối phương.

Sáng ra Rob bị tiếng ồn ào đánh thức khi lính vào bệnh xá lôi các xác chết khốn khổ ra xe chở xác. Đối với sinh viên y khoa thì cảnh này quá quen thuộc, nhưng từ cái nhìn của một người bị bệnh thì anh thấy khác hẳn. Tim Rob đập như trống, tai ù đi, chân tay nặng hơn trước, trong người như có lửa cháy.

“Nước!”

Mirdin vội vàng đi lấy nước, nhưng khi Rob nhỏm dậy để uống thì anh nín thở vì đau đớn. Anh ngần ngừ nhìn chỗ bị đau một lúc. Cuối cùng anh kéo tay áo lên, rồi anh và Mirdin nhìn nhau sợ hãi. Ở khuỷu tay trái Rob nổi lên một mụt hạch gớm ghiếc tím bầm.

Anh chụp cổ tay Mirdin. “Không được cắt đấy! Cũng không được đốt với chất ăn da đấy. Bạn hứa chứ?”

Mirdin rút tay ra, ấn Rob nằm lại trên tấm nệm rơm. “Tôi hứa,” gã dịu dàng nói rồi chạy vội đi tìm Karim.

Mirdin và Karim kéo tay Rob ra sau đầu anh, buộc vào một cái cọc, để lộ hạch ra. Họ nhúng vải vào nước hoa hồng đun nóng để làm miếng gạc, rồi cẩn thận thay mỗi khi đã nguội.

Người Rob nóng hơn nữa; từ bé tới lớn anh chưa bao giờ sốt nặng thế. Anh thấy cái đau tập trung cả vào hạch, không ngớt, đến khi chịu không nổi thì anh mê sảng.

Rob tìm sự mát mẻ trong bóng râm của một cánh đồng lúa mì; anh hôn cô, vuốt ve đôi môi cô, hôn mặt cô; mái tóc hung dỏ xoa xuống anh như sương mù dày đặc.

Anh nghe tiếng Karim đọc kinh bằng tiếng Ba Tư và Mirdin đọc bằng tiếng Hebrew. Khi Mirdin tới đoạn Shema thì Rob đọc theo. Nghe đây, Israeli Thượng Đế là Chúa của chúng ta, chỉ có một Chúa Trời duy nhất… Và ngươi phải kính yêu Chúa Trời, Chúa của ngươi, với tất cả tấm lòng…”

Rob sợ mình sẽ chết trong khi miệng lại đọc kinh bằng tiếng Do Thái, nên cố tìm một bài kinh Cơ Đốc. Anh nhớ ra một bài mà các linh mục vẫn hát thuở anh còn bé.

Jesus Christus natus est.

Jesus Christus crucifixus est.

Jesus Christus sepultus est.

Amen155.

Samuel, thằng em quá cố của anh, ngồi trên nền nhà sát tấm nệm rơm Rob đang nằm, hẳn nó về để dẫn anh đi. Samuel vẫn như xưa, trừ những nét kỳ quặc trên khuôn mặt méo mó. Rob không biết phải nói gì với Samuel vì anh đã là một người lớn, còn Samuel vẫn là một đứa bé như khi nó mất.

Rob thấy đau hơn nữa. Đau khủng khiếp.

“Nào, Samuel. Anh em mình đi thôi,” Rob kêu to.

Nhưng Samuel chỉ ngồi đăm đăm nhìn anh.

Chẳng mấy chốc chỗ đau nơi tay anh đột nhiên bớt hẳn, đến mức anh cảm thấy sự dễ chịu này rõ ràng như một vết thương mới. Rob không dám hy vọng hão mà cố kiên nhẫn đợi người tới.

Sau một lát, mà Rob tưởng như quá lâu, anh mới biết Karim đang cúi nhìn mình.

“Mirdin ơi, Mirdin! Đội ơn Allah, mụt hạch vỡ rồi!”

Hai khuôn mặt cười toe toét chập chờn cúi nhìn Rob, một ngăm ngăm và đẹp, một chất phác và nhân hậu như của những vị thánh.

“Mình để bấc đèn vào cho nó hút,” Mirdin nói rồi họ tíu tít đến không kịp cả đọc kinh tạ ơn.

Thật chẳng khác nào Rob đã phải lênh đênh trên biển cả giông tố và giờ đây nhẹ trôi trên vùng nước yên ả nhất. Anh hồi phục nhanh và không bị biến chứng nào, như anh đã thấy ở những nạn nhân sống sót khác. Người Rob yếu và run rẩy, đó là điều bình thường sau một cơn sốt nặng; nhưng trí óc anh đã tỉnh táo trở lại, không còn lẫn lộn giữa những chuyện quá khứ và hiện tại nữa.

Anh sốt ruột, muốn làm ngay chút việc hữu ích nhưng hai người bạn kia đâu có chịu, họ bắt anh nằm dài trên nệm rơm.

“Đối với bạn thì chỉ có việc chữa bệnh là chính, ngoài ra không còn gì đáng để quan tâm nữa cả,” một sáng kia Karim sôi nổi nói. “Mình biết. Thành ra khi bạn tự đảm đương vai trò trưởng cái đoàn nhỏ bé của chúng ta, mình đã không phản đối.”

Rob há miệng, định phản bác nhưng lại thôi ngay vì đúng như thế thật.

“Khi Fadil ibn Parviz được cử làm trưởng đoàn thì mình tức muốn khùng luôn,” Karim nói. “Hắn đối đáp khá trong kỳ sát hạch nên được ban giảng huấn đánh giá cao, nhưng mà để chữa bệnh thì hắn đúng là một tai họa. Hơn thế nữa, hắn vào học sau mình hai năm thế mà hắn là hakim, còn mình vẫn là sinh viên.”

“Vậy thì làm sao bạn có thể chấp nhận mình làm trưởng đoàn, khi mà mình mới học chưa được một năm?”

“Bạn thì khác; bạn toàn tâm toàn ý lo chữa bệnh, thành ra không so sánh được.”

Rob cười. “Mình có quan sát bạn suốt những tuần lễ gian khổ này. Chẳng phải bạn cũng y như thế sao?”

“Không,” Karim thản nhiên đáp. “Ấy, đừng hiểu nhầm! Mình cũng ao ước thành bác sĩ giỏi nhất chứ. Nhưng ít ra có một thứ mình khao khát không kém, đó là được giàu sang. Còn với bạn thì giàu có không phải mục tiêu quan trọng nhất, phải thế không, Jesse?”

Rob gật đầu.

“Hồi bé mình sống ở làng Carsh thuộc tỉnh Hamadhan. Một lần Abdallah Shah, vua cha của Ala Shah bây giờ, thống lĩnh đại đội binh mã đi qua vùng mình ở để đánh các toán quân Seljuk Turk. Nơi nào Abdallah đóng quân là nơi ấy khốn khổ, chịu tai họa về lính. Chúng cướp phá mùa màng và gia súc là nhũng thứ mà người dân, đồng bào của chúng, cần để sống còn. Khi chúng đi khỏi thì dân vùng mình chết đói.”

“Lúc ấy mình năm tuổi. Mình có đứa em gái mới sinh, mẹ mình nắm chân quật đầu nó vào tảng đá. Thiên hạ bảo rằng nhiều người đã phải ăn thịt người; mình tin điều ấy có thật.”

“Rồi bố mình chết, sau đến mẹ. Mình sống ngoài đường một năm với đám ăn mày; mình là một thằng bé ăn xin. Sau đó mình được Zaki- Omar, một người bạn của bố mình, nhận về nuôi. Ông ta là người chạy đua có tiếng, ông ta dạy dỗ mình, dạy cả chạy nữa. Và ông ta hiếp mình trong suốt chín năm.”

Karim yên lặng một lúc, trong phòng chỉ còn tiếng rên khe khẽ của một bệnh nhân nằm phía bên kia.

“Ông ta chết năm mình mười lăm tuổi. Gia đình ông ta tống cổ mình đi, nhưng trước đó ông ta đã lo để mình được vào học ở madrassa; thế là mình đến Ispahan. Lần đầu tiên trong đời mình được tự do. Mình nhất định sau này nếu có con trai thì tương lai chúng phải được bảo đảm; muốn thế, phải giàu mới được.”

Tuy cách nhau một nửa thế giới, Rob nghĩ, thế mà thuở bé Karim và anh đều phải trải qua một thảm cảnh tương tự như nhau. Chỉ cần anh hơi kém may mắn hơn, hay nếu bác phó cạo không phải người tốt thì…

Mirdin trờ tới làm gián đoạn buổi trò chuyện của hai người. Anh ta ngồi bệt trên nền nhà, phía bên kia tấm nệm rơm. “Hôm qua ở Shiraz không ai bị chết cả.”

“Lạy Allah!” Karim nói.

“Không ai chết cả!”

Rob nắm tay hai người bạn. Rồi Karim và Mirdin cũng nắm tay nhau luôn. Không cần khóc, cũng chẳng cần cười mà vẫn hiểu nhau vì họ khác nào những người già đã suốt đời đồng cam cộng khổ. Họ nắm tay, nhìn nhau, cùng hưởng niềm vui được sống sót.

Phải mười ngày sau Rob mới đủ khỏe để lên đường trở về. Tin bệnh dịch đã bị chặn đứng được truyền đi. Phải nhiều năm nữa cây mới lớn lại ở Shiraz, nhưng người dân đã bắt đầu quay về đấy; một số người mang theo cả gỗ. Ba người bạn đi ngang một ngôi nhà đang được thợ mộc lắp cửa chóp, ở nhiều nhà khác người ta đang dựng cửa ra vào.

Họ thấy thoải mái khi được rời khỏi thành phố này, đi về hướng Bắc.

Họ đi không hối hả. Đến ngôi nhà của Ishmael Nhà buôn, họ xuống ngựa, gõ cửa nhưng không ai trả lời.

Mirdin nhăn mũi. “Có người chết gần đâu đây,” gã nói khẽ.

Vào trong nhà, họ thấy thi thể thối rữa của người lái buôn và hakim Fadil. Không thấy tông tích của Abbas Sefi; hẳn gã đã cao chạy xa bay khỏi “nơi nương náu an lành” khi thấy hai người kia nhiễm bệnh.

Thành ra họ phải hoàn thành nhiệm vụ cuối cùng trước khi rời vùng dịch bệnh; họ đọc kinh cầu nguyện rồi chất bàn ghế bằng gỗ quý của người lái buôn, đốt một đống lửa lón để thiêu hai cái xác.

Trong đoàn y tế tám người rời Ispahan nay còn có ba người từ Shiraz trở về.

45

HÀI CỐT CỦA MỘT NGƯỜI BỊ GIẾT

Trở lại Ispahan, Rob cứ ngỡ mình mơ vì thành phố này đầy những con người khỏe mạnh đang nói cười, cãi vã. Có một lúc anh cảm thấy lạ lẫm khi đi giữa những người dân ở đây, như thể thế giới này lộn ngược đầu.

Ibn Sina rầu rĩ nhưng không sửng sốt khi nghe kể về những vụ bỏ trốn và những cái chết. Ông háo hức nhận lại từ Rob quyển Sách về bệnh dịch cùng những ghi chép của anh. Trong một tháng, khi ba người phải chờ ở ngôi nhà tại núi Ibrahim để chắc chắn rằng họ không mang theo bệnh dịch, cuối cùng Rob đã viết một bản tường trình tỉ mỉ về công việc của họ ở Shiraz.

Anh viết rõ rằng hai sinh viên kia đã cứu mình thoát chết, và nồng nhiệt ca ngợi họ.

“Cả Karim nữa à?” Ibn Sina hỏi thẳng Rob khi chỉ có hai thầy trò.

Rob ngập ngừng, vì thấy có vẻ như kiêu ngạo khi mình đánh giá về một bạn đồng môn. Nhưng anh hít một hơi dài rồi đáp: “Có thể Karim không được may mắn trong các kỳ sát hạch, nhưng anh ấy đã là một bác sĩ giỏi rồi; luôn tỏ ra bình tĩnh, kiên quyết trong hoàn cảnh rất khó khăn và dịu dàng với những con người bị đau đớn.”

Ibn Sina tỏ vẻ hài lòng. “Bây giờ thì anh phải đến Thiên Đường Sảnh để tấu trình lên Ala Shah, vì Người nóng lòng muốn hỏi han về vụ quân Seljuk có mặt ở Shiraz,” ông nói.

Trời tuy đã cuối đông nhưng vẫn còn giá buốt nên trong cung điện lạnh ngắt. Tiếng giày của Khuff vang trên nền gạch khi Rob theo ông ta đi dọc các hành lang tối om.

Ala Shah ngồi một mình tại cái bàn lớn.

“Tâu bệ hạ, có Jesse ben Benjamin ra mắt,” viên đội trưởng đội gác thành lui ra khi Rob phủ phục khấu đầu.

“Ngươi hãy ngồi xuống đây cùng ta, Dhimmi. Kéo khăn bàn che chân lại cho ấm,” nhà vua ban lệnh. Rob làm theo và cảm thấy khoan khoái, vì bên dưới chỗ nền đặt bàn có để lò sưởi nên hơi nóng bốc lên thật dễ chịu.

Rob biết mình không được nhìn thẳng hay quá lâu vào nhà vua, song anh đã kịp nhận thấy những dấu hiệu chứng thực những lời đồn đại ngoài chợ rằng Shah vẫn tiếp tục sống phóng đãng. Đôi mắt Ala rực lên như mắt chó sói và hai má nhẵn nhụi của khuôn mặt diều hâu xương xương trông nhẽo nhèo, hẳn là hậu quả của rượu chè quá độ.

Trước mặt Shah là một tấm gỗ chia ô đậm nhạt xen kẽ, trên đó xếp những hình tượng bằng ngà tạc công phu. Ngay bên cạnh là những cái ly và một bình rượu vang. Ala rót ra hai ly rồi lẹ làng uống cạn ly của mình.

“Uống đi, uống đi! Ta sẽ biến ngươi thành một tay Do Thái vui vẻ yêu đời,” đôi mắt đỏ nhìn anh, ra lệnh.

“Xin bệ hạ khoan dung cho phép thần không uống. Rượu không làm cho thần hưng phấn mà khiến thần trở thành cáu kỉnh và ngông cuồng, thành ra thần không thể thưởng thức được rượu như những người có diễm phúc hơn.”

Nghe thấy thế Shah tỏ ra chú ý. “Nó cũng khiến ta đau nhói sau hai mắt và tay bị run mỗi sáng khi thức dậy. Ngươi là bác sĩ, vậy thì có thuốc gì chữa không?”

Rob mỉm cười. “Muôn tâu, bệ hạ nên bớt uống rượu và năng cưỡi ngựa ra ngoài để thở hít khí trời trong sạch của đất nước Ba Tư.”

Cặp mắt sắc kia nhìn anh, soi mói tìm nhưng không thấy vẻ khi quân nào trên gương mặt Rob. “Vậy thì ngươi phải cùng cưỡi ngựa ra ngoài với ta, Dhimmi.”

“Thần xin tuân lệnh, tâu bệ hạ.”

Ala phẩy tay, hàm ý tất nhiên là phải như thế. “Bây giờ nói về bọn Seljuk ở Shiraz. Ngươi phải kể hết, không được bỏ sót.”

Shah chăm chú nghe trong lúc Rob kể tường tận những gì anh được biết về đội quân đã xâm chiếm Anshan.

Cuối cùng ông gật đầu. “Quân địch đã bao vây ta ở phía Tây Bắc, bây giờ lại định chốt dưới mạn Đông Nam nữa. Nếu chúng chiếm được toàn vùng Anshan thì Ispahan sẽ thành miếng mồi ngon nằm lọt thỏm hiuwax hai hàm răng của bọn Seljuk.” Ông vỗ bàn. “Tạ ơn Allah đã giáng bệnh dịch xuống đầu chúng. Nếu chúng lại dám bén mảng nữa thì ta sẽ sẵn sàng.”

Rồi ông kéo tấm gỗ kẻ ô vuông vào giữa hai người. “Ngươi biết trò tiêu khiển này chứ?”

“Muôn tâu, không.”

“Đây là trò chơi cổ xưa của nước ta. Bên thua sẽ bị gọi là shahtreng, nghĩa là ‘nỗi đau đớn của Vua’. Nhưng nó thường được gọi là ‘cờ Vua’ vì đây chơi đánh trận mà.” Ông mỉm cười thích thú. “Ta sẽ dạy ngươi chơi cờ Vua, Dhimmi.”

Ông đưa Rob một trong những con voi để anh thấy quân cờ láng mịn. “Tạc từ ngà voi đấy. Ngươi xem, ta và ngươi đều dàn quân như nhau. Vua luôn luôn đứng giữa, có viên tướng là bầy tôi trung thành đứng cạnh hầu cận. Mỗi bên hai quân này có một con voi, chiếu cái bóng màu chàm xuống ngai vàng, đem lại cảm giác yên tâm. Cạnh hai con voi là hai lạc đà và người cưỡi hăm hở trên lưng. Rồi tới hai con ngựa với kỵ sĩ luôn sẵn sàng ra trận. Đứng ở mỗi đầu chiến tuyến là một rukh - tức là chiến sĩ - khum tay đưa lên miệng, đang uống máu quân thù. Đi hàng đầu là đám bộ tốt, có nhiệm vụ phụ giúp những đạo quân kia đánh trận. Khi một tay bộ tốt xuyên thủng phòng tuyến đối phương, đến được lằn cuối của bãi chiến trường thì người anh hùng này được đứng cạnh Vua, giống như viên tướng.

“Trong trận, viên tướng dũng cảm không bao giờ rời xa nhà Vua quá một ô. Cặp mãnh tượng chạy mỗi lần ba ô và quan sát toàn bãi chiến trường xa hai dặm. Con lạc đà vừa chạy vừa khụt khịt mũi, nện vó xuyên ba ô như thế này, thế này. Chiến mã cũng đi ba ô, vì nó nhảy nên một trong các ô đó không được đụng đến. Các rukh dọc ngang khắp chiến trường, sục sôi đòi nợ máu.

“Mỗi quân di động trong phạm vi của nó và chỉ một lần, không hơn không kém. Trong trận đánh, khi một quân tiếp cận Vua đối phương, nó sẽ hô to ‘Chiếu tướng!’ và Vua sẽ phải rời khỏi ô của mình; nếu con đường trước mặt bị Vua đối phương, ngựa, rukh, tướng, voi và bộ tốt chặn mất thì ông ta sẽ phải nhíu mày nhìn khắp bốn phía. Khi thấy quân mình đã đại bại, hào và nước chặn mất đường rút, quân địch ở khắp phải trái, trước sau thì ông ta sẽ chết vì mệt mỏi và đói khát; đó là số phận Trời dành cho kẻ thua trận.” Ông tự rót thêm vang, uống cạn rồi chăm chú nhìn Rob. “Ngươi hiểu chưa?”

“Muôn tâu, thần nghĩ rằng mình đã hiểu,” Rob thận trọng đáp.

“Vậy ta bắt đầu.”

Rob đi sai một số quân; mỗi lần như thế Ala Shah đều lầm bầm sửa lại cho anh. Ván cờ không kéo dài; quân của anh nhanh chóng đại bại, Vua bị chiếu bí.

“Bàn nữa!” Ala hả hê nói.

Bàn thứ hai này kết thúc cũng nhanh gần bằng bàn đầu, nhưng Rob lờ mờ hiểu ra rằng Shah đã đoán được nước anh đi để mai phục và dụ anh vào bẫy, y hệt như họ đánh trận thật vậy.

Sau ván thứ nhì, Ala nói: “Một người chơi giỏi có thể cầm cự cả ngày chưa thua,” ông nói. “Ai thắng cờ Vua, người ấy đủ tài cai trị thế giới. Lần đầu mà ngươi chơi được như thế là khá lắm. Ngươi bị shahtreng thì cũng chẳng nhục nhã gì đâu, vì dẫu sao ngươi chỉ là một gã Do Thái.” Rồi ông phẩy tay ra hiệu cho anh lui.

*

Sung sướng biết bao được về lại ngôi nhà nhỏ bé ở Yehuddiyyeh, được trở lại với nhịp sống tất bật thường ngày ở maristan và giảng đường.

Thích nhất là Rob không phải đi giúp việc trong nhà tù nữa, mà được cùng với Mirdin thực tập một thời gian về chỉnh xương gãy, dưới sự hướng dẫn của hakim Jalal-ul-Din. Gầy gò và có khuôn mặt lầm lì, ông Jalal này là một bác sĩ đầu đàn tiêu biểu của giới y học Ispahan, giàu có và được trọng vọng; nhưng ông ta khác hầu hết các bác sĩ ở Ispahan trên nhiều khía cạnh quan trọng.

“Ra anh là Jesse, người phó cạo kiêm thầy lang mà tôi nghe tiếng đấy?” ông nói khi Rob đến trình diện.

“Thưa thầy, vâng.”

“Tôi không thể đồng tình với sự khinh rẻ mà người ta thường dành cho giới phó cạo kiêm thầy lang. Nhiều người trong bọn họ là dân trộm cắp và ngu xuẩn, đúng đấy, nhưng cũng có những người đàng hoàng và giỏi giang. Trước khi trở thành bác sĩ, tôi hành nghề mà các bác sĩ Ba Tư cũng coi khinh, đó là nghề bó xương dạo. Sau khi trở thành bác sĩ, con người tôi vẫn y như trước kia. Tuy tôi không coi thường nghề phó cạo của anh, nhưng anh vẫn phải làm việc hết mình thì tôi mới trọng anh được. Nếu không được như thế thì tôi sẽ tống cổ anh ngay, anh chàng Tây dương ạ.”

Cả Rob lẫn Mirdin đều sung sướng được tận lực làm việc. Jahal-ul-Din là một chuyên gia nổi tiếng về xương và đã chế ra nhiều loại nẹp có đệm và những dụng cụ để kéo cho căng. Ông dạy hai người cách dùng các đầu ngón tay, như thể dùng mắt, “nhìn” qua lớp thịt bị bầm giập, hình dung về vết thương cho đến khi tìm ra cách chữa hay nhất. Jalal đặc biệt khéo tay về chữa xương vỡ, ông nắn cho đến khi những mảnh và những miếng xương nằm lại đúng vị trí, để rồi thiên nhiên sẽ làm chúng lại trở thành một phần của toàn bộ xương.

“Ông ấy có vẻ quan tâm một cách đáng ngạc nhiên đến tội ác,” Mirdin lẩm bẩm sau mấy ngày đầu làm phụ tá cho Jalal. Đúng như thế thật, vì Rob cũng nhận thấy ông đặc biệt nói nhiều về một tên sát nhân đã thú nhận tội trạng trước tòa án của Imam Qandrasseh tuần này.

Một gã chăn cừu nào đấy tên là Fakhr-i-Ayn thú nhận rằng hai năm trước đã thú dâm với người bạn chăn cừu tên là Qifti al-Ullah, sau đó giết rồi vùi xác ở một ngôi mộ nông choèn ngoài bức tường thành. Tên sát nhân bị tòa kết án tứ mã phanh thây rồi bị hành hình ngay.

Ít ngày sau, khi Rob và Mirdin lại đến trình diện với Jalal thì ông cho họ biết rằng xác nạn nhân sẽ được bốc lên từ ngôi mộ lấp vội vàng, đem cải táng ở nghĩa trang Hồi giáo, có tụng kinh đàng hoàng để bảo đảm cho linh hồn y được vào thiên đường.

“Đi!” Jalal nói. “Đây là một dịp hiếm có. Hôm nay chúng ta sẽ là những kẻ đào mồ.”

Ông không tiết lộ đã đút lót ai, nhưng chỉ lát sau ba thầy trò dẫn một con la, theo sau một ông mullah và một người lính của kelonter đến một ngọn đồi đứng chơ vơ mà gã Fakhr-i-Ayn đã chỉ cho nhà chức trách.

“Cẩn thận nhé!” Jalal nhắc khi họ cầm lấy xẻng.

Chỉ lát sau đã trông thấy xương một bàn tay; rồi sau khi đã bốc lên hết, họ để tất cả xương nạn nhân vào một tấm chăn.

“Nghỉ tay ăn cái đã,” Jalal nói rồi dẫn con la tới dưới bóng một cái cây cách ngôi mộ một quãng. Ông mở cái túi trên lưng con vật, để lộ ra nào gà quay, nào pilah béo ngậy, nào chà là to tướng, có cả bánh mật ong và một bình sherbet. Người lính và vị mullah ăn lấy ăn để. Jalal và hai học trò ông cứ để họ ăn cho đẫy, thế nào sau đó họ cũng đánh một giấc thôi.

Ba thầy trò vội vã quay lại với bộ xương. Đất đã làm xong trách nhiệm của nó, nên xương cốt sạch trơn, trừ vệt gỉ sét quanh vết dao mà Fakhr đã đâm xuyên qua ức. Họ quỳ xuống bên đống xương, lẩm bẩm, chẳng cần biết đây là cốt của một người đã từng sống tên là Qifti.

“Hãy chú ý xương đùi,” Jalal nói, “là xương to và chắc nhất trong toàn cơ thể. Rõ ràng có phải vì thế mà khó làm gãy được xương đùi không? Hãy đếm mười hai cặp xương sườn. Các anh có nhận thấy chúng hợp thành lồng ngực không? Lồng ngực che chở tim và hai lá phổi, thế có tuyệt không?”

Học về xương người hay xương cừu đúng là khác nhau xa, Rob thầm nghĩ, nhưng đây mới chỉ là một chuyện nhỏ thôi. “Tim và phổi của người… thầy đã từng thấy chưa ạ?”

“Chưa. Nhưng mà Galen bảo rằng chúng rất giống tim và phổi heo. Mà của heo thì chúng ta thấy cả rồi.”

“Nếu không giống thì sao ạ?”

“Giống chứ sao lại không,” Jalal cáu kỉnh đáp. “Đừng bỏ phí cơ hội bằng vàng này để học, vì hai người kia tới ngay bây giờ đấy. Các anh có thấy bảy cặp xương sườn phía trên gán với lồng ngực bởi những dây chằng đàn hồi như thế nào không? Ba cặp kế tiếp nối với nhau bởi một dây chằng bình thường, còn hai cặp cuối cùng hoàn toàn không nối với mặt trước. Chẳng phải Allah (Người thật vĩ đại và toàn năng!) là đấng sáng tạo tuyệt giỏi sao, Dhimmi? Chẳng phải đó là cái khung tuyệt vời để Người đắp nên con người sao?”

Họ ngồi xổm dưới ánh nắng chang chang; thầy dạy, trò học một cách thích thú về cơ thể con người qua bộ xương của một người đàn ông bị giết.

Sau đó Rob và Mirdin về nhà tắm ở trường, kì cọ thật kỹ để tẩy đi mùi xác chết và để các cơ bắp mỏi nhừ được thư giãn vì không quen với việc đào bới. Họ gặp Karim ở đấy; qua nét mặt anh ta Rob thấy ngay có chuyện không ổn.

“Mình sắp phải thi lại.”

“Nhưng chính bạn cũng muốn thế mà!”

Karim nhìn hai giảng sư đang trò chuyện ở cuối phòng, hạ thấp giọng. “Mình lo quá. Mình hầu như chẳng còn hy vọng gì ở thi với cử nữa. Lần này là lần thứ ba; nếu lại rớt nữa là coi như hết.” Anh ta rầu rĩ nhìn họ. “Ít ra bây giờ mình còn được là sinh viên.”

“Bạn sẽ qua kỳ thi dễ ợt mà, giống như một người chạy đua vậy,” Mirdin cổ vũ.

Karim khoa tay, ngăn mọi ý muốn định làm cho anh ta vô tư lự.

“Mình không ngại phần y, mà chỉ ngại phần triết và phần luật.”

“Chừng nào thi?” Rob hỏi.

“Sáu tuần nữa.”

“Vậy là tụi mình còn thì giờ.”

“Phải đấy, mình sẽ học môn triết với bạn,” Mirdin điềm tĩnh nói.

“Còn Jesse sẽ cùng với bạn cày môn luật.”

Rob kêu khổ thầm vì anh chẳng thấy mình rành môn luật tí nào. Nhưng họ đã cùng trải qua bệnh dịch, lại thêm gần gũi qua những thảm cảnh giống nhau thuở bé, nên Rob thấy mình phải cố thôi. “Mình bắt đầu ngay tối nay,” anh nói trong lúc thò tay lấy khăn lau người.

“Mình chưa từng nghe nói có ai học bảy năm mà còn không được cho đậu thành bác sĩ,” Karim nói, không giấu giếm nỗi kinh hoàng; điều này chứng tỏ họ đã tin cậy nhau hơn nữa.

“Bạn sẽ đậu mà,” Mirdin nói và Rob gật đầu phụ họa.

“Mình không còn con đường nào khác,” Karim đáp.

46

CÂU ĐỐ BÍ HIỂM

Hai tuần lễ liền tối nào Ibn Sina cũng mời Rob đến dùng bữa với ông. “Ấy, thế là sư phụ có được đệ tử cưng rồi,” Mirdin giễu nhưng nụ cười của gã máng vẻ hãnh diện chứ không phải ganh tị.

“Thầy để mắt đến bạn là hay lắm đấy,” Karim nghiêm trang nói. “Ông al-Juzjani được Ibn Sina đỡ đầu từ khi họ còn trẻ, nên al-Juzjani đã trở thành một bác sĩ giỏi.”

Rob lặng thinh. Anh không muốn chia sẻ điều mình đã kinh qua với bất kỳ ai, kể cả hai người bạn này. Anh không thể diễn tả nổi rằng được một mình hưởng trọn buổi tối nghe những kiến thức của Ibn Sina là như thế nào. Số là một buổi tối nọ Ibn Sina và anh trò chuyện về các thiên thể - không, nói cho chính xác thì Ibn Sina nói còn anh chăm chú nghe. Một tối khác Ibn Sina giảng hàng giờ liền về học thuyết của các triết gia Hy Lạp. Ông hiểu biết rất rộng và truyền đạt dễ hiểu.

Còn về phần Rob thì ngược lại, anh đã phải trầy trật học trước khi phụ đạo cho Karim. Anh quyết định trong sáu tuần tới sẽ không đi nghe giảng mọi môn, trừ những bài giảng chọn lọc trong môn luật; anh đến Nhà Kiến Thức khuân sách luật về. Kèm Karim về luật không chỉ thuần túy là hy sinh cho bạn, vì đây là lĩnh vực mà Rob đã sao nhãng. Giúp Karim cũng là tự chuẩn bị cho cuộc thử lửa của chính anh sau này.

Trong đạo Hồi có hai thứ luật: Figh là môn học về luật và Sharia là luật đã được Allah thiên khải. Nếu lại thêm vào đó Sunna, tức là Lẽ phải và Công bằng như đã được khải thị qua cuộc sống mẫu mực của Mohammed và những điều ông phán truyền, thì kết quả sẽ là một môn học hỗn hợp phức tạp khiến ngay cả những học giả cũng nao núng.

Karim rất cố gắng, nhưng gã thấy khó kham nổi. “Nhiều quá,” Karim nói, căng thẳng trông thấy. Không kể thời kỳ họ chống bệnh dịch ở Shiraz, đây là lần đầu tiên trong suốt bảy năm gã không đến maristan mỗi ngày; Karim thú nhận với Rob rằng không được chữa bệnh mỗi ngày gã cảm thấy bứt rứt và trống vắng.

Sáng nào Karim cũng tập chạy từ khi trời vừa tờ mờ, rồi mới gặp Rob để học về luật, rồi gặp Mirdin để học về các triết gia và những điều họ giảng. Một lần Rob thử chạy với gã nhưng chưa chi đã rơi lại tuốt phía sau; Karim chạy như để quên đi nỗi lo sợ. Nhiều lần Rob cưỡi con ngựa nàu và dẫn tốc độ cho gã. Karim chạy vùn vụt qua cái thành phố sôi động, qua mặt những người lính gác toe toét cười ở cổng thành chính, băng qua “Dòng sông của sự sống”, chạy ra vùng đồng quê. Rob nghĩ rằng Karim không biết hay chẳng cần biết gã chạy đi đâu. Đôi bàn chân cứ việc nhấc lên hạ xuống, đôi chân cứ việc sải đều nhịp nhàng như máy; điều đó dường như vỗ về và làm gã khuây khỏa, như thể được một liều buing loại mạnh, sắc từ hạt cây gai dầu mà họ vẫn cho các bệnh nhân bị đau đến không chịu nổi uống. Hằng ngày gã tiêu hao sinh lực kiểu này khiến Rob băn khoăn.

“Chạy kiểu này hao sức lắm,” Rob phàn nàn với Mirdin. “Karim nên dành hết năng lực cho việc học thì hơn.”

Nhưng anh chàng Mirdin khôn ngoan chỉ vuốt mũi, gãi cái cằm dài như hàm ngựa và lắc đầu: “Không có đâu, mình nghĩ rằng nếu không chạy thì anh ta không qua nổi giai đoạn căng thẳng này.” Rob đủ thông minh để đồng ý vì anh hoàn toàn tin tưởng rằng Mirdin không chỉ uyên bác mà còn lịch duyệt không kém.

Một buổi sáng kia Rob được vị Thầy của mọi bác sĩ gọi tới nhà, thế là anh cưỡi con ngựa nâu theo đại lộ Nghìn Vườn tới con đường bụi bặm dẫn đến ngôi nhà đẹp đẽ của Ibn Sina. Người canh cửa giữ ngựa cho Rob, rồi khi anh đi tới cánh cửa đá thì Ibn Sina đã đợi sẵn đón anh.

“Nhà tôi bị bệnh. Tôi sẽ hết súc biết ơn nếu anh khám giúp.”

Rob hoang mang cúi đầu. Ibn Sina đâu thiếu những đồng nghiệp xuất sắc; chắc chắn họ sẽ lấy làm sung sướng và vinh dự được chẩn bệnh cho vợ ông. Tuy vậy anh vẫn theo ông tới một cửa dẫn lên một cầu thang bằng đá trông như phía trong của một vỏ ốc. Hai thầy trò leo lên cái tháp nằm ở hướng Bắc.

Người đàn bà già nua đang nằm trên một tấm nệm rơm, đăm đăm nhìn qua họ với đôi mắt mờ đục và không thấy được. Ibn Sina quỳ xuống bên cạnh.

“Reza, mình ơi!”

Môi bà nứt nẻ vì khô. Ông nhúng một vuông khăn vào nước hoa hồng rồi dịu dàng thấm môi và lau mặt cho vợ. Ibn Sina suốt đời kinh nghiệm làm sao cho phòng người bệnh được ấm cúng, thế mà ngay cả môi trường xung quanh sạch sẽ này, áo quần vừa mới thay và làn khói thơm bay lên từ đĩa trầm cũng không át nổi mùi bệnh tật của bà.

Làn da ba mỏng tang trong suốt tưởng như cố thể bị xương làm trầy trụa, mặt bà trắng như sáp, tóc bạc và thưa. Có thể chồng bà là người thầy thuốc giỏi nhất thế giói thật đấy, nhưng người đàn bà già nua này lại bị bệnh xương ở giai đoạn cuối cùng. Những mụn hạch to nổi rõ trên hai cánh tay gầy trơ xương và ở hai cẳng chân. Hai mắt cá và bàn chân phù lên. Hông phải của bà đã bị thối hoại phần lớn; Rob biết nếu vén áo bà lên thì sẽ còn thấy nhiều khối u cấp tính trên khắp thân thể bà; cũng như, từ mùi người bệnh, anh chắc chắn chúng đã lan vào trong nội tạng bà.

Hẳn không phải Ibn Sina cho gọi anh đến đây để xác nhận một chẩn đoán quá rõ ràng và khủng khiếp. Rob hiểu thầy chờ đợi gì nơi mình, nên anh cầm lấy đôi bàn tay yếu đuối, nhẹ nhàng nói với bà. Anh giữ lâu hơn cần thiết, nhìn vào đôi mắt dường như sáng lên trong một khoảnh khắc. “Phải Da’ud đó không?” bà thều thào và nắm chặt tay anh hơn.

Rob nhìn Ibn Sina ra ý hỏi.

“Tên người em trai của nhà tôi, chết đã nhiều năm rồi.”

Rồi trống vắng lại trở về trong đôi mắt bà, những ngón tay đang nắm chặt bàn tay anh lỏng dần. Rob đặt hai tay bà lên tấm nệm trở lại, rồi họ đi ra khỏi tháp.

“Theo anh thì bao lâu nữa?”

“Thưa hakim-bashi, không lâu nữa đâu. Con tin rằng chỉ vài ngày thôi.” Rob thấy lúng túng; ông cao cấp hơn anh quá nhiều thành ra anh không thể nói những lời phân ưu thông thường được. “Thưa thầy, chẳng lẽ không còn có thể làm gì nữa cho cô ư?”

Miệng Ibn Sina méo xệch. “Tôi chỉ còn cách chứng tỏ tình yêu với nhà tôi qua những thang thuốc có liều lượng mạnh thêm dần thôi.” Ông tiễn học trò mình ra tới cửa, cám ơn anh rồi quay vào với người vợ ốm đau.

“Thưa công tử,” có tiếng ai đó gọi theo Rob.

Quay lại, anh thấy gã hoạn nô khổng lồ vẫn canh chừng bà vợ hai của Ibn Sina. “Công tử sẵn lòng đi theo nô tài chứ?”

Anh theo gã tới cái cổng nơi bờ tường; nó quá thấp khiến họ phải cúi rạp người đi qua, sang khu vườn khác bên ngoài cái tháp phía Nam.

“Có chuyện gì?” Rob cộc lốc hỏi gã gia nô.

Gã không đáp. Có gì đấy lôi kéo ánh mắt của anh và anh nhìn lên một khuôn mặt che mạng đang chăm chú nhìn xuống anh qua một khung cửa sổ hẹp.

Mắt họ gặp nhau, rồi nàng quay ngoắt đi làm tấm mạng bay lất phất và khung cửa sổ lại trống trơ.

Rob quay sang gã hoạn nô, gã nhún vai, nhếch mép cười.

“Phu nhân ra lệnh cho nô tài đưa công tử tới đây. Bà mong muốn được thấy công tử.”

Tối hôm ấy lẽ ra có thể mơ về nàng nhưng Rob không có thì giờ. Anh đang học về quyền tư hữu; khi dầu trong ngọn đèn sắp cạn thì Rob nghe có tiếng vó ngựa trên đường và hình như dừng lại trước cổng nhà anh.

Có tiếng gõ cửa.

Rob vớ thanh kiếm vì nghĩ là trộm. Đâu có ai tới thăm khuya khoắt thế này. “Ai đó?” “Thưa công tử, Wasif đây ạ.”

Rob chẳng quen ai là Wasif nhưng nghĩ rằng đã nhận ra giọng nói. Kiếm lăm lăm trong tay, anh mở cửa và thấy mình đoán đúng. Chính là tên gia nô; gã đang giữ cương một con lừa.

“Hakim sai ngươi đến tìm ta à?”

“Thưa công tử, không phải. Phu nhân sai nô tài tới đây. Bà mong muốn công tử đến.”

Rob không đáp. Còn Wasif đủ khôn ngoan để không mỉm cười, song một thoáng lóe lên trong đôi mắt nghiêm nghị của gã tỏ ra gã đã nhận thấy vẻ sửng sốt ở tay Dhimmi này.

“Đợi đó,” Rob nói cộc lốc rồi khép cửa lại.

Anh trở ra sau khi đã vội vã rửa ráy, cưỡi con ngựa nâu không gắn yên, đi theo sau gã nô lệ to như hộ pháp qua những con đường tối om. Gã cưỡi con lừa khốn khổ, hai chân buông thõng chấm đất lệt xệt. Họ đi qua những ngôi nhà lặng lẽ, trong đó người ta đã ngủ yên, rồi rẽ sang một con đường nhỏ lắm bụi hơn nên tiếng móng guốc của hai con vật cũng bớt vang, sau đó vào một cánh đồng trải dài tới tận chân tường dinh cơ của Ibn Sina.

Qua một cổng ở tường họ đến gần cửa lên tòa tháp phía Nam. Gã hoạn nô mở cửa tháp rồi cúi rạp người ra hiệu cho Rob vào một mình.

Thật chẳng khác những gì anh đã tưởng tượng trong bao đêm nằm cô đơn và được khơi gọi. Cầu thang đá tối om này giống hệt cái bên tòa tháp phía Bắc, cũng xoắn như một vỏ ốc. Khi tới đầu cầu thang, Rob thấy mình ở trong một haram rộng rãi.

Dưới ánh đèn, anh thấy nàng đang chờ trên một tấm nệm rộng có đệm: người đàn bà Ba Tư đã sửa soạn sẵn cho buổi ái ân: tay, chân và hạ thể bôi đỏ bằng lá móng và mượt dầu. Bộ ngực thì thất vọng quá; không nở nang hơn ngực một đứa con trai. 

Rob gỡ tấm khăn che mặt nàng.

Mái tóc nàng đen, cũng mượt dầu, chải ngược sát ra sau. Anh đã tưởng tượng sẽ được chiêm ngưỡng một dung nhan tuyệt sắc - như trái cấm - của một nữ hoàng Sheba hay một Cleopatra156, nên bàng hoàng khi thấy một cô gái diễm lệ, đang bồn chồn liếm nhanh đôi môi run run với cái lưõi đỏ hồng. Nàng có khuôn mặt dễ thương hình trái tim, cằm thon và mũi thẳng. Bên cánh mũi phải đung đưa một khoen kim loại chỉ xỏ vừa ngón tay út của anh.

Rob đã ở quá lâu trên cái đất nước mà mọi phụ nữ Hồi giáo đều phải mang khăn che mặt, nên anh thấy những đường nét trên khuôn mặt không phải che đậy kia khêu gợi mình nhiều hơn cái thân thể đã cạo trơn lu.

“Tại sao người ta gọi nàng là Despina Cô gái xấu xí nhỉ?”

“Ibn Sina bắt mọi người gọi thế, để đánh lừa những ánh mắt xấu xa,” nàng đáp khi Rob nằm xuống bên cạnh.

Sáng hôm sau Rob và Karim lại học Fiqh, lần này về các đạo luật hôn nhân và ly dị.

“Ai lập hôn khế?”

“Người chồng làm hôn khế, đưa cho người vợ xem, rồi người chồng điền thêm mahr, tức là số tiền sính lễ, vào trong hôn khế đó.”

“Cần bao nhiêu người chứng?”

“Mình không biết. Hai người chăng?”

“Phải, hai người. Trong haram người nào có nhiều quyền hơn, bà vợ thứ hai hay bà thứ tư?”

“Mọi bà vợ đều bình đẳng.”

Rồi họ quay qua luật ly hôn và những lý do đưa đến chuyện này: không sinh nở, đanh đá, ăn ở luông tuồng, ngoại tình.

Luật Sharia phạt ném đá tới chết những kẻ ngoại tình, nhưng hình phạt này đã bỏ từ hai thế kỷ rồi. Vợ một nhà giàu có và quyền thế, nếu phạm tội này, vẫn có thể bị chấp pháp quan cho chém đầu trong ngục; nhưng vợ người nghèo mà ngoại tình thường chỉ bị phạt đánh bằng gậy, rồi tùy theo ý người chồng mà có bị ly dị hay không.

Karim không sợ phần Sharia vì gã được nuôi dạy trong một gia đình sùng đạo, nên rất rành luật đạo. Gã sợ phần Fiqh cơ vì có quá nhiều luật, về bao nhiêu là vấn đề mà gã biết không thể nào nhớ hết được.

Rob ngẫm nghĩ. “Nếu bạn không thể trả lời thuộc lòng từng chữ trong Fiqh thì bạn hãy quay sang Sharia hay là Sunna. Mọi luật đều dựa trên các bài thuyết giáo của Đức Mohammed và những gì Người viết ra. Thành ra nếu bạn không nhớ luật, cứ trả lời về tôn giáo hay về cuộc đời của Đấng Tiên Tri; có thể ban giám khảo cũng hài lòng.” Rồi anh thở dài. “Cứ thử thôi. Trong khi chờ đợi thì tụi mình chịu khó cầu nguyện và ráng nhớ càng nhiều luật trong Fiqh càng hay.”

Chiều hôm sau Rob đến nhà thương, đi với các sinh viên khác theo al-luzjani qua các phòng. Họ dừng lại trước một thằng nhỏ gầy gò, bé xíu tên là Bilal nằm trên tấm nệm rơm. Một nông dân có đôi mắt câm nín, cam chịu ngồi sát bên.

“Cậu bé này khó ở,” al-Juzjani nói. “Đây là ví dụ cho thấy bệnh đau bụng có thể hút mất hồn như thế nào. Nó mấy tuổi?”

Vừa sợ sệt vừa hể hả vì được hỏi tới, người bố cúi đầu. “Thưa ngài, cháu được chín tuổi.”

“Nó đau bao lâu rồi?”

“Thưa, hai tuần. Cháu đau một bên người; bệnh này đã làm chết ông nội và hai người chú của nó. Đau lắm cơ. Đau rồi hết, hết rồi đau, cứ thế. Nhưng đã ba hôm nay cháu đau liên miên, không ngớt.”

Gã khán hộ chỉ mong họ đi chỗ khác cho nhanh nên xun xoe thưa với al-Juzjani rằng thằng nhỏ chỉ được cho uống sherbet của nước trái cây ngọt. “Nuốt bất cứ món gì nó cũng đều không thổ thì tả ra hết.”

Al-Juzjani gật đầu. “Jesse, anh khám nó xem!”

Rob kéo chăn xuống, cằm thằng bé có một cái sẹo nhưng đã khỏi hẳn rồi và không liên quan gì đến bệnh của nó cả. Anh đặt một bàn tay lên cái má gầy gò, Bilal cựa quậy nhưng không đủ sức. Rob vỗ nhẹ vai nó.

“Nóng.”

Anh lướt từ từ các đầu ngón tay trên người thằng bé; tới bụng thì nó kêu đau.

“Bên trái bụng thì mềm, bên phải lại cứng.”

“Đó là do Allah tìm cách che chở phía bụng bị đau,” al-Juzjani giải thích.

Rob cố hết sức nhẹ nhàng dùng đầu các ngón tay khoanh vùng bị đau, từ rốn sang nửa bụng bên phải. Anh rất áy náy vì mỗi lần ấn trên bụng là một lần làm thằng bé đau đớn. Anh lật sấp nó và mọi người thấy hậu môn thằng bé đỏ vì viêm.

Rob đắp chăn lại cho nó, rồi nắm hai bàn tay nhỏ xíu, để lại phải nghe tiếng lão Kỵ Sĩ Đen cười chọc tức.

“Cháu sắp chết phải không, thưa ngài?” người bố hỏi như đã liệu trước rằng sẽ phải thế.

“Phải”, Rob đáp và người bố gật đầu.

Không ai cười Rob cả. Sau ngày họ từ Shiraz trở về, Mirdin và Karim đã kể một số câu chuyện và chúng được lan truyền đi. Thành thử Rob để ý thấy dạo sau này không ai la ó chế giễu nữa khi anh dám bảo người nào đó sắp chết.

“Aelus Cornelius Celsus đã mô tả bệnh đau một bên trong các trước tác của ông, các anh nên tìm đọc,” hakim al-Juzjani nói rồi quay sang bệnh nhân kế tiếp.

Sau khi chẩn xong người bệnh cuối cùng, Rob tới Nhà Kiến Thức nhờ viên thủ thư Yussuf-ul-Gamal tìm giúp anh xem người bác sĩ La Mã kia đã viết gì về bệnh đau một bên này. Anh như bị mê hoặc khi được biết Celsus đã mổ tử thi để mở rộng kiến thức. Tuy thế người ta cũng không biết nhiều về chứng bệnh đặc biệt này. Celsus mô tả đó là chứng bệnh ở ruột già, gần manh tràng, kèm theo viêm nặng và đau đớn ở bên phải bụng.

Đọc xong, Rob lại tới chỗ Bilal nằm. Ông bố đã đi khỏi. Một ông mullah nghiêm nghị, không khác con quạ khổng lồ, ngồi cúi trên thằng bé, miệng lầm rầm kinh Koran; còn thằng nhỏ thì cứ nhìn sũng chiếc áo thầy tu màu đen, mắt đờ đẫn.

Rob xoay tấm nệm rơm để cậu bé không phải nhìn thấy ông mullah kia. Trên cái bàn thấp người khán hộ để ba trái lựu Ba Tư tròn như trái bóng cho bữa ăn tối. Rob cầm lên, bật từng trái một để rồi chúng từ tay này bay qua đầu anh sang tay kia. Hệt như ngày xưa vậy, chú bé Bilal ạ. Tất nhiên anh không phải là một tay tung hứng thiện nghệ nữa rồi, nhưng chỉ với ba quả thì cũng không khó gì; thế là anh đã làm được vài ba tiểu xảo.

Đôi mắt cậu bé lúc này tròn xoe như ba trái lựu đang bay.

“Mình cần một bài hát! “

Rob không biết bài nào bằng tiếng Ba Tư và anh cần một bài sinh động. Thế là anh cất giọng khàn khàn hát một bài tếu ngày xưa của bác phó cạo:

“Mắt em có lần mơn trớn ta,

Bấy giờ tay em đang vòng qua.

Em ơi, lát nữa đôi mình sẽ…

Thì hứa lầm chỉ chuyện quá xa!”

Thật không phải bài hát thích hợp cho một đứa bé sắp chết. Ông mullah nghi hoặc nhìn trò lố bịch của anh rồi ra sứ nghiêm trang đọc kinh, trong khi Rob cố làm thêm vài trò vui. Chẳng ai hiểu lời bài hát cả, thành ra không sợ là mạo phạm. Anh hát cho Bilal nghe thêm nhiều đoạn nhạc nữa, để rồi nhìn cậu bé co giật lần cuối cùng, tấm thân bé bỏng cong như một cánh cung. Rob vẫn còn hát nhưng tay anh cảm thấy nhịp đập cuối cùng nơi mạch cổ cậu bé đã tắt.

Rob vuốt mắt, lau nước mũi, kéo xác cậu bé co thẳng rồi lau rửa. Anh chải tóc cho Bilal rồi lấy vải buộc quanh hàm.

Ông mullah vẫn ngồi xếp bằng, ngân nga đọc Koran, mắt trừng trừng nhìn Rob; ông ta có tài vừa đọc kinh mà vẫn vừa thù ghét được! Hẳn ông ta sẽ than phiền rằng gã Dhimmi này báng bổ, nhưng - Rob tự nhủ - trong báo cáo sẽ không viết rằng Bilal đã mỉm cười trước khi nhắm mắt.

Trong bảy đêm thì hết bốn, tên hoạn nô Wasif đến tìm Rob rồi sau đó đứng canh trước haram cho đến sáng sớm hôm sau.

Despina và Rob dạy nhau những từ ngữ của chốn phòng the.

“Cái này bên xứ ta gọi là ngọc hành.”

Despina cười. “Không phải, cái này là lingam của chàng, còn cái này là yoni của em.”

Nàng cho rằng họ rất xứng đôi. “Người đàn ông ví như thỏ, bò mộng hay ngựa. Chàng như con bò mộng. Người đàn bà ví như nai, ngựa hay voi cái. Em như con nai cái. Thế là tốt. Vì một con thỏ khó làm cho một con voi khoái cảm nổi,” nàng nói một cách nghiêm trang.

Despma là cô giáo còn Rob là học trò, chẳng khác một thiếu niên khờ khạo chưa biết mùi đời. Cô làm nhiều thứ anh đã thấy trong tập sách hình mua ở maidan và cả những thứ không có trong đó. Cô chỉ anh kiểu kshiraniraka, nghĩa là “sữa và nước ôm nhau”, kiểu của vợ thần Indra. Kiểu auparishtaka dùng miệng.

Mới đầu Rob cực kỳ tò mò và thích thú khi hai người từ kiểu “xoay vòng” qua kiểu “gõ cửa” rồi đến kiểu “giao cấu của thợ rèn”. Nhưng Rob bực mình lúc cô chỉ anh phải kêu lên thế nào cho đúng, khi tới cao điểm: hoặc là sut hoặc là plat, thay vì rên.

“Người Ba Tư không bao giờ ân ái như bình thường được à? Nghe mệt còn hơn học thuộc lòng luật Fiqh.”

“Nhưng mà biết những thứ kia thì sẽ thích thú hơn nhiều chứ,” Despina phụng phịu đáp.

Rob phớt lờ giọng nói trách móc ấy. Hơn thế nữa, anh không thích đàn bà cạo nhẵn hết.

“Thế Ông già không làm nàng thỏa mãn sao?”

“Trươc kia thi khỏi phải nói. Hồi đó ông ấy khỏe lắm cơ. Ông thích rượu và đàn bà. Khi hứng lên thì ông làm như rắn, rắn mái.” Nàng mỉm cười mà nước mắt long lanh. “Nhưng từ hai năm nay ông không đụng đến em nữa. Đến khi bà vợ cả lâm bệnh nặng thì ông thôi luôn.”

Despina kể rằng đời nàng thuộc về Ibn Sina. Nàng là con hai gia nô của ông; mẹ người Ấn Độ, còn bố là một gia nhân Ba Tư tin cẩn. Bà mẹ mất năm nàng lên sáu. Ibn Sina cưới Despma năm nàng mười hai tuổi, lúc bố nàng lâm chung, và chưa hề trả tự do cho nàng.

Rob sờ cái khoen nơi mũi nàng, dấu hiệu của một nô lệ. “Tại sao không?”

“Để em được che chở gấp đôi, vì vừa là sở hữu, vừa là vợ hai của ông.”

“Nếu nhỡ ông tới đây thì sao?” Anh nghĩ đến cái cầu thang duy nhất.

“Có Wasif đứng dưới nhà; y sẽ lo đánh lạc hướng ông. Vả lại chồng em cứ ngồi bên giường bà Reza, nắm tay bà không rời đâu.”

Rob nhìn Despma gật đầu, tự nhiên thấy mình có lỗi, ý nghĩ này lớn dần trong anh mà anh không biết. Anh thích cô gái đẹp, nhỏ nhắn nước da màu ô liu với bộ ngực bé xíu, bụng thon tròn trĩnh và miệng nồng nàn này. Anh cảm thương đời nàng, đúng là bị giam trong một ngục tù tráng lệ. Anh hiểu truyền thống đạo Hồi giam hãm nàng hầu như suốt ngày trong khuôn viên ngôi nhà và những khu vườn, nên không trách móc gì nàng; nhưng anh bắt đầu thấy quý mến ông già trông xoàng xĩnh có cái mũi to và bộ óc lỗi lạc.

Rob đứng lên, mặc áo quần. “Ta sẽ vẫn là bạn của nàng.”

Đâu phải Despina không hiểu. Nàng chăm chú nhìn anh. “Hầu như đêm nào chàng cũng ở đây nên thấy chán rồi. Nhưng hai tuần nữa em sai Wasif đón thì chàng sẽ lại đến cho mà xem.”

Rob hôn mũi nàng, sát ngay chỗ cái khoen.

Cưỡi con ngựa nâu chậm bước trở về nhà dưới ánh trăng, anh tự hỏi mình có phải một gã thậm ngu không.

Sau đó mười một đêm Wasif lại đến gõ cửa.

Despina nói đúng vì anh bị lôi cuốn ghê lắm, chỉ muốn gật đầu đồng ý đi theo. Một Rob trước đây hẳn sẽ hối hả tiếp tục mối quan hệ này; để rồi cho đến ngày nhắm mắt, mỗi lúc rượu vào lời ra, sẽ không ngớt khoe rằng mình đã đến hú hí với cô vợ trẻ hoài hoài, trong khi ông chồng già ngồi ở tháp bên cạnh.

Nhưng Rob lắc đầu. “Ngươi về bẩm lại phu nhân rằng ta sẽ không thể đến nữa.”

Cặp mắt gã gia nô lóe lên dưới đôi mi to, tô đen và nhếch mép cười khinh bỉ tên Do Thái này chết nhát rồi đánh lừa đi.

Ba ngày sau, bà Reza Người sùng đạo mất khi những người muezzin của thành phố này ngân nga Kinh cầu lần thứ nhất trong ngày; thật không có thời điểm nào thích hợp hơn với một người ngoan đạo như bà.

Trong madrassa và maristan người ta bàn tán về việc Ibn Sina đã tự tay tẩm liệm thi hài vợ, về đám tang giản dị, chỉ có vài mullah đến cầu nguyện với sự đồng ý của ông.

Ibn Sina không đến trường và nhà thương; không ai biết ông ở đâu.

Vào một buổi tối sau ngày bà Reza mất được một tuần Rob gặp al- Juzjani đang uống nước ở maidan trung tâm.

“Ngồi xuống đây, Dhimmi!” al-Juzjani nói rồi ra hiệu gọi thêm vang.

“Thưa hakim, Bác sĩ trưởng lúc này ra sao ạ?”

Ông ta không đi vào câu hỏi của anh mà lại nói, giọng đầy bực bội: “Ông ấy cho rằng anh khác thường, anh là một sinh viên đặc biệt.”

Nếu Rob không phải sinh viên y khoa và nếu ông không phải bác sĩ al-Juzjani lỗi lạc thì hẳn anh sẽ cho rằng ông ganh tị với mình.

“Nếu anh không là một sinh viên khác thường thật, thì anh sẽ biết tay tôi.” Al-Juzjani gườm gườm nhìn Rob và anh nhận ra rằng nhà phẫu thuật này khá say. Họ ngồi lặng im một lúc khi nhà quán bưng rượu ra.

“Chúng tôi gặp nhau ở Jurjan năm tôi muôi bảy tuổi. Ibn Sina chỉ hơn tôi vài tuổi thôi, nhưng lạy Allah, thật chẳng khác tôi nhìn thẳng vào mặt trời. Bố tôi đã thương lượng để Ibn Sina dạy tôi về y học, còn tôi sẽ thành người để ông sai vặt.”

Al-Juzjani vừa uống vừa trầm ngâm. “Tôi phục dịch ông. Ông dạy tôi toán học qua quyển Almagest157. Thời vàng son ấy, ông đọc cho tôi chép nhiều quyển sách – kể cả phần đầu quyển Y kinh - mỗi ngày năm mươi trang. Khi ông rời khỏi Jurjan tôi cũng đi theo ông tới dăm sáu nơi tất cả. Tại Hamadhan, tiểu vương xứ đó phong ông làm tể tướng; nhưng quân lính làm phản và Ibn Sina bị tống vào ngục. Mới đầu chúng bảo sẽ giết ông, nhưng rồi ông được thả. May hết sức! Chẳng bao lâu sau vị tiểu vương kia bị chứng đau bụng hành hạ, được Ibn Sina chữa khỏi; thế là ông lại được phong làm tể tướng lần thứ hai.

“Tôi vẫn theo Ibn Sina, dù ông là bác sĩ, tù nhân hay tể tướng. Ông vừa là thầy vừa là bạn tôi. Tối nào đám học trò chúng tôi cũng quay quần trong nhà ông, rồi cứ luân phiên tôi đọc to từng chương trong quyển Chữa bệnh của ông, một người nào khác đọc quyển Y kính. Bà Reza luôn luôn lưu ý để chúng tôi có đồ ăn thức uống ngon lành. Học xong, chúng tôi uống rượu tràn, rồi ra phố tìm gái. Ông là người bằng hữu vui nhộn nhất và chơi cũng tợn như khi làm việc. Ông có cả chục nhân tình đẹp, có lẽ vì trong cái khoản ái ân ông cũng trội hơn hầu hết những đàn ông khác. Bà Reza biết những chuyện này quá đi chứ, nhưng vẫn thương yêu ông.”

Al-Juzjani quay nhìn chỗ khác. “Giờ đây bà đã nhắm mắt, còn ông thì già yếu. Ông không tiếp bạn bè xưa. Ngày ngày ông tha thẩn một mình trong phố, bố thí cho người nghèo khó.”

“Hakim,” Rob dịu dàng nói.

Al-Juzjani nhìn anh.

“Hakim, con đưa thầy về được chứ?”

“Ngoại nhân! Tôi muốn anh để cho tôi yên.”

Rob gật đầu, cám ơn ông đã đãi rượu rồi bỏ đi.

Rob chờ thêm một tuần rồi cưỡi ngựa đến nhà Ibn Sina, ngay giữa ban ngày ban mặt, trao ngựa cho người gác cổng.

Anh chỉ gặp mình ông trong nhà. Đôi mắt ông thanh thản. Hai thầy trò ngồi thoải mái; thỉnh thoảng trò chuyện, có lúc lặng thinh.

“Thưa thầy, khi thầy cô thành lập gia đình, thầy đã là bác sĩ chưa?”

“Tôi thành hakim năm mười sáu tuổi. Chúng tôi lấy nhau năm tôi lên mười, là năm tôi thuộc lòng kinh Koran và bắt đầu học về dược thảo.”

Rob lấy làm kính sợ. “Vào tuổi ấy con đang cố để trở thành một kẻ pha chế thuốc vớ vẩn và một tay phó cạo kiêm thầy lang.” Rob kể cho Ibn Sina nghe về chuyện bác phó cạo đã nhận anh làm thằng bé học việc khi anh vừa mồ côi.

“Trước kia bố anh làm nghề gì?”

“Thưa thầy, bố con là thợ mộc.”

“Tôi có biết về các phường hội ở châu Âu. Tôi nghe nói…” Ibn Sina chậm rãi hẳn, “rằng người Do Thái bên châu Âu không đông và họ không được nhận vào phường hội.”

Ông đã biết tỏng rồi, Rob kinh hoàng than thầm. “Có một ít người được nhận,” anh lắp bắp.

Đôi mắt Ibn Sina như nhìn thấu con người anh, khiến Rob không thể không nghĩ rằng thế là hỏng hết rồi!

“Anh hết sức khao khát được học nghệ thuật chữa bệnh và khoa học.”

“Thưa thầy, đúng thế ạ.”

Ibn Sina thở dài, gật đầu rồi quay nhíu chỗ khác.

Rob thấy nhẹ cả người, cho rằng vừa rồi mình chỉ sợ hoảng, vì ngay sau đó hai thầy trò lại nói về những chuyện khác.

Ibn Sina nhớ lại lần đầu tiên gặp bà Reza, khi ông còn là một cậu bé, “Nhà tôi quê quán ở Bukhara158”, lớn hơn tôi bốn tuổi. Cả hai ông bố chúng tôi đều là viên chức thu thuế, nên cuộc hôn nhân được đính ước trong tình thân hữu, trừ một trở ngại nhỏ: ông nội nhà tôi không bằng lòng chuvện bố tôi là một người Ismaili và đã hút cần sa trong buổi lễ trọng159. Nhưng chả bao lâu sau hôn lễ được cử hành. Nhà tôi đã sống trọn đời chung thủy.”

Ông già nhìn Rob. “Anh còn đầy nhiệt huyết. Anh muốn làm gì?”

“Con muốn trở thành một bác sĩ giỏi.” Mà chỉ có thầy dạy được thôi, anh thầm lặng nói thêm; song chắc Ibn Sina thấu hiểu.

“Anh đã là một thầy lang rồi. Còn về mặt xứng đáng…” Ibn Sina nhún vai. “Để làm một bác sĩ giỏi, anh phải trả lời nổi một câu đố bí hiểm.”

“Thưa thầy, câu đố gì ạ?” Rob tò mò hỏi.

Nhưng ông già chỉ mỉm cười buồn bã. “Có thể một ngày kia anh sẽ khám phá ra. Đó cũng là một phần của câu đố.”

47

KỲ THI

Vào buổi chiều ngày Karim thi sát hạch, Rob ra sức và chú tâm hơn vào những việc quen thuộc hằng ngày để khỏi nghĩ đến cái khung cảnh sắp sửa diễn ra trong phòng họp, ngay cạnh Nhà Kiến Thức.

Anh và Mirdin đã lôi kéo được Yussuf-ul-Gamal, viên thủ thư dễ mến làm đồng lõa cung cấp tin cho họ: trong lúc làm nhiệm vụ ở thư viện, ông ta có thể biết được tên các giám khảo. Mirdin đợi ở bên ngoài để nếu có tin gì mới, sẽ chạy báo cho Rob biết ngay.

“Ông Sayyid Sa’di làm giám khảo môn triết,” Yussuf báo cho Mirdin rồi vội vã quay vào để tiếp tục nghe ngóng thêm. Không đến nỗi tệ, vì ông triết gia này tuy khó tính nhưng hẳn cũng sẽ vẫn như trước nay, nghĩa là không nỡ đánh trượt thí sinh.

Nhưng rồi sau đó toàn là những tin đáng sợ.

Nadir Bukh, nhà luật học từ chương, độc đoán, có bộ râu nhọn hoắt đã cho Karim nếm mùi hỏng thi ngay lần đầu, sẽ chấm về luật; mullah Abul Bakr sẽ hỏi về thần học và đích thân vị Thầy của mọi bác sĩ sẽ khảo về y học.

Rob đã hy vọng rằng ông Jalal sẽ ở trong ban giám khảo, chấm về giải phẫu, nhưng anh gặp ông đi chữa bệnh như mọi ngày. Lát sau Mirdin chạy ào tới thì thầm rằng người giám khảo cuối cùng đã đến, một ông Ibn al-Natheli mà không ai trong họ biết gì nhiều về ông ta.

Rob tập trung vào việc phụ ông Jalal dùng một dụng cụ tài tình làm bằng dây thừng, do ông bác sĩ này tự nghĩ ra, để kéo một cái vai bị trật khớp. Bệnh nhân là một tay lính gác hoàng cung bị ngựa hất ngã khi chơi trò “bóng và gậy”. Cuối cùng hắn nằm như một con dã thú bị trói; mắt tròn xoe khi thấy vai đột nhiên đỡ đau hẳn.

“Anh sẽ phải nằm tĩnh dưỡng vài tuần, trong khi những người khác phải nai lưng làm nhiệm vụ khó nhọc của đời lính,” Jalal nói vui, rồi ông hướng dẫn Rob cho anh ta uống thuốc có chất làm se da thịt, đặt cho anh ta món ăn chua, cho đến khi chắc chắn anh ta không bị viêm hay tụ máu.

Việc cuối cùng của Rob là lấy vải buộc vai người lính không quá chặt, chỉ vừa đủ để anh ta không cử động được. Sau đó anh đến Nhà Kiến Thức ngồi đọc Celsus, cố nghe xem trong phòng thi nói những gì; nhưng chỉ loáng thoáng tiếng lẩm bẩm không rõ. Sau cùng anh đành thôi và ra ngồi đợi ở tam cấp trước cửa trường Y; chỉ lát sau Mirdin cũng ra đó.

“Họ vẫn còn ở trong ấy.”

“Mình hy vọng sẽ không kéo dài quá,” Mirdin nói. “Karim thuộc loại không chịu nổi phải thi quá lâu.”

“Mình nghĩ là cậu ta không chịu nổi bất cứ việc thi cử nào. Sáng nay cậu ta ói suốt một tiếng đồng hồ.”

Mirdin ngồi xuống cạnh Rob. Họ trò chuyện về một số bệnh nhân, rồi ngồi lặng thinh; Rob nhíu mày còn Mirdin thở dài.

Sau khi đã đợi lâu hơn khoảng thời gian mà họ nghĩ kỳ thi có thể kéo dài, Rob đứng dậy. “Cậu ấy kia rồi,” anh nói.

Karim len qua đám sinh viên đang túm tụm để đến với họ.

“Bạn có thể đoán được gì từ nét mặt cậu ấy không?” Mirdin hỏi.

Rob chịu, nhưng còn cách họ một quãng xa Karim đã hét lên báo tin: “Phải gọi mình là hakim nghe chưa, hai thằng sinh viên kia!”

Họ chạy ào xuống tam cấp. Họ ôm nhau, nhảy múa, gào toáng lên, đấm nhau; ồn đến nỗi hadji Davout Hosein đi ngang qua giận xám mặt nhìn họ, vì sinh viên học viện của ông đã xử sự như thế.

Suốt đời họ sẽ nhớ mãi buổi chiều và tối hôm ấy.

“Hai bạn phải đến nhà mình uống một chầu,” Mirdin nói.

Đây là lần đầu tiên gã mời họ đến nhà, lần đầu tiên họ mở cho nhau thấy thế giới riêng của mình.

Căn hộ Mirdin thuê gồm hai phòng trong một ngôi nhà sát với giáo đường Do Thái có tên “Nhà Zion”160; nhìn từ nhà Rob thì nhà Mirdin ở phía kia của khu Yehuddiyyeh.

Gia đình gã khiến họ ngạc nhiên thích thú. Cô vợ nhút nhát tên Fara thấp, đen, hai chân ngắn ngủn và cặp mắt điềm tĩnh. Hai đứa con trai mặt bầu bĩnh tên là Dawwid và Issachar đang níu váy mẹ. Fara bưng ra bánh ngọt và rượu vang, hẳn là đã chuẩn bị sẵn cho bữa ăn mừng. Rồi sau nhiều lần cạn ly chúc mừng, ba người bạn lại rời khỏi nhà, tới một người thợ may để đo và cắt cho tân hakim chiếc áo dài màu đen các bác sĩ vẫn mặc.

“Tối nay mình phải ra maidan!” Rob tuyên bố. Và khi chiều đến họ ngồi trong một quán ăn nhìn xuống quảng trường trung tâm to lớn của thành phố, thường thức một bữa ăn Ba Tư ngon tuyệt và không ngớt kêu thêm rượu vang thơm mùi xạ mà Karim chắc chắn không cần, vì học vị bác sĩ đã đủ làm gã say rồi.

Họ rà kỹ từng câu hỏi trong kỳ sát hạch và từng câu trả lời.

“Ibn Sina cứ hỏi miết mình về môn y. ‘Thí sinh, từ mồ hôi người ta có thể biết được những gì?… Rất đúng, anh Karim, hoàn toàn đầy đủ… Chúng ta dùng những dấu hiệu nào để chẩn đoán bệnh? Anh hãy biện luận về thế nào là hợp vệ sinh cho lữ khách trên đất liền và trên biển?’ Y như thể ông biết môn này là sở trường của mình, còn những môn kia mình yếu.

“Sayyid Sa’di đòi mình biện luận về tư tưởng của Plato rằng mọi người đều khát khao hạnh phúc, khiến mình khoan khoái quá chừng, Mirdin ạ, vì mình với bạn đã học kỹ vô cùng. Mình trả lời đầy đủ, dẫn nhiều nguồn về tư tưởng của Đấng Tiên Tri rằng hạnh phúc là ân sủng của Allah cho những ai vâng lời và thành khẩn cầu nguyện. Thế là một mối nguy được giải quyết.”

“Còn ông Nadir Bukh thì sao?” Rob hỏi.

“A, nhà luật học!” Karim rùng mình. “Ông ta đòi mình biện luận Fiqh về phần trừng phạt tội ác. Mình chẳng biết trả lời sao, bèn đáp mọi hình phạt đều dựa trên các bản viết của Đức Mohammed (Người là bậc tôn kính!) phán rằng trong cõi thế gian này chúng ta đều trực tiếp phụ thuộc lẫn nhau, dù đúng ra chúng ta chỉ phụ thuộc vào Allah, bây giờ và mãi mãi. Thời gian sẽ tách lọc cái thiện và trong sạch khỏi cái dữ và bất trị. Mỗi kẻ lầm lạc đều sẽ bị trừng phạt, mỗi người tuân phục đều hoàn toàn hợp với ý Chúa Trời Toàn Năng, đó là cơ sở để Fiqh dựa vào. Như thế có nghĩa là việc phán xét linh hồn hoàn toàn ở nơi Allah và Người sẽ bảo đảm để mọi kẻ có tội phải bị trừng trị.”

Rob ngó sững Karim. “Thế nghĩa là gì?”

“Bây giờ mình không biết. Lúc đó mình cũng chẳng biết luôn. Mình thấy Nadir Bukh ngẫm nghĩ về câu trả lời như để xem trong đó có điều gì quan trọng mà ông không nhận thấy chăng. Rồi dường như ông định mở miệng để đòi mình giải thích rõ ràng hơn hoặc để đặt thêm câu hỏi khác - nếu thế thì mình tận số - nhưng lúc ấy Ibn Sina lại hỏi mình về thể dịch của máu, thế là mình trả lời bằng chính những lời ông viết trong hai quyển sách về đề tài này. Rồi buổi sát hạch chấm dứt!”

Họ gào lên cười đến chảy cá nước mắt; rồi uống và uống mãi không ngừng.

Cuối cùng khi không uống nổi nữa, họ loạng choạng đi ra con đường nằm sau maidan, vẫy chiếc xe lừa kéo có hình bông huệ trên cửa. Rob ngồi cạnh tay ma cô đánh xe, Mirdin chúi đầu ngủ gục trên hai cái đùi nần nẫn của à điếm Loma, còn Karim tựa đầu vào ngực cô nàng, hát những bài ca êm dịu.

Đôi mắt điềm tĩnh của Fara tròn xoe lo lắng khi Rob và Karim nửa khiêng nửa kéo Mirdin vào nhà.

“Anh ấy ốm à?”

“Anh ấy say, y như hai đứa chúng tôi,” Rob giải thích rồi hai người quay ra xe. Chiếc xe chở họ đến ngôi nhà nhỏ ở khu Yehuddiyyeh. Vào tới trong nhà, Karim và Rob để nguyên quần áo lăn ra nền, ngủ luôn.

Giữa đêm Rob thức giấc, nghe có tiếng sụt sùi khe khẽ, biết rằng Karim đang khóc.

Hửng sáng Karim trở dậy làm anh lại bị thức giấc.

Rob rên rỉ. Lẽ ra mình hoàn toàn không nên uống, anh rầu rĩ thầm nghĩ.

“Xin lỗi đã làm bạn thức. Nhưng mình phải tập chạy.”

“Chạy? Tại sao lại phải là sáng nay, sau một đêm như đêm qua?”

“Để chuẩn bị cho chatir.”

“Chatir là cái gì?”

“Là một cuộc chạy đua.”

Karim lách ra khỏi nhà. Tiếng chân gã vang đều lúc mới chạy, rồi xa dần, sau đó không còn nghe gì nữa.

Rob nằm trên nền nhà lắng nghe tiếng lũ chó hoang sủa, nó cho biết người bác sĩ mới toanh này của thế giới đã chạy tới đâu, như một djinn, giữa những con đường chật hẹp của khu Yehuddiyyeh.

48

MỘT CHUYẾN ĐI NGỰA VỀ VÙNG QUÊ

"Chatir là cuộc chạy đua hằng năm cho cả nước tham dự; nó lâu đời có lẽ chẳng kém nước Ba Tư,” Karim giải thích cho Rob biết. “Nó được tổ chức để mừng tháng nhịn ăn Ramadan161 kết thúc. Mới đầu - lâu lắm rồi, từ cái thời hồng hoang đến nỗi mọi người quên mất tên vị vua đã cho tổ chức cuộc thi đầu tiên - đó chỉ là cuộc tranh tài để tuyển chatir, những bộ tốt chạy theo hầu bên ngựa hoặc xe của Shah. Qua hàng thế kỷ, cuộc thi đã thu hút về Ispahan những người chạy giỏi nhất Ba Tư và những nước lân bang, biến nó thành một ngày hội lớn.”

Mỗi vòng đua bắt đầu ở các cổng Thiên Đường Sảnh, chạy vòng vèo mười dặm rưỡi La Mã qua đường phố Ispahan, rồi chấm dứt ở hàng cọc cắm trên sân hoàng cung. Trên các cọc đều có treo giỏ riêng cho từng người tham dự cuộc đua, mỗi giỏ đựng mười hai mũi tên. Mỗi lần chạy về tới cọc, người dự thi lấy một mũi tên từ giỏ của mình, cắm vào ống tên đeo trên lưng, rồi lại chạy vòng tiếp. Theo truyền thống thì cuộc đua bắt đầu khi các muezzin kêu gọi các tín đồ cầu nguyện lần thứ nhất trong ngày. Cuộc đua đòi hỏi phải dai sức khủng khiếp. Nếu hôm đó trời nóng và ngột ngạt thì người duy nhất còn tiếp tục chạy sẽ được tuyên bố thắng giải. Nếu trời mát thì đôi khi người ta chạy hết trọn mười hai vòng, tức là một trăm hai mươi sáu dặm La Mã, và thông thường mũi tên cuối cùng được lấy đâu đó sau lần cầu nguyện thứ năm trong ngày. Mặc dù người ta bảo rằng các ứng viên thời trước chạy nhanh hơn, song hầu hết phải cần khoảng mười bốn tiếng cho đoạn đường này.

“Từ trước đến nay chưa nghe nói đã có ai cần ít hơn mười ba tiếng,” Karim nói. “Ala-al-Dawla Shah tuyên bố sẽ ban thưởng một calaat lộng lẫy cho người nào chỉ cần mười hai tiếng hay ít hơn. Ngoài ra, người đó sẽ còn lãnh giải năm trăm đồng tiền vàng và được phong danh hiệu ‘Đội trưởng danh dự đội chatir’ kèm theo nhiều bổng lộc hằng năm.”

“Chính vì thế mà bạn ráng sức chạy mỗi ngày nhiều vậy hay sao? Bạn tin có thể thắng à?”

Karim toét miệng cười, nhún vai. “Người chạy đua nào cũng đều mơ thắng chatir cả. Tất nhiên mình rất muốn thắng và được ban calaat. Đối với mình thì chỉ có một thứ đáng hơn trở thành bác sĩ, đó là thành một bác sĩ giàu có ở Ispahan.”

Thời tiết thay đổi; không khí ẩm và dịu đến nỗi mỗi khi ra khỏi nhà Rob có cảm tưởng như da thịt được mơn man. Thiên nhiên như trẻ hẳn lại; “Dòng sông của sự sống” ngày đêm ì ầm từ lúc tuyết tan. Ở Luân Đôn thì tháng Tư đầy sương mù, nhưng tháng Shaban ở Ispahan dịu và đẹp hơn tháng Năm bên nước Anh. Trong mảnh vườn nhà anh, những cây mơ chẳng được chăm bón cũng nở hoa trắng xóa đẹp không ngờ.

Một sáng nọ, Khuff cưỡi ngựa đến tìm Rob, cho anh biết rằng ngày hôm ấy Ala Shah muốn anh tháp tùng một chuyến đi ngựa về vùng quê. Rob e ngại khi phải đi cùng ông vua tính khí thất thường này và lấy làm ngạc nhiên vì Shah còn nhớ chuyện họ hứa hẹn sẽ cùng đi với nhau một chuyến.

Tới chuồng ngựa của Thiên Đường Sảnh Rob được lệnh đứng chờ. Sau một lúc khá lâu Ala mới xuất hiện, theo sau là đoàn tùy tùng đông không ngờ.

“Dhimmil”

“Muôn tâu bệ hạ!”

Ala Shah sốt ruột khua tay cắt ngang ravi zemin và họ nhanh nhẹn nhảy lên yên ngựa.

Họ đi sâu vào vùng đồi núi; Shah cưỡi con ngựa bạch A Rập, nó phi như bay. Rob lẽo đẽo theo sau. Rồi Shah cho ngựa chạy nước kiệu, vẫy Rob tới bên cạnh.

“Jesse, ngươi đúng là một bác sĩ xuất sắc nên mới khuyên ta năng cưỡi ngựa. Ta thường ngập đầu trong những việc triều chính vớ vẩn. Xa cách mọi người đâu phải là không thú vị, phải thế chăng?”

“Tâu bệ hạ, phải.”

Lát sau Rob lén nhìn lại phía sau. Đoàn tùy tùng ở tuốt đằng xa: Khuff và đội lính gác không rời mắt khỏi nhà vua, bọn giám mã dắt theo lũ ngựa phòng hờ và đoàn vật thồ, những chiếc xe lắc lư nghiến bánh khi được kéo trên mặt đất gồ ghề.

“Ngươi muốn có một con khác hăng hơn để cưỡi không?”

Rob mỉm cười. “Muôn tâu, như thế sẽ là phí phạm hoàng ân. Con ngựa này vừa với khả năng cưỡi ngựa của thần.” Rob đáp thế chẳng qua vì anh thấy thích con ngựa nâu này rồi.

Ala khịt mũi. “Thật đúng ngươi không phải dân Ba Tư, vì không người Ba Tư nào lại bỏ lỡ dịp có được ngựa tốt hơn. Ở Ba Tư thì không gì bằng cưỡi ngựa; những bé trai lọt lòng mẹ với cái yên ngựa bé xíu giữa hai chân chúng.” Ông ta hào hứng thúc gót vào sườn con ngựa A Rập; nó phóng qua một thân cây chết, rồi Shah ngoái người trên yên, bắn ngược lại qua vai trái bằng một cây cung dài khác thường. Ông cười phá lên khi mũi tên to không trúng đích.

“Ngươi có biết sự tích của lối bắn này không?”

“Muôn tâu, không. Nhưng thần đã thấy các kỵ sĩ biểu diễn nhân buổi tiêu khiển của bệ hạ.”

“Phải, người ta rất hay biểu diễn nó ở đất nước này. Một số kẻ rất thiện nghệ. Nó gọi là lối bắn cung Parthia. Tám trăm năm trước, người Parthia là một trong nhiều dân tộc của Ba Tư. Họ sống ở phía Đông Media, một vùng mà hầu hết là núi non rất hiểm trở, lại thêm một sa mạc còn kinh khủng hơn nữa, đó là sa mạc Dash-i-Kavir.”

“Thần biết sa mạc Dash-i-Kavir, vì thần đã đi ngang một góc của nó để đến đất nước này.”

“Vậy thì ngươi cũng biết phải loại người như thế nào mới sống nổi trên sa mạc ấy,” Ala vừa nói vừa giật mạnh dây cương để ngựa của ông chậm lại, đi cạnh ngựa của Rob.

“Bấy giờ có một cuộc đấu tranh giành quyền thống trị ở La Mã. Một trong những kẻ tranh giành là lão già Crassus, tổng trấn Syria. Lão cần có một chiến thắng về quân sự để được sánh ngang hàng hoặc thậm chí vượt cả chiến tích của hai đối thủ Caesar và Pompey, nên lão mới quyết định gây chiến với người Parthia.

“Quân Parthia do viên tướng Suren chỉ huy, chỉ đông bằng một phần tư những quân đoàn La Mã đáng sợ của Crassus. Hầu hết họ là quân cung thủ cưỡi loại ngựa Ba Tư nhỏ mà nhanh và một lực lượng ít ỏi kỵ binh thiết giáp trang bị loại giáo dài rất lợi hại.

“Đạo quân của Crassus rầm rộ xông thẳng vào đối phương, Suren rút vào Dash-i-Kavir. Thay vì quay lên hướng Bắc, vào nước Armenia, Crassus lại xua quân đuổi theo vào sâu trong sa mạc. Thế là chuyện thần kỳ đã xảy ra.

“Đội kỵ binh thiết giáp tấn công quân La Mã trước khi chúng kịp dàn đội hình phòng thủ cổ điển. Sau đợt tấn công thứ nhất, đội kỵ binh rút lui nhường chỗ cho đội cung nỏ. Họ dùng loại cung Ba Tư dài giống như cây cung của ta, có sức xuyên thủng mạnh hơn loại cung La Mã nhiều. Tên của họ xuyên thủng khiên, áo giáp và giáp che ống chân của lính La Mã; chúng sửng sốt vì lính Parthia trong lúc rút lui mà vẫn ngoái lại bắn rất chính xác.”

“Lối bắn Parthia,” Rob nói.

“Lối bắn Parthia. Mới đầu quân La Mã vẫn giữ được tinh thần, hy vọng đối phương mau chóng cạn tên. Nhưng Suren cho lạc đà mang thêm tên đến, còn quân La Mã không thể đánh lối cận chiến quen thuộc. Crassus phái con trai dẫn một cánh quân định đánh lạc hướng đối phương, nhưng lại nhận được thủ cấp của con mình cắm trên một ngọn giáo Ba Tư. Quân La Mã - đội quân hùng mạnh nhất thế giới - đã nhân đêm tối tháo chạy! Hàng vạn tên trốn thoát, dẫn đầu là Cassius, kẻ sau này sẽ ám sát Caesar. Hàng vạn tên bị bắt sống. Hai vạn tên, kể cả Crassus, bị giết. Thương vong phía quân Parthia không đáng kể. Từ đấy, mỗi nam sinh Ba Tư đều tập lối bắn này.”

Ala buông dây cương, thử bắn lại lần nữa; lần này ông hân hoan hét lên khi mũi tên cắm sâu vào một thân cây. Rồi ông giơ cao cây cung, ra hiệu cho đoàn tùy tùng lại gần.

Một tấm thảm dày được mang tới, trải ra; rồi đám lính nhanh nhẹn dựng lên đó cái lều của nhà vua. Lát sau, thức ăn được bưng đến trong lúc ba nhạc sĩ nhẹ nhàng chơi đàn gõ.

Ala ngồi xuống rồi ra hiệu bảo Rob cùng ngồi. Quân hầu dâng lên món ức nướng của nhiều loại chim rừng ướp gia vị thơm ngon, pilah bỏ lò, bánh mì, dưa hấu đã được giữ trong hầm suốt mùa đông và ba thứ rượu vang. Rob hăm hở ăn, trong khi Ala chỉ nếm một chút, nhưng uống không ngừng cả ba loại rượu.

Khi Ala muốn chơi cờ Vua, tức thì một bàn cờ với quân sắp sẵn được mang ra. Lần này Rob nhớ cách đi của các quân, nhưng Shah thắng anh dễ dàng ba ván liên tiếp, dù ông đã đòi thêm rượu nữa và lại uống cạn thật nhanh.

“Qandrasseh chắc là sẽ ép thi hành đạo dụ cấm uống rượu,” Shah nói.

Rob không biết phải trả lời thế nào cho an toàn.

“Ta cho ngươi biết ít điều về Qandrasseh, Dhimmi. Y cho rằng đấng quân vương hiện hữu chủ yếu là để trừng phạt những kẻ vi phạm các điều răn cấm trong kinh Koran. Sai quá! Sai quá! Đấng quân vương có nhiệm vụ mở mang bờ cõi, làm cho nó hùng mạnh chứ đâu phải chỉ để bận tâm về những tội lỗi nhơ nhuốc của lũ dân quê. Nhưng mà ngài Imam lại tự cho mình là cánh tay phải đáng sợ của Allah. Được nâng từ cấp giáo trưởng một giáo đường nhỏ bé ở Media lên thành tể tướng của Shall nước Ba Tư mà ông ta vẫn chưa thấy đủ. Ông ta có họ hàng xa với dòng họ Abbasid, nghĩa là trong huyết quản có mang dòng máu của các Caliph ở Baghdad. Hẳn ông ta còn muốn một ngày kia ngự trên ngai vàng của ta ở Ispahan và trị vì với một nắm đấm tôn giáo cuồng tín.”

Lúc ấy dù có biết Rob cũng không trả lời nổi vì anh hoảng quá. Những lời Shah nói ra trong con say đã đẩy anh vào một tình cảnh cực kỳ nguy hiểm, vì khi tỉnh táo trở lại, nếu Ala hối tiếc đã lỡ lời thì ông chẳng khó khăn gì để sắp đặt việc khử chóng vánh người chứng.

Nhưng Ala chẳng tỏ ra bối rối tí nào. Khi một hũ vang mang dấu ấn niêm phong được mang tới, nhà vua tung sang cho Rob rồi dẫn anh quay lại chỗ buộc ngựa. Họ không có ý định đi săn mà chỉ thong dong cho ngựa chạy đến khi thấy nóng và mệt nhưng khoan khoái. Những ngọn đồi trải đầy loại hoa màu đỏ, trắng, vàng có hình tách trà, cuống to. Rob không thấy loại cây hoa này ở Anh. Ala cũng không biết tên, nhưng nói rằng chúng không mọc từ hạt giống mà từ củ, giống như củ hành162.

“Ta dẫn ngươi tới một chỗ mà ngươi không bao giờ được phép chỉ cho bất cứ ai khác,” Ala nói rồi dẫn anh xuyên qua một khu cây cối rậm rạp tới khi họ gặp một cửa hang đầy dương xỉ. Bên trong hơi có mùi trứng ung, nhưng ấm; một vũng nước màu nâu, xung quanh xếp đá màu xám lấm chấm địa y đỏ tía. Ala đã bắt đầu cởi y phục. “Này, gã Dhimmi xuẩn ngốc! Đừng lần lữa nữa. cỏi quần áo ra.”

Rob ngần ngừ làm theo, bồn chồn tự hỏi có phải Shah là người thích thân thể đàn ông chăng. Song Ala đã xuống nước và nhìn anh không chút ngại ngùng, nhưng cũng không có vẻ gì thèm muốn.

“Đưa vang đây! Của quý của ngươi chẳng lấy gì làm độc đáo lắm đâu, Tây dưong ạ!”

Rob biết rằng nói toạc ra “bửu bối” của mình lớn hon của nhà vua là không khôn ngoan.

Ala-al-Dawla Shah là người tinh ý hơn Rob tưởng, vì ông nhăn nhở cười nhìn anh. “Ta cần gì phải có được như ngươi, vì đàn bà thì ta muốn ai được nấy. Ta chưa từng ngủ với ai hai lần, ngươi biết không? Chính vì thế mà không chủ nhà nào tổ chức giải trí cho ta đến lần thứ hai, trừ phi hắn cưới thêm vợ mới.”

Rob thận trọng ngồi vào vũng nước nóng có mùi khoáng chất; Ala mở hũ vang uống, rồi ngá ra sau nhắm mắt lại. Mồ hôi chảy ròng ròng từ má và trán, khiến phần cơ thể nhô ra ngoài cũng ướt như phần ngâm trong nước. Rob ngắm nhìn ông, tự hỏi không biết một người thống trị thiên hạ thường có cảm giác như thế nào.

“Ngươi ngủ với đàn bà lần đầu tiên năm bao nhiêu tuổi?” Ala hỏi, mắt vẫn nhắm nghiền.

Rob kể cho ông nghe về góa phụ Anh đã kéo anh vào giường của bà ta.

“Ta cũng vậy, năm mười hai tuổi. Phụ vương bảo em gái của Người sang nằm với ta, như tập tục Ba Tư đối với các hoàng tử trẻ. Như thế là rất khôn ngoan. Cô của ta dịu dàng và dạy ta nhiều thứ, chẳng khác một người mẹ. Nhiều năm liền ta cứ nghĩ rằng sau mỗi lần ăn nằm đều sẽ được một thố sữa nóng và kẹo.”

Cả hai ngâm mình trong nước, lòng thầm mãn nguyện. “Nếu được thì ta muốn thành ‘Vua của mọi vua’, Tây dương ạ,” cuối cùng Ala lên tiếng.

“Bệ hạ là ‘Vua của mọi vua’ rồi mà.”

“Đó chỉ là danh hiệu thôi.”

Bấy giờ ông mở mắt, nhìn chăm chắm thẳng vào mặt Rob, không chớp. “Xerves, Alexander, Cyrus, Darius. Toàn những nhân vật vĩ đại. Nếu họ không sinh ra là người Ba Tư, thì cũng là đại đế Ba Tư khi chết163 và đã trị vì những đế quốc bao la.

“Bây giờ không còn đế quốc nào nữa. Ta là vua ở Ispahan; Toghrul- beg cai trị những bộ tộc đông đảo người Seljuk Turk du mục ở phía Tây; Mahmud là tiểu vương của những thành lũy trên vùng núi Ghazna ở phía Đông. Phía sau Ghazna là nước Ấn Độ, được cai trị bởi hơn hai chục tiểu vương, gọi là rajah, hèn yếu. Bọn này chỉ đe dọa nổi lẫn nhau thôi. Những ông vua mạnh đáng kể là Mahmud, Toghrul-beg và ta. Khi ta tuần du thì bọn chawn và beglerbeg cai trị các thành phố và thị trấn sẽ vội vã chạy ra khỏi tường thành để đón chào ta, tỏ lòng tôn kính và xun xoe nịnh bợ.

“Nhưng ta biết chính bọn chawn và beglerbeg đó hẳn sẽ tỏ lòng tôn kính y như thế với Mahmud hoặc Toghrul-beg, nếu họ cùng quân mã cũng đến những nơi đó.

“Trước kia, vào thời thượng cổ, cũng có một thời kỳ giống như bây giờ; nhiều vương quốc nhỏ và các ông vua đánh lẫn nhau để giành một đế quốc rộng lớn. Cuối cùng chỉ còn hai người nắm quyền bính: Ardashir và Ardewan. Họ đấu tay đôi với nhau, trong khi hai đạo quân đứng xem. Hai nhân vật vĩ đại mang giáp trụ quần nhau trên sa mạc. Trận đấu kết thúc sau khi Ardewan bị chùy đập chết và Ardashir thành người đầu tiên mang danh hiệu Shahansha. Chẳng lẽ ngươi không muốn làm ‘Vua của mọi vua’ như thế hay sao?”

Rob lắc đầu. “Thần chỉ muốn thành bác sĩ.”

Anh nhìn thấy vẻ ngạc nhiên trên mặt Shah. “Thế thì lạ thật! Suốt đời ta chưa thấy kẻ nào không lợi dụng cơ hội để nịnh nọt ta. Ngươi không muốn đổi chỗ với một quân vương, điều đó rõ. Ta đã cho tìm hiểu về ngươi. Người ta bảo rằng ngươi là một sinh viên khác thường, và chờ đợi sau này khi trở thành hakim ngươi sẽ làm nên chuyện lớn. Rồi đây ta sẽ cần đến những kẻ có thể làm chuyện lớn chứ không phải chỉ biết bợ đỡ ta.

“Ta sẽ dùng kế sách và quyền lực của ngai vàng để ngăn chặn Qandrasseh. Các Shah vẫn luôn luôn phải tranh đấu để giữ gìn Ba Tư. Ta sẽ dùng quân lính và lưỡi gươm của ta để tranh hùng với các vua khác. Trước khi ta nhắm mắt, Ba Tư sẽ lại là một đế quốc và ta sẽ thật sự thành Shahanshah.”

Bàn tay ông nắm chặt cổ tay Rob. “Ngươi có chịu làm bạn của ta không, Jesse ben Benjamin?”

Rob biết mình đã bị một người đi săn lõi đời dụ vào bẫy. Ala-al- Dawla Shah hứa tình bạn thủy chung chẳng qua cũng chỉ vì mục đích của riêng ông; ông đã sắp đặt trước việc này một cách lạnh lùng và có tính toán. Rõ ràng ông vua này không chỉ là bợm nhậu trác táng.

Tự mình thì Rob không muốn dính vào chính trị, và anh hối tiếc đã cùng đi du ngoạn vùng quê sáng hôm nay. Nhưng đã lỡ rồi, và anh biết rất rõ rằng nay mình mang một món nợ.

Rob nắm cổ tay nhà vua. “Thần nguyện trung thành với bệ hạ.”

Ala gật đầu, trầm mình xuống vũng nước nóng, rồi gãi ngực. “Tốt. Thế ngươi có thích chốn đặc biệt này của ta không?”

“Muôn tâu, ở đây có mùi lưu huỳnh nên hôi không khác mùi rắm.”

Ala không phải người quen cười to nên chỉ mở mắt và cười mỉm. Cuối cùng ông uể oải nói: “Ngươi có thể mang đàn bà đến đây, nếu muốn, Dhimmi.”

*

“Mình không thích như thế,” Mirdin nói khi được nghe về chuyện Rob đi với Ala Shah. “Ông ấy khó lường và nguy hiểm.”

“Đó đúng là một cơ may lớn cho bạn,” Karim nói.

“Một cơ hội mình không mong muốn.”

Nhiều ngày trôi qua mà không thấy Shah cho gọi khiến Rob nhẹ nhõm. Anh cần những người bạn không phải là vua, nên dành nhiều thì giờ rảnh rỗi đến với Mirdin và Karim.

Karim đang tập tành đời sống của một bác sĩ trẻ; gã vẫn làm việc tại maristan như từ trước đến nay, chỉ khác là bây giờ được al-Juzjani trả một số lương ít ỏi cho việc ngày ngày gã khám và săn sóc bệnh nhân của ông ta. Có nhiều thì giờ rảnh rang hơn, lại được thêm ít tiền tiêu nên Karim thường xuyên ra maidan và đến các nhà chứa. “Đi với mình!” gã nài ép Rob. “Mình sẽ dẫn bạn đến một ả tóc đen như lông quạ và mịn như lụa.” Rob mỉm cưỡi lắc đầu.

“Thế bạn thích đàn bà như thế nào?”

“Một nàng tóc đỏ như lửa.”

Karim toét miệng cười. “Thế thì không có ở những nơi đó đâu.”

“Hai bạn cần phải có vợ thôi,” Mirdin thản nhiên nói, nhưng chẳng người nào chịu nghe. Rob dành hết tâm sức vào việc học; còn Karim tiếp tục đi chơi gái một mình; chuyện gã khát khao tình dục đã trở thành nguồn cười đùa của hết thảy nhân viên trong nhà thương. Vốn biết chuyện đời Karim, Rob hiểu rằng ẩn sau khuôn mặt đẹp trai và cơ thể lực sĩ của gã là một cậu bé không có bạn bè, tìm tình yêu của đàn bà để xóa đi những kỷ niệm khủng khiếp.

Giờ đây Karim còn chạy nhiều hơn trước, chạy mỗi sáng sớm và mỗi buổi chiều. Gã ra sức tập đều đặn, và không chỉ tập chạy mà thôi. Gã dạy Rob và Mirdin sử dụng loại kiếm cong Ba Tư, gọi là scimitar, đòi hỏi cổ tay phải khỏe và dẻo vì nó nặng hơn loại kiếm Rob quen dùng. Karim bắt họ cầm trong mỗi bàn tay một hòn đá nặng, nâng lên hạ xuống, giơ ra trước, vòng ra sau để tập cho cổ tay khỏe và nhanh nhẹn.

Mirdin không có thể lực khỏe nên không thể thành một tay sử kiếm giỏi được. Gã vui vẻ chấp nhận rằng mình vụng về; và vì gã được phú cho sức mạnh của trí tuệ, thành ra gã không tha thiết chuyện kiếm cung cũng chẳng sao.

Hồi này tối đến họ ít khi gặp Karim. Rồi bỗng dưng gã thôi không rủ Rob đi nhà chứa nữa, mà thổ lộ rằng gã vừa có quan hệ với một người đàn bà đã có chồng và gã đang yêu. Còn Rob lại được Mirdin mời đến căn hộ ở gần giáo đường “Nhà Zion” ăn chiều thường hơn.

Rob ngạc nhiên khi thấy trên một cái rương ở nhà Mirdin một bàn cờ có ô trắng ô đen, giống cái anh mới chỉ được thấy hai lần. “Phải bàn cờ Vua không?”

“Phải đấy. Bạn cũng biết à? Dòng họ mình chơi từ thời nảo thời nao rồi.”

Quân cờ của Mirdin bằng gỗ, nhưng ván cờ thì y hệt như anh đã chơi với Ala. Khác chăng thay vì hăm hở giành chiến thắng chớp nhoáng và đẫm máu Mirdin biết từ tốn dạy Rob cách chơi. Được Mirdin kiên nhẫn chỉ dẫn, chẳng bao lâu sau Rob dần hiểu những tinh tế của trò chơi này.

Rob đã tìm được một ít an lành nơi anh chàng Mirdin chất phác này. Vào một buổi tối ấm áp, sau bữa ăn đơn giản có món pilah Fara nấu với rau, Rob theo Mirdin vào chúc chú bé sáu tuổi Issachar ngủ ngon.

“Abba. Cha chúng ta ở trên trời có trông chừng con không?”

“Có, Issachar ạ. Lúc nào Người cũng trông chừng con.”

“Thế sao con không trông thấy Người?”

“Người vô hình con ạ.”

Thằng bé có hai má phình, đôi mắt nghiêm trang. Quai hàm và răng nó đã quá to; hẳn nó sẽ có cái vẻ thô kệch của người bố, và cả tính nết dịu dàng.

“Nếu Cha chúng ta vô hình thì làm sao Người biết Người giống cái gì?”

Rob toét miệng cười. Đúng là miệng trẻ thơ ngây có khác, anh thầm nghĩ. Nào, có giỏi thì trả lời đi, hỡi Mirdin, học giả về luật thành văn và bất thành văn, bậc thầy cờ Vua, triết gia kiêm thầy thuốc…

Nhưng Mirdin đâu có xoàng. “Torah164 dạy chúng ta rằng Chúa Trời đã tạo ra con người mang hình ảnh của chính Người, giống như Người; thành ra Chúa Trời chỉ cần nhìn con thôi, con trai của ta ạ, là Người thấy chính Người.” Mirdin hôn thằng bé. “Ngủ ngon nhé, Issachar.”

“Con chúc Abba và chú Jesse ngủ ngon.”

“Chú chúc cháu ngủ ngon, Issachar,” Rob hôn nó rồi theo bạn mình đi ra.

49

NĂM NGÀY ĐƯỜNG VỀ HƯỚNG TÂY

Có một đoàn lữ hành đông đảo từ Anatolia vừa mới tới Ispahan. Một người trẻ tuổi trong đoàn, làm nghề dẫn gia súc, xách một giỏ vả khô đến maristan tìm người Do Thái tên Jesse. Gã tên Sadi, là con cả của ông Dehbid Hafiz, kelonter ở Shiraz; chỗ vả kia là quà thể hiện lòng quý mến và biết ơn của ông bố đối với những người trong đoàn y tế Ispahan đã chống bệnh dịch.

Sadi và Rob ngồi uống trà, ăn những trái vả to, dày, tẩm đường thật ngon Sadi mua ở Midyat của một phu lạc đà thồ từ tận Izmir, nghĩa là thồ xuyên nước Thổ Nhĩ Kỳ165. Bây giờ gã sẽ dong bầy lạc đà trở về phía Đông tới Shiraz. Gã say mê kiểu hành trình đầy phiêu lưu thế này, và hãnh diện khi được người thầy thuốc Dhimmi yêu cầu mang rượu vang Ispahan về làm quà biếu ông bố đáng kính của gã.

Các đoàn lữ hành là nguồn cung cấp tin duy nhất, nên Rob hỏi thăm gã rất cặn kẽ.

Sadi cho biết khi đoàn rời Shiraz thì ở đó không có dấu hiệu gì cho thấy còn bệnh dịch. Có một lần người ta thấy quân Seljuk ở phần phía Đông đầy núi non của Media, nhưng chỉ là một nhóm nhỏ và chúng không tấn công đoàn lữ hành (đội ơn Allah!). Cư dân ở Ghazna bị một chứng ban ngứa lạ lùng, nên người trưởng đoàn không chịu dừng lại đó, sợ rằng các phu dẫn gia súc đi lại với đàn bà sở tại rồi lây bệnh lạ nọ. Ở Hamadhan không có bệnh dịch, nhưng một ngoại nhân Cơ Đốc đã mang từ châu Âu đến một bệnh sốt, nên các mullah cấm triệt để dân cư tiếp xúc với bọn quỷ ngoại đạo này.

“Triệu chứng bệnh đó ra sao?”

Sadi ibn Dehbit ngập ngừng vì gã không phải là bác sĩ và cũng chẳng bận tâm về mấy thứ bệnh tật này. Gã chỉ biết rằng trừ cô con gái của ông ta ra, không ai đến gần ngoại nhân kia cả.

“Người Cơ Đốc đó có con gái à?”

Sadi không tả được hình dạng ông ta lẫn cô con gái, nhưng cho biết người buôn lạc đà Boudi cùng đi trong đoàn đã thấy hai bố con.

Rob đi với Sadi tìm người buôn lạc đà nọ. Boudi gầy nhom, đôi mắt xảo quyệt, nhổ nước cốt trầu đỏ lòm giữa hai hàm răng đen xỉn do nhai hạt cau166.

Boudi hầu như chẳng còn nhớ gì cả về hai người Cơ Đốc đó, hắn nói, nhưng khi Rob dúi cho đồng tiền thì ký ức của hắn được khôi phục và hắn nhớ lại đã gặp họ cách đây năm ngày đường về hướng Tây, nửa ngày đường sau thị trấn Datur. Ông bố trung niên, tóc dài đã hoa râm, không có râu. Ông ta mang y phục ngoại quốc, cũng màu đen như áo dài của các mullah. Cô gái còn trẻ, cao lớn, có mái tóc rất lạ kỳ, tươi hơn màu lá móng một chút.

Rob hoảng hốt nhìn hắn: “Anh thấy ông Tây dương đó ốm như thế nào?”

Boudi mỉm cười dễ thương. “Thưa thầy, tôi không biết. Ốm.”

“Thế có bọn giúp việc ở đó không?”

“Tôi không thấy có người nào ở bên họ cả.”

Chắc chắn bọn này bỏ trốn hết rồi, Rob thầm nghĩ.

“Anh thấy cô ta có đủ lương thực không?”

“Chính tôi đã đưa cho cô ấy một giỏ hột đỗ đậu và ba ổ bánh mì, thưa thầy.”

Bấy giờ Rob nhìn hắn trừng trừng khiến Boudi run sợ. “Vì lý do gì anh lại cho cô ấy lương thực?”

Gã buôn lạc đà nhún vai. Hắn quay mò tìm trong một cái bị, cầm chuôi một con dao lôi ra. Ở chợ Ba Tư nào cũng có thể tìm thấy dao đẹp hơn; nhưng đây là bằng chứng, vì lần cuối cùng Rob nhìn thấy con dao găm này thì nó lủng lẳng ở dây thắt lưng của ông James Geikie Cullen.

Rob biết nếu thổ lộ với Karim và Mirdin thì nhất định họ sẽ đòi đi cùng, mà anh lại muốn đi một mình. Anh bèn nhờ Yussuf-ul-Gamal nhắn hộ. “Ông nói lại với họ rằng tôi có chuyện riêng phải đi, và khi trở về sẽ giải thích sau,” anh nói với viên thủ thư.

Còn với những người khác thì anh chỉ kể riêng cho Jalal thôi.

“Anh đi vắng một thời gian à? Tại sao?”

“Con có việc quan trọng. Liên quan đến một cô gái…”

“Tất nhiên là quan trọng,” Jalal lẩm bẩm. Chuyên gia bó xương cau có cho đến khi thấy rằng ông vẫn có đủ sinh viên để phụ giúp trong bệnh viện, lúc ấy mới chịu gật đầu.

Rob lên đường vào sáng hôm sau. Đây là một chuyến đi xa nên hấp tấp quá sẽ không có lợi, nhưng Rob vẫn thúc con ngựa nâu, vì lúc nào trong đầu óc anh cũng hiển hiện hình ảnh của một cô gái một thân một mình với người cha bệnh tật giữa vùng đất lạ cừu địch.

Trời đang mùa hè; bao nhiêu nước do tuyết tan trong mùa xuân đã bốc hơi hết từ lâu dưới ánh nắng chói chang, khiến bụi mặn của nước Ba Tư phủ đầy người Rob; bụi lọt cả vào trong túi vắt bên yên ngựa. Rob ăn cả bụi lẫn trong thực phẩm và uống luôn cả một lớp bụi mỏng trong nước. Anh thấy khắp nơi hoa dại ngả màu héo úa; nhưng anh cũng đi ngang qua những người dân đang cày bừa lớp đất lổn nhổn sỏi đá, tận dụng chút nước tưới cho các gốc nho và chà là, giống như tổ tiên họ đã làm từ nghìn năm trước.

Bị quyết tâm sắt đá thôi thúc, không gặp ai gây sự hay cản trở, nên nhá nhem tối ngày thứ tư Rob đến thị trấn Datur. Anh không thể làm gì được trong đêm tối. Nhưng sáng hôm sau Rob lại lên ngựa khi mặt trời vừa mọc. Gần trưa, tại ngôi làng Gusheh nhỏ xíu, một thương nhân nhận đồng tiền anh đưa, cắn để xem tiền thật hay giả rồi kể với Rob rằng ở đây ai cũng biết về hai người Cơ Đốc nọ. Họ ở trong một ngôi nhà ngoài wadi Ahmad; đi ngựa một quãng ngắn về phía Tây thì tới.

Anh không tìm thấy wadi đó ở đâu, nhưng gặp một ông già và một thằng bé chăn dê. Khi Rob hỏi về chỗ ở của những người Cơ Đốc thì ông già nhổ một bãi nước bọt.

Rob rút kiếm ra; cái tính nết xấu xa gần như anh đã quên lại sôi lên trong lòng. Ông già cảm thấy điều ấy nên mắt nhìn thanh kiếm to bản, tay giơ lên chỉ trỏ.

Rob phi ngựa về hướng ấy; anh vừa qua khỏi tầm thì thằng bé kẹp một cục đá vào vòng dây rồi quăng về phía anh. Rob nghe tiếng viên đá va vào các tảng đá sau lưng.

Đột nhiên anh gặp cái wadi. Nơi vốn là lòng sông thì nay đã khô cạn gần hết, nhưng vào mùa xuân vẫn có nước chảy qua, vì ở những chỗ có bóng mát vẫn còn mọc ít cây cỏ xanh. Sau khi đi theo lòng sông một quãng xa, Rob thấy một ngôi nhà nhỏ dựng bằng đá và bùn. Mary đang đứng nấu quần áo trước cửa nhà. Thấy anh, cô nhảy vội vào trong nhà, nhanh như một dã thú. Khi anh bước xuống được ngựa thì cô đã chặn cửa bằng một vật nặng rồi.

“Mary.”

“Phải anh không?”

“Phải.”

Yên lặng, rồi có tiếng rít lên kèn kẹt khi cô vần một tảng đá. Cánh cửa mới đầu mở hé, rồi rộng hơn.

Rob chợt hiểu rằng ngoài cái mũ da Do Thái, cô chưa từng thấy anh với bộ râu xồm hay trong y phục Ba Tư.

Cô cầm thanh kiếm của ông bố. Nét gian truân hằn trên gương mặt gầy gò, làm nổi thêm đôi mắt, hai gò má cao và sống mũi thon dài; đôi môi phồng rộp và anh nhớ lại cô luôn luôn bị như thế mỗi khi kiệt sức. Hai má cô đầy mồ hóng trừ hai vệt nước mắt chảy dài do khói bếp. Nhưng cô chớp chớp mắt và Rob thấy lại hình ảnh người con gái chín chắn mà anh vẫn giữ trong tâm khảm.

“Mời anh vào. Anh giúp bố em được chứ?” cô hỏi rồi kéo nhanh Rob vào nhà.

*

Lòng Rob chùng xuống khi nhìn thấy ông James Cullen. Anh không cần phải nắm tay nhà buôn cừu này mới biết được ông đang hấp hối. Hẳn cô cũng biết thế, nhưng vẫn nhìn Rob như chờ đợi rằng chỉ cần anh sờ là đủ làm cho bố cô khỏi bệnh.

Trong nhà hôi rình mùi nội tạng của ông Cullen.

“Bác bị đi tả à?”

Mary mệt mỏi gật đầu, rồi kể chi tiết bằng giọng đều đều. Ông sốt từ nhiều tuần trước, rồi ói mửa và đau dữ dội phía bụng dưới bên phải. Cô đã săn sóc bố cẩn thận. Sau một thời gian cơn sốt giảm đi và cô thấy nhẹ cả người khi ông bắt đầu khá lại. Mấy tuần liền ông mập ra và gần phục sức; rồi những triệu chứng kia tái phát, lần này nặng hơn nhiều.

Khuôn mặt ông Cullen hóp và xanh mét, hai mắt lờ đờ. Mạch chỉ còn thoi thóp. Ông liên tục hết sốt lại lạnh và thượng thổ hạ tả.

“Người giúp việc tưởng là bệnh dịch hạch nên bỏ đi hết cả,” Mary nói.

“Không, không phải dịch hạch đâu.” Ông không ói ra chất đen, cũng không có mụt hạch. Thật ra đó chỉ là một điều an ủi không đáng kể gì. Bên phải bụng dưới cứng như gỗ. Khi Rob ấn lên đó thì ông thét lên, dù ông như đang lịm đi trong hôn mê.

Rob biết đây là bệnh gì rồi; lần cuối cùng chứng kiến anh đã biểu diễn tung hứng và hát để cho một cậu bé có thể quên đi sợ hãi lúc nhắm mắt.

“Đây là bệnh đau ruột già. Đôi khi còn gọi là đau nửa người. Đó là do một chất độc phát sinh trong ruột rồi lan khắp cơ thể.”

“Chất độc đó ở đâu ra?”

Rob lắc đầu. “Có thể vì ruột bị xoắn hay nghẽn chỗ nào đó.” Cả hai người đều thấy vô vọng vì anh không đủ hiểu biết.

Anh tận lực chữa cho ông Cullen, thử mọi cách may ra được chút gì. Anh bơm vào người ông trà hoa cúc pha sữa; không ăn thua, anh bèn cho ông uống nhiều liều lượng khác nhau của cây đại hoàng và muối. Rob đắp khăn nóng lên bụng ông; nhưng đến lúc ấy thì anh biết có làm gì cũng vô ích thôi.

Rob ngồi bên cạnh giường ông. Anh rất muốn bảo Mary sang phòng bên ngủ chút ít vì mấy lâu nay cô không hề nghỉ ngơi, nhưng anh biết ông sắp lìa đời đến nơi; sau đó cô sẽ có thừa thì giờ để tĩnh dưỡng.

Giữa đêm ông hoi động đậy, như bị co giật.

“Không sao đâu, bố,” Mary thì thầm, ve vuốt tay ông. Rồi ông đi nhẹ nhàng, lặng lẽ khiến một lúc lâu cả cô lẫn Rob đều không hay rằng ông đã trút hơi thở cuối cùng.

*

Mấy ngày trước khi ông Cullen mất, Mary đã thôi không cạo râu cho bố nữa, thành ra bây giờ phải cạo bộ râu lốm đốm bạc. Rob chải đầu cho ông, rồi nâng lên để Mary lau xác ông. Mắt cô ráo hoảnh. “Em rất vui sướng được săn sóc bố lần cuối cùng. Hồi mẹ em mất, không ai cho em phụ gì cả,” cô nói.

Ông Cullen có một vết sẹo dài trên đùi phải. “Vết sẹo này là do bố em đuổi một con heo rừng vào bụi cây; hồi đó em mười một tuổi. Bố em phải ở nhà suốt mùa đông năm ấy. Hai bố con cùng làm một hang đá cho Giáng sinh; lúc ấy em mới thật sự được biết bố của mình là một người như thế nào.”

Chuẩn bị tẩm liệm xong, Rob ra suối múc thêm nhiều nước đem về nấu lên. Trong lúc Mary tắm thì anh đào huyệt; đào cực quá chừng vì hầu hết là đất đá, mà anh không có dụng cụ thích hợp. Cuối cùng Rob phải dùng thanh kiếm của ông Cullen với một cành cây to đã vạt và cả hai tay để bới. Đào xong, anh lấy dây thắt lưng của người quá cố buộc hai que gỗ lại thành cây thánh giá.

Mary mặc bộ quần áo đen mà anh đã thấy lần đầu gặp cô. Rob quấn ông Cullen trong một tấm chăn len mà bố con ông đã mang theo từ nhà; tấm chăn đẹp và ấm khiến Rob tiếc rẻ khi phải chôn nó theo.

Lẽ ra phải cử hành thánh lễ cầu hồn, nhưng ngay cả đọc kinh chôn cất cho đàng hoàng Rob cũng không biết vì anh không tin mình đọc đúng tiếng Latin. Nhưng anh sực nhớ một bài thánh vịnh ngày xưa mẹ thích:

“Chúa là mục tử chăn dắt tôi, tôi chẳng thiếu thốn gì.

Trong đồng cỏ xanh tươi Người cho tôi nằm nghỉ.

Người đưa tôi tới dòng nước trong lành và bổ sức cho tôi.

Người dẫn tôi trên đường ngay nẻo chính vì danh dự của Người

Lạy Chúa, dầu qua lũng âm u

con sợ gì nguy khốn, vì có Chúa ở cùng.

Côn trượng Ngài bảo vệ, con vững dạ an tâm.

Chúa dọn sẵn cho con bữa tiệc ngay trước mặt quân thù.

Đầu con, Chúa xức đượm dầu thơm,

ly rượu con đầy tràn chan chứa.

Lòng nhân hậu và tình thương Chúa

ấp ủ tôi suốt cả cuộc đời,

và tôi được ở đền Người

những ngày tháng, những năm dài triền miên.”167

Rob lấp huyệt rồi đóng thánh giá lên. Khi anh quay đi thì Mary vẫn quỳ ở đó, mắt nhắm nghiền, môi mấp máy những lời chỉ riêng lòng cô biết.

Rob để cô được thong thả một mình trong nhà. Cô cho anh biết đã thả hai con ngựa để chúng tự tìm cái ăn trong wadi thưa thớt cỏ cây này, nên anh cưỡi ngựa đi tìm.

Anh thấy cái bãi rào bằng bụi cây gai bố con ông Cullen đã quây lại; trong đó có bốn bộ xương cừu, có lẽ chúng bị thú dữ ăn thịt. Chắc chắn ông đã mua nhiều hơn nữa, song bị trộm mất cả rồi.

Ông này đúng là dở hơi! Hiển nhiên ông không thể nào mang nổi cả một bầy cừu về tới Scotland. Giờ đây chính bản thân ông cũng không tự về quê nhà nổi nữa, để lại cô con gái bơ vơ trên một đất nước cừu địch!

Ở một đầu cái thung lũng hẹp và lởm chởm đá Rob phát hiện những gì còn lại của con ngựa bạch của ông Cullen. Có lẽ nó gãy chân, nên đã trở thành miếng mồi ngon, xác bị thú dữ ăn gần hết. Rob nhận ra vết chó rừng nên quay về, xếp lên ngôi mộ những phiến đá phẳng và nặng để ngăn ngừa chúng moi xác ông lên.

Còn con ngựa ô thì Rob tìm thấy ở đầu kia thung lũng, nó đã chạy đến tận đây để khỏi bị làm mồi cho bữa yến tiệc của lu chó rừng. Nó ngoan ngoãn để anh tròng thòng lọng vào cổ; hẳn nó cũng thèm kiếp sống an toàn của một con ngựa được người nuôi.

Khi quay trở lại ngôi nhà, anh thấy nét mặt Mary đã bình thường lại nhưng còn xanh xao. “Em không biết sẽ phải làm gì nếu như anh không đến.”

Anh mỉm cười nhìn cô, nhớ lại việc cô chặn đá vào cánh cửa, tay lăm lăm thanh kiếm. “Điều gì cần thiết.”

Cô rất điềm tĩnh. “Em muốn đi với anh tới Ispahan.”

“Chính anh cũng muốn như thế.” Tim Rob rộn lên nhưng lại tiu nghỉu ngay khi cô hỏi: “Ở đấy có nhà trọ cho lữ khách không?”

“Có. Tấp nập lắm.”

“Vậy em sẽ nhập vào một đoàn có bảo vệ để đi về hướng Tây, tới một bến cảng để từ đó có thể đáp tàu về nhà.”

Rob tiến lại gần Mary, nắm tay cô, lần đầu tiên từ khi gặp lại. Những ngón tay cô xù xì vì phải làm việc vất vả, không mịn như bàn tay một người “đàn bà sống trong haram, nhưng anh không muốn buông ra. “Mary, trước đây anh đã lầm lẫn vô cùng. Lần này anh không thể để mất em nữa.”

Cô nhìn anh đăm đăm.

“Đi với anh về Ispahan, nhưng ở đó với anh.”

Nếu không bắt buộc phải kể một cách có lỗi cho cô về Jesse ben Benjamin và về sự cần thiết phải giả trang thì đơn giản biết mấy.

Như thể có một dòng điện truyền qua những ngón tay họ, nhưng Rob thấy ánh mắt cô giận dữ gần như kinh hoàng. “Sao mà dối trá nhiều quá thế!” cô khẽ nói rồi rút tay về, bỏ ra ngoài.

Rob theo ra cửa, nhìn cô đi về phía lòng sông gồ ghề. Mary đi khá lâu; rồi khi anh bắt đầu thấy lo thì cô quay trở lại.

“Hãy cho em biết tại sao đáng phải giả trang?”

Rob lúng túng cố diễn tả thành lời, vì anh yêu cô và hiểu rằng cô có quyền được biết sự thật.

“Anh cảm thấy mình có ơn thiên triệu; như thể đã nghe Chúa phán: Khi tạo ra con người, ta đã phạm sai sót, nên truyền cho ngươi sửa lại một vài sai sót ấy. Không phải vì anh khao khát được như thế, mà vì định mệnh đã chọn lựa anh.”

Điều anh nói làm cô hốt hoảng. “Anh không thấy là báng bổ khi tự cho mình là người sửa lại sai sót của Chúa sao?”

“Không phải thế đâu,” Rob nhẹ nhàng đáp. “Một bác sĩ giỏi mấy cũng chỉ là công cụ của Người thôi, em ạ.”

Mary gật đầu; lúc ấy anh có cảm tưởng đã nhìn thấy trong mắt cô vẻ thống cảm, và có lẽ cả ganh tị.

“Thành ra em luôn luôn có một đối thủ!”

Chết thật, cô này biết chuyện mình lăng nhăng với Despina, Rob lẩn thẩn nghĩ. “Anh chỉ yêu mỗi mình em thôi mà,” anh nói.

“Không đúng, anh yêu công việc của anh và nó luôn luôn ưu tiên, trước cả gia đình và những chuyện khác. Nhưng em vẫn yêu anh biết mấy, Rob. Và muốn được là vợ anh.”

Anh ôm cô trong vòng tay.

“Người trong dòng họ Cullen đều làm hôn lễ trong nhà thờ,” cô ngả đầu trên vai anh.

“Ngay cả nếu mình tìm được một linh mục trên đất Ba Tư thì ông ta hẳn cũng sẽ không chịu làm lễ cưới cho một cô gái Cơ Đốc với một tay Do Thái. Mình phải nói với mọi người rằng mình đã lấy nhau ở Constantinople. Sau khi anh học xong thành bác sĩ, mình sẽ về lại nước Anh làm đám cưới đàng hoàng.”

“Thế từ đây cho đến ngày đó thì sao?” Mary buồn bã hỏi.

“Mình nắm tay nhau thề thốt từ nay là vợ chồng.” Rồi anh nắm hai tay cô.

Họ nhìn nhau rất trang nghiêm. “Theo em thì ngay cả nắm tay thề thốt mình cũng phải nói cho đúng nghi thức chứ anh.”

“Mary Cullen, anh lấy em làm vợ,” giọng Rob lạc đi. “Anh hứa sẽ chăm nom, che chở và thương yêu em.” Rob ước gì mình nói văn hoa hơn nhưng vì quá xúc động nên chỉ biết nghĩ gì nói nấy.

“Robert Jeremy Cole, em lấy anh làm chồng,” Mary nói rành rọt. “Em hứa rằng anh đi đến đâu em cũng sẽ theo đến đó, và luôn luôn lo cho anh được hạnh phúc. Còn tình yêu thì em đã dành cho anh từ lần đầu tiên mình gặp nhau rồi.”

Cô nắm tay anh chặt đến nỗi Rob nhói đau; anh có thể nhận thấy mạch cô đập mạnh. Anh biết rằng bố cô vừa mới nhắm mắt mà mình vui là không phải, tuy thế trong lòng anh vẫn rộn lên những tình cảm lẫn lộn; Rob tự nhủ rằng họ thề thốt hay hơn nhiều đám cưới anh từng dự ở nhà thờ.

Rob chất hành lý của Mary lên con ngựa nâu còn cô cưỡi con ngựa ô. Anh sẽ để hai con luân phiên thồ hành lý, mỗi sáng lại đổi. Thỉnh thoảng, khi đường đi bằng phẳng thì anh và Mary cưỡi chung một con, nhưng phần lớn thì giờ cô ngồi trên ngựa còn anh đi bộ dẫn đường. Như thế họ đi rất chậm, nhưng anh chẳng có gì để phải vội vã.

Cô trầm lặng khác xưa và anh cũng không tìm cách ôm ấp vì tôn trọng nỗi đau buồn của vợ mình. Tối ngày thứ nhì trên đường về Ispahan họ dựng lều ở một khoảng đất trống giữa các lùm cây ven đường. Rob nằm thao thức, nghe cô khóc, lần đầu từ khi ông bố mất.

“Nếu anh là người giúp Chúa chữa những sơ sót của Người, thì tại sao anh không cứu nổi bố em?”

“Vì anh chưa đủ hiểu biết, em ạ.”

Cô đã cố nén đến bây giờ mới khóc nên cứ sướt mướt mãi. Rob ôm cô trong vòng tay. Cô nằm tựa đầu vào vai anh; anh hôn khuôn mặt đầm đìa nước mắt của cô, rồi hôn đôi môi mềm chờ đợi vẫn thơm như anh còn nhớ. Rob xoa lưng cô, vuốt ve chỗ sống lưng sát mông; rồi khi nụ hôn thành vũ bão hơn và lưỡi cô chạm anh thì anh cho tay vào dưới lớp vải lót.

Cô lại khóc, nhưng để yên cho anh ve vuốt rồi giạng chân đón nhận anh.

Rob biết ơn cô nên anh yêu cô rất nồng nàn, nhưng vẫn hết sức gượng nhẹ. Họ nhập vào nhau nhẹ nhàng, hầu như không cử động. Cứ thế, cứ thế, cho đến lúc Rob có được khoái cảm tuyệt vời. Rob tìm cách chữa lành cho người thì chính anh lại được chữa lành, tìm cách đem lại thoải mái cho người thì chính anh lại được thoải mái. Để an ủi cô phần nào, anh đã phải dùng tay đưa cô tới cực điểm.

Rồi anh ôm cô, dịu dàng kể cho cô về Ispahan và khu Yehuddiyyeh, về madrassa và nhà thương, về Ibn Sina. Anh cũng kể về hai người bạn, một người Hồi giáo tên Karim và một Do Thái tên Mirdin.

“Họ có gia đình chưa?”

“Mirdin có một vợ, còn Karim thì rất lắm đàn bà.”

Rồi họ ôm nhau ngủ.

Tờ mờ sáng Rob bị đánh thức bởi tiếng vó ngựa nện từ từ trên mặt đường bụi bặm. Có tiếng ho và tiếng trò chuyện của những người trên lưng những con ngựa đi lững thững.

Rob nghển nhìn qua vai vợ; sau bụi cây gai ngăn khoảnh đất họ dựng lều với con đường, Rob thấy một đội kỵ binh đi qua. Họ trông đáng sợ, trang bị loại kiếm phương Đông như lính của Ala, nhưng cung của họ ngắn hơn loại cung Ba Tư. Quần áo họ sờn rách, còn khăn xếp đội đầu vốn màu trắng nay xám xịt vì mồ hôi và bụi bặm. Mùi hôi của họ xông đến tận chỗ Rob đang nằm. Anh điếng người sợ một trong hai con ngựa của mình hí lên làm lộ, hoặc một trong những kỵ sĩ kia ngó qua bụi cây có thể thấy anh và Mary đang nằm ngủ.

Rồi Rob nhận ra khuôn mặt quen quen của Hãn Hadad, viên sứ thần Seljuk nóng nảy trước triều đình của Ala-al-Dawla Shah.

Hóa ra đây là bọn Seljuk. Đi ngay cạnh Hãn Hadad tóc bạc phơ là một khuôn mặt quen khác, của một mullah tên là Musa Ibn Abbas, cánh tay phải của Imam Mirza-aboul Qandrasseh, tể tướng nước Ba Tư.

Rob thấy thêm tất cả sáu mullah nữa và đếm được chín mươi sáu kỵ binh. Không biết bao nhiêu đã chạy qua khi anh còn ngủ.

Hai con ngựa của anh và Mary đều không hí hay gây tiếng động gì khác để lộ sự có mặt của họ. Khi tên Seljuk cuối cùng đi qua khỏi Rob mới dám thở, lắng nghe tiếng đoàn người ngựa xa dần.

Rob hôn vợ để đánh thức cô; rồi không để mất thì giờ, anh nhổ lều để lên đường ngay, vì giờ đây anh bắt buộc phải đi thật gấp rút.

50

CHATIR

"Lấy vợ?” Karim nhìn Rob, toét miệng cười hỏi.

“Lấy vợ! Mình không nghĩ là bạn nghe theo lời mình khuyên đấy,” Mirdin nói, mặt tươi hơn hớn. “Ai mối lái cho bạn đám này vậy?”

“Chẳng ai mối lái cả. Đầu đuôi thế này,” Rob vội đáp, “bọn mình hứa hẹn với nhau trước đây hơn một năm mà đến bây giờ vẫn chưa tiến hành lễ cưới được.”

“Cô ấy tên gì?” Karim hỏi.

“Mary Cullen. Nàng người Scotland. Trên đường sang hướng Đông này mình gặp nàng và ông bố trong đoàn lữ khách.” Rob kể cho hộ nghe đôi điều về ông James Cullen, bệnh tình của ông và việc ông đã qua đời.

Mirdin chừng như không để ý đến những gì Rob vừa kể, mà lại hỏi: “Người Scotland! Cô ấy cũng là Tây dương à?”

“Ừ. Scotland ở phía Bắc nước Anh của mình.”

“Cô ấy là người Cơ Đốc?”

Rob gật đầu.

“Mình phải gặp cô gái Tây dương này mới được,” Karim nói. “Cô ấy đẹp chứ?”

“Rất đẹp!” Rob buột miệng; Karim cười. “Nhưng mình muốn các bạn tự nhận xét lấy.” Rob quay qua định mời Mirdin luôn, nhưng thấy bạn mình đã bỏ đi rồi.

Rob không hứng thú gì cái việc bẩm báo cho Shah biết về điều mình thấy. Nhưng anh đã hứa trung thành nên không có cách nào khác. Khi Rob đến hoàng cung yêu cầu được bệ kiến thì Khuff nhìn anh cười gằn.

“Vì mục đích gì?”

Rồi khi Rob lắc đầu không đáp thì viên đội trưởng gác thành ném cho anh một ánh mắt như đá tảng.

Nhưng Khuff bảo anh chờ rồi vào tâu với Ala rằng gã Dhimmi ngoại quốc Jesse xin được bệ kiến; ngay sau đó Rob được người lính già đưa vào gặp nhà vua.

Ala đã thở ra mùi rượu rồi, nhưng ông vẫn đủ tỉnh táo để nghe Rob bẩm báo rằng quan tể tướng của ông đã phái các đệ tử thân tín đi gặp và bàn thảo với một trong những kẻ thù của Shah.

“Ta không nhận được tờ biểu nào tâu trình rằng Hamadhan bị tấn công,” Ala chậm rãi nói. “Đó không phải là một đạo quân Seljuk đi cướp phá, như thế chỉ có thể là chúng đã gặp nhau để bàn chuyện tạo phản.” Ông nhìn kỹ Rob qua đôi mắt không còn tỉnh táo. “Ngưoi đã nói với những ai về chuyện này rồi?”

“Muôn tâu, thần chưa hé môi với ai cả.”

“Cứ giữ kín như thế nhé.”

Thay vì hỏi thêm, Ala đặt bàn cờ vào giữa hai người. Trông ông thích thú hẳn lên khi nhận thấy ở Rob một đối thủ khó nhai hơn trước.

“A, Dhimmi, ngươi đã thành thạo và tinh ranh như người Ba Tư rồi đấy!”

Lần này Rob cầm cự được một lúc lâu, nhưng cuối cùng cũng vẫn bị Ala đánh tan tác và lại bị chiếu bí, shahtreng, như từ trước tới nay. Tuy nhiên cả hai người đều nhận thấy ván cờ đã có một bước ngoặt. Bây giờ nó trở thành một trận chiến đấu và Rob có thể cầm cự lâu hơn nữa, nếu như anh không vội về với vợ.

Ispahan là thành phố đẹp nhất Mary từng biết; cũng có thể vì cô và Rob sống ở đây. Cô hài lòng với căn nhà nhỏ của hai người ở Yehuddiyyeh, tuy cái khu Do Thái này xập xệ. Dù nó không rộng rãi bằng ngôi nhà của hai bố con cô trong wadi ở Hamadhan, nhưng kiên cố.

Vì cô thúc giục nên Rob đi mua vữa và một vài dụng cụ đơn giản; cô thề sẽ sửa ngôi nhà trong lúc anh đi vắng - ngày đầu tiên cô ở nhà một mình. Ba Tư đang giữa mùa hè nên nóng như thiêu, chẳng mấy chốc cái áo tang màu đen dài tay đã đẫm mồ hôi.

Lúc mặt trời đã lên cao một anh chàng đẹp trai nhất đời, mà Mary từng thấy, gõ cửa nhà cô, tay xách giỏ mận đen. Gã đặt giỏ xuống nền nhà, để có thể đưa tay sờ mái tóc nâu đỏ màu râu ngô của cô khiến cô sợ hãi; gã khẽ cười kính sợ, khoe hàm răng đều đặn trắng bóng trên gương mặt sạm nắng. Gã nói một thôi một hồi, nghe rất êm tai và đầy tình cảm, nhưng mà bằng tiếng Ba Tư.

“Tôi rất tiếc không hiểu gì cả,” Mary nói.

“A.” Gã hiểu ngay nên đưa tay lên ngực. “Karim.”

Cô hết sợ và lấy làm thích thú. “Ra thế. Anh là bạn của chồng tôi. Anh ấy có nói về anh.”

Gã tươi nét mặt rồi dẫn cô lại ngồi ghế ăn mận, dù cô từ chối bằng thứ tiếng gã không hiểu; trong lúc đó gã trộn vữa đúng liều lượng rồi trét lên ba khe nứt trên tường phía trong nhà, sau đó gã thay cái bậu cửa sổ. Rồi cô không ngại ngùng gì để gã giúp cắt bụi cây gai to chằng chịt trong vườn.

Khi Rob về tới nhà thì Karim vẫn còn ở đó; thế là Mary đòi gã phải ở lại dùng bữa với vợ chồng cô. Họ phải đợi đến tối mịt mới bắt đầu ăn vì đang là tháng nhịn ăn Ramadan, tháng thứ chín trong năm.

“Em mến anh chàng Karim này,” cô nói với Rob sau khi gã ra về. “Chừng nào mình gặp anh chàng Mirdin kia?”

Rob hôn vợ rồi lắc đầu. “Anh không biết,” anh nói.

Với Mary thì Ramadan là một thứ lễ hết sức lạ lùng. Còn với Rob thì đây là Ramadan thứ nhì ở Ispahan. Anh giải thích với cô rằng đó là một tháng ảm đạm coi như được dành riêng cho việc cầu nguyện và sám hối, nhưng hầu hết người ta chỉ bận tâm đến chuyện ăn, bởi vì người Hồi giáo bị cấm ăn và uống từ lúc mặt trời mọc cho đến khi mặt trời lặn. Không ai bán thực phẩm ở chợ và trên đường phố; đêm đến các maidan cũng ngưng mọi sinh hoạt suốt tháng này, tuy rằng gia đình và bè bạn vẫn quây quần ở nhà mỗi tối để ăn, hầu lấy sức ngày mai nhịn tiếp.

“Năm ngoái bố và em ở Anatolia vào tháng Ramadan,” Mary nói giọng đầy thương nhớ. “Bố đã mua nhiều cừu của một mục tử để đãi những người giúp việc Hồi giáo.”

“Mình cũng có thể đãi một bữa chiều nhân dịp Ramadan này.”

“Được thế thì hay lắm, nhưng mà em đang có tang bố,” cô nhắc nhở Rob.

Quả thật Mary mang trong lòng hai tâm trạng: lúc này thì khổ sở đến lịm cả người vì nỗi đau mất bố, khi khác lại choáng váng vì thấy mình là người đàn bà hạnh phúc nhất đời trong chuyện hôn nhân.

Họa hoằn, khi có việc ra khỏi nhà, Mary thấy hình như người ta chăm chăm nhìn cô với vẻ thù địch. Bộ quần áo tang màu đen của cô không khác y phục của những phụ nữ ở Yehuddiyyeh, nhưng chắc chắn mái tóc màu nâu đỏ không đội khăn cho thấy cô là người Âu. Cô thử đội cái mũ đi đường rộng vành, nhưng cô thấy phụ nữ trên đường phố vẫn chỉ trỏ cô y như cũ, vẻ lạnh lùng của họ đối với cô không giảm tí nào.

Trong hoàn cảnh khác có thể Mary cảm thấy cô đơn đấy, vì giữa một thành phố đông đúc thế này mà cô chỉ có thể trò chuyện với một người; nhưng thay vì cô đơn, cô thấy thế lại càng hay cho cuộc sống riêng tư; như thể chỉ có cô và anh chồng mới cưới là những người duy nhất trên cõi đòi này.

Trong tháng Ramadan chỉ có Karim Harun đến thăm họ; đôi lần cô thấy gã bác sĩ trẻ người Ba Tư này tập chạy qua các đường phố, cảnh tượng ấy khiến Mary nín thở vì không khác nào cô đang được ngắm nhìn một con nai đẹp. Rob cho Mary biết về chatir; cuộc chạy đua sẽ diễn ra vào ngày đầu tiên của lễ hội Bairam kéo dài ba ngày để mừng tháng nhịn ăn dài chấm dứt.

“Anh đã hứa sẽ chăm sóc Karim suốt cuộc đua.”

“Chỉ có mình anh săn sóc anh ta thôi à?”

“Mirdin cũng sẽ có mặt. Nhưng anh nghĩ rằng Karim cần cả anh lẫn Mirdin.” Giọng anh hàm chứa một câu hỏi; Mary hiểu rằng anh ngại cô có thể coi đó là bất kính đối với bố cô.

“Thế thì anh phải đi thôi,” cô nói dứt khoát.

“Cuộc chạy đua không phải là buổi vui chơi, thành ra nếu một người có tang ra xem thì cũng chẳng có gì sai trái.”

Trong những ngày gần lễ hội Bairam cô cân nhắc và cuối cùng thấy chồng mình có lý; cô cũng sẽ ra xem chatir.

–

Sáng sớm ngày đầu tháng Shawwal sương mù dày đặc khiến Karim hy vọng tiết trời hôm ấy sẽ thuận lợi cho những người tham gia cuộc đua. Tối hôm trước gã chỉ ngủ chập chờn, gã tự nhủ chắc chắn các đối thủ cũng ngủ như thế cả, họ đều cố không nghĩ đến cuộc đua.

Gã trở dậy, nấu một nồi to cơm và đậu hạt, rồi rắc hạt cần tây đã được đong rất cẩn thận lên món pilah đơn giản này. Gã ráng ăn thật nhiều, ngốn cho đầy bụng. Ăn xong, quay về giường nằm đợi hạt cần tây phát huy tác dụng; trong lúc đó gã ráng không nghĩ đến gì hết cả, chỉ thanh thản cầu nguyện:

Kính lạy Allah, hôm nay cho con được nhanh và bàn chân con vững

Cho ngực con biến thành một ống bễ không bao giờ ngừng

Cho chân con khỏe và dẻo dai như cây non

Cho đầu óc con sáng suốt và giác quan con nhạy bén

Và mắt con luôn dõi theo Người.

Gã không cầu xin được thắng. Khi gã còn là một đứa trẻ, Zaki-Omar vẫn thường bảo gã: “Thằng chó ghẻ nào chạy thi cũng đều cầu xin được thắng. Thế thì Allah bối rối biết chừng nào! Tốt hơn nên xin Người ban cho sự nhanh nhẹn và dai sức. Đưọc hai cái đó rồi thì thắng hay bại là tự ở mình.”

Khi cảm thấy mót rồi thì gã chạy lại chỗ để thùng, hài lòng ngồi chồm hỗm thật lâu để xả cho trống ruột. Gã đã cân đúng liều lượng hạt cần tây; sạch ruột nhưng không bị yếu người và rồi đây sẽ không phải dừng lại giữa vòng chạy chỉ vì bị mót đau chịu không nổi.

Gã đun nước ấm rồi múc tắm dưới ánh nến, sau đó lau khô người thật nhanh vì trời càng về sáng càng lạnh. Rồi gã bôi dầu ô liu khắp người để chống nắng; chỗ nào có thể bị đau do cọ xát thì bôi hai lần: đầu vú, nách, háng, dương vật và giữa hai mông; sau cùng đến hai bàn chân, đặc biệt gã xoa kỹ đầu các ngón chân.

Gã mang khố và áo bằng vải gai, giày để chạy bằng loại da nhẹ và cái mũ cắm lông trông rất xinh xắn. Gã đeo quanh cổ cái ống dùng đựng mũi tên và một túi vải nhỏ đựng bùa, rồi quấn áo khoác quanh vai cho khỏi lạnh; đoạn rời khỏi nhà.

Mới đầu gã đi từ từ, rồi nhanh dần, thấy người nóng lên làm giãn các cơ bắp và khớp xương. Trên đường phố mới lác đác ít bóng người và chẳng ai chú ý khi gã chui vào một bụi cây bồn chồn tiểu một lần chót. Nhưng khi gã đến điểm xuất phát ở cây cầu kéo trước Thiên Đường Sảnh thì đã có một đám đông cả trăm người đứng đó rồi. Gã thận trọng len qua họ để rồi gặp Mirdin ở tuốt ngoài bìa như đã hẹn trước; lát sau Jesse ben Benjamin cũng tới đó luôn.

Hai người bạn gã lạnh nhạt chào nhau. Karim nhận thấy họ có chuyện bất hòa, nhưng gã gạt ra khỏi đầu óc tức thì. Lúc này chỉ nghĩ đến chạy thi mà thôi.

Jesse toét miệng cười với gã, sờ cái túi nhỏ gã đeo quanh cổ ra ý hỏi.

“Bùa hên của mình đấy,” Karim nói. “Của người mình yêu.” Nhưng gã thấy không nên và không thể nói rõ trước cuộc thi. Gã mỉm cười với Jesse và Mirdin để tỏ rằng gã không hề có ý khinh mạn họ; rồi nhắm mắt lại, thả tâm trí vào khoảng không, cách biệt khỏi những tiếng nói cười ồn ào xung quanh. Nhưng đâu dễ gì tách ra khỏi mùi dầu, mùi mỡ, mùi người và mùi quần áo đẫm mồ hôi.

Gã tiếp tục cầu nguyện.

Khi gã mở mắt thì sương mù đã chuyển sang màu xám đục. Nhìn qua đó, gã có thể thấy được một cái đĩa tròn vành vạnh màu đỏ - mặt trời. Không khí đã thay đổi hâm hấp đến khó thở. Gã đau khổ biết rằng hôm nay sẽ là một ngày nóng khủng khiếp.

Đành chịu vậy thôi. Imshallah!

Karim cởi áo khoác đưa cho Jesse.

Mặt mũi Mirdin nhợt nhạt. “Allah che chở bạn.”

“Chạy với Chúa Trời, Karim,” Jesse nói.

Gã không đáp. Giờ đây xung quanh lặng như tờ. Người chạy thi và người xem đều nhìn chằm chằm về phía ngọn tháp gần nhất của “Giáo đường thứ Sáu” xa xa. Karim thấy một bóng người nhỏ xíu mặc áo màu thẫm vừa bước vào đó.

Chỉ một lát sau tiếng kêu gọi giục giã mọi tín đồ cầu nguyện lần thứ nhất vẳng đến tai họ. Karim quỳ rạp xuống, quay đầu về hướng Tây Nam là hướng Mecca.

Cầu nguyện xong, cả người dự thi lẫn kẻ đi xem đều gân cổ hò hét, nghe thật dễ sợ làm Karim phát run. Người thì lớn tiếng cổ vũ, kẻ thì gọi Allah luôn miệng; nhiều người chỉ hực lên tiếng thét khủng khiếp như trước khi lao vào tấn công thành lũy địch.

Vì đứng xa phía sau nên Karim chỉ có thể hình dung nhóm người ở những hàng đầu đang làm gì. Theo kinh nghiệm, gã biết một vài người sẽ phóng lên trước để dẫn đầu; họ lấn, đẩy, chẳng cần chú ý ai bị giày đạp hay bị thương như thế nào. Ngay cả những người đứng dậy không hề chậm chạp sau khi cầu nguyện xong cũng vẫn bị nguy hiểm, bởi vì trong dòng người ào đi như thế thì một cái vung tay cũng có thể quật trúng mặt, chân có thể đá trúng chân, mắt cá có thể bị trẹo đi, trật khớp.

Chính vì thế mà gã kiên nhẫn đứng tuốt phía sau, khinh thường đợi hết đợt những vận động viên này đến đợt khác chạy đi ngay trước mũi gã, ồn ào không chịu nổi.

Nhưng cuối cùng gã đã chạy, trong phần đuôi của một dòng người dài không khác một con rắn khổng lồ. Chatir đã bắt đầu.

Karim chạy rất thong thả. Gã sẽ mất nhiều thì giờ cho đoạn đường đầu tiên dài năm dặm một phần tư, nhưng đó là kế hoạch gã đã trù tính. Khả năng chọn lựa khác là chen lên hàng đầu, rồi - cứ cho rằng gã không bị thương trong lúc chen lấn - nhào tới trước với một tốc độ đủ để gã bỏ cách đám người kia; nhưng như thế gã sẽ phải phí nhiều sức ngay từ đầu. Gã chọn cách chắc ăn hơn.

Họ chạy xuống con đường cổng Thiên Đường rộng thênh thang, rồi quẹo trái chạy hơn một dặm trên đại lộ Nghìn Vườn; con đường này xuống dốc rồi lại lên dốc, khiến nửa vòng đầu sẽ phải lên một dốc dài, khi quay lại thì dốc ngắn nhưng độ nghiêng lớn hơn. Lộ trình rẽ sang phải vào đường Các Chiến Sĩ Vì Đạo chỉ dài một phần tư dặm, nhưng nó đổ dốc xuống đường dẫn ra ngoại thành, có nghĩa là vòng về sẽ rất gian nan. Họ lại rẽ trái vào đại lộ Ali và Patima, chạy thẳng mãi cho đến madrassa.

Có đủ loại người dự cuộc thi. Đám thanh niên quý tộc chỉ chạy nửa vòng lấy lệ, cho đúng thời thượng; những kẻ quần là áo lượt chạy cạnh những người ăn mặc rách rưới. Karim vẫn lẹt đẹt theo sau, vì lúc này chưa phải là thi thật sự, mới chỉ là một đám hỗn tạp chạy thôi; chẳng qua họ phấn khởi vì tháng Ramadan vừa chấm dứt. Karim thấy như thế lại càng hay vì chạy chầm chậm thì các dịch chất của cơ thể gã có điều kiện tốt để từ từ luân lưu trong huyết quản.

Lúc này quá sớm nên người xem còn ít, chưa đứng đầy dọc hai bên đường; vì cuộc đua kéo dài nên phần lớn người ta ra xem trễ hơn. Tới madrassa, Karim ngước nhìn ngay lên cái mái dài của tòa maristan một tầng, tìm người đàn bà đã cho gã đạo bùa - một lọn tóc của nàng để trong cái túi con - vì nàng cho biết rằng ông chồng đã sắp xếp cho nàng chỗ ở đây để nàng xem chatir. Nàng chưa đến, nhưng có hai khán hộ đứng trên đường phía trước nhà thương hét lớn “Hakim! Hakim!” Karim vẫy tay khi chạy ngang qua họ, biết rằng hai người kia hẳn là thất vọng khi thấy gã chạy cuối đoàn.

Dòng người chạy vòng vèo qua khu madrassa, đổ ra maidan trung tâm. Ở đây đã dựng sẵn hai lều lớn; một cái dành cho các vận động viên quyền quý, được trải thảm thêu kim tuyến, trên bàn chất đầy cao lương mỹ vị và rượu ngon; lều kia cho các vận động viên thuộc giới tiện dân, chỉ có bánh mì, pilah và sherbet miễn phí; có vẻ không kém hấp dẫn, khiến ngay tại đây cuộc thi đã mất gần một nửa số vận động viên; họ hớn hở reo lên, tìm thức ăn thức uống.

Karim ở trong số những người không dừng lại. Họ chạy vòng qua những khung thành bằng đá của sân chơi môn “bóng và gậy” rồi quay ngược về hướng Thiên Đường Sảnh.

Lúc này chỉ còn ít người thôi, trải dài ra nên Karim có chỗ để chạy theo tốc độ của mình.

Có nhiều phương cách chạy. Người thì thích khôn khéo tận dụng buổi sáng mát mẻ chạy cho nhanh mấy vòng đầu. Nhưng Zaki-Omar đã dạy gã rằng bí quyết để chạy đường dài là chọn một tốc độ cho phép có thể vận dụng được toàn bộ năng lực ở chặng nước rút; tốc độ này phải được giữ suốt cuộc thi, không đổi. Thành ra gã có thể chạy đều đều với sự nhịp nhàng tuyệt vời của một con ngựa phi nước kiệu. Một dặm La Mã dài bằng một nghìn bước, mỗi bước dài chừng năm foot, mà Karim chạy hết khoảng một nghìn hai trăm bước, nghĩa là mỗi bước chỉ nhỉnh hơn bốn foot một chút. Gã giữ lưng thẳng băng tuyệt hảo, đầu ngẩng cao. Tiếng slap - slap - slap của chân gã đều đều trên mặt đất ở tốc độ đã chọn lựa này nghe như tiếng nói của một người bạn lâu năm.

Giờ đây gã bắt đầu qua mặt một vài vận động viên, mặc dù gã biết đa số không phải là những đối thủ đáng ngại. Gã chạy thong dong về lại cổng hoàng cung, lấy mũi tên thứ nhất bỏ vào ống đựng tên.

Mirdin đưa dầu để bôi chống nắng nhưng Karim từ chối, chỉ nhận nước nhưng uống rất ít.

“Bạn là người thứ bốn mươi hai đấy,” Jesse nói. Karim gật đầu rồi chạy tiếp.

Bây giờ gã chạy dưới bầu trời đã sáng hẳn; vầng dương lên chưa cao nhưng đã nóng rồi, báo hiệu một ngày nắng gắt. Thời tiết thế này không hẳn ra ngoài điều gã dự tính. Đôi khi Allah đoái thương nên cho trời mát, nhưng thường thì khí hậu Ba Tư rất nóng nên hầu hết các chatir đều trở thành những cuộc thử thách gay go. Cao điểm trong sự nghiệp thể thao của Zaki-Omar là hai lần đoạt giải nhì chatir; lần đầu năm Karim mười hai tuổi, lần sau gã được mười bốn tuổi. Gã còn nhớ đã khiếp đảm thế nào khi nhìn thấy vẻ kiệt sức trên khuôn mặt đỏ nhừ và nơi hai con mắt như muốn lòi ra của Zaki. Zaki đã cố hết sức chạy lâu và xa, nhưng cả hai lần thi đều có một đối thủ chạy lâu và xa hơn.

Karim bực bội không muốn liên tưởng đến chuyện này nữa.

So với vòng đầu thì những ngọn đồi dốc cũng chẳng có gì ghê gớm hơn và Karim vượt qua dễ dàng. Lúc này chỗ nào cũng đã đông người xem hơn, vì sáng nay đẹp trời và Ispahan đang vui lễ. Hầu hết các cửa hàng đều đóng cửa; dọc lộ trình người ta đứng hay ngồi thành từng nhóm: nhóm người Armenia, Ấn Độ, Do Thái, giới trí thức và các hội đoàn tôn giáo.

Chạy ngang nhà thương lần nữa mà Karim vẫn không thấy bóng dáng người đàn bà đã hứa với gã rằng sẽ có mặt ở đấy khiến lòng gã đau nhói. Có thể chồng nàng đã cấm nàng đến đấy.

Một đám đông đứng trước trường Y hò reo, khoa tay thúc gã tiến lên.

Khi tới gần maidan gã thấy ở đó nhộn nhịp chẳng khác tối ngày thứ Năm168. Người ta biểu diễn nhạc cụ, tung hứng, đấu kiếm, nhào lộn, nhảy múa và làm trò ảo thuật trước đông đảo khán giả; hầu như chẳng ai chú ý đến đoàn người chạy vòng ngoài của quảng trường.

Karim bắt đầu vượt qua những vận động viên mệt lử ngồi hay nằm dài bên lề đường.

Khi gã lấy mũi tên thứ nhì thì Mirdin lại định bôi dầu chống nắng cho gã, nhưng Karim vẫn từ chối; gã thầm xấu hổ vì chẳng qua bôi dầu khiên người gã trông mất đẹp, mà Karim không muốn nàng thấy gã như thế; lúc nào cần đến gã sẽ có ngay thôi, vì bắt đầu từ vòng này Jesse sẽ cưỡi con ngựa nâu chạy theo gã, như đã ước hẹn trước. Karim tự biết mình lắm: tinh thần gã sắp phải trải qua đợt thử thách đầu tiên, vì chắc chắn sau hai mươi lăm dặm La Mã gã sẽ mệt đứt hơi.

Những khó khăn xảy đến gần như đúng giờ đã định. Lên được nửa đoạn dốc dẫn tới đại lộ Nghìn Vườn gã biết mình bị trầy gót chân bên phải. Không thể nào chạy một cuộc đua dài như thế này mà chân không hề hấn gì. Karim biết không được để ý đến sự khó chịu này. Nhưng chẳng bao lâu sau, phía người bên phải cũng đau nhói theo, đến nỗi mỗi lần chân phải chạm đất gã đều hít hà đau đớn.

Gã ra dấu cho Jesse đang cưỡi ngựa chạy theo, sau yên có buộc một túi nước bằng da dê; nhưng nước ấm có mùi da dê không làm gã thấy dễ chịu mấy.

Nhưng khi tới gần madrassa gã nhìn thấy ngay người đàn bà mà gã vẫn tìm kiếm đang đứng trên mái nhà; bao nhiêu đau đớn, mệt nhọc như biến đâu hết.

Rob cưỡi ngựa chạy theo Karim như một gã tiểu đồng theo hầu sau một nhà hiệp sĩ. Khi tới gần marisian thì anh trông thấy Mary và họ cười với nhau. Cô mặc bộ quần áo tang màu đen nên sẽ không dễ nhận ra nếu cô cũng đeo khăn che mặt như mọi phụ nữ quanh đấy. Những người trên mái nhà đứng cách xa vợ anh một chút, như sợ nhiễm phong hóa bại hoại của người Âu.

Những người đàn bà này có bọn hoạn nô theo hầu. Rob nhận ra Wasif đứng sau một người nhỏ thó trùm kín trong bộ áo đen chẳng ra hình thù gì; tuy người ấy che mặt với khăn dệt bằng lông ngựa nhưng Rob vẫn nhận ra đôi mắt của Despma và nàng đang nhìn về đâu.

Dõi theo ánh mắt nàng nhìn Karim, Rob thấy có gì đấy khiến anh khó thở. Karim cũng đã nhận ra Despina và nhìn nàng không rời; rồi khi chạy ngang trước mặt nàng, gã đưa tay lên sờ cái túi nhỏ đeo ở cổ.

Rob thấy chẳng khác nào họ công khai bày tỏ trước mọi người, nhưng tiếng reo hò vẫn không giảm đi. Tuy Rob cố tìm Ibn Sina nhưng không thấy bóng dáng ông trong số khán giả đứng trước madrassa.

Karim cứ chạy, không thèm để ý đến phía người bên phải bị đau; rồi tự nó biến mất. Gã cũng mặc kệ hai bàn chân bị trầy. Lúc này ai nấy bắt đầu kiệt sức; suốt dọc đường đều có xe lừa đón những kẻ không chạy tiếp nổi nữa.

Khi Karim lấy mũi tên thứ ba thì gã bằng lòng để Mirdin bôi lên người gã loại dầu trộn dầu hoa hồng với dầu nhục đậu khấu và quế, làm da gã biến từ nâu nhạt sang vàng khè nhưng chống nắng rất hiệu quả. Jesse lo bóp chân cho Karim, trong khi Mirdin xoa dầu; rồi anh cầm một tách nước kề vào đôi môi nứt nẻ, cố ép gã uống nhiều hơn là gã muốn.

Nhưng Karim gạt ra. “Mình không muốn phải đi tiểu!”

“Bao nhiêu nước thành mồ hôi hết, còn đâu nữa mà tiểu.”

Gã biết Rob nói đúng nên mới chịu uống thêm. Chỉ nháy mắt sau gã đã lại chạy tiếp.

Lần này, khi chạy ngang trường Y, Karim biết nàng sẽ thấy một người nhễ nhại mỡ vàng, với những vệt mồ hôi ròng ròng và bụi bám như thể bóng ma.

Bấy giờ mặt trời đã lên cao và nóng; mặt đất nóng như nung; cái nóng trên đường xuyên qua lớp da giày khiến lòng bàn chân Karim như phải bỏng. Dọc đường có những người đứng chìa ra những chậu nước. Thỉnh thoảng gã dừng lại nhúng ướt đầu, rồi chạy tiếp, không buồn cám ơn, cũng chẳng chúc lành.

Sau khi Karim lấy mũi tên thứ tư thì Jesse không chạy theo gã nữa. Một lát sau, anh xuất hiện lại trên lưng con ngựa ô của Mary; hiển nhiên anh để con ngựa nâu uống nước và nghỉ trong bóng mát. Còn Mirdin đứng chờ ở các cây cột treo các giỏ tên, quan sát các ứng viên khác, theo đúng kế hoạch họ đã bàn.

Karim tiếp tục vượt qua những người bị ngã quỵ. Có kẻ đứng gập người ngay giữa đường, ọe khan. Một người Ấn Độ miệng càu nhàu, chân tập tễnh, dừng lại, hất văng giày. Y còn chạy thêm chừng dăm bước nữa, hai bàn chân để lại vệt máu trên đường, rồi lặng lẽ đứng đợi xe đến chở đi.

Khi Karim chạy qua marisian lần thứ năm thì Despma không còn đứng trên nóc nhà nữa. Có thể nàng chết khiếp vì hình dáng của gã. Không sao, vì gã đã trông thấy nàng rồi! Giờ đây thỉnh thoảng gã lại đưa tay lên nắm cái túi con đựng lọn tóc đen của nàng do chính tay gã cắt.

Đây đó những bánh xe, chân người và vó ngựa của những người tiếp cứu làm bụi bốc lên mù mịt, bám đầy lỗ mũi và họng khiến Karim ho sặc sụa. Gã bắt đầu khép ý thức của mình lại cho đến khi nó thật nhỏ và thật xa ở một nơi sâu thẳm nào đấy bên trong mình và không chăm chú vào gì nữa mà cứ để cho cơ thể gã tự động tiếp tục chạy nhịp nhàng như gã từng tập rất nhiều lần.

Tiếng gọi tín đồ cầu nguyện lần thứ hai làm gã hoảng kinh.

Suốt trên đường, mọi người – kẻ dự thi lẫn khán giả - quỳ rạp cả xuống, quay đầu về hướng Mecca. Karim run run nằm vì cơ thể gã không quen bị đột ngột gián đoạn vận động, dù chỉ một lúc thôi. Gã rất muốn tháo giày nhưng biết rằng sau đó sẽ không xỏ vào đôi bàn chân sưng tấy được nữa. Khi đọc kinh xong, gã nằm không nhúc nhích mất một lúc.

“Còn bao nhiêu người chạy?”

“Mười tám. Bây giờ mới là thi thật sự đây,” Jesse nói.

Karim đứng dậy, cố chạy tiếp trong hơi nóng từ mặt đường ngùn ngụt bốc lên; nhưng gã biết cuộc thi chưa thật sự bắt đầu.

Bây giờ thì leo lên đồi vất vả hơn buổi sáng nay nhiều, nhưng gã vẫn giữ đều nhịp chạy. Lúc này là cực kỳ gay cấn, mặt trời chiếu thẳng trên đầu và sắp mở màn cuộc thử lửa thật sự. Gã nghĩ đến Zaki và biết rằng nếu không gục chết giữa chừng, gã sẽ tiếp tục chạy để ít nhất cũng đoạt giải nhì.

Gã chưa hề dự thi lần nào; sang năm cơ thể gã có thể thành quá già, không kham nổi sự trừng phạt này. Phải là hôm nay thôi.

Ý nghĩ này khiến gã tìm được sức mạnh ngay chính từ cơ thể mình, trong khi một số kẻ khác cũng tìm mà chẳng được; rồi khi cắm mũi tên thứ sáu vào ống đựng tên, gã quay ngay sang Mirdin. “Còn bao nhiêu người?”

“Còn lại sáu người,” Mirdin đáp với vẻ ngạc nhiên. Karim gật đầu, chạy tiếp.

Bây giờ cuộc thi mới thật sự bắt đầu.

Karim thấy ba người chạy phía trước; gã biết hai người trong bọn họ. Gã bắt kịp một anh chàng Ấn Độ mảnh khảnh. Chạy trước gã Ấn Độ này khoảng tám mươi bước là một chàng trai mà Karim không biết tên, nhưng nhận ra anh ta là một người lính trong đội gác hoàng cung. Tuốt phía trước, nhưng không xa quá nên Karim vẫn nhận ra được al-Harrat, người chạy nổi tiếng đến từ Hamadhan.

Anh chàng Ấn Độ đang chạy chậm, nhưng khi bị Karim bắt kịp thì anh ta dấn lên; thế là họ chạy ngang nhau, chẳng người nào kém một bước. Anh ta đen trùi trũi, giống như gỗ mun, các cơ bắp dài và phẳng ánh lên dưới nắng theo từng bước chân.

Da của Zaki cũng đen, một lợi thế trong cái nắng như thế này. Còn Karim cần phải bôi loại dầu màu vàng, vì da gã hơi trắng. Zaki vẫn bảo đó là vì một bà tổ của Karim đã ăn nằm với một người lính Hy Lạp da trắng của Đại đế Alexander. Karim nghĩ chuyện ấy có thể thật lắm chứ. Đã bao lần Hy Lạp xâm lược đất nước này rồi, và gã biết những người đàn ông Ba Tư da trắng và những người đàn bà có bộ ngực như tuyết.

Một con chó đốm chẳng biết từ đâu chạy theo hai người, sủa ầm ĩ.

Khi họ chạy ngang qua khu nhà trên đại lộ Nghìn Vườn, người ta chìa ra những lát dưa hấu và những tách sherbet nhưng Karim không đụng đến thứ nào vì sợ bị co thắt bao tử. Gã chỉ lấy nước, dốc vào mũ rồi đội lên đầu, để được thấy dễ chịu trong giây lát trước khi nắng làm cái mũ khô ngay lập tức.

Gã Ấn Độ chụp lát dưa hấu, vừa chạy vừa ăn ngấu nghiến rồi quăng vỏ ra sau.

Hai người cùng qua mặt anh chàng lính trẻ. Anh ta chạy ít hơn đúng một vòng, vì chỉ có năm mũi tên trong ống cắm, nên coi như thua rồi. Ngực áo anh ta loang hai vệt máu đỏ thẫm vì núm vú bị trầy. Cứ sau mỗi bước, chân anh ta lại hơi khuỵu. Chắc chắn anh ta không thể chạy lâu hơn nữa.

Gã Ấn Độ nhìn Karim cười toe toét, khoe hàm răng trắng bóng.

Karim hoang mang khi thấy tay Ấn Độ vẫn chạy thong dong; vẻ mặt hắn căng thẳng nhưng chưa đến nỗi mệt mỏi. Trực giác cho Karim biết rằng tay này khỏe và ít mệt hơn gã. Có thể cả nhanh hơn, khi cần.

Con chó đốm nãy giờ vẫn chạy cạnh hai người cả dặm bỗng nhiên tạt ngang. Karim nhảy tránh, chân cọ vào bộ lông ấm của nó; nhưng con chó va mạnh vào chân gã Ấn Độ khiến hắn ngã lăn ra đường.

Khi Karim quay lại với đối thủ thì hắn đứng dậy, nhưng rồi lại ngồi bệt ngay xuống. Bàn chân phải của hắn trẹo hẳn đi; hắn nhìn sững vào mắt cá chân, không tin nổi và cũng không thể nào hiểu nổi rằng cuộc đua của hắn đến đây là hết.

“Chạy đi!” Jesse quát lớn. “Để mình săn sóc hắn. Chạy!” Thế là Karim quay đầu chạy tiếp, như thể sức mạnh của anh chàng Ấn Độ được truyền sang hai chân gã, như thể Allah đã mượn lời Dhimmi để nói với gã. Gã bắt đầu thật tin rằng có lẽ thời cơ đã đến.

Gã chạy theo sau al-Harat gần hết một vòng. Một lần, trên con đường Các Chiến Sĩ Vì Đạo, Karim chạy được gần sát và anh chàng kia quay nhìn lại. Ở Hamadhan hai người đều biết nhau; ánh mắt al-Harat cho thấy đã nhận ra gã; cái ánh mắt khinh bỉ mà gã từng biết: À, hóa ra chú mày là thằng nhỏ đã chịu để Zaki-Omar chơi đấy!

Al-Harat chạy dấn lên, thế là chẳng mấy chốc lại bỏ xa gã khoảng hai trăm bước.

Karim lấy mũi tên thứ bảy; Mirdin vừa cho gã uống nước, bôi thêm dầu vừa kể về những đối thủ khác.

“Bạn đứng hạng tư. Đứng đầu là một tay người Afghan mà mình không biết tên. Một người tên Mahdavi ở al-Rayy hạng nhi. Sau đó đến al-Harat và bạn.”

Karim lót tót theo sau al-Harat suốt một vòng rưỡi, như một kẻ biết thân biết phận. Thỉnh thoảng gã lại ngạc nhiên về hai người dẫn đầu, xa đến nỗi không thấy họ đâu. Ở vùng Ghazna đầy núi cao, người Afghan tập chạy trên cao, không khí loãng; nghe nói rằng khi chạy dưới vùng thấp thì họ không biết mệt. Karim đã nghe tiếng Mahdavi ở al-Rayy, cũng là một tay chạy cự phách.

Nhưng trong lúc chạy xuống đoạn đường tuy ngắn nhưng rất dốc đổ vào đại lộ Nghìn Vườn thì Karim trông thấy trên vệ đường một vận động viên vẻ mặt bàng hoàng, ôm bên phải bụng, khóc ròng. Họ chạy qua người ấy. Chỉ lát sau Jesse báo tin rằng người nọ là Mahdavi.

Chính một bên bụng Karim cũng vừa đau trở lại và hai bàn chân giờ đây nhức nhối. Vừa bắt đầu sang vòng thứ chín thì lại nghe tiếng gọi đọc kinh lần thứ ba. Thòi điểm của lần cầu nguyện này làm Karim lo lắng, vì mặt trời không còn cao nữa và gã sợ cơ bắp mình bị cứng lại. Nhưng cái nóng không giảm tí nào, mà vẫn tiếp tục đè xuống như một tấm khăn nặng khi gã quỳ đọc kinh, và khi gã nhỏm dậy chạy tiếp thì người vẫn ướt mồ hôi.

Lần này, tuy vẫn chạy với tốc độ như trước, Karim dễ dàng bắt kịp al-Harat; chẳng khác gì đối thủ của gã đi bộ. Khi hai người chạy ngang nhau thì al-Harat cố dấn lên, nhưng chỉ lát sau hắn đã thở dốc và khò khè, rồi loạng choạng. Hắn bị say nắng rồi. Là bác sĩ, Karim biết người ta có thể chết nếu say nắng đến nỗi mặt đỏ ké và da bị khô; nhưng mặt al-Harat tái xanh và ướt đẫm mồ hôi.

Tuy vậy Karim vẫn dừng lại khi anh chàng kia không chạy nổi tiếp nữa.

Al-Harat vẫn nhìn gã khinh bỉ, nhưng hắn muốn một người Ba Tư thắng cuộc đua. “Chạy đi, đồ lộn giống!”

Karim bỏ hắn lại đó, lòng không đến nỗi áy náy.

Từ trên cao của cái dốc đầu tiên nhìn xuống con đường thẳng băng loang loáng trắng, Karim nhận ra một bóng nhỏ đang chạy lên đồi tuốt phía trước.

Gã thấy tay Afghan ngã xuống rồi lại đứng lên chạy tiếp, cuối cùng hắn rẽ sang con đường Các Chiến Sĩ Vì Đạo và mất hút. Karim tự dằn mình - thật không dễ - để giữ nguyên nhịp độ chạy, chứ không dấn lên. Gã không nhìn thấy tay Afghan, cho mãi đến khi chạy vào đại lộ Ali và Fatima.

Bây giờ hai người không còn cách nhau xa nhiều nữa. Tay Afghan lại ngã, rồi đứng dậy chạy loạng choạng. Có thể hắn quen với không khí loãng, những vùng núi Ghazna mát mẻ, còn cái nóng Ispahan lại có lợi cho Karim. Khoảng cách cứ ngắn dần.

Khi họ chạy ngang maristan, Karim không nhìn hay nghe thấy có ai quen, vì gã lo tập trung vào đối thủ.

Karim đuổi kịp tay Afghan khi hắn ngã lần thứ tư và cũng là lần chót. Người ta mang nước lại và đắp khăn ướt cho hắn. Hắn nằm thở dốc như cá mắc cạn. Tay Afghan này béo lùn, vai rộng, da ngám ngăm; hắn ngước đôi mắt nâu hơi xếch bình thản nhìn Karim chạy ngang qua mình.

Karim thấy khó nghĩ hơn là hân hoan, vì gã phải quyết định. Gã đã thắng cuộc đua; nhưng gã còn đủ sức để thử đoạt calaat của Shah không? “Ngự bào”, năm trăm đồng tiền vàng, danh hiệu “Trưởng chatir” danh dự với nhiều bổng lộc sẽ vào tay người nào chạy trọn một trăm hai mươi sáu dặm dưới mười hai tiếng.

Karim vừa chạy vòng quanh maidan vừa nhìn mặt trời và tính toán. Suốt ngày hôm nay gã đã chạy gần chín mươi lăm dặm. Thế cũng đủ rồi, và gã nóng lòng nộp chín mũi tên, nhận tiền thưởng rồi xuống “Dòng sông của sự sống” bì bõm cùng với những kẻ dự thi khác. Gã muốn được tắm mình trong sự ganh tị và hâm mộ của họ, đầm mình trong dòng sông, lặn ngụp giữa làn nước xanh mà gã thừa xứng đáng được hưởng.

Vầng thái dưong lơ lửng phía chân trời. Còn đủ thì giờ không? Gã còn đủ sức không? Phải chăng đó là ý của Allah? Thì giờ sẽ rất sát và có thể gã không chạy hết nổi ba mươi mốt dặm trước lần kêu gọi cầu nguyện thứ tư, là lúc mặt trời lặn.

Mặt khác, Karim biết rằng chỉ với thắng lợi hoàn toàn gã mới có thể tống triệt để Zaki-Omar ra khỏi những giấc mơ đau buồn của gã, còn triệt để hơn là dùng cách ngủ với đàn bà khắp thế gian này.

Thế là sau khi lấy tên, thay vì đến lều của các quan chức chủ trì cuộc thi, gã chạy vòng thứ mười. Con đường trắng bụi trước mặt gã trống trơ; giờ đây gã chạy đua với djinn ghê tởm của một kẻ mà gã từng khao khát được gọi là cha, nhưng kẻ đó lại lợi dụng gã để thỏa mãn thú tính.

*

Khi cuộc đua chỉ còn lại một người duy nhất, nghĩa là giải chatir đã ngã ngũ thì khán giả từ từ giải tán. Nhưng thấy Karim chạy tiếp một mình thì người ta tụ lại vì biết rằng gã muốn đoạt calaat của Shah.

Họ rất rành vẻ cuộc chạy thi hằng năm thế này, biết rất rõ chạy suốt ngày dưới cái nóng như thiêu này là như thế nào, nên tuy đã khản cổ, người ta vẫn to tiếng cổ vũ. Tiếng reo hò như đẩy gã đi trên cái vòng đua mà lần này gã muốn được thưởng thức. Trước nhà thương gã nhận ra những khuôn mặt rạng rỡ tự hào: al-Juzjani, tay khán hộ Rumi, ông thủ thư Yussuf, hadji Davout Hosein, và cả Ibn Sina nữa. Khi thấy ông già, mắt gã nhìn ngay lên mái nhà thương. Nàng đã trở lại. Với gã thì nàng mới chính là giải thưởng, khi hai người lại có dịp lén lút gặp gỡ.

Nhưng tới nửa sau của vòng đua này Karim mới gặp khó khăn hết sức. Gã phải nhận nước thường xuyên hơn để xối lên đầu. Vì mệt nên gã sơ ý, để nước ướt giày bên trái. Tức thì giày ướt cọ vào da chân đã bị trầy. Có thể vì thế mà gã đã bước hơi khác trước một chút. Chỉ một lúc sau gã bị co rút ở gân khoeo phải.

Khi Karim chạy xuống dốc về hướng cổng Thiên Đường thì mặt trời đã thấp hơn gã chờ đợi. Thế mới lại càng khổ hơn. Vầng ô lơ lửng ngay trên đỉnh những ngọn đồi phía xa kia, thành ra gã sợ không còn đủ thì giờ. Sức gã đã sút rất nhanh rồi. Gã chạy vòng kế chót - gã cầu xin được như thế - mà lòng buồn rười rượi.

Bây giờ mọi thứ đều thành quá nặng. Gã vẫn giữ tốc độ cũ nhưng hai bàn chân giờ đây như hai tảng đá; ống đựng đầy mũi tên nện vào lưng gã như búa bổ theo từng bước chân, ngay cả cái túi con với lọn tóc của nàng cũng ép nặng cả lồng ngực. Gã phải giội nước lên đầu thường xuyên hơn và thấy mình yếu dần.

Nhưng khán giả lại như lên một cơn sốt lạ. Người nào cũng biến thành Karim Harun cả. Cánh phụ nữ gào lên khi gã chạy ngang qua. Đàn ông luôn miệng thề nguyền, lớn tiếng ca ngợi gã, gọi tên Allah, cầu khẩn Đấng Tiên Tri và mười hai vị Imam tử vì đạo. Người ta hoan hô, tưới nước lên đường, rắc hoa trước khi gã đến gần; người ta chạy bên cạnh, quạt cho gã, vẩy nước thơm lên mặt, đùi, tay và chân gã.

Những thứ đó như thấm vào xương thịt gã, còn gã như lấy nhiệt tình của họ. Bước chân gã lại trở nên mạnh và vững.

Chân gã cứ nhấc lên hạ xuống đều đều. Gã giữ nguyên tốc độ. Nhưng bây giờ gã không trốn tránh cái đau; ngược lại, gã chú tâm nghĩ đến cái đau ở một bên người, ở hai bàn chân và ở hai chân để phá tung cơn mệt làm ngộp thở.

Khi Karim lấy mũi tên thứ mười thì mặt trời đã bắt đầu lặn sau những ngọn đồi, chỉ còn như hình nửa đồng tiền.

Gã chạy trong ánh sáng nhá nhem. Đây là màn nhảy múa cuối cùng của gã. Chạy lên con dốc ngắn đầu tiên, xuống dốc để đâm ra đại lộ Nghìn Vườn, chạy hết đoạn dường bằng phẳng rồi lên một dốc dài với trái tim dồn dập.

Khi tới đại lộ Ali và Fatima gã được giội nước lên đầu nhưng không thể cảm thấy.

Cơn đau giảm dần theo mỗi bước chân. Khi tới trường Y gã không đưa mắt tìm người quen nữa, mà lo lắng vì đôi chân gã chẳng còn cảm giác gì nữa cả.

Tuy vậy đôi bàn chân mà gã không còn cảm giác vẫn tiếp tục nhấc lên, hạ xuống, đưa gã tới phía trước, slap - slap - slap.

Lần này ở maidan chẳng ai xem các trò vui nữa, nhưng Karim không nghe thấy tiếng người ta reo hò cổ vũ, cũng chẳng nhìn họ. Gã chạy trong cái thế giới thầm lặng của mình, chạy đua với những giây phút cuối của một ngày thành công sắp tàn, gian truân đến bã cả người.

Khi tiến vào đại lộ Nghìn Vườn, gã thấy trên đỉnh những ngọn đồi chỉ còn sót lại ánh sáng màu đỏ không hình dạng đang lịm tắt. Gã thấy hình như mình chạy chậm, quá chậm, qua đoạn đường bằng phẳng rồi lên dốc, cái dốc cuối cùng mà gã phải vượt qua!

Karim chạy xuống dốc. Đây là lúc nguy hiểm nhất, vì nếu đôi chân không còn cảm giác kia trượt, khiến gã ngã xuống thì gã không đứng lên nổi nữa.

Khi Karim quẹo vào cổng Thiên Đường thì không còn thấy mặt trời đâu nữa. Gã lờ mờ nhìn thấy người ta như bềnh bồng trên mặt đất, thầm lặng thúc giục gã; nhưng cái gã thấy trong đầu lại hoàn toàn rõ: gã thấy một mullah bước vào cái cầu thang hẹp xoáy ốc của giáo đường; ông ta leo lên một bệ con trên ngọn tháp cao, chờ tia sáng cuối cùng tắt hẳn…

Karim biết mình chỉ còn vài khoảnh khắc nữa thôi.

Gã thử bắt đôi chân tê cứng bước dài hơn; gã cố dấn cho cái tốc độ vốn quen đều đều như máy được nhanh hơn.

Phía trước, một chú bé đang đứng cạnh bố bỗng chạy ra giữa đường; rồi đứng đó nhìn sững người khổng lồ đang ì ạch chạy về phía mình.

Karim nhấc bổng chú bé lên vai trong khi tiếp tục chạy. Tiếng reo hò rung chuyển cả đất trời. Khi gã, cùng với chú bé, tới hàng cọc thì Ala đang đợi sẵn. Trong lúc gã rút mũi tên thứ mười hai thì Shah gỡ khăn xếp của mình đổi lấy cái mũ đính lông của nhà vô địch.

Nỗi mừng vui như sóng cuộn của mọi người bị tiếng gọi tín đồ cầu nguyện của các muezzin từ những tháp giáo đường thành phố ghìm lại. Mọi người quỳ rạp xuống, hướng về phía Mecca đọc kinh. Chú bé nãy giờ ở bên Karim chợt khóc, gã bèn thả nó ra. Rồi buổi cầu nguyện, chấm dứt. Khi Karim đứng dậy thì Shah và những nhà quý tộc vây quanh gã, nói huyên thuyên như những kẻ hợm mình. Phía sau họ, đám dân thường lại hò reo, lấn tới trước để được gần gã hơn, như thể bỗng dưng đất nước Ba Tư này là của Karim Harun.

PHẦN NĂM

Y SĨ CHIẾN TRƯỜNG

51

ĐIỀU THẦM KÍN

"Tại sao người ta lại không ưa em thế nhỉ?” Mary hỏi Rob.

“Anh không biết.” Rob không tìm cách phủ nhận, vì cô đâu phải ngốc. Khi đứa con gái út của gia đình Halevi từ nhà bên cạnh chập chững bước sang nhà họ thì mẹ nó, bà Yudit, chạy theo lôi về mà không thèm thốt một lời, chẳng khác tránh hủi. Lâu nay bà cũng không mang bánh mì nóng sang biếu gã Do Thái đến từ nước lạ này nữa. Khi Rob dẫn Mary ra chợ Do Thái thì anh nhận ra người ta không còn vồn vã với mình - gã Do Thái đã được calaat - nữa. Anh cũng không còn là khách hàng được đối xử đặc biệt của bà Hinda. Họ đi ngang qua nhà bà Naoma, một láng giềng khác, thì bà ta và cô con gái tròn lẳn Lea lạnh lùng quay mặt đi, như thể ông chồng - Yaakob ben Rashi - chưa hề úp mở với Rob nhân bữa ăn trong một ngày Sabbath rằng anh có thể trở thành rể của gia đình người thợ giày này.

Đến chỗ nào trong khu Yehuddiyyeh Rob cũng đều thấy những người Do Thái đang trò chuyện chợt im lặng, nhìn anh chằm chằm. Anh ghi nhận cái thúc cùi chỏ đầy ngụ ý, sự thống hận trong một cái liếc, thậm chí một lời nguyền rủa lẩm bẩm từ miệng của Reb Asher Jacobi - một ông già chuyên lo việc cắt bao quy đầu; sự cay đắng nhắm vào anh - một người của họ! - kẻ đã ăn phải trái cấm.

Rob tự nhủ rằng mặc kệ họ; thật thế, đối với anh thì những người trong khu Do Thái này là gì mới được chứ?

Nhưng Mirdin Askari lại là chuyện khác. Không phải Rob tự nghĩ rằng Mirdin tránh mặt anh. Nhiều ngày rồi anh thấy thiếu vắng nụ cười toe toét hở cả răng và tình bạn dịu dàng của gã, vì nhiều buổi sáng rồi, lần nào gặp nhau mặt gã cũng trơ như gỗ, chào qua loa rồi bỏ đi thẳng.

Cuối cùng anh đi tìm Mirdin, thấy gã đang nằm bò dưới bóng cây hạt dẻ trong khu madrassa, đọc quyển thứ hai mươi - quyển chót - trong bộ Al-Hawi của Rhazes. “Rhazes thật giỏi. Bộ Al-Haivi bao trùm toàn bộ nền y học,” Mirdin gượng gạo nói.

“Mình đã đọc được mười hai quyển. Nay mai tới những quyển kia.” Rob nhìn Mirdin. “Chẳng lẽ mình tìm được một người đàn bà mình yêu là không tốt hay sao?”

Mirdin gườm gườm nhìn lại. “Tại sao bạn lại lấy một người ngoại đạo?”

“Mirdin à, nàng là một viên ngọc.”

“Phải rồi, môi của người đàn bà lạ ngọt như tầng ong và miệng ả trơn láng như dầu. Cô ta không phải người Do Thái, Jesse ạ! Bạn ngu vừa vừa chứ! Chúng ta là một dân tộc phải sống phân tán và bị bao vây, phải tranh đấu để sống còn. Mỗi khi một người trong chúng ta lấy người ngoại đạo có nghĩa là kết thúc những thế hệ tương lai của chúng ta. Nếu bạn không thấy điều đó thì bạn không phải là người mà mình đã tưởng và mình không thể là bạn của nhau được.”

Rob đã tự dối mình; những người ở khu Do Thái này có ý nghĩa với anh chứ, vì họ đã hào phóng đón nhận anh. Và với anh thì gã này quan trọng nhất, vì gã đã cho anh tình bằng hữu; Rob đâu có nhiều bạn để có thể bỏ mất Mirdin. “Mình không phải người như bạn tưởng.” Rob cảm thấy buộc phải nói hết, chắc chắn mình không tin nhầm người. Kể xong, Rob nói: “Mình đâu có lấy người khác tôn giáo.”

“Cô ấy là người Cơ Đốc?”

“Phải.”

Mặt Mirdin cắt không còn giọt máu. “Bạn giễu dở hay sao?”

Khi Rob không đáp thì Mirdin cầm lấy quyển sách, lồm cồm đứng dậy. “Đồ tà giáo! Nếu quả đúng như anh nói, và nếu anh không điên, thì không những anh có thể mất đầu mà còn làm tôi vạ lây nữa. Nếu anh tìm đọc trong Fiqh anh sẽ thấy rằng qua việc kể cho tôi biết, anh đã biến tôi thành kẻ có tội đồng lõa trong vụ lừa bịp này, trừ phi tôi tố cáo anh.” Gã nhổ nước bọt. “Anh đúng là quỷ sứ! Anh đã làm các con tôi bị họa lây. Tôi nguyền rủa cái ngày đã quen biết anh.”

Rồi Mirdin vội vã bỏ đi.

Nhiều ngày liên tiếp trôi qua mà không thấy thủ hạ của kelonter đến bắt Rob. Mirdin đã không tố giác anh.

Ở nhà thương thì chuyện Rob cưới vợ chẳng thành vấn đề gì. Người làm việc trong maristan có kháo nhau rằng anh đã lấy một người đàn bà Cơ Đốc, nhưng vì anh đã bị coi là lập dị rồi - anh là ngoại nhân; anh là một gã Do Thái bị tù rồi lại được thưởng calaat - thành ra cuộc hôn nhân nghịch lẽ này được xem là thêm một lần lầm lạc. Chứ lẽ ra một người lấy vợ là chuyện thường tình, vì xã hội Hồi giáo cho phép người đàn ông có tới bốn vợ cơ mà.

Tuy vậy, Rob rất buồn khi mất Mirdin. Thêm vào đó, hồi này anh rất ít gặp Karim; anh chàng Hakim trẻ tuổi này được giới quý tộc trong triều đình tranh nhau mời mọc, yến tiệc linh đình suốt ngày đêm. Từ ngày đoạt giải chatir, người người đều nhắn đến tên gã.

Thế là chỉ còn Rob và cô vợ hú hí với nhau; họ dễ dàng quen với cuộc sống lứa đôi. Đúng là nhờ có một người như Mary mà ngôi nhả trở nên ấm cúng và êm đềm hơn. Rob mê mệt cô vợ nên dành mọi thì giờ rảnh rỗi cho cô; khi xa thì anh thấy nhớ đồi môi hồng ướt át, cái mũi xinh xinh và đôi mắt thông minh lanh lợi.

Họ cưỡi ngựa vào khu đồi núi và yêu nhau dưới hồ nước ấm, nồng mùi lưu huỳnh trong cái hang bí mật của Shah. Rob để quyển cổ thư Ấn Độ có minh họa ở một nơi mà anh biết thế nào cô cũng tìm thấy; rồi khi anh thử những kiểu vẽ trong quyển sách ấy thì biết ngay cô đã xem kỹ rồi. Họ rất thích một số kiểu, còn một số kiểu khác làm họ phì cười. Họ thường hay cười sung sướng khi thử những kiểu lạ trên chiếu.

Rob lúc nào cũng tò mò tìm hiểu. “Cái gì làm cho em ướt được nhỉ? Em không khác một cái giếng hút lấy anh.”

Cô huých cùi chỏ vào sườn Rob.

Nhưng chính cô cũng tò mò đến không còn ngượng nghịu. “Em thấy thích khi nó nhỏ, xìu và yếu, sờ thấy mềm như xa tanh. Cái gì đã làm nó đổi khác? Hồi trước em có một bà vú nuôi, bà bảo em rằng nó trở nên to, nặng và cứng vì trong đó đầy không khí. Phải thế không anh?”

Rob lắc đầu. “Làm gì có không khí. Máu đấy. Anh đã thấy một gã bị treo cổ; của quý của gã căng phồng máu đến mức đỏ như cá hồi.”

“Nhưng mà em có treo cổ anh đâu, Robert Jeremy Cole!”

“Sở dĩ như thế là vì ngửi mùi và thấy thân thể nhau. Có lần, sau một ngày đi đường rất mệt, con ngựa anh cưỡi hầu như bước không nổi; nó mệt thế cơ đấy. Vậy mà khi nó đánh hơi - chứ chưa trông thấy - có mùi ngựa cái thì bộ phận truyền giống của nó và các cơ bắp đã cứng như gỗ, nó phi như điên về phía con kia khiến anh phải giật cương ghìm lại.”

Rob yêu cô tha thiết, thì dù mất mát đến đâu anh cũng sẵn lòng chịu. Tuy vậy, vào một tối kia tim anh vẫn rộn lên khi một bóng người quen thuộc xuất hiện nơi cửa nhà anh và gật đầu chào.

“A, Mirdin. Mời bạn vào chơi.”

Khi Rob giới thiệu cô với khách thì Mary nhìn anh ta với vẻ tò mò; cô mang vang và bánh ra mời. Rồi, với cảm tính nhạy bén mà Rob rất quý, cô rút lui ngay và ra chuồng cho ngựa ăn.

“Bạn là người Cơ Đốc thật à?”

Rob gật đầu.

“Mình có thể đưa hai bạn đến một thị trấn xa đây, ở Fars; rabbenu ở đó là anh em bà con của mình. Nếu bạn xin những người thông thái ở đó cho cải đạo, có thể họ chấp thuận. Thế là sẽ không còn chuyện phải giấu giếm và dối trá nữa.”

Rob nhìn Mirdin đăm đăm rồi khẽ lắc đầu.

Mirdin thở dài. “Nếu bạn là phường đểu giả thì bạn sẽ đồng ý ngay. Nhưng bạn là người chân thật, đàng hoàng, đồng thời là một bác sĩ khác thường. Chính vì thế mà mình không thể bỏ rơi bạn được.”

“Cám on.”

“Jesse ben Benjamin cũng không phải tên thật của bạn luôn hay sao?”

“Không. Tên thật của mình là…”

Nhưng Mirdin lắc đầu cảnh báo và giơ tay ngăn lại. “Bạn không được cho mình biết cái tên kia. Bạn tiếp tục phải là Jesse ben Benjamin.”

Gã nhìn Rob vẻ dò xét. “Bạn trà trộn trong khu Yehuddiyyeh này. Song chừng mực nào đó bạn có vẻ giả. Mình tự nhủ rằng vì thân sinh bạn là một người Do Thái châu Âu, một người bỏ đạo, bỏ luôn cả tập tục của tổ tiên nên không truyền lại cho bạn.

“Nhưng bạn phải luôn luôn cảnh giác kẻo lộ ra thì chết. Nếu bị phát giác thì bạn sẽ bị tòa án của các mullah trừng phạt thảm khốc vì tội lừa dối. Nhất định là phải tử hình. Nếu bị phanh phui thì ngay cả những người Do Thái ở đây cũng bị vạ lây. Tuy họ không có lỗi gì trong sự giả mạo của bạn, nhưng ở Ba Tư người vô tội mang họa dễ như không.”

“Bạn sẵn sàng chịu mắc vào vụ rắc rối này ư?” Rob khẽ hỏi.

“Mình đã suy nghĩ kỹ rồi. Tụi mình mãi là bạn của nhau.”

“Mình rất sung sướng.”

Mirdin gật đầu. “Nhưng phải có điều kiện đấy!”

Rob chờ.

“Bạn phải hiêu vê người Do Thái mà bạn giả trang. Nếu bạn chỉ mặc áo caftan và mang râu đúng cách thì vẫn chưa đủ.”

“Muốn hiểu thì mình phải làm sao?”

“Bạn phải học các điều răn của Chúa Trời.”

“Mình biết đủ Mười Điều Răn rồi.” Agnes Cole đã dạy cho hết thảy lũ con của bà.

Mirdin lắc đầu. “Mười điều bạn nói đó chỉ là một góc trong các giới luật từ đó hình thành nên Torah của đạo Do Thái. Torah có cả thảy sáu trăm mươi ba điều răn. Bạn phải học những cái đó, cùng với Talmud, tức là những lời chú giải về mỗi điều răn. Chỉ như thế bạn mới hiểu được hồn của dân tộc mình.”

“Mirdin ơi, thế còn mệt hơn là học Fiqh. Mình đến chết ngạt vì mấy cái chuyện học mất thôi,” Rob chán nán đáp.

Mắt Mirdin long lanh. “Đó là điều kiện cùa mình.”

Rob thấy gã nói nghiêm chỉnh, nên thở dài. “Trời đánh thánh vật bạn! Được rồi, mình đồng ý.”

Mirdin mỉm cười, lần đầu tiên từ khi đến. Gã tự rót cho mình ít vang, rồi không màng gì bàn với ghế kiểu Âu, gã ngồi xếp bằng dưới đất. “Thế thì mình bắt đầu ngay. Điều răn thứ nhất là ‘Ngươi phải sinh con đẻ cháu cho nhiều’.”

Rob rất sung sướng được thấy khuôn mặt chất phác, hồn hậu của Mirdin trong nhà anh. “Mình sẽ cố, Mirdin ạ.” Anh nhìn bạn, cười rạng rỡ. “Mình sẽ cố hết sức.”

52

JESSE ĐƯỢC NHÀO NẶN

"Cô đây tên là Mary, như tên bà mẹ của Jesus,” Mirdin nói với vợ bằng tiếng Hebrew.

“Đây là Fara,” Rob nói với Mary bằng tiếng Anh.

Hai người đàn bà nhìn nhau ánh mắt thăm dò.

Mirdin đưa vợ và hai đứa con trai da ngăm ngăm tên là Dawwid và Issachar đến thăm. Mary và Fara không trò chuyện với nhau được vì bất đồng ngôn ngữ. Tuy vậy, họ vẫn cười khúc khích, diễn tả một vài ý nghĩ bằng cách dùng tay hay mắt ra dấu hoặc bằng những tiếng than để tỏ vẻ thất vọng, chán nản. Có thể Fara làm như là bạn của Mary chỉ vì chồng cô yêu cầu; song họ đã trọng nhau ngay từ đầu, dù khác nhau về nhiều mặt.

Fara chỉ cho Mary cách cặp mái tóc dài màu nâu đỏ và lấy khăn trùm trước khi ra khỏi nhà. Một số phụ nữ Do Thái cũng che mặt như đàn bà Hồi giáo, nhưng phần lớn chỉ đội khăn thôi; cái việc đơn giản này làm cho Mary trở nên kín đáo hơn. Fara dẫn Mary ra chợ, chỉ cho cô những sạp bán thịt ngon, hàng tươi và những người bán hàng nào nên tránh. Fara chỉ cô cách làm cho thịt được kasher, bằng cách ngâm và ướp muối cho đi hết máu; rồi bỏ thịt với bột ớt, tỏi, lá nguyệt quế, muối vào trong nồi đất, đậy nắp lại, sau đó phủ nồi với than nóng, hầm suốt ngày shabbat cho mềm và thấm gia vị, thành một món rất ngon gọi là shalent mà Rob thích nhất.

“Ước gì em trò chuyện được với Fara để hỏi và kể chuyện này chuyện kia!” Mary nói với Rob.

“Anh sẽ dạy em tiếng của họ.”

Nhưng cô không muốn học tiếng Do Thái hay tiếng Ba Tư. “Em không có khiếu ngoại ngữ như anh,” cô nói. “Phải mất mấy năm em mới nói được tiếng Anh, rồi phải học khổ học sở mới biết tàm tạm tiếng Latin. Mình không định sẽ sớm về lại nơi em được nghe thứ tiếng Gaelic của em ư?”

“Bao giờ thích hợp,” anh đáp nhưng không nói chắc khi nào.

Mirdin định sẽ làm cho người trong khu Yehuddiyyeh thân mật trở lại với Jesse ben Benjamin như xưa.

“Từ thời vua Solomon - không phải, trước nữa - vẫn có những người Do Thái lấy vợ thuộc tôn giáo khác và tiếp tục sống trong cộng đồng. Nhưng những người đó phải chứng tỏ qua đời sống hằng ngày rằng họ vẫn trung thành với dân tộc mình.”

Theo đề nghị của Mirdin, họ gặp nhau mỗi ngày hai lần trong khu Yehuddiyyeh để cầu nguyện: Rob chọn nhà thờ “Bình an đường” để lễ shaharit vào buổi sáng, còn lễ ma’ariv vào cuối buổi chiều ở giáo đường “Nhà Zion” gần nhà Mirdin. Rob thấy chuyện này chẳng mệt nhọc gì. Anh vẫn luôn luôn thư thái khi lắc lư và mơ màng ngân nga đọc kinh. Vì tiếng Do Thái đối với Rob càng ngày càng trở nên gần gũi hơn, nên anh quên rằng việc mình đến giáo đường Do Thái chỉ là một phần của sự giả trang; bởi thế đôi khi anh có cảm tưởng rằng ngay ở đó ý nghĩ của mình cũng có thể đến với Chúa được. Anh cầu nguyện không phải với tư cách của gã Jesse Do Thái hay Rob Cơ Đốc, mà như một kẻ cần được cảm thông và an ủi. Đôi khi, trong lúc đọc một bài kinh Do Thái, anh tìm thấy được một khoảnh khắc đồng cảm khi nhớ về một khoảng đời niên thiếu, hoặc trong khi người xung quanh lầm rầm những câu kinh - cổ xưa đến nỗi có lẽ con trai của người thợ mộc ở Galilea169 cũng từng đọc - thì Rob lại khấn cầu một trong những vị thánh của mẹ anh hoặc cầu Chúa Jesus hay cầu mẹ của Người.

Dần dà những ánh mắt bớt đi rồi hết sạch ác cảm. Sau nhiều tháng, người khu Yehuddiyyeh đã quen thấy gã Do Thái cao lớn, đến từ nước Anh, cầm trong tay một quả chanh thơm ngát, phe phẩy cành cọ trong nhà thờ “Bình an đường” trong lễ hội ngày mùa - Sukkot, cùng với người khác nhịn ăn ngày Yom Kippur170, nhảy múa trong đám rước theo sau cuộn kinh Torah để mừng việc xưa kia Chúa Trời đã trao nó cho dân tộc họ. Yaakob ben Rashi nói với Mirdin rằng hiển nhiên Jesse ben Benjamin đang cố chuộc lỗi lầm vì đã thành hôn một cách thiếu suy nghĩ với người ngoại đạo.

Mirdin đủ khôn ngoan để phân biệt được giữa giả trang và hiến trọn tâm hồn. “Mình đòi hỏi ở bạn một điều,” gã nói. “Đừng bao giờ để bị thành người thứ mười.”

Rob hiểu ý của Mirdin. Khi những tín đồ chờ có đủ mười người đàn ông Do Thái để tụ họp thành minyan171, hầu được phép làm một buổi lễ cho cộng đồng thì lừa dối họ - vì phải ngụy trang - là một sự hèn hạ. Rob hứa lập tức và luôn luôn chú ý giữ lời.

Hầu như mỗi ngày anh và Mirdin đều dành thì giờ để học các điều răn. Họ không cần đến sách vở. Mirdin thuộc những giới luật này qua truyền khẩu. “Nói chung người ta nhất trí rằng có thể trích sáu trăm mười ba điều răn từ Torah,” gã nói. “Nhưng lại không nhất trí về chi tiết. Học giả này cho rằng giới luật nọ là cho một điều răn riêng biệt, học giả khác lại quan niệm nó là một phần của điều răn trước. Mình sẽ chỉ bạn sáu trăm mười ba điều răn này theo như mình đã được bố mình, Reb Mulka Askar ở Masqat, dạy và được truyền qua nhiều đời trong dòng họ mình.”

Mirdin nói rằng hai trăm bốn mươi tám mitzvot là những điều khuyên nên làm, như dạy rằng người Do Thái phải chăm lo cho những người vợ góa con côi; ba trăm sáu mươi lăm điều là cấm, chẳng hạn người Do Thái không được ăn hối lộ.

Rob thích học mitzvot hơn những môn khác vì không phải thi cử gì. Anh thoải mái ngồi bên ly vang, lắng nghe về giới luật Do Thái; rồi chẳng bao lâu sau anh thấy rằng những buổi học thế này giúp được mình nhiều trong việc học luật Hồi giáo Fiqh.

Rob học cật lực hơn bao giờ hết, nhưng cũng không quên thưởng thức cuộc đời. Anh biết mình dễ dàng sống ở Ispahan hơn Mary, nên cuối mỗi ngày anh đều nôn nóng về với vợ, để rồi mỗi sáng lại đến maristan và madrassa với một tâm trạng hăm hở mới. Năm ấy anh phải học các trước tác của Galen; anh vùi đầu vào những mô tả về các hiện tượng trong cơ thể con người mà anh không thể thấy được khi khám bệnh: chẳng hạn sự khác biệt giữa động mạch và tĩnh mạch, nhịp tim, về hoạt động của trái tim giống như một nắm tay liên tục bơm máu đi khi bóp, rồi lại đầy máu lúc giãn.

Rob phải ngưng thực tập với chuyên gia trị gãy xương Jalal cùng với nhưng sáng che của ông như móc để banh vết mổ, bộ nối và dây chão để quay sang với những dụng cụ mổ, vì anh được cử phụ tá cho al-Juzjani.

“Ông ta không ưa mình. Mình chỉ được phép rửa và mài dụng cụ thôi,” Rob phàn nàn với Karim, người từng phụ tá al-Juzjani hơn một năm.

“Với sinh viên mới nào ông ta cũng đều thế cả,” Karim nói. “Bạn đừng vội nản chí.”

Bây giờ mà Karim nói về kiên nhẫn thì dễ quá. Cái nhà to đẹp gã dùng để săn sóc bệnh nhân, mà đa số là gia đình các triều thần, là một phần calaat của gã. Buột miệng nói rằng bác sĩ của mình là Karim - kẻ thắng chatir, người anh hùng điền kinh Ba Tư - là thời thượng của giới quý tộc. Thành ra bệnh nhân thi nhau tìm đến. Bấy nhiêu thôi cũng đủ để gã giàu, chẳng cần đến tiền thắng giải và bổng lộc được Shah ban thưởng. Gã phát tướng trong y phục đắt tiền; đến thăm vợ chồng Rob gã mang theo đủ thứ quà, rượu ngon và món ăn lạ; có lần cả một tấm thảm Hamadhan dày để lót nền nhà gọi là quà cưới. Gã tán tỉnh Mary bằng đôi mắt và nói những lòi bóng gió với cô bằng tiếng Ba Tư. Mary trả lời rằng rất may cô không hiểu gã nói gì. Tuy vậy cô thấy mến gã và đối xử với gã như một người anh phóng đãng.

Rob tưởng rằng ở nhà thương Karim sẽ bớt được ngưỡng mộ hơn, song không phải thế. Sinh viên bu lại và bám theo khi gã săn sóc bệnh nhân, như thể gã là người thông thái nhất trong các bậc thông thái. Rob phải đồng ý với Mirdin khi gã cười gằn bảo rằng cách hay nhất để trở nên một bác sĩ công thành danh toại là thắng giải chatir.

–

Thỉnh thoảng al-Juzjani lại cắt ngang việc Rob đang làm để hỏi về tên hoặc công dụng của một dụng cụ đang được rửa; có bao nhiêu là loại, nhiều hơn hẳn những thứ Rob biết thời làm phó cạo kiêm thầy lang; hơn nữa đó là những dụng cụ phẫu thuật được chế riêng cho những ca đặc biệt. Anh rửa và mài dao mổ tròn, dao mổ cong, cưa, thìa nạo, que dò vết thương, dao nhỏ để mổ u nang, khoan để lấy đi những vật thể lạ mắc trong xương…

Cách hỏi này của al-Juzjani có mục đích của nó, vì sau hai tuần, khi Rob phụ tá ông ta trong phòng mổ ở maristan, ông chỉ cần lầm bầm nói tên là Rob có thể tìm và đưa liền đúng thứ cần ngay.

Có hai sinh viên nữa đã phụ al-Juzjani cả tháng rồi. Họ được phép mổ những ca đơn giản, nhưng luôn luôn phải nghe những nhận xét châm biếm và mỉa mai của thầy.

Sau mười tuần phụ tá và quan sát, Rob mới được al-Juzjani cho phép rạch một đường, dĩ nhiên cũng dưới sự giám sát của ông. Có lần anh được cắt ngón tay trỏ của một người phu khuân vác bị lạc đà đạp nát. Anh để ý thấy al-Juzjani luôn luôn dùng ga rô, làm bằng một sợi dây da mỏng tương tự loại dây những người trích máu vẫn dùng để làm cho mạch máu nổi lên trước khi trích. Rob buộc ga rô rất thành thạo rồi mạnh dạn cắt ngón tay đó, vì anh từng nhiều lần làm chuyện này trong những năm là phó cạo kiêm thầy lang. Hồi đó Rob cứ bị vướng tay vì máu chảy ra, thành ra anh rất thích cách dùng ga rô của al-Juzjani, vì máu rỉ ra rất ít và anh có thể làm cái vạt da để trùm lên mẩu ngón tay còn lại mà không phải thường xuyên lau máu.

Al-Juzjani chăm chú theo dõi với bộ mặt lúc nào cũng khó đăm đăm. Khi Rob cắt xong, ông ta quay đi không khen ngợi, nhưng không càu nhàu hoặc bảo còn cách khác hay hơn. Thế là khi lau sạch bàn mổ, anh cảm thấy người nóng hừng hực vì tự hào với thành công nhỏ bé của mình.

53

BỐN NGƯỜI BẠN

Nếu Vua của mọi vua đã có những biện pháp nào để tước bớt quyền hành của quan tể tướng, sau những phát giác của Rob, thì không ai được biết. Trong khi đó, hơn bao giờ hết, người ta càng thấy các mullah của Qandrasseh có mặt ở khắp mọi nơi, nghiệt ngã và hăng hái hơn, mong được thấy Ispahan thể hiện quan điểm của ngài Imam phù hợp với kinh Koran về tư cách đạo đức Hồi giáo.

Bảy tháng trôi qua mà Rob không bị triệu vào hoàng cung nên anh rất hài lòng, vì ngoài việc học và chăm lo cho Mary, anh rất ít khi rảnh rỗi.

Một buổi sáng kia Mary hốt hoảng vì có mấy người lính đến tìm anh, giống như những lần trước.

“Shah muốn rằng bữa nay thầy tháp tùng Người.”

“Không có gì phải lo đâu em,” Rob trấn an vợ rồi đi theo họ. Trước mấy tàu ngựa nằm sau Thiên Đường Sảnh anh gặp Mirdin Askari với khuôn mặt xám như tro. Hai người bàn bạc để rồi cùng cho rằng Karim đứng sau vụ này. Từ khi nổi tiếng về môn chạy đua, gã đã trở thành kẻ thân cận sủng ái của Ala.

Quả y như rằng. Khi Shah ra tàu ngựa để gặp họ thì Karim đi theo ngay phía sau, miệng nở nụ cười tươi tắn nhất đời.

Song nụ cười này bớt tự tin một chút khi Shah cúi người để nghe Mirdin Askari, vì gã lẩm bẩm khá to bằng tiếng Do Thái trong lúc phủ phục khấu đầu.

“Này! Ngươi muốn tâu bẩm gì thì phải nói bằng tiếng Ba Tư,” Shah gắt gỏng.

“Tâu bệ hạ, vừa rồi là kinh Tạ ơn mà người Do Thái vẫn đọc khi được nhìn thấy Đấng Quân vương,” Mirdin bật ra. “Kinh ấy như sau: ‘Tạ ơn Người, Chúa tể của chúng ta, Vua toàn vũ trụ, đã ban cho hình hài chúng ta vẻ rực rỡ của Người.’”

“Bọn Dhimmi đọc kinh Tạ ơn khi trông thấy Shah ư?” Ala nói, ngạc nhiên và thích thú.

Rob biết câu vừa rồi gọi là berakhah mà người Do Thái sùng đạo nói lên khi gặp bất kỳ một vị vua nào, nhưng anh và Mirdin thấy chẳng cần giải thích làm gì. Còn Ala tỏ vẻ đắc ý khi nhảy lên lưng con ngựa bạch và họ cưỡi ngựa theo sau, đi về vùng quê yên tĩnh.

“Ta nghe nói ngươi đã lấy vợ người Tây dương, ông ngoái lại nói với Rob.

“Muôn tâu, đúng như thế thật.”

“Ta nghe nói tóc nàng đỏ màu lá móng.”

“Tâu, phải.”

“Tóc đàn bà phải đen mới đúng.”

Rob không được phép lý sự với một vị vua và thấy cũng không cần; anh còn mừng vì vợ mình không được Ala để mắt đến.

Họ qua ngày hôm ấy giống như lần đầu Rob tháp tùng Shah, chỉ khác lần này có thêm hai người nữa cùng chia sẻ với anh mối quan tâm của Shah, nên anh thấy vui hơn chứ không căng thẳng như lần trước. Ala thích thú khi biết Mirdin rất am tường về lịch sử Ba Tư, nên trong lúc họ từ từ cho ngựa phi về phía các ngọn đồi, hai người trò chuyện về việc xưa kia Đại đế Alexander đã cướp phá Perserpolis; là người Ba Tư nên Ala Shah kết án hành động này, nhưng ông lại ca ngợi với tư cách một nhà quân sự. Khi mặt trời lên đã khá cao, họ dừng lại dưới bóng mát. Trong khi Ala đấu kiếm với Karim vang lên tiếng thép chạm nhau, Mirdin và Rob khe khẽ trao đổi về chỉ khâu dùng trong giải phẫu, về mặt mạnh của lụa, sợi gai mà cả hai đều thấy rằng dễ đứt, về lông ngựa và về thứ mà Ibn Sina chuộng nhất, đó là tóc người. Giữa trưa đủ thứ của ngon, vật lạ, rượu quý được bày ra dưới bóng lều của nhà vua, rồi ba người thay nhau hầu Shah trong trò cờ Vua; cả ba đều thua. Mirdin đấu không khoan nhượng và suýt thắng một ván khiến Ala càng đẹp dạ về thắng lợi của mình.

Trong cái hang bí mật của Ala, bốn người cùng ngâm mình như bè bạn, để thân thể thư giãn trong hồ nước ấm và buông thả tâm hồn bằng rượu quý không lúc nào vơi.

Karim chép môi ra vẻ thưởng thức rượu ngon trước khi uống cạn, rồi cười nịnh Ala. “Hồi bé thần là một đứa trẻ ăn mày. Thần đã kể bệ hạ nghe chưa?”

Ala mỉm cười đáp lại và lắc đầu.

“Giờ đây đứa trẻ ăn mày ấy được ‘Vua của mọi vua’ cho uống rượu.” “Phải. Ta đã chọn một đứa trẻ ăn mày và hai gã Do Thái làm bạn.” Ala cười lớn và lâu nhất. “Với Đội trưởng đội chatir ta đã có những dự tính cao cả và tuyệt vời, còn gã Dhimnii này thì ta mến từ lâu rồi,” ông thân ái vỗ nhẹ Rob, cái vổ của một người ngà ngà say. “Riêng gã Dhimmi kia có vẻ là một người xuất sắc, đáng được để mắt tới. Mirdin Askari, sau khi học xong, ngươi phải ở lại Ispahan, làm bác sĩ cho triều đình.”

Mirdin đỏ mặt bối rối. “Muôn tâu, thần rất lấy làm vinh dự. Thần mong không làm bệ hạ mếch lòng, nhưng xỉn bệ hạ rộng lượng cho thần được trở về quê quán ở vùng đất dọc vùng Vịnh, khi thần thành hakim. Phụ thân của thần đã cao tuổi và đau yếu. Thần sẽ là bác sĩ đầu tiên trong dòng họ, nên trước khi phụ thân thần nhắm mắt, thần mong ông được thấy thần ổn định cuộc sống trong lòng của gia đình.”

Ala lơ đãng gật đầu. “Gia đình ngươi làm gì ở vùng Vịnh?”

“Muôn tâu, từ thuở xa xưa những người đàn ông trong gia đình thần đi dọc theo bờ biển, tìm mua ngọc trai của thợ lặn.”

“Ngọc trai à? Hay lắm! Ta vẫn mua khi tìm được loại quý. Dhimmi, ngươi sẽ đem lại cơ may cho họ hàng ngươi. Hãy bảo họ tìm loại ngọc trai to đẹp nhất mang đến cho ta, ta sẽ mua và làm gia đình ngươi thành giàu có.”

Trên đường về, vua tôi đều ngồi không vững trên yên. Ala cố ngồi cho thẳng, nói với bọn Rob những lời rất thân ái mà khi tỉnh lại không chắc ông còn nhớ. Khi họ về tới tàu ngựa hoàng gia, bọn nội thị và đám cận thần bợ đỡ lăng xăng bu lại. Ala Shah muốn khoe khoang bọn Rob.

“Chúng ta đây là bốn người bạn!” Ông nói to đến phân nửa triều đình có thể nghe thấy. “Đơn giản bốn người đàn ông tốt là bạn của nhau!”

Lời Ala Shah truyền đi rất nhanh khắp thành phố, giống như mọi chuyện phiếm liên quan đến ông.

“Với một số bạn bè ta cần đề phòng,” Ibn Sina nhắc chừng Rob như thế vào một buổi sáng sau đó khoảng một tuần.

Hai thầy trò có mặt ở buổi giải trí do Fath Ali tổ chức cho Ala Shah; Ali là một nhà buôn giàu có, chuyên cung cấp rượu cho Thiên Đường Sảnh và phần lớn quý tộc trong triều. Rob vui mừng được gặp lại Ibn Sina. Từ ngày Rob lấy vợ, vị Thầy của mọi bác sĩ, vốn hết sức tế nhị, ít khi yêu cầu anh đến nhà ông vào buổi tối nữa. Giờ đây hai thầy trò đi ngang qua một Karim đang được các quan trong triều mến chuộng xúm xít vây quanh; riêng Rob thấy bạn mình giống một người tù nhiều hơn một kẻ được bợ đỡ.

Hai thầy trò được mời vì họ được Ala Shah ban thưởng calaat. Nhưng Rob thấy ngấy những cuộc vui chơi cung đình này, vì dù chúng có thể khác nhau về tiểu tiết, song nói chung đều nhàm chán như nhau. Hơn nữa anh bục bội vì thấy phí thì giờ. “Con thích được làm việc ở maristan hơn là phải ở đây,” Rob nói.

Ibn Sina thận trọng nhìn quanh. Chỉ có hai thầy trò đang tha thẩn trong khu dinh cơ của chủ nhà và họ có thể trò chuyện tự do một lúc, vì Ala Shah mới vừa đi vào trong haram của Fath Ah.

“Anh đừng bao giờ được phép quên rằng đối xử với một vị vua khác với một người bình thường,” Ibn Sina nói. Một vị vua không giống như tôi hay anh. Ông ta chỉ cần sơ ý khẽ phẩy tay là một kẻ như chúng ta bị giết ngay, hoặc ông ta ngoắc một ngón tay thì có kẻ được dung tha toàn mạng. Đó là quyền uy tuyệt đối khó người trần mắt thịt nào cưỡng lại được; nó làm cho ngay cả những đấng minh quân nhất cũng dễ thành ngông cuồng.”

Rob nhún vaí. “Nhưng con không hề đòi được kề cận Shah, cũng không muốn dính vào chính trị.”

Ibn Sina gật đầu tán thành. “Các vị vua phương Đông là như thế đấy: họ cứ thích chọn bác sĩ làm tể tướng, vì nghĩ rằng thầy thuốc hẳn là được Allah chiếu cố. Tôi biết cái phản ứng dễ gặp phải trước sức cám dỗ của sự bổ nhiệm ấy vì chính tôi đã uống phải thứ rượu quyền uy độc hại này. Hồi trẻ, tôi đã hai lần nhận chức tể tướng ở Hamadhan. Nó nguy hiểm hơn làm nghề thầy thuốc nhiều. Lần thứ hai, thiếu chút nữa là tôi mất đầu. Tôi bị tống vào ngục tối trong thành gọi là Fardajan, mòn mỏi ở đó cả tháng. Khi được thả ra, tôi biết mình không thể sống an toàn ở Hamadhan, dù làm tể tướng hay không. Tôi mới cùng với al-Juzjani và gia đình đi tới Ispahan, sống dưới sự che chở của Ala Shah từ đó đến nay.”

Họ theo con đường cũ trở lại những khu vườn, nơi tổ chức cuộc vui.

“Thật là may mắn cho Ba Tư vì Shah cho phép các bác sĩ bậc thầy được hành nghề,” Rob nói.

Ibn Sina mỉm cười. “Vì nó phù hợp với ý đồ của nhà vua muốn mọi người biết ông khuyến khích nghệ thuật và khoa học,” vị Thầy của mọi bác sĩ khô khan đáp. “Ngay hồi trẻ, ông đã thèm khát trị vì một đế quốc hùng mạnh. Bây giờ ông phải mở rộng thêm nữa, tìm cách nuốt kẻ thù kẻo không sẽ bị nuốt.”

“Bọn Seljuk phải không ạ?”

“Nếu là tể tướng ở Ispahan thì ta sẽ ngại bọn Seljuk nhất,” Ibn Sina nói. “Nhưng Ala Shah chú ý đến Mahmud ở Ghazna hơn cả, vì họ có nhiều điểm rất giống nhau. Ala đã bốn lần đánh sang Ấn Độ, bắt hai mươi tám thớt voi trận. Mahmud gần Ấn Độ hơn nên đã cướp phá nhiều hơn; hắn có hơn năm mươi chiến tượng. Ala ghen tức lẫn sợ hắn. Thành ra sắp tới đây Ala sẽ phải khử Mahmud ngay nếu muốn thực hiện giấc mộng của mình.”

Ibn Sina ngừng bước, đặt tay lên cánh tay Rob. “Anh phải rất thận trọng. Những người sâu sắc nói rằng chỉ ngày một ngày hai là Qandrasseh sẽ không còn làm tể tướng nữa; và một bác sĩ trẻ sẽ thay.”

Rob không nói gì cả, nhưng anh chợt nhớ Ala đã nói rằng sẽ có kế hoạch ‘cao cả và tuyệt vời’ với Karim.

“Nếu đúng như người ta nói thì Qandrasseh sẽ triệt hạ không thương xót những ai ông ta cho rằng là bạn hay làm hậu thuẫn cho đối thủ của mình. Chỉ không có tham vọng chính trị thôi thì chưa đủ. Khi một bác sĩ giao du với những kẻ có quyền lực thì anh ta phải học cả cách luồn cúi, nếu muốn sống sót.”

Rob không tin rằng mình giỏi luồn cúi.

“Nhưng anh cũng không cần phải quá lo lắng làm gì,” Ibn Sina nói. “Ala Shah thường rất mau đổi ý, thành ra khó ai đoán chắc được ông ta dự tính gì.”

Họ tiếp tục đi và trở lại vườn kịp trước khi nhân vật trong câu chuyện của hai thầy trò từ haram của Fath Ali đi ra, trông hân hoan và thoải mái.

Chiều hôm ấy, chợt có lúc Rob tự hỏi không biết Ibn Sina đã tổ chức lần nào chưa một buổi giải trí cho Shah, người vẫn che chở ông. Anh đi tìm Khuff, hỏi khéo.

Đội trưởng đội gác có mái tóc hoa râm lún dim mắt nghĩ rồi gật đầu. “Cách đây vài năm.”

Dứt khoát Ala Shah không để ý đến bà Reza sùng đạo, người vợ cả già nua của Ibn Sina rồi; chỉ có thể là ông đòi được hưởng quyền của một vị chúa tể đối với nàng Despina. Rob hình dung nhà vua leo cái cầu thang xoáy ốc lên tòa tháp xây bằng đá, trong khi Khuff gác cửa ra vào.

Và ông chiếm đoạt cái thân thể nhỏ nhắn khêu gợi của cô gái.

Rob ngắm nghía, chẳng khác bị thôi miên, ba người đàn ông; bu quanh mỗi người là đám quý tộc vẫn quen thói tôn sùng và nịnh bợ. Quanh Ala Shah là đám hầu cận xưa nay vẫn bợ đỡ nhà vua. Ibn Sina, nghiêm trang và điềm đạm, nhẹ nhàng trả lời những người trông có vẻ trí thức. Còn Karim, những ngày này luôn luôn bị vây kín bởi những kẻ hâm mộ tìm cơ hội để được trò chuyện với gã, sờ áo gã, để thơm lây vì đã đứng cạnh một kẻ được mọi người săn đón.

Đất nước Ba Tư này dường như tìm cách biến đàn ông, tuần tự kẻ trước người sau, thành kẻ bị cắm sừng.

Với Rob, cầm dụng cụ giải phẫu trong tay là một việc vô cùng tự nhiên, như thể chúng là những bộ phận tháo ra ráp vào được của cơ thể anh. Al- Juzjani càng ngày càng dành cho anh nhiều thì giờ quý báu của ông, kiên nhẫn và kỹ lưỡng chỉ anh cách làm trong từng ca mổ một. Các bác sĩ Ba Tư có cách khiến bệnh nhân thành bất động và không còn cảm giác. Ngâm cây gai dầu trong nước lúa mạch nhiều ngày rồi uống nước ngâm thì người vẫn tỉnh nhưng không biết đau nữa. Rob học hai tuần với các dược sĩ của khazanat-ul-sharaf cách pha chế loại thuốc nước làm bệnh nhân ngủ. Công dụng của loại thuốc này không lường trước được và khó cho thật đứng liều lượng, nhưng đôi khi nó rất được việc vì các bác sĩ có thể giải phẫu mà bệnh nhân không run rẩy như bị co giật, hoặc rên la vì đau đớn.

Rob thấy những toa thuốc giống ma thuật hơn là y học.

Lấy thịt của một con cừu. Lạng sạch mỡ rồi cắt thành miếng nhỏ, vun lại thành đống, phủ quanh một lượng kha khá hạt kỳ nham đã hầm kỹ. Cho vào một nồi đất rồi nhét dưới một đống phân ngựa cho đến khỉ có dòi. Bỏ dòi vào một lọ thủy tinh cho đến khi teo lại. Khi dùng, trộn hai phần dòi khô và một phần bột thuốc phiện, nhỏ vào mũi nạn nhân.

Thuốc phiện được chiết từ nước của hoa cây thuốc phiện mọc ở các nước phương Đông. Chúng được trồng trên các cánh đồng ở Ispahan; nhưng cung không đủ cho cầu, vì ngoài việc dùng làm thuốc, nó cũng được dùng để tế lễ trong các giáo đường Hồi giáo thuộc hệ phái Ismail, nên một phần phải nhập từ Thổ Nhĩ Kỳ và Ghazna. Đó là thành phần cơ bản của mọi thuốc giảm đau.

Lấy thuốc phiện nguyên chất và hạt nhục đậu khấu. Nghiền rồi nấu chung với nhau, rồi ngâm với rượu vang cũ trong bốn mươi ngày. Luôn phơi ngoài chỗ nắng. Chẳng bao lâu sau nó sẽ quánh lại. Cho ai uống một viên chất đó, người ấy sẽ bất tỉnh và mất cảm giác ngay tức khắc.

Trong nhà thương họ thưòng dùng phương thuốc sau đây, được Ibn Sina chuộng hơn:

Lấy mỗi phần đều nhau của hạt kỳ nham, thuốc phiện, cây đại kích và hạt cam thảo. Nghiền riêng từng phần rồi bỏ chung vào cối trộn lại. Cho một ít thuốc này vào bất cứ thức ăn nào, ai ăn phải sẽ lăn ra ngủ tức thì.

Mặc dù Rob ngờ rằng al-Juzjani không hài lòng về mối giao hảo của anh với Ibn Sina, anh vẫn nhanh chóng được dạy sử dụng thành thạo các dụng cụ phẫu thuật. Các sinh viên phụ tá khác của al-Juzjani nghĩ rằng Rob được chia nhiều việc hấp dẫn hơn họ nên đâm ra bực bội, bộc lộ sự ganh tị với Rob qua những tiếng lầm bầm hay những lời lăng mạ vô sỉ. Rob mặc kệ, vì anh được dịp học nhiều hơn kỳ vọng. Một buổi chiều kia, sau khi đã một mình mổ một ca mà Rob thích nhất trong ngành phẫu thuật - đó là đánh mộng mắt - anh định ngỏ lời cám ơn al-Juzjani, nhưng ông cắt ngang một cách cộc cằn. “Anh có hoa tay khi mổ, nhiều sinh viên khác không có được. Sở dĩ tôi chỉ dạy riêng cho anh cũng là vì quyền lợi của chính tôi thôi, vì tôi sẽ có nhiều việc để anh làm.”

Quả như thế thật. Ngày này qua ngày khác Rob lo cắt chân cắt tay, chữa mọi loại vết thương, rút chất lỏng tích tụ ở khoang bụng, trị bệnh trĩ và bệnh sưng tĩnh mạch…

“Bạn có vẻ ham mổ xẻ quá nhiều đấy,” Mirdin nhận xét khi họ ngồi bên bàn cờ Vua trong nhà gã vào một buổi tối kia. Trong phòng bên, Fara lắng nghe Mary hát ru hai đứa con trai bằng tiếng Erse, ngôn ngữ của người Scotland.

“Mình bị cuốn hút vào đó thật,” Rob thừa nhận. Trong thời gian gần đây anh có ý định trở thành nhà giải phẫu khi đạt học vị hakim, ở nước Anh thì nhà giải phẫu bị coi là không danh giá bằng bác sĩ, nhưng ở Ba Tư thì họ được gọi bằng danh hiệu riêng ustad, cũng giàu có và được trọng vọng không kém.

Nhưng Rob vẫn còn băn khoăn. “Đến nay thì môn giải phẫu tạm gọi là hữu dụng. Tuy nhiên chúng ta bị giới hạn trong việc giải phẫu ngoài da. Bên trong thân thể con người là cả một sự bí mật được truyền lại trong sách vở từ hàng nghìn năm trước. Chúng ta hầu như không biết gì hết về nội tạng con người.”

“Điều đó đúng thôi,” Mirdin bình thản nói trong lúc lấy quân tốt của gã giết quân rukh của Rob. “Người Cơ Đốc, Do Thái hay Hồi giáo đều nhất trí rằng làm thương tổn cơ thể con người là có tội.”

“Mình không nói đến việc làm thương tổn. Mình nói về giải phẫu, về mổ ra để khảo sát. Người thời cổ đại không vì sợ phạm tội mà kìm hãm sự phát triển của khoa học; những hiểu biết ít ỏi ta nay có được là do người cổ Hy Lạp truyền lại; họ được tự do mổ xẻ và nghiên cứu cơ thể con người. Họ đã mổ tử thi, xem bên trong cấu tạo ra sao. Trong một quãng thòi gian ngắn ngủi của một thời đại xa xưa, sự lỗi lạc của họ đã soi sáng toàn bộ nền y học, để rồi thế giới lại chìm trong đêm tối.” Rob trầm ngâm, không tập trung vào ván cờ; thế là Mirdin lẹ làng ăn mất quân rukh kia và một quân lạc đà của anh.

“Mình nghĩ rằng,” cuối cùng Rob nói vu vơ, “suốt những thế kỷ dài ngu muội tăm tối vẫn có những ngọn lửa nhỏ bí mật.”

Lúc này chính Mirdin cũng không còn tập trung vào bàn cờ nữa.

“Đó là những người dũng cảm lén lút mổ xẻ tử thi, bất chấp bọn thầy tu, để được làm nhiệm vụ người bác sĩ mà Chúa Trời giao phó.”

Mirdin trân trối nhìn Rob. “Lạy Chúa. Nhưng nếu lộ ra thì họ chắc chắn bị coi là phù thủy.”

“Tuy họ không thể phổ biến kiến thức của mình, song ít ra họ cũng học hỏi được cho chính bản thân.”

Bây giờ thì Mirdin có vẻ hoảng hốt. Rob mỉm cười. “Đừng lo, mình sẽ không làm như thế đâu,” anh dịu dàng nói. “Mình có đủ chuyện để lo vì giả làm Do Thái rồi. Với lại mình không có can đảm để làm chuyện ấy.”

“Dù là ít ỏi nhưng mà tụi mình cũng cần phải biết ơn họ,” Mirdin khô khan đáp. Gã hơi rối trí, thiếu tập trung nên đi phải nước cờ tồi, bị Rob ăn mất liền một quân voi và hai quân ngựa; nhưng anh chưa quen thừa cơ tấn công giành thắng lợi, nên đành thất vọng vì Mirdin bình tĩnh tập trung lại lực lượng một cách nhanh chóng, rồi chỉ sau mươi nước chiếu bí Rob lần nữa.

54

NHỮNG ƯỚC VỌNG CỦA MARY

Ngoài Fara, Mary không có người bạn gái nào nữa cả; song với cô như thế cũng đủ. Hai người ngồi ra hiệu với nhau hàng giờ; cách trò chuyện của họ không có câu hỏi và trả lời như ở phần lớn những cuộc trò chuyện. Đôi khi Mary nói một thôi một hồi còn Fara lắng nghe thứ tiếng Gaelic mà cô không hiểu, hay ngược lại Fara nói tiếng Do Thái và Mary nghe như vịt nghe sấm.

Lạ kỳ thay ngôn từ thành ra không quan trọng. Cái chính yếu là biểu hiện tình cảm qua nét mặt, qua điệu bộ của bàn tay, qua giọng nói và bằng mắt mà truyền đạt những điều thầm kín.

Bằng cách ấy, họ chia sẻ cho nhau những cảm nghĩ của mình. Với Mary thì càng thuận tiện, vì cô có thể nói về những chuyện mà bình thường cô không hé môi với người mới quen biết. Cô thổ lộ về nỗi đau buồn vì mất bố; về sự thiếu vắng thánh lễ đạo Cơ Đốc; về nỗi nhớ nhà mãnh liệt khi cô lại một lần nữa mơ về Jura Cullen, bà mẹ trẻ đẹp ngày xưa, để rồi thấy mình nằm trong ngôi nhà nhỏ bé của khu Yehuddiyyeh, còn mẹ thì đã mất từ lâu; ý thức này chui vào tâm thức cô chẳng khác một sinh vật lạnh ngắt và gớm ghiếc. Mary nói cả về những chuyện mà bình thường cô sẽ không hở môi dù Fara có là bạn thân lâu mấy đi nữa: rằng cô yêu Rob biết bao, đến nỗi đôi khi cô run lên không cưỡng lại được; về những khoảnh khắc người cô nóng rực vì thèm muốn khiến cô - lần đầu tiên - hiểu thế nào là ngựa cái động đực; rằng cô sẽ không bao giờ còn nhìn cừu đực nhảy cừu cái mà lại không liên tưởng đến tay chân cô quặp lấy người Rob, đến lưỡi anh trong miệng cô, đến mùi nồng ấm của da thịt anh săn chắc trong mũi cô, đến cái bộ phận căng ra như có phép thần diệu của chồng cô làm cho cô với anh thành một, khi họ cố gắng để anh vào được trong nơi sâu thẳm của cơ thể cô.

Mary không biết Fara có nói về những chuyện như thế hay không, nhưng mắt và tai cho cô biết rằng những gì cô vợ của Mirdin nói cũng là những điều thầm kín và quan trọng; thế là hai người đàn bà khác hẳn nhau này trở nên gắn bó qua tình bạn, thương mến và tôn trọng lẫn nhau.

Một buổi sáng kia Mirdin hớn hở cười lớn, vỗ vai Rob. ‘Thế là bạn đã vâng theo điều răn sinh con đẻ cháu. Cô vợ bạn có bầu rồi đấy, anh chàng dê cụ Tây dương ạ!”

“Làm gì có!”

“Có mà,” Mirdin quả quyết. “Rồi bạn xem. Trong chuyện này Fara chưa bao giờ nhầm cả.”

Hai hôm sau, vừa ăn sáng xong Mary mặt mày tái nhợt, ói ra hết làm Rob phải lau chùi nền nhà và rải cát mới. Tuần lễ đó cô bị ói rất thường và khi thấy tắt kinh thì không còn nghi ngờ gì nữa. Thật ra chẳng có gì để ngạc nhiên vì họ đã ái ân không mệt mỏi, tuy Mary có sợ rằng biết đâu Chúa không ban phước lành cho việc phối ngẫu của họ.

Cô luôn bị đau mỗi khi hành kinh nên bây giờ thấy dễ chịu, nhưng bù lại cứ thường buồn ói thành ra đâu cũng vào đấy; những lần như thế thì Rob đỡ đầu vợ và sau đó lau rửa cho cô. Anh vừa sung sướng vừa lo lắng tự hỏi không biết hòn máu của mình sẽ như thế nào. Nhà khoa học trong con người Rob trỗi dậy, khiến anh cởi áo vợ một cách hăm hở hơn trước, hân hoan có dịp được thấy những thay đổi đến từng chi tiết nhỏ: hai quầng quanh núm vú lớn và đỏ hơn, ngực to hơn, bụng hơi tròn, gương mặt thay đổi vì miệng và mũi hơi sưng nhưng rất khó nhận thấy. Rob đòi vợ phải nằm sấp để anh có thể phán đoán về sự tụ mỡ ở hông và mông; đôi chân cô cũng hơi to hơn. Mới đầu Mary thấy thích trước sự quan tâm của chồng, nhưng rồi cô mất cả kiên nhẫn. “Thế còn những ngón chân?” cô làu bàu. “Những ngón chân thì sao?”

Rob nghiêm trang ngắm nghía hai bàn chân vợ rồi đáp rằng những ngón chân không thay đổi.

Rob đang đam mê ngành giải phẫu thì một loạt vụ hoạn người khiến anh băn khoăn, lưỡng lự.

Việc biến đàn ông thành hoạn nô là một phẫu thuật chẳng có gì đáng nói. Tựu trung có hai cách. Những gã đẹp trai được tuyển gác cửa haram, ít có dịp tiếp xúc với phụ nữ trong nhà thì chỉ bị cắt bỏ dịch hoàn thôi. Còn để phục dịch bên trong haram thì bọn đàn ông xấu xí được chuộng hơn; người ta trả tiền cao cho những kẻ bị dị dạng như có cái mũi bẹp gí hay bẩm sinh cực xấu, miệng méo, môi vều, răng cải mả hoặc khấp kha khấp khiểng. Để cho bọn người này hoàn toàn mất khả năng sinh lý, bộ phận sinh dục bị cắt bỏ hết; họ bắt buộc phải mang bên mình một ống lông chim để dùng khi tiểu tiện.

Kẻ bị hoạn thường là thiếu niên. Đôi khi chúng được gửi đến một trường đào tạo hoạn nô ở Baghdad; ở đây chúng được dạy đàn, hát hoặc được rèn luyện chu đáo về buôn bán, mua sắm và quản gia, biến chúng thành những hoạn nô rất được ưa chuộng, một thứ tài sản có giá trị như gã Wasif, hoạn nô của Ibn Sina.

Trong việc hoạn thì kỹ thuật là quyết định: tay trái nhà phẫu thuật giữ bộ phận cần cắt bỏ, tay phải nắm con dao sắc; ông ta cắt phăng bằng một nhát thôi, vì nhanh tay là điều quyết định. Rồi chỗ bị cắt lập tức được đắp tro nóng; thế là người ấy đổi giống vĩnh viễn.

Al-Juzjani cho Rob biết nếu là nhục hình thì tội nhân không được đắp tro, cứ để thế cho chảy máu tới chết.

Một buổi tối kia, sau khi về tới nhà, Rob nhìn vợ và cố gạt ý nghĩ rằng những kẻ anh đã hoạn - dù đàn ông hay thiếu niên - không bao giờ còn làm cho một người đàn bà mang trong bụng mình sự sống được nữa. Anh đặt tay lên cái bụng ấm và chưa to thêm mấy của cô.

“Chẳng bao lâu nữa nó sẽ lớn bằng trái dưa,” Mary nói.

“Anh rất muốn được thấy khi nó lớn bằng trái dưa hấu.”

Rob đến Nhà Kiến Thức tìm đọc về bào thai. Ibn Sina viết rằng sau khi tử cung đóng lại với các tinh trùng trong đó, thì bào thai được hình thành qua ba giai đoạn. Theo vị Thầy của mọi bác sĩ thì ở giai đoạn thứ nhất cái khối nhỏ xíu biến thành trái tim bé tí; sang giai đoạn hai thì một khối nhỏ khác sinh ra, phát triển thành gan; đến giai đoạn ba thì mọi cơ quan chính yếu hình thành.

“Em đã tìm thấy một ngôi nhà thờ,” Mary nói.

“Nhà thờ Cơ Đốc à?” Rob hỏi rồi sửng sốt khi thấy cô gật đầu.

Anh không hề biết ở Ispahan có nhà thờ Cơ Đốc.

Tuần trước, Mary và Fara đi tới chợ của người Armenia để mua lúa mì. Họ rẽ nhầm vào một ngõ hẻm chật hẹp, hôi rình mùi nước tiểu và cô thấy ngôi nhà thờ Tổng thiên thần Michael.

“Thuộc giáo hội Cơ Đốc phương Đông à?”

Cô lại gật. “Nhà thờ này nhỏ, xập xệ, có chừng một nhúm người phu Armenia nghèo khổ đến xem lễ. Hẳn là người ta làm ngơ vì nó chẳng đáng kể tí nào, không thành một mối đe dọa được.” Cô đã một mình quay lại đó hai lần, đứng nhìn những người Armenia ăn mặc rách rưới và cô ao ước cũng được ra vào nhà thờ như họ.

“Người ta làm lễ bằng tiếng của họ thì mình làm sao biết đọc theo khi họ xướng kinh,” Rob băn khoăn.

“Nhưng mà họ làm lễ ban thánh thể. Trên bàn thờ có tượng Chúa.”

“Nếu mình đi lễ nhà thờ thì nguy hiểm cho anh lắm. Thôi, em cứ đi cầu nguyện ở giáo đường Do Thái với Fara, nhưng hãy đọc thầm kinh của mình. Anh vẫn đến đó cầu nguyện Chúa Jesus và các thánh.”

Mary ngẩng cao đâu; lần đầu tiên Rob thấy trong mắt cô một ngọn lửa âm ỉ.

“Em không cần gì phải có người Do Thái cho phép mới cầu nguyện được,” cô giận dữ nói.

Mirdin nhất trí với Rob là không nên chọn nghề giải phẫu. “Không phải chỉ vì vấn đề hoạn người mà thôi, tuy rằng cái đó cũng đủ kinh khủng rồi. Nhưng mà ở những nơi không có sinh viên y khoa giúp việc cho tòa án của các mullah thì nhà giải phẫu bị triệu đến săn sóc tù nhân sau khi họ chịu cực hình. Dùng kiến thức và kỹ xảo để chữa trị bệnh tật hoặc làm lành vết thương vẫn hơn là băng bó những mẩu tay chân trước đó vốn lành lặn.”

Ngồi ở bậc tam cấp bằng đá trước madrassa trong ánh nắng mai, Mirdin thở dài khi nghe Rob kể về Mary và nỗi khao khát được đi lễ nhà thờ của cô. “Khi nào chỉ có riêng hai người thôi thì bạn phải cùng với cô ấy đọc kinh tôn giáo của bạn. Và hễ điều kiện cho phép, bạn phải đưa cô ấy về với đồng bào của bạn ngay.”

Rob gật đầu, trầm ngâm nhìn bạn mình. Mirdin đã rất cay đắng và căm ghét khi tưởng rằng Rob là một gã Do Thái chối bỏ đạo mình. Nhưng từ khi biết Rob vốn theo tôn giáo khác thì gã trở thành một người bạn chân thành.

“Có bao giờ bạn suy nghĩ,” Rob chậm rãi nói, “rằng tôn giáo nào cũng đòi độc chiếm trái tim và đôi tai của Chúa Trời không? Đạo Cơ Đốc của mình, đạo Do Thái của bạn, đạo Hồi đều thề rằng nó là tôn giáo chân chính duy nhất. Có thể nào cả ba đều sai không?”

“Có thể cả ba đều đúng,” Mirdin đáp.

Rob thấy lòng chan chứa mến thương. Chẳng bao lâu nữa Mirdin sẽ thành bác sĩ và sẽ về với gia đình gã ở Masqat, rồi khi Rob thành hakim, anh cũng sẽ về lại quê hương. Hẳn là họ sẽ không bao giờ gặp lại nhau nữa.

Nhìn vào mắt Mirdin, anh chắc chắn bạn mình cũng cùng một ý nghĩ như thế.

“Mình sẽ gặp lại nhau trên thiên đường chăng?”

Mirdin nhìn anh một cách nghiêm trang. “Mình sẽ gặp lại bạn trên thiên đường. Hứa danh dự chứ?”

Rob mỉm cười. “Mình hứa danh dự.”

Rồi họ nắm cổ tay nhau.

“Mình hình dung có một con sông ngăn giữa cuộc sống và thiên đường,” Mirdin nói. “Nếu có nhiều cây cầu bắc ngang sông thì Chúa Trời có thấy bực mình khi người sang sông chọn cầu nào để đi không?”

“Mình tin là không,” Rob nói.

Hai người thân ái chia tay nhau rồi người nào hối hả theo việc của người nấy.

Rob ngồi trong phòng giải phẫu cùng với hai sinh viên khác, lắng nghe al-Juzjam nhắc nhở họ phải kín miệng trước ca giải phẫu sắp tiến hành. Ông không tiết lộ danh tính bệnh nhân để bảo vệ thanh danh của bà, nhưng cho biết rằng bà có họ gần với một nhân vật đầy quyền uy và tăm tiếng; bệnh nhân này bị ung thư ở ngực.

Vì đây là một cán bệnh trầm trọng nên aurai - tức là luật đạo cấm mọi người đàn ông, trừ người chồng, nhìn thân thể người đàn bà từ cổ tới đầu gối - tạm không áp dụng hầu giải phẫu bệnh nhân.

Người ta cho bệnh nhân uống thuốc gây mê và rượu để bà hôn mê rồi đưa vào phòng mổ. Thân thể bà đẫy đà. Những lọn tóc hoa râm thò ra khỏi khăn buộc đầu. Mặt bà phủ khăn, người che kín chỉ để hở bộ ngực to, nhẽo nhèo chứng tỏ bà không còn trẻ nữa.

Al-Juzjani bảo mỗi sinh viên nắn nhẹ hai vú để biết khối u ở ngực như thế nào. Thật ra không cần nắn cũng thấy được một khối u rành rành bên ngực trái, dài bằng ngón cái của Rob và to gấp ba.

Rob chăm chú theo dõi vì anh chưa từng được thấy mổ ngực người bao giờ. Máu phun ra khi al-Juzjani ấn lưỡi dao vào lớp thịt mềm, rạch phía dưới khối u một chút vì ông muốn cắt cả khối u đi. Bệnh nhân rên rỉ và ông làm nhanh tay để xong trước khi bà hồi tỉnh.

Rob thấy phía trong vú là cơ bắp, các tế bào thịt màu xám và những cục mỡ màu vàng giống như ở một con gà đã mổ. Anh có thể thấy rõ nhiều tuyến màu hồng dẫn sữa tụ lại ở đầu vú, giống như các nhánh sông đổ ra biển. Có lẽ al-Juzjani đã cắt đứt một tuyến nên từ đầu vú trào ra chất lỏng hơi đo đỏ giống như một giọt sữa màu hồng.

Al-Juzjani đã cắt xong khối u và đang hối hả khâu vết mổ. Nếu quả thật như thế, hẳn Rob sẽ cho rằng lần này al-Juzjani mất bình tĩnh.

Bà ta có họ với Ala Shah, anh tự nhủ. Có thể là một người cô; dám là chính người đàn bà mà Shah đã kể Rob nghe khi hai người tắm trong hang lắm - người cô đã nhập môn cho Ala Shah về tình dục.

Bà rên rỉ, gần như tỉnh hẳn khi ngực vừa được khâu xong, và bà được khiêng đi ngay.

Al-Juzjani thở dài. “Không có cách chi chữa cả. Rồi bà cũng sẽ chết vì bệnh ung thư này thôi; nhưng chúng ta đã thử, có thể nó phát tác chậm lại.” Ông thấy Ibn Sina đứng ngoài nên đi ra để tường trình về ca mổ, trong lúc các sinh viên dọn dẹp phòng mổ.

Ngay sau đó Ibn Sina bước vào, nói ngắn gọn với Rob, rồi vỗ vai anh trước khi chia tay.

Rob hoang mang trước điều vị Thầy của mọi bác sĩ vừa cho biết. Anh rời phòng mổ, đi về phía khazanat-ul-sharaf; Mirdin đang làm việc ở đó. Họ gặp nhau trong hành lang nhà thuốc. Rob nhìn thấy trên khuôn mặt Mirdin mọi biến động tình cảm cũng đang rối tung trong chính lòng anh.

“Cả bạn nữa à?”

Mirdin gật đầu. “Trong hai tuần nữa?”

“Ừ.” Rob hoảng kinh. “Mình chưa sẵn sàng để thi sát hạch, Mirdin ạ. Bạn đã học bốn năm rồi, còn mình mới có ba năm; mình thấy chưa đủ sức.”

Quên rằng ngay chính mình cũng đang mất bình tĩnh, Mirdin mỉm cười. “Bạn đủ sức rồi. Bạn từng là phó cạo kiêm thầy lang và các ông thầy của chúng ta đều biết khả năng của bạn. Tụi mình có hai tuần để cùng ôn tập, rồi thi.”

55

VẼ CHI, NÀO PHẢI VẼ CHÂN

Ibn Sina ra đời tại một thôn nhỏ có tên là Afshanah, ở ngoài rìa ngôi làng Kharmaythan. Chẳng bao lâu sau gia đình cậu dọn về thành phố Bukhara gần đó. Khi cậu còn nhỏ, bố cậu - một viên chức thu thuế - đã sắp xếp để cậu theo học kinh Koran với một thầy và học văn chương với một thầy khác. Tới năm mười tuổi cậu đã thuộc lòng kinh Koran và hấp thụ khá nhiều văn hóa Hồi giáo. Bố cậu quen một người bán rong rau quả có học tên là Mahmud Nhà toán học; ông này dạy cậu môn toán Ấn Độ và đại số. Trước khi ở cằm cậu thiếu niên nhiều thiên tư này mọc những sợi râu đầu tiên thì cậu đã thi đậu về luật và nghiên cứu sâu về Euclid172 lẫn môn hình học. Các thầy giáo của cậu yêu cầu ông bố cho cậu được hiến đời mình cho học thuật.

Cậu bắt đầu học Y năm mười một tuổi; năm mười sáu tuổi cậu đã thuyết trình trước các bác sĩ cao niên hơn, và đồng thời dành nhiều thì giờ hành nghề luật.

Lẽ ra ông đã là luật gia và triết gia suốt đời, nhưng ông nhận thấy mặc dù những nghề này được trọng vọng trong đế quốc Ba Tư là nơi ông sinh sống, song không có gì quan trọng đối với một cá nhân hơn là sức khỏe và vấn đề sống hay chết của mình. Ngay khi còn rất trẻ, số phận đã đưa đẩy Ibn Sina vào việc phục vụ một số ông vua; họ dùng tài của ông để săn sóc sức khỏe cho họ. Tuy ông đã trước tác hàng chục pho sách về luật và triết học - vì thế ông được tặng danh hiệu trìu mến “Đệ nhị sư phụ” (Đệ nhất sư phụ là Mohammed) - nhưng Ibn Sina trở thành lẫy lừng và được ngưỡng mộ hơn nữa với danh hiệu vị “Thầy của mọi bác sĩ”. Đến đâu ông cũng được trọng vọng.

Ở Ispahan, từ một người tỵ nạn chính trị, ông nhanh chóng trở thành hakim-bashi, Bác sĩ trưởng. Ông thấy nơi đây có quá nhiều bác sĩ; nhưng thường xuyên vẫn có thêm người trở thành thầy thuốc mà chỉ đơn giản qua bố cáo. Trong số các bác sĩ tương lai chỉ có vài kẻ ham mê học hỏi hoặc đủ tài trí; đó là những đặc trung của Ibn Sina khi ông theo học ngành Y; cho nên ông thấy cần phải có cách để thẩm định ai đủ trình độ hành nghề, ai không. Hơn một thế kỷ qua, ở Baghdad các bác sĩ dự tuyển đều phải trải qua một kỳ thi; Ibn Sina đã thuyết phục giới y sĩ Ispahan về kỳ thi ở madrassa để thẩm định bác sĩ, và ông sẽ là chủ khảo về môn Y.

Ibn Sina là vị bác sĩ lỗi lạc nhất ở cả Đông lẫn Tây Caliphat, nhưng ông làm việc tại một cơ sở giáo dục không có được uy tín của những viện hàn lâm lớn nhất. Viện hàn lâm Toledo có Ngôi Nhà Khoa Học riêng, đại học Baghdad có trường dịch thuật, Cairo tự hào về truyền thống y học phong phú và vững chắc từ nhiều thế kỷ. Mỗi nơi này đều có thư viện lớn và nổi tiếng. Ngược lại, Ispahan chỉ có một madrassa nhỏ và một thư viện lệ thuộc vào sự hào phóng của thư viện Baghdad lớn và giàu hơn; còn maristan chỉ là một phó bản tầm thường thu nhỏ của cái bệnh viện lớn Azudi ở Baghdad. Chính tên tuổi Ibn Sina đã bù đắp cho tầm vóc và tiếng tăm của các cơ sở y học ở đây.

Ibn Sina thừa nhận rằng ông có tật kiêu ngạo. Danh tiếng ông lừng lẫy, không ai có thể động đến được; nhưng nếu trình độ của các bác sĩ do ông đào tạo bị chê bai thì ông rất bực mình.

Vào ngày thứ tám tháng Shawwal, một đoàn lữ hành từ Baghdad đem đến cho ông bức thư của Ibn Sabur Yaqut, chủ khảo môn Y ở đấy. Ông ta dự định sẽ đến Ispahan vào nửa đầu của tháng Zulkadah và muốn được ghé tham quan maristan. Trước đây, Ibn Sina có quen biết ông ta, nên nhân dịp này trù tính đập lại thói trịch thượng và lối thường xuyên so sánh đầy kiêu căng của đối thủ từ Baghdad.

Tuy ngành Y ở Baghdad được hưởng nhiều lợi thế quý báu, song ông biết rằng việc thi cử ở đó thường mang tiếng là thiếu nghiêm túc. Nhưng ở maristan này hiện có hai sinh viên y khoa giỏi chưa từng thấy. Thế là ông biết ngay cần phải làm gì để giới y học Baghdad biết Ibn Sina đào tạo bác sĩ cỡ nào ở Ispahan.

Chính vì Ibn Sabur Yaqut sẽ đến thăm maristan mà Jesse ben Benjamin và Mirdin Askari được chọn thi sát hạch, hầu được mang danh hiệu hakim hay không.

Ibn Sabur Yaqut trông vẫn như xưa, không khác hình ảnh mà Ibn Sina còn nhớ. Thành công đã làm cho ánh mắt ông ta mang vẻ cao ngạo sau hai mí dày cộm. Tóc ông ta bạc nhiều hơn hồi họ gặp nhau ở Hamadhan mười hai năm về trước. Ibn Sabur mặc bộ quần áo đắt tiền, nhiều màu sặc sỡ, cho thấy địa vị và sự phú quý của ông ta; tuy áo may rất khéo, nhưng không thể che được cái bụng to hơn thời ông ta còn trẻ nhiều. Ông ta đi một vòng tham quan madrassa và maristan với nụ cười trên môi, nét mặt tươi một cách trịch thượng; ông thở dài, bình phẩm rằng hẳn là sung sướng khi chỉ phải đương đầu với những khó khăn ở một tầm mức nhỏ nhoi như ở đây.

Khi được yêu cầu tham gia ban giám khảo sát hạch hai thí sinh, vị khách quý hân hoan ra mặt.

Giới học giả ở Ispahan không có được nhiều kẻ lỗi lạc, nhưng vẫn có đủ những người đầu ngành xuất sắc ở phần lớn các bộ môn, nên Ibn Sina không khó khăn gì trong việc lập một ban giám khảo mà ngay ở Cairo hay Toledo cũng sẽ được vì nể. Al-Juzjani sẽ chấm về giải phẫu. Imam Yussef Gamali của “Giáo đường thứ Sáu” sẽ hỏi về thần học. Musa Ibn Abbas, một mullah trong ban tham mưu của Imam Mirza-aboul Qandrasseh, tể tướng Ba Tư, sẽ khảo sát về luật. Ibn Sina sẽ chấm về triết; còn về môn y thì vị khách từ Baghdad được khéo léo gợi ý rằng cứ việc đặt ra những câu hỏi hóc búa nhất, chẳng cần nương tay.

Ibn Sina không bận tâm về việc cả hai thí sinh đều là người Do Thái. Tất nhiên cũng có một số tay Do Thái dốt nát trở thành bác sĩ, nhưng kinh nghiệm của ông cho thấy những gã thông minh nhất trong đám Dhimmi theo học ngành Y đều coi như đã qua được nửa đường rồi, bởi vì việc thẩm tra và tranh luận có tri thức, đào sâu tìm chân lý và chứng cớ là một phần sinh hoạt tôn giáo của họ ở các học sảnh, cách sinh hoạt này bén rễ vào họ trước khi họ trở thành sinh viên y khoa.

Mirdin Askari được gọi vào trước tiên. Khuôn mặt với cái cằm dài ngoằng trông chất phác của gã mang nét cảnh giác nhung vẫn điềm tĩnh. Khi Musa Ibn Abbas hỏi một câu về luật tư hữu thì gã trả lời đầy đủ nhưng không khoa trương, trích dẫn nhiều ví dụ và tiền lệ trong Fiqh và Sharia. Khi Yussef Gamali hỏi những câu về thần học mà lại có cả luật, các giám khảo khác sửng sốt ngồi thẳng hơn, vì e rằng hỏi như thế sẽ bất lợi cho thí sinh không phải tín đồ Hồi giáo, song Mirdin đã chứng tỏ gã có kiến thức sâu. Gã đã nêu nhiều ví dụ trong đời của Mohammed và những tư tưởng được ghi chép lại của ngài làm luận chứng, chỉ ra những dị biệt thích đáng cũng như không thích đáng trên phương diện luật và xã hội giữa đạo Hồi và đạo Do Thái; trong câu trả lời gã chêm kinh Torah để biện giải kinh Koran và ngược lại. Ibn Sina thầm nghĩ gã học trò của mình sử dụng kiến thức không khác một thanh kiếm; lúc đánh dứ, lúc đỡ rồi thỉnh thoảng lại điểm trúng đối phương, như thể đầu óc gã được làm từ thép nguội. Sự hiểu biết của Mirdin thật đa dạng, khiến cử tọa lặng người khâm phục một đầu óc thông tuệ, dù họ cũng ít nhiều uyên bác như gã.

Đến lượt mình, Ibn Sabur hỏi hết câu này đến câu khác, tới tấp như bắn cung. Câu trả lời cũng nhanh không kém; nhưng không bao giờ là ý kiến riêng của Mirdin Askari. Thật vậy, gã chỉ trích dẫn lời của Ibn Sina hay Rhazes, Galen hoặc Hippocrates173; có một lần Mirdin trích từ quyển Về chứng sốt hâm hấp của Ibn Sabur Yaqut thì người thầy thuốc đến từ Baghdad kia không đổi nét mặt, ngồi nghe chính những điều mình đã viết ra.

Cuộc khảo sát kéo dài lâu hơn thường lệ nhiều, cho tới lúc thí sinh không nói gì thêm, chỉ lặng thinh nhìn ban giám khảo và không ai hỏi gì nữa.

Ibn Sina nhã nhặn yêu cầu Mirdin ra khỏi phòng thi rồi cho gọi Jesse ben Benjamin.

Ông nhận thấy bầu không khí hơi thay đổi khi thí sinh mới này bước vào phòng thi. Vóc dáng cao lớn của anh tương phản rõ rệt với các giám khảo già nua và khổ hạnh; màu da sạm nắng mặt trời của cả phía Tây lẫn phía Đông, đôi mắt nâu nằm xa nhau vừa chân thật vừa thận trọng; cái mũi gãy trông dữ tợn khiến anh giống một kẻ quen nghề giáo mác hơn là một thầy thuốc. Đôi bàn tay to và khỏe của anh như thể sinh ra chỉ để bẻ sắt, thế mà Ibn Sina từng trông thấy chúng dịu dàng vuốt ve mặt của những người bị sốt hay là hoàn toàn làm chủ được con dao cắt vào da thịt người sống. Anh đã có đầu óc của một bác sĩ từ lâu.

Ibn Sina chủ ý sát hạch Mirdin trước là để dọn đường, vì Jesse ben Benjamin khác hẳn những sinh viên mà các giám khảo này quen hình dung. Anh có những phẩm chất mà một kỳ thi kiểu kinh viện không thể làm bộc lộ hết được. Trong vòng ba năm, anh đã học được rất nhiều, nhưng kiến thức của anh không sâu bằng của Mirdin. Song anh là người có phong thái chững chạc, ngay cả trong lúc đầu óc căng thẳng như thế này.

Rob nhìn sững Musa Ibn Abbas; đôi môi anh tái nhợt, không được bình tĩnh bằng Askari.

Ông mullah phụ tá tể tướng Imam Qandrasseh thấy cái nhìn của anh hơi bất lịch sự nên đột nhiên hỏi ngay một câu về chính trị rõ ràng đầy cạm bẫy mà ông chẳng buồn che giấu.

“Vương quốc thuộc về giáo đường hay hoàng cung?”

Rob trả lời bằng tiếng Ba Tư với giọng của người nước ngoài, không được nhậm lẹ và vững vàng khiến giám khảo phải phục như Mirdin: “Kinh Koran đã dạy rõ rằng trong thiên thứ hai Allah có nói: ‘Ta đặt trên thế gian một phó vương.’ Trong thiên ba mươi tám, trọng trách của Shah được xác định như sau: ‘David, ngươi xem đây, ta đã chỉ định ngươi làm phó vưong trên mặt đất, vậy ngươi phải phân xử cho công bằng, chứ đừng vì những ý thích bất thường, kẻo sẽ đi lạc lối của Chúa Trời.’ Xem thế đủ biết vương quốc thuộc về Chúa Trời.”

Trả lời vương quốc là của Chúa Trời, Rob đã tránh không phải chọn lựa giữa Qandrasseh và Ala Shah; thật là hay và khôn khéo nên ông mullah không phản bác.

Ibn Sabur đòi thí sinh nói về sự khác biệt giữa bệnh đậu mùa và bệnh sởi.

Rob trích dẫn luận thuyết của Rhazes có tên là “Phân loại bệnh tật” rằng những triệu chứng báo trước bệnh đậu mùa là sốt và đau lưng, còn ở bệnh sởi thì sốt nặng hơn và tâm thần kiệt quệ. Anh trích lời Ibn Sina, như thể ông không có mặt ở đó, trong pho thứ tư bộ Y kinh cho rằng thông thường bệnh sởi chỉ phát ban một lần, trong khi bệnh đậu mùa thì phát chỗ này rồi lan đến chỗ khác.

Anh điềm tĩnh, không nao núng và không tìm cách đưa vào câu trả lời kinh nghiệm của mình về bệnh dịch hạch, mà một kẻ thiếu bản lĩnh có thể đã làm. Ibn Sina biết anh quả rất xứng đáng. Trong ban giám khảo, chỉ có ông và al-Juzjani mới rõ anh đã nỗ lực biết bao trong ba năm qua.

“Anh phải làm gì khi chữa xương bánh chè bị vỡ?” al-Juzjani hỏi.

“Nếu chân vẫn thẳng thì phải buộc nó giữa hai cái nẹp để không động đậy được. Nếu không, thì hakim Jalal-ul-Din đã nghĩ ra một phương pháp nẹp dùng được cho cả đầu gối, lẫn khuỷu tay gãy hay trật khóp.” Cạnh vị khách đến từ Baghdad có để giấy, bút lông174 và mực; Rob bước lại cầm lấy. “Tôi có thể vẽ một cái chi để quý giám khảo thấy được cách nẹp như thế nào,” anh nói.

Ibn Sina hốt hoảng. Tuy anh chàng Dhimmi này là người Tây dương, nhưng chắc chắn anh ta phải biết rằng ai mà vẽ hình người, dù toàn thể hay chỉ một phần, cũng sẽ bị thiêu đốt trong ngọn lửa địa ngục nóng nhất. Đối với một tín đồ Hồi giáo thuần thành thì chỉ nhìn hình vẽ đó thôi cũng vừa là tội lỗi, vừa là phạm pháp. Vì có ngài Imam và ông mullah hiện diện thì người “nghệ sĩ” dám báng bổ chúa Trời và làm bại hoại đạo đức của họ qua sự tạo hình con người175 sẽ bị lôi ra trước tòa án Hồi giáo ngay và chẳng đời nào thành hakim cả.

Các giám khảo đang ngồi đó biểu lộ nhưng xúc động khac nhau. Gưong mặt al-Juzjani tỏ ra vô cùng tiếc rẻ, Ibn Sabur cười mỉm, khóe miệng khẽ rung rung, Imam Yussef lộ vẻ bối rối, còn ông mullah thì nổi giận.

Cây bút lông cứ chuyển từ bình mực sang tờ giấy. Tiếng nó cọ trên giấy kêu sột soạt rất nhanh; chỉ sau một khoảnh khắc là mọi sự đã quá muộn, tấm hình đã vẽ xong rồi. Rob đưa cho Ibn Sabur; vị khách ở Baghdad nhìn bức hình, ngỡ ngàng. Khi ông ta đưa cho al-Juzjani thì nhà giải phẫu bậc thầy này không nén được nụ cười thú vị.

Ibn Sina có cảm tưởng đã phải chờ quá lâu bức hình mới được chuyền đến tay mình; ông ngó vào tờ giấy thì cái chi mà Rob vừa vẽ hóa ra là một cành cây176! Hẳn là một cành cong của cây mơ vì anh vẽ cả lá. Anh khôn khéo dừng một cái mấu để diễn tả xương bánh chè bị thương và hai đầu thanh nẹp được buộc cách đầu mấu khá xa.

Không ai hỏi gì về cái nẹp.

Ibn Sina ngó Jesse, cẩn thận không để lộ rằng ông thấy nhẹ cả người và quý mến anh. Ông thích chí nhìn vào khuôn mặt vị khách đến từ Baghdad. Thoải mái ngả lưng ra sau, Ibn Sina bắt đầu đặt ra cho học trò của mình những câu hỏi rất thú vị về triết học mà ông có thể nghĩ ra được, vì ông tin chắc maristan ở Ispahan thừa sức chơi trội một chút.

*

Rob hết hồn khi được biết Musa Ibn Abbas - người mà anh đã thấy bí mật gặp gỡ sứ thần Seljuk - lại chính là phụ tá của tể tướng Qandrasseh. Nhưng anh sớm nhớ lại rằng lúc đó mình không bị phát giác, nên sự hiện diện của ông ta trong ban giám khảo không hàm chứa một sự đe dọa đặc biệt nào cả.

Thi xong, Rob đi ngay đến khu các bệnh nhân phải giải phẫu ở cạnh tòa nhà maristan; anh và Mirdin đều nhất trí rằng chỉ ngồi đợi kết quả thì quá căng thẳng trí óc. Tốt nhất là làm việc trong khi chờ đợi. Thế là anh lao vào đủ thứ việc: khám bệnh, thay áo quần cho bệnh nhân, gỡ chỉ khâu - những việc đơn giản quen thuộc.

Thời gian trôi mà không có tin tức gì.

Một lát sau Jalal-ul-Din bước vào khu giải phẫu; như thế là ban giám khảo đã giải tán. Rob cứ muốn hỏi Jalal xem ông có biết gì về kết quả chăng nhưng không mở miệng được. Jalal lên tiếng chào như bình thường, chứ không tỏ vẻ gì biết về nỗi khắc khoải của học trò mình.

Hôm trước hai thầy trò cùng nỗ lực chữa cho một người chăn bò bị một con bò mộng làm cho bị thương nặng. Cánh tay anh ta bị con vật đạp gãy hai chỗ, chẳng khác một cành liễu, rồi nạn nhân còn bị bò húc trước khi những mục tử khác nhử được nó đi chỗ khác.

Rob xếp gọn rồi khâu những cơ bắp bị đứt cũng như thịt ở vai và cánh tay anh ta, còn Jalal chỉnh xương gãy rồi nẹp lại. Bây giờ, sau khi khám lại bệnh nhân, Jalal than phiền rằng băng dày quá, sát nẹp trông rất khó coi.

“Bỏ băng ra được chứ?” ông hỏi.

Rob ngạc nhiên vì Jalal phải biết rõ hơn anh, nhưng vẫn đáp: “Còn sớm quá!”

Jalal nhún vai, rồi mỉm cười thân mật nhìn anh. “Anh đã nói thì hẳn phải đúng, hakim ạ!” ông nói rồi đi ra.

Thế là Rob biết kết quả. Nó làm anh choáng váng, phải đứng yên mất một lúc.

Rồi những việc thường ngày lại lôi kéo anh: còn bốn bệnh nhân phải khám. Thế là anh tiếp tục, cố khám một cách cẩn trọng đúng với phong cách một lương y; sự tập trung của anh chẳng khác gì thấu kính, còn trí óc anh là mặt trời, tụ sức nóng vào từng người bệnh.

Chữa xong bệnh nhân cuối cùng, Rob lại lặn ngụp trong nỗi xúc động đang trào dâng và niềm vui thuần túy nhất từng cảm thấy trong đòi. Anh như người say rượu, hối hả về nhà để báo cho Mary biết.

56

LỆNH VUA

Rob trở thành hakim đúng sáu ngày trước sinh nhật thứ hai mươi tư; suốt cả tuần đó anh mang tâm trạng một kẻ hạnh phúc nhất đời. Rob nhẹ người vì Mirdin không đề nghị kéo nhau ra maidan để ăn mừng học vị bác sĩ. Không phải Rob muốn vẽ vời, song anh cảm thấy cuộc đời họ đã thay đổi một cách rất trọng đại, không thể đánh dấu bằng một buổi tối say sưa được. Thay vào đó, hai gia đình tụ họp nhau ở nhà Askari, vui chung một bữa ăn tối.

Rồi Rob và Mirdin cùng đến nhà người thợ may để nhờ cắt cho mỗi người một bộ áo màu đen và áo khoác của hakim.

“Bạn định về Masqat lúc này chưa?” Rob hỏi.

“Mình còn ở lại đây vài tháng nữa, vì có những thứ ở khazanat-ul-sharaf mình còn phải học. Còn bạn thì sao? Bao giờ thì các bạn về lại châu Âu?”

“Mary không thể đi xa trong thời gian mang thai được. Tốt nhất tụi mình đợi sinh đứa nhỏ, chờ nó đủ cứng cáp để có thể chịu nổi một chuyến đi vất vả.” Rob mỉm cười. “Gia đình bạn ở Masqat nhất định sẽ ăn mừng khi bạn vinh quy. Bạn đã báo rằng Shah muốn mua của họ loại ngọc trai to rồi chứ?”

Mirdin lắc đầu. “Họ hàng mình đi đến các làng của những người mò ngọc trai, tìm mua loại ngọc nhỏ thôi, rồi đong từng chén bán cho lái buôn; họ lại bán tiếp để người ta đính vào áo quần. Họ hàng mình không dễ kiếm ra tiền để mua loại ngọc lớn đâu. Vả lại họ chẳng ham buôn bán với Shah, vì vua chúa thích ngọc to nhưng ít khi chịu trả giá tương xứng, về phần mình, mình mong Ala Shah đã quên cái ‘đại phước’ mà ông ban cho họ.”

“Tối hôm qua các triều thần có hỏi thăm vì thấy vắng ngươi,” Ala Shah nói.

“Thần lo chữa cho một người đàn bà ốm thập tử nhất sinh,” Karim đáp.

Thật ra gã đã tới với Despina. Họ mong nhau đến khắc khoải. Lần đầu tiên sau suốt năm đêm gã mới thoát được những rào đón xun xoe của đám quý tộc vốn quen được chiều chuộng. Cho nên gã quý từng khoảnh khắc bên nàng.

“Trong triều của ta cũng có người đau ốm cần đến sự thông thái của ngươi,” Ala cáu kỉnh nói.

“Tâu thánh thượng, vâng.”

Ala từng tỏ cho mọi người thấy rằng Karim được ông sủng ái, nhưng gã đã thấy chán ngấy thân nhân các gia đình quyền quý vì họ cứ tìm đến gã với những thứ bệnh tưởng. Gã thấy thiếu bầu không khí làm việc thật sự tất bật trong maristan; vì ở đó gã là bác sĩ cứu chữa người chứ không phải một thứ trang trí.

Song mỗi khi cưỡi ngựa vào Thiên Đường Sảnh, được lính gác đứng nghiêm chào, gã lại thấy bồi hồi. Gã thường nghĩ Zaki-Omar sẽ kinh ngạc biết mấy, nếu được thấy thằng nhỏ ngày xưa cưỡi ngựa cạnh vua Ba Tư.

“… Ta đang thảo kế hoạch, Karim ạ,” Shah nói. “Dự trù những sự kiện vĩ đại.”

“Cầu xin Allah biểu đồng tình.”

“Ngươi phải cho tìm bạn của ngươi vào đây, hai gã Do Thái ấy. Ta muốn nói chuyện với cả ba người.”

“Muôn tâu, vâng,” Karim nói.

Hai hôm sau, vào buổi sáng, Rob và Mirdin được lệnh đi ngựa tháp tùng Ala Shah. Đây cũng là dịp để họ gặp lại Karim, vì thời gian gần đây gã hoàn toàn phải chầu chực một bên Ala. Trong tàu ngựa của hoàng cung, ba bác sĩ trẻ rà lại về kỳ thi vừa qua khiến Karim rất thú vị. Khi Shah ra tới thì họ cùng lên ngựa, đi theo sau ông ra vùng quê.

Họ đã quen với những lần đi như thế này. Khác chăng là hôm ấy họ thử lối bắn tên Parthia quá lâu, mà chỉ có Karim và Ala mới mong họa may trúng đích. Họ ăn uống thỏa thuê và nói những chuyện tầm phào cho đến lúc cả bốn người vào hang, vừa ngâm mình trong nước ấm vừa uống rượu.

Lúc ấy Ala mới điềm tĩnh cho họ biết rằng năm ngày nữa ông sẽ thông lĩnh đại quân từ Ispahan mở một cuộc đột kích.

“Tâu hoàng thượng, đột kích vào đâu?” Rob hỏi.

“Vào những khu nuôi voi ở Tây Nam nước ấn Độ.”

“Tâu bệ hạ, thần được phép tháp tùng chứ?” Karim lập tức hỏi ngay, mắt gã long lanh.

“Ta mong rằng cả ba ngưoi đều cùng đi,” Ala nói.

Ông nói với họ rất lâu, làm cho họ hãnh diện, vì đã được tiết lộ kế hoạch tối mật của ông. Mặt phía Tây bọn Seljuk rõ ràng đang chuẩn bị chiến tranh. Ở Ghazna, tiểu vương Mahmud hung hăng hơn bao giờ hết; thế nào rồi cũng sẽ phải đối phó với hắn thôi. Đây là lúc để Ala Shah xây dựng lực lượng. Gián điệp của ông đã báo rằng ở Mansura có nhiều voi, do một đơn vị đồn trú Ấn Độ nhỏ yếu canh giữ. Một cuộc đột kích sẽ là trận diễn tập hữu ích và, quan trọng hơn nữa, có thể bắt được voi là những con thú vô giá; mang giáp sắt, chúng sẽ thành loại vũ khí đáng sợ, có khả năng làm chuyển thế thắng bại trên mặt trận.

“Còn một mục đích nữa,” Ala nói rồi đưa tay với bao dao găm để cạnh hồ nước. Lưỡi dao bằng loại thép xanh khác thường, có chạm những vân rất nhỏ.

“Kim loại để làm con dao này chỉ tìm thấy ở Ấn Độ thôi, không giống những kim loại ta có. Lưỡi nó sắc và bền hơn loại thép của chúng ta; cứng đến mức có thể cắt đứt khí giới thông thường. Chúng ta sẽ tìm loại kiếm làm bằng thép này. Một quân đội được trang bị đủ kiếm ấy sẽ chiến thắng.” Ông đưa dao để họ xem lưỡi thép sắc đã tôi.

“Ngươi đi cùng với chúng ta chứ?” ông hỏi Rob.

Cả Ala Shah và Rob đều hiểu rằng đây là mệnh lệnh chứ không phải chỉ hỏi suông. Giấy đòi nợ đã đến hạn và bây giờ là lúc Rob phải trả.

“Muôn tâu, thần xin được tháp tùng bệ hạ,” Rob cố ra vẻ hớn hở. Anh choáng váng không phải chỉ vì rượu và thấy tim mình đập như trống.

“Còn ngưoi, Dhimmi?” Ala quay sang Mirdin.

Mirdin mặt mày tái nhợt. “Bệ hạ đã chuẩn y cho thần được về với gia đình ở Masqat.”

“Chuẩn y! Dĩ nhiên ngươi được chuẩn y. Tùy ngươi quyết định có đi với chúng ta hay không,” Ala lạnh nhạt.

Karim vội vớ lấy bầu rượu da dê, rót đầy các ly. “Đi nhé, Mirdin.” “Mình không phải là lính,” gã ngần ngừ đáp rồi nhìn Rob.

Đi với tụi mình, Rob nghe chính mình thúc ép mình. “Bạn mới dạy mình chưa được một phân ba số điều răn. Trên đường đi bọn mình có thể cùng học tiếp được.”

“Hoàng thượng cần bác sĩ,” Karim nói. “Vả lại, chả lẽ Jesse là người Do Thái duy nhất sẵn sàng chiến đấu mà mình biết trong đời sao?”

Mirdin nheo mắt, tuy đó chỉ là một câu nói đùa hơi thiếu tế nhị.

“Bạn lầm rồi, Karim ạ. Rượu làm bạn mất tỉnh táo rồi đó,” Rob nói.

“Mình cũng đi nữa,” Mirdin nói. Thế là mọi người lớn tiếng reo hò. Có thế chứ, Ala hài lòng. “Chúng ta, bốn người bạn, sẽ cùng đột kích Ấn Độ!”

*

Chiều hôm ấy Rob tới tìm Nitka Bà mụ. Bà chưa thật già, người gầy, khuôn mặt tái xanh nghiêm nghị với cái mũi khoằm và đôi mắt màu nho khô sắc sảo. Bà mời Rob uống nước lấy lệ, rồi lắng nghe anh nói, không có vẻ gì ngạc nhiên cả. Rob chỉ bảo rằng anh phải đi xa. Qua nét mặt bà, Rob hiểu rằng bà quá quen với những chuyện như của anh: người chồng đi vắng xa, người vợ ở nhà, một mình chịu qua cơn đau đớn.

“Tôi đã thấy vợ anh rồi. Cái cô ngoại đạo tóc đỏ ấy.”

“Phải đấy. Cô ấy là người Âu theo đạo Cơ Đốc.”

Đôi mắt bà Nitka ra vẻ suy nghĩ rồi bà quyết định. “Được rồi. Tôi sẽ đỡ cho khi nào cô ấy sinh nở. Nếu có khó khăn, tôi sẽ đến ở nhà anh những tuần cuối trước khi trở dạ.”

“Cám ơn bà.” Rob đưa cho bà ta năm đồng tiền, trong đó có bốn đồng tiền vàng. “Đủ không hở bà?”

“Đủ.”

Thay vì về nhà, anh lại rời khu Yehuddiyyeh, đến nhà Ibn Sina một cách đường đột.

Vị Thầy của mọi bác sĩ trầm ngâm nghe anh trình bày.

“Nếu anh tử trận ở Ấn Độ thì sao? Em ruột tôi, Ali, đã bị giết trong một cuộc đột kích tương tự. Có thể anh không nghĩ đến điều này, vì anh còn trẻ, mạnh khỏe nên chỉ nghĩ rằng mình sẽ sống. Nhưng nếu chẳng may anh ngã xuống thì sao?”

“Con để lại cho nhà con khá đủ tiền. Phần con chỉ có một ít, phần lớn là của bố cô ấy,” Rob đắn đo nói. “Nếu con chết, thầy sắp xếp để vợ con và đứa bé trở về quê quán được chứ?”

Ibn Sina gật đầu. “Anh phải giữ mình để tôi khỏi phải làm việc này đấy.” Ông mỉm cười. “Thế anh đã nghĩ về cái điều bí ẩn tôi đố anh chưa?”

Rob sửng sốt, tự hỏi sao lúc này đầu óc ông còn có thể nghĩ đến cái chuyện chẳng đáng quan tâm ấy.

“Thưa thầy, chưa.”

“Không hề gì. Nếu Allah muốn thì anh sẽ còn thừa thì giờ để suy đoán.” Chợt ông đổi giọng, nói như ra lệnh, “Bây giờ thì ngồi gần lại đây, hakim. Tôi nghĩ rằng sẽ không vô bổ nếu chúng ta trao đổi thêm một lúc về cách trị vết thương.”

Khi hai vợ chồng đi nằm, Rob kể hết cho Mary biết, giải thích để cô hiểu rằng anh không có quyền từ chối, rằng anh buộc phải trả nợ Ala và sự có mặt của anh trong đội quân là một mệnh lệnh. “Nếu tránh được thì cả Mirdin và anh, chẳng ai chạy theo cuộc phiêu lưu điên rồ này.”

Anh không đả động đến những rủi ro có thể xảy ra, mà chỉ bảo Mary rằng đã dàn xếp để bà Nitka đỡ khi cô trở dạ và Ibn Sina sẽ giúp cô trong trường hợp có khó khăn.

Hẳn là Mary kinh hoàng lắm, nhưng cô không than trách. Khi cô hỏi thì Rob nghĩ rằng giọng vợ mình có vẻ giận dữ; song có thể anh kiếm cớ để tự bào chữa, vì trong thâm tâm anh cũng hăm hở được làm người lính ra trận, sung sướng được sống thực một giấc mơ của thời niên thiếu.

Nửa đêm, anh khẽ đặt tay lên bụng vợ và cảm thấy làn da ấm kia đã căng rõ rồi.

“Có thể anh sẽ không được nhìn thấy như anh muốn nữa khi nó to bằng trái dưa hấu,” cô nói trong bóng đêm.

“Chắc chắn lúc ấy anh về lại rồi mà.”

Đến ngày Rob lên đường, Mary như rút vào cái vỏ của mình và lại trở thành cô gái cứng cỏi, một thân một mình quyết chí bảo vệ người cha đang hấp hối mà anh tìm thấy trong wadi Ahmad.

Tới giờ chia tay, cô ra đứng trước nhà, chải lông cho con ngựa ô. Cô hôn chồng, rồi nhìn theo anh, mắt ráo hoảnh. Cô đứng đó, cao lớn với cái bụng đã to, cố đứng vững như thể đã mệt mỏi từ bao lâu nay rồi.

57

NHỮNG ƯỚC VỌNG CỦA NGƯỜI CƯỠI LẠC ĐÀ

Tuy không phải là đại quân nhưng để đột kích thì đây là một lực lượng hùng hậu gồm sáu trăm lính, ngựa, lạc đà và hai mươi bốn thớt voi.

Khi Rob vừa đến chỗ điểm quân ở maidan thì viên đội trưởng Khuff giữ ngay lấy con ngựa nâu của anh.

“Khi nào về lại Ispahan thì anh sẽ được nhận lại nó. Bây giờ chúng ta chỉ dùng loại thú đã được tập luyện quen với mùi voi.”

Con ngựa nâu được nhập vào bầy để dẫn về chuồng trong hoàng thành. Mirdin lấy làm khoái trá khi thấy Rob thất kinh vì được cấp cho một con lạc đà cái, màu xám trông không mấy đẹp. Con vật vừa nhìn anh một cách dửng dưng, vừa nhai lại; hai cái môi như bằng cao su nhăn nhúm, trong khi mỗi hàm nhai trệu trạo về một phía khác nhau.

Mirdin nhận được một chú lạc đà màu nâu. Gã đã cưỡi loài vật này từ bé nên chỉ dẫn Rob cách kéo cương và cách họ để con lạc đà loại một bướu khuỵu hai chân trước, gập sát đầu gối rồi khuỵu hai chân sau, nằm sát đất. Người cưỡi lạc đà ngồi thõng cả hai chân sang một bên, vừa giật dây cương vừa hạ một lệnh khác, chân con vật sẽ đứng thẳng lên theo thứ tự ngược với lúc nó nằm xuống.

Có tất cả hai trăm rưỡi lính bộ, hai trăm lính cưỡi ngựa và một trăm rưỡi lính cưỡi lạc đà. Rồi Ala Shah xuất hiện, trông rất oai phong. Voi của ông lớn hơn những con khác một yard; cặp ngà đáng sợ của nó được trang điểm với những vòng vàng. Gã mahout hãnh diện ngồi trên đầu con voi đực này, thọc hai chân vào sau tai nó để điều khiển. Ala Shah bệ vệ trong y phục bằng lụa màu xanh da trời, khăn xếp đỏ, ngồi thẳng người trong cái ghế bành lót nệm đặt trên cái lưng cong to kềnh càng của con vật. Dân chúng rộ lên reo hò; có thể một số hoan hô người anh hùng đã thắng giải chatir, vì ngay sau con voi của nhà vua là Karim trên con ngựa A Rập dáng bồn chồn màu xám có đôi mắt hung dữ.

Khuff khàn khàn hét như sấm ra hiệu lệnh, và con ngựa của ông ta lững thững theo sau voi của Ala và Karim, rồi những con voi khác tiến vào hàng ngũ. Đoàn quân bắt đầu rời quảng trường. Sau dàn voi đến kỵ binh, rồi đến lính cưỡi lạc đà; tiếp theo là hàng trăm con lừa đã bị xẻ lỗ mũi để chúng thở dễ hơn khi phải thồ nặng. Lính bộ đi sau cùng.

Giống như lần đi với đoàn lữ hành, lần này vị trí của Rob - như thể số phận an bài - cũng lại ở giữa nửa cuối đoàn quân; nghĩa là anh và Mirdin sẽ phải thường xuyên hứng bụi. Đã liệu trước như thế nên hai người đội mũ da Do Thái, che được cả nắng lẫn bụi tốt hơn khăn xếp.

Rob thấy cưỡi lạc đà đáng sợ quá. Khi nó quỳ xuống để anh đặt cái sức nặng đáng kể của mình trên lưng nó thì nó kêu to như than van, rồi khụt khịt, rền rĩ khi lồm cồm đứng lên một cách khó khăn. Cưỡi kiểu này bụng Rob không yên, vì ngồi cao hơn cưỡi ngựa, người lắc lư; lưng con vật như thiếu mỡ và thịt khiến kém êm hẳn.

Khi họ băng qua cây cầu bắc ngang “Dòng sông của sự sống” thì Mirdin nhìn Rob cười, nói to: “Rồi bạn sẽ thích nó cho mà xem!”

Rob chẳng bao giờ thích nổi. Hễ có dịp là nó phun từng mảng nước bọt dính nhơm nhớp vào anh, dữ dằn tung những cú đá hậu như một con lừa giở chứng, lại còn táp như chó khiến anh phải buộc mõm nó lại. Anh cứ phải coi chừng nó luôn.

Cả phía trước lẫn phía sau anh đều có lính, điều này làm Rob thích thú. Họ có khác gì đội quân La Mã xưa đâu; rồi anh hứng chí tưởng tượng mình ở trong đội quân ấy, đi đến đâu khai sáng đến đấy. Song cứ mỗi chiều anh đều tỉnh mộng vì họ không dựng khu trú quân nghiêm chỉnh như lính La Mã. Ala có lều riêng lót thảm với nhạc công, đầu bếp và thừa thãi người hầu luôn tuân theo ý muốn của ông. Tất cả những người còn lại nằm lăn hết ra đất, lấy quần áo đắp. Mùi chất thải của người và thú vật hôi rình. Hễ gặp suối thì chưa được bao lâu suối đã dơ.

Tối đến, nằm trong bóng đêm trên nền đất cứng, Mirdin tiếp tục dạy Rob về các giới luật được Chúa Trời khải thị cho dân Do Thái. Cái việc dạy và học quen thuộc này giúp họ quên đi nhọc nhằn và sợ hãi. Họ luôn học mười hai điều răn một lượt và tiến bộ nhanh chóng khiến Rob nghĩ rằng ra trận cũng là một cơ hội lý tưởng để học. Giọng Mirdin điềm tĩnh và uyên bác khiến họ vững tin rằng sẽ được thấy một ngày mai tươi sáng.

Đúng như dự tính, lương thực họ mang theo sống được một tuần thì hết. Một trăm lính bộ được giao nhiệm vụ đi kiếm lương thảo, liền tách ra tiến lên trước, càn quét không chừa một xó xỉnh nào khắp vùng đóng quân, để rồi ngày ngày kéo dê hoặc lùa cả bầy cừu về, hay xách gà xách vịt kêu quang quác, hoặc tha về nông sản. Thứ ngon nhất dành cho Shah, còn lại đem phân chia. Đêm đêm hàng trăm bếp lửa được dựng lên nấu nướng. Thức ăn cướp bóc bao giờ cũng ngon.

Mỗi khi dựng trại mới thì ngày nào cũng có khám bệnh. Trạm xá cách lều Ala Shah không xa để những kẻ giả ốm phải e dè; tuy vậy hàng người đến khám vẫn đông. Một tối nọ Karim đến gặp họ.

“Bạn muốn làm việc à? Bọn mình đang cần thêm người đây,” Rob nói.

“Mình đâu được phép. Mình phải luôn luôn túc trực bên cạnh Shah.”

“Ra thế!” Mirdin nói.

Karim nở một nụ cười méo xệch. “Hai bạn cần thêm lương thực không?”

“Tụi mình có đủ để dùng rồi,” Mirdin đáp.

“Các bạn cần gì mình cũng cung cấp được cả. Tới được khu nuôi voi ở Mansura cũng mất vài tháng. Các bạn nên làm sao để sống cho thoải mái trên đường hành quân.”

Rob nhớ lại câu chuyện Karim đã kể trong lần chống dịch tả ở Shiraz, rằng khi quân lính đi qua tỉnh Hamadhan đã đem lại cái chết bi đát cho cha mẹ gã như thế nào. Anh tự hỏi rồi đây sẽ có bao nhiêu trẻ sơ sinh bị bố mẹ chúng đập vào đá cho vỡ sọ để chúng khỏi phải chết đói vì đạo quân này kéo qua.

Rồi anh thấy xấu hổ vì đã oán trách bạn mình; đâu phải Karim gây ra cuộc đột kích này. “Có một việc mình muốn yêu cầu: mỗi khi dựng khu trú quân mới thì phải đào rãnh bốn bề để làm nơi tiêu tiểu.”

Karim gật đầu.

Đề nghị này được thực hiện ngay, kèm theo bố cáo rằng đây là lệnh của các bác sĩ. Họ không vì thế mà được thương mến hơn, vì nay mỗi chiều những người lính đã mệt mỏi lại phải đi đào rãnh; rồi nếu giữa đêm thức giấc vì bị đau bụng, phải mò mẫm trong đêm tối tìm rãnh. Kẻ nào vi phạm sẽ bị phạt đánh bằng gậy. Song nhờ thế mà doanh trại bớt hôi hám hơn và mỗi sáng, khi nhổ trại, không phải lo đạp lên phân người nữa.

Phần lớn lính tráng nhìn họ khinh thị nhưng ôn hòa hơn. Ai cũng biết việc Mirdin không mang theo khí giới hôm xuất quân, rồi yêu cầu Khuff đưa cho một cây kiếm của lính gác để dùng đỡ, song gã thường quên không đeo. Cái mũ da Do Thái cũng như việc họ quen dậy sớm, đi ra một góc xa để đội khăn, đọc kinh và quấn những sợi dây da quanh cánh tay, bàn tay khiến Rob và Mirdin thành tách biệt hẳn.

Mirdin sửng sốt. “Ở đây đâu có người Do Thái nào để ý và ngờ vực mà bạn phải đọc kinh với mình?” Khi thấy Rob nhún vai thì gã cười. “Mình nghĩ rằng một phần nhỏ của bạn đã thành Do Thái rồi đấy.”

“Không đâu.” Rob đáp, rồi kể về cái ngày giả trang thành một người Do Thái, anh đả đến giáo đường Thánh Sofia ở Constantinople và hứa với Chúa Jesus rằng sẽ không bao giờ chối bỏ Người.

Mirdin gật đầu, song không cười nữa. Họ đủ sáng suốt để thấy không nên nói tiếp về chuyện này. Cả hai đếu biết rõ rằng có những chuyện họ sẽ chẳng bao giờ nhất trí được, vì họ đã được dạy dỗ niềm tin khác nhau về Chúa Trời và linh hồn, nhưng họ sẵn lòng tránh những hố sâu ngăn cách để giữ một tình bạn của những con người có lý trí, của hai thầy thuốc và, giờ đây, của hai người lính vụng về.

Khi đạo quân đến Shiraz thì viên kelonter ra ngoài thành đón như đã ước hẹn, cống hiến một đàn vật thồ lương thực để tránh cho vùng này khỏi bị đám lính có nhiệm vụ lùng lương thảo vơ vét sạch. Sau khi đã bệ kiến Shah, viên kelonter ôm chầm lấy Rob, Mirdin và Karim, rồi cùng nhau uống rượu, hồi tưởng lại những ngày chống bệnh dịch hạch ở đây.

Rồi Rob và Mirdin177 tiễn ông ta về tới tận cổng thành. Khi quay lại, bị đoạn đường bằng phẳng quyến rũ, lại thêm đã ngà ngà say, hai người bèn chạy thi lạc đà. Lúc ấy Rob mới khám phá ra rằng khi chạy, lạc đà hoàn toàn không còn cái kiểu bước đi lắc lư nặng nề nữa. Nó sải dài chân khiến mỗi bước thành một bước nhảy đều và nhanh trong không khí. Rob ngồi ung dung, thưởng thức nhiều cảm giác khác nhau: lúc thì bềnh bồng, lúc tung bổng người lên, lúc như ngọn gió. Bấy giờ Rob mới hiểu tại sao những người Ba Tư gốc Do Thái đã đặt ra một từ tiếng Hebrew để diễn tả và được đại chúng tiếp thu: gemala sarka, nghĩa là lạc đà bay.

Con lạc đà cái màu xám của Rob chạy hết sức, và lần đầu tiên anh thấy thích nó. “Gắng lên, cô bé!” anh la lớn khi họ phóng về chỗ đóng quân.

Tuy con lạc đà nâu của Mirdin(*) thắng cuộc đua, song Rob vẫn rất hứng thú. Anh xin những người quản tượng thêm thức ăn cho lạc đà của mình; nó cắn vào cánh tay anh, tuy không rách da song vết cắn bị bầm, đau cả ngày, rất khó chịu. Rob bèn đặt tên nó là “Chó cái”.

58

ẤN ĐỘ

Ở phía Nam Shiraz họ gặp Con Đường Gia Vị và cứ theo đó đi tiếp cho đến khi gần tới eo biển Hormuz178 thì rẽ ra hướng bờ biển để tránh vùng núi non. Lúc ấy đang mùa đông nhưng không khí vùng Vịnh ấm và đượm mùi thơm. Thỉnh thoảng vào đầu buổi chiều, sau khi dựng trại xong, lính và bầy thú vật xuống tắm dưới làn nước mặn ấm, sát bờ cát nóng, trong khi lính canh bồn chồn trông chừng kẻo có cá mập. Những cư dân họ gặp ở đây hoặc da đen hoặc là người Baluchi 179. Họ là dân chài hoặc nông dân trồng chà là và lựu trên những ốc đảo ven biển. Họ sống trong lều hay các ngôi nhà bằng đá trát bùn có mái bằng; đôi khi đội quân kéo qua wadi, gặp cả những gia đình sống trong các hang động. Rob thấy vùng này nghèo xơ xác, nhưng Mirdin lại vui vẻ khi đoàn quân tiếp tục đi, gã nhìn quanh với đôi mắt rưng rưng.

Khi họ tới làng đánh cá Tiz thì Mirdin nắm tay Rob, kéo ra bờ biển. “Kia Ida, ở bờ bên kia,” gã chỉ ra cái vịnh trong xanh. “Đấy là Masqat. Từ đây, một cái thuyền chỉ cần vài giờ là đưa chúng ta đến nhà của bố mẹ mình được.”

Đúng là gần đến độ trêu ngươi; nhưng sáng hôm sau họ lại phải nhổ trại, đi tiếp; cứ mỗi bước lại xa gia đình Askari thêm.

Khoảng một tháng sau khi rời Ispahan họ qua khỏi biên giới Ba Tư. Một số biện pháp mới được thi hành: Ala Shah ra lệnh đêm đến phải lập ba vòng canh quanh trại, mỗi sáng lại phổ biến một khẩu lệnh mới đến mọi người; kẻ nào tìm cách vào khu đóng quân mà trả lời sai khẩu lệnh sẽ bị giết ngay.

Khi tới vùng Sind, lính tráng mặc tình cướp phá. Một ngày kia đám lính kiếm lương thảo lôi đàn bà về trại, như thể súc vật. Ala Shah chỉ cho phép đám lính có đàn bà vào tối hôm đó, rồi bắt tuyệt đối ngưng. Đâu dễ gì đến gần Mansura với sáu trăm lính mà không bị phát giác, cho nên nhà vua không muốn bị lộ chỉ vì trên đường hành quân lính của ông cướp đàn bà.

Đêm hôm ấy chắc chắn sẽ phóng túng lắm. Rob và Mirdin thấy Karim chọn lựa rất kỹ bốn người đàn bà.

“Hắn cần gì tới những bốn người?” Rob hỏi.

“Có phải để cho hắn đâu,” Mirdin đáp.

Quả thế thật, vì họ thấy Karim dẫn mấy người đàn bà vào lều của nhà vua.

“Chả lẽ bọn mình gắng sức giúp hắn thi đậu thành bác sĩ để hắn làm như thế này sao?” Mirdin chua chát hỏi. Rob không đáp.

Bọn lính chuyền nhau những người đàn bà còn lại bằng cách rút thăm. Bọn chưa đến lượt tụ thành đám, đứng nhìn trò động đực và reo hò; đám lính gác cũng được thay để có thể cùng hưởng món chiến lợi phẩm đầu tiên này.

Mirdin và Rob ngồi tránh xa về một phía, bên một túi da dê đựng rượu. Có lúc họ định học tiếp các điều răn của Chúa Trời, song thấy không phải là thời điểm thích hợp.

“Bạn đã chỉ mình hơn bốn trăm điều răn rồi,” Rob trầm ngâm. “Chẳng bao lâu nữa sẽ hết.”

“Mình mới chỉ điểm sơ qua. Có những bậc trí giả bỏ cả đời chỉ để mong hiểu những chú giải của một giới luật thôi.”

Tiếng kêu gào và tiếng huyên náo say sưa vang vọng trong đêm.

Cả năm rồi Rob tự kiềm chế, không uống rượu nhiều; nhưng lúc này anh thấy cô đơn và bị kích thích vì những cảnh cuồng loạn bỉ ổi diễn ra quanh mình nên đâm ra quá chén.

Lát sau thành hung hăng. Mirdin ngạc nhiên sao người bạn hiền hậu, có lý trí của mình lại thế được, nhưng gã không làm gì để Rob có cớ gây sự. Suýt thì Rob đã lao vào một gã lính, chỉ vì khi đi ngang gã lỡ đụng phải Rob, nếu không có Mirdin dỗ dành, vỗ về như một đứa trẻ quen được nuông chiều, rồi dìu anh về chỗ ngủ.

Sáng hôm sau khi Rob thức dậy thì những người đàn bà đã đi khỏi, còn anh phải cưỡi lạc đà với cái đầu nặng trịch, là giá phải trả cho sự điên rồ của mình, sẵn máu thầy thuốc, Mirdin hỏi không ngừng, càng làm anh nhức đầu thêm. Cuối cùng gã bỏ đi sau khi đã hiểu rằng đối với một số người thì rượu phải được coi như thuốc độc hay bùa mê.

Mirdin không thèm mang vũ khí ra trận, nhưng lại đem theo bộ cờ Vua. Thật là hay quá; chiều nào họ cũng chơi cho đến khi tối mịt. Bây giờ thì thật là kỳ phùng địch thủ và thỉnh thoảng Rob cũng thắng nếu gặp may.

Trong một ván cờ, Rob thổ lộ rằng anh lo lắng cho Mary.

“Chắc chắn chẳng có gì đáng lo đâu, vì Fara bảo rằng sinh con là việc phụ nữ biết rành từ xưa đến giờ,” Mirdin nói vui.

Rob thắc mắc không biết đứa trẻ là trai hay gái.

“Hai bạn ăn nằm với nhau mấy ngày sau khi cô ấy tắt kinh?”

Rob nhún vai.

“Al-Habib đã viết rằng nếu giao hợp trong khoảng từ ngày thứ nhất đến ngày thứ năm sau khi tắt kinh thì sẽ là con trai; còn nếu trong khoảng từ ngày thứ năm đến ngày thứ tám là con gái.” Rồi Mirdin ngần ngừ không nói tiếp. Rob hiểu, vì al-Habib cũng viết rằng nếu giao hợp sau ngày thứ mười lăm thì có khả năng đứa trẻ sẽ thành ái nam, ái nữ.

“Al-Habib cũng viết rằng bố mắt nâu thì sinh con trai, bố mắt xanh thì sinh con gái. Phần đông đàn ông nước mình mắt xanh, thế mà họ luôn luôn có nhiều con trai,” Rob cáu kỉnh.

“Chắc chắn al-Habib chỉ viết về những người ở các nước phương Đông,” Mirdin đáp.

Đôi khi, thay vì chơi cờ Vua, họ ôn lại những điều Ibn Sina đã dạy về chữa trị các vết thương do chiến trận hoặc kiểm tra nguồn dự trữ, để bảo đảm sẵn sàng giải phẫu khi cần. Thật rất may, vì một tối kia Ala Shah cho vời họ đến lều dùng bữa tối với nhà vua và trả lời những câu hỏi về việc chuẩn bị của họ. Karim cũng có mặt; gã chào hỏi họ với vẻ bối rối; hóa ra gã được lệnh kiểm tra năng lực của các bạn mình.

Quân hầu mang khăn và nước để mọi người rửa tay trước khi ăn. Ala nhúng tay vào một chậu bằng vàng chạm trổ rất đẹp, rồi lau với một khăn màu xanh nhạt bằng sợi lanh, có thêu những câu kinh Koran bằng chỉ vàng.

“Các bạn hãy cho biết chữa trị vết chém bằng cách nào,” Karim hỏi.

Rob nói lại những gì Ibn Sina đã dạy: phải đun sôi dầu rồi tưới lên vết thương, càng nóng càng tốt, để khỏi nung mủ và ngăn các dịch chất độc hại.

Karim gật đầu.

Ala nghe mà tái mặt. Thế là nhà vua ra nghiêm lệnh rằng nếu ông bị trọng thương trí mạng, thì ngay sau khi một mullah hướng dẫn ông cầu nguyện lần cuối cùng, họ phải cho ông một liều thuốc ngủ để bớt đau đớn.

Với nhà vua thì bữa ăn thật đạm bạc: gà quay với rau tươi hái dọc đường, nhưng nấu ngon hon những thứ họ vẫn quen ăn lại còn được bày trên đĩa nữa. Sau đó, trong khi ba nhạc công chơi đàn gõ dây thì Mirdin đọ cờ Vua với Ala Shah và bị ông hạ dễ dàng.

Buổi tối hôm ấy đem đến chút thay đổi thoải mái cho cuộc sống đơn điệu hằng ngày của họ, song Rob không hề thấy có gì phải luyến tiếc khi ròi lều của Ala Shah. Anh không ham hố gì được như Karim: trong những ngày gần đây Ala Shah thường hay cho gã ngồi chung trong chiếc ghế bành trên lưng con voi tên là Zi.

Rob vẫn rất mê thích voi, nên hễ có dịp là anh quan sát thật kỹ. Có vài con mang áo giáp giống như lính. Năm con chở thêm hai mươi mahout trên lưng. Ala đem theo để dự trù trên đường trở về Ispahan, bọn này sẽ coi sóc những con-voi mà nhà vua kỳ vọng sẽ bắt được ở Mansura. Tất cả đám mahout này đều là người Ấn Độ bị bắt trong những lần đột kích trước, song được hậu đãi và ban thưởng nhiều nên Shah chắc chắn rằng họ sẽ trung thành.

Lũ voi tự lo kiếm ăn lấy. Chiều chiều những tay quản tượng da đen nhỏ nhắn dẫn chúng đến nơi nào có cây cỏ, để chúng tha hồ ăn cỏ, lá cây, cành con, vỏ cây; thường thì chúng kiếm ăn bằng cách đạp trốc cả cây chẳng chút khó khăn.

Một tối kia lũ voi kiếm ăn bằng cách ấy khiến một bầy thú trông giống người kinh hoàng kêu chí chóe; lũ vật này nhỏ, có lông và đuôi dài mà qua mô tả trong sách Rob biết là khỉ. Từ hôm đó ngày nào họ cũng thấy khỉ, thấy nhiều loại chim lông rực rỡ và đôi khi cả rắn trên mặt đất lẫn trên cây. Harsha, gã mahout chăm sóc con voi của Ala Shah, cho Rob biết rằng có một số loại rắn độc chết người. “Nếu bị rắn cắn thì phải lấy dao xẻ vết thương rồi hút hết chất độc, nhổ đi. Rồi giết một con vật nhỏ nào đấy, lấy gan buộc vào vết cắn để hút thật sạch chất độc.” Gã Ấn Độ này cho biết thêm rằng miệng người hút chất độc không được bị thương hay bị lở. Nêu không, chất độc sẽ thấm vào và chưa đầy nửa ngày người đó sẽ chết.”

Đoàn quân đi ngang qua nhiều pho tượng lớn tạc Phật ngồi. Một vài người ra chiêu bực bội chế giễu, nhưng không dám mạo phạm, vì tuy họ nói với nhau rằng Allah là Chúa Trời chân chính duy nhất, song trên mặt những pho tượng không có tuổi kia ẩn chứa sự đe dọa ngấm ngầm, khiến họ nhớ ra rằng đang ở một nơi rất xa quê hương, bản quán. Ngước nhìn lên những pho tượng đá to lù lù, Rob thầm đọc bài kinh “Lạy Cha” của Thánh Matthew để xua đi nỗi lo sợ ám ảnh; có lẽ tâm trạng Mirdin cũng giống như Rob, nên tối hôm ấy khi hai người nằm giữa đội quân Ba Tư, gã đặc biệt sốt sắng tiếp tục dạy Rob.

Lần này tới điều răn thứ năm trăm hai mươi bốn; thoạt nghe thì thấy kỳ lạ: Nếu kẻ phạm tội đáng phải chết và bị xử tử hình; các ngươi treo cổ hắn lên cây, thì không được để xác hắn bị treo suốt đêm mà nhất định phải chôn nội trong ngày hôm ấy.”

Mirdin bảo Rob ghi nhớ cho kỹ. “Chính vì thế mà chúng ta không đem tử thi ra mổ để nghiên cứu như bọn Hy Lạp ngoại đạo.”

Rob ngồi dậy, da nổi gai ốc.

“Từ điều răn này các bậc trí giả và thông thái suy ra ba điều dụ,” Mirdin nói. “Thứ nhất, nếu xác một tội phạm bị kết án mà còn phải tôn trọng như thế, thì xác một người đáng trọng chắc chắn cần phải đem mai táng thật nhanh, tránh không để bị xúc phạm. Thứ hai, để xác người chết qua đêm không mai táng là vi phạm điều cấm. Thứ ba, tử thi phải được chôn hết, nguyên vẹn; vì chỉ cần bỏ sót một mẩu thịt da thì cũng coi như là chưa chôn cất.”

“Chính điều này là cội rễ của mọi cái không hay,” Rob ngạc nhiên nhận xét. “Chánh vì điều răn này cấm bêu xác tên sát nhân, bắt phải chôn ngay mà người Cơ Đốc, Hồi giáo, Do Thái đã cấm bác sĩ nghiên cứu về cơ thể con người để tìm cách chữa bệnh.”

“Đó là điều răn của Chúa Trời,” Mirdin nghiêm giọng đáp.

Rob nằm xuống, chong mắt nhìn bóng đêm. Gần đấy, một người lính ngáy như bổ củi, xa nữa có tiếng đằng hắng và khạc nhổ. Đã trăm lần anh tự hỏi về ý nghĩa sự có mặt của mình ở giữa đám người này. “Theo mình thì tập tục của dân tộc bạn đối với người chết mới là không tôn trọng, vì chôn vội vã như thế có khác gì muốn họ sớm khuất mắt.”

“Đúng là tập tục của dân tộc mình không chú ý nhiều đến xác người. Nhưng sau đám tang, người Do Thái mình làm shiva để tưởng niệm kẻ quá vãng; trong bảy ngày này tang gia chỉ ở trong nhà để than khóc và đọc kinh cầu nguyện.”

Rob thấy bực mình, phát cáu như vừa mới uống rượu say. “Chẳng nghĩa lý gì hết. Đúng là một điều răn ngớ ngẩn.”

“Bạn không nên nói rằng lời dạy của Chúa Trời là ngớ ngẩn!”

“Mình không nói về lời dạy của Chúa Trời, mà nói về sự diễn giảng của người ta về lời Chúa Trời dạy. Cái đó đã kìm hãm thế giới trong dốt nát và tăm tối cả nghìn năm.”

Mirdin yên lặng một lúc. “Không ai cần bạn phải tán thành. Cũng không cần đến sự thông thái của bạn. Chúng ta chỉ thỏa thuận với nhau rằng bạn sẽ học điều răn của Chúa Trời.

“Tất nhiên mình muốn học, nhưng không đồng ý dẹp đầu óc và quan điểm của mình qua một bên.

Lần này Mirdin không trả lời.

Hai ngày sau họ tới được bờ con sông Indus rộng bát ngát. Vài dặm về phía Bắc có một chỗ nông, nhưng bọn mahout cho biết đôi khi có lính canh ở đó nên đoàn quân lại đi tiếp về phía Nam vài dặm, tới chỗ khác sâu hơn một chút nhưng vẫn qua sông được. Khuff cho một nhóm đóng bè. Ai bơi được thì bơi với đám thú vật sang bờ bên kia. Ai không biết bơi thì chống bè qua. Có vài con voi đi trên đáy sông, chìm nghỉm, chỉ thò cái vòi lên để thở. Đến chỗ quá sâu thì chúng cũng bơi giỏi như ngựa.

Sang tới bờ bên kia, đạo quân tập hợp lại rồi đánh một vòng khá xa, tránh chỗ vũng nông có quân địch canh gác, tiến lên phía Bắc về hướng Mansura.

Karim gọi Mirdin và Rob đến gặp Shah. Họ cùng ngồi một lúc với Ala trên lưng con voi Zi. Rob phải tập trung mới hiểu Ala Shah nói gì vì nhìn từ trên lưng voi cảnh vật thành khác hẳn.

Khi còn ở Ispahan, gián điệp đã mật báo cho Ala biết rằng Mansura không được canh phòng nghiêm cẩn. Viên tư lệnh già đáng gờm vùng này mới qua đời; nghe nói lũ con trai lão kém tài thao lược, lại thêm thiếu binh tướng.

“Bây giờ ta phải phái trinh sát đi xem thực hư thế nào,” Ala nói. “Hai ngươi được giao việc này, vì ta chợt nghĩ rằng hai gã lái buôn Dhimmi có thể đến gần Mansura mà không bị tình nghi.”

Rob cố dằn lắm mới không quay sang nhìn Mirdin.

“Các ngươi phải để ý kỹ xem gần làng đó có đặt bẫy voi không. Đôi khi dân làng làm những khung bằng gỗ, cắm chông sắt nhọn rồi vùi dưới những rãnh nông phía ngoài tường thành. Loại bẫy này rất nguy hiểm, thành ra chúng ta phải biết có hay không, kẻo làm hại đến đoàn chiến tượng.”

Rob gật đầu: “Muôn tâu, vâng.” Ngồi trên lưng voi thì thấy không có chuyện gì nan giải cả.

Đạo quân dựng trại, đợi hai trinh sát trở về. Rob và Mirdin không cưỡi lạc đà mà dắt lừa đi, vì hiển nhiên lạc đà của họ được huấn luyện chủ yếu chạy nhanh cho trận mạc, chứ không phải để thồ nặng.

Sáng hôm ấy trời mát và nắng. Trong cánh rừng sum suê chim đua nhau hót líu lo, trên cây một bầy khỉ nhìn họ kêu khọt khẹt như thể đang rủa sả họ.

“Mình muốn mổ một con khỉ ra xem.”

Mirdin vẫn còn giận, hơn nữa thấy thân phận một trinh sát còn cực hơn một người lính nên cau có hỏi: “Tại sao?”

“Thì để học hỏi chứ còn để làm gì,” Rob đáp, “ngay cả Galen cũng đã mổ khỉ Barbary180 để nghiên cứu rồi.”

“Mình tưởng bạn quyết tâm thành bác sĩ cơ mà.”

“Mổ xẻ cũng là việc của bác sĩ.”

“Không, đó là việc của người mổ xẻ. Mình sẽ là bác sĩ để cả đời chữa bệnh cho người dân ở Masqat khi họ ốm đau; đó mới là việc của bác sĩ. Bạn không dứt khoát thành nhà giải phẫu, người mổ xẻ hay bác sĩ, hoặc thành… một mụ đỡ đẻ có… hai hòn bi! Bạn muốn đủ thứ.”

Rob chỉ mỉm cười nhìn bạn chứ không nói gì thêm. Anh không thể bào chữa được, vì phần lớn những điều Mirdin vừa phê phán đó là đúng.

Họ tiếp tục đi một lúc lâu, không ai nói năng gì. Hai lần họ gặp mấy người Ấn Độ: một nông dân lội bùn ngập tới mắt cá trong cái mương bên vệ đường và hai người đàn ông gánh một sọt đầy những trái mận vàng. Hai người này chào bằng một thứ tiếng mà cả Rob lẫn Mirdin đều không hiểu, thành ra họ chỉ biết mỉm cười để trả lời. Rob hy vọng cặp này không đi tới tận khu trú quân của Shah, vì kể từ bây giờ bất cứ ai gặp phải lính Ba Tư cũng sẽ bị bắt làm nô lệ hoặc bị giết.

Rồi từ một khúc quanh có năm, sáu người dẫn lừa đi về phía họ; lần đầu tiên Mirdin cười hớn hở nhìn Rob, vì những lữ hành kia đều đội loại mũ da Do Thái đầy bụi bặm như họ; các áo caftan màu đen mang dấu vết của một chuyến đi vất vả.

“Shalom!” Rob gọi khi hai bên đã gần nhau.

“Shalom aleikum! Thật là hạnh ngộ.”

Người trưởng đoàn cho biết tên ông ta là Hillel Nafthali, làm nghề buôn gia vị ở Ahwaz. Dáng người cục mịch nhưng nét mặt tươi cười, với một bớt to màu đỏ tươi dưới con mắt bên trái, ông ta có vẻ sẵn sàng để cả ngày để chào hỏi và dông dài giới thiệu về dây mơ rễ má từng người trong đoàn. Một người là em trai ông ta tên Ari, một người là con trai, còn ba người kia là con rể. Ông ta không biết thân phụ của Mirdin, song có nghe nói về gia đình Askari buôn ngọc trai ở Masqat, rồi thì tên người nọ kéo sang họ người kia, mãi mới đến tên một người anh em bà con xa của ông ta mà Mirdin quen; thế là cả hai bên đều hài lòng vì thấy mình không phải hoàn toàn xa lạ.

“Các ông từ hướng Bắc tới à?” Mirdin hỏi.

“Chúng tôi từ Multan về. Một chuyến hàng nhỏ ấy mà,” Nafthali nói với vẻ hài lòng về mức độ của lần buôn bán này. “Thế còn hai anh định đi đâu?”

“Chúng tôi tới Mansura buôn thứ này một ít, thứ kia một chút,” Rob đáp và những người kia gật đầu kính nể. Các ông có biết rõ về Mansura không?”

“Rất rõ. Tối hôm qua chúng tôi ngủ ở nhà một người buôn hạt tiêu ở đấy tên là Ezra ben Husik. Thật là một người rất đáng trọng, lúc nào cũng vô cùng hiếu khách.”

“Thế các ông có thấy đồn lính ở đó không?” Rob hỏi.

“Đồn lính à?” Nafthali ngơ ngác nhìn họ.

“Có bao nhiêu lính đồn trú ở Mansura?” Mirdin điềm tĩnh hỏi.

Nafthali chợt hiểu ra nên hốt hoảng lùi lại. “Chúng tôi không muốn vướng vào những chuyện này,” ông ta khẽ nói, gần như thì thầm.

Họ dợm quay đầu chạy. Chỉ một lát thôi họ sẽ chạy mất; Rob thấy đã đến lúc phải làm cho họ tin tưởng. “Các ông không được đi tiếp quá xa trên con đường này, kẻo nguy đến tính mạng; cũng không được quay lại Mansura.”

Họ xanh mặt nhìn anh.

“Thế chúng tôi phải đi lối nào?” Nafthali hỏi.

“Các ông hãy dẫn lừa rời khỏi con đường này, vào trốn trong rừng. Lâu mấy thì lâu, cứ núp cho đến khi nghe tiếng một đạo quân lớn đi qua. Khi nào đoàn quân qua hết thì hãy quay lại đường này và cố mà về Ahwaz cho thật nhanh.”

“Cám ơn hai anh,” Nafthali rầu rĩ nói.

“Chúng tôi có thể tới Mansura mà không sợ gì chứ?” Mirdin hỏi.

Người lái buôn gia vị gật đầu. “Họ quen thấy thương nhân Do Thái rồi.”

Rob chưa hài lòng. Nhớ lại trước đây Loeb đã dạy anh trên đường đến Ispahan những dấu hiệu mật mà thương nhân Do Thái ở phương Đông dùng trong buôn bán mà không cần nói, anh chìa bàn tay rồi lật lại, dấu hiệu của “bao nhiêu?”.

Nafthali nhìn anh, rồi đặt bàn tay phải lên khuỷu tay trái, dấu hiệu cho một trăm; sau đó xòe cả năm ngón tay, rồi cụp ngón trỏ của bàn tay trái - những ngón kia vẫn xòe - đặt lên khuỷu tay phải.

Rob hỏi lại cho chắc: “Chín trăm lính à?”

Nafthali gật đầu, chào “Shalomi” giọng châm biếm.

“Chúc các ông bình an,” Rob nói.

Hết cánh rừng và họ đã có thể trông thấy Mansura. Ngôi làng nằm trong một thung lũng nhỏ, dưới một triền đồi đất đá trơ trụi. Từ trên cao họ có thể thấy được đồn lính và cách bố trí doanh trại, sân tập, bãi cho ngựa và khu nuôi voi. Rob với Mirdin quan sát và ghi nhớ thật kỹ mọi vị trí.

Quanh ngôi làng và đồn lính là một hàng rào bằng cọc cắm sít nhau, đầu vạt nhọn để không thể leo qua dễ dàng.

Khi tới gần hàng rào, Rob lấy gậy thọc mạnh vào một con lừa cho nó chạy rồi đi theo con vật quanh vòng ngoài; sau anh là một đám trẻ cười đùa, la hét. Mirdin đi vòng phía kia, làm ra vẻ chặn đầu con lừa.

Không có dấu vết gì cho thấy có bẫy voi.

Hai người không dám nấn ná mà theo hướng Tây quay về ngay. Họ không mất nhiều thì giờ lắm cho lượt về.

Khẩu lệnh cho ngày hôm ấy là mahdi, nghĩa là “Cứu tinh”; sau khi đã nói đúng ở cả ba tuyến canh gác, họ được Khuff dẫn đến ra mắt Shah.

Ala Shah cau mày khi nghe báo ở Mansura có chín trăm lính, vì ông căn cứ vào bọn gián điệp nên đã dự đoán ít hơn nhiều. Nhưng ông không nản chí. “Nếu ta có thể tấn công bất ngờ thì vẫn chiếm được lợi thế.”

Rob với Mirdin dùng que vẽ trên nền đất chi tiết đồn lính và vị trí của các khu nuôi voi, trong khi Ala Shah lắng nghe và trù tính kế hoạch.

Suốt buổi sáng mọi người phải lo săn sóc quân trang: bôi dầu vào yên cương, mài kiếm cho thật sắc.

Lũ voi được cho uống rượu khiến Rob ngạc nhiên. “Không nhiều. Chỉ vừa đủ để chứng thành bất kham và hăng máu. Và chỉ cho uống trước trận đánh,” gã quản tượng Harsha nói.

Lũ vật chừng như cũng hiểu. Chúng không chịu đứng yên một chỗ khiến bọn mahout phải rất cẩn thận khi mở giáp sắt, đắp lên lưng voi rồi gài lại. Loại kiếm đặc biệt dài và nặng, có đế thay vì chuôi, được gắn chặt vào ngà; thành ra ngoài sức mạnh dữ tợn, lũ voi còn là một mối nguy hiểm mới chết người.

Khi Ala ban lệnh cho toàn quân lên đường thì cảnh tượng hết sức nhốn nháo.

Đoàn quân đi rất chậm chạp trên Con Đường Gia VỊ, vì thời điểm là điều quyết định; Ala trù tính sẽ đến Mansura khi trời vừa tối. Họ đi trong im lặng. Dọc đường họ chỉ gặp một vài kẻ bất hạnh; bọn người này bị bắt trói lại tức thì, có lính canh giữ, không thể nào báo động được. Tới chỗ trước đây gặp mấy thương nhân Do Thái ở Ahwaz, Rob mường tượng những người này đang nấp đâu gần đây, lắng nghe tiếng chân người và vật cùng với tiếng cọ của áo giáp trên lưng đàn voi.

Đoàn quân ra khỏi cánh rừng khi trời đã nhá nhem. Lợi dụng bóng tối che chở, Ala Shah cho dàn quân dài theo đỉnh đồi. Mỗi con voi chở bốn lính cung thủ, ngồi tựa lưng vào nhau; sau đó là lính trang bị kiếm cưỡi lạc đà và ngựa; sau đội kỵ binh đến lính bộ cầm giáo và kiếm cong.

Hiệu lệnh được ban ra, hai con voi trần trụi tiến lên, không quân trang, chỉ có mahout trên lưng. Trong ánh sáng mờ mờ êm ả, từ trên cao đoàn quân nhìn chúng từ từ xuống đồi. Phía trước, khắp ngôi làng lập lòe ánh lửa khi những người đàn bà chuẩn bị thổi nấu bữa ăn tối.

Khi cặp voi tới bờ rào, chúng chúc đầu xuống và húc vào cọc gỗ.

Ala Shah giơ cao tay.

Cặp voi bước tới nữa; rồi tiếng hàng rào gỗ gãy đổ. Cánh tay Shah hạ xuống và đoàn quân Ba Tư bắt đầu xông lên.

Bầy voi hùng hổ chạy xuống đồi. Lũ lạc đà và ngựa theo sau, mới đầu là những bước dài, sau phi nước đại. Từ trong làng vang lên những tiếng kêu tắc nghẹn đầu tiên.

Rob rút kiếm đập nhẹ vào sườn con “Chó cái”. Thật ra anh không cần phải thúc vì tiếng vó nện nhanh trên mặt đất và tiếng giáp sắt của voi cọ xát, rồi đến sáu trăm tiếng thét xung phong, tiếng ngựa hí, tiếng lạc đà rền rĩ và tiếng voi rống nghe hung tợn, điếc cả tai đủ làm con lạc đà của anh hăng máu.

Tóc gáy dựng ngược, Rob thét lên như một con thú, khi đạo quân của Ala Shah ào ạt lao vào Mansura.

59

NGƯỜI THỢ RÈN ẤN ĐỘ

Rob có cảm tưởng đang nhìn một loạt hình vẽ lướt thật nhanh qua trước mắt. Con lạc đà của anh phóng hết tốc lực qua bức tường rào đã sụp nát. Khi Rob chạy qua làng, nhìn nét mặt sợ hãi thất thần của những người dân làng chạy hớt ha hớt hải, anh có cảm giác lạ lùng rằng mình bất khả xâm phạm, một cảm giác trần tục hòa trộn quyền sinh sát và sự hổ thẹn mà trước đây rất lâu Rob từng trải qua, khi anh làm tình làm tội thương nhân Do Thái già trong quán trọ vào một đêm giông bão ở nước Anh.

Khi Rob tới đồn lính thì ở đó đang đánh nhau kịch liệt. Lính bộ Ấn Độ rất rành về voi và biết cách tấn công loài thú này. Chúng dùng loại mác dài, tìm cách thọc vào mắt voi và đã thành công: một trong hai con không mang giáp lúc trước húc đổ rào giờ đây bị đâm mù cả hai mắt, đứng run rẩy, rống lên những tiếng bi thương; không thấy gã mahout đâu, chắc chắn đã bị giết.

Rob nhìn trừng trừng vào một khuôn mặt ngăm ngăm đầy nét oán thù, vào thanh kiếm cong tuốt trần đang bổ xuống. Anh không nhớ đã sử dụng thanh kiếm to bản của mình như một thanh kiếm loại mỏng của Pháp; lúc ấy anh chỉ đâm tới và mũi kiếm thọc vào cổ tên lính Ấn Độ khiến gã ngã lăn ra; rồi Rob quay sang chém xả vào một bóng người từ phía kia của con lạc đà xông vào tấn công anh.

Một số lính Ấn Độ dùng rìu và kiếm cong chém vào vòi hay những chân voi to như cột nhà. Nhưng đó là một cuộc chiến không cân xứng. Lũ voi điên tiết vểnh tai như cái buồm to, cuộn vòi lại để lòi cặp ngà gắn kiếm, lao tới tấn công quân địch chẳng khác tàu chiến khiến nhiều lính Ấn Độ ngã lăn ra đất. Nhứng con thú khổng lồ nhấc cao chân như trong một vũ khúc điên loạn, rồi đạp xuống khiến đất phải rung rinh. Dưới bàn chân chúng thân người nát bấy như nho chín bị nghiền.

Rob như lạc vào địa ngục của giết chóc với những âm thanh khủng khiếp: tiếng kêu than, tiếng voi rống, tiếng gào, tiếng chửi, tiếng thét và tiếng rên rỉ của những kẻ đang hấp hối.

Zi - con voi lớn nhất và được làm đẹp xứng với tầm vóc chiến tượng của Ala Shah - bị quân địch xúm vào tấn công nhiều hơn những con khác; Rob thấy Khuff chiến đấu sát một bên Ala; Khuff đã mất ngựa; ông ta vung thanh kiếm to, múa tít quanh đầu, miệng lớn tiếng chửi rủa; Ala ngồi trên lưng voi, tay cầm cây cung dài ông vẫn thường sử dụng.

Trận đánh diễn ra khốc liệt; hai bên lăn xả vào nhau, thẳng tay chém giết như tất cả đều say máu.

Trong khi phóng lạc đà đuổi theo một tên lính cầm giáo bỏ chạy sau khi đã gạt được nhát kiếm của anh, Rob gặp Mirdin đang đi bộ, thanh kiếm bên sườn gã xem ra chưa hề được dùng đến. Mirdin đỡ một người bị thương, đầu óc chỉ lo làm sao kéo người đó ra khỏi vòng chiến, không chú ý đến mọi chuyện khác xung quanh.

Hình ảnh ấy đối với Rob không khác một gáo nước lạnh. Rob chớp mắt, giật dây cương rồi không đợi “Chó cái” khuỵu chân xuống hoàn toàn, anh đã tuột khỏi lưng nó, chạy lại phụ Mirdin khiêng người nọ. Hắn bị thương ở cổ, khuôn mặt xám bệch.

Từ lúc ấy Rob quên hết chuyện giết chóc, tâm trí dành hết vào công việc của người bác sĩ.

Họ đem từng người bị thương vào một ngôi nhà, trong lúc ở bên ngoài cuộc chém giết vẫn tiếp tục. Tất cả những gì họ có thể làm được lúc này là gom người bị thương lại một chỗ, vì sáu con lừa chở nguồn dự trữ chuẩn bị chu đáo của họ đã chạy tán loạn đâu cả; họ không có thuốc phiện hay dầu, cũng chẳng có băng sạch. Khi cần băng để cầm máu, Rob và Mirdin phải cắt từ áo quần của người chết.

Chẳng bao lâu trận đánh trở thành cuộc tàn sát. Lính Ấn Độ bị tấn công bất ngờ, chỉ có một nửa kịp cầm vũ khí; nửa kia phải chống trả bằng gậy và đá nên bị giết dễ như trở bàn tay; tuy thế đa số quân địch vẫn liều mạng chiến đấu vì họ biết chắc nếu đầu hàng thì hoặc sẽ bị chém đầu nhục nhã, hoặc phải sống với thân phận nô lệ hoặc hoạn nô ở Ba Tư.

Cuộc tàn sát kéo dài trong đêm tối. Rob cầm kiếm và đuốc sang ngôi nhà gần đấy. Trong nhà có một người đàn ông gầy gò, thấp nhỏ với bà vợ và hai đứa bé. Bốn khuôn mặt đen đúa quay lại nhìn sững cây kiếm trên tay anh. “Chạy đi, lúc này còn kịp. Nhưng đừng để bị trông thấy,” Rob nói. Nhưng họ không hiểu tiếng Ba Tư; rồi đến lượt Rob không hiểu người đàn ông đó nói gì.

Rob đi ra cửa, chỉ vào bóng đêm cánh rừng phía xa rồi quay vào làm cử chỉ xua đuổi gấp gáp.

Người đàn ông gật đầu, trông hoảng hốt. Có lẽ trong rừng có thú dữ. Nhưng rồi ông ta gom gia đình lại và chẳng mấy chốc họ chuồn qua cửa.

Rob tìm thấy trong ngôi nhà này vài cái đèn, trong mấy ngôi nhà khác dầu và giẻ mang về chỗ cứu thương.

Khi trận đánh kết thúc vào khuya hôm ấy, lính Ba Tư giết sạch mọi quân địch bị thương, rồi chúng cướp phá và hãm hiếp. Rob, Mirdin và dăm người lính soi đuốc tìm trên bãi chiến trường những người lính Ba Tư bị thương còn hy vọng cứu được; những người đã chết hoặc đang hấp hối thì đành để yên đó. Lát sau Mirdin tìm được hai trong số những con lừa thồ món y cụ quý giá. Dưới ánh đèn, hai bác sĩ bắt đầu chữa vết thương với dầu đun nóng, khâu lại rồi băng. Họ phải cưa tay chân bị thương rất nặng cho bốn người; sau đó chỉ một người sống sót. Hai người làm việc không nghỉ suốt cái đêm kinh hoàng ấy.

Họ phải chữa cho ba mươi mốt người lính. Tảng sáng hôm sau, họ tìm thấy ở cái làng chết chóc này thêm bảy người bị thương nữa còn sống.

Sau lần đọc kinh thứ nhất, Khuff đến thông báo rằng có lệnh cho hai bác sĩ phải chữa năm con voi bị thương trước khi tiếp tục chữa lính. Ba con bị chém ở chân, một con bị tên xuyên thủng tai, còn một con bị đứt vòi. Theo đề nghị của Rob, con đứt vòi và con mù bị lính dùng giáo đâm chết.

Sau khi điểm tâm với pilah, bọn mahout đi vào khu nuôi voi của Mansura để lựa những con dùng được. Bọn này móc gậy có ngạnh gọi là ankusha vào tai voi, kéo đi, khẽ khàng với lũ vật.

“Đây này, bố ơi.”

“Đi nào, con gái. Bình tĩnh nào, con trai! Các con chỉ ta xem làm được những trò gì nào.”

“Khuỵu gối xuống đi, mẹ ơi, cho con được ngồi trên cái đầu đẹp tuyệt vời của mẹ.”

Bằng những lời dịu dàng ấy, đám mahout tách riêng những con đã thuần vì chúng chỉ được chọn những con có thể điều khiển về Ispahan; còn những con chưa thuần sẽ thả về rừng.

Hòa với tiếng thì thầm của đám mahout là tiếng ruồi nhặng vo ve; chứng đã đánh hơi thấy mùi xác chết. Có bảy mươi ba lính Ba Tư tử trận. Trời càng nóng thì mùi kia càng thêm kinh tởm. Chỉ có một trăm lẻ ba lính Ấn Độ sống sót nhờ đầu hàng, khi Ala cho làm kẻ khuân vác trong quân đội của ông thì chứng hăm hở vâng dạ; sau ít năm chúng có thể được tin dùng, sung vào lính Ba Tư, vẫn đỡ đau khổ hơn phải làm hoạn nô. Còn lúc này chúng hãy tạm lo đào hố để chôn tập thể những lính Ba Tư tử trận.

Mirdin nhìn Rob. Kinh khủng hơn mình tưởng; đôi mắt gã nói. Rob cũng thấy thế nhưng tự an ủi rằng trận đánh đã chấm dứt và họ sắp được trở về.

Nhưng Karim đã tới tìm họ. Gã kể rằng Khuff đã giết một sĩ quan Ấn Độ, nhưng lưỡi kiếm của tay sĩ quan này cứng hơn đã tiện gần đứt thanh kiếm to quá khổ của Khuff. Karim đưa cho hai người thanh kiếm của Khuff để họ thấy vết cắt sâu chừng nào. Thanh kiếm Ấn Độ chế từ cùng loại thép quý có vân mà hiện giờ Ala Shah đang đeo. Nhà vua đích thân giám thị việc thẩm vấn tù binh cho đến lúc có kẻ khai rằng một người thợ có tài tên là Dhan Vangalil ở làng Kausambi, cách Mansura ba ngày đường về phía Bắc, đã rèn thanh kiếm đó.

“Ala đã quyết định hành quân đến Kausambi,” Karim nói.

Ông định bắt sống người thợ rèn Ấn Độ, đem về Ispahan rèn những vũ khí bằng loại thép có vân kia, hầu sau này dùng để chinh phục các nước lân bang, tái lập một đế quốc Ba Tư rộng lớn như thuở xưa.

Song thực tế không dễ dàng như ý ông muốn.

Kausambi là một làng nhỏ trên bờ phía Tây sông Indus, với vài chục ngôi nhà gỗ xiêu vẹo nằm trên bốn con đường bụi bặm, mà đường nào cũng dẫn đến đồn lính. Lần này đạo quân cũng giữ được thế tấn công bất ngờ bằng cách bò xuyên cánh rừng bọc mặt sau làng. Khi biết là bị tấn công thì lính Ấn Độ hốt hoảng chạy tứ tán vào rừng như bầy khỉ.

Ala đắc ý, cho rằng địch quân hèn nhát nên ông thắng lợi quá dễ dàng. Không để mất thì giờ, ông gí gươm vào cổ một dân làng đang sợ bở vía, bắt phải dẫn tới nhà người luyện kiếm. Dhan Vangalil có dáng người gầy chắc, đôi mắt bình thản, mái tóc hoa râm và bộ râu bạc che gần kín một khuôn mặt rất khó đoán tuổi. Ông ta sẵn sàng đi Ispahan để phục vụ Ala Shah, nhưng đòi được mang theo bà vợ, hai con trai, một con gái cũng như những vật dụng cần thiết để rèn loại thép có vân, kể cả một số lượng lớn những khối thép Ấn Độ vuông vức; nếu không, ông thà chịu chết.

Ala Shah chấp thuận ngay. Nhưng trước khi đạo quân rời ngôi làng thì đội trinh sát quay về cấp báo tin đáng lo ngại: quân Ấn Độ không bỏ trốn mà chốt trong rừng và dọc theo đường đi, sẵn sàng tập kích khi họ ra khỏi làng Kausambi.

Ala biết quân địch không thể cầm chân họ mãi được, vì giống như ở Mansura, bọn lính Ấn Độ này trang bị tồi; hơn nữa, chúng chỉ có cây trái dại trong rừng để ăn cầm hơi. Các tưóng tá tâu với Shah rằng hẳn đã có những tên lính Ấn Độ được phái đi tìm viện binh, và lực lượng đồn trú đáng kể gần nhất ở Sehwan, cách làng sáu ngày đường.

“Các ngươi hãy vào lùng trong rừng, thanh toán bọn chúng,” Ala ra lệnh.

Năm trăm lính Ba Tư được chia làm mười đơn vị, mỗi đơn vị năm mươi người, tất cả đều đi bộ. Họ kéo ra khỏi làng, lùng sục trong rừng tìm địch như thể săn heo rừng. Mỗi khi đụng quân Ấn Độ là đều giao chiến ác liệt, đẫm máu và giằng dai.

Nhằm làm cho quân địch không thể đoán được lực lượng của ông bị yếu đi, Ala Shah ra lệnh phải đem mọi lính Ba Tư tử trận ra khỏi rừng. Người chết được để trên một con đường xám xịt ở Kausambi cho bọn tù binh bị bắt ở làng Mansura đào hố chôn tập thể. Xác đầu tiên được khiêng về khi trận càn vừa mở màn lại là Khuff; viên đội trưởng đội gác hoàng thành bị trúng tên ở lưng. Tính tình nghiêm khắc song ông ta là một nhân vật trụ cột của đạo quân và từng là một huyền thoại. Những vết sẹo trên người ông là cả một sự tích về bao chiến dịch cam go dưới hai đời Shah. Suốt ngày hôm ấy, lính Ba Tư nối nhau đến vĩnh biệt ông.

Căm giận trước cái chết của ông nên lần này họ không bắt tù binh nữa mà thẳng tay giết, dù đối phương đầu hàng. Kết quả là họ gặp phải sự chống trả điên cuồng của những kẻ bị săn đuổi vì biết sẽ không được nương tay. Trận đánh tiếp tục diễn ra khốc liệt; tên nhọn bắn, gươm sắc đâm, tiếng gào thét vang trời.

Mỗi ngày hai lần các thương binh được gom về một khoảnh rừng thưa, một trong các bác sĩ được hộ vệ ra đó băng bó trước khi đưa họ vào làng. Trận đánh kéo dài ba ngày. Trong số ba mươi tám người bị thưong ở Mansura thì mười một bị chết ngay tại làng này, mười sáu người nữa chết trong ba ngày hành quân tới Kausambi. Thêm vào mười một người sống sót nhờ được Rob và Mirdin chạy chữa là ba mươi sáu người mới bị thương sau ba ngày chiến đấu trong rừng. Bốn mươi bảy người nữa tử trận.

Mirdin phải cưa một ca, Rob ba, mà một ca chỉ là khâu cho cùi tay một người bị lính Ấn Độ chém đứt phăng phía dưới khuỷu. Mới đầu họ chữa thương theo cách Ibn Sina đã dạy: rót dầu đun nóng vào vết thưong để khỏi bị làm độc. Nhưng đến buổi sáng ngày cuối cùng thì Rob hết sạch dầu; nhớ lại xưa kia bác phó cạo đã chữa vết thương với rượu, anh lấy rượu trong túi da dê rửa vết thương trước khi băng lại.

Sáng hôm ấy trận đánh cuối cùng bắt đầu ngay sau rạng đông. Khi mặt trời lên đã cao, một tốp những người mới bị thương được đưa tới; người ta khiêng vào một người chết phủ từ đầu tới chân với một cái khăn tịch thu được.

“Chỉ ai bị thương mới đưa vào đây,” Rob gắt.

Nhưng họ để người chết xuống, rồi bối rối đứng đợi. Rob chợt nhận ra người chết mang đôi giày của Mirdin.

“Nếu là một người lính thì chúng tôi đã để nằm ngoài đường rồi,” một người nói. “Nhưng đây là một hakim, nên chúng tôi khiêng lại cho hakim.”

Họ kể lại rằng đang trên đường về thì một tên lính Ấn Độ cầm rìu từ trong bụi rậm nhảy ra chém trúng Mirdin trước khi bị giết.

Rob cám ơn và họ đi ra.

Rob kéo cái khăn che mặt thì thấy đứng là Mirdin thật. Khuôn mặt méo mó, trông như bối rối và hơi cáu kỉnh.

Anh vuốt đôi mắt hiền lành, đẩy cái hàm với cái cằm dài lại. Đầu óc trống rỗng, anh đi như người say. Thỉnh thoảng Rob tới an ủi những kẻ đang hấp hối hoặc săn sóc thương binh, nhưng rồi sau đó luôn luôn quay lại, ngồi cạnh xác bạn mình. Có một lần anh hôn đôi môi lạnh ngắt và nắm tay gã song không nghĩ rằng Mirdin biết. Mirdin không còn sống nữa.

Anh mong rằng Mirdin đã qua được một trong những cây cầu mà gã hình dung nối cuộc sống với Thiên đường.

Cuối cùng Rob để xác Mirdin nằm đó, làm việc như điên như cuồng để khỏi phải quay lại. Có một người lính bị nát bàn tay phải được đưa vào; đây là ca phẫu thuật cuối cùng của chiến dịch. Anh cắt bỏ ngay dưới cổ tay. Giữa trưa anh trở lại với cái xác Mirdin ruồi nhặng bu đầy.

Rob kéo tấm khăn, thấy lưỡi rìu đã xẻ toang ngực bạn. Anh cúi xuống vết thương toác hoác, thấy rằng lấy tay banh rộng ra được.

Mũi anh không còn ngửi ra mùi xác chết trong lều hay mùi cỏ bị xéo nát dưới chân; tai anh không còn nghe tiếng thương binh rên rỉ, tiếng ruồi nhặng vo ve, tiếng la ó, tiếng giao tranh. Anh quên bạn mình đã chết, quên cả nỗi đau buồn nặng trĩu.

Lần đầu tiên anh thò tay sờ trái tim trong cơ thể một con người.

60

BỐN NGƯỜI BẠN

Rob lau người, cắt móng tay và chải đầu cho Mirdin rồi quấn xác bạn với cái khăn người Do Thái vẫn đội đầu mỗi khi cầu nguyện, sau khi đã cắt đi nửa số diềm theo tập tục.

Anh đi tìm Karim; khi nghe tin này gã chớp chớp mắt nhu bị ai tát vào mặt.

“Mình không muốn Mirdin phải chôn trong ngôi mộ tập thể,” Rob nói. “Gia đình Mirdin chắc chắn sẽ đến đây đem xác về Masqat an táng, để cậu ấy yên nghỉ giữa đồng bào mình trong khu đất được ban phép thánh.”

Họ chọn một chỗ ngay truớc một tảng đá to đến voi cũng không đẩy nổi, ngắm rõ địa thế, đo khoảng cách từ tảng đá đến lề con đường gần nhất. Karim dùng đặc quyền của gã để có được giấy, bút và mực; sau khi hai người đào xong huyệt, Rob vẽ sơ đồ thật chi tiết. Anh sẽ vẽ lại một bản thật giống để gửi đến Masqat. Nếu không có bằng chứng rõ ràng rằng Mirdin đã chết thì Fara sẽ bị coi là một agunah - người bị chồng bỏ - và sẽ không bao giờ được phép tái giá. Mirdin đã dạy Rob rằng giới luật của họ quy định như thế.

“Chắc là Ala Shah cũng muốn có mặt khi hạ huyệt,” Rob nói rồi nhìn theo Karim lại gần nhà vua. Ông ta đang uống ruọu với đám tướng tá, đắm mình trong hào quang của chiến thắng. Rob thấy ông lắng nghe Karim một lúc rồi xua tay với vẻ sốt ruột.

Trong lòng anh dâng lên niềm oán ghét khi nhớ lại giọng ông ta nói với Mirdin trong cái hang bí mật: “Chúng ta là bốn người bạn.”

Karim quay lại, hổ thẹn nói rằng họ phải tiếp tục thôi. Khi hai người lấp huyệt, gã lẩm bẩm những đoạn kinh chắp vá, còn Rob không đọc gì hết. Lẽ ra Mirdin phải được tiễn đưa bằng những tiếng ai oán ngân cao bài Hashkavot - bài hát trong lễ tang - và Kaddish. Nhưng Kaddish phải do mười người Do Thái đọc, anh chỉ là một người Cơ Đốc giả làm Do Thái, đứng chết lặng khi đất phủ lên bạn mình.

*

Chiều hôm ấy lính Ba Tư không tìm thấy một lính Ấn Độ nào trong rừng để giết nữa.

Đường về rộng mở. Ala Shah phong một chiến binh kỳ cựu tên là Farhad làm đội trưởng đội gác hoàng thành; viên sĩ quan này liền lớn tiếng ra lệnh thúc giục đoàn quân chuẩn bị sẵn sàng lên đường.

Giữa tiếng reo hò, Ala Shah nhẩm tính: ông bắt được người rèn kiếm Ấn Độ; ở Mansura mất hai con voi nhưng bắt được hai mươi tám con. Ngoài ra, bọn mahout tìm thấy trong khu chăn voi ở Kausambi bọn con voi non, khỏe mạnh; chúng được huấn luyện để làm việc nặng chứ không phải voi chiến nhưng tốt chán. Ngựa Ấn Độ nhỏ và tầm thường nên lính Ba Tư không them, nhưng chúng bắt được ở Mansura một đàn lạc đà đẹp và nhanh, thêm vài chục con lạc đà thồ ở Kausambi.

Ala rạng rỡ vì chuyến đột kích thắng lợi.

Một trăm hai mươi trong sáu trăm lính theo Shah xuất chinh từ Ispahan tử trận, hai mươi bảy bị thương mà Rob có nhiệm vụ săn sóc. Nhiều người trong số này mang thương tích trầm trọng và sẽ chết trên đường, song không thể bỏ họ lại ở ngôi làng tan hoang đó. Người Ba Tư nào bị tìm thấy cũng sẽ bị giết ngay khi viện binh Ấn Độ tới nơi.

Rob phái lính vào từng ngôi nhà gom góp thảm và chăn, cột vào đòn làm cáng. Khi họ lên đường vào rạng sáng hôm sau thì tù binh Ấn Độ được giao việc khiêng cáng.

Sau ba ngày rưỡi đi đường gian nan và căng thẳng, họ đến một khúc sông có thể lội qua mà không đụng quân địch. Chưa gì đã có hai người bị cuốn đi và chết đuối. Sông Indus không sâu ở giữa dòng, nhưng nước chảy xiết; bọn mahout cho voi đứng ngược dòng như một bức tường sống để cản sức nước, lần nữa tỏ rõ giá trị của loài thú này.

Những người bị thương nặng nhất, như thủng ngực hay bụng, và một người bị đâm ở cổ chết trước tiên. Chỉ trong một ngày có đến sáu người bỏ mạng. Sau mười lăm ngày hành quân họ đến được Baluchistan. Đoàn quân dựng trại trên đồng trống, còn Rob phải để thương binh nằm trong một cái kho trống cả bốn bề. Gặp Farhad, anh yêu cầu được bệ kiến Ala Shah, nhưng hắn làm bộ làm tịch, bắt anh chờ. May thay Karim tình cờ nghe thấy nên dẫn anh tới ngay lều của Shah.

“Muôn tâu, hiện còn hai mươi mốt thương binh. Nhưng họ phải được nằm yên một thời gian, nếu không họ sẽ chết.”

“Ta không thể chờ cho chúng lành được,” Ala nói. Ông nôn nóng muốn được sớm ca khúc khải hoàn ở Ispahan.

“Thần xin được ở lại đây với họ.”

Nhà vua nhìn sửng anh. “Nhưng ta sẽ không để Karim ở lại với ngươi được. Hắn phải về cùng ta.”

Rob gật đầu.

Anh được giao mười lăm người Ấn Độ và hai mươi bảy lính trang bị khí giới để khiêng cáng, hai mahout và năm con voi bị thương để Rob tiếp tục chữa. Karim cho để gạo lại. Sáng hôm sau khu đóng quân lại ồn ào, hối hả. Rồi đạo quân lên đường. Khi người cuối cùng đi khỏi thì chỉ còn lại Rob với đám thương binh và một dúm kẻ phụ giúp. Anh hân hoan trước sự yên ắng bất chợt, song lại thấp thỏm.

Nghỉ ngơi có tác động tốt cho các bệnh nhân của anh. Họ không phải dãi nắng và hít bụi, tránh bị xóc thường xuyên trên đường hành quân động đến vết thương. Ngày đầu tiên có hai người chết, ngày thứ tư thêm một người nữa; những người còn lại đều dẻo dai và bám víu sự sống, nên việc Rob quyết định nghỉ lại ở Baluchistan đã cứu sống họ.

Mới đầu đám lính phải ở lại rất tức bực. Các chiến hữu của họ sắp về đến Ispahan an toàn và vinh quang, trong khi họ phải tiếp tục chịu nguy hiểm và làm những việc hèn mọn. Tối ngày thứ hai, hai tên trong đội gác có vũ khí đã trốn biệt. Đám Ấn Độ không vũ khí không tìm cách bỏ trốn; đám lính gác còn lại cũng thế. Là lính chuyên nghiệp, họ sớm hiểu ra lần tới có thể một người nào đó trong bọn họ sẽ bị trúng thương, nên chúng biết ơn hakim đã chịu nguy hiểm để giúp hạng người như bọn họ.

Mỗi sáng Rob đều phái một nhóm đi săn, mang về những con thú nhỏ hầm với gạo Karim đã để lại; nhờ thế các thương binh hồi phục trông thấy.

Rob chữa cho lũ voi như đã chữa người: thường xuyên thay băng và rửa vết thương với rượu. Những con thú khổng lồ này đứng yên, chịu xót như thể biết anh là cứu tinh của chúng; các thương binh cũng thản nhiên như lũ vật, ngay cả khi vết thương bị thối hoại khiến Rob buộc phải cắt vết khâu, rạch chỗ thịt đã lành để rửa với rượu cho sạch hết mủ trước khi băng lại.

Rob nhận thấy một điều lạ: hầu như mọi vết thương chữa với dầu đun nóng đều bị viêm tấy, mưng mủ. Nhiều thương binh bị chết vì thế. Trong khi ở phần lớn các thương binh được chữa sau khi Rob hết dầu lại không bị nung mủ và những người này thoát chết. Anh bèn ghi chép lại, nghĩ rằng chỉ một điều quan sát được như thế này có thể làm cho sự có mặt của mình ở Ấn Độ hữu ích đôi chút. Rượu cũng sắp hết; trên đường về anh sẽ mua thêm, vì khi xưa học cách pha thuốc đặc chế vạn năng, anh biết được rằng hầu như nhà nông nào cũng có rượu mạnh cả. Cuối cùng, sau ba tuần dưỡng thương họ tiếp tục lên đường. Đã có bốn thương binh đủ khỏe để cưỡi ngựa. Mười hai người trong đám lính không phải khiêng vác gì nên có thể thay cho những người khiêng cáng, thành ra lúc nào cùng có một số người được nghỉ. Tới chỗ rẽ đầu tiên Rob dẫn đoàn rởi khỏi Con Đường Gia Vị. Đi đường vòng sẽ mất thêm khoảng một tuần nữa làm cho đám lính rầu rĩ; song Rob phải tránh nguy hiểm cho đội quân vài chục mống này, bằng cách không dẫn họ đi qua những vùng nông thôn đã bị đám lính kiếm lương thảo của Ala Shah càn quét, bỏ lại phía sau lòng căm thù và nạn đói khát.

Ba con voi vẫn còn đi khập khiễng nên không thồ nặng được. Rob cưỡi một con bị thương nhẹ ở vòi. Anh rất mừng không phải tiếp tục cưỡi “Chó cái” và sẽ không bao giờ muốn cưỡi lạc đà nữa. Trong khi đó thì ngồi trên lưng voi to vừa dễ chịu, vừa chắc chắn, lại được nhìn quang cảnh chẳng kém gì Shah.

Chuyến đi không trắc trở đã cho Rob nhiều thì giờ suy nghĩ. Anh nhớ đến Mirdin trong mỗi bước đi, thành ra tuy nhìn ngắm những cảnh lạ trên đường: cả nghìn con chim chợt vỗ cánh bay, nắng chiều đỏ ối như thể bầu trời bốc cháy hay là khi một con voi đạp vào bờ mương thoai thoải làm đất lở ra, rồi ngồi bệt để tuột xuống chẳng khác một đứa con nít… song anh không cảm thấy vui.

Lạy Chúa Jesus, Rob nghĩ, hay tên Người là Shaddai, Allah, hoặc gì đi nữa… Tại sao Người lại phung phí nhường ấy?

Các vua chúa đưa những con người bình thường ra trận; trong số những kẻ sống sót thì kẻ hoặc tư chất tầm thường, hoặc xấu xa, anh chua chát nghĩ; thế mà Chúa Trời đã để cho một người bị đâm gục, mà người ấy có phẩm chất của bậc hiền nhân, có đầu óc thông tuệ khiến các bậc trí giả ganh tị. Lẽ ra Mirdin sẽ hiến cả đời cho việc chữa bệnh và phục vụ con người.

Từ sau đám tang của bác phó cạo, Rob chưa bao giờ xúc động và bàng hoàng đến thế trước một cái chết. Gần đến Ispahan rồi mà anh vẫn còn miên man nghĩ ngợi và thấy tuyệt vọng.

Họ đến gần Ispahan vào buổi chiều. Thành phố giống hệt lần đầu anh thấy ngày nào: những tòa nhà màu trắng ngả bóng màu xanh, mái nhà nhuốm màu hồng phản chiếu từ các đồi cát. Họ chạy thẳng lại maristan để chuyển giao mười tám thương binh cho người khác săn sóc.

Rồi họ chạy lại nơi nuôi ngựa của Thiên Đường Sảnh. Ở đây Rob giao lại bầy thú, đám lính và nô lệ.

Xong xuôi, anh yêu cầu được lấy lại con ngựa nâu. Farhad, viên đội trưởng đội gác, đứng gần đó nghe thấy; hắn mới bảo gã coi chuồng đừng tìm trong bầy ngựa làm gì cho phí thì giờ. “Cấp cho hakim một con khác.”

“Ông Khuff nói rằng tôi nhận lại được ngựa cũ mà.” Đâu phải mọi chuyện đã thay đổi hết, Rob thầm nghĩ.

“Khuff chết rồi.”

“Mặc.” Rob lớn tiếng, nhìn gay gắt khiến chính anh cũng ngạc nhiên. Anh từ một nơi chém giết trở về, điều đó khiến anh thấy mình khốn khổ; nhưng lúc này anh lại muốn gây sự, muốn dùng bạo lực để làm vơi đi sầu muộn. “Tôi đòi phải giao ngay con ngựa cũ.”

Farhad là kẻ biết người, nhận thấy giọng khiêu khích của hakim. Hắn biết sẽ chẳng được gì khi cãi vã với gã Dhimmi này mà có thể chỉ thiệt thôi, nên nhún vai quay đi.

Rob cưỡi ngựa đi cạnh gã mã phu, chạy tới chạy lui giữa đàn ngựa. Khi thấy con ngựa nâu, anh hổ thẹn vì đã không tự chủ được. Họ tách con ngựa ra, đặt yên lên lưng nó; Farhad đứng gần đấy nhìn, mặt lộ rõ vẻ khinh bỉ rằng hóa ra chỉ vì con vật tầm thường này mà gã Dhimmi sẵn sàng gây sự.

Con ngựa nâu chạy nhanh trong bóng chiều tà, đưa Rob về khu Yehuddiyyeh.

Nghe tiếng lũ vật nhốn nháo, Mary cầm đèn và thanh kiếm của bố cô, mở cánh cửa thông nhà với tàu ngựa.

Anh đã về!

Rob đã tháo yên khỏi lưng ngựa và đang dẫn nó vào chuồng. Anh quay lại; trong ánh đèn tù mù cô thấy chồng gầy rộc đi, gần giống chàng trai mảnh dẻ, hơi ngang ngược xưa kia cô gặp trong đoàn lữ hành của Karl Fritta.

Anh nhảy ba bước tới bên cô, ôm vợ, lặng yên không nói. Rồi anh đưa tay sờ cái bụng đã xẹp của cô.

“Ổn cả chứ em?”

Mary cười run run vì cô mệt và vẫn còn đuối sức. Chỉ cần về sớm hơn năm ngày là anh được nghe tiếng cô kêu la vì đau đớn đến phát điên. “Con trai anh cần những hai ngày để chào đời.”

“Con trai!”

Anh áp bàn tay to bè lên má vợ khiến cô run rẩy vì cảm thấy mọi lo âu tan biến, suýt làm sánh dầu và ánh đèn chao đi. Khi anh vắng nhà, cô phải tỏ ra cứng cỏi và mạnh bạo - người như sắt lại – để rồi khi lại được người có bản lĩnh che chở thì thật là sung sướng. Như thể da thuộc biến thành lụa.

Cô đặt kiếm xuống, nắm tay chồng dẫn vao chỗ đứa bé đang ngủ trong một cái sọt có lót khăn làm nôi.

Cô nhìn vào mắt anh, thấy một khuôn mặt nhỏ xíu, đỏ hỏn, tóc tơ đen nhánh. Cô lúng túng vì không biết anh sẽ sung sướng hay thất vọng. Khi Rob ngước lên, mặt anh vừa rạng rỡ vừa đau xót.

“Fara thế nào, em có biết không?”

“Karim đã đến báo tin cho chị ấy biết. Em cùng làm lễ shiva với chị ấy, bảy ngày. Sau đó, Fara cùng với Dawwid và Issachar theo một đoàn lữ hành đi về Masqat. Nếu Chúa thương thì giờ này chị ấy đang ở với thân quyến.”

“Không có Fara em sẽ cực lắm.”

“Chị ấy còn cực hơn nhiều,” cô chua xót nói.

Đứa bé chợt khóc khe khẽ, Rob nhấc nó lên, đặt ngón tay út vào miệng đứa bé và nó mút lấy mút để.

Mary mặc cái áo rộng buộc dây ở cổ Fara khâu cho. Cô trễ áo xuống đôi vú căng sữa rồi đỡ lấy đứa bé từ tay anh. Rob nằm trên thảm cói, cạnh hai mẹ con khi cô cho nó bú. Rồi anh cúi xuống cái vú còn trống, hai má đầm đìa nước mắt.

Mary chưa thấy bố cô hay một người đàn ông nào khóc bao giờ, nên tiếng nức nở của Rob làm cô hốt hoảng. “Anh yêu,” cô lẩm bẩm.

Như từ bản năng, bàn tay không vướng ôm con của cô nhẹ nhàng kéo anh kề miệng vào núm vú. Anh ngập ngừng chứ không hau háu như thằng bé. Nhưng khi anh áp môi vào mút thì cô quá sức xúc động. Cô thoáng nghĩ đến Fara, và thấy có lỗi khi đã tạ ơn Đức Mẹ rằng người bị chết không phải là chồng cô. Hai đôi môi, một nhỏ xíu, một to và gần gũi, đang áp trên ngực cô khiến cô nóng ran cả người. Có thể là vì Đức Mẹ Đồng Trinh và các vị thánh đã làm trò ảo thuật của họ, nhưng có một lúc cả ba - Rob, Mary, đứa nhỏ - đã thật sự trở thành một.

Cuối cùng khi Rob ngồi dậy, nghiêng người hôn vợ thì cô cũng được nếm mùi sữa ấm của mình.

“Anh không phải một tên lính La Mã ham chuyện binh đao,” Rob nói.

PHẦN SÁU

HAKIM

61

LÀM TRỢ TÁ CHO THẦY

Sáng hôm sau ngày trở về, Rob ngắm kỹ thằng con trong ánh nắng mai và thấy thằng bé thật xinh; mắt xanh thẫm, đúng là mắt người Anh, bàn tay lẫn bàn chân đều lớn. Anh đếm và gượng nhẹ gập các ngón tay, ngón chân rồi hoan hỉ về hai cái chân nhỏ xíu cong cong. Một đứa trẻ khỏe.

Thằng bé thơm như mùi máy ép ô liu vì đã được mẹ bôi dầu. Sau đó nó bốc mùi kém thơm tho và Rob phải làm cái việc thay tã, lần đầu tiên từ những ngày anh chăm sóc các em. Trong thâm tâm anh vẫn ao ước sẽ có một ngày tìm được William Stewart, Anne Mary và Jonathan Carter. Lúc ấy, được khoe thằng cháu này với các cô chú - tưởng đã biệt tích từ lâu - chẳng vui ư?

Anh và Mary cãi nhau về việc có cho thằng nhỏ cắt bao quy đầu hay không.

“Chẳng hại gì cho con hết. Ởđây đàn ông con trai nào cũng đều cắt cả, dù Hồi giáo hay Do Thái. Như thế nó sẽ được chấp nhận dễ hơn.”

“Em không cần nó được chấp nhận dễ hơn ở cái nước Ba Tư này,” cô mệt mỏi nói. “Em muốn nó được chấp nhận ở quê nhà mình; ở đó chẳng ai cần phải cắt mà cứ để tự nhiên.”

Rob cười làm cô bật khóc. Anh an ủi vợ rồi đi tìm Ibn Sina để hỏi ý kiến.

Vị Thầy của mọi bác sĩ sôi nổi chào anh, tạ ơn Allah đã cho anh sống và buồn rầu nhắc đến Mirdin. Ibn Sina chăm chú lắng nghe Rob trình bày về việc chữa vết thương và phẫu thuật ở hai trận đánh; ông đặc biệt quan tâm đến sự so sánh của Rob về hiệu quả của hai cách chữa với dầu đun nóng và với rượu dùng để rửa sạch vết thương. Ibn Sina quan tâm đến nhận thức khoa học hơn là tự phụ rằng mình không thể sai lầm. Mặc dù những gì Rob đã quan sát trái ngược với những điều ông đã giảng dạy và viết, Ibn Sina vẫn đòi Rob phải viết lại đàng hoàng. “Thế này nhé, việc trị vết thương bằng rượu sẽ là bài giáng đầu tiên của anh với tư cách hakim đấy,” ông nói và Rob tán thành ngay.

Rồi ông già nhìn anh. “Jesse ben Benjamin, tôi muốn anh làm việc với tôi. Làm trợ tá.”

Rob chẳng bao giờ dám mơ điều ấy. Anh muốn kể cho vị Thầy của mọi bác sĩ biết rằng anh tìm đến Ispahan - xa muôn dặm, qua bao nhiêu nước, vượt bao gian khổ - chỉ để được sờ gấu áo ông.

Song anh chỉ gật đầu. “Thưa hakim-bashi, con rất vinh hạnh.”

Mary không phản đối khi anh kể cho vợ biết. Cô đã ở Ispahan đủ lâu để hiểu rằng chồng mình không thể từ chối một vinh dự như thế; ngoài đồng lương kha khá anh sẽ còn có ngay uy tín và được nể trọng vì là phụ tá cho một nhân vật được kính ngưỡng như thánh sống, được yêu mến hơn cả hoàng gia. Thấy cô mừng cho mình, Rob ôm cô trong đôi tay. “Mary, anh sẽ đưa em về quê hương; anh hứa với em như thế. Nhưng tạm thời chưa được. Hãy tin anh.”

Cô tin anh. Và cô thấy rằng nếu họ còn phải ở đây lâu thêm thì cô phải thay đổi. Cho nên cô định sẽ cố gắng sống theo tập quán của đất nước này. Cô miễn cưỡng đồng ý để đứa bé được cắt bì.

Rob tìm bà mụ Nitka để nhờ giúp. “Anh đi với tôi,” bà ta nói rồi dẫn anh tới nhà Reb Asher Jacobi, cách đấy hai con đường.

“Cắt bì à,” ông mohel này nói. “Mẹ đứa nhỏ…” ông nheo mắt, gãi râu trầm ngâm nhìn bà mụ, “… là người ngoại đạo!”

“Đâu nhất thiết là brit với đủ thứ kinh phải đọc,” bà Nitka sốt ruột nói. Vì chính tay bà đã đỡ đẻ thằng bé con kẻ ngoại đạo này nên bà thấy phải bảo vệ nó là chuyện đương nhiên. “Khi bố đứa bé yêu cầu cho nó được mang dấu ấn của Abraham thì cắt cho nó là làm phước, đúng không?”

“Đúng,” Reb Asher công nhận. “Thế bố anh sẽ giữ đứa bé khi cắt chứ?” ông hỏi Rob.

“Bố tôi mất rồi.”

Reb Asher thở dài. “Những người khác trong gia đình sẽ có mặt cả chứ?”

Chỉ có nhà tôi thôi. Chúng tôi không có thân nhân nào nữa ở đây. Tôi sẽ tự giữ đứa nhỏ.”

“Đây là dịp để mừng đấy,” bà mụ Nitka vui vẻ nói. “Anh thấy được chứ? Hai con trai tôi Shemuel và Chofni với vài láng giềng…”

Rob gật đầu.

“Tôi sẽ lo chuyện đó cho,” bà nói.

Sáng hôm sau bà mụ Nitka và hai người con trai vạm vỡ làm nghề cắt đá là những người đầu tiên đến nhà Rob. Bà Hinda bán hàng ở chợ Do Thái - không tán thành việc Rob lấy vợ ngoại đạo - đến với ông chồng tên là Isak Hộ pháp, một học giả có bộ râu điểm bạc và đôi mắt trầm tư. Bà Hinda còn giận, chưa chịu cười nhưng vẫn mang tã lót làm quà. Ông Yaakob Thợ giày và vợ, bà Naoma, tặng một hũ rượu. Micah Halevi Người làm bánh và vợ là Yudit mang đến hai ổ bánh mì ngọt thật to.

Rob ôm cái thân thể nhỏ xíu dễ thương nằm ngửa trong lòng, nhìn Reb Asher cắt bì cái chim nhỏ xíu của nó mà lòng thấy ngài ngại. “Cầu mong thằng bé lớn lên mạnh mẽ cả về tinh thần lẫn thể xác, làm nhiều việc thiện cho đời,” ông mohel nói trong tiếng khóc thét của đứa nhỏ. Hàng xóm nâng ly, lớn tiếng hoan hô. Rob đặt cho nó tên Do Thái là Mirdin ben Jesse.

Với Mary, buổi lễ là cả một cực hình. Một giờ sau, khi mọi người về hết, chỉ còn lại vợ chồng cô và đứa trẻ đang khóc, cô nhúng tay vào nước lúa mạch chấm nhẹ lên trán, cằm và hai dái tai nó.

“Nhân danh Cha và Con và Thánh Linh, mẹ đặt tên cho con là Robert James Cole,” tiếng cô rõ ràng; Mary lấy tên bố và ông ngoại nó đặt cho nó181.

Từ nay khi không có người lạ, cô gọi chồng là Rob, gọi thằng nhỏ là Rob J.

Kính gửi Reb Mulka Askari tôn kính, nhà buôn ngọc trai ở Masqat với lời chào kính trọng.

Con trai quá cố của Bác, Mirdin, là bạn của cháu, cầu xin anh ấy được yên giấc nghìn thu.

Chúng cháu là bác sĩ, cùng phải đi đến Ấn Độ. Cháu đã mang về từ đấy một vài món này, giờ xin gửi đến Bác qua đôi tay thân ái của Reb Moise ben Zavil, thương nhân ở Qum; hôm nay đoàn của ông ấy sẽ lên đường đi đến thành phố của Bác, thồ theo dầu ô liu.

Reb Moise sẽ trao lại Bác một tấm sơ đồ vẽ vị trí chính xác ngôi mộ của Mirdin tại làng Kausambi để một ngày kia, nếu Bác muốn, có thể bốc mộ anh ấy về. Cháu cũng gửi kèm theo tefillin mà hằng ngày Mirdin vẫn quấn quanh cánh tay; Mirdin cho cháu biết rằng đó là quà của Bác khi anh ấy được tham gia minyan năm mười bốn tuổi.

Ngoài ra, cháu gửi cả quân và bàn cờ Vua; Mirdin và cháu đã cùng có những giờ phút sung sướng bên bàn cơ này.

Anh ấy không mang theo thêm gì khác khi sang Ấn Độ. Bác cứ yên tâm rằng Mirdin đã được mai táng trong tấm tallit của anh ấy.

Cầu xin Chúa Trời thấu cho nỗi đau thương của Bác và của chúng cháu. Mirdin mất đi là đời cháu mất một phần ánh sáng. Anh ấy là con người tuyệt vời nhất mà cháu từng quý mến. Cháu biết Mirdin đang ở nơi Adashem và hy vọng sẽ có một ngày xứng đáng được tái ngộ anh ấy.

Kính nhờ Bác chuyển lòng thương mến và kính trọng của cháu đến người vợ góa bụa cùng những đứa con can đảm của anh ấy và nhờ Bác báo hộ rằng nhà cháu đã sinh một bé trai khỏe mạnh tên là Mirdin ben Jesse; vợ cháu gửi đến chị Fara và hai cháu những lời chúc thân thương trong một cuộc sống an lành.

Yivorechachah Adonai V’Yishmorechah,

Cầu xin Chúa Trời ban phước lành và phù hộ Bác.

Cháu là Jesse ben Benjamin, hakim

Đã nhiều năm rồi al-Juzjani là trợ tá của Ibn Sina. Ông ta có được tiếng tăm nhờ chính bản lĩnh phẫu thuật của mình và là người khá giả nhất trong những trợ tá cũ - họ đều thành đạt cả. Hakim-bashi đòi hỏi trợ tá của ông làm việc hết mình; vị trí này xem như giai đoạn tiếp nối của thời gian đào tạo, một cơ hội để học tiếp. Ngay từ đầu Rob không chỉ bám theo Ibn Sina và tìm cho thầy những thứ ông cần, như đôi khi vẫn thường thấy ở trợ tá của nhiều nhân vật sừng sỏ khác. Ibn Sina đòi hỏi rằng khi có khó khăn hoặc khi cần phải biết quan điểm của thầy thì hội ý với ông, nhưng ông tin tưỏng ở người hakim trẻ này và chờ đợi anh làm việc độc lập.

Với Rob thì đây là một thời kỳ sung sướng. Anh thuyết trình trong madrassa về việc dùng rượu rửa vết thương, nhưng chỉ ít người đến nghe vì sáng hôm ấy có một bác sĩ khác từ al-Rayy ghé thăm, thuyết trình về đề tài nam nữ giao hợp. Luôn luôn có đông đảo bác sĩ Ba Tư đến nghe những buổi thuyết trình liên quan đến tình dục, khiến Rob lấy làm lạ, vì ở châu Âu bác sĩ không phụ trách lãnh vực này. Tuy vậy, anh cũng đi nghe nhiều buổi; chẳng biết có phải nhờ thế hay không mà cuộc sống vợ chồng của anh rất hạnh phúc.

Mary hồi sức rất nhanh sau lần sinh nở. Hai vợ chồng cô làm theo những chỉ dẫn của Ibn Sina: ông khuyên nên kiêng cữ việc ăn nằm trong sáu tuần sau khi sinh, cửa mình người mẹ cần được bôi dầu ô liu và xoa với mật trộn nước lúa mạch. Cô thấy rất hiệu quả. Có điều sáu tuần dài như vô tận. Và khi nó qua đi thì Mary ôm chồng cũng thèm khát như anh ôm cô.

Ít tuần lễ sau sữa của Mary cạn dần; cô choáng người vì trước đó cô thừa thãi sữa. Cô từng khoe với Rob rằng trong cơ thể mình có biết bao dòng sông toàn sữa, đủ nuôi cả thế gian. Khi cho con bú thì ngực cô bớt đau vì bớt căng, nhưng giờ đây hết căng quá sớm thì cô lại xót xa khi nghe thằng Rob J. nhè nhè vì đói. Hai vợ chồng thấy phải tìm một bà vú. Rob hỏi thăm các bà mụ và qua họ tìm được một bà người Armenia khỏe mạnh, chất phác tên là Prisca; bà này có thừa sữa cho đứa con gái mới sinh và cho cả thằng con của hakim. Mỗi ngày bốn lần Mary bế con đến cửa hàng da thuộc của ông Dikran, chồng bà Prisca, đợi trong lúc thằng Rob J. bú. Tối đến bà Prisca lại nhà họ ở khu Yehuddiyyeh, ngủ với hai đứa trẻ trong phòng bên, trong lúc Mary và Rob phải cố không gây tiếng động khi ăn nằm với nhau để rồi sung sướng ngủ thiếp đi.

Hạnh phúc làm cho Mary đẹp lồ lộ. Sự tự tin của người mới làm mẹ khiến cô tươi như một đóa hoa. Đôi khi Rob có cảm tưởng cô dành hết mọi lời khen về đúa nhỏ hay nhè mà cả hai người cùng tạo ra, song anh càng yêu cô hơn.

Vào tuần đầu tiên của tháng Shaban, đoàn lữ hành của Reb Moise ben Zavil đi ngang Ispahan trên đường về Qum; thương nhân này trao cho hai vợ chồng Rob quà của Reb Mulka Askari và cô con dâu Fara. Fara cho thằng bé Mirdin ben Jesse sáu bộ quần áo bằng vải gai được cô may kỹ với tất cả yêu thương; còn nhà buôn ngọc trai gửi lại Rob bộ cờ Vua của người con trai quá cố.

Đấy là lần cuối cùng Mary khóc vì nhớ Fara. Khi cô đã lau khô nước mắt, Rob bày cờ ra rồi dạy cô cách chơi. Từ đó họ thường chơi cờ với nhau. Anh không chờ đợi nhiều vì đây là trò chơi của những kẻ cầm quân, mà cô chỉ là một người đàn bà. Nhưng cô học rất nhanh, rồi cũng reo mừng khi bắt quân của anh, hét to chẳng khác một tên phỉ Seljuk. Tài điều binh khiển tướng nhanh nhẹn của cô làm Rob ngạc nhiên tuy không đến nỗi hoảng, vì từ lâu anh đã biết Mary Cullen là một phụ nữ khác thường.

Tháng Ramadan đến mà Karim chưa chuẩn bị tinh thần gì cả; gã còn mê đắm trong quan hệ tình ái tội lỗi khiến không thể dọn mình và sám hối như tháng chay tịnh đòi hỏi; còn suy ngẫm để tu tâm thì cực thân quá. Đọc kinh và nhịn ăn cũng không thể khiến gã thôi nghĩ đến Despina và nhớ nhung nàng. Chính vì mỗi tuần Ibn Sina bỏ ra nhiều tối đến nhiều giáo đường Hồi giáo khác nhau và dùng bữa với các mullah cùng các bậc trí giả về kinh Koran mà Ramadan lại là dịp để hai kẻ yêu nhau gặp gỡ một cách an toàn. Karim gặp nàng thường xuyên hơn bao giờ hết.

Trong tháng Ramadan Ala Shah cũng bận dự các buổi cầu nguyện và những việc phải làm khác nên một ngày kia Karim có dịp trở lại manstan lần đầu tiên sau hàng tháng trời biệt dạng. May cho gã, hôm ấy Ibn Sina không có trong nhà thương; ông phải đi chữa bệnh cho một vị triều thần bị nằm liệt vì sốt. Karim biết mình có lỗi; Ibn Sina luôn luôn đối xử tốt và đàng hoàng với gã nên gã không có nhu cầu gặp người chồng của Despina.

Buổi đến nhà thương thăm bệnh khiến Karim chán chường ghê góm: các sinh viên vẫn theo gã qua phòng này, phòng khác như thường lệ, có thể còn đông hơn nữa vì tên tuổi gã đã gần như trở thành huyền thoại, nhưng gã chẳng còn biết một bệnh nhân nào cả. Những người gã chữa thì hoặc chết hoặc đã khỏi từ lâu. Dù cho trước kia Karim từng đi lại trong các phòng này với sự tự tin ở tài năng của chính mình, giờ đây gã lúng ta lúng túng khi đặt câu hỏi, không rõ mình cần biết điều gì ở những bệnh nhân thuộc trách nhiệm của những người khác.

Karim cố đi thăm bệnh hết lượt và tránh không hớ để bị xem là thằng đần, nhưng gã đã thấy rõ sự thật chua chát rằng nếu không dành thì giờ chú tâm chữa bệnh thật sự thì bao nhiêu năng lực gã khổ công thu lượm được trong bao nhiêu năm sẽ chẳng mấy chốc như đổ xuống sông hết.

Nhưng gã không có chọn lựa. Ala Shah đã bảo đảm với gã rằng nếu so sánh với những gì sắp xảy đến - cho cả nhà vua lẫn Karim - thì nghề bác sĩ chẳng quý báu gì.

Năm nay Karim không dự cuộc thi chatir. Gã đâu có tập tành gì nên người phì ra. Gã chỉ cùng với Ala Shah đi xem người ta chạy thôi.

Rạng đông của ngày đầu tiên trong lễ hội Bairam còn nóng hơn cả cái ngày gã thắng giải và cuộc chạy đua rất chậm. Nhà vua cũng sẽ ban calaat cho người nào lập lại được kỳ công của Karim, chạy đủ mười hai vòng thành phố trước lần cầu nguyện chót; song chắc chắn không ai chạy nổi một trăm hai mươi sáu dặm La Mã trong ngày hôm ấy.

Cuộc đua thật sự khởi sắc từ vòng thứ năm, tranh hùng tay đôi giữa al-Harat ở Hamadhan và một người lính trẻ tên là Nafis Jurjis. Năm ngoái, cả hai chạy quá vội nên đều phải bỏ cuộc vì kiệt sức. Năm nay, để tránh gặp lại sự cố, họ chạy quá chậm.

Karim lớn tiếng cổ vũ Nafis; gã tâu với Ala rằng sở dĩ thế vì Nafís cùng sống sót sau cuộc tập kích Ấn Độ. Sự thật là tuy Karim quả có mến người lính trẻ, song gã không muốn al-Harat thắng thì đúng hơn. Hồi nhỏ ở Hamadhan gã từng quen biết al-Harat, nên khi gặp nhau Karim vẫn cảm thấy bị hắn khinh bỉ về việc gã đã để cho Zaki-Omar cưỡi.

Nhưng Nafis mệt lử sau khi lấy mũi tên thứ tám, thành ra chỉ còn một mình al-Harat chạy. Lúc ấy trời đã về chiều và nóng khủng khiếp, al-Harat ra hiệu sẽ chạy hết vòng rồi nhận giải.

Ở vòng cuối cùng này Ala Shah cưỡi ngựa bạch còn Karim trên lưng con ngựa A Rập màu xám chạy trước ứng viên một đoạn dài để có thể đón chào người thắng giải ở lằn đích. Dọc đường, vì ai cũng biết sẽ còn nhiều năm nữa - mà cũng chưa chắc - mới lại có một người chạy nổi chatir như Karim đã chạy và vì gã là người anh hùng trở về từ Mansura và Kausambi nên người ta ôm gã, reo hò khiến gã vô cùng phấn khởi. Ala Shah rạng rỡ, còn Karim biết giờ đây gã có thể rộng lượng cúi nhìn tay al-Harat đáng thương hại vì hắn chỉ là nông dân của một vùng đất nghèo nàn mà Karim thì sắp thành tể tướng Ba Tư đến nơi.

Khi vua tôi chạy ngang madrassa, gã thấy tên hoạn nô Wasif đứng trên mái nhà thương, bên cạnh nàng Despina che mặt. Thấy nàng, tim Karim đập rộn lên và gã mỉm cười. Ngồi trên lưng ngựa quý, quần là áo lượt thế này đi qua trước mặt nàng dễ coi hơn là lê bước, người nồng mồ hôi nhễ nhại và mắt mờ vì quá mệt!

Cách Despina không xa là một người đàn bà không che mặt, có vẻ không chịu nổi cái nóng nên gỡ khăn đen cột tóc, lắc đầu như thể bắt chước con ngựa của Karim. Tóc nàng rủ xuống, trải ra như quạt, dài và gọn sóng. Trên tóc nàng, nắng rực rỡ vàng lẫn đỏ với nhiều sắc thái. Karim nghe tiếng Shah hỏi ngay bên cạnh: “Phải vợ gã Dhimmi không? Người đàn bà Tây dương đó?”

“Tâu bệ hạ, phải ạ. Đó là vợ người bạn chúng ta, Jesse ben Benjamin.”

“Ta cũng đoán thế,” Ala nói.

Nhà vua nhìn người đàn bà không che mặt cho đến khi đi qua khỏi. Ông không hỏi thêm gì nữa. Lát sau, Karim gợi chuyện về người thợ rèn Ấn Độ Dhan Vangalil và những thanh kiếm ông ta rèn cho Ala Shah, với cái lò luyện kim mới, trong lò rèn dựng sau khu tàu ngựa của Thiên Đường Sảnh.

62

KHƯỚC TỪ TƯỞNG THƯỞNG

Rob vẫn tiếp tục sáng sáng đến nhà thờ “Bình an đường”, một phần vì sự trộn lẫn lạ lùng giữa ngân nga đọc kinh Do Thái với thầm đọc kinh Cơ Đốc đã thành thói quen thích thú không thiếu được của anh.

Song chính ra Rob đến giáo đường Do Thái là một cách để đền đáp món nợ đối với Mirdin.

Nhưng bước chân vào giáo đường “Nhà Zion”, nơi Mirdin vẫn đến, thì Rob lại không làm được.

Mặc dù ngày ngày các bậc trí giả vẫn đến “Bình an đường” tranh luận về giới luật, thành thử nếu Rob muốn yêu cầu ai đó dạy cho tám mươi chín điều răn còn lại mà anh chưa được học thì dễ quá, song vắng Mirdin thì anh không còn lòng dạ nào học cho đến hết nữa. Anh tự nhủ rằng với một gã Do Thái giả thì năm trăm hai mươi bốn điều răn cũng đủ, không nhất thiết phải học cả sáu trăm mười ba điều; nên anh dành tâm trí cho những chuyện khác.

Vị Thầy của mọi bác sĩ từng viết về nhiều lĩnh vực. Hồi còn là sinh viên, Rob đã có dịp đọc nhiều tác phẩm của ông về y học; bây giờ, anh thử đọc nhiều trước tác của Ibn Sina về những lĩnh vực khác và càng kính sợ ông thêm. Ông đã viết về âm nhạc, thơ và thiên văn học, về siêu hình học và tư tưởng Đông phương, về ngữ văn và trí tuệ sáng tạo; ông bình luận mọi tác phẩm của Aristoteles. Hồi bị cầm tù trong thành Fardajan ông đã viết quyển Nhạp môn, tóm lược các trường phái triết học. Có cả một quyển sổ tay quân sự tên là Lãnh đạo và quản lý quân nhu cho binh sĩ, nô lệ và quân đội mà nếu Rob được đọc trước khi đi Ấn Độ thì có lẽ nó đã giúp anh nhiều. Ông còn viết về toán học, về tâm linh và luận về tâm bệnh. Và Ibn Sina viết không mệt mỏi về đạo Hồi mà ông đã được phụ thân truyền dạy và ông chấp nhận với tấm lòng thành của một tín đồ ngoan đạo, tuy ông cống hiến cả đời mình cho khoa học.

Chính vì thế mà người ta yêu kính ông. Người ta thấy rằng tuy ông có dinh cơ tráng lệ và những bổng lộc do calaat đem lại, tuy ông được những bậc trí giả lỗi lạc trên khắp thế gian tìm đến thỉnh giáo, tuy các vua chúa giành nhau vinh dự được bảo trợ vị Thầy của mọi bác sĩ này… Ibn Sina vẫn không khác một kẻ khốn cùng nhất, ngước mắt lên trời kêu lớn:

La ilaha illa-l-Lah;

Muhammadun rasulu-l-Lah.

Không có Chúa Trời nào khác ngoài Chúa Trời;

Đức Mohammed là Tiên Tri của Chúa Trời.

Mỗi sáng, trước lần cầu nguyện thứ nhất, hàng trăm người tụ tập trước nhà ông: kẻ ăn xin, mullah, người chăn súc vật, thương nhân; nghĩa là đủ hạng người, cả giàu lẫn nghèo. Vị Thầy của mọi bác sĩ mang tấm thảm ông vẫn ngồi đọc kinh ra để cùng cầu nguyện với những kẻ mến mộ mình. Rồi khi Ibn Sina đi đến maristan thì họ đi cạnh ngựa của ông, hát về Đấng Tiên Tri và ngân nga những thiên trong kinh Koran.

Nhiều tối mỗi tuần, học trò của ông tụ tập ở nhà thầy. Thông thường họ đọc các bài về y học. Đã một phần tư thế kỷ nay, tuần nào al-Juzjani cũng lớn tiếng đọc những trước tác của Ibn Sina, phần lớn từ quyển Y kinh nổi tiếng. Đôi khi Rob được yêu cầu đọc một tác phẩm khác của ông có tên là Shifa - nghĩa là Trị bệnh. Sau đó sẽ diễn ra thảo luận sôi nổi - một kiểu vừa tiệc tùng vừa tranh cãi về chuyên môn - thường gay gắt nhưng đôi khi cũng vui nhộn, song luôn luôn bổ ích. “Làm thế nào mà máu vào ngón tay được à?” chẳng hạn al-Juzjani lớn tiếng lặp lại một cách chán nản câu hỏi của một sinh viên. “Chả lẽ anh quên mất Galen đã nói rằng trái tim giống như một cái bơm làm cho máu lưu thông ư?”

“A!” Ibn Sina xen vào. “Gió khiến cho thuyền buồm chạy được. Nhưng làm thế nào để nó tìm ra đường đến Bahrain182?”

Lúc ra về, Rob thường thấy gã hoạn nô Wasif ẩn mình trong bóng tối, gần cửa lên tòa tháp phía Nam. Một tối nọ Rob chuồn ra cánh đồng sau bức tường bao quanh khu dinh cơ của Ibn Sina; anh không ngạc nhiên khi thấy con ngựa A Rập hay lúc lắc đầu của Karim buộc ở đó.

Khi quay lại với con ngựa không cần phải giấu giếm của mình, Rob nhìn lên căn phòng trên tòa tháp. Anh sáng màu vàng lung linh hắt qua khe cửa sổ nơi bức tường đá hình vòng cung như trêu chọc. Rob không ghen tị, cũng không tiếc nuối; anh chỉ nhớ rằng Despina thích làm tình dưới ánh sáng của sáu ngọn nến.

Ibn Sina nhập môn cho Rob vào những chuyện bí ẩn. Trong người chúng ta có một thực thể kỳ lạ; người này gọi là tinh thần, kẻ khác gọi là linh hồn. Nó ảnh hưởng lớn đến thân thể và sức khỏe của chúng ta. Lần đầu tiên tôi chứng kiến điều này khi còn trẻ ở Bukhara, khiến tôi bắt đầu quan tâm đến đề tài này, để rồi viết quyển Mạch. Số là hồi đó tôi có một bệnh nhân trẻ tên là Achmed, cỡ tuổi tôi. Anh ta ăn không thấy ngon, người cứ gầy rạc đi. Ông bố là một thương nhân giàu có vùng đó, buồn phiền mới cầu tôi giúp.

“Tôi khám Achmed mà chẳng thấy gì không ổn cả. Nhưng khi ngồi nán lại với anh ta thì một điều lạ xảy ra: trong lúc chúng tôi trò chuyện thân mật về những thành phố trong vùng Bukhara thì tôi đặt mấy ngón tay trên động mạch ở cổ tay anh ta. Mạch anh ta chậm và đều, cho đến khi tôi đề cập đến làng Efsene là nơi tôi sinh ra thì lúc ấy mạch ở cổ tay anh ta rung lên khiến tôi phát hoảng.

“Tôi biết rõ làng này nên mới kể ra một loạt con đường, song không thấy gì lạ cả; đến khi tôi nói tới ‘Đường vị Imam thứ Mười một’ thì mạch anh ta lại đập nhanh và rung lên. Tôi không còn nhớ hết những gia đình trên con đường này; nhưng qua hỏi tới và khơi gọi, tôi được biết có ông Ibn Razi là thợ rèn đồ đồng; ông có ba cô con gái mà Ripka, cô chị cả, rất đẹp. Khi Achmed nói về cô này thì mạch tay anh ta rung lên làm tôi liên tưởng đến một con chim bị thương.

“Tôi mới nói với bố anh ta rằng phưong thuốc chữa anh ta khỏi bệnh là cho thành hôn với Ripka. Anh ta được mai mối rồi lấy cô ấy thật. Sau đó không lâu Achmed ăn ngon miệng trở lại. Tôi gặp lại lần cuối vài năm sau đó thì anh ta mập và mãn nguyện lắm.

“Galen dạy rằng trái tim và các động mạch đều đập cùng một nhịp, nên từ một chỗ suy ra được tất cả; ông cũng viết thêm rằng mạch chậm và đều là sức khỏe tốt. Nhưng từ vụ anh Achmed, tôi nghiệm ra rằng mạch cũng có thể cho thấy tâm hồn bệnh nhân thanh thản hay xúc động. Tôi đã chứng nghiệm nhiều lần rằng mạch là ‘kẻ đưa tin không bao giờ dối trá’.”

Thế là ngoài khả năng thiên phú cho phép Rob ước định được sinh lực của người ta, anh còn có thể nghe mạch để thu lượm thông tin về sức khỏe và tâm trạng bệnh nhân. Anh có thừa dịp để thử. Lắm người tuyệt vọng trước bệnh tật của mình tìm đến với vị Thầy của mọi bác sĩ cầu thuốc thánh. Họ được đối xử như nhau, không phân biệt giàu nghèo; nhưng Ibn Sina và Rob chỉ nhận ít bệnh nhân thôi, đa số được chuyển cho các bác sĩ khác.

Phần lớn việc chữa bệnh của Ibn Sina xoay quanh Ala Shah và các cận thần được trọng vọng của nhà vua. Cho nên, một buổi sáng kia Rob được thầy phái đến Thiên Đường Sảnh; ông cho anh biết Siddha, vợ người thợ rèn kiếm Ấn Độ Dhan Vangalil, bị đau ở bụng.

Rob chọn gã Ấn Độ Harsha, mahout riêng của Ala Shah, làm người thông dịch. Siddha là một người đàn bà vui tính, với khuôn mặt tròn và mái tóc hoa râm. Gia đình ông Vangalil thờ Phật nên không bị ràng buộc bởi luật cấm aurat của đạo Hồi; Rob có thể sờ nắn bụng bà ta mà không lo bị tố cáo với mullah. Sau khi khám kỹ, Rob kết luận bà bị xáo trộn về mặt dinh dưỡng, vì Harsha cho anh biết rằng gia đình người thợ rèn cũng như các mahout không được cấp phát đủ thìa là, nghệ và tiêu là những gia vị họ đã quen cả đời, và cần cho sự tiêu hóa của họ.

Rob giải quyết ổn thỏa bằng cách đích thân phụ trách việc phân phối gia vị cho họ. Rob đã được một số tay mahout kính trọng vì đã chữa cho những con voi bị thương trong chiến dịch, bây giờ anh lại được gia đình Vangalil hàm ơn.

Anh dẫn Mary và Rob J. đến thăm họ, hy vọng rằng khó khăn chung của những người nước ngoài di thực đến Ba Tư sẽ là cơ sở để tình bạn nảy nở. Tiếc thay, mối dây đồng cảm bén ngay giữa Fara và Mary lần này lại không chịu bùng lên. Hai người đàn bà lúng túng nhìn nhau, lễ độ một cách cứng nhắc. Mary cố không nhìn vào vết chấm đen bôi giữa trán bà Siddha. Sau lần đó Rob không đưa gia đình lại thăm họ nữa.

Nhưng anh trở lại một mình, vì anh bị mê hoặc bởi tất cả những gì Dhan Vangalil chế biến được từ thỏi sắt.

Trên một hố nông Dhan đã xây một lò nung bằng đất sét, bao quanh với một lớp dày đá trộn bùn, rồi nẹp chắc bằng những bó cây con. Lò cao ngang vai người, rộng một bước, trên đỉnh hơi thon lại để tập trung hơi nóng và giữ cho thành lò khỏi sập.

Dhan luyện thép trong lò này, bằng cách xếp xen kẽ lớp than củi với lớp quặng sắt Ba Tư to cỡ hạt đậu hoặc trái hồ đào rồi đốt. Quanh lò, ông đào một rãnh nông. Dhan ngồi thõng chân trên bờ rãnh, đạp ống bễ làm bằng nguyên một bộ da dê, bơm chính xác lượng không khí vào cái khối đỏ rực trong lò. Trên vùng nóng nhất của ngọn lửa, quặng bị rút nhỏ lại giống như những giọt mưa kim loại. Chứng rỉ xuống đáy lò, kết thành cục tròn gọi là thỏi đúc, một hỗn hợp của than củi, xỉ và sắt.

Dhan đã dùng đất sét bít kín cửa lò; bây giờ ông cạy rồi moi thỏi đúc ra, sau đó đem tinh luyện. Muốn thế, phải lấy búa nện thỏi đúc cho thật mạnh; quá trình này đòi hỏi phải nung nóng thỏi nhiều lần trong lò rèn. Phần lớn sắt chứa trong quặng sẽ biến thành xỉ và cặn, còn lại là thép tốt.

Nhưng nó còn mềm, ông giải thích cho Rob qua lời Harsha thông dịch. Những khối thép Ấn Độ, được voi thồ từ Kausambi, lại rất cứng. Ông nấu chảy nhiều khối này trong nổi nấu kim loại, rồi tắt lửa. Khi đã nguội thì thép lại thành rất giòn. Ông đập vỡ rồi vun trên những thỏi thép đã tinh luyện.

Giờ đây, giữa những đe, kìm, đục, dùi, búa, cơ bắp cuồn cuộn như những con rắn trên thân mình ông già Ấn Độ gầy gò, đẫm mồ hôi khi ông đập cho hai thứ thép mềm và cứng kết vào nhau. Nhờ sức lửa lò rèn, ông kết nhiều lớp sắt và thép lại với nhau, quai búa như bị ma ám, lật qua lật lại, cắt, gập rồi lại quai búa. Ông làm cái việc trộn thép này chẳng khác người thợ đồ gốm trộn đất sét hay bà nội trợ nhào bột làm bánh.

Nhìn ông, Rob nghĩ rằng mình chẳng bao giờ học nổi công việc phức tạp này với những biến số đòi hỏi kinh nghiệm rành nghề được truyền qua nhiều đời làm thợ rèn ở Ấn Độ. Song, nhờ chịu khó hỏi nhiều nên anh cũng hiểu được đôi chút quá trình tôi luyện.

Dhan rèn một thanh kiếm cong rồi tôi trong giấm trộn mồ hóng; kết quả là chất chua để lại vân và thanh kiếm có màu xanh lẫn màu khói. Nếu chỉ rèn bằng sắt thì nó sẽ mềm và không được sắc, nếu chỉ bằng thép cứng Ấn Độ thì lại giòn. Còn thanh kiếm này sắc đến mức có thể cắt đứt một sợi chỉ buông lơ lửng giữa trời. Và là một vũ khí mềm dẻo.

Những thanh kiếm Dhan rèn theo lệnh Ala Shah không phải để nhà vua sử dụng mà chỉ là loại kiếm thường cho lính, không trang trí hoa văn. Chúng được chất vào kho, đợi khi có chiến tranh mới lôi ra và Ba Tư có thể sẽ giành được lợi thế cần thiết nhờ có kiếm tốt.

“Chỉ vài tuần nữa là ông ấy sẽ xài hết thép Ấn Độ,” Harsha nói.

Tuy vậy, Dhan vẫn muốn rèn tặng Rob một con dao găm, để tỏ lòng biết ơn hakim đã giúp gia đình ông và bọn mahout. Rob rất tiếc phải từ chối vì anh không muốn dính đến giết chóc nữa, tuy vũ khí ông làm ra đẹp thật. Nhưng không dằn được, anh mở túi xách, cho ông Dhan xem hai loại dao mổ, hai con dao dùng cưa cắt - một cái mỏng, lưỡi cong; cái kia to, có răng cưa để cưa xương.

Người thợ rèn Ấn Độ gật đầu, cười toét miệng, để hở hàm răng đã rụng khá nhiều.

Một tuần sau, Dhan trao cho Rob những y cụ được rèn bằng loại thép tốt kia; chúng rất sắc và không dễ bị cùn như những loại dao anh thường thấy.

Dùng cả đời cũng không hư, Rob biết. Thật là món quà vô giá! Anh choáng ngợp đến nỗi lúc ấy không nghĩ ra món quà gì xứng đáng để đáp lễ. Dhan thấy anh rất sung sướng nên cũng vui lây. Không thể trò chuyện với nhau bằng lời, hai người bèn ôm lấy nhau. Họ cùng bôi dầu lên những y cụ ấy, lấy giẻ gói riêng từng cái, rồi Rob cất vào trong túi da.

Rob vừa mới cưỡi ngựa rời khỏi Thiên Đường Sảnh, lòng tràn đầy thú vị thì gặp Ala Shah dẫn đầu một đoàn đi săn trở về. Trong bộ quần áo đi săn băng vải thô, trông nhà vua giống hệt lần đầu tiên Rob gặp ông, mấy năm về trước.

Rob dừng ngựa, cúi đầu, thầm mong họ sẽ đi qua luôn; nhưng chỉ một khoanh khắc sau Farhad đã phóng nhanh ngựa tới chỗ anh.

“Hoàng thượng muốn anh tới gặp Người.”

Viên đội trưởng đội gác quay ngựa và Rob đi theo tới chỗ Ala Shah.

“A, Dhimmi! Ngươi phải cưỡi ngựa đi cùng ta một lúc.” Ala vẫy tay cho đám lính tháp tùng tụt lại sau, còn ông và Rob cho ngựa bước chậm về phía hoàng cung.

“Ta chưa ban thưởng ngươi đã có công với nước Ba Tư.”

Rob ngạc nhiên, vì anh nghĩ rằng chuyện tưởng thưởng công trạng trong cuộc tập kích Ấn Độ đã qua lâu rồi. Nhiều tướng sĩ được thăng chức vì đã dũng cảm, còn binh lính được thưởng tiền bạc. Nhà vua hết lời khen ngợi Karim trước công chúng khiến người ta đồn khắp chốn rằng gã sắp được bổ nhiệm đủ mọi chức vụ cao cấp. Riêng Rob hài lòng khi bị lãng quên, mừng vì giờ đây chuyện tập kích đã thuộc về quá khứ.

“Ta định ban thưởng cho ngươi một calaat nữa, với một tòa nhà lớn hơn, đất rộng hơn; một cơ ngơi đàng hoàng để xứng đáng với một cuộc tiêu khiển vương giả.”

“Tâu bệ hạ, thần không cần calaat.” Rob tạ ơn sự rộng lượng của Ala Shah một cách dửng dưng. “Việc thần góp phần vào cuộc tập kích chỉ biểu lộ một phần nhỏ tấm lòng biết ơn vô hạn của thần đối với bệ hạ.”

Lẽ ra Rob phải nói rằng mình yêu kính Ala Shah mới hợp đạo vua tôi, nhưng anh không nói nổi, còn ông có vẻ chẳng quan tâm đến lời anh.

“Dẫu sao ngươi cũng xứng đáng được thưởng.”

“Vậy thì thần cúi xin bệ hạ ban thưởng qua việc cho phép thần được ở lại ngôi nhà nhỏ trong khu Yehuddiyyeh, vì ở đó thần thấy thoải mái và hạnh phúc.”

Ala Shah trừng trừng nhìn Rob một lúc rồi gật đầu. “Dhimmi, ta cho phép ngươi lui.” Con ngựa bạch vọt lên khi ông thúc gót chân vào sườn nó. Đám hầu cận hối hả phóng theo sau, rồi tới đám kỵ binh. Đoàn người ngựa kéo qua mặt Rob.

Vẻ mặt tư lự, Rob cho con ngựa nâu quay đầu về nhà, để khoe với Mary những y cụ làm bằng loại thép quý.

63

ĐI IDHAJ CHỮA BỆNH

Năm ấy ở Ba Tư mùa đông đến sớm và khắc nghiệt. Một buổi sáng kia các đỉnh núi đều trắng xóa tuyết; hôm sau những cơn gió mạnh, lạnh cắt da, thổi muối, cát và tuyết vào Ispahan, ở các chợ, những người bán hàng phải lấy khăn vải che hàng và mong ngóng mùa xuân. Họ khoác áo da cừu to sù dài chấm gót gọi là cadabi, ngồi túm tụm quanh lò than cho ấm, tán chuyện gẫu về vua của họ. Về những hành động vô độ của ông, họ thường chỉ cười khúc khích hoặc nhìn nhau ngao ngán; nhưng rồi nhiều người nhăn nhó vì vụ tai tiếng mới xảy ra gần đây chứ không phải tại gió lạnh buốt xương.

Số là thấy Ala Shah ngày ngày say sưa trác táng, ngài Imam Mirza- aboul Qandrasseh bèn phái mullah Musa Ibn Abbas, bạn và cố vấn trưởng của ông, đến cảnh tỉnh nhà vua rằng say sưa là điều Allah ghét cay ghét đắng và kinh Koran cấm tiệt.

Khi tiếp phái viên của ngài tể tướng thì Ala Shah đã uống mấy giờ liền trước đó rồi. Ông lầm lì nghe Musa nói. Hiểu ra nội dung được ủy thác trong giọng nói khuyên răn khéo léo thì nhà vua bước xuống ngai, lại gần vị mullah kia.

Bối rối mà không biết phải có thái độ thế nào, Musa tiếp tục nói. Tức thì nhà vua, mặt không đổi sắc, đổ rượu lên đầu ông mullah già, khiến những người hiện diện - các triều thần và lũ nô tỳ - sửng sốt. Trong lúc Musa tiếp tục nói, Ala Shah đổ rượu lên râu tóc và áo quần ông ta, rồi cuối cùng phất tay đuổi Musa, ướt sũng và bị làm nhục tàn tệ, về với Qandrasseh.

Hành động này bày tỏ lòng khinh mạn của nhà vua đối với những con người thánh thiện ở Ispahan và được diễn giải khắp nơi rằng đó là bằng chứng về việc tể tướng Qandrasseh sắp hết thời. Các mullah đã quen với ảnh hưởng và đặc quyền được Qandrasseh ban cho, nên ngay sáng hôm sau người ta liền nghe thấy trong mọi giáo đường của thành phố những lời tiên tri đen tối, đáng lo ngại về tương lai đất nước Ba Tư.

Karim Harun đến để hội ý với Ibn Sina và Rob về vụ này.

“Hoàng thượng không phải như thế đâu. Ngài có thể là người bạn đồng hành vui vẻ, dễ mến và vị tha nhất. Dhimmi này, ở Ấn Độ bạn đã chứng kiến rồi đấy. Ngài là người chiến sĩ can trường nhất. Còn nếu ngài có tham vọng trở thành một Shahanshah vĩ đại thì tựu trung cũng chỉ vì ngài có nhiều tham vọng hơn cho đất nước Ba Tư thôi.”

Họ lặng lẽ nghe gã nói.

“Tôi đã cố can ngăn ngài về chuyện rượu chè đấy chứ,” Karim nói. Gã khổ sở nhìn thầy cũ và bạn.

Ibn Sina thở dài. “Sáng sớm, khi nhà vua thức dậy đầu óc còn choáng váng vì hôm trước uống rượu say là lúc ngài đặc biệt nguy hiểm cho người khác. Hãy cho ngài uống trà lá keo để tẩy chất độc trong người, giúp ngài hết nhức đầu; nghiền đá Armenia rắc lên thức ăn để xua đi sầu muộn trong lòng nhà vua. Song chẳng có gì che chở được ngài trước bản thân ngài. Khi ngài say thì anh phải cố tránh cho thật xa.” Ibn Sina nghiêm nghị nhìn gã. “Anh phải thận trọng khi đi ngoài phố xá, bởi vì người ta biết anh được Shah sủng ái và xem anh như là đối thủ của Qandrasseh. Hiện anh có những kẻ thù đầy thế lực; số phận của họ tùy thuộc rất nhiều vào việc ngăn chặn anh lên nắm quyền.”

Rob lên tiếng để thu hút sự chú ý của Karim. “Bạn phải cố gắng sống sao cho không ai chê trách gì được,” anh kín đáo cảnh báo, “vì kẻ thù sẽ tìm cách lợi dụng ngay mọi sơ hở của bạn đấy.”

Rob nhớ lại đã tự ghê tởm mình đến thế nào sau khi cắm sừng thầy. Anh biết rõ con người Karim: tuy gã lắm tham vọng và tha thiết yêu bà vợ thứ của thầy, song bản chất gã tốt; anh có thể hình dung được gã bị lương tâm cắn rứt thế nào khi lừa dối Ibn Sina.

Karim gật đầu. Khi cáo lui, gã mỉm cười nắm cổ tay Rob. Anh cũng mỉm cười. Karim vẫn là con người dễ mến xinh trai, tuy không còn vô tư như xưa. Rob thấy gương mặt gã hằn nét căng thẳng và mất tự tin. Anh thương hại nhìn theo bạn mình.

Đôi mắt xanh của thằng Rob con không chút sợ sệt khi nhìn cảnh vật xung quanh. Nó bắt đầu tập bò và bố mẹ nó thích thú xem nó cầm ly tập uống. Theo lời khuyên của Ibn Sina, Rob cho nó bú sữa lạc đà, mà ông bảo đó là thức ăn bổ nhất cho trẻ con. Sữa lạc đà nồng, có những gọn bơ nhỏ màu vàng, song thằng bé uống ừng ực. Từ lần đó, bà vú Prisca không đến cho nó bú nữa. Mỗi sáng, Rob xách bình sành ra chợ Armenia mua sữa lạc đà. Bà Prisca ngồi trong quầy bán da thuộc của ông chồng, lúc nào cũng ẵm một đứa con, sáng nào cũng hỏi khi thấy anh đi ngang.

“Thầy Dhimmi! Thầy Dhimmi! Thằng bé của tôi khỏe không?” bà Prisca kêu lên và luôn cười rạng rỡ với Rob mỏi lần anh đoan chắc với bà rằng nó khỏe.

Vì trời quá lạnh nên bệnh nhân ùn ùn kéo đến các bác sĩ với các bệnh viêm mũi, nhức xương, viêm và sưng khớp. Pliny Trẻ183 đã viết rằng muốn khỏi cảm lạnh, người bệnh phải hôn mõm có râu của một con chuột, nhưng Ibn Sina bảo rằng trong lãnh vực này Pliny Trẻ không đáng đọc. Ông có phương thuốc riêng đắc ý trị đờm và bệnh thấp khớp. Ông tường tận chỉ Rob lấy thầu dầu, nhựa cây phong tử hương ở Ispahan, a ngùy, hạt cần tây, thảo linh lăng của nước Syria, củ ấu, độc hoạt điểu, nhựa cây văn hương, và hạt bí đã bóc vỏ; mỗi thứ hai dirham. Tán nhỏ những vị thuốc khô; còn nhựa thì ngâm trong dầu qua đêm rồi mới tán; đổ mật ong hâm nóng đã hớt sạch bọt lên trên nhựa rồi nhào với thuốc khô kia thành một thứ cao, giữ trong lọ thủy tinh.

“Mỗi liều một mithqal184,” Ibn Sina nói. “Hiệu nghiệm ngay, nếu được Chúa Trời ban ơn.”

Rob đi tới khu nuôi voi. Đám mahout đang bị sổ mũi, ho; họ chẳng vui vẻ gì trước khí hậu khắc nghiệt khác hẳn mùa đông ôn hòa ở Ấn Độ. Anh chữa họ ba ngày liền, cho họ cây địa đình thảo và thuốc của Ibn Sina, song kết quả không mấy khả quan; Rob nghĩ có lẽ cho họ thuốc đặc chế vạn năng của bác phó cạo có khi còn hay hơn. Lũ voi trông không được oai phong như dạo đi chiến dịch, vì lúc này chúng bị phủ bạt và chăn tùm hụp để khỏi lạnh.

Rob đứng cạnh Harsha nhìn Zi - con khổng tượng của Ala Shah - đang ngốn cỏ.

“Những đứa con khốn khổ của tôi!” Harsha khẽ nói. “Ngày xưa, trước thời Phật, Braham, Vishnu hay Shiva thì voi được dân nước tôi thờ như đấng toàn năng. Bây giờ chẳng ai coi chúng là thần, lại còn bắt về, buộc chúng làm theo ý mình nữa chứ.”

Họ thấy con Zi run lên; Rob bảo phải cho lũ voi uống nước ấm để được ấm ngay trong cơ thể.

Harsha ngờ ngợ. “Chúng tôi vẫn cho chúng làm việc và dù trời lạnh chúng vẫn làm giỏi cơ mà.”

Song Rob đã đọc về voi trong Nhà Kiến Thức.

“Anh đã nghe về Hannibal185 chưa?”

“Chưa,” gã mahout đáp.

“Ông ta là một chiến sĩ, một tướng soái lỗi lạc.”

“Lỗi lạc bằng Ala Shah không?”

“Ít nhất cũng bằng, nhưng mà trước đây lâu lắm rồi. Ông dẫn một đạo quân với ba mươi bảy thớt voi vượt núi Alps - một rặng núi cao, đáng sợ, dốc đứng và đầy tuyết - thế mà không mất một con nào. Nhưng lạnh và dãi dầu sương gió làm cho chúng bị bạc nhược. Sau đó, khi vượt những rặng núi thấp hơn chỉ có một con sống sót. Bài học rút ra là anh phải để cho các con thú được nghỉ ngơi và giữ cho chúng được ấm.”

Hạrsha gật đầu kính nể. “Thầy có biết là đang bị theo dõi không?” Rob giật nẩy mình.

“Cái tay ngồi sưởi nắng kia kìa.”

Người nọ ngồi tựa lưng vào tường cho khuất gió, co ro trong cái áo lông cadabi.

“Anh chắc không?”

“Chắc mà, hakim. Hôm qua tôi cũng thấy hắn theo dõi thầy nữa. Ngay cả lúc này đây mắt hắn cũng không rời thầy.”

“Khi tôi đi khỏi thì anh kín đáo theo hắn được không, để mình có thể tìm ra hắn là ai?”

Mắt Harsha long lanh. “Thưa hakim, được.”

Tối hôm ấy Harsha đến khu Yehuddiyyeh, gõ cửa nhà Rob.

“Hắn theo thầy tới tận nhà, hakim ạ. Khi hắn đi tiếp thì tôi theo hắn tới ‘Giáo đường thứ Sáu’, bụng nhủ thầm ‘Tôi khôn lắm, thưa ngài, ngài không thấy được tôi đâu’. Hắn cứ mặc cái cadabi rách rưới vào khu nhà của các mullah. Lát sau hắn trở ra trong bộ áo choàng đen, đi vào giáo đường kịp lúc cầu nguyện lần cuối. Hắn là một mullah, thưa hakim.”

Rob trầm ngâm cám ơn và Harsha ra về.

Ông mullah kia được người của Qandrasseh phái đi làm chuyện này, Rob tin chắc. Chắc chắn họ đã theo dõi Karim khi gã tới gặp Ibn Sina và Rob, và muốn biết Rob thân đến mức nào với người có khả năng thành tể tướng.

Có lẽ họ thấy Rob vô hại, vì hôm sau anh để ý kỹ mà không phát hiện có ai theo dõi mình. Cả những ngày tiếp cũng chẳng thấy kẻ nào rình mò.

Trời vẫn lạnh, nhưng mùa xuân đang tới. Tuyết chỉ còn trên đỉnh những ngọn núi màu xám pha đỏ; những cành mơ trơ trụi trong vườn nhà Rob đã chi chít chồi tròn xoe nhỏ xíu màu đen.

Một buổi sáng kia có hai người lính đến yêu cầu Rob vào Thiên Đường Sảnh. Trong căn phòng đá lạnh ngắt, nơi vua vẫn thiết triều, các đình thần đứng tụm năm, tụm ba run rẩy; môi người nào cũng tái. Karim cũng ở trong số đó. Ala Shah ngồi tại cái bàn kê trên tấm vỉ sắt, bên dưới có để lò sưởi. Sau khi Rob đã khấu đầu, ông vẫy anh lại gần. Hơi ấm được tấm nỉ dày trải bàn giữ lại khiến anh dễ chịu hẳn.

Bàn cờ Vua đã bày sẵn. Ala Shah không nói tiếng nào, đi ngay quân đầu.

“A, Dhimmi, ngươi chẳng khác hổ đói rồi đấy,” lát sau ông nói.

Đúng thế, Rob đã học tấn công.

Trán Ala Shah nhăn lại, mắt ông dán vào bàn cờ. Rob sử dụng hai con voi đánh phá, nhanh chóng ăn của nhà vua một con lạc đà, một con ngựa với kỵ mã, ba bộ tốt.

Người đứng xem thầm lặng theo dõi một cách say mê. Hiển nhiên người thì kinh hoàng, kẻ lại thích thú vì một gã Tây dương ngoại đạo có vẻ đang lấn nhà vua.

Nhưng Ala Shah là kẻ cầm quân nhiều mưu lược, giàu kinh nghiệm, nên chính vào lúc Rob tự cho rằng mình là một cao thủ cờ, một bậc thầy về chiến lược thì nhà vua giả vờ đi hớ, dụ đối phương vào bẫy. Ông điều hai con voi lão luyện hơn cả Hannibal sử dụng ba mươi bảy chiến tượng, bắt sạch voi và ngựa của Rob. Song Rob đem hết mọi cách học được từ Mirdin ra chống trả dữ dội. Anh cầm cự thêm được một lúc đáng kể nữa trước khi bị chiếu bí. Khi ván cờ kết thúc, đám triều thần vỗ tay hoan hô thắng lợi của vua và Ala Shah cho phép mình lộ vẻ đắc ý.

Nhà vua tháo từ ngón tay ông một chiếc nhẫn vàng to tướng, đặt vào bàn tay phải Rob. “Ta trở lại chuyện calaat. Bây giờ ta ban thưởng cho ngươi. Ngươi sẽ được một tòa nhà đủ lớn để tổ chức cho ta một buổi tiêu khiển vương giả.”

Với một haram. Và Mary ở trong haram.

Đám quý tộc chăm chú nhìn và lắng nghe.

Thần sẽ đeo chiếc nhẫn này với niềm tự hào và lòng biết ơn. Còn về calaat thì ân sủng của bệ hạ trước kia đã đủ để thần rất sung sướng nên thần sẽ ở lại ngôi nhà cũ.”

Giọng Rob tôn kính nhưng rất kiên quyết; anh giương mắt nhìn, không cúi mặt xuống ngay để tỏ thái độ tùng phục phải có của kẻ làm tôi. Mọi người hiện diện đều đã nghe rõ những lời gã Dhimmi thốt ra.

Sáng hôm sau, tin này đến tai Ibn Sina.

Vị Thầy của mọi bác sĩ từng hai lần làm tể tướng đâu phải để chịu bó tay khi hữu sự. Ông có tai mắt trong triều và trong đám nô tì của Thiên Đường Sảnh; nên ông được nghe từ nhiều nguồn về sự ngớ ngẩn thiếu suy nghĩ của gã Dhimmi trợ tá.

Ibn Sina ngồi suy tính, như ông vẫn làm khi gặp hoàn cảnh hiểm nghèo. Ông thừa biết rằng sự hiện diện của mình ở kinh thành của Ala Shah là niềm tự hào của hoàng gia, vì qua đó nhà vua có thể tự cho mình là người khuếch trương văn hóa và học thuật, sánh ngang các Caliph ở Baghdad. Song Ibn Sina cũng biết rõ rằng thế lực mình có hạn; ông có trực tiếp thỉnh cầu cũng không cứu nổi Jesse ben Benjamin.

Suốt đời mình, Ala Shah mơ được là một trong những vị Shah vĩ đại nhất, để lại tên tuổi cho muôn thuở. Giờ đây ông đang chuẩn bị một cuộc chiến tranh; qua đó ông có thể thành bất tử song cũng có thể bị rơi vào quên lãng; cho nên lúc này ông không thể cho phép bất kỳ ai cưỡng lại ý muốn của mình.

Ibn Sina biết nhà vua sẽ ra lệnh giết Jesse ben Benjamin.

Có thể những tên giết thuê vô danh đã nhận được lệnh ám sát người hakim trẻ này ngoài đường phố, hoặc giả anh sẽ bị bắt, đưa ra tòa án Hồi giáo xử rồi bị kết án. Rất xảo quyệt về chính trị, Ala sẽ biết cách khai thác án tử hình gã Dhimmi sao có lợi nhất cho ông ta.

Ibn Sina đã quan sát Ala Shah nhiều năm dài nên có thể đoán được nhà vua suy tính ra sao. Ông biết phải cấp tốc làm gì.

Sáng hôm ấy ông triệu tập các cộng sự viên ở maristan lại. “Tôi được tin ở thành phố Idhaj có nhiều người bị bệnh quá nặng nên họ không thể đi đường xa đến nhà thương này được,” Ibn Sina nói, đúng sự thật. “Vì thế,” ông bảo Jesse ben Benjamin, “anh phải đi đến Idhaj, lo liệu việc chữa trị cho họ.”

Sau khi họ bàn bạc xem những loại dược thảo và thuốc nào phải thồ theo bằng lừa, những thuốc nào có thể tìm được tại chỗ và về bệnh trạng của một vài bệnh nhân họ biết ở đó, Jesse chào tạm biệt rồi lên đường ngay.

Idhaj nằm ở phía Nam, phải mất ba ngày đường vất vả; việc chữa trị cần ít nhất ba ngày nữa. Như thế Ibn Sina có thừa thì giờ.

Chiều hôm sau ông một mình một ngựa đến Yehuddiyyeh, lại thẳng nhà người phụ tá của mình.

Người đàn bà bế con ra mở cửa. Cô ngạc nhiên và bối rối giây lát khi thấy vị Thầy của mọi bác sĩ đứng ở ngưỡng cửa; song cô trấn tĩnh rất nhanh, lịch sự mời ông vào nhà. Ngôi nhà giản dị thôi nhưng sạch sẽ, có thảm treo tường và trải nền nên ấm cúng hẳn. Cô nhanh nhẹn đặt một đĩa gốm đựng bánh ngọt cùng với ly sherbet nước hoa hồng có pha mùi bạch đậu khấu trước mặt ông.

Ông đâu ngờ cô không biết tiếng Ba Tư. Khi trò chuyện ông mới nhanh chóng vỡ lẽ rằng cô chỉ biết rất ít.

Ông muốn nói với cô cho ra đầu ra đuôi và thật thuyết phục, muốn kể rằng ngay khi mới nhận ra trí tuệ và năng khiếu khác thường của chồng cô thì ông yêu quý chàng thanh niên ngoại quốc to lớn này chẳng khác một tay keo kiệt ham muốn kho vàng hay một người đàn ông thèm khát một người đàn bà. Ông muốn anh chàng Tây dương này theo học y khoa vì ông hoàn toàn chắc chắn rằng Chúa Trời đã sinh ra Jesse ben Benjamin để làm thầy thuốc.

“Chồng cô sẽ thành một ngôi sao sáng về y học. Nhưng chưa đâu. Gần rồi đấy, song còn quá sớm.

“Vua chúa nào cũng đều điên khùng cả. Với một kẻ nắm quyền uy tuyệt đối thì kết liễu một mạng người cũng dễ như ban thưởng calaat. Nhưng nếu bây giờ cô trốn đi thì sau này sẽ tiếc nuối suốt đời, vì anh ấy sắp tới đích rồi, sau khi đã dám làm nhiều chuyện liều lĩnh đến thế. Tôi biết anh ấy không phải người Do Thái.”

Mary ngồi ôm con, nhìn Ibn Sina, căng thẳng thêm dần. Ông thử nói với cô bằng tiếng Hebrew, rồi nhanh chóng chuyển sang tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng A Rập song đều không ăn thua. Ông tuy là một nhà ngữ học song biết rất ít ngôn ngữ châu Âu, vì ông học tiếng chỉ để theo đuổi học thuật186. Ông nói bằng tiếng Hy Lạp cũng không thấy cô phản ứng gì.

Ông bèn quay sang tiếng Latin thì thấy cô hơi nhúc nhích đầu, chớp chớp mắt.

“Rex te venire dd se vult. Si non, maritus necabitur.” - Nhà vua muốn cô đến gặp ông. Nếu cô không chịu đến thì chồng cô sẽ bị giết. - Ông lặp lại lần nữa.

“Quid dicas?” - Thầy bảo sao ạ? - Cô hỏi.

Ông lặp lại, lần này rất chậm.

Đứa nhỏ bắt đầu quẫy trong tay, song cô không để ý tới nó mà nhìn sững Ibn Sina. Mặt cô cắt không còn hạt máu. Đó là một khuôn mặt trông như đá song còn ẩn chứa nét gì đấy mà trước đó ông không chú ý. Vị thầy già rất rành xét đoán con người và lần đầu tiên ông thấy bớt lo vì nhận ra sức mạnh của người đàn bà này. Ông sẽ lo dàn xếp, còn cô sẽ làm chuyện phải làm.

Bọn nô lệ mang kiệu đến đón Mary. Cô không biết phải gửi thằng Rob J. cho ai nên bế nó theo đến Thiên Đường Sảnh. Như thế lại hóa hay, vì các cung nữ trong haram hân hoan nâng niu, chăm sóc nó.

Mary được dẫn vào nhà tắm, khiến cô rất lúng túng. Rob đã có lần cho cô biết rằng giới luật buộc phụ nữ Hồi giáo cứ mỗi mười ngày phải dùng một hợp chất từ vôi và arsen để nhổ âm mao; lông nách cũng phải nhổ hay cạo, người có chồng thì mỗi tuần một lần, góa phụ thì hai tuần, gái chưa chồng thì một tháng. Thành ra đám thị nữ lo phục vụ Mary tắm rửa nhìn cô với vẻ ghê tởm.

Cô tắm xong, người ta bưng đến ba khay đựng nước hoa và chất màu; cô chỉ dùng một ít nước hoa.

Rồi họ đưa cô vào một căn phòng, bảo đợi ở đấy. Trong phòng chỉ có một tấm đệm rơm to, gối, chăn và một cái tủ trên có để chậu nước. Đâu đó gần đấy có tiếng nhạc công đàn địch. Cô lạnh. Sau khi thấy dường như đợi đã khá lâu, cô lấy chăn quấn quanh người.

Lát sau Ala bước vào. Cô khiếp hãi còn ông cười khi nhìn thấy cô quấn chăn.

Ông ngúc ngoắc ngón tay bảo cô bỏ chăn ra, rồi sốt ruột ra hiệu cởi bỏ luôn quần áo. Cô biết mình không đẫy đà như đa số phụ nữ phương Đông, còn đàn bà Ba Tư lại cố công cho cô biết rằng tàn nhang là sự trừng phạt đích đáng của Allah cho hạng đàn bà vô sỉ không chịu che mặt.

Ông sờ mái tóc dày nâu đỏ của cô, đưa một lọn lên mũi. Tóc cô không bôi nước hoa nên khi ngửi không thấy mùi thơm ông liền nhăn mặt.

Lúc này cô còn có thể tạm quên giây lát vì lo nghĩ đến con. Mai sau lớn lên, biết Rob J. có nhớ đã được mang đến nơi này không? Nhớ tiếng reo vui và tiếng thủ thỉ dịu dàng của các cung nữ? Nhớ những khuôn mặt hiền hậu rạng rỡ cúi nhìn nó? Nhớ những bàn tay vuốt ve nó?

Tay nhà vua vẫn đặt trên mái tóc Mary. Ông nói tiếng Ba Tư, với chính ông hay với cô, cô không rõ. Thậm chí cô không dám lắc đầu để tỏ ý không hiểu, vì e rằng ông xem đó là cử chỉ của sự khước từ.

Ông nhìn chằm chằm mảng lông trên thân thể cô, quá sức ngạc nhiên vì cái màu hung hung đỏ.

“Lá móng?”

Chữ này cô biết nên trả lời nhà vua rằng không phải màu lá móng - bằng thứ tiếng mà tất nhiên ông không hiểu. Nhà vua bèn nhẹ nhàng đưa mấy ngón tay vuốt một chùm và miết xem có ra màu đỏ không.

Rồi ông cởi cái áo khoác rộng bằng vải bông. Hai cánh tay ông gân guốc; bụng to và phưỡn. Khắp người lông lá. Sinh thực khí của ông có vẻ nhỏ hơn của Rob và đen hơn.

Lúc ngồi kiệu trên đường đến hoàng cung cô đã tưởng tượng đủ thứ. Chẳng hạn cô khóc và tâu với Ala Shah rằng Chúa Jesus cấm phụ nữ Cơ Đốc ăn nằm với người không phải là chồng. Nhà vua mủi lòng trước những giọt nước mắt của cô, giống như trong câu chuyện về một trong những vị thánh, và rộng lượng cho cô về. Hoặc cô tưởng tượng rằng vì muốn cứu chồng mà cô buộc phải nhắm mắt đưa chân, để rồi được nếm mùi hoan lạc chưa từng thấy, được một đấng quân vương chọn vì say đắm, dù ông muốn có bao nhiêu người đàn bà tuyệt sắc nhất Ba Tư mà chả được.

Song thực tế chẳng giống tưởng tượng nào của cô hết thảy. Nhà vua ngắm nghía ngực cô, sờ đầu vú; có lẽ tại màu nó khác với những bộ ngực ông quen thấy. Trời lạnh khiến ngực cô săn lại, nhưng không thu hút được ông lâu. Khi ông đẩy cô xuống nệm thì cô âm thầm cầu xin Đức Mẹ, trùng tên với cô, cứu giúp.

Cô là một bình chứa không sẵn lòng đón nhận, khô vì sợ hãi và căm giận người đàn ông này, kẻ tí nữa thì đã ra lệnh giết chồng cô. Không có những vuốt ve âu yếm ngọt ngào mà Rob đã kích thích cô và làm cho cô thành mềm nhũn. Đáng lẽ dựng đứng như cây gậy, bộ phận của Ala lại hơi rũ xuống và ông gặp khó khăn khi vào trong cô, phải dùng đến dầu ô liu mà ông cáu kỉnh rưới lên cô thay vì chính mình. Cuối cùng ông ấn vào trong cô, nhơm nhớp dầu, và cô nằm mắt nhắm nghiền.

Cô được tắm rửa trước đó, song phát hiện ra ông không tắm. Ông không cường tráng. Ông gần như có vẻ chán chường, khẽ làu bàu khi hành lạc. Chỉ ít khoảnh khắc sau con người to lớn kia khẽ rùng mình chẳng có vẻ gì vương giả và rên một cách thô bỉ. Rồi vị “Vua của mọi vua” rút ra khỏi cô, tiếng dầu khẽ kêu lép nhép, và ông chẳng nói chẳng rằng đi ra khỏi phòng, cũng không cả nhìn cô.

Cô nhục nhã nằm đó với thân thể nhớp nháp, không biết phải làm gì; cố không òa lên khóc.

Cuối cùng cũng đám thị nữ kia vào dẫn cô tới chỗ thằng con. Cô vội vã mặc quân áo và bế xốc Rob J. vào lòng. Trên kiệu khiêng cô về nhà, đám thị nữ đặt một giỏ cói đựng những quả dưa hấu còn xanh. Khi hai mẹ con về tới Yehuddiyyeh cô định bỏ dưa lại ngoài đường, song thấy đem vào nhà đơn giản hơn và cho kiệu về.

Dưa bán ngoai chợ rất dở vì được giữ trong hầm suốt mùa đông nên nhiều trái hư thối. Còn những trái này chẳng bị tí gì. Khi Rob xong việc ở Idhaj về thì dưa chín ngọt. Ăn vào biết ngay là loại dưa thơm ngon đặc biệt.

64

CÔ BÉ BEDOUIN

Thật kỳ lạ. Rob vẫn nín thở và tim vẫn rộn lên mỗi khi bước vào maristan, tòa nhà mát mẻ thiêng liêng hôi mùi bệnh tật, nồng mùi thuốc, với những tiếng rên, tiếng khóc, tiếng ồn ào - một loại âm nhạc của nhà thương; lẽo đẽo theo sau anh là một đám sinh viên như đàn ngỗng con theo mẹ.

Lẽo đẽo theo anh, kẻ cách đây chưa lâu còn đi theo sau những người khác.

Dừng lại yêu cầu một sinh viên trình bày về một hồ sơ bệnh lý. Rồi đến hỏi han một bệnh nhân nằm trên tấm nệm rơm, quan sát, khám, sờ nắn để phát hiện căn bệnh như một con cáo đánh hơi tìm trứng gà. Thử đánh lừa lão Kỵ Sĩ Đen khốn kiếp! Cuối cùng, thảo luận với nhóm sinh viên về người bị bệnh hoặc bị thương để thường thường được nghe những ý kiến vô bổ và phi lý, song đôi khi rất lý thú. Với các sinh viên thì đây là dịp để học hỏi; với Rob, là dịp để anh rèn luyện cho họ đầu óc phê phán, biết phân tích và đề xuất cách chữa hoặc biết bác bỏ và đề xuất cách khác; thành ra, đôi khi qua chỉ bảo họ, anh lại rút ra được những kết luận mà trong hoàn cảnh khác có thể anh không nghĩ tới.

Ibn Sina thúc ép anh làm công việc giảng dạy. Khi anh giảng bài thì có cả sinh viên những ngành khác đến nghe. Rob chẳng bao giờ thật sự thoải mái khi đứng trước họ, anh mướt mồ hôi trong lúc thuyết trình về một đề tài anh đã tìm tòi kỹ lưỡng trong nhiều sách. Anh biết mình gây ấn tượng thế nào lên họ, với vóc dáng to lớn hơn phần đông cử tọa, với cái mũi Anh bị gãy và anh cũng biết mình phát âm chưa chuẩn, vì bây giờ anh đã đủ rành rẽ ngôn ngữ này để nhận ra âm sắc ngoại quốc của mình.

Ngoài ra, Ibn Sina còn yêu cầu Rob viết sách. Anh bèn thảo ra một bài ngắn về cách trị vết thương bằng rượu. Anh khổ công viết khảo luận này nhưng chẳng thấy ham thích gì, ngay cả khi đã hoàn thành, được chép lại sạch sẽ, lưu trữ trong Nhà Kiến Thức.

Rob hiểu mình phải truyền lại kiến thức và kinh nghiệm, như anh đã được học hỏi. Song Mirdin nhầm khi nhận xét rằng anh muốn làm mọi chuyện. Anh không có ý định noi gương Ibn Sina. Anh không có tham vọng là triết gia, nhà sư phạm, nhà thần học. Anh không có nhu cầu viết lách hay thuyết giảng. Anh buộc phải học và tìm tòi để biết phải làm gì khi cần ứng xử. Đối với Rob thì mỗi lần cầm tay bệnh nhân là một lần anh bị thách thức thật sự, thách thức bởi điều mầu nhiệm kỳ bí mà anh cảm thấy lần đầu tiên năm lên chín tuổi.

Vào một buổi sáng nọ, một người thợ làm lều thuộc giống dân Bedouin dẫn đứa con gái tên là Sitara đến maristan. Cô bé bệnh nặng, cứ buồn nôn, ói mửa và bị cơn đau khủng khiếp ở bên phải bụng dưới rắn như đá hành hạ. Rob biết cô bé bị chứng đau một bên bụng, nhưng không biết chữa cách nào. Cô bé rên rỉ, hầu như không nói nổi; nhưng anh vẫn hỏi thật tường tận, thử xem có điều gì khả dĩ giúp anh thấy được hướng giải quyết.

Rob cho cô bé uống thuốc xổ, chườm bằng khăn nóng, gạc lạnh. Đêm hôm ấy anh kể cho vợ về cô bé Bedouin này, yêu cầu cô cầu nguyên cho Sitara.

Mary buồn bã khi nghĩ đến một bé gái bị chứng bệnh mà bố cô, ông James Geikie Cullen, đã mắc phải. Chuyện này làm cô nhớ lại mộ của ông bố nằm trong thung lũng sông Ahmad vùng Hamadhan không ai thăm viếng.

Sáng hôm sau Rob cho trích máu cô bé, cho uống thuốc và dược thảo song không ăn thua. Anh thấy cô bé bị sốt, mắt thất thần rồi thỉu đi như chiếc lá sau cơn băng giá. Sang ngày thứ ba thì cô chết.

Rob điểm lại cẩn thận những chi tiết trong cuộc đời ngắn ngủi của Sitara.

Cô bé vốn khỏe mạnh trước khi mắc phải chứng bệnh gây đau đớn từng cơn tới chết này. Một bé gái mười hai tuổi, mới thấy kinh lần đầu… Có điểm nào chung giữa cô, chú bé bị chết năm xưa và ông bố vợ trung niên của anh không? Rob nghĩ mãi không ra.

Vậy mà cả ba người đều chết một cách giống hệt nhau.

Mối bất hòa giữa Ala Shah và tể tướng Imam Qandrasseh càng bộc lộ rõ hơn trong buổi tiếp kiến của nhà vua. Như mọi lần, ngài Imam vẫn ngồi bên tay phải Ala Shah, trên một cái ngai thấp hơn; nhưng lần này ngài chào nhà vua với thái độ lễ phép nhưng lạnh lùng, khiến ai có mặt cũng đều hiểu rõ quan tể tướng nghĩ gì.

Tối hôm ấy Rob chơi cờ Vua với Ibn Sina ở nhà ông, như trẻ con đấu với người lớn. Phải nói Rob thọ giáo thì đúng hơn là thi đấu. Ibn Sina điều quân không chút do dự, khác nào ông đã suy tính trước toàn bộ ván cờ. Rob không chống đỡ nổi; nhưng anh rút ra bài học rằng cần phải trù tính trước mọi diễn biến. Và tính lo xa này nhanh chóng trở thành một phần sách lược sống của anh.

“Người ta tụ tập và xôn xao bàn tán ngoài đường phố và ở các maidan, thầy ạ,” Rob nói.

“Họ lo lắng và hoang mang khi các thầy tu của Allah tranh chấp với chủ nhân của Thiên Đường Sảnh, vì họ sợ rằng sự tranh chấp này sẽ làm thế giới tan hoang.” Ibn Sina dùng quân mã ăn quân rukh của Rob. “Rồi mọi chuyện sẽ qua cả thôi. Trước giờ vẫn thế. Ai có phước thì người ấy sống sót.”

Họ chơi một lúc trong yên lặng. Rồi Rob kể cho thầy nghe về cái chết của cô bé Bedouin, những triệu chứng và về cả hai trường hợp đau bụng vẫn ám ảnh anh.

“Tên mẹ tôi cũng là Satira.” Ibn Sina thở dài. Ông không biết giải thích thế nào về cái chết của cô bé. “Có nhiều câu trả lời mà chúng ta không được biết.”

“Chẳng ai cho chúng ta câu trả lời, trừ phi chúng ta chịu tìm tòi,” Rob nói chậm rãi.

Ibn Sina nhún vai rồi đổi đề tài bằng cách kể tin tức mới ở trong triều; ông tiết lộ rằng một đoàn người của hoàng gia được phái sang Ấn Độ. Không phải lính tập kích mà lần này là các thương nhân được Ala Shah ủy nhiệm mua thép Ấn Độ hoặc quặng sắt đem về để rèn loại kiếm thép xanh mà Ala Shah đánh giá cao, vì Dhan Vangalil đã hết sạch rồi.

“Nhà vua phán rằng họ chỉ được phép quay về nếu mua được loại thép cứng hay quặng chở đầy một đoàn vật thồ, cho dù có phải đi hết Con Đường Tơ Lụa.”

“Có gì ở cuối Con Đường Tơ Lụa, thưa thầy?” Rob hỏi.

“Trung Quốc. Một đất nước rộng mênh mông.”

“Thế còn xa hơn nữa?”

Ibn Sina nhún vai. “Nước, đại dương.”

“Các người lữ hành nói với con rằng mặt đất phẳng, giống như cái đĩa, xung quanh toàn lửa. Thành ra người ta chỉ nên đi đủ xa để khỏi rơi xuống lửa vì đó là hỏa ngục.”

“Họ nói nhảm đấy,” Ibn Sina nói một cách khinh thị. “Không đúng đâu. Tôi đã đọc, thấy viết rằng bên ngoài thế giới có người ở này chỉ toàn là muối và cát, giống như sa mạc Dasht-i-Kavir. Sách cũng viết rằng một phần lớn thế giới phủ băng.” Ông trâm ngầm nhìn Rob. “Xa hơn đất nước của anh là gì?”

“Thưa thầy, nước Anh là một hòn đảo. Sau đó là đại dương, rồi đến Đan Mạch, đất nước của dân vùng Bắc; vua nước con cũng gốc gác từ đấy. Con nghe nói xa hơn nữa có một đất nước trên băng tuyết.”

“Đi về phía Bắc nước Ba Tư, sau Ghazna, là đất nước của dân Rus187; xa nữa là băng tuyết. Phải đấy, tôi nghĩ rằng đúng là một phần lớn thế giới phủ băng,” Ibn Sina nói. “Nhưng mà ở rìa không có địa ngục đầy lửa đâu, vì những người có suy nghĩ đều luôn luôn biết rằng mặt đất tròn như một trái mận. Anh từng đi trên biển. Nếu ta nhìn một con thuyền đang đến từ xa thì cái đầu tiên thấy được ở chân trời là đỉnh cột buồm, rồi dần dần thấy nhiều hơn, bởi vì chiếc thuyền buồm kia chạy trên mặt cong của trái đất.”

Ông kết thúc ván cờ sau khi đã gài vua của Rob vào bẫy, dù ông vẫn nghĩ đâu đâu; rồi ông gọi một nô tỳ mang rượu sherbet và một thố hạt hồ trăn. “Anh không nhớ đã đọc nhà thiên văn Ptolemy à?”

Rob mỉm cười; anh chỉ học môn thiên văn đủ để thỏa ứng đòi hỏi của madrassa thôi. “Một người Hy Lạp cổ đại đã viết các tác phẩm của mình ở Ai Cập phải không ạ?”

“Đúng thế. Ông ta viết rằng trái đất tròn, treo lơ lửng dưới vòm trời hình lõm và là trung tâm của vũ trụ. Mặt trời và mặt trăng xoay quanh nó, do đó mà có ngày và đêm.”

“Quả đất này - trên mặt của nó là biển cả, đất liền, núi non, sông ngòi, rừng rậm, sa mạc và những vùng phủ băng - rỗng hay đặc? Nếu đặc thì ruột nó là gì?”

Vị thầy già nhún vai mủn cười thích thú vì đây là sở trường của ông. “Chúng ta không thể biết được. Trái đất lớn vô cùng; chính anh biết rõ điều này vì chuyến viễn du của anh đã phải xuyên qua một mảng lớn của nó. Còn chúng ta chỉ là những con người tí hon, không thể đào đủ sâu để trả lời điều anh vừa hỏi.”

“Nhưng nếu thầy có cơ hội nhìn vào trung tâm quả đất thì thầy có nhìn không?”

“Dĩ nhiên là có!”

“Thế vì sao thầy có thể nhìn vào bên trong cơ thể con người mà thầy lại không nhìn.”

Nụ cười tắt trên môi Ibn Sina. “Loài người còn bán khai nên phải sống theo lề luật. Nếu không, chúng ta sẽ quay lại bản năng của loài thú và sẽ tiêu vong. Một trong những lề luật của chúng ta cấm gây tốn thương cho người chết, vì một ngày kia họ sẽ được Đấng Tiên Tri làm sống lại từ những ngôi mộ của họ.”

“Tại sao người ta lại bị đau ở bụng dưới, thưa thầy?”

Ibn Sina nhún vai. “Hãy mổ bụng heo mà tìm giải đáp. Nội tạng heo và người giống hệt nhau.”

“Thầy có chắc thế không?”

“Chắc chứ. Người ta đã viết như thế từ thời của Galen. Người Hy Lạp cùng thời không cho ông ta mổ xác người. Người Do Thái và Cơ Đốc cũng bị cấm đoán như thế. Ai cũng kinh tởm việc làm này.” Ibn Sina dịu dàng và lo lắng nhìn anh. “Anh đã vượt qua biết bao trở ngại để thành bác sĩ, song anh phải hành nghề trong khuôn khổ Lề luật đạo và tôn trọng những gì người xung quanh cảm nhận. Nếu không, anh sẽ bị quyền lực trong tay họ tiêu diệt,” ông nói.

Trong lúc cưỡi ngựa về nhà Rob ngước nhìn những chấm sáng trên vòm trời cho đến lúc mắt hoa lên. Trong các hành tinh anh chỉ thấy được mặt trăng, sao Thần Nông và có thể cả sao Mộc vì nó sáng đều giữa những ngôi sao nhấp nháy.

Anh chợt hiểu rằng Ibn Sina không phải là thánh sống. Vị Thầy của mọi bác sĩ chỉ là một học giả tuổi đã về chiều, bị giằng co giữa y học và một tín ngưỡng mà ông đã được dạy dỗ để thành kính tin theo. Chính những gò bó hạn hẹp làm cho ông cũng giống như mọi người, khiến Rob càng kính yêu Ibn Sina hơn, song anh vẫn cảm thấy thất vọng đôi chút, giống như một đứa bé nhận ra nhược điểm của bố mình.

Về tới Yehuddiyyeh anh vẫn còn trầm ngâm trong lúc lo cho ngựa ăn. Trong nhà, Mary và thằng bé đang ngủ. Anh cố không gây tiếng động khi thay quần áo; rồi nằm thao thức, suy nghĩ về căn nguyên của bệnh đau bụng dưới.

Nửa đêm Mary giật mình thức giấc, chạy ra ngoài nôn ọe. Rob ra theo. Anh bị ám anh bởi căn bệnh đã khiến bố cô phải chết, mà ói mửa là triệu chứng đầu tiên. Dù cô vùng vằng, anh vẫn khám cho vợ sau khi đã vào nhà; nhưng bụng cô vẫn mềm mại, cô cũng không sốt.

Rồi hai vợ chồng quay lại tấm nệm rơm.

“Rob!” Mãi sau cô gọi. Rồi lại gọi tiếp: “Rob của em!” Tiếng kêu ai oán như trong cơn ác mộng.

“Khẽ chứ, kẻo em đánh thức con mất,” anh thì thầm. Rob ngạc nhiên vì chưa từng biết cô đã gặp ác mộng. Anh vỗ về, vuốt tóc vợ; cô kéo anh sát lại với sức mạnh của một kẻ tuyệt vọng.

“Anh đây mà, Mary. Anh đây mà, vợ yêu của anh.” Anh nhẹ nhàng an ủi, nói những lời âu yếm bằng tiếng Anh, tiếng Ba Tư, tiếng Do Thái cho đến lúc cô nằm yên.

Một lát sau cô lại giật mình; nhưng lần này cô vuốt ve mặt anh, thở dài rồi ôm lấy đầu anh. Rob nằm tựa má lên bộ ngực mềm mại của vợ, nhịp tim chầm chậm của cô đưa anh vào giấc ngủ.

65

KARIM

Nắng ấm làm các mầm non xanh nhạt ló ra khỏi mặt đất khi mùa xuân về trên Ispahan. Lũ chim bay vụt trên bầu trời, mỏ ngậm rơm rạ và các cành con để làm tổ. Tuyết tan từ các con suối và thung lũng thi nhau đổ vào “Dòng sông của sự sống” làm mực nước dâng cao. Thật chẳng khác nào Rob đã nắm được đôi bàn tay của quả đất trong bàn tay mình và anh có thể cảm thấy được sức sống vĩnh cửu và bất tận của thiên nhiên. Một trong những bằng chứng của thiên nhiên màu mỡ là việc Mary mang thai. Cô tiếp tục bị nôn ọe và ngày một tệ hơn; lần này không cần có Fara nói hai người cũng biết. Rob vui thích quá, còn Mary lại ủ rũ, mau cáu kỉnh hơn từ trước tới nay. Anh dành nhiều thì giờ cho con hơn bao giờ hết. Mặt thằng Rob J. rạng rỡ khi nhìn bố; nó bi bô, ngọ nguậy như chó con vẫy đuôi. Rob vui sướng dạy nó kéo mạnh anh.

“Kéo râu bố,” anh nói rồi thấy tự hào về cái giật mạnh của thằng bé.

“Kéo tai bố.”

“Kéo mũi bố.”

Trong cùng tuần lễ ấy nó tập đi những bước chập chững và bắt đầu tập nói. Không có gì ngạc nhiên khi tiếng đầu lòng nó gọi “Bố”. Lòng Rob tràn đầy tình thương yêu lẫn kính sợ khi nghe cái âm thanh đứa con bé bỏng gọi mình, không dám ngờ mình hạnh phúc đến thế.

Vào một buổi chiều ấm áp, Rob thuyết phục Mary cùng đi với anh đến chợ của người Armenia. Anh bế thằng bé. Tới chợ, anh đặt Rob J. xuống gần sạp bán đồ da thuộc để nó có thể bước chập chững về phía bà Prisca. Người vú nuôi trước đây mừng rỡ reo lên, ôm nó vào lòng.

Trên đường về Yehuddiyyeh, họ mỉm cười chào người này người nọ. Từ ngày Fara đi khỏi, tuy không có người đàn bà nào chơi thân với Mary nữa, song cũng không còn ai nguyền rủa người đàn bà Tây dương ngoại đạo này; những người Do Thái đã quen với sự có mặt của cô trong khu họ sống.

Lát sau, trong lúc Mary đang nấu món pilah và Rob tỉa một trong những cây mơ thì hai trong những bé gái con của Micah Halevi thợ làm bánh ở ngay cạnh nhà chạy sang vườn nhà anh chơi với thằng bé. Rob thích thú nghe chúng la hét và chơi những trò trẻ ngây ngô. Trên cõi đời này còn lắm kẻ khác cố chấp hơn đám người Do Thái ở khu Yehuddiyyeh này, anh tự nhủ, cũng như còn có những nơi khác khó sống hơn Ispahan.

Một ngày nọ Rob nghe nói ông al-Juzjani mổ một con heo để dạy học, anh xung phong phụ tá. Hóa ra đó là một con heo đực thật to, răng nanh đáng sợ như ngà một con voi nhỏ; đôi mắt bần tiện đúng là của họ nhà heo, thân mình dài đầy lông cứng màu xám. Và một củ giống lông lá đáng nể. Nó chết chừng một ngày rồi và đã bốc mùi; vì được nuôi bằng ngũ cốc nên khi mổ bụng thì con vật nồng mùi chua chua của men bia. Rob đã được học rằng không có mùi nào tốt hay xấu; mùi nào cũng đáng quan tâm vì mỗi mùi tiêu biểu một chứng bệnh. Nhưng mũi anh, mắt anh, cả hai bàn tay anh mò tìm dấu vết trong bụng và ruột gan con heo cũng đều không cho anh biết được gì thêm về chứng bệnh đau bụng dưới. Al-Juzjani rất bực mình; ông muốn giảng bài hơn là mất thì giờ vì Rob mò mẫm nó quá lâu.

Sau buổi học, Rob chẳng biết thêm được điều gì hơn trước. Anh đến marisian để gặp Ibn Sina. Vừa nhìn thấy vị Thầy của mọi bác sĩ anh biết ngay đã có chuyện chẳng lành xảy ra.

“Cô Despina nhà tôi và Karim Harun. Họ bị bắt rồi!”

“Xin thầy hãy ngồi xuống và bình tĩnh lại,” Rob dịu dàng nói vì Ibn Sina bị xúc động mạnh, hoang mang và trông già sọm đi.

Những điều Rob lo sợ nhất đã xảy ra thật. Anh bắt buộc phải đặt những câu hỏi như một người hoàn toàn chưa biết gì và không hề ngạc nhiên khi được biết họ bị kết tội ngoại tình và gian dâm.

Sáng hôm ấy, lũ mật thám của Qandrasseh đã theo Karim tới dinh cơ của Ibn Sina. Rồi các mullah và lính đã xông vào tòa tháp, bắt gặp đôi tình nhân.

“Còn gã gia nô thì sao, thưa thầy?” Rob hỏi.

Ibn Sina nhìn anh một quãng thời gian vừa đủ để nháy mắt. Rob ân hận ngay vì biết rằng với câu hỏi hớ đó anh đã thú nhận mình rõ sự tình. Song Ibn Sina chỉ lắc đầu.

“Wasif chết rồi. Nếu bọn kia không lén hạ thủ gã thì chẳng đời nào vào nổi tòa tháp.”

“Thưa thầy, chúng ta có thể giúp Karim và cô Despma cách nào?”

“Chí có Ala Shah mới giúp họ được thôi,” Jbn Sina đáp. Chúng ta phái thỉnh cầu ông vậy.”

Khi Rob và Ibn Sina cưỡi ngựa qua đường phố Ispahan, người ta quay nhìn chỗ khác vì không muốn ông phải tủi hổ trước lòng trắc ẩn của họ.

Tới Thiên Đường Sảnh, viên đội trưởng đội gác lễ phép chào như hắn vẫn thường chào vị Thầy của mọi bác sĩ, nhưng hai thầy trò được dẫn vào tiền sảnh thay vì được vào thẳng bệ kiến nhà vua.

Farhad đi ra, lát sau quay lại cho biết nhà vua rất tiếc không thể tiếp họ ngày hôm ấy được.

“Chúng tôi đợi vậy,” Ibn Sina nói. “Có thể hoàng thượng sẽ bớt chút thì giờ.”

Farhad khoái chí thấy kẻ có thế lực bị thất sủng; hắn mỉm cười khi cúi chào Rob.

Họ ngồi chờ suốt buổi chiều, rồi Rob đưa Ibn Sina về nhà.

Sáng hôm sau thầy trò lại đến. Farhad vẫn thận trọng tỏ ra lịch sự. Họ lại được đưa vào căn phòng cũ, lại đợi mòn mỏi, song họ thấy rõ là nhà vua không tiếp.

Tuy thế họ vẫn kiên tâm.

Ibn Sina gần như câm nín. Có một lần ông thở dài. “Từ trước đến giờ cô ấy đối với tôi không khác gì con gái.” Sau một lúc ông nói tiếp: “Nhà vua thà chịu thua một trận nhỏ sau miếng đòn tấn công liều lĩnh của tể tướng Qandrasseh hơn là khiêu khích ông ta.”

Hai thầy trò đợi suốt ngày thứ nhì trong Thiên Đường Sảnh. Dần dà họ ý thức rằng tước vị cao quý của vị Thầy của mọi bác sĩ cũng như việc Karim là kẻ được sủng ái cũng chẳng đủ khiến nhà vua ra tay can thiệp.

“Ông sẵn sàng thí Karim cho Qandrasseh,” Rob buồn bã nói. “Như thể ông đang đấu cờ Vua với tể tướng Qandrasseh mà Karim là một quân cờ có mất cũng không đến nỗi nào.”

“Hai ngày nữa sẽ có buổi tiếp kiến của Ala Shah,” Ibn Sina nói. “Chúng ta phải tạo cơ hội để nhà vua giúp Karim và Despina. Tôi sẽ công khai thỉnh cầu nhà vua khoan hồng cho họ. Tôi là người chồng, còn Karim là người được dân chúng thương mến. Họ sẽ rộ lên ủng hộ thỉnh nguyện của tôi để cứu người hùng thắng giải chatir của họ. Nhà vua sẽ làm ra vẻ sở dĩ ông chấp thuận khoan hồng vì đó là nguyện vọng của đám thần dân.” Nếu điều này xảy ra, Ibn Sina nói, Karim có thể bị đánh hai mươi trượng, Despina cũng bị phạt đòn và suốt đời bị cấm cung, không được bước chân ra khỏi nhà của chồng mình.

Nhưng khi vừa rời Thiên Đường Sảnh, hai thầy trò gặp al-Juzjani đang đứng đợi họ. Nhà phẫu thuật bậc thầy này yêu quý Ibn Sina hơn bất kỳ ai. Vì thương ông mà ông ta đến báo tin dữ.

Kanm và Despina đã bị đưa ra trước tòa án Hồi giáo. Có ba người chứng, đều là mullah đã thụ phong. Hẳn là để tránh bị tra khảo, cả Despma và Karim đều không tự bào chữa.

Ngài mufti chủ tịch đã kết án tử hình cả hai người. Án lệnh sẽ được thi hành vào sáng hôm sau.

“Bà Despina sẽ bị chặt đầu, còn Karim Harun sẽ bị mổ bụng.”

Họ kinh hoàng nhìn nhau. Rob chờ Ibn Sina cho al-Jazjuni biết có thể làm cách nào để cứu Karim và Despma, nhưng vị thầy già lắc đầu. “Chúng ta không thể đảo ngược được án lệnh,” ông nói một cách mệt mỏi. “Chúng ta chỉ có thể giúp họ chết không đau đớn thôi.”

“Thế thì phải làm một số chuyện,” al-Juzjani trầm tĩnh nói. “Phải lo hối lộ. Rồi ta phải đưa một bác sĩ tin cậy vào thế chỗ người sinh viên y khoa giúp việc trong nhà ngục của kelonter.”

Trời mùa xuân ấm áp mà Rob thấy người buốt lạnh. “Để con làm người bác sĩ ấy cho,” anh nói.

Đêm hôm ấy Rob không ngủ được. Anh dậy trước lúc rạng đông, cưỡi con ngựa nâu chạy qua thành phố còn tối đen. Tới trước nhà Ibn Sina anh vẫn mong được thấy gã gia nô Wasif ẩn mình trong bóng tối. Trong những căn phòng trên tòa tháp không có ánh đèn và dấu hiệu nào của sự sống.

Ibn Sina đưa cho anh một bình nước nho ép. “Tôi đã pha vào đây nhiều thuốc phiện và bột hạt gai dầu; thứ nước này gọi là buing.” Ông nói. “Điều nguy hiểm nằm ở chỗ này: họ phải uống thật nhiều thì mới công hiệu; nhưng nếu một trong hai người uống quá nhiều đến mức đi không nổi khi bị gọi ra hành hình thì anh sẽ phải cùng chết với họ đấy.”

Rob gật đầu tỏ ý hiểu. “Cầu Chúa Trời rủ lòng thưong.”

“Cầu Chúa Trời rủ lòng thưong,” Ibn Sina cũng nói. Rồi ông đọc kinh Koran trước khi Rob rời khỏi căn phòng.

Tới nhà tù, anh nói với lính gác mình là bác sĩ. Một người lính đi kèm anh. Trước hết họ đến khu giam phụ nữ. Trong một phòng giam vẳng ra tiếng hát rồi tiếng nức nở.

Rob đã lo rằng những âm thanh xé lòng kia là của Despina, nhưng không phải. Nàng ở trong một phòng giam nhỏ xíu, mặt mũi lem luốc, không son phấn, tóc xõa từng lọn; bộ quần áo màu đen nhàu nát, lấm lem trùm lên cái thân thể nhỏ nhắn xinh đẹp.

Rob đặt bình buing xuống đất, lại gần nhấc khăn che mặt của nàng.

“Ta mang cho nàng thức uống.”

Với Rob thì từ nay nàng sẽ mãi mãi là hình ảnh tượng trưng cho người phụ nữ, mang những nét kết hợp của em gái anh Anne Mary, của vợ anh, của ả điếm trong chiếc xe lừa kéo ở maidan và của mọi người đàn bà khác trên thế giới.

Nàng từ chối không uống, mắt long lanh ngấn lệ.

“Nàng cần phải uống. Nó sẽ giúp nàng bớt đau đớn.”

Nàng lắc đầu. Chẳng bao lâu nữa em sẽ lên thiên đường, đôi mắt đầy sợ hãi nhìn Rob như muốn nài nỉ anh xác nhận. “Chàng hãy đưa cho anh ấy uống,” Despma thì thầm. Rob đành vĩnh biệt.

Rob theo người lính đi dọc hành lang vang vọng tiếng chân, xuống hai cầu thang ngắn, chui vào một đường hầm bằng đá. Rồi lại vào một phòng giam nhỏ xíu khác.

Bạn anh mặt mũi nhợt nhạt.

“Kìa, Tây dương.”

“Kìa, Karim.”

Họ ôm nhau thật chặt.

“Nàng…?”

“Mình mới vừa gặp. Khỏe thôi.”

Karim thở dài. “Cả mấy tuần rồi mình không được trò chuyện với nàng! Mình thật chỉ muốn được nghe tiếng nói của nàng thôi, bạn hiểu không? Hôm ấy mình đinh ninh không bị ai theo dõi cả.”

Rob gật đầu.

Khóe môi Karim run run. Khi được đưa bình nước, gã chụp lấy uống lấy uống để, hết hai phần ba rồi mới đưa lại cho Rob.

“Sẽ công hiệu. Thầy Ibn Sina tự tay pha đấy.”

“Người mà bạn tôn thờ. Mình đã nhiều lần nằm mơ đầu độc ông để chiếm được nàng.”

“Ai cũng từng có ý nghĩ xấu cả. Nhưng người như bạn chẳng bao giờ làm chuyện đó thật đâu.” Rob thấy Karim rất cần phải rõ điều này trước khi thuốc mê có tác dụng. “Bạn hiểu chứ?”

Karim gật. Rob chăm chú quan sát, sợ rằng gã đã uống quá nhiều. Nếu thuốc tác dụng quá nhanh thì hẳn một tòa án của mufti sẽ tái mở để xử tử hình thêm một bác sĩ nữa.

Mắt Karim sụp xuống. Gã còn tỉnh nhưng không muốn nói chuyện nữa. Rob cũng im lặng cho đến khi nghe tiếng chân gần lại dần.

“Karim!”

Gã chớp chớp mắt. “Tới lúc rồi à?”

“Hãy nghĩ đến lúc bạn thắng giải chatir,” Rob dịu dàng nói. Tiếng chân dừng lại. Cửa mở. Ba người lính và hai mullah đứng trước phòng giam. “Hãy nghĩ đến cái ngày hạnh phúc nhất của đời bạn.”

“Nếu nghĩ thế thì Zaki-Omar cũng có thể là một người tử tế được,” Karim đáp. Gã nhìn Rob, cố nở một nụ cười ngây dại.

Hai người lính xốc nách gã. Rob theo sát phía sau. Họ ra khỏi phòng, đi hết đường hầm, leo lên hai cầu thang để ra ngoài sân nắng như thiêu. Lần cuối Karim phải chịu cái nắng khắc nghiệt này; sáng nay trời còn đẹp và dịu. Rob thấy đầu gối Karim nhũn ra, những người kia có lẽ cho rằng vì gã sợ. Họ đi qua hai hàng tù nhân bị cùm tới chỗ đặt thớt gỗ, giống như Rob đã mơ thấy hồi ở tù.

Có gì đấy trông khủng khiếp đang nằm lăn lóc trên nền đất lênh láng máu, cạnh một hình thù trong bộ quần áo màu đen, nhưng nước buing đã làm cho các mullah bị lừa: Karim không nhìn ra đó là nàng.

Gã đao phủ chỉ cỡ tuổi Rob, thấp, lực lưỡng, hai cánh tay to tướng, đôi mắt dửng dưng. Nhờ tiền của Ibn Sina hối lộ nên vụ hành quyết được trao cho gã, một kẻ sức vóc, có tài chém ngọt với lưỡi kiếm mài thật sắc.

Mắt Karim đờ đẫn khi lính kéo gã tới trước. Không một lời vĩnh biệt. Nhát rạch của tay đao phủ nhanh và gọn. Mũi kiếm thọc trúng tim - cũng nhờ hối lộ - làm Karim chết ngay. Rob nghe bạn mình kêu một tiếng to, nghe như tiếng thở hắt u uất.

Nhiệm vụ của Rob là lo để Despina và Karim được chở đến nghĩa trang phía ngoài tường thành. Anh trả nhiều tiền để người ta đọc kinh bên hai ngôi mộ mới đắp. Mỉa mai thay, các mullah đọc kinh cũng là những người đã chứng kiến cuộc hành hình.

Xong lễ tang, Rob uống cạn chỗ nước buing còn trong bình rồi để mặc con ngựa nâu đưa anh về nhà.

Nhưng khi tới gần Thiên Đường Sảnh thì anh giật cương cho ngựa dừng lại. Anh ngắm nghía hoàng cung. Hôm ấy nó đẹp khác thường. Những lá cờ đuôi nheo sặc sỡ tung bay trong gió xuân, mặt trời lấp lánh trên những lá cờ hiệu, những cây kích, những vũ khí của lính canh.

Tai anh như còn nghe tiếng Ala Shah: “Chúng ta là bốn người bạn… Chúng ta là bốn người bạn…”

Anh dứ dứ nắm tay. “MI…LÀ…KẺ…ĐÁNG…KHINH!

Tiếng anh vang vọng đến tường thành làm đám lính gác giật mình.

Viên quan chỉ huy vội chạy từ trên tường thành xuống, hỏi người lính gác cổng ngoài. “Tên nào thế? Anh nhận ra gã không?”

“Thưa có. Thuộc hạ tin rằng đó là hakim Jesse, gã Dhimmi.”

Họ nhìn theo người ngồi trên lưng ngựa, thấy anh dứ dứ nắm tay lần nữa, thấy cả bình rượu và cương ngựa buông thõng.

Viên quan nọ nhận ra gã Do Thái này là người đã ở lại để chữa thương cho lính sau lần tập kích Ấn Độ. “Gã say bét nhè rồi.” Hắn cười. “Nhưng gã không phải người xấu đâu. Mặc gã!” Họ nhìn theo con ngựa chở người thầy thuốc về hướng cửa ô.

66

THÀNH PHỐ ẢM ĐẠM

Thành ra Rob là người sống sót duy nhất của đoàn y tế Ispahan. Nghĩ đến Mirdin và Karim đã nằm dưới lòng đất, anh tưởng như phải uống loại thuốc pha chế từ đau thương, phẫn nộ và ân hận. Thế nhưng tai ác sao cái chết của hai người bạn lại làm cho đời anh ngọt ngào như một nụ hôn đầy thưong yêu. Anh tận hưởng những niềm vui bình thường của cuộc sống: một hơi thở sâu, một lần đi tiểu ung dung hoặc một lần trung tiện thong thả. Nhai bánh mì cũ khi đói bụng, lăn ra ngủ khi mệt. Sờ bụng đã gồ lên của vợ, lắng nghe tiếng nàng ngáy. Nhay bụng thằng con để rồi ứa nước mắt nghe tiếng trẻ thơ cười sằng sặc.

Anh tận hưởng, mặc dù lúc đó Ispahan đã trở thành một nơi u ám.

Nếu Ala và ngài Imam Qandrasseh đã có thể ra tay giết ngay cả người hùng điền kinh của Ispahan thì thử hỏi người bình thường nào còn dám vi phạm Lề luật Hồi giáo đã được Đấng Tiên Tri ghi chép và truyền lại?

Gái ăn sương biến đâu mất, còn sinh hoạt về đêm ở các maidan hết cả phóng đãng. Các mullah đi tuần tra, hai người một, trên các đường phố, soi mới xem có khuôn mặt phụ nữ nào che khăn không đủ kín, người nào lề mề khi muezzin gọi nhắc cầu nguyện hay chủ một quán giải khát nào dại dột bán rượu. Ngay cả phụ nữ Do Thái khu Yehuddiyyeh trước giờ đầu tóc vẫn đội khăn cẩn thận thì nay có nhiều người bắt đầu đeo loại khăn che mặt nặng nề của đàn bà Hồi giáo.

Người này thầm lén thở dài vì thiếu tiếng nhạc và trò vui của những đêm không thể nào quên; kẻ khác lại lấy làm hỉ hả. Ở maristan, trong một lần cầu nguyện sáng, hadji Davout Hosein đã tạ ơn Allah rằng: “Nhà thờ và vương quốc cùng sinh từ một bụng mẹ, gắn bó với nhau và không bao giờ có thể bị tách rời.”

Mỗi sáng càng có thêm đông người đến trước dinh cơ của Ibn Sina hơn bao giờ hết để cùng ông cầu nguyện; nhưng bây giờ, sau khi đọc kinh xong vị Thầy của mọi bác sĩ đi vào trong nhà và chỉ xuất hiện lại vào giờ cầu nguyện tiếp theo. Cả ngày ông buồn bã, chỉ lo quán chiếu nội tâm chứ không đến maristan dạy học hay chữa bệnh. Có vài bệnh nhân không chịu cho thầy thuốc Dhimmi đụng đến người, được đưa qua al-Juzjani để ông điều trị. Nhưng số này không nhiều thành ra Rob vẫn bận tối tăm mặt mũi, vì phải lo cho cả bệnh nhân của Ibn Sina lẫn của mình.

Một buổi sáng kia, một ông già gầy gò, hơi thở hôi hám, hai chân cáu bẩn đi vào nhà thương. Ông ta tên là Qasim ibn Sahdi, có đôi chân khẳng khiu đầu gối giơ xương như chân sếu và hàm râu bạc không được cắt tỉa. Qasim không biết mình bao nhiêu tuổi, không có nhà cửa vì hầu như cả đời ông toàn dắt thuê các đoàn vật thồ cho hết đoàn lữ hành này đến đoàn khác.

“Tôi đã đi khắp chốn rồi, thầy ạ.”

“Đến cả châu Âu của tôi nữa à?”

“Gần như khắp nơi.” Ông không có vợ con, nhưng đã có Allah trông chừng cho, Qasim nói. “Tôi đến đây hôm qua cùng với một đoàn vật thồ len và trái chà là từ Qum. Dọc đường đột nhiên bị cơn đau, chẳng khác quỷ ám.”

“Bác đau ở đâu?”

Qasim rên rỉ, ôm phía bụng phải.

“Bác có bị ói không?”

“Trời đất, ói muốn ra cả mật xanh mật vàng luôn làm người tôi kiệt quệ. Nhưng khi tôi thỉu đi thì nghe có tiếng Allah bảo rằng gần đấy có một người chữa tôi khỏi được. Khi thức giấc, tôi hỏi người ta gần đấy có chỗ nào chữa bệnh không và người ta chỉ đường cho tôi đến đây.”

Qasim được dẫn đến một tấm nệm rơm, được lau người và cho ăn một bữa nhẹ. Ông ta là bệnh nhân bị đau bụng dưới đầu tiên mà Rob được theo dõi bệnh trạng ngay từ giai đoạn đầu. Có thể Allah biết cách chữa cho Qasim khỏi bệnh chứ Rob thì không.

Anh để hàng giờ tìm tòi trong thư viện. Cuối cùng Yussuf-ul-Gamal, viên thủ thư Nhà Kiến Thức, hỏi anh tìm gì mà mê mải thế.

“Tôi tìm kiếm sự bí mật của bệnh đau bụng dưới. Tôi đang cố tìm những bài viết miêu tả của các bác sĩ thời xưa khi họ mổ bụng người ra khám nghiệm, trước khi việc này bị cấm.”

Viên thủ thư đáng kính chớp chớp mắt, từ tốn gật đầu. “Tôi sẽ cố giúp anh. Thử xem tôi tìm được gì!” ông nói.

Không gặp được Ibn Sina nên Rob tìm al-Juzjani. Ông ta không có được tính kiên nhẫn của Ibn Sina.

“Người ta thường hay chết vì bệnh này,” al-Juzjani nói. “Nhưng có người tới maristan kêu là đau như phải bỏng ở phía phải bụng dưới, đến khi hết đau thì họ lại được cho về nhà,” al-Juzjani nói.

“Sao thế?”

Al-Juzjani nhún vai, bực dọc nhìn Rob; ông không muốn mất thì giờ thêm về chuyện này.

Ít ngày sau Qasim hết đau, nhưng Rob không muốn cho ông ta về.

“Bác định đi đâu?”

Người phu thồ già nhún vai. “Tôi sẽ tìm một đoàn lữ hành, hakim ạ, vì đó là gia đình của tôi.”

“Không phải ai đến đây cũng khỏi rồi về được. Có người bị chết, bác hiểu chứ.”

Qasim nghiêm trang gật đầu. “Ai rồi cũng sẽ phải chết thôi.”

“Tắm rửa cho người chết, chuẩn bị để chôn cất họ chính là phục vụ Allah. Bác làm việc này được không?”

“Được chứ, hakim. Bởi vì đó là phục vụ Chúa Trời, như thầy nói,” ông ta nói một cách long trọng. “Allah đã đem tôi đến đây, có thể Người muốn tôi ở lại.”

Cạnh hai căn phòng để xác của nhà thương là căn phòng nhỏ dùng làm kho chứa; họ cùng nhau dọn sạch để Qasim lấy làm chỗ ở.

“Bác ăn uống trong này sau khi các bệnh nhân ăn xong. Còn tắm rửa thì bác có thể dùng nhà tắm của maristan.”

“Vâng, thưa hakim.”

Rob đưa cho Qasim một tấm thảm cói để ngủ và một ngọn đèn bằng đất sét. Ông lão trải tấm thảm đã mòn dùng để quỳ đọc kinh rồi nói rằng chưa bao giờ có được chỗ ở tốt đẹp đến thế.

Do thời gian biểu bận rộn nên mãi gần hai tuần sau Rob mới đến Nhà Kiến Thức gặp Yussuf-ul-Gamal được. Anh mang quà để cám ơn sự giúp đỡ của viên thủ thư. Người ta bày bán đầy loại hạt hồ trăn to và béo ngậy nhưng Yussuf chỉ còn ít răng, không nhai loại hạt này được nên Rob mua một giỏ đầy trái chà là mềm.

Tối khuya hôm ấy Rob và Yussuf ngồi ăn chà là trong Nhà Kiến Thức. Trong thư viện chẳng còn ai khác.

“Tôi đã lục những tư liệu xưa nhất còn tìm được,” Yussuf nói. “Tới tận thời thượng cổ. Ngay cả người Ai Cập nổi tiếng về ướp xác như anh biết cũng cho rằng mổ bụng là tội lỗi, là làm biến dạng người chết.”

“Nhưng… khi ướp xác thì họ phải mổ chứ?”

“Họ là bọn đạo đức giả. Họ cho tiền lũ paraschiste - đó là tên họ gọi những kẻ ti tiện - thuê chúng phạm tội qua nhát rạch bị cấm đầu tiên. Rạch xong, lũ paráchiste phải trốn ngay nếu không sẽ bị ném đá tới chết. Trốn nghĩa là chúng đã mặc nhiên thú tội. Thế là những chuyên gia ướp xác đáng kính được phép lôi ra hết lục phủ ngũ tạng để tiến hành việc ướp xác.”

“Họ có nghiên cứu những bộ phận lôi ra đó không? Họ có ghi chép gì để lại không?”

“Họ đã ướp xác suốt năm nghìn năm, đã moi ruột tổng cộng gần ba phần tư tỉ con người chết vì đủ thứ bệnh tật; họ giữ phủ tạng trong các hũ bằng đất sét, đá vôi, thạch cao hay là quẳng đi. Nhưng không có bằng chứng nào cho thấy họ từng nghiên cứu nội tạng cả.

“Đến thời bọn Hy Lạp lại khác, tuy cũng vẫn ở dải đất đó của sông Nile.” Yussuf nhón thêm mấy quả chà là. “Chín trăm năm trước khi Đức Mohammed ra đời, Đại đế Alexander vũ bão tiến quân qua đất nước Ba Tư này của chúng tôi như một vị Thần Chiến Tranh trẻ tuổi, đẹp trai. Ông đã chinh phục thế giới thời cổ đại. Ở điểm cực phía Tây Bắc của đồng bằng sông Nile, trên một dải đất nằm giữa Địa Trung Hải và hồ Mareotis, ông đã cho xây dựng một thành phố xinh xắn và lấy tên mình đặt cho thành phố ấy188.

“Mười năm sau ông chết vì bệnh sốt rét, còn Alexandria trở thành một trung tâm của nền văn hóa Hy Lạp. Khi đế quốc của Đại đế Alexander sụp đổ thì Ai Cập và thành phố kia rơi vào tay Ptolemy189 của triều đại Macedonia, một trong những cận thần thông thái nhất của đại đế. Ptolemy đã xây Viện bảo tàng Alexandria, đại học đầu tiên của thế giới và đại thư viện thành phố Alexandria. Mọi ngành khoa học đều phát triển, nhưng trường Y thu hút hầu hết sinh viên ưu tú từ khắp thế giới. Lần đầu tiên và cũng là độc nhất trong lịch sử lâu dài của loài người, ngành cơ thể học trở thành môn học cơ bản và suốt ba trăm năm đó người ta mổ xẻ khá nhiều cơ thể con người.”

Rob hăm hở cúi tới trước. “Thế thì có thể đọc được những bài miêu tả của thời kỳ này về các bệnh tật trong nội tạng chứ?”

Yussuf lắc đầu. “Sách vở của cái thư viện tuyệt vời này đã bị mất cả khi lính của Julius Caesar đốt phá Alexandria ba mươi năm trước Công nguyên. Quân La Mã thiêu hủy phần lớn trước tác của các bác sĩ thành phố này. Celsus190 góp nhặt chút ít còn sót, chép trong tác phẩm nhan đề De re medicina191 để giữ lại; song chỉ đề cập sơ qua về chứng đau trong vùng ruột già, chủ yếu ở phần mà tôi cho là manh tràng, viêm nặng, đau ghê gớm, đặc biệt ở phần bụng bên phải.”

Rob lẩm bẩm vẻ thất vọng. “Tôi biết đoạn bác vừa trích dẫn đó. Thầy Ibn Sina có nhắc đến khi dạy chúng tôi.”

Yussuf nhún vai. “Thế là việc khổ công tra cứu của tôi về thời xa xưa không giúp anh nhích thêm được chút nào. Không có những miêu tả anh tìm.”

Rob buồn bã gật đầu. “Theo bác thì tại sao cái khoảng thời gian ngắn ngủi duy nhất trong lịch sử cho phép bác sĩ mổ xẻ cơ thể con người lại chỉ xảy ra với người Hy Lạp?”

“Vì chúng thờ đủ thứ ông thần, bà thần dâm loạn, nhu nhược, chỉ lo kèn cựa lẫn nhau chứ không có được sự ưu việt của một vị Chúa tể quyền uy duy nhất, Người cấm không ai được mạo phạm đến tạo vật của Người.” Viên thủ thư nhằn vào lòng bàn tay một nắm hột chà là, cười thân thiện. “Chúng mổ người vì nói cho cùng chúng chỉ là lũ mọi rợ, hakim ạ.”

67

NGƯỜI KHÁCH VÀ ĐỨA CON THỨ HAI

Bụng Mary đã quá to, không thể cưỡi ngựa được nên cô đi bộ để mua sắm thực phẩm cho gia đình. Cô dắt con lừa chở những món vừa mua và chở thằng Rob J. Nó được quàng dây ngồi trên lưng con vật. Cái thai nặng nề làm cô mệt và mỏi lưng, thành ra cô đi rất chậm chạp từ chợ này sang chợ khác. Như mọi lần, khi đến chợ Armenia cô dừng lại trước quầy bán da thuộc của bà vú Prisca để cùng uống với bà một ly sherbet và ăn một ổ bánh mì dẹt Ba Tư nóng hổi.

Lúc nào bà Prisca cũng sung sướng khi gặp lại bà chủ cũ và thằng bé bà từng cho bú, nhưng hôm nay bà liến thoắng khác thường. Mary đang cố học tiếng Ba Tư nhưng chỉ hiểu được dăm chữ.

Ngoại quốc… đến từ xa lắm… giống như hakim… giống như cô.

Khi chia tay thì cả hai người đều thất vọng vì không làm sáng tỏ được điều muốn nói hoặc muốn biết. Tối hôm ấy Mary băn khoăn kể lại cho chồng câu chuyện này.

Rob biết bà Prisca muốn kể chuyện gì cho vợ anh vì tin đồn này cũng đã lan đến maristan rồi. “Có một người Âu vừa đến Ispahan.”

“Từ nước nào?”

“Nước Anh. Ông ta là một thương nhân.”

“Người Anh à?” Cô nhìn sững anh. Mặt cô hân hoan; Rob nhìn thấy nét quan tâm và hồi hộp trong đôi mắt và qua cách vợ anh đặt tay lên ngực.

“Thế sao anh không đi tìm gặp ông ấy ngay?”

“Mary…”

“Anh phải gặp! Anh biết ông ấy trọ ở đâu không?”

“Ở khu người Armenia, chính vì thế mà bà Prisca biết. Nghe nói mới đầu ông ta chỉ đồng ý trọ ở khu người Cơ Đốc.” Rob cười. “Nhưng khi thấy những cái lều tồi tàn của một dúm người Cơ Đốc Armenia thì ông ta vội thuê ngôi nhà đẹp đẽ hơn của một người Hồi giáo.”

“Anh phải viết thư. Mời ông ấy đến đây dùng bữa tối với mình.”

“Nhưng ngay cả tên ông ta anh cũng không biết.”

“Thì đã sao? Thuê người mang tới. Ai trong khu Armenia cũng chỉ cho hắn đường tới chỗ ông ta được. Rob! Mình sẽ được biết nhiều tin tức mới.”

Tiếp xúc với một người Anh Cơ Đốc là việc rất nguy hiểm trong thời buổi này nên Rob không muốn tí nào. Nhưng anh không thể không cho vợ cơ hội được biết tin về những đất nước gần gũi với cô hơn là Ba Tư; thế là anh viết một lá thư gửi người nọ.

“Tên tôi là Bostock; Charles Bostock.”

Vừa mới gặp là Rob nhớ ra ngay. Hồi trở lại Luân Đôn lần đầu tiên sau khi Rob thành học trò của bác phó cạo kiêm thầy lang, anh và bác đã cùng đi hai ngày dưới sự che chở của ông Bostock này. Lần ấy, đoàn ngựa thồ đông đảo của ông ta chở theo muối mỏ từ Arundel. Ở nơi trú đêm, bác phó cạo và Rob đã biểu diễn tung hứng và người thương nhân này đã cho anh đồng hai penny để tiêu xài khi tới Luân Đôn.

“Tôi là Jesse ben Benjamin, bác sĩ ở đây.”

“Thư mời của anh viết bằng tiếng Anh và anh cũng nói ngôn ngữ của nước tôi nữa.”

Rob chỉ có thể trả lời như khi xưa anh đến Ispahan. “Tôi lớn lên ở thành phố Leeds.” Anh thấy thú vị hơn là lo lắng. Đã mười bốn năm rồi. Thằng nhóc ngày xưa đã lớn thành một người khác lạ, anh tự nhủ, và chẳng có nét nào để Bostock có thể liên hệ giữa thằng bé tung hứng và vị bác sĩ Do Thái to quá khổ mà ông ta được mời đến ngôi nhà Ba Tư này của hắn.

“Còn đây là Mary, vợ tôi. Cô ấy là người Scotland trên miền Bắc.”

“Chào chị.”

Mary khao khát diện nhưng cái áo xanh da trời đẹp nhất không vừa cái bụng quá to, nên cô mặc chiếc áo lùng thùng màu đen giống như vải bạt. Tuy nhiên cô chải mái tóc nâu đỏ thật mượt, thắt tấm băng thêu quanh đầu; món nữ trang duy nhất của cô tết bằng ngọc trai nhỏ xíu lòng thòng giữa đôi lông mày.

Mái tóc dài trước kia màu vàng của Bostock vẫn buộc ra sau với nơ và ruy băng như thuở nào nay đã hoa râm gần hết. Với thời tiết và một dịp như thế này thì bộ quần áo nhung đỏ lộng lẫy thêu rất công phu lại thanh quá nóng và quá sang trọng. Rob chưa bao giờ thấy một cặp mắt soi mói đến như thế; ông ta đánh giá một cách lộ liễu con ngựa, con lừa, ngôi nhà, từng món bàn ghế và áo quần của họ, chăm chắm nhìn với vẻ vừa tò mò vừa không ưa gã Do Thái da ngăm ngăm rậm râu, cô vợ tóc đỏ người Celt192 chửa vượt mặt vòa đứa con đang nằm ngủ, kết quả của cuộc hôn nhân dị chủng đáng xấu hổ này.

Tuy không hai lòng ra mặt nhưng người khách lại thèm muốn được nghe tiếng Anh chẳng kém vợ chồng chủ nhà; thế là cả ba người tíu tít trò chuyện ngay. Rob và Mary hỏi hết chuyện này đến chuyện khác.

“Ông có tin gì về Scotland không?”

“Khi ông rời Luân Đôn thì tình hình thuận lợi hay xấu?

“Ở đó có hòa bình không?”

“Vua Canute còn tại vị không?”

Mặc dù những tin mới nhất thật ra đã cũ gần hai năm rồi, Bostock thấy cần phải kể để đáp lại bữa ăn tối được mời: Ông chẳng biết gì về đất nước của người Scotland lẫn vùng phía Bắc nước Anh. Tình hình tốt đẹp, còn Luân Đôn phát triển nhanh; mỗi năm đều thêm nhiều nhà mới xây; tàu bè giờ đông đến nỗi cảng trên sông Thames không còn chỗ chứa. Bostock cho biết rằng hai tháng trước khi ông ta rời Luân Đôn thì vua Canute băng hà vì già yếu, rồi hôm cập bến Calais ông ta được tin Robert I, quận công vùng Normandy, đã từ trần.

“Hiện nay toàn quân lộn giống cai trị cả hai bên bờ biển Manche, ở Normandy thì William, gã con hoang vắt mũi chưa sạch của Robert, được bạn bè và bà con của bố gã phò lên làm quận công Normandy. Ở nước Anh thì Harthacnut, con trai của vua Canute và hoàng hậu Emma, là người kế vị chân chính; nhưng Harthacnut nhiều năm ở Đan Mạch, sống khác người Anh, thành ra bị em cùng cha khác mẹ là Harold Harefoot cướp ngôi. Harold đã được Canute công nhận là con riêng của ông ta với một mụ cha căng chú kiết tên là Aelfgifu ở Northampton. Hiện nay hắn là vua nước Anh.”

“Thế còn hai hoàng tử Edward và Alfred, con của hoàng hậu Emma và vua Aethelred, trước khi bà tái giá với vua Canute, hiện ở đâu?” Rob hỏi.

“Họ ở Normandy dưới sự che chở của quận công William. Ai cũng có thể đoán được rằng họ đặc biệt chú ý đến mọi diễn biến bên kia bờ biển Manche,” Bostock nói.

Tuy thèm nghe tin tức quê nhà lắm song lúc này mùi thơm của món ăn Mary nấu bốc lên làm cả ba quay sang chú ý nhiều đến món ăn hơn. Mắt người khách thương sáng lên khi nhìn thấy các món bà chủ nhà đãi ông ta.

Một cặp gà lôi được thoa dầu thật kỹ rồi xối mỡ đều đều, nhồi với gạo và nho theo kiểu Ba Tư rồi ninh lửa nhỏ thật lâu. Có rau xà lách tươi, dưa hấu ngọt, một cái bánh làm bằng mơ và mật ong. Đặc biệt là một bầu rượu da dê dựng loại vang đỏ ngon, không những đắt mà mua cũng nguy hiểm. Mary đã đi với Rob đến quầy của bà Hinda ở chợ Do Thái; mới đầu bà này chối bai bải rằng không bán rượu, sợ sệt nhìn quanh xem có ai nghe thấy không. Sau khi cô đã hết sức năn nỉ và trả gấp ba giá bình thường, bà ta mới moi ra một bầu da dê nhét trong bao gạo. Mary đã phải giấu trong cái địu của thằng con đang ngủ để mang về nhà, qua mặt các mullah.

Bostock ăn uống ngon lành; rồi sau khi ợ thật to ông ta nói rằng sẽ về lại châu Âu trong ít ngày nữa.

“Do có việc của Giáo hội mà tôi đến Constantinople, rồi đi tiếp về phía Đông này vì không cưỡng lại được. Anh chị biết rằng vua Anh sẽ nâng lên hàng quý tộc cho thương nhân nào dám mạo hiểm ba chuyến ra nước ngoài để tìm thị trường cho hàng hóa của Anh chứ? Đúng thế đấy. Vừa được nâng thành quý tộc, lại vừa kiếm lời nhiều hỏi còn gì bằng. Tôi nghĩ đến lụa. Nếu tôi cứ đi theo Con Đường Tơ Lụa thì có thể buôn về hàng hóa mà tiền lời dám mua được cả Luân Đôn! Tôi rất mừng đã đến được Ba Tư, rồi thay vì lụa tôi buôn thảm và những hàng dệt tinh xảo. Nhưng tôi sẽ không bao giờ quay lại đây nữa vì để chở số hàng kia an toàn về đến nước Anh tôi phải thuê cả một đạo quân nhỏ, thành ra chẳng còn lãi được bao nhiêu.”

Khi Rob hỏi để xem đường anh và ông ta đi sang phương Đông có giống nhau không thì Bostock đáp rằng trước tiên ông ta đi từ Anh sang La Mã. “Là vì tôi kết hợp chuyện buôn bán với sứ mạng được Tổng giám mục Aethelnoth của giáo phận Canterbury giao cho. Ở cung điện Lateran, Giáo hoàng Benedict IX hứa sẽ trọng thưởng tôi vì expeditiones in terra et mari193, rồi nhân danh Chúa Jesus ra lệnh cho tôi phải đi qua Constantinople để trao thư Ngài gửi cho Giáo trưởng Alexius.”

“Vậy ra ông là sứ thần của Giáo hoàng cơ đấy!” Mary kêu lên.

Đưa thư chứ sứ thần gì, Rob lãnh đạm phỏng đoán, song rõ ràng Bostock thích thú trước sự kinh ngạc của bà chủ nhà.

“Suốt sáu trăm năm ròng Giáo hội phía Đông đã tranh chấp với Giáo hội phía Tây,” thương nhân nói đầy vẻ quan trọng. “Ở Constantinople, Giáo trưởng Alexius được coi ngang hàng với Giáo hoàng khiến Giáo hội La Mã rất bất bình. Những ông linh mục râu xồm khốn kiếp của ngài Giáo trưởng lấy cả vợ - họ lấy vợ thật đấy! Họ không thờ Chúa Jesus cũng chẳng thờ Đức Bà, cũng không tỏ ra đủ kính sợ Ba Ngôi. Vì thế mới có chuyện thư phàn nàn thường xuyên được trao qua gửi lại.

Bình rượu đã cạn, Rob xách sang phòng bên rốt them tư bau da dê.

“Chị là người Cơ Đốc à?”

“Vâng.”

“Thế tại sao chị trở thành nô lệ cho tay Do Thái này? Chị bị bọn cướp biển hay lũ Hồi giáo bắt rồi bán cho hắn à?”

“Tôi là vợ anh ấy,” Mary nói giọng rõ ràng.

Trong phòng bên Rob ngừng rót rượu, lắng nghe, nhếch mép cười buồn bã. Thương nhân Anh này khinh anh đến độ chẳng thèm hạ giọng nói khẽ.

“Tôi sẽ sắp xếp chỗ trong đoàn lữ hành cho chị và đứa bé. Chị sẽ có người khiêng kiệu đi cho đến khi sinh xong và cưỡi ngựa được.”

“Không được đâu, ông Bostock ạ. Tôi vui lòng và hoàn toàn tự ý làm vợ anh ấy,” Mary đáp và lạnh lùng cám ơn ông ta.

Bostock trịnh trọng lễ độ trả lời rằng đó là nhiệm vụ của người Cơ Đốc; vì ông ta hẳn cũng sẽ mong người khác sẵn lòng giúp con gái ông ta như thế nếu, lạy Chúa đừng có chuyện đó, con gái ông gặp hoàn cảnh tương tự.

Rob quay ra, muốn nện cho lão một trận nên thân, nhưng Jesse ben Benjamin cư xử theo phong tục hiếu khách của người phương Đông, rót rượu mời thay vì bóp cổ lão. Tuy nhiên những lời đối thoại đâm ra nhát gừng, nhạt nhẽo. Thương nhân Anh cáo từ ra về ngay sau bữa ăn, chỉ còn Rob ngồi với vợ.

Mỗi người theo đuổi ý nghĩ riêng của mình khi cất dọn thức ăn còn lại.

Cuối cùng Mary hỏi: “Sẽ có lúc nào mình về lại quê nhà không, anh?”

Rob sửng sốt. “Tất nhiên mình sẽ về chứ.”

“Bostock không phải là cơ may duy nhất của em chứ?”

“Không, anh thề với em như thế.”

Mắt cô long lanh. “Ông ấy thuê cả một đạo quân để bảo vệ là phải lắm. Cuộc hành trình thật nguy hiểm… Làm sao hai đứa trẻ có thể đi xa đến thế mà vẫn sống sót được, hở anh?”

Bụng cô đã quá to thành ra anh phải ôm vợ một cách thận trọng. “Sau khi về đến Constantinople mình sẽ lại thành người Cơ Đốc và chúng ta sẽ đi chung với một đoàn đông người.”

“Thế còn từ đây đến Constantinople thì sao?”

“Trên hành trình đến đây anh đã học được điều bí mật.” Rob đỡ cô ngồi xuống thảm cói. Lúc này cô đứng ngồi gì cũng khó cả, nằm cách nào thì chỉ lát sau cũng có chỗ bị đau ngay. Anh đỡ vợ, vuốt tóc, nói với cô như thể kể chuyện để dỗ một đứa bé. “Từ Ispahan đến Constantinople anh sẽ vẫn đong vai Jesse ben Benjamin; mình sẽ được hết làng Do Thái này đến làng Do Thái khác nhận cho ở tạm, được nuôi ăn, che chở và hướng dẫn đường đi nước bước, tỉ như một người bước từ hòn đá chắc chắn này qua hòn đá khác để sang một dòng sông nguy hiểm.” Anh vuốt ve má vợ. Đặt tay lên cái bụng to và ấm của cô Rob cảm thấy cái thai động đậy; lòng anh tràn đầy biết ơn và trắc ẩn. Mọi sự chắc chắn rồi sẽ diễn tiến như anh vừa mới nói, Rob tự nhủ. Nhưng anh không thể hứa trước được với cô khi nào họ sẽ về lại quê hương.

Rob đã quen nằm ngủ khom người quanh cái bụng to và cứng của vợ, nhưng một tối kia anh thức giấc, thấy vừa ướt vừa ấm. Sau khi định thần, anh xỏ vội quần áo, chạy tìm bà mụ Nitka. Tuy vốn quen bị người ta đấm cửa trong lúc mọi người còn ngủ, bà vẫn bực bội chì chiết, bảo anh đừng ồn lên như thế và cứ nhẫn nại chờ.

“Nhà tôi vỡ nước đầu ối rồi.”

“Được rồi, được rồi,” bà làu bàu.

Chỉ lát sau một đoàn người kéo qua đường phố tối đen. Rob cầm đuốc soi đường, bà Nitka theo sau với một bị to giẻ đã giặt sạch; rồi đến hai anh con lực lưỡng càu nhàu, thở hổn hển dưới sức nặng của cái ghế dùng vào việc đỡ đẻ.

Chofni và Shemuel đặt cái ghế như một cái ngai xuống cạnh lò sưởi; bà Nitka bảo Rob nhóm lửa vì giữa đêm trời lạnh. Mary leo vào ghế, ngồi chễm chệ như một nữ hoàng khỏa thân. Hai người con đi ra ngoài, bế theo thằng Rob J. để trông chừng trong lúc mẹ nó đau đẻ. Ở Yehuddiyyeh láng giềng vẫn giúp đỡ nhau trong những việc thế này, ngay cả với người không phải Do Thái.

Ngay cơn đau đầu tiên đã làm Mary mất cả phong thái bà hoàng; tiếng nghiến ràng, tiếng gào la bật ra khiến Rob hoảng hốt. Cái ghế được đóng rất chắc để có thể chịu đước mọi cú đập, cú đạp. Bà Nitka lo gấp và xếp giẻ thành chồng, thản nhiên khi Mary nắm chặt hai bên thành ghế, khóc thổn thức.

Hai chân cô run rẩy suốt và khi gặp cơn đau thắt ruột thì biến thành co giật. Sau cơn đau thứ ba, Rob lại đứng sau lưng vợ, ghì vai cô vào ghế. Mary nhe răng, gầm gừ như một con chó sói. Rob sẽ không ngạc nhiên nếu cô cắn anh hoặc tru lên

Anh đã cưa tay chân người ta nên quen với mọi loại bệnh tật gớm ghiếc, thế mà vẫn cảm thấy mặt cắt không còn hạt máu. Bà mụ lườm Rob, mấy ngón tay gầy mà khỏe nhằm ngay chỗ có thịt trên cánh tay anh nhéo mạnh. Cái nhéo đau nhói làm anh tỉnh người, không thì thật xấu hổ.

“Đi ra,” bà mụ Nitka nói. “Ra, ra!”

Rob đi ra vườn, đứng trong bóng đêm, lắng nghe những âm thanh từ trong nhà vọng ra theo. Đêm lạnh và yên tĩnh. Anh thoáng nghĩ biết đâu có rắn độc từ trong tường đá bò ra, song tự nhủ cứ mặc kệ. Rob không biết mình đứng đã bao lâu, rồi sực nhớ cần phải quay vào nhà thêm củi vào lò để giữ lửa.

Khi nhìn Mary anh thấy cô giạng rộng hai đầu gối.

“Bây giờ cô phải rặn nghe chưa,” bà Nitka nghiêm khắc ra lệnh. “Rặn nào, rặn!”

Rob đứng như trời trồng, nhìn đỉnh đầu đứa bé hiện ra giữa hai đùi vợ, giống như vùng cạo trọc đỏ và ướt trên đỉnh đầu một tu sĩ; anh lại bỏ chạy ra vườn. Đứng đó một lúc lâu đến khi nghe tiếng ré yếu ớt anh mới quay vào nhìn đứa bé.

“Lại thêm một thằng cu,” bà Nitka vui vẻ nói, lấy đầu ngón tay út lau sạch dãi trong cái miệng nhỏ tí xíu.

Cuống rốn to, nhơn nhớt có màu xanh trong ánh sáng ban mai nhợt nhạt.

“Lần này dễ hơn lần trước nhiều,” Mary nói với chồng.

Bà Nitka rửa ráy, vỗ về rồi đưa Rob cái nhau để chôn ngoài vườn. Bà gật đầu hài lòng nhận số tiền hậu hĩnh rồi ra về.

Họ ôm nhau khi chỉ còn có hai vợ chồng trong phòng ngủ. Mary xin chồng chút nước194 để cô đặt tên thánh cho đứa bé là Thomas Scott Cole.

Rob bế và ngắm nghía đứa nhỏ: hơi nhỏ hơn thằng anh nó lúc mới sinh, nhưng không phải tí hon. Một bé trai khỏe mạnh với đôi mắt nâu tròn và một mảng tóc đen pha chút màu đỏ của tóc mẹ nó. Qua đôi mắt, hình dáng cái đầu, cái miệng rộng, những ngón tay nhỏ thon dài, Rob cho rằng đứa bé rất giống hai em trai của anh, William Stewart và Jonathan Carter lúc chúng mới sinh. Anh nói với Mary rằng nhận ra một thằng bé dòng họ Cole chẳng khó khăn gì.

68

CHẨN BỆNH CHO THẦY

Qasim lo việc quàn liệm người chết được hai tháng thì bị đau bụng dưới trở lại.

“Bác đau như thế nào?” Rob hỏi.

“Đau lắm, hakim ạ.”

Song rõ ràng là ông không đau như lần trước. “Đau âm ỉ hay đau nhói?”

“Như thể có một djinn ở trong bụng, bấu, xoắn và cấu xé ruột gan tôi vậy.” Ông lão ngày trước làm nghề dắt súc vật thồ này đâm ra khiếp sợ, nhìn Rob với vẻ van nài, mong được trấn an rằng ông chỉ tưởng tượng đó thôi.

Lần này ông ta không bị sốt như lần đầu tiên đã khiến ông tìm đến maristan, bụng dưới cũng không Cứng. Rob cho toa uống đều đặn thuốc pha với rượu và mật ong. Qasim hoan hỉ uống ngay; ông ta vốn là sâu rượu và vẫn khổ sở vì đạo giáo bắt buộc phải nhịn.

Qasim sống nhiều tuần lễ thoải mái trong trạng thái ngà ngà như thế; vô công rồi nghề, ông ta tha thẩn tán chuyện trong nhà thương. Có nhiều chuyện lắm. Mới nhất là tin Imam Qandrasseh đã đi khỏi thành phố này, dù rõ ràng đã thắng Ala Shah về mặt chính trị và chiến thuật.

Người ta đồn Qandrasseh đã theo về phe bọn Seljuk và sẽ quay lại với một đạo quân Seljuk xâm lược, lật đổ Ala Shah, đưa lên ngôi vua nước Ba Tư một kẻ cuồng tín Hồi giáo - có thể là chính ông ta. Trong khi chờ đợi, cuộc sống thường nhật chẳng có gì thay đổi; những mullah hắc ám vẫn tiếp tục đi, hai người một, tuần tra đường phố, bởi vì ngài Imam già quỷ quyệt đã để Musa Ibn Abbas, kẻ thân tín của ông, ở lại Ispahan giám sát việc giữ gìn luật đạo.

Shah ở lại trong Thiên Đường Sảnh mà như ẩn náu ở một nơi bí mật.

Không còn các buổi tiếp kiến. Từ ngày Karim bị hành hình Rob không còn nghe tin gì về nhà vua nữa. Anh không được mời dự một buổi giải trí, đi săn, đánh cờ hay chiêu đãi nào trong hoàng cung. Vì Ibn Sina khó ở nên khi cần bác sĩ thì al-Juzjani hay ai khác được triệu vào Thiên Đường Sảnh chứ không bao giờ là Rob cả.

Thế mà Shah lại gửi quà cho đứa con mới sinh của vợ chồng anh.

Món quà dược đem đến sau ngày đặt tên Do Thái cho thằng bé. Lần này Rob đã biết rồi nên tự đi mời láng giềng. Reb Asher Jacobi cầu cho đứa nhò lớn lên mạnh khỏe, làm nhiều việc thiện cho đời rồi ông cắt bao quy đảu của nó. Đứa bé được cho mút bánh mì tẩm vang để nín khóc. Tên Do Thái của nó là Tam ben Jesse - Tam, con trai của Jesse.

Hồi sinh thằng Rob J. nhà vua không cho nó gì cả; lần này ông tặng một tấm thảm nhỏ rất đẹp bằng len màu xanh nhạt dệt với chỉ bằng lụa óng ánh cùng màu, nổi bật là vương hiệu của dòng họ Samanid màu xanh đậm.

Rob thấy tấm thảm đẹp nên định để cạnh cái nôi nhưng Mary - sau khi sinh nở trở thành hay bẳn gắt - không chịu; cô mua một cái rương bằng gỗ đàn hương rồi cất tấm thảm vào đấy cho khỏi bị nhậy ăn.

Rob được cử tham gia ban giám khảo. Anh biết đó chẳng qua vì Ibn Sina vắng mặt, nhưng anh xấu hổ nghĩ rằng có thể có người tưởng anh kiêu ngạo, cho mình đủ khả năng thế chỗ vị Thầy của mọi bác sĩ.

Nhưng anh đâu làm gì khác được, bèn cố hết sức để làm tròn nhiệm vụ. Anh chuẩn bị cho kỳ thi như thể chính mình là thí sinh chứ không phải giám khảo. Anh đặt những câu hỏi được cân nhắc không phải nhằm quay thí sinh mà để anh ta có dịp chứng tỏ sự hiểu biết của mình, và anh chăm chú nghe điều họ trả lời. Ban giám khảo sát hạch bốn thí sinh và chấm cho ba người đậu thành bác sĩ. Trường hợp người thứ tư thì rắc rối. Thí sinh Gabri Beidhawi đã theo học Y năm năm và thi rớt hai lần rồi. Nhưng ông bố giàu có và nhiều thế lực đã nịnh nọt và đút lót hadji Davout Hosein, người quản lý madrassa, và Hosein đã yêu cầu sát hạch lại Beidhawi.

Rob từng học chung với Beidhawi nên biết gã là một kẻ vô tích sự chây lười, cẩu thả và dửng dưng khi chữa trị bệnh nhân. Trong lần thi thứ ba này gã đã tự chứng tỏ rằng không ôn tập chu đáo.

Rob biết Ibn Sina sẽ làm gì trong trưòng hợp này. “Tôi không thể cho thí sinh này đậu được,” anh nói dứt khoát, không chút áy náy. Các giám khảo kia đồng ý ngay và kỳ thi kết thúc.

Mấy ngày sau kỳ thi Ibn Sina đến maristan.

“Kính mừng thầy trở lại!” Rob hân hoan nói.

Ibn Sina lắc đầu. “Không phải tôi đến làm việc lại đâu.” Trông ông mệt mỏi và suy nhược. Ông đến vì muốn được al-Juzjani và Jesse ben Benjamin khám.

Họ cùng với ông ngồi trong phòng khám bệnh, hỏi han như đã được ông chỉ dạy để có bệnh án về những chứng bệnh của thầy.

Ông cho họ biết lâu nay ông vẫn ở nhà, cứ mong sớm được bắt tay trở lại với công việc; nhưng ông không thể hồi sức được như xưa sau hai mất mát lớn, trước hết là bà Reza, tiếp đến Despina. Trông ông sọm hẳn đi và tự thấy trong người khó ở.

Ông cảm thấy yếu sức và mệt mỏi, không làm nổi cả những việc đơn giản nhất. Mới đầu ông cho đó là triệu chứng của bệnh u uất cấp tính. “Chúng ta đều biết rằng tinh thần có thể gây ra nhiều tai hại ghê gớm và lạ lùng cho cơ thể.”

Nhưng gần đây ông cứ bị đi tiêu suốt, trong phân có lẫn nhớt, mủ và máu; chính vì thế mà ông yêu cầu được khám.

Họ khám ông kỹ như thể sẽ không bao giờ còn có cơ hội khám cho người nào khác nữa. Họ không bỏ sót tí gì. Ibn Sina hết sức kiên nhẫn ngồi cho họ ấn chỗ này, nắn chỗ nọ, gõ chỗ kia, lắng nghe và đặt câu hỏi.

Khám xong, mặt al-Juzjani nhợt nhạt nhưng ông vẫn làm ra vẻ lạc quan. “Thưa thầy, đó chỉ là bệnh kiết lỵ thôi, do thầy buồn phiền quá mà nên.”

Nhưng trực giác của Rob lại cho anh thấy điều gì khác. Anh nhìn vị thầy yêu kính. “Con tin là bệnh schirri, giai đoạn đầu.”

Ibn Sina chớp mắt. “Anh bảo tôi bị ung thư ruột à?” ông điềm đạm hỏi như thể nói chuyện với một bệnh nhân mới đến khám lần đầu.

Rob gật đầu, cố không nghĩ đến những cơn đau triền miên mà bệnh này gây ra.

Al-Juzjani giận tím mặt vì chẩn đoán của mình bị gạt bỏ, song Ibn Sina đã khuyên giải người trợ tá trung thành của mình. Rob hiểu ông biết al-Juzjani thương yêu thầy gần như mù quáng nên khó có đủ sáng suốt để nhìn nhận sự thật đau lòng, chính vì thế mà ông đã bảo cả hai người khám.

Rob như muốn khuỵu xuống. Anh nắm hai tay Ibn Sina; hai thầy trò nhìn nhau hồi lâu. “Thầy vẫn còn khỏe. Nhưng thầy phải giữ không bị táo bón để mật bầm khỏi tụ lại làm khối u lớn thêm.”

Bác sĩ trưởng gật đầu.

“Con cầu mong rằng đã đoán sai bệnh,” Rob nói.

Ibn Sina khẽ mỉm cười với anh. “Cầu xin đâu có hại gì.”

Rob thưa với Ibn Sina rằng anh rất muốn đến thăm ông vào một buổi tối sắp tới, hầu cờ ông; vị thầy già bảo rằng ông lúc nào cũng hoan hỉ khi Jesse ben Benjamin đến chơi.

69

NHỮNG TRÁI DƯA HẤU XANH

Vào một ngày khô ráo và bụi bặm gần cuối mùa hè, một đoàn lạc đà đông tới những một trăm muôi sáu con xuất hiện dưới một đám mây bụi ở hướng Đông Bắc. Lũ vật nối đuôi nhau đi vòng vèo, kéo vào Ispahan lúc xế chiều, con nào cũng đeo chuông, mõm lòng thòng dãi vì phải ráng sức thồ số quặng sắt nặng nề. Ala Shah hy vọng Dhan Vangalil sẽ dùng số quặng này để rèn nhiều loại kiếm thép xanh; nhưng sau khi thử, nhà luyện kiếm thấy thép của loại quặng này quá mềm, không dùng rèn vũ khí được. Đến tối thì có một tin mà đoàn này mang về làm một số người trong thành phố xôn xao háo hức.

Viên trưởng đoàn phu thồ tên là Khendi được triệu vào hoàng cung để tâu bày chi tiết tin kia cho chính Ala Shah nghe, rồi được đưa đến maristan để thuật lại cho các bác sĩ ở đó.

Đã mấy tháng qua Mahmud, tiểu vương Ghazna, bị bệnh nặng. Ông ta bị sốt và trong ngực nhiều mủ đến nỗi tụ thành cái bướu mềm to tướng ở lưng. Các thầy thuốc của Mahmud quyết định phải hút mủ ra mới cứu được ông.

Một trong nhũng chi tiết Khendi thuật lại là lưng của tiểu vương được bôi một lớp mỏng đất sét dùng làm đồ gốm.

“Để làm gì?” một trong các bác sĩ mới ra trường hỏi.

Khendi nhún vai, tỏ ý không biết. Nhưng al-Juzjani, quyền Bác sĩ trưởng trong thời gian Ibn Sina vắng mặt, biết tại sao. “Người ta sẽ theo dõi kỹ lớp đất sét này. Chỗ nào khô trước tiên là dấu hiệu cho thấy da chỗ đó nóng nhất, nghĩa là tốt nhất nên cắt ở chỗ đó.”

Khendi kể rằng khi các nhà phẫu thuật rạch bướu thì mủ phọt ra; để lấy hết mủ họ nhét ống hút vào đó.

“Dao mổ có lưỡi cong hay nhọn?” al-Juzjani hỏi.

“Họ có cho ông ta uống thuốc chống đau không?”

“Các ống hút làm bằng thiếc hay bằng bấc?”

“Mủ màu sẫm hay nhạt?”

“Có lẫn máu trong mủ không?”

“Thưa các ngài, thưa các ngài, tôi là trưởng đoàn phu thồ chứ có phải hakim đâu! Khendi khổ sở kêu. “Tôi chẳng biết trả lời thế nào trước các câu hỏi này. Tôi chỉ biết thêm một điều, các ngài ạ.”

“Điều gì?” al-Juzjani hỏi.

“Tiểu vương Ghazna chết ba ngày sau khi cắt bướu.”

Hồi trẻ, Ala Shah và Mahmud thật không khác gì hai con sư tử. Cả hai đều sớm nối ngôi vua cha là những quân vương giỏi. Họ vừa lo gìn giữ giang sơn vừa trông chừng nhau, vì biết thế nào cũng sẽ đến một ngày họ đụng độ nhau; lúc ấy Ghazna sẽ nuốt Ba Tư hoặc Ba Tư nuốt Ghazna.

Nhưng ngày ấy không bao giờ đến cả. Họ thận trọng vờn nhau; đôi khi quân đội hai bên đụng độ lẻ tẻ, nhưng cả hai đều chờ đợi vì biết rằng thời cơ để giao chiến thật sự chưa tới. Nhưng không lúc nào Ala Shah quên nghĩ đến Mahmud, kể cả trong mơ. Lúc nào ông cũng mơ thấy quân đội của họ tập trung lại, sẵn sàng chém giết; Ala Shah một mình một ngựa tiến ra trước các bộ tộc Afghan hung hãn của Mahmud, lớn tiếng thách tiểu vương tranh tài cao thấp, một sống một chết giống như Ardashir đã thách thức Ardewan. Định mệnh dành cho người sống quyền đích thực làm “Vua của mọi vua”.

Nay Allah đã can thiệp nên nhà vua không bao giờ còn đối đầu với Mahmud trong chiến trận nữa. Trong bốn ngày sau khi đoàn lạc đà về tới, ba gián điệp kinh nghiệm và tin cậy lần lượt về đến Ispahan. Họ ở trong Thiên Đường Sảnh một thời gian. Qua tường trình của họ, Ala Shah có được một bức tranh rõ rệt về chuyện gì xảy ra ở thủ đô của Ghazna.

Ngay sau khi tiểu vương Mahmud nhắm mắt, một người con trai là Muhammad định lên nối ngôi nhưng bị em trai là Abu Said Masud - một tướng trẻ được quân sĩ hết lòng ủng hộ - cản trở. Trong vòng vài giờ Muhammad đã bị bắt trói gô lại, còn Masud được phò lên làm tiểu vương. Đám tang Mahmud bày ra một cảnh tượng kỳ quái man rợ, tổng hợp những màn khóc than tang tóc với ăn mừng náo loạn. Sau đó, Masud triệu tập các tộc trưởng lại, tuyên bố sẽ làm một việc mà vua cha hắn chưa từng làm: trong vài ngày tới sẽ dẫn đại quân nhắm Ispahan thẳng tiến.

Tin này cuối cùng đã khiến cho Ala Shah ra khỏi Thiên Đường Sảnh.

Đối với nhà vua thì cuộc tấn công được trù tính kia đến thật đúng lúc, vì hai lý do. Masud là một gã mãng phu không kinh nghiệm, Ala Shah vui mừng có cơ hội đem tài quân sự thao lược của mình đọ với một tên nhãi nhép. Và bởi vì trong lâm hồn con người Ba Tư có gì đó khiến họ thích chiến tranh nên ông đủ khôn ngoan dể hiểu rằng họ sẽ chào đón nó như một cách tạm giải thoát khỏi những gò bó mang tính đạo giáo mà các mullah buộc họ phải sống theo.

Ông triệu tập các buổi họp bàn về quân sự, kết thúc bằng những buổi liên hoan nhỏ, có rượu và gái, xuất hiện đúng lúc, như thời trước. Ala Shah và các viên tướng tư lệnh nghiền ngẫm bản đồ, thấy rằng từ Ghazna chỉ có một con đường duy nhất thích hợp để di chuyển đại quân: Masud phải vượt những rặng đồi đất sét và những đồi thấp phía Bắc sa mạc Dasht-i-Kavir, đi vòng đại hoang mạc này để tiến sâu vào vùng Hamadhan, từ đây rẽ xuống phía Nam.

Và Ala Shah quyết định một đạo quân Ba Tư sẽ tiến về Hamadhan, chặn địch ở đó, không cho chúng tiến công vào Ispahan.

Cuộc chuẩn bị cho chiến dịch của Ala Shah là đề tài bàn tán duy nhất ở mọi nơi, ngay cả tại maristan; Rob muốn tránh mà không được. Anh không nghĩ đến cuộc chiến tranh sắp xảy ra vì không muốn can dự vào đó. Món nợ với Ala, dù lớn đến đâu, anh đã trả xong. Cuộc tập kích Ấn Độ đã giúp Rob nhận ra rằng anh không bao giờ muốn làm lính nữa.

Thành ra anh lo lắng chờ đợi bị nhà vua cho gọi, song không thấy gì cả.

Suốt thời gian đó anh làm việc cật lực. Qasim không còn đau bụng nữa; người phu thồ ngày trước thích chí khi Rob tiếp tục cho toa uống mỗi ngày một lượng rượu và bảo ông ta quay về với nhiệm vụ trong nhà xác. Rob phải chữa cho nhiều bệnh nhân hơn bao giờ hết; vì al-Juzjani phải đảm đương nhiều việc của bác sĩ trưởng nên ông chuyển giao không ít bệnh nhân cho các bác sĩ khác, trong số đó có Rob.

Anh kinh ngạc khi nghe tin Ibn Sina xung phong dẫn đầu đoàn bác sĩ sẽ cùng đại quân của Ala Shah tiến về hướng Bắc. Al-Juzjani, hoặc đã qua cơn bực tức hoặc cố nén, cho anh biết như thế.

“Thật là quá sức phí phạm khi đưa một người như thầy ra trận.”

Al-Juzjani nhún vai. “Thầy muốn tham gia một chiến dịch cuối cùng.”

“Thầy già rồi và sẽ không sống sót nổi.”

“Từ hồi nào đến giờ thầy trông vẫn già dù chưa đến sáu mươi tuổi.” Al-Juzjani thở dài đau xót. “Tôi tin rằng thầy mong được chết dưới làn tên, mũi giáo. Chết chóng vánh còn đỡ hơn phải sống dở chết dở như trường hợp của thầy hiện nay.”

Vị Thầy của mọi bác sĩ thông báo rằng ông đã chọn mười một người cùng đi theo đại quan Ba Tư: bốn sinh viên, ba bác sĩ trẻ mới ra trường và bốn bác sĩ kỳ cựu.

Bây giờ al-Juzjani chính thức thành bác sĩ trưởng. Việc đề bạt này làm cho giới thầy thuốc đau buồn vì họ hiểu rằng khi trở về Ibn Sina sẽ không lãnh đạo họ nữa.

Rob điếng người khi được giao một số việc al-Juzjani nhận từ Ibn Sina mặc dù có nhiều bác sĩ kinh nghiệm hơn để ông ta chọn. Ngoài ra, vì năm trong số mười hai người đi theo đoàn quân là giảng sư nên người ta chờ đợi Rob lên lớp thường xuyên hơn và dạy học mỗi lần anh đến maristan khám bệnh.

Thêm vào đó anh được cử làm thành viên thường trực của ban giám khảo và được yêu cầu tham gia ủy ban giám sát sự hợp tác giữa nhà thương và nhà trường. Lần đầu tiên Rob dự buổi gặp gỡ của ủy ban tại dinh cơ xa hoa của Rotun bin Nasr, hiệu trưởng trường Y. Ông ta chỉ giữ chức này cho oai nên chẳng buồn tham dự buổi họp của ủy ban, nhưng cho họ sử dụng dinh cơ và ra lệnh gia nhân dọn một bữa tiệc thịnh soạn đãi đằng các bác sĩ.

Món đầu tiên là loại dưa hấu ruột xanh cắt lát to, hương vị độc đáo và ngọt lừ. Rob mới chỉ được nếm loại dưa này có một lần nên đang định lên tiếng nhận xét thì vị thầy trước kia của anh là Jalal-ul-Din nhìn Rob cười. “Bọn mình phải cám ơn bà vợ mới của ngài hiệu trưởng vì đã được thưởng thức loại dưa ngon tuyệt này.”

Rob không hiểu ông muốn nói gì.

Nhà chuyên gia về xương gãy nháy mắt. “Rotun bin Nasr là một viên tướng và là anh em bà con của Ala Shah như anh biết. Tuần trước nhà vua đến đây chơi để bàn định kế hoạch cho chiến dịch; chắc chắn ông đã được gặp bà chủ nhà trẻ nhất. Sau khi nhà vua đã cấy hạt giống vương giả thì ông luôn luôn tặng loại dưa hấu đặc biệt này. Rồi nếu hạt giống kia thành một đứa con trai thì quà tặng sẽ là tấm thảm đặc biệt mang vương hiệu dòng họ Samanid.”

Rob không thể nào ngồi ăn tiếp được nữa mà lấy cớ khó chịu trong người để bỏ buổi họp ra về. Anh phi ngựa thẳng về nhà, đầu óc rối bời. Thằng Rob J. chơi với mẹ nó ngoài vườn còn thằng Tam nằm trong nôi. Rob nhấc nó lên, nhìn kỹ.

Vẫn là đứa bé mới sinh mà sáng nay anh vẫn yêu thương khi rời khỏi nhà.

Anh đặt nó vào nôi rồi tới cái hòm gỗ đàn hương lấy ra tấm thảm Ala Shah tặng, trải lên nền nhà cạnh cái nôi.

Khi ngẩng lên, Rob thấy Mary đứng ngay ở ngưỡng cửa.

Họ nhìn nhau. Thế là rõ! Lòng anh quặn thắt vì đau khổ và vì thương vợ.

Anh lại gần cô, định ôm vợ vào lòng, nhưng hai bàn tay anh níu chặt lấy cô. Anh muốn nói mà không thốt nên lời.

Cô giật ra khỏi tay anh, nắn chỗ anh đã nắm chặt.

“Vì anh mà chúng ta còn ở đây. Nhờ em mà chúng ta còn sống,” cô ai oán. Đôi mắt buồn biến thành cái gì đó lạnh lùng, trái ngược với tình yêu.

Chiều hôm ấy cô dọn ra khỏi căn phòng của hai vợ chồng. Cô mua một tấm nệm cói nhỏ, đặt giữa chỗ ngủ của hai đứa bé, cạnh tấm thảm dành cho các hoàng tử của dòng họ Samanid.

70

CĂN PHÒNG CỦA QASIM

Suốt đêm ấy Rob không ngủ được. Anh thấy mình như bị bỏ bùa, bị hụt hẫng như thể mặt đất dưới chân đột nhiên biến đâu mất và anh phải đi một quãng xa trong khoảng không. Ở vào hoàn cảnh của anh không hiếm người giết cả vợ lẫn con, nhưng anh biết sẽ không có chuyện gì xảy ra cho thằng bé Tam và Mary ở phòng bên. Bị những ý nghĩ điên cuồng ám ảnh nhưng Rob không loạn trí.

Sáng ra anh trở dậy đi đến maristan; ở đây cũng đang có nhiều xáo trộn. Ibn Sina đã lấy đi bốn người khán hộ theo đại quân làm nhiệm vụ khiêng cáng và cứu thương mà al-Juzjani chưa tìm ra được bốn người thay thế thỏa ứng điều kiện đòi hỏi. Những khán hộ ở lại maristan phải làm việc quá nhiều đâm ra cau có. Rob chẳng có ai phụ tá khi khám bệnh và làm những công việc khác của bác sĩ; đôi khi anh phải ngừng việc để rửa vật dụng gì đó, mà khán hộ không có thì giờ để lo, hoặc lau mặt cho một bệnh nhân bị sốt hoặc lấy nước cho một bệnh nhân khát khô cả cổ.

Vào đến maristan Rob chợt thấy Qasim mặt mày xám bệch, nằm rên rỉ, nôn tung tóe ngay cạnh đấy.

Thấy trong người khó chịu, Qasim đã rời khỏi căn phòng của mình sát cạnh phòng giữ xác, lại nằm ở chỗ của bệnh nhân vì biết Rob sẽ tìm thấy ông ta khi anh đi một vòng maristan.

Qasim cho Rob biết tuần vừa qua ông ta bị cơn đau hành nhiều lần.

“Thế sao bác không cho tôi biết?”

“Thưa ngài, tại mỗi lần đau tôi uống rượu vào thì lại hết. Nhưng bây giờ rượu cũng không ăn thua, hakim ạ. Tôi không chịu nổi nữa.”

Ông ta sốt nhưng không nóng lắm, bụng dưới vẫn mềm tuy mỗi khi đụng đến đều đau. Đôi khi đau quá ông ta thở dốc như một con chó, lưỡi có tưa và hơi thở hôi hám.

“Để tôi pha thuốc cho bác.”

“Allah sẽ ban phước cho ngài. “

Rob đi thẳng tới dược phòng. Anh ngâm thuốc phiện và buing vào thứ rượu đỏ mà Qasim ưa thích rồi quay vội lại. Lúc uống thuốc, đôi mắt ông già gác nhà xác sợ hãi như linh cảm điều gì.

Âm thanh từ bên ngoài vọng vào maristan mỗi lúc một ồn hơn qua tấm màn mỏng che cánh cửa sổ mở toang. Rob thấy người dân thành phố đổ ra đường tiễn quân.

Anh đi theo thiên hạ tới các maidan. Đạo quân quá đông, đứng chật các quảng trường và cả những đoạn đường chạy qua trung tâm thành phố. Không chỉ vài trăm như đạo quân tập kích Ấn Độ mà có đến hàng nghìn. Từng hàng dài bộ binh trang bị nặng, còn bộ binh trang bị nhẹ thì đông hơn nữa. Lính phóng lao. Kỵ binh trang bị giáo. Kỵ binh trang bị gưỡm cưỡi ngựa và lạc đà. Người ta chen lấn nhau đến khiếp. Tiếng ồn thật đinh tai: tiếng kêu từ biệt, tiếng khóc, tiếng gào của các bà, tiếng bỡn cợt thô tục, tiếng hô ra lệnh, tiếng hò la cổ vũ.

Rob chen lên trước như một kẻ bơi ngược làn sóng người, giữa mùi nồng nặc của người, mồ hôi lạc đà và phân ngựa. Nắng lóa đến chói mắt trên các khí giới bóng lộn. Đàn chiến tưọng đứng hàng đầu. Rob đếm được ba mưoi tư con. Ala Shah đem hết số voi của mình vào chiến dịch.

Rob không thấy Ibn Sina đâu cả. Ở maristan anh đã chào tiễn biệt nhiều bác sĩ rồi, nhưng Ibn Sina không đến để chia tay cũng không cho gọi Rob tới nhà; hẳn là ông muốn từ giã âm thầm.

Kia là đoàn nhạc công của hoàng gia. Một số người thổi loại kèn dài vàng chóe, người khác rung chuông bạc báo trước sự xuất hiện của con khổng tượng Zi. Một sức mạnh nặng ký. Gã mahout Harsha mặc quần áo màu trắng còn Ala Shah trong bộ quần áo trận bằng lụa màu xanh lơ, đầu quấn khăn xếp đỏ.

Người ta rộ lên như mê khi nhìn thấy vị quân vương chiến sĩ. Khi ông cao tay chào đám thần dân theo đúng phong cách một ông vua thì ai cũng hiểu rằng ông hứa Ghazna sẽ là chiến lợi phẩm. Rob nhìn lưng ông thăng bằng. Lúc ấy Ala không phải là Ala nữa, ông đã trở thành Xerxes, Darius, Đại đế Cyrus195. Đối với mọi người thì ông là hình ảnh hợp lại của tất cả những con người chinh phục kia.

Chúng ta là bốn người bạn. Chúng ta là bốn người bạn. Rob cảm thấy chóng mặt. Anh nghĩ đến những cơ hội mà nếu muốn ám sát ông thật quá dễ dàng.

Chỗ anh đang đứng ở mãi phía sau đám đông. Nhưng ngay cả nếu đứng phía trước thì mới vừa nhảy xổ về hướng nhà vua anh sẽ bị chém quỵ ngay.

Anh quay đi, không cùng thiên hạ đợi xem màn diễu hành của những kẻ mai đây sẽ vinh quang hoặc sẽ chết. Anh len ra khỏi đám đông, đi mãi – mắt nhìn mà chẳng thấy gì - đến tận bờ sông Zayendeh, “Dòng sông của sự sống”.

Rob tháo chiếc nhẫn vàng Ala Shah đã ban thưởng vì công lao của anh ở Ấn Độ, ném xuống dòng nước đục ngầu. Rồi anh trở lại maristan trong khi đám đông ở phía xa kia rộ lên reo hò.

Rob đã cho Qasim uống một liều thuốc mạnh, song bệnh của ông ta có vẻ đã trầm trọng rồi. Mắt ông ta thất thần, mặt xanh mét và hóp lại. Trời ấm thế mà ông vẫn run, khiến Rob phải đắp chăn cho. Chỉ lát sau chăn đã đẫm mồ hôi; khi anh sờ mặt ông ta thì thấy nóng hực.

Vào lúc xế chiều thì Qasim đau dữ dội đến nỗi kêu rú lên khi Rob sờ bụng dưới của ông ta.

Rob không về nhà. Anh ở lại trong maristan, thường xuyên tới chỗ Qasim nằm.

Tối hôm ấy ông đang đau đớn cực độ chợt ngưng đột ngột. Ông thở đều và nhẹ được một lúc rồi ngủ. Rob đã hơi mừng; nhưng chỉ mấy giờ sau ông lại sốt và người nóng hơn trước nhiều, mạch đập thật nhanh, có lúc đếm không kịp.

Ông giãy giụa trong cơn mê sảng, miệng kêu: “Nuwas. Nuwas ơi.” Lúc thì ông nói với ông bố, lúc với ông chú tên là Nili và rồi cứ luôn miệng với một người tên Nuwas nào đó.

Rob cầm lấy tay ông, tim anh chùng xuống. Anh giữ tay Qasim không buông vì lúc này anh không làm gì được thêm cho ông ngoài sự có mặt của mình và chút an ủi bằng cách nắm tay người hấp hối. Cuối cùng nhịp thở nặng nề của ông chậm dần rồi ngưng hẳn. Khi Qasim trút hơi thở cuối cùng, anh vẫn còn nắm đôi bàn tay chai sần của ông.

Rob vòng một tay dưới hai đầu gối gồ to, tay kia dưới đôi vai xương xẩu, bê người đã chết vào nhà xác, rồi anh vào phòng bên cạnh. Căn phòng hôi rình; anh sẽ phải bảo người ta lau rửa cho sạch. Rob ngồi giữa mớ đồ đạc ít ỏi của Qasim: một bộ quần áo để thay đã sờn, một tấm thảm để quỳ đọc kinh đã xác xơ, vài mẩu giấy và một miếng da thuộc mà ông đã thuê người chép nhiều bài kinh từ Koran, hai chai rượu - thứ của cấm, một ổ bánh mì Armenia đã cũ, một bình ô liu xanh đã ôi và một con dao gàm xoàng lưỡi bằng kền.

Lúc ấy đã quá nửa đêm, phần lớn mọi người trong nhà thương đều đang yên giấc. Thỉnh thoảng có tiếng một bệnh nhân thét lên hay nức nở. Không ai thấy Rob mang mớ đồ dùng của Qasim ra khỏi căn phòng nhỏ ấy. Mọt người khán hộ đi ngang gặp Rob khiêng một cái bàn gỗ vào trong phòng, nhưng tình trạng neo người trong nhà thương cho gã có cớ để quay mặt, hối hả đi thẳng kẻo bị bắt làm thêm nhiều nữa dù gã đã nhiều việc lắm rồi.

Vào trong phòng, Rob chêm một tấm ván dưới hai chân bàn cho nó nghiêng, dưới cạnh bàn thấp anh để một cái chậu. Anh cần nhiều ánh sáng nên đi lùng trong nhà thương, đem về bốn cái đèn và chục cây nến, đặt quanh bàn như thể đó là bàn thờ. Rồi anh sang nhà xác mang Qasim về đặt lên bàn.

Ngay khi Qasim còn đang hấp hối Rob đã biết mình sẽ phạm điều răn.

Thế mà giờ đây cơ hội tới thì anh lại thấy muốn ngộp thở. Anh không phải người chuyên lo việc ướp xác Ai Cập thời cổ đại có thể gọi một gã paraschiste ti tiện vào để gã mổ xác, gánh hộ tội lỗi cho mình. Anh phải tự tay làm việc này và nếu vì thế mà mang tội thì phải tự gánh chịu.

Rob lấy một con dao mổ cong đầu gọi là bistoury rạch sâu một đường từ vùng háng lên tới xương ức. Thịt toác ra, ứa máu.

Anh không biết phải tiếp tục như thế nào bèn lột lớp da vùng xương ức; rồi anh đâm hoảng. Trong đời anh chỉ có hai người bạn chí thân, cả hai đều chết vì bị thương trí mạng ở vùng ngực. Nếu anh bị bắt gặp trong lúc lén mổ xác người thì anh cũng sẽ bị chết giống hai người bạn kia, thậm chí còn bị lột da là hình phạt thảm khốc nhất. Anh ra khỏi căn phòng, căng thẳng đi khắp nhà thương, chẳng người còn thức nào chú ý đến anh cả. Tuy thế anh vẫn cảm thấy như mặt đất mở toang dưới chân mình, anh lại bước hụt hẫng trong khoảng không, nhưng lần này anh tin rằng đã nhìn thấy đáy sâu thăm thẳm.

Rob lấy một cái cưa xương loại răng nhỏ đem về căn phòng nhỏ tạm dùng làm phòng thí nghiệm của mình. Anh cưa xương ức theo dạng vết thương đã khiến Mirdin mất mạng ở Ấn Độ. Cuối vết mổ anh rạch từ háng tới vùng đùi non để có thể lật ra, nhìn được vào khoang bụng. Dưới lớp da bụng màu hồng là thành bụng gồm lớp thịt đỏ, các bắp thịt màu trắng và những viên mỡ màu vàng, ngay cả ở một người gầy trơ xương như Qasim.

Lớp mỏng trong cùng của thành bụng bị viêm và phủ một lớp gì đó đã cô đặc lại. Rob sửng sốt vì thấy nội tạng có vẻ bình thường cả, trừ ruột non có đôi chỗ bị đỏ và tấy. Ngay cả những mạch máu li ti cũng đầy những máu trông như được bơm sáp đỏ. Một khúc ruột nhỏ giống như cái túi có màu đen khác thường dính vào thành bụng. Anh gượng nhẹ tách ra thì lớp màng bị rách, chảy ra chừng hai ba muỗng mủ. Hẳn sự nhiễm độc đã làm cho Qasim đau đớn đến thế. Anh đoán rằng lúc Qasim chợt hết đau chính là lúc lớp màng này bể. Trong khoang bụng đọng một lớp mỏng chất lỏng màu sẫm hôi rình chảy ra từ khúc ruột bị viêm này. Anh nhúng đầu ngón tay vào đấy rồi chăm chú ngửi vì đây có thể là chất độc gây ra sốt đến chết người.

Rob muốn xem xét những cơ quan nội tạng khác nữa nhưng anh bỗng sợ.

Anh khâu kỹ vết mổ để nếu các tu sĩ nói đúng thì một ngày kia Qasim ibn Sahdi sẽ từ trong mồ sống dậy được, vẫn lành lặn. Rồi anh bắt tréo hai cổ tay ông, buộc lại, lấy khăn to quấn quanh háng đoạn quấn xác thật kỹ với một tấm khăn liệm rồi đem trở sang nhà xác để sáng đem chôn.

“Cám ơn bác Qasim,” anh buồn rầu nói. “Cầu mong bác được yên nghỉ.”

Rob vào nhà tắm của maristan, cầm theo nến, kì cọ thật sạch rồi thay quần áo. Nhưng cho rằng mùi tử khí vẫn bám trên người nên anh rẩy nước hoa lên cả hai cánh tay lẫn bàn tay.

Bên ngoài trời chưa sáng. Rob vẫn còn sợ, không dám tin rằng mình đã liều đến thế.

Khi anh ngả lưng trên tấm nệm cói ở nhà thì đã sắp rạng đông. Trời sáng lâu rồi mà anh vẫn ngủ say; Mary đanh mặt lại khi ngửi thấy mùi nước hoa của một người đàn bà khác dường như làm ô uế bầu không khí nhà mình.

71

NHẦM LẪN CỦA IBN SINA

Yussuf-ul-Gamal vẫy tay gọi Rob vào bóng râm uyên bác của thư viện.

“Tôi cho anh xem một báu vật.”

Đó là một quyển sách dày cộm, hẳn là một bản mới sao lại của tác phẩm Y kinh trứ danh của Ibn Sina.

“Bản này không phải của Nhà Kiến Thức mà của một người tôi quen sao chép lại. Sách bán đấy.”

A! Rob đón lấy. Người chép sách đã bỏ công phu hoàn thành nó với cả tấm lòng. Chữ màu đen viết rõ ràng trên mỗi trang màu ngà. Đó là một quyển sách chép tay, gồm nhiều tệp bằng những miếng giấy da to, gấp lại rối cắt sao cho có thể lật dễ dàng từng trang; những tệp này được khâu rất khéo giữa hai lớp bìa bằng da cừu mềm đã thuộc.

“Đắt không bác?”

Yussuf gật đầu.

“Bao nhiêu?”

“Ông ta muốn bán giá tám mươi đồng besti bạc, vì ông ta đang cần tiền.”

Rob dẩu môi vì biết mình không có nhiều đến thế. Mary có nhiều đấy - tiền của ông bố - nhưng anh và Mary không còn…

Rob lắc đầu.

Yussuf thở dài. “Tôi nghĩ rằng anh nên mua.”

“Chừng nào phải bán, hở bác?”

Yussuf nhún vai. “Tôi có thể giữ cho anh hai tuần nữa.”

“Thế thì được. Bác cứ giữ đấy.”

Viên thủ thu nhìn anh nghi ngại. “Anh có tiền không đấy, hakim?”

“Tùy theo ý muốn của Chúa Trời.”

Yussuf mỉm cười. “Phải đấy. Imshallah.”

Rob gắn vào cửa căn phòng nhỏ cạnh nhà xác một cái then thật chắc và một ổ khóa lớn. Anh đem vào đó một cái bàn nữa, một thanh sắt để mài dao, một cái nĩa, một con dao nhỏ -, nhiều dao mổ thật sắc, một cái chàng – kiểu các thợ đẽo đá gọi là cái đục, một bảng vẽ, giấy, than, bút chì, dây da, đất sét, sáp ong, bút lông và một bình mực.

Một ngày kia anh dẫn nhiều sinh viên lực lưỡng ra chợ, vất vả khuân về một con heo vừa mới làm lông. Không ai tỏ vẻ lấy làm lạ khi Rob bảo anh định sẽ mổ con heo này trong căn phòng nhỏ.

Tối hôm ấy, lần này chỉ một mình anh thôi, Rob vác xác một thiếu phụ mới chết trước đó vài giờ, đặt lên cái bàn trống trong phòng. Tên bà là Melia.

Lần này anh hăm hở hơn và bớt sợ. Anh đã suy nghĩ về nỗi sợ hãi của mình và cho rằng chẳng phải phù thủy hay djinn nào đã xui khiến anh hành động như vậy. Anh tin rằng mình được trở thành bác sĩ chính là để góp phần vào việc bảo vệ tạo vật cao quý nhất của Chúa Trời; và Đấng Toàn Năng hẳn sẽ không nổi giận khi anh tự mở mang kiến thức về một sinh vật phức tạp và đáng tìm hiểu đến thế.

Rob mổ bụng người đàn bà và con heo vì anh muốn so sánh thật kỹ cấu trúc của hai cơ thể.

Vì anh bắt đầu việc xem xét song song ở vùng xảy ra chứng đau bụng dưới nên anh lập tức lưu ý. Manh tràng - khúc giống như cái túi nối với ruột già - ở con heo rất dài, tới ngót mười tám inch, trong khi ở người đàn bà thì nhỏ tí, chỉ dài độ hai hoặc ba inch và lớn cỡ ngón tay út của anh thôi… Và nhìn kìa! cái gì nối với khúc manh tràng nhỏ xíu này thế nhỉ? Trông như một con giun nhỏ màu đỏ người ta tìm thấy ngoài vườn, nhặt lên, rồi đem bỏ vào bụng người đàn bà vậy.

Con heo trên bàn bên cạnh không có cái khúc giống con giun ấy, mà Rob cũng chưa hề thấy có một cái tương tự ở trong bộ lòng con heo nào cả.

Anh không hấp tấp rút ra kết luận ngay. Mới đầu anh cho rằng khúc manh tràng nhỏ xíu ở người đàn bà có thể là trường hợp không bình thường và cái giống con giun kia là một bướu hiếm thấy hoặc một khối u nào khác.

Rob cũng khâu cẩn thận xác bà Melia để chôn, như đã làm với xác Qasim, rồi đem trở qua nhà xác.

Trong những đêm tiếp theo anh mổ xác một thiếu niên, một người đàn bà luống tuổi và một bé trai sơ sinh mới được sáu tuần. Mỗi lần anh đều thêm hồi hộp khi phát hiện rằng người nào cũng có phần phụ bé xíu đó cả. “Con giun” đó là một phần thân thể của mỗi một người; đó là một bằng chứng nhỏ rằng nội tạng người không giống nội tạng heo.

Ôi, Ibn Sitta chốt tiệt. “Lão già phải gió,” Rob thì thầm. “Thầy nhầm rồi.”

Bất chấp những điều Celsus đã viết, bất chấp những gì người ta đã dạy suốt cả nghìn năm, con người là độc nhất vô nhị. Và nếu thật thế thì còn bao nhiêu điều bí ẩn có thể được phát hiện và giải đáp đơn giản bằng cách tìm kiếm trong thân thể con người.

Rob sống một thân một mình và cô độc suốt đời cho đến ngày gặp được cô; giờ đây anh lại cảm thấy cô đơn và không chịu nổi nữa. Một tối kia về đến nhà, anh nằm xuống cạnh cô, giữa hai đứa bé đang ngủ.

Anh không có hành động nào tỏ ra định ôm cô nhưng cô vẫn quay phắt như một kẻ nổi cơn điên, tay đập vào mặt anh đau điếng. Cô to lớn và khỏe mà. Anh nắm hai tay cô ghìm chặt sang hai bên.

“Em điên à?”

“Đi với điếm Ba Tư rồi thì đừng sán lại nữa!”

Thì ra tại nước hoa, Rob chợt hiểu. “Anh bôi nước hoa vì đã mổ mấy con vật ở maristan mà.”

Cô im lặng một lúc rồi vùng vẫy tìm cách kéo tay ra. Thân thể quen thuộc của cô cạ vào người anh và mũi anh thoảng mùi thơm của mái tóc đỏ.

“Mary!”

Cô bớt vùng vẫy; có lẽ có gì đấy trong giọng nói của anh. Tuy vậy khi anh định hôn cô thì anh sẽ không ngạc nhiên chút nào nếu bị cắn vào môi hay vào cổ. Nhưng cô không cắn. Mất một khoảnh khắc anh mới chợt hiểu cô cũng đang hôn anh. Anh buông tay cô ra và sung sướng tột cùng được ve vuốt bộ ngực săn cứng của cô, nhưng không giống như ở người chết.

Rob nghe cô rên khe khẽ mà không biết cô khóc hay là bị kích thích. Anh hôn hai đầu vú thơm mùi sữa rồi gí mũi vào rốn cô. Bên dưới lớp bụng ấm áp này là phủ tạng, cái màu hồng, cái màu xám xoắn chùm như loài thủy tộc quấn lấy nhau khi truyền giống, nhưng hai chân cô không cứng ngắc và không lạnh. Mới đầu một ngón tay của anh, rồi hai ngón tìm thấy ở đó nóng và nhờn ướt, chất liệu của sự sống.

Khi anh vào trong cô thì cả hai cùng cử động như đôi bàn tay vỗ vào nhau, đạp, đẩy như cố hủy hoại cái gì đó mà họ không đương đầu nổi, như thể họ khu trừ djinn - tà ma. Móng tay cô bấu lưng Rob khi cô ập vào anh. Chỉ có tiếng rên khe khẽ và âm thanh của sự giao hợp, cho tới cuối cùng cô kêu hắt lên, Rob cũng kêu hắt lên. Thằng Tam ré lên làm thằng Rob J. thức dậy khóc thét. Trẻ con gào còn người lớn vừa cười vừa khóc.

Cuối cùng mọi chuyện lại đâu vào đấy. Rob J. tiếp tục ngủ, thằng bé em được mẹ cho bú. Trong lúc cho con bú cô khẽ khàng kể cho Rob nghe Ibn Sina đã đến tìm cô như thế nào và bảo cô phải làm gì. Thế là Rob được biết vợ và vị thầy già đã cứu mạng anh ra sao.

Anh sửng sốt và xúc động khi được biết về sự can thiệp của Ibn Sina.

Chuyện xảy ra với cô sau đó không khác lắm với những gì anh đã mường tượng. Sau khi thằng Tam cũng ngủ lại, anh ôm cô trong đôi tay, thủ thỉ rằng cô mãi mãi là vợ anh, vuốt mái tóc đỏ và hôn cái gáy trắng không một vệt tàn nhang. Rồi khi cô cũng thiếp đi thì anh nằm nhìn lên trần nhà đen sẫm.

Những ngày kế tiếp cô hay cười nhưng Rob buồn rầu và giận dữ khi nhận ra nét sợ hãi trong những nụ cười này, dù anh cố tỏ ra trìu mến và biết ơn qua thái độ của mình.

Một buổi sáng kia Rob phải chữa bệnh cho một đứa trẻ tại nhà một triều thần. Cạnh tấm nệm đứa bé nằm ngủ là tấm thảm nhỏ màu xanh lơ mang vương hiệu dòng họ Samanid. Nhìn thằng bé, anh thấy nước da nó ngăm ngăm, mũi khoằm, một nét đặc điểm nào đó trong đôi mắt. Khuôn mặt này không lạ đối với anh, lại càng quen thuộc hơn khi anh nhìn thằng con thứ hai của mình.

Anh bỏ dở công việc, chạy về nhà bồng thằng Tam ra chỗ sáng. Mặt nó giống mặt thằng bé bị ốm kia.

Nhưng đôi khi nó cũng rất giống Willum, người em trai biệt tông tích của anh.

Trước và sau thời gian Ibn Sina phái Rob đi Idhaj, vợ chồng anh có ăn nằm với nhau. Ai nói được nó không phải kết quả từ hạt giống của anh?

Anh thay tã ướt cho nó, nắm bàn tay nhỏ bé, hôn đôi má mềm rồi đặt nó vào lại trong nôi.

Tối hôm ấy anh và Mary lại yêu nhau nồng nàn làm tan đi sầu muộn, nhưng hình như mọi sự không còn như xưa nữa.

Sau đó anh ra ngồi ngoài vườn ướt đẫm ánh trăng thu, gần vạt hoa được cô dày công chăm sóc nay đã tàn tạ.

Anh chợt hiểu rằng không có gì bất biến. Mary ngày nay không phải là cô gái đã tin cậy theo anh vào cánh đồng lúa mì, anh cũng không còn là chàng trai đã dẫn cô ra đấy.

Và đó không phải mối thù nhỏ nhất mà anh nhất quyết đòi Ala Shah phải trả.

72

NGƯỜI ĐÀN ÔNG TRONG SUỐT

O hướng Đông, bụi bốc mù mịt như một đám mây to vần vũ đến nỗi các trạm gác đinh ninh rằng đó là một đoàn lữ hành rất lớn, thậm chí nhiều đoàn lữ hành lớn hợp lại thành một.

Nhưng không phải. Đó là một đạo quân đang tiến đến gần thành phố.

Khi đạo quân này đến trước cổng thành thì người ta có thể nhận ra được đó là lính Afghan đến từ Ghazna. Họ dừng lại trước tường thành; viên tư lệnh là một chàng trai mặc áo dài màu xanh lơ sẫm, khăn xếp trắng như tuyết, tiến vào Ispahan với bốn viên sĩ quan hầu cận. Chẳng có ai chặn họ lại. Đại quân của Ala Shah đã theo nhà vua đi tới Hamadhan, chỉ còn một nhúm lính luống tuổi canh gác cổng thành. Họ biến sạch khi quân địch đến gần, thành ra tiểu vương Masud - chàng trai kia chính là tiểu vương xứ Ghazna - vào thành mà không gặp kháng cự nào. Đến “Giáo đường thứ Sáu” họ xuống ngựa, đi vào trong. Nghe nói rằng họ cùng dự buổi cầu nguyện lần thứ ba với giáo đoàn, rồi gặp gỡ riêng nhiều giờ với Imam Musa Ibn Abbas và nhóm mullah của ngài.

Phần lớn người dân thành Ispahan chưa trông thấy Masud, nhưng khi biết tiểu vương này có mặt trong thành thì Rob và al-Juzjani ở trong số những người lên tuốt bờ tường nhìn xuống đám lính Ghazna. Trông họ hung bạo, quần rách tả tơi, áo dài lùng thùng. Một số người quấn đuôi khăn xếp quanh miệng và mũi để che bụi và cát trên đường hành quân. Nệm bông để ngủ cuộn tròn sau yên ngựa. Ngựa của họ là giống nhỏ, lông bờm xờm. Họ cao hứng mó máy mũi tên và xốc lại ngay ngắn các cây cung dài khi ngắm nhìn cái thành phố giàu sang với những đàn bà con gái không còn ai che chở, giống như lũ sói nhìn vùng đất có nhiều hang thỏ; nhưng họ rất kỷ luật, họ chờ chứ không bạo hành trong lúc thủ lĩnh của họ ở trong giáo đường. Rob tự hỏi trong đội quân này có tay Afghan đã chạy thi chatir ngang ngửa với Karim không.

“Masud muốn gì khi đi gặp các mullah nhỉ?” anh hỏi al-Juzjani.

“Chắc chắn y đã được gián điệp báo về mối hiềm khích giữa Ala Shah với họ. Tôi nghĩ rằng y định một ngày không lâu nữa sẽ cai trị nơi này nên thương thảo với hàng giáo phẩm để được họ chấp nhận và phục tùng.”

Có lẽ thế thật vì chỉ một lát sau Masud và các tùy tướng quay lại với đám quân lính của họ và sau đó không xảy ra cướp bóc. Tiểu vương rất trẻ, trông như một thiếu niên, nhưng y và Ala đều kiêu căng như nhau và mặt cùng có nét của loài ác thú, làm bà con của nhau được. Hai người nhìn y tháo cái khăn xếp sạch sẽ màu trắng, cẩn thận cất đi rồi đội một khăn xếp bẩn thỉu màu đen trước khi tiếp tục hành quân.

Quân Afghan tiến về hướng Bắc, theo con đường đạo quân của Ala Shah đã đi.

“Ala Shah đã nhầm khi dự đoán quân địch sẽ đi qua Hamadhan.”

“Tôi cho rằng quân chủ lực của Ghazna đã có mặt ở Hamadhan rồi,” al-Juzjani chậm rãi nói.

Rob thấy ông có lý. Đội quân Afghan vừa rút đi này ít hơn quân Ba Tư nhiều, không có cả voi; quân chủ lực của họ phải ở chỗ khác. “Nghĩa là Masud đã giăng bẫy à?”

Al-Juzjani gật đầu.

“Vậy chúng ta cần đuổi theo báo động cho quân Ba Tư!”

“Muộn quá rồi, nếu không Masud đã chẳng tha mạng sống cho chúng ta. Dẫu sao đi nữa,” al-Juzjani mỉa mai nói, “Ala đánh bại Masud hay Masud thắng Ala thì cũng chẳng khác gì nhau. Nếu quả thật Imam Qandrasseh chạy đi để dẫn quân Seljuk vào Ispahan thì cuối cùng vấn đề sẽ không phải là Masud hay Ala thắng thế, vì quân Seljuk đáng sợ lắm và biển có bao nhiêu cát thì chúng nhiều bấy nhiêu.”

“Nếu quân Seljuk tới hoặc nếu Masud quay lại chiếm thành phố này thì số phận maristan sẽ ra sao?”

Al-Juzjani nhún vai. “Nhà thương sẽ phải đóng cửa một thời gian, còn chúng ta sẽ phải trốn ngay để tránh tai họa. Nhưng rồi chúng ta sẽ từ chỗ trú ẩn chui ra và cuộc sống sẽ lại tiếp tục như trước. Tôi đã từng theo thầy chúng ta phục vụ cả chục vua chúa; không có vua này thì có vua khác nhưng thế giới tiếp tục cần bác sĩ,” ông nói.

Rob hỏi Mary tiền để mua quyển Y kinh và quyển sách nay thuộc về anh. Anh cầm nó một cách kính sợ. Anh chưa từng sở hữu một quyển sách nào; có được quyển sách này anh sung sướng vô cùng; anh thề sẽ còn mua thêm nhiều sách khác nữa.

Tuy thế anh không để quá nhiều thì giờ để đọc, vì căn phòng của ông lão Qasim thu hút anh.

Mỗi tuần anh bỏ ra nhiều tới để mổ xẻ và bắt đầu dùng đến dụng cụ vẽ. Anh muốn làm nhiều hơn nữa, nhưng không thế được vì còn phải ngủ, dù chỉ tối thiểu, để ban ngày còn làm việc được trong maristan.

Một trong những cái xác Rob nghiên cứu là của một người đàn ông trẻ tuổi bị đâm chết vì xô xát trong quán rượu; khi thấy cái phần phụ dính vào manh tràng196 phình ra, mặt ngoài đỏ và sần, anh đoán đây là trạng thái ở giai đoạn đầu của bệnh đau một bên bụng, lúc bệnh nhân lần đầu cảm thấy đau nhói từng cơn. Bây giờ anh hình dung được tiến trình của chứng bệnh này từ lúc bắt đầu cho tới khi bệnh nhân chết và anh viết vào quyển sổ y liệu của mình:

Bệnh đau bụng dưới làm thủng ruột được ghi nhận ở sáu bệnh nhân, tất cả đều bị chết.

Triệu chứng rõ rệt đầu tiên của bệnh này là thình lình bụng dưới bị đau.

Thường là đau dữ dội, hiếm khi đau lâm râm.

Bệnh nhân thường buồn nôn và ói mửa, thỉnh thoảng bị cả sốt rét.

Sau khi con đau bộc phát thì bao giờ bệnh nhân cũng sốt liên tục, đó là triệu chứng tiếp theo.

Sờ nắn bên phải bụng dưới thấy có một vùng căng cứng, đụng đến gây nhiều đau đớn.

Tình trạng này do phần phụ dính vào manh tràng gây ra, nó giống như một con giun đất to màu hồng. Khi bị viêm tấy hay nhiễm độc thì bộ phận này có mầu đỏ rồi đen, bên trong tụ mủ rồi cuối cùng vỡ, mủ chảy vào khoang bụng.

Sau đó không lâu bệnh nhân sẽ chết, thường chỉ trong khoảng từ nửa giờ đến ba mươi sáu giờ từ khi cơn sốt trở nặng.

Rob chỉ mổ để quan sát những bộ phận nào của cơ thể mà khăn liệm sẽ phủ kín được. Nghĩa là phải chừa đầu và hai bàn chân. Anh thất vọng vì không thể bằng lòng với việc chỉ được quan sát óc heo. Anh vẫn kính phục Ibn Sina không bờ bến, song hiểu rằng chính thầy đã được dạy sai về một số nơi của bộ xương và hệ cơ bắp nên đã truyền lại những nhầm lẫn này.

Rob kiên nhẫn làm việc, mổ banh và vẽ lại các cơ bắp trông như dây thép hay như dây thừng bộn; có cơ bắp hai đầu là dây chằng (dây chằng đầu dẹp hoặc dây chằng đầu tròn), có cơ bắp chỉ một đầu là dây, có cơ bắp có đầu kép mà công dụng đặc biệt hẳn là khi một đầu bị thương thì đầu kia sẽ tiếp tục chức năng. Mới đầu anh hoàn toàn mù tịt, rồi học từng bước, trong một trạng thái thường xuyên bồn chồn và hồi hộp như trong giấc mơ. Anh vẽ phác xương và cấu trúc của các khớp, hình dạng, vị trí vì nhận thấy những bức vẽ như thế này thật là vô giá để dạy sinh viên cách chữa bong gân và gãy xương.

Làm việc xong, Rob luôn luôn quấn xác bằng khăn liệm rồi đem qua phòng chứa xác và cầm theo các bức vẽ. Anh không còn bị ám ảnh bởi cảm giác nhìn xuống đáy vực nơi mình sẽ bị đọa đày nữa, nhưng luôn phải tâm niệm rằng đời mình sẽ kết thúc thảm khốc nếu bị phát giác. Rob mổ dưới ánh sáng chập chờn trong căn phòng nhỏ bí hơi; mỗi tiếng động đều làm anh giật thót mình, mỗi tiếng chân người đi ngang cửa phòng đều làm anh khiếp đảm.

Mà anh sợ là phải lắm.

Số là một sáng sớm kia anh vác xác một bà cụ vừa mới chết từ trong phòng chứa xác ra. Đến cửa, anh ngước lên thấy một gã khán hộ ôm xác một người đàn ông đang đi lại phía mình. Đầu bà lão ngật xuống, một cánh tay lúc lắc khi Rob chết lặng đứng lại, đăm đăm nhìn gã, còn người khán hộ cúi đầu lễ phép.

“Hakim có cần tôi giúp không ạ?”

“Nhẹ mà.”

Anh quay vào lại phòng chứa xác trước gã, họ đặt hai xác nằm cạnh nhau rồi cùng đi ra.

Chỉ sau bốn ngày mà con heo anh mổ đã sình trương, bốc mùi, bắt buộc phải quăng đi. Thế mà mùi của dạ dày và ruột người mổ ra còn kinh khiếp hơn mùi xác heo thối rữa. Bất chấp nước và xà bông, mùi nọ như thấm sâu khắp phòng.

Một buổi sáng kia Rob mua về một con heo khác. Chiều hôm ấy đi ngang căn phòng đã khóa của Qasim anh thấy hadji Davout Hosein lay mạnh cánh cửa.

“Sao lại khóa thế này? Chứa gì trong ấy?”

“Tôi đang dùng phòng này để mổ xẻ heo,” Rob bình thản đáp.

Ngài phó hiệu trưởng ghê tởm nhìn anh. Mấy ngày nay ông ta nhìn mọi thứ với cặp mắt hết sức nghi kỵ vì các mullah giao ông nhiệm vụ kiểm soát maristan và madrassa, tìm xem có kẻ nào vi phạm Lề luật Hồi giáo.

Suốt ngày hôm ấy Rob để ý thấy ông ta nhiều lần lảng vảng quanh đấy với vẻ soi mói.

Tối ấy Rob về nhà sớm. Sáng hôm sau đến nhà thương anh thấy ổ khóa ở cửa căn phòng nhỏ đã bị phá tung. Bên trong trông mọi thứ vẫn như khi anh ra vẻ - nhưng không hẳn thế. Con heo vẫn nằm trên bàn, được phủ lại. Các y cụ nằm lung tung tuy không mất cái nào. Họ không tìm được gì để kết tội anh và tạm thời anh còn vô sự. Nhưng từ sự xâm phạm này có thể dự đoán sẽ có hậu quả tác hại khác. Anh biết chẳng chóng thì chầy cũng sẽ bị phát giác, nhưng vì đang học được bao điều quý báu và thấy nhiều điều kỳ diệu nên anh không sẵn sàng ngừng ngang.

Anh chờ hai ngày. Trong thời gian này ngài hadji để anh yên. Rồi một ông lão chết trong nhà thương khi đang khe khẽ trò chuyện với anh. Tối hôm ấy anh mổ xác lão để tìm nguyên nhân đã gây ra cái chết nhẹ nhàng như thế; anh thấy động mạch nuôi tim và dẫn máu đến chân tay đã khô héo và teo lại như chiếc lá úa.

Xem xét cơ thể một đứa nhỏ anh hiểu vì đâu có tên bệnh ung thư197, sau khi thấy những khối u giống như những con cua đói chĩa càng ra khắp mọi phía. Trong xác một người đàn ông khác anh thấy lá gan không còn mềm và nâu đỏ thẫm, mà đã ngả sang màu vàng và cứng như gỗ.

Tuần lễ tiếp theo Rob mổ xác một người đàn bà có thai vài tháng, vẽ phác tử cung trong cái bụng chửa giống như một cái ly lộn ngược, nâng niu mầm sống được bình thành trong đó. Thay vì khuôn mặt người đàn bà nọ, anh vẽ Despina. Nàng không bao giờ cho được một đứa bé ra đời. Anh đặt tên bức tranh là “Người đàn bà mang thai”.

Một tối khác anh ngồi trước bàn mổ, vẽ hình một chàng trai mà anh cho mang những nét mặt của Karim, tuy không giống lắm nhưng người nào từng yêu quý gã đều sẽ nhận ra được. Anh vẽ hình người gã như có lớp da bằng thủy tinh trong suốt. Những gì Rob chưa được tự mắt thấy trong cái cơ thể nằm trên bàn kia thì anh vẽ như Galen đã miêu tả. Anh biết rằng có vài chi tiết không thật chính xác, nhưng bức vẽ vẫn độc đáo, ngay cả với chính anh, vì nó cho thấy nội tạng và mạch máu như thể mắt Chúa Trời nhìn xuyên qua da thịt rắn chắc của con người.

Vẽ xong, anh hân hoan ký tên, ghi ngày tháng và đặt tên cho bức tranh là “Người đàn ông trong suốt”.

73

NGÔI NHÀ Ở HAMADHAN

Suốt thời gian này không có tín gì về cuộc chiến. Theo như đã hoạch định, bốn đoàn vật thồ hàng tiếp viện lên đường tìm đại quân, rồi không thấy quay lại nữa. Người ta phỏng đoán họ đã tìm được Ala Shah và bị cuốn luôn vào vòng chiến. Rồi một buổi chiều nọ, sắp đến giờ cầu nguyện lần thứ tư thì một kỵ binh chạy về loan báo tin dữ nhất mà người ta có thể hình dung ra được.

Đúng như al-Juzjani đã phỏng đoán khi Masud dừng chân ở Ispahan: quân chủ lực của y đã giáp mặt và giao chiến với quân Ba Tư. Số là Masud đã phái hai viên thưọng tướng dạn dày kinh nghiệm Abu Sahl al-Hamduni và Tash Farrash tiến quân theo con đường mà Ala dự đoán. Hai viên tướng này đã tiến hành một cách xuất sắc phương án tấn công chính diện được trù liệu. Họ chia đôi lực lượng, trú quân sau ngôi làng al-Karaj rồi cho trinh sát đi thám thính. Khi quân Ba Tư đến vừa tầm, đội quân của Abu Sahl al-Hamduni ào ra từ một phía làng al-Karaj, còn lực lượng của Tash Farrash xông ra từ phía kia. Họ tấn công dồn dập vào hai bên sườn quân của Ala Shah cho đến khi hai đạo quân Ghazna nối với nhau trên một chiến tuyến hình vòng cung như một cái lưới.

Mới đầu có bị bất ngờ nhưng quân Ba Tư vẫn gan dạ chiến đấu, nhưng do bị áp đảo về quân số và kém thua về cơ trí nên càng lúc càng yếu thế. Cuối cùng họ phát giác ra rằng sau lưng còn một đạo quân Ghazna nữa do tiểu vương Masud thống lĩnh đang tiến đến gần. Cuộc chiến trở nên quyết liệt và tuyệt vọng hơn, song không chóng thì chầy sẽ phải kết thúc. Trước mặt quân Ba Tư là lực lượng đông áp đảo của hai viên tướng Ghazna. Sau lưng là đội kỵ binh của tiểu vương Masud, tuy không đông song rất nguy hiểm, tiến công tương tự như trong trận đánh lịch sử giữa quân La Mã và quân Ba Tư thời cổ đại, chỉ khác lần này quân Ghazna là lực lượng đột kích, gây thương vong cho địch rồi rút. Quân Afghan cứ liên tục đánh rồi rút, xong lại xuất hiện ở một vùng giao tranh khác.

Cuối cùng khi thây quân Ba Tư đủ kiệt quệ và hoảng loạn, thừa lúc có trận bão cát, Masud mới tổng tấn công bằng cả ba cánh quân.

Sáng hôm sau xác người và vật - đại bộ phận quân Ba Tư - bị cát phủ lên phoi trần dưới nắng. Một số chạy thoát, nghe đâu có cả Ala Shah nhưng không chắc lắm, người kỵ binh đưa tin cho biết như thế.

“Thầy Ibn Sina ra sao?” al-Juzjani hỏi.

“Thưa hakim, thầy Ibn Sina đã rời đoàn quân khá lâu trước khi tới làng al-Karaj. Thầy bị đau bụng khủng khiếp khiến không ở lại đó một mình được; được Ala Shah cho phép, thầy thuốc trẻ tuổi nhất, một người nào đó tên là Bibi al-Ghuri, đã đưa thầy tới Hamadhan. Ở đây thầy vẫn còn một ngôi nhà của thân phụ để lại.”

“Tôi biết ngôi nhà ấy,” al-Juzjani nói.

Rob biết al-Juzjani định đi đến đó. “Thầy cho con đi với,” anh nói.

Anh mắt của người thầy thuốc lớn tuổi thoáng vẻ tị hiềm nhưng rồi lý trí đã thắng; ông gật đầu. “Chúng ta phải đi ngay.”

Chuyến đi thật vất vả và nặng trĩu ưu tư. Họ ra sức giật cương phóng ngựa thật mau vì không biết đến nơi thầy còn sống hay không. Al-Juzjani lầm lì vì tuyệt vọng là điều không đáng ngạc nhiên tí nào; Rob biết và yêu kính vị Thầy của mọi bác sĩ mới có vài năm, trong khi al-Juzjani đã yêu kính ông cả đời.

Họ phải đi vòng sang phía Đông để tránh trận địa vì theo như họ biết thì vẫn còn có giao chiến trong vùng Hamadhan. Nhưng khi họ đến thủ phủ đã cho vùng này tên gọi của nó thì Hamadhan có vẻ yên bình và kém nhộn nhịp, không có dấu vết của cuộc tàn sát diễn ra cách đấy chỉ vài dặm.

Khi thấy ngôi nhà thì Rob có cảm tưởng nó hợp với con người Ibn Sina hơn là dinh cơ to lớn của ông ở Ispahan. Ngôi nhà xây bằng đá và bùn này cũng tưong tự như y phục ông thường mặc, không hào nhoáng, tồi tàn nhưng thoải mái.

Song trong nhà nồng mùi bệnh tật.

Al-Juzjani hơi có vẻ đố kỵ khi yêu cầu Rob đợi bên ngoài căn phòng Ibn Sina đang nằm. Lát sau Rob nghe có tiếng lầm bầm khe khẽ rồi một tiếng bạt tai vang lên khiến anh ngạc nhiên và hoảng hốt.

Tay bác sĩ trẻ tên là Bibi al-Ghuri từ trong phòng đi ra. Gã khóc, mặt trắng bệch. Gã không chào hỏi mà bước nhanh qua mặt Rob rồi chạy ra ngoài.

Lát sau al-Juzjani đi ra, theo sau là một mullah đã có tuổi.

“Tên lang băm al-Ghuri đó đã hại thầy Ibn Sina rồi. Khi hai thầy trò tới đây gã cho thầy uống hạt cần tây để trị đầy bụng. Đáng lẽ hai danaq hạt thôi gã cho những năm dirham, thế là từ lúc đó thầy đi ra rất nhiều máu.”

Mỗi dirham bằng sáu danaq, nghĩa là liều thuốc Ibn Sina uống mạnh gấp mười lăm lần thứ thuốc xổ mạnh này.

Al-Juzjam nhìn anh, cay đắng nói: “Tôi là thành viên ban giám khảo đã chấm cho al-Ghuri đậu đấy!”

“Thầy đâu thể nào nhìn thấy được tương lai để tiên liệu trước vụ nhầm lẫn tai hại này,” Rob nhẹ nhàng an ủi.

Nhưng al-Juzjani vẫn không người bị dằn vặt. “Định mệnh thật trớ trêu và tàn nhẫn,” ông than thở, “vị đại lương y phải chết vì một tay hakim ăn hại!”

“Thầy vẫn tỉnh táo chứ?”

Vị mullah gật đầu. “Ông đã trả tự do cho lũ gia nô và phân phát hết của cải cho người nghèo.”

“Con vào được không?”

Al-Juzjani phất tay thay cho gật đầu.

Vừa bước vào phòng Rob đã kinh hãi. Mới bốn tháng từ khi gặp thầy lần chót mà nay ông gầy trơ xương; đôi mắt nhắm nghiền trũng sâu, má hóp, da bủng như sáp.

Việc al-Ghuri chữa sai tuy có tai hại, nhưng thật ra chỉ khiến cho kết quả không thể tránh khỏi của bệnh ung thư ruột mau đến hơn mà thôi.

Rob cầm hai tay thầy, thấy chỉ còn rất ít sinh khí nên lặng người không thốt nên lời. Ibn Sina mở mắt, nhìn xoáy vào anh. Rob cảm thấy đôi mắt thầy đọc được suy nghĩ của mình nên không cần giấu giếm làm gì. “Thưa thầy,” anh cay đắng hỏi, “cớ sao một bác sĩ, dù có khả năng làm được bao nhiêu việc, lại chỉ như một chiếc lá trong cơn gió, còn mọi quyền lực đều nằm trong tay Allah?”

Rob sửng sốt khi thấy khuôn mặt khô đét bừng lên nét rạng rỡ. Anh chợt hiểu vì sao Ibn Sina thu tàn lực cố mỉm cười với anh.

“Có phải đó là câu đố không, thưa thầy?” anh khẽ hỏi.

“Phải đấy… anh học trò người Âu của ta ạ. Anh sẽ phải để cả quãng đời còn lại… để… tìm câu… giải đáp.”

“Thầy ơi?”

Ibn Sina nhắm mắt lại, không đáp. Anh ngồi lặng yên bên ông một lúc lâu.

“Lẽ ra con đã có thể đi đến bất kỳ nơi nào khác để học mà không cần phải giả trang,” Rob nói bằng tiếng Anh. “Tới Toledo hoặc Cordoba ở Tây Caliphat198. Nhưng con được nghe nới về một người tên là Avicenna mà tên A Rập của ông, Abu Ali at-Husain ibn Abdullah ibn Sina, cứ như bỏ bùa con và làm con run rẩy như lên cơn sốt rét.”

Ông không thể hiểu anh nói gì ngoài tên ông, song ông lại mở mắt lần nữa và hai bàn tay ông bóp nhẹ tay anh.

“Để được sờ gấu áo của thầy, vị bác sĩ tài giỏi nhất thế gian,” Rob thì thầm.

Anh hầu như không thể nhớ đến người thợ mộc sức lực kiệt quệ, bị đời đày đọa, cha ruột của mình. Bác phó cạo từng đối xử tốt với anh nhưng chưa tới mức thương yêu. Đây mới thật là người cha duy nhất ngự trị trong tâm hồn anh. Anh quên hết mọi khinh miệt đã nghĩ về ông, chỉ nhớ một ước nguyện duy nhất.

“Xin thầy ban phước lành cho con.”

Ibn Sina nói ngắt quãng hoàn toàn bằng tiếng A Rập, nhưng Rob không cần phải hiểu. Anh biết Ibn Sina đã ban phước cho anh từ lâu rồi.

Anh hôn vĩnh biệt vị thầy già. Khi anh đi ra thì vị mullah lại ngồi xuống cuối giường, cầm quyển kinh Koran lớn tiếng đọc.

74

VUA CỦA MỌI VUA

Rob quay về Ispahan một mình. Al-Juzjani ở lại Hamadhan; ông nói rõ rằng muốn được gần người thầy đang hấp hối trong những ngày cuối cùng.

“Chúng ta sẽ không bao giờ còn được thấy lại thầy Ibn Sina nữa, em ạ,” Rob khẽ nói với Mary khi anh về đến nhà. Và cô quay mặt đi, khóc nức nở như một đứa trẻ.

Vừa nghỉ mệt xong Rob đã hối hả chạy đến maristan. Không có Ibn Sina lẫn al-Juzjani ở đó nhà thương đâm ra lộn xộn, bao nhiêu việc phải giải quyết. Anh mất nguyên ngày để khám và trị bệnh, giảng về cách chữa thương và ngao ngán nhất là phải bàn bạc với hadji Davout Hosein về việc quản lý nhà trường.

Vì tình hình bất ổn nên nhiều sinh viên đã bỏ học, về nhà họ ở ngoại thành. “Như thế sẽ còn có ít sinh viên làm việc trong nhà thương,” hadji càu nhàu. May thay bệnh nhân cũng ít, vì tự dưng người ta lo lắng nhiều đến sự tàn bạo của cuộc chiến tranh sắp đến hơn là lo chữa bệnh.

Tối hôm ấy hai mắt Mary sưng đỏ vì khóc. Lâu lắm rồi cô và Rob mới ôm nhau nồng nàn như thế.

Sáng ra khi rời căn nhà nhỏ ở khu Yehuddiyyeh, Rob cảm thấy bầu không khí đổi thay giống như hồi còn ở quê nhà cảm thấy trời ẩm trước khi có bão.

Khác mọi ngày, phần lớn các sạp trong chợ Do Thái vắng tanh; bà Hinda đang hối hả thu dọn hàng hóa.

“Có chuyện gì thế, hở bà?” Rob hỏi.

“Quân Afghan đến rồi!”

Anh phi ngựa tới tường thành. Khi leo lên bậc thang anh nhận thấy những người đứng trên bờ tường thành im lặng khác thường. Rob hiểu ngay lý do đã khiến họ sợ hãi khi anh nhìn thấy đại quân Ghazna tập trung trước cổng thành. Bộ binh của Masud đứng gần kín nửa khu đất ngoài phía Tây thành. Kỵ binh và đội quân cưỡi lạc đà đóng sát chân đồi; bầy voi chiến được buộc trên sườn đồi cao, gần lều của các nhà quý tộc và các tướng chỉ huy, cờ lệnh phất phới trong gió khô. Chính giữa doanh trại, cao vượt lên tất cả là lá cờ của dòng họ Ghaznavid trông giống con rắn, thêu đầu một con báo đen trên nền màu da cam.

Rob áng chừng đạo quân này đông gấp bốn đội quân Masud đã kéo qua Ispahan trên đường đi về hướng Tây.

“Tại sao họ không vào thành nhỉ?” Rob hỏi một người trong đội thừa sai của kelonter.

“Họ truy kích Ala Shah đến tận đây. Hoàng thượng hiện đang ở trong thành.”

“Nhưng vì sao họ lại phải đóng ngoài thành chứ?”

“Masud đòi chính thần dân của Ala Shah phải giao nộp Người. Y truyền rằng nếu tuân lời thì dân thành được tha mạng sống, bằng ngược lại thì y sẽ cho chất xưong dân thành này cao bằng núi ở maidan trung tâm.”

“Liệu người ta có giao nộp Ala Shah không?”

Người kia trợn mắt nhìn anh, nhổ một bãi nước bọt. “Anh nên nhớ rằng chúng ta đây là dân Ba Tư, và Người là Shah.”

Rob gật đầu nhưng trong lòng không tin.

Anh đi xuống dưới rồi cưỡi ngựa về nhà ở khu Yehuddiyyeh. Thanh kiếm kiểu Anh đã được cuộn trong khăn tẩm dầu cất lâu rồi. Rob đeo nó bên hông, rồi bảo Mary cầm thanh kiếm của ông bố và chặn cửa sau khi anh đi khỏi.

Rồi anh lên ngựa phóng đến Thiên Đường Sảnh.

Người ta lo lắng đứng tụm năm tụm ba trên đại lộ Ali và Fatima. Trên đại lộ Nghìn Vưòn với bốn làn đường còn vắng người hơn; ở “Cổng Thiên Đường” chẳng có lấy một mống. Cái đại lộ ngay trước hoàng cung bình thường đẹp không chê vào đâu được có dấu hiệu cho thấy những ngày gần đây đã bị bỏ bê, cây cỏ không được tỉa tót chăm bón. Tận cuối đường mới thấy một người lính gác duy nhất.

Gã bước ra chặn Rob khi anh lại gần.

“Tôi là Jesse, hakim ở maristan, được Ala Shah cho triệu vào.”

Người lính mặt mũi non choẹt có vẻ hoang mang, thậm chí sợ sệt nữa. Cuối cùng gã gật rồi tránh sang bên cho ngựa anh qua.

Rob phi ngựa qua những cánh rừng được trồng cho bao đời vua ngoạn cảnh, qua sân cỏ xanh mướt để chơi môn bóng và gậy, qua hai đường đua ngựa và những lục đình.

Anh dừng lại sau tàu ngựa, trước căn nhà dành cho gia đình ông Dhan Vangalil. Người thợ rèn kiếm Ấn Độ và anh con trai cả đã bị dẫn theo đại quân đi Hamadhan. Rob không biết bố con ông có sống sót không, còn gia đình họ đã bỏ chạy rồi. Ngôi nhà nhỏ vắng tanh; ai đó đã đá thủng thành lò luyện mà Dhan đã dày công xây lên bằng đất sét.

Rob cho ngựa chạy dọc con đường tuyệt đẹp dẫn đến Thiên Đường Sảnh. Không ai gác trên các công sự. Con ngựa của anh nện vó qua cầu kéo. Anh buộc nó bên ngoài đại tiền môn.

Tiếng chân anh vang vọng trên những hành lang vắng hoe trong Thiên Đường Sảnh. Cuối cùng anh đến phòng thiết triều, nơi trước đây anh vẫn được dẫn vào bệ kiến nhà vua. Rob thấy Ala Shah ngồi xếp bằng một mình ở một góc phòng. Trước mặt ông là một bình rượu đầy phân nửa và một ván cờ thế.

Trông ông bơ phờ và luộm thuộm như những khu vườn ngoài kia. Râu bờm xờm không tỉa. Mắt thâm quầng. Ông gầy hẳn đi làm cái mũi mỏ quạ khoằm hơn bao giờ hết. Nhà vua ngước nhìn Rob đang đứng trước mặt ông, tay đặt trên chuôi kiếm.

“Thế nào, Dhimmi? Ngươi đến để phục thù chăng?”

Một lúc sau anh mới hiểu ý Ala Shah nói về cờ Vua và ông đang bày lại bàn cờ.

Rob nhún vai, tay rời chuôi kiếm, xốc lại để có thể ngồi thoải mái trên nền, đối diện nhà vua.

“Quân này còn sung sức đây!” Ala Shah nói không có vẻ gì bỡn cợt và cầm ngay quân bộ tốt bằng ngà đi một nước.

Rob cũng đi quân bộ tốt bằng gỗ mun. “Farhad hiện ở đâu? Ông ta tử trận rồi hay sao?” Anh không ngờ sẽ chỉ gặp một mình Ala Shah ở đây, mà nghĩ rằng sẽ phải giết tay đội trưởng đội gác hoàng thành trước tiên.

“Hắn không tử trận mà đã bỏ trốn.” Ala lấy con ngựa trắng của mình ăn một tên bộ tốt màu đen, tức thì Rob dùng con ngựa đen bắt một con bộ tốt trắng.

“Khuff sẽ chẳng đời nào phản bệ hạ như thế?”

“Phải, Khuff sẽ không bỏ trốn,” Ala nói mà đầu óc nghĩ đâu đâu.

Ông đang nghiên cứu ván cờ. Cuối cùng ông cầm quân rukh - người chiến sĩ được tạc bằng ngà voi khum tay đưa lên miệng uống máu quân thù - ở lằn cuối bàn cờ lên, đi một nước.

Rob đã giăng bẫy nhử Ala Shah, đổi ngựa lấy quân rukh trắng.

Nhà vua nhìn đăm đăm vào bàn cờ.

Sau đó mỗi bước đi ông đều cân nhắc hơn và suy tính lâu hơn. Mắt ông sáng lên khi bắt quân ngựa đen thứ hai của Rob nhưng lại ỉu xìu khi mất quân tượng.

“Con Zi có làm sao không?”

“A, voi thế mới đáng là voi. Ta cũng mất luôn cả nó trước cổng làng al-Karaj.”

“Thế còn gã mahout Harsha?”

“Gã bị giết trước khi con Zi chết. Một ngọn giáo xuyên qua ngực.” Ông uống rượu song không mời Rob, tu thẳng từ bình, làm sánh cả ra chiếc áo đã vấy bẩn sẵn. Rồi ông đưa lưng bàn tay lên chùi miệng và râu. “Nói bấy nhiêu đó đủ rồi,” ông lẩm bẩm rồi chăm chú vào ván cờ vì bên đen hơi chiếm thượng phong.

Ala tấn công quyết liệt, sử dụng hết mọi mưu mẹo trước kia vẫn đem lại thắng lợi cho ông. Nhưng những năm gần đây Rob đã đọ sức với các cao thủ; Mirdin đã chỉ anh khi nào liều được, khi nào phải thận trọng; Ibn Sina dạy anh phải suy đoán trước thật xa, để rồi giờ đây chẳng khác gì anh đưa Ala vào con đường thảm bại, quân trắng của ông không thể nào tránh khỏi bị tiêu diệt.

Thời gian trôi qua, mồ hôi lấp loáng trên mặt Ala Shah dù căn phòng mát lạnh vì tường và nền đều bằng đá.

Rob có cảm tưởng như Mirdin và thầy Ibn Sina cùng suy tính nước cờ với anh.

Bên trắng chỉ còn vua, tướng và một con lạc đà. Rob nhìn thẳng vào mắt nhà vua, dùng tướng của mình bắt quân lạc đà.

Ala đặt quân tướng trước quân vua, chặn đường tấn công. Nhưng Rob còn năm quân tất cả: vua, tướng, một rukh, một lạc đà và một bộ tốt; anh nhanh nhẹn đi quân tốt không còn bị đối phương đe dọa tới lằn cuối bên kia, rồi đổi lấy quân rukh vừa mới mất như luật cờ Vua cho phép199.

Sau ba nước Rob hy sinh quân rukh vừa đổi này để bắt quân tướng bên trắng.

Rồi sau hai nước quân tướng của anh chiếu vua bên trắng. “Chạy đi!” anh khẽ nói.

Rob lặp lại như thế ba lần nữa trong lúc chuyển quân vây chặt không còn chỗ rút cho quân vua của Ala Shah.

“Chiếu,” Rob nói.

“Cơn giãy chết của nhà vua.” Ala đưa tay gạt những quân còn lại trên bàn cờ.

Rồi họ chăm chú nhìn nhau, Rob lại đặt tay lên chuôi kiếm.

“Masud bố cáo rằng nếu dân trong thành không giao nộp bệ hạ thì quân Afghan sẽ tàn sát và cướp phá thành phố này.”

“Quân Afghan vẫn sẽ giết chóc và cướp bóc dù dân thành có giao nộp ta hay không. Chỉ còn một cách duy nhất cứu Ispahan thôi.” Ala Shah đứng lên, Rob cũng vội đứng lên theo vì bầy tôi không được ngồi khi vua đứng.

“Ta sẽ thách đấu Masud. Vua đấu với vua!”

Rob khao khát được giết nhà vua, chứ không phải ngưỡng mộ hay thương tiếc nên anh nhíu mày.

Ala Shah uốn cây cung nặng mà ít người uốn nổi và căng dây vào. Ông chỉ thanh kiếm bằng thép xanh có vân do Dhan Vangalil rèn, treo trên bức tường sau. “Đưa đây cho ta, Dhimmi.”

Rob đem gươm lại, đứng nhìn ông đeo quanh người. “Bệ hạ ra khiêu chiến Masud bây giờ ư?”

“Bây giờ là rất phải lúc.”

“Bệ hạ có muốn thần tháp tùng không?”

“Không!”

Ala Shah tỏ vẻ khinh bỉ trước việc một gã Do Thái đề nghị tháp tùng vua nước Ba Tư! Thay vì tức giận Rob lại thấy nhẹ cả người; bởi vì vừa buột miệng một cách thiếu cân nhắc anh đã hối tiếc ngay. Anh không thấy rằng chết cạnh nhà vua có một ý nghĩa hay được vinh quang gì.

Nhưng rồi bộ mặt diều hâu của ông dịu lại; Ala Shah dừng bước. “Đây là đề nghị thành thật của ta,” ông nói, “hãy suy nghĩ về phần thưởng ngươi muốn có. Khi quay về, ta sẽ ban cho ngươi một calaat.”

Rob leo cái cầu thang hẹp bằng đá lên công sự cao nhất của Thiên Đường Sảnh; từ đây anh có thể nhìn thấy khu nhà sang trọng nhất của Ispahan, thấy những người Ba Tư đứng trên bờ tường thành, thấy cả khu đất phía sau và doanh trại của lính Ghazna trải dài tới các ngọn đồi.

Anh đợi khá lâu mà không thấy Ala Shah xuất hiện. Gió mạnh thổi tung cả tóc và râu anh.

Mãi vẫn chưa thấy gì thì anh giận mình đã không giết nhà vua; hẳn ông ta đã lừa anh và trốn thoát rồi.

Bất chợt anh nhìn thấy Ala Shah.

Hóa ra vì cổng thành phía Tây nằm khuất tầm mắt của anh. Ông xuất hiện trên khu đất phẳng ngoài bức tường thành, trên lưng con ngựa trắng A Rập xinh đẹp quen thuộc thường hay lúc lắc đầu và nhảy dựng lên trông rất ngộ nghĩnh.

Rob thấy ông phi thẳng đến khu trại địch. Khi đã tới gần, ông giật cương cho ngựa dừng lại rồi đứng trên bàn đạp lớn tiếng thách đấu. Rob không nghe rõ, chỉ loáng thoáng tiếng thét xa xa. Nhưng một số thần dân của ông nghe được. Họ đã lớn lên cùng với huyền thoại về Ardewan và Ardeshir, về trận thư hùng đầu tiên để chọn Shahanshah, thế là từ trên bờ tường thành rộ lên tiếng hoan hô. Ở doanh trại phía Ghazna, một nhóm nhỏ kỵ sĩ từ khu lều của các tướng lĩnh phi ngựa xuống. Viên thủ lĩnh đội khăn xếp trắng, nhưng Rob không thể nhận ra đó là Masud hay ai khác; song dù phải hay không, y chẳng việc gì phải noi theo huyền thoại, ngay cả nếu y đã từng được nghe về Ardewan và Ardeshir và về trận đấu xưa kia để giành quyền làm Vua của mọi vua.

Từ trong nhóm kia một toán cung thủ phóng ra như bay.

Con ngựa trắng của Ala Shah là con ngựa nhanh nhất mà Rob từng được thấy nhưng ông không có ý định chạy tháo thân, mà lại đứng thẳng trên bàn đạp một lần nữa. Lần này Rob nghe rõ tiếng ông chế nhạo và nhục mạ tay tiểu vương trẻ tuổi vì y không chịu giao đấu.

Khi toán cung thủ kia đã đến thật sát, Ala Shah mới kéo cung và thúc ngựa chạy, nhưng chạy đâu được nữa. Ông giật mạnh cương, ngoái đầu lại bắn một mũi tên làm tay Afghan dẫn đầu gục ngã. Thật là một cú bắn kiểu Parthia tài tình. Đám thần dân của ông trên bờ thành hoan hô vang dậy. Nhưng ông cũng phải hứng một trận mưa tên.

Bốn mũi trúng con ngựa bạch ông đang cưỡi. Mõm nó ứa máu. Nó chậm dần, đứng lại, nghiêng ngả rồi lăn ra đất cùng với người chủ đã chết.

Chẳng hiểu sao Rob chợt buồn.

Anh nhìn đám Afghan buộc thừng vào hai gót chân Ala Shah, kéo sau ngựa về khu đóng quân làm bụi bay mù. Có một điều Rob không hiểu được vì sao mình lại hết sức bực bội khi họ kéo ông úp sấp mặt trên đất cát.

Anh cưỡi con ngựa nâu lại bãi cỏ sau lưng tàu ngựa của hoàng gia rồi tháo yen. Không dễ gì một mình đẩy nổi cánh cổng nặng trịch, nhưng tàu ngựa chẳng còn ai, giống như toàn Thiên Đường Sảnh. Song anh cũng mở được.

“Vĩnh biệt nhé!” anh nói.

Rob vỗ lên mình ngựa. Rồi khi nó đã vào với bầy đàn trong đó thì anh đóng cổng lại cẩn thận. Chỉ có Chúa biết sáng mai nó sẽ thuộc về ai.

Rob lại bãi lạc đà lấy hai bộ cương treo cả đống trong nhà kho để ngỏ, rồi tìm chọn hai con lạc đà cái còn non và khỏe mà anh thấy đưọc nhất. Chúng nằm trên bãi đất, nhóp nhép nhai lại, nhìn anh.

Con thứ nhất định táp tay Rob khi anh cầm cương lại gần; nhưng Mirdin, con người hiền lành nhất, đã dạy anh trị lạc đà bằng cách đấm mạnh vào sườn nó khiến nó phải thở phì ra giữa hai hàm răng to và vàng khè. Sau đó con vật khuất phục và con kia không giở trò gì, như thể nó đã biết qua quan sát. Anh cưỡi con to, còn con kia buộc dây kéo theo.

Ở “Cổng Thiên Đường” người lính gác non choẹt đã bỏ đi mất. Khi Rob chạy vào Ispahan thì thấy thành phố này như toàn những người đang hóa điên. Chỗ nào cũng thấy người ta chạy, tay đẫy tay nải hoặc dắt theo vật thồ đồ đạc trên lưng. Đại lộ Ali và Fatima ồn như ong vỡ tổ; một con ngựa sẩy cương phóng ào ào qua mặt Rob làm hai con lạc đà sợ hãi. Trong các khu chợ nhiều người bán bỏ cả hàng hóa. Rob thấy có những đôi mắt thèm thuồng nhìn đôi lạc đà nên rút gươm khỏi vỏ, cầm ngang người. Anh phải đi vòng khá xa mé phía Đông thành phố để về Yehuddiyyeh, nhưng cả một phần tư dặm đường kẹt cứng người và súc vật tìm cách chạy ra cửa Đông, tránh quân địch đang đóng ngoài cửa Tây.

Về tới nhà, Rob lên tiếng gọi. Mary mở cửa, mặt cô trắng bệch, tay vẫn cầm thanh kiếm của người cha đã khuất.

“Mình về lại quê hương.”

Mặt cô hoảng hốt nhưng anh thấy cô mấp máy môi, thầm đọc kinh tạ ơn.

Rob cởi bỏ khăn xếp và quần áo Ba Tư, mặc áo caftan đen và đội mũ da Do Thái.

Hai vợ chồng thu nhặt bản sao quyển Y kinh của Ibn Sina, cuộn nhưng bức phác họa về cơ thể người nhét vào một ống tre, quyển sổ y liệu, túi y cụ, bàn cờ của Mirdin, lương thực, một ít thuốc men, thanh kiếm của ông bố và một hộp nhỏ đựng tiền. Họ chất tất cả những thứ này lên con lạc đà nhỏ.

Một bên con lạc đà lớn Rob treo một giỏ cói, bên kia treo một túi bện thưa. Anh có một lọ con còn chút xíu buing, chỉ vừa đủ để anh chấm đầu ngón tay út cho Rob J. mút, rồi lại chấm cho thằng bé Tam. Khi chúng đã ngủ, anh đặt thằng lớn nằm trong giỏ, còn thằng bé trong túi. Mẹ chúng nó leo lên ngồi giữa.

Khi họ vĩnh viễn rời ngôi nhà nhỏ của khu Yehuddiyyeh thì trời chưa tối hẳn, nhưng họ không dám nấn ná, vì bất cứ lúc nào quân Afghan cũng có thể xông vào thành.

Lúc Rob dắt hai con lạc đà ra cổng phía Tây không ai canh gác thì trời đã tối mịt. Họ theo con đường đi qua đồi mà các thợ săn vẫn đi, gần chỗ quân Ghazna đốt lửa đến nỗi nghe rõ tiếng hát, tiếng hô reo của lính Afghan đang kích động lẫn nhau trước khi lao vào cướp phá thành phố.

Có lần một kỵ binh như phi thẳng lại chỗ họ, miệng lớn tiếng reo hò, nhưng rồi rẽ sang hướng khác.

Buing bắt đầu hết tác dụng, thằng Rob J. thút thít rồi khóc to. Rob thấy nó to tiếng thế kia thì chết cả lũ, nhưng Mary đã bế nó lên. Thằng bé nín ngay khi được ngậm vú mẹ.

Không có ai đuổi theo cả. Chẳng mấy chốc họ đã bỏ những đống lửa lại phía sau, nhưng khi Rob ngoái nhìn về chốn cũ thì thấy một quầng màu hồng hiện trên bầu trời; anh biết Ispahan đang chìm trong biển lửa.

Họ đi suốt đêm; khi tia sáng nhạt đầu tiên rọi xuống Rob biết mình đã đưa được vợ con qua khỏi vùng đồi và xung quanh không có bóng dáng một tên lính nào. Người anh tê chồn, hai bàn chân đau nhức, nhưng anh biết nếu dừng lại không đi tiếp thì cơn đau sẽ thành một thứ kẻ thù ngay. Trong lúc ấy cả hai đứa bé cùng nhè nhè, vợ anh mặt trắng bệch, mắt nhắm nghiền cưỡi lạc đà, nhưng Rob không dừng bước. Anh ráng lê đôi chân rã rời, dắt hai con lạc đà đi về hướng Tây, về phía ngôi làng Do Thái đầu tiên.

PHẦN BẢY

TRỞ VỀ CỐ HƯƠNG

75

LUÂN ĐÔN

Họ vượt eo biển Manche ngày 24 tháng Ba năm 1043 và cập bến Queen’s Hythe vào lúc xế trưa. Giá họ về đến Luân Đôn đúng vào một ngay hè ấm áp thì có lẽ cuộc đời họ sẽ khác. Nhưng hôm ấy lại là một ngày mùa xuân mưa tuyết; Mary bước lên bờ, tay bế thằng Tam. Nó và Rob, hai bố con nôn ọe, ói mửa suốt từ lúc lên tàu ở Pháp cho đến khi cập bến. Vừa từ trên tàu xuống đã gặp cảnh lạnh lẽo, ướt át khiến cô thấy không ưa và ngờ vực thành phố Luân Đôn này.

Bến tàu đông đến nỗi không có chỗ đặt chân. Chỉ riêng những con tàu chiến đen trùi trũi thôi Rob đếm cũng đến hơn hai mươi chiếc thả neo, dập dềnh trên sóng, còn tàu buôn thì đâu cũng thấy. Vợ chồng Rob và hai đứa bé mệt phờ sau chuyến đi dài. Họ tìm đến một quán trọ gần chợ trong khu Southwark mà Rob còn nhớ; nhưng chỗ này tồi tàn quá, lại lúc nhúc rệp.

Hôm sau, mới tờ mờ sáng Rob đã một mình lo đi tìm cho họ chỗ trọ khá hơn. Anh đi dọc con đường đắp gồ cao bên bờ sông, qua cầu Luân Đôn; cây cầu này được tu sửa kỹ, không khác trước là bao. Luân Đôn giờ đã phát triển hơn xưa nhiều. Những nơi trước kia là bãi cỏ hay vườn cây trái giờ đây mọc đầy nhà cửa với những đường sá ngoằn ngoèo một cách kỳ cục như ở khu Yehuddiyyeh. Khu miền Bắc thành phố hoàn toàn lạ lẫm đối với Rob, vì khi anh còn bé thì đây toàn là những thái ấp có ruộng có vườn, cơ ngơi của các dòng họ lâu đời. Bây giờ một số đã bán đi, biến thành nơi làm ăn của những ngành nghề ồn ào và bụi bặm. Đây không phải là nơi anh muốn ở. Ở đó có một xưởng thép, một dãy nhà vừa là cửa hàng vừa là chỗ ở của thợ kim hoàn; thợ bạc và thợ làm đồ đồng cũng có dãy riêng như thế. Gỗ đốt lò tỏa khói đục như sương phủ kín một vùng, xưởng thuộc da bốc mùi nồng nặc, tiếng búa tiếng đe, tiếng lò, tiếng gõ, tiếng đập suốt ngày của người và may.

Vùng nào Rob cũng thấy có điểm gì đó không thuận lợi. Vùng Cripplegate gần khu đầm lầy quá, vùng Halborn và đường Fleet quá xa trung tâm Luân Đôn, Cheapside lại quá nhiều các cửa hàng buôn bán lẻ. Vùng phía dưới thành phố còn đông hơn nữa nhưng đó là một vùng ghi dấu quãng dời thơ ấu của anh. Chân anh như tự động bước về phía bờ sông.

Con đường Sông Thames là huyết mạch của Luân Đôn. Trên đoạn đường chật hẹp bẩn thỉu từ Puddle Dock đến Tower Hill chỉ toàn phu phen, bồi bếp và những người thuộc giới bình dân sinh sống; nhưng cả con đường Sông Thames dài và các cầu tàu là trung tâm phồn thịnh của các nhà buôn sỉ và xuất nhập. Mặt Nam của con đường vướng vách sông và bến cảng nên còn thẳng thớm đôi chút, chứ mặt Bắc thì thật xiên xẹo, chỗ nhô ra nơi thụt vào. Chỗ này có những ngôi nhà lớn trổ đầu hồi như người mang bụng chửa, nơi kia nhô ra một khoảnh vườn rào giậu cẩn thận, khúc nọ một nhà kho thụt tuốt vào trong. Con đường hầu như lúc nào cũng đầy người và súc vật mà tiếng ồn và xú khí anh vẫn chưa quên.

Rob vào một quán rượu hỏi thăm ở đâu có nhà cho thuê thì người ta chỉ anh một cái ở gần Walbrook. Hóa ra nó ở ngay bên cạnh ngôi nhà thờ Thánh Asaph; anh tự nhủ rằng Mary hẳn sẽ ưng. Ông chủ nhà tên là Peter Lound ở tầng trệt; tầng trên cho thuê, gồm một phòng nhỏ và một phòng lớn để sinh hoạt, lên xuống qua một cầu thang trổ xuống con đường sầm uất trước nhà.

Anh để ý thấy nhà không có rệp và giá thuê rất phải chăng. Lại được địa điểm thuận lợi vì trên các con đường xích lên phía Bắc là nhà ở và cửa hiệu của các thương nhân giàu có.

Rob quay ngay về Southwark đón vợ con. “Chưa đẹp nhưng tạm được, em nhỉ?” anh hỏi vợ.

Đôi mắt cô rụt rè, tiếng cô trả lời chìm nghỉm trong tiếng chuông đột nhiên gióng lên của nhà thờ Thánh Asaph. Đúng là quá inh ỏi.

Ngay sau khi sắp xếp tạm ổn, anh gấp gáp tìm một người làm bảng hiệu, đặt khắc một tấm biển bằng gỗ sồi, viết chữ đen. Khi tấm biển khắc xong, anh đóng chặt nó cạnh cửa ra vào ngôi nhà trên con đường Sông Thames để ai cũng có thể thấy đây là nhà của bác sĩ Robert Jeremy Cole.

Mới đầu Mary rất vui được sống giữa người Briton và nói tiếng Anh tuy cô vẫn nói với hai đứa con bằng tiếng Erse vì muốn chúng biết ngôn ngữ của người Scotland. Hàng họ ở Luân Đôn thì ê hề, muốn gì có đó. Cô tìm được một bà thợ may, đặt một bộ màu nâu nhã nhặn. Thật ra cô ước ao một bộ màu xanh giống màu bộ bố cô đã cho ngày xưa, xanh da trời mùa hè, nhưng dĩ nhiên không có được. Không sao, bộ này cũng đẹp chán: dài, xỏ dây nịt, cổ đứng, cánh tay đo dài để chỗ cổ tay rủ thành nhiều nếp gấp trông rất sang trọng.

Họ đặt may cho Rob một quần dài tốt màu xám và áo choàng lửng. Mặc dù anh không đồng ý vì tốn kém, cô vẫn mua cho anh hai áo choàng bác sĩ màu đen, một bằng vải nhẹ không lót để mặc mùa hè và một bằng vải dày, có mũ liền lót lông chồn. Rob cần phải có gấp quần áo mới rồi, vì anh chỉ có những thứ mua ở Constantinople, sau khi họ đã lần lượt đi qua hết làng Do Thái này đến làng Do Thái khác, những nơi cho họ sự an toàn, giống như theo từng mắt xích. Ở đây anh đã tỉa nhọn bộ râu rậm rạp, mua quần áo kiểu Âu. Khi họ rời Constantinople với đoàn lữ hành thì anh không còn là Jesse ben Benjamin nữa mà trở thành Robert Jeremy Cole, một người Anh đưa gia đình về quê nhà.

Quen tính tằn tiện, Mary dùng lại cái áo caftan của anh để may quần áo cho hai đứa con. Cô giữ quần áo cũ của Rob J. cho Tam dù thằng anh lớn hơn phần đông những đứa trẻ cùng tuổi trong khi ngược lại thằng Tam nhỏ người hơn vì nó bị bệnh nặng trên đường đi về hướng Tây. Ở thành phố Freising nước Franken cả hai đứa đều bị viêm họng và chảy nước mắt, rồi sốt nặng làm cô hoảng vía, sợ mất con. Chúng sốt mấy ngày liền. Sau khi khỏi bệnh thì thằng Rob J. vẫn bình thường, nhưng chân trái thằng Tam bị xanh tái và có vẻ liệt.

Đoàn lữ hành mà họ đã đi cùng tới Freising phải lên đường sớm, người trưởng đoàn cho biết không thể nán chờ hai đứa bé khỏi bệnh được.

“Đi đi, mẹ kiếp,” Rob đáp. Con anh cần được săn sóc và nó phải được săn sóc. Anh quấn băng thấm nước ấm quanh chân Tam, thức trắng đêm để thay băng thường xuyên cho nó; anh giữ cái chân bé bỏng của nó trong đôi tay mình, gập đầu gối, không ngừng xoa nắn các cơ bắp và bóp chân nó với mỡ gấu.

Bé Tam quả có hồi phục nhưng rất chậm. Nó mới biết đi chưa được một năm. Bị bệnh này nó phải tập bò lại và bây giờ khi đi những bước đầu nó loạng choạng vì chân trái ngắn hơn chân phải một chút.

Họ phải ở lại Freising gần một năm cho đến khi Tam bình phục, sau đó chờ nhập vào một đoàn lữ hành thích hợp. Tuy Rob chưa hề thân thiện được với người Franken song anh không còn quá khắt khe đối với cách sống của họ. Dù ngôn ngữ bất đồng người ta vẫn đến nhờ anh chữa bệnh vì thấy anh hết lòng và kỹ lưỡng chăm sóc đứa con. Anh vẫn tiếp tục chữa chân nó; mặc dù đôi lúc nó phải kéo lê chân trái một chút, Tam vẫn là một trong những đứa trẻ hiếu động nhất Luân Đôn.

Thật vậy, sống ở Luân Đôn hai anh em nó tỏ ra thoải mái hơn người mẹ. Mary không hòa mình nổi vào thành phố này. Cô thấy thời tiết ở đây quá ẩm ướt, còn người Anh thì lạnh lùng. Khi đi chợ Mary phải dè chừng để khỏi buột miệng trá giá hăng say như cô đã quen và thích hồi ở phương Đông. Nói chung người dân ở đây ít thân thiện hơn là cô mong đợi. Ngay cả Rob cũng thấy thiếu vắng cách trò chuyện xởi lởi của người dân Ba Tư. “Tuy những lời tâng bốc thường chỉ là do quen miệng thôi nhưng nghe vẫn êm tai hơn, em nhỉ,” Rob nuối tiếc nói với vợ.

Song anh đã làm cho cô phải lo âu. Có điều gì đó không ôn những khi vợ chồng cô ân ái, một sự không hứng thú mà cô không thể xác định rõ. Cô mua một cái gương để soi kỹ vì thấy rằng cái nắng tàn bạo trong chuyến đi đã làm da dẻ mình không còn mịn màng nữa. Hai má cô hóp lại so với ngày trước làm gò má nhô cao hơn. Cô biết ngực mình vì cho con bú nên không còn đẹp như xưa. Ở đây, đường phố nhan nhản gái giang hồ lão luyện, nhiều ả rất đẹp. Sẽ có một lúc nào đó anh tìm đến họ không? Mary tưởng tượng ra rằng anh kể cho ả điếm về những kinh nghiệm ái ân đã học được ở Ba Tư, rồi cô đau đớn khi hình dung hai người vừa ôm nhau lăn lộn vừa cười đùa như vợ chồng cô thuở nào.

Với cô thì Luân Đôn tựa như một bãi bùn đen ngòm mà họ đã đứng ngập tới mắt cá. Không phải vô cớ mà cô so sánh như thế vì thành phố này hôi hám hơn mọi bãi lầy cô đã gặp trong suốt chuyến đi. Những cống rãnh lộ thiên và rác rưởi cũng chỉ như ở Ispahan thôi, nhưng thành phố này đông dân gấp mấy lần Ispahan, một số vùng sống chen chúc đến nỗi mùi hôi của những thứ con người thải ra và của rác rến đến là kinh tởm.

Trước đó, khi về tới Constantinople - ở đó người Cơ Đốc chiếm đa số - cô say mê đi lễ hết nhà thờ này đến nhà thờ khác, nhưng bây giờ thì không còn háo hức vì cô thấy số nhà thờ ở Luân Đôn áp đảo quá. Luân Đôn có nhiều nhà thờ hơn giáo đường Hồi giáo ở Ispahan: hơn một trăm nhà thờ. Chúng cao vượt hơn hẳn mọi ngôi nhà khác - thành phố này được xây xen giữa các nhà thờ mà - và thường xuyên inh ỏi tiếng chuông khiến cô run bắn cả người. Đôi khi cô có cảm tưởng chuông nhà thờ rung phát ra một luồng gió cực mạnh nhấc bổng và cuốn cô đi. Ngôi nhà thờ Thánh Asaph tuy nhỏ nhưng những quả chuông lại to, tiếng chuông như muốn làm rung rinh ngôi nhà của họ trên đường Sông Thames; chúng hòa với tiếng chuông của những ngôi nhà thờ khác làm người nghe choáng váng, chúng thông tri hiệu quả hơn một đạo quân muezzin nhiều. Chuông kêu gọi các tín đồ đọc kinh, chuông báo về các buổi thánh lễ đang cử hành, chuông nhắc nhở những kẻ lề mề nhớ giờ giới nghiêm, chuông đổ hồi đến ngọn tháp cũng rung rinh báo tin có người được rửa tội hay có đám cưới chuông trầm buồn và nghiêm trang khi một linh hồn lìa đời, chuông báo động khi có hỏa hoạn hay nổi loạn, chuông chào mừng khách quý. chuông ngân mỗi ngày lễ thánh, chuông như nghẹn khi báo có tai ương. Với Mary thì chuông nhà thờ tượng trưng cho thành phố.

Và cô thù ghét những quả chuông đáng nguyền rủa này.

Người đầu tiên vào nhà họ khi thấy tấm biển treo ngoài cửa lại không phải để chữa bệnh. Ông ta hơi gù, đôi mắt nhíu lại, soi mói chớp nhanh.

“Tôi là bác sĩ Nicholas Hunne,” ông ta tự giới thiệu rồi hất cái đầu hói chẳng khác một con chim sẻ, chờ phản ứng của chủ nhà. “Tôi cũng hành nghề trên đường Sông Thames này,” ông ta nói thêm đầy ngụ ý.

“Tôi có thấy tấm biển của ông,” Rob mỉm cười đáp. “Bác sĩ Hunne, ông ở đằng kia con đường Sông Thames, còn tôi ở đằng này. Trong những khu phố từ đây đến chỗ ông có chán vạn bệnh nhân, cả chục bác sĩ chăm làm chữa cũng không xuể nữa là.”

Hunne khịt mũi. “Không nhiều người bệnh như ông tưởng đâu. Cũng không lắm bác sĩ chăm chỉ đến thế. Luân Đôn đã có quá nhiều thầy thuốc rồi, thành ra theo tôi thì bác sĩ mới hành nghề nên tìm một tỉnh lẻ thì hay hơn.”

Khi ông ta hỏi bác sĩ Cole đã học Y ở đâu thì Rob nói dối như một người buôn thảm lão luyện rằng anh đã học sáu năm ở vương quốc Đông Franken.

“Thế ông định tính tiền như thế nào?”

“Tiền gì?”

“Ờ, tiền thù lao chứ còn tiền gì nữa. Tiền chữa bệnh ấy!”

“Tôi chưa nghĩ kỹ đến chuyện này.”

“Thế thì ông phải nghĩ ngay đi thôi. Để tôi cho ông biết về thông lệ ở đây, vì bác sĩ mới không nên lấy giá thấp hơn đồng nghiệp. Cứ tùy theo mức độ khá giả của bệnh nhân mà tính tiền. Tất nhiên ông muốn tính cao bao nhiêu cũng được, nhưng đừng bao giờ lấy ít hơn bốn mươi penny cho một lần trích máu vì trích máu là nguồn thu nhập chính của nghề bác sĩ; khám nước tiểu không dưới ba mươi sáu penny.”

Rob nhìn ông nghĩ ngợi vì lấy thù lao cao như thế thì nhẫn tâm quá.

“Ông đừng chờ đợi ở đám tiện dân sống chen chúc ở hai đầu con đường Sông Thames này làm gì vì họ đã có các phó cạo kiêm thầy lang; cũng đừng hy vọng gì ở giới quý tộc vì chỉ có một số ít bác sĩ như Dryfield, Hudson, Simpson vân vân là được chăm sóc sức khỏe họ thôi. Nhưng đường Sông Thames còn khối thương gia giàu sụ. Tôi vẫn quen đòi tiền trước khi chữa, vì đây là lúc bệnh nhân lo lắng nhất.” Ông ta ranh mãnh nhìn Rob. “Chúng ta cạnh tranh nhau không nhất thiết sẽ bất lợi đâu, vì tôi thấy các bệnh nhân giàu có sẽ càng thêm tin tưởng nếu ta bảo họ rằng cần phải tham vấn một số bác sĩ nữa, như thế chúng ta có thể thường xuyên tham vấn lẫn nhau để cùng kiếm lợi, đúng không nào?”

Rob bước vài bước ra cửa, ý muốn tiễn chân, “Tôi thường thích làm việc một mình hơn,” anh lạnh lùng nói.

Ông kia đỏ mặt tía tai vì câu từ chối dứt khoát

“Được thôi, bác sĩ Cole ạ. Tôi sẽ cho mọi người biết quan điểm của ông và sẽ không một bác sĩ nào khác thèm liên hệ với ông cho mà xem.” Ông ta gật đầu chào lấy lệ rồi đi thẳng.

Người ta có đến nhờ Rob chữa, nhưng không nhiều.

Đó là điều đương nhiên, Rob tự nhủ. Anh cũng như con cá mới trong một biển lạ, cần phải một thời gian người ta mới biết đến sự hiện diện của anh. Thà ngồi chờ hơn là chơi cái trò kiếm tiền bẩn thỉu với hạng người như lão Hunne kia.

Trong khi đó Rob quen dần với cuộc sống mới. Anh đưa vợ con đi thăm phần mộ gia đình. Hai đứa nhỏ chơi đùa giữa những mộ chí trong khu nghĩa trang của nhà thờ Thánh Botolph. Tới lúc này thì anh đành thầm chấp nhận rằng sẽ không bao giờ tìm thấy các em nữa, nhưng anh được an ủi và tự hào về gia đình riêng của mình; Rob hy vọng bố, mẹ và Samuel ở đâu đó hiểu cho tấm lòng của gia đình anh.

Anh tìm thấy ở Cornhill một quán rượu mà anh thích tên là quán Con Chồn. Quán này là nơi lui tới của giới lao động, như bố anh hay đến hồi anh còn nhỏ. Vào đây anh cũng không uống metheglin mà uống bia nâu. Anh nhận ra một nhà thầu tên là George Markham, hội viên Phường hội thợ mộc, cùng thời với bố anh. Ông ta mập mạp, rắn chắc, mặt đỏ au, mái tóc đen bị bạc ngay đỉnh đầu, đầu hàm râu cũng bạc. Tuy không cùng “Thập nhân đội” với Nathanael Cole nhưng ông ta vẫn còn nhớ bố anh. Hóa ra ông là cháu của bác Richard Bukerel, trưởng Phường hội ngày ấy. Hồi đó ông là bạn của bác Turner Horne, người thợ cả đã mang Samuel về nuôi trước khi em trai anh bị xe cán chết trên bến cảng. “Vợ chồng ông Turner đã chết vì bệnh sốt rét hồi năm năm trước, cả đưa con út cũng chết luôn. Mùa đông năm đó kinh khủng lắm,” Markham kể.

Rob cho mọi người trong quán biết anh ở nước ngoài nhiều năm, học thành bác sĩ ở vương quốc Đông Franken.

“Bác có biết một người học nghề thợ mộc tên Anthony Tite không?” anh hỏi Markham.

“Anh ta là thợ mộc phụ; chết năm ngoái vì đau ngực.”

Rob gật đầu rồi họ lặng thinh uống tiếp một lúc lâu.

Qua Markham và những người trong quán Rob được biết chuyện gì đã xảy đến với hoàng gia Anh. Một vài tin anh đã được nghe Bostosk kể ở Ispahan. Bây giờ anh biết thêm rằng sau khi nối ngôi Canute, Harlord Harefoot đã tỏ ra là một ông vua nhu nhược, nhưng có được một cận thần bản lĩnh tên là Godwin, bá tước vùng Tây Sachsen. Người anh cùng mẹ khác Cha của nhà vua là Alfred, tự xưng là thái tử, từ Normandy kéo quân sang nhưng bị quân đội hoàng gia tàn sát; Alfred bị móc mắt, giam trong ngục tối rồi chết thảm khốc vì hốc mắt làm mủ hành hạ.

Harold ăn nhậu trác táng quá rồi cũng chết sau đó không lâu. Người anh cùng cha khác mẹ là Harthacnut, trở về sau một trận chiến tranh ở Đan Mạch, lên nối ngôi kế vị.

“Vua Harthacnut ra lệnh đào mả Harold ở Westminster đem quăng xác xuống vùng đầm lầy gần đảo Thorney,” George Markham kể; lưỡi líu lại vì say. “Người em cùng cha khác mẹ của ông ta đấy! Chẳng khác một bịch phân hay xác một con chó.”

Markham kể rằng xác của tiên vương nước Anh bị phơi trên lau sậy, dập dềnh với nước triều lên xuống.

“Cuối cùng vài ba người trong đám chúng tôi lén bò ra đó. Tối hôm ấy trời lạnh như cắt, sương mù dày đặc che kín cả vầng trăng. Chúng tôi vực xác vào thuyền, chèo xuống sông Thames rồi chôn đàng hoàng trong nghĩa trang nhỏ cạnh nhà thờ Thánh Clement. Đó là việc tối thiểu mà người Cơ Đốc nào cũng nên làm.” Ông làm dấu thánh giá rồi uống một ngụm lớn.

Harthacnut chỉ ở ngôi được hai năm rồi một ngày kia lăn ra chết giữa một buổi tiệc cưới. Cuối cùng đến lượt Edward lên làm vua. Trước đó ông đã lấy con gái của Godwin, và chính ông cũng bị viên bá tước Sachsen này chi phối; nhưng dân chúng ngưỡng mộ ông. “Edward là một ông vua giỏi,” Markham kể tiếp. “Ông đã cho thành lập một đội tàu đen ra trò.”

Rob gật đầu. “Tôi thấy đội tàu ấy rồi. Chúng nhanh chứ, hở bác?”

“Đủ nhanh để giữ cho vùng biển nước mình sạch bóng hải tặc.”

Những câu chuyện về hoàng gia, thêm thắt với những giai thoại của quán rượu và hồi ức làm Rob khát khô cả cổ, cần phải uống nữa, cần phải nâng ly tưởng niệm hai ông vua anh em đã khuất, nhất là để chúc sức khỏe vua Edward hiện còn sống. Thành ra có nhiều tối Rob quên mất rằng mình không uống được rượu, để rồi khật khưỡng từ quán Con Chồn về nhà trên đường Sông Thames, làm cho Mary phải thay quần áo cho anh chồng say bí tỉ, mặt mày nhăn nhó rồi dìu vào giường.

Mặt cô hằn vết buồn.

“Anh yêu, mình dọn tới chỗ khác đi anh,” một ngay kia cô nói với anh.

“Sao vậy? Mà mình đi đâu bây giờ?’

“Mình có thể về sống ở Kilmarnock. Em có ruộng đất ở đó; họ hàng em sẽ rất hoan hỉ được biết mặt anh và hai con.”

“Mình phải tiếp tục thử thời vận ở Luân Đôn này, em ạ,” anh dịu dàng đáp.

Anh biết cô không bằng lòng vì mình hay say sưa nên hứa sẽ bớt uống, ngay cả sẽ ít đến quán Con Chồn hơn. Song anh không hé môi cho cô biết về dự định mình ấp ủ với thành phố Luân Đôn này, anh không coi đây là nơi để hái ra tiền. Nhiều điều anh học được ở Ba Tư - bây giờ là vốn hiểu biết của riêng anh - mà ở đây không ai biết. Anh ao ước ở thành phố này cũng có được sự trao đổi rộng rãi về kiến thức y học như ở Ispahan. Muốn thế cần phải có một nhà thương và theo anh thì Luân Đôn sẽ là nơi rất tốt để có một cơ sở giống như maristan.

–

Năm ấy tiếp theo mùa xuân dài lạnh lẽo như mùa đông là mùa hè ẩm ưót. Sáng nào sương mù cũng dày đặc trên bến cảng. Vài giờ sau, vào những ngày không mưa, nắng xuyên qua màn sương ảm đạm xám xịt và thành phố bừng sống lại. Đây là lúc Rob thích đi dạo nhất. Khi anh đi qua thương cảng vào một ngày đặc biệt đẹp thì sương tan; ở đấy đang có nhiều nô lệ chất các thoi sắt thành đống chờ chuyển xuống tàu.

Có cả chục đống. Người ta xếp quá cao hoặc có lẽ một lớp nào đó bị chông chênh. Rob đang thích thú ngắm nhìn ánh nắng chiếu trên những thoi kim loại ướt sương thì một người đánh xe kéo miệng hét, tay quật roi, tay giật cương cho con ngựa bạch bẩn thỉu lùi lại quá nhanh và quá xa, khiến cái xe nặng nề húc đuôi thật mạnh vào một trong những đống thoi sắt ấy.

Từ lâu rồi Rob đã thề sẽ không cho hai đứa con chơi đùa trên bến cảng. Anh thù ghét xe kéo. Hễ thấy xe kéo là anh luôn nhớ đến Samuel, đứa em trai đã bị một chiếc xe chở hàng này cán chết. Giờ đây anh kinh hoàng chứng kiến một tai nạn khác.

Thoi sắt trên cùng trượt kêu ken két, chông chênh rồi rơi xuống kéo theo hai thoi nữa.

Có ai đó la lớn báo động, người ta vội chạy dạt ra; nhưng hai nô lệ bị vưóng người đứng trước không tránh kịp, họ loạng choạng ngã xuống; một thoi sắt nặng rơi trúng một người. Gã chết ngay tại chỗ.

Người kia bị một đầu thoi sắt khác rơi trúng cẳng dưới bên phải. Gã rú lên. Rob chạy vội lại.

“Đây này, nâng thoi sắt ra. Nhanh lên và cẩn thận, nào!” Rob nói và năm sáu người nô lệ xúm lại nâng hai thanh sắt khỏi các nạn nhân.

Anh bảo họ khiêng nạn nhân ra xa khỏi đống sắt. Chỉ cần nhìn qua cũng đủ biết người hứng nguyên thoi sắt đã chết Ngực gã giập nát; gã ngạt thở vì vỡ khí quản khiến mặt ứ máu bầm lại.

Người nô lệ kia không còn kêu la nữa vì đã ngất đi lúc được khiêng ra chỗ khác. Như thế càng tốt vì bàn chân và mắt cá giập nát và anh không thể làm gì để cứu chữa được. Rob bảo một người nô lệ chạy đến nhà anh nói Mary đưa cho túi y cụ. Trong lúc nạn nhân bất tỉnh anh rạch lớp da lành lặn phía trên vết thương, làm thành một thứ nắp rồi cắt qua lớp thịt và cơ bắp.

Mùi hôi xông lên từ cơ thể gã làm Rob phát ớn; thứ mùi hôi của một con người mà số phận không khác con vật, phải khiêng vác quần quật ngày này qua ngày khác, mồ hôi thấm và trộn với mùi áo quần rách bươm không giặt như trở thành một bộ phận hữu hình của cơ thể gã, như cái đầu trọc của kẻ nô lệ hay bàn chân Rob đang cắt. Nó khiến Rob nhớ lại hai nô lệ làm phu bốc dỡ cũng hôi tương tự đã khiêng bố anh từ chỗ ông làm việc trên bến tàu về nhà để chờ chết.

“Ông đang làm cái trò quỷ quái gì thế kia?”

Rob ngước lên nhìn và phải cố nén sửng sốt vì đứng ngay cạnh anh là một người mà Rob - lúc đó là Jesse ben Benjamin - từng gặp ở Ba Tư.

“Tôi đang chữa cho người bị nạn.”

“Nhưng người ta bảo rằng ông là bác sĩ.”

“Đúng như thế.”

“Tôi là Charles Bostock, thương gia và nhập hàng hóa, chủ nhân của kho hàng và bến cảng này. Và tôi không điên đến mức bỏ tiền thuê bác sĩ chữa cho một tên nô lệ.”

Rob nhún vai. Túi y cụ của anh vừa được đem tới; anh bắt tay vào việc giải phẫu. Anh lấy cưa cắt bàn chân giập nát rồi khâu nắp da lên cùi chân rỉ máu, thật gọn đúng theo cách chuyên gia phẫu thuật al-Juzjani vẫn đòi hỏi.

Bostock vẫn đứng đó. “Tôi đã nói rất rõ rồi đấy,” ông ta nói. “Tôi sẽ không trả tiền ông đâu. Ngay đến nửa penny ông cũng đừng hòng mong tôi trả.”

Rob gật đầu. Hai ngón tay anh gõ nhẹ vào mặt người nô lệ. Gã cất tiếng rên rỉ.

“Ông là ai?”

“Robert Cole, tôi là bác sĩ ở đường Sông Thames.”

“Ông bác sĩ, chúng ta có biết nhau thì phải?

“Theo như tôi biết thì không, ông thương gia ạ.”

Rob thu xếp dụng cụ, gật đầu chào rồi bỏ đi. Tới cuối bến tàu anh liều ngoái lại, thấy Bostock đứng như bị trời trồng, kinh ngạc nhìn sững theo anh.

Anh tự nhủ rằng Bostock gặp ở Ispahan một người Do Thái râu xồm xoàm tên là Jesse ben Benjamin, đội khăn xếp, mặc quần áo Ba Tư. Còn trên bến tàu ông ta vừa nói chuyện với Robert Jeremy Cole, một người Luân Đôn tự do, trong bộ cánh Anh quốc hẳn hoi, gương mặt anh… có thay đổi chứ nhỉ?… vì anh đã tỉa bộ râu thành rất ngắn.

Có thể Bostock chẳng còn nhớ về anh. Song cũng có thể y nhận ra.

Rob nghĩ tới nghĩ lui như con chó gặm xương. Anh không sợ cho bản thân lắm (dù có sợ thật) mà lo không biết vợ con mình sẽ ra sao nếu anh gặp khó khăn.

Thành ra tối hôm ấy khi Mary lại đề cập đến Kilmarnock thì trong trí anh dần hình thành điều phải làm.

“Em ước mong mình về đó sống biết bao,” cô nói. “Em khao khát được đi trên mảnh đất của mình và lại được sống giữa họ hàng và người Scotland.”

“Có một số việc anh phải giải quyết ở đây,” Rob chậm rãi nói. Anh cầm tay vợ. “Song anh nghĩ rằng em và hai con có thể về Kilmarnock trước.”

“Anh không đi cùng à?”

“Không.”

Cô ngồi không nhúc nhích. Mặt cô tái đi khiến hai gò má đã cao càng có vẻ cao hơn, khuôn mặt gầy gò như phủ thêm bóng tối, khiến đôi mắt như to thêm khi cô chăm chú nhìn anh. Khóe miệng cô - vốn rất nhạy, luôn luôn bộc lộ cảm xúc của cô - cho Rob biết cô không thể nào đồng ý với đề nghị của anh được.

“Nếu đó là điều anh muốn thì mẹ con em sẽ đi,” cô điềm tĩnh nói.

Trong những ngày tiếp theo Rob đổi ý cả chục lần. Nào có ai phản đối hay báo động gì đâu. Chẳng có lính tráng gì đến bắt anh cả. Hẳn là tuy Bostock thấy anh quen quen thật đấy nhưng chắc y không nhận ra anh là Jesse ben Benjamin.

Thôi đừng đi, anh muốn bảo cô như thế.

Nhiều lần anh suýt nói ra rồi đấy chứ, nhưng lần nào như cũng có gì đó ngăn lại. Lòng anh nặng trĩu âu lo, thành ra anh thấy nếu cô và hai thằng con được bình yên ở đâu đó một thời gian thì tốt hơn.

Thế là hai vợ chồng lại bàn về chuyện này. “Anh lo tàu cho mẹ con em tới cảng Dunbar,” cô nói.

“Sao lại tới Dunbar?”

“Ở đó có gia đình MacPhee, bà con với dòng họ Cullen nhà em. Họ sẽ lo sao cho mẹ con em lới Kilmarnock an toàn.”

Tìm tàu đi Dunbar không khó. Lúc đó dã gần cuối hè, thuyền buồm ra khơi rất đông vì các chủ tàu muốn chạy thêm những chuyến đi gần cuối cùng trước khi giông bão làm tàu bè không thể đi lại được trên Biển Bắc cho tới hết mùa đông. Tại quán Con Chồn, Rob nghe nói có một tàu chở hàng ghé Dunbar. Tàu tên là Aelfgifu, đặt theo tên bà mẹ ông vua quá cố Harold Harefoot. Viên thuyền trưởng tóc hoa râm người Đan Mạch hân hoan vì được trả hậu hĩnh để chở ba hành khách ăn uống chẳng tốn bao nhiêu.

Chưa đầy hai tuần nữa tàu Aelfgifu sẽ lên đường, thành ra Mary phải chuẩn bị gấp, lo khâu vá áo quần, sắp xếp cái gì mang theo, cái gì để lại.

Rồi chỉ còn vài ngày nữa là đến lúc chia tay.

“Khi nào được anh sẽ đến Kilmarnock tìm ba mẹ con ngay.”

“Thật không anh?” cô hỏi.

“Thật chứ.”

Buổi tối trước ngày đi cô nói: “Nếu anh không thể đến được…”

“Anh sẽ đến mà.”

“Nhưng… nếu anh không thể đến được, nếu vì cớ gì số phận chia cắt chúng ta, thì anh cứ tin rằng họ hàng của em sẽ nuôi dạy hai con nên người.”

Điều cô vừa nói khiến anh bực mình hơn là yên tâm. Anh càng thêm lo sợ và ân hận đã đề nghị ba mẹ con đi.

Họ vuốt ve nhau thật dịu dàng ở những chỗ quen thuộc, giống như hai người mù muốn ghi nhớ qua đôi bàn tay. Họ yêu nhau mà lòng buồn nẫu, như thể đây là lần cuối cùng. Sau đó cô khóc không thành tiếng, anh ôm cô trong tay và cũng không nói lời nào. Có nhiều điều anh rất muốn nói nhưng không nói nổi.

Tờ mờ sáng Rob đưa ba mẹ con lên tàu Aelfgifu. Nó được đóng theo mẫu của một chiếc tàu Viking vững chãi, nhưng chỉ dài sáu mươi foot, boong không có mái. Thuyền có một cột buồm cao ba mươi foot, một buồm to hình vuông, thân tàu là những tấm gỗ sồi dày ghép gối lên nhau. Đội tàu đen của nhà vua đã đuổi lũ hải tặc ra tuốt ngoài khơi xa còn chiếc Aelfgifu sẽ chỉ chạy sát bờ, cập bến để giao và nhận hàng hay khi mới vừa có dấu hiệu của bão. Đi tàu thế này là an toàn nhất.

Rob đứng trên bến. Khuôn mặt Mary lạnh như đá, mang vẻ cứng cỏi như mỗi lần cô sắp phải đối chọi với hiểm nguy.

Tuy tàu chỉ mới dập dình trên sóng thôi mà thằng Tam đáng thương đã xanh mét mặt và khốn khổ. “Em phải tiếp tục tập chân cho con nhé,” Rob gọi, làm điệu bộ xoa bóp. Cô gật đầu ra ý hiểu. Một thủy thủ nhấc dây chão khỏi chỗ neo tàu và con tàu trôi đi. Hai mươi tay chèo nhịp nhàng đưa con tàu theo nước triều ra khơi. Là một người mẹ đảm, Mary để hai đứa nhỏ ngồi trên đống hàng ngay giữa con tàu, khiến chúng không thể nào rơi xuống biển được.

Cô cúi xuống nói gì đó với thằng Rob J. khi buồm được kéo lên.

“Tạm biệt bố!” nó vâng lời gọi với lại, tiếng nó yếu nhưng vẫn nghe rõ.

“Cầu Chúa phù hộ ba mẹ con!” Rob kêu lên.

Chớp mắt đã khuất bóng vợ con, còn anh vẫn đứng đó, căng mắt dõi theo. Rob không muốn rời khỏi bến vì anh chợt nhận ra rằng sau bao nhiêu năm mình lại trở về khởi điểm, một thân một mình như hồi anh chín tuổi, bơ vơ, không gia đình, không bè bạn ở thành phố Luân Đôn này.

76

LYCEUM Ở LUÂN ĐÔN

Vào ngày 9 tháng Mười một năm ấy một người đàn bà tên là Julia Swane trở thành đề tài chính để mọi người trong thành phố bàn tán sau khi bà ta bị bắt vì tội là phù thủy. Bà bị tố cáo đã hóa phép biến cô con gái mười sáu tuổi tên Glynna thành một con ngựa bay và đã cưỡi tàn bạo đến nỗi cô gái bị tàn tật suốt đời. “Nếu đúng thế thì thật là kinh tởm và độc ác vì đã hành hạ đứa con ruột thịt của mình,” ông chủ nhà của Rob nói với anh.

Anh nhớ các con đến nẫu cả ruột gan - và mẹ chúng nó. Sau khi ba mẹ con đi được hơn bốn tuần thì có trận bão đầu tiên ngoài biển. Lúc đó chắc chắn tàu đã cập bến Dunbar từ lâu rồi. Anh cầu mong dù ba mẹ con ở đâu đi nữa thì cũng tìm được một chỗ trú an toàn để đợi bão tan.

Anh lại trở thành một kẻ đi rong đơn độc, thăm lại hết những vùng của Luân Đôn anh từng biết và những nơi đáng xem hình thành sau tuổi thơ của anh. Khi đứng trước hoàng cung mà ngày trước theo anh là hình ảnh tuyệt vời của sự nguy nga vương giả, anh sửng sốt về sự chênh lệch giữa vẻ đơn giản của Anh và vẻ lộng lẫy của Thiên Đường Sảnh. Vua Edward ở lâu đài Winchester là chính. Nhưng một buổi sáng kia Rob tận mắt thấy nhà vua đi dạo lặng lẽ, trầm tư giữa những vệ sĩ và hầu cận. Nhà vua trông già hơn tuổi bốn mươi mốt của ông. Nghe nói tóc ông bạc ngay hồi còn rất trẻ, sau khi được biết về cách Harold Harefoot đã đối xử với Alfred - anh của cả hai người. Rob thấy Edward không ra dáng một quân vương như Ala Shah nhưng anh cũng không quên rằng Ala Shah đã chết, còn vua Edward vẫn sống.

Từ sau lễ Tổng thiên thần Michael200 tiết thu lạnh hẳn, gió thổi mạnh. Đến mùa đông trời lại ấm và hay mưa. Rob thường nghĩ đến ba mẹ con, rất muốn biết chính xác khi nào vợ con anh tới Kilmarnock. Vì cô độc nên tối đến anh thường hay ra quán Con Chồn, nhưng cố chỉ uống vừa phải, không muốn lại dính vào chuyện ẩu đả như hồi còn trẻ. Nhưng rượu làm anh buồn nhiều hơn là khuây khỏa, vì anh thấy mình trở nên giống bố; sinh thời ông thường hay la cà nơi các quán rượu. Nhận thấy thế anh cưỡng lại đòi hỏi của xác thịt trước các cô gái giang hồ và đàn bà lẳng lơ, lúc này lại càng thèm quyến rũ. Anh chua chát tự nhủ rằng uống thì uống nhưng không được hoàn toàn trở thành như bố anh được, nghĩa là đã có vợ con mà còn đàng điếm.

Với Rob thì những ngày trước Giáng sinh thật buồn, vì lẽ ra đây là dịp để gia đình anh đoàn tụ như mọi người. Hôm Giáng sinh anh ăn trong quán Con Chồn; bữa ăn gồm thịt đông và bánh thịt cừu; anh uống nhiều rượu mật ong. Trên đường về anh chợt gặp hai thủy thủ đang xúm vào đánh một ngươi đàn ông, cái mũ da lăn lóc trên bùn và anh thấy ông ta mặc áo caftan đen. Một gã thủy thủ giữ chặt hai tay người Do Thái bẻ quặt sau lưng, trong khi gã kia đấm liên hồi, lần nào cũng vang lên những tiếng nặng nề.

“Dừng tay lại, đồ khốn!”

Gã kia ngừng đấm. “Ông xéo hộ, kẻo lại ốm đòn bây giờ!”

“Ông ta đã gây ra chuyện gì?”

“Một tội ác đã gây ra một nghìn năm trước201, nay chúng tôi sẽ gửi xác tay Hebrew Pháp này về Normandy.”

“Thả ông ta ra!”

“Mày thương hắn thế, vậy thì hãy bú c. hắn cho chúng ông xem!”

Hễ cứ uống rượu vào là Rob dễ điên tiết. Anh đâu có ngán. Nắm đấm của anh nện trúng bộ mặt du côn, dễ ghét. Gã kia buông người Do Thái, co cẳng chạy tháo thân trong lúc gã thủy thủ bị trúng đòn lồm cồm đứng dậy. “Đồ lộn giống! Rồi mày sẽ uống máu Đấng Cứu Thế từ cái chén của tên Do Thái khốn kiếp này cho mà xem!”

Rob không thèm đuổi theo khi chúng bỏ chạy. Người Do Thái trung niên dáng cao lớn, đứng với hai vai nhô lên sụt xuống. Máu mũi chảy ròng ròng, môi bị giập. Nhưng ông ta có vẻ khóc vì nhục nhã nhiều hơn vì đau đớn.

“Ồ hay, có chuyện gì thế?” một người có râu, mái tóc xoăn màu nâu đỏ, cái mũi to với nhiều gân máu vừa trờ tới hỏi.

“Không có gì ghê gớm cả. Ông đây vừa bị hành hung.”

“Hừm. Ông chắc rằng ông ta không phải là kẻ đã gây sự chứ?”

“Chắc.”

Người Do Thái lên tiếng sau khi đã trấn tĩnh lại. Hiển nhiên là ông ta muốn tỏ lời cám ơn, nhưng ông ta liến thoắng bằng tiếng Pháp.

“Ông hiểu thứ tiếng này không?” Rob hỏi người đàn ông tóc đỏ; y lắc đầu khinh bỉ. Rob muốn nói với người Do Thái bằng thứ tiếng của tổ tiên ông ta, chúc ông ta một ngày Hội Ánh Sáng an lành hơn, nhưng vì có mặt của người chứng nên anh không dám. Sau đó người Do Thái nhặt mũ da rồi đi thẳng. Rob và người tóc đỏ cũng đi luôn.

Trên bờ sông Rob thấy một quán rượu nhỏ nên vào đó tự thưởng cho mình chút rượu vang đỏ. Quán này tối tăm và bí hơi quá nên anh xách chai rượu ra bến uống. Anh ngồi trên một cái cọc có thể ngày xưa chính bố anh đã đóng xuống kè vách sông. Người anh đẫm nước mưa. Gió mạnh tạt thốc vào người. Những đợt sóng màu xám đáng sợ cuồn cuộn trên sông.

Rob thấy vui trong lòng. Còn ngày nào ý nghĩa hơn để ngăn cản một vụ đóng đinh vào thập tự giá?

Vang này không phải thứ hảo hạng, uống vào cay sè, tuy vậy vẫn làm anh hài lòng.

Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh! Anh cũng sẽ thích uống tới đâu nếu như sẵn sàng buông thả.

Không, anh đã thay đổi rồi đấy chứ! Giờ đây anh là ông Nathanael Cole - bố anh. Kỳ lạ làm sao anh biết mình cũng là Mirdin và Karim, là Ala Shah, là Dhan Vangalil, và đặc biệt là cả Abu Ali at-Husain ibn Abdullah ibn Sina nữa (phải đấy, anh là cả Ibn Sina nữa, thế mới đặc biệt!)… Nhưng anh cũng là tay cướp đường béo mập bị anh giết mấy năm về trước, là cả lão ngoan đạo chó chết hadji Davout Hosein…

Điều hiển nhiên này làm anh choáng váng hơn cả rượu vang. Anh biết mình là tất cả những người đó và những người đó là một phần của chính anh và mỗi khi anh giao chiến với lão Kỵ Sĩ Đen khốn kiếp thì cũng chỉ giao chiến cho sự sống còn của riêng mình. Lần đầu tiên, trong cơn say và cô độc, anh nhận ra điều đó.

Sau khi đã cạn chai vang, anh tụt xuống khỏi cọc. Cầm theo cái chai không mà chỉ lát nữa thôi có thể sẽ đựng thuốc hay nước tiểu của ai đó để kiểm nghiệm với một giá thích đáng, anh - và tất cả những người kia - chân nam đá chân chiêu bước dò dẫm từ bến tàu về nơi an toàn trong ngôi nhà trên đường Sông Thames.

Ngày hôm sau, khi đầu óc đã tỉnh táo lại, anh nghiêm khắc tự nhủ rằng mình ở lại đây xa vợ xa con không phải để trở thành một tay bét nhè.

Quyết định sẽ chú tâm vào y thuật, anh đến một tiệm bán dược thảo ở đoạn cuối đường Sông Thames mua thuốc dự trữ, vì có một số cây cỏ mua ở Luân Đôn dễ hơn là tìm ngoài thiên nhiên. Anh đã từng gặp chủ tiệm này rồi: một dược sĩ có năng lục, người nhỏ thó, dáng tất bật tên là Rolf Pollard.

“Tôi muốn gặp y sĩ đoàn thì phải đến chỗ nào, hở ông?” Rob hỏi.

“Tôi nghĩ là Lyceum, ông Cole ạ. Các bác sĩ của thành phố gặp nhau thường kỳ ở đó. Tôi không nắm chi tiết, song chắc chắn ông Rufus rõ,” ông ta đáp và chỉ vào một người đang ngửi một nhanh rau sam khô để kiểm tra mùi thơm ở cuối phòng.

Pollard dẫn Rob tới giới thiệu với Aubrey Rufus, bác sĩ ở đường Fenchurch. “Tôi có nói với ông Cole về việc các bác sĩ gặp nhau ở Lyceum,” Pollard nói, “nhưng không nhớ chi tiết.”

Rufus là một người điềm đạm, hơn Rob chừng mươi tuổi, đưa tay lên vuốt mái tóc thưa màu hung hung, gật đầu vui vẻ. “Chúng tôi gặp nhau mỗi thứ Hai đầu tháng vào giờ ăn chiều ở căn phòng phía trên quán Illingsworth’s Tavern trên Cornhill. Nói chung đó là cái cớ để chúng tôi ăn nhậu thôi. Mỗi người tự trả tiền thức ăn và nước uống.”

“Cần phải có giấy mời không ạ?”

“Không đâu. Mọi bác sĩ Luân Đôn đều có thể tham dự. Nhưng nếu ông muốn thì bây giờ tôi mời ông vậy,” Rufus thân mật nói. Rob mỉm cười cám ơn rồi cáo lui.

Thế là Rob tìm đến Illingsworth’s Tavern vào ngày thứ Hai đầu tiên, mưa và lạnh, trong năm mới; ở đấy anh thấy khoảng hai mươi bác sĩ đang ngồi quanh các bàn, nói cười bên ly tách. Khi Rob bước vào thì họ liếc nhìn anh, tò mò một cách kín đáo theo kiểu các ma cũ nhìn ma mới.

Người đầu tiên Rob nhận ra là Hunne. Ông ta nhíu mày khi thấy anh rồi thì thầm gì đó với các đồng nghiệp. Nhưng Aubrey Rufus ngồi ở bàn khác, ra hiệu gọi Rob lại ngồi với ông ta. Ông giới thiệu với Rob bốn người ngồi cùng bàn, cho biết anh mới đến thành phố này và hiện mở phòng khám bệnh ở đường Sông Thames.

Họ nhìn Rob với ít nhiều nghi ngại, giống như Hunne đã nhìn anh trước đó.

“Ông đã học với ai thế?” một người tên Brace hỏi.

“Tôi theo học một bác sĩ tên là Heppmann ở thành phố Freising bên nước Đông Franken.” Thật ra Heppmann là tên người chủ nhà ở Freising, nơi gia đình anh đã trọ trong thờ i gian thằng bé Tam bị bệnh.

“Hừm.” Hẳn đó là cách Brace biểu lộ đánh giá về các bác sĩ học ở nước ngoài. “Học trình kéo dài bao lâu?”

“Sáu năm.”

Ông ta ngừng hỏi vì món ăn được bưng lên: gà quay với củ cải bỏ lò và bia. Rob uống rất ít vì không muốn thành trò cười cho thiên hạ. Sau bữa ăn anh mới biết Brace là người thuyết trình tối hôm ấy. Ông ta nói về giác, nhắc nhở các bác sĩ đồng nghiệp phải làm cho các ống giác bằng thủy tinh đủ nóng vì sức nóng sẽ hút máu độc lên mặt làn da để có thể trích đi.

“Quý vị phải làm cho bệnh nhân thấy mình tin tưởng rằng giác và trích nhiều lần sẽ khỏi bệnh, để họ cũng lạc quan như quý vị,” Brace nói.

Bài thuyết trình không được chuẩn bị kỹ. Qua thảo luận Rob thấy rằng hồi anh mười một tuổi bác phó cạo đã dạy anh về trích máu và giác nhiều hơn là đa số các bác sĩ này được biết, bác còn dạy khi nào dùng những cách này, khi nào không.

Cho nên Lyceum nhanh chóng là một nỗi thất vọng.

Hình như họ chỉ toàn nghĩ đến thù lao và thu nhập. Ngay cả Rufus cũng tị nạnh chủ tịch đoàn y sĩ, một bác sĩ riêng của hoàng gia tên là Dryfield, vì mỗi năm ông ta đều nhận lương bổng hậu hĩ và được ban áo mới.

“Theo tôi thì người ta có thể chữa bệnh ăn lương mà không cần phải phục vụ vua chúa,” Rob lên tiếng.

Bây giờ anh có được sự chú ý của họ. “Bằng cách nào?” Dryfield hỏi.

“Người bác sĩ có thể làm việc cho một nhà thương, đó là một trung tâm y tế chỉ để phục vụ bệnh nhân và nghiên cứu về bệnh tật.”

Một vài người ngơ ngác nhìn anh còn Dryfield gật đầu. “Đây là một sáng kiến đến từ phương Đông hiện đang thịnh hành. Nghe nói ở Salemo mới xây một nhà thương, ở Paris đã có Hôtel de Dieu từ lâu rồi. Nhưng tôi nhắc nhở ông điều này: người bệnh được đưa đến Hôtel de Dieu để rồi bị bỏ quên đến chết; đó là một nơi không khác địa ngục.”

“Nhà thương không nhất thiết phải giống như Hôtel de Dieu,” Rob nói, bứt rứt vì không thể kể cho họ biết về maristan.

Nhưng lão Hunne xen vào. “Có thể một cơ sở như thế hoạt động tốt ở những xư với giống dân không tắm rửa, nhưng bác sĩ Anh có tinh thần độc lập hơn, cần phải được tự lo việc làm ăn của mình.”

“Y học chắc chắn không chỉ là cách sinh nhai mà còn cao cả hơn,” Rob nhẹ nhàng phản bác.

“Kém hơn thì có,” Hunne nói, “khi mà tiền thù lao chỉ được như hiện nay và những bác sĩ vắt mũi chưa sạch cứ đổ về Luân Đôn. Dựa vào đâu mà ông cho rằng y học cao cả hơn được?”

“Bởi vì đó là một thứ thiên chức, ông Hunne ạ,” Rob đáp, “cũng như tu sĩ là người được ơn thiên triệu vậy.”

Brace phản đối, nhưng ông chủ tịch hắng giọng vì đã ngấy nghe tranh cãi. “Thđág tới ai sẽ định thuyết trình?” ông hỏi.

Không ai lên tiếng.

“Nào, mỗi người đều phải góp phần chứ,” Dryfield sốt ruột.

Rob biết rằng mình mới tham dự lần đầu, không nên xung phong ngay, nhưng vì chẳng ai lên tiếng nên cuối cùng anh nói: “Tôi xin nhận, nếu các ông muốn.”

Dryfield nhướng hai mắt. “Ông định thuyết trình về đề tài gì?”

“Tôi sẽ nói về bệnh đau bụng dưới.”

“Bệnh đau bụng dưới à? Ông… Crowe, phải không ạ?”

“Tôi tên là Cole.”

“Vâng, ông Cole. Bệnh đau bụng dưới hẳn sẽ là một đề tài hấp dẫn đấy,” ông chủ tịch rạng rỡ nói.

Bà Julia Swane, bị kết án là phù thủy, đã thú tội. Người ta đã tìm ra cái bớt đặc trưng phù thủy trên cánh tay trắng mềm, ngay dưới vai trái của bà ta. Cô con gái Glynna khai rằng bà Julia đã giữ chặt cô và cười lớn khi cô bị một kẻ - mà cô cho là quỷ Satan - bạo hành. Nhiều nạn nhân tố cáo đã bị bà yểm bùa chú. Khi bị người ta cột vào ghế để đem nhúng xuống sông Thames lạnh giá bà mới đành nhận tội. Giờ đây bà giúp những kẻ cuồng tín của Giáo hội trong việc săn lùng phù thủy. Nghe nói rằng họ đã tra hỏi bà thật kỹ về tất cả những gì dính dáng tới ma thuật. Rob cố không nghĩ tới vụ này.

Anh mua một con ngựa cái xám hơi mập, gửi trong tàu ngựa xưa kia là của ông Egglestan, nay thuộc về một người tên Thome. Con này không còn non nữa và chẳng có gì đặc biệt, nhưng anh tự nhủ mình có cưỡi nó chơi trò bóng và gậy đâu. Nó chở anh đến thăm bệnh nhân khi được gọi, còn thì người ta biết tìm đường đến nhà anh. Lúc ấy đang là mùa bệnh bạch hầu thanh quản; tuy Rob rất muốn sử dụng thuốc Ba Tư như me, lựu, bột trái sung nhưng anh vẫn pha thuốc nước từ những gì có sẵn: rau sam ngâm trong nước hoa hồng để súc miệng khi viêm họng, nước sắc hoa tím khô để chữa nhức đầu và sốt, nhựa thông trộn với mật ong ăn vào trị ho có đờm.

Một trong những bệnh nhân đến nhà anh xưng tên là Thomas Hood. Tóc và râu ông ta màu đỏ hoe và một cái mũi có nhiều gân máu, trông quen quen. Rồi Rob nhận ra đó là người đã chứng kiến vụ hai tay thủy thủ hành hung người Do Thái. Hood than rằng miệng bị chứng gì đó giống như tưa nhưng Rob thấy miệng ông ta không có mụn, ông ta không sốt, họng không viêm đỏ và ông ta trông rất khỏe, chẳng có vẻ gì đau ốm cả. Thực tế là ông ta luôn miệng hỏi về cá nhân Rob. Anh đã theo học ai? Anh ở một mình hay không? Sao, không vợ con à? Anh tới Luân Đôn bao lâu rồi? Anh từ đâu tới?

Ngay một người mù cũng đoán được đây không phải một người bị bệnh mà là một kẻ chuyên rình mò. Rob không hé nửa lời, kê một toa thuốc xổ mạnh mà anh biết Hood sẽ không uống rồi đẩy hắn ra cửa giữa nhiều câu hỏi nữa mà Rob lờ đi.

Nhưng mà chuyện này làm Rob rất lo. Ai đã gửi Hood tới? Hắn dò hỏi cho ai? Việc hắn mục kích Rob đánh hai tay thủy thủ chạy dài chỉ là tình cờ chăng?

Hôm sau khi đến tiệm dược thảo mua thuốc về pha chế anh biết được một số điều khả dĩ giải đáp được thắc mắc. Ở đây anh gặp lại Aubrey Rufus; ông ta cũng đến mua thuốc.

“Hunne gặp ai cũng nói xấu ông đấy,” Rufus cho anh biết. “Hắn bảo rằng ông rất ngạo mạn, rằng ông trông như một tên vô lại và đê tiện; hắn ngờ rằng ông không thật là bác sĩ. Hắn tìm cách ngăn chặn việc các bác sĩ Anh học ở nước ngoài trở thành hội viên của Lyceum.”

“Vậy ông khuyên tôi nên làm gì?”

“Ô, đừng làm gì cả,” Rufus đáp. “Rõ ràng là hắn không chịu nổi việc phải chia bệnh nhân trên con đường Sông Thames với ông. Chúng tôi đều biết hắn sẵn sàng thiêh cả ông nội hắn chỉ để lấy một đồng kẽm. Chẳng ai thèm chú ý đến những gì hắn nói đâu.”

Rob yên tâm trở về nhà.

Anh quyết định sẽ giải tỏa những hoài nghi của họ bằng kiến thức của mình, anh quyết định, và anh chuẩn bị thật kỹ bài thuyết trình về bệnh đau bụng dưới như thể sẽ đem ra trình bày ở madrassa. Vườn Lyceum nguyên thủy ở gần thành phố Athens thời cổ đại, là nơi Aristoteles dạy học; anh không phải là Aristoteles, nhưng đã được thầy Ibn Sina đào luyện và anh sẽ cho giới bác sĩ Luân Đôn biết thế nào là thuyết trình về một đề tài y học.

Những người đến dự buổi thuyết trình của anh đều thật sự quan tâm, chắc chắn thế, vì ai có mặt ở Lyceum hôm ấy cũng đều có bệnh nhân bị chết vì đau đớn ghê gớm ở bên phải bụng dưới. Nhưng nói chung cũng có nhạo báng.

“Một con giun nhỏ à?” một bác sĩ mắt hiếng tên Sargent dài giọng hỏi. “Một con giun nhỏ màu hồng ở trong bụng à?”

“Một phần phụ giống như con giun, thưa ông,” Rob đáp cứng nhắc.

“Nó nối với manh tràng. Và mưng mủ.”

“Nhưng các hình vẽ của Galen không cho thấy manh tràng có phần phụ nào giống con giun cả,” Dryfield lên tiếng. “Celsus, Rhazes, Anstoteles, Diascorides, ai trong những vị này đã viết về cái phần phụ ấy?”

“Không ai cả. Nhưng điều đó không có nghĩa là không có.”

“Ông Cole, ông đã từng mổ xẻ heo rồi chứ?” Hunne hỏi.

“Vâng.”

“Thế thì ông hẳn biết rằng nội tạng con heo giống như ở con người. Đã bao giờ ông thấy manh tràng của heo có phần phụ màu hồng kia chưa?”

“Cái đó gọi là khúc dồi heo, ông ạ!” ai đó hóm hỉnh kêu lớn làm cả phòng cười.

“Nội tạng con heo trông tưởng giống như ở người thôi,” Rob kiên nhẫn đáp, “nhưng có những khác biệt nhỏ. Một trong những khác biệt ấy là cái phần phụ nhỏ ở manh tràng của người.” Anh mở cuộn hình “Người đàn ông trong suốt”, lấy ghim sắt gắn lên tưòng. “Đây chính là cái mà tôi đang đề cập tới. Cái phần phụ miêu tả trong hình này ở vào giai đoạn bệnh mới phát.”

“Cứ giả thử rằng nguyên nhân gây ra bệnh đau bụng dưới đúng như ông trình bày,” một bác sĩ nói với âm sắc rặt Đan Mạch hỏi, “ông đề nghị chữa cách nào?”

“Tôi không biết có cách nào chữa cả.”

Người ta rì rầm ngao ngán.

“Thế thì chúng ta biết nguyên nhân của bệnh này hay không có gì là quan trọng?”

Những giọng tán đồng khác hùa theo hăm hở sát vai đối đầu với tay bác sĩ mới, tạm quên rằng họ xiết bao thù ghét bọn người Đan Mạch.

“Y học tiến triển từ từ tương tự như xây một bức tường,” Rob đáp. “Trong đời mình, chúng ta đặt được chỉ một viên gạch thôi vào bức tường ấy đã là may lắm. Nếu chúng ta giải thích được về căn bệnh thì có thể một kẻ hậu sinh nào đó sẽ tìm ra cách chữa.”

Người ta lại làu bàu chán ngán.

Họ xúm lại chăm chú xem “Người đàn ông trong suốt”.

“Ông Cole, chính ông đã vẽ thì phải?” Dryfield hỏi khi thấy chữ ký của anh.

“Vâng.”

“Thật là một công trình tuyệt tác,” vị chủ tịch nói. “Ông lấy gì làm mẫu?”

“Một người bụng bị thủng toang hoác.”

“Vậy là ông mới chỉ thấy có một phần phụ ấy thôi,” Hunne xen vào. “Hẳn là đấng toàn năng nào đó, kẻ đã ‘triệu’ ông vào nghề nghiệp của chúng ta, cũng bảo ông rằng trong bụng ai cũng đều có con sâu nhỏ màu hồng kia, chứ gì?”

Nhiều người cả cười. Rob tức mình vì bị châm chọc. “Tôi tin rằng manh tràng của ai cũng đều có phần phụ này cả vì tôi đã thấy ở nhiều người, chứ không phải chỉ một mà thôi.”

“Nhiều à… bốn người chăng?”

“Không dưới sáu người.”

Họ nhìn sững anh thay vì nhìn tấm hình.

“Sáu người à, ông Cole? Bằng cách nào mà ông nhìn được vào bên trong cơ thể của những sáu người?” Dryfield hỏi.

“Một số người toác bụng do tai nạn, số khác do giao chiến. Không phải tất cả đều là bệnh nhân của tôi, và những vụ này diễn ra trong một thời gian dài.” Chính Rob cũng thấy khó tin điều mình vừa nói.

“Cả đàn bà lẫn đàn ông chứ?” Dryfield lại hỏi.

“Có cả đàn bà,” anh ngập ngừng đáp.

“Hừm,” rõ ràng vị chủ tịch cho Rob là một tên nói dối.

“Hóa ra phụ nữ cũng đọ kiếm tay đôi à?” Hunne hỏi giọng ngọt xớt khiến lần này cả Rufus cũng phì cười. “Ông có dịp nhìn vào tận bên trong xác bấy nhiêu con người bằng cách ấy thì tôi phải công nhận đúng là ngẫu nhiên thật đấy,” Hunne nói. Thấy mắt hắn sáng lên khoái chí, Rob hiểu rằng việc mình tình nguyện nhận thuyết trình ở Lyceum là một sai lầm lớn ngay từ đầu.

Nhưng bà Julia Swan có chạy trời cũng không thoát được dòng sông Thames. Vào ngày cuối cùng của tháng Hai, hơn hai nghìn người đã tụ tập từ sáng tinh mơ để chứng kiến và reo hò khi bà ta bị tống vào bao bố với một con gà trống, một con rắn và một tảng đá; bao bố được khâu lại rồi bị liệng xuống chỗ sông sâu ở St. Giles.

Rob không có mặt ở buổi trấn nước, mà anh ra bến tàu của lão Bostock kiếm gã nô lệ anh đã cưa bàn chân, song không tìm thấy. Một tay đốc công xẵng giọng cho biết gã đã được đem đi khỏi Luân Đôn. Rob lo cho gã vì anh biết rằng mạng sống của kẻ nô lệ hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng làm việc. Trên bến cảng anh thấy một nô lệ khác lưng chằng chịt vết roi như ăn sâu vào da thịt. Anh quay về nhà, trộn thuốc bôi bằng mỡ dê, mỡ heo, dầu, trầm hương, teng đồng rồi trở ra bến, bôi lên cái lưng sưng tấy của gã nô lệ.

“Này, làm cái quỷ gì thế?”

Một tay đốc công lại gần. Mặc dù Rob chưa bôi hết lưng cho gã, gã nô lệ đã chạy vội đi.

“Đây là bến cảng của ông Bostock, ông ấy có biết rằng ông đến đây không?”

“Biết hay không đâu có gì quan trọng.

Tay đốc công nhìn trừng trừng nhưng không đi theo Rob, còn anh mừng vì lánh khỏi chỗ này mà không gặp lôi thôi.

Những bệnh nhân khá giả tìm đến Rob. Anh chữa cho một người đàn bà khóc mếu vì bị băng huyết đến xanh xao cả người bằng cách cho uống sữa bò đun sôi. Một người đóng tàu giàu có đứt gần lìa cổ tay, máu me đầm đìa áo khoác. Ông ta thú nhận đã tự lấy dao cắt vì muốn kết liễu cuộc đời rượu chè be bét không bỏ được.

Vết cắt gần thấu xương, sâu tí nữa là chết. Qua những lần mổ lén ở maristan Rob biết rằng mạch máu ở cổ tay nằm sát xương; chỉ cần cắt sâu thêm chừng sợi tóc thôi thì ông ta sẽ được toại cái ý nguyện nảy sinh trong lúc say sưa kia ngay. Tuy nhiên, ông ta đã làm cho những sợi gân điều khiển hai ngón tay cái và trỏ bị thương nặng. Rob khâu và băng cổ tay nhưng hai ngón tay này cứng đơ và tê bại.

“Hai ngón này sẽ cử động và có cảm giác lại được không, thưa bác sĩ?”

“Tùy ở ý Chúa. Nghề của ông đòi hỏi khéo tay. Nếu ông lại làm như thế này lần nữa, tôi e ông sẽ chết. Thành ra nếu ông còn khao khát sống thì phải bỏ rượu chè đi.”

Song Rob ngờ rằng ông ta sẽ lại tự tử nữa.

Lúc ấy là mùa cần nhiều thuốc xổ, vì suốt mùa đông làm gì có rau tưoi. Anh lấy cây đại hoàng pha thuốc rượu; chỉ trong vòng một tuần đã hết bay. Anh chữa cho một người bị lừa cắn vào cổ; trích vài ba cái nhọt; bó một cổ tay bị bong gân; chỉnh một ngón tay gãy. Có lần vào nửa đêm, một người đàn bà ở khá xa trên đường Sông Thames mời anh đến nhà, đâu đó giữa nhà anh và nhà lão Hunne, mà anh gọi là vùng trắng. Nếu bà mời lão Hunne thì may cho anh biết mấy, vì ông chồng bị nặng. Ông ta làm mã phu ở tàu ngựa của ông Thorne; ba ngày trước cắt trúng ngón tay cái; tối hôm ấy đi nằm thì hai bên háng bị đau. Bây giờ hai hàm răng ông ta nghiến chặt, miệng sùi bọt, người cong lên như một cây cung mà một đầu là gót chân, đầu kia là đầu của chính ông ta. Rob chưa từng thấy bệnh này bao giờ nhưng có biết vì được miêu tả trong trước tác của Ibn Sina. Đó là bệnh episthotonos - “co cứng ưõn người”202. Đến nay chưa có cách chữa và ông ta chết khi trời chưa kịp sáng.

Bài học ở Lyceum thật cay đắng. Tuy thế vào thứ Hai đầu tiên của tháng Ba, Rob vẫn gắng gượng đến dự như một khán giả chứ không phát biểu. Nhưng bát nước đã đổ mất rồi làm sao hớt lên được nữa! Anh thấy người ta nhìn mình như một tay khoác lác ngu xuẩn đã để cho trí tưởng tượng chế ngự. Kẻ cười nhạo báng, người khác lạnh lùng. Aubrey Rufus không mời anh ngồi chung bàn nữa mà ngoảnh mặt đi khi họ nhìn thấy nhau; Rob ngồi ở một bàn với toàn người không quen và chẳng ai trò chuyện với anh.

Bài thuyết trình của một ông Tyler béo tròn nói về gãy xương cánh tay, cẳng tay, xương sườn và về trật khớp xương quai hàm, xương vai và khuỷu tay. Nội dung quá kém, chứa bao nhiêu là sai lầm về dữ kiện và trong cách chữa trị. Chuyên gia trị thương Jalal mà nghe được hẳn sẽ điên tiết. Nhưng Rob chỉ ngồi im lặng.

Sau khi bài thuyết trình chấm dứt, người ta quay sang tán chuyện về vụ trấn nước mụ phù thủy.

“Sẽ còn thêm nhiều kẻ khác bị bắt nữa, cứ tin tôi đi,” Sargent nói, “vì lũ phù thủy thực hành ma thuật bẩn thỉu của chúng theo nhóm. Khi chúng ta khám cơ thể người bệnh thì phải nhớ để ý phát hiện dấu tích của quỷ dữ và trình báo.”

“Chúng ta phải làm sao để không ai chê trách được,” Dryfield trầm ngâm nói, “vì nhiều người cho rằng bác sĩ cũng không khác phù thủy mấy. Tôi nghe người ta đồn rằng một bác sĩ phù thủy có thể làm cho bệnh nhân sùi bọt mép và cứng đờ như người chết.”

Rob lo lắng khi nghĩ đến người mã phu chết vì bệnh episthotonos, nhưng không thấy ai hỏi han hay kết án anh.

“Còn có cách nào khác để nhận ra dấu vết phù thủy đàn ông không?” Hunne hỏi.

“Chúng trông bình thường như mọi người thôi,” Dryfield nói. “Tuy có người bảo rằng chúng cắt bì dương vật như lũ ngoại đạo vậy.”

Rob thót người lại vì sợ. Rồi gặp lúc thuận tiện anh cáo từ ra về ngay và biết mình sẽ không trở lại đây nữa, vì thật là dại dột khi đến một nơi có thể mất mạng như chơi nếu một đồng nghiệp phát giác ra vết sẹo của anh lúc anh đi tiểu.

Anh tự nhủ nếu Lyceum chỉ đem lại cho mình thất vọng và tiếng xấu thì ít ra anh cũng còn công việc và sức khỏe tốt để hy vọng.

Nhưng sáng hôm sau tên do thám tóc đỏ Thomas Hood cùng với hai đồng bọn mang vũ khí đến nhà anh ở đường Sông Thames.

“Tôi giúp gì các ông được nào?” Rob lạnh lùng hỏi.

Hood mỉm cười. “Ba chúng tôi là thừa sai tòa án của Đức Giám mục.”

“Thế à?” Rob hỏi nhưng thật ra anh đã biết rồi.

Hood khoái trá đằng hắng, nhổ nước bọt trên nền nhà lau chùi sạch sẽ của vị bác sĩ rồi tuyên bố: “Chúng tôi đến đây để bắt anh điệu ra trước tòa án Thiên Chúa, Robert Jeremy Cole ạ.”

77

TU SĨ ÁO XÁM

"Mấy người đem tôi đi đâu?” Trên đường đi Rob hỏi.

“Phiên tòa sẽ nhóm ở Cổng Nam nhà thờ Thánh Paul.”

“Người ta buộc tôi tội gì?”

Hood nhún vai lắc đầu.

Tới nhà thờ Thánh Paul bọn kia dẫn anh vào một căn phòng nhỏ có nhiều người đang đợi. Cửa có người canh gác.

Rob có cảm tưởng mình từng trải qua cảnh này rồi. Phải ngồi chờ suốt buổi sáng trên cái ghế dài, lắng nghe đám người mặc áo thầy tu kia rì rầm, khác nào anh đang ở trong tòa án của Imam Qandrasseh, nhưng lần này không phải với tư cách bác sĩ giúp việc tòa án. Rob thấy mình hoàn toàn vô tội, nhưng anh cũng biết rằng dưới cái nhìn của nhà thờ thì anh có tội như bất cứ ai bị gọi ra xử ngày hôm ây.

Nhưng anh không phải là phù thủy.

Rob tạ ơn Chúa vì Mary và hai đứa con không có nhà, thoát khỏi bị lôi ra đây cùng với anh. Anh muốn xin phép tới nhà nguyện để cầu nguyện nhưng biết sẽ bị từ chối thành ra anh ngồi tại chỗ âm thầm đọc kinh, xin Chúa che chở để anh không bị tống vào bao bố khâu lại chung với một con gà trống, một con rắn và một tảng đá rồi ném xuống đáy sông sâu.

Anh băn khoăn không biết tòa sẽ gọi ai ra làm nhân chứng: có thể là những bác sĩ đã nghe anh kể về việc khám nghiệm cơ thể con người, hoặc người đàn bà đã chứng kiến anh chữa cho ông chồng bị cứng cả người và sùi bọt mép trước khi chết, hoặc lão Hunne; quân lộn giống đê tiện này dám bịa ra đủ thứ chuyện để vu cho anh là phù thủy và sẽ loại trừ được anh.

Nhưng Rob biết rằng một khi tòa đã quyết định rồi thì người chúng không quan trọng nữa. Họ sẽ lột truồng anh ra và thấy dấu cắt bao quy đầu la bằng chứng, và họ sẽ tìm khắp thân thể anh đến lúc cho rằng đã tìm thấy dấu vết phù thủy.

Chắc chắn họ cũng có đủ cách như ngài Imam để lấy được lời thú tội.

Lạy Chúa…

Càng đợi lâu thì Rob càng thêm sợ. Tới xế trưa anh mới bị gọi ra trước các thầy tu. Ngự trên cái ngai gỗ sồi là một giám mục cao niên mắt lé trong bộ áo dòng bằng len màu nâu đã bạc, quàng khăn, choàng áo lễ. Nghe những người đứng ngoài nói chuyện anh được biết ông tên là Aelfsige, giám mục nhà thờ Thánh Paul và là một quan tòa sắt đá. Bên phải ông là hai linh mục trung niên mặc áo đen, bên trái là một tu sĩ trẻ dòng Benedict trong áo màu xám thẫm.

Một viên lục sự đem ra quyển Kinh Thánh mà Rob phải cúi hôn và long trọng thề rằng anh sẽ khai sự thật. Cuộc thẩm vấn bắt đầu bằng những câu hỏi về lai lịch.

Aelfsige chăm chú nhìn anh. “Bị cáo tên gì?”

“Thưa Đức Chà, con tên là Robert Jeremy Cole.”

“Nơi cư ngụ và nghề nghiệp?”

“Con là bác sĩ ở đường Sông Thames.”

Giám mục gật đầu với ông linh mục ngồi bên phải.

“Có đúng là vào ngày 25 tháng Mười hai vừa qua anh đã cùng với một người Hebrew ngoại quốc vô cớ hành hung ông Edgar Burstan và ông William Symesson, hai người tự do của Luân Đôn, đồng thời là giáo dân Cơ Đốc của họ đạo Thánh Olave hay không?”

Rob hoang mang mất một lúc rồi thấy nhẹ cả người vì hiểu ra mình không bị truy tố về tội phù thủy. Hai tay thủy thủ kia đã tố Rob vì anh bênh vực người Do Thái nọ! Nếu anh có bị phạt thì cũng là tội nhẹ thôi.

“Một người Do Thái ở Normandy tên là David ben Aharon,” giám mục hấp háy mắt, chắc là thị lực của ông yếu.

“Con chưa từng nghe nói đến tên người Do Thái lẫn tên các nguyên cáo. Nhưng hai thủy thủ kia đã khai không đúng. Chính họ đã hành hung dã man người Do Thái. Bởi thế con mới phải can thiệp.”

“Anh có phải người Cơ Đốc không?”

“Con đã được rửa tội.”

“Anh dự thánh lễ đều chứ?”

“Thưa Đức Cha, không.”

Ngài giám mục khịt mũi, nghiêm khắc gật đầu. “Dẫn người chứng vào,” ông nói với tu sĩ áo xám.

Bao nhiêu cảm giác thấy nhẹ nhõm của Rob tan biến ngay tức thì khi anh thấy mặt người chứng.

Charles Bostock ăn mặc rất sang trọng, đeo dây chuyền to203 bằng vàng tay đeo một chiếc nhẫn to vừa để trang sức vừa dùng làm triện. Hắn khai trước tòa rằng đã được vua Harthacnut nâng lên hàng quý tộc để ban thưởng ba lần hắn đi tìm thị trưòng với tư cách thương nhân, hắn còn là giáo sĩ danh dự của nhà thờ Thánh Peter. Các tu sĩ bèn tỏ ra rất kính trọng khi cư xử với hắn.

“Thế nào, ngài Bostock. Ngài biết người này chứ?”

“Hắn là Jesse ben Benjamin, một bác sĩ Do Thái,” Bostock quả quyết.

Đôi mắt kém của ngài giám mục nhìn thẳng vào người lái buôn. “Ngài chắc chắn anh ta là Do Thái chứ?”

“Thưa Đức Cha, bốn hay năm năm trước đây tôi có đến địa phận của giáo trưởng ở Byzant để mua hàng hóa, đồng thời với tư cách phái viên của Đức Thánh Cha ở Rome. Ở thành phố Ispahan tôi được biết về một người đàn bà Cơ Đốc mồ côi và bơ vơ ở Ba Tư vì ông bố người Scotland qua đời, sau đó cô ta lấy một người Do Thái. Được thư mời, tôi không thể cưỡng được ý muốn đến nhà cô ta để tìm hiểu thực hư về tin đồn này. Tôi bàng hoàng và ghê tởm thấy chuyện kia quả có thật. Cô ta là vợ của người này.”

Tu sĩ áo xám lần đầu tiên lên tiếng. “Ngài có chắc rằng cùng là một người không?”

“Tôi tin chắc như thế, thưa sư huynh204 đáng kính. Mấy tuần trước hắn đến bến tàu của tôi, tìm cách đòi một món tiền thù lao lớn sau khi đã chữa không nên hồn còn làm chết một trong những nô lệ của tôi; dĩ nhiên tôi không trả. Trông thấy mặt hắn tôi biết ngay đã từng gặp ở đâu đó. Tôi moi óc, cuối cùng nhớ ra. Hắn là tay bác sĩ Do Thái ở Ispahan, không còn nghi ngờ gì nữa. Hắn là kẻ đã làm ô uế người đàn bà Cơ Đốc. Lúc ở Ba Tư, cô ta đã có một đứa con với tay Do Thái này và mang thai đứa thứ hai.”

Giám mục nhô tới trước. “Anh đã long trọng thề nói sự thật, vậy hãy khai tên anh là gì?”

“Thưa Đức Cha, Robert Jeremy Cole ạ.”

“Tay Do Thái này nói dối,” Bostock nói.

“Ngài thương gia,” tu sĩ áo xám nói. “Ngài gặp anh ta một lần duy nhất ở Ba Tư, phải thế không nào?”

“Vâng, một lần đó thôi,” Bostock miễn cưỡng xác nhận.

“Và suốt gần năm năm ngài không gặp lại?”

“Gần bốn năm thì đúng hơn. Nhưng mà quả có thế thật.”

“Vậy mà ngài vẫn chắc chắn rằng không nhầm?

“Vâng, tôi xác nhận rằng không còn nghi ngờ gì nữa.”

Giám mục gật đầu. “Được, ngài Bostock, chúng tôi rất cám ơn ngài.”

Trong khi người thương gia được dẫn ra khỏi phòng thì các tu sĩ chú mục nhìn Rob; còn anh cố gắng giữ bình tĩnh.

“Nếu anh quả là một người tự do, gốc đạo Cơ Đốc, há chẳng phải là điều lạ sao,” giám mục khẽ khàng nói, “khi anh bị thưa ra tòa về hai tội, thứ nhất anh đã hùa với một gã Do Thái hành hung người khác, thứ hai chính anh là một người Do Thái?”

“Con là Robert Jeremy Cole. Con đã được rửa tội ở nhà thờ Thánh Botolph cách đây nửa dặm. Sổ của họ đạo sẽ xác nhận điều này. Bố con, ông Nathanael, là thợ mộc công nhật thành viên của Phường hội; bố con được chôn trong nghĩa trang nhà thờ Thánh Botolph, mẹ con cũng thế; tên bà là Agnes, sinh thời làm nghề thợ may và thêu thùa.”

Tu sĩ áo xám lạnh lùng hỏi. “Thế anh có học ở trường nhà thờ Thánh Botolph không?”

“Tôi chỉ học ở đấy có hai năm thôi.”

“Ai dạy giáo lý ở đấy?”

Rob nhắm mắt, nhíu mày. “Đó là cha… Philibert. Phải rồi, cha Philibert.”

Tu sĩ áo xám nhìn giám mục như có ý hỏi; ngài nhún vai lắc đầu. “Tôi chưa từng biết có cha nào tên Philibert.”

“Thế tiếng Latin? Ai dạy anh tiếng Latin?”

“Sư huynh Hugolin.”

“Phải,” giám mục nói. “Sư huynh Hugolin dạy Latin ở trường nhà thờ Thánh Botolph thật. Tôi còn nhớ rõ. Ông mất đã mấy năm rồi.” Ngài vuốt mũi, chớp chớp mắt nhìn Rob cho được rõ rồi thở dài. “Chúng ta sẽ xem lại sổ họ đạo.”

“Thưa Đức Cha, Đức Cha sẽ thấy đúng y như con đã thưa trình,” Rob nói.

“Được, ta sẽ cho anh được minh oan qua tuyên thệ rằng điều anh khai là đúng sự thật. Sau ba tuần anh sẽ phải đến trình diện trước tòa một lần nữa; sẽ phải có mười hai người tự do cùng đi với anh làm người chứng biện minh, mỗi người sẵn sàng thề rằng anh là Robert Jeremy Cole, một người Cơ Đốc tự do. Anh rõ chưa?”

Rob gật đầu và được trả tự do.

Ít phút sau anh đứng trước nhà thờ Thánh Paul, không dám tin rằng mình đã thoát được những câu tra hỏi sắc như dao mổ.

“Anh Cole!” có tiếng ai đó gọi. Anh quay lại, thấy tu sĩ dòng Benedict đang rảo bước theo sau.

“Anh cùng vào quán với tôi được chứ? Tôi có ít chuyện muốn nói với anh.”

Còn chuyện gì nữa đây? Rob tự hỏi.

Nhưng anh vẫn theo ông ta băng qua con đường bụi bặm, vào một quán rượu. Họ tìm một góc yên tĩnh. Tu sĩ áo xám tự giới thiệu mình là sư huynh Paulinus. Hai người gọi bia nâu.

“Tôi thấy phiên tòa kết thúc như thế là thuận lợi cho anh đấy chứ.” Rob không đáp. Thấy thế Paulinus nhướng cặp lông mày. “Này, một người lương thiện tìm mười hai người lương thiện khác nào có khó gì.”

“Tôi sinh ra ở họ đạo nhà thờ Thánh Botolph thật, nhưng đã đi khỏi từ ngày còn bé,” Rob rầu rĩ nói, “làm một thằng nhỏ phụ giúp một bác phó cạo kiêm thầy lang đi khắp nước Anh. Như thế thì việc tìm cho ra mười hai người lương thiện hay không, còn nhớ gốc gác của tôi và sẵn sàng tới Luân Đôn để thề trước tòa đâu phải dễ dàng gì.”

Sư huynh Paulinus nhấp ly bia. “Nếu anh không tìm được đủ mười hai người thì sẽ không minh oan được. Lúc ấy tòa sẽ cho anh cơ hội chứng tỏ sự vô tội qua thử thách.”

Ly bia của anh chợt đắng niềm tuyệt vọng. “Thử thách như thế nào?”

“Giáo hội có bốn cách thử thách: nước lạnh, nước nóng, sắt nung đỏ và bánh mì được làm phép. Tôi tiết lộ để anh biết rằng giám mục Aelfsige chuộng sắt nung đỏ. Anh sẽ được cho uống nước thánh, bàn tay dùng trong thử thách cũng sẽ được rẩy nước thánh. Bàn tay nào tùy anh chọn. Anh sẽ cầm một thanh sắt nung trong lò nóng đến trắng ra, đi chín foot chỉ với ba bước, rồi anh bỏ thanh sắt xuống, quay gấp lại bàn thờ để tay được băng và niêm dấu. Sau ba ngày sẽ gỡ băng. Nếu bàn tay anh trắng và sạch bong thì tòa sẽ tuyên bố anh vô tội, nếu có tì vết thì anh sẽ bị rút phép thông công và giao cho nhà cầm quyền thế tục”.

Rob co giấu cảm xúc song anh biết chắc rằng mặt mình nhợt nhạt lắm.

“Nếu lương tâm anh không trong sạch hơn phần lớn người trần tục thì tôi thiết nghĩ anh phải rời khỏi Luân Đôn ngay,” Paulinus nói một cách khô khan.

“Tại sao huynh kể tôi nghe những chuyện này? Và vì lý do gì huynh lại khuyên tôi như thế?”

Họ chăm chú nhìn nhau dò hỏi. Paulinus có bộ râu rậm và xoăn, nâu nhạt như màu rạ cũ, giống màu vành tóc205, đôi mắt sắt đá xám đen màu đá phiến… của một người quen sống khép kín. Cái miệng mím của một kẻ lúc nào cũng cho là mình đúng. Rob chắc chắn rằng sáng nay mình mới gặp ông ta trong nhà thờ Thánh Paul lần đầu tiên trong đời.

“Tôi biết rõ anh quả thật là Robert Jeremy Cole.”

“Do đâu huynh biết được?”

“Trước khi thành Paulinus của dòng Benedict thì em cũng mang họ Cole. Em có thể chắc chắn rằng em là em của anh.”

Rob tin ngay. Từ suốt hai mươi hai năm qua anh đã sẵn sàng tin như thế. Anh thấy lòng mình trào lên nỗi mừng vui, nhưng vội dập tắt ngay vì anh phải thận trọng như một kẻ có tội và vì cảm thấy có điều gì đấy không ổn. Anh đã dợm đứng lên nhưng người kia vẫn ngồi đấy, nhìn anh đắn đo khiến anh lậi ngồi xuống ghế.

Anh nghe hơi thở mình hổn hển.

“Em lớn tuổi hơn Roger đấy nhỉ. Samuel đã chết, em có biết không?” Rob nói.

“Em biết.”

“Vậy em là… Jonathan hay là…”

“Không, em là William.”

“William!”

Tu sĩ vẫn chăm chú nhìn anh.

“Sau khi bố mất một linh mục tên là Lovell đã nhận nuôi em.”

“Cha Ranald Lovell. Cha đã đưa em đến tu viện Thánh Benedict ở Jarrow. Bốn năm sau cha mất; rồi tu viện quyết định cho em tu thành sư huynh.”

Paulinus kể vắn tắt đời mình. “Cha trưởng tu viện ở Jarrow tên là Edmund. Ông hết lòng dạy dỗ hồi em còn nhỏ. Ông đòi hỏi em phải học nhiều, đào luyện em thành chủng sinh, rồi sư huynh và tăng hội trưởng206 tuy em còn rất trẻ. Em còn hơn là cánh tay phải của ông nữa. Ông là abbas et presbyter207, chỉ toàn tâm toàn ý ngợi ca opus dei208 và chăm lo việc học đạo, dạy học và viết lách. Em trở thành người quản lý chặt chẽ của ông. Người ta không ưa em ở vị trí tăng hội trưỏng.” Tu sĩ cười chua chát. “Khi ông chết cách đây hai năm em không được chọn làm người kế vị, nhưng Đức Tổng Giám mục đã theo dõi tình hình Jarrow và ngài yêu cầu em phải rời tu viện, vốn là mái gia đình đối với em, để được thụ phong làm phụ tá giám mục ở Worcester.”

Thật là một buổi trò chuyện kỳ quặc không chút thắm thiết nhân dịp anh em hội ngộ, Rob nghĩ vẻ lời kể lể tẻ nhạt của em trai về cuộc đời tu hành, trong đó hàm chứa những ước vọng và hoài bão. “Em sẽ phải mang trọng trách rất lớn,” anh ảo não nói.

Paulinus nhún vai. “Mọi sự là tùy ở Chúa đinh đoạt.”

“Ít ra thì bây giờ anh chỉ cần tìm mười một người chứng biện minh nữa thôi. Có thể Đức Giám mục sẽ tính lời chứng của em đáng giá bằng của nhiều người khác.”

Paulinus không cười. “Lúc em thấy tên anh trong bản cáo trạng, em đã điều tra cặn kẽ. Nếu được khuyến khích, Bostock có thể sẽ xác nhận nhiều chi tiết thú vị. Anh sẽ trả lời thế nào nếu bị hỏi về việc anh đã giả trang thành một tay Do Thái để được vào học ở một trường ngoại đạo, bất chấp Giáo hội cấm.”

Cô gái hầu bàn lại chỗ họ ngồi, Rob liền ra hiệu để cô đi. “Anh sẽ trả lời rằng Chúa sáng suốt nên đã cho anh được thành thầy thuốc, bởi vì Chúa tạo ra con người không phải chỉ để cho họ phải đau khổ rồi chết đi.”

“Chúa có cả một đạo quân được ban dầu thánh; chỉ những người này mới có quyền lý giải ý Chúa về thể xác và linh hồn con người. Còn đám phó cạo kiêm thầy lang lẫn lũ bác sĩ theo học bọn ngoại đạo đều không được ban dầu thánh, và Giáo hội ban bố luật chính là để ngăn chặn bàn tay của những người như anh.”

“Giáo hội đã gây khó dễ cho người thầy thuốc. Đôi khi Giáo hội đã cản trở y học tiến triển. Nhưng Willam ạ, anh không tin rằng Giáo hội sẽ ngăn chặn được bước tiến của khoa học.”

“Anh sẽ phải rời khỏi Luân Đôn.”

“Em quan tâm đến anh vì tình anh em hay do sợ rằng có một người anh bị rút phép thông công và bị tử hình vì là ngoại đạo khiến người phụ tá tương lai của giám mục Worcester sẽ lâm vào cảnh khó xử?”

Cả hai lặng thinh một lúc thật lâu.

“Suốt cuộc đời mình anh mãi tìm kiếm các em. Anh vẫn hằng nằm mơ sẽ có ngày tìm thấy các em,” Rob cay đắng nói.

“Chúng ta không còn là trẻ con nữa. Và giấc mơ không phải là thực tại,” Paulinus đáp.

Rob gật đầu. Anh đẩy ghế ra sau. “Em có biết tin tức gì về mấy đứa kia không?”

“Chỉ biết về Anne Mary thôi.”

“Bây giờ nó ở đâu?”

“Nó chết đã sáu năm rồi!”

“Ôi!” Rob nặng nhọc đứng lên. “Anh có thể tìm mộ nó ở đâu?”

“Không có mộ. Hồi đó có một vụ cháy lớn.”

Rob gật đầu rồi bước ra khỏi quán, không ngoái lại nhìn người tu sĩ áo xám.

Bây giờ anh không lo bị bắt bằng bị thủ tiêu bởi những tên giết mướn được một kẻ có thế lực thuê, để trừ hậu hoạn. Anh chạy gấp đến tàu ngựa của ông Thome, trả tiền rồi lấy ngựa. Anh ghé ngôi nhà ở đường Sông Thames chỉ vừa đủ thì giờ để nhặt nhạnh những thứ đã trở thành không thể thiếu được của đời mình. Anh vốn chán ngấy cứ phải hối hả bỏ trốn thật xa trong tuyệt vọng rồi, nhưng anh đã quen phản ứng nhậm lẹ và thận trọng.

Khi sư huynh Paulinus ngồi dùng bữa tối trong phòng ăn ở nhà thờ Thánh Paul thì người anh ruột thịt của sư huynh đang rời khỏi Luân Đôn. Rob cưỡi con ngựa ì ạch trên con đường Lincoln lầy lội về hướng Bắc, bị truy đuổi bởi những nữ thần báo oán, nhưng anh không bao giờ chạy thoát nổi vì chính anh mang theo họ trong lòng mình

78

CHUYẾN ĐI QUEN THUỘC

Dêm đầu tiên Rob ngủ êm ả trên một đống rạ bên vệ đường. Đây là loạt rạ gặt cuối mùa thu vừa rồi nên bên dưới đã mủn, thành ra tuy anh không chui sâu vào trong nhưng vẫn có được chút hơi ấm; vả lại khí trời cũng dịu. Anh thức giấc lúc rạng đông và ý nghĩ đầu tiên khiến anh buồn là vì sực nhớ đã bỏ quên bộ cờ Vua của Mirdin trong căn nhà ở đường Sông Thames. Vì quý nó nên anh luôn mang theo từ tận Ba Tư, giờ đây để mất khiến lòng anh đau nhói.

Anh thấy đói nhưng không muốn vào nhà các nông dân xin một bữa ăn vì sợ bị nhận diện nếu sau đó có kẻ truy tìm. Thành ra anh đi tiếp nửa buổi sáng với cái bụng lép cho đến khi tới một ngôi làng có bãi chợ; ở đây anh mua bánh mì và pho mát, phần thì ăn ngay phần để mang theo dọc đường.

Vừa đi anh vừa ngẫm nghĩ. Tái ngộ với người em như thế thì thật đau lòng, thà đừng bao giờ gặp lại còn hơn; anh thấy như mình bị phản bội và chối bỏ. Nhưng anh tự nhủ ngày hai anh em phải lìa xa nhau thì mình đã khóc thương Willam rồi, còn từ nay anh chỉ mong sẽ không bao giờ phải thấy lại Paulinus với ánh mắt lạnh lẽo giá băng của hắn nữa.

“Quỷ tha ma bắt chú đi, hỡi phụ tá giám mục Worcester!” anh la lớn.

Tiếng hét làm chim muông đang đậu trên cây vỗ cánh bay ào ra, khiến con ngựa của anh vểnh tai nhảy sang một bên. Để đừng ai tưởng nhầm rằng có cướp, anh thổi cái kèn Saxon; tiếng rền rĩ quen thuộc đưa anh về với thời thơ ấu và niên thiếu, anh thấy lòng dần nguôi ngoai.

Nếu có bọn nào đuổi theo anh thì chúng sẽ lùng sục dọc các trục lộ chính, thế nên anh rời con đường cái có tên Lincoln, rẽ vào những con đường nối các ngôi làng nằm ven biển. Lộ trình này anh đã đi nhiều lần với bác phó cạo. Nhưng bây giờ anh không gõ trống, cũng chẳng diễn trò hay chữa bệnh vì sợ có kẻ đang truy lùng một bác sĩ đã bỏ trốn. Không một ai trong những ngôi làng này nhận ra anh chính là người phó cạo kiêm thầy lang trẻ ngày xưa, thành ra dù muốn anh cũng sẽ không thể nào tìm ra được ở các nơi này người chứng biện minh cho mình. Thế tức là cuối cùng anh sẽ bị kết án thôi. Anh biết mình thoát được đến đây đã là may mắn vô cùng và khi ý thức được rằng cuộc đời còn vô số khả năng khác thì anh không phẫn chí nữa.

Anh còn nhớ mang máng một số nơi, nhận ra chỗ này trước là một dinh cơ hay một ngôi giáo đường đã bị cháy rụi hoặc chỗ mọc lên ngôi nhà mới kia trước vốn là một cánh rừng nay đã bị phát quang. Anh không đi nhanh được, vất vả vì nhiều chỗ đường ngập ngụa bùn, chẳng bao lâu con ngựa của anh gầy rạc đi. Trước kia chở anh đi thăm bệnh vào giữa đêm khuya khi có người gọi thì nó quả là thích hợp với nhịp đi đường bệ, nhưng để dãi dầu trên những con đường lầy lội thế này thì không được nữa vì nay nó quá già yếu, lừ đừ. Anh tận tâm chăm sóc nó; hễ cứ đến bờ sông là anh dừng lại lâu, nằm khoèo cho nó gặm cỏ mùa xuân xanh non mơn mởn và nghỉ ngơi. Nhưng chẳng có cách gì làm nó thoắt trẻ lại hoặc quen rong ruổi đường xa được.

Rob tiêu pha rất dè sẻn. Hễ chủ nhà cho phép hay dù có phải tốn ít tiền anh đều tìm chỗ ngủ trên rơm rạ trong nhà kho ấm áp, tránh gặp người, chỉ khi chẳng đặng đừng mới phải ngủ ở nhà trọ. Một buổi tối kia, trong một quán rượu ở thành phố cảng Middlesbrough, anh có dịp chứng kiến hai thủy thủ đang nốc một số lượng bia không đếm xuể.

Một trong hai người, vóc thấp mà to bè, đầu đội loại mũ đan mũi nhọn che nửa mái tóc đen, đập tay xuống bàn. “Chúng tôi cần thêm một người. Thuyền chúng tôi sẽ đi theo bờ biển tới cảng Eyemouth ở Scotland, dọc đường thì lưới cá trích. Ở đây có ai chịu đi với chúng tôi không?”

Quán đông đến một nửa nhưng mọi người lặng thinh; có vài tiếng cười khúc khích nhưng chẳng ai nhúc nhích.

Mình có nên liều không nhỉ? Rob tự hỏi. Đi thế sẽ nhanh hơn nhiều.

Bể gì thì biển cả cũng đỡ hơn là cưỡi con ngựa bước loạng choạng trong bùn, anh nghĩ thế nên đứng lên tiến lại phía họ.

“Thuyền của ông hay sao?”

“Phải. Tôi là Nee, thuyền trưởng. Còn anh này là Aldus.”

“Tôi là Jonsson,” Rob nói. Cái tên này nghe bình thường như bất cứ tên nào khác thôi.

Nee ngước nhìn anh. “To con gớm!” Ông ta nắm bàn tay Rob, lật ngửa, gõ gõ vào lòng bàn tay mềm của anh với vẻ khinh thị.

“Tôi làm việc được mà.”

“Để rồi xem,” Nee nói.

Tối hôm ấy Rob tặng con ngựa cho một người lạ trong quán vì sáng ra anh không có thì giờ đem bán, vả lại cũng chẳng được mấy. Khi nhìn thấy con thuyền đã dãi dầu mưa nắng anh nghĩ nó cũng cũ kỹ ọp ẹp không kém con ngựa già nua đáng thương của mình. Nhưng Nee và Aldus đã tận dụng những ngày mùa đông để tu sửa nó kỹ lưỡng; những khe nối trên thuyền được trét kín với xơ dây thừng và hắc ín, và thuyền lướt trên sóng nhẹ như không.

Chỉ một lúc sau khi thuyền ra khơi là Rob bị say sóng; anh cúi người nhô đầu ra ngoài thành thuyền để nôn thốc nôn tháo, thế là hai người kia to tiếng chửi thề, dọa ném anh xuống biển. Dù buồn nôn và ói mửa Rob vẫn cố làm việc. Trong vòng một giờ đồng hồ họ giăng xong lưới, thuyền căng buồm kéo theo, rồi cả ba cùng kéo lưới lên thuyền. Chỉ có nước chứ chẳng có gì. Họ lại quăng, lại kéo nhiều lần nhưng chỉ đánh được ít cá. Nee cáu kỉnh và khó chịu. Rob tin chắc rằng nhờ mình vóc dáng to lớn nên họ mới không dám ra tay hành hung.

Bữa tối gồm có bánh mì phơi khô, cá hong khói còn đầy xương, còn nước uống tanh mùi cá trích. Rob cố nuốt ít miếng nhưng lại ói ra. Tệ hơn nữa Aldus bị đi tiêu chảy, thế là cái thùng đựng rác làm khổ cả mắt lẫn mũi. Một người đã từng làm việc trong nhà thương không hề thấy thế là phiền nên Rob đem đổ thùng, cho xuống biển rửa sạch. Có lẽ do Rob chịu làm những việc bẩn thỉu này nên hai người kia ngạc nhiên, sau đó họ không chửi rủa anh nữa.

Tối hôm ấy nằm lạnh run và khốn khổ trong lúc con thuyền trồi lên thụt xuống, ngoằn ngoèo đi trong đêm tối, Rob cứ phải bò ra mạn thuyền cho đến khi bụng không còn gì để nôn ra nữa. Sáng hôm sau lưới cũng chẳng được mấy cá, nhưng tới mẻ thứ sáu thì có khác. Khi họ kéo lưới thì thấy như bị neo lại. Thận trọng và vất vả lắm họ mới kéo được lên. Lần này bao nhiêu là cá lóng lánh bạc, búng lách tách.

“Chúng ta bắt được cá trích rồi!” Nee reo lên.

Ba lần họ kéo lên lưới đầy ắp, sau đó ít hơn; rồi khi không còn chỗ chứa thì họ quay theo hướng gió vào bờ.

Sáng hôm sau các nhà buôn mua số cá đánh được kia đem về bán tươi, phơi khô hay xông khói. Khi đã dỡ hết hàng, họ lại ra khơi.

Hai tay Rob phồng rộp đau đớn, rồi cuối cùng chai lại. Lưới bị rách và anh học được cách vá bằng cách nối các mối lại. Vào ngày thứ tư anh hết buồn nôn vào lúc nào không biết. Hết hẳn luôn. Khi biết chắc như thế thì anh vô cùng khoan khoái vô cùng. Mình phải kể cho bé Tam mới được.

Mỗi ngày thuyền theo bờ biển tiến thêm một ít về phía Bắc. Ngày nào thuyền cũng cập bến để bán cá ngay kẻo bị ươn. Đôi khi Nee nhìn thấy trong đêm trăng sáng một đàn cá nhỏ như hạt mưa phóng khỏi mặt nước để tránh một đàn cá săn mồi, họ sẽ quăng lưới rồi kéo theo vệt trăng sáng để sau đó bắt lên quà tặng hào phóng của biển cả.

Nee bắt đầu cười luôn miệng, rồi Rob nghe ông ta bảo Aldus rằng Jonsson đã đem lại may mắn. Thế rồi khi thuyền cập bến vào một buổi tối, Nee đãi bia và món ăn nóng. Ba người thức ca hát tới khuya. Trong số những điều Rob học được, như một thủy thủ, có không ít bài hát nhảm nhí.

“Anh sẽ là một tay đánh cá giỏi đấy,” Nee nói. “Năm sáu ngày nữa chúng tôi sẽ đến Eyemouth, vá lại lưới, rồi quay về Middlesbrough. Nghề của chúng tôi là đi đi về về giữa Middlesbrough và Eyemouth đánh bắt cá trích. Anh theo bọn tôi không?”

Rob vui vẻ cám ơn ông ta vì được họ mời nhập bọn, nhưng cho biết rằng anh sẽ phải chia tay họ ở Eyemouth.

Ít ngày sau họ đến nơi, thuyền ghé vào một bến cảng xinh xắn, tàu bè đậu chen chúc. Nee trả anh ít đồng kẽm và thân mật vỗ lưng anh. Khi Rob nói rằng anh cần một con ngựa thì Nee dẫn anh đi xuyên qua thành phố tới gặp một người buôn ngựa đứng đắn; ông ta giới thiệu anh hai con, một cái và một đực.

Con cái đẹp hơn nhiều nhưng Rob nói: “Trước kia tôi gặp may với một con đực.” Nên bây giờ anh muốn thử một con đực nữa xem sao. Con này nào phải giống A Rập gì, chỉ là một con ngựa Anh tầm thường, chân ngắn, bờm rối bù, hai tuổi, khỏe và lanh lợi.

Anh buộc túi sau yên rồi nhảy lên lưng con vật, rồi anh và Nee chào nhau từ giã.

“Chúc ông đánh được nhiều cá.”

“Cầu Chúa phù hộ anh, Jonsson.”

Rob rất hài lòng với con ngựa mình dây bề ngoài xấu xí này; anh quyết đinh gọi nó là Al Borak, theo tên con ngựa người Hồi giáo tin rằng đã đưa Đấng Tiên Tri Mohammed lên trời.

Vào những buổi xế trưa nóng nực anh đều tìm cách dừng lại bên một cái hồ hay một dòng suối tắm cho Al Borak, lấy ngón tay chải cái bờm bù xù, ao ước có được một lược gỗ thật chắc. Con ngựa như không biết mệt là gì, đường lại khô ráo nên anh đi được nhanh hơn. Chiếc thuyền đánh cá trích đã đưa anh đi quá khỏi đất nước mà anh quen thuộc; giờ đây cảnh vật đều mới lạ, đáng ngắm. Anh đi dọc một bên bờ sông Tweed năm ngày liền cho đến lúc con sông ngoặt về Phía Nam, còn anh tiếp tục đi về phía Bắc, vào vùng cao nguyên, giữa những rặng núi thấp đến mức gọi là núi thì hơi quá. Đôi nơi vách đá cắt ngang những cánh đồng hoang dài ngút mắt. Mùa này vẫn còn tuyết tan, chảy ào ạt xuống các sườn đồi khiến mỗi lần qua sông là một lần vất vả.

Ở đây chỉ có ít nông trại nằm rải rác, một số có ruộng đất bát ngát, số khác chỉ vừa phải; Rob nhận thấy phần lớn đều được dày công chăm chút gọn gàng, ngăn nắp. Anh thường đưa kèn Saxon lên thổi. Các chủ trại dè chừng nhìn nhưng không ai động đến anh cả. Ngắm nhìn đất nước và con người ở đây, lần đầu tiên Rob hiểu được thêm đôi điều về Mary.

Anh xa cô đã nhiều tháng dài. Chuyến đi này là sai lầm chăng? Biết đâu bây giờ cô đã có chồng khác - tay anh họ khốn kiếp kia chẳng hạn.

Vùng đất con người thấy đẹp mắt này thật ra là để cho cừu và bò. Phần lớn đỉnh đồi đều trơ trụi nhưng các sườn đồi đầy cỏ tốt tươi. Người chăn cừu nào cũng đều có chó và những con vật bốn chân này thật đáng sợ.

Đi khỏi Cummock khoảng nửa ngày đường anh rẽ vào một nông trại xin được dùng đống cỏ khô làm chỗ ngủ qua đêm. Ở đây anh được biết hôm trước vợ người nông phu bị một trong những con chó chăn cừu kia cắn nát ngực.

“Đội ơn Chúa!” ông chồng khe khẽ nói khi Rob cho biết mình là thầy thuốc.

Bà vợ là một người mập mạp, các con bà đã lớn. Bà đau chịu không nổi, chỉ muốn phát điên. Con chó đã cắn bà thê thảm; trông cứ như là bị sư tử vồ. “Con chó ấy đâu rồi?

“Làm gì mà còn nữa,” người nông dân cau có.

Rob cùng với ông chồng đổ rượu cho bà uống. Rượu làm bà khó thở nhưng sẽ bớt thấy đau khi anh khâu vết thương. Anh cho rằng không có mình bà ta cũng vẫn sống thôi nhưng có anh chữa vẫn tốt hơn. Lẽ ra anh chỉ cần theo dõi tình trạng sức khỏe của bà chủ nhà một hai ngày thôi, nhưng anh ở luôn một tuần, cho đến một buổi sáng kia anh hiểu rằng sở dĩ mình còn nấn ná nán lại là vì Kilmarnock không còn xa nữa và sợ phải kết thúc cuộc hành trình.

Anh cho người nông phu biết nơi mình muốn đến, ông ta chỉ anh con đường đi tiện nhất.

Vết thương của bà nọ vẫn còn lởn vởn trong đầu óc Rob, thì hai ngày sau một con chó khổng lồ gầm gừ trờ tới, đứng chặn ngay trước con ngựa của anh. Anh mới rút gươm được nửa chừng thì con chó chạy đi vì có người lên tiếng gọi nó. Người chăn cừu làu bàu không được thân thiện bằng tiếng Erse.

“Tôi không hiểu tiếng nước ông.”

“Ông đang ở trên phần đất của dòng họ Cullen.

“Chính tôi đang muốn tìm đến đây.”

“Ông nói gì? Vì sao chứ?”

“Tôi sẽ trả lời thẳng với cô Mary Cullen.” Rob ngắm nghía người kia, thấy ông ta còn trẻ nhưng nước da sạm nắng gió, tóc đã hoa râm và cảnh giác như một con chó. “Ông là ai?”

Người Scotland cũng nhìn lại chằm chằm nhưng lưỡng lự không biết có nên trả lời không. “Tôi là Craig Cullen,” cuối cùng ông đáp.

“Còn tôi là Cóle. Robert Cole.”

Người chăn cừu gật đầu, không tỏ vẻ ngạc nhiên hay mừng rỡ. “Mời ông theo tôi,” ông ta nói rồi quay đi. Rob không thấy ông ta ra hiệu cho con chó nhưng nó lẽo đẽo theo sát con ngựa, thành ra anh lọt giữa ông ta và con chó, giống như một kẻ lang thang bị tóm cổ trên đồi và bị giải đi.

Ngôi nhà và kho xây đã từ lâu bằng đá kiên cố. Lũ trẻ nhìn sững và thì thầm khi anh cưỡi ngựa vào sân. Phải mất một lúc Rob mới nhận ra hai đứa con của anh trong đám trẻ. Thằng Tam nói nhỏ với anh nó bằng tiếng Erse.

“Em nói gì thế hở con?”

“Em hỏi ‘Phải bố chúng mình không?’ Con đáp phải.”

Rob mỉm cười nhảy xuống ngựa, định bế chúng lên nhưng chúng la hét rầm rĩ rồi bỏ chạy cùng với lũ trẻ. Anh mừng vì thấy thằng Tam chạy nhanh không kém lũ trẻ kia tuy vẫn còn cà nhắc.

“Chúng nó nhát đấy thôi, sẽ chạy về ngay ấy mà,” Mary nói với ra từ bậu cửa. Cô quay mặt đi như không muốn nhìn vào mắt anh. Rob ngỡ cô không mừng khi gặp lại mình, nhưng cô đã sà vào giữa đôi tay cô vẫn mê đắm! Nếu cô có chồng khác thì người ta đã mở mắt cho anh ngay trong sân rồi.

Hôn cô, anh phát hiện cô gãy một răng cửa bên phải hàm trên.

“Lúc ấy em đang ra sức kéo một con bò vào chuồng, rồi trượt chân ngã, va vào sừng nó.” Cô khóc òa lên. “Em già và xấu mất rồi.”

“Ơ kìa, anh có lấy cái răng chết tiệt đó của em làm vợ đâu.” Anh nói như gắt nhưng đầu ngón tay anh dịu dàng sờ chỗ răng hở, thấy miệng cô mềm và ấm khi cô mút ngón tay anh. “Anh đâu có ngủ chung giường với cái răng chết tiệt đó,” Rob nói thêm. Cô cười tuy đôi mắt vẫn con long lanh ngấn lệ.

“Ngã trong cánh đồng lúa mì của anh đấy,” cô nói. “Nằm sóng soài trên đất cát, giữa dám chuột và sâu bọ, cứ như là con dê đực nhảy dê cái.” Cô lau nước mắt. “Chắc là anh mệt và đói nhỉ,” cô nói rồi nắm tay anh dắt vào nhà bếp. Anh lấy làm lạ vì chưa hề nhìn thấy cô tự nhiên thoái mái ở nhà mình như thế này. Cô dọn cho anh bánh yến mạch và sữa; anh kể cô nghe về người em trai vừa tìm thấy nhưng rốt cuộc lại mất, về cuộc chạy trốn khỏi Luân Đôn.

“Thật kỳ lạ và cũng đáng buồn cho anh… Nhưng giả như không xảy ra những chuyện ấy anh có đến đây với em không?”

“Sớm muộn gì anh cũng sẽ tìm đến đây thôi.” Họ nhìn nhau cười tươi tắn. “Đất nước này đẹp thật,” Rob nói. “Nhưng mà thời tiết khắc nghiệt.”

“Khi nào ấm thì dễ chịu hơn. Nhưng chưa được bao lâu thì đã tới mùa cày rồi.”

Anh thôi không ăn tiếp miếng bánh được nữa. “Cũng tới giờ anh cày rồi đây.”

Cô vẫn dễ đỏ mặt. Sẽ chẳng bao giờ bỏ được tính mắc cỡ, anh thấy vui vui. Họ quấn quýt lấy nhau như đôi sam trên đường đi tới khu nhà, rồi vì vướng nhau ngã quay lơ đến trẹo chân sưng hông. Hai người cùng cười ngặt nghẽo, tuy anh lo rằng như thế sẽ ảnh hưởng tới cuộc ái ân của họ, nhưng thật ra anh đã quá lo xa.

79

MÙA CỪU ĐẺ

Ráng hôm sau cô đưa anh đi xem khắp khu đất rộng mênh mông nhâp nhô gò đồi. Họ đi ngựa, mỗi người giữ một đứa con ngồi phía trước.

Chỗ nào cũng thấy cừu, mặt đen, mặt trắng, mặt nâu đang gặm cỏ non ngước mắt nhìn khi họ dong ngựa đi qua. Cô dẫn anh đi thật xa, chỉ anh xem mọi thứ một cách tự hào. Xung quanh trang trại lớn có hai mươi bảy nông trại nhỏ. “Tất cả những nông dân này là bà con của em hết.”

“Có bao nhiêu người tất cả?”

“Bốn mươi mốt.”

“Họ hàng nhà em quần tụ hết quanh đây à?”

“Những người thuộc dòng họ Cullen đều ở đây. Dòng họ Tedder và MacPhee cũng là bà con của chúng ta luôn. Dòng họ MacPhee ở về phía Đông, trong vùng đồi thấp cách đây khoảng nửa ngày đường. Dòng họ Tedder ở về phía Bắc, sau hẻm núi và con sông lớn.”

“Cả ba dòng họ có bao nhiêu đàn ông?”

“Có lẽ một trăm rưỡi.”

Rob dẩu môi. “Thế là em có cả một đạo quân cơ đấy.”

“Đúng thế, nên chẳng phải sợ gì cả.”

Rob có cảm tưởng ở đây cừu đông vô số kể.

“Mình nuôi cừu để lấy len và da, anh ạ. Thịt mau ôi lắm thành ra cứ phải thanh toán nhanh. Anh sẽ ngán thịt cừu ngay cho mà xem.”

Ngay sáng hôm ấy anh tham gia công việc làm ăn của gia đình liền. “Cừu bắt đầu đẻ lứa mùa xuân rồi, anh ạ,” Mary nói, “ai cũng phải xúm vào đỡ đẻ cho cừu cái; ngày cũng như đêm. Cừu non lấy da phải giết khi được ba đến mười ngày tuổi, vì lông lúc đó mịn nhất.” Cô đi ra, để anh ở lại đó với Craig. Chỉ sau vài giờ những người chăn cừu đã không còn xem anh như người ngoài cuộc nữa vì thấy anh bình tĩnh dù gặp trường hợp cừu đẻ khó, lại biết cách mài và dùng dao thuần thục.

Anh rùng mình khi thấy họ làm tuyệt giống cừu đực mới đẻ bằng cách cắn phăng hòn dái còn măng tơ, nhổ vào thùng rác.

“Tại sao mấy anh lại làm như thế?” Rob hỏi.

Craig toét cái miệng dính đầy máu cười. “Phải cắn đi chứ. Đâu cần quá nhiều cừu đực.”

“Sao không dùng dao?”

“Trước giờ vẫn làm theo cách này. Nhanh nhất mà cừu ít bị đau nhất.”

Rob đi tìm gói hành lý, lấy ra con dao mổ bằng loại thép xanh. Chỉ lát sau Craig và những người chăn cừu kia đã phải miễn cưỡng thừa nhận rằng cách của anh cũng hiệu quả lắm. Anh không cho họ biết rằng mình đã phải học làm thật nhanh gọn để người bị thiến thành hoạn nô bớt phải chịu đau đớn.

Anh nhận thấy họ là những con người tính tình độc lập, biết nhiều kỹ năng vô cùng cần thiết.

“Thật không ngạc nhiên tí nào khi em lấy anh,” tối đến anh đùa với cô. “Vì ai ở quanh đây cũng đều là bà con của em cả.”

Cô cười mệt mỏi vì họ đã phải lột da cừu suốt ngày. Căn phòng hôi mùi cừu, lẫn mùi máu và thịt, nhưng anh không thấy khó chịu vì nó gọi nhớ đến maristan và trạm cứu thương ở Ấn Độ.

“Bây giờ có anh ở đây, em sẽ bớt được một người chăn cừu.”

Cô không cười nữa mà gắt. “Suỵt! Anh điên à?”

Rồi cô nắm tay anh kéo ra khỏi căn phòng lột da cừu sang một cái chái xây bằng đá. Bên trong có ba phòng quét vôi trắng. Một phòng làm việc, một phòng có bàn và tủ giống như căn phòng của anh ở Ispahan, rõ ràng để làm phòng khám bệnh. Trong phòng thứ ba có kê ghế dài bằng gỗ để bệnh nhân ngồi đợi vào gặp bác sĩ.

Rob bắt đầu làm quen với từng người một. Một ông nhạc sĩ tên là Ostric bị tuột con dao dùng lột da cừu cắt trúng mạch máu ở cẳng tay. Rob cầm máu rồi băng vết thương.

“Tôi còn chơi kèn túi được nữa không?” Ostric lo lắng hỏi. “Vì chính cái tay này phải đỡ sức nặng của kèn đấy.”

“Sau ít ngày là bác sẽ không còn thấy vướng víu gì nữa đâu,” Rob bảo đảm với ông ta.

Mấy ngày sau, khi đi qua khu lều thuộc da anh gặp một người anhhọ của Mary là ông lão Malcom, bố của Craig. Anh dừng lại nhìn kỹ những ngón tay sung to như cái dùi và những móng tay cong một cách lạ lùng.

“Đã từ lâu rồi anh bị ho nặng và thường lên cơn sốt,” anh nhẹ nhàng nói với ông ta.

“Ai kể cho chú thế?” Malcom Cullen hỏi.

Ibn Sina đã miêu tả đây là biểu hiện của bệnh phổi. “Tôi nhìn thấy qua đôi bàn tay của anh. Ngón chân anh cũng thế, đúng không.”

Ông lão gật đầu. “Chú có thể chữa cho tôi được không?”

“Tôi không biết.” Anh kề tai sát ngực, nghe thấy giống như tiếng giấm reo lúc đun sôi.

“Phổi anh đầy nước. Một buổi sáng nào đó anh ghé lại phòng khám bệnh, tôi sẽ khoan một lỗ nhỏ giữa hai rẻ xương sườn để rút nước ra, mỗi lần một ít. Trong khi đó tôi sẽ thử nước tiểu của anh, theo dõi bệnh rồi cho anh thuốc xông và chỉ cách ăn kiêng khem để làm khô phổi.”

Tối hôm ấy Mary nhìn anh cười. “Anh bỏ bùa anh Malcom rồi. Gặp ai anh ấy cũng bảo rằng anh có phép lạ chữa được bệnh.”

“Nào anh đã chữa gì cho anh ấy đâu.”

Sáng hôm sau chỉ có mình anh trong phòng khám bệnh. Chẳng thấy Malcom hay một ai khác. Sáng hôm sau cũng thế.

Khi anh than thở thì Mary lắc đầu. “Phải xong mùa cừu đẻ họ mới đến, họ quen như thế rồi.”

Cô nói đúng. Mười ngày tiếp theo cũng chẳng có ma nào đến cả. Giữa mùa cừu đẻ và lúc xén lông là giai đoạn rảnh rang hơn. Một buổi sáng kia Rob mở cửa phòng khám bệnh thì thấy người ta ngồi kín các ghế dài; ông lão Malcom thân mật chào anh.

Sau ngày đó sáng nào họ cũng đến đúng giờ, vì khắp các hẻm núi và thung lũng trong vùng đồi đồn rằng chồng của Mary Cullen đúng là thầy thuốc thật. Xưa nay chưa từng có bác sĩ ở Kilmarnock nên Rob hiểu rằng anh sẽ phải cần nhiều năm để thanh toán hậu quả của một số cách tự chữa của họ.

Người ta còn dẫn cả những con vật bị đau đến để anh chữa nữa chứ. Và nếu không đến được thì họ không ngần ngại mời anh đến nhà kho. Anh đâm ra thạo chữa bệnh lở chân và loét miệng của cừu. Khi có điều kiện, anh mổ xẻ một con bò, dăm con cừu để tìm hiểu cặn kẽ và xem việc mình làm là đúng hay sai. Anh thấy nội tạng của chúng hoàn toàn không có gì giống heo hay người.

Trong bóng đêm của căn phòng ngủ mà mấy hôm nay hai vợ chồng anh ăn nằm, hy vọng có thêm một đứa con nữa, Rob cám ơn cô đã dựng cho anh phòng khám bệnh mà anh được biết cô đã làm ngay khi về tới Kilmarnock.

Cô cúi nhìn anh hỏi: “Nếu như không có nơi để hành nghề thì anh sẽ ở lại đây với em được bao lâu, hakim?”

Câu hỏi không ẩn chút châm chọc nào. Cô hôn anh ngay khi vừa dứt lời. 

80

GIỮ TRỌN LỜI HỨA

Rob dẫn hai con vào rừng và tới những ngọn đồi để tìm những thứ cây cỏ anh cần. Ba bố con hái đem về rồi thứ thì phơi khô, thứ nghiền thành bột. Anh ngồi với các con, dạy chúng tỉ mỉ, chỉ chúng xem từng cái lá, từng bông hoa. Anh cho chúng biết về dược thảo: loại dùng để chữa nhức đầu, loại trị chuột rút, loại trị sốt, loại chữa tiêu chảy, loại chữa chứng chảy máu cam, loại chữa nứt nẻ tay chân, loại trị viêm họng và loại chữa nhức xương.

Craig Cullen có nghề làm muỗng nên đã khéo tay đóng cho anh các hộp gỗ đựng dược thảo cho được khô, không bị hỏng. Anh ta chạm trổ những hộp này với đủ loại nữ thần, yêu tinh và dã thú giống như đã chạm muỗng. Thấy thế, Rob chợt nảy ra ý, bèn vẽ vài quân cờ Vua.

“Cậu chạm được mấy cái này không?”

Craig nhìn anh như giễu cợt. “Tại sao không?”

Rob vẽ các quân và bàn cờ. Chỉ cần hướng dẫn sơ rồi Craig cũng chạm đủ hết. Thế là sau đó Rob và Mary lại có dịp tiêu khiển với trò chơi mà một ông vua quá cố đã dạy anh.

Rob thấy cần phải học tiếng Gaelic. Mary không có quyển sách nào nhưng vẫn dạy anh, bắt đầu bằng mười tám mẫu tự. Đến bây giờ thì anh đã biết phải học ngoại ngữ như thế nào cho kết quả, nên suốt mùa hè và mùa thu anh miệt mài học. Sang mùa đông anh đã viết được những câu ngắn và bập bẹ tập nói làm những người chăn cừu và hai đứa con cứ cười mãi.

Đúng như anh đoán, mùa đông ở đây thật khắc nghiệt. Lạnh nhất là ngay trước Lẽ Nến209. Sau đó là thời gian các thợ săn hoạt động vì họ có thể theo dấu chân trên tuyết tìm ra nai hay gà rừng; họ giết mèo rừng và sói vì chúng bắt cừu. Tới nào người ta cũng tụ tập trước lò sưởi trong đại sảnh. Craig lo chạm khắc còn những người khác lo chữa yên cương hay làm bất cứ việc nhà nào có thể làm được bên lò sưởi; họ vừa làm vừa trò chuyện. Đôi khi ông Ostric chơi kèn túi. Họ làm ra ở Kilmarnock một loại len nổi tiếng, họ nhuộm màu thạch thảo cho những tấm lông cừu tốt nhất bằng cách ngâm vào địa y gỡ từ các tảng đá. Mỗi người tự dệt lấy ở nhà nhưng họp nhau ở phòng lớn để cùng đập cho vải rút lại: vải ngâm trong nước xà bông trước đó được chuyền quanh bàn để mỗi bà, mỗi cô đập và chà; họ vừa làm vừa hát những bài ca về công việc này. Rob thấy giọng họ hòa với tiếng kèn của ông Ostric thành một thứ âm thanh độc đáo.

Nhà nguyện gần nhất cách trang trại cả ba giờ đi ngựa và Rob cho rằng như thế càng dễ dàng tránh mặt các cha đạo. Nhưng vào một ngày mùa xuân thứ hai của anh ở Kilmarnock một người đàn ông mập và thấp xuất hiện với nụ cười mệt mỏi.

“Cha Domhnall! Cha Domhnall!” Mary reo lên rồi chạy vội ra chào.

Mọi người xúm lại quanh cha, nồng nhiệt chào mừng. Ông mỉm cười hỏi han, vỗ vai, nói đôi lời cổ vũ mỗi người một chút; cứ như là một bá tước đại lượng giữa đám tiện dân, Rob thầm bực mình.

Ông lại gần Rob, chăm chú nhìn anh. “Anh là chồng của cô Mary Cullen đấy.”

“Vâng.”

“Anh là dân chài à?”

Câu hỏi làm anh bối rối. “Con chỉ câu cá hương thôi.”

“Tôi đoán mò thế thôi. Sáng mai tôi dẫn anh đi câu cá hồi,” ông nói và Rob đồng ý.

Tờ mờ sáng hôm sau họ đi bộ đến một con sông nhỏ, chảy xiết. Cha Domhnall mang đến hai cần câu thật to, dây thật chắc và mồi giả cắm lông với lưỡi câu móc kín đáo ở ngay chính giữa. “Giống cách câu của mấy người con quen biết,” Rob nói; cha Domhnall gật đầu, tò mò nhìn anh.

Cha Domhnall chỉ anh cách quăng câu rồi giật lại từ từ khiến mồi giống như cá con đang phóng. Họ thử mấy lần mà chẳng câu được con nào nhưng Rob không quan tâm gì lắm vì anh mải miết nhìn nước chảy. Lúc này mặt trời đã lên cao. Anh thấy một con chim đại bàng bay lượn tuốt trên cao, gần đấy có tiếng gà gô.

Một con cá to đớp câu nhanh như chớp làm bắn tung cả nước, rồi bơi ngược dòng tức thì.

“Anh phải chạy theo nó kẻo nó làm đứt dây hay giật mất lưỡi câu đấy,” cha Domhnall la lớn.

Rob nhảy ngay xuống sông, bì bõm lội theo con cá hồi. Nó vùng mạnh như thể muốn dìm chết anh vì đã mấy lần anh ngã trong làn nước lạnh buốt, lần mò trên đáy sông lổn nhổn đá, hẫng xuống chỗ sâu.

Con cá bơi ngược bơi xuôi làm anh cứ phải lội theo. Cha Domhnall đang lớn tiếng nhắc chừng Rob nhưng chợt có tiếng đập mạnh trên làn nước, anh ngước nhìn lên thì thấy cha đang vùng vẫy. Một con cá đã cắn câu và lôi cha ngã xuống sông.

Rob cố giữ con cá giữa dòng. Cuối cùng nó phải chịu thua, nhưng mà nó nặng quá, e đứt dây.

Lát sau con cá vùng vẫy yếu dần, anh kéo nó vào được chỗ nước nông, đáy toàn sỏi. Nó mới lớn làm sao! Khi anh nắm cái mồi giả thì nó quây một lần cuối, tuột khỏi lưỡi câu để lại một mảng thịt cổ đỏ máu. Con cá hồi nằm yên một khoảnh khắc; rồi khi Rob nhìn thấy một dòng máu đen rỉ từ mang cá thì nó búng mình rớt xuống chỗ nước sâu và biến mất.

Anh run rẩy đứng đó, chán nản. Thấy con cá chảy máu nên tưởng nó chết rồi chứ. Bây giờ trắng tay.

Anh lội xuôi dòng, do bản năng hơn là hy vọng. Đi chưa được mươi bước anh đã thấy một vệt màu bạc ngay phía trước nên bì bõm lội tới. Hai lần anh chụp hụt vì con cá bơi đi hay vì bị nước đẩy, rồi anh thấy nó ngay dưới chân. Nó bị dòng nước chảy xết ép vào một tảng đá chứ chưa chết hẳn.

Anh phải đầm mình vào nước tê buốt để nắm nó bằng cả hai tay, đem lên bờ rồi lấy đá đập cho nó chết chóng vánh. Con cá nặng ít nhất hai stone.

Cha Domhnall cũng vừa kéo được con cá của ông lên bờ, nhỏ hơn con của anh xa.

“Con của anh thừa cho cả hai chúng mình, nhỉ?” ông nói. Thấy Rob gật đầu, cha thả lại con cá ông câu được xuống sông. Ông nhẹ nhàng thả nó xuống để tự nước cuốn đi. Nó lắc nhẹ vây một cách uể oải như thể không cố vẫy nó vẫn sống; hai cái mang bắt đầu phập phồng. Rob nhìn sự sống khẽ rung qua thân mình con cá, nhìn nó bơi đi, biến mất trong dòng nước. Rob biết cha Domhnall và mình làm bạn với nhau được.

*

Họ cởi quần áo ướt sũng ra phơi rồi nằm trên một tảng đá có nắng ấm rọi vào gần đó.

Cha Domhnall thở phào. “Không giống câu cá hương, nhỉ?”

“Khác nhau như hái hoa và đẵn cây vậy.” Rob đáp. Chân anh bị cả chục vết xước cháy máu vì ngã dưới sông, còn vết bầm thì vô số.

Hai người nhìn nhau cười.

Cha Domhnall gãi cái bụng tròn, trắng như bụng cá rồi lại lặng thinh. Rob nghĩ ràng cha sẽ hỏi nhưng nhìn ông anh hiểu phương cách của cha là chờ đợi và lắng nghe. Tính nhẫn nại của cha rất đáng quý và nếu anh chỉ vẽ ông chơi cờ Vua thì đức tính này sẽ làm ông trở thành địch thủ đáng gờm chứ không phải xoàng.

“Mary và con không làm phép cưới trong nhà thờ. Cha biết chứ?”

“Tôi có được nghe loáng thoáng.”

“Suốt bao nhiêu năm đó chúng con ở với nhau như vợ chồng thật sự, nhưng chỉ là hôn phối theo kiểu ước hẹn giữa hai bên thôi.”

Cha ậm ừ.

Anh kể cho ông về đầu đuôi câu chuyện. Anh không bỏ sót điều gì, cũng không coi nhẹ những khó khán gặp phải ở Luân Đôn. “Con rất muốn Cha làm hôn lễ cho chúng con, nhưng con nói trước rằng có thể con đã bị rút phép thông công rồi.”

Họ nằm ườn dưới nắng ấm, ngẫm nghĩ về việc này.

“Nếu người phụ tá giám mục Worcester muốn thì hẳn ông ấy đã đắp điếm, che đậy cho anh rồi,” Cha nói. “Một người nhiều tham vọng như thế sẽ thà có một người anh mất tích và rơi vào quên lãng hơn là nhận họ hàng thân thích với một người bị Giáo hội xua đuổi.”

Rob gật đầu. “Nhưng giả thử em trai con không làm nổi việc ấy thì sao?”

Cha Domhnall nhíu mày. “Anh đâu có bằng cớ chắc chắn nào là đã bị rút phép thông công, phải không?”

Rob lắc đầu. “Nhưng chuyện đó hoàn toàn có thể có.”

“Có thể à? Tôi không thể nào lo việc đạo giáo mà chỉ dựa theo nỗi sợ của anh được. Chậc, việc anh sợ đó quan hệ gì đến Chúa mới được chứ? Tôi sinh ra ở Prestwick. Từ khi được thụ phong tôi chưa hề rời khỏi xứ đạo của vùng núi này và mong rằng sẽ được nhắm mắt với tư cách linh mục ở đây. Ngoài anh ra, tôi chưa từng gặp người nào đến từ Luân Đôn hay Worcester cả. Tôi chưa từng nhận được điệp văn nào của Đức Tổng Giám mục hay của Đức Thánh Cha, mà chỉ từ Chúa Jesus thôi. Anh tin rằng ý của Người là không muốn tôi làm phép để gia đình anh bốn người thành một gia đình Cơ Đốc hay sao?”

Rob nhìn ông cười, lắc đầu.

Hai đứa con anh suốt đời ghi nhớ đám cưới của bố mẹ chúng và mai sau sẽ kể đi kể lại cho con cháu nghe. Hôn lễ tổ chức giản dị và nhẹ nhàng trong đại sảnh. Mary mặc áo cưới màu xám nhạt, cài trâm bạc và thắt lưng bằng da hoẵng đính bạc. Cô điềm tĩnh nhưng hai mắt long lanh khi cha Domhnall tuyên bố rằng cô và các con với Rob Jeremy Cole sẽ mãi mãi là một gia đình dưới sự che chở thiêng liêng của Giáo hội.

Sau đám cưới Mary gửi thư mời tất cả họ hàng của cô đến để giới thiệu chồng mình. Tới ngày hẹn, những người thuộc dòng họ MacPhee từ hướng Tây đi qua khu đồi thấp còn những người thuộc dòng họ Tedder vượt con sông rộng, qua hẻm núi tới Kilmarnock. Họ mang theo quà cưới, bánh trái cây, bánh nhân thịt rừng, nhiều thùng rượu mạnh và loại bánh pudding thịt và yến mạch to tướng mà họ thích. Một bò đực, một bò cái, tám cừu, chục cừu non và nhiều gà vịt được quay bằng những cái xiên gác trên lửa. Người ta chơi thụ cầm, kèn túi, vĩ cầm, kèn trumpet. Rồi khi các bà các cô cất tiếng hát thì Mary cũng hòa theo.

Suốt buổi chiều, trong những cuộc thi đua thể thao, Rob gặp những người bà con bên vợ thuộc dòng họ Cullen, MacPhee và Tedder. Một số người anh thấy mến ngay. Anh không nhọc công làm quen với mọi anh em trai họ vì quá đông. Nhiều người đã ngà ngà say; một số ép chú rể nhập cuộc, nhưng Rob chỉ nâng ly mừng vợ con và thị tộc, còn với những người khác anh từ chối khéo bằng nụ cười và dăm ba câu đùa cợt.

Tối hôm ấy trong lúc mọi người vẫn hăng say chén thù chén tạc thì Rob đi dạo ra khỏi khu nhà và các chuồng trại. Trời đẹp, có sao và không nóng. Anh ngửi thấy mùi kim tước. Rồi khi tiếng huyên náo sau lưng anh nhỏ dần, anh nghe tiếng đàn cừu, tiếng ngựa hí, tiếng gió thổi qua đồi, tiếng dòng sông ồ ạt, anh cho rằng có thể cảm thấy như từ hai gan bàn chân của mình mọc ra rễ cái, xuyên sâu vào lớp đất mỏng cứng như đá.

81

VÒNG TRÒN KHÉP LẠI

Do đâu mà một người đàn bà mang, hoặc không, mầm mống của một đời sống mới là một điều cực kỳ bí ẩn. Sau khi đã cho ra đời hai đứa con trai, rồi năm năm liền không sinh nở, thế mà Mary có bầu ngay sau lễ cưới. Lúc này cô thận trọng khi làm việc, mau mắn gọi cánh đàn ông phụ. Hai thằng con trai theo chân mẹ làm những việc lặt vặt. Nhìn hai đứa người ta dễ dàng đoán ra đứa nào mai sau sẽ thành kẻ nuôi cừu: thỉnh thoảng thằng Rob J. cũng tỏ ra thích thú với công việc trong trang trại nhưng thằng Tam luôn luôn hăm hở cho cừu non ăn và năn nỉ để được có dịp xén lông cừu. Tam còn một điểm khác lạ nữa, thể hiện lần đầu tiên qua nét vẽ nguệch ngoạc nó vạch trên đất với một cái que. Rồi bố nó cho nó than và một tấm bảng gỗ thông và chỉ nó cách vẽ người và vật. Rob không cần phải bảo nó rằng ngay cả những khuyết tật cũng đừng bỏ sót.

Trên bức tường cạnh giường của Tam có treo bức thảm của những ông vua thuộc dòng họ Samanid; ai cũng biết đó là món quà từ một người bạn của gia đình ở Ba Tư đã tặng cho nó. Có một lần duy nhất Mary và Rob bắt buộc phải đối mặt với chuyện xưa cũ đã cố chôn vào một góc sâu kín của tâm khảm: khi hai người thấy Tam chạy theo một con cừu mẹ lạc đàn thì Rob thấy rằng sẽ là một điều không hay cho thằng bé nếu nó được biết còn không biết bao nhiêu anh em cùng cha khác mẹ mà nó sẽ không bao giờ gặp. “Chúng ta đừng bao giờ nên cho nó biết cả.”

Nó chính là con anh đó, cô nói rồi quay qua ôm lấy anh. Giữa hai người là cái bụng tròn của cô, sau này sẽ là Jura Agnes, đứa con gái duy nhất của họ.

Rob phải học thứ tiếng mới vì quanh anh mọi người đều nói thứ tiếng này, và anh thực hành ngay. Cha Domhnall cho anh mượn một quyển Kinh Thánh được các tu sĩ Ireland viết bằng tiếng Gaelic. Giống như trước kia anh học tiếng Ba Tư từ kinh Koran, giờ đây anh học tiếng Erse từ Kinh Thánh.

Anh treo trong phòng làm việc bức vẽ “Người đàn ông trong suốt” và “Người đàn bà mang thai”. Anh dùng những bức phác họa về cơ thể để dạy hai đứa con, trả lời những điều chúng hỏi. Mỗi khi được mời đi chữa cho người hay con vật bị bệnh, anh thường dẫn theo một trong hai đứa. Vào một ngày như thế Rob J. ngồi sau bố trên lưng con Al Borak đi tới một nông trại nhỏ nằm trong vùng đồi; ngôi nhà có mùi tử khí của bà Ardis đang hấp hối. Bà là vợ ông Ostric.

Thằng bé nhìn anh đong liều lượng thuốc cho bệnh nhân uống, rồi Rob thấm nước vào khăn đưa cho con.

“Con lau mặt cho bà.”

Rob J. rất dịu dàng, hết sức cẩn thận khi lau đôi môi nứt nẻ của bà. Khi nó lau xong, bà Ardis sờ soạng nắm đôi bàn tay nhỏ bé của nó.

Rob thấy nụ cười dịu dàng trên môi nó thay đổi hẳn. Anh chứng kiến sự kinh hoảng của nó khi lần đầu cảm nhận cái chết đang đến, mặt nó tái xanh và nó hất mạnh tay bà ra.

“Không sao đâu, con,” anh nói rồi ôm chặt lấy đôi vai nhỏ bé của Rob J. “Không sao đâu.” Nó mới bảy tuổi, nhỏ hơn anh hồi đó hai tuổi. Anh ngạc nhiên khi thấy rằng cuộc đời mình đã thành một vòng tròn lớn khép kín.

Anh an ủi và săn sóc bà Ardis. Ra khỏi nhà bà, anh nắm hai bàn tay Rob J. Thằng bé cảm thấy sức sống của bố nó qua đôi bàn tay nên không sợ nữa. Anh nhìn vào đôi mắt nó.

“Điều mà con cảm nhận được từ bà Ardis và sức sống con thấy trong người bố bây giờ… cảm nhận được những cái đó là một tài năng được Đấng Vạn Năng phú cho. Hiếm có lắm đấy. Không phải là ma thuật đâu, con đừng có sợ. Đừng gắng sức tìm hiểu làm gì. Một lúc nào đó con sẽ hiểu. Đừng sợ.”

Nét tái xanh trên khuôn mặt con trai anh biến mất. “Thưa bố, vâng.”

Anh lên ngựa, kéo thằng bé lên ngồi sau lưng rồi hai bố con đi về nhà.

Tám ngày sau thì bà Ardis chết. Sau vụ này cả tháng Rob J. không đến phòng khám hay xin theo bố khi anh đi chữa bệnh. Rob không ép. Anh thấy rằng ngay cả một đứa trẻ cũng có quyền to quyết định về sự chia sẻ nỗi khổ đau của nhân loại.

Thằng Rob J. cùng đi chăn cừu với Tam để lãng quên. Khi nào chán, hái dược thảo một mình, có khi cả buổi. Nó bị hoang mang.

Nhưng nó tin tưởng hoàn toàn vào bố nên một ngày kia nó chạy theo Rob khi anh cho ngựa đi ra khỏi sân. “Bố! Cho con đi theo được không? Để trông ngựa hay làm gì khác cũng được.”

Rob gật đầu rồi nhấc nó lên ngồi sau yên.

Sau đó thỉnh thoảng nó đến phòng khám bệnh và lại được bố nó chỉ dẫn tiếp. Khi Rob J. lên chín tuổi, tự nó muốn được làm một đứa học việc, ngày ngày phụ tá bố.

Sau khi Jura Agnes ra đời được một năm thì Mary sinh thằng con thứ ba tên là Nathanael Robertson. Năm sau cô sẩy thai; bé trai này được rửa tội và đặt tên là Carrik Lyon Cole trước khi chôn. Rồi tới hai lần liên tiếp sẩy thai nặng. Mặc dù còn trong tuổi sinh nở Mary không có thai được nữa. Cô rất đau lòng vì muốn có nhiều con; Rob biết thế nhưng anh hài lòng thấy cô dần dà hồi sức và vui vẻ lại.

Một ngày nọ, vào năm đứa con út của anh lên năm tuổi, một người đàn ông trong áo caftan đen bám đầy bụi bặm, đội mũ da hình quả chuông đi tới Kilmarnock, dắt theo một con lừa thồ hàng.

“Chúc ông bình an,” Rob nói bằng tiếng Do Thái; người Do Thái nọ nhìn sững anh đáp: “Chúc ông bình an.”

Ông ta là một người gân guốc, có bộ râu rậm màu nâu, làn da sạm vì dãi dầu mưa nắng. Khóe mắt và khóe môi hằn những nét mệt mỏi. Ông ta tên là Dan ben Gamliel ở tận Rouen210, cách Kilmarnock rất xa.

Rob cho mấy con vật của ông ta ăn rồi đưa nước để ông ta rửa tay, đem thức ăn kasher ra mời. Anh thấy tiếng Do Thái của mình kém hẳn đi, vì đã quên không ít từ. Nhưng anh vẫn còn biết đọc kinh cầu nguyện để xin ban phép lành cho bánh mì và vang.

“Ông là người Do Thái à?” Dan ben Gamliel nhìn sững anh hỏi.

“Không, chúng tôi là người Cơ Đốc.”

“Vậy tại sao ông lại làm như thế?”

“Chúng tôi mang một món nợ rất lớn,” Rob đáp.

Đám con anh ngồi ở bàn, nhìn sững người khách không giống những người chúng từng thấy, ngạc nhiên lắng nghe bố chúng cùng với người nọ lẩm bẩm những lời cầu nguyện lạ tai trước khi ăn.

“Sau khi ăn xong ông có muốn cùng học với tôi không?” Rob cảm thấy trong lòng dâng lên một mối hồi hộp tưởng đã quên rồi. “Chúng ta sẽ cùng học các điều răn chẳng hạn,” anh nói.

Người lạ nhìn anh. “Tôi rất tiếc không làm được việc này!” Mặt Dan ben Gamliel tái đi. “Vì tôi không phải là học giả,” ông ta lẩm bẩm.

Rob giấu vẻ thất vọng, dẫn người khách đến chỗ ngủ đã được chuẩn bị chu đáo như xưa kia anh từng được đối xử ở mỗi làng Do Thái.

Sáng hôm sau anh dậy sớm. Trong số những thứ mang từ Ba Tư về anh tìm thấy cái mũ Do Thái, tấm khăn đọc kinh, dây da. Anh cầm những thứ này đến cùng cầu nguyện sáng với Dan ben Gamliel.

Dan ben Gamliel trố mắt nhìn Rob buộc cái hộp nhỏ màu đen vào trán và quấn dây da quanh cánh tay, làm thành các chữ cái tên của Đấng Không Thể Nói Ra. Người khách Do Thái nhìn anh lắc lư, lắng nghe anh đọc kinh.

“Tôi biết ông là người gì rồi,” ông ta nói một cách khó khăn. “Ông là người Do Thái bỏ đạo, là người đã quay lưng với dân tộc và Chúa Trời của chúng ta, dâng linh hồn cho dân tộc khác.”

“Không phải như thế đâu,” Rob đáp và lấy làm tiếc đã đến đây làm gián đoạn buổi cầu nguyện của khách. “Tôi sẽ giải thích khi ông cầu nguyện xong,” anh nói rồi rút lui.

Nhưng khi anh quay lại để đón khách ăn điểm tâm thì Dan ben Gamliel đã đi mất. Con ngựa không còn đó. Con lừa cũng thế. Số hàng nặng nề đã được chất lên lừa chở đi. Ông khách bỏ chạy chứ không chịu ở lại, e bị lôi kéo vào con đường phản đạo đáng sợ.

Đó là người Do Thái cuối cùng Rob gặp. Từ đó về sau anh không còn gặp người Do Thái nào khác hay có dịp nói thứ tiếng này lần nào nữa.

Anh cũng cảm thấy quên dần tiếng Ba Tư. Sợ rằng một ngày kia sẽ quên sạch, một bữa nọ anh quyết định dịch quyển Y kinh sang tiếng Anh để có thể tiếp tục tham khảo vị Thầy của mọi bác sĩ. Anh cần rất nhiều thì giờ. Anh không ngớt tự nhủ rằng thầy Ibn Sina mất ít thì giờ trước tác quyển này hơn là anh dịch.

Đôi khi anh hết sức hối tiếc đã không được ít ra một lần học đủ hết mọi điều răn của người Do Thái. Anh thường nghĩ đến con người Jesse ben Benjamin, nhưng với thời gian anh chấp nhận quãng đời đã qua là một phần của quá khứ mình - làm kiếp người Do Thái thường là cơ cực lắm - và hầu như anh chẳng bao giờ nhắc nhở đến thời đó và những nơi chốn cũ nữa. Một lần khi Tam và Rob J. tham gia cuộc chạy đua tổ chức hằng năm trong khu đồi để tưởng niệm ngày lễ Thánh Kolumb, anh kể cho chúng nghe về một người chạy thi tên Karim đã thắng một cuộc chạy đua dài, gian khổ gọi là chatir. Rồi khi phải làm những công việc nhạt nhẽo, đặc trưng của nhịp sống đều đều hằng ngày ở Scotland, như dọn phân trong chuồng trại, hót tuyết hay bửa củi anh cũng tưởng như ngửi thấy - song chỉ họa hoằn thôi - hơi nóng của sa mạc trở nên mát lạnh về đêm, nhớ đến Fara Askari thắp nến nhân ngày Sabbath, đến tiếng voi gầm khi xông trận, hay cái cảm giác tuyệt vời được ngồi ngất ngưởng trên lưng một con lạc đà cao lênh khênh chạy như bay. Nhưng rồi anh lại có cảm tưởng mình trước nay vẫn chỉ sống ở Kilmarnock và những gì đã xảy ra trước đó chỉ là một câu chuyện anh được nghe kể bên đống lửa khi gió lạnh về.

Lũ con anh lớn lên và đổi khác, vợ anh tuổi càng cao càng đẹp. Bốn mùa đến rồi đi nhưng có một thứ bất biến, không bao giờ lìa xa anh: đó là cái giác quan đặc biệt, sự nhạy cảm của người thầy thuốc. Dù anh có bị gọi giữa đêm khuya thanh vắng đến bên giường bệnh hay sáng ra ở phòng khám bệnh đông người anh luôn luôn cảm nhận được những đau đớn của họ. Trong khi cố hết sức để làm giảm đau đớn cho con người, anh luôn luôn thấy lòng tràn đầy niềm biết ơn lẫn nỗi bàng hoàng - bây giờ đây cũng như từ những ngày đầu ở maristan - rằng Chúa Trời đã chọn anh, rằng anh là người đã được bàn tay Chúa Trời vươn ra và chạm đến và cái khả năng để giúp đỡ và phục vụ đã được phú cho anh, cậu bé học việc của bác phó cạo.

LỜI CẢM TẠ

Trong truyện Người thầy thuốc chỉ có hai nhân vật là có thật: Ibn Sina và al-Juzjani. Tuy có một ông vua tên là Ala-al-Dawla thật, nhưng về ông ta chỉ còn ghi lại một ít chi tiết, thành ra nhân vật mang tên này là hình ảnh pha trộn của nhiều Shah.

Maristan được xây dựng theo các miêu tả nhà thương Azudi ở Baghdad thời Trung cổ.

Nhiều đặc điểm và dữ kiện của thế kỷ 11 đã vĩnh viễn mất đi. Chỗ nào không còn tư liệu hoặc không rõ ràng tôi đã không ngần ngại hư cấu; vì thế đây là một sản phẩm của tưởng tượng chứ không phải là trích đoạn lịch sử. Mọi nhầm lẫn dù lớn hay nhỏ nảy ra trong quá trình cố gắng của tôi nhằm xây dựng lại trung thực đặc điểm không gian và thời gian đều là do người viết. Tuy nhiên quyển tiểu thuyết này không thể hình thành nếu không có sự giúp đỡ của nhiều thư viện và cá nhân.

Cám ơn Đại học Massachusetts ở Amherst đã cho phép sử dụng mọi thư viện, cám ơn bà Edla Holm của Văn phòng cho mượn sách liên thư viện của đại học này.

Thư viện Lamar Soutter thuộc Trung tâm Y học ở Worcester của Đại học Massachusetts là một nguồn quý báu về các sách y khoa và lịch sử y khoa.

Trường Cao đẳng Smith đã có nhã ý cho tôi vào hàng “sinh viên dự thính”, nhờ đó tôi có thể sử dụng thư viện William Allan Neilson. Thư viện Werner Josten của Smith’s Center for the Performing Arts là một nguồn tuyệt vời về những chi tiết liên hệ đến y phục.

Bà Barbara Zalenski, thủ thư của thư viện Belding Memorial ở Ashfiel, Massachusetts lúc nào cũng đáp ứng yêu cầu mượn sách của tôi dù phải tốn công tìm kiếm lâu đến đâu.

Bà Kathleen M. Johnson, thủ thư của thư viện Baker, trường Harvard’s Graduate School of Business Administration, đã gửi cho tôi tài liệu về lịch sử tiền tệ thời Trung cổ.

Tôi cũng cám ơn thủ thư các thư viện của trường Cao đẳng Amherst, trường Cao đẳng Mount Holyoke, Đại học Brandeis, Đại học Clark, thư viện Countway về y khoa của trường Y khoa Harvard, thư viện công cộng Boston và Boston Library Consortium.

Richard M. Jakowski, bác sĩ thú y, nhà bệnh lý học về thú vật tại Trung tâm Thú y Tufts - New England, North Grafton, Massachusetts, đã giúp tôi so sánh nội tạng heo và người, cũng như tiến sĩ Susan L. Carpenter tại Rocky Mountains Laboratories of the National Institute of Health Ở Hamilton, Montana.

Giáo sĩ Do Thái Louis A. Rieser của Temple Israel Ở Greenfield, Massachusetts trong nhiều năm đã trả lời nhiều thắc mắc của tôi về đạo Do Thái.

Giáo sĩ Do Thái Philip Kaplan của Associated Synagogues ở Boston đã giải thích cho tôi về những chi tiết trong việc mổ thịt thú vật sao cho kasher.

Graduate School of Geography thuộc Đại học Clark đã cung cấp cho tôi bản đồ và thông tin về địa lý thế giới vào thế kỷ 11.

Phân khoa Classics Department tại trường Cao đẳng Holy Cross, Worcester, Massachusetts đã dịch giúp tôi nhiều tư liệu bằng tiếng Latin.

Robert Ruhloff, thợ rèn ở Ashfield, Massachusetts đã cho tôi biết về loại thép màu xanh có vân ở Ấn Độ và đã giới thiệu cho tôi tờ The Anvil’s Ring - tạp chí của thợ rèn.

Thống đốc Phelps ở Ashfield đã kể cho tôi biết chuyện câu cá hồi ở Scotland.

Bà Patricia Schartle Myrer, nguyên đại diện của tôi (nay đã về hưu), cũng như người đại diện hiện nay, ông Eugene H. Winick của McIntosh and Otis, Inc., đã động viên khi tôi viết quyển truyện này. Chính bà Pat Myrer đã gợi ý tôi viết về một dòng họ bác sĩ qua nhiều đời; gợi ý này đã dẫn đến việc viết tác phẩm tiếp theo quyển Người thầy thuốc đang được tiến hành.

Ông Herman Gollob của Nhà xuât bản Simon & Schuster là một người biên tập lý tưởng: không khoan nhượng và đòi hỏi cao nhưng luôn nhiệt tình và sẵn sàng giúp đỡ. Qua việc phát hành quyển truyện này ông đã thu thập được kinh nghiệm quý báu.

Lise Gordon đã giúp tôi trong việc duyệt bản thảo, đã cùng với Jamie Gordon, Vincent Rico, Michael Gordon và Wendi Gordon dành cho tôi nhiều yêu thương và hỗ trợ về mặt tinh thần.

Và, như từ trước tới nay, Lorraine Gordon đã luôn góp ý, phê bình, nhận xét có tình có lý, luôn kiên nhẫn và tỏ bày niềm yêu thương mà tôi hằng vô cùng biết ơn.

Ashfield, Massachusetts

26.12.1985

PHỤ LỤC

Đây là hầu hết những từ Do Thái và Ba Tư in nghiêng được dùng trong quyển truyện này, trích từ bản dịch tiếng Đức Der Medicus (Người thầy thuốc) của Willy Thaler, NXB Knaur, München, 1990. Song rất tiếc vẫn còn thiếu vài từ mà chúng tôi không có điều kiện bổ sung - Lê Chu Cầu.

Chú thích

Ba đoạn 1, 2 và 4 – cũng như các đoạn Kinh Thánh trong bản dịch này đều trích từ quyển Kinh Thánh của tòa Tổng Giám mục thành phố Hồ Chí Minh, ấn bản 1998 – Mọi chú thích đều của người dịch – LCC),↩︎

Willum: gọi tắt của William.↩︎

German: tên chỉ chung các bộ tộc Đức thời bấy giờ.↩︎

Các bộ tộc Angle và Saxon từ Đức, bộ tộc Jute từ Đan Mạch đến chiếm và định cư trên hòn đảo Anh quốc, nên về sau có khái niệm “Anglo-Saxon” để chỉ dân Anh, tiếng Anh cổ, văn hóa Anh cổ…↩︎

Briton: những cư dân cổ trên hòn đảo Anh quốc, từ đó có tên Britain (chỉ nước Anh).↩︎

Prima Cohors Britanniae Luân Đôn II (tiếng Latin): đệ nhất binh đoàn của Luân Đôn thuộc tỉnh Britannia (bấy giờ Anh - Britannia - là một tỉnh của đế quốc La Mã).↩︎

Thời bấy giờ người ta cho rằng bệnh tật là do máu bị nhiễm độc, trích máu (độc) đi, sẽ khỏi.↩︎

Calomel: khinh phấn, dùng trong thuốc xổ và thuốc diệt nấm.↩︎

Dick: gọi tắt của Richard. ↩︎

Mười hai hình của cung hoàng đạo.↩︎

Caligula (12-41): bạo chúa La Mã.↩︎

Bọn ngoại đạo: ở đây chỉ người Do Thái.↩︎

Normandy: tên một vùng lớn ở Tây Bắc nước Pháp, giáp eo biển Manche.↩︎

Sheriff: đại diện của vua hay nữ hoàng Anh tại các quận ở Anh (hoặc Wales ngày nay).↩︎

Viking: bọn cướp biển người Scandinavia đã hoành hành gần khắp châu Âu từ thế kỷ 6 đến 11.↩︎

Dòng Benedict: do Thánh Benedict (480-547) thành lập với phương châm: lao động và cầu nguyện. Các tu sĩ dòng này cạo trọc đỉnh đầu và gáy (tới tai), mái tóc còn lại trông như vành rể.↩︎

Ngày 13 tháng Mười một.↩︎

Vài thế kỷ sau, trên hầu khắp châu Âu, Giáo hội Thiên chúa giáo – thông qua các tòa án tôn giáo của họ - đã truy diệt thảm khốc những ai bị gán tội phù thủy hoặc tà đạo.↩︎

Sách Xuất hành 22:17; nhưng ở Exodus (tiếng Anh) hX , hoặc 2. Mose (tiếng Đức) là 22:18.↩︎

Stone: đơn vị đo trọng lượng ở Anh, khoảng 6,4 kg.↩︎

Tương tự trụ sở làng xã ở ta.↩︎

Yard: đơn vị đo lường Anh, khoảng 0,914 m.↩︎

Ngày 15 tháng Bảy.↩︎

Gallon: đơn vị đo lường chất lỏng, bằng 4,54 lit ở Anh và 3,78 lit ở Mỹ.↩︎

Ngày 29 tháng Chín.↩︎

Còn gọi là thứ Năm Tuần Thánh (trước lễ Phục sinh), tối hôm đó Chúa Jesus bị bắt trong vườn Gethsemanie.↩︎

Sinai: Mose (người sáng lập đạo Do Thái) được Thiên Chúa trao mười điều răn trên núi này (xin đừng nhầm với bán đảo sa mạc Sinai ở Ai Cập).

Olivet: núi Ô liu (hoặc núi Cây Dầu) ở phía Đông Jerusalem, là nơi Chúa Jesus đã thăng thiên sau khi sống lại (Tân ước).↩︎

Sông Jordan: nằm giữa nước Jordania và Israel, nơi Chúa Jesus được Thánh John rửa tội lần đầu tiên.↩︎

Gethsemana: khu vườn Chúa Jesus vào cầu nguyện trước khi bị lính La Mã bắt rồi bị hành hình.↩︎

Theo Kinh thánh thì tổ tiên loài người là Adam và Eva cãi lời Chúa Trời, ăn trái cấm nên bị Chúa Trời đuổi ra khỏi vườn Địa Đàng; từ đấy con cháu bị khổ ải triền mien vì mang “tội tổ tông”.↩︎

Thời bấy giờ hòn đảo Anh quốc gồm ba nước độc lập: Scotland ở phía Bắc, Wales ở phía Tây và Northumbria (tên Latin của nước Anh) ở Đông Nam.↩︎

Kinh nghiệm dân gian, hiện còn phổ biến: xem thời tiết một ngày nhất định nào đó trong tháng Sáu hoặc tháng Bảy mà dự đoán thời tiết của bảy tuần lễ kế tiếp.↩︎

Norman: có hai nghĩa a) người Bắc Âu và b) người vùng Normandy (Pháp) – trong truyện này thường được hiểu theo nghĩa b).↩︎

Thời bấy giờ vẫn cho rằng trái đất dẹt, nên theo nguyên bản không dịch thành “nửa vòng trái đất”.↩︎

Hebrew: người Do Thái cổ.↩︎

Bretagne: một vùng Tây Bắc nước Pháp, giáp Normandy.↩︎

Suốt gần 20 thế kỷ, dân Do Thái bị không ít người Cơ Đốc “bài Do Thái” ở châu Âu gán cho tội đã giết Chúa Jesus.↩︎

Genoa: một thành phố cảng nổi tiếng của Ý.↩︎

Bấy giờ châu Âu – và rất nhiều nước khác trên thế giới – chưa biết cách làm giấy, phải chế biến da cừu, da dê để viết.↩︎

Romanus sum (tiếng Latin): tôi là người La Mã.↩︎

Foot: đơn vị đo chiều dài Anh, bằng khoảng 0,30 m.↩︎

Bản của NXB Fawcett in là “(…) the Danish drovers hurried their friends away before the Saxons could react (…)” – dường như ngược nghĩa trong văn cảnh! Người dịch dựa theo bản tiếng Đức Der Medicus của Urike Wasel và Klaus Timmermann, NXB Goldman, 1997.↩︎

Vào mùa Phục sinh (đạo Cơ Đốc), người phương Tây có tập tục làm và bán những con “thỏ Phục sinh” bằng sô cô la, cũng như “trứng Phục sinh” bằng sô cô la và trứng gà luộc, vỏ nhuộm nhiều màu sắc để làm quà tặng (theo các nhà thần học Cơ Đốc thì quả trứng là biểu tượng của sự phục sinh).↩︎

Hadrian (76-138): hoàng đế La Mã, người đã cho xây “bức tường Hadrian” (từ năm 122 đến 136) dài khoảng 120 km để bảo vệ phía Bắc tỉnh Britannia của La Mã.↩︎

Hẳn là chữ tắt của “Barber” (phó cạo).↩︎

Requiescat (tiếng Latin): đây là nơi yên giấc ngàn thu.↩︎

Rob đã thành một chàng trai mười tám đôi mươi, nên kể từ đây ta gọi Rob là “anh” thay vì “nó”.↩︎

Tithe: thuế thập phân (một phần mười sản phẩm hằng năm của một trang trại, v.v được dùng để trả thuế ủng hộ giáo sĩ và nhà thờ. Thuế thập phân này được quy định rõ trong Kinh Thánh, sách Levi 27: 30-32). Hiện nay ở Đức giáo dân đạo Cơ Đốc, người Đức lẫn người nước ngoài, có thu nhập đều phải đóng “thuế nhà thờ” cho các Giáo hội Thiên Chúa hoặc Tin Lành.↩︎

Lễ Thánh Callistus: ngày 6 tháng Tám.↩︎

Kyrie Eleison: Kinh Thương xót.↩︎

Pace (tiếng Latin): sự an lành.↩︎

Trong truyện này có nhiều từ tiếng Hebrew và Ba Tư được dùng đi dùng lại nên sẽ chú thích riêng trong Phụ lục ở cuối quyển này.↩︎

Ba Tư: nước Iran ngày nay.↩︎

Ispahan: thành phố lớn thứ hai và là một trong những cố đô của Iran.↩︎

Ibn Sina (980-1037): bác sĩ và triết gia Ba Tư nổi tiếng. Thế kỉ 12, những trước tác triết học và y học của ông được dịch ra tiếng La tinh (ngôn ngữ của giới có học châu Âu thời Trung cổ); suốt 700 năm quyển Canon medicinae (Y kính) của ông được châu Âu công nhận trong giảng dạy và chữa bệnh. Trong 450 trước tác của ông hiện chỉ còn lại 240 tác phẩm, 150 quyển về triết học và 40 quyển về y học.↩︎

Cuộc ly giáo lớn đã chia Đạo Cơ Đốc thành hai giáo hội: Giáo hội Thiên Chúa giáo ở Rome – phía Tây và Giáo hội Chính thống giáo ở Constantinople – phía Đông.↩︎

Ý nói ngai Giáo hoàng; Thánh Tông đồ Peter (Phê-rô) là Giao hoàng đầu tiên của giáo hội Thiên Chúa giáo La Mã.↩︎

Rút phép thông công (còn gọi là “phạt vạ tuyệt thông”: trục xuất khỏi Giáo hội, hình phạt nặng nhất trong đạo Thiên Chúa; người bị trừng phạt sẽ đời đời bị đày đọa nơi hỏa ngục.↩︎

Tây Ban Nha bị người A Rập (người Moore từ Bắc Phi) đô hộ từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 15.↩︎

Đây là ba trung tâm khoa học Hồi giáo lớn ở châu Âu thời bấy giờ. Chính ở đây nhiều kinh điển triết học, y học, khoa học… đã được dịch từ tiếng Hy Lạp, tiếng A Rập sang tiếng Latin, nhờ đó một châu Âu lạc hậu thời Trung cổ mới được biết tới các tác phẩm này.↩︎

Caftan: áo dài rộng, thường có thắt lưng, của đàn ông vùng Cận Đông.↩︎

Titus (39-81): hoàng đế La Mã.↩︎

Calvary, thường được biết đến dưới tên Golgotha (núi Sọ), nơi Chúa Jesus bị đóng đinh trên thập tự giá.↩︎

Manche: eo biển giữa Pháp và Anh, nối Biển Bắc với Đại Tây Dương.↩︎

Calais: thành phố cảng quan trọng nhất của miền Bắc nước Pháp.↩︎

Bohemia: một vùn thuộc nước Séc ngày nay.↩︎

Magyar: dân tộc chính ở Hungary ngày nay.↩︎

Balkan: vùng nhiều núi non trải suốt từ Nam Tư (cũ) qua tới Hy Lạp và một phần Thổ Nhĩ Kỳ.↩︎

Thrace: vùng đất nằm giữa Hy Lạp, Bulgaria, Thổ Nhĩ Kỳ và biển Aegean.↩︎

Constantinople: thủ đô của đế quốc byzantine, bị quân Thổ chiếm năm 1453 và đổi tên thành Istanbul.↩︎

Strasboug: thành phố lớn nhất ở Đông Bắc nước Pháp, một trung tâm văn hóa và công nghiệp, sát cạnh Đức; ngôi nhà thờ lớn ở đây là một trong mấy Giáo đường Gothic cao nhất thế giới.↩︎

Mối “hiềm thù” giữa hai dân tộc Pháp và Anh còn kéo dài tới nhiều thế kỷ sau.↩︎

Đất Thánh tức là Jerusalem, nơi được coi là thánh địa của đạo Cơ Đốc, đạo Do Thái và đạo Hồi. Các cuộc Thập tự chinh của một số nước Cơ Đốc châu Âu từ cuối thế kỷ 11 đến cuối thế kỷ 13 là để chiếm lại Jerusalem từ người Hồi giáo.↩︎

Augsburg: một thành phố công nghiệp lớn ở Đông Nam nước Đức hiện nay.↩︎

Franken: một tên để chỉ nước Đức và người Đức thời bấy giờ.↩︎

Salzburg: thành phố lớn thứ tư của Áo, gần biên giới Đức.↩︎

Linz: thành phố lớn thứ ba của Áo, gần biên giới Đức và Séc.↩︎

Brunn (tiếng Séc là Brno): thành phố lớn thứ hai của Séc.↩︎

Der Meister (tiếng Đức): có nhiều nghĩa - ở đây hiểu theo nghĩa “ông sếp”.↩︎

Anatolia: còn gọi là Tiểu Á; nay là phần đất châu Á (rộng bằng 2,5 lần Việt Nam) của Thổ Nhĩ Kỳ.↩︎

Schawaben: một vùng ở Nam Đức, Ulm là một thành phố lớn ở đây.↩︎

Denier: đồng tiền bằng bạc của Pháp thời xa xưa.↩︎

Rod: đơn vị đo chiều dài của Anh, bằng khoảng 5 mét.↩︎

Tiếng Gaelic (hoặc Celtic): tiếng của người Celt, sắc dân chủ yếu ở Ireland, Wales và Scotland.↩︎

Con đường Tơ Lụa: con đường thông thương nối Trung Hoa – Trung Á và Tây Á, nổi tiếng vì buôn tơ lụa (và gia vị, chủ yếu là hạt tiêu) được hình thành vào khoảng thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên.↩︎

Phủ Khai Phong là kinh đô của Trung Quốc thời bấy giờ (nhà Bắc Tống, đầu thế kỷ 11).↩︎

Via (tiếng Latin): con đường.↩︎

Belgrade: nay là thủ đô nước Serbia.↩︎

Đấng Không Thể Nói Ra: một trong những danh xưng người Do Thái giáo gọi Chúa Trời của họ.↩︎

Babbath: ngày trong tuần để nghỉ ngơi và thờ phụng Chúa Trời; với người Do Thái là ngày thứ Bảy.↩︎

Đây là luật đạo, không phải luật đời.↩︎

Theo Kinh Thánh thì khi “giao ước” với Abraham, tổ phụ của dân Do Thái, về tương lai của dòng giống ông, tức là của dân tộc Israel được “Chúa chọn”, Chúa Trời đã phán bảo ông Abraham: “(…) mọi đàn ông, con trai của các người sẽ phải chịu cắt bì (…) nơi bao quy đầu: đó sẽ là dấu hiệu giao ước giữa Ta với các ngươi: “(Cựu ước, sách Sáng thế 17:10-11) Tuy nhiên, dù không được Chúa Trời “giao ước”, người A Rập (cũng coi Abraham, mà họ gọi là Ibrahim, là tổ phụ - vì theo Cựu ước thì họ là hậu duệ của Ismael, con trai cả của Abraham với Hagar, người thị tỳ Ai Cập) và nhiều dân tộc theo đạo Hồi ở Trung và Cận Đông cũng như một số bộ tộc (không phải Hồi giáo) ở Nam châu Phi cũng có tục lệ “cắt bao quy đầu”.↩︎

Assyria: một đế quốc cổ xưa, gồm cả Iraq và Syria ngày nay.↩︎

Kashruth: những yếu tố quyết định một món ăn - đặc biệt là thịt - có kasher (được phép ăn) theo luật đạo Do Thái hay không.↩︎

Marseilles: cảng quan trọng nhất của Pháp, ở phía Nam, trên Địa Trung Hải.↩︎

Leipzig: một thành phố lớn ở Đông Đức.↩︎

Jaffa: một thành phố cổ ở Palestine xưa, nay thuộc Israel.↩︎

Levy: một dòng họ Do Thái chuyên lo việc phụ lễ.↩︎

Talmud: pháp điển Do Thái.↩︎

Foster judaicus (tiếng Latin): mùi hôi Do Thái.↩︎

Mohammed (570-632): người sáng lập đạo Hồi.↩︎

Đại Đền, còn gọi là đền Solomon – tương truyền đền được vua Solomon cho xây để thờ Chúa Trời – là nơi thiêng liêng nhất của dân Do Thái, bị La Mã phá hủy vào năm 70.↩︎

Sách Diễm ca, bài ca thứ tư.↩︎

Đúng ra đầu thế kỷ 11 chưa có nước Thổ Nhĩ Kỳ, mãi năm 1453 mới thành lập (với tên là Ottoman) sau khi quân Thổ chiếm được Constantinople.↩︎

Thistle: cây kế (hay cây thảo nhi), quốc huy của Scotland.↩︎

Thổ Nhĩ Kỳ có hai phần, ở châu Âu (nhỏ hơn) và châu Á, cách nhau bởi eo biển Bosporus.↩︎

Trăng lưỡi liềm: biểu tượng của đạo Hồi.↩︎

Tepidarium: hồ nước ấm.↩︎

Julius Caesar: nhà quân sự, chính khách, hoàng đến La Mã (100-44 tr. CN).↩︎

Allah: tên gọi Chúa Trời trong đạo Hồi.↩︎

Đấng Tiên tri: tên gọi chính thức người Hồi giáo dành cho Giáo chủ Mohammed.↩︎

Đây là trang phục của các tu sĩ Giáo hội Chính thống (Orthodox) ở phương Đông.↩︎

Nhà thờ lớn Thánh Sofia (Hagia Sophia): một công trình kiến trúc tuyệt vời của đế quốc Byzantine, xây dựng (523-537) dưới thời Hoàng đế Constantine. Sau khi chiếm được Constantinople năm 1453, vua Thổ (bấy giờ là đế quốc Ottoman) biến nó thành giáo đường Hồi giáo. Từ năm 1935 giáo đường này trở thành viện bảo tàng.↩︎

David: vua cha của vua Solomon, cũng nổi tiếng sáng suốt và anh dung.↩︎

Leeds: một thành phố không lớn lắm ở gần giữa nước Anh ngày nay.↩︎

Dervish là một phái thần bí Hồi giáo tại một số nước ở Trung Đông, cách hành lễ của họ là múa quay tít hàng giờ liền để mong qua đó đến gần với Allah.↩︎

Kinh Thánh, phần Cựu ước, kể rằng thuở nhỏ chăn cừu, David (sau trở thành vua Do Thái) đã dùng vòng dây ném đá – vũ khí mà các mục tử ở Trung và Cận Đông thường dùng để đuổi chó sói, bản vệ cừu – giết chết người khổng lồ Goliath.↩︎

Người Hồi giáo ngoan đạo phải cầu nguyện mỗi ngày năm lần, lần đầu hướng về Mecca (ở Saudi Arabia), một trong những thánh địa của tôn giáo này.↩︎

Araat: ngọn núi cao ở phía Đông Thổ Nhĩ Kỳ, giáp biên giới với Iran và Armenia; Kinh Thánh kể rằng trong trận lụt Đại hồng thủy, chiếc thuyền của noah (còn gọi là Noe), một tộc trưởng Do Thái, đã trôi dạt đến núi này (Sách Sáng thế, 8:4)↩︎

“Vẻ huy hoàng của Jerusalem”, sách Isaiah, 60:1.↩︎

Phải chăng tác giả đã nhầm về nghĩa của từ Dhimmi: vì đạo Cơ Đốc có Kinh Thánh, đạo Do Thái có Torah nên người Hồi giáo thời bấy giờ gọi những người theo hai tôn giáo này là ahl al-kitab, nghĩa là “người của Kinh sách” và họ ít bị ngược đãi bằng những người thờ thần vật. Quyền lợi của người Do Thái và người Cơ Đốc được Caliph Omar (634-644) quy định trong một đạo luật gọi là Dhimma, do đó người Do Thái và người Cơ Đốc - những người được hưởng đạo luật này - gọi là Dhimmi. (Theo Judentum - Đạo Do Thái - Monika Gruebel, NXB Dumont, Koln, 1996 và “Islamische Welt” - Thế giới Hồi giáo - dịch từ The Cambridge illustrated History of the Islamic World do Francis Robinson chủ biên, NXB Campas 1292] Frankfurt, New York, 1997). ↩︎

Hormuz: eo biển giữa Iran và các tiểu vương quốc Oman.↩︎

Ispahan: thành phố lớn thứ hai Iran ngày nay, một trong những cố đô của nước này.↩︎

Municipium (tiếng Latin): thành phố nhỏ.↩︎

Nebuchadnezzar (630-562 tr. CN): vua Babylon. Năm 587, Nebuchadnezzar đánh chiếm Judea, phá hủy Jerusalem và bắt người Do Thái mang về Babylon (thuộc Iraq ngày nay).↩︎

Judea: một phần của Palestine thời cổ đại.↩︎

Shah (tiếng Ba Tư): vua.↩︎

Thứ Sáu là ngày thiêng liêng của đạo Hồi, như ngày thứ Bảy (Sabbath) trong đạo Do Thái hay Chủ nhật trong đạo Cơ Đốc. Nhà thờ Hồi giáo lớn nhất hiện nay ở Teheran, thủ đô Iran, có tên “Giáo đường thứ Sáu”.↩︎

Nguyên bản in nhầm là Socrates; “tam đoạn luận” là của Aristoteles. (Aritoteles và Socrates là hai triết gia bậc thầy cổ Hy Lạp).↩︎

Fatima: con gái Giáo chủ Mohamed – Ali: chồng của Fatima, cũng là anh em họ của Mohamed. Ali là Caliph thứ 4 (Caliph: “người kế nghiệp Đấng Tiên tri” – tức là kế nghiệp Mohamed). Không lâu sau khi Giáo chủ Mohamed qua đời, đạo Hồi chia thành nhiều chi phái. Người Iran theo hệ phái Ali.↩︎

Môn Polo.↩︎

“Ben” trong tiếng Hebrew nghĩa là “con trai của”; do đó Jesse ben Benjamin nghĩa là Jesse, con trai của ông Benjamin.↩︎

“Ibn” trong tiếng A Rập nghĩa là “con trai của”, trong đó Ibn Sina nghĩa là “con trai của ông Sina”.↩︎

Grain: bằng khoảng 0,065 g.↩︎

Bọn mắt xếch ở phương Đông: chỉ người Trung Hoa đã phát minh ra cách làm giấy.↩︎

Baghdad: thủ đô nước Iraq hiện nay.↩︎

Caliphate: nguyên nghĩa là cộng đồng Hồi giáo, sau thành vùng đất được cai quản bởi một Caliph – danh hiệu của những người kế nghiệp của Giáo chủ Mohammed; Caliphate nói đến ở đây là nước Iraq.↩︎

Bedouin: một sắc dân du mục nói tiếng A Rập ở Trung và Cận Đông.↩︎

Abu Ubayd al-Juzjani (?-1070): bác sĩ Ba Tư, học trò xuất sắc của Ibn Sina.↩︎

Thể dịch (humour): xưa kia người ta cho rằng trong cơ thẻ người có bốn thể dịch (máu, đờm, nước mật, sầu muộn) quyết định các phẩm chất tinh thần và thể xác con người.↩︎

Hạt hồ trăn (pistachio: to như đốt ngón tay, màu ngà, vỏ cứng, đặc sản vùng Đại Trung Hải và Tiểu Á.↩︎

Seljuk: cuối thế kỷ 11 Seljuk là một đế quốc hùng mạnh và rộng lớn, trải dài từ vùng Turkistan ngày nay tới tận Anatolia.↩︎

Plato, Heraclitus: hai triết gia nổi tiếng của Hy Lạp cổ.↩︎

Galen (130-201): một trong những thầy thuốc nổi tiếng nhất Hy Lạp cổ.↩︎

Saffron: nhiều từ điển dịch “nhụy nghệ tây”, e không chính xác. Đây là loại gia vị thơm, vàng như nghệ, lấy từ hoa Crocus (thuộc họ hoa huệ) ở vùng Địa Trung Hải. Thứ gia vị này rất quý và rất đắt (vì từ cả cạn cái hoa mới được 1 kg saffron bột hoặc sợi). Một gói 0,1g saffron ở siêu thị Đức giá hơn 3 đô-la Mỹ, vị chi 1 kg có giá khoảng 30.000 đô-la Mỹ (theo tỷ giá giữa năm 2017).↩︎

Ramadan: xem chương 48.↩︎

Trong nguyên bản tiếng Anh in là Aristoteles; nhưng hai bản tiếng Đức tham khảo (mang cùng một nhan đề Der Medicus của Willy Thaler, 1990, NXB Knauer và của Ulrike Waset với Klaus Timmermann, 1997, NXB Goldmann) đều thay bằng Ptolemaios (tiếng Anh: Ptolemyl), nhà thiên văn học, toán học và địa lí học Hy Lạp (thế kỷ thứ 2). Như thế có lẽ hợp lý hơn, vì trong các lĩnh vực nghiên cứu và trước tác của Aristoteles không thấy có thiên văn học.↩︎

Con đường Gia Vị là tên gọi khác của Con Đường Tơ Lụa.↩︎

Đạu lăng ti (lentil): hạt dẹp, nhỏ cỡ đầu đũa. Nhiều từ điển dịch là “đậu lăng” (lén culinaris).↩︎

Những ông vua nổi tiếng Ba Tư cổ đại.↩︎

Vào thời Đại đế Alexander (356-323 tr. CN) thì Ba Tư là một đế quốc rộng lớn và hùng mạnh, trải dài từ Ba Tư, qua vùng Lưỡng Hà (Iraq ngày nay), Tiểu Á (Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay), Syria, Palestin, Ai Cập. Ba Tư cũng đã nhiều lần đánh phá Hy Lạp. Năm 330 tr. CN, Alexander Đại đế đã đánh bại vua Ba Tư Darius III, phá hủy kinh đô Persepolis.↩︎

Có lẽ vì lá và hoa cây gai dầu (hemp) có chất ma túy (nên được dùng làm hashish hoặc marijuana – cần sa).↩︎

Hegira (tiếng A Rập: sự trốn chạy): sau khi được thiên khải, Mohammed rao giảng Koran ở Mecca, được nhiều người theo, song cũng không ít kẻ thù ghét. Năm 622, Mohammed được cảnh báo về một âm mưu ám sát mình, ông đã trốn chạy từ Mecca đến Medina. Để đánh dấu sự kiện quan trọng này, năm 622 được tính là năm đầu tiên trong lịch Hồi giáo.↩︎

Andalusia: một vùng ở Đông Nam của Tây Caliphat (Tây Ban Nha hiện nay).↩︎

Tiếng latinh: Chúa Jesus sinh ra đời/ Chúa Jesus bị đóng đinh/ Chúa Jesus được tẩm liệm. Amen.↩︎

Sheba (còn gọi là Sba) và Cleopatra là hai bà hoàng đẹp và bản lĩnh nổi tiếng thời cổ đại.↩︎

Almagest: tác phẩm về thiên văn học của Ptolemy.↩︎

Bukhara: một trung tâm Hồi giáo lớn ở Trung Á, nay thuộc về nước Uzebekistan.↩︎

Ismalli: một hệ phái trong đạo Hồi, dùng cần sa trong tế lế .↩︎

Zion: tên ngọn đồi ở Jerusalim, trên đó vua Solomon đã xây ngôi Đại Đền để thờ Chúa Trời của đạo Do Thái.↩︎

Ramadan: “tháng nhịn ăn” trong đạo Hồi: trong tháng này ban ngày người Hồi giáo không được ăn, uống (trừ trẻ con, người già yếu, bệnh tật), không được hút thuốc, nghe nhạc, khiêu vũ… Họ chỉ được Phép ăn uống sau khi mặt trời lặn. Ramadan là một lễ trọng tương tự Noel trong đạo Cơ Đốc; khi kết thúc, người Hồi giáo ăn mừng rất lớn và tặng nhau quà cáp.↩︎

Đây chính là hoa tulip, nguồn gốc từ Trung Đông (Ba Tư, Thổ Nhĩ Kỳ).↩︎

Đại đế Alexander đã đánh bại vua Ba Tư Darius III, phá hủy kinh đô Persepolis và lên làm vua Ba Tư trước khi chết.↩︎

Torah: Kinh Thánh của đạo Do Thái, chủ yếu gần giống với Cựu ước trong Kinh thánh của đạo Cơ Đốc.↩︎

Bấy giờ chưa có nước Thổ Nhĩ Kỳ, tuy ở đấy đã có nhiều bộ tộc Turc sinh sống. Mãi khoảng giữa thế kỷ 15 nước Thổ Nhĩ Kỳ mới thành lập, tên là Ottoman.↩︎

Nhiều dân tộc trên một số đảo ở Nam Thái Bình Dương cũng có tục ăn trầu.↩︎

Thánh vịnh 23.↩︎

Vì đạo Hồi nghỉ ngày thứ Sáu nên tối thứ Năm là tối… xả hơi.↩︎

Con trai người thợ mộc: Chúa Jesus là con trai, trên danh nghĩa, của ông Joseph làm nghề thợ mộc (theo Tân ước thì Chúa Thánh linh mới thật là cha của Chúa Jesus). Galilea là một vùng của nước Palestine xưa.↩︎

Yom Kippur: lễ “Hòa giải, xóa bỏ hận thù” - lễ trọng nhất của đạo Do Thái.↩︎

Minyan: thuở xa xưa, người Do Thái ở phân tán nên không phải nơi nào cũng có được giáo sĩ (rabbenu). Do đó ở đâu có đủ mười nam giáo dân trên mười ba tuổi thì mười người này được phép làm lễ cho cộng đồng - kể cả lễ Yom Kippur - mà không cần giáo sĩ.↩︎

Euclid: nhà toán học Hy Lạp cổ (khoảng 300 tr. CN) môn hình học dạy ở trung học được xây dựng trên một định đề của ông, nên có tên là hình học Euclid.↩︎

Galen (tên Hy Lạp là Galenos) và Hippocrates là các bậc thầy y học cổ Hy Lạp, cũng là của phương Tây.↩︎

Bút lông: bút làm bằng lông cánh ngỗng vót nhọn, không phải bút lông của các cụ đồ nho ở ta ngày xưa.↩︎

Chỉ có Allah – Đấng Toàn Năng – tạo ra con người, nên mọi sự tạo hình (tượng, hình ảnh) đều là mạo phạm; cho nên đạo Hồi ngiêm cấm việc thờ hình tượng. Các giáo đường Hồi giáo chỉ trang trí vằng hoa văn, không hề có tượng.↩︎

Limb (tiếng Anh) vừa có nghĩa chân, tay (chữ Hán Việt là “chi”) vừa có nghĩa là cành cây to (Hán Việt cũng là “chi”).↩︎

Trong bản tiếng Anh và hai bản tiếng Đức tham khảo (của Klaus Timmermann và Wili Thaler) đều in là “Karim”. Dường như có sự nhầm lẫn ở đây, vì Karim cưỡi con ngựa A Rập, Mirdin mới cưỡi con lạc đà màu nâu – so sánh với (*) ở cuối chương lại càng rõ.↩︎

Hormuz: eo biển nằm giữa Iran và tiểu vương quốc Oman.↩︎

Baluchi: người vùng Baluchistan, nằm giữa Ba Tư (nay gọi là Iran), Pakistan và Afghanistan.↩︎

Khỉ Barbary: gốc ở Bắc châu Phi.↩︎

Ở phương Tây, khi yêu quý ai, người ta có thể lấy tên người ấy (cha mẹ, ông bà…) đặt tên cho con, chứ không “kiêng” như ở ta.↩︎

Bahrain: một tiểu vương quốc trong vịnh Ba Tư ngày nay.↩︎

Pliny Trẻ: cháu, cũng là con nuôi của pliny già. Cả hai là những nhà viết sách La Mã nổi tiếng thời đầu Công nguyên.↩︎

Các đơn vị trọng lượng Ba Tư: một dirham khoảng bằng 100 g; một mithqal ít hơn 10 g.↩︎

Hannibal (247-183 tr. CN): tướng Carthage (gần Tunis, thủ đô nước Tunisie ngày nay). Năm 218 trước CN, Hannibal dẫn đại quân với mấy chục thớt voi vượt Alps - rặng núi dài 1.200 km, cao nhất châu Âu với ngọn Mont Blanc (4807 m) - tấn công La Mã, làm rung chuyển đế quốc này.↩︎

Thời bấy giờ ngôn ngữ thông dụng trong khoa học ở các nước này là tiếng Hy Lạp, tiếng A Rập và – có thể - tiếng Latinh; ngôn ngữ châu Âu chưa phổ biến vì châu Âu còn lạc hậu.↩︎

Rus: có thuyết cho rằng họ từ Scandinavia đi thuyền tới vùng đất nay là Belarusse, Ukraine… thành lập ở đó những thành phố như Kiev… Họ tự xưng là “người Rus” và không ít nhà nghiên cứu cho rằng tên Russia (nước Nga) từ đó mà ra.↩︎

Chính là thành phố Alexandria nổi tiếng thời cổ ở Ai Cập.↩︎

Ptolemy này tướng của Đại đế Alexander, không phải Ptolemy – nhà thiên văn học – trong chương 43.↩︎

Celsus, Aulus Cornelius: nhà bách khoa La Mã thời kỳ đầu Công nguyên.↩︎

De re medicina: Luận về các vấn đề y học.↩︎

Celt: một dân tộc cổ xưa ở Tây Âu, hiện chiếm đa số ở Ireland, Wales và Scotland.↩︎

expeditiones in terra et mari: Thám hiểm tìm đất đai và đại dương mới.↩︎

Mary dùng như “nước thánh” trong nhà thờ, chấm lên bốn chỗ trên người đứa nhỏ thành hình thập tự giá, làm lễ rửa tội.↩︎

Cyrus: hoàng đế nổi tiếng của Ba Tư thời cổ đại.↩︎

Chúng tôi dịch “cecum appehdage” (tiếng Latinh) là “phần phụ dính vào manh tràng” theo đúng tinh thần quyển truyện viết về thời đó, nghĩa là “ruột thừa” chưa được biết.↩︎

Cancer (tiếng Anh): bệnh ung thư, song cũng có nghĩa là “con cua”. Để liên hệ giữa bệnh và hình tượng như tả trong đoạn này thì phải khiên cưỡng gọi là “bệnh có hình con cua” (như trong tiếng Đức Krebs vừa là con cua, vùa là bệnh ung thư!)↩︎

Toledo, Cordoba (còn gọi là Cordova): hai trong ba trung tâm khoa học Hồi giáo lớn của Tây Caliphat (Tây Ban Nha ngày nay) thời Trung cổ.↩︎

Khi quân tốt tới được lằn cuối phần đất đối phương thì luật cờ Vua cho phép đổi nó lấy bất cứ quân nào đã bị đối phương bắt.↩︎

Lễ này chủ yếu ở nước Anh, vào ngày 29 tháng Chín.↩︎

Suốt gần hai mươi thế kỷ, người Cơ Đốc có óc “bài Do Thái” ở châu Âu đổ cho dân Do Thái tội đã “giết” Chúa Jesus!↩︎

Bệnh uốn ván, còn gọi là bệnh phong đòn gánh.↩︎

Dây chuyền to – bằng vàng hay mạ vàng – đeo ngoài ngực áo đàn ông, vào những dịp quan trọng, không phải là vậ trang sức, mà là biểu tượng của người có uy quyền hoặc thế lực ở một thành phố châu Âu.↩︎

Trong đạo Cơ Đốc thì thường ngườ ita chỉ dùng xanh dung “cha” cho các linh mục, còn “sư huynh” để gọi các tu sĩ dòng khác.↩︎

Tu sĩ dòng Benedict cạo trọc ở đình đầu và gáy tới tận tai, phần tóc còn lại giống như cái vành rế.↩︎

Provost: người đứng đầu tăng hội ở một số nhà thờ.↩︎

Abbas: tu viện trưởng; Presbyter: trưởng lão (tiếng Latin).↩︎

Opus dei (tiếng Latin): công nghiệp của Thiên Chúa.↩︎

Lễ Nến: lễ rước nén ngày 2 tháng Hai.↩︎

Rouen: một thành phố ở miền Bắc nước Pháp.↩︎