“Một bữa tiệc của ngôn từ, của tình huống, của nhân vật, của sự trào lộng... Mối tương quan gần gũi giữa Bellow cùng nhân vật chính gợi tôi nhớ đến văn phong của Tolstoy - chủ quan, toàn diện, đậm anh hùng tính.”

Chicago Tribune

“Tiểu thuyết Herzog có bề rộng, bề dày, có sự mạnh bạo, có cách dùng từ xuất chúng và sự toàn diện v’ê mặt sáng tạo - đó là những điều chúng ta chỉ có thể trông chờ ở những tiểu thuyết sinh ra để tồn tại dài lâu.”

Newsweek

“Tôi mang lòng ngưỡng mộ lớn lao dành cho Saul Bellow. Tiếc thay tôi đã không có cơ hội gặp gỡ ông, người hùng văn chương của mình.”

Salman Rushdie

SAUL BELLOW (1915-2005)

Saul Bellow là nhà văn người Mỹ gốc Do Thái. Từ nhỏ ông đã đọc Shakespeare và các nhà văn thế kỉ XIX, nói thạo bốn ngoại ngữ và được dạy dỗ theo những truyền thống được ghi trong Kinh Cựu Ước. Saul Bellow là nhà văn được trao rất nhiều giải thưởng: giải Guggenheim năm 1948 cho tiểu thuyết The Victim; giải Pulitzer năm 1976 cho tiểu thuyết Humbold’s Gift, là người duy nhất ba lần giành Giải thưởng Quốc gia năm 1954 cho The Adventures of Augie March, cho Herzog năm 1964, Mr. Sammler’s Planet năm 1971. Năm 1976, Saul Bellow được trao giải Nobel Văn Chương vì những đóng góp lớn lao cho sự phát triển văn học Mỹ và thế giói bằng những tác phẩm mang tính nhân đạo sâu sắc có ngôn ngữ và văn phong bậc thầy.

HERZOG

Dù mình có hóa rồ đi nữa thì mình cũng vẫn ổn thôi, Moses Herzog nghĩ.

Có người cho là anh bị hâm, có lúc chính anh cũng không biết mình có tỉnh táo hay không nữa. Nhưng lúc này, tuy vẫn còn hành xử khá kỳ quặc, anh cảm thấy tự tin, vui vẻ, minh mẫn, và khỏe mạnh. Trước đó anh như bị bỏ bùa, dở chứng viết thư cho tất thảy mọi người. Những lá thư ấy khuấy động anh đến nỗi từ hồi cuối tháng Sáu, anh mang theo chiếc va li đầy ắp giấy đi hết chỗ này sang chỗ khác. Anh đã mang chiếc va li này từ New York đến Martha’s Vineyard§, rồi lại rời bỏ nơi này để quay lại ngay tức khắc; hai ngày sau anh bay sang Chicago, rồi từ Chicago anh đến một ngôi làng ở phía tây Massachusetts. Ẩn mình ở vùng quê, anh viết liên miên bất tận, viết một cách cuồng nhiệt, cho các nhật báo, cho những nhân vật của công chúng, cho bạn bè người thân, sau đó là cho những người đã chết, cho những người chết vô danh mà anh biết, và cuối cùng là cho những người chết có tiếng tăm.

Bây giờ đang vào giữa mùa hè ở Berkshires. Herzog đơn độc trong ngôi nhà cũ rộng lớn. Vốn có thói quen ăn uống đặc biệt, giờ đây anh ăn bánh mì hiệu Silvercup đựng trong bao giấy, đậu đóng hộp, và phô mai Mỹ. Thỉnh thoảng, anh hái trái mâm xôi trong khu vườn cây cối um tùm, lơ đễnh nhấc những cành song mây đầy gai. Còn chuyện ngủ nghê thì anh nằm trên tấm nệm mà chẳng cần trải ga - đó là chiếc giường tân hôn của anh bị bỏ bê - hay ngủ trên võng, lấy áo khoác đắp lên. Cỏ đuôi chồn, châu chấu và những cây thích con trong vườn vây lấy anh. Khi anh mở mắt trong đêm, những ngôi sao gần gũi như những thực thể linh thiêng. Lửa cháy, dĩ nhiên, khí ga - khoáng chất, hơi nóng, nguyên tử, chỉ lên tiếng hùng hồn lúc 5 giờ sáng với người đàn ông nằm cuộn mình trong chiếc áo khoác trên võng.

Khi một ý mới nào đó nảy ra trong tâm trí, anh đi vào bếp, tổng hành dinh của anh, để ghi chép lại. Sơn trắng bong ra từ những bức tường gạch, thỉnh thoảng Herzog dùng tay áo lau phân chuột trên bàn, thản nhiên nghĩ ngợi tại sao bọn chuột đồng mê sáp và parafin đến thế. Chúng khoét lỗ vào những hòm chứa đồ khằng kín bằng parafin, chúng gặm những cây nến sinh nhật đến nỗi chỉ còn lại cái bấc. Một chú chuột nhắt moi vào gói bánh mì, để lại cái lỗ hình dạng thân nó qua các lát bánh! Herzog ăn nửa ổ bánh mì còn lại cùng với mứt. Anh cũng có thể chia phần ăn với những con chuột nhà.

Suốt thời gian đó anh vẫn dành một góc tâm trí mình mở ra với thế giới bên ngoài. Anh nghe tiếng quạ kêu vào buổi sáng. Giọng khàn khàn của chúng thật thú vị. Anh nghe chim hoét kêu vào lúc nhá nhem tối. Đêm thì có chim ụt. Khi anh đi dạo trong vườn, cao hứng với một lá thư trong đầu mình, anh nhìn hoa hồng quấn quanh ống máng hứng nước mưa, hay những trái dâu tằm - bầy chim đang làm tiệc trên cây dâu. Ban ngày thì nóng, buổi chiều tối thì bức bối và bụi bặm. Anh nhìn chăm chăm mọi thứ, nhưng cảm thấy mình mù dở.

Bạn anh, người bạn cũ Valentine, và vợ anh, người vợ cũ Madeleine, đã loan truyền tin đồn tinh thần anh đã suy sụp. Có đúng vậy không?

Anh đi vòng qua ngôi nhà trống trơn và nhìn thấy bóng khuôn mặt mình trên một khung cửa sổ mạng nhện giăng xám xịt. Trông anh thanh thản kỳ lạ. Một đường sáng chạy dài từ giữa trán qua chiếc mũi thẳng và đôi môi dày lặng lẽ.

*

Đến cuối mùa xuân thì Herzog cảm thấy có nhu cầu mạnh mẽ được giải thích, được nói tuột ra, được biện minh, được xem xét khách quan, được làm sáng tỏ, và được thực hiện các sự sửa chữa.

Khi đó, anh đang dạy tại chức cho một trường học buổi tối ở New York. Vào tháng Tư, bài giảng của anh còn khá mạch lạc, nhưng đến cuối tháng Năm thì bắt đầu dông dài. Học viên dần nhận ra họ sẽ chẳng học được bao nhiêu về Nguồn gốc của chủ nghĩa lãng mạn nhưng chỉ được thấy và nghe nhiều điều kỳ quặc. Các nghi thức học đường cứ dần dà rơi rụng. Giáo sư Herzog có sự thẳng thắn vô thức của một người đang vương nhiều nỗi ưu tư sâu sắc. Và đến cuối học kỳ, bài giảng của anh có nhiều gián đoạn. Anh ngừng giảng, thì thầm “Xin lỗi”, thò tay vào trong áo khoác lấy cây bút.

Chiếc bàn kêu cọt kẹt, anh viết trên những mẩu giấy với nỗi háo hức đè nặng lên bàn tay. Anh bị cuốn hút, đôi mắt tăm tối đảo quanh. Khuôn mặt trắng nhờ của anh biểu lộ mọi thứ - mọi thứ. Anh lý luận, biện bạch, anh đau khổ, anh đã nghĩ đến một phương án khôn ngoan - anh mở rộng ra, anh thu hẹp lại; đôi mắt anh, cái miệng anh làm cho mọi sự sáng tỏ một cách lặng lẽ - sự khao khát, sự mù quáng, cơn giận dữ ghê gớm. Người ta có thể nhìn thấy tất cả. Lớp học chờ đợi ba phút, năm phút, hoàn toàn im lặng.

Thoạt đầu những ghi chép của anh không theo lề lối nào cả. Đó chỉ là những đoạn rời rạc - các âm tiết vô nghĩa, những lời cảm thán, các châm ngôn méo mó, và những trích dẫn, bằng thứ tiếng Do Thái cổ§ của mẹ anh, người qua đời đã lâu, những lời lẽ trả miếng đến quá trễ tràng, khi ta đã đi xuống cầu thang§.

Chẳng hạn, anh viết: Cái chết - chết - sống lại - lại chết - sống.

Không có người, không có cái chết.

Và,

Trên đầu gối của lỉnh hồn ngươi sao? Có lẽ củng hữu ích. Chùi sàn nhà.

Kế tiếp,

Hãy trả lời một kẻ điên theo sự điên rồ của hắn, nếu không hắn sẽ tự cho là khôn ngoan.

Đừng trả lời một thằng điên theo sự điên rồ của hắn, nếu không ta sẽ điên theo hắn.

Hãy chọn lấy một.

Anh cũng viết: Tôi thấy theo Walter Winchell§ rằng J. S. Bach§ mang găng tay đen để sáng tác một khúc nhạc cầu hồn.

Hầu như Herzog không biết phải nghĩ gì về chuyện ghi chép nguệch ngoạc này. Anh bị cuốn theo sự hứng thú đã khiến mình viết ra những điều đó, và đôi khi nghi ngờ rằng có thể đấy là một triệu chứng của sự tan rã. Chuyện đó không làm anh sợ hãi. Nằm trên ghế sofa trong cái nhà bếp nhỏ mà anh thuê làm căn hộ trên đường số 17, đôi khi anh tưởng tượng mình là một ngành công nghiệp sản xuất lịch sử cá nhân, và nhìn thấy chính mình từ khi sinh ra cho đến lúc chết. Anh thừa nhận trên một mảnh giấy:

Tôi không thể nào biện minh.

Suy xét toàn bộ cuộc đời mình, anh nhận ra mình đã làm sai hỏng mọi chuyện - tất cả mọi chuyện. Cuộc đời anh, như người ta thường nói, đã mạt. Nhưng vì chuyện này vốn từ đầu đã chẳng có gì nhiều, nên cũng chẳng có gì nhiều để đau khổ. Nằm trên chiếc ghế sofa bốc mùi, suy nghĩ về các thế kỷ, thế kỷ 19, 16, 18, anh phát hiện ở thế kỷ cuối cùng một câu nói anh thích:

Thưa ông, đau khổ là việc của kẻ ăn không ngồi rồi.

Anh nằm sấp trên sofa, tiếp tục ngẫm nghĩ. Anh là một kẻ khôn ngoan hay một tên đần độn? Ôi dào, lúc này anh không thể cho mình là người khôn ngoan. Có thể là vào một lúc nào đó anh đã có những tố chất của một người khôn ngoan, nhưng anh đã chọn là kẻ mơ mộng, và tụi láu cá đã lột sạch túi anh. Còn gì nữa? Tóc anh đang rụng dần. Anh đã đọc những quảng cáo của các Chuyên gia da đầu Thomas với sự hoài nghi ghê gớm của một con người khát khao tin tưởng đến cùng cực. Các Chuyên gia da đầu!

Vâng, trước đây anh là một người đẹp trai. Khuôn mặt anh cho thấy anh đã phải nếm đòn. Nhưng chính anh cũng đã đưa đầu chịu báng, và cho những kẻ tấn công mình lợi thế. Điếu đó khiến anh suy xét tính cách của mình. Đó là tính cách gì vậy? À, theo từ vựng hiện đại, đó là ái kỷ, đó là khổ dâm, đó là lạc hậu. Hình ảnh lâm sàng của anh là trầm cảm - không phải loại trầm trọng nhất: không phải thứ trầm cảm rối loạn lưỡng cực. Chung quanh còn có những người tàn phế hơn. Nếu ta tin, như ngày nay mọi người đều tin rành rành ra đó, con người là một con thú bị bệnh, vậy thì phải chăng anh thậm chí còn bệnh hoạn cùng cực, mù dở hết nấc, thoái hóa phi thường? Không. Anh có thông minh không? Giá như anh có một tính cách hoang tưởng hung hăng, khao khát quyền lực, thì tri thức của anh đã được việc hơn. Anh có tính ganh gai đố kỵ, nhưng không quyết ăn thua đủ, không phải là một kẻ hoang tưởng thực sự. Còn chuyện học hành của anh ra sao? Anh buộc phải thú nhận rằng mình cũng không ra dáng một Giáo sư cho lắm. Ồ, anh rất thành thực, anh có một sự chân thành non nớt không hề nhỏ, nhưng có thể anh chưa bao giờ thành công trong việc rèn nề nếp. Anh đã khởi sự luận án Tiến sĩ của mình xuất sắc: Trạng thái của Tự nhiên trong Triết học Chính trị Anh và Pháp thế kỷ 17 và 18. Anh còn là tác giả của một số bài báo và cuốn sách Chủ nghĩa lãng mạn và Giáo lý Cơ đốc. Nhưng những thứ còn lại trong các dự án tham vọng của anh cứ lần lượt tiêu tan. Bằng lợi thế từ những thành công ban đầu, anh chưa từng gặp khó khăn tìm việc làm hay nhận được tiền tài trợ nghiên cứu. Tập đoàn Narragansett đã cấp cho anh mười lăm ngàn đô la trong nhiều năm để anh tiếp tục các nghiên cứu về chủ nghĩa lãng mạn. Kết quả còn nằm ở căn buồng, trong một va li cũ - tám trăm trang biện luận lộn xộn rối rắm không thấy đâu là chủ điểm. Thật là đau khổ khi nghĩ đến chuyện này.

Trên sàn nhà bên cạnh anh là những mẩu giấy, thỉnh thoảng anh cúi xuống viết.

Bây giờ anh lại viết: Không phải là một cơn bệnh triền miên, cuộc đời tôi, mà là một sự hồi phục lâu dài, cuộc đời tôi. Sự xét lại chủ nghĩa tư sản - chủ nghĩa tự do, ảo tưởng của sự cải tiến, chất độc của hy vọng.

Anh nghĩ ngợi đôi chút về Mithridates§, người đã hình thành cơ chế tăng đề kháng nhờ uống chất độc. Ông ta đánh lừa bọn sát thủ, những kẻ nhầm lẫn dùng chất độc liều nhỏ, và theo đó chỉ bị say chứ không chết.

Tuttofa brodo.§

Quay lại việc tự kiểm, anh thú nhận mình là một người chồng tồi - cả hai lần. Daisy - người vợ đầu bị anh đối xử thậm tệ. Madeleine, người vợ thứ nhì, đã cố làm cho anh khốn đốn. Đối với đứa con trai và đứa con gái, anh là một người cha ân cần nhưng tồi tệ. Đối với cha mẹ mình, anh là đứa con bất hiếu. Đối với đất nước mình, anh là một công dân vô trách nhiệm. Đối với các anh và chị của mình, anh thương yêu nhưng xa cách. Đối với bằng hữu, anh vị kỷ. Đối với tình yêu, anh lười biếng. Đối với trí thông minh, anh trì độn. Đối với quyền lực, anh thụ động. Đối với linh hồn của chính mình, anh thoái thác.

Hài lòng với sự gay gắt của chính mình, khoan khoái thưởng thức sự cứng rắn và nghiêm khắc phán xét, anh nằm dài trên sofa, hai cánh tay đưa lên phía sau, hai chân duỗi dài chẳng nhằm vào đâu cả.

Nhưng dù vậy, chúng ta vẫn còn duyên dáng làm sao.

Cha, người cha tội nghiệp, có thể mê hoặc chim rời bỏ cây, dụ khị cá sấu ra khỏi bùn. Madeleine cũng có sức quyến rũ lớn, và cả vẻ đẹp nội tâm, cùng một đầu óc sáng láng. Valentine Gersbach, người tình của nàng, cũng là một con người hấp dẫn, tuy với một phong cách thô bạo và nặng nề hơn. Gã có cái cằm to, mái tóc màu đồng rực lửa thực sự túa ra khỏi đầu gã (gã chẳng cần Chuyên gia da đầu Thomas nào cả), gã bước đi trên một cái chân gỗ, khom người và đứng thẳng lên một cách duyên dáng như một người chèo thuyền gondola§. Bản thân Herzog có sức quyến rũ không hề nhỏ. Nhưng các ưu thế về tình dục của anh đã bị Madeleine hủy hoại. Mà khi không có khả năng hấp dẫn phụ nữ, anh phải phục hồi như thế nào? Về mặt này anh cảm thấy mình giống một người đang dưỡng bệnh hơn.

Tính tầm thường của những cuộc đấu tranh tình dục này.

Với Madeleine, vài năm trước, cuộc đời Herzog đã có một khởi đầu xán lạn. Anh đã lôi được nàng ra khỏi nhà thờ - khi họ gặp nhau, nàng chỉ mới vừa cải đạo. Với hai mươi ngàn đô la thừa hưởng từ người cha duyên dáng, để làm vui lòng người vợ mới, anh đã bỏ một chức vụ học thuật hoàn toàn đáng trọng thị rồi mua một ngôi nhà lớn và cổ ở Ludeyville, bang Massachusetts. Tại xứ Berkshires thanh bình, nơi anh có bè bạn (gia đình nhà Valentine Gersbach) đáng ra anh phải dễ dàng viết cuốn sách thứ hai về các ý tưởng xã hội của chủ nghĩa lãng mạn.

Herzog rời bỏ cuộc sống kinh viện không phải vì năng lực kém. Trái lại anh khá nổi tiếng. Luận án của anh có tầm ảnh hưởng và được dịch ra tiếng Pháp với tiếng Đức. Cuốn sách đầu tay của anh, khi mới xuất bản chẳng nhận được nhiều sự quan tâm, giờ đây đã có tên trong nhiều danh sách những tác phẩm phải đọc, và thế hệ các sử gia trẻ hơn chấp nhận nó như mẫu hình của một loại “Lịch sử gây thích thú” mới - có tính cá nhân, trung thành với lý tưởng - và nhìn lại quá khứ với một nhu cầu liên hệ đương thời mãnh liệt. Ngay sau khi Moses cưới Daisy, anh đã sống một cuộc đời hoàn toàn bình thường của một phó Giáo sư, được kính trọng và ổn định. Bằng nghiên cứu khách quan, tác phẩm đầu tiên của anh tìm hiểu giáo lý Kitô là gì đối với chủ nghĩa lãng mạn. Trong tác phẩm thứ hai, anh trở nên cứng rắn hơn, quyết đoán hơn, tham vọng hơn. Tính cách của anh thực sự thô tháp hơn.

Anh có một ý chí mạnh mẽ và năng khiếu bút chiến, một sở thích triết lý lịch sử. Trong việc cưới Madeleine và rút khỏi trường đại học (vì nàng nghĩ anh nên làm thế), rồi cắm rễ ở Ludeyville, anh còn cho thấy sở thích và tài năng với sự nguy hiểm và chủ nghĩa cực đoan, cho thuyết phi chính thống, cho những thử thách nghiệt ngã, một sự cuốn hút chết người vào cái “Thành phố của sự Hủy diệt”. Điều anh hoạch định là một lịch sử thực sự giải thích những cuộc cách mạng và biến động của quần chúng trong thế kỷ 20, chấp nhận, cùng với Tocqueville§, sự phát triển phổ quát và bền vững về sự bình đẳng của điều kiện sống, sự tiến bộ của dân chủ.

Nhưng anh không thể lừa dối mình về tác phẩm này. Anh bắt đầu nghiêm túc ngờ vực. Các tham vọng của anh bị chặn đứng. Hegel đem lại cho anh nhiều phiền phức. Mười năm trước anh đã xác quyết rằng mình hiểu các ý tưởng của ông ta về sự đồng thuận và tính văn minh, nhưng đã có điều gì đó không đúng. Anh khổ tâm, mất kiên nhẫn, tức tối. Cùng thời gian đó, anh và vợ cư xử một cách khác thường. Nàng bất mãn. Thoạt đầu, nàng không muốn anh làm một Giáo sư bình thường, nhưng sau một năm sống ở vùng nông thôn, nàng đổi ý. Madeleine tự cho mình còn quá trẻ, quá thông minh, quá tràn trề sinh lực, quá quảng giao để chôn mình ở một nơi xa xôi hẻo lánh như Berkshires. Nàng quyết định hoàn tất các nghiên cứu đại học của mình bằng tiếng dân tộc Slavs. Herzog viết thư xin việc ở Chicago. Anh cũng phải tìm một công việc cho Valentine Gersbach nữa. Valentine là một phát thanh viên, một DJ ở Pittsfield. Madeleine bảo: “Anh không được để những người như Valentine và Phoebe kẹt lại một mình ở cái xứ nhà quê buồn thảm này.” Herzog chọn Chicago vì anh đã lớn lên ở đó và có nhiều mối quan hệ. Thế là anh dạy học tại Downtown College và Gersbach giữ chân giám đốc các chương trình giáo dục một đài phát thanh tại khu vực trung tâm thương mại của Chicago. Ngôi nhà gần Ludeyville bị đóng cửa bỏ đó - ngôi nhà trị giá hai mươi ngàn đô la với sách vở, đồ sứ Vương Anh quốc, cùng nhiều thứ thiết bị mới, bị bỏ lại cho lũ nhện, chuột chũi và chuột đồng - đồng tiền mồ hôi nước mắt của Cha!

Herzog chuyển đến miền Trung Tây. Nhưng sau một năm với cuộc sống mới ở Chicago, Madeleine quyết định rằng nàng và Moses Herzog không hợp nhau - nàng muốn ly dị. Anh buộc lòng phải chấp nhận, chứ anh còn có thể làm gì được? Và cuộc ly dị thật đau đớn. Anh yêu Madeleine; anh không chịu nổi việc phải xa cô con gái nhỏ của mình.

Nhưng Madeleine từ chối làm vợ anh, mà điều người ta mong muốn thì phải được tôn trọng. Bây giờ sự chiếm hữu nô lệ đâu còn nữa.

Sự căng thẳng của lần ly dị thứ hai này là quá sức với Herzog. Anh cảm thấy mình sắp nổ tung thành những mảnh vụn, và bác sĩ Edvig, nhà trị liệu tâm lý ở Chicago, người đã chữa trị cho cả hai vợ chồng Herzog cho rằng, có lẽ Moses nên rời khỏi thành phố này là tốt nhất. Vị trưởng khoa ở trường Downtown College thông cảm cho anh có thể trở lại trường làm việc sau khi bình phục, và với số tiền vay mượn từ người anh trai Shura, Herzog sang châu Âu. Không phải hễ cứ có nguy cơ suy sụp thì ai cũng có thể xoay xở sang châu Âu để tìm sự khuây khỏa. Hầu hết người ta trong tình cảnh đó đều phải tiếp tục làm việc, hàng ngày họ tới sở làm, họ vẫn đi xe điện ngầm. Nếu không thì họ tìm quên trong ly rượu, đi xem phim, hoặc ngồi yên cam chịu đau đớn. Herzog phải rất biết ơn. Luôn luôn có điều gì đó cho mình chịu ơn, trừ phi mình nổ tan xác. Thực tế là anh hàm ơn.

Ở bên châu Âu anh cũng không hề nhàn rỗi gì. Anh lập một tour văn hóa cho Tập đoàn Narragansett, diễn thuyết ở Copenhagen, Warsaw, Cracow, Berlin, Belgrade, Istanbul, và Jerusalem. Nhưng vào tháng Ba, khi anh về lại Chicago, tình trạng của anh sa sút hơn hồi tháng Mười một. Anh nói với vị trưởng khoa rằng có lẽ anh sẽ khá hơn nếu ở lại New York. Anh không gặp lại Madeleine trong cuộc viếng thăm. Cô cảm thấy thái độ của anh quá kỳ lạ và có vẻ đe dọa, nên thông qua Gersbach, cô bảo anh không được đến gần ngôi nhà trên Đại lộ Harper. Cảnh sát có hình của anh, họ sẽ bắt giữ nếu thấy anh trong khu nhà.

Bây giờ thì Herzog cảm thấy rõ bản thân mình không thể lập được mưu kế gì, Madeleine đã trù tính kỹ việc gạt bỏ anh. Sáu tuần lễ trước khi tống cổ anh đi, cô đã bảo anh thuê một ngôi nhà gần khu Midway với giá hai trăm đô la một tháng. Khi họ dọn vào đó, anh đi đóng các tủ kệ, dọn cỏ rác trong vườn và sửa chữa cửa nhà để xe, lắp các cửa sổ chống bão.

Chỉ một tuần lễ trước khi đòi ly dị, cô cho người giặt giũ là ủi hết quần áo của anh, nhưng vào ngày anh ra khỏi nhà, cô ném hết chúng vào một thùng giấy rồi tống hết xuống tầng hầm. Cô cần thêm chỗ cho tủ quần áo. Và xảy ra nhiều chuyện khác, buồn, lố bịch, hoặc tàn nhẫn, tùy theo quan điểm của từng người. Cho đến ngày cuối cùng của cuộc hôn nhân, tình trạng các mối quan hệ giữa Herzog và Madeleine vẫn hoàn toàn nghiêm túc, nghĩa là cả hai tôn trọng các ý tưởng, tính cách của nhau, và thảo luận các vấn đề với nhau. Chẳng hạn khi thông báo chuyện ly dị với anh, cô giữ vẻ đứng đắn, theo cái phong cách bề trên khả ái. Cô nói mình đã xem xét mọi khía cạnh, và buộc lòng phải chấp nhận thất bại. Dĩ nhiên là Herzog không hoàn toàn bất ngờ về chuyện này. Nhưng anh thực sự tưởng các vấn đề của họ đang được cải thiện.

Tất cả chuyện này xảy ra vào một ngày mùa thu quang đãng. Trước đó anh đang lắp các cửa sổ chống bão ở sân sau. Đợt sương giá đầu tiên đã hạ gục những trái cà chua, cỏ dày và mềm mại, với vẻ đẹp đặc biệt có được vào những ngày lạnh khi xuất hiện những làn tơ mong manh phủ trên cỏ vào buổi sáng; sương dày và lâu tan. Các cành cà chua đã đen lại và những quả cà màu đỏ vỡ tung.

Trước đó Herzog thấy Madeleine bên cửa sổ phía sau trên lầu, đang cho bé June đi ngủ, sau đó anh nghe tiếng nước chảy trong bồn tắm. Giờ nàng đang gọi anh từ cửa nhà bếp. Một luồng gió từ ngoài hồ thổi vào làm khung kính rung lên trong tay Herzog. Anh cẩn thận đặt nó đứng tựa vào hiên và cởi găng tay bằng vải bố, nhưng vẫn đội chiếc mũ bê rê, như thể anh cảm thấy sắp phải đi đâu đó.

Madeleine ghét cay ghét đắng cha mình, nhưng điều đó không liên quan gì đến việc ông già là một bầu sô sân khấu nổi tiếng - đôi khi được gọi là Stanislavski§ của Mỹ. Nàng đã chuẩn bị cho sự kiện này bằng thiên tài kịch nghệ của riêng mình. Nàng mang tất đen, giày cao gót, váy dài màu hoa oải hương thêu gấm kim tuyến của người da đỏ ở Trung Mỹ. Nàng đeo hoa tai ngọc mắt mèo, mang nhiều vòng tay, và xức nước hoa; tóc nàng rẽ ngôi kiểu mới thẳng tắp và đôi mi lớn của nàng ánh lên màu phấn mắt hơi xanh. Đôi mắt nàng màu xanh biển nhưng độ sâu của màu mắt bị ảnh hưởng kỳ lạ bởi sắc độ biến đổi của bộ trang phục sáng màu. Mũi nàng dọc xuống theo một đường thẳng thanh tú từ giữa hai chân mày, phập phồng nhè nhẹ khi nàng bị kích động khác thường. Đối với Herzog, ngay cả sự phập phồng cánh mũi của nàng cũng quý giá. Tình yêu của anh dành cho Madeleine có hơi hướm chịu khuất phục. Vì nàng khá lấn át, và vì anh yêu nàng, nên sự thể thế nào thì anh cũng chấp nhận. Trong cuộc đương đầu nơi phòng khách luộm thuộm này, hai “cái tôi” cùng có mặt, và Herzog, giờ đây ngồi trong chiếc sofa ở New York đang ngẫm nghĩ về chúng - cái tôi của nàng trong tư thế đắc thắng (nàng đã chuẩn bị cho giây phút lớn lao đó, nàng sắp thực hiện điều nàng mong muốn nhất: tung ra một đòn), và cái tôi của anh tạm thời không phát huy, tất cả chuyển sang thế thụ động. Sự đau khổ anh sắp phải chịu, đáng đời anh; anh đã gây tội tày đình từ lâu, anh đã chuốc lấy nó. Vậy đó.

Bên trong cửa sổ trên các kệ bằng kính đặt một bộ sưu tập những chiếc lọ thủy tinh nhỏ trang trí, có xuất xứ Venice và Thụy Điển. Tặng kèm khi mua nhà. Mặt trời đã tóm được chúng. Chúng đang bị ánh sáng rọi xuyên qua. Herzog nhìn thấy các sóng và sợi màu, những sọc quang phổ giao thoa, và đặc biệt là một mảng lớn màu trắng rực rỡ ở giữa bức tường, phía trên Madeleine. Nàng đang nói: “Chúng ta không thể sống cùng với nhau nữa.”

Cuộc diễn thuyết của nàng kéo dài trong vài phút. Nàng nói câu nào ra câu nấy. Bài diễn văn này đã được tập trước và dường như anh cũng đã mong đợi màn trình diễn này bắt đầu.

Cuộc hôn nhân của họ không thể lâu bền được. Madeleine chẳng bao giờ yêu anh. Nàng nói với anh: “Thật xót xa khi phải nói với anh rằng tôi chưa bao giờ yêu anh, và tôi cũng sẽ không bao giờ yêu anh. Thế nên không có lý do gì để chúng ta tiếp tục như thế này cả.”

Herzog nói, “Anh thực sự yêu em, Madeleine.”

Từng bước từng bước, Madeleine nổi lên trong sự khác biệt, trong sự rạng rỡ, trong nhận thức thấu đáo. sắc mặt nàng đậm lên, và cặp chân mày, cái mũi Byzantine§ của nàng, hồng hào, động đậy; đôi mắt nàng thẫm xanh nhờ sự ửng đỏ cứ tăng thêm, dâng lên từ ngực và cổ họng nàng. Nàng đang trong trạng thái đê mê của ý thức. Herzog nhận thấy anh đã bị nàng hạ đo ván. Niềm kiêu hãnh của nàng hoàn toàn được thỏa mãn đến mức có một thứ sức mạnh tràn trề vào trí óc nàng. Anh nhận ra mình đang chứng kiến một trong những giây phút tuyệt vời nhất đời nàng.

“Anh hãy cứ giữ lấy tình cảm đó,” nàng nói. “Tôi tin rằng nó là thật. Đúng là anh yêu tôi. Nhưng tôi nghĩ anh cũng hiểu rằng tôi cảm thấy nhục nhã thế nào nếu nhận lấy sự thất bại trong cuộc hôn nhân này. Tôi đã dồn hết mọi thứ mình có vào đó. Nó khiến tôi tan nát.”

Tan nát sao? Chưa bao giờ nàng khoái chí rạng rỡ như lúc này. Trông dáng vẻ của nàng có một nét rất kịch, nhưng phần đam mê nhiều hơn.

Còn Herzog, một gã đàn ông chắc nịch, tuy nhợt nhạt và đau khổ, nằm dài trên sofa trong chiều hôm dài lê thê vào mùa xuân ở New York, trên nền là sự vận động run rẩy của thành phố, là cảm thức và hương vị của nước sông, là rác rưởi thê thảm điểm xuyết nối đuôi nhau được New Jersey đóng góp vào buổi hoàng hôn. Herzog trong buồng giam của sự riêng tư, cơ thể vẫn mạnh mẽ (sức khỏe của anh quả là một phép lạ; anh đã tìm mọi cách làm cho mình đau ốm) tưởng tượng điều gì đã xảy ra nếu anh tát vào mặt nàng thay vì ngồi yên trầm ngâm chăm chú lắng nghe nàng nói.

Giá như anh tát nàng ngã chúi xuống, túm lấy tóc nàng, kéo lê nàng quanh phòng mặc nàng la hét vùng vẫy, quất vào mông nàng tứa máu. Giá như anh đã làm như thế! Đáng lẽ anh phải xé rách bươm quần áo nàng, giật đứt dây chuyền trên cổ nàng, giáng nắm đấm lên đầu nàng. Anh thở dài, gạt bỏ cảnh bạo lực trong tâm trí mình. Anh e rằng mình đã âm thầm quy hàng sự tàn bạo đó. Nhưng cứ giả sử anh bảo nàng ra khỏi nhà. Dù sao đây cũng là nhà của anh. Nếu không sống được với anh, sao nàng không ra khỏi nhà đi? Sợ tai tiếng à? Một chuyện tai tiếng nho nhỏ chẳng chết gì ai. Thì cũng có khổ sở, kỳ cục đó, nhưng dù sao một chuyện tai tiếng chỉ mua vui được vài trống canh. Nhưng trong cái phòng khách có những chai lọ hào nhoáng đó, Herzog không mảy may nghĩ tới chuyện giữ lập trường. Anh vẫn nghĩ có lẽ mình sẽ thắng bằng sức cuốn hút của sự thụ động, của nhân cách, thắng bằng việc anh sau tất cả vẫn là Moses - Moses Elkanah Herzog - một con người lương thiện, và ân nhân đặc biệt của Madeleine. - Anh đã làm mọi chuyện cho nàng - mọi chuyện!

“Cô đã bàn chuyện này với bác sĩ Edvig chưa? Ông ấy nghĩ sao?” Anh hỏi.

“Ý kiến của ông ta thì quan hệ gì đến tôi cơ chứ? Ông ta không thể bảo tôi nên làm gì. Ông ta chỉ có thể giúp tôi hiểu... Tôi đã gặp một luật sư,” nàng nói.

“Luật sư nào vậy?”

“À, đó là Sandor Himmelstein. Ông ta là bạn chí cốt của anh. Ông ta nói anh có thể đến ở với ông ấy cho đến khi thu xếp được chỗ ở mới.”

Cuộc nói chuyện chấm dứt, Herzog quay trở lại với những khung cửa sổ chống bão trong bóng râm xanh rì ẩm ướt của sân sau - quay lại với cung cách chẳng biết đâu mà lần trong tính khí của anh. Là một con người với những xu hướng bất thường, anh luyện tập cái trò xoay quanh những dữ kiện ngẫu nhiên để chộp lấy những điều thiết yếu. Anh luôn mong đạt được những điều thiết yếu theo cách bất ngờ, bằng một mưu mẹo tức cười. Nhưng không có chuyện gì như thế xảy ra cả, khi anh xoay tấm kính rung lách cách, đứng giữa những dây leo cà chua héo rũ vì sương muối được buộc vào cọc bằng mấy dải vải rách. Mùi cây cà chua hăng hắc. Anh lại tiếp tục với những khung cửa sổ vì anh không cho phép mình cảm thấy tê dại. Anh sợ hãi những tầng sâu cảm xúc mà cuối cùng anh phải đối mặt khi không còn vin được vào tính khí điên khùng để khuây quên.

Trong dáng điệu quỵ ngã trên chiếc sofa, hai cánh tay bỏ thõng phía trên đầu và hai chân duỗi dài, trông anh nằm giống một con khỉ đột, đôi mắt sáng rực, anh nhìn công trình của mình trong vườn với sự thờ ơ, như thể anh đang nhìn vào một hình ảnh tí hon rõ ràng qua mặt trước của một ống viễn kính.

Tay hề khổ sở đó.

….

Thế nên có hai điểm: Anh biết sự nguệch ngoạc của mình, việc anh viết thư là lố bịch. Đó không phải là chuyện có chủ tâm. Những thói khùng điên của anh đã điều khiển anh.

Có một kẻ nào đó ở bên trong tôi. Hắn cầm giữ tôi. Khi nói về hắn, tôi cảm thấy có hắn trong đầu mình, đang nện vào đầu tôi để ra lệnh. Hắn sẽ hủy hoại tôi.

“Người ta đã báo cáo,” hắn viết, “rằng có vài đội phi hành gia vũ trụ của Nga đã mất tích; chúng ta phải cho rằng các đội đó đã tan rã. Người ta đã nghe một người trong số họ kêu cứu ‘SOS - thế giới SOS’. Chưa có xác nhận từ Liên bang Xô viết.”

Mẹ kính yêu, về chuyện tại sao lâu quá con chưa viếng thăm mộ mẹ...

Wanda thân mến, Zinka thân mến, Libbie thân mến, Ramona thân mến, Sono thân mến, tôi cần sự giúp đỡ ghê gớm lắm. Tôi e rằng mình vỡ vụn ra mất. Edvig thân mến, sự thật là sự điên khùng đã từ chối tôi. Tôi không hiểu tại sao mình phải viết cho anh. Thưa ngài Tổng thống, Quy chế về Thu nhập Nội bộ sẽ biến chúng ta thành một quốc gia của những tay kế toán. Cuộc sống của mỗi công dân đang biến thành việc kinh doanh. Đối với tôi, chuyện này là một trong những diễn dịch tồi tệ nhất về ý nghĩa nhân sinh mà lịch sử từng chứng kiến. Đời sống của con người không phải là một sự kinh doanh.

Và mình phải ký cái này như thế nào đây? Moses nghĩ. Công dân bất bình? Bất bình là chuyện nhàm quá rồi, người ta nên dành nó cho sự bất công chính yếu.

Daisy thân yêu, anh viết cho người vợ đầu, anh biết rằng đến lượt anh ghé thăm Marco trong trại hè vào Ngày của Cha Mẹ, nhưng anh e rằng năm nay sự hiện diện của anh có thể khiến con bực mình. Anh có viết thư cho con và theo dõi các hoạt động của nó. Tuy nhiên, thật đấng tiếc là nó trách anh chia tay với Madeleine, và cảm thấy anh đã bỏ rơi đứa em gái khác mẹ của nó. Con còn quá nhỏ nên không hiểu được sự khác nhau giữa hai cuộc ly dị. Chỗ này Herzog tự hỏi thảo luận thêm vấn đề này với Daisy liệu có thích hợp không, và hình dung vẻ cương nghị lẫn giận dữ của nàng khi đọc lá thư anh còn chưa viết, anh quyết định thôi. Rồi anh viết tiếp: Anh nghĩ tốt hơn hết là Marco đừng gặp anh. Dạo này anh đau ốm - được bác sĩ chăm sóc. Anh thấy ghét cái mánh kêu gọi sự thương cảm của người khác. Một nhân cách có những phương pháp riêng của nó. Một đầu óc có thể quan sát chúng mà không cần có sự chấp thuận. Herzog chẳng bận tâm đến nhân cách của mình, vào lúc này hiển nhiên là anh chẳng làm được gì về những cơn bốc đồng của nó. Tái rèn luyện sức khỏe và sức mạnh dần dần - như một con người tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc tích cực, một con người hiện đại và phóng khoáng, những tin tức về sự tiến bộ của anh (nếu đúng sự thật) sẽ khiến nàng vui. Là nạn nhân của những cơn bốc đồng, chắc chắn là nàng đang đọc báo để chờ thấy tin cáo phó của anh.

Sức mạnh thể chất của Herzog hoạt động một cách bướng bỉnh trước bệnh tưởng của anh. Đầu tháng Sáu, khi vạn vật hồi sinh gây phiền phức cho nhiều người, khi những nụ hồng mới hé, ngay cả trong cửa kính tiệm hoa, nhắc họ nhớ về những thất bại của chính mình, về sự vô sinh và cái chết, Herzog đi kiểm tra sức khỏe tổng quát. Anh đến phòng khám của một người tị nạn cao niên, bác sĩ Emmerich, ở bên West Side, đối diện với Công viên Trung tâm. Một người gác cửa nhếch nhác bốc mùi tuổi già, đội chiếc mũ lưỡi trai từ chiến dịch Balkan nửa thế kỷ trước, cho anh vào cái khu tiền sảnh dưới mái vòm đổ nát. Herzog cởi quần áo trong phòng khám - một màu xanh lá cây bồn chồn, hăm dọa; những bức tường tối tăm như thể sưng phồng lên với chứng bệnh của các tòa cao ốc già nua ở New York. Tuy không cao lớn nhưng anh có một thân hình vạm vỡ, những cơ bắp của anh phát triển do trước kia làm việc nặng nhọc ở thôn quê. Anh tự hào với cơ bắp của mình, với sự to lớn và sức mạnh của hai bàn tay, với làn da mềm mại, nhưng anh cũng nhìn thấu điều này, và anh sợ bị bắt gặp trong cái phần của người đàn ông đẹp mã, tự phụ và già nua. Lão già ngố, anh tự gọi mình, khi liếc tấm gương nhỏ, mái tóc muối tiêu, những nếp nhăn của sự vui thích và cay đắng. Qua tấm mành chắn sáng ở cửa anh nhìn những khối đá nâu trong công viên lốm đốm mica, và nhìn màu xanh lá nhảy nhót hân hoan của tháng Sáu. Chẳng bao lâu nó sẽ mệt mỏi, khi những chiếc lá xòe rộng và New York tích tụ lớp muội đen lên mùa hè. Tuy vậy, lúc này màu xanh đặc biệt xinh đẹp, sống động trong từng chi tiết - những cành nhánh, những mũi phi tiêu nhỏ, và đủ hình thù màu xanh lá hơi phồng lên. Cái đẹp không phải là phát minh của con người. Bác sĩ Emmerich, gù lưng nhưng năng động, khám cho anh, nghe ngực và lưng anh, rọi đèn vào mắt anh, lấy mẫu máu, kiểm tra tuyến tiền liệt, làm điện tâm đồ.

“Này, anh còn khỏe mạnh đấy - không phải như đang tuổi hai mươi mốt, nhưng khỏe mạnh.”

Dĩ nhiên nghe vậy là Herzog thấy khoái, thế nhưng anh hơi có chút không vui. Anh đã hy vọng bị một chứng bệnh gì đó cụ thể để được cho nằm viện một thời gian. Anh sẽ không phải tự chăm sóc mình. Các anh trai của anh, những kẻ đã ít nhiều bỏ mặc anh, lúc đó sẽ chạy đến với anh, và người chị gái Helen có thể sẽ tới chăm sóc anh. Cả gia đình sẽ đài thọ cho anh, chu cấp cho Marco và bé June. Thế mà bây giờ chẳng được gì cả. Ngoài thứ bệnh lây nhiễm nho nhỏ anh mắc phải ở Ba Lan, sức khỏe của anh còn tốt, ngay cả chút bệnh nhỏ đó cũng đã khỏi, chẳng có gì đáng kể. Có thể là do trạng thái tinh thần của anh, do sự u uất và mỏi mệt, chứ chẳng phải do Wanda. Vào một ngày kinh khủng anh tưởng đó là bệnh giang mai. Anh phải viết thư cho Wanda, anh nghĩ trong khi kéo vạt áo tới trước, và cài cúc tay áo. Wanda thân mến, anh bắt đầu, “Chére Wanda, […], Bonnes nouvelles. Ten seras contente.§ Đó là một vụ tình ái ám muội của anh ở Pháp. Vì lý do nào khác mà anh đã chăm chỉ nghiên cứu Frazer§ và Squair§ ở trường Trung học, đọc Rousseau§ và de Maistre§ ở đại học? Thành tích của anh không chỉ về mặt học thuật mà cả về tình dục nữa. Nhưng đó có phải là thành tích không? Đó là niềm kiêu hãnh của anh phải được thỏa mãn. Xác thịt anh đã đạt được những gì còn lại.

“Vậy thì anh có chuyện gì?” Bác sĩ Emmerich hỏi. Một ông già, tóc hoa râm y như anh, khuôn mặt choắt và tinh quái, nhìn thẳng vào mắt anh. Herzog tin rằng ông ta hiểu điều anh muốn nói. Vị bác sĩ nói với anh rằng, trong cái phòng khám bệnh mục ruỗng này, ông ta khám bệnh cho những người thực sự yếu ớt, đau ốm đến tuyệt vọng, những phụ nữ bị đánh đập, và những người đàn ông hấp hối. Vậy thì Herzog muốn gì ở ông ta? “Trông anh có vẻ hào hứng đấy,” bác sĩ Emmerich nói.

“Phải, đúng đó. Tôi đang cảm thấy hào hứng đây.”

“Anh cần thuốc an thần Miltown? Hay cây thuốc rắn? Anh có bị mất ngủ không?”

“Không có gì trầm trọng đâu,” Herzog đáp. “Các tư tưởng của tôi đang bung ra khắp nơi.”

“Anh có cần tôi giới thiệu một bác sĩ tâm lý trị liệu không?”

“Không, tôi phát ngán tâm lý trị liệu rồi.”

“Thế thì một cuộc nghỉ dưỡng nhé? Hãy mang theo một nàng trẻ đẹp về vùng quê, hay ra bờ biển. Anh vẫn còn nhà ở Massachusetts chứ?”

“Vẫn còn đó, nếu tôi muốn trở lại.”

“Thế người bạn của anh vẫn còn sống ở đó chứ? Cái anh chàng xướng ngôn viên đài phát thanh ấy. Anh chàng to con, tóc đỏ mang chân gỗ ấy tên gì nhỉ?”

“Tên anh ta là Valentine Gersbach. Không, anh ta đã chuyển đến Chicago khi tôi - khi chúng tôi chuyển đến đó.”

“Anh chàng đó thật vui nhộn.”

“Phải. Anh ta rất vui.”

“Tôi có nghe nói về vụ ly dị của anh - ai nói ấy nhỉ? Xin chia buồn với anh về chuyện đó.”

Tìm kiếm hạnh phúc - phải chuẩn bị tinh thần cho những kết quả xấu.

Emmerich mang đôi kính mắt hai tròng lên và viết vài chữ vào một cái thẻ hồ sơ. “Tôi đoán là cháu bé ở với Madeleine tại Chicago,” vị bác sĩ nói.

“Phải...”

Herzog tìm cách làm cho Emmerich tiết lộ vài ý kiến của ông ta về Madeleine. Trước đây nàng cũng từng là bệnh nhân của ông. Nhưng Emmerich không nói lời nào. Đương nhiên là không rồi; một bác sĩ thì không bao giờ bàn chuyện các bệnh nhân của mình. Tuy vậy, qua những cú liếc của ông ta về phía Herzog cũng có thể đoán được.

“Cô ta là một phụ nữ cuồng loạn và bạo lực,” anh nói với Emmerich. Anh nhìn thấy bác sĩ mấp máy môi sắp nói, nhưng rồi Emmerich quyết định không nói gì; và Moses, người có thói quen kỳ cục là nói nốt câu của người khác, thầm nhận xét về nhân cách phức tạp của ông ta.

Một trái tim lạ lùng. Bản thân mình không thể nào giải thích được.

Giờ đây anh nhận ra mình tới gặp Emmerich để kể tội Madeleine, hoặc đơn giản là nói về nàng với ai đó quen biết nàng và có thể có một cái nhìn thực tế về nàng.

“Nhưng anh phải có những người phụ nữ khác,” Emmerich nói. “Có ai đó rồi chứ? Tối nay có phải về nhà ăn tối một mình không?”

…

Herzog đã có Ramona. Cô là một phụ nữ đáng yêu, nhưng với cô cũng lắm chuyện lôi thôi, dĩ nhiên - kiểu gì chẳng có chuyện phiền phức.

Ramona là một nữ thương gia, nàng có một cửa hàng bán hoa trên Đại lộ Lexington. Nàng không còn trẻ nữa - có lẽ đã ngoài ba mươi; nàng không cho Moses biết tuổi chính xác của mình đâu - nhưng nàng rất hấp dẫn, hơi có vẻ ngoại quốc, lại con nhà gia giáo. Khi thừa kế việc kinh doanh, nàng đang theo học thạc sĩ môn Lịch sử nghệ thuật tại Đại học Columbia. Thực ra, nàng ghi danh vào lớp tại chức buổi tối của Herzog. Theo nguyên tắc, anh phản đối chuyện tình ái với sinh viên, ngay cả với những sinh viên như Ramona Donsell, hiển nhiên được sinh ra cho những cuộc tình ái như thế.

Làm tất cả những chuyện mà một người đàn ông hoang đàng chi địa từng làm, anh ghi lại, trong khi lúc nào cũng vẫn là một con người chân thành. Chân thành kinh khủng.

Dĩ nhiên chính sự chân thành này đã quyến rũ Ramona. Các ý tưởng làm nàng phấn khích. Nàng thích trò chuyện. Nàng cũng là một tay nấu ăn tuyệt vời nữa, và biết cách làm món tôm Arnaud§ mà nàng dọn kèm với rượu vang trắng Pouilly Fuissé. Mỗi tuần Herzog ăn tối với nàng vài lần. Ngồi trong taxi chạy từ giảng đường xám xịt tới căn hộ rộng rãi của Ramona ở bên West Side, nàng nói muốn anh cảm nhận được tiếng tim đập rộn rã của nàng. Anh nắm cổ tay nàng để nghe mạch, nhưng nàng nói: “Chúng ta có phải là trẻ con nhỏ nhít gì đâu, thưa Giáo sư” và nàng đặt bàn tay anh vào chỗ khác.

Trong vòng vài ngày, Ramona nói đây không phải là một chuyện tình bình thường. Nàng nói nàng nhận ra Moses đang trong một trạng thái kỳ lạ, nhưng anh có điều gì đó rất thân thiết, rất yêu thương, rất khỏe khoắn, và căn bản là rất chắc chắn - như thể sống sót qua quá nhiều chuyện kinh hoàng, cái tính ngu dại hàm hồ đã được thanh lọc - mà có lẽ vấn đề chỉ đơn giản là anh đã tìm được đúng người phụ nữ. Sự thích thú của nàng về anh nhanh chóng trở nên nghiêm túc, và về phần anh cũng bắt đầu lo lắng nghĩ ngợi cho nàng. Vài ngày sau khi đến khám ở phòng mạch bác sĩ Emmerich, anh nói với nàng rằng bác sĩ khuyên anh nên đi nghỉ dưỡng. Lúc đó, Ramona nói: “Dĩ nhiên anh cần đi nghỉ dưỡng. Sao anh không đi Montauk thử xem? Em có một ngôi nhà ở đó, và em có thể về đó nghỉ cuối tuần. Có lẽ chúng ta có thể cùng ở bên nhau suốt tháng Bảy.”

“Anh không biết em có một ngôi nhà,” Herzog nói.

“Ngôi nhà được rao bán từ vài năm trước; em ở một mình thì nó quá lớn, mà lúc đó thì em đã ly dị Horold, và em cần sự thư giãn.”

Nàng cho anh xem các bản kính màu của ngôi nhà. Áp mắt vào kính ngắm, anh nói: “Nhà đẹp quá. Cả hoa nữa.” Nhưng anh cảm thấy lòng nặng trĩu - khiếp đảm.

“Người ta có thể sống những giờ phút tuyệt vời ở ngôi nhà đó. Và anh thực sự nên sắm mấy bộ đồ mùa hè vui mắt đi. Anh mặc làm chi những thứ buồn tẻ đơn điệu này? Vóc dáng anh vẫn còn thanh xuân lắm.”

“Anh đã sụt cân vào mùa đông vừa rồi, ở Ba Lan và Ý.”

“Vô lý - sao anh nói vậy? Anh biết anh là một người đàn ông đẹp trai. Thậm chí anh tự hào về bản thân. Ở Argentina, người ta sẽ gọi anh là đấng mày râu - là bậc trượng phu. Anh thích ra vẻ nho nhã hiền lành, và che giấu con quỷ ở trong anh. Sao lại đè nén con quỷ nhỏ đó? Sao không đánh bạn với nó? Phải, tại sao không?”

Thay vì trả lời, anh viết thầm trong trí: Ramona yêu quý, Ramona rất yêu quý, anh thích em quá - em yêu quý của anh, người bạn thực sự của anh. Anh có thể đi xa hơn nữa, nhưng tại sao anh là một giảng viên đại học mà không chịu nghe người khác giảng? Anh nghĩ sự khôn ngoan của em đã chinh phục được anh rồi. Vì em có sự khôn ngoan toàn vẹn. Có lẽ quá mức. Anh không muốn từ chối sự chấn chỉnh. Anh có nhiều điều cần được chấn chỉnh. Hầu như là mọi thứ. Và anh biết thật là may mắn anh nhận ra điều đó... Đây là sự thật đúng nghĩa đen, từng chữ. Anh đã thực sự yêu thích Ramona.

Quê nàng ở Buenos Aires. Nàng là con lai đa dòng máu - Tây Ban Nha, Pháp, Nga, Ba Lan, và Do Thái. Nàng từng học ở Thụy Sĩ và vẫn giữ giọng phơn phớt đầy quyến rũ. Nàng không cao lắm, nhưng có vóc người đầy dặn, chắc chắn, đôi mông tròn trịa, bộ ngực săn chắc (những thứ này là quan trọng đối với Herzog; anh có thể tự cho mình là nhà đạo đức nhưng hình dạng đôi vú phụ nữ rất quan trọng). Ramona đắn đo về chiếc cằm của nàng nhưng khá tự tin với cái cần cổ thanh tú, nên nàng thường ngẩng cao đầu. Khi đi nàng bước nhanh, gõ gót giày mạnh mẽ theo phong cách người xứ Castile§. Herzog say tiếng gót giày gõ lóc cóc đó. Nàng bước vào phòng một cách khêu gợi, hơi ngang tàng, một bàn tay áp vào đùi, như thể nàng có mang một con dao dưới nịt bít tất. Dường như đó là phong cách thịnh hành ở Madrid, và Ramona vui thích thể hiện một cách tinh nghịch vai trò một ả Tây Ban Nha khó chơi - una navaja en la liga§, nàng dạy anh câu thành ngữ này. Anh thường nghĩ ngợi về con dao tưởng tượng đó khi ngắm nàng trong bộ nội y màu đen và cực kỳ khiêu khích, một bộ coóc xê tinh tế không dây gọi là Merry Widow (góa phụ vui vẻ) thắt eo và bên dưới có cài ruy băng đỏ. Cặp đùi nàng ngắn nhưng mịn màng trắng trẻo. Da nàng sẫm màu ở chỗ bị đồ lót ép vào. Và các dải lụa thòng xuống, và các khóa của dây nịt bít tất. Mắt nàng màu nâu, nhạy cảm và sắc sảo, đa tình và thận trọng. Nàng biết mình muốn gì. Mùi hương nàng ấm áp, hai cánh tay phủ đầy lông tơ, bộ ngực đẹp, hàm răng trắng tuyệt vời và đôi chân hơi vòng kiềng - tất cả những cái đó đều phát huy tác dụng. Moses, khổ sở, khổ sở một cách xa xỉ. May mắn không bao giờ bỏ rơi anh hoàn toàn. Có lẽ anh may mắn hơn là anh nghĩ. Ramona cố gắng nói cho anh biết như thế. “Con mụ đó đã làm ơn cho anh đấy,” nàng nói. “Rồi anh sẽ giàu sụ cho coi.”

Moses! Anh viết, chiến thắng khi anh khóc, khóc khi anh chiến thắng. Rốt cuộc là không thể tin vào các chiến thắng.

Hãy treo sự đau đớn của bạn vào một ngôi sao.

Nhưng vào giây phút im lặng, lúc anh đối diện với Ramona anh viết, không thể nào hồi đáp trừ phi bằng lá thư tinh thần. Em là một niềm an ủi lớn lao cho anh. Chúng ta đang đối phó với các yếu tố ít nhiều có tính ổn định, ít nhiều có thể kiểm soát được, ít nhiều có tính điên khùng. Thật đấy. Bên trong anh có một con quỷ mặc dù trông anh có vẻ hiền hậu dịu dàng. Em nghĩ rằng khoái lạc xác thịt là tất cả những gì con quỷ đó muốn, và vì chúng ta đang cho con quỷ đó sự khoái lạc xác thịt ấy, cớ sao mọi thứ lại không êm đẹp nhỉ?

Rồi anh bỗng nhận ra rằng Ramona đã tự biến mình thành một kiểu chuyên gia về tình dục (hay một cô chủ tế). Mới đó anh chỉ quen đối phó với những tay a-ma-tơ kém cỏi. Anh không biết mình có thể chung chạ ăn nằm với một tay nghệ sĩ thực thụ về giường chiếu.

Nhưng đó có phải là mục đích sâu kín của cuộc hành trình mơ hồ của tôi? Sau một thời gian dài dò dẫm, tôi có tự thấy mình là một đứa con trai vô thừa nhận của thành Sodom và Dionysus§ - một kiểu Orpheus§? (Ramona thích nói về những kiểu người như Orpheus.) Một Dionysus tiểu tư sản?

Anh ghi: Phúc cho tất cả các loại này.

“Có lẽ anh sẽ mua một ít quần áo mùa hè,” anh đáp lời Ramona.

Anh thích quần áo đẹp, anh tiếp. Hồi nhỏ anh thường dùng bơ đánh lên đôi giày da bóng của mình. Anh nghe lóm người mẹ Nga của anh gọi anh là “Krasavitz§.” Và khi anh trở thành một chàng sinh viên trẻ u uẩn, với một khuôn mặt đẹp trai dịu dàng, phí thì giờ vào những dáng vẻ kiêu căng, anh đã nghĩ nhiều về quần tây và áo sơ mi. Chỉ về sau này, khi là một học giả, anh mới trở nên luộm thuộm. Mùa đông vừa rồi, anh mua một chiếc áo ghi lê hoa hòe hoa sói trong khu mua sắm Burlington Arcade và một đôi ủng Thụy Sĩ, loại mà ngày nay anh thấy những người đồng tính nam ở Village diện suốt. Đau lòng à? Phải, anh viết thêm, và ăn diện nữa. Nhưng tính phù phiếm cũng chẳng giúp anh được gì, nói thật với em, anh thậm chí chẳng mấy ấn tượng với trái tim bị tra tấn của chính mình nữa. Nó bắt đầu có vẻ là một sự phung phí thời gian.

Suy xét một cách tỉnh táo, Herzog quyết định tốt hơn là không chấp nhận đề nghị của Ramona. Nàng ba mươi bảy - hay ba mươi tám tuổi, anh tính toán một cách sáng suốt, mà điều này có nghĩa là nàng đang tìm một tấm chồng. Chuyện này, tự nó chẳng có gì là xấu xa hay thậm chí là buồn cười cả. Giữa những điều kiện nhân sinh cao sang tinh tế nhất, những điều kiện phổ thông và giản dị vẫn thắng thế đó thôi. Ramona không học những chiêu trò tình ái man dại trong sách hướng dẫn, mà trong sự phiêu lưu, trong sự nhầm lẫn mơ hồ, và thỉnh thoảng có lẽ với một trái tim nặng trĩu, trong những vòng ôm hung bạo và thường là xa lạ. Thế nên bây giờ nàng khao khát sự ổn định. Nàng muốn dâng hiến trọn cả tâm hồn nàng một lần và mãi mãi, cho một người đàn ông tốt, trở thành vợ của Herzog và thôi không lang chạ nữa. Nàng thường có vẻ ngoài tỉnh táo. Ánh mắt nàng chạm đến sâu thẳm trong anh.

Tâm nhãn chẳng lúc nào ngơi nghỉ của anh nhìn thấy Montauk - những bãi biển cát trắng, ánh sáng lấp loáng, những con sóng vỗ bờ lóng lánh, những con sam chết mòn trong cái mai của chúng, những con cá thòi lòi và cá nóc. Herzog thèm được mặc quần bơi nằm dài, áp cái bụng nôn nao của mình trên cát ấm. Nhưng làm sao được?

Nhận lấy quá nhiều ưu ái từ Ramona là rất nguy hiểm. Anh có thể phải trả giá bằng tự do của mình. Đương nhiên là lúc này anh chẳng cần thứ tự do đó, anh cần nghỉ ngơi. Tuy vậy, sau khi nghỉ ngơi, có thể anh lại cần có sự tự do của mình. Anh cũng chẳng biết rồi sẽ ra sao nữa. Nhưng đó là một khả năng.

Một kỳ nghỉ sẽ tiếp thêm sức mạnh cho cuộc sống rối loạn của mình.

Tuy vậy, Herzog suy xét, đúng là trông anh suy sụp khủng khiếp; tóc anh rụng nhiều, và anh coi tình trạng xuống sắc nhanh chóng này như một sự đầu hàng trước Madeleine cùng Gersbach - tình nhân của nàng - và với tất cả kẻ thù của anh. Anh có nhiều kẻ thù và những kẻ oán ghét anh hơn bất kỳ ai có thể dễ dàng suy đoán qua vẻ mặt trầm tư của anh.

Học kỳ ở lớp học tại chức sắp chấm dứt, Herzog tin rằng lánh xa khỏi Ramona là điều khôn ngoan nhất. Anh quyết định đến Vineyard, nhưng cho rằng về đó một mình chẳng hay ho gì, anh gửi điện tín đến một phụ nữ ở Vineyard Haven, một người bạn cũ (có lần họ đã nghĩ đến chuyện qua lại với nhau nhưng rồi điều đó chẳng bao giờ xảy ra, thay vào đó họ vẫn còn là đôi bạn thân thiết quan tâm đến nhau). Trong bức điện, anh giải thích tình huống, và người bạn anh, Libbie Vane (tên đầy đủ là Libbie Vane-Erikson-Sissler; nàng vừa lấy chồng lần thứ ba và ngôi nhà ở Haven là của chồng nàng, một nhà hóa học công nghiệp) gọi điện thoại cho anh ngay tức thì, rất nhiệt tình và chân thành mời anh đến ở nhà họ bao lâu cũng được.

“Hãy cho mình thuê một phòng gần bãi biển!” Herzog yêu cầu.

“Cứ tới đây ở với bọn mình.”

“Không, như thế không tiện đâu. Cậu mới vừa lấy chồng mà.”

“Ôi, Moses - thôi, đừng quá lãng mạn thế. Mình và Sissler sống với nhau ba năm nay rồi.”

“Tuy vậy, vẫn còn trong tuần trăng mật, phải không?”

“Ô, dẹp chuyện tào lao đó đi. Nếu cậu không đến là mình bị tổn thương đó. Bọn mình có sáu phòng ngủ. Tới ngay đi. Nghe nói cậu mới trải qua một thời kỳ khó khăn.”

Rốt cuộc - không thoái thác được - anh nhận lời. Dù vậy, anh cảm thấy mình hành động như thế là không hay. Anh đánh điện hầu như buộc nàng phải mời anh. Khoảng mười năm trước, anh đã giúp Libbie rất nhiều, đáng lẽ anh sẽ vui hơn nếu không bắt nàng phải trả ơn. Anh phải khôn ngoan hơn là kêu gọi sự giúp đỡ. Anh vừa tự biến mình thành một kẻ phiền nhiễu - làm cái việc kém cỏi, cái việc thối tha.

Nhưng ít ra, anh nghĩ, mình không cần làm cho sự việc trầm trọng hơn. Mình không đem những chuyện khó khăn của mình ra làm cho Libbie ngán ngẩm, hay úp mặt vào ngực nàng mà khóc cả tuần. Mình sẽ mời họ đi ăn tối, nàng và chồng nàng. Ta phải chiến đấu cho cuộc sống của mình. Đó là điều kiện quan trọng hàng đầu mà ta phải giữ lấy. Vậy sao còn bần thần không vui? Ramona nói đúng. Nên mua một ít áo quần nhẹ nhàng mát mắt. Mình có thể vay thêm ít tiền từ ông anh Shura - anh ấy muốn vậy, và anh ấy biết mình sẽ trả. Đó là sống theo nguyên tắc chấp thuận - nợ ai nấy trả.

Thế là anh đi mua quần áo. Anh xem xét các quảng cáo trên tờ The New Yorker và Esquire. Ngày nay những tờ báo này in hình những người đàn ông có tuổi với khuôn mặt đầy nếp nhăn, cùng với những nhà lãnh đạo và các vận động viên trẻ trung. Rồi sau khi cạo râu chăm chút hơn bình thường, chải tóc cẩn thận (anh có thể chịu đựng nhìn hình ảnh mình trong ba mặt gương sáng loáng ở cửa hàng quần áo?), anh lên xe buýt ra phố. Bắt đầu từ đường số 59 anh đi tới Đại lộ Madison vào các đường số 40 và trở ngược lại Plaza trên Đại lộ Số 5. Những đám mây xám nhường chỗ cho mặt trời ló dạng. Những tủ kính bày hàng lấp lánh, Herzog nhìn chúng, mắc cỡ và hào hứng. Những phong cách thời trang mới mẻ này có vẻ táo bạo và lòe loẹt đối với anh - áo khoác bằng vải madras, quần soóc với những màu sắc của Kandinsky§ bùng nổ và tan chảy, đàn ông trung niên hay những ông già bụng phệ mà mặc chúng thì trông rất lố bịch. Tốt hơn là kín cổng cao tường thay vì khoe ra những cái đầu gối nhăn nheo tội nghiệp và tĩnh mạch suy giãn, những cái bụng như diều con bồ nông, và những khuôn mặt hốc hác chướng mắt dưới những chiếc mũ thể thao. Chắc chắn là Valentine Gersbach, kẻ đã cùng với Madeleine đánh bại anh, vượt lên sự bất tiện của cái chân gỗ, có thể mặc những cây kẹo rực rỡ vui mắt này. Valentine là kẻ thích ăn diện. Anh ta có khuôn mặt bè bè và quai hàm bạnh, Herzog nghĩ anh chàng đó có phần giống Putzi Hanfstaengl, tay chơi piano riêng của Hitler. Nhưng Gersbach có đôi mắt khác thường đối với một người đàn ông tóc đỏ, màu nâu, sâu, sắc bén và linh hoạt. Lông mi của anh ta cũng sinh động, hung đỏ, dài và giống như của trẻ con. Tóc anh ta dày như lông gấu. Thêm vào đó, Valentine rất tự tin với vóc dáng của mình. Nhìn là thấy. Anh ta biết mình là một tay hào hoa phong nhã ghê gớm. Anh ta cho là phụ nữ - tất cả phụ nữ - phát điên vì anh ta. Và nhiều người mê anh ta như điếu đổ, không phải sao? Trong đó có cả bà vợ thứ hai của Herzog.

“Mặc thứ đó á? Tôi ấy à?” Herzog bảo người bán hàng trong một cửa hiệu trên Đại lộ số 5. Nhưng anh đã mua một chiếc áo ghi lê sọc trắng và đỏ tía. Rồi anh nói qua vai với người bán hàng rằng hồi còn ở quê cũ, gia đình anh toàn mặc quần áo vải gabardine đen.

Do bị mụn trứng cá hồi còn trẻ, da cậu bán hàng sần sùi. Mặt cậu ta đỏ lựng như hoa cẩm chướng và hơi thở cậu ta phả mùi thịt, như hơi thở của chó. Cậu ta hơi thô lỗ với Moses, vì khi cậu ta hỏi số đo vòng thắt lưng, Moses đáp: “Ba mươi bốn,”§ cậu bán hàng nói: “Đừng có mà nói khoác.” Đó là cậu ta vọt miệng lỡ lời mà Moses quá lịch sự nên đã không mắng lại. Trái tim anh cố gắng tiếp nhận sự hài lòng đau đớn của việc kềm chế. Mắt nhìn xuống, anh bước trên tấm thảm màu xám vào phòng thử đồ, và tại đó, cởi đồ ra và kéo cái quần mới lên khỏi đôi giày, anh viết cho người bạn một mẩu thư ngắn. Mack thân mến. Ngày nào cũng đối phó với những tên xuẩn ngốc đáng thương. Niềm kiêu hãnh của nam giới. Mặt dày mày dạn. Kiêu căng. Bản thân ta có nghĩa vụ phải tỏ ra dễ chịu và tươi tỉnh. Còn nếu tình cờ ta là một kẻ hằn học, giận dữ thì khó đây. Sự vô tư bộc trực của người dân ở New York! cầu phúc cho cậu, cậu không tốt bụng gì hết. Nhưng trong một tình thế giả dối, như tất cả chúng ta đang lâm vào. Phải tỏ ra có chút lịch sự văn minh. Một tình huống thực sự có thể chứng minh tất cả chúng ta không thể chịu đựng nổi. Do lịch sự mà bây giờ bụng tôi hơi đau. Còn về quần áo gabardine, tôi nhận thấy có nhiều kẻ có râu và mặc gabardine quanh góc kia, trong khu bán đá quý. Ôi Chúa! anh kết luận, hãy tha tội cho tất cả những sự xâm phạm này. Xin đừng dẫn con vào nhà ga Penn.§

Mặc chiếc quần của y, lai quần xắn lên, cùng một chiếc áo blazer với hai ve áo nhỏ, đỏ và trắng, anh tránh phô hết thân mình trong ba mặt gương được chiếu sáng. Thân hình anh có vẻ không bị ảnh hưởng gì từ những lo âu phiền muộn, thoát qua hết mọi bão bùng. Chính khuôn mặt anh mới tiều tụy, nhất là quanh đôi mắt, khiến anh xanh xao khi nhìn thấy mình.

Người bán hàng đang bận giữa những giá treo quần áo im lìm không nghe tiếng chân của Herzog. Anh ta đang nghĩ ngợi. Buôn bán ế ẩm. Một cuộc suy thoái nhỏ khác nữa. Hôm nay chỉ mỗi mình Moses là khách hàng mua sắm. Tiền bạc anh định vay từ người anh trai giỏi làm ra tiền. Shura không phải là người keo cú. Với chuyện đó thì người anh Willie cũng vậy. Nhưng Moses thấy mượn tiền của anh Shura, một người có đôi chút tội lỗi, thì dễ hơn mượn tiền của Willie, một người đáng nể trọng hơn.

“Phía sau vừa chứ?” Herzog quay lại.

“Trông cứ như may đo ấy,” người bán hàng nói.

Anh ta không thể lơ đễnh hơn. Hoàn toàn rõ như thế. Anh ta chẳng thèm quan tâm đến mình, Herzog thừa nhận. Thế thì mình tự xoay xở lấy, và cũng mặc xác anh ta luôn! Mình tự quyết định cho mình. Đây là động thái của mình. Chắc chắn như thế rồi, anh bước đi giữa hai tấm gương, chỉ nhìn vào chiếc áo ghi lê. Thật vừa ý.

“Gói lại đi,” anh nói. “Tôi cũng sẽ lấy cái quần, nhưng tôi cần nó ngay hôm nay. Bây giờ.”

“Không được đâu, thợ may đang bận.”

“Trong ngày hôm nay, còn không thì thôi,” Herzog nói. “Tôi phải rời thị trấn mà.”

Cả hai không ai chịu nhượng ai.

“Để tôi xem có thể làm gấp rút được không.” Người bán hàng nói.

Anh ta đi, Herzog mở nút áo có chạm khắc. Họ dùng cái đầu của Hoàng đế La Mã nào đó để trang trí cho áo jacket của một kẻ ham vui, anh ghi nhận. Còn lại một mình, anh thè lưỡi tự chế giễu và bước ra khỏi chỗ thử đồ có ba mặt gương. Anh nhớ lại Madeleine rất vui sướng khi mặc thử quần áo trong cửa hàng; nàng hân hoan và hãnh diện biết bao khi nhìn ngắm chính mình, sờ vuốt, điều chỉnh; khuôn mặt nàng sáng rỡ nhưng cũng nghiêm nghị nữa, với đôi mắt xanh tuyệt vời, mái tóc cắt ngang trán sinh động, chiếc mặt dây chuyền với hình nhìn nghiêng. Sự hài lòng nàng dành cho bản thân mình chắc chắn là ở số nhiều - phải nói là thừa mứa. Và trong một lần hai người lục đục với nhau, nàng đã nói với Moses rằng nàng đã ngắm nhìn mình khỏa thân trước tấm gương trong buồng tắm. “vẫn trẻ trung,” nàng đánh giá, “trẻ, đẹp, đầy sức sống. Tại sao tôi lại phung phí tất cả những cái đó với anh nhỉ?”

Ôi, trời ạ! Herzog tìm kiếm cái gì đó để ghi chép, anh đã bỏ quên giấy và bút chì trong phòng thử đồ. Anh viết vội xuống sau lưng tập giấy của người bán hàng, Một lời chửi rủa đúng lúc khiến người ta khinh bỉ.

Nhìn hàng chồng đồ bơi, giờ đây lặng lẽ cười chế nhạo chính mình như thể trái tim anh đang bơi ngược lên, Herzog mua một cái quần để mặc ở Vineyard, và rồi một cái giá treo chiếc mũ cói lỗi thời lọt vào tầm mắt của anh, thế là anh quyết định lấy chiếc mũ đó.

Vì ông bác sĩ già Emmerich bảo anh đi nghỉ dưỡng mà anh mua hết tất cả những thứ này sao? Anh tự hỏi. Hay anh đang chuẩn bị cho những trò tai quái mới - anh đã lường trước một sự rắc rối khác ở Vineyard chăng? Với ai? Làm sao anh biết với ai? Đàn bà thì nhiều vô số khắp nơi.

Về nhà, anh thử hết những món đã mua. Cái quần bơi hơi chật. Nhưng chiếc mũ cói hình bầu dục khiến anh hài lòng, nằm bồng bềnh trên mái tóc vẫn mọc dày hai bên đầu. Đội chiếc mũ trông anh giống người chú họ, Elias Herzog, ông chú buôn bột mì, người từng đi khắp vùng lãnh thổ phía bắc bang Indiana cho công ty thực phẩm General Mills vào những năm 20. Elias, với khuôn mặt Mỹ hóa, mày râu nhẵn nhụi nghiêm chỉnh, ăn trứng luộc chín kỹ, uống bia cấm - thứ bia piva của người Ba Lan tự nấu lấy. Ông đập nhẹ trứng vào tay vịn trên hành lang rồi bóc vỏ một cách thận trọng. Ông đeo dây nịt tay áo nhiều màu sắc và một chiếc skimmer như cái quần bơi này, để cùng kiểu đầu với cha ông, là ông Rabbi Sandor-Alexander Herzog, cũng có một hàm râu rất đẹp, một hàm râu lộng lẫy được bện rộng ra, che đi đường nét bên ngoài cái cằm và cái cổ áo nhung của chiếc áo choàng ông đang mặc. Mẹ của Herzog say mê những người Do Thái có bộ râu đẹp. Trong gia đình bà cũng thế, tất cả những người đàn ông lớn tuổi đều để râu rậm và dày, đầy vẻ tôn giáo. Bà muốn Moses trở thành một giáo sĩ Do Thái giáo, và lúc này trông anh chẳng giống giáo sĩ một tí ti nào trong chiếc quần lửng tắm biển và đội chiếc mũ cói, mặt anh nặng trĩu nỗi buồn, những khao khát hết sức điên khùng mà một cuộc sống tôn giáo có lẽ thanh tẩy được anh. Trông cái miệng kìa! - nặng nề dục vọng và sự sân si không thể hóa giải được, chiếc mũi thẳng đôi khi u ám, cùng đôi mắt tăm tối kia nữa! Hãy trông dáng người anh! - những đường gân máu ngoằn ngoèo trên hai cánh tay tràn vào hai bàn tay buông thõng, một cơ thể già cỗi, mang tính cổ xưa hơn chính những người Do Thái. Chiếc mũ cói chóp bằng có buộc một dải băng đỏ và trắng hợp với chiếc áo khoác. Anh vứt bỏ miếng giấy lụa ở tay áo, mặc áo vào, làm những đường sọc căng lên. Anh đi chân không trông như một người Hindu.

Hãy xem những bông hoa huệ ngoài đồng kia, anh nhớ lại, chúng không làm lụng vất vả cũng không xe chỉ kéo sợi, nhưng ngay cả vua Solomon dù cao sang đến đâu cũng không mặc đẹp bằng...§

Anh học được những lời này khi mới tám tuổi, trong khoa Nhi của Bệnh viện Hoàng gia Victoria ở Montreal; mỗi tuần một lần một bà người Thiên Chúa giáo đến bảo anh đọc to những câu trong Kinh thánh. Anh đọc. Hãy cho, người sẽ cho mình; họ sẽ lấy đấu lớn, nhận xuống, lắc cho đầy tràn, mà nộp trong lòng các ngươi.§

Từ mái nhà bệnh viện thòng xuống những mảnh băng đá trông giống như răng cá mập mà ở đầu mút của chúng long lanh những giọt nước trong vắt. Một người phụ nữ không có vẻ là người Do Thái, mặc váy dài và mang giày cài nút ngồi cạnh giường của anh. Cái trâm cài mũ của bà nhô ra khỏi gáy trông như cái cần xe đẩy. Một mùi hồ bột bốc ra từ quần áo của bà. Và rồi bà bảo anh đọc: Hãy để con trẻ đến cùng ta.§ Anh nghĩ bà là một người tốt. Tuy vậy, trông vẻ mặt bà căng thẳng và buồn rầu.

“Nhà cháu ở đâu, cháu bé?”

“Trên đường Napoleon.”

Nơi những người Do Thái sống.

“Bố cháu làm gì?”

Bố mình là một người buôn rượu lậu. Ông có một cơ sở cất rượu ở Point - phố St. Charles. Những người chỉ điểm đang rượt đuổi ông. Bố mình không có tiền bạc gì hết.

Dĩ nhiên là Moses không bao giờ nói cho bà biết bất cứ điều gì về chuyện này. Ngay từ hồi năm tuổi anh đã có vẻ hiểu biết. Mẹ anh từng bảo anh. “Con đừng bao giờ nói gì hết nhé.”

Chắc là có một sự khôn ngoan trong đó, anh nghĩ, như thể bằng cách loạng choạng anh có thể lấy lại được thăng bằng, hoặc bằng cách thừa nhận một chút điên điên anh có thể quay về trạng thái tỉnh táo. Và anh thích giễu cợt chính mình. Chẳng hạn, lúc này anh đã gói ghém quần áo mùa hè mà anh vốn không có đủ tiền để mua, và chạy trốn khỏi Ramona. Anh biết mọi việc sẽ ra sao nếu anh đến Montauk với nàng. Nàng sẽ dẫn anh từ tiệc rượu này đến tiệc rượu khác như dẫn một con gấu đã thuần ở Easthampton. Anh có thể tưởng tượng ra cảnh đó - Ramona cười, nói, đôi vai trần của nàng phơi ra trong những chiếc áo quê kiểng (anh phải công nhận là chúng rất tuyệt, hai bờ vai nàng đầy nữ tính), tóc nàng quấn thành những lọn màu đen, mặt nàng, môi nàng được tô vẽ; anh có thể nghe thấy mùi nước hoa. Trong bản thể sâu thẳm của một người đàn ông có một thứ gì đó phản ứng “cái rụp” với mùi nước hoa ấy. “Cái rụp”! Một phản xạ tình dục không liên quan gì đến tuổi tác, sự tế nhị, khôn ngoan, kinh nghiệm, lịch sử, Wissenschaft§, Bildung,§ Wahrheit.§ Khi bệnh hoạn hay khỏe mạnh hễ nghe thấy cái mùi nước hoa, mùi da thịt nữ giới đó là có ngay sự đáp ứng “cái rụp”. Phải, Ramona sẽ dẫn dắt anh, mặc quần mới, áo vét kẻ sọc, nhấm nháp một ly martini. Martini là thuốc độc đối với Herzog và anh không sao chịu nổi những cuộc trò chuyện lắt nhắt. Và thế là anh sẽ hóp bụng đứng trên hai bàn chân đau nhức - anh, vị Giáo sư bị bắt giữ, còn nàng là một phụ nữ chín chắn, thành công, cợt nhả, gợi tình. “Cái rụp”!

Túi hành lý đã xếp xong, anh đóng cửa sổ, và kéo mành sáo. Anh biết căn hộ sẽ có mùi mốc meo hơn bao giờ hết khi anh trở về từ kỳ nghỉ độc thân. Hai lần lấy vợ, hai đứa con, và anh đang đi hưởng một tuần nghỉ ngơi không lo âu phiền muộn. Thật đau đớn đối với bản năng của anh, với những tình cảm gia đình người Do Thái của anh khi những đứa con anh lớn lên mà không có cha. Nhưng anh có thể làm được gì trong chuyện này? Đi ra biển thôi! Đi ra biển thôi! - Biển gì? Đó là cái vịnh giữa East Chop và West Chop, chứ đâu phải biển; nước thì câm lặng.

Anh đi ra, chống lại nỗi buồn từ cuộc sống đơn độc này. Ngực anh ưỡn ra và anh nín thở. “Trời ơi, đừng khóc, đồ ngốc ạ! Sống hay chết gì cũng được, nhưng đừng đầu độc mọi thứ.”

Tại sao cánh cửa này cần một ổ khóa chống trộm thì anh không biết. Tội phạm đang gia tăng, nhưng anh chẳng có gì phải sợ mất cắp. Chỉ có đứa con nít hí hửng nào đó nghĩ là anh có, và nằm phục chờ anh ra, nhảy lên, đánh vào đầu anh. Herzog cắm cái càng kim loại của ổ khóa vào khe của nó trên sàn nhà và xoay chìa khóa. Rồi anh kiểm tra lại cho chắc rằng mình không quên mắt kính. Không, kính trong túi trước ngực. Anh có bút, sổ tay, cuốn chi phiếu, một mảnh vải lau nhà bếp mà anh đã xé ra làm khăn tay, và một chiếc hộp nhựa đựng mấy viên Furadantin§. Những viên thuốc này dùng trị lây nhiễm mà anh đã dính ở Ba Lan. Bây giờ thì đã lành rồi, nhưng anh mang thuốc theo để phòng hờ cho an toàn. Đó là những giây phút kinh hãi ở Cracow, trong phòng khách sạn, khi xuất hiện triệu chứng. Giang mai rồi, anh nghĩ - rốt cuộc cũng dính! Sau ngần ấy năm. Trong giai đoạn ấy của đời mình! Lòng anh chùng xuống.

Anh đến phòng mạch một bác sĩ người Anh, ông ta mắng anh nặng nề: “Anh chơi trò gì vậy? Anh có vợ không?”

“Không.”

“Được rồi, không phải giang mai. Kéo quần lên đi. Tôi nghĩ anh sẽ cần một mũi penicillin. Tất cả người Mỹ đều cần vậy. À, tôi không nên nói thế. Hãy uống viên sulfa này. Không được uống rượu đâu đấy. Chỉ uống trà thôi.”

Họ không khoan dung những lỗi lầm về tình dục. Lão giận dữ, đay nghiến - một tay bác sĩ Anh khệnh khạng. Và mình rất dễ bị tổn thương, mặc cảm nặng nề.

Đáng lẽ mình phải biết rằng một người đàn bà như Wanda sẽ không lây bệnh giang mai cho mình. Nàng thật thà, trung thành, nhiệt tình với thân thể, xác thịt. Nàng theo tôn giáo của những người văn minh, đó là sự khoái lạc, sự khoái lạc sáng tạo và đa dạng. Da nàng mịn màng, trắng trẻo, êm ái, và sinh động.

Wanda thẫn mến, Herzog viết. Nhưng nàng không biết tiếng Anh nên anh đổi sang tiếng Pháp. Chére Princesse, Je me souviens assez souvent... Je pense à la Marszalkowska, au brouillard§. Mọi gã đàn ông hạng ba, hạng tư, hạng mười trên thế giới này đều biết cách tán tỉnh một phụ nữ bằng tiếng Pháp, Herzog cũng vậy. Dù anh không thuộc loại đó. Những tình cảm mà anh muốn bày tỏ là chân thật. Nàng đối xử tử tế với anh khi anh ốm, gặp chuyện phiền phức, và điều khiến cho sự ân cần tử tế của nàng càng thêm ý nghĩa là vẻ đẹp rực rỡ, đẫy đà của phụ nữ Ba Lan. Nàng có mái tóc vàng kim hơi ánh đỏ oai vệ, với chiếc mũi hơi nghiêng nhưng có đường nét thanh thoát, chóp mũi thanh tú và cân đối đáng kinh ngạc đối với một người có da có thịt như thế. Nàng có nước da trắng nhưng là một màu trắng khỏe mạnh. Nàng phục sức, như hầu hết phụ nữ ở Warszawa, với bít tất đen, giày cao gót của Y và thanh mảnh, nhưng cái áo lông thú của nàng đã mòn thấy vải.

Chao ôi, tôi có biết mình đang làm gì đây không? Herzog ghi trên một tờ giấy rời trong khi anh đợi thang máy. Thượng đế, anh thêm, phù hộ cho người chung thủy. Tôi cảm thấy mình sẽ gặp một người như thế. Mình may mắn quá đỗi. Chữ “may mắn” được anh gạch dưới nhiều lần.

Herzog đã gặp chồng nàng, ông ta là một con người trông cau có tội nghiệp, bị bệnh tim. Cái lỗi duy nhất Herzog nhận thấy nơi Wanda là nàng cứ nằng nặc muốn anh gặp Zygmunt. Lúc đó Moses chưa hiểu được điều này có nghĩa là gì. Wanda phản đối đề nghị ly dị. Nàng hoàn toàn hài lòng với cuộc hôn nhân của mình. Nàng nói đó là tất cả những gì mà bất cứ cuộc hôn nhân nào có thể có.

Ici tout est gâché§.

Une dizaine de jours à Varsovie - paslongtemps.§ Nếu ta có thể gọi những khoảng thời gian mùa đông đầy sương mù ấy là ngày. Mặt trời bị giam trong một cái chai lạnh. Linh hồn bị giam trong tôi. Những bức màn mênh mông rủ xuống ngăn những cơn gió lạnh bên ngoài hành lang khách sạn. Những cái bàn gỗ lấm lem, cong vênh, bám nước trà.

Da nàng trắng và dù cảm xúc của nàng thay đổi thế nào thì da nàng vẫn trắng. Đôi mắt xanh biếc dường như được xếp đặt vừa vặn trên khuôn mặt Ba Lan của nàng (tạo hóa quả là cô thợ may). Sở hữu đôi mông đầy đặn và mềm mại, nàng quá nặng nề với đôi giày Ý thời trang mũi nhọn nàng đang mang. Khi nàng không mang giày cao gót mà chỉ đi đôi tất đen, vóc người nàng thật là chắc chắn. Anh nhớ nàng. Khi anh cầm tay nàng, nàng nói, “Ah, ne toushay pas. C’est dangeray.”§ Nhưng nàng không hề có ý nói thế. (Anh mê tơi với những kỷ niệm của mình quá chừng! Anh quả là một gã dâm dục buồn cười! Có lẽ khá kỳ cục với những hồi ức? Nhưng sao phải dùng những từ khó nghe? Anh là vậy đó.)

Tuy nhiên, anh luôn ý thức về đất nước Ba Lan xám xịt, quay hướng nào cũng thấy băng giá, buồn thảm, và hung hung xám, những tảng đá vẫn còn mùi giết chóc thời chiến. Anh nghĩ mình ngửi thấy mùi máu. Anh đã nhiều lần đến thăm khu đổ nát của người Do Thái. Wanda là người dẫn đường cho anh.

Anh lắc đầu. Nhưng anh có thể làm được gì? Anh lại bấm nút thang máy, lần này bằng cái góc của chiếc túi Gladstone của mình. Anh nghe âm thanh của sự chuyển động nhẹ nhàng trong ống thông hơi - các đường ray trơn mỡ, điện năng, máy móc đen xì vận hành hiệu quả.

Guéri de cette petite maladie§. Đáng lẽ anh đừng đề cập chuyện đó với Wanda, vì nàng dễ cảm thấy sốc và tổn thương. Pas grave du tout§, anh viết. Anh đã làm nàng khóc.

Thang máy dừng lại, anh bước vào: J’embrasse ces petites mains, amie§.

Những khớp ngón tay vàng hoe nho nhỏ được nâng niu này tiếng Pháp gọi là gì nhỉ?

*

Ngồi trong taxi chạy qua đường phố nóng bức chen chúc những tòa cao ốc bằng gạch và đá sa thạch màu nâu, Herzog bám chặt vào cái đai da, đôi mắt mở lớn dán vào quang cảnh thành phố New York. Những hình thù vuông vắn sống động, không trơ ì, cho anh một cảm giác của sự chuyển động tiền định, một cảm giác hầu như thân thiết. Không hiểu sao, anh cảm thấy mình là một phần trong tất cả - trong những căn phòng, trong những cửa hàng, những hầm rượu - và cùng lúc đó anh cảm thấy sự nguy hiểm của vô số cơn phấn khích này. Nhưng anh sẽ ổn thôi. Anh bị kích thích quá mức. Anh phải để cho những dây thần kinh căng thẳng phi mã này dịu xuống, dập tắt ngọn lửa âm ỉ bên trong. Anh khao khát Đại Tây Dương - cát, vị nước biển mặn, phương pháp trị liệu bằng nước lạnh ở đó. Anh biết, ở đó mình sẽ suy nghĩ thấu đáo hơn, sáng rõ hơn sau khi ngâm mình dưới biển. Mẹ anh rất tin tưởng vào tác dụng của việc ngâm mình trong nước. Nhưng bà đã mất sớm quá. Anh không thể cho phép mình chết vội. Các con anh cần anh. Anh có nghĩa vụ phải sống. Phải lành mạnh tỉnh táo, sống, và chăm sóc cho các con. Đây là lý do tại sao lúc này anh phải chạy khỏi thành phố, quá nóng bức, mắt cay sè. Anh đang chạy trốn khỏi các gánh nặng, những vấn đề thực tế, và cũng chạy trốn khỏi Ramona nữa. Có những lúc người ta muốn bò vào chỗ ẩn nấp, như một con vật. Mặc dù không biết điều gì đang chờ anh phía trước ngoài chuyến tàu bí bách sẽ mang lại cho anh sự nghỉ ngơi (ở trên tàu thì chẳng ai chạy đi đâu được) qua Connecticut, Rhode Island, và Massachusetts, cho đến tận Woods Hole, sự biện giải lý lẽ của anh là ngon lành. Các vùng bờ biển vốn hữu ích cho những kẻ điên - miễn là họ đừng điên nặng quá. Anh đã sẵn sàng. Những áo quần vui mắt đang ở trong chiếc túi dưới chân anh, còn chiếc mũ cói với dải băng đỏ và trắng đâu rồi? Nó ở trên đầu anh chứ đâu.

Nhưng bỗng dưng chỗ ngồi của anh trong chiếc taxi nóng lên dưới ánh mặt trời, anh nhận ra tinh thần giận dữ của mình lại lén lút xuất hiện, và rằng anh sắp viết thư. Smithers thân yêu, anh bắt đầu. Trong bữa trưa ngày hôm kia - những bữa ăn trưa quan liêu đó là nỗi kinh hoàng đối với tôi, hai chân tôi tê liệt, adrenaline dâng lên trong máu tôi, trong tim tôi! Tôi cố gắng tỏ ra bình thường, nhưng mặt tôi đơ ra vì ngán ngẩm, tôi tưởng tượng làm tung tóe súp và nước thịt lên khắp mọi người, và tôi muốn thét lên hoặc ngất đi - chúng tôi được yêu cầu đưa ra các đề tài cho các khóa giảng mới và tôi nói hay là làm một loạt chuyên luận về hôn nhân. Chắc đáng lẽ tôi nên nói “Quả lý chua” hay “Quả lý gai” thì hơn.

Smithers cực kỳ sung sướng với số phận mình. Sinh ra đời là chuyện rất tình cờ. Ai biết được mình sẽ gặp điều gì. Nhưng số phận của anh ta là trở thành Smithers, và đó là điều hết sức may mắn. Anh ta trông giống Thomas E. Dewey§. Răng cửa thưa y hệt, bộ ria cũng gọn gàng. Xem này, Smithers. Tôi đang có một ý tưởng hay cho khóa giảng mới. Những nhà tổ chức các anh phải phụ thuộc vào những người như tôi. Những người theo học các lớp tại chức buổi tối bề ngoài có vẻ đang theo học văn hóa. Nhưng nhu cầu lớn lao của họ, sự khao khát của họ là nhận thức thấu suốt, sự minh bạch và chân lý - dù là một phận nhỏ xíu của nó. Người ta đang chết dần chết mòn - không phải cách nói hình tượng đâu - vì thiếu một điều gì đó có thật để mang về nhà sau khi hoàn tất công việc trong ngày. Cứ xem cái cách họ háo hức chấp nhận những điều tầm phào quái dị nhất thì rõ. Ôi, Smithers, ông anh râu mép của tôi! Quả là một thứ trách nhiệm chúng ta phải gánh vác trong cái đất nước to béo của mình! Hãy suy nghĩ xem nước Mỹ có thể mang ý nghĩa gì đối với thế giới. Rồi nhìn xem cái đó là gì. Cái dòng giống gì nó đã có thể sản sinh ra kìa. Nhưng hãy nhìn vào chúng ta - nhìn vào anh, nhìn vào tôi. Hãy đọc báo, nếu anh còn có thể đọc nổi.

Nhưng chiếc taxi đã chạy qua đường số 30 và ở góc đường có một hiệu bán xì gà mà năm ngoái Herzog đã vào mua một hộp Virginia Rounds cho bà mẹ vợ, Tennie, sống cách đó một khu nhà. Anh nhớ đã vào buồng điện thoại báo cho bà biết anh sắp đến. Trong buồng điện thoại khá tối, và phần thiếc bọc có hoa văn trang trí đã mòn đen nhiều chỗ. Tennie kính mến! Có lẽ sau khi con từ biển về chúng ta sẽ nói chuyện. Cái tin nhắn mẹ gửi qua luật sư Simkin nói mẹ không hiểu tại sao con không đến thăm mẹ nữa, nói chí ít, là khó giải thích rõ được. Con biết cuộc sống của mẹ có khó khăn. Mẹ không có chồng. Tennie và Pontritter đã ly dị. Ông bầu hát già sống ở đường số 57, nơi ông điều hành một trường đào tạo diễn viên, và Tennie có hai phòng riêng trên đường số 31 trông như một sân khấu đầy ắp những vật kỷ niệm về các thắng lợi của người chồng cũ. Tên ông ngự trị trên tất cả các bích chương:

PONTRITTER

ĐẠO DIỄN VỞ EUGENE O’NEILL CỦA CHEKHOV

Tuy không còn là vợ chồng nhưng họ vẫn giữ quan hệ với nhau. Pontritter chở Tennie trên chiếc Thunderbird của mình. Họ tham dự các buổi công diễn, cùng đi ăn tối với nhau. Bà năm mươi lăm tuổi, là một phụ nữ mảnh mai, có phần cao hơn Pontritter. Nhưng ông là người lực lưỡng, oai vệ, trên gương mặt tăm tối của ông bộc lộ sức mạnh nóng nảy và thông minh.

Ông thích y phục Tây Ban Nha và lần cuối gặp Herzog, ông mặc chiếc quần trắng của đấu sĩ bò tót và đôi giày hàm ếch. Những sợi tóc trắng thô lưa thưa và mạnh mẽ, mọc lên từ cái đầu rám nắng của ông. Madeleine thừa hưởng đôi mắt của cha nàng.

Không chồng, không con, Herzog viết. Nhưng anh bắt đầu lại. Tennie kính yêu, con đến thăm Simkin vì một chuyện khác, và ông ta nói với con: “Cảm xúc của mẹ vợ anh bị tổn thương,”

Simkin, ngồi ở văn phòng làm việc, trong một chiếc ghế hiệu Sykes to lớn, bên dưới những hàng sách luật khổng lồ. Một người sinh ra để bị mồ côi và bỏ lại những trẻ mồ côi phía sau mình, nhưng một chiếc ghế như chiếc ghế đó, nếu anh ta có thể sắm được, thì mang lại sung sướng hết đỗi. Simkin ngồi mà như nằm hẳn ra ghế. Với tấm lưng rộng, mập mạp, cặp đùi nhỏ, đầu tóc bờm xờm và dữ dằn, hai tay khoanh lại yếu ớt và rụt rè trước bụng, ông ta nói với Herzog bằng một giọng thiếu tự tin gần như lỏn lẻn. Ông ta gọi Herzog là “Giáo sư” nhưng không phải với giọng đùa cợt. Simkin là một luật sư khôn ngoan, rất giàu có, ông ta rất kính nể Herzog. Ông ta dễ mủi lòng trước những người cao thượng nhưng hoang mang, những người có xung năng đạo đức như Herzog. Hết thuốc chữa! Rất có thể là ông ta nhìn Herzog và thấy một người lớn đau khổ như trẻ con, cố gắng giữ thể diện. Ông ta chú ý cuốn sách trên đầu gối Herzog, vì Herzog luôn mang theo một cuốn sách để đọc khi đi tàu điện ngầm hay xe buýt. Cuốn sách hôm đó là cuốn gì vậy? Simmel§ bàn về tôn giáo? Teilhard de Chardin?§ Whitehead?§ Thời mà tôi có thể thực sự tập trung đọc sách đã qua từ nhiều năm rồi. Dù sao cũng có Simkin, tuy lùn nhưng vạm vỡ với đôi mắt quện với những sợi tóc xoăn đang nhìn anh.

Trong khi trò chuyện, giọng nói của ông ta nhỏ bé, yếu ớt như hụt hơi, nhưng khi ông đáp lại sự ra hiệu của người thư ký hay khi bật máy nội đàm, giọng nói ông ta bỗng lớn hẳn lên. Ông ta nói to và nghiêm nghị: “Sao?”

“Có điện thoại của ông Dienstag.”

“Ai? Tên cà chớn đó à? Tôi đang chờ bản khai có tuyên thệ đó. Bảo cho anh ta biết nguyên đơn sẽ đá văng anh ta nếu anh ta không xùy ra được cái giấy đó. Gã cù lần phải có cái giấy đó vào chiều nay!” Được khuếch âm, giọng nói ông ta nghe vang dội. Rồi ông ta tắt máy nội đàm và trở lại câu chuyện cùng Moses với cái giọng ỏn ẻn nhu mì: “Này, này, tôi chán mớ đời với những vụ ly dị này rồi. Hoàn cảnh chi mà nản quá! Cứ đổ đốn ra. Mười năm trước tôi nghĩ mình có thể giữ được lâu dài. Tôi vốn cảm thấy mình đủ phàm tục cho cái nghề này - thực tế, bi quan yếm thế. Nhưng tôi sai. Quá lắm rồi. Cái thằng lang băm chữa bệnh chân này - gã lấy phải một mụ sư tử. Thoạt tiên mụ nói không thích có con cái, rồi mụ nói thích, rồi không thích, rồi thích, không thích, thích. Cuối cùng, mụ quẳng cái vòng tránh thai vào mặt gã. Đến ngân hàng. Rút ba chục ngàn đô từ số tiền chung trong kho bạc. Nói gã định xô nàng ra trước một chiếc xe. Giành giật với mẹ gã một chiếc nhẫn, mấy cái áo lông thú, và một con gà. Có trời biết. Và rồi người chồng phát hiện những lá thư một kẻ khác gửi cho mụ.” Hai bàn tay nhỏ bé của Simkin vầy vò cái đầu oai vệ, láu lỉnh của mình. Rồi ông ta nhe hàm răng nhỏ đều, cứng như thép, như thể sắp mỉm cười, nhưng đó là một sự mào đầu có suy tính. Ông thở dài thương cảm, “Ông biết đó, thưa Giáo sư, sự im lặng của ông khiến bà Tennie bị tổn thương.”

“Tôi cũng nghĩ vậy. Nhưng tôi chưa thể dẫn xác tới đó được.”

“Người phụ nữ hiền lành. Và thật là một gia đình quỷ sứ. Tôi chỉ chuyển giúp tin nhắn thôi, vì bà ấy nhờ tôi.”

“Vâng.”

“Tennie rất tử tế...”

“Tôi biết. Bà ấy đan cho tôi một chiếc khăn quàng cổ. Phải mất tới một năm trời. Tôi vừa nhận được bằng đường bưu điện cách đây một tháng. Tôi phải biết ơn bà chuyện đó.”

“Phải. Chứ sao không. Bà ấy có phải kẻ thù đâu.”

Simkin mến anh; Herzog biết rõ chuyện đó. Nhưng một người duy thực thực tế như Simkin phải thi hành nghĩa vụ, và một mức độ ác ý nhất định giúp ông giữ được tư thế. Một người bạn như Moses Herzog, hơi nhẹ dạ hoặc không thực tế nhưng tham vọng về mặt tinh thần, có phần kiêu căng nữa, một kẻ được nuông chiều, phù phiếm mà vợ bị người khác cuỗm đi trong một tình huống khá buồn cười (buồn cười hơn nhiều trường hợp gã bác sĩ chân đã khiến Simkin chắp hai bàn tay nhỏ nhắn và làm bộ than trời) - anh chàng Moses này khiến Simkin không khỏi cưỡng lại, một người yêu việc thương hại và đồng thời chọc quê. Ông ta là một Giảng viên Thực tế§. Nhiều người như thế. Để tôi kể ra cho nghe. Himmelstein chẳng hạn, nhưng ông ta tàn nhẫn. Chính sự tàn nhẫn khiến tôi chú ý, chứ không phải chủ nghĩa hiện thực. Dĩ nhiên Simkin biết tất cả mọi chuyện về Madeleine với Valentine Gersbach, còn những gì ông ta không biết thì hai người bạn Pontritter và Tennie sẽ kể cho ông nghe.

Tennie sống cuộc đời phóng túng suốt ba mươi lăm năm, đi theo ông chồng như thể bà lấy một ông chủ tiệm tạp hóa chứ không phải một thiên tài kịch nghệ, và bà cứ như một người chị tốt bụng của ông, với đôi chân dài. Nhưng đôi chân cũng xấu đi, và mái tóc nhuộm của bà cứng quèo như lông nhím. Bà mang đôi kính mắt hình cánh bướm, cùng các món nữ trang “trừu tượng”.

Nếu giả sử con đến thăm mẹ thì sao? Herzog hỏi. Thì con sẽ ngoan ngoãn ngồi trong phòng khách nhà mẹ, thao thao kể những chuyện sai trái mà con gái của mẹ đã làm. Cùng kiểu hành vi sai trái mà mẹ chấp nhận từ ông chồng Pontritter của mẹ và tha thứ cho ông ta. Bà chuẩn bị các hồ sơ khai thuế thu nhập cho ông ta. Giữ sổ sách cho ông ta. Giặt vớ cho ông ta. Lần trước mình nhìn thấy đôi vớ của ông được hong trên lò sưởi trong phòng bà. Và bà kể cho mình nghe bây giờ bà rất sung sướng, bà đã ly dị - tự do đi theo con đường riêng và phát triển cá tính của mình. Con cảm thấy tội nghiệp cho mẹ, mẹ Tennie ạ.

Nhưng cô con gái xinh đẹp của mẹ đã cùng với Valentine đến căn hộ của mẹ phải không, rồi sai mẹ đưa đứa cháu ngoại đi chơi sở thú trong khi cô con gái làm tình với gã trên chiếc giường ngủ của mẹ. Gã đó với mái tóc đỏ tua tủa, và cô ta với đôi mắt xanh, nằm dưới. Bây giờ mình nên làm gì đây - tới nhà bà ngồi nói chuyện về những vở kịch và các nhà hàng? Tennie sẽ nói với anh về cái cái nhà hàng Hy Lạp ấy trên Đại lộ số 10. Bà đã từng kể với anh năm, bảy lần rồi. “Một người bạn (đương nhiên là ông Pontritter chứ ai!) đã đưa mẹ đi ăn tối tại nhà hàng Marathon. Thật là không đâu bằng, con biết đó, người Hy Lạp hấp thịt xay và gạo trong những lá nho với nhiều thứ gia vị rất thú vị. Ở đó ai thích khiêu vũ thì cứ nhảy solo. Người Hy Lạp phóng khoáng lắm. Con nên xem mấy người đàn ông béo phệ bỏ giày ra, nhảy chân không trước đám đông.” Tennie nói với anh bằng cái giọng nữ tính ngọt ngào đầy tình cảm, không biết có yêu quý anh không. Hàm răng bà trông giống răng vĩnh viễn xiên xẹo của một đứa trẻ bảy tuổi.

Ô, phải, Herzog nghĩ. Hoàn cảnh của bà ấy còn tệ hơn của mình. Ly dị ở tuổi năm mươi lăm, vẫn tiếp tục khoe đôi chân mà không biết bây giờ chúng đã gầy nhom rồi. Và bệnh tiểu đường. Và mãn kinh. Và bị con gái nặng nhẹ. Nếu để tự vệ, Tennie có đôi chút độc địa, đạo đức giả, và khôn vặt, sao ta có thể trách bà ấy? Dĩ nhiên là bà ấy có cho bọn mình - hoặc cho mượn - đôi khi bà cho bọn mình vay và có khi bà tặng một món quà cưới - bộ dao ăn bằng bạc làm thủ công của người Mexico, và bà ấy muốn lấy lại bộ dao. Đó là lý do bà nhắn qua Simkin về chuyện bà bị tổn thương. Bà không muốn mất bộ dao ăn bằng bạc. Chuyện đó cũng chẳng có gì là quá đáng. Bà vừa muốn giữ thân tình, đồng thời không muốn mất món đồ bằng bạc. Đó là của quý của bà. Nó được cất trong kho bạc, ở Pittsfield. Nặng quá, không mang về Chicago được. Dĩ nhiên con sẽ trả chúng lại cho mẹ. Sẽ trả ngay thôi. Mình chẳng bao giờ có thể bám níu vào những đồ quý giá - vàng bạc. Tiền bạc đối với mình không phải là một phương tiện. Mình là phương tiện của tiền bạc. Tiền bạc vận hành thông qua mình - tiền thuế, bảo hiểm, thế chấp, trợ cấp cho con, tiền thuê nhà, các chi phí về luật pháp. Tất cả những thứ tào lao được cho là đúng đắn này tốn nhiều lắm. Nếu mình lấy Ramona có lẽ sẽ dễ dàng hơn.

Chiếc taxi bị ách lại do những chiếc xe tải trong khu phố may mặc. Những cỗ máy phát điện gầm rú trên các gác xép và cả khu phố rung lên. Âm thanh nghe như tiếng vải bị xé chứ không phải đang được may. Cả con phố bị dìm, chìm nghỉm trong những đợt sóng gầm rú. Xuyên qua âm thanh ầm ĩ đó một người da đen đẩy chiếc xe goòng chở áo khoác phụ nữ. Ông ta có bộ ria đẹp và đang thổi một chiếc kèn trumpet đồ chơi mạ vàng. Không thể nào nghe được tiếng kèn của ông ta.

Thế rồi giao thông thông thoáng, chiếc taxi được cài số nhỏ gầm lên và chồm tới. “Ôi trời, phải đi nhanh cho kịp,” người tài xế thốt lên. Họ chạy vòng vào Đại lộ Công viên và Herzog bấu chặt lấy tay nắm cái cửa sổ bị vỡ. Cửa không mở được. Nhưng nếu cửa mở bụi sẽ ùa vào. Người ta đang phá hủy và xây dựng các tòa nhà. Trên đại lộ đông nghẹt các xe bồn trộn bê tông, tỏa mùi cát ướt và bột xi măng xám xịt. Ở dưới thì nghiền đập, đầm đất và nhồi cọc, ở trên thì dàn thép hăm hở vươn cao bất tận lên nền trời xanh thanh thoát và mát mẻ hơn. Những thanh dầm màu cam treo từ các cần trục như những cọng rơm. Nhưng ở dưới đường, những chiếc xe buýt xả khí thải độc từ nhiên liệu rẻ tiền, và các xe con chen chúc nhau, không khí ngột ngạt, không lối thoát, tiếng ầm ĩ của máy móc và những đám đông theo đuổi mục đích của họ một cách tuyệt vọng - thật kinh hoàng! Anh phải bỏ đi đến vùng bờ biển nơi có thể thở được. Đáng ra anh phải đặt vé một chuyến bay. Nhưng mùa đông năm ngoái anh đã bay nhiều quá rồi, đặc biệt là bay với hãng hàng không Ba Lan. Máy móc cũ kỹ. Anh cất cánh từ phi trường Warszawa, ngồi ở ghế trước trên chiếc máy bay LOT hai động cơ, giằng hai chân lên vách ngăn trước mặt và giữ lấy mũ. Không có thắt lưng an toàn. Hai cánh máy bay móp méo, nắp buồng máy bị cháy sém. Có nhiều túi thư và các sọt gỗ trượt ra phía sau. Họ bay qua những đám mây vần vũ cuồng nộ bên trên những khu rừng, đồng ruộng, hầm hố, nhà máy trắng xóa của Ba Lan, những con sông uốn éo đôi bờ, vào, ra, vào, và một địa hình của các biểu đồ trắng và nâu.

Dù sao, nên bắt đầu một kỳ nghỉ bằng cách đi tàu lửa như hồi anh còn bé ở Montreal. Cả nhà cùng đi xe điện đến nhà ga Grand Trunk với một sọt (một cái làn, gỗ dăm) đựng trái lê chín rục, mà Jonah Herzog mua rẻ tại chợ phố Rachel, những trái lê đã lốm đốm, sẵn sàng cho ông bắp cày đục lỗ, sắp ủng đến nơi, nhưng thơm cực kỳ. Và trong xe, ngồi trên mặt ghế bọc lớp vải gai màu xanh ve đã mòn, Herzog Cha gọt vỏ trái cây bằng con dao của người Nga có cán khảm xà cừ. Ông gọt vòng quanh trái và cắt với sự thành thạo của người châu Âu. Trong khi đó, đầu máy xe lửa rú lên, và các toa đóng đinh thép bắt đầu chuyển động. Mặt trời và các xà trên nóc toa chia muội than theo dạng hình học. Những cây cỏ dại phủ đầy bụi mọc trên các vách tường nhà máy. Mùi mạch nha thoảng đến từ các nhà máy bia.

Tàu chạy băng qua St. Lawrence. Moses nhấn bàn đạp và qua hố xí lấm lem của toilet anh nhìn thấy dòng sông đang sủi bọt. Anh đến đứng bên cửa sổ. Nước sông lóng lánh chồm lên những phiến đá lớn, xoáy thành bọt ở ghềnh Lachine Rapids, nơi nó bị hút xuống và sôi lên ùng ục. Ở bờ bên kia là Caughnawaga, nơi người da đỏ sống trong các lều dựng trên cột. Rồi đến những cánh đồng cháy rụi mùa hè. Các cửa sổ trong toa tàu mở ra. Tiếng tàu hỏa dội lại từ rơm rạ của cánh đồng nghe như một giọng nói phát ra qua chòm râu. Đầu máy phun xỉ và muội than lên những bông hoa đỏ thắm và những túm cỏ dại tua tủa.

Nhưng đó là bốn mươi năm trước. Bây giờ đoàn tàu được gia cố để tăng tốc độ. Một cái ống phân đoạn bằng thép bóng loáng. Không có trái lê, không có Willie, không có Shura, không có Helen, không có Mẹ. Ra khỏi taxi, anh mường tượng lại lúc mẹ anh nhấm ướt chiếc khăn tay trên miệng để lau sạch mặt anh. Anh biết mình chẳng việc gì phải nhớ lại chuyện này, và đội chiếc mũ cói, anh rẽ sang nhà ga Grand Central. Giờ đây anh thuộc lớp người đã trưởng thành, và anh có trách nhiệm phải làm gì đó với cuộc đời mình, nếu có thể. Nhưng anh không quên được mùi nước miếng của mẹ anh trong chiếc khăn tay vào buổi sáng mùa hè năm đó ở nhà ga Canada thấp tẹt và rộng hoác, sắt đen và đồng thau bóng lộn. Đứa bé nào cũng có hai cái má, và các bà mẹ đều dùng nước bọt để lau má cho con một cách âu yếm. Những chuyện này hoặc là có ý nghĩa, hoặc chẳng là gì cả. Nó thế nào còn tùy vào thiên hạ. Những hồi ức sâu sắc này có thể là triệu chứng của sự rối loạn. Với anh, luôn nghĩ về cái chết là một tội lỗi.

Hãy đẩy chiếc xe kéo và cái cày của anh trên những nắm xương của người đã khuất§.

Trong đám đông tại nhà ga Grand Central, mặc dù cố hết sức để cư xử đúng mực nhưng anh vẫn không thể hành động theo lý trí. Anh cảm thấy tất cả trôi tuột khỏi anh trong tiếng gầm rống dưới lòng đất của động cơ, tiếng người nói, tiếng chân đi, và trong các hành lang với ánh đèn như những váng mỡ nổi trên nước lèo vàng vọt và cái mùi nặng nề nghẹt thở của New York dưới lòng đất. cổ áo anh đã ướt và mồ hôi từ nách anh chảy ròng xuống hai bên sườn khi mua vé tàu; anh lấy một tờ Times và anh sắp lấy một thanh kẹo Cadbury’s Caramello, nhưng anh dừng tay khi nghĩ đến số tiền đã mua quần áo, chúng sẽ không vừa nếu anh ăn quá nhiều đường. Chiến thắng của anh sẽ đổ bể nếu anh để mặc mình béo lên, phệ ra, lừ đừ, lộ bụng, hông nở, và thở phì phò. Ramona cũng sẽ không thích như thế, mà việc Ramona thích điều gì là đáng kể lắm. Anh nghiêm túc cân nhắc về chuyện cưới nàng, dù cho ngay lúc này dường như anh đang mua vé tàu để chạy thoát khỏi nàng. Nhưng điều này cũng là tốt nhất cho nàng thôi, nếu anh quá hoang mang như thế - cả tưởng tượng hão huyền lẫn mập mờ rối rắm như lúc này anh đang cảm thấy, bồn chồn, thương tổn, giận dữ, ham gây gổ, và run rẩy. Anh toan gọi về cửa hàng của nàng, nhưng trong số tiền lẻ anh có chỉ còn một đồng hai lăm xu, mà không có đồng mười xu nào cả. Anh phải phá đồng một đô la mới có tiền lẻ nhưng không muốn mua bánh kẹo gì. Thế rồi anh nghĩ đến việc đánh điện cho nàng và thấy nếu gửi cho nàng một bức điện tín thì mình có vẻ yếu đuối quá.

Trên sân ga Grand Central oi bức, anh mở tờ báo Times khổ lớn với dấu cắt răng cưa ở mép các trang giấy, đặt chiếc va li trên hai bàn chân. Những chiếc xe tải điện lặng lẽ lao đi chở theo các túi thư bưu điện, và anh ráng căng mắt nhìn các tin tức. Đó là một nồi nước lèo bằng chữ in màu đen có vẻ thù địch: MoonraceberlinKhrushchwarncommitteegalacticXrayPhouma. Anh nhìn thấy cách đó khoảng hai mươi bước chân, một khuôn mặt trắng trẻo dịu dàng và dáng vẻ độc lập của một phụ nữ đội chiếc mũ cói màu đen bóng sụp xuống đầu và đôi mắt thậm chí với được tới anh trong ánh đèn tín hiệu đứt đoạn mờ tối bằng một sức mạnh nàng sẽ không bao giờ có thể nhận thức được. Đôi mắt đó có lẽ màu xanh lơ, có thể màu xanh ve, thậm chí màu xám - anh sẽ không bao giờ biết. Nhưng đó là một đôi mắt lẳng lơ, điều này thì chắc chắn. Đôi mắt biểu lộ sự kênh kiệu nữ giới lập tức áp đặt sức mạnh tình dục lên anh; một lần nữa anh trải nghiệm vào ngay lúc này - một khuôn mặt tròn, cái nhìn trong veo của đôi mắt lẳng lơ nhạt màu, một đôi chân đầy tự tin.

Mình phải viết cho dì Zelda, anh bỗng quyết định. Họ đừng hòng nghĩ có thể thoát được chuyện này - biến tôi thành thằng hề như thế, dối gạt tôi như thế. Anh gấp cuộn báo dày và bước vội vào toa xe. Cô gái có đôi mắt lẳng lơ ở bên kia đường ray, vậy là thoát nợ. Anh bước vào một toa xe đi New Haven, cánh cửa màu nâu đỏ khép lại sau lưng anh trên trục lề thủy lực, nặng nề và rin rít. Không khí bên trong toa xe khá lạnh vì có mở điều hòa; anh là hành khách đầu tiên, được tự do chọn chỗ ngồi. Anh ngồi vào một chỗ chật hẹp, ép chiếc va li vào ngực, làm bàn viết lưu động, và viết nhanh vào cuốn sổ tay đóng gáy lò xo. Dì Zelda yêu quý! Đương nhiên là dì phải luôn trung thành với đứa cháu của dì. Tôi chỉ là người ngoài. Dì và Herman nói tôi là một thành viên trong gia đình. Nếu tôi đủ khờ dại để mủi lòng (ở tuổi của tôi) trước thứ tình cảm gia đình rác rưởi “cảm động” này, tại sao tôi xứng đáng với điều mình nhận được. Tôi được tâng bốc bởi tình thương của Herman, vì những người quen biết cũ của ông ta ở thế giới ngầm. Tôi hân hoan với niềm hãnh diện được cho là “hợp thức”. Điều đó có nghĩa là cuộc sống trí thức mụ mị của tôi, như một chiến sĩ văn hóa kém cỏi, đã không làm hỏng các mối cảm thông đầy tính người của tôi. Nếu tôi viết một cuốn sách về những người theo chủ nghĩa lãng mạn thì sao?

Một chính trị gia trong tổ chức Dân chủ ở hạt Cook quen biết hội gangster, rồi dân tham ô, những ông vua lô đề, Cosa Nostra§, lẫn tất tật đám anh chị giang hồ, vẫn nhận thấy tôi là người bầu bạn tốt của họ, như trong gia đình, và đưa tôi đi xem các cuộc đua, các trận khúc côn cầu. Nhưng Herman chẳng quen biết gangster nhiều hơn Herzog đáng thương quen biết thế giới thực tế, cả hai cảm thấy thoải mái trong một môi trường thân thuộc dễ chịu và về sau chỉ yêu thích xông hơi, uống trà, ăn cá xông khói và cá trích. Với những người đàn bà hiếu động bày mưu đặt kế ở nhà.

Khi tôi là chồng của Mady§, tôi là một con người tuyệt vời. Bỗng dưng, Madeleine quyết định rằng nàng muốn thôi - đột ngột, làm tôi phát điên phát rồ. Cảnh sát đã được cảnh báo về tôi, và có một cuộc nói chuyện về việc giao tôi cho trại tấm thần. Tôi biết rằng bạn tôi và là luật sư của Mady, Sandor Himmelstein, gọi cho bác sĩ Edvig để hỏi xem tôi có đủ điên để bị giam vào Manteno hay Elgin không. Dì nghe lời của Madeleine về tình trạng tinh thần của tôi, và những người khác cũng tin theo vậy.

Nhưng dì biết nàng đang mưu toan điều gì - biết tại sao nàng rời bỏ Ludeyville để đến Chicago, tại sao tôi phải tìm một việc làm cho Gersbach ở đó, dì biết tôi săn tìm nhà cho Gersbach và thu xếp trường học tư cho bé Ephraim Gersbach. Quả là rất sâu sắc và thô thiển, cái cảm giác của người ta - đàn bà - trước một người chồng bị lừa dối, và bây giờ tôi biết rằng dì đã giúp đứa cháu của dì bằng cách cho Herman đưa tôi đi xem trận đấu khúc côn cầu.

Herzog không tức giận Herman - anh không tin ông ta có dự phần trong âm mưu đó. Đội Blackhawks đấu với đội Maple-Leafs. Dượng Herman, hiền hậu, tử tế, khôn ngoan, gọn gàng, đi giày hàm ếch màu đen, mặc quần không mang thắt lưng, cái mũ dạ cao dựng thẳng phía trước trông như mũ của lính cứu hỏa, áo sơ mi của ông có một hình đầu thú nhỏ xíu trên túi áo trái. Trên sân băng, các đấu thủ lẫn vào nhau như những con ông bắp cày - nhanh nhẹn, mặc áo đệm vai, vàng, đen, đỏ, lao, quật, đánh, xoay tít trên băng. Bên trên sân đấu, khói thuốc lá như một đám mây bột cháy sáng, dễ phát nổ. Qua hệ thống loa phát thanh, ban quản lý xin khán giả đừng ném những đồng xu làm vướng giày trượt của các đấu thủ. Herzog với đôi mắt thâm quầng cố gắng thư giãn bên cạnh Herman. Anh thậm chí thắng một cuộc cá cược và đưa ông ta tới quầy giải khát Fritzel’s mua một bánh phô mai. Tất cả các tên tuổi lớn ở Chicago đều có mặt ở đó. Dượng Herman hẳn đã suy nghĩ điều gì suốt từ nãy tới giờ? Hay là ông ta cũng biết Madeleine và Gersbach đang ở bên nhau? Tuy trong toa xe lửa New Haven mở máy lạnh, Herzog cảm thấy mồ hôi túa ra trên mặt mình.

Tháng Ba vừa rồi khi tôi từ Âu châu trở về, thấy lo âu, tôi đến Chicago để xem có thể làm được gì để lập lại chút nào trật tự, tôi thật sự trong tâm trạng rất lơ ngơ. Một phần có thể là do thời tiết và sự đổi múi giờ. Ở Ý đang là mùa xuân. Cây cọ xanh tốt ở Thể Nhĩ Kỳ. Ở Galilee, cỏ chân ngỗng nở hoa đỏ giữa các gộp đá, nhưng ở Chicago, tôi sa vào trận bão tuyết tháng Ba. Tôi được Gersbach tiếp đón. Cho đến lúc đó Gersbach vẫn là bạn thân nhất của tôi, nhìn tôi với lòng trắc ẩn. Anh ta mặc áo chống bão tuyết, đi đôi giày đi tuyết màu đen, quàng khăn trùm đầu màu xanh lá, và bế theo bé June trên tay.

Anh ta ôm chào tôi. Bé June hôn vào mặt tôi. Chúng tôi đi vào phòng đợi, và tôi mở va li lấy các món đồ chơi cùng quần áo trẻ con tôi đã mua, một cái ví Florentine cho Valentine và chuỗi hổ phách cho Phoebe Gersbach. Vì đã quá giờ ngủ của bé June và tuyết rơi nặng, Gersbach đưa tôi vào lữ quán Surf. Anh ta nói không thể đặt phòng cho tôi ở Windemere, gần nhà hơn, chỉ mất mười phút đi bộ. Đến sáng, tuyết đã dày đến hai tấc rưỡi. Hồ nước phập phồng và sáng bừng tuyết trắng đến gần hút tầm nhìn xám xịt trong bão tuyết. Tôi gọi điện cho Madeleine nhưng nàng cúp máy. Tôi gọi Gersbach, nhưng anh ta không có trong văn phòng. Gọi bác sĩ Edvig, nhưng ông ta chỉ có thể cho tôi lịch hẹn vào ngày hôm sau. Gia đình mình, chị mình, mẹ kế mình, Herzog không gọi ai cả. Anh đến gặp dì Zelda.

Ngày hôm đó không có taxi. Anh đi xe buýt, lạnh cóng người khi anh thay cái áo khoác dài bằng vải không lót dạ và đôi giày hàm ếch đế mỏng. Gia đình Umschand sống ở một vùng ngoại ô mới, xa mút chỉ, qua khỏi Công viên Palos, ở trong vùng giáp ranh các khu bảo tồn rừng. Khi anh đến nơi, cơn bão tuyết cũng đã dứt, nhưng gió vẫn lạnh cắt da cắt thịt, và những nắm tuyết từ các cành cây nhỏ rơi xuống. Sương phủ kín các cửa kính hàng quán. Tại một cửa hàng rượu bán lẻ nguyên chai, Herzog, vốn không phải là một con sâu rượu, mua một chai whisky Guckenheimer’s 43 độ. Đang còn buổi sáng, nhưng anh đã lạnh thấu xương. Thế nên, anh nói chuyện với dì Zelda qua hơi rượu.

“Để dì hâm nóng cà phê. Chắc là cậu đã cóng thành đá rồi!” bà nói.

Trong căn bếp ngoại ô với những đồ sứ tráng men và đồ đồng, các hình dạng phụ nữ rập khuôn màu trắng nổi lên khắp bốn phía. Cái tủ lạnh, như thể có một trái tim, và cái bếp lò với ngọn lửa màu tím dưới đáy nồi. Zelda đã trang điểm và mặc một chiếc quần màu vàng kim, đi đôi dép gót nhựa - trong suốt. Họ ngồi xuống. Nhìn qua mặt bàn thủy tinh, Herzog có thể trông thấy bà kẹp đôi bàn tay vào giữa hai đầu gối. Khi anh bắt đầu nói, bà hơi hạ mắt xuống. Bà có nước da vàng hoe, nhưng mí mắt bà hơi đậm hơn, ấm hơn, và nâu hơn, đã bợt màu, nhưng trên mỗi mí mắt được tô một nét màu xanh dương dày bằng bút chì trang điểm. Cái vẻ đăm chiêu của bà, thoạt đầu Moses tưởng là một sự đồng ý hay đồng cảm, nhưng khi nhìn chiếc mũi bà, anh nhận ra mình đã nhầm. Nó đầy vẻ hồ nghi. Theo cái cách chiếc mũi bà động đậy, anh nhận ra bà gạt bỏ mọi điều anh nói. Nhưng anh biết mình quá đáng - tệ hơn thế, nhất thời loạn trí. Anh cố gắng tự kiềm chế. Nút áo cài một nửa, mắt đỏ quạch, râu ria không cạo, trông anh có vẻ sỗ sàng. Bất lịch sự. Anh đang kể vụ việc với dì Zelda về phần mình. “Tôi biết cô ấy khiến dì chống lại tôi - cô ấy đã đầu độc tâm trí của dì, dì Zelda ạ.”

“Không, cô ấy tôn trọng cậu. Cô ấy không còn yêu cậu nữa, chỉ có vậy thôi. Phụ nữ vẫn thường hết yêu mà.”

“Yêu ư? Madeleine yêu tôi ư? Dì biết đó chỉ là chuyện vớ vẩn của những kẻ thuộc tầng lớp trung lưu.”

“Cô ấy đã say mê cậu. Tôi biết cô ấy từng có lúc ngưỡng mộ cậu, Moses ạ.”

“Không, không! Dì đừng dỗ ngọt tôi như thế. Dì biết không phải vậy mà. Cô ấy đau ốm. Cô ấy là một người đàn bà lắm bệnh - tôi đã chăm sóc cô ấy.”

“Tôi biết cậu có chăm sóc cô ấy,” dì Zelda nói. “Cái gì đúng là đúng. Nhưng chuyện bệnh hoạn gì...”

“A!” Herzog kêu lên với giọng cay độc. “Vậy dì yêu sự thật!”

Anh nhìn thấy ảnh hưởng của Madeleine trong chuyện này; nàng luôn luôn nói về sự thật. Nàng không chịu được lời nói dối.

Không gì có thể khiến Madeleine phẫn nộ nhanh hơn một lời dối trá. Và lúc này, nàng đã khiến Zelda đứng trên cùng chuẩn mực đó - Zelda, với mái tóc nhuộm khô như vỏ bào, và những đường kẻ tim tím trên mí mắt. Ôi! Những hình thù sâu bướm này - Herzog ngồi trên tàu nghĩ - là những thứ mà phụ nữ vẽ lên da thịt họ. Và chúng ta phải đi theo, phải nhìn, lắng nghe, tập trung, hít vào. Giờ đây, Zelda với khuôn mặt dợm có nếp nhăn, hai cánh mũi mềm mại mạnh mẽ của bà nở phồng với sự nghi nan, và kinh ngạc trước tình trạng của anh (có tính thực tế trong Herzog lúc này, mà khi anh nhã nhặn ân cần thì không nhìn thấy), đang làm khó anh với sự thật.

“Không phải dì luôn luôn nói thẳng với cậu sao?” Bà nói. “Dì đâu phải là bà nội trợ nhà quê nào khác.”

“Ý dì là vì dượng Herman biết gã du đãng Luigi Boscolla?”

“Đừng có mà giả vờ không hiểu...”

Herzog không muốn làm bà phật lòng. Bỗng dưng anh thấy rõ điều gì khiến bà nói chuyện như thế, Madeleine đã thuyết phục dì Zelda tin rằng bà cũng là trường hợp đặc biệt. Mọi người gần gũi với Madeleine, mọi người bị lôi kéo vào vở kịch của cuộc đời nàng đều trở thành đặc biệt, hết sức tài năng, lỗi lạc. Chuyện đó cũng xảy ra với anh. Với việc bị đẩy ra khỏi cuộc đời của Madeleine, rơi trở vào bóng tối, anh trở thành một khán giả. Nhưng anh thấy dì Zelda được gợi hứng từ một ý thức mới về chính bản thân mình. Herzog ganh tị với sự gần gũi này của bà và Madeleine.

“Tôi biết dì không giống với các bà vợ khác ngoài kia...”

Nhà bếp của dì khác, những cây đèn kiểu Ý, những tấm thảm của dì, các đồ nội thất kiểu tỉnh lẻ của Pháp, nông trại Westinghouse của dì, cái áo lông chồn, câu lạc bộ nông thôn của dì, các hộp đựng thuốc cho chứng bại não của dì cũng khác.

Tôi chắc chắn là dì chân thực. Không giả dối. Sự giả dối thực sự là khó tìm thấy lắm.

“Madeleine và dì thường giống như hai chị em.” Dì Zelda nói. “Dù nó làm điều chi, dì cũng yêu thương nó. Nhưng dì sẵn sàng nói rằng nó là một con người cực kỳ nghiêm túc.”

“Vớ vẩn!”

“Thì cũng nghiêm túc như cậu vậy.”

“Thay chồng như thay áo.”

“Chuyện không giải quyết được. Cậu cũng có phần lỗi. Chắc là cậu không chối cãi chuyện đó.”

“Sao tôi lại có lỗi được?”

“Hống hách, ủ dột. Cậu suy tư cho lắm vào.”

“Phải rồi.”

“Đòi hỏi nhiều quá. Phải theo ý cậu mới được. Nó nói cậu làm cho nó mỏi mệt, cứ kêu gọi giúp đỡ, hỗ trợ.”

“Đều đúng cả. Và hơn thế. Tôi bộp chộp, tính nóng như lửa, hư hỏng. Và gì nữa?”

“Cậu khinh suất về phụ nữ.”

“Có lẽ vậy, từ khi Madeleine đá tôi. Tôi đang cố gắng lấy lại lòng tự trọng.”

“Không, trong khi cậu đang có vợ.” Zelda bậm miệng lại.

Herzog cảm thấy đỏ mặt. Một áp lực nặng nề, nóng và lợm đầy trong ngực anh. Lòng anh thắt lại, và trán toát mồ hôi.

Anh lẩm bẩm: “Cô ấy cũng gây khó khăn cho tôi. Về chuyện chăn gối.”

“Thì cũng lớn tuổi rồi... Mà đó là chuyện đã qua.” Dì Zelda nói. “Lỗi lớn nhất của cậu là chôn mình ở chỗ nhà quê để hoàn tất công trình của cậu - nghiên cứu về cái chết tiệt gì đó. Cậu chưa kết thúc được nó phải không?”

“Chưa.” Herzog đáp.

“Thế rốt cuộc cậu nghiên cứu về cái gì vậy?”

Herzog cố gắng giải thích công trình đó là gì - rằng nghiên cứu của anh được cho là sẽ khám phá góc độ mới về điều kiện hiện đại, cho thấy cuộc sống có thể được sống ra sao bằng cách làm mới các mối liên kết phổ quát, lật ngược những sai lầm cuối cùng trong chủ nghĩa lãng mạn về tính duy nhất của bản ngã, duyệt lại hệ ý thức tây phương cổ của Faust§, khai thác ý nghĩa xã hội của cái Không. Và hơn thế nữa. Nhưng anh tự chặn họng mình, vì bà không hiểu, điều này sẽ khiến bà phật lòng, nhất là khi bà tin rằng mình không phải là một người nội trợ thông thường. Bà nói: “Nghe to tát quá. Chắc chắn là việc đó quan trọng. Nhưng vấn đề không phải ở đó. Cậu là một gã điên tự chôn mình ở Berkshires, còn nó, một phụ nữ trẻ, ở nơi đó không có ai để trò chuyện.”

“Ngoài Valentine Gersbach và Phoebe.”

“Đúng thế. Vậy là không hay rồi. Nhất là vào mùa đông. Đáng lẽ cậu phải ý thức rõ ràng hơn. Cái nhà đó biến nó thành tù nhân. Chắc là ảm đạm buồn thảm lắm, vì phải giặt giũ, nấu nướng, và phải dỗ dành con cái, nếu không cậu sẽ nổi tam bành lên, nó kể thế. Khi bé June gào khóc thì cậu không suy nghĩ gì được, cậu sẽ lao ra khỏi phòng và hét toáng lên.”

“Phải, tôi ngu xuẩn quá. Nhưng đó là một trong những khó khăn mà tôi phải giải quyết, như dì cũng thấy, lúc này người ta có thể tự do nhưng tự do không có nội dung. Nó giống như một sự trống không gào rú. Madeleine chia sẻ những mối quan tâm của tôi. Tôi nghĩ - cô ấy là một người chuyên tâm.”

“Nó nói cậu là một gã độc tài, một bạo chúa thật sự. Cậu hà hiếp nó.”

Dường như mình là một loại vua chúa bị hạ bệ, anh nghĩ, như ông già tôi, một ông hoàng di dân và là một tay buôn lậu rượu bất tài. Và cuộc sống ở Ludeyville là rất đỗi khó khăn - khủng khiếp. Tôi thừa nhận. Nhưng không phải bấy giờ chúng tôi đã mua nhà vì nàng muốn thế và rồi dọn đi cũng vì nàng muốn thế sao? Không phải tôi đã thu xếp, cả cho gia đình Gersbach - để tất cả có thể cùng đi khỏi Berkshires sao?

“Cô ấy còn kêu ca gì nữa?” Herzog hỏi.

Zelda cân nhắc anh một lúc như thể xem anh có đủ mạnh mẽ để chấp nhận không, và bà nói: “Cậu ích kỷ.”

A, vậy đó! Anh đã hiểu. Chuyện xuất tinh sớm! sắc mặt anh trở nên dữ dội, tim anh bắt đầu đập mạnh, và anh nói: “Có gặp trục trặc một thời gian. Nhưng trong hai năm vừa rồi không bị nữa. Mà chuyện đó không hề xảy ra khi gần gũi với các phụ nữ khác.” Đây là những lời giải thích khá bẽ mặt. Zelda không cần phải tin chúng, khiến anh trở thành kẻ phân bua, và đặt anh vào thế cực kỳ bất lợi. Anh không thể mời bà lên lầu để biểu diễn cho bà thấy, hay đưa ra chứng cớ từ Wanda hay Zinka (Trong toa xe đứng yên, nhớ lại sự hăm hở giận dữ mong được giải thích bị chặn lại, anh chỉ biết cười. Anh không cười ra tiếng, chỉ là một nụ cười nhẹ thoáng qua mặt anh). Thật là những kẻ dối trá - Madeleine và Zelda... Và những kẻ khác. Một số người đàn bà chẳng thèm bận tâm họ làm tổn thương ta như thế nào đâu. Một cô gái, theo quan niệm của Zelda, có quyền đòi hỏi từ chồng mình sự thỏa mãn về tình dục hàng đêm, sự an toàn, tiền bạc, bảo hiểm, áo lông thú, nữ trang, người giúp việc, rèm trướng, quần áo, mũ nón, câu lạc bộ đêm, câu lạc bộ thể thao ngoài trời, xe hơi, nhà hát!

“Không một người đàn ông nào có thể thỏa mãn một người đàn bà không cần mình,” Herzog nói.

“Đó không phải là câu trả lời của cậu chứ?”

Moses bắt đầu nói nhưng anh cảm thấy mình sắp thốt những lời kêu ca ngu xuẩn khác. Mặt anh tái lại, và anh ngậm miệng. Anh đang rất đau đớn. Thật khổ là từ lâu anh đã thôi đòi hỏi công nhận khả năng chịu đựng của bản thân như thỉnh thoảng anh đã làm. Anh ngồi im lặng, nghe cái máy sấy quần áo đang chạy vo vo ở nhà dưới.

“Moses,” Zelda nói, “dì muốn biết chắc một điều.”

“Điều gì?”

“Quan hệ của chúng ta.” Anh không còn nhìn vào hai mí mắt được vẽ đậm của bà, mà nhìn vào mắt bà, sáng và nâu. Hai cánh mũi của bà căng lên một cách mềm mại. Bà cho anh thấy vẻ mặt cảm thông của mình. “Chúng ta vẫn là chỗ quen biết,” bà nói.

“À...” Moses nói. “Tôi yêu mến dượng Herman. Và dì.”

“Dì là bạn của cậu. Dì là một người thật thà chất phác.”

Anh nhìn thấy chính mình trong khung cửa sổ tàu hỏa, nghe rõ lời mình. “Tôi nghĩ dì là người chân thật.”

“Cậu tin dì chứ?”

“Tất nhiên là tôi cũng muốn tin.”

“Cậu nên tin dì. Từ trong thâm tâm dì cũng nghĩ đến lợi ích của cậu. Dì trông nom bé June.”

“Tôi biết ơn dì.”

“Nhưng Madeleine là một người mẹ tốt. Cậu không cần phải lo lắng gì. Nó chẳng quấn theo bọn đàn ông đâu. Bọn họ luôn gọi điện thoại, theo đuổi nó. Mà - nó là một phụ nữ xinh đẹp, một con người tài năng hiếm có. Ở chỗ Hyde Park - ngay khi mọi người biết tin về cuộc ly dị, ắt là cậu sẽ ngạc nhiên khi thấy những ai bắt đầu gọi cho nó.”

“Ý dì nói là các bạn thân của tôi?”

“Nếu nó chỉ là một kẻ bạ đâu xâu đấy, hẳn nó đã vớ ngay cho mình một gã. Nhưng cậu cũng biết nó nghiêm túc thế nào. Dù sao, những người như Moses Herzog cũng đâu phải loại cha căng chú kiết. Với tài hoa và sự quyến rũ, cậu không phải là người dễ thay thế. Dù sao, nó luôn luôn tĩnh tâm. Đang suy xét lại mọi thứ - toàn bộ cuộc đời nó. Và không có ai khác. Cậu biết là có thể tin lời dì mà.”

Nếu dì coi tôi là kẻ nguy hiểm thì đương nhiên dì có nghĩa vụ phải nói dối. Và tôi biết mình có vẻ xấu xí, mặt tôi xưng xỉa, mắt đỏ quạch và dữ dằn. Sự lừa dối của phụ nữ dù sao vẫn là một chủ đề sâu sắc. Cảm giác phấn khích khi xảo trá. A dua a tòng, mưu mô chuyện tình dục. Nhúng tay vào những chuyện như thế. Tôi đã thấy dì thúc ép dượng Herman phải mua một chiếc xe thứ hai, và tôi biết dì có thể ngoa ngoắt đến cỡ nào! Dì nghĩ tôi có thể giết Mady và Valentine. Nhưng khi tôi biết chuyện, tại sao tôi không tới hiệu cầm đồ mua một khẩu súng? Chỉ đơn giản vì bố tôi đã để lại một khẩu súng trong ngăn bàn làm việc của ông ấy. Nó vẫn còn ở đó. Nhưng tôi chẳng phải là một tên tội phạm, tôi cũng không có khả năng đó; tôi phát khiếp. Dù vậy, dì Zelda, tôi thấy dì có sự khoái trá kinh khủng lắm, sự phấn khích gấp đôi, thốt lời dối trá từ một trái tim căng đầy.

Bất thần tàu rời sân ga và chui vào đường hầm. Tạm thời trong bóng tối, Herzog dừng bút. Những bức tường chầm chậm lướt qua nhẹ nhàng. Những bóng đèn trong các hốc bụi bặm đã bị cháy. Không có niềm tin vào thần thánh nào. Rồi tàu xuống dốc một đoạn dài và trồi lên mặt đất chạy vào vùng ánh sáng đột ngột của đường xe lửa trên cao bên trên các khu nhà ổ chuột, phía đầu Đại lộ Park. Nơi những đường số 90 phía đông, một vòi nước lộ thiên phun nước, và lũ trẻ con mặc quần lửng nhảy lên reo hò. Rồi đến khu Harlem của người Tây Ban Nha, nặng nề, tăm tối, và nóng bức, và quận Queens xa phía bên phải, một vật chứng dày bằng gạch, được che giấu trong bầu không khí bụi bẩn.

Herzog viết, Sẽ không bao giờ hiểu được đàn bà muốn gì. Họ muốn gì? Họ ăn xà lách xanh và uống máu người.

Qua khỏi Long Island Sound, không khí trong sạch hơn. Dần dần nó trở nên rất tinh khiết. Nước phẳng lặng và chảy thong thả, màu xanh mềm mại, cỏ rực rỡ, với nhiều bông hoa dại rải rác - trong các gộp đá có rất nhiều hoa mua, và dâu tây dại nở hoa.

Bây giờ thì tôi biết toàn bộ cái sự thật khôi hài, thô tục, đồi trụy về Madeleine. Có nhiều điều để suy nghĩ. Đến đây anh đã kết thúc.

Nhưng với cùng tốc độ cao của con tàu, Herzog phóng vụt sang một lối khác, viết thư cho một người bạn cũ ở Chicago, Lucas Asphalter, một nhà động vật học ở trường đại học. Anh đang gặp chuyện gì vậy? Tôi thường đọc mấy bài báo kiểu “chuyện đời tôi” nhưng tôi không bao giờ nghĩ đó là chuyện về các bạn mình. Anh có thể hình dung tôi bị sốc như thế nào khi đọc thấy tin tức về anh trên bảo. Anh điên rồi à? Tôi biết anh thương con khỉ đó của anh, và tôi rất buồn là nó đã chết. Nhưng đáng lẽ anh phải biết là không nên cố hồi sinh cho nó bằng cách hô hấp nhân tạo qua miệng. Nhất là khi Rocco chết vì bệnh lao, và chắc hằn đã tiếp xúc với nhiều thứ côn trùng. Asphalter gắn bó một cách kỳ lạ với những con vật của anh ta. Herzog ngờ rằng anh ta có xu hướng nhân hóa chúng. Rocco, con khỉ của anh ta, không phải là một sinh vật hay hớm gì, mà nó bướng bỉnh, quặt quẹo, với một màu lông xấu xí, như một lão Do Thái già nhăn nhó. Nhưng dĩ nhiên, nếu nó chết từ từ vì bệnh lao, thì trông nó không được lạc quan cho lắm. Asphalter, vốn là người vui vẻ, và không bận tâm đến những sở thích thực tế, những thứ gì đó dính dáng đến hàn lâm, chưa có bằng Tiến sĩ, dạy khoa Phẫu thuật so sánh. Với đôi giày đế cao su dày, anh ta mặc một chiếc áo choàng lấm lem. Lucas tội nghiệp, anh ta bị hói đầu, và không có tuổi thơ. Hói đầu đột ngột để lại cho anh ta chỉ một ít tóc lơ thơ phía trước, và làm cho đôi mắt tinh anh và hai hàng chân mày cong vút của anh ta càng nổi bật, hai cánh mũi của anh ta sẫm hơn, rậm lông hơn.

Tôi hy vọng anh không nuốt phải những trực khuẩn của con khỉ Rocco. Người ta cho rằng đó là một dòng vi khuẩn mới, nói chung là dễ chết người hơn, và bệnh lao đang trở lại. Asphalter là người độc thân ở tuổi bốn mươi lăm. Trước kia thân phụ anh ta sở hữu một nhà trọ rẻ tiền trên đường Madison. Thời còn trẻ, Moses thường lui tới đó. Tuy trong một quãng thời gian mười hay mười lăm năm, anh và Asphalter không phải là đôi bạn thân thiết, thình lình họ phát hiện hai người có nhiều điểm chung. Thực ra, từ Asphalter mà Herzog biết được mưu toan của Madeleine, và vai trò của Gersbach trong cuộc sống của mình.

“Không thích kể với anh chuyện này chút nào, Moses,” Asphalter nói trong văn phòng của mình, “nhưng anh đang dính líu với vài kẻ không ra gì.”

Khi đó là hai ngày sau trận bão tuyết tháng Ba. Người ta sẽ không nhận ra mùa đông đã hoành hành trong cùng tuần đó. Khung cửa sổ hai cánh mở ra khuôn viên chung giữa các tòa nhà. Tất cả các cây bông gai bám đầy bụi nở bừng sức sống, phóng thích các bông hoa đỏ khỏi vỏ bọc. Chúng lủng lẳng khắp nơi làm khoảng sân xám với ánh sáng được giữ lại bên trong thơm ngào ngạt. Rocco với đôi mắt lờ đờ ngồi trên chiếc ghế rơm dành riêng cho nó, dáng vẻ buồn rầu và áo khoác của nó ngả màu hành tây ninh nhừ.

“Tôi không thể khoanh tay ngồi nhìn anh tự giẫm chân mình,” Asphalter nói. “Tôi nên nói cho anh biết - ở đây chúng tôi có một phụ tá phòng thí nghiệm đang trông đứa con gái nhỏ của anh, và cô ta đã nói cho tôi biết về vợ anh.”

“Chuyện gì về vợ tôi?”

“Và Valentine Gersbach. Anh ta luôn có mặt ở đây, trên Đại lộ Harper.”

“Hẳn nhiên. Tôi biết rồi. Anh ta là người duy nhất có thể tin cậy được trong tình hình hiện tại. Tôi tin anh ấy. Đó là một người bạn rất tuyệt vời.”

“Phải, tôi biết - tôi biết, tôi biết.” Asphalter nói. Khuôn mặt tròn nhợt nhạt của anh ta lấm chấm tàn nhang, và đôi mắt lớn, linh động, tối sẫm, và vì lợi ích của Moses, gay gắt trong vẻ mơ màng của chúng. “Tôi biết chắc chắn. Quen biết Valentine hẳn là thêm một mối giao kết tuyệt vời cho cuộc sống xã hội ở Hyde Park, những gì còn sót lại của nó. Không có anh ấy, chẳng biết chúng ta sẽ xoay xở cách nào. Anh ta thật là thiên tài - mà anh ta hết sức ồn ào, với mấy thói bắt chước người Ecốt và người Nhật, với giọng nói ồ ồ. Anh ta át mọi cuộc trò chuyện. Đầy ắp sức sống. Ồ phải, anh ta tràn trề sức sống. Và vì anh đưa anh ta tới đây, mọi người nghĩ anh ta là bạn đặc biệt của anh. Chính anh ta nói thế. Chỉ là...”

“Chỉ là sao?”

Căng thẳng và khẽ khàng, Asphalter hỏi: “Bộ anh không biết sao?” Anh ta trở nên rất nhợt nhạt.

“Tôi nên biết điều gì?”

“Vì trình độ hiểu biết của anh rất cao nên tôi mặc nhiên thừa nhận là anh có biết hoặc nghi ngờ một điều gì đó.”

Một điều gì đáng sợ sắp giáng xuống đầu mình, Herzog cảm thấy lo lắng.

“Anh muốn nói Madeleine sao? Dĩ nhiên tôi hiểu là dần dần, vì nàng còn là một phụ nữ trẻ, nàng phải... nàng sẽ làm thế.”

“Không, không,” Asphalter nói. “Không phải dần dần.” Anh ta buột miệng. “Suốt từ bấy đến giờ rồi.”

“Ai?” Herzog thốt. Máu anh dâng lên và nhanh chóng và ồ ạt rút hết khỏi bộ não anh. “Anh muốn nói Gersbach?”

“Đúng vậy.” Lúc này Asphalter không còn kềm chế được bất kỳ dây thần kinh nào trên mặt mình; nó đã mềm đi với nỗi đau đớn anh ta đang cảm thấy. Miệng anh ta trông như nứt nẻ với những nếp nhăn đen sẫm.

Herzog bắt đầu hét lên, “Anh không được nói như thế! Anh không được nói như thế!” Anh nhìn Lucas trừng trừng, căm giận. Một cảm giác mơ hồ, ốm o, yếu ớt chiếm lấy anh. Dường như cơ thể anh co rút lại, đột ngột cạn kiệt, trống hoác, và tê liệt. Anh gần như mất hẳn ý thức.

“Mở nút cổ áo ra,” Asphalter nói. “Chúa ơi, anh không ngất xỉu đó chứ?” Anh ta bắt đầu ấn đầu Herzog xuống. “Hãy đặt đầu anh vào giữa hai đầu gối,” anh ta nói.

“Bỏ ra di,” Moses nói, nhưng đầu anh nóng bừng, ướt đẫm mồ hôi và anh ngồi gập mình xuống trong khi Asphalter sơ cứu anh.

Suốt trong thời gian đó, con khỉ nâu to lớn, với hai cánh tay khoanh lại trước ngực, và đôi mắt đỏ khô khốc tiếp tục nhìn, lặng lẽ lan tỏa sự cứng đờ của nó. Cái chết, Herzog nghĩ. Điều thật sự. Con vật đang hấp hối.

“Anh dễ chịu hơn chưa?” Asphalter hỏi.

“Hãy mở một cửa sổ ra. Những tòa nhà của khoa Động vật học này hôi hám quá.”

“Cửa sổ đang để mở. Đây, hãy uống một chút nước.” Anh ta đưa cho Herzog một cái ly giấy. “Uống mấy viên thuốc này đi. Uống viên này trước, rồi tiếp viên xanh ve và viên trắng. Prozine. Tôi không lấy được miếng bông gòn trong chai. Tay tôi run quá.”

Herzog từ chối những viên thuốc. “Luke... Chuyện Madeleine và Gersbach có đúng như vậy thật không?” Anh hỏi.

Bối rối cao độ, nhợt nhạt, nóng hâm hấp, nhìn anh với đôi mắt tối và khuôn mặt loang lổ, Asphalter nói, “Chúa ơi! Anh không nghĩ là tôi đặt điều ra chuyện như thế chứ. Có lẽ tôi không được khéo nói lắm. Tôi tưởng anh phải biết kha khá rồi... Nhưng điều đó tuyệt đối đúng.” Asphalter trong chiếc áo khoác lấm lem của phòng thí nghiệm diễn tả cho anh với một cử chỉ bất lực rối rắm. “Sự việc thế nào tôi đã nói với anh rồi đó.” Hơi thở anh ta nặng nhọc. “Anh không biết gì cả sao?”

“Không.”

“Nhưng anh không thấy chuyện hợp lý sao? Giờ đây anh không vỡ lẽ ra điều gì sao?”

Herzog tựa cả sức nặng của mình vào chiếc bàn làm việc, các ngón tay lồng chặt vào nhau. Anh nhìn trừng trừng những chùm hoa đuôi sóc lủng lẳng, hơi đỏ và tím. Không nổ tung, không chết - tiếp tục sống, là tất cả những gì anh có thể hy vọng. “Ai nói với anh chuyện đó?” Anh hỏi.

“Geraldine.”

“Ai?”

“Gerry - Geraldine Portnoy. Tôi nghĩ anh biết cô ấy. Em gái của Mady. Cô ấy đang ở dưới phòng thí nghiệm phẫu thuật.”

“Gì...”

“Phẫu thuật người, trong trường Y, ở góc khu phố này. Tôi đi chơi với cô ấy. Thực ra, anh có biết cô ấy. Cô ấy theo học một trong các lớp của anh. Anh muốn nói chuyện với cô ấy không?”

“Không,” Herzog đáp dữ dằn.

“Này, cô ấy có viết cho anh một lá thư. Cô ấy đưa lá thư cho tôi và nói để tôi quyết định có nên trao nó cho anh hay không.”

“Lúc này tôi không thể đọc được.”

“Cứ giữ nó đi,” Asphalter bảo. “Sau này anh có thể muốn đọc nó.”

Herzog nhét cái phong bì vào túi.

Ngồi trong chiếc ghế bọc nhung trên tàu, ôm chiếc va li làm bàn viết, rời New York với tốc độ 70 dặm/giờ, anh tự hỏi lúc trong văn phòng của Asphalter sao mình không khóc. Anh có thể bật khóc dễ dàng, và anh không bị ức chế vì sự có mặt của Asphalter, họ là bạn cũ của nhau, cuộc sống của họ cũng tương tự như nhau - về gia cảnh, tập quán, tính khí. Nhưng khi Asphalter vén màn, tiết lộ sự thật, có điều gì đó chẳng hay ho được xì ra trong cái văn phòng nhìn xuống khuôn viên bên dưới, như một thứ mùi hôi, nóng và thô, hoặc một dữ kiện kỳ quặc của con người, hầu như có thể sờ thấy được. Nước mắt là không thích hợp. Nguyên nhân thì thật là tai quái, quá đỗi kỳ cục đối với cả những người liên quan. Và còn nữa, Gersbach vốn là người dễ khóc với sức mạnh tình cảm đặc biệt. Nước mắt nóng bỏng thường có trong đôi mắt lớn màu nâu đỏ của anh ta. Chỉ vài ngày trước đây, khi Herzog đáp máy bay xuống O’Hare và ôm chào đứa con gái bé nhỏ của Gersbach, anh ta có mặt ở đó, một dáng người lực lưỡng, mạnh mẽ, với những giọt nước mắt từ ái trong mắt anh ta. Moses nghĩ, rõ ràng là anh ta cũng chảy nước mắt cá sấu vì mình. Có nhiều lúc mình chẳng thích có bộ mặt, cái mũi, đôi môi, vì anh ta đã có chúng.

Phải, lúc đó bóng tối tử thần đã trùm lên Rocco.

“Thật khó chịu,” Asphalter thốt lên. Anh rít một hơi và dụi tắt điếu thuốc. Cái khay gạt tàn đã đầy các đầu lọc - anh ta hút hai hay ba gói thuốc mỗi ngày. “Uống chút gì không? Tối nay tất cả chúng ta đi ăn tối với nhau nhé? Tôi sẽ đưa Geraldine đến Beachcomber, gần phía bắc. Anh có thể đến xem cô ấy ra sao.”

Giờ đây Herzog phải suy xét một vài dữ kiện lạ lùng về Asphalter. Có thể là mình đã ảnh hưởng đến anh ta. Sự đa cảm của mình tự nó truyền sang anh ta. Anh ta đã thương yêu con Rocco lông lá trầm ngâm ấy. Ta có thể giải thích sự kích động như thế theo cách nào khác cơ chứ - bế con Rocco lên trong vòng tay mình, buộc nó há miệng ra để anh ta hô hấp nhân tạo qua miệng nó. Mình ngờ rằng có thể Luke có vấn đề thực sự. Mình phải cố gắng nghĩ về anh ta theo như con người anh thể hiện - sự lạ lùng và tất cả.

Anh nên đi xét nghiệm bệnh lao. Tôi không nghĩ là anh... Herzog bỏ dở. Một tiếp viên trên toa ăn uống đã kéo chuông báo giờ ăn trưa, nhưng Herzog không có thì giờ để ăn. Anh sắp bắt đầu một lá thư khác.

Thưa Giáo sư Byzhkovski, tôi xin cám ơn về sự ưu ái của Giáo sư ở Warszawa. Do tình trạng sức khỏe của tôi, cuộc gặp gỡ của chúng ta chắc đã không làm cho Giáo sư hài lòng. Mình ngồi trong căn hộ của ông ta xếp những chiếc mũ và thuyền giấy từ trang báo Trybuna Ludu trong khi ông ta cố gắng giữ cho cuộc trò chuyện tiếp tục. Vị Giáo sư - con người cao lớn mạnh mẽ ấy trong bộ đồ quần chẽn bó gối cùng áo phông Norfolk màu cát - chắc là rất ngạc nhiên. Mình tin rằng ông ta có bản tính tử tế. Đôi mắt xanh lơ của ông rất hiền từ. Một khuôn mặt đậm nhưng có dáng đẹp, đầy vẻ trầm tư và nam tính. Mình cứ tiếp tục xếp những chiếc mũ giấy - chắc là mình đang nghĩ đến các con. Bà Byzhkovski cúi mình niềm nở, hỏi mình có muốn cho mứt vào tách trà của mình không. Các đồ nội thất trong nhà được đánh bóng lộng lẫy, kiểu cũ, thuộc một thời đại Trung Âu không còn nữa - nhưng thời đại hiện tại cũng đang biến mất, và có lẽ nhanh hơn những thời đại khác. Mong Giáo sư bỏ quá cho tôi. Bây giờ tôi có cơ hội đọc công trình nghiên cứu của Giáo sư về Sự chiếm đóng của Người Mỹ ở Tây Đức. Có nhiều sự kiện không được thỏa ý. Nhưng tôi chưa bao giờ được Tổng thống Truman hay Thượng nghị sĩ McCoy tham khảo ý kiến. Tôi phải thú nhận rằng mình chưa khảo sát vấn đề của người Đức một cách cặn kẽ cần thiết. Theo ý tôi, không một Chính phủ nào trung thực hết. Trong chuyên khảo của Giáo sư, vấn đề của Đông Đức cũng không được đả động đến.

Tôi đi lang thang trong khu đèn đỏ ở Hamburg. Chẳng là người ta bảo tôi nên xem qua cho biết. Vài cô gái điếm mặc nội y bằng đăng ten đen, mang bốt quân sự của Đức, dùng roi ngựa đập vào cửa sổ gây sự chú ý. Những cô gái điếm với nước da đỏ, vừa gọi vừa cười nhăn nhở. Một ngày lạnh lẽo không vui.

Thưa ngài, Herzog viết. Ngài rất kiên nhẫn với bọn du đãng phố Bowery¹ vào trong nhà thờ của ngài, say xỉn, phóng uế trên các băng ghế của con chiên ngồi cầu nguyện, đập chai lọ trên các bia mộ và gây nhiều phiền toái nữa. Tôi đề nghị rằng vì đứng từ cửa nhà thờ, ngài có thể thấy Phố Wall, ngài nên soạn một cuốn sách nhỏ giải thích rằng Bowery§ góp thêm ý nghĩa quan trọng vào Phố Wall. Skid Row§ là tổ chức đối kháng, cho nên là cần thiết. Hãy nhắc nhở họ về Lazarus và Dives§. Vì Lazarus mà Dives được thêm một cú hích, một phần thưởng, từ những sự xa hoa của ông ta. Không, tôi cũng không tin Dives gặp lúc túng quẫn. Và nếu ông ta muốn tự giải thoát cho mình thì số phận Skid Row đang chờ đợi ông ta. Nếu ở Mỹ có một sự bần cùng đẹp đẽ, một sự bần cùng có đạo đức thì điều đó có tính chất cách mạng. Thế nên sự bần cùng thì phải xấu xa. Thế nên bọn du đãng đang làm việc cho Phố Wall - những người xưng tội có nhân danh. Nhưng Đức cha Beasley, ngài ấy lấy xiền ở đâu ra vậy?

Chúng ta đã suy nghĩ quá ít về chuyện này.

Tiếp đó anh viết, Sở Tín dụng Marchall Field & Co. Tôi không còn chịu trách nhiệm về những khoản nợ của bà Madeleine p. Herzog. Vì từ ngày 10 tháng Ba, chúng tôi không còn là vợ chồng với nhau nữa. Thế nên xin đừng gửi đến tôi bất cứ hóa đơn tính tiền nào cả. Tôi đã chịu tổn thất cho cái hóa đơn cuối cùng - hơn bốn trăm đô la. Cho những vụ mua sắm sau khi đã ly hôn. Đương nhiên là tôi nên viết thông báo sớm hơn - cho cái gọi là Cơ quan đầu não tín dụng - có cái trung tâm nào như vậy không? Ta có thể tìm thấy trung tâm đó ở đâu. - Nhưng tạm thời tôi bị mất phương hướng.

Thưa Giáo sư Hoyle§, tôi không nghĩ là mình hiểu Lý thuyết Gold-Pore hoạt động ra sao. Việc các kim loại nặng - sắt, nickel - vào đến được trung tâm trái đất như thế nào thì tôi cho là mình hiểu. Nhưng còn hàm lượng các kim loại nhẹ hơn thì sao? Cũng như trong sự giải thích của Giáo sư về sự hình thành các hành tinh nhỏ hơn, bao gồm trái đất bi thảm của chúng ta, Giáo sư nói về các vật chất kết dính ràng buộc các khối kết tụ của chất kết tủa...

Bánh xe của những toa xe quay vun vút bên dưới. Các cánh rừng và đồng cỏ chạy nhanh và lùi xa dần, tay vịn hai bên được bọc một lớp ri sắt, những đường dây kim loại dốc xuống lao đi, và phía bên phải The Sound xanh thẳm, sâu hơn, trong hơn. Rồi lớp vỏ tráng men của những xe đưa rước công nhân, và xác xe phế liệu chất đống, hình thù các nhà máy của New England cũ với các khung cửa sổ hẹp và khắc khổ; các làng mạc, tu viện; tàu lai dắt di chuyển vào mặt nước phồng lên như dải lụa; rồi đến các đồn điền thông, lá thông trên mặt đất mang một màu nâu đỏ từ giã cuộc đời. Thế nên, Herzog nghĩ, thừa nhận rằng trí tưởng tượng của anh về vũ trụ còn sơ đẳng, khi các ngôi sao mới phát nổ và thế giới thành hình, nhờ các “nan hoa” từ lực vô hình mà các thiên thể giữ nhau trên quỹ đạo. Các nhà thiên văn làm cho cái nào cũng phát ra tiếng như thể các chất khí được lắc trong một bình thí nghiệm. Thế rồi sau nhiều tỉ năm, nhiều tỉ năm ánh sáng, cái sinh vật giống như trẻ con nhưng không hề ngây thơ này, với một cái mũ cói trên đầu, và một trái tim trong lồng ngực, một phần tinh khiết, một phần xấu xa, là người sẽ cố hình thành cho riêng mình hình ảnh run rẩy về cái mạng tráng lệ nguy nga này.

Thưa Tiến sĩ Bhave, anh lại bắt đầu viết, tôi đã đọc công trình của Tiến sĩ trong tạp chí Observer và lúc đó tôi nghĩ mình muốn tham gia vào phong trào của Tiến sĩ. Tôi luôn luôn rất mong muốn sống một cuộc sống có đạo đức, hữu ích, và năng động. Tôi không biết nên bắt đầu từ đâu. Người ta không thể trở thành kẻ theo chủ nghĩa không tưởng được. Nó chỉ làm khó khăn hơn việc phát hiện nghĩa vụ của ngài thực sự nằm ở đâu. Tuy nhiên, tìm cách thuyết phục đại địa chủ từ bỏ một ít đất cho nông dân nghèo khổ... Những con người đen đúa này đi chân đất khắp Ấn Độ. Herzog hình dung những đôi mắt bừng sáng của họ, và ánh sáng trong tâm hồn họ. Ta phải bắt đầu với những sự bất công mà ai cũng nhìn thấy, chứ không phải với những viễn cảnh lịch sử lớn lao. Mới đây, tôi có xem phim Pather Panchali. Tôi thiết nghĩ Tiến sĩ có biết cuốn phim ấy, vì chủ đề của nó là nông thôn Ấn Độ. Có hai điều tác động đến tôi rất mạnh mẽ - một mụ già dùng tay múc cháo ngô, rồi sau đó bà đi vào trong đám cỏ dại để chết, và cái chết của một thiếu nữ dưới mưa. Herzog, hầu như cô độc trong nhà hát trên Đại lộ Số 5, khóc với người mẹ của đứa bé khi điệu nhạc tử thần điên loạn khởi lên. Một nhạc công nào đó với cái kèn đồng, bắt chước tiếng khóc, tấu lên âm thanh của sự chết chóc. Trời ở New York cũng mưa, như ở nông thôn Ấn Độ. Lòng anh đau đớn. Anh cũng có một đứa con gái, và mẹ anh cũng là một người đàn bà nghèo khổ. Anh đã ngủ trên những tấm vải giường làm bằng bao đựng bột mì. Loại bao phù hợp nhất cho mục đích này là bao bột mì Ceresota.

Điều anh lờ mờ quyết định trong đầu là hiến ngôi nhà và tài sản của anh ở Ludeyville cho phong trào của Tiến sĩ Bhave. Nhưng Bhave có thể làm gì với ngôi nhà đó? Đưa người Hindu đến Berkshires? Như thế sẽ không công bằng đối với họ. Dù sao, ngôi nhà có thế chấp. Người ta chỉ nên tặng thứ gì không phải đóng phí thôi. Và thế là mình sẽ phải quyên một khoản tám ngàn đô la khác, và Sở Thu nhập Nội địa sẽ không giảm trừ cho mình trên số đó. Các tổ chức từ thiện nước ngoài có lẽ không tính, Bhave sẽ giúp anh. Ngôi nhà đó là một trong những sai lầm lớn nhất. Anh mua nó trong một mơ ước về hạnh phúc, một nơi đổ nát nhưng với nhiều tiềm năng to tát - nhiều cây cổ thụ, những khu vườn ngay hàng thẳng lối, khi rỗi rảnh anh có thể phục hồi. Chỗ này đã bị bỏ hoang trong nhiều năm. Thợ săn vịt trời và những cặp tình nhân thường lẻn vào đó ở nhờ, khi Herzog công bố quyền sở hữu tài sản, các đôi tình nhân và những tay săn vịt trời chơi khăm anh. Có người đến vào ban đêm và khi đi bỏ lại băng vệ sinh đã dùng trong một cái đĩa được đậy kín trên bàn làm việc của anh, nơi anh để hàng chồng ghi chép cho các nghiên cứu về chủ nghĩa lãng mạn. Đó là cách người địa phương đón tiếp anh. Một vẻ tự trào nhất thời thoáng qua khuôn mặt anh khi tàu lướt qua những cánh đồng cỏ và những cây thông trong ánh nắng. Chắc là mình phải chấp nhận sự thách thức đó. Mình có thể là Moses, gã Do Thái già ở Ludeyville, với một chòm râu trắng, cắt cỏ dưới dây phơi đồ với chiếc máy cắt cỏ đẩy tay cổ xưa. Ăn thịt con mác-mốt.§

Anh viết cho người anh họ Asher, ở Beersheba, Tôi đề cập tới một bức ảnh củ của thân sinh anh trong bộ quân phục thời Sa hoàng. Tôi đã nhờ Helen, chị tôi, tìm lại nó. Asher đã phục vụ trong Hồng quân Liên Xô và bị thương. Hiện giờ anh là một thợ hàn điện, một con người trông dáng vẻ buồn rầu với hàm răng chắc khỏe. Anh ta đã cùng Moses đi thăm quan Biển Chết. Thời tiết oi bức ngột ngạt. Họ ngồi trong miệng một mỏ muối cho mát. Asher hỏi, “Chú không có tấm ảnh nào của ba anh sao?”

Thưa ngài Tổng thống, tôi nghe bài diễn văn lạc quan mới đây của ngài trên radio và nghĩ rằng về thuế không có gì nhiều để biện minh cho sự lạc quan của ngài. Luật mới có tính phân biệt cao và nhiều người tin rằng nó sẽ chỉ làm trầm trọng thêm vấn đề thất nghiệp bằng cách gia tăng sự tự động hóa. Điều này có nghĩa là các băng đảng thanh thiếu niên sẽ thống trị đường phố vắng bóng cảnh sát trong các đô thị lớn. Những áp lực về quá tải dân số, vấn đề chủng tộc...

Thưa Giáo sư Tiến sĩ Heidegger, tôi muốn biết ngài muốn nói gì qua câu “rơi vào vòng lặp thường nhật”. Cú rơi này đã xảy ra vào lúc nào? Khi điều đó xảy ra, chúng ta đang đứng ở đâu?

Anh viết cho ông Emmett Strawforth, Dịch vụ Y tế Công cộng Hoa Kỳ, Thưa ông Emmett, tôi nhìn thấy ông tự bôi tro trát trấu trên ti vi. Vì chúng tôi đều là những sinh viên chưa tốt nghiệp (M.E. Herzog khóa 38) tôi thấy không ngần ngại nói cho ông biết rằng tôi nghĩ gì về triết lý của ông.

Herzog gạch bỏ cái này và viết lại lá thư cho tờ New York Times. Một lần nữa, một nhà khoa học của Chính phủ, Tiến sĩ Emmett Strawforth, đã đưa ra Triết lý Rủi ro trong tranh luận về bụi phóng xạ mà ngày nay đã được thêm vấn đề về các loại hóa chất trừ sâu, ô nhiễm nước ngầm, vân vân... Tôi quan tâm sâu sắc tới lý lẽ xã hội và đạo đức của các nhà khoa học nhiều như tôi quan tâm tới các hình thức ngộ độc khác. Tiến sĩ Strawforth nói về Rachel Carson§, Tiến sĩ Teller nói về các tấc động mang tính di truyền của chất phóng xạ. Mới đây Tiến sĩ Teller cho rằng thời trang mới quần ôm sát đang thịnh hành, bằng cách làm gia tăng nhiệt độ cơ thể, ảnh hưởng đến các tuyến sinh dục nhiều hơn là bụi phóng xạ. Những con người rất được kính nể trong thế hệ của họ lắm khi hóa ra là những kẻ điên rồ nguy hiểm. Lấy Thống chế Haig§ làm ví dụ. Ông ta dìm chết hàng trăm ngàn người trong các vũng lầy ở Flanders§. Lloyd George§ buộc phải chấp nhận chuyện này vì Haig là một chỉ huy quan trọng và được kính nể. Những con người như thế đơn giản phải được cho phép làm công việc của họ. Thật nghịch lý biết bao khi một người sử dụng heroin phải lãnh án tù 20 năm vì cái điều anh ta gây ra cho chính bản thân mình... Họ sẽ hiểu mình muốn nói gì.

Tiến sĩ Strawforth nói chúng ta phải chấp nhận Triết lý Rủi ro của ông về chất phóng xạ. Vì đời sống của Hiroshima (và ông Truman gọi những ai cật vấn ông về quyết định ném bom Hiroshima là những người có “tấm lòng rỉ máu”§) trong các đất nước văn minh (vì họ tồn tại được qua cán cân của sự kinh hãi) đứng trên nền tảng của rủi ro. Tiến sĩ Strawforth cũng biện luận như thế. Nhưng rồi ông so sánh cuộc sống của con người với vốn Rủi ro trong kinh doanh. Một ý tưởng thật kỳ lạ! Doanh nghiệp lớn thì không đánh liều, như cuộc điều tra nguyên vật liệu dự trữ gần đây cho thấy. Tôi muốn ngài chú ý đến một trong những lời tiên đoán của Tocqueville. Ông ta tin rằng các nền dân chủ hiện đại tạo ra ít tội ác, mà nhiều thói hư tật xấu cá nhân hơn. Có lẽ ông ta nên nói ít tội ác cá nhân mà nhiều tội ác tập thể hơn. Nhiều tội ác tập thể hay tội ác có tổ chức có mục tiêu chính xác là giảm thiểu rủi ro. Bây giờ tôi biết rằng quản lý các công việc của hành tinh này với dân số vượt quá hai tỉ người không dễ như ăn kẹo. Con số tự nó là một phép lạ, nó ném các ý tưởng thực tế của chúng ta vào lỗi thời. Chẳng có mấy nhà trí thức nắm vững các nguyên tắc xã hội phía sau sự chuyển thể định lượng này.

Nền văn minh của chúng ta là một nền văn minh tư sản. Tôi không dùng thuật ngữ này theo nghĩa của Marx. Đồ hèn! Trong vốn từ vựng của nghệ thuật và tôn giáo hiện đại, sẽ là mang tinh thần tư sản nếu cho rằng vũ trụ được tạo ra để chúng ta yên tâm sử dụng, cho chúng ta sự tiện nghi, thoải mái, và hỗ trợ. Ánh sáng di chuyển với tốc độ hai trăm năm mươi ngàn dặm một giây, cho nên chúng ta có thể nhìn thấy để chải tóc hay đọc báo rằng thịt chân giò heo hôm nay rẻ hơn hôm qua. Tocqueville coi sự thúc đẩy tiến tới hạnh phúc là một trong những động lực mạnh nhất của xã hội dân chủ. Không thể trách ông ta đã đánh giá thấp những quyền năng phá hoại cũng phát sinh từ động lực này. Có mà điên mới viết cho tờ Times như thế này! Có hàng triệu tín đồ cay nghiệt của Voltaire chứa đầy những sự châm biếm giận dữ trong lòng và vẫn luôn tìm kiếm từ nào sắc bén nhất, độc địa nhất. Thay vào đó mày có thể gửi một bài thơ, gã đần ạ. Tại sao mày phải thể hiện sự sao lãng nhiều hơn người ta thể hiện sự quy củ chứ? Mày đang đi trên những đoàn tàu của họ, phải không? Sao không xây đường ray? Hãy tiếp tục, viết một bài thơ, và giết chúng bằng sự cay nghiệt. Người ta chỉ in mấy bài thơ ngắn cho đầy trang xã luận. Tuy vậy, anh vẫn tiếp tục. Nietzsche, Whitehead, và John Dewey§ đều viết về Rủi ro... Dewey nói với chúng ta rằng nhân loại hoài nghi chính bản chất của mình, và ra sức tìm kiếm sự vững chắc ở bên ngoài hay ở bên trên, trong tôn giáo hay triết học. Đối với ông ta, quá khứ thường có nghĩa là sai lầm. Nhưng Moses tự chặn họng mình. Hãy vào vấn đề chính đi. Nhưng cái gì là vấn đề chính? Vấn đề chính là có những kẻ có thể tiêu diệt nhân loại và họ vừa ích kỷ vừa ngạo mạn, điên khùng, phải được van xin đừng làm như thế. Hãy để cho những kẻ thù của sự sống rút lui. Giờ đây mỗi người nên xem xét lòng mình. Nếu không thay đổi lớn lao trong lòng, tôi sẽ không tin tưởng chính mình nắm vị trí thẩm quyền. Tôi có yêu nhân loại không? Nếu ở vào địa vị có thể đánh bay nhân loại xuống địa ngục, liệu tôi có đủ tình thương để tha cho nó? Giờ đây tất cả chúng ta hãy khoác lên người tấm vải liệm rồi đi dọc Washington và Moscow. Chúng ta, đàn ông, đàn bà, và trẻ con, hãy nằm xuống và kêu lên, “Hãy để cho cuộc sống được tiếp tục - Có thể chúng tôi không xứng đáng với nó, nhưng hãy cứ để nó tiếp tục.”

Mọi cộng đồng đều có một tầng lớp hết sức nguy hiểm đối với các tầng lớp khác. Không phải tội phạm. Với chúng, ta đã có các hình thức trừng phạt. Mà là giới lãnh đạo. Bao giờ cũng vậy, những phần tử nguy hiểm nhất luôn truy cầu quyền lực. Trong khi ở những căn phòng phẫn nộ người công dân minh mẫn nghe lòng mình sôi sục.

Thưa ngài Chủ bút, chúng ta dễ dàng trở thành nô lệ cho những kẻ có quyền lực tiêu diệt chúng ta, Tôi không nói về ông Strawforth nữa, Tôi biết ông ấy hồi còn đi học. Chúng tôi chơi bóng bàn với nhau ở Câu lạc bộ Reynolds. Mặt ông ta trắng như mông đít, có mấy nốt ruồi, và ngón tay cái cong nung núc, tạo cú xoáy gian lận cho trái banh. Tóc tóc, tóc tóc trên chiếc bàn màu xanh lá cây. Tôi không tin chỉ số IQ của ông ta cao kinh khủng thế, dù có thể như vậy lắm, nhưng ông ta học môn toán và hóa học cật lực. Trong khi tôi phung phí thì giờ ngoài đồng. Như những con châu chấu trong trong bài hát ưa thích của Junie.

Những con châu chấu đi lang thang

Hây hô, không bao giờ chịu ngồi yên.

Tiền nhà chúng không trả đây

Nhưng suốt ngày co hai khuỷu tay.

Chúng kéo violin một bài hát tên là Rillabyrillaby

Chúng kéo violin một bài hát tên là Rillabyrillaby.

Vui sướng, Moses bắt đầu cười nhăn nhở. Mặt anh hơi nhăn lại khi nghĩ về các con. Lũ trẻ hiểu về tình yêu sâu sắc biết bao! Marco đang vào cái tuổi lặng lẽ và dè dặt với bố nó, nhưng Junie thì giống y như Marco trước đó. Bé đứng trên đùi bố để chải tóc cho bố. Hai đùi anh bị bàn chân bé giẫm đạp. Anh ôm những chiếc xương mỏng manh của bé bằng sự khao khát của người cha, trong khi hơi thở của bé trên mặt anh khuấy động những cảm xúc sâu sắc.

Khi đó anh đang đẩy chiếc xe nôi trẻ con trên khu vui chơi, chào các sinh viên và giảng viên trong trường bằng cách chạm tay vào vành chiếc mũ dạ xanh lá, một màu rêu xanh hơn các sườn dốc và các bãi cỏ trống. Bên dưới những nếp gấp của chiếc mũ nhung, bé gái trông rất giống bố, anh nghĩ thế. Anh cười với con với đôi mắt đen nhiều nếp nhăn lớn, trong khi hát những câu hát ru:

Có một bà già

Bay trong chiếc giỏ

Bay cao hơn mặt trăng mười bảy lần.

“Nữa,” con bé kêu.

Không ai biết

Bà bay đi đâu

Vì dưới nách bà có kẹp một cây chổi.

“Nữa, nữa.”

Gió ấm từ ngoài hồ đưa Moses về hướng tây, qua những những tòa cao ốc go tie màu xám. ít ra anh đã có đứa con, trong khi người mẹ và tình nhân đang cởi bỏ quần áo trong một phòng ngủ ở đâu đó. Và nếu như, ngay trong vòng vây của dục vọng và phản bội, họ có sự sống cùng bản chất tự nhiên đứng về phía mình, thì anh sẽ lặng lẽ bước sang một bên. Phải, anh sẽ bỏ đi thôi.

Người soát vé (thuộc nòi cổ đại đang tuyệt chủng, cái tay soát vé mặt xám ngoét này) lấy cái vé trên băng mũ của Herzog. Khi bấm lỗ nó, dường như anh ta muốn nói điều gì đó. Có lẽ cái mũ cói đã đưa anh ta trở về hồi xưa. Nhưng Herzog đang hoàn tất cái thư. Ngay cả nếu Strawforth có là một ông vua-triết-gia đi nữa, chúng ta có nên trao quyền cho ông ta sục sạo vào các nền tảng di truyền của sự sống, làm ô nhiễm nguồn nước và bầu khí quyển trên trái đất? Tôi biết bất bình về điều này là khó coi. Nhưng...

Người soát vé thả chiếc thẻ được bấm lỗ vào cái khe bên dưới miếng kim loại ghi số ghế và bỏ đi, để mặc Herzog vẫn còn viết trên cái va li. Đáng lẽ Herzog đi sang toa xe phục vụ ăn uống, đương nhiên ở đó có bàn, nhưng anh sẽ phải mua thức uống, nói chuyện với mọi người. Vả lại, anh còn một cái thư thiết yếu nhất phải viết, cho Tiến sĩ Edvig, vị bác sĩ tâm lý trị liệu ở Chicago.

Thế là, thưa ông Edvig, Herzog viết, hóa ra ông cũng là kẻ lừa gạt! Thật thảm hại! Nhưng đây không phải là cách để bắt đầu. Anh viết lại. Ông Edvig thân mến. Tôi có tin tức cho ông. A, phải. Viết thế này hay hơn. Một điều khó chịu về Edvig là ông ta cứ làm như thể mình là người có mọi tin tức - lão Edvig người Anglo-Celtic Thanh giáo Bắc Âu điềm tĩnh với hàm râu ngắn hoa râm, mái tóc lượn sóng bóng bẩy, đôi mắt kính, tròn, sạch, và lấp lánh. Phải thừa nhận là, tôi đã đến chỗ ông theo một cách chả hay ho gì cả. Madeleine ra điều kiện tôi phải điều trị tâm lý thì chúng tôi mới được ở với nhau. Nếu ông còn nhớ, cô ấy nói tôi đang trong trạng thái tinh thần nguy hiểm. Tôi được phép chọn nhà điều trị tâm lý cho mình. Cố nhiên là tôi chọn người đã viết về Barth, Tillich, Brunner, vân vân... Nhất là vì tuy Madeleine là người Do Thái, nhưng đã có thời kỳ cải đạo sang Thiên Chúa giáo và tôi đã hy vọng ông có thể giúp tôi hiểu được cô ta. Thay vì thế, ông tự mình săn đuôi nàng. Ông đã làm thế, không thể chối cãi được; qua tôi, ông càng biết được nàng xinh đẹp, trí tuệ tuyệt vời, tuy không hề tỉnh táo, và mộ đạo, thì ông lại càng sáp vào. Và cô ta cùng với Gersbach đã thao túng, trù tính mọi bước đi cho tôi. Nhận thấy một bác sĩ tâm lý có thể giúp họ gạt tôi ra - một con người bệnh hoạn, đặc biệt loạn thần, có lẽ vô phương cứu chữa. Dù sao, việc chữa trị sẽ làm cho tôi bận tâm với trường hợp của mình. Bốn buổi chiều mỗi tuần họ biết tôi đang ở đâu, trên giường bệnh của ông, và thế là họ yên tâm lên giường với nhau. Tôi gần đến mức độ suy sụp, vào ngày tôi đến chỗ ông-thời tiết ướt át, tuyết rơi lác đác, xe buýt quá đỗi ngột ngạt. Chắc chắn là tuyết không làm cho lòng mình nguội bớt. Đường phố trải đầy lá vàng. Bà lão đội chiếc mũ nhung xanh, màu xanh lá ảm đạm. Và giống như một cái túi mang vẻ chết chóc được gấp nhẹ lại trên đầu bà. Nhưng ngày hôm đó cũng không tệ lắm. Edvig nói mình không đứng lên nổi khỏi cái ghế bập bênh. Chỉ đơn giản là trầm cảm phản ứng thôi.

“Nhưng Madeleine nói tôi điên. Rằng tôi...” Hăm hở và run rẩy, nỗi xót xa khiến mặt anh nhăn nhó, cổ anh nghẹn lại, đau đớn. Nhưng anh được sự tử tế từ nụ cười qua hàm râu của Edvig khuyến khích. Rồi anh cố gắng hết sức để làm cho Edvig khai ra, nhưng tất cả những gì anh có thể nói với ông ta ngày hôm đó là những cơn trầm cảm có khuynh hướng dẫn đến nghiện rượu nặng và trở thành cuồng loạn khi bị ép kiêng khem, khi bị đe dọa vứt bỏ. “Và dĩ nhiên,” anh thêm, “từ những gì ông kể với tôi, ông không phải là vô tội. Và nàng có vẻ là một con người giận dữ ngay từ đầu. Nàng bỏ đạo bao giờ vậy?”

“Tôi không rõ. Tôi nghĩ cô ta thôi đạo lâu rồi. Nhưng trong thứ Tư lễ Tro vừa qua, cô ta có bôi tro trên trán. Tôi nói, ‘Madeleine này, anh nghĩ em đã bỏ đạo Công giáo rồi mà. Sao anh lại thấy em bôi cái gì giữa hai chân mày vậy? Tro à?’ Cô ta đáp, ‘Tôi không hiểu anh nói gì.’ Cô ta cố gắng làm lơ chuyện đó như thể tôi trông gà hóa cuốc. Nhưng tôi không nhầm. Đúng là có vết. Ít nhất cũng là một vết nhàn nhạt. Nhưng thái độ cô ta lại có vẻ, một người Do Thái như tôi, sao hiểu chuyện này là gì.”

Herzog có thể thấy mỗi lời về Madeleine đều làm cho ông ta mê mệt. Ông ta gật gù, ngước đầu, hất cằm lên ở mỗi câu nói, ông vuốt hàm râu xén gọn, đôi kính mắt ông ta lấp lánh, ông mỉm cười. “Anh cũng cảm thấy cô ấy là một con chiên Kitô chứ?”

“Cô ấy có cảm giác tôi là tín đồ Pharisse§. Cô ta nói vậy.”

“Hả?” Edvig la lên.

“Sao?” Moses hỏi. “Anh cũng đồng ý với cô ta à?”

“Sao có thể thế được? Tôi không biết ý anh ra sao. Nhưng anh nghĩ sao mà lại hỏi như vậy?”

“Anh có nghĩ rằng bất cứ một người Thiên Chúa giáo nào trong thế kỷ 20 đều có quyền nói về một tín đồ Pharisee Do Thái? Anh cũng biết, từ quan điểm Do Thái, đây không phải là một giai đoạn hay ho gì.”

“Nhưng anh có nghĩ vợ anh có quan điểm của một người Kitô giáo không?”

“Tôi cho rằng nàng có quan điểm ảo tưởng và hạn hẹp.” Herzog ngồi thẳng lên trong chiếc ghế, và nói với giọng có lẽ là hơi tự đắc. “Tôi không đồng ý với Nietzsche rằng Chúa Jesus đã làm cho trần gian thành nơi bệnh hoạn, làm cho nó nhiễm phải cái đạo đức nô lệ của mình. Nhưng bản thân Nietzsche có một quan điểm lịch sử của người Thiên Chúa giáo; luôn luôn coi giây phút hiện tại như một sự khủng hoảng nào đó, một sự sa đọa nào đó từ cái vĩ đại cổ xưa, một sự thối nát hay tội lỗi nào đó cần được cứu vớt. Tôi gọi đó là quan điểm Thiên Chúa giáo. Và đúng là Madeleine có thứ quan điểm này. Ở một mức độ nào đó, nhiều người trong chúng ta cũng vậy. Nghĩ rằng chúng ta phải được cứu sống khỏi thứ chất độc nào đó, cần được cứu chuộc. Madeleine cần có một vị cứu tinh, và với nàng, tôi không phải là một vị cứu tinh.”

Rõ ràng đây là điều Edvig mong đợi từ Moses. Nhún vai mỉm cười, ông ta xem tất cả những cái đó như chất liệu phân tích, và có vẻ rất hài lòng. Ông ta là một con người ngay thẳng, hòa nhã. Đôi vai ông ta khá vuông vắn. Với cái gọng kiểu cũ màu hồng phớt nhẹ, đôi kính mắt làm cho ông ta trông có vẻ buồn tẻ, khiêm tốn, chín chắn và đúng vẻ lương y. Sự việc cứ tới dần dần, và tôi hoàn toàn không biết nó đã xảy ra như thế nào. Madeleine trở thành nhân vật chính trong buổi phân tích tâm lý, và lấn ất nó như cô ta lấn át tôi. Rối đến lượt cô ta lấn át ông. Tôi bắt đầu chú ý thấy ông nôn nóng muốn gặp cô ta. Cũng vì các dữ kiện bất thường về trường hợp của tôi mà ông nói cần phỏng vấn cô ta nữa. Dần dần ông thảo luận sâu về tôn giáo với cô ta. Và rốt cuộc, ông cũng điều trị cho cô ta nữa. Ông nói là đã hiểu được tại sao cô ta cuốn hút tôi. Và tôi nói: “Tôi đã nói với ông, cô ta là rất phi thường. Cô ta cực kỳ thông minh, một con quỷ cái, một nỗi kinh hoàng!” Ông biết đó, ít ra, nếu tôi có chết mê chết mệt (như họ nói) thì không phải bởi một phụ nữ bình thường. Còn về Mady, nàng làm phong phú nhận thức của mình bằng cách chỉ huy ông. Tất cả cái đó làm cho nàng thêm sâu sắc. Và vì nàng đang hoàn tất bằng Tiến sĩ về Lịch sử tôn giáo của Nga (tôi đoán vậy), các phiên điều trị của ông và cô ta với giá hai mươi lăm đô một lượt, là để cho một khóa học về Thiên Chúa giáo phương Đông kéo dài vài tháng. Sau khóa học này cô ta bắt đầu có những triệu chứng lạ.

Đầu tiên, cô ta buộc tội Moses thuê thám tử riêng để theo dõi cô ta. Cô ta bắt đầu sự cáo buộc này với cách nói năng hơi giống người Anh mà anh đã học cách nhận biết là dấu hiệu chắc chắn của sự phiền phức. “Tôi đã nghĩ anh quá thông minh để thể dây dưa vào cái loại người ngờ nghệch như vậy.”

“Dây dưa?” Herzog hỏi. “Anh đã dây dưa gì với ai?”

“Ý tôi là cái gã tồi tệ ấy đó - cái gã mặc áo khoác thể thao béo ú hôi hám.” Madeleine, tuyệt đối tự tin, liếc anh một cú rợn người. “Tôi thách anh chối đấy. Chuyện này thật quá mức hèn hạ.”

Thấy mặt nàng tái ngắt anh nhắc mình phải cẩn thận, và trên hết đừng đề cập gì đến cái lối nói năng như người Anh của nàng. “Nhưng, Mady, đây chỉ là một sự hiểu nhầm thôi mà.”

“Không phải chuyện nhầm lẫn. Tôi có nằm mơ cũng không bao giờ nghĩ anh có thể làm điều đó.”

“Nhưng anh không biết em đang nói về chuyện gì.”

Cô ta bắt đầu cao giọng và hơi run run. Cô ta thét lên.” Anh là đồ khốn nạn! Đừng hòng cố tỏ vẻ nhẹ nhàng với tôi. Tôi biết tỏng hết những mánh lới khốn nạn của anh rồi.” Cô ta nghiến răng. “Chuyện này phải chấm dứt! Không một tên mật thám nào được dọ dẫm theo tôi!” Đôi mắt đẹp tuyệt vời của cô ta trợn trừng lên đỏ ké.

“Nhưng tại sao anh phải theo dõi em, Mady? Anh không hiểu gì cả. Anh phải biết em đang nói về chuyện gì cơ chứ?”

“Gã đó lén lút theo tôi suốt buổi chiều ở Sở tín dụng F... Field.” Khi nổi cơn phẫn nộ cô ta thường cà lăm. “Tôi phải đợi trong phòng vệ-vệ-vệ sinh mất nửa tiếng đồng hồ, và khi tôi ra thì hắn vẫn còn đó. Rồi trong đường hầm tàu liên tỉnh, khi tôi mua ho-ho-hoa.”

“Có lẽ đó là một gã nào muốn giở trò với em thôi. Chuyện đó không liên can gì đến anh.”

“Đó là một gã thám tử!” Cô ta siết chặt nắm tay. Đôi môi cô ta mím lại một cách đáng sợ, toàn thân cô ta run lên. “Chiều nay khi tôi về nhà thì hắn ngồi trên hiên bọc kính nhà bên cạnh.”

Moses tái mặt, nói, “Em sẽ nhận diện hắn nhé, Mady. Anh sẽ tới gặp hắn ngay... Em sẽ chỉ hắn cho anh.”

Edvig gọi đây là một cơn hoang tưởng, và Herzog hỏi lại: “Thật à?” Anh nghĩ ngợi một chút rồi, với một cảm xúc bộc phát, nhìn vị bác sĩ bằng đôi mắt mở to, anh thốt lên, “Có thực là ông cho đây chỉ là ảo giác? Có phải ông muốn nói với tôi rằng cô ta bị rối loạn? Cô ta bị mất trí?”

Edvig nói, một cách dè dặt, cân nhắc từng lời. “Một trường hợp như vậy không cho thấy sự mất trí. Tôi có ý đúng như những gì tôi nói, một cơn hoang tưởng.”

“Nhưng nàng đang đau ốm, đau ốm hơn tôi nữa.”

A, tội nghiệp cô ta. Đó là một trường hợp lâm sàng. Cô ta thực sự không khỏe. Với người bệnh, Moses luôn luôn đặc biệt thương xót. Anh cam đoan với Edvig, “Nếu nàng đúng như ông nói, tôi sẽ phải rất thận trọng. Tôi phải cố gắng chăm sóc nàng.”

Lòng nhân đức, như thể thời buổi này chưa đủ phiền phức, sẽ luôn bị nghi ngờ là bệnh hoạn, như ác-thống dâm, sự đồi bại theo một kiểu gì đó. Mọi khuynh hướng đạo đức hoặc cao thượng, đều bị nghi ngờ là mưu mô thủ đoạn làm tiền. Những điều chúng ta đơn thuần ca ngợi bằng lời lẽ xưa cũ, nhưng trong lòng thì âm thầm phản bội hay phủ nhận. Dù sao, Edvig không hoan nghênh việc Moses hứa chăm sóc Madeleine.

“Những gì tôi phải làm,” Edvig nói, “là thông báo với cô ấy về xu hướng này.”

Nhưng Madeleine không có vẻ khó chịu khi nghe cảnh báo mang tính chuyên môn về các ảo giác hoang tưởng của nàng. Madeleine nói rằng chuyện nàng không bình thường thì chẳng có gì là mới mẻ cả. Thực ra, nàng đón nhận tất cả một cách bình thản. “Dù sao, hoang tưởng cũng không bao giờ nhàm chán,” là lời nàng nói với Herzog.

Chuyện phiền phức chưa phải là hết. Trong một hay hai tuần, hầu như ngày nào xe giao hàng của Field cũng mang đến nào là nữ trang, hộp thuốc lá, áo khoác và váy vóc, đèn, thảm. Madeleine không nhớ có đặt mua những thứ này. Trong mười ngày, hóa đơn mua hàng của nàng đã lên đến một ngàn hai trăm đôla. Tất cả những món hàng này đều là hàng chọn lọc, rất đẹp - có một sự hài lòng trong đó. Nàng làm gì cũng đúng phong cách, dù hơi quá độ. Khi gửi trả lại các món hàng đó, Moses cảm thấy rất thông cảm cho nàng. Edvig tiên đoán nàng sẽ không bao giờ thực sự rơi vào trạng thái hỗn loạn tinh thần, nhưng sẽ thi thoảng lên cơn như thế suốt đời. Đó là điều đáng buồn cho Moses, nhưng có lẽ tiếng thở dài của anh cũng thể hiện đôi chút hài lòng. Có thể lắm.

Lúc này những đợt giao hàng đã chấm dứt. Madeleine quay trở lại với các nghiên cứu đại học của nàng. Nhưng một đêm nọ, trong phòng ngủ bừa bãi, khi cả hai đều đang khỏa thân, và Herzog, giở tấm khăn giường lên, bình phẩm nặng lời về những cuốn sách cũ trong giường (những cuốn bách khoa toàn thư cũ của Nga, to lớn và bụi bặm), nàng cảm thấy quá đáng. Nàng bắt đầu hét lên với anh, nằm lăn vào giường, cào xé các tấm chăn và khăn trải giường, ném những cuốn sách xuống sàn nhà, rồi vừa cào cấu vào những chiếc gối, vừa la hét man dại. Trên tấm nệm giường có một trải một tấm nhựa bị nàng lôi kéo, vặn xoắn, và nàng chửi mắng anh ra rả, lảm nhảm, hai khóe miệng nàng sùi bọt mép trắng trông kỳ dị.

Herzog nhặt cây đèn bị đổ lên. “Madeleine - em có nghĩ nên uống thuốc gì đó... cho đỡ không?” Anh dại dột chìa tay ra để xoa dịu nàng, ngay tức khắc nàng đứng lên và đấm vào mặt anh, quá vụng về không đủ làm cho anh đau. Nàng lao vào anh với hai nắm tay, không phải đấm thùm thụp theo kiểu đàn bà, mà những khớp ngón tay vung lên như một kẻ đánh nhau ngoài đường phố. Herzog quay lại đón nhận những nắm đấm này vào lưng, cần phải như thế. Cô ấy đang bệnh.

Có lẽ cũng may là tôi không đánh đập nàng. Đáng lẽ tôi đã chinh phục lại được tình yêu của nàng. Nhưng tôi có thể nói vối ông rằng, trong những cuộc xô xát này, sự nhu nhược của tôi khiến nàng phẫn nộ, như thể tôi tìm cách đánh bại nàng trong trò chơi tôn giáo. Tôi biết ông há hốc miệng thảo luận với nàng về những ý tưởng cao xa tương tự, nhưng cùng dấu hiệu nhỏ nhất như thế nơi tôi cũng làm nàng nổi điên. Nàng nghĩ tôi là kẻ giả mạo. Vì trong đầu óc hoang tưởng của nàng, tôi phân rã thành các nguyên tố sơ khai nhất. Đây là lý do tại sao tôi cho rằng nếu nàng bị tôi quật bằng thắt lưng thì thái độ của nàng sẽ thay đổi. Hoang tưởng có lẽ là trạng thái bình thường trong tâm trí của người hoang dã. Và nếu tâm hồn tôi, không hợp thời, không hợp chỗ, trải nghiệm những cảm xúc cao cấp này, tôi khó có thể được cồng nhận là có chúng. Không phải tại ông, với những thái độ của ông đối với hảo ý. Tôi vừa đọc các tài liệu của ông về tiểu thuyết hiện thực tâm lý của Calvin. Mong ông bỏ quá nếu tôi nói rằng nó biểu lộ cái quan niệm tào lao tránh trớ về bản tính con người. Đó là cách tôi hiểu cái học thuyết Freud cải lương của ông.

Edvig bình tĩnh ngồi nghe Herzog mô tả cuộc xô xát trong phòng ngủ, và mỉm cười. Ông hỏi: “Theo anh, tại sao chuyện như thế lại xảy ra?”

“Có lẽ vì mấy cuốn sách đó. Đụng chạm vào chuyện học hành của cô ta. Nếu tôi nói ngôi nhà bẩn thỉu, hôi hám thì cô ta nghĩ tôi chỉ trích trí tuệ cô ta và ép cô ta trở lại với công việc nội trợ. Không tôn trọng nhân quyền...”

Các phản ứng về mặt cảm xúc của Edvig không khiến anh hài lòng. Khi anh cần ai đó mủi lòng, Herzog phải cầu đến Valentine Gersbach. Theo đó, Herzog đổ những phiền phức của mình lên đầu anh ta. Nhưng trước hết, bấm chuông cửa nhà Gersbach, anh phải đối diện với sự lạnh nhạt (mà anh không hiểu tại sao) của Phoebe Gersbach, người ra mở cửa cho anh. Trông cô ta hốc hác, lãnh đạm, nhợt nhạt, gượng gạo. Dĩ nhiên - phong cảnh Connecticut lao tới, nổi lên, co rút, mở ra những vùng sâu thẳm, và nước Đại Tây Dương chói lòa - dĩ nhiên, Phoebe biết chồng mình ngủ với Madeleine. Và trong cuộc sống của mình, Phoebe chỉ có mỗi một việc, một mục đích, là giữ chồng và bảo vệ đứa con. Nghe chuông gọi, cô ta mở cửa và thấy một Herzog ngờ nghệch, xúc động và đau đớn. Anh ta đến gặp người bạn mình.

Phoebe không phải con người mạnh mẽ, sức lực của cô có hạn; chắc là cô đã vượt qua giới hạn mỉa mai cay đắng. Còn về lòng thương hại, cô ta thương hại anh về chuyện gì mới được? Không phải chuyện thông dâm - chuyện đó đã quá phổ biến nên cả hai không ai nhìn nhận nghiêm túc. Dù sao, với cô ta, sở hữu thân xác của Madeleine có thể không phải là điều gì lớn lao. Có lẽ cô ta thương hại cái đầu đất ngu xuẩn của Herzog, cái cách anh vụng về phân loại những chuyện rắc rối của mình là cao cả; hay chỉ đơn giản là thương hại sự đau khổ của anh. Nhưng có thể là cô ta chỉ mủi lòng cho diễn tiến đời mình thôi, ngoài ra không còn gì nữa. Moses chắc chắn rằng cô ta trách anh đã thổi phồng các tham vọng của Valentine - Gersbach nhân vật của công chúng, Gersbach nhà thơ, nhà trí thức truyền hình, diễn thuyết tại Hadassah§ về Martin Buber§. Chính Herzog đã giới thiệu anh ta với giới văn hóa ở Chicago.

“Valentine đang ở trong phòng anh ấy,” cô ta nói. “Xin phép anh, tôi phải chuẩn bị cho các cháu đi lễ ở Đền thờ.”

Gersbach đang dựng các kệ sách. Thận trọng, nặng nề, di chuyển chậm chạp, anh ta đo gỗ, tường nhà, đánh dấu vào các tấm thạch cao. Anh ta thao tác với ống ni vô một cách chuyên nghiệp, xem xét các bu lông chốt.

Với khuôn mặt đầy đặn, đỏ ửng, khôn khéo, bộ ngực lớn cùng một cái chân giả khiến anh ta đứng nghiêng nghiêng, anh ta tập trung chọn vị trí cho mũi khoan điện trong khi lắng nghe Herzog kể lại cuộc tấn công kỳ lạ của Madeleine.

“Chúng tôi vào giường.”

“Sao?” Anh ta cố gắng tỏ ra kiên nhẫn.

“Cả hai đều khỏa thân.”

“Anh có thử làm gì không?” Gersbach hỏi. Giọng anh ta có vẻ gay gắt.

“Tôi à? Không. Cô ta dựng một bức tường quanh người mình bằng những cuốn sách tiếng Nga. Vladimir xứ Kiev§, Tikhon Zadonsky§. Trong giường ngủ của tôi! Bọn họ hành hạ tổ tiên tôi chưa đủ sao? Cô ta lục soát cả cái thư viện. Những thứ nằm dưới đáy đống sách mà từ năm mươi năm qua chưa ma nào động đến. Trên khăn trải giường đầy cả những vụn giấy màu vàng.

“Anh lại than phiền nữa?”

“Có lẽ vậy, đôi chút thôi. Dưới gầm bàn, gầm ghế sofa đầy cả vỏ trứng, xương xẩu, lon thức ăn... Như thế không tốt cho bé June.”

“Đó là lỗi tại anh! Thế đó - cô ấy không thể chịu nổi sự hoạnh họe, lên giọng. Nếu anh muốn tôi giúp chấn chỉnh tình trạng này, thì tôi phải nói cho anh biết. Anh và cô ấy - chuyện này chẳng là bí mật gì với ai - là hai người tôi yêu mến nhất. Cho nên tôi phải cảnh báo anh, anh bạn, hãy gạt bỏ hết những chi tiết tầm phào đi. Hây bỏ qua hết những thứ tào lao vụn vặt, và tuyệt đối bình tĩnh và nghiêm túc.”

“Tôi biết,” Herzog nói, “cô ấy đang trải qua một giai đoạn khủng hoảng lâu dài - tìm kiếm bản ngã. Và tôi cũng biết đôi lúc mình có giọng nói không êm ái lắm. Tôi đã kể hết chuyện này với Edvig. Nhưng đêm Chủ nhật...”

“Anh chắc chắn là hôm đó anh không gạ gẫm nàng chứ?”

“Không. Chúng tôi đã ân ái với nhau đêm trước đó rồi.”

Gersbach có vẻ cực kỳ giận dữ. Anh ta nhìn Moses với đôi mắt đỏ ngầu rực lửa và nói: “Tôi không hỏi anh chuyện đó. Tôi chỉ hỏi vào đêm Chủ nhật thôi. Phải biết chi tiết tường tận mới được, mẹ kiếp! Nếu anh không thành thật với tôi, thì tôi không thể giải quyết được chuyện đó cho anh đâu.”

“Tại sao tôi phải không thành thật với anh?” Moses rất ngạc nhiên trước sự nổi nóng và cái vẻ dữ dằn bốc lửa của Gersbach.

“Thế mà nói không! Anh chỉ chối quanh.”

Moses cân nhắc lời buộc tội dưới cái nhìn chằm chằm căng thẳng của Gersbach. Anh ta có đôi mắt của nhà tiên tri, một Shafat, phải, một phán quan ở Israel, một ông vua. Một con người bí ẩn, Valentine Gersbach.

“Chúng tôi đã làm tình với nhau đêm trước đó. Nhưng ngay sau khi xong cuộc, cô ta bật đèn lên, lấy ra một trong những quyển sách tiếng Nga bụi bặm, đặt lên ngực và khởi sự đọc. Khi tôi rời khỏi mình cô ta, cô ta với ngay lấy cuốn sách. Không hôn nhau. Không một cái vuốt ve cuối cùng. Chỉ có cái mũi cô ta nhăn rúm lại.”

Valentine nở một nụ cười mơ hồ. “Có lẽ anh nên ngủ riêng.”

“Tôi nghĩ là mình có thể ngủ trong phòng của June. Nhưng cháu hiếu động lắm. Đêm cháu mặc bồ đồ ngủ Denton đi lang thang trong phòng. Tôi thức giấc thấy cháu đứng bên giường. Thường là tè ướt quần. Cháu cảm thấy căng thẳng.”

“Thôi dẹp chuyện cháu bé đi. Đừng đưa cháu vào chuyện này.”

Herzog cúi đầu. Anh cảm thấy bị những giọt nước mắt đe dọa. Gersbach thở dài, chậm rãi bước dọc theo bức tường, khom người xuống rồi thẳng người lên như một người chèo thuyền gondola. “Tuần trước tôi đã giải thích với anh rồi,” anh ta nói.

“Anh hãy nói cho tôi nghe một lần nữa đi. Lúc này tôi đang bối rối lắm,” Herzog nói.

“Bây giờ anh nghe đây. Chúng ta nói lại chuyện này một lần nữa.”

Nỗi đau buồn đã gây hư hao - và chắc chắn là hủy hoại - khuôn mặt điển trai của Herzog. Những ai từng bị tổn thương vì tính tự cao tự đại của anh lúc này có thể cảm thấy hả dạ khi trông anh tiều tụy tới mức nào. Sự thay đổi hầu như có vẻ lố bịch. Và những lời Gersbach lên lớp anh - những lời hăng say, mãnh liệt, trắng trợn, cũng đều lố bịch nữa, chúng giễu nhại ước muốn của một người trí thức về ý nghĩa cao xa, về chiều sâu và chất lượng. Moses ngồi bên cửa sổ dưới ánh nắng gắt, lắng nghe. Trên bàn la liệt vải vóc và những thanh gỗ rãnh mạ vàng cùng với các tấm gỗ ván và sách. “Một điều mà bruder§ có thể chắc chắn,” Valentine nói, “tôi không phải loại ngư ông đắc lợi. Trong chuyện này tôi không có định kiến gì.” Valentine thích dùng những thành ngữ Yiddish, mà dùng sai thì đúng hơn. Nền tảng tiếng Yiddish của Herzog sang trọng quý phái hơn. Anh nghe với sự hợm hình không buồn giấu cái giọng hàng tôm hàng cá ra vẻ ta đây của Valentine, và anh tự nhún nhường - Ôi Trời! Những thành kiến gia đình cổ hủ, những điều ngớ ngẩn của một thế giới không còn tồn tại nữa. “Hãy bỏ hết những shtick§ đó đi,” Gersbach nói. “Hãy cho anh là kẻ ti tiện. Thậm chí hãy cho anh là một tên tội phạm. Anh không thể làm điều gì - không một điều gì cả - mà lay chuyển được tình bạn của tôi. Không là cái thá gì cả, anh biết đó. Tôi có thể chịu đựng những gì anh gây ra cho tôi.”

Một lần nữa Moses lại ngạc nhiên: “Tôi đã làm gì với anh?”

“Chuyện chó chết. Hob es in drerd. Tôi biết Mady là một con mụ không ra gì. Và có lẽ anh nghĩ tôi không bao giờ muốn đá đít Phoebe. Vụ klippa§ đó. Nhưng đó là bản chất đàn bà.” Anh ta hất mớ tóc trên đầu cho gọn. Mái tóc dày và đen thẫm dữ tợn. Tóc ở sau gáy được xén không thương tiếc. “Tôi biết, anh đã chăm sóc cô ta được một thời gian, không vấn đề gì. Nhưng nếu cô ta có một người cha đáng tởm và một bà mẹ kvetsch§ thì người đàn ông nên làm sao? Và đừng mong có điều gì đáp lại.”

“Tất nhiên thôi. Nhưng trong khoảng một năm tôi đã tiêu mất hai mươi ngàn đô la. Tất cả những gì tôi được thừa kế. Giờ đây chúng tôi phải ở trong cái xó chết dẫm ở Lake Park mà những chuyến tàu liên tỉnh cứ chạy qua chạy lại suốt đêm. Những đường ống hôi thối. Ngôi nhà thì đầy rác rưởi và những cuốn sách tiếng Nga, cùng quần áo của con bé không được giặt giũ. Và tôi ở đó, lo trả chai Coca, hút bụi, đốt giấy và nhặt xương thịt cá.”

“Con mụ chó chết đó đang thử thách anh. Anh là một Giáo sư lừng lẫy, được mời đến các cuộc hội thảo, giao lưu quốc tế rộng. Cô ta muốn anh chấp nhận sự quan trọng của cô ta. Anh là một ‘ferimmter mensch.§’”

Moses, để giữ thể diện, không thể cho qua chuyện này. Anh nói nho nhỏ, “Berimmter”

“Fe - be, ai qua tâm chuyện đó làm gì. Có lẽ cái tinh thần ‘ta đây’ còn lớn hơn cả tiếng tăm của anh nữa. Anh có thể là một mensch§ thật đấy. Tự bên trong anh tồn tại nó. Nhưng anh làm hỏng bét với cái tôi chó chết của anh. To tát gớm nhỉ - một nhân vật tiếng tăm đang chết dở vì tình. Khốn khổ. Toàn ngôn từ đao to búa lớn!”

Nói chuyện với Valentine không khác gì thưa chuyện một ông vua. Anh ta nắm quyền kiểm soát mạnh mẽ. Có khi anh ta nắm trong tay một cây quyền trượng cũng nên. Anh ta là một ông vua, một ông vua đa cảm, và vương quốc của vị vua này là chiều sâu của trái tim anh ta. Anh ta chiếm đoạt tất cả cảm xúc quanh mình như thể bằng một quyền thiêng liêng hay thần thánh. Anh ta có thể làm nhiều điều hơn nữa với chúng, vì thế anh ta chỉ việc chiếm lĩnh chúng thôi. Anh ta là một con người lớn lao, lấn át được mọi thứ trừ sự thật. (Lại một lần nữa, sự thật!) Herzog dễ yếu lòng trước những kẻ vĩ đại, dù là sự vĩ đại dỏm (có bao giờ là dỏm hoàn toàn chưa?).

Họ ra ngoài thở hít chút khí trời mát mẻ cho đầu óc được tỉnh táo. Gersbach trong cái áo khoác chống bão, có thắt lưng, để đầu trần, thở ra hơi nước trắng xóa, dùng cái chân giả hất tuyết. Moses kéo cái vành mũ nhung màu xanh ve đậm xuống. Mắt anh không chịu nổi ánh sáng chói.

Valentine nói chuyện như một kẻ vươn lên từ sự thảm bại, kẻ sống sót qua những khổ đau mà ít người có thể hiểu thấu. Cha anh ta đã chết vì chứng xơ cứng. Anh ta cũng bị như vậy, và nghĩ mình cũng sẽ chết vì chứng bệnh này. Anh ta nói về cái chết một cách hùng hồn - không có từ nào khác thay thế cho từ ấy - đôi mắt anh ta linh động một cách đáng kinh ngạc, lớn, sáng rực, sắc sảo, hoặc như Herzog nghĩ, như thứ nước cốt của tâm hồn anh ta, nóng và sáng rỡ.

“Tôi mất cái chân,” Gersbach nói, “khi tôi mới bảy tuổi, ở Saratoga Springs. Tôi chạy theo sau một người thổi bóng bay; anh ta đang thổi bong bóng hình con quỷ nhỏ. Khi tôi đi tắt ngang qua sân ga tàu chở hàng, bò dưới những toa xe. Rất may người gác phanh thấy tôi ngay khi chân tôi bị bánh xe cán đứt. Ông quấn tôi trong chiếc áo choàng và lao tới bệnh viện. Khi tỉnh lại, mũi tôi đang chảy máu. Chỉ một mình tôi trong phòng.” Moses lắng nghe, tái nhợt, băng giá không làm thay đổi màu da anh. “Tôi nghiêng mình qua,” Gersbach nói tiếp, như thể kể lại một phép lạ. “Một giọt máu nhỏ xuống nền nhà, và khi giọt máu bắn lên, tôi nhìn thấy một chú chuột nhỏ ở dưới giường, dường như cũng nhìn đăm đăm giọt máu đó. Nó lùi lại, động đậy đuôi và những chiếc râu. Trong phòng sáng rực ánh nắng chiếu vào. (Trên mặt trời cũng đang có bão, nhưng ở đây thì hoàn toàn bình an và ôn hòa, Moses nghĩ.) “Có một thế giới khác ở dưới giường. Lúc đó tôi nhận ra cái chân tôi đã mất.”

Valentine có thể phủ nhận những giọt lệ trong mắt anh ta là vì mình. Không phải, mẹ nó, anh ta sẽ nói thế. Không phải vì anh ta. Đó là vì cậu bé đó. Cũng có nhiều chuyện về bản thân anh mà Moses đã kể qua hàng trăm lần, cho nên anh không thể phàn nàn Gersbach cứ kể đi kể lại. Mỗi người đều có những chùm thơ của riêng mình. Nhưng Gersbach hầu như lúc nào cũng khóc, và thế thật lạ, vì những sợi lông mi cong màu đồng đỏ của anh ta dính vào nhau; anh ta hiền lành nhưng trông thô lỗ, mặt anh ta bành ra và trông thô kệch, râu ria lởm chởm, cằm anh ta trông thật hung dữ. Và Moses nhận ra rằng tuân theo những quy tắc của riêng mình, con người càng chịu nhiều đau khổ thì càng đặc biệt, và anh vui lòng thừa nhận rằng Gersbach đã chịu nhiều cay đắng, rằng sự đau đớn mà anh ta phải chịu đựng khi ở dưới bánh tàu hàng thật ghê gớm hơn bất cứ thứ gì Moses từng trải qua. Khuôn mặt đau đớn của Gersbach trắng bệch như đá, bị hàm râu tua tủa màu hung đỏ sáng ngời đâm xuyên qua. Môi dưới anh ta hầu như bị môi trên khe khuất. Ôi nỗi buồn lớn lao, nỗi buồn gay gắt của anh ta! Nỗi buồn tan chảy!

Bác sĩ Edvig, Herzog viết, ý kiến của ông, được nhắc lại nhiều lần, là Madeleine có bản chất mộ đạo sâu sắc. Vào lúc nàng cải đạo, trước khi chúng tôi cưới nhau, tôi cùng đi nhà thờ với nàng vài lần. Tôi nhớ rõ ràng... Ở NewYork...

Vì nàng vật nài. Một buổi sáng khi Herzog đưa nàng đến cửa nhà thờ bằng taxi, nàng bảo anh phải vào. Anh buộc phải theo. Nàng nói nếu anh không tôn trọng tín ngưỡng của nàng thì giữa hai người với nhau sẽ không có mối quan hệt nào hết. “Nhưng anh không biết gì về nhà thờ cả,” Moses nói.

Nàng ra khỏi xe và bước lên các bậc cấp thật nhanh, mong anh sẽ đi theo. Anh trả tiền taxi xong bước theo kịp nàng.

Nàng dùng vai ẩy cánh cửa ra. Nàng đặt bàn tay lên bình nước thánh và làm dấu thánh, như thể nàng đã làm như thế suốt đời. Có lẽ nàng học điều này từ phim ảnh. Nhưng vẻ tha thiết kinh khủng, sự bối rối xoắn xuýt và vẻ cầu khẩn trên mặt nàng - cái đó từ đâu nàng có? Madeleine mặc bộ vét màu xám với cổ áo lông đuôi sóc, đội chiếc mũ rộng vành, bước vội vã trên đôi giày cao gót. Herzog chậm rãi bước theo nàng, tay giữ cái cổ áo khoác ngắn màu muối tiêu vắt quanh cổ khi anh bỏ mũ ra. Cơ thể Madeleine dường như tụ lại ở phía trên nơi ngực và hai vai, mặt nàng ửng đỏ phấn khích. Tóc nàng được lùa mạnh ra phía sau dưới chiếc mũ nhưng để thoát ra từng món tóc nhỏ tạo thành lọn hai bên mặt. Nhà thờ là một tòa nhà mới xây cất, nhỏ, lạnh, tối, những băng ghế ngồi bằng gỗ sồi đánh vẹc ni ửng sáng và các giá nến đứng lặng lẽ gần ban thờ. Madeleine quỳ ở lối đi giữa hai hàng ghế. Không chỉ là quỳ, nàng đổ người phủ phục xuống. Nàng muốn nằm sõng soài trên sàn nhà và ép trái tim nàng xuống sàn - Herzog nhận thấy như thế. Tay che hai bên mặt, như con ngựa mang tấm che mắt, anh ngồi vào băng ghế. Anh làm gì ở đây? Anh là một người chồng, một người cha. Anh đã kết hôn, anh là một người Do Thái. Tại sao anh đến một nhà thờ của người Thiên Chúa giáo?

Chuông nhà thờ đổ. Vị giáo sĩ, nhanh nhẹn và thờ ơ, phát ra một tràng tiếng La tinh. Giữa những lời đáp từ phía con chiên, Madeleine cất giọng cao và bắt nhịp cho đám còn lại. Nàng làm dấu thánh. Nàng quỳ ở giữa lối đi. Và cả hai trở ra đường, nét mặt nàng trở lại với màu sắc bình thường. Nàng cười và nói: “Ta đến một nơi nào thuận tiện để ăn điểm tâm đi.”

Moses bảo taxi đến khu Plaza.

“Nhưng em mặc trang phục không thích hợp để đến đó,” nàng nói.

“Đã vậy, anh sẽ đưa em đến Steinberg’s Dairy, là nơi anh thích.”

Nhưng Madeleine đang tô son môi, vuốt lại cái áo khoác và chỉnh lại chiếc mũ. Trông nàng thật khả ái. Khuôn mặt nàng vui vẻ, tròn và hồng hào; màu xanh đôi mắt nàng rất trong. Thật khác xa với cái vẻ dữ dằn khi nàng nổi trận tam bành, vẻ mặt một nữ sát thủ. Người gác cổng từ trong cái chòi bảo vệ lòe loẹt phía trước Plaza chạy xuống. Gió thật mạnh. Nàng dạt vào hành lang. Những cây cọ, những tấm thảm màu hồng nhạt, vàng mạ, những người hầu...

Tôi không hiểu lắm ông muốn nói gì với từ “mộ đạo”. Một phụ nữ mộ đạo có thể thấy mình không yêu người tình hoặc không yêu chồng mình. Nhưng nếu cô ta ghét chồng thì sao? Nếu cô ta cứ liên tục mong chàng chết thì sao? Nếu ngay cả khi hai người đang ân ái với nhau mà nàng còn mong muốn như thế nhất thì sao? Nếu ngay trong động tác ái ân mà chàng nhìn thấy ước muốn đó sáng ngời lên trong mắt xanh của nàng như lời cầu nguyện của một cô gái đồng trinh thì sao? Giờ đây, thưa bác sĩ Edvig, tôi không phải là người hồn nhiên chất phác. Tôi luôn muốn mình như thế. Có một tâm trí phức tạp mà không trở thành một triết gia thì không có gì là hay ho cả. Tôi không trông chờ một phụ nữ mộ đạo là một người khả ái, một nữ thánh. Nhưng tôi muốn biết làm thế nào mà ông có thể xác định nàng là người mộ đạo sâu sắc.

Chẳng biết thế nào tôi lại tham dự vào một cuộc cạnh tranh về tôn giáo. Ông, Madeleine và Valentine Gersbach đều nói với tôi về tôn giáo - thế nên tôi đã thử xem sao. Để xem cảm giác thế nào khi hành động với sự khiêm nhường. Như thể sự thụ động ngu xuẩn, hay sự luồn cúi quy lụy, hay hèn nhất là sự khiêm nhường, hay sự cúc cung tận tụy, chứ không phải là sự suy đồi khủng khiếp. Thật ghê tởm! Này, bệnh nhân Griseld Herzog! Tôi lắp các cửa sổ chống bão như một hành động của tình yêu; tôi để lại đứa con mà tôi chu cấp chu đáo, trả tiền nhà, tiền xăng dầu, tiền điện thoại, tiền bảo hiểm, và thu xếp đồ đạc của tôi vào va li. Ngay sau khi tôi ra đi, Madeleine, nữ thánh của ông, gửi hình tôi cho bọn cớm. Nếu tôi lại đặt chân lên hiên nhà, để thăm con gái tôi, cô ta sẽ gọi xe tuần tra của cảnh sát đến ngay. Cô ta có sẵn lệnh bắt giữ tôi. Cháu bé được Valentine Gersbach mang đến chỗ tôi và đưa về nhà. Valentine cũng khuyên lơn, an ủi tôi và nói với tôi về tôn giáo. Anh ta mang cho tôi mấy cuốn sách (của Martin Buber). Anh ta lệnh cho tôi nghiên cứu chúng. Trong cơn bồn chồn nóng nảy tôi ngồi đọc I and Thou, Between God and Man, The Prophetic Faith§. Rồi chúng tôi thảo luận về những tác phẩm này.

Tôi chắc chắn là ông biết các quan điểm của Buber. Việc biến một con người (chủ thể) thành một đồ vật (khách thể) là sai lầm. Bằng phương tiện đối thoại tinh thần, mối quan hệ Tôi - Nó trở thành một quan hệ Tôi - Ngài. Thượng đế đến và đi trong linh hồn của con người. Còn con người đến và đi trong linh hồn của nhau. Đôi khi họ cũng đến và đi trong giường ngủ của nhau nữa. Ông có cuộc đối thoại với một người đàn ông. Ông có cuộc làm tình với vợ anh ta. Ông cầm bàn tay của người đàn ông khốn khổ kia. Ông nhìn vào mắt anh ta. Ông nói lời an ủi. Cùng lúc đó, ông xếp đặt lại cuộc sống của anh ta. Thậm chí ông bố trí ngân sách cho anh ta trong nhiều năm sắp tới. Ông tước đoạt đứa con gái khỏi anh ta. Và bằng cách nào đó, tất cả điều này được diễn dịch một cách kỳ bí thành sự sâu sắc mang tính tôn giáo. Và cuối cùng, sự đau khổ của ông cũng vĩ đại hơn của anh ta nữa, vì ông là người phạm tội vĩ đại. Thế là ông đẩy anh ta vào thế tiến thoái lưỡng nan. Ông nói với tôi những nghi ngờ thù địch của tôi về Gersbach là vô căn cứ, thậm chí ông nói bóng gió là hoang tưởng. Ông có biết anh ta là tình nhân của Madeleine không? Cô ta có kể với ông chuyện đó không? Không, hoặc ông sẽ không nói ra. Cô ta có đủ lý do để sợ bị một thám tử tư theo dõi. Chẳng có gì là hoang tưởng trong chuyện đó cả. Madeleine, bệnh nhân của ông, nói với ông những gì cô ta thích. Ông không biết gì cả. Ông không biết gì cả. Ông bị cô ta nói ngon nói ngọt. Và bản thân ông cũng yêu cô ta nữa, phải không nào? Đúng như cô ta đã dự liệu. Cô ta muốn được ông giúp để loại bỏ tôi. Dù trong trường hợp nào cô ta cũng sẽ làm như thế. Tuy nhiên, cô ta thấy ông là một công cụ hữu ích. Còn về phần tôi, tôi là bệnh nhân của ông...

Thưa thống đốc Stevenson, Herzog viết, nắm chặt ghế ngồi trong toa tàu đang đong đưa. Xin cho tôi nói một lời với ông, ông bạn. Tôi ủng hộ ông vào năm 1952. Cũng như nhiều người khác, tôi nghĩ đất nước này có thể đã sẵn sàng cho thời kỳ vĩ đại của nó trên thế giới và trí tuệ cuối cùng cũng đã khẳng định mình trong giao tế công cộng - giống như bài diễn văn Học giả người Mỹ của Emerson§, những người trí thức có thể được phát huy khả năng. Nhưng bản năng của người dân là hác bỏ trí lực và những hình ảnh cùng ý tưởng của nó, có lẽ nghi ngờ chúng là ngoại lai. Công chúng muốn đặt tin tưởng vào hàng hóa hữu hình. Thế nên sự việc lại tiếp diễn như cũ với những kẻ suy nghĩ rất nhiều mà chẳng tác động được gì, và những kẻ chằng có tư duy gì nhưng rõ ràng đang làm tất cả. Tôi cho rằng có thể chính ông cũng đang làm việc cho họ. Tôi chắc chắn chuyện Coriolanus đau xót lắm, cứ phải nịnh bợ cử tri, nhất là ở các tiểu hang lạnh lùng như New Hampshire. Có lẽ ông đã có đóng góp điều gì đó hữu ích trong thập niên vừa qua, lật tẩy cái “nội lực” lỗi thời của “nhà nhân văn,” dáng vẻ của “một con người thông minh” đau khổ trước sự mất mát cuộc sống riêng tư của mình, hy sinh cho việc công. Ôi dào! Viên tướng đã thắng vì ông ta bày tỏ thứ tình yêu sến súa thấp kém phổ quát thôi mà§.

Này, Herzog, anh muốn gì nào? Một thiên sứ giáng trần? Đoàn tàu này cán bẹp anh ta mất.

Ramona thân yêu, em đừng nghĩ rằng vì anh bỏ đi, trong một thời gian ngắn, là anh không quan tâm đến em. Anh có lo cho em chứ. Lúc nào anh cũng cảm thấy gần gũi với em. Và tuần vừa qua, tại bữa chiêu đãi đó, khi anh nhìn thấy em ở phía bên kia phòng, đội chiếc mũ đính hoa, tóc em xõa đầy xuống hai bên gò má sáng rỡ, anh cảm thấy mơ hồ một điều gì đó như là anh yêu em.

Anh thầm kêu lên, Hãy lấy anh đi! Hãy làm vợ anh! Hãy chấm dứt mọi điều phiền não của anh! Rồi anh chới với vì sự bộp chộp, sự yếu đuối của mình, vì bản chất đặc thù của một cơn bột phát như thế, vì anh thấy như thế là điên khùng điển hình quá. Chúng ta phải là chính mình. Đó là điều cần thiết. Mà chúng ta là gì nào? À, ở đây anh tìm cách giữ Ramona lại, trong khi bản thân anh chạy trốn khỏi nàng. Và nghĩ rằng anh đang trói buộc nàng, anh ràng buộc chính anh, đỉnh cao của sự khờ khạo khôn khéo này có thể là anh tự đưa mình vào bẫy. Tự phát triển, tự nhận thức, hạnh phúc - dưới những tiêu đề này, những hành động rồ dại ấy mới diễn ra.

A, anh chàng tội nghiệp! - Trong giây lát, Herzog gia nhập vào thế giới khách quan để coi thường chính bản thân mình. Anh cũng cười nhạo và khinh bỉ Herzog. Nhưng sự thực vẫn còn đó. Mình là Herzog. Mình phải là con người đó. Không có ai khác để làm Herzog. Sau khi cười cợt anh phải trở lại với Cái Tôi của mình và nhìn thấu suốt sự việc. Nhưng vẫn có một ý hay bất ngờ cho mình đây - bà Herzog thứ ba! Đây là những gì tình trạng ngưng phát triển sớm gây ra cho ta, những sang chấn thuở nhỏ mà người ta không thể lột bỏ như con ve sầu bỏ cái xác rỗng của nó trên cây. Chưa có một cá nhân thực sự nào tồn tại, có thể sống, có thể chết. Chỉ có những kẻ khờ khạo bệnh hoạn, bi thảm, hoặc u ám, những người đôi khi hy vọng đạt được lý tưởng nào đó bằng mệnh lệnh, bằng sự mong muốn lớn lao của họ. Nhưng thường là bằng cách bắt cả nhân loại phải tin tưởng vào chúng.

Từ nhiều phương diện, Ramona thực sự là một người vợ đáng thèm muốn. Nàng biết cảm thông, có giáo dục. Có địa vị ở New York. Có tiền bạc. Và về mặt tình dục, “dày dày sẵn đúc một tòa thiên nhiên”. Đôi vú thật tuyệt vời! Hai cái vai đầy đặn. Cái bụng phẳng. Đôi chân thon và hơi vòng kiềng một chút, nhưng chính vì vậy mà đặc biệt hấp dẫn. Tất cả thế đó. Duy có điều anh chưa kết thúc chuyện yêu thương thù hận ở chỗ khác. Herzog còn chuyện chưa xong.

Zinka thân yêu, tuần trước anh mơ thấy em. Trong giấc mơ của anh, chúng ta đang đi bách bộ ở Ljubljana, và anh phải lấy vé đi Trieste. Anh rất tiếc phải ra đi. Nhưng tốt hơn cho em là anh nên đi. Trời đang mưa tuyết. Thật ra, trời đang đổ tuyết, không chỉ trong giấc mơ. Ngay cả khi anh đã đến Venice. Trong năm nay anh đã đi khắp một nửa thế giới, và gặp nhiều người ở các miền anh qua - có vẻ như anh đã gặp hết mọi người trừ những người đã chết. Có lẽ đó là những người anh đang tìm gặp. Thưa ông Nehru, tôi nghĩ tôi có điều quan trọng cần trình bày với ông. Thưa ông King, những người da đen ở Alabama khiến tôi vô cùng kính trọng. Người Mỹ da trắng đang gặp nguy cơ bị phi chính trị hóa. Hãy hy vọng tấm gương những người da đen sẽ xuyên phá trạng thái hôn mê của đa số. Vấn đề chính trị trong các nền dân chủ hiện đại là một vấn đề trong thực trạng các vấn đề công cộng. Nếu tất cả những điều này trở thành chuyện tưởng tượng thì trật tự chính trị cũ đã cáo chung. Tôi muốn tuyên bố rộng rãi rằng tôi thừa nhận phẩm cách đạo đức của nhóm các vị. Không phải gia đình Powell, những người muốn trở nên thối nát như đấm mị dân da trắng, cũng không phải những người Hồi giáo xây dựng nền tảng trên thù hận.

Thưa ông Cao ủy Wilson - tôi ngồi bên cạnh ông trong cuộc hội thảo về thuốc phiện hồi năm ngoái - Herzog, một gã to con, mắt đen, trên cổ có vết sẹo, tóc hoa râm, trong bộ vét của Ivy League (do vợ anh chọn), một bộ đồ tệ quá (quá trẻ trung so với tạng người tôi). Chẳng biết ông có vui lòng cho phép tôi có một số nhận xét về lực lượng cảnh sát của ông? Trật tự cộng đồng không được duy trì không phải là do lỗi của bất kỳ người duy nhất nào. Nhưng tôi có điều bận tâm. Tôi có một cô con gái nhỏ sống gần công viên Jackson, và ông cũng biết rõ như tôi là công viên này không được cảnh sát quan tâm đúng mức. Nhiều băng nhóm côn đồ dễ khiến những người đi vào đây mất mạng như chơi. Thưa ông Aldeman, quân đội có nhất thiết phải đặt vị trí tên lửa Nike ở căn cứ White Point không? Tôi tin là hoàn toàn vô ích, lỗi thời, và choán chỗ. Trong thành phố có thiếu gì chỗ khác. Sao không dời cái ống phế liệu vô ích đó tới một khu vực nào bị tàn phá?

Nhanh lên, nhanh lên, nhanh nữa! Đoàn tàu lao qua khung cảnh. Nó bổ nhào qua New Haven. Nó chạy hết tốc lực tới Rhode Island. Lúc này Herzog gần như chẳng buồn nhìn qua cái cửa sổ đã ố màu, bất động, đóng kín, cảm thấy sự háo hức, tinh thần bay bổng của mình tuôn ra, nói năng, soi mói, có những phán xét sáng suốt, phát ngôn những lời giải thích cuối cùng, chỉ những lời cần thiết không thôi. Anh đang trong trạng thái mê ly quay cuồng. Đồng thời anh cảm thấy những phán xét của anh biểu lộ sự hách dịch và ngoan cố vô biên, vô căn cứ, thói rầy rà trách cứ in sâu trong cấu tạo trí óc của anh.

Thưa ông Moses E. Herzog, ông quan tâm đến những vấn đề xã hội, đến thế giới bên ngoài từ bao giờ vậy? Chỉ mới gần đây ông còn sống một cuộc đời lười biếng vô tư. Thế mà đột nhiên tinh thần bất mãn và đòi hỏi cải cách rộng rãi đã giáng xuống tâm hồn. Ông khiển trách. Ông thóa mạ.

Thưa quý ngài, Dịch vụ Thông tin đã tốt bụng gửi một gói hàng từ Belgrade gồm những món quần áo mặc mùa đông. Tôi không muốn mang bộ quần áo lót đến Ý, thiên đường của những kẻ lưu vong, và lấy làm tiếc về việc này. Khi tôi đến Venice thì trời đang đổ tuyết. Tôi không đưa được chiếc va li của mình xuống cùng tàu buýt chạy trên sông.

Thưa ông Udall, một kỹ sư dầu mỏ tôi mới được gặp gần đây trên một máy bay phản lực ở vùng Tây Bắc đã nói với tôi rằng các trữ lượng dầu mỏ hầu như đã được khai thác hết, và rằng người ta đã hoàn tất kế hoạch dùng bom khinh khí cho nổ các chỏm cực trái đất để lấy dầu từ bên dưới. Chuyện đó là thế nào?

Shapiro!

Herzog có nhiều diều để giải thích với Shapiro, và chắc chắn là anh ta mong đợi những lời giải thích của anh. Shapiro không phải là người vui tính, dù trông anh ta có vẻ vui tính lắm.

Anh ta có chiếc mũi nhọn và giận dữ, và đôi môi anh ta có vẻ mỉm cười xua tan sự giận dữ của chúng. Hai má anh ta phình phình trắng, còn mái tóc thưa của anh được chải ngược về phía sau như tài tử điện ảnh Rudolph Valentino hay Ricardo Cortez của những năm 20. Anh có dáng người béo lùn nhưng diện áo quần bảnh bao.

Tuy nhiên, lần này Shapiro đúng. Shapiro, đáng lẽ tôi viết cho anh sớm hơn để nói với anh... để xin lỗi... để sửa sai... Nhưng tôi có lý do chính đáng - rắc rối, đau ốm, rối loạn, buồn khổ. Anh đã viết một chuyên luận hay. Tôi mong rằng mình đã nêu rõ điều đó trong bài nhận định của tôi. Có chỗ tôi hoàn toàn bị trí nhớ bỏ rơi, và tôi nhận định sai về Joachim da Floris§. Cả anh và Joachim phải thứ lỗi cho tôi. Lúc đó tôi đang trong một tâm trạng kinh khủng. Đã đồng ý nhận xét bài nghiên cứu của Shapiro trước khi xảy ra chuyện phiền phức, Herzog không thể gạt bỏ nó được. Anh kéo lê tập sách nặng nề đó trong va li đi theo mình khắp châu Âu. Nó làm cho anh đau một bên hông, anh sợ mình bị thoát vị đĩa đệm, và cũng tốn chi phí đáng kể để mua thêm cân hành lý. Herzog tiếp tục đọc cho hết tập sách vì tinh thần kỷ luật, và dưới sức nặng ngày càng tăng của cảm giác tội lỗi. Nằm trên giường ở Belgrade, trong khách sạn Metropol, với những chai nước ép trái anh đào, những chiếc xe đẩy chở hành lý vèo qua trong đêm lạnh giá. Cuối cùng, tại Venice, tôi ngồi xuống và viết bài đánh giá.

Lý do cho việc làm hỏng của tôi như sau:

Tôi đoán, khi anh ta ở Madision, bang Wisconsin, anh đã nghe tôi làm hỏng chuyện ở Chicago hồi tháng Mười vừa qua. Chúng tôi đã rời ngôi nhà ở Ludeyville trước đó ít lâu. Madeleine muốn hoàn tất văn bằng của nàng về các ngôn ngữ Slave. Nàng phải theo học mười khóa giảng về ngôn ngữ học, và nàng cũng quan tâm tới chữ Phạn. Chắc là anh có thể đoán nàng sẽ xoay xở thế nào với những thứ này - những sở thích, những đam mê của nàng. Anh có nhớ khi anh đến thăm chúng tôi ở vùng nông thôn hai năm trước, chúng ta đã thảo luận về Chicago? Về việc liệu sống ở cái nơi xập xệ đó có an toàn không.

Shapiro trong bộ com lê sọc, giày mũi nhọn đầy phong cách, như thể ăn diện cho dạ tiệc, ngồi trên thảm cỏ nhà Herzog. Anh ta có dáng người gầy. Mũi anh nhọn, nhưng cổ họng hõm xuống, và hai má hơi kéo về phía đôi môi. Shapiro rất lịch sự. Và anh ta có ấn tượng với Madeleine. Anh nghĩ nàng rất xinh đẹp, rất thông minh. Phải, nàng đẹp và thông minh. Cuộc trò chuyện thật hào hứng. Shapiro đến gặp Moses bề ngoài là để nhận “lời khuyên” - thực chất là tìm kiếm sự giúp đỡ - nhưng anh ta vui thích với sự có mặt của Madeleine. Nàng làm cho anh hào hứng, anh cười to khi uống nước tăng lực có pha kí ninh. Trời nóng, nhưng anh ta không nới lỏng cái cà vạt truyền thống. Đôi giày đen nhọn của anh ta bóng loáng, và anh ta có hai bàn chân dày, với hai mu bàn chân phồng lên. Moses mặc cái quần mòn rách ngồi trên thảm cỏ do anh tự cắt. Được Madeleine kích động, Shapiro đặc biệt linh hoạt, hầu như anh ta rú lên khi cười, tiếng cười của anh ta trở nên thường xuyên hơn, dữ dội hơn, chẳng cần lý do gì hết. Đồng thời, thái độ cử chỉ của anh trở nên trang trọng, có tính toán, và thận trọng hơn. Anh ta nói những câu dài dòng phức tạp, có lẽ anh ta cho như thế thực chất là đúng kiểu Đức, và đầy vẻ huênh hoang khó tin. “Sau khi cân nhắc, tôi không nên mạo hiểm phân tích ưu thế của xu hướng này mà thiếu sự suy xét chín chắn,” anh ta nói. Shapiro tội nghiệp! Thật là một kẻ thô tục! Tiếng cười gầm gừ hoang dại của anh ta, nước bọt trắng đọng trên môi khi anh công kích người này người khác. Madeleine cũng bị anh ta kích động rất nhiều, và cũng có thái độ sang trọng quý phái. Họ cảm nhận hai bên đều cực kỳ gây kích thích.

Madeleine từ trong nhà đi ra bưng một chiếc khay với chai và cốc - phô mai, pa tê gan, bánh quy ròn, nước đá, cá trích. Nàng mặc một chiếc quần màu xanh lơ và chiếc áo cổ Tàu màu vàng, đội cái mũ mát rộng vành tôi đã mua cho trên Đại lộ số 5. Nàng nói mình bị say nắng. Từ trong bóng ngôi nhà, nàng bước nhanh ra bãi cỏ sáng lóa, con mèo nhảy ra khỏi lối đi của nàng, các chai và cốc chạm nhau kêu leng keng. Nàng vội vã vì không muốn bỏ lỡ một câu trò chuyện nào. Khi nàng cúi xuống đặt mọi thứ lên chiếc bàn trên bãi cỏ, Shapiro không thể dứt mắt ra khỏi chiếc áo dệt kim.

Madeleine, “đi lạc trong rừng,” hoạt bát với cuộc trò chuyện thông thái. Shapiro hiểu biết cơ sở lý thuyết của mọi lãnh vực - anh ta đọc tất cả các ấn bản; anh ta giao dịch với các nhà buôn sách trên khắp thế giới. Khi biết Madeleine không chỉ xinh đẹp mà còn đang chuẩn bị luận văn tiến sĩ về các ngôn ngữ Slave, anh ta thốt lên: “Thật tuyệt thú!”. Chính anh ta là người biết, phản bội kiến thức bằng sự màu mè, rằng đối với người Do Thái gốc Nga từ phía Tây Chicago, câu “Thật tuyệt thú” là không thích hợp. Một người Do Thái gốc Đức từ Kenwood có thể không bị bắt bẻ về chuyện đó - con nhà thế gia vọng tộc, kinh doanh hàng dệt may từ năm 1880. Nhung cha của Shapiro không có tiền bạc, và bán rong những quả táo chín rục chở từ phố South Water trên một xe ngựa kéo. Có nhiều sự thật về cuộc sống đến từ những quả táo bầm dập hu hỏng ấy, và từ ông cụ Shapiro, bốc mùi ngựa và mùi sản phẩm ông bán, nhiều hơn là từ tất cả những dẫn chiếu đầy sách vở này.

Madeleine và vị khách trịnh trọng đang đàm đạo về Giáo hội Nga, về Tikhon Zadonsky§, Dostoevski và Herzen§. Shapiro đưa ra một đống những dẫn chiếu sách vở, phát âm chuẩn những từ ngoại quốc, bất kể là tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Serbia, tiếng Ý, tiếng Hung, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ hay tiếng Đan Mạch, bật thốt ra rồi cười - tiếng cười hồ hởi, hằm hè, không nhằm vào ai, hở cả răng, rụt cả đầu lại. Ha! Cành gai gãy lách tách. (“Tiếng cười của những thằng ngu như tiếng cành gai cháy lách tách dưới đáy nồi”)§. Vô số con ve sầu đang cất tiếng đồng ca. Năm đó chúng lên khỏi mặt đất.

Dưới sự kích thích như thế, khuôn mặt của Mady thể hiện những nét lạ lùng. Đầu mũi nàng động đậy, hai hàng lông mày, không cần sự giúp đỡ của mỹ phẩm, nhướng lên nhiều lần với với vẻ háo hức bồn chồn, như thể nàng đang cố nhìn cho rõ. Bác sĩ Edvig nói đó là triệu chứng chẩn đoán của chứng hoang tưởng. Dưới những tàng cây lớn, bao quanh là những con dốc thoai thoải vùng Berkshires, không có ngôi nhà nào khác trong tầm mắt để làm hổng cảnh quan, thảm cỏ tươi xanh và dày, cỏ tháng Sáu mảnh và mịn. Những con ve sầu mắt đỏ, béo nung núc, màu sắc vui mắt, còn ướt sau khi thoát xác, sũng nước, bất động; nhưng đang khô dần, chúng bò, nhảy, ngã chúi, bay, và trên những cây cao, chúng phát ra một chuỗi bài hát lanh lảnh.

Văn hóa - những ý tưởng - đã choán chỗ Nhà thờ trong trái tim Mady (đó hẳn là một bộ phận rất kỳ lạ!). Herzog ngồi trên thảm cỏ ở Ludeyville, đeo đuổi theo những suy nghĩ của riêng mình, quần anh mòn rách, chân anh để trần, nhưng khuôn mặt anh là khuôn mặt của một quý ông Do Thái có học thức với đôi môi duyên dáng và đôi mắt tối thẫm. Anh quan sát vợ, người anh chết mê chết mệt (với một trái tim bồn chồn, giận dữ, lại một trường hợp kỳ cục trong các trái tim) trong khi nàng bật mí kho tàng tri thức với Shapiro.

“Tiếng Nga của tôi không tốt lắm,” Shapiro nói.

“Nhưng anh biết được bao nhiêu về đề tài của tôi?” Madeleine hỏi. Nàng rất vui sướng. Máu bừng lên mặt nàng, và đôi mắt xanh của nàng ấm áp, sáng rỡ.

Họ mở ra một chủ đề mới - cuộc Cách mạng năm 1848. Shapiro toát mồ hôi qua cái cổ cồn. Chỉ công nhân luyện thép người Croatia cuồng đô la mới chịu mua một chiếc áo sơ mi sọc như vậy. Và quan điểm của anh ta như thế nào về Bakunin§, Kropotkin§? Anh ta có biết gì về tác phẩm của Comfort không? Có. Anh ta có biết Poggioli§? Có. Anh ta không cảm thấy Poggioli đã đối xử công bằng với một số nhân vật quan trọng - như Rozanov§, chẳng hạn. Tuy Rozanov khá điên khùng ở một số vấn đề nhất định, như nghi thức tắm của người Do Thái, nhưng ông vẫn là một nhân vật lớn, và chủ nghĩa huyền bí gợi dục của ông ta khá độc đáo - rất độc đáo. Để chuyện đó cho những người Nga ấy. Có gì mà họ không làm cho nền văn minh phương Tây, trong khi lúc nào cũng cự tuyệt phương Tây và chế nhạo nó kia chứ? Madeleine đã bị kích thích đến mức khá nguy hiểm, Herzog nghĩ. Anh có thể chỉ ra, khi giọng nói của nàng trở nên the thé, khi cổ họng nàng phát ra âm thanh như tiếng kèn đồng, rằng nàng đang tràn ngập các ý tưởng và cảm xúc. Nếu Moses không tham dự vào, nếu anh cứ ngồi đó, theo như lời nàng nói, như một cái bóng, chán phèo, giận dỗi, tức là anh xác nhận mình chẳng coi khả năng tri thức của nàng ra gì hết. Gersbach thì luôn luôn oang oang trong suốt cuộc trò chuyện. Anh ta nổi bật đúng kiểu, rất ấn tượng trong trong những cái liếc mắt, trông khôn ngoan đến nỗi ta quên hỏi xem những điều anh ta nói có ý nghĩa gì hay không.

Bãi cỏ nằm trên gò đất nhìn ra quang cảnh đồng ruộng và rừng cây. Có hình dạng như một giọt nước mắt màu xanh, ở đầu nhỏ của nó có một cây du màu xám, và vỏ của cái cây khổng lồ đang chết dần vì bệnh rệp vừng Hà Lan có màu xám tim tím. Một cây lớn như thế nhưng có không bao nhiêu lá. Một tổ chim vàng anh, có dạng một quả tim màu xám, treo trên những cành nhỏ. Chúa phủ tấm màn lên mọi vật khiến tất cả chúng trở nên bí ẩn. Nếu chúng không quá đặc biệt, nhiều chi tiết và phong phú như thế, ắt tôi có thể thảnh thơi hơn, bớt nghĩ ngợi về chúng. Nhưng tôi là một tù nhân của nhận thức, một chứng nhân bắt buộc. Chúng quá đỗi thú vị. Trong lúc đó tôi trú trong ngôi nhà lợp ván xám xịt đằng kia. Herzog lo lắng về cây du đó. Anh có phải đốn hạ nó không? Anh ghét làm việc đó. Cùng lúc đó bọn ve sầu đồng thanh rung cuộn dây trong bụng chúng, một bộ thanh mao phía sau hứng tình trong một khoang đặc biệt. Hàng tỷ đôi mắt đỏ từ những rừng cây bao quanh nhìn ra, trân trân ngó xuống, và những đợt sóng âm thanh chói gắt lấn át cả buổi chiều hè. Herzog hiếm khi được nghe một thứ gì hay như thứ âm thanh gay gắt đồng loạt liên miên này.

Shapiro đề cập đến Soloviév - em§. Có thật sự ông ta đã nhìn thấy trước mọi nơi phải đến, trong Viện Bảo tàng Anh quốc§? Tình cờ Madeleine đã có một nghiên cứu về Soloviév người em, và đây là cơ hội của nàng ta. Lúc này nàng có đủ tự tin với Shapiro để nói chuyện thoải mái - thực sự nàng được đánh giá cao. Nàng thuyết trình tóm tắt về sự nghiệp và tư tưởng của con người Nga đã qua đời này. Cái nhìn phật lòng của nàng lướt qua Moses. Nàng than phiền anh chẳng bao giờ thực sự lắng nghe nàng nói. Lúc nào anh ta cũng muốn mình tỏa sáng. Nhưng không phải vậy. Anh đã nhiều lần nghe nàng diễn thuyết về đề tài này đến khuya lơ khuya lắc trong đêm. Anh không dám nói mình buồn ngủ. Dù sao, được cái này thì mất cái kia, xét trên tình trạng này - đã chôn vùi ở tận Berkshires xa xôi - vì anh phải thảo luận với nàng những điểm gút mắc của Rousseau và Hegel. Anh hoàn toàn tin tưởng vào những phán xét thông tuệ của nàng. Trước Soloviév, nàng không nói về bất cứ ai trừ Joseph de Maistre§. Và trước Joseph de Maistre - Herzog lập danh sách - cuộc Cách mạng Pháp, Eleanor de Aquitaine§, những cuộc khai quật của Schliemann§ ở thành Troy, nhận thức ngoài giác quan, bói bài tarot, rồi Khoa học Thiên Chúa giáo, trước đó nữa, Mirabeau§, hay đó là các tiểu thuyết kỳ bí (Josephine Tey§), hay tiểu thuyết khoa học giả tưởng (Isaac Asimov§)? Nàng lúc nào cũng cuồng nhiệt. Nếu nàng có một mối quan tâm thường trực nào thì đó là các vụ án mạng bí ẩn. Nàng sẽ đọc suốt trong ba hay bốn ngày.

Bên dưới thảm cỏ xanh, đất đen và nóng đã tỏa ra hết độ ẩm. Herzog cảm nhận bằng hai bàn chân trần.

Từ Soloviév, một cách tự nhiên, Mady chuyển sang Berdyaev§, và trong khi đang nói về sự Nô lệ và Tự do - khái niệm của Sobornost§- nàng mở cái lọ cá trích muối chua. Nước miếng ứa đầy miệng Shapiro. Anh ta nhanh chóng áp chiếc khăn tay vào hai bên khóe miệng. Herzog nhớ ra anh ta là một người tham ăn. Trong cái phòng ngủ nhỏ họ chung nhau hồi còn đi học, anh ta thường nhai sandwich bánh mì đen với hành tây với cái miệng há ra. Lúc này nghe mùi gia vị và dấm, Shapiro chảy nước mắt, dù anh ta cố giữ cái vẻ tinh tế, vui tươi, thính mũi, và nho nhã của mình khi áp chiếc khăn tay vào cái hàm nhẵn nhụi. Bàn tay múp míp không có lông của anh ta - những ngón tay run run. “Không, không, cám ơn chị Herzog. Tuyệt vời! Nhưng bụng tôi có vấn đề.” vấn đề! Anh ta bị loét bao tử. Tính phù phiếm không cho anh ta nói thật; các tác động tâm sinh lý không có gì đáng tự hào cả. Chiều hôm đó anh ta mửa vào chậu rửa mặt. Chắc là anh ta đã ăn mực ống, Herzog nghĩ, và anh phải chùi rửa cái lavabo. Tại sao anh ta không mửa vào bồn cầu - quá béo phệ nên khom mình không được chăng?

Nhưng đó là hậu quả của cuộc đến chơi của anh ta. Trước đó, Moses nhớ lại, đã có cuộc viếng thăm của gia đình Gersbach, Valentine và Phoebe. Họ đậu chiếc xe hơi nhỏ dưới cây đinh tán - lúc bấy giờ đang ra hoa, dù trái của mùa năm ngoái vẫn còn treo lủng lẳng trên các cành nhỏ. Valentine bước ra khỏi xe, sải bước lắc lư, và Phoebe, mùa nào trong năm cũng xanh mét, đi phía sau gọi anh ta với giọng phàn nàn, “Val-Va-al.” Cô ta mang lại trả một cái xoong nấu ăn đã mượn trước đó. Đó là một trong những xoong sắt tuyệt hảo của Madeleine, đỏ như mai cua luộc - Sản phẩm của hãng Descoware, sản xuất tại Bỉ. Những cuộc viếng thăm này thường mang lại cho Herzog cảm giác buồn phiền mà anh không sao giải thích được. Madeleine bảo anh đi lấy thêm ghế xếp. Có lẽ mùi mật hoa rữa từ những bông hoa đinh tán như những chiếc chuông màu trắng đã làm anh khó chịu. Những bông hoa có đường viền màu hồng nhạt bên trong, chứa đầy bụi phấn hoa, rơi xuống trên đá sỏi. Quá đẹp! Bé Ephraim Gersbach xếp những bông hoa thành chồng. Moses vui sướng đi lấy mấy chiếc ghế, vào cái nhà hỗn độn mốc meo, xuống hầm trữ rượu lạnh lẽo. Anh rầy rà thật lâu với những chiếc ghế.

Khi anh trở ra, họ đang nói về Chicago. Gersbach, đứng hai tay xỏ túi quần, mày râu nhẵn nhụi và mái tóc như lông vũ để lộ chân tóc màu đồng sẫm, đang nói rằng lời khuyên của anh ta là hãy trốn quách khỏi cái chỗ ao tù nước đọng này đi. Kể từ trận đánh Saratoga bên kia ngọn đồi, lạy Chúa, chả có gì thú vị xảy ra ở đây cả. Phoebe, trông mệt mỏi và xanh xao, rít một hơi thuốc lá, mỉm cười mơ hồ, có lẽ cô hy vọng mình được để yên. Trong những người nói năng hùng hổ, thông thái và quyết đoán, cô ta có vẻ cảm thấy sự nhếch nhác và yếu kém của mình. Thực ra, cô ta không chút gì là đần độn ngớ ngẩn. Cô có đôi mắt trong sáng, một bộ ngực đầy đặn, đôi chân đẹp. Giá như cô ta đừng có cái vẻ một cô y tá trưởng, để cho hai lúm đồng tiền kéo dài thành những nếp nhăn hằn học.

“Bất cứ thế nào cũng phải đi Chicago!” Shapiro nói. “Đó là ngôi trường dành cho các nghiên cứu đại học. Một phụ nữ nhỏ nhắn như chị Herzog cũng là người mà nơi cố cựu cần đến.”

Tọng cá trích vào đầy mồm đi, Shapiro! Herzog nghĩ, và hãy lo những chuyện chó chết của anh đi. Madeleine liếc xéo chồng. Cô ta sung sướng cảm thấy được đề cao. Cô ta muốn anh được nhắc nhở rằng nếu anh quên, đã có những người khác đánh giá cao cô ta.

Dù sao, Shapiro, tôi không có tâm trạng cho Joachim da Floris và vận mệnh ẩn giấu của Con người. Không có gì được đặc biệt che giấu cả - nó được phơi bày rõ ràng một cách đau đớn. Nghe đây, dạo trước anh đã nói, huênh hoang như một tân sinh viên, rằng một ngày nào đó chúng ta sẽ “tranh luận” với nhau, nghĩa là ngay từ lúc đó, giữa hai chúng ta đã có nhiều khác biệt quan trọng. Tôi nghĩ cuộc tranh luận đó hẳn đã khởi đầu trong cuộc hội thảo về Proudhon§ cùng những lần tranh cãi qua lại rất lâu giữa hai người với lão Larson, về sự mục nát của các nền tảng tôn giáo của nền văn minh. Có phải mọi truyền thống đã cạn kiệt, mọi tín ngưỡng đã tận số, mà ý thức quần chúng vẫn chưa sẵn sàng cho cuộc phát triển kế tiếp? Có phải đây là toàn diện cuộc khủng hoảng băng hoại? Có phải cái giờ phút ô trọc đã đến khi cảm thức về đạo đức chết đi, lương tâm tan rã, và sự tôn trọng tự do, luật pháp, chuẩn mực hành vi chốn công cộng, tất cả những gì còn lại, đang sụp đổ trong sự hèn nhát, suy đồi, trong máu? Các viễn cảnh của Proudhon về bóng tối và cái ác không thể bị bỏ qua. Nhưng chúng ta không được quên những viễn cảnh của bậc thiên tài trở thành hàng hóa đóng hộp của giới trí thức nhanh đến chừng nào.

Món dưa cải đóng hộp “Chủ nghĩa Xã hội của Phổ” của Spengler§, những điều cũ rích trong quan niệm Vùng Đất Hoang, chất kích thích tinh thần rẻ tiền của ý niệm Vong Thân, lời huênh hoang sáo rỗng của những kẻ bé mọn về sự Giả Trá và sự Cô Độc. Tôi không chấp nhận được sự thê thảm ngớ ngân này. Chúng ta đang nói về toàn bộ cuộc sống của nhân loại. Chủ đề là quá lớn, quá sâu xa đối với sự yếu kém và hèn nhất như thế - quả sâu, quả lớn, Shapiro. Nếu anh mà lầm lạc như thế chắc tôi phát điên mất. Chỉ là một bài phê bình nịnh tai về lịch sử hiện đại! Sau những cuộc chiến tranh và tàn sát! Anh quá thông minh cho chuyện này. Anh thừa hưởng dòng máu của người giàu. Thân phụ anh từng bán táo rong.

Mặt khác, tôi không vờ vĩnh rằng vị thế của tôi có thể đạt được dễ dàng. Chúng ta là những con người sống sót trong thời đại này, cho nên chúng ta không thể là kết quả của các thuyết về tiến hộ, vì chúng ta quá quen thuộc với những cái giá phải trả. Nhận thức mình là người sống sót quả là một cơn sốc. Trước nhận thức mình được chọn, ta muốn bật khóc. Người chết thì đã đi theo con đường của họ, ta muốn gọi họ, nhưng họ đã ra đi theo đám mây đen của những khuôn mặt, những linh hồn. Họ đã theo khói thoát ra từ những ống khói diệt vong, và bỏ ta ở lại trong ánh sáng rõ ràng của thành công mang tính lịch sử - sự thành công về kỹ thuật của phương Tây. Lúc đó, ta thót tim biết rằng nhân loại đang làm điều ấy - trong sự vinh quang dù bị điếc do tiếng nổ của máu. Được thống nhất bằng những cuộc chiến kinh hoàng, được đào tạo trong sự ngu xuẩn tàn bạo của chúng ta bằng những cuộc cách mạng, bằng những nạn đói theo kế hoạch được chỉ đạo bởi các nhà lý luận (những người thừa tự của Marx và Hegel, và được huấn luyện trong lý lẽ xảo trá), có lẽ chúng ta, con người hiện đại (có thể nào như thế không!) đã làm được điều gần như bất khả, chẳng hạn, học biết được một điều gì đó. Ta biết rằng sự suy vong và tận thế của nền văn minh từ chối đi theo mô hình của đời xưa. Những đế chế cổ bị chia năm xẻ bảy, nhưng chính những cường quốc một thời đó đang giàu có hơn bao giờ hết. Tôi không nói rằng ai cũng dễ dàng dự liệu được sự thịnh vượng của nước Đức. Nhưng nó như thế đó, chưa tới hai mươi năm sau khi bị chủ nghĩa hư vô quái ác của Hitler hủy diệt. Còn nước Pháp thì sao? Và nước Anh nữa? Không, điều tương tự trong sự suy vong và sụp đổ của thế giới cổ điển không ảnh hưởng đến chúng ta. Một điều gì khác đang xảy ra, và điều đó nằm giống với nhãn quan của Comté - những kết quả của lao động được tô chức hợp lý - hơn là của Spengler. Trong số những tai họa của việc tiêu chuẩn hóa trong xã hội Ấu châu tư sản kiểu cữ của Spengler, có lẽ tai họa ghê gớm nhất là vẻ mô phạm rởm được tiêu chuẩn hóa của chính Spengler - thái độ ngỗ nghịch thô thiển này được sinh ra từ trường chuyên lớp chọn, trong guồng quay rèn luyện văn hóa do bộ máy thư lại lỗi thời điều hành.

Tôi định ở lại vùng nông thôn để viết một chương khác về lịch sử chủ nghĩa lãng mạn như hình thức của lòng ghen tị và tham vọng của giới bình dân châu Âu hiện đại. Dĩ nhiên, các tầng lớp bình dân mới nổi chiến đấu vì thực phẩm, quyền lực, các đặc quyền giới tính. Nhưng họ cũng chiến đấu để kế tục phẩm hạnh của giới quý tộc trong các chế độ cũ, mà tại thời đại hiện nay có thể đòi quyền nói về sự suy đồi. Trong phạm vi văn hóa các tầng lớp có giáo dục mới nổi tạo nên sự lẫn lộn giữa những đánh giá về thẩm mỹ và về đạo đức. Họ bắt đầu với việc giận dữ vì công nghiệp làm ô uế cảnh quan (“Thung lũng Tempe” ở Anh của Ruskin) và kết thúc bằng việc mất dấu các đặc trưng đạo đức lỗi thời của Ruskin. Cuối cùng đạt đến điểm phủ nhận nhân tính của quần chúng được công nghiệp hóa, “tầm thường hóa”. Việc bị đồng hóa với chủ nghĩa toàn trị đối với những kẻ mang tư tưởng Đất Hoang thật quá dễ dàng. Ở đây trách nhiệm của giới nghệ sĩ vẫn còn phải xem xét. Chẳng hạn, giả định rằng sự suy thoái của ngôn ngữ và giá trị của nó chẳng khác nào sự phi nhân tính hóa sẽ trực tiếp dẫn tới chủ nghĩa phát xít về văn hóa.

Tôi còn có kế hoạch xem xét toàn bộ vấn đề về các mô hình, về imitatio§, trong lịch sử văn minh. Sau thời gian dài nghiên cứu thể chế cổ, tôi sẵn sàng mạo hiểm dựng một lý thuyết liên quan đến tác động của các truyền thống quan trọng của triều đình, nền chính trị, chính quyền của vua Louis XIV về tính cách người Pháp (và từ đó, cả tính cách người châu Âu). Các tình huống về quyền riêng tư tư sản trong thời hiện đại đã tước đoạt khỏi các cá nhân phạm trù của các niềm đam mê lớn, và đó là một trong những khía cạnh cuốn hút nhất và ít thân thiện nhất của sự phát triển của chủ nghĩa lãng mạn. (Một trong những kết quả của loại bi kịch cá nhân này là đối với thế giới thực dân, nền Văn minh Tây phương tự kịch hóa mình như có tính chất quý tộc.) Khi anh đến chơi, tôi có một chương đang viết dở, nhan đề là Quý ngài người Mỹ, một lịch sử ngắn về sự thăng tiến xã hội. Và Squire Herzog, khi còn ở Ludeyville, củng là chính tôi đó. Potatsky của xứ Berkshires. Thật là một khúc quanh buồn cười của các biến cố, Shapiro. Trong khi anh và Madeleine còn đang gật gù, làm dáng, khoe khoang, phô trương những hàm răng bén ngời - những lời đùa giỡn sách vở- thì tôi cố gắng suy xét vị trí của mình. Tôi hiểu ra tham vọng của Madeleine là chiếm được chỗ của tôi trong thế giới học thuật. Là vượt qua tôi. Nàng đang tiến đến nấc thang thăng tiến cuối cùng, như một nữ hoàng của giới trí thức, nhà nữ học giả cứng rắn. Và người bạn Herzog của anh đang quằn quại dưới gót giày sắc nhọn và thanh lịch này.

A, Shapiro, người chiến thắng của trận Waterloo lùi ra xa để nhỏ nước mắt tiếc thương những người đã chết (bị giết dưới lệnh của ông ta). Vợ cũ của tôi không thế. Cô ta không sống giữa hai Thánh kinh mâu thuẫn. Cô ta mạnh mẽ hơn Wellington. Cô ta muốn sống với chuyên môn mê sảng, như Valéry§ gọi - những nghề làm ăn mà công cụ chính là ý kiến của mình về chính mình, và nguyên liệu thô là tiếng tăm hay địa vị của mình.

Về cuốn sách của anh, trong đó có quá nhiều lịch sử tưởng tượng. Phần lớn chỉ là chuyện bịa đặt không tưởng. Tôi sẽ không bao giờ đổi ý về điều này. Tuy nhiên, tôi nghĩ ý kiến của anh về thuyết thiên niên kỷ § và chứng hoang tưởng là rất hay. Nhân đây, Madeleine dụ khỉ tôi rời khỏi thế giới học thuật, để nàng bước vào, đóng sầm cánh cửa, và nàng vẫn còn trong đó ngồi lê đôi mách về tôi.

Ý tưởng của Shapiro chẳng phải là độc đáo gì, nhưng anh ta đã viết một công trình sáng sủa. Trong bài phê bình, tôi có gợi ý rằng những nhà tâm lý học trị liệu lâm sàng có thể viết ra nhiều lịch sử kỳ thú. Hơn hẳn các nhà chuyên môn. Chứng vĩ cuồng cho các Pharaoh và các Caesar. Bệnh sầu muộn vào thời Trung cổ. Bệnh tâm thần phân liệt vào thế kỷ 18. Và rồi, anh chàng Bungary Banowitch này nhìn thấy tất cả sự tranh giành quyền lực về mặt tâm lý hoang tưởng - một tâm trí hiếu kỳ, kinh dị, của kẻ tin rằng sự điên khùng luôn luôn cai trị thế giới. Gã Độc tài phải sở hữu những đám đông người sống, và một đám đông thây ma nữa. Sở hữu cái nhìn về nhân loại như một bọn ăn thịt người, chạy thành bầy, nói năng lắp ba lắp bắp, than khóc cho những cuộc giết chóc của chính chúng, nắn bóp thế giới sống ra như phân người chết. Đừng tự đánh lừa mình bằng tiếng chuông leng keng con trẻ và chuyện cổ tích Mẹ Ngỗng, anh bạn Moses Elkanah thân mến ạ. Những trái tim run rẩy vì chuyện nhân đức ba xu hay với tình yêu sến chảy nước thì không viết nên lịch sử. Hàm răng nhe ra gầm gừ của Shapiro, vẻ tham ăn rỏ dãi của anh ta, lưỡi dao găm của vết loét bao tử cũng cho anh ta hiểu biết sâu sắc. Những dòng suối máu người phun ra từ những ngôi mộ mới! Tàn sát không giới hạn! Tôi không bao giờ hiểu được.

Mới đây tôi lấy được một danh sách các đặc điểm của bệnh hoang tưởng từ một nhà tâm lý trị liệu - tôi đã nhờ ông ta ghi chúng ra cho tôi. Bản danh sách này có thể hỗ trợ cho hiểu biết của tôi, tôi nghĩ vậy. Ông ta làm việc này một cách tự nguyện. Tôi cho tờ giấy viết nguệch ngoạc vào trong ví và nghiên cứu nó như nghiên cứu Kinh thánh§. Như “DOM, SFARDEYA, KINNIM” trong Haggadah§. Danh sách viết: “Tự ái, Giận dữ, ‘Duy lý’ thái quá, Khuynh hướng Đồng tính, Ganh đua, Không tin vào Cảm xúc, Không chịu được sự phê phán, Thù địch ra mặt, Ảo giác.” Tất cả đều có - tất cả! Tôi đã nghĩ về Mady theo mọi đầu mục, dù chân dung đó chưa được hoàn chỉnh nhưng tôi biết mình không thể để mặc đứa con nhỏ dại cho cô ta. Mady không phải như Daisy. Daisy là một phụ nữ nghiêm túc và ủ dột, nhưng phụ thuộc. Marco đã xoay xở ổn thỏa.

Bỏ dở lá thư cho Shapiro - nó gợi lên quá nhiều ý nghĩ đau đớn, và đây chính xác là điều anh phải tránh nếu không muốn mất đi lợi ích của một kỳ nghỉ - anh quay sang người anh trai là Alexander. Shura kính mến, anh viết, Em nghĩ em nợ anh 1.500 đô la. Làm tròn là 2.000 đi. Em cần số tiền đó. Trong quá trình chấn chỉnh bản thân. Shura là một người anh hào phóng. Nhà Herzog có những vấn đề gia đình đặc trưng, nhưng không có sự keo kiệt. Moses biết rằng con người giàu có đó sẽ bấm một cái nút và nói với thư ký: “Hãy gửi cho anh chàng hâm hấp Moses Herzog, một tờ chi phiếu.” Người anh đẹp trai, mập mạp, tóc trắng, trong bộ vét vô giá, chiếc áo khoác vicuna, chiếc mũ kiểu Ý, dao cạo râu hàng triệu đô la, những ngón tay được cắt móng hồng hào, mang những chiếc nhẫn to tướng, ngạo nghễ như một ông hoàng nhìn ra ngoài chiếc xe Limousine của mình. Shura biết hết mọi người, mua chuộc hết mọi người, và khinh bỉ hết thảy mọi người.

Đối với Moses, sự khinh thường của anh nhẹ hơn vì tình cảm gia đình. Shura là đồ đệ thực sự của Thomas Hobbes§. Những mối quan tâm phổ quát đều là sự ngu xuẩn. Không yêu cầu gì hơn được sinh trưởng tốt trong bụng của Leviathan§ và làm gương về chủ nghĩa khoái lạc cho cộng đồng. Shura thích thú thấy cậu em Moses rất ngưỡng mộ mình. Moses yêu thương người thân ra mặt, thậm chí không kìm giữ được. Người anh trai Willie, người chị Helen, thậm chí các anh em họ. Anh tự biết mình tính tình trẻ con. Anh chỉ có thể thở dài rằng mình lại non nớt đến thế về phương diện quan trọng này trong bản chất của anh. Đôi khi anh cố gắng nghĩ, bằng từ ngữ của riêng anh, không biết có phải đây là phương diện cổ xưa, từ thời tiền sử của anh hay không. Mang tính bộ lạc, chẳng hạn. Liên quan tới tục thờ cúng tổ tiên và chủ nghĩa tô tem§.

Và em cũng đang gặp mấy rắc rối về mặt pháp lý, anh có thể giới thiệu cho em một luật sư chứ. Có lẽ là một trong những nhân viên pháp lý riêng của Shura, người sẽ không lấy thù lao của Moses.

Lúc này, trong đầu anh đang soạn một lá thư cho Sandor Himmelstein, vị luật sư ở Chicago, người đã lo việc của anh mùa thu vừa rồi, sau khi Madeleine tống anh ra đường. Sandor! Lần trước chúng ta còn liên lạc với nhau, tôi viết cho anh từ Thổ Nhĩ Kỳ. Trong số muôn nơi). Và như thế cũng phù hợp với Sandor, theo cách nào đó; đó là xứ của Nghìn lẻ một đêm Ả Rập, và bản thân Sandor có thể vừa bước ra khỏi một khu chợ kiểu Trung Đông, dù ông ta có văn phòng ở tầng 14 trong cao ốc Burnham ở đầu đường từ Tòa Đô chính. Herzog gặp ông ta trong một phòng tắm hơi tại Câu lạc bộ Sức khỏe của Postl ở Randolph and Wells. Ông ta là một con người nhỏ nhắn, cơ thể không cân đối do mất một phần ngực. Ông ta luôn nói là tại Normandie. Có lẽ khi đăng lính ông ta là kiểu người lùn và đậm. Hẳn là vẫn có khả năng được bổ nhiệm vào vị trí Sĩ quan Quân pháp dù là một gã lùn. Có lẽ điều làm cho Herzog day dứt là anh đã bị sa thải khỏi Hải quân vì bệnh hen suyễn và chưa bao giờ tham chiến. Thế nhưng gã lùn và gù lưng này đã bị thương tật vì một quả mìn nổ gần bãi biển đổ bộ. Vết thương khiến ông ta gù lưng. Dù sao, đó là ông Sandor, với khuôn mặt tự hào, sắc sảo, điển trai, cái miệng nhợt nhạt và màu da hơi tái, cái mũi lớn, tóc muối tiêu và thưa. Tại Thổ Nhĩ Kỳ tôi lâm vào trạng thái buồn bã. Một phần lại vì thời tiết nữa. Mùa xuân đến khá chật vật, nhưng đã có những luồng gió mới. Bầu trời sà xuống trên các nhà thờ Hồi giáo màu trắng. Tuyết rơi. Phụ nữ Thổ Nhĩ Kỳ, giông giống đàn ông, mặc quần dài, mạng che những khuôn mặt khắc khổ. Tôi chưa bao giờ nghĩ họ lại có những sải bước dài mạnh mẽ đến thế. Người ta đổ than trên đường phố, nhưng không thấy công nhân đến xúc, vì vậy lò sưởi đã tắt. Herzog uống rượu mận và trà trong quán cà phê, anh chà xát hai bàn tay vào nhau và ngọ nguậy những ngón chân trong giày cho máu lưu thông. Lúc bấy giờ anh lo lắng về tuần hoàn máu. Nhìn thấy những bông hoa buổi sáng sớm bị tuyết phủ càng khiến nỗi buồn của anh tăng thêm. Tôi gửi đến ông lá thư muộn này để cấm ơn ông và bà Bea đã cho tôi được trú ngụ tại nhà ông bà. Là những người quen biết, chưa phải là bạn cữ chắc chắn tôi là người khách khủng khiếp tại nhà ông bà. Đau ốm và giận dữ - suy sụp vì nỗi đau khổ thảm hại này. Uống thuốc ngủ, nhưng vẫn không ngủ được, lang thang trong tình trạng phê thuốc, whisky khiến tim mình đập nhanh. Đáng lẽ mình nên bị tống vào phòng cách âm cho người tâm thần. Cám ơn! Tôi hàm ơn sâu sắc. Nhưng là sự biết ơn thực dụng của kẻ yếu đuối, kẻ chịu khổ sở, của người bề dưới phẫn nộ. Sandor lo liệu cho mình. Còn mình dật dờ không biết làm gì cả. Ông ta đưa mình về ở nhà ông ta, xa về phía nam, cách nhà ga Illinois Central mười dãy nhà. Mady đã giành lấy chiếc xe, nói rằng cô ta cần xe vì bé June, để đưa con đi chơi sở thú và những nơi như thế.

Sandor bảo: “Anh không phiền ngủ cạnh mấy chai rượu này chứ.” Vì cái giường xếp nhỏ được đặt cạnh quầy bar. Căn phòng đầy học sinh trung học của Carmel Himmelstein. “Ra ngoài hết!” Sandor cao giọng thét lên với đám thanh niên. “Khói thuốc lá mù mịt thế này không trông thấy gì cả! Trông những lon Coca đầy đầu mẩu thuốc kìa.” Ông ta mở máy điều hòa, và Moses, vẫn còn đỏ ửng vì cái lạnh trong ngày hôm đó, nhưng với hai quầng trắng dưới mắt, ôm chiếc va li, vẫn cái va li đang được đặt trên lòng anh lúc này. Sandor dẹp ly tách trên vài ngăn kệ. “Mở đồ đạc ra đi, nhóc.” Ông bảo. “Cậu để đồ đạc vào đây. Hai mươi phút nữa chúng ta sẽ dùng bữa. Một bữa ăn ngon. Món thịt nướng kiểu Đức. Món tủ của bà Bea đó.”

Moses ngoan ngoãn bỏ đồ đạc ra - bàn chải, dao cạo râu, bột phấn Desenex, thuốc ngủ, tất chân, tập chuyên khảo của Shapiro, và một tập thơ của Blake, loại bỏ túi. Mảnh giấy mà bác sĩ Edvig đã liệt kê các đặc tính của bệnh hoang tưởng là cái bookmark của anh.

Sau bữa ăn tối, đêm đầu tiên trong phòng khách của vợ chồng ông Himmelstein, Herzog bắt đầu miễn cưỡng hiểu rằng khi chấp nhận sự hiếu khách của ông Sandor, anh đã phạm một lỗi đặc thù nữa...

“Cậu sẽ qua khỏi vụ này. Không sao đâu. Sẽ xong thôi,” ông Sandor nói. “Tôi tin tưởng cậu sẽ ổn. Tôi xem cậu như đứa em.”

Và bà Beatrice, với mái tóc đen và cái miệng hồng xinh không cần tô son, nói: “Moses, chúng tôi biết cảm giác của cậu.”

“Quân dâm đãng phản trắc đến rồi đi,” Sandor nói. “Hầu như toàn bộ công việc của tôi chỉ toàn là đối phó với những quân chó chết ấy. Cậu phải biết chúng nó tiếp tục làm gì, và những gì diễn ra trong thành phố Chicago này.” Ông ta lắc cái đầu nặng nề và hai môi mím lại với vẻ ghê tởm. “Nếu cô ta muốn đi, kệ mẹ cô ta. Để cô ta đi! Cậu sẽ ổn thôi. Thế ra cậu là một gã khờ. To tát gớm! Mọi gã đàn ông đều khờ khạo vì một ả đàn bà nào đó. Bản thân tôi cũng luôn bị hạ gục trước những cô nàng mắt xanh. Nhưng tôi tỉnh táo ngã tõm vào đôi mắt nâu xinh đẹp này. Bà ấy tuyệt vời nhỉ?”

“Chắc chắn là bà rất tuyệt vời,” anh buộc phải nói như thế. Và thực ra nói thế cũng không quá khó khăn. Moses đâu có sống bốn mươi năm mà không học được cách vượt qua những tình huống như vậy. Giữa những tín đồ Thanh giáo hẹp hòi, đây là nói dối, nhưng với những người văn minh, đây chỉ là phép lịch sự.

“Tôi không biết bà ấy thấy gì ở gã khốn kiếp như tôi đây. Dù sao, Moses ạ, cậu chỉ ở lại với chúng tôi một thời gian ngắn. Vào những lúc như thế này, cậu nên có người bầu bạn. Tôi biết chắc là cậu có gia đình hay người thân trong thành phố này. Tôi có thấy những người anh em của cậu tại câu lạc bộ Fritzel. Chỉ mới hôm nọ tôi có trò chuyện với người anh giữa của cậu.”

“Anh Willie.”

“Anh ta là một con người nhã nhặn - cũng rất năng động trong đời sống sinh hoạt Do Thái,” ông Sandor nói. “Không như gã hống hách, Alexander. Luôn luôn có xì-căng-đan gì đó về anh ta. Lúc thì anh ta dính líu với mấy doanh nghiệp tham nhũng, lúc thì với Jimmy Hoffa§, lúc thì tham gia với bọn Dirksen§. Chà, mấy anh em của cậu toàn tai to mặt lớn. Nhưng họ sẽ làm cho cậu đau lòng. Ở đây chả ai buồn hỏi gì đâu.”

“Với chúng tôi, cậu có thể thoải mái tự nhiên,” bà Beatrice nói.

“Tôi không hiểu gì về chuyện này cả,” Moses nói. “Ngay từ đầu, tôi và Mady đã qua nhiều phen thăng trầm. Nhưng mọi chuyện đều cải thiện. Mùa xuân vừa rồi, chúng tôi thảo luận về hôn nhân và liệu chúng tôi có đủ hòa hợp để tiếp tục không - một câu hỏi thực tiễn nảy ra: liệu tôi có nên tự trói buộc mình vào một bản hợp đồng hay không. Cô ta nói ngay sau khi xong luận văn, chúng tôi sẽ có đứa con thứ nhì...”

“Để tôi nói với cậu điều này,” ông Sandor nói. “Đó là cái lỗi tày đình của cậu. Nếu cậu muốn nghe ý kiến của tôi.”

“Lỗi của tôi ư? Ý ông muốn nói gì?”

“Vì cậu là một người trí thức đi lấy một con mẹ trí thức. Ở đâu đó trong mỗi người trí thức là một thằng ngu ngốc. Bọn các cậu không thể trả lời những câu hỏi của chính mình - dù vậy tôi vẫn thấy có hy vọng cho cậu, Moses à.”

“Hy vọng gì?”

“Cậu không giống mấy gã giảng viên rởm đời khác. Cậu là một mensch. Những gã trí thức salon kia thì có gì hay ho đâu! Một gã tào lao xịt bộp như tôi đây lại đi chiến đấu cho chính nghĩa tự do. Mấy gã giàu có hủ lậu ở Đại học Yale kia có thể có một tấm hình của Learned Hand§ treo trong phòng làm việc, nhưng đến lúc phải can dự vào những vụ bạo động phân biệt chủng tộc tại Trumbull Park, hay chiến đầu với những người bụng vàng ở Deerfield, hay bảo vệ một người như Tompkins...” Sandor lấy làm tự hào với thành tích về vụ Tompkins, một người da đen trong dịch vụ Bưu chính mà ông đã bênh vực trước tòa.

“Ừm, tôi cho rằng người ta đổ xô đi bắt Tompkins vì anh ta là người da đen,” Herzog nói. “Nhưng không may, anh ta là một kẻ say rượu. Chính ông đã nói với tôi như thế. Và có một vấn đề là năng lực của anh ta.”

“Đừng đi rêu rao chuyện ấy,” ông Sandor nói. “Điều đó sẽ bị người ta lợi dụng. Cậu định ba hoa về những gì tôi chỉ nói riêng với cậu sao? Đó là vấn đề công lý. Không có người da trắng say rượu nào trong ngành dân chính sao? Không nhiều lắm đâu.”

“Sandor-Beatrice. Tôi cảm thấy kinh khủng quá. Một vụ ly dị nữa - lại nữa, vào đúng giai đoạn này. Tôi không thể chịu nổi. Tôi không biết... cảm thấy như cái chết.”

“Suỵt... Cậu thật là tào lao!” Ông Sandor nói. “Chuyện đó đáng buồn vì cháu bé, nhưng cậu sẽ vượt qua được vụ này.”

Vào lúc đó, khi ông nghĩ - và tôi đồng ý - rằng tôi không nên ở một mình, có lẽ tôi thực sự nên ở một mình, Herzog viết.

“Xem này, tôi sẽ cáng đáng toàn bộ vụ này cho cậu,” ông Sandor bảo đảm với anh. “Cậu sẽ thoát khỏi mớ bòng bong này ngon lành. Để mọi chuyện tôi lo, thế nhé? Cậu không tin tôi sao? Cậu nghĩ tôi không nói thật với cậu à?”

Nhẽ ra tôi nên thuê một phòng tại câu lạc bộ Quadrangle.

“Cậu không thể tự mình cáng đáng hết. Cậu không phải loại người làm được như thế. Một con người! Một mensch! Tấm lòng cậu đã bị người ta chà đạp lên. Và cậu có đầu óc cũng thực tiễn như thằng cháu mười tuổi Sheldon của tôi, cậu bé khốn khổ ạ.”

“Tôi sẽ gạt bỏ hết chuyện này. Tôi sẽ không làm một nạn nhân. Tôi ghét cái số phận của nạn nhân.” Moses nói.

Ông Himmelstein ngồi trong chiếc ghế bành, hai bàn chân xếp bằng dưới cái bụng nhỏ. Đôi mắt ông ươn ướt, có màu sắc của dưa chuột tươi cắt lát, với hai hàng lông mi nhỏ đều. Ông ta nhai một điếu xì gà. Những móng tay xấu xí của ông được sơn bóng. Ông ta làm móng tay tại Palmer House. “Một mụ quỷ sứ cứng đầu,” ông nói. “Cực kỳ hấp dẫn. Cô ta thích quyết định mình muốn gì. Một khi đã quyết là quyết luôn. Thật là một nghị lực phi thường. Kiểu người đó là vậy.”

“Tuy vậy, đã có lúc cô ta yêu cậu, Moses,” bà Bea nói. Bà nói rất, rất chậm rãi - đó là cách nói năng của bà. Đôi mắt màu nâu đậm của bà được đặt bên trong hốc xương ổ mắt cứng cáp. Đôi môi bà hồng hào và sinh động. Moses không muốn chạm ánh mắt bà; anh sẽ phải đáp lại nó thật lâu và nghiêm túc mà cũng chẳng đạt được kết quả gì. Anh biết mình được bà cảm thông, nhưng cũng biết rằng bà không bao giờ có thể chấp nhận anh.

“Tôi không nghĩ cô ta yêu tôi,” Moses nói.

“Tôi chắc chắn là cô ta có yêu cậu.”

Đó là sự đoàn kết của giới phụ nữ trung lưu, bảo vệ một cô gái tốt bụng trước cáo buộc âm mưu và độc ác. Những cô gái tốt bụng lấy chồng vì tình yêu. Nhưng khi không còn yêu nữa, họ phải được tự do yêu một người khác. Không một người chồng thanh lịch nào đi phản đối một con tim. Điều này là chính thống. Không hề xấu xa. Mà là tính chất chính thống mới. Moses nghĩ dù sao thì anh ở trong một vị thế không thể cãi vã với bà Beatrice được. Anh đang ở trong nhà bà, nhận sự an ủi của bà.

“Bà không biết Madeleine đâu,” anh nói. “Khi tôi gặp cô ta, cô ta cần nhiều sự giúp đỡ. Chỉ một người chồng mới có thể mang lại cho cô ta sự giúp đỡ đó...”

Tôi biết khi có chuyện đau buồn, người ta kể lể dài dòng ra sao - thường là dài bất tận. Và những chuyện đó tẻ nhạt thế nào đối với mọi người.

“Tôi chỉ nghĩ cô ấy là một con người dễ thương,” bà Bea nói. “Thoạt đầu, cô ấy có vẻ lúng túng và hành động nghi ngại, nhưng khi quen biết, tôi thấy cô ta là một người thân thiện và rất đáng mến. Về cơ bản, cô ấy chắc chắn là một người tốt.”

“Bố khỉ! Hầu hết người ta ai cũng tốt. Bà phải cho họ một dịp,” ông Sandor nói, vẻ hơi xanh xao và cương nghị.

“Mady sắp xếp tất cả mọi chuyện,” Herzog nói. “Tại sao cô ta không bứt ra đi trước khi tôi ký hợp đồng?”

“Vì cô ta cần có mái nhà cho đứa nhỏ trú ngụ,” ông Sandor nói. “Anh còn trông chờ gì?”

“Tôi còn trông chờ gì ư?” Herzog đứng lên, tìm lời để nói. Mặt anh trắng bệch, mắt anh mở to, nhìn không chớp. Anh trừng trừng nhìn ông Sandor đang ngồi như một Quốc vương Hồi giáo, hai gót chân nhỏ xếp lại dưới cái bụng phệ. Lúc đó anh nhận ra bà Beatrice với vẻ xinh đẹp, bình thản đang nhắc nhở anh đừng chọc giận ông Sandor. Huyết áp của ông có thể tăng vọt lên một cách nguy hiểm khi bị chọc giận.

Herzog viết: Tôi rất cám ơn về tình bạn của ông. Dù khi đó tôi đang bực bội. Cái trạng thái mà khỉ đó người ta có những đòi hỏi to tát và bất khả thi. Trong cơn nóng giận, người ta trở thành độc tài. Khó tiếp thu được. Mình bị kẹt ở đó. Ngủ bên cạnh quầy rượu. Lòng mình cảm thương anh chàng Tompkins khốn khổ. Thảo nào chàng ta đã nốc rượu bí tỉ khi được ông Sandor lo liệu cho.

“Cậu sẽ không đòi quyền nuôi đứa con chứ?” Ông Sandor nói với Herzog.

“Giả sử tôi đòi như thế thì sao?”

“Được,” ông Sandor nói, “với tư cách một luật sư, tôi có thể thấy cậu với một bồi thẩm đoàn. Họ sẽ nhìn Madeleine, hớn hở và khả ái, rồi họ nhìn cậu, hốc hác và tóc bạc, và xong! Cậu mất tiêu quyền nuôi con. Đó là hệ thống bồi thẩm đoàn. Ngu độn hơn những kẻ ăn lông ở lỗ, những tên khốn kiếp ấy - Tôi biết cậu không dễ dàng gì chịu đựng điều này, nhưng tôi phải nói với cậu. Con người ở thời đại này của chúng ta phải đối diện với sự thật.”

“Sự thật!” Herzog thốt lên, lả người, run rẩy, cuồng nộ.

“Tôi biết,” ông Sandor nói. “Tôi lớn hơn cậu mười tuổi. Nhưng sau tuổi bốn mươi thì ai cũng như ai. Nếu mỗi tuần cậu có thể cương một lần thì cậu nên lấy làm hài lòng.”

Beatrice cố gắng ngăn cản Sandor, nhưng ông bảo: “Im đi.” Rồi ông quay lại với Moses, lắc đầu, và đầu ông từ từ cúi vào bộ ngực dị dạng, và xương vai của ông lòi ra phía sau, xương mõm quạ nổi lên qua chiếc áo sơ mi trắng. “Cậu ta cóc biết việc đối diện với sự thật nghĩa là gì. Cậu ta chỉ muốn mọi người phải yêu thương cậu ta thôi. Nếu không, cậu ta sẽ khóc thét lên. Thôi được! Sau cuộc đổ bộ Normandie, tôi nằm bẹp trong cái bệnh viện xịt bộp của tụi người Anh đó - cái chốn xập xệ đấy. Ôi Chúa ơi! Tôi phải gắng gượng đi bộ ra. Còn bạn của cậu ta, Valentine Gersbach thì sao? Người đàn ông đích thực của cậu ta đó! Gã què chân tóc đỏ đó biết thế nào là đau khổ. Nhưng gã cứ tận hưởng thôi - ba người sáu chân cũng không thể vận động nhanh như gã cẳng gỗ này. Không sao đâu, Bea - Moses có thể chịu đựng được. Nếu không, cậu ta đã là một Giáo sư Khốn kiếp khác rồi. Tôi sẽ chẳng thèm bận tâm với gã khốn ấy.”

Herzog giận dữ nói không đâu vào đâu: “Ông nói sao? Tôi nên chết vì mái tóc của mình à? Còn đứa con tôi thì sao?”

“Này, đừng có mà đứng đó xoa tay như một gã khùng - Chúa ơi, tôi ghét thằng khùng,” Sandor hét lớn. Đôi mắt xanh biếc của ông sáng lên dữ dội, đôi môi ông ta liên tục mím chặt. Chắc là ông ta tin mình đang trút bỏ gánh nặng bị lừa dối trong tâm hồn Herzog, và những ngón tay dài trắng bệch của ông ta, ngón cái và ngón trỏ ngọ nguậy bồn chồn.

“Chết gì? Tóc gì? Cậu nói lảm nhảm cái gì? Tôi chỉ nói là họ sẽ giao đứa bé cho một người mẹ trẻ.”

“Madeleine xúi ông làm thế. Cô ta cũng cài cắm cả chuyện này luôn. Để tôi khỏi kiện cáo.”

“Cô ta chẳng làm cái quái gì cả. Tôi đang cố nói vì muốn tốt cho cậu. Lần này cô ta chiếm thế thượng phong. Cô ta thắng, và cậu thua. Có lẽ cô ta muốn lấy một người nào khác.”

“Thật à? Cô ta nói thế với ông à?”

“Cô ta chẳng nói gì với tôi cả. Tôi nói là có lẽ. Giờ thì hãy bình tĩnh. Cho cậu ta ly rượu, Bea. Trong chai của cậu ta cơ. Cậu ta không thích Scotch.”

Bà Beatrice đi lấy chai Guckenheimer’s 43 độ của Herzog.

“Nào,” ông Sandor nói, “hãy chấm dứt ba cái chuyện lăng nhăng này đi. Cậu đừng làm trò hề nữa.” vẻ mặt ông ta thay đổi, và ông tỏ ra tử tế với Herzog. “Chà, khi cậu đau khổ, thì cậu đau khổ thực sự. Cậu thuộc loại người Do Thái cổ điển, chính hiệu, đa cảm. Tôi cho là thế. Tôi hiểu điều đó. Hãy nhớ là tôi lớn lên trên phố Sangamon, khi một người Do Thái vẫn là một người Do Thái. Tôi biết sự đau khổ - chúng ta cùng ở trên một mạng hệ thống như nhau.”

Hành khách Herzog ghi, về cuộc sống của mình, tôi chẳng thể hiểu gì cả. Tôi thường nghĩ mình sắp bị đột quỵ, nổ tung. Ông càng cho tôi được thoải mái thì tôi càng đi gần đến cửa tử. Nhưng tôi đang làm gì vậy? Tại sao tôi ở trong nhà ông?

Mình buồn khổ thế nào chắc là tức cười lắm. Từ phòng mình nhìn đám cỏ xơ xác ở phía sau. cỏ phấn hương trơ lại gân màu nâu, thanh mảnh, cỏ bông tai với những trái đã bung hột mở toác ra. Nếu không thì ngắm cái màn hình ti vi màu xám đậm.

Vào sáng sớm Chủ nhật, ông Sandor gọi Herzog vào phòng khách. “Này cậu,” ông nói. “Tôi tìm được một cái bảo hiểm ra trò cho cậu đây.”

Moses, đang thắt đai chiếc áo choàng trên người đi ra từ giường của mình cạnh quầy rượu, không hiểu ất giáp gì.

“Gì vậy?”

“Bọn tôi tìm được cho cậu một hợp đồng bảo hiểm khủng có thể chu cấp chi phí cho cháu bé đây.”

“Nó làm sao?”

“Tuần trước tôi đã nói với cậu nhưng chắc là cậu đang nghĩ chuyện khác. Nếu cậu đau ốm, gặp tai nạn, mất đi một con mắt, hoặc thậm chí nếu cậu nổi điên thì bé June sẽ được bảo vệ.”

“Nhưng tôi sắp đi châu Âu, và tôi có bảo hiểm du lịch.”

“Đó là bảo hiểm nếu cậu chết. Còn đây, ngay cả khi cậu suy sụp tinh thần và phải vào nhà thương điên thì cháu bé vẫn nhận được trợ cấp hàng tháng”.

“Ai nói tôi sắp suy sụp?”

“Nghe này, cậu nghĩ tôi làm cái này là cho bản thân tôi hử? Tôi đang đứng trung lập đấy,” ông Sandor nói, giẫm bàn chân trần trên đống thảm dày

Chủ nhật, với sương xám từ ngoài hồ và những chiếc thuyền chở quặng, rống lên như những gia súc bơi dưới nước. Người ta có thể nghe được sự trống rỗng trong những thân tàu. Herzog sẽ bỏ ra bất cứ thứ gì để được làm một chân thủy thủ tạp vụ trên tàu đi Duluth.

“Hoặc là cậu có muốn nghe lời khuyên pháp lý của tôi, hoặc cậu không muốn,” ông Sandor nói, “tôi chỉ muốn làm hết sức mình cho tất cả bọn cậu. Đúng chứ?”

“Chà, tôi ở đây để xác nhận điều này. Ông đã đưa tôi về nhà ông.”

“Được rồi, vậy ta nói chuyện nghiêm chỉnh. Với Madeleine thì cậu sẽ không gặp phải phiền hà gì. Cô ấy sẽ không nhận được tiền cấp dưỡng. Cô ấy sẽ lấy chồng khác nhanh thôi. Tôi đã mời cô ấy đi ăn trưa tại câu lạc bộ Fritzel, và những gã từ nhiều năm nay chẳng bao giờ tỏ ra chịu nói với Sandor H. này vài câu cứ hau háu chạy đến, vấp váp cả vào nhau. Trong đó có cả ông giáo sĩ trong đền thờ Hồi giáo tôi hay tới. Cô ta cũng ngon nghẻ phết đấy.”

“Ông đúng là đồ điên. Và tôi biết cô ta là thứ gì.”

“Cậu muốn nói - cô ta ít giống một con điếm hơn hầu hết bọn điếm chứ gì. Trong thế giới này, tất cả chúng ta đều là đĩ điếm và cậu đừng quên điều đó. Tôi biết rất rõ tôi là một tên điếm. Còn cậu là một gã cù lần ngoại hạng. Tôi nhận thấy vậy đó. ít ra thì những ngài trí thức salon nói với tôi như thế. Tôi dám cá một bộ vét rằng cậu cũng là một tên điếm đấy.”

“Ông có biết một người của công chúng là gì không, ông Himmelstein?”

Sandor giận dữ. “Là thế nào?”

“Một người của công chúng. Một người của số đông. Linh hồn của một đám đông hỗn tạp. Làm cho mọi người nhìn ra giá trị thật của họ.”

“Cái gì mà linh hồn của đám đông hỗn tạp! Đừng có mà làm vẻ ta đây. Tôi đang nói đến những chuyện thực tế, chứ không phải chuyện tào lao.”

“Và ông nghĩ thực tế là điều khó chịu?”

“Các chuyện thực tế đều khó chịu.”

“Ông cho chúng là đúng vì chúng khó chịu?”

“Còn cậu - đối với cậu thì thế là quá lắm. Ai nói với cậu rằng cậu là một ông hoàng? Bà thân sinh ra cậu tự giặt giũ lấy; cậu nhận người ở trọ, còn ông thân sinh cậu là người nấu rượu lậu. Tôi biết dòng họ Herzog các người. Đừng có lên giọng dạy đời với tôi. Bản thân tôi là một tên Do Thái. Tôi học hành đỗ đạt từ một trường học tại chức buổi tối thối tha. Được chưa? Cả hai hãy vứt mẹ chuyện tào lao này đi, cậu bé mơ mộng.”

Herzog bị chẹn họng, run rẩy, không nói nên lời. Anh đến đây vì chuyện gì? Vì sự giúp đỡ? Vì một diễn đàn cho sự giận dữ của anh? Vì sự phẫn nộ cho những bất công của anh? Nhưng đây là diễn đàn của ông Sandor chứ không phải của anh. Gã lùn chũn dữ dội này với hàm răng hô và những nếp hằn sâu trên mặt. Bên ngực lép của ông ta lộ ra từ cái áo pyjama màu xanh. Nhưng đây là trạng thái giận dữ không hay ho gì của ông Sandor. Ông ta có thể cũng hấp dẫn, quảng đại, vui vẻ chan hòa, thậm chí dí dỏm. Nham thạch của trái tim đó có thể đẩy lệch những chiếc xương sườn, và sức mạnh của cái lưỡi ghê gớm đó khiến răng của ông ta vẩu ra. “Tốt lắm, Moshe Herzog - nếu cậu phải làm nạn nhân, hãy khiếu kiện đòi trợ cấp và giúp đỡ, chắc chắn là cậu sẽ luôn luôn tự đặt mình vào tay của những linh hồn giận dữ này. Làm cậu nổ tung bằng ‘sự thật’ của họ. Đây là ý nghĩa của sự khổ dâm của cậu, mein zisse n’shamele§. Những cái tốt đẹp được nhận thức của con người thu hút và chúng không nghĩ cho chính chúng. Cậu phải làm sạch cánh cổng tầm nhìn bằng kiến thức tự học, bằng kinh nghiệm. Ngoài cái đó ra, sự chống đối là tình bạn chân thật. Họ nói với tôi như vậy.”

“Cậu muốn được chăm sóc đứa con, phải không?” Ông Sandor hỏi.

“Chắc chắn vậy. Nhưng hôm nọ ông bảo rằng tôi nên quên cháu đi, rằng cháu lớn lên sẽ là một người xa lạ đối với tôi.”

“Đúng thế. Lần sau cậu gặp nó thì nó chẳng biết cậu là ai.”

Sandor đang nghĩ về những đứa con của ông ta, những con chuột lang, chứ không phải đứa con gái của mình, là con vàng con ngọc. Nó sẽ không quên mình. “Tôi không tin,” Herzog nói.

“Là một luật sư, tôi có nghĩa vụ xã hội đối với đứa trẻ này. Tôi phải bảo vệ cháu.”

“Ông ấy à? Tôi mới là cha nó.”

“Cậu sẽ lú lẫn. Nếu không vậy cậu sẽ chết.”

“Mady rất có thể sẽ chết. Tại sao chúng ta không làm bảo hiểm cho cô ấy?”

“Cô ta không bao giờ để cho cậu làm. Đó không phải là một phần trong thỏa thuận của phụ nữ. Đó là thỏa thuận của đàn ông.”

“Không phải của người đàn ông này. Madeleine xoay chuyển tình thế như một người đàn ông. Cô ta đã ra mọi quyết định để giữ lấy con bé và tống tôi ra đường. Cô ta nghĩ mình có thể vừa làm mẹ vừa làm cha. Tôi sẽ trả phí bảo hiểm cho cuộc sống của cô ta.”

Sandor bỗng hét toáng lên, “Tôi cóc quan tâm về cô ta. Tôi cóc quan tâm về cậu. Tôi sẽ chăm nom cháu bé đó.”

“Cái gì làm cho ông tin chắc là tôi sẽ chết trước?”

“Và có phải đây là người phụ nữ cậu yêu không?” Sandor hạ thấp giọng nói. Rõ ràng là ông ta đã nhớ ra huyết áp ông ta cao một cách nguy hiểm. Xuất hiện một nỗ lực phức tạp từ đôi mắt nhợt nhạt và đôi môi của ông ta, khiến cằm ông ta lõm vào. Ông ta nói đều đều: “Bản thân tôi sẽ nhận bảo hiểm đó nếu tôi có thể qua được bài kiểm tra thể lực. Tôi sẽ vui lòng ngỏm củ tỏi, để bà Bea của tôi ở lại làm một quả phụ giàu có. Tôi thích thế.”

“Lúc đó bà ấy có thể đi sang Miami và nhuộm tóc.”

“Đúng rồi. Khi tôi thối rữa ra trong hòm thì bà ấy quậy đâu đó. Tôi không thù ghét gì bà ấy cả.”

“Được thôi, ông Sandor...” Herzog nói. Anh muốn chấm dứt câu chuyện này. “Lúc này đây tôi không muốn thu xếp cho cái chết của mình tí nào cả.”

“Cái chết của cậu thì có gì mà lớn lao thế?” Sandor kêu lên. Ông ta thẳng người dậy, đứng sát sạt Herzog, anh đang có phần nào sợ hãi vì giọng hét the thé của ông ta, và trợn tròn mắt nhìn vào mặt ông chủ nhà. Khuôn mặt đẹp cứng cỏi và thô tháp. Hàng ria nhỏ tua tủa, một vẻ độc địa ghen tức đùng đùng dữ dội dâng lên đôi mắt ông ta, miệng ông ta méo xệch. “Tôi không thèm theo vụ này nữa!” Himmelstein la lên.

“Ông bị gì vậy!” Herzog nói. “Bà Beatrice đâu rồi? Bà Beatrice!”

Nhưng bà Himmelstein chỉ đóng sầm cửa phòng bà.

“Bà ấy sẽ đi sang một công ty luật sư lừa đảo!”

“Trời ơi! Ông đừng có hét nữa.”

“Chúng sẽ giết cậu.”

“Ông Sandor, hãy bỏ chuyện này đi.”

“Dồn cậu vào thế bí. Lột da cậu.”

Herzog bịt tai lại. “Tôi không chịu đựng nổi nữa!”

“Rút ruột cậu. Thằng khỉ gió. Chúng sẽ đặt một dụng cụ đo lên mũi cậu, và tính tiền thở của cậu. Cậu sẽ bị khóa chặt cả trước lẫn sau. Lúc đó cậu sẽ nghĩ về cái chết. Cậu sẽ cầu nguyện được chết. Một cái quan tài xem ra ưng mắt cậu hơn là một chiếc xe hơi thể thao.”

“Nhưng tôi không bỏ Madeleine.”

“Chính tôi đã làm chuyện này với nhiều kẻ khác.”

“Tôi có làm hại gì cho cô ta đâu.”

“Tòa án không cần biết chuyện đó. Cậu đã ký vào giấy - cậu có đọc chúng không?”

“Không. Tôi tin theo lời ông mà.”

“Tòa án sẽ tuyên cho cậu một mức án thật nặng. Cô ta là mẹ - là phụ nữ. Cô ta có ma lực. Họ sẽ nghiền nát cậu.”

“Nhưng tôi không có tội gì cả.”

“Cô ta ghét cậu.”

Sandor không la hét nữa. Ông ta trở lại với giọng nói lớn bình thường. “Chúa ơi! Cậu chẳng biết gì sất,” ông nói. “Cậu là người có học thức chứ? Cám ơn trời, ông già tôi đã không có tiền để cho tôi theo học Đại học Chicago. Tôi làm việc trong cửa hàng Davis Store rồi đi học ở trường Luật John Marshall. Giáo dục ư? Chỉ là trò đùa! Cậu không biết chuyện gì đang xảy ra đâu.”

Moses cảm thấy chấn động. Anh bắt đầu xét lại. “Được rồi...” Anh nói.

“Cái gì được rồi?”

“Tôi sẽ đồng ý làm hợp đồng bảo hiểm sinh mạng.”

“Không phải để chiếu cố tôi đâu nhé!”

“Không phải chiếu cố...”

“Sẽ mất một khoản lớn đấy - bốn trăm mười tám đô la.”

“Tôi sẽ kiếm số tiền đó.”

Sandor nói, “Được rồi, cậu bé. Cuối cùng thì cậu cũng biết điều rồi. Giờ thì ta ăn sáng. - Tôi sẽ nấu cháo.” Trong bộ đồ pyjama có hoa văn hình cánh hoa màu xanh lục, ông ta đi vào bếp trên hai bàn chân dài không mang dép. Đi theo trong hành lang, Herzog nghe tiếng ông Sandor từ chậu rửa nhà bếp kêu. “Xem cái đống thối tha này này! Không có nồi - cũng không có đĩa - chẳng có lấy một cái muỗng sạch nào. Nghe thối mùi rác rưởi. Có cái cống rãnh gì ở đây!” Con chó già, mập phệ, trụi lông, cúp đuôi chạy ra, gõ móng trên nền gạch - cách cách, cách cách. “Lũ chó đẻ hoang đàng!” Ông quát những người phụ nữ trong nhà. “Đồ rận cái bẩn thỉu! Chỉ biết lê mông ở hàng quần áo, và chim chuột nhau ngoài bụi rậm. Chúng về nhà tọng bánh kẹo đầy mồm, ném những chiếc đĩa dính sô cô la vào chậu rửa rồi bỏ đi. Chúng bị nổi tàn nhang mụn bọc là phải lắm.”

“Vừa thôi, ông Sandor.”

“Tôi có đòi hỏi gì nhiều đâu? Gã thương binh què quặt này chạy tới chạy lui Tòa Hành chính thành phố, từ phòng xử án này tới phòng xử án khác - chạy ra tới đường số 26 và California. Cho chúng đấy! Chúng có thèm bận tâm nếu tôi phải chịu bao nhiêu là tủi nhục để có tí việc mà làm không?” Ông Sandor bắt đầu cào chén đĩa trong chậu rửa ra. Ông ném vỏ trứng và vỏ cam vào góc nhà cạnh cái giỏ rác - bã cà phê. Ông ta nổi cơn giận dữ và bắt đầu đập vỡ chén đĩa và ly cốc. Những ngón tay dài của ông, như ngón tay của một người gù lưng, nắm lấy những chiếc đĩa lấm lem đường phủ bánh ngọt. Mà không làm mất vẻ đẹp của cử chỉ - đáng ngạc nhiên! - ông ném mạnh chúng vào tường. Ông đập đổ cái giá để chén đĩa và xà bông bột, rồi ông nức nở giận dữ. Và cũng khóc cho chính mình vì đã có những cảm xúc như thế. Cái miệng há mở và hàm răng nhô ra của ông! Những sợi lông dài chảy xuống từ cái ngực biến dạng của ông.

“Moses - chúng nó đang giết tôi! Chúng đang giết cha chúng!”

Những cô con gái nằm trong phòng chúng lắng nghe. Cậu nhỏ Sheldon đang ở ngoài công viên Jackson với đội hướng đạo của cậu. Bà Beatrice không ló mặt ra.

“Chúng ta không cần phải ăn cháo đâu,” Herzog nói.

“Không, tôi sẽ rửa một cái nồi.” Ông ta vẫn còn chảy nước mắt.

Dưới vòi nước tuôn như suối, những ngón tay được cắt tỉa móng của ông chà xát cái nồi nhôm bằng cái nùi thép.

Khi trở nên bình tĩnh hơn, ông nói: “Cậu biết đó, Moses, tôi đã đến một bác sĩ tâm lý trị liệu về chuyện những cái đĩa này. Tôi phải trả hai mươi đô la mỗi giờ. Moses, tôi nên làm gì với lũ con của tôi? Sheldon chắc sẽ ngoan thôi. Tessie có lẽ không tệ lắm. Nhưng còn Carmel! Tôi không biết nên quản lý nó cách nào. Tôi e bọn con trai đã chơi con bé rồi. Giáo sư, trong khi cậu có mặt ở đây, tôi không hỏi xin cậu điều gì” (ý ông ta muốn nói tiền ăn ở) “nhưng tôi sẽ rất biết ơn nếu cậu quan tâm đến sự phát triển tinh thần của nó giùm. Đây là dịp may cho nó được biết một nhà trí thức - một nhân vật nổi tiếng - một người có uy quyền. Cậu hãy nói chuyện với nó nhé?”

“Về chuyện gì?”

“Về sách vở - về ý tưởng. Cậu hãy đi dạo với nó. Hãy thảo luận với nó. Xin cậu vui lòng, Moses. Tôi van xin cậu đấy.”

“Chà, tất nhiên tôi sẽ trò chuyện với nó.”

“Tôi đã hỏi một giáo sĩ - nhưng mấy tay giáo sĩ Cải cách này thì được việc gì? Tôi tự biết mình là một gã không ra gì. Một ông già nóng tính ưa đập phá rùm beng. Tôi làm việc cho những đứa trẻ này...”

Ông ta chèn ép người nghèo. Ông ta mua giấy tín dụng từ các thương gia bán hàng hóa lòe loẹt cho gái mãi dâm ở phía nam. Việc mình phải từ bỏ đứa con gái nghe chừng cũng hợp lý, nhưng những con chuột lang của ông ta phải nghe những phát ngôn cao cấp hơn.

“Nếu Carmel lớn hơn một chút nữa, tôi sẽ gả chồng cho nó.”

Moses, xanh mặt và giật mình, nói: “Cô bé là một thiếu nữ rất hấp dẫn. Dĩ nhiên là còn quá nhỏ.”

Ông Sandor quàng tay qua hông Herzog, kéo anh gần lại. “Đừng có lông bông suốt như vậy, ông Giáo sư. Hãy bắt đầu sống cuộc sống bình thường. Có nơi chó chết nào mà cậu chưa đến - Canada, Chicago, Paris, New York, Massachusetts. Các người anh của cậu sống tốt ở đây, trong thị trấn này. Dĩ nhiên, cái gì tốt cho người này không nhất thiết cũng tốt cho người khác. Moses E. Herzog - cậu không có tiền trong ngân hàng, nhưng tôi có thể tra cứu tên cậu trong thư viện.”

“Tôi đã hy vọng Madeleine và tôi sẽ sống ổn định.”

“Ở cái chốn khỉ ho cò gáy đấy? Đừng có mà điên. Với đứa bé đó hả? Cậu đùa tôi đấy à? Hãy về lại quê nhà đi. Cậu là một người Do Thái phía tây. Tôi thường thấy cậu hồi còn bé trong viện Nhân dân Do Thái. Hãy chậm lại. Đừng ráng quá sức. Tôi yêu cậu hơn cả cái gia đình chó chết của mình. Cậu chưa bao giờ khoác những thứ Harvard xịt bộp lên cho tôi. Hãy gắn bó với đồng bào - với tấm lòng nhân hậu. Với tình yêu. Chúa ơi! Tôi nói gì vậy?” Ông đưa mái đầu muối tiêu to bự ra xa một chút, để nhìn vào mắt Herzog, và Herzog cảm thấy vòng tay tình cảm lại bao bọc lấy họ. Khuôn mặt của Himmelstein với những nét hằn dài màu vàng lộ vẻ vui sướng. “Cậu có thể bán cái đống rác ấy ở Berkshires?”

“Có thể.”

“Được, vậy là giải quyết xong. Nếu phải chịu mất tiền thì hãy cứ chịu. Họ đã phá hoại Hyde Park, nhưng dù sao cậu cũng không muốn cùng sống với bọn dân lao động tóc dài ấy. Hãy thuê nhà trong khu vực của tôi.”

Tuy đã mỏi mệt, và đau lòng như một gã khờ, Herzog lắng nghe như thể một đứa trẻ nghe kể chuyện.

“Hãy tìm một quản gia gần bằng tuổi của cậu. Và một bạn tình nữa. Chuyện đó có gì sai đâu? Nếu không, để chúng tôi tìm cho cậu một quản gia gốc Phi tuyệt vời. Không thuê người Nhật cho cậu nữa.”

“Ý ông là sao?”

“Cậu biết tôi muốn nói gì rồi. Hay điều cậu cần là một cô gái từng sống sót trong trại tập trung, và biết ơn vì một ngôi nhà ấm cúng. Và cậu với tôi sẽ sống như thế. Chúng ta sẽ đi xông hơi trên đại lộ phía Bắc. Chúng đánh tôi tại bãi biển Omaha, nhưng kệ mẹ chúng, tôi vẫn sống nhăn. Chúng ta sẽ chơi xả láng. Chúng ta sẽ tìm một giáo đường Do Thái chính thống - chán cái Đền thờ tạp nham này rồi. Chúng ta sẽ tìm kiếm một chazan§ tốt...” Mím đôi môi để bộ ria mép gần như vô hình hiện ra lưa thưa, Sandor bắt đầu hát. “Mi pnei chatoenu golino m’artzenu”. Và vì tội lỗi của chúng ta, chúng ta bị lưu đày khỏi đất nước mình. “Cậu và tôi, đôi bạn Do Thái lâu năm.” Ông ta nhìn Herzog bằng đôi mắt xanh biếc hình giọt sương. “Cậu là cậu bé của tôi. Cậu bé lòng lành vô tội của tôi.”

Ông ta hôn Moses. Moses cảm thấy thứ tình yêu sến sẩm. Một thứ tình yêu sến sẩm vô định hình, phình lên, đói khát, bừa bãi, hèn nhát.

“Ôi mình chỉ là một tên khờ,” Moses khóc với bản thân mình trên tàu. “Tên khờ!”

Tôi để lại cho ông một số tiền để dùng trong trường hợp khẩn cấp. Ông đã chuyển hết cho Madeleine để mua quần áo. Ông là luật sư của cô ta hay của tôi?

Có lẽ tôi đã hiểu, từ cái cách ông ta nói về các nữ thân chủ và tấn công tất cả nam thân chủ. Nhưng lạy Chúa! Làm sao mình lại can hệ vào tất cả thứ đó? Tại sao mình phải dính dáng với ông ta kia chứ? Hẳn là mình muốn gặp phải những thứ tào lao đó. Mình đã điên quá rồi, đến nỗi bọn họ, những người trong gia đình Himmelstein, còn biết nhiều chuyện hơn mình. Họ chỉ cho mình thấy những chuyện đời, và dạy mình chân lý.

Trả thù bằng lòng căm giận chính những suy nghĩ ngớ ngẩn của tôi.

Sau đó, vào chiều tối, khi chờ phà tại vùng ven biển ở Woods Hole, anh nhìn xuyên qua bóng tối màu xanh lục trên mạng lưới phản chiếu đáy nước sáng rực. Anh vui thích nghĩ về sức mạnh của mặt trời, về ánh sáng, về đại dương. Sự tinh khiết của không khí làm anh xúc động. Dưới nước, nơi hàng đàn cá tuế đang bơi, không một chút vẩn đục. Herzog thở dài, nói một mình “Đội ơn Chúa - Đội ơn Chúa!” Anh thở nhẹ nhàng hơn. Trái tim anh rung động mạnh bởi chân trời rộng mở; những màu sắc sâu lắng, mùi i ốt hăng hăng phảng phất của Đại Tây Dương bốc lên từ rong và các loài nhuyễn thể, cát trắng, mịn và nặng, nhưng chủ yếu là xúc động bởi sự trong suốt màu xanh lục khi anh nhìn xuống đáy đại dương gồ ghề đá với những đường màu vàng kim kết thành mạng. Không bao giờ tĩnh lặng. Nếu linh hồn anh có thể phát ra sự phản chiếu rực rỡ như thế, và ngọt lịm như thế, anh có thể cầu xin Chúa sử dụng anh vào việc đó. Nhưng như thế thì đơn giản quá. Nhưng như thế thì trẻ con quá. Bầu khí quyển thực sự không trong trẻo như thế này, mà hỗn loạn và giận dữ. Một hoạt động lớn lao của con người đang diễn ra. Tử thần đang theo dõi. Cho nên nếu ta có được chút hạnh phúc nào thì nên giấu nó đi. Khi tim bạn đã đủ đầy cũng nên ngậm miệng lại.

Anh có những khoảnh khắc tỉnh táo, nhưng không thể duy trì được sự cân bằng của mình lâu. Phà đến, anh lên phà, kéo chặt mũ trong gió biển, mặt hơi có vẻ thẹn vì anh thích thú với giây phút đặc trưng của kỳ nghỉ. Trong khi Herzog đứng từ trên boong thượng nhìn xuống, những chiếc xe nhận khách lên trong một đám mây cát và sét vôi mù mịt. Suốt thời gian phà chạy, anh gác chân lên cạnh trên chiếc va li, hứng ánh nắng, lim dim mắt nhìn những con thuyền.

Tại Vineyard Haven anh bắt được một chiếc taxi trên bến. Nó rẽ phải trên con đường chính song song với bến cảng, hai bên đường có những hàng cây lớn - nước, thuyền nằm bên phải, và con đường chạy bên dưới bóng cây đầy ánh nắng. Những chữ cái mạ vàng sáng lên ở các mặt tiền cửa hàng màu đỏ. Trung tâm mua sắm sáng rực như sân khấu lên đèn. Chiếc taxi chạy chầm chậm như thể máy móc cũ của nó bị đau tim. Nó chạy ngang qua thư viện công cộng, và những đường nội bộ có hàng cột, những cây du lớn được tạo hình cây đàn lia và cây sung dâu với những mảng vỏ trắng - anh chú ý những cây sung dâu. Những cây này giữ một vai trò quan trọng trong cuộc đời anh. Màu xanh lục của buổi chiều tối đang lắng xuống, và màu xanh lơ của nước, khi mắt ta chuyển hướng nhìn khỏi bóng của cỏ, có vẻ ngày càng nhợt nhạt hơn. Chiếc taxi lại rẽ phải, hướng vào bờ, và Herzog xuống xe, bỏ qua một nửa những hướng dẫn của người lái xe khi anh trả tiền. Xuống cầu thang - lại lên. Tôi thấy rồi. OK. Anh thấy Libbie trong bộ y phục rực rỡ đang đứng chờ trên hành lang, và anh vẫy chào. Nàng gửi đến anh một nụ hôn gió.

Ngay tức khắc anh biết mình đã phạm một sai lầm. Vineyard Haven không phải là nơi dành cho anh. Nơi này đẹp quá, và Libbie thì quyến rũ, một trong những phụ nữ quyến rũ nhất trên đời. Nhưng đáng lẽ mình không nên đến đây. Chỉ là có gì đó không đúng, anh nghĩ. Dường như anh đang hướng mắt tìm kiếm các bậc cấp bằng gỗ trên dốc, một người đàn ông do dự, dáng mạnh mẽ, đang ôm chiếc va li bằng cả hai tay như một cầu thủ sắp sửa thực hiện một cú ném bóng tới trước. Hai bàn tay anh bè bè, nổi gân chằng chịt; đó không phải bàn tay của một người lao động trí óc, mà là bàn tay của một người thợ hồ hay thợ sơn bẩm sinh. Đợt gió nhẹ thổi phồng bộ quần áo mỏng manh của anh rồi dán chặt chúng vào người. Trông vẻ mặt anh kìa! Ngay lúc đó tình trạng anh là quá kỳ cục, đến nỗi anh bị buộc phải nhìn vẻ mặt ấy - háo hức, đau khổ, quái dị, nguy hiểm, điên khùng và “khôi hài” chết đi được. Như thế đủ để khiến một người đàn ông cầu xin Chúa cất đi cái gánh nặng gẫy lưng của bản thể và tự thân phát triển, cầu xin Chúa đưa anh, một sự thất bại, trở về với giống loài để được trị liệu theo phương pháp nguyên thủy. Nhưng điều này đang trở thành một quan điểm hợp thời và gần như đã thành lệ khi nhìn vào bất cứ cuộc sống độc thân nào. Theo quan điểm này, bản thân cơ thể, với hai cánh tay và chiều dài thẳng đứng, được so sánh với cây Thánh giá mà trên đó ta đã biết sự đau khổ của tri giác và sự tồn tại riêng lẻ. Vì điều đó, trước nay anh đã trị liệu theo phương pháp nguyên thủy này, do Madeleine, Sandor, v.v... cung ứng; cho nên những bất hạnh mới đây có thể được coi như một công trình tập thể, bản thân anh tham dự vào đó, để hủy diệt tính phù phiếm và những cao vọng của anh về một cuộc sống cá nhân, để anh có thể phân rã, đau khổ và căm ghét, như rất nhiều người khác, không phải về bất cứ thứ gì đặc biệt như cây thánh giá mà xuống đến vũng lầy của sự tan rã hậu Phục Hưng, hậu Nhân Văn, hậu bác bỏ thuyết Decartes, bên cạnh cái Không. Mọi người đều ở trong diễn tiến này. “Lịch sử” cho mọi người chuyến đi miễn phí. Chính gia đình Himmelstein, những người chưa bao giờ đọc một quyển sách về siêu hình học, cũng đang rao hàng cái Không, như thể đó là thứ bất động sản dễ bán lắm. Con quỷ nhỏ này thai nghén những ý tưởng hiện đại, và một ý tưởng đặc biệt kích thích trái tim nhỏ bé và kinh khủng của anh: ta phải hy sinh cái cá nhân nghèo nàn, than van, keo kiết - dù sao (từ một quan điểm phân tích) đó cũng không là gì cả, mà chỉ là chứng vĩ cuồng ấu trĩ và ngoan cố, hoặc (từ quan điểm Mác-xít) một thuộc tính tiểu tư sản thối tha - cho nhu cầu của lịch sử. Và cho chân lý. Chân lý chỉ là chân lý khi nó giáng nhiều sự nhục nhã và ảm đạm hơn xuống đầu con người, thế nên nếu nó cho thấy bất cứ thứ gì ngoài sự xấu xa, thì đó là ảo tưởng, chứ không phải chân lý. Nhưng dĩ nhiên, anh, Herzog, giả thử đi ngược lại những xu hướng như vậy, đã cố gắng trở thành một Herzog tuyệt vời, một Herzog có lẽ vụng về, cố gắng sống đúng với những phẩm chất tuyệt vời mà anh chỉ nhận thức mơ hồ, theo một cách đặc trưng, ngoan cố, chống đối, mù quáng, nhưng thiếu lòng can đảm hay tri thức. Cứ cho là anh đã đi quá xa, vượt ra ngoài tài năng và quyền lực của mình, nhưng đây là nỗi khó khăn tàn nhẫn của một con người có những thôi thúc mạnh mẽ, thậm chí một niềm tin, nhưng không có những ý tưởng rõ ràng. Nếu anh thất bại thì sao? Có thực điều đó có nghĩa là không tồn tại sự thủy chung, không bao dung, không phẩm chất thiêng liêng? Anh có nên là một Herzog chất phác, không có tham vọng gì hết?

Không. Và Madeleine sẽ không bao giờ chịu làm vợ loại đàn ông đó. Điều mà nàng tìm kiếm, ở bất kỳ đâu, chính xác là một Herzog nhiều tham vọng. Để làm cho anh ta vấp ngã, lôi anh ta xuống thấp, đánh cho anh ta bò lăn, đá vỡ đầu anh ta bằng bàn chân quỷ cái sát nhân. Ôi, anh đã làm chuyện rối như tơ vò - thật là phung phí tri thức và tình cảm! Khi anh nghĩ về sự tẻ ngắt âu lo không bao giờ dứt của trò tán tỉnh rồi hôn nhân, suốt bao tháng ngày ấy anh đã bỏ công vào những cuộc thu xếp - chỉ vào các phương tiện thực tiễn, vào tàu xe, máy bay và khách sạn, các cửa hàng, ngân hàng nơi anh gửi tiền, vào bệnh viện, vào các bác sĩ và thuốc men, vào các món nợ; và về phần anh, những đêm mất ngủ triền miên, những buổi chiều vàng tẻ nhạt, những gian nan từ xích mích về tình dục, và tất cả tính chất ích kỷ kinh hoàng của nó, anh ngạc nhiên mình đã sống sót. Anh thậm chí ngạc nhiên tại sao mình phải muốn sống sót. Những người khác cùng thế hệ anh sống mòn mỏi, chết vì đột quỵ, vì ung thư, tự chọn cái chết cho mình, một cách có thể hiểu được. Nhưng anh, bất chấp mọi sai lầm vấp váp, bất chấp mình là thằng khờ khạo, anh chắc chắn phải khôn ranh, cứng cỏi. Anh sống sót. Mà sống để làm gì? Anh lẩn quẩn ở đây để làm gì? Để đuổi theo đà lao của những quan hệ cá nhân này cho đến khi sức lực cạn kiệt? Chỉ để là một trường hợp thành công vang dội trong vương quốc riêng tư, một ông vua của những trái tim? Herzog si tình, tìm kiếm tình yêu và ôm ấp những Wanda, những Zinka, những Ramona, hết người này đến người khác? Nhưng đây là công cuộc của đàn bà. Chuyện ôm ấp và thất tình này là dành cho phụ nữ. Sự nghiệp của một người đàn ông là trong phận sự, trong sự hữu ích, trong sự lịch lãm, trong chính trị, theo nghĩa của Aristotle. Vậy thì, tại sao mình đến nơi này, tại Vineyard Haven, vào một ngày nghỉ mà không phải một ngày nào khác! Đau khổ, và chưng diện, với cái quần của Ý và những cây bút máy, cùng với sự sầu não - để quấy chọc Libbie đáng thương, và lợi dụng tình cảm của nàng, buộc nàng phải đền đáp vì mình rất tử tế và tao nhã khi người chồng cuối cùng của nàng, Erikson, nổi điên tìm cách đâm nàng rồi tự tử bằng khí ga? Vào lúc đó, phải, mình rất xăng xái giúp đỡ. Nhưng nếu nàng không xinh đẹp, khêu gợi và rõ ràng là hấp dẫn mình như thế, liệu mình có là một người bạn và người trợ giúp sẵn lòng như vậy hay không? Và lúc này mà lại làm phiền nàng, khi vài tháng nữa là nàng trở thành cô dâu, cùng với những chuyện rắc rối của mình, thì thật không lấy làm hài lòng lắm. Mình đến đây để đòi đền đáp hay sao? Hãy quay lại đi, Moshe-Hanan, và lên phà trở về đi. Điều mình cần là một chuyến tàu hỏa. Đó đã thành ra chuyện ăn bánh trả tiền.

Libbie đi xuống theo con đường mòn để chào đón và hôn anh. Tối nay, nàng mặc một chiếc váy màu cam hay màu rượu cocktail có sắc hoa anh túc. Moses phải mất thêm một lúc nữa để xác định xem cái mùi hương anh ngửi thấy là từ luống hoa mẫu đơn gần đó hay từ cổ và vai nàng. Libbie thực sự vui sướng được gặp anh. Dù chơi đẹp hay không, anh cũng đã trở thành một người bạn của nàng.

“Anh khỏe không?”

“Anh sẽ không ở lại đây,” Herzog nói. “Như thế không đúng.”

“Anh nói gì vậy? Anh phải đi nhiều tiếng đồng hồ mới tới đây. Hãy vào trong gặp Arnold. Ngồi xuống uống chút gì đã. Anh buồn cười thật.”

Nàng cười với anh, và anh phải cười lại với nàng. Sissler đi ra hành lang, một người ở tuổi ngoài năm mươi, trông buồn ngủ và nhếch nhác, nhưng vui vẻ, lên tiếng chào đón anh với giọng trầm trầm. Anh ta mặc một chiếc quần chun lửng rộng màu hồng. “Anh ấy nói sắp quay về luôn đó, Arnold. Em bảo anh rồi đấy, anh ấy thật buồn cười.”

“Anh đã đi đến đây rồi mà nói vậy sao? Mời vào - mời vào. Tôi sắp đốt lò sưởi. Tầm tiếng nữa là trời lạnh rồi, và người ta sắp vào ăn tối. Uống chút gì nhé? Scotch hay Bourbon? Hay anh thích bơi một chút?” Sissler cười với nụ cười rộng mở, đáng yêu, và đôi mắt đen nhăn nheo.

Đôi mắt nhỏ, còn hàm răng thì lưa thưa. Anh ta bị hói phía trước, mảng tóc phía sau khá dày và nhô ra như những tai nấm lớn mọc trên phần thân cây mốc rêu. Libbie đã lấy một lão già khôn ngoan và dễ chịu, loại người luôn luôn cho thấy có hiểu biết sâu rộng và tình nhân loại. Trong ánh sáng rực rỡ của hiên nhà quay ra biển, trông nàng hết sức khỏe mạnh, và hạnh phúc. Mặt nàng rám nắng và mịn màng. Nàng tô son môi màu hoa anh túc, và trên một cánh tay nàng đeo vòng trang sức bằng vàng lưới; trên cổ nàng là một dây chuyền vàng khá nặng. Nàng có vẻ già đi - hẳn là nàng đã ba mươi tám hay ba mươi chín, anh đoán, nhưng đôi mắt đen nằm gần nhau cho nàng cái nhìn linh động và tập trung (nàng có một chiếc mũi thanh tú, xinh đẹp) thì trong sáng hơn anh từng thấy trước đây. Nàng ở vào độ tuổi mà khi tác động về sau của di truyền bắt đầu thành hình, các nhược điểm của tổ tiên xuất hiện - một nốt ruồi, hay những nếp nhăn hằn sâu, thoạt tiên làm tăng thêm vẻ đẹp của người phụ nữ. Cái chết hay người nghệ sĩ, đều vẽ những dấu vết đầu tiên rất chậm. Giờ đây đối với Sissler nó chẳng hề quan trọng. Anh ta đã chấp nhận điều này, sẽ cằn nhằn mãi bằng cái giọng Nga của mình, và cứ là một nhà kinh doanh bộc trực như thế cho đến khi anh ta lìa đời. Khi giờ phút đó đến, vì cái búi tóc phía sau, anh ta sẽ phải chết nằm nghiêng.

Những ý tưởng làm giảm sút dân số thế giới.

Nhưng khi Herzog nhận lấy cốc rượu và nghe tiếng mình nói cám ơn bằng một giọng rõ ràng, và thấy mình ngồi trong một chiếc ghế bọc vải hoa, phân tích tâm lý ra thì có lẽ hình ảnh người chết nằm trên giường mà anh nhìn thấy trong ảo ảnh không phải là Sissler, nhưng là một người nào đó đã có vợ. Thậm chí có thể là chính anh đang chết trong tưởng tượng. Anh đã từng có vợ - hai đời vợ - chính anh đã và đang là đối tượng của những hình dung về cái chết như thế. Này nhé: yêu cầu tiên quyết của sự ổn định trong một con người là con người đó nên thực sự mong muốn mình tồn tại. Đó là điều Spinoza§ nói. Điều này rất cần cho hạnh phúc (felicitas). Anh ta không thể xử sự tốt (bene agere), hay sống tốt (benevivere), nếu bản thân anh ta không muốn sống. Nhưng nếu tiêu diệt ai về mặt tinh thần cũng là điều tự nhiên, như tâm lý học nói, (một vụ ám sát tư tưởng mỗi ngày, bác sĩ tâm thần cũng phải chạy§), thì khát vọng tồn tại không đủ vững chắc để hỗ trợ cho một cuộc sống tốt. Tôi muốn tồn tại hay muốn chết? Nhưng trong giây phút có tính chất xã hội này, anh không thể mong trả lời được câu hỏi như thế, và thế là anh nuốt ngụm rượu bourbon lạnh buốt trong cái ly leng keng. Ngụm whisky trôi xuống, nóng bỏng dễ chịu trong ngực như một dây lửa xoắn xuýt. Dưới kia anh nhìn thấy bãi biển lỗ chỗ và mặt trời lặn đỏ lửa trên mặt nước. Chiếc phà đang quay trở về. Khi mặt trời lặn xuống, thân tàu lớn đột ngột sáng bừng ánh đèn điện. Trên bầu trời yên tĩnh, một chiếc trực thăng đang bay về cảng Hyannis, nơi gia đình Kennedy đã sinh sống. Từng xảy ra những sự kiện lớn ở đó. Sức mạnh của các quốc gia. Chúng ta biết gì về điều đó? Herzog cảm thấy một cơn đau nhói khi nghĩ về vị cố Tổng thống (mình không biết sẽ nói gì trong một cuộc trò chuyện thực sự với một vị Tổng thống). Anh mỉm cười nhẹ khi nhớ lại lời mẹ anh khoe khoang anh với cô Zipporah: “Moses mồm mép lắm. Nó có thể trò chuyện với Tổng thống hẳn hoi.” Nhưng thời đó Tổng thống là Harding. Hay Tổng thống Coolidge? Trong khi đó cuộc trò chuyện vẫn tiếp tục. Sissler đang cố làm cho Moses cảm thấy thoải mái - chắc là mình trông khó chịu ra mặt - và Libbie có vẻ quan tâm.

“À, đừng lo gì cho tôi,” Moses nói. Chỉ là tôi đang hứng chí một chút thôi mà.” Anh cười. Libbie và Sissler nhìn nhau, nhưng cảm thấy dễ chịu hơn. “Ngôi nhà đẹp quá. Các bạn thuê hả?”

“Tôi mua hẳn rồi,” Sissler đáp.

“Ra vậy. Một nơi thật tuyệt vời. Chỉ ở vào mùa hè thôi hả? Mà căn nhà này thu xếp lại để ở vào mùa đông cũng khéo lắm.”

“Phải tốn thêm mười lăm ngàn đô hoặc có thể nhiều hơn,” Sissler nói.

“Nhiều vậy à? Chắc là trên hòn đảo này nhân công và vật liệu đắt đỏ hơn.”

“Tôi có thể tự mình làm lấy, chắc chắn vậy,” Sissler nói. “Nhưng chúng tôi chỉ đến đây nghỉ ngơi thôi. Tôi biết anh cũng sở hữu một ngôi nhà.”

“Ludeyville, bang Massachusetts,” Herzog đáp.

“Ở chỗ nào vậy?”

“Berkshires. Gần với góc Connecticut.”

“Chắc đó là một vùng nông thôn đẹp lắm.”

“Ô, chỗ đó rất đẹp. Tuy rất xa xôi. Xa mọi thứ.”

“Uống thêm nhé?”

Chắc là Sissler nghĩ rượu sẽ trấn tĩnh Herzog.

“Có lẽ Moses muốn tắm rửa cho nhẹ người sau chuyến đi,” Libbie nói.

“Để anh chỉ phòng cho anh ấy.”

Sissler xách cái va li của Herzog lên.

“Cầu thang cổ đẹp mắt thật,” Moses nói. “Bây giờ trả hàng ngàn đô la cũng không làm lại được một cái như vậy. Họ tốn thật nhiều công sức, cho một căn biệt thự mùa hè.”

“Sáu mươi năm trước, người ta còn có nhiều thợ thủ công,” Sissler nói. “Hãy xem những cánh cửa này. Chúng bằng gỗ thích mắt chim đấy. Anh sẽ ở trong phòng này. Mọi thứ đã sẵn sàng cho anh ở đây - khăn tắm, xà phòng. Tối nay sẽ có vài người láng giềng đến chơi. Một phụ nữ độc thân. Một ca sĩ. Cô Elisa Thurnwald. Đã ly dị.”

Căn phòng rộng và tiện nghi, nhìn ra quang cảnh ngoài vịnh. Đèn hiệu màu xanh lơ của hai mũi Đông và Tây đều được thắp sáng.

“Đây là một nơi thật đẹp,” Herzog nói.

“Mở đồ đạc đi nhé. Hãy thoải mái như ở nhà. Đừng vội đi đâu cả. Tôi biết anh là một bạn tốt của Libbie khi cô ấy gặp khó khăn. Cô ấy kể với tôi anh đã bảo vệ cô ấy khỏi cái gã điên Erikson. Gã thậm chí muốn đâm đứa bé tội nghiệp. Ngoài anh ra, cô ấy không có ai để nhờ giúp đỡ.”

“Thật ra, Erikson cũng chẳng có ai để nhờ giúp đỡ.”

“Thế có gì khác biệt?” Sissler nói, với gương mặt thô tháp hơi ngoảnh đi nhưng chỉ là để đôi mắt khôn ngoan của anh ta nhìn Herzog từ góc có thể soi xét đầy đủ nhất. “Anh đã bênh vực cô ấy. Với tôi, như thế là tất cả. Không chỉ vì tôi cũng yêu cháu bé, mà còn vì quanh đây có nhiều gã dễ sợ quá. Tôi có thể thấy anh đã gặp rắc rối. Anh điếng cả người. Anh có tâm hồn, Moses ạ.” Anh ta lắc đầu, cặp điếu thuốc trong hai ngón tay lấm lem đưa vào miệng hít một hơi, giọng nói trầm trầm. “Chúng ta không thể bỏ mặc thằng chó chết ấy, phải không nào? Gánh nặng tai ngược ấy, tâm hồn.”

Moses hạ thấp giọng trả lời, “Tôi thậm chí không biết mình còn giữ được linh hồn hay không nữa.”

“Tôi nói là có. Ừm...” Anh ta xoay cổ tay đón lấy ánh sáng cuối ngày trên chiếc đồng hồ bằng vàng. “Anh có thì giờ nghỉ ngơi một chút đấy.”

Sissler đi ra. Moses nằm xuống giường một lúc - một tấm nệm tốt, một chiếc giường êm ái sạch sẽ. Anh nằm khoảng mười lăm phút đầu óc không nghĩ ngợi gì, miệng hé ra, chân và tay duỗi dài, thở nhẹ nhàng khi anh ngắm những hình thù trên giấy dán tường cho đến khi chúng lẫn vào bóng tối. Rồi anh đứng lên, không phải để rửa mặt hay thay quần áo mà để viết một lá thư từ biệt trên chiếc bàn bằng gỗ thích. Trong ngăn kéo có sẵn giấy bút.

Phải quay về. Lúc này không dám nhận lòng tốt của các bạn. Cảm xúc, trái tim, mọi thứ đều trong tình trạng kỳ lạ. Công việc chưa hoàn tất. Cầu ơn trên ban phước lành cho hai bạn. Và chúc hai bạn nhiều hạnh phúc. Hẹn đến cuối hè, nếu hai bạn dành cho tôi một dịp khác. Rất cám ơn. Moses.

Anh lẻn ra khỏi nhà. Vợ chồng Sissler đang ở trong bếp. Sissler đang bẻ khay nước đá rôm rốp. Moses nhanh chóng xuống nhà dưới và trong chớp mắt biến ra khỏi cửa một cách nhẹ nhàng. Anh băng qua các bụi cây nhỏ vào lô đất trong khu. Ra con đường mòn và trở lại bến phà. Anh gọi một taxi ra phi trường. Vào giờ này chỉ có chuyến bay đi Boston. Anh lên chuyến bay này và tại phi trường Boston anh đón máy bay đi Idlewild. Đến 11 giờ khuya anh đã nằm dài trên chiếc giường của mình, uống sữa nóng và ăn bánh sandwich với bơ đậu phụng. Chuyến đi này tốn của anh bộn tiền.

Anh luôn bỏ lá thư của Geraldine Portnoy trên bàn ngủ, anh nhặt lên đọc lại trước khi chìm vào giấc ngủ. Anh cố nhớ lại cảm giác của mình khi đọc nó lần đầu tiên tại Chicago, sau một thời gian trễ nải.

Thưa thầy Herzog, em là Geraldine Portnoy, bạn của Lucas Asphalter. Có lẽ thầy còn nhớ... Có lẽ còn nhớ? Lần trước Moses đã đọc nhanh hơn (nét chữ đầy nữ tính - kiểu chữ in trường tiến bộ thành ra liền nét như chữ viết tay, và dấu chấm trên đầu chữ i là hình vòng tròn mở nhỏ xíu kỳ lạ) cố gắng nuốt ngay tức khắc toàn bộ lá thư, lật các trang giấy để xem phần chính của sự việc được nhấn mạnh ở đâu. Thực sự là em coi khóa giảng của thầy về chủ thuyết Lãng mạn như những Triết gia Xã hội. Chúng ta bất đồng về Rousseau và Karl Marx. Em đồng ý với quan điểm của thầy, rằng Marx bày tỏ những hy vọng siêu hình về tương lai của nhân loại. Em nhìn nhận những gì ông ấy nói về chủ nghĩa duy vật theo nghĩa đen thái quá. Quan điểm của mình! Nó phổ biến thôi, và sao cô ấy muốn mình dao động như thế này - tại sao cô ấy không theo đuổi nó tiếp đi? Anh đã cố gắng tìm hiểu xem cô ta muốn gì, nhưng tất cả những dấu chấm vòng tròn mở đó cứ rơi vào nhãn quan của anh như tuyết và che cái thông điệp đó mất. Có lẽ thầy chẳng bao giờ chú ý đến em đâu, nhưng em thích thầy, và là một người bạn của Lucas Asphalter - anh ta ngưỡng mộ thầy, anh ta nói thầy đúng là kết tinh của hầu hết các phẩm chất ưu tú ở con người - dĩ nhiên là em có nghe nhiều về thầy, lớn lên trong khu xóm cũ của Lucas, và về chuyện thầy chơi bóng rổ trong đội Huynh đệ Cộng Hòa, vào những ngày vàng son của Chicago trên phố Division. Một ông dượng của em là một trong những huấn luyện viên của đội - Jules Hankin. Mình nghĩ là mình nhớ Hankin. Ông ta mặc một cái áo khoác len màu xanh lơ, và tóc rẽ ngôi giữa. Em không muốn thày hiểu lầm. Em không muốn xen vào chuyện của thầy. Và em không phải là địch thủ của chị Madeleine. Em cũng cảm thông với chị ấy. Chị ấy rất hoạt bát, thông minh, hấp dẫn, chị rất nhiệt tình và thành thật với em. Suốt một thời gian, em ngưỡng mộ chị ấy, và là một phụ nữ trẻ hơn, em rất thích thú những lời tâm sự của chị ấy. Herzog đỏ mặt. Những lời tâm sự của nàng ta ắt có luôn tình hình lơ là tình dục của anh. Là một học trò cũ, tất nhiên em thích thú nghe kể về cuộc sống riêng tư của thầy, nhưng em cũng ngạc nhiên về sự thoải mái và sốt sắng của chị ấy khi muốn nói chuyện với em, và em sớm hiểu là vì lý do nào đó, chị ấy muốn kéo em về phe chị. Lucas cảnh báo em đề phòng chuyện thị phi, nhưng lúc đó, bất cứ cảm giác căng thẳng nào giữa những người cùng giới thường bị nghi ngờ một cách không chính đấng. Nền tảng khoa học của em đã dạy em cách tổng quát hóa sự việc thận trọng hơn, và chống lại thói quen phân tích tâm lý hành vi thông thường đang mon men tiến lại. Nhưng chị ấy muốn kéo em về phe chị, mặc dù việc đó quá tế nhị nên không thể cứ nịnh nọt em mà được, như lời người ta nói. Chị ấy nói rằng thầy có những phẩm chất nhân văn và tri thức rất tốt đẹp, tuy bị loạn thần kinh, và tính khí nóng nảy không thể chịu được luôn luôn làm cho chị ấy hoảng sợ. Tuy vậy, chị ấy nói thêm, thầy có thể là một người vĩ đại, và sau hai cuộc hôn nhân không có tình yêu và không ra gì, có lẽ thầy sẽ dồn nỗ lực cho công trình mà thầy phải thực hiện. Thầy không thực sự khôn khéo trong các quan hệ tình cảm. Chẳng mấy chốc chị ấy nhận ra mình không bao giờ trao trọn bản thân mình cho một người đàn ông thiếu vượt trội về tri thức hay tình cảm. Chị Madeleine nói rằng lần đầu tiên trong đời chị ấy hiểu rõ mình đang làm gì. Cho đến nay, tất cả đều lộn xộn và có nhiều khoảng thời gian mà chị không thể giải thích. Kết hôn với thầy, chị ấy lâm vào sự rối rắm này, mà nếu không có một giai đoạn nghỉ ngơi nào đó thì tình hình vẫn sẽ y nguyên. Nói chuyện với chị ấy hết sức thú vị, chị ấy cho ta cảm giác một cuộc gặp gỡ quan trọng - với cuộc sống - một con người xinh đẹp, rạng rỡ với số phận do chính mình định đoạt. Kinh nghiệm của chị ấy rất phong phú, hoặc có thai... Chuyện gì đây? Herzog đã nghĩ. Cô ta còn sắp nói với mình rằng Madeleine sắp có con? Đứa con của Gersbach? Ôi! Thật tuyệt vời! - thật may mắn cho mình. Nếu cô ta có con ngoài hôn thú, mình có thể đệ đơn giành quyền nuôi bé June. Anh háo hức ngấu nghiến phần còn lại của trang thư, lật sang trang khác. Không, Madeleine không mang thai. Cô ta quá khôn khéo để cho phép xảy ra chuyện đó. Cô ta tồn tại được là nhờ vào trí thông minh. Một phần sự bệnh hoạn của cô ta là sắc sảo quá. Thế là cô ta không có thai. Em không chỉ là một sinh viên cao học đã giúp đỡ đứa bé mà còn là người được chị ấy tin cẩn tâm sự. Đứa con gái nhỏ của thầy rất gắn bó với em, và em thấy cháu là một đứa trẻ phi thường nhất. Rất đặc biệt, thật vậy. Em yêu bé June hơn tình cảm thông thường, nhiều hơn ai đó yêu thương một đứa trẻ mà họ được gặp gỡ như vậy. Em hiểu người Ý được cho là có nền văn hóa yêu quí trẻ con nhất ở phương Tây (xét từ hình tượng Chúa hài đồng trong hội họa Ý) nhưng rõ ràng là người Mỹ củng có tâm lý say mê trẻ con của riêng mình. Theo bề ngoài, mọi thứ đều được làm cho trẻ con. Nói cho công bằng, em nghĩ, về cơ bản, Madeleine không tệ với bé June. Chị ấy có khuynh hướng là người độc đoán. Anh Gersbach, người có một vị trí không rõ ràng trong gia đình này, nói chung là rất yêu thích cháu bé. Cháu gọi anh ta là Cậu Val, và em thường nhìn thấy anh ta cõng bé, hay dồi bé lên không trung. Đến đây Herzog nghiến răng giận dữ, cảm thấy điều nguy hiểm. Nhưng em phải báo cáo một điều không mấy dễ chịu, và em đã nói chuyện này với Lucas. Đó là, một đêm nọ trên đường đến Đại lộ Harper, em nghe tiếng cháu khóc. Cháu đang ở trong xe của Gersbach, không ra ngoài được, cháu bé đáng thương run rẩy và khóc. Em tưởng trong lúc đang chơi đùa, cháu đã tự đóng cửa xe giam mình bên trong, nhưng lúc đó trời tối rồi, và em không hiểu tại sao vào giờ đi ngủ mà cháu lại ở bên ngoài nhà một mình. Đọc đến đây, trái tim Herzog đập thình thịch đáng ngại. Em đã phải dỗ cháu và sau đó em phát hiện rằng mẹ cháu và cậu Val đang cãi nhau trong nhà. Cậu Val đã nắm tay cháu lôi ra xe, và bảo cháu chơi ở đó một lúc. Ông ta đóng cửa xe và đi trở vào nhà. Em có thể nhìn thấy ông ta bước lên cầu thang trong khi cháu June khóc thét lên vì sợ hãi. Tôi sẽ giết hắn về chuyện này - vậy hãy giúp tôi, nếu tôi không hành động! Anh đọc những dòng kết thúc. Luke nói thầy có quyền biết những chuyện như vậy. Anh ấy sắp gọi điện thoại cho thầy nhưng em cảm thấy nghe qua điện thoại chắc sẽ gây xáo trộn và tai hại. Một lá thư sẽ cho thầy cơ hội cân nhắc - suy nghĩ mọi chuyện thấu đáo và có một cái nhìn cân bằng hơn. Em thật sự không tin Madeleine là một người mẹ tồi.

*

Vào buổi sáng, anh lại viết thư. Chiếc bàn viết nhỏ cạnh cửa sổ có màu đen, sánh ngang với màu đen đúa của lối thoát hiểm ở phòng anh khi có hỏa hoạn, các lan can của nó được nhúng trong hắc ín, một lớp dày sơn trang trí màu đen, các lan can cách đều nhau nhưng được nhìn theo luật xa gần. Anh có các bức thư phải viết. Anh đang bận rộn, bận rộn theo đuổi các mục đích mà chỉ vào lúc này anh mới bắt đầu lờ mờ hiểu ra. Thông điệp đầu tiên của anh ngày hôm nay, thành hình khi anh còn nửa tỉnh nửa mê, là dành cho Đức ngài Hilton, vị tu sĩ đã đưa Madeleine vào Giáo hội Công giáo. Nhấm nháp tách cà phê đen, Herzog trong cái áo choàng cotton có hoa văn hình cánh hoa, nheo mắt và hắng giọng, đã cảm thấy cơn giận dữ nhen nhóm, sự bất bình đầy ứ trong lòng. Đức ngài phải biết cái ảnh hưởng do ông ta gây ra nơi những con người mà ông ta hủy hoại. Tôi là người chồng, hoặc chồng cữ, của một thiếu phụ mà ngài cải đạo, là Madeleine Pontritter, con gái của một ông bầu sân khấu nổi tiếng. Có lẽ ngài còn nhớ, cô ta được ngài hướng dẫn vài năm trước đây và được ngài rửa tội. Một người vừa tốt nghiệp trường Radcliffe, rất xinh đẹp... Có đúng là Madeleine xinh đẹp như thế không, hay vì mất cô ta mà anh nói vống lên thế - nó có làm cho nỗi đau khổ của anh trở nên đáng kể hơn không? Điều đó có an ủi anh rằng anh bị một giai nhân đá? Nhưng cô ta làm vậy là vì cái tay Gersbach cục súc, ồn ào, bám váy đàn bà kia. Đối với sự ham muốn nhục dục của đàn bà thì không gì can được. Đó là kiến thức có từ xưa. Với đàn ông cũng vậy. Tuy nhiên, một cách khách quan, cô ta là một giai nhân. Daisy cũng vậy, vào thời của nàng. Chính bản thân mình cũng có thời đẹp trai, nhưng tính kiêu căng tự phụ đã làm hỏng dáng vẻ bề ngoài của mình... Cô ta có nước da hồng hào khỏe mạnh, tóc đen nhánh được quấn lại thành một búi phía sau và tóc mái bằng trước trán, một cái cổ mảnh khảnh, đôi mắt màu xanh đậm và một chiếc mũi dọc dừa từ chân mày chạy thẳng xuống. Tóc mái cắt ngang trán che giấu một trí thông minh đáng kể, ý chí của một con quỷ. Nếu không thì đó hoàn toàn là một sự rối loạn tâm thần. Cô ta có thị hiếu tuyệt vời về phong cách. Ngay khi vừa nhận được sự hướng dẫn, cô ta mua ngay những chiếc thánh giá, mề đay, các sách kinh rôze và quần áo phù hợp. Nhưng thật ra, cô ta chỉ là một cô gái vừa mới rời trường đại học. Tuy vậy, tôi tin là cô ta hiểu nhiều thứ hơn tôi và tôi muốn ngài biết rằng, thưa Đức ngài, tôi không viết thư này với mục đích vạch trần Madeleine hay đả kích ngài. Tôi chỉ tin rằng có lẽ ngài quan tâm chuyện gì có thể xảy ra, hoặc thực sự xảy ra, khi người ta muốn tự cứu mình khỏi... tôi cho rằng từ này là chủ nghĩa hư vô.

Giờ thì xảy ra chuyện gì? Chuyện gì đã thực sự xảy ra? Herzog cố gắng hiểu, nhìn chằm chặp vào những bức tường gạch mà anh đã một lần nữa trốn khỏi Vinyard để trở về. Mình có căn phòng đó ở Philadelphia - công việc trong một năm đó - và mình đã đi đi về về New York ba hay bốn lần mỗi tuần trên chuyến tàu Pennsylvania, đến thăm Marco. Daisy đã thề sẽ không có chuyện ly dị. Và trong một thời gian, mình đã sống như vợ chồng với Sono Oguki, nhưng nàng không đáp lại mục đích của mình. Không nghiêm túc cho lắm. Mình không làm được bao nhiêu việc. Các lớp học thường lệ ở Philadelphia. Chúng cảm thấy chán mình và mình cũng chán chúng. Ba mình nghe phong thanh việc mình sống phóng đãng, và ông giận dữ. Daisy viết thư cho ông nói về chuyện đó, nhưng việc đó chẳng dính dáng gì đến ông. Đã thực sự xảy ra chuyện gì? Mình từ bỏ nơi trú ẩn là một cuộc tồn sinh có trật tự, có mục đích, và hợp pháp vì nó làm mình ngán ngẩm, và mình cảm thấy đó chỉ là cuộc sống của một anh chàng cà lơ phất phơ. Sono muốn mình dọn về ở với nàng. Nhưng mình thấy chuyện đó khiến mình thành ra gã đàn bà. Thế nên, mình mang hết giấy tờ, sách vở và chiếc máy đánh chữ Remington với cái nắp màu đen, và các đĩa nhạc, cây kèn ô boa, và âm nhạc của mình xuống Philadelphia.

Lê thân tới lui trên tàu, làm cho mình bệ rạc - sự hy sinh lớn lao nhất mà anh có thể thực hiện. Anh đến thăm cậu con trai nhỏ, và đối diện với sự giận dữ của người vợ cũ. Daisy cố tỏ ra thản nhiên. Điều đó làm hại nhiều cho dung nhan của nàng. Daisy đón Moses trên đầu cầu thang, hai tay khoanh trước ngực, tự biến mình thành một dạng hình vuông với đôi mắt xanh lá và kiểu đầu vuông, chờ để nói anh phải mang Marco về trong vòng hai tiếng đồng hồ. Anh có một nỗi kinh hoàng từ những cuộc gặp gỡ này. Đương nhiên nàng biết chính xác anh đang làm gì, anh đang gặp ai, và thỉnh thoảng sẽ nói “Nước Nhật thế nào?” hoặc “Đức Giáo hoàng ra sao?” Cái đó chẳng có gì buồn cười. Nàng có nhiều phẩm chất tốt đẹp, nhưng trong căc phẩm chất đó không có óc khôi hài.

Moses đã sẵn sàng đưa Marco đi chơi. Nếu không thì thời gian trôi qua nặng nề lắm. Trên tàu anh ghi nhớ những sự kiện về cuộc Nội chiến - ngày tháng, tên người, các trận đánh - thế nên khi Marco đang ăn hamburger tại quán ăn trong Vườn thú, nơi hai cha con thường tới, hai cha con có thể trò chuyện với nhau. “Bây giờ đã đến lúc ba nói với con về Beauregard,” anh nói. “Phần này rất thú vị.” Nhưng Herzog chỉ có thể cố tập trung tinh thần vào Tướng Beauregard§, hay vào hòn đảo Số 10§ hay Andersonville§. Anh đang nghĩ cách giải quyết với Sono Oguki, là người mà anh đã “đào thoát” để đến với Madeleine - nó khiến anh có cảm giác một cuộc đào ngũ. Người phụ nữ đó đang đợi anh gọi, anh biết thế. Và anh thường quy hàng cám dỗ mà ghé vào với Sono để nói vài câu chuyện, chứ không có gì hơn, khi Madeleine đang quá bận với Nhà thờ và từ chối gặp anh. Mớ rắc rối này thật kỳ cục, và anh khinh bỉ chính mình đã tạo ra nó. Đây là tất cả công việc mà một người đàn ông có thể tìm ra để làm sao?

Mất lòng tự trọng! Thiếu ý tưởng rõ ràng!

Anh có thể thấy Marco cảm thông với người cha đã lẫn lộn của mình. Cậu chơi trò chơi với Moses, hỏi nhiều câu về cuộc Nội chiến, chỉ vì đó là thứ duy nhất mà cha có thể nói với cậu. Cậu bé không từ chối món quà xuất phát từ hảo ý của cha. Trong đó có tình yêu thương, Herzog nghĩ. Anh cuộn minh trong chiếc áo cotton có hoa văn, cốc cà phê của anh đã nguội ngắt. Mình và những đứa con của mình yêu thương nhau. Nhưng mình có thể cho chúng điều gì? Marco sẽ nhìn anh với đôi mắt trong veo, khuôn mặt trẻ con nhợt nhạt, mặt Herzog có phần nào xa lạ với đầy tàn nhang và mái tóc cắt ngắn, do anh tự chọn. Cậu có cái miệng của Bà nội Herzog. “Này, thôi được, con. Bây giờ ba phải trở về Philadelphia,” Herzog nói. Trái lại, anh thấy chuyến trở về Philadelphia này chẳng có gì là cần thiết cả. Philadelphia hoàn toàn là một sự nhầm lẫn. Nhu cầu phải đi chuyến tàu đó là gì? Chẳng hạn, có cần thiết phải gặp Elizabeth và Trenton không? Họ có chờ đợi anh gặp để nhìn họ không? Cái giường đơn của anh ở Philadelphia chờ đợi anh chăng? “Đến giờ tàu chạy rồi, Marco.” Anh lôi chiếc đồng hồ bỏ túi ra, đó là một món quà cha anh tặng anh từ hai mươi năm trước. “Hãy cẩn thận trên đường ray xe điện ngầm. Và trong khu xóm cũng vậy. Đừng xuống Công viên Morning-side. Ở đó có bọn du đãng.”

Anh kìm nén sự thôi thúc gọi cho Sono Oguki từ một buồng điện thoại bên lề đường, và bước vào một xe điện ngầm đưa anh đến nhà ga Penn. Trong chiếc áo khoác dài màu nâu, chật ở hai vai và xộc xệnh do những cuốn sách được dồn vào túi, anh bước vào đường hầm của các cửa hàng - hoa, dao kéo, rượu whisky, bánh rán và xúc xích nướng, nước cam lạnh. Anh gắng gỏi leo vào cái vòm đầy ánh sáng của nhà ga, những cái cửa sổ vĩ đại đầy bụi bặm chia đôi mặt trời mùa thu - mặt trời gù lưng của khu may mặc. Tấm gương của chiếc máy làm kẹo gôm cho Herzog thấy anh khá xanh xao, ốm yếu - áo khoác, khăn quàng len, mũ và lông mày xoắn lại, sáng rực lên trong ánh sáng tràn ngập, phô bày khuôn mặt anh, khuôn mặt của một người đàn ông đang giữ vẻ bình thản. Herzog mỉm cười với hiện thân của cuộc đời mình trước đó, với Herzog nạn nhân, Herzog người-tình-tương-lai, Herzog chủ nhân của một số công trình tri thức mà cả thế giới trông cậy vào, để thay đổi lịch sử. Để tác động vào sự phát triển của nền văn minh. Mấy thùng giấy mốc meo dưới giường nằm của anh ở Philadelphia sắp cho ra kết quả quan trọng này.

Thế là, bằng cách mở rộng cánh cổng sắt với tấm bảng màu đỏ thắm khắc chữ vàng, Herzog cầm tấm vé chưa bấm lỗ của mình bước xuống tàu. Dây giày anh kéo loẹt quẹt. Hồn ma của một niềm hãnh diện về hình thể vẫn còn với anh. Ở bậc thấp hơn, những toa xe, màu đỏ khói, đang đợi. Anh đang đến hay đang đi? Thỉnh thoảng anh không biết nữa.

Những cuốn sách trong túi anh là những truyện ngắn về thời kỳ Nội chiến của Pratt và vài cuốn của Kierkegaard§. Tuy đã bỏ thuốc lá, Herzog vẫn bị lôi kéo về toa tàu dành cho người hút thuốc. Anh thích khói thuốc lá. Ngồi trong chiếc ghế bọc nhung bẩn thỉu, anh lôi ra một cuốn sách và đọc. Vì hấp hối nghĩa là tất cả đã chấm hết, nhưng đang chết thì có nghĩa là kinh qua cái chết, cố suy nghĩ xem cái này có thể biểu hiện điều gì. Nếu... Phải... Không... mặt khác, nếu sinh tồn là nôn mửa thì niềm tin là một cảm giác khuây khỏa - không chắc chắn. Nếu không thế - niềm tin sẽ bị sự đau khổ tiêu diệt, và ta sẽ cảm nhận được quyền lực của Thượng đế khi ngài phục dựng ta. Bài đọc hay cho một người trầm cảm! Herzog ngồi mỉm cười ở bàn viết. Anh gục đầu vào hai bàn tay, cười lặng lẽ. Nhưng trên tàu điện, anh đang nghiên cứu một cách cần mẫn, hoàn toàn nghiêm túc. Tất cả những ai đang sống cũng đều sống trong nỗi tuyệt vọng (?) Và đó là sự bệnh hoạn cho tới chết (?). Có phải là con người ta phủ nhận bản chất của mình (?)

Anh gấp sách lại khi tàu đến bãi rác của New Jersey Anh cảm thấy nóng đầu. Anh áp cái nút lớn Stevenson trên ve áo vào má cho mát. Khói trong toa xe có mùi ngọt, thối rữa, và đậm. Anh hít sâu nó vào phổi - một mùi hôi rúng động, anh hít một cách mê ly cái mùi khai khái của những tẩu thuốc cũ. Những bánh xe lao đi rầm rập, nghiến vào đường ray. Mặt trời mùa thu lạnh rực rỡ trên các nhà máy của New Jersey. Các đống xỉ hình núi lửa, chất thải, rác rến, các chất tái chế, các ngọn đuốc ma quái, và chẳng mấy chốc là các cánh đồng và rừng cây. Những cây sồi lùn tua tủa như kim loại. Những cánh đồng hóa màu xanh lơ. Mỗi cột phát sóng radio như một lỗ kim với một giọt máu trong đó. Những tường gạch xỉn màu của thành phố Elizabeth lùi lại phía sau. Vào lúc chạng vạng tối, thành phố Trenton hiện ra như lòng một lò lửa than. Herzog đọc tấm bảng hiệu thành phố - Trenton LÀM, Thế giới HƯỞNG.

Đêm đến, trong ánh điện lấp lánh lạnh lẽo, tàu đến Philadelphia.

Anh chàng đáng thương, sức khỏe của anh ta không được tốt.

Herzog nhăn nhở cười khi nghĩ đến những viên thuốc đã dùng và lượng sữa anh đã uống trong đêm. Cạnh giường của anh ở Philadelphia luôn có một tá chai lọ. Anh nhấm nháp sữa để dằn bụng.

Sống giữa những ý tưởng và quan niệm vĩ đại, ít liên quan đến hiện tại, ngày này qua ngày khác, điều kiện sống của người Mỹ. Ngài thấy đó, thưa Đức ngài, nếu ngài lên ti vi với chiếc áo thánh cổ xưa và những chiếc áo lễ của Giáo hội La Mã, ít nhất sẽ có đủ người Ái Nhĩ Lan, người Ba Lan, người Croatia, ngồi xem ti vi trong các quán rượu để hiểu ngài, đưa hai cánh tay tao nhã lên trời và liếc mắt như tài tử phim câm - Richard Barthelmess hay Conway Tearle; giai cấp công nhân của tổ chức Tư vấn Tái thẩm định§ rất lấy làm hãnh diện về anh ta. Nhưng tôi, một chuyên gia thông thạo về lịch sử tri thức, gặp trở ngại vì rối loạn cảm xúc... Chống lại luận điệu cho rằng suy nghĩ mang tính khoa học đã gây rối loạn cho mọi cân nhắc căn cứ trên giá trị... Tin rằng quy mô của vũ trụ không hề hủy diệt giá trị con người, rằng phạm vi các sự kiện và phạm vi các giá trị không vĩnh viễn tách rời nhau. Và cái ý tưởng kỳ quặc thâm nhập vào đầu óc (Do Thái) của tôi là chúng ta sẽ phải giải quyết chuyện này! Cuộc sống của tôi sẽ chứng minh một quan điểm khác. Rất mỏi mệt với hình thức hiện đại của chủ nghĩa duy lịch sử, thứ chỉ thấy trong nền văn minh này sự thất bại của những hy vọng lớn lao nhất của tôn giáo và tư tưởng phương Tây, thứ mà Heidegger gọi là Cú ngã thứ nhì của Nhân loại vào sự tầm thường. Không một triết gia nào rơi đủ sâu để hiểu sự tầm thường là gì. Câu hỏi về trải nghiệm tầm thường của con người là câu hỏi chính của các thế kỷ hiện đại này, như cả Montaigne§ và Pascal§ đã thấy rõ, nếu không bất đồng với nhau. - Sức mạnh của đức tính của một con người hay khả năng tinh thần được đo lường bằng cuộc sống tầm thường của họ.

Bằng cách này hay cách khác, cái ý tưởng thực sự điên rồ đã thâm nhập vào đầu óc tôi rằng những hành động của chính tôi có tầm quan trọng lịch sử, và điều này (tưởng tượng?) tức là kẻ nào làm tổn hại tôi tức là đang can thiệp vào một thí nghiệm quan trọng.

Herzog buồn bã nhấm nháp sữa ở Philadelphia, một gã điên khùng èo uột khấp khởi hy vọng, nghiêng bịch sữa để trấn áp cái bụng và dìm chết cái đầu óc ồn ào của mình, dỗ mình vào giấc ngủ. Anh đang nghĩ về Marco, Daisy, Sono Oguki, Madeleine, gia đình Pontritter, và thỉnh thoảng nghĩ về sự khác biệt giữa bi kịch cổ điển và hiện đại theo Hegel, kinh nghiệm nội tại của trái tim và sự sâu sắc hơn của cá tính trong thời hiện đại. Đôi khi cá tính của anh bị cách ly khỏi cả các sự kiện và các giá trị. Nhưng cá tính hiện đại thì không nhất quán, bị phân chia, dao động, thiếu sự vững chắc như đá của con người cổ xưa, và cũng bị tước mất những ý tưởng kiên định, các định lý rõ ràng, xác đáng của thế kỷ 17.

Moses muốn làm điều mình có thể để cải thiện tình trạng con người, cuối cùng anh uống một viên thuốc ngủ để giữ sức. Vì lợi ích tốt nhất của mọi người. Nhưng khi anh đến lớp vào sáng hôm sau, anh gần như không đọc được các ghi chép bài giảng của mình. Đôi mắp sưng húp, và đầu anh gà gật, nhưng trái tim lo lắng của anh đập nhanh hơn bao giờ hết.

Ông thân sinh của Madeleine, một nhân cách mạnh mẽ, thông minh hàng đầu, tuy nhiên hên trong cũng chứa nhiều thứ phù phiếm gớm guốc và kỳ lạ của giới kịch nghệ New York, đã bảo rằng tôi có thể làm cho nàng vô số điều tốt đẹp. Ông nói, “Này, đã đến lúc con bé ấy thôi la cà với những kẻ dị hợm. Nó giống với nhiều nữ sinh viên bít tất xanh§ - tất cả bạn bè của nó đều là những người đồng tính. Có nhiều gã bê đê tôn thờ nó hơn cả người ta mê Jeanne d’Arc. Nó thích cậu là một dấu hiệu tốt.” Nhưng ông già ấy cũng nghĩ anh là một tên đần thối. Dữ kiện tâm lý ấy chẳng cần giấu giếm. Anh đã đến thăm ông già Pontritter tại nơi làm việc của ông ta - Madeleine nói: “Ba em cứ khẩn khoản muốn nói chuyện với anh. Mong anh ghé qua gặp ông ấy.”

Anh bắt gặp ông già Pontritter đang khiêu vũ điệu Samba hay cha cha cha gì đó (Herzog không phân biệt được điệu vũ này với điệu vũ kia) với nữ huấn luyện viên của ông, một phụ nữ trung niên người Philippines, đã từng có thời là thành viên trong đội vũ tango nổi tiếng (Ramon và Adelina). Vòng eo Adelina có mập ra, nhưng đôi chân dài của bà thì gầy. Lớp son phấn không làm sáng hơn khuôn mặt sẫm màu của bà. Pontritter, người đàn ông to lớn này với những sợi tóc trắng mọc ra từ da đầu rám nắng (ông dùng đèn cực tím suốt mùa đông) đang di chuyển từng bước nhỏ với đôi dép vải bố có đế bằng dây thừng. Cái quần đáy thụng hất từ bên này sang bên kia khi hai bên hông to lớn của ông lắc lư. Đôi mắt xanh lơ của ông dữ dằn. Nhạc cứ vang lên, xập xinh xập xinh. Khi tiếng nhạc dứt, ông Pontritter hỏi có phần hờ hững: “Cậu Moses Herzog?”

“Dạ, phải.”

“Cậu yêu con gái tôi?”

“Dạ.”

“Ta thấy việc này không tốt lắm cho sức khỏe của cậu.”

“Tôi vốn không khỏe lắm, thưa ông Pontritter.”

“Người ta gọi tôi là Fitz. Đây là Adelina. Adelina, đây là Moses. Cậu ấy đang mết con gái tôi. Tôi cứ tưởng mình sẽ không sống tới ngày đó. Được, chúc mừng cậu... Hy vọng Người đẹp ngủ trong rừng sẽ thức giấc.”

“Allo, guapo§” Adelina nói. Lời chào mang tính chung chung. Đôi mắt Adelina tập trung vào việc châm điếu thuốc lá. Bà nhận lấy que diêm từ tay ông Pontritter. Herzog nhớ lại anh đã nghĩ cái trò trao que diêm đó chỉ thuần túy mang tính hình thức, dưới cửa sổ mái nhà. Sức nóng nhân tạo hoặc không có gì cả.

Sau đó cùng ngày, anh cũng có cuộc nói chuyện với bà Tennie Pontritter. Khi nói về con gái, bà Tennie chưa gì đã rơm rớm. Bà có vẻ mặt hiền từ, kham khổ lâu ngày, mau nước mắt, ngay cả khi bà cười, và ảm đạm nhất khi ta tình cờ gặp bà, như khi Moses gặp bà trên Broadway, nhìn thấy mặt bà - bà chỉ cao ở mức trung bình - đi về phía anh, khuôn mặt to bè, dịu dàng, hiền hậu, với những nếp nhăn sầu khổ miên viễn ở hai bên khóe miệng. Bà mời anh cùng ngồi với bà ở Quảng trường Verdi, trảng cỏ tơi tả được rào lại luôn luôn có một đám ông lão bà lão sắp chết ngồi vây quanh, cùng với những người ăn xin tàn tật, những phụ nữ đồng tính nghênh ngang như tài xế xe tải, và những chàng da đen đồng tính ẻo lả nhuộm tóc đeo hoa tai.

“Ta nói con gái ta chẳng chịu nghe đâu,” bà Tennie nói. “Dĩ nhiên là ta thương con lắm. Chuyện đó chẳng phải là dễ dàng. Ta phải đứng về phía Fitz. Ông ấy bị ghi sổ đen từ nhiều năm nay. Ta không thể nào bội phản. Dù sao, ông ấy cũng là một nghệ sĩ vĩ đại.”

“Tôi tin thế,” Herzog thì thầm. Bà đã chờ anh chấp nhận điều này.

“Ông ấy là một vĩ nhân,” bà Tennie nói. Bà đã biết nói những điều như thế với một niềm tin chắc chắn. Chỉ một phụ nữ Do Thái có gia cảnh tử tế, biết tôn trọng văn hóa - ông thân bà là một thợ may và là hội viên của Arbeiter - Ring, một tổ chức của người Do Thái Đông Âu, - mới có thể hy sinh đời mình cho một nghệ sĩ vĩ đại như bà đã làm. “Trong một xã hội đại chúng!” Bà nói. Bà nhìn anh với cùng với vẻ dịu dàng và khẩn khoản của đàn chị. “Một xã hội kim tiền!” Anh tự hỏi điều này. Trước đó Madeleine đã gay gắt kể với anh về cha mẹ mình, rằng là ông già cần năm mươi ngàn đô mỗi năm, và rằng ông cũng moi được số tiền đó từ các bà và những gã khờ mù quáng vì ánh đèn sân khấu, thật là một lão Svengali§. “Cho nên Mady nghĩ là ta đã làm nó thất vọng. Nó không hiểu ~ nó ghét cha nó. Ta có thể nói với cậu như vậy, Moses à. Ta nghĩ người ta phải tin cậu theo bản năng. Ta thấy Mady cũng vậy, và nó không phải là đứa tin người. Cho nên ta nghĩ nó yêu cậu.”

“Tôi cũng yêu cô ấy,” Moses nói một cách xúc động.

“Chắc chắn là cậu yêu nó. Ta nghĩ thế... Nhiều chuyện thật phức tạp.”

“Vì cháu lớn tuổi hơn - và đã từng có vợ rồi? Có phải ý bác muốn nói thế không?”

“Cậu sẽ không làm nó tổn thương chứ? Bất kể là nó nghĩ ra sao, ta là mẹ nó. Ta có tấm lòng một người mẹ, cho dù nó nói bất cứ điều gì.” Bà bắt đầu khóc nho nhỏ. “Ôi, Herzog... Ta luôn luôn là người đứng giữa nó và chồng ta. Ta biết chúng ta không phải là bậc cha mẹ truyền thống. Nó cảm thấy ta đẩy nó ra ngoài xã hội. Và ta không thể làm gì cả. Cái đó tùy thuộc vào cậu thôi. Cậu sẽ phải cho con bé một điều duy nhất là có thể giúp nó.” Bà Tennie bỏ đôi kính tinh xảo ra, lúc này không còn phải che giấu là mình đang khóc. Mặt bà, mũi bà đỏ lừ, và đôi mắt bà, Moses thấy chúng nhíu lại thành một lời cầu xin vòng vo, tối mù trong nước mắt. Có cái vẻ đạo đức giả và tính toán trong cách nói của bà Tennie, nhưng phía sau điều này, một lần nữa, là tình cảm thực sự của bà dành cho chồng, cho con; và phía sau tình cảm thực này còn có một điều gì đó có ý nghĩa và sầu thảm hơn. Herzog biết quá rõ các lớp lang của thực tế, lớp này chồng trên lớp khác - sự ghê tởm, kiêu ngạo, lừa dối, và - Xin Chúa giúp chúng ta! - cả sự thật nữa. Anh hiểu mình đang bị bà mẹ ưu tư của Madeleine điều khiển. Ba mươi năm là một người vợ phóng túng, những sáo ngữ của hệ tư tưởng mòn vẹt đó được ông già Pontritter lợi dụng một cách trơ trẽn, bà Tennie vẫn trung thành, bị xiềng vào món nữ trang “trừu tượng” bằng bạc xám xịt mà bà đang đeo.

Nhưng nếu bà xoay xở được thì nó sẽ không bao giờ xảy đến với con gái bà. Và Madeleine cũng cương quyết không để nó xảy ra. Và đây là chỗ Moses đã đến, tại băng ghế ở Quảng trường Verdi. Mặt anh nhẵn nhụi, quần áo sạch sẽ, móng tay sạch, hai chân bắt chéo, có phần nặng nề ở đùi, và anh lắng nghe bà Tennie rất chăm chú - đối với một người mà đầu óc đã thôi hoạt động. Những dự án to tát đã choán hết tâm trí anh nên không thể suy nghĩ điều gì cho rành mạch. Dĩ nhiên là anh hiểu bà Tennie đang lừa mình, và mình là một gã tay mơ cho thứ mồi nhử của bà. Anh dễ yếu lòng đối với những hành động cao thượng, và bà lợi dụng điểm yếu này, xin anh cứu giúp đứa con bướng bỉnh ảo tưởng của bà. Sự kiên nhẫn, lòng nhân ái, và sự cứng rắn của đàn ông sẽ làm tốt việc này. Nhưng bà Tennie còn ca ngợi anh tế nhị hơn nữa. Bà bảo Moses rằng anh có thể mang lại sự ổn định cho cuộc sống của đứa con gái dở dở ương ương này, và chữa lành cho nàng bằng sự kiên định của anh. Giữa đám người già nua, chết dở, tàn phế này, bà Tennie kêu gọi sự giúp đỡ của Moses, khuấy động sự đồng cảm thiếu trong sáng của anh một cách mãnh liệt. Một cách ghê tởm. Lòng anh cảm thấy chán chường. “Tôi mến mộ Madeleine, thưa bà Tennie,” anh nói. “Bà không cần phải lo lắng gì cả. Tôi sẽ làm bất cứ điều gì có thể.”

Một con người hăm hở, bộp chộp, cương ẩu, và khôi hài.

Madeleine có một căn hộ trong một tòa chung cư cũ, và khi đến thị trấn, Herzog ở lại đó với nàng. Họ ngủ với nhau trên chiếc trường kỷ, đắp chung một tấm mền da dê thuộc. Moses đè lên thân thể nàng suốt đêm với sự nồng nhiệt, hăm hở. Nàng không tha thiết lắm, nhưng nàng mới cải đạo kia mà. Vả lại, trong một đôi tình nhân, luôn luôn có một người xúc động nhiều hơn người kia. Đôi khi nàng ứa nước mắt giận dữ và khổ sở và than vãn về sự phạm tội của mình. Tuy vậy, nàng vẫn muốn nó.

Lúc 7 giờ sáng, dường như dự cảm trước tiếng đồng hồ báo thức chừng một giây, nàng cứng người, và khi đồng hồ reo nàng đã kêu lên với sự giận dữ kềm nén: “Mẹ kiếp!” Và bước vội vào phòng tắm.

Những đồ đạc trong căn hộ đều đã lỗi thời. Đây từng là những căn hộ sang trọng vào những năm 1890. Những cái vòi nước rộng miệng tuôn một dòng nước lạnh ngắt. Nàng tuột chiếc áo pyjama, để trần đến thắt lưng, dùng một chiếc khăn để lau người, thanh tẩy mình với vẻ hùng hổ giận dữ, khuôn mặt với đôi mắt xanh lơ của nàng đỏ dần lên, đôi vú hồng hào. Lặng lẽ, đi chân không, khoác chiếc áo khoác ngoài như chiếc áo choàng ngủ, Herzog bước vào, ngồi lên cạnh của bồn tắm, ngắm nàng.

Gạch men có màu hoa anh đào đã phai, và giá cắm bàn chải đánh răng, các vật dụng cố định, đềụ là đồ mạ kền đã cũ được trang trí. Nước phun ào ạt từ vòi nước, và Herzog ngắm nhìn nàng tự biến đổi thành một phụ nữ già hơn. Nàng có việc làm tại Fordham, và yêu cầu đầu tiên, với đầu óc nàng, là trông phải tỉnh táo và già dặn, một con chiên lâu năm. Sự hiếu kỳ không che giấu của anh, và cái thực tế là anh cùng vào chung phòng tắm với nàng một cách thân mật, bên dưới cái áo choàng, anh hoàn toàn không mặc gì, vẻ mặt xanh xao vào buổi sáng của anh trong khung cảnh thời Victoria sang trọng nhưng hoang phế - tất cả điều đó khiến nàng bực mình. Trong khi mặc quần áo, nàng không nhìn anh. Bên ngoài áo ngực và quần lót, nàng mặc một áo len cổ cao, và để bảo vệ hai vai của chiếc áo len, nàng khoác một áo choàng không tay bằng plastic. Cái áo choàng này giữ cho phấn sáp trang điểm không rơi xuống áo len. Lúc này nàng bắt đầu trang điểm - các chai lọ và son phấn xếp đầy các ngăn kệ trong toilet. Bất kể làm gì, nàng luôn có sự dứt khoát và hiệu quả, làm thẳng tới, nhưng với sự tự tin của một chuyên gia. Những người thợ chạm khắc, thợ làm bánh, những nghệ sĩ nhào lộn trên dây đu bay đều hành động theo cách này. Anh nghĩ nàng thiếu thận trọng - thao tác quá nhanh, sắp làm bắn tung tóe, nhưng chuyện đó lại không bao giờ xảy ra. Trước hết, nàng bôi một lượt kem lên hai gò má, xoa nó lên chiếc mũi thẳng, cái cằm trẻ con, và cái cổ mềm mại. Loại kem này màu xám, hơi có màu xanh ngọc trai. Đó là lớp nền. Nàng phất chiếc khăn tắm để quạt cho nó. Nàng trang điểm trên lớp nền này. Nàng dùng những bông cotton chà vào dưới đường chân tóc, phía trên hai mắt, hai gò má và dưới cổ. Không kể những vòng tròn mềm mại của da thịt nữ giới, cái cổ vươn ra mang vẻ gì đó có tính độc tài rõ rệt. Nàng không để cho Herzog vuốt ve từ mặt nàng trở xuống - làm vậy không tốt cho các cơ. Ngồi trên thành cái bồn tắm xa hoa ngắm nàng, Herzog mặc quần vào, bỏ áo vào trong quần. Nàng không để ý đến anh; nàng đang tìm cách nào đó để tống khứ anh, khi cuộc sống ban ngày của nàng bắt đầu.

Nàng dùng nùi bông thoa lên mặt một loại phấn nhợt nhạt, cũng với tốc độ chớp nhoáng, như thể tuyệt vọng. Rồi nàng quay phắt lại để kiểm tra kết quả - phía mặt bên phải, phía mặt bên trái - chồm người tới chiếc gương, đưa hai bàn tay lên như thể để nâng hai lấy ngực, nhưng thật ra nàng không chạm vào. Nàng vừa ý với lượt phấn. Nàng điểm một chút Vaseline lên hai mí mắt. Nàng nhuộm lông mi bằng một cuộn dây nhỏ xíu. Moses tham gia vào tất cả chuyện này, một cách tập trung, lặng lẽ. Không ngừng tay hay do dự, nàng điểm một chấm đen ở khóe ngoài của mỗi mắt, và vẽ lại nét chân mày cho bằng và nghiêm chỉnh. Rồi nàng cầm lấy một cái kéo thợ may đặt vào mái tóc trước trán. Có vẻ nàng chẳng cần phải đo đạc gì hết. Hình ảnh của nàng đã được cố định trong ý muốn của mình. Nàng cắt như thể bắn từ một khẩu súng, và Herzog cảm thấy một sự thôi thúc báo động, đoản mạch. Sự cả quyết của nàng hấp dẫn anh, trong sự mê mẩn đó, anh phát hiện tính trẻ con của mình. Anh, một người đàn ông thân thể cường tráng ngồi trên mép cái bồn tắm cũ tráng lệ, nước men cuộn vào với những vòng xoắn như tóc có màu cây đại hoàng được nấu chín, thấm vào sự biến hình này trên gương mặt Madeleine. Nàng bôi lót đôi môi bằng một thứ như sáp, rồi tô chúng với màu nâu đỏ, làm cho nàng trông già thêm vài tuổi. Cái miệng bôi sáp này trông đã già rồi. Nàng nhấm ướt một ngón tay trên lưỡi và quét lên vài nét cuối cùng. Như thế đó. Nàng nhìn vào gương với vẻ nghiêm trang, hai chân mày ngang nhau và có vẻ hài lòng. Phải, đúng là như thế. Nàng mặc một chiếc váy dài, nặng bằng vải tuýt phủ kín hai bàn chân. Đôi giày cao gót làm nghiêng đôi mắt cá chân của nàng một chút. Và bây giờ là chiếc mũ. Màu xám, với chóp thấp, rộng vành.

Khi kéo chiếc mũ qua cái đầu bóng mượt, nàng trở thành một phụ nữ tứ tuần - một ả da trắng, cuồng loạn, mắc bệnh tưởng, quỳ gối trên lối đi giữa hai hàng ghế trong nhà thờ. Cái vành mũ rộng phía trên vầng trán đầy lo lắng, tính dữ dội trẻ con, nỗi sợ hãi, ý chí tôn giáo của nàng - sự đáng thương hại của toàn bộ sự việc! Trong khi anh, con người Do Thái đầy tội lỗi, mỏi mệt, râu ria không cạo, đe dọa sự chuộc lỗi của nàng - lòng anh nhói đau. Nhưng nàng chẳng thèm nhìn đến anh. Nàng khoác chiếc áo ngoài cổ đuôi sóc và cho tay vào trong để chỉnh hai cầu vai áo. Ôi cái mũ! Nó được làm như cái rổ đan bằng dây thừng từ một dải băng dài màu xám có bề rộng hơn một phân, giống cái mũ của một bà người Thiên Chúa giáo đội khi cùng đọc Thánh kinh với anh trong một phòng trong bệnh viện ở Montreal. The wind bloweth where it listeth, and thou hearest the sound thereof...§ Thêm cây trâm cài mũ nữa. Việc xong rồi. Khuôn mặt nàng mịn màng và có vẻ trung niên. Chỉ có hai tròng mắt là không được đụng đến, và những giọt nước mắt chừng như sắp bật ra từ chúng. Trông nàng giận dữ - thịnh nộ. Nàng muốn có anh ở đó vào ban đêm. Thậm chí, gần như với một vẻ thù ghét, cầm bàn tay anh đặt lên vú mình khi cả hai chớm ngủ. Nhưng vào buổi sáng, nàng muốn anh biến đi. Mà anh không quen với điều này, anh quen là một người được ưa thích. Nhưng anh đang chạm trán với một thế hệ phụ nữ mới, anh tự nhủ mình như thế. Với nàng, anh là một kẻ quyến rũ kiên nhẫn, tóc đã hoa râm, nhân từ như người cha (anh không sao tin được điều này!). Nhưng các vai trò đã được phân chia. Nàng có bộ mặt của người cải đạo da trắng, còn Herzog không thể khước từ đóng vai ngược lại.

“Em nên ăn sáng đã,” anh nói.

“Không, ăn sáng sẽ trễ việc em mất.”

Các chất trét trên người nàng đã khô. Nàng đeo một chiếc thánh giá lớn trước ngực. Nàng chỉ mới là một con chiên Công giáo từ ba tháng nay, mà chưa gì vì Herzog mà bây giờ nàng đã không còn có thể xưng tội, không phải với Đức Ngài, nữa rồi.

Với Madeleine, sự cải đạo là một sự kiện mang tính sân khấu. Sân khấu - nghệ thuật của những kẻ mới phất, những kẻ cơ hội, những kẻ sắp thành quý tộc. Bản thân Đức ngài là một diễn viên. Cũng chỉ sắm một vai, nhưng một vai béo bở. Hiển nhiên là nàng có tình cảm tôn giáo, nhưng sức mê hoặc và nấc thang xã hội còn quan trọng hơn. Ngài nổi tiếng vì cải đạo cho các nhân vật có tên tuổi, và nàng đã đến với ngài. Không có gì ngoài điều tốt nhất cho Mady của chúng tôi. Cách diễn giải của người Do Thái về các nam thanh nữ tú Thiên Chúa giáo với tâm hồn cao cả là một chương kì lạ trong lịch sử sân khấu xã hội. Các vị chức sắc cao cấp liên tục được đôn lên từ bên dưới. Những con người xuất sắc từ đâu đến, nếu không phải từ quần chúng? Với lòng tận tụy và ngọn lửa oán giận ngùn ngụt. Tôi không phủ nhận nó cũng làm nhiều điều cho tôi. Được tham gia vào một vấn đề như vậy có ảnh hưởng tích cực lên tôi.

“Em để bụng đói đi làm là sẽ bệnh đó. Hãy ăn sáng với anh, anh sẽ trả tiền taxi cho em đến Fordham.”

Nàng bước ra khỏi phòng tắm một cách quả quyết, nhưng ngượng nghịu, cái váy dài xấu xí làm bước đi của nàng bị vướng. Nàng muốn bay lên, nhưng với cái mũ rộng vành, cái áo khoác, những chiếc mề đay đạo, cái thánh giá to tướng trước ngực, tấm lòng nặng trĩu của nàng, cất người lên khỏi mặt đất là không dễ chút nào.

Anh kéo nàng qua căn phòng ốp gương, qua những bức tranh thờ đóng khung của người vùng Flanders, mạ vàng, xanh lá cây và đỏ. Những cái nắm cửa, và những ổ khóa bị nhiều lớp sơn phủ lên dính cứng. Madeleine giật mạnh, một cách nôn nóng. Herzog đến phía sau nàng, giật cánh cửa trắng phía trước mở ra. Họ đi dọc theo hành lang nơi các túi rác bỏ trên tấm thảm vốn từng rất lộng lẫy, và đi xuống cái thang máy xập xệ, ra khỏi không khí tù túng của cái trục đen, vào mặt tiền porphyry§ của cái hành lang ẩm mốc để ra ngoài phố đông đúc.

“Anh không đi à? Anh đang làm gì vậy?” Madeleine hỏi.

Có lẽ anh chưa tỉnh thức hoàn toàn. Herzog la cà một lúc gần cửa hàng cá, bị mùi tanh thu hút. Một anh da đen gầy gò nhưng gân guốc đang ném các giỏ nước đá xay vào cái cửa sổ sâu. Cá được xếp thành mớ, những cái lưng cá cong lại như thể chúng đang bơi trong đá xay và đang bốc khói, màu đồng đỏ, xanh đen đầy nhớt, xám vàng - những con tôm hùm được nhét vào cốc thủy tinh, râu ria co quắp lại. Buổi sáng trời ấm, xám, ẩm, mát mẻ, có mùi con sông. Dừng lại trên cánh cửa kim loại của thang máy trên vỉa hè, Herzog cảm thấy hoa văn trên mặt thép qua đế giày mỏng như chữ nổi. Nhưng anh không giải mã thông điệp. Con cá bị đóng băng trông như còn sống trong đá xay màu trắng, sủi bọt. Đường phố u ám, ấm và xám xịt. Thân mật, bẩn thỉu, thoang thoảng mùi dòng sông ô nhiễm, mùi nước lợ thủy triều khuấy động dục tình.

“Em không đợi anh được, Moses ạ.” Madeleine ngoái lại nói quả quyết.

Họ đến một nhà hàng và ngồi tại một cái bàn bằng formica màu vàng.

“Anh la cà ở đó làm gì?”

“À, mẹ anh quê vùng Baltic. Bà thích cá.”

Nhưng Madeleine chẳng việc gì phải quan tâm đến bà mẹ của Herzog, đã chết từ hai mươi năm nay rồi, dù tâm hồn của anh chàng hoài niệm này có nhớ thương mẹ thế nào. Suy nghĩ, Moses ra phán quyết với chính mình. Đối với Madeleine, anh như một người cha - anh không thể mong đợi nàng coi trọng mẹ mình. Bà là một trong những người đã chết hẳn, không ảnh hưởng gì đến thế hệ tiếp sau.

Trên chiếc bàn formica màu vàng có một bông hoa đỏ. Những chấm sắc sảo của bông hoa trong một cái giá kim loại hay cái vòng thắt, tụt xuống phần chụm lại. Herzog sờ vào để xem nó có phải bằng nhựa hay không. Thấy đó là hoa thật, anh rụt ngón tay lại. Madeleine đứng nhìn.

“Anh nên biết là em rất vội,” nàng nói.

Nàng thích bánh mì nướng nhân trái cây của Anh. Herzog kêu món bánh này. Nàng gọi người nữ phục vụ lại: “Phần bánh của tôi hãy xé ra, chứ đừng thái lát mỏng.” Nàng chĩa cằm về phía Moses, và nói: “Moses, anh xem em trang điểm như vậy có được không - trên cổ em này?”

“Với nước da của em, không cần bất cứ thứ phấn sáp nào đâu.”

“Nhưng trông có nham nhở không?”

“Không. Lát nữa anh có gặp lại em không?”

“Em chưa biết. Em được mời dự tiệc cocktail ở Fordham - cho một trong những nhà truyền giáo.”

“Nhưng sau đó - anh có thể bắt chuyến tàu muộn đi Philly.”

“Em có hẹn với mẹ... Mẹ lại đang gặp lục đục với ông già.”

“Anh tưởng cuộc ly dị đã được thu xếp ổn thỏa.”.

“Bà ấy cứ như một nô lệ!” Madeleine nói. “Bà ấy không thể buông ra được, mà ông già cũng chẳng chịu buông. Vì có lợi cho ông ta mà. Bà cứ tới cái trường diễn thối nát đó hàng giờ để làm sổ sách kế toán cho ông ta. Ông ta là một vĩ nhân trong đời bà - một Stanislavsky thứ hai. Bà hy sinh chính mình, và nếu ông ta không phải là một thiên tài vĩ đại thì tất cả sự hy sinh đó là vì cái gì! Bởi vậy ông là một thiên tài vĩ đại...”

“Anh nghe người ta nói ông ấy là một đạo diễn xuất sắc.”

“Ông ta có tài.” Madeleine nói. “Gần như là tài đọc vị phụ nữ. Và ông ta làm cho người ta nghiện - cách làm của ông ta thật xấu xa. Mẹ em nói ông ta tiêu năm mươi ngàn đô la hàng năm chỉ riêng cho phần ông ta. Ông ta dùng tất cả tài năng thiên phú để đốt chừng ấy tiền.”

“Anh thấy có lẽ mẹ em giữ chân kế toán cho ông ấy là vì em - bà cố gắng giữ được phần nào cho em.”

“Ông ta sẽ chẳng để lại gì ngoài những cuộc kiện tụng và nợ nần...” Nàng cắn miếng bánh - những chiếc răng ngắn và nữ tính. Nhưng rồi nàng không ăn. Nàng đặt miếng bánh xuống, và đôi mắt nàng ngầng ngậng theo cách lạ lùng của chúng.

“Sao vậy? Ăn đi.”

Tuy nhiên, nàng đẩy đĩa bánh ra. “Em đã bảo anh đừng gọi điện cho em, đằng Fordham. Nó làm em bực mình. Em phải giữ hai chuyện tách rời nhau.”

“Anh xin lỗi. Anh sẽ không gọi nữa.”

“Em đã không kềm chế được. Em xấu hổ không dám đến chỗ Đức ngài để xưng tội.”

“Một linh mục khác không giải tội được sao?”

Nàng buông cạch chiếc cốc sứ nhà hàng xuống mặt bàn. Một dấu son môi nhợt nhạt trên vành miệng cốc. “Vị linh mục cuối cùng đã mắng em sa sả về anh. Ông ta hỏi em đi nhà thờ đã bao lâu rồi? Tại sao em lại chịu lễ rửa tội nếu chỉ vài tháng sau em sẽ hành động như thế này?” Đôi mắt lớn của người phụ nữ trung niên mà nàng hóa thân thành đang ngước lên buộc tội anh. Vắt ngang khuôn mặt trắng của nàng là hai hàng chân mày thẳng tắp nàng tự vẽ. Anh nghĩ mình có thể nhìn thấy đường nét thật sự bên dưới đôi chân mày đó.

“Ôi trời! Anh xin lỗi,” Moses nói. Anh có vẻ ân hận.

“Anh không muốn gây chuyện rắc rối.” Điều này chắc chắn là không đúng. Trái lại, anh quyết tâm gây chuyện rắc rối. Anh nghĩ sự khó khăn là toàn bộ mục tiêu. Nàng muốn Moses và Đức ngài vật lộn vì nàng. Nó nâng cao kích thích tình dục. Anh chiến đấu với sự bỏ đạo của nàng trong chuyện chăn gối. Và chắc chắn là Đức ngài khiến cho phụ nữ cải đạo bằng đôi mắt bốc lửa của ngài.

“Em cảm thấy khổ sở quá - thật khổ sở,” nàng nói. “Thứ Tư tới đây sẽ là Lễ Tro, mà nếu em chưa xưng tội thì sẽ không được chịu lễ Ban thánh thể.”

“Thật khó xử...” Moses sẵn sàng thông cảm với nàng, nhưng anh không thể đề xuất nàng rút lui.

“Còn chuyện hôn nhân của chúng ta thì sao? Làm sao chúng ta cưới nhau được?”

“Mọi chuyện sẽ được giải quyết - Giáo hội là một thiết chế lâu đời và khôn ngoan.”

“Trong sở người ta nói về chuyện Joe Di Maggio khi anh ta muốn cưới Marilyn Monroe. Và trường hợp Tyrone Power - một trong những cuộc hôn nhân cuối cùng của ông ta được một ông hoàng của Giáo hội thực hiện. Hôm kia ở trên mục đời sống có chuyện về những cuộc ly dị của người Công giáo.”

Madeleine đã đọc tất cả những bài báo chó cán xe, xe cán chó kiểu này. Các thẻ đánh dấu sách của nàng ở St. Augustine và trong cuốn kinh lễ của nàng đều được cắt từ tờ Post and Mirror.

“Thuận lợi chứ?” Moses hỏi. Anh gập đôi miếng bánh và ép nó xuống - người ta trét bơ quá dày.

Đôi mắt lớn màu tím của Madeleine có vẻ ngầng ngậng. Tư tưởng của nàng bị căng thẳng vì những khó khăn này, qua nhiều lần phân tích. “Em có cuộc hẹn với một tu sĩ người Ý của HỘỊ Tuyên truyền Đức tin. Ông ấy là một chuyên gia về giáo luật. Hôm qua em có gọi cho ông ấy.”

Mới đi nhà thờ được ba tháng mà nàng biết hết mọi chuyện.

“Nếu Daisy muốn ly dị anh thì sẽ dễ dàng hơn,” Herzog nói.

“Cô ấy phải cho anh được ly dị,” giọng Madeleine lanh lảnh. Herzog nhận thấy mình đang nhìn vào khuôn mặt đã được chuẩn bị để gặp vị tu sĩ Dòng Tên, ở phố trên. Nhưng đã có chuyện gì đó xảy ra. Có sợi dây nào đó bị thắt chặt quá hay bị xoắn trong vú nàng, và dáng người nàng trở nên cứng nhắc. Những móng tay của nàng trắng bệch vì bấu vào cạnh bàn, nàng nhìn anh trừng trừng, môi mím lại và mặt nàng sầm xuống bên dưới lớp son phấn nhợt nhạt như người bệnh lao. “Điều gì khiến anh nghĩ rằng em muốn gắn kết trọn đời với anh? Em muốn có một hành động nào đó.”

“Nhưng Mady, em biết anh cảm thấy...”

“Cảm thấy gì? Đừng có mà nói với em những chuyện cảm xúc tào lao này nọ. Em không tin chuyện đó. Em chỉ tin vào Chúa - tội lỗi - cái chết - thế nên đừng nói chuyện cảm xúc vớ vẩn với em.”

“Không - em nghe đây.” Anh đội chiếc mũ phớt lên đầu, như thể anh hy vọng có được chút quyền lực từ nó.

“Em muốn được kết hôn,” nàng nói. “Còn chuyện khác chỉ là vớ vẩn! Mẹ em đã phải sống một cuộc đời phóng túng. Bà ấy làm lụng, trong khi bố em tiếp tục sống buông thả. Ông ta hối lộ cho em những đồng hai lăm xu khi em bắt gặp ông ta với một trong những cô đào của ông. Anh biết em học vỡ lòng như thế nào không? Từ Nhà nước và Cách mạng của Lenin. Những con người điên khùng!”

Có thể là vậy. Trong lòng Herzog đồng ý. Nhưng lúc này Madeleine muốn có những lễ Noel của người da trắng và những con thỏ Phục sinh, có lẽ sống trong những khu phố nhà gạch, những ngôi nhà đầu hồi thuộc giáo khu quận Queens hoang vắng âm u, nhặng xi về trang phục cho lễ Ban thánh thể, với một người chồng Ái Nhĩ Lan kiên định làm công việc quét vụn bánh trong một xưởng sản xuất bánh bích quy.

“Có lẽ em đã trở thành một người cuồng tín những thứ truyền thống/ Madeleine nói. “Nhưng em không muốn theo bất cứ cách nào khác. Anh và em phải làm lễ cưới trong nhà thờ Thiên Chúa giáo, nếu không thì thôi. Con cái chúng ta sẽ được rửa tội và nuôi dạy trong Giáo hội.” Moses miễn cưỡng gật đầu trong câm lặng. So với nàng, anh cảm thấy yếu xìu, chẳng có cốt cách gì cả. Mùi hương phấn sáp trên mặt nàng khuấy động anh (suy ngẫm hiện giờ của anh là lòng biết ơn đối với nghệ thuật, bất kỳ loại nghệ thuật nào).

“Tuổi thơ của em là một cơn ác mộng gớm ghiếc, nàng tiếp. “Em bị ức hiếp, bị đánh đập, bị cưỡng... cưỡng...” nàng cà lăm.

“Cưỡng bức?”

Nàng gật đầu. Trước đây nàng đã nói với anh những điều này. Anh không thể làm rõ điều bí mật về tình dục của nàng.

“Đó là một người đàn ông trưởng thành. Ông ta cho em tiền để em ngậm miệng.”

“Ông ta là ai?”

Đôi mắt nàng ngầng ngậng buồn thảm, và cái miệng xinh đẹp của nàng tỏ vẻ căm thù một cách tuyệt vọng, nhưng lặng yên.

“Nhiều người khác cũng bị như vậy, anh nói. “Không thể đặt cả đời mình vào chuyện này. Nó không có nghĩa gì cho lắm.”

“Sao - mất trí nhớ cả năm trời mà không có nghĩa gì sao? Em không còn nhớ gì hồi năm em mười bốn tuổi.”

Nàng không thể nào chấp nhận sự an ủi phóng khoáng này của Herzog. Đối với nàng, có lẽ điều đó biểu hiện một sự dửng dưng. “Bố mẹ em gần như hủy diệt em. Thôi được - lúc này chuyện đó là không quan trọng, nàng nói. “Em tin vào Đấng cứu thế, Chúa Jesus. Bây giờ em không sợ ch-chết đâu, Moses. Bố em nói chúng ta ai cũng chết và xác thân phân hủy dưới mộ. Nói điều đó với một đứa trẻ sáu hay bảy tuổi. Ông ta phải bị trừng phạt vì chuyện này. Nhưng bây giờ em muốn tiếp tục sống, mang con cái của mình vào đời, miễn là em có điều gì đó để trả lời khi chúng hỏi em về cái chết và mồ mả. Nhưng đừng nghĩ rằng em sẽ sống theo cách hời hợt và tầm thường - vô nguyên tắc. Không! Phải là những nguyên tắc này, hoặc không gì cả.”

Moses nhìn nàng như thể anh đang chìm nghỉm, qua làn nước sâu trong suốt làm méo mó mọi vật.

“Anh có nghe em nói không?”

“Có chứ,” anh đáp. “Anh đang nghe em.”

“Bây giờ em đi đây. Cha Francis không cho phép ai trễ một phút nào.” Nàng cầm cái xách tay lên vội vàng bỏ đi, hai má nàng rung lên vì bước đi đột ngột. Nàng mang giày gót rất cao.

Trong khi lao lên xe điện vào một buổi sáng như thế, một gót giày của nàng vướng phải gấu váy khiến nàng té, bị thương ở lưng. Nàng đi cà nhắc trên phố, đón một chiếc taxi tới văn phòng, nhưng cha Francis cho người đưa nàng tới bác sĩ; bác sĩ dán nhiều băng thuốc và cho về. Đến nhà, nàng bắt gặp Moses, vẫn còn ở trần, trầm tư với một tách cà phê (anh suy nghĩ liên tục nhưng chẳng có kết quả nào rõ ràng.)

“Giúp em với!” Madeleine nói.

“Có chuyện gì vậy?”

“Em té trong xe điện. Em đau quá.” Giọng nàng đau đớn.

“Em nên nằm xuống,” anh bảo nàng. Anh nhấc cái mũ, và cẩn thận mở nút áo khoác và áo len, cởi váy và quần lót của nàng. Thân thể hồng hào tươi sáng của nàng bắt đầu lộ ra từ ranh giới lớp phấn trang điểm ở cổ nàng trở xuống. Anh cởi cái thánh giá trên ngực nàng.

“Mặc pyjama vào cho em.” Nàng run run. Các băng khổ rộng do bác sĩ dán nồng nặc mùi thuốc. Anh dìu nàng vào giường và cũng nằm xuống với nàng để ủ ấm và an ủi nàng, như nàng cũng muốn vậy. Ngày bụi bặm nhớp nháp hôm đó có một trận mưa tuyết tháng Ba. Anh không trở về Philadelphia.

“Em tự trừng phạt vì tội lỗi của mình,” Madeleine nhắc lại.

Tôi nghĩ ngài có thể vui sướng khi biết được quá khứ thật sự của một trong những con chiên cải đạo của ngài, thưa Đức ngài. Những con búp bê của Giáo hội - những chiếc váy lót thêu chỉ vàng, đàn đại phong cầm rên rỉ. Thế giới thực tế, chưa nói gì đến vũ trụ vô biên, đòi hỏi một tính cách nam giới thực sự, nghiêm khắc hơn.

Như ai? Herzog nghĩ. Như tính cách của mình chăng? Và thay vì kết thúc lá thư này gửi cho Đức ngài, anh chép ra một trong những bài hát thiếu nhi mà bé June thích.

Em yêu cô mèo nhỏ

Ấm áp bộ lông mềm

Em không làm đau nó,

Nó không làm đau em

Em ngồi bên bếp lửa

Cho mèo chút thức ăn

Mèo yêu em nhiều lắm

Vì em có lòng nhân

Như thế mới phải, anh nghĩ. Phải, mình cũng phải nhắm sự tưởng tượng vào chính mình, dứt khoát.

Nhưng sau khi đã nói và làm mọi thứ, Madeleine đã không làm lễ cưới trong nhà thờ, cũng không rửa tội cho đứa con gái. Đạo Thiên Chúa đi theo đàn tam thập lục và bài tarot, cách nướng bánh mì và nền văn minh Nga. Và cuộc sống thì ở vùng quê.

Với Madeleine, Herzog đã cố gắng sống ở vùng quê lần thứ hai. Đối với một người Do Thái của thành phố lớn, anh nhiệt tình một cách kỳ lạ với cuộc sống nông thôn.

Trước kia anh đã buộc Daisy phải chịu một mùa đông rét cóng ở miền đông Connecticut trong khi anh viết Chủ nghĩa lãng mạn và Thiên Chúa giáo, trong một ngôi nhà mà phải dùng đèn nến hơ cho tan băng các đường ống và các luồng khí lạnh cắt da len qua các tấm vách ván ghép chồng mí lên nhau trong khi Herzoig suy tư về tác phẩm Rousseau của mình hoặc tập chơi kèn ô boa. Cái kèn này là do Aleck Hirshbein, bạn cùng phòng của Herzog hồi ở Chicago qua đời để lại cho anh, và Herzog với cảm quan kỳ lạ của anh về lòng ngoan đạo (Herzog rất nặng tình với bạn và sự đau buồn của anh không sớm qua nhanh) đã tự học cách chơi nhạc cụ này, và nghĩ lại, thứ âm nhạc buồn bã đó đè nặng lên Daisy hơn cả những tháng sương gió lạnh lẽo. Có lẽ tính cách của Marco cũng đã chịu ảnh hưởng từ trải nghiệm này. Đôi khi có những thời điểm cậu tỏ ra u sầu.

Nhưng với Madeleine, sự việc hoàn toàn khác, nàng rời bỏ Nhà thờ; sau cuộc vật lộn với Daisy cùng với các luật sư của cô và của anh, dưới áp lực của bà Tennie và Madeleine, Moses đã ly dị và tái hôn. Tiệc cưới do Phoebe Gersbach đảm trách, Herzog, tại bàn làm việc của mình nhìn ra những cuộn mây vĩ đại (bầu trời New York trong sáng bất thường), nhớ lại món bánh pudding ở Yorkshire và món bánh nhà làm. Phoebe nướng những cái bánh chuối không đâu bằng, nhẹ, ẩm, đường phủ trắng. Búp bê cô dâu chú rể. Và Gersbach, ồn ào, cười ha hả, rót whisky, rượu vang, vỗ bàn, dậm chân với cô dâu. Anh ta mặc một trong những chiếc áo sơ mi thể thao rộng thùng thình ưa thích, phanh ra khoe bộ ngực nở nang và hơi trượt xuống khỏi vai. Cảnh đàn ông hở hang kinh điển. Không có khách mời nào khác.

Họ mua ngôi nhà ở Ludeyville khi Madeleine có bầu. Đây có vẻ là một nơi lý tưởng để giải quyết các vấn đề Hiện tượng học của Tâm trí mà Herzog đã tham gia vào - tầm quan trọng của “quy luật của trái tim” trong các truyền thống Tây phương, các nguồn gốc của tính đa cảm về đạo đức và những vấn đề liên quan mà anh có những ý tưởng rất khác biệt. Anh sắp - lúc này anh kín đáo mỉm cười, thừa nhận - kết thúc đề tài, khiến các học giả khác chới với, cho họ thấy cái gì là cái gì, khiến họ sững sờ, phơi bày sự tầm thường của họ một lần và mãi mãi. Đó không chỉ đơn giản là sự tự phụ, mà còn là ý thức trách nhiệm vốn là động cơ ngầm. Điều đó anh sẽ biện hộ cho chính mình. Anh là một kiểu người bien pensant§. Anh nghiêm túc nhìn nhận niềm tin của Heinrich Heine§ rằng lời nói của Rousseau đã hóa thành cỗ máy đẫm máu của Robespierre§, rằng Kant§ và Fichte§ nguy hiểm chết người hơn quân đội. Anh có được một khoản trợ cấp nhỏ làm căn bản, và hai mươi ngàn đô la thừa hưởng của cha anh đã đổ vào vùng nông thôn.

Anh trở thành người chăm sóc ngôi nhà. Nếu anh không lao vào công việc, hai mươi ngàn đô la sẽ trôi sông trôi biển. - số tiền dành dụm của Cha tượng trưng cho bốn mươi năm nghèo khổ ở Mỹ. Mình không hiểu làm sao có thể như thế được, Herzog nghĩ. Mình bị sốt khi viết tờ chi phiếu. Thậm chí mình đã không nhìn ngôi nhà.

Nhưng sau khi giấy tờ được ký xong, anh xem xét ngôi nhà như thể lần đầu tiên. Ngôi nhà không được sơn phết, trông buồn bã với những món trang trí từ thời Victoria đã mục nát. Trên tầng trệt không có gì ngoài một lỗ lớn như miệng núi lửa. Thạch cao trên trần đang rơi xuống - mốc meo, tơi tả, những thứ chán ngấy treo lủng lẳng từ các nẹp gỗ lát trần nhà. Hệ thống ống nối dây điện cũ kỹ và nguy hiểm. Gạch long ra từ nền. Các cửa sổ bị hở.

Herzog biết làm thợ nề, thợ kính, thợ ống nước. Anh bỏ ra nhiều đêm nghiên cứu Do-It-Yourself (Tự mình làm lấy) trong Bách khoa Toàn thư, với một sự đam mê điên cuồng anh sơn, vá, sửa máng xối, trét các lỗ thủng. Hai lớp sơn chẳng nhằm nhò gì với đám gỗ thớ lợ đã cũ. Trong phòng tắm, các đinh không được đóng chặt, chòi qua lớp gạch nhựa, lỏng lẻo như những lá bài. Máy sưởi chạy ga bị nghẹt. Máy sưởi điện thì nổ cầu chì. Bồn tắm là một di vật đời xưa, được đặt trên bốn bộ móng bằng kim loại như đồ chơi. Phải co người lại khi nằm trong đó và tự kỳ cọ bằng cái bọt biển. Tuy vậy, Madeleine vẫn tha về từ cửa hàng thiết bị tắm Sloane những món đồ đạc xa xỉ, đĩa đựng xà phòng hình vỏ sò bằng bạc, xà phòng Ecusson, khăn tắm dày của Thổ Nhĩ Kỳ. Herzog sửa chữa cái két nước toilet rỉ sét và nhơn nhớt, cố làm cho con cò và bong bóng chặn nước hoạt động. Ban đêm anh nghe tiếng nhỏ giọt làm cạn hết két nước.

Một năm sửa sang đã cứu ngôi nhà khỏi sụp đổ.

Trong hầm rượu là một nhà vệ sinh khác với những bức tường dày như boong ke. Vào mùa hè, lũ dế thích nơi này nhất, Herzog cũng vậy. Tại đây anh rề rà với món hời mười xu là cuốn Dryden và Pope§. Qua một khe hở, anh nhìn thấy buổi sáng nóng hừng hực của cao điểm mùa hè, màu xanh gai góc độc địa của các dây leo, cùng những nụ hồng dại no căng và xinh xắn, cây du khổng lồ trước nhà sắp chết khi anh dọn tới, tổ chim vàng anh, màu xám hình trái tim.

Anh đọc thấy: “Tôi là con chó của Đức ông ở Kew”. Nhưng Herzog hơi bị thoái hóa đốt sống cổ. Căn phòng bằng đá trở nên quá ẩm ướt. Anh dỡ bỏ phần trên của thùng nước làm phát ra tiếng ken két và kéo cái cần cao su để thoát nước. Các bộ phận này đã rỉ sét, cứng dơ.

“...Con chó của Đức ông ở Kew.

Cầu xin ngài cho tôi biết, thưa ngài, ngài là con chó của ai?”

Anh cố gắng dành những buổi sáng cho công việc trí óc. Anh liên lạc thư từ với Thư viện Widener để tìm cách mượn cho được cuốn Abhandlungen der Kéniglich Siichsischen Gesellschaft der Wissenschaft§. Trên bàn làm việc của anh la liệt những hóa đơn chưa thanh toán, những lá thư chưa được hồi âm. Để có tiền, anh nhận làm các công việc chuyên môn ngoài giờ. Cơ sở in ấn của trường Đại học gửi đến anh các bản thảo để anh thẩm định. Chúng xếp thành đống chưa được mở. Mặt trời nóng lên, đất ẩm ướt và đen đúa, Herzog tuyệt vọng nhìn cây cối phát triển um tùm. Anh phải hoàn tất tất cả công việc giấy tờ này mà không ai giúp anh được. Ngôi nhà đang đợi - to lớn, trống rỗng, cấp bách. QUOS VULT PERDERE DEMENTAT§, anh viết xuống đất. Các thần thánh đang hành anh nhưng chưa làm cho anh đủ độ điên khùng.

Khi bình luận các chuyên khảo, chính bàn tay của Moses đã nổi loạn. Viết một lá thư được chừng năm phút, là anh đã bị cứng tay. Vẻ mặt anh hóa gỗ. Anh không còn cách gì để bào chữa. Tôi rất tiếc về sự chậm trễ này. Dị ứng cây thường xuân khiến tôi không làm việc được. Chống hai cùi tay trên các giấy tờ, anh nhìn chằm chặp các bức tường sơn dở dang, những mảng trần nhà mất màu, các khung cửa sổ bẩn thỉu. Có điều gì đó đã chế ngự anh. Trước đây anh từng có thể tiếp tục công việc, nhưng nay anh chỉ làm đạt được chừng hai phần trăm hiệu quả. Anh mới cầm mỗi mẩu giấy lên có năm, mười lần là đã để nhầm chỗ mọi thứ hết cả. Thế là quá lắm! Anh đang sa sút dần.

Anh cầm chiếc kèn ô boa lên. Trong phòng làm việc tối tăm của anh, các dây leo bám chặt vào chỗ bình phong lồi ra. Herzog chơi các nhạc phẩm của Handel và Purcell - các điệu nhạc khiêu vũ jig, bourrée, contredanse, mặt anh phồng lên, những ngón tay anh lướt nhanh trên các phím bấm, tiếng nhạc nảy lên, rơi xuống, xa vắng và buồn. Bên dưới, cái máy giặt đang chạy, hai vòng theo chiều kim đồng hồ, rồi một vòng ngược lại. Nhà bếp đủ hôi hám để dung dưỡng những con chuột. Lòng đỏ trứng khô dính trên những chiếc đĩa, cà phê hóa màu xanh trong các tách - bánh mì nướng, ngũ cốc, những con giòi sinh sôi trong tủy xương, ruồi đục trái cây, ruồi nhà, những tờ đô la, tem thư và tem phiếu mua hàng ướt sũng trên mặt quầy bằng formica.

Để tránh nghe tiếng nhạc của anh, Madeleine đóng sầm cửa nhà, đóng sầm cửa xe. Tiếng động cơ rú lên. Bộ phận giảm thanh của chiếc Studebaker bị nứt. Nàng chạy xe xuống con đường dốc. Nếu không nhớ bám bên phải, ống “pô” xe sẽ chà xát vào đá. Herzog chơi nhỏ tiếng để chờ nghe âm thanh cọ xát đó. Bộ phận giảm thanh sẽ rơi ra chưa biết ngày nào, nhưng anh đã thôi nói cho nàng biết. Anh đã nói quá nhiều lần về vấn đề kiểu này. Chúng làm nàng nổi giận. Qua màn cây kim ngân uốn cong như tấm bình phong, anh chờ thấy nàng xuất hiện trở lại ở khúc cua thứ hai của con dốc. Mang thai khiến người nàng hơi đẫy ra nhưng nàng vẫn xinh đẹp. Một nhan sắc như thế biến đàn ông thành người tạo giống, trâu ngựa và tôi tớ. Khi nàng lái xe, mũi nàng vô tình nhăn lại dưới tóc mái bằng trước trán cản trở tầm nhìn (trong suốt toàn bộ quá trình lái xe). Những ngón tay nàng, có ngón thanh mảnh, có ngón móng tay bị gặm, nắm chặt tay lái bằng đá mã não. Anh đã tuyên bố một phụ nữ mang thai mà lái xe là không an toàn. Anh nghĩ, ít ra nàng cũng phải có bằng lái mới được. Nàng nói, nếu bị lính tiểu bang chặn lại, nàng có thể nói chuyện ngọt ngào với anh ta.

Khi nàng đi khỏi, anh lau cái kèn, xem qua các lưỡi gà, đóng cái hộp đàn lót nhung nhếch nhác. Anh mang cái ống nhòm quanh cổ. Lâu lâu anh cố tìm xem một con chim. Thường thì nó bay mất trước khi anh kịp đưa nó vào tầm nhìn. Anh ngồi ngẩn ngơ tại bàn làm việc, một tấm cửa trên những chân bằng sắt chạm trổ. Những cây ráy thơm mọc từ cái đế đèn quấn quanh bên trên phần sắt. Anh dùng một vòng dây su bắn đạn giấy vào mấy con ruồi trâu đậu trên cánh cửa sổ dính sơn. Anh không phải là một thợ sơn khéo. Thoạt đầu anh dùng một khẩu súng phun sơn, gắn vào phần sau của một máy hút bụi, một máy phun rất hiệu quả. Dùng vải bịt mũi bảo vệ phổi, anh phun sơn trần nhà, nhưng cái súng phun bắn sơn lốm đốm lên cửa sổ và thành cầu thang, anh đành phải trở lại dùng chổi sơn để quét. Kéo cái thang, cái xô, giẻ lau và chất lỏng pha sơn, cạo sơn bằng cái bay, anh vá và sơn, rướn bên trái, bên phải, phía trên. Với chỗ này, xa hơn, xa nữa, cho tới gờ tường, tới chỗ trang trí, cánh tay vươn thẳng của anh cố gắng kéo được một đường thẳng, quét những nhát lớn hay cực nhọc đi một nét tinh tế. Sau khi cơn điên cuồng chấm dứt, dính sơn tèm lem và mướt mồ hôi, anh đi ra vườn. Cởi hết quần áo trần truồng, anh buông mình vào chiếc võng.

Trong lúc đó, Madeleine cùng Phoebe Gersbach chạy vòng các cửa hàng đồ cổ, hoặc tha về cả mớ hàng hóa và thực phẩm từ các siêu thị Pittsfield. Moses liên tục nhắc nhở nàng về tiền bạc. Hồi bắt đầu trách cứ, anh cố gắng giữ giọng mình nhỏ nhẹ. Luôn luôn là một chuyện nhỏ nhặt gì đó cho anh mở đầu - một chi phiếu bị từ chối chi trả, một con gà bị hỏng trong ngăn đá, một cái áo mới bị xé ra làm giẻ lau. Dần dần cảm xúc của anh trở nên rất dữ dội.

“Bao giờ em mới thôi mang những rác rưởi này về nhà hả Madeleine - những thứ đồ đạc cổ lỗ sĩ này này.”

“Chúng ta phải trang hoàng nơi này. Em không chịu được một căn phòng trống rỗng.”

“Tiền bạc đi đâu hết? Tôi làm việc đến bã người ra.” Anh cảm thấy phừng phừng giận dữ.

“Tôi phải thanh toán các hóa đơn này nọ. Anh nghĩ tôi làm gì với tiền bạc?”

“Cô nói cô phải học cách quản lý tiền bạc. Không ai tin cô cả. Được rồi, bây giờ tôi tin cô. Tài khoản trong ngân hàng không còn đủ tiền thanh toán các hóa đơn, người ta trả lại các chi phiếu kia kìa. Cửa hàng quần áo vừa gọi - Milly Crozier. Năm trăm đô la cho một bộ quần áo bà bầu. Ai sắp được sinh ra đây - Vua Louis 14 à?”

“Phải, tôi biết rồi, bà mẹ yêu quý của anh mặc bốn cái bao đựng bột.”

“Cô không cần phải có một bác sĩ sản khoa trên Đại lộ Park. Phoebe Gersbach sinh ở bệnh viện Pittsfield có sao đâu. Từ đây làm sao tôi đưa cô đến New York được? Mất tới ba tiếng rưỡi đồng hồ chứ ít sao?”

“Chúng ta sẽ đi trước mười ngày.”

“Thế còn toàn bộ công việc này thì sao?”

“Anh có thể mang cái ông Hegel của anh lên thành phố. Dù sao mấy tháng nay anh có động đến cuốn sách nào đâu. Tất cả chỉ là một mớ tạp nham phát điên. Những mớ ghi chép này đây. Anh vô tổ chức đến phát gớm. Anh chẳng tốt đẹp gì hơn mấy thằng nghiện khác - chán ngấy với những thứ trừu tượng này rồi. Mẹ kiếp ông Hegel, và ngôi nhà tồi tàn cũ kỹ này. Nó cần bốn người giúp việc mà anh muốn một mình tôi làm hết mọi chuyện.”

Herzog lặp lại cái gì mới là đúng, khiến bản thân anh trở nên ngớ ngẩn. Anh cũng đang nổi điên. Anh nhận biết điều đó. Anh dường như biết mọi thứ phải tiến hành như thế nào, đến từng chi tiết nhỏ nhất (dưới hạng mục ‘Đầu óc Tự do Cụ thể’, sự hiểu lầm của cả nhân loại vì sự phát triển của ý thức - thực tế đối nghịch với ‘quy luật của trái tim’, sự cần thiết ngoại lai nghiền nát tính cách cá nhân, und so weiter§). ồ, Herzog thừa nhận anh sai. Nhưng dường như đối với anh, tất cả những gì anh yêu cầu chỉ là chút hợp tác với nỗ lực của anh, là lao động hướng tới một cuộc sống có ý nghĩa hơn, mang lợi cho mọi người. Hegel cực kỳ quan trọng, nhưng cũng bị coi thường quá đáng. Dĩ nhiên. Toàn bộ vấn đề là như thế. Đơn giản hơn và không có mớ lý thuyết siêu hình phức tạp dông dài là Đề xuất 37 của Spinoza; khát vọng của con người là làm cho người khác hoan hỷ vui sướng trong cái Thiện cùng với mình, chứ không phải bắt người khác sống theo tư tưởng của mình - ex ipsius ingenio §.

Herzog nghiền ngẫm những ý tưởng này khi anh một mình sơn tường nhà ở Ludeyville, xây dựng Versailles cũng như Jerusalem trong mùa hè xanh nóng bức của Berkshires. Lần này đến lần khác, tiếng điện thoại reo khiến anh phải trèo xuống thang. Các chi phiếu của Madeleine bị trả lại.

“Trời ơi!” Anh kêu lên. “Thôi mà, Mady!”

Nàng nghênh tiếp anh trong một chiếc đầm bầu màu xanh chai thủy tinh và đôi tất dài tới gối. Nàng đã khá mập. Bác sĩ khuyến cáo nàng không được ăn bánh kẹo. Thế mà nàng đã lén ăn ngấu nghiến những thanh Hershey khổng lồ loại ba mươi xu.

“Cô không thể mua thêm như thế này nữa! Không có lý do chết tiệt nào để những chi phiếu này bị trả lại,” Moses ngó nàng trừng trừng.

“Ôi dào, lại bắt đầu mấy chuyện nhỏ nhặt đấy.”

“Đây không phải chuyện nhỏ. Chuyện này rất nghiêm trọng...”

“Tôi đoán anh lại bắt đầu nói về chuyện giáo dưỡng của tôi - về gia đình phóng túng, ăn bám, tai ngược của tôi, toàn là những kẻ lừa đảo, và anh cho tôi được mang cái họ tốt đẹp của anh. Tôi quá biết cái thói này rồi.”

“Tôi cứ tái phạm à? Thì cô cũng thế thôi, Madeleine, với những chi phiếu này đây.”

“Tiêu tiền của người cha quá cố của anh. Cha thân yêu! Anh ức vì chuyện đó. Được rồi, ông ta là cha của anh. Tôi không yêu cầu anh nhận người cha kinh khủng của tôi làm cha. Cho nên đừng có mà đem ông cha già của anh ra chặn họng tôi.”

“Chúng ta phải thiết lập chút trật tự trong không gian sống này.”

Madeleine nói nhanh, quả quyết, và chính xác: “Anh không bao giờ có được không gian sống như anh muốn đâu. Những môi trường ấy là của thế kỷ 12 đâu đó rồi. Lúc nào cũng kêu gào đòi cái ngôi nhà cũ và cái bàn bếp có trải tấm vải dầu và cuốn sách La tinh của anh. Được rồi - cùng nghe câu chuyện khổ sở của anh nào. Hãy kể với tôi về người mẹ nghèo khổ của anh. Và người cha anh. Và người ở trọ trong nhà anh, tên say rượu. Và cái hội đạo Do Thái ngày xưa, và chuyện buôn rượu lậu, cả bà cô Zipporah của anh nữa... Thật là những chuyện nhảm nhí!”

“Cứ như thể cô không có quá khứ ấy!”

“Ôi, nhảm nhí! Và bây giờ chúng ta sắp nghe chuyện anh đã CỨU VỚT tôi như thế nào. Hãy kể nữa đi. Tôi là một con chó con đầy sợ hãi ra sao. Tôi không đủ mạnh mẽ để đương đầu với cuộc sống như thế nào. Nhưng anh cho tôi TÌNH YÊU từ trái tim to tát của anh, và cứu vớt tôi khỏi tay các linh mục. Phải, anh chữa những cơn đau bụng hành kinh của tôi bằng cách cung phụng tôi. Anh cứu tôi. Anh HY SINH tự do của anh. Tôi lôi anh ra khỏi Daisy và con trai anh, ra khỏi con nhỏ người Nhật của anh. Thời giờ, tiền bạc và sự chú ý quan trọng của anh.” Ánh nhìn màu xanh hoang dã của nàng dữ dội đến nỗi đôi mắt nàng long lên.

“Madeleine!”

“Ồ-cứt!”

“Em hãy suy nghĩ một chút xem.”

“Suy nghĩ? Anh biết gì về suy nghĩ?”

“Có lẽ anh kết hôn với em là để cải thiện tâm trí anh,” Herzog nói. “Anh đang học.”

“Được rồi, tôi sẽ dạy anh, đừng lo!” Madeleine xinh đẹp, mang bầu rít qua kẽ răng.

Herzog ghi chú lại từ một cuốn sách ưa thích - Sự đối lập là tình bạn thật sự. Nhà của anh ta, con của anh ta, phải, tất cả những gì một người đàn ông có, anh ta sẽ cho đi để đổi lấy khôn ngoan.

Người chồng - một tâm hồn đẹp đẽ - người vợ khác thường, đứa con thiên thần và những người bạn hoàn hảo, tất cả sinh sống với nhau ở Berkshires. Ông Giáo sư thông thái ngồi làm công việc nghiên cứu... Ô, anh đã yêu cầu như thế. Vì anh cứ khăng khăng đóng vai cô gái nhỏ ngây thơ mà trái tim của chính anh cũng phải rung động vì sự chân thật của mình - zisse n’shamele, một linh hồn bé nhỏ dịu dàng, bà Tennie đã gọi Moses như vậy. Ở tuổi bốn mươi, có được tiếng tăm tầm thường vậy đó! Trán anh toát mồ hôi. Sự ngu xuẩn như thế đáng bị trừng phạt nặng hơn - bệnh hoạn, án tù. Một lần nữa, anh chỉ gặp “may mắn” (Ramona, thức ăn và rượu, lời mời ra vùng biển). Tuy vậy, hành động tự ngược đãi cực đoan cũng không phải là điều anh thích thú. Đó không phải là việc phù hợp nhất. Không phải là kẻ ngốc cũng có thể không xứng đáng với những phương án khó khăn khác. Dù sao, ai là kẻ không-ngốc cơ chứ? Có phải đó là kẻ yêu quyền lực, bẻ cong dư luận theo ý muốn của mình - hay là nhà trí thức có tinh thần khoa học, cấp phát ngân sách hàng tỉ đô la? Đôi mắt trong veo, tính cách cứng đầu, một trí thông minh nhạy bén chính trị - một nhà hiện thực có tinh thần quản trị chăng? Làm một người như thế lại không tốt đẹp sao? Nhưng Herzog làm việc theo những trật tự khác nhau - gây dựng công trình của tương lai, anh tin tưởng thế. Những cuộc cách mạng của thế kỷ 20, giải phóng quần chúng bằng sản xuất, đã tạo nên cuộc sống riêng tư nhưng không cho ra được thứ gì để lấp đầy cuộc sống. Tại đó một người như anh đã xuất hiện. Sự tiến bộ của nền văn minh - mà thực chất sự sống còn của nền văn minh - tùy thuộc vào những thành tựu của Moses E. Herzog. Và như lối cư xử của cô ta với anh, Madeleine đã làm tổn thương một công cuộc vĩ đại. Trong con mắt của Moses E. Herzog, đây chính là điều gớm ghiếc và đáng trách về kinh nghiệm của Moses. E. Herzog.

Một loại người mất trí rất đặc biệt muốn nhồi sọ các nguyên tắc của mình. Sandor Himmelstein, Valentine Gersbach, Madeleine p Herzog, bản thân Moses. Những Giảng viên Thực tế. Họ muốn dạy dỗ ta - trừng phạt ta - bằng những bài học của Sự thật.

Moses, một người sưu tập hình ảnh, có một tấm hình của Madeleine năm mười hai tuổi, khi đó hay cưỡi ngựa. Nàng tạo dáng với một chú ngựa, sắp cưỡi lên mình nó, một cô gái tóc dài, thân thể chắc nịch, với hai cổ tay mập mạp và bóng tối rất đậm dưới đôi mắt, những dấu hiệu sớm của sự khắc khổ và khao khát trả thù. Trong chiếc quần đi ngựa, ủng, và mũ cưỡi ngựa, nàng đã có thái độ cao ngạo của một đứa con gái tự biết không còn bao lâu nữa sẽ đến tuổi lấy chồng và có sức mạnh gây tổn thương. Đây là năng lực chính trị tinh thần. Quyền lực tuyệt đối cho người ta sức mạnh để làm điều ác. Từ khi mười hai tuổi nàng đã hiểu biết nhiều hơn tôi ở tuổi bốn mươi.

Bây giờ Daisy đã trở thành một loại người rất khác - trầm tĩnh hơn, chừng mực hơn, một phụ nữ Do Thái chuẩn mực. Herzog cũng có nhiều hình của nàng, trong thùng đựng đồ dưới gầm giường, nhưng không cần phải săm soi các hình ảnh đó, anh vẫn có thể nhớ lại khuôn mặt nàng nếu muốn - đôi mắt lớn, xếch, màu xanh lục, mái tóc vàng kim, xoăn nhưng xỉn, màu da sáng. Nàng có dáng vẻ e thẹn, nhưng cứng đầu. Chẳng khó khăn gì, Herzog hình dung ra nàng xuất hiện vào một buổi sáng mùa hè bên dưới căn hộ El, tại đường số 51, Chicago, một sinh viên đại học với những cuốn sách cáu bẩn - Park và Burgess, Ogbum và Nimkoff§. Chiếc váy của nàng giản dị, vải sọc thưa xanh trắng, cổ vuông. Bên dưới chiếc váy được giặt là tinh tươm, nàng mang đôi giày trắng nhỏ, hai chân trần, và tóc nàng được giữ trên đỉnh đầu bằng một cái kẹp tóc. Chiếc xe điện màu đỏ chạy từ khu nhà ổ chuột đến phía tây. Nó kêu leng keng, lúc lắc, giục giặc tới lui, bánh xe nhỏ ở đầu cần tiếp điện trên mui xe bắn ra những tia lửa điện màu xanh lục đậm, những mảnh giấy bay lất phất phía sau xe. Moses đã đứng sau lưng nàng trên sàn xe hôi mùi thuốc sát trùng khi nàng đưa vé xe của mình cho người soát vé. Từ chiếc cổ trần và đôi vai nàng, anh ngửi thấy mùi thơm của những quả táo mùa hè. Daisy là một thiếu nữ nông thôn, một cư dân bang Ohio trưởng thành gần Zanesville. Nàng có tính hệ thống hóa mọi thứ một cách trẻ con. Thỉnh thoảng Herzog thích thú nhớ lại nàng có một thẻ hồ sơ được in ra nham nhở, trong đó ghi lại mọi tình huống. Cách thức ngăn nắp kỳ lạ của nàng có một nét duyên dáng nhất định. Sau khi hai người lấy nhau, nàng để tiền tiêu vặt của anh vào một bì thư; trong một cái hộp kim loại màu xanh lá nàng mua để dùng cho việc lập ngân sách gia đình. Những nhắc nhở hàng ngày, các hóa đơn thanh toán, các vé xem hòa nhạc được ghim bằng đinh bấm vào bảng thông tin. Các ngày tháng có sự kiện đều được cẩn thận đánh dấu trước. Sự ổn định, sự cân đối, trật tự ngăn nắp, đặt mọi việc dưới sự kiểm soát, là sở trường của Daisy.

Daisy thân yêu, Anh có vài chuyện muốn nói với em. Do tính bất thường và nỗi bất an trong tinh thần, mình đã khiến Daisy bộc lộ sự tồi tệ nhất trong con người nàng. Mình đã làm cho đường may trong các chiếc tất của nàng thật thẳng, và các nút được cài một cách cân đối. Mình đứng phía sau các tấm màn cứng dơ và nằm dưới những tấm thảm vuông vức. Món nầm bê nướng ngày Chủ nhật với bánh mì nhồi như đất sét là do các chứng rối loạn của mình, bởi dồn tâm trí quá nhiều - quá nhiều nhưng hiển nhiên là không ra ất giáp gì - vào lịch sử tư tưởng. Nàng tin lời Moses biện giải rằng anh đang cực kỳ bận rộn. Dĩ nhiên, nghĩa vụ của một người vợ là ủng hộ anh chàng Herzog lúng túng và thường tai quái này. Nàng hành động như thế với thái độ trung lập nặng nề, ghi lại những sự bất bình của nàng mỗi lần - một lần và không ghi thêm. Phần còn lại là ùn lặng - sự im lặng nặng nề như anh cảm thấy ở Connecticut khi anh đang hoàn thành cuốn Chủ nghĩa lãng mạn và Thiên Chúa giáo.

Chương “Những người Lãng mạn và Những kẻ Cuồng tín” gần như làm anh kiệt sức - suýt kết liễu cả hai. (Phản ứng của người cuồng tín trước hình thức của khoa học về đình hoãn niềm tin, khó chấp nhận đối với nhu cầu diễn đạt của những tính khí nhất định.) Ở đây, Daisy đón anh và bỏ anh ở lại Connecticut một mình. Nàng phải trở về Ohio. Thân phụ nàng đang hấp hối. Herzog đọc văn học của chủ nghĩa cuồng tín trong ngôi nhà của anh, cạnh cái bếp lò nhỏ viền niken. Quấn mình trong một cái chăn như người da đỏ, anh nghe radio - tranh luận với chính mình về ưu và khuyết điểm của chủ nghĩa cuồng tín.

Đó là một mùa đông băng giá. Cái ao giống như một tảng muối mỏ - nước đá màu xanh lục, trắng, âm vang, kêu răng rắc dưới chân mình. Dòng nước rỉ rả từ con đập cối xay đã đóng băng thành những cột xoắn. Những cây du, có hình dáng cây đàn hạc khổng lồ, phát ra những âm thanh gẫy vỡ. Herzog, chịu trách nhiệm trước sự văn minh ở nơi xa xôi băng giá của mình, đội chiếc mũ phi công nằm trong giường khi bếp lò tắt, đặt tác phẩm của Bacon và Locke một bên, và bên kia là Phương pháp luận và William Blake.

Láng giềng gần nhất của anh là một mục sư, ông Idwal. Chiếc xe Ford Model A của ông Idwal thì chạy, trong khi chiếc Whippet của Herzog bị đông cứng. Họ cùng đi xe ra chợ. Bà Idwal làm những chiếc bánh nướng kẹp mứt sô cô la và thân mật đặt chúng trên bàn của Moses. Anh trở vào từ cuộc đi dạo đơn độc trên cái ao, trong khu rừng, và thấy những chiếc bánh nướng trong những cái đĩa Pyrex lớn, anh hơ hai gò má và những đầu ngón tay lạnh cóng của mình vào đó. Vào buổi sáng, khi đang ăn điểm tâm bằng bánh nướng kẹp mứt anh nhìn thấy ông Idwal, người hồng hào, nhỏ nhắn, với đôi kính gọng thép trong phòng ngủ của ông ta đang vung vẩy những cái chùy tập luyện, trong cái quần lót dài đang đứng lên ngồi xuống. Vợ ông ta ngồi khoanh tay trong phòng khách, ánh nắng rọi qua tấm màn đăng ten in lên mặt bà hình mạng nhện. Vào những buổi chiều Chủ nhật, Moses được mời thổi kèn ô boa hòa cùng với bà Idwal chơi đàn phong cầm trong khi các gia đình trong nông trang hát thánh ca. Họ là nông dân sao? Không, họ là những người nghèo chạy việc vặt ở nông thôn. Cái phòng khách nhỏ hẹp và nóng, không khí ngột ngạt, những bài thánh ca cùng với nỗi u buồn người Do Thái của Moses và cái kèn của anh khiến người nghe nhức nhối.

Các mối quan hệ của anh với ngài mục sư tôn kính và bà Idwal rất tốt đẹp, cho đến khi vị giáo sĩ bắt đầu trao cho anh vật tặng của các giáo sĩ Do Thái chính thống, những người đã tiếp nhận tín ngưỡng Thiên Chúa giáo. Ảnh những giáo sĩ này đội mũ lông, để râu, được đặt xuống với những chiếc bánh. Đôi mắt lớn của những người này, nhất là đôi môi của họ trề ra từ hàm râu sủi bọt bắt đầu có vẻ điên khùng đối với Moses, và anh nghĩ đã đến lúc nên rời khỏi ngôi nhà ở nơi băng tuyết lạnh lẽo ấy. Anh lo sợ cho sự tỉnh táo của mình, sống như thế này, nhất là sau cái chết của thân phụ của Daisy. Moses nghĩ anh đã nhìn thấy ông ta, đã gặp ông ta trong rừng, và khi mở cửa anh chạm mặt với vị cha vợ, sống động và y xì đúc, đang đợi bên chiếc bàn hay đang ngồi trong phòng tắm.

Herzog đã sai lầm khi khước từ các giáo sĩ của Idwal. Vị mục sư này hăng hái cải đạo cho anh hơn bao giờ hết và chiều nào cũng ghé đến thảo luận với anh chuyện giáo lý cho đến khi Daisy trở về u buồn, mắt sáng, hầu như câm lặng, chịu đựng. Nhưng vẫn là một người vợ. Và một đứa con! Tuyết bắt đầu tan - lý tưởng cho việc đắp những người tuyết. Moses và Marco đắp người tuyết dọc hai bên đường vào nhà. Những đôi mắt nhỏ của người tuyết bằng than đá lóng lánh dưới ánh sao. Vào mùa xuân trong bóng tối của màn đêm có tiếng chim kêu lảnh lót. Lòng Herzog bắt đầu yêu mến vùng nông thôn. Anh bỏ lại sau lưng những buổi hoàng hôn mặt trời lặn đỏ như máu và sự cô tịch của mùa đông. Chúng chẳng có vẻ độc địa gì lắm khi anh đã sống qua những tháng ngày ấy.

Sống còn! Anh ghi. Cho đến khi chúng ta hiểu rõ chuyện gì ra chuyện nấy. Cho đến khi có cơ hội để gây ảnh hưởng tích cực (Trách nhiệm cá nhân với lịch sử, một tính chất của văn hóa Tây phương, có gốc rễ từ trong Kinh Cựu ước và Tân ước, ý tưởng về sự cải tiến liên tục của cuộc sống con người trên trái đất. Còn điều gì khác giải thích cảm xúc dữ dội lố bịch của Herzog?) Chúa ơi, con lao tới chiến đấu theo thánh ý của ngài mà cứ trượt ngã liên tục, chẳng bao giờ tới được chiến trường.

Anh cũng nhìn thấu suốt điều này. Kể ra thì anh quá bệnh hoạn để có thể hài lòng với một sự mô tả như thế. Từ độ cao trung bình của New York nhìn xuống, thấy những đám đông vào giờ ăn trưa như những con kiến trên thủy tinh khói, Herzog, quấn người trong chiếc áo choàng nhăn nhúm, nhấm nháp cốc cà phê nguội, thoát ly khỏi lao động hàng ngày vì những thành tích lớn lao hơn, nhưng hiện tại thiếu sự tự tin trong thôi thúc nội tại, thỉnh thoảng đã cố gắng trở lại làm việc. Thưa Tiến sĩ Mossbach, tôi rất tiếc là Tiến sĩ đã không hài lòng cách tôi luận bàn về T. E. Hulme§ và định nghĩa của ông ấy về chủ nghĩa lãng mạn là “tôn giáo bị chia tách”. Có vài điều cần nói về quan điểm của ông ấy. Ông ấy muốn mọi việc phải rõ ràng, ngay thẳng, sẵn có, tinh nguyên, điềm tĩnh và cứng rắn. Với điều này tôi nghĩ chúng ta có thể thông cảm. Tôi cũng khó chịu với “sự sến sẩm” như cách ông ấy gọi §, và những tình cảm Lãng mạn tụ nhung nhúc, tôi hiểu Rousseau là gã phản diện kiểu gì, và ông ta suy đồi ra sao (tôi không phàn nàn ông ấy không có tinh thần quân tử). Nhưng tôi không hiểu chúng ta có thể trả lời thế nào khi ông ta nói: “Je sens mon coeur et je connais les hommes”§. Tôn giáo bị kềm chế, theo các nguyên tắc bảo thủ - ngài có nghĩ điều đó có ý định tước đoạt phần cốt lõi của những quyền lực như thế không - Các đệ tử của Hulme lấy vô sinh làm chân lý, thú nhận sự bất lực của họ. Đây là đam mê của họ.

Tiếp tục tranh cãi đến cùng, Herzog khá nguy hiểm trong những cuộc bút chiến. Các phương cách lịch sự của anh chứa đựng nhiều hằn học. Những đường lối hiền hòa, cách cư xử khiêm tốn của anh - anh không tự dối mình. Việc anh chắc chắn mình đúng, như một luồng sức mạnh dâng lên từ bụng dưới và đốt nóng hai chân anh. Thật kỳ dị, những chiến thắng hoành tráng của cơn giận dữ! Trong Herzog có tính châm biếm dữ dội. Tuy vậy, anh biết đó không phải là sự giật đổ sai lầm. Anh bắt đầu thấy hoảng sợ chiến thắng, những chiến thắng của quyền tự chủ không bị cản trở. Con người có một bản chất, nhưng đó là gì? Những người đã tự tin mô tả bản chất đó, Hobbes§, Freud§, vân vân, bằng cách nói cho chúng ta biết “nội tại” chúng ta là gì, đều không phải là những ân nhân vĩ đại nhất. Điều này cũng đúng đối với Rousseau. Tôi thông cảm với sự công kích của Hulme đối với sự dẫn nhập của chủ nghĩa lãng mạn toàn bích vào thế giới đồ vật của con người, nhưng cũng không thích sự hà khắc hẹp hòi của ông ấy. Khoa học hiện đại, không mấy bận tâm tới định nghĩa về bản chất con người, chỉ biết hành động điều nghiên, đã đạt được những kết quả to lớn nhất qua sự vô danh, đơn thuần công nhận sự vận hành hiệu quả của tri thức. Chân lý nó tìm thấy có thể không phải là thứ để tin theo, nhưng có lẽ bây giờ một lệnh đình chỉ định nghĩa về bản chất con người là tốt nhất.

Herzog từ bỏ chủ đề này với sự đột ngột đặc trưng.

Nachman thân mến, anh viết. Tôi biết hôm thứ Hai vừa rồi tôi đã thấy anh trên đường số 8. Anh chạy xa khỏi tôi. Mặt Herzog sầm xuống. Đó là anh. Một người bạn của mình gần 40 năm trước - Bạn chơi trên phố Napoleon. Khu nhà ổ chuột ở Montreal. Anh đội một chiếc mũ kiểu hippie, trên đường phố nhộn nhịp những ngươi đồng tính để râu sư tử, sơn xanh quanh mắt, kìa, bỗng dưng, là bạn chơi thời thơ ấu của Herzog. Mũi bè, tóc trắng, đôi mắt kính dày lấm lem. Chàng thi sĩ còng lưng nhìn Moses một cái nhìn rồi bỏ chạy luôn. Trên đôi chân gầy gò, dưới áp lực khẩn cấp, anh ta vụt sang bên kia đường. Anh ta kéo cao cổ áo và nhìn chằm chặp vào tủ kính cửa hàng bán phô mai. Nachman! Anh nghĩ tôi muốn đòi món tiền anh nợ tôi sao? Tôi đã bỏ qua món tiền đó từ lâu rồi. Nó chẳng có mấy ý nghĩa đối với tôi đâu, ở Paris sau Thế chiến. Lần đó tôi đã lấy lại tiền.

Hồi đó Nachman đến châu Âu để làm thơ. Anh ta sống trong một khu ổ chuột của người Ả Rập trên đường Thánh Jacques. Herzog sống khá tiện nghi trên đường Marbeuf. Vào một buổi sáng, Nachman, quần áo nhàu nhò bẩn thỉu, mặt nhăn nhúm như người sắp chết, múi đỏ ửng vì vừa mới khóc, xuất hiện trước cửa nhà Herzog.

“Có chuyện gì vậy?”

“Moses, họ vừa bắt vợ tôi đi - nàng Laura bé bỏng của tôi.”

“Khoan đã nào - chuyện ra sao?” Có lẽ Herzog cảm thấy hơi lạnh, giật mình lui lại bởi chuyện sốc.

“Cha nàng. Ông già kinh doanh thảm trải sàn. Bắt nàng đi rồi. Lão phù thủy già. Không có tôi, nàng chết mất. Không có tôi, đứa con không thể sống được. Không có nàng, tôi cũng không sống được. Tôi phải trở về New York thôi.”

“Vào đây. Vào đây. Không thể đứng ngoài hàng hiên thế này nói chuyện được.”

Nachman bước vào phòng khách nhỏ. Đó là một căn hộ được trang bị theo phong cách của những năm 20 - chính xác đến tàn nhẫn. Nachman trong chiếc quần dính vết bẩn máng xối có vẻ do dự khi ngồi xuống. “Tôi đã cùng đường rồi. Trên chiếc Hollandia ngày mai còn chỗ trống. Anh cho tôi vay ít tiền chứ không tôi tiêu tùng mất. Anh là người bạn duy nhất của tôi ở Paris này.”

Thành thực mà nói, tôi tưởng ở Mỹ cậu khá giàu có.

Nachman và Laura đã đi lang thang ngang dọc khắp châu Âu, ngủ ở đầu đường xó chợ trên đất nước của Rimbaud§, đọc to cho nhau nghe những bức thư của Van Gogh§ - những bài thơ của Rilke§. Ý chí của Laura cũng không mạnh mẽ lắm. Cô gầy gò, khuôn mặt bủng beo, hai khóe miệng xanh xao xệ xuống. Cô bị cảm cúm ở Bỉ.

“Tôi sẽ trả cho anh không thiếu một xu.” Nachman vặn vẹo hai bàn tay. Những ngón tay anh ta nổi u nần - bệnh thấp khớp. Mặt anh ta hốc hác - xệ xuống vì bệnh tật, đau đớn và ngớ ngẩn.

Tôi cảm thấy về lâu về dài, đưa cậu trở về New York sẽ ít tốn kém hơn. Ở Paris, tôi bị kẹt với cậu. Cậu thấy đó, tôi không hề giả vờ vị tha. Có lẽ, Herzog nghĩ, nhìn thấy mình khiến anh ta hoảng sợ. Mình có thay đổi nhiều hơn anh ta không? Nachman có kinh hoàng khi nhìn thấy Herzog không? Nhưng ngày xưa chúng ta cùng chơi với nhau ngoài phố. Cha cậu, ông Reb Shika, dạy tôi học vỡ lòng.

Gia đình Nachman sống trong một căn hộ cho thuê rẻ tiền màu vàng đối diện. Năm tuổi, Moses băng qua đường Napoleon. Lên cái cầu thang gỗ với những bậc nghiêng, vênh. Những con mèo cuộn mình trong các góc hay nhẹ nhàng chạy vọt lên tầng trên. Phân khô của chúng nát ra trong bóng tối với một mùi hôi hám nồng nặc. Ông Reb Shika là người Mông cổ, một người nhỏ con và điển trai, có màu da vàng. Ông đội một cải mũ bằng vải sa tanh đen trên chỏm đầu, và để râu như Lenin. Cái ngực lép kẹp của ông được che đậy bên dưới một chiếc áo lót mùa đông - một áo len của hãng Penman. Cuốn Kinh thánh được mở ra trên một tấm trải bàn thô sơ. Moses nhìn thấy rõ những chữ Hebrew - DMAI OCHICHO - máu của anh em ngươi. Phải, đúng như thế. Chúa nói với Cain. Máu của anh em ngươi kêu khóc với ta từ mặt đất.

Tám tuổi. Moses và Nachman ngồi chung một băng ghế trong hầm rượu của giáo đường. Những trang Ngữ Thư có mùi mốc meo, áo len của hai đứa trẻ ẩm ướt. Vị giáo sĩ, râu ngắn, cái mũi to mềm mại hằn sâu nhiều chấm đen, mắng mỏ chúng: “Bọn bây, đồ quỷ sứ, đồ biếng nhác. Trong sách này nói gì về vợ của Potiphar, V’tispesayu b’vigdi?”

“Và nàng cầm lấy...”

“Cầm lấy cái gì? Beged.”

“Beged. Một cái áo khoác.”

“Một cái áo, thằng oắt con ăn cắp ạ. Đồ hoang đàng. Tao tiếc cho thằng cha mày. Hắn có mày làm thừa tự. Lạy Chúa! Mày sẽ ăn uống thỏa thích trước khi cái xác của hắn được vùi xuống mộ. Còn mày nữa, Herzog, với đôi mắt to tướng kìa - V’yaizov bigdo b’yodo.”

“Và anh ta bỏ lại nó trong tay nàng.”

“Bỏ lại cái gì?”

“Bigdo, cái áo.”

“Mày cứ coi chừng đấy, Herzog, Moses. Mẹ mày nghĩ mày sẽ là một Giáo sư luật vĩ đại - một giáo sĩ. Nhưng ta biết mày. Mày quá lười. Trái tim người Mẹ sẽ đau khổ vì những đứa con hoang đàng như mày. Mày hiểu không, Herzog? Phải hiểu thật rõ.”

Chỗ trú ẩn duy nhất là nhà vệ sinh, nơi những viên long não khử trùng cứ teo nhỏ dần đi trong cái máng tiểu màu xanh lục, và những ông già từ trên nhà thờ đi xuống với đôi mắt nhập nhèm gần như mù lòa, thở dài, càu nhàu về nghi thức tế lễ khi họ đứng chờ nước đổ xuống bồn tiểu.

Đồng bị gỉ vì nước tiểu, nổi những vẩy màu xanh lục. Trong một gian lộ thiên, quần tụt xuống bàn chân, Nachman ngồi thổi kèn harmonica. Các bài hát Tới Ripperary là một con đường dài, thật dài, Tình yêu gửi một đóa hồng nhỏ làm quà. Chóp mũ của cậu ta bị bẻ cong. Ta nghe được tiếng nước bọt của cậu trong các ô nhỏ của nhạc cụ bằng thiếc khi cậu hít vào thổi ra. Những lão trượng đội mũ quả dưa rửa tay, dùng ngón tay cào chải bộ râu. Moses quan sát họ.

Hầu như chắc chắn là Nachman đã chạy trốn ký ức mạnh mẽ của người bạn cũ. Trí nhớ của Herzog làm khổ mọi người. Nó giống như một cỗ máy kinh khiếp.

Lần cuối cùng chúng ta gặp nhau - bao nhiêu năm qua rồi nhỉ? Tôi đã cùng cậu đi thăm Laura. Lúc ấy Laura sống trong một trại thương điên. Herzog và Nachman đã chuyển phương tiện qua sáu hay bảy góc phố. Có một ngàn trạm xe buýt ở Long Island. Trong bệnh viện, những người phụ nữ mặc váy cotton màu xanh lục mang dép mềm, đi lại trên các hành lang, thì thầm với nhau. Laura được băng ở cổ tay. Đó là lần tự tử thứ ba của nàng mà Moses được biết. Nàng ngồi trong một góc nhà, hai cánh tay ôm lấy ngực, chỉ muốn nói chuyện về văn học Pháp. Vẻ mặt mơ màng, tuy vậy, đôi môi nàng chuyển động nhanh. Moses phải đồng ý với cái điều anh chẳng hiểu ất giáp gì cả - hình dạng của những hình ảnh của Valéry.

Rồi anh và Nachman rời khỏi đó, đi về phía hoàng hôn. Họ băng qua một khoảng sân xi măng sau một trận mưa thu. Từ tòa nhà, một đám đông hồn ma mặc đồng phục xanh lục nhìn theo những người khách bỏ đi. Laura, ở chỗ lò nướng thịt, đưa cao cổ tay quấn băng. Một bàn tay yếu ớt. Tạm biệt. Cái miệng với đôi môi dài và mỏng của nàng lặng lẽ thốt lên, Tạm - biệt, tạm - biệt. Mái tóc thẳng đổ xuống hai bên má nàng - một hình dáng trẻ con cứng nhắc với những chỗ căng phồng của phụ nữ. Nachman nói giọng khàn đục: “Người yêu vô tội của anh. Cô dâu của anh. Họ đã giật nàng ra khỏi tôi, những kẻ độc ác nhẫn tâm ấy, những tên tai to mặt lớn - những ông chủ của chúng tôi. Chúng giam cầm nàng. Như thể yêu tôi là cách xác nhận nàng bị điên. Nhưng tôi sẽ đủ mạnh mẽ để bảo vệ tình yêu của chúng tôi.” Anh chàng Nachman hốc hác nhăn nhó nói thế. Đôi má anh ta lõm xuống. Bên dưới đôi mắt nước da anh ta vàng vọt.

“Tại sao cô ấy cứ luôn tìm cách tự tử?” Moses hỏi.

“Do sự ngược đãi của gia đình nàng. Anh nghĩ sao? Thế giới tư sản của quận Westchester! Thông báo hôn lễ, váy áo, các khoản phí tổn, đó là điều mà cha và mẹ nàng mong đợi nơi nàng. Nhưng đây là một tâm hồn trong trắng, chỉ hiểu những gì tinh khiết. Nàng là một người xa lạ ở đây. Gia đình nàng chỉ muốn chia rẽ chúng tôi. Ở New York chúng tôi cũng là những kẻ lang thang. Khi tôi trở về - nhờ sự giúp đỡ của anh, tôi sẽ trả lại tiền cho anh. Tôi sẽ làm việc! Chúng tôi không có tiền để thuê một căn phòng. Làm sao tôi kiếm được việc làm! Ai sẽ chăm sóc cho nàng? Các bằng hữu cho chúng tôi chỗ ở. Thực phẩm. Một chiếc giường nhỏ để nằm. Để làm tình.”

Herzog rất tò mò, nhưng anh chỉ nói: “Ồ?”

“Tôi không kể với ai cả, ngoài anh, bạn thân mến. Chúng tôi phải thận trọng. Trong hạnh phúc đê mê, chúng tôi phải bảo nhau giữ chừng mực hơn. Nó như một hành vi thiêng liêng - chúng ta không nên làm cho các thần thánh phát ghen...” Nachman nói với giọng đều đều, rộn ràng. “Tạm biệt, người bạn may mắn của tôi, người bạn thân yêu của tôi. Tạm biệt.” Anh ta gửi một nụ hôn gió qua cửa sổ với sự ngọt ngào đau đớn.

Trên đường đến xe buýt, anh ta tiếp tục giảng thuyết theo cách phi thực, nồng nhiệt và tẻ ngắt của mình: “Vậy, phía sau tất cả điều đó là nước Mỹ tư sản. Đây là một thế giới thô kệch của sang trọng và cặn bã. Một nền văn minh kiêu hãnh và lười biếng tôn thờ sự quê mùa của chính nó. Bạn và tôi được nuôi dưỡng trong cảnh nghèo đói xưa cũ. Tôi không biết anh trở thành người Mỹ như thế nào từ những ngày xưa ở Canada - anh đã sống ở đây một thời gian dài. Nhưng tôi sẽ không bao giờ thờ phụng các thần thánh béo phệ. Không bao giờ. Anh biết đó, tôi không phải là người Mác-xit. Tôi giữ trái tim mình với William Blake và Rilke. Nhưng một người như ông thân của Laura! Anh hiểu rồi đó! Las Vegas, bãi biển Miami. Họ muốn Laura phải tóm được một anh chồng tại Fountainblue§, một anh chồng nhiều tiền bạc. Bên lề tận số, bên cạnh ngôi mộ lớn của nhân loại, họ vẫn còn tiếp tục soát xét giấy tờ của mình, cầu nguyện trên các sổ sách đối chiếu thu chi...” Nachman cứ dông dài với sự ngoan cố chán ngắt. Anh ta đã mất nhiều răng, và hàm anh ta nhỏ lại, hai gò má xám xịt của anh ta nhô lên. Herzog vẫn có thể hình dung ra diện mạo khi anh ta mới sáu tuổi. Thực ra anh không thể gạt bỏ hình ảnh của hai Nachman, người này bên người kia. Và đó là đứa trẻ với khuôn mặt tươi rói, khoảng trống giữa hai cái răng cửa toe toét cười, cái áo sơ mi cài nút và cái quần đùi thực sự, chứ không phải con ma gầy gò của anh chàng Nachman khùng điên đang diễn thuyết. “Có lẽ,” anh ta nói, “người ta muốn cuộc sống này chấm dứt. Họ đã làm ô nhiễm nó. Sự can đảm, danh dự, tính thẳng thắn, tình bằng hữu, nghĩa vụ, tất cả bị làm cho bẩn thỉu. Làm cho ô uế. Thế nên chúng ta ghê tởm bánh mì hàng ngày kéo dài sự sinh tồn vô ích của mình. Có một thời, người ta sinh ra, sống, và chết. Nhưng ta có gọi những kẻ đó là người không? Chúng ta chỉ là những tạo vật. Bản thân Thần chết cũng phải ngán ngẩm với chúng ta. Tôi có thể hình dung Thần chết đến trước Chúa và nói: ‘Tôi nên làm gì? Làm Thần chết không còn gì vĩ đại. Xin Chúa hãy buông tha tôi khỏi sự hèn hạ này.’”

“Không xấu như cậu vạch ra đâu, Nachman,” Moses nhớ mình đã trả lời. “Hầu hết con người ta chẳng có gì là thi vị cả, mà cậu lại coi như thế là một sự phản bội.”

“Này, anh bạn chí cốt của tôi, bạn đã quen chấp nhận điều kiện cuộc sống ô hợp. Nhưng tôi có những viễn ảnh về sự phán xét. Tôi thấy chủ yếu sự bướng bỉnh của những kẻ què quặt. Chúng ta không yêu bản thân mình, mà khăng khăng ngoan cố. Ai cũng mang một bản thể ương ngạnh. Anh ta là trên hết, cho đến ngày tận thế. Mỗi một sinh vật này có một phẩm chất bí mật nào đó, và vì phẩm chất bí mật này, anh ta sẵn sàng làm mọi chuyện. Anh ta có thể lật ngược vũ trụ, nhưng anh ta sẽ không phân phát cho bất cứ ai phẩm chất đó của mình. Thà để mặc thế giới biến thành cát bụi. Đó là điều mà những bài thơ của tôi diễn tả. Anh không đánh giá cao những bài Thánh Thi Mới của tôi. Anh mù lòa rồi, ông bạn thân ái ạ.”

“Có thể lắm.”

“Nhưng là một người lương thiện, Moses. Bám rễ vào bản thân mình. Nhưng là một tấm lòng lương thiện. Như thân mẫu anh. Một tâm hồn dịu dàng. Anh thừa hưởng nó từ mẹ. Tôi đói, mẹ anh cho tôi ăn. Bà rửa tay cho tôi và đưa tôi ngồi vào bàn ăn. Đó là điều tôi nhớ. Bà là người duy nhất tử tế với Chú Ravitch của tôi, con người nát rượu ấy. Thỉnh thoảng tôi cầu nguyện cho bà. Yiskor elohim es nishmas Imi... Cầu nguyện cho linh hồn mẹ tôi.”

“Bà đã qua đời từ lâu rồi.”

“Và tôi cầu nguyện cho anh, Moses.”

Chiếc xe buýt trên những bánh xe khổng lồ tiến qua các vũng nước màu hoàng hôn trên xác lá và nhánh cây lá linh. Tuyến đường của nó là vô tận, qua vùng đông dân cư rộng lớn, trũng thấp, toàn nhà gạch ở ngoại ô.

Nhưng mười lăm năm sau, trên đường số 8, Nachman đã bỏ chạy. Trông anh ta già nua, tứ cố vô thân, lưng còng, người khom xuống khi anh chạy hộc tốc đến cửa hàng phô mai. Vợ anh ta đâu? Chắc là anh ta phải chạy đi để khỏi phải giải thích. Cảm quan điên rồ của anh ta về sự đứng đắn đã bảo anh ta tránh một cuộc chạm trán như thế này. Hay anh ta đã quên hết mọi chuyện? Hay anh ta lấy làm vui mà quên hết? Nhưng mình - với trí nhớ của mình - tất cả những người đã chết hay điên khùng đều bị ký ức của mình giữ lại, và mình là thần báo ứng của những ai sẽ bị lãng quên. Mình trói buộc những người khác vào các cảm xúc của bản thân, và áp bức họ.

Ravitch thực sự là chú bác gì của cậu hay chỉ là một người đồng hương? Tôi không bao giờ biết chắc.

Ravitch cùng ở trọ với Herzog trên Phố Napoleon. Như một diễn viên bi kịch của sân khấu Do Thái, với một chiếc mũi thẳng đỏ ửng của người say rượu và một cái mũ quả dưa ấn vào các mạch máu trên trán ông ta, Ravitch, quấn tạp dề, làm việc tại một cửa hàng trái cây gần phố Rachell vào năm 1922.

Tại ngôi chợ đó, trong thời tiết đang ở 0 độ, ông ta đang quét mớ hỗn hợp mùn cưa trộn tuyết. Tủ kính bày hàng bị cành dương xỉ lớn trĩu nặng sương giá che phủ, và chèn trong tủ kính là quả cam đào, và quả mắc cọp. Còn kia là ông Ravitch ủ dột, người đỏ bầm vì say và lạnh. Công cuộc của ông ta là đoàn tụ với gia đình, một vợ và hai con còn ở bên Nga.

Ông ta phải tìm được họ trước đã, vì họ bị lạc trong cuộc Cách mạng. Thỉnh thoảng ông ta tỉnh rượu, tắm rửa sạch sẽ và đi tới Hội Trợ giúp Di dân Hebrew để hỏi han. Nhưng không hề được tin tức gì cả. Làm được bao nhiêu tiền, ông ta uống rượu tất - một con sâu rượu. Không ai tự phán xét mình gay gắt hơn chính ông ta. Khi từ trong quán rượu đi ra, ông đứng lắc lư ngoài phố, điều khiển giao thông, ngã chỏng vó giữa ngựa và xe tải trong nước tuyết tan. Cảnh sát phát chán với việc tống ông ta vào nhà giam những người say rượu. Họ đưa ông ta về nhà, tới hành lang nhà Herzog, và đẩy ông ta vào. Ravitch, giữa đêm hôm khuya khoắt, thổn thức hát trên cầu thang lạnh giá.

“Alein, alein, alein, alein

Elend vie a shtein

Mit die tzen finger - alein.”§

Ông Jonah Herzog ra khỏi giường, bật đèn trong bếp lên, lắng tai nghe. Ông mặc một bộ đồ ngủ bằng vải lanh phía trước có xếp nếp, đó là bộ quần áo cuối cùng trong tủ áo sang trọng của ông ở Petersburg. Bếp lò đã tắt, và Moses, ngủ cùng giường với Willie và Shura, ngồi dậy, cả ba đắp chung chiếc mền lổn nhổn nùi bông, nhìn cha mình. Ông đứng dưới cái bóng đèn có đầu nhọn ở đáy như cái mũ sắt của Đức. Sợi dây tóc lớn chùng trong bóng đèn tungsten cháy sáng lóa. Vừa bực mình vừa thương hại, ông Herzog với cái đầu tròn và hàng ria mép màu nâu, ngước nhìn lên. Đường rãnh thẳng giữa hai mắt của ông nhíu lại rồi giãn ra. Ông gật đầu trầm ngâm.

“Một mình, một mình một mình, một mình

Cô độc như một tảng đá

Với mười ngón tay - một mình.

Bà Herzog từ phòng ngủ nói vọng ra,” Yonah - cho hắn vào đi.”

“Được rồi,” Herzog Cha nói, nhưng ông còn đợi.

“Yonah... Tội nghiệp hắn.”

“Cũng tội nghiệp chúng ta nữa,” Herzog Cha nói. “Mẹ kiếp. Mới ngủ được một lúc, mới thoát khỏi cảnh khổ sở được một lúc. Rồi bị hắn đánh thức dậy. Một thằng Do Thái say sưa! Hắn thậm chí không thể cư xử cho đàng hoàng. Tại sao hắn không thể tự nhiên và vui vẻ khi uống, hử? Không, hắn phải la hét và xé lòng người khác. Chà, đồ chó chết.” Ông Herzog vừa cười vừa chửi cả lòng mình. “Cho một thằng sâu rượu khốn khổ thuê phòng là đã quá lắm rồi.”

“Al tastir ponecho mimeni§

Tôi trắng tay không một xu dính túi

Đừng giấu chúng tôi vẻ mặt của Người

Không ai có thể từ chối Chúa.

Ravitch, dai dẳng và lạc điệu, kêu gào trên cầu thang tối đen và lạnh lẽo.

“O’Brien

‘Lo mir trinken a glesele vi-ine’

Al tastir ponecho mimeni§

Tôi trắng tay không một xu dính túi

Không ai có thể từ chối Chúa.”

Herzog Cha, im lặng và nhăn nhó, cười thầm.

“Yonah - tôi xin ông mà. Genug schon§.”

“Ô, hãy cho hắn thì giờ. Sao tôi phải phơi ruột phơi gan ra chứ.

“Hắn đánh thức cả khu phố bây giờ.”

“Hắn sẽ nôn ra. Hắn vãi cả ra quần rồi.”

Nhưng ông đi. Ông cũng thương hại Ravitch, dù Ravitch là một trong nhưng biểu tượng cho những thay đổi hoàn cảnh sống của ông. Hồi ở Petersburg ông có nhiều gia nhân. Herzog Cha đã từng là một người trong giới thượng lưu. Với giấy tờ giả của Đệ nhất Phường hội. Nhưng nhiều người trong giới thượng lưu cũng sống với giấy tờ giả.

Bọn trẻ con vẫn dòm vào nhà bếp trống trơn. Cái bếp lò màu đen để sát tường, lạnh tanh. Cái bếp đôi được nối vào đồng hồ ga bằng ống cao su. Một chiếc chiếu Nhật bảo vệ bức tường khỏi dơ bẩn do việc nấu nướng.

Tụi nhỏ thích thú nghe cha mình dỗ ông Ravitch say khướt đứng lên. Đó đúng là sân khấu gia đình. “Này, người đồng hương. Cậu bước đi được không? Đang lạnh đóng băng đó. Nào, đặt cái bàn chân cong của cậu lên bậc này. Schneller, Schneller§. Ông vừa cười vừa thở hổn hển. “Được rồi, ta nghĩ cậu nên bỏ lại cái quần ướt nhớp của cậu ngoài này. Phào!” Các cậu bé co cụm vào nhau trong cái lạnh mỉm cười.

Cha đỡ ông ta đi qua nhà bếp - Ravitch trong chiếc quần đùi bẩn thỉu, mặt đỏ gay, hai bàn tay buông thõng, cái mũ quả dưa, nỗi buồn say mèm trong đôi mắt nhắm tịt.

về người cha không may của tôi, ông J. Herzog, ông không phải là người to con, là một trong những người thuộc dòng họ Herzog có khung xương nhỏ, dáng người thanh mảnh, đầu tròn, sắc sảo, tính nóng nảy, đẹp trai. Trong những lần nổi giận thường xuất hiện, ông tát tụi con trai với cả hai tay. Ông làm việc gì cũng nhanh nhẹn, gọn ghẽ với sự bay bướm tài hoa của người Đông Âu: chải tóc, cài nút áo, mài dao cạo có cán bằng xương trên miếng dây da, chuốt bút chì nhanh nhẹn trên ngón tay cái, giữ ổ bánh mì trên ngực và cắt thành lát dần vào phía người mình, buộc dây gói hàng bằng những gút nhỏ rất chặt, ghi chép sổ sách kế toán như một nghệ sĩ. Trong đó mỗi trang bị hủy bỏ đều được cẩn thận gạch dấu X.

Các số 1 đều có đầu nhọn, các số 7 đều có gạch ngang giữa. Chúng như những lá cờ đuôi nhẹo trong ngọn gió thất bát. Trước tiên Herzog Cha lụn bại Ở Petersburg, nơi chỉ trong một năm ông làm tiêu tan hai món của hồi môn. Trước đó ông nhập khẩu hành tây từ Ai Cập. Theo luật của Pobedonostsev§, ông bị cảnh sát bắt do cư trú bất hợp pháp. Ông bị kết án và bị phạt tù. Bài tường thuật vụ tòa xử này được công bố trong một tờ tạp chí tiếng Nga in trên giấy dày màu xanh lục. Thỉnh thoảng Herzog Cha mở tờ tạp chí đó ra đọc to và dịch vụ kiện tụng chống ông Ilyona Isakovitch Gerzog cho cả gia đình cùng nghe. Ông không bao giờ chịu ngồi tù. Ông bỏ trốn. Bởi ông táo bạo, nhanh nhảu, cứng cỏi, bất trị. Ông trốn đến Canada, nơi người em gái Zipporah Yaffe của ông đang sống.

Năm 1913, ông mua một miếng đất gần Valleyfield, ở Quebec, để canh tác như một nông dân nhưng thất bại. Rồi ông lên thành phố và thất bại trong nghề làm bánh, thất bại trong buôn bán hàng may mặc, thất bại trong nghề môi giới, thất bại trong nghề sản xuất bao tải trong Thế chiến khi không một ai khác thất bại. Ông thất bại khi đi buôn đồng nát. Rồi ông đi làm dịch vụ mai mối hôn nhân và thất bại - vì quá nóng nảy và lỗ mãng. Và bây giờ ông đang thất bại trong việc buôn rượu lậu, lẩn trốn khỏi Ủy ban Kiểm soát Rượu của tỉnh. Kiếm sống từng đồng một.

Trong sự hấp tấp và thách thức, với một bộ mặt căng thẳng, bước đi với vẻ tuyệt vọng pha cao ngạo, ông đặt sức nặng của mình trên một gót chân một cách hơi lúng túng khi bước đi, chiếc áo khoác, có thời đệm da cáo, giờ đã thành ra khô khốc và trơ trụi, lớp da màu đỏ đã nứt nẻ. Chiếc áo này tung bay hai vạt áo khi ông đi hay bước theo nhịp độc hành của người Do Thái, ông nồng nặc mùi của loại thuốc lá rẻ tiền mà ông hút khi đi khắp Montreal trong cách đi nhún nhảy - Papineau, Mile-End, Verdun, La-chine, Point St. Charles. Ông tìm kiếm cơ hội kinh doanh - những cuộc phá sản, hàng bán theo lô, liên doanh, hàng hạ giá kịch sàn, nông sản - để cứu mình khỏi các hoạt động bất hợp pháp. Ông có thể tính nhẩm bách phân rất nhanh, nhưng thiếu trí tưởng tượng gian lận của một doanh nhân thành công. Vì vậy ông ở yên Mile-End, nơi người ta nuôi dê ở những lô đất trống. Ông đi lại trên xe điện. Ông bán rượu nơi này một chai, nơi khác một chai và chờ cơ hội lớn. Những người Mỹ buôn rượu lậu sẽ mua hàng của ta ở biên giới, bất kể số lượng bao nhiêu, trả tiền mặt tại chỗ, nếu ta có thể mang hàng đến đó. Trong khi đó ông hút thuốc điếu trên những sàn xe điện lạnh lẽo. Hải quan tìm cách tóm ông. Những kẻ chỉ điểm theo dõi ông. Trên các ngả đường ra biên giới còn có bọn chặn xe để cướp. Trên đường Napoleon ông có năm miệng ăn phải nuôi. Willie và Moses gầy gò ốm yếu. Helen học piano. Shura là đứa mập mạp, tham lam, không vâng lời, và mưu mô. Tiền thuê nhà, tiền nhà tháng trước, nợ đáo hạn, tiền bác sĩ thuốc men phải trả, và ông không biết một chữ tiếng Anh nào, không bạn bè, không uy thế, không nghề nghiệp, không tài sản - chỉ có mình trần thân trụi - trên cả cõi đời không ai cứu giúp. Người em gái của ông, Zipporah ở St. Anne thì giàu có, rất giàu, cái giàu đó chỉ làm cho mọi việc thêm tệ hại.

Lúc đó ông nội Herzog vẫn còn sống. Với bản năng của một người mang họ Herzog đối với sự việc trọng đại, vào năm 1918 ông tị nạn trong Cung điện Mùa Đông (điều này được người Bolshevik cho phép trong một thời gian). Ông cụ viết những bức thư dài bằng tiếng Hebrew. Ông đã mất hết sách vở quý báu trong cuộc loạn lạc. Bấy giờ chuyện học hành là bất khả. Trong Cung điện Mùa Đông, người ta phải đi đi lại lại suốt ngày để tìm một minyan§. Dĩ nhiên ở đây cũng xảy ra nạn đói. Sau đó ông tiên đoán cuộc Cách mạng sẽ thất bại và cố gắng kiếm một ít tiền cũ của chế độ Sa hoàng để trở thành triệu phú khi chế độ Sa hoàng phục hồi. Nhà Herzog nhận được hàng túi đồng rúp vô giá trị, còn Willie và Moses chơi với những số tiền lớn. cầm những tờ bạc lộng lẫy soi dưới ánh sáng, ta sẽ thấy hình Pyotr Đại đế và Hoàng hậu Catherine trong hình cầu vòng mờ. Ông nội Herzog ở tuổi tám mươi nhưng vẫn còn mạnh khỏe. Trí óc ông minh mẫn, và chữ thư họa Hebrew của ông trang nhã. Những chữ này được Herzog Cha đọc to lên ở Montreal - những chuyện kể về sự lạnh lẽo, về rận rệp, nạn đói, dịch bệnh, và chết chóc. Ông cụ viết: “Ta còn được thấy mặt các con ta không? Và ai sẽ an táng cho ta?” Herzog Cha đọc câu kế tiếp hai hay ba lần mà vẫn không thành lời. Chỉ nghe một lời thì thầm khe khẽ. Nước mắt lưng tròng, ông đột nhiên đưa tay lên miệng có hàng râu mép và chạy vội ra khỏi phòng. Mẹ Herzog mở to mắt, ngồi với các con trong cái bếp thô sơ mà mặt trời không bao giờ chiếu đến. Nó giống như một cái hang với cái lò củi thời cổ xưa, cái chậu rửa bằng sắt, các chạn chén bát màu xanh lục, cái bếp ga.

Mẹ Herzog có một cách đối diện với hiện tại là mặt hơi nghiêng đi. Bà chạm trán hiện tại bên trái, và đôi khi bà có vẻ làm ngơ nó bên phải, về phía làm ngơ bà thường có vẻ mặt mơ màng sầu muộn và dường như bà nhìn thấy Cựu thế giới - cha của bà, một misnagid§ danh tiếng, người mẹ bi thảm của bà, các anh em trai của bà còn sống hay đã chết, người chị gái, và quần áo vải vóc, kẻ hầu người hạ ở Petersburg, nhà nghỉ dưỡng ở Phần Lan (tất cả đều do hành tây Ai Cập mà có). Giờ đây bà là người nấu ăn, người giặt giũ, kiêm thợ may trên phố Napoleon trong khu ổ chuột. Tóc bà đã ngả màu muối tiêu, răng rụng, móng tay quăn queo. Hai bàn tay bà hôi mùi nước rửa bát.

Tuy nhiên, Herzog tự hiểu bà tìm sức lực để nuông chiều các con ở đâu. Chắc chắn là bà đã nuông chiều mình đến hư hỏng. Một lần, vào đêm tối, bà kéo mình đi trên chiếc máng trượt tuyết, lướt trên băng cứng, trên những bông tuyết tí hon lấp lánh, có lẽ vào lúc 4 giờ sáng của một ngày ngắn ngủi tháng Giêng. Gần đến tiệm tạp hóa, mình với mẹ gặp một baba§ già quấn khăn choàng nói: “Sao con phải kéo nó vậy, con gái?” Mẹ, mắt thâm quầng. Mặt mẹ gầy và lạnh. Bà đang thở rất nặng nhọc. Bà mặc một chiếc áo da hải cẩu rách và đội mũ len nhọn màu đỏ và đi đôi ủng cài nút thưa. Những chùm cá khô treo trong tiệm, một mùi đường chua chua, phô mai, xà phòng - một thứ bụi thực phẩm kinh khủng ùa vào từ cánh cửa mở. Cái chuông trên cuộn dây kim loại đang nhấp nhô rung rung. “Con gái, đừng hy sinh sức lực vì lũ trẻ con,” bà già đội khăn choàng nói trong cơn lốc bụi lạnh cóng trên phố. Mình không ra khỏi chiếc máng trượt. Mình giả vờ không hiểu bà ta nói gì. Một trong những điều khó khăn nhất trên đời là đang hiểu nhanh mà phải cố làm ra chậm hiểu. Mình cho là mình thành công, Herzog nghĩ.

Người anh trai của mẹ qua đời vì bệnh thương hàn ở Moscow. Mình nhận lá thư từ người bưu tá và mang nó lên lầu - sợi dây buộc then cửa dài chạy qua các khoen tròn dưới tay vịn cầu thang. Đó là ngày giặt giũ. Bà đang giặt và vò quần áo trong một cái chậu. Cái nồi súp de bằng đồng bốc hơi mờ mặt kính. Khi đọc tin bà kêu lên và ngất xỉu. Đôi môi bà trắng bệch. Một cánh tay dầm trong nước, ướt hết tay áo. Trong nhà lúc này chỉ có hai mẹ con. Mình hoảng hốt khi thấy mẹ nằm như thế, hai chân xoãi ra, tóc buông xõa, mí mắt màu nâu, miệng tái ngắt không có tí máu, trông như chết. Nhưng mẹ trở dậy và đi nằm. Mẹ khóc suốt ngày. Tuy vậy, đến sáng thì mẹ lại nấu cháo bột yến mạch. Chúng mình dậy sớm.

Thời xưa của nhà mình. Xa hơn Ai Cập. Không có bình minh, những mùa đông đầy sương giá. Trong đêm tối, bóng đèn được thắp lên. Bếp lò thì lạnh ngắt. Cha lay những cái vỉ lò làm dấy lên bụi tro. Các vỉ lò than van - và rên rỉ. Cái xẻng nhỏ xíu kêu leng keng bên dưới. Những thứ thuốc lá rẻ tiền khiến cha ho sặc sụa. Các ống khói trong những cái chụp hút gió vào. Rồi người bỏ sữa đến trong chiếc xe trượt tuyết. Tuyết bị phân, rác, chuột chết, chó chết làm cho bẩn thỉu. Người bỏ sữa trong bộ áo da cừu kéo chuông. Đó là chiếc chuông đồng, như cái chìa khóa lên dây của một chiếc đồng hồ. Helen kéo cái chốt cửa và xách ấm ra lấy sữa. Rồi đến Ravitch, ngật ngừ ngật ngưỡng từ trong phòng đi ra, mặc một chiếc áo len dày, đeo dây nịt ở ngoài để áo thít chặt hơn, cái mũ quả dưa trên đầu ông ta, mặt ông ta đỏ lừ, vẻ biết lỗi. Ông ta chờ được mời ngồi.

Ánh nắng buổi sáng không thể tự giải thoát mình ra khỏi sự u ám và sương giá. Từ đầu phố đến cuối phố, những cửã sổ thụt trong tường gạch đều tối tăm, chứa đầy bóng tối, và các nữ sinh, từng cặp một, mặc váy đen đi bộ đến tu viện. Và xe ngựa, xe trượt tuyết, xe bò chở hàng, những con ngựa run rẩy, không khí nặng trịch mang màu xanh như chì, băng đá có lẫn phân thú vật, những vệt than tro. Moses và anh em đội mũ và cùng nhau cầu nguyện.

“Ma tovu ohaleha Yaakov§...” “Lều trại của người mới tốt làm sao, hỡi Israel.”

Phố Napoleon, thối tha, rởm rít, điên khùng và bẩn thỉu, bị thời tiết khắc nghiệt quật túi bụi, làm thủng lỗ chỗ - những đứa con trai của người buôn rượu lậu đọc những câu cầu nguyện cổ xưa. Nghe những lời kinh cầu nguyện này, trái tim của Moses như được tiếp thêm sức mạnh lớn lao. Đây là phạm vi tình cảm con người rộng lớn hơn mà anh có thể tìm được từ trước đến nay. Con cái của một chủng tộc, nhờ một phép màu thường trực, mở mắt ra nhìn hết thế giới lạ lùng này đến thế giới lạ lùng khác, hết thời đại này đến thời đại khác, và trong mỗi thời đại, chúng cùng thốt ra cùng lời cầu nguyện đó, yêu thiết tha điều chúng tìm thấy. Phố Napoleon thì có gì sai? Herzog nghĩ. Ở đó có tất cả những gì anh từng muốn. Mẹ anh giặt giũ và than khóc. Cha anh tuyệt vọng và sợ hãi, nhưng vẫn kiên cường chiến đấu. Người anh Shura với đôi mắt giảo hoạt đang nhìn trân trối với mưu toan làm chủ thế giới, mưu toan trở thành một triệu phú.

Người anh Willie vật lộn với những cơn hen suyễn. Khi cố gắng thở, anh ta níu lấy cạnh bàn, nhón chân lên như con cóc sắp kêu. Chị Helen có những đôi găng tay dài trắng mà chị giặt trong bọt xà phòng đặc sệt. Chị mang găng tay đó đến lớp học ở nhạc viện, mang theo một cuộn nhạc bằng da thuộc. Bằng tốt nghiệp của chị được đóng khung treo lên. Mlle. Helene Herzog... avec distinction§. Người chị đoan trang hiền hậu chơi đàn piano của anh.

Vào một đêm mùa hè, chị ngồi chơi đàn và những nốt nhạc trong trẻo bay qua cửa sổ ra ngoài đường. Cái piano vuông cạnh có phủ một tấm nhung, màu xanh rêu như thể cái nắp đàn là một phiến đá. Treo vào tấm phủ này là một cái diềm với những quả cầu tròn như trái cây mại châu. Moses đứng sau lưng Helen nhìn chằm chặp vào những trang nhạc uốn lượn của Haydn và Mozart, muốn rên ư ử như một con chó. Ôi thứ âm nhạc này! Herzog nghĩ. Anh chiến đấu với nỗi hoài niệm âm ỉ gặm nhấm ở New York - những cảm xúc làm cho mềm yếu nẫu lòng, những đốm đen, ngọt ngào trong chốc lát nhưng để lại dư vị chua cay nguy hiểm. Helen đánh đàn. Chị mặc áo thủy thủ và váy xếp nếp, đôi giày mũi nhọn của chị ép vào các thanh pê đan, một cô gái kiêu sa đúng mực. Chị nhíu mày trong khi chơi nhạc - nếp nhăn chị thừa hưởng của bố xuất hiện ở khoảng giữa đôi mắt chị. Nhíu mày như thể chị đã thực hiện một hành động nguy hiểm. Tiếng nhạc vang ra ngoài phố.

Cô Zipporah chỉ trích cái món âm nhạc này. Helen không phải là một nhạc sĩ đích thực. Chị chơi để làm vui cho gia đình. Có lẽ để kiếm một tấm chồng. Điều cô Zipporah phản đối là tham vọng của Mẹ dành cho các con, vì bà muốn chúng trở thành những luật sư, những quý ông, những giáo sĩ hay các nghệ sĩ biểu diễn. Tất cả các nhánh trong cây gia phả đều có sự mê muội về đẳng cấp dòng giống. Không có đời sống nào quá cằn cỗi và thấp kém đến nỗi không có được những phẩm cách giá trị ảo tưởng, các vinh dự để đạt được, sự tự do để thăng tiến.

Moses kết luận, cô Zipporah muốn giữ Mẹ lại, và cô quy kết thất bại của Cha ở Mỹ là do mấy cái găng tay trắng với tiết học đàn này. Cô Zipporah có cá tính mạnh mẽ. Cô hóm hỉnh, hằn học, gây gổ với mọi người. Mặt cô đỏ ửng và gầy, mũi cô có nét nhưng hẹp và khắc nghiệt. Cô nói bằng giọng mũi chê bai, gây tổn thương cho người khác. Hông cô to lớn và cô bước đi dềnh dàng huỳnh huỵch. Một bím tóc dày và đen mượt buông thõng trên lưng cô.

Còn dượng Yaffe, chồng của cô Zipporah, thì trầm lặng, dè dặt một cách trào phúng. Dượng là người nhỏ con nhưng khỏe. Dượng có đôi vai rộng và hàm râu đen như của Vua George V của nước Anh. Hàm râu mọc dày và xoăn trên khuôn mặt màu nâu của dượng, sống mũi dượng bị lõm. Răng dượng to, và một chiếc răng được bịt vàng. Khi cùng chơi cờ vua với dượng, Moses ngửi thấy hơi thở của dượng có mùi chua. Cái đầu to với mái tóc đen ngắn và xoăn, hơi bị hói của dượng Yaffe lắc lư nhè nhẹ trên bàn cờ. Dượng bị chấn động thần kinh nhẹ. Từ trước kia, dường như dượng Yaffe đã phát hiện thằng cháu mình ngay vào lúc đó và nhìn dượng với đôi mắt nâu của một con thú thông minh, tình cảm và châm biếm. Ánh nhìn của dượng lóe lên linh lợi, dượng mỉm cười với sự hài lòng khó hiểu trước những lỗi lầm của cậu bé Moses. Trìu mến hạ mình đo ván.

Trong bãi đồ phế thải của dượng Yaffe ở trên đường St. Anne, rỉ sét từ hàng đống kim loại chảy ra các vũng nước. Thỉnh thoảng có một hàng người bươi mót phế liệu ở ngoài cổng. Những đứa con nít, đám thanh niên non choẹt, mấy bà già Ái Nhĩ Lan, hay người Ukraine và người da đỏ từ khu bảo tồn Caughnawaga, đến với các xe đẩy hay xe goòng nhỏ, lấy những chai lọ, vải vụn, ống nước hay đồ điện, bộ phận máy móc, giấy, lốp xe, xương để bán. Ông lão này trong chiếc áo len màu nâu, khòm lưng, và hai cánh tay mạnh mẽ run rẩy phân loại từng thứ ông đã mang về. Không cần đứng thẳng lưng, ông có thể ném những mẫu kim loại vào chỗ của chúng - chỗ này là sắt, chỗ kia là kẽm, đồng ở bên trái, chì bên phải và các loại hợp kim Babbitt§ ở chỗ cạnh lều. Dượng cùng các đứa con trai kiếm tiền trong Thế chiến thứ Nhất. Cô Zipporah mua bất động sản. Cô thu tiền cho thuê nhà. Moses biết cô giấu cả đống tiền trong ngực áo. Anh đã nhìn thấy.

“Này, cô đến Mỹ chẳng mất gì cả,” Cha nói với cô.

Thoạt tiên cô đáp lại bằng cách nhìn cha chằm chằm một cách gay gằn và cảnh cáo. Rồi cô nói, “Bọn em khởi đầu ra sao thì cũng chẳng có gì bí mật. Bằng lao động của mình. Anh Yaffe làm việc quần quật cho đến khi chúng em dành dụm được ít tiền. Còn anh thì không! Anh sinh ra trong bọc điều.” Liếc sang Mẹ, cô tiếp, “Chị quen thói ăn sung mặc sướng, ở Petersburg, với người hầu kẻ hạ. Tôi còn nhìn thấy hình ảnh chị xuống xe lửa ở Halifax, ăn mặc sang trọng lộng lẫy giữa những người di dân mới đến. Lạy Chúa tôi! Áo lông đà điểu, váy taffetai Những người mới nhập cư mặc áo lông! Giờ đây hãy quên áo lông với găng tay đi. Giờ đây...”

“Chuyện đó xưa như trái đất rồi,” Mẹ nói. “Tôi đã quên hết người hầu kẻ hạ rồi. Bây giờ tôi đang là kẻ tôi tớ. Die dienst bin ich.§”

“Ai cũng phải làm việc. Không vì một sự sụp đổ mà đau khổ suốt cả đời. Sao chị phải cho con đi học nhạc viện, trường Nam tước de Hirsch, và ăn mặc se sua kiểu cách? Hãy để chúng đi làm kiếm tiền như con cái của tôi xem.”

“Bà ấy không muốn con cái mình trở thành thường dân hạ tiện,” Cha nói.

“Các con trai tôi chẳng đứa nào là thường dân hạ tiện cả. Chúng nó cũng biết được một trang Gemara¹. Và đừng quên rằng chúng ta thuộc dòng dõi các giáo sĩHasidim. Reb Zusya§ §! Herschele Dubrovner§! Hãy nhớ lấy.”

“Thì có ai nói gì...” Mẹ nói.

Ám ảnh với quá khứ như thế này - yêu những người đã chết như thế này! Moses tự cảnh báo mình đừng sa vào sự cám dỗ này, sự yếu đuối đặc biệt trong tính cách của anh. Anh là một người bị trầm cảm. Những người bị trầm cảm không thể giũ bỏ thời thơ ấu - cả những đau đớn trong thời thơ ấu cũng không. Anh hiểu cơ chế duy trì sức khỏe của vấn đề. Nhưng bằng cách nào đó trái tim anh mở ra đúng chương này về cuộc đời mình và không đủ sức mạnh để đóng nó. Vậy là lại một ngày mùa đông ở St. Anne, năm 1923 - trong bếp của cô Zipporah. Cô Zipporah mặc chiếc áo choàng màu đỏ bằng nhiễu Trung Quốc. Loáng thoáng bên dưới là cái quần thụng màu vàng và một chiếc áo lót của nam giới. Cô ngồi bên cạnh bếp lò, mặt cô ửng đỏ. Giọng mũi của cô thường cao lên thành tiếng kêu the thé mỉa mai, giả vờ lo lắng, hài hước đầy khả ố.

Rồi cô nhớ ra người anh Mikhail của Mẹ đã chết, và cô nói: “Này, nghe nói người anh trai của chị... có chuyện gì vậy?”

“Chúng tôi cũng chẳng biết,” Cha nói. “Có ai biết được một năm qua đen tối họ đã làm gì ở quê nhà.”(Luôn luôn là ở der heim§, Herzog tự nhắc nhở mình) “Một đám thường dân ùa vào nhà anh ấy. Rạch toang mọi thứ, tìm kiếm ngoại tệ. Sau đó, anh ấy bị bệnh thương hàn, có Chúa biết đã xảy ra chuyện gì.”

Mẹ đưa tay lên mắt như để che bớt ánh sáng. Bà không nói lời nào.

“Tôi nhớ anh ấy là một người đàng hoàng tử tế,” dượng Yaffe nói. “Cầu cho anh ấy siêu thoát.”

Cô Zipporah, vốn tin vào sức mạnh của lời nguyền rủa, nói: “Nguyền rủa bọn Bolshevik. Chúng muốn làm cho cả thế giới phát rồ. Cầu cho tay chân chúng cùi què hết đi. Nhưng vợ con anh Mikhail giờ ở đâu?”

“Chẳng ai biết cả. Thư do một người anh em họ - Shperling - gửi. Người ấy gặp Mikhail trong bệnh viện. Anh ta hầu như không nhận ra anh Mikhail.”

Cô Zipporah đọc thêm vài lời cầu nguyện, và bằng cung cách bình thường hơn, cô thêm: “Này, anh ấy là một người năng nổ. Có khá nhiều tiền, hồi còn tại thế. Ai mà biết anh ấy mang từ Nam Phi về cơ man nào là tiền.”

“Anh ấy có chia sẻ với chúng tôi. Anh tôi là một người rộng rãi.”

“Anh ấy kiếm tiền khá dễ dàng,”cô Zipporah nói. “Dường như anh ấy chẳng phải vất vả gì lắm.”

“Làm sao cô biết được?” Herzog Cha nói. “Đừng bạ đâu nói đó, em gái ạ.”

Nhưng lúc này cô Zipporah không kềm chế được. “Anh ấy vơ vét tiền bạc của những người Kaffir§ da đen khốn khổ ở đó! Ai biết được bằng cách nào! Thế nên anh chị có được một ngôi nhà ở Shevalovo. Yaffe phục vụ trong quân ngũ tận Kavkaz. Tôi phải chăm sóc một đứa con đau ốm. Còn anh, Yonah, anh chạy quanh Petersburg và tiêu pha hết hai món của hồi môn. Phải! Anh mất mười ngàn rúp đầu tiên chỉ trong một tháng. Anh ấy cho anh thêm mười ngàn nữa. Tôi không thể nói anh ta đã làm những chuyện gì khác, với bọn người Tartar, bọn gypsy, bọn gái giang hồ, ăn thịt ngựa, và chỉ có Chúa biết đã xảy ra những chuyện đáng ghê tởm gì.”

“Ma quỷ nào đang nhập cô vậy?” Herzog Cha giận dữ nói.

“Tôi chẳng thù hằn gì anh Mikhail. Anh ấy chẳng bao giờ làm tổn hại gì tôi,” cô Zipporah nói. “Nhưng anh ấy là một người anh đã cho anh tiền, còn tôi là một cô em gái chẳng cho đi gì cả.”

“Chẳng ai nói gì về chuyện đó,” Herzog Cha nói. “Ai có tật thì giật mình.”

Bị câu chuyện hấp dẫn, Herzog ngồi im trên ghế lắng nghe người chết với cuộc cãi vã đã chết của họ.

“Anh mong đợi điều gì?” Cô Zipporah nói. “Anh chị với bốn đứa con, nếu tôi bắt đầu cho, và chiều theo các thói xấu của anh, thì cho bao nhiêu cho xuể. Anh nghèo đâu phải là lỗi của tôi.”

“Ở nước Mỹ này, tôi là một người nghèo, điều đó là sự thật. Hãy nhìn tôi đây. Tôi không có lấy một đồng xu để dành cho hương hồn mình. Đến tấm vải liệm khi chết cũng chẳng có tiền mua nổi.”

“Hãy trách bản chất yếu kém của anh,” cô Zipporah nói. “Az du host a schwachen natur, wer is dir schuldig§. Anh không thể tự lập được. Anh dựa vào người anh của Sarah, và bây giờ anh muốn dựa vào tôi. Yaffe phục vụ ở Kavkaz. Một finsternish§! Ở đó lạnh đến nỗi chó không tru được. Đơn độc, anh ấy sang Mỹ và đoàn tụ với tôi. Còn anh - anh muốn alle sieben glicken§. Anh đi đây đi đó sang trọng, với áo lông đà điểu. Anh là một edel - mensch§. sẵn sàng dây bẩn tay à? Không phải anh.”

“Đúng vậy, hồi còn ở nhà tôi không xúc phân. Chuyện đó chỉ xảy ra trên đất của Columbus thôi. Nhưng tôi đã làm. Tôi đã học cách thắng yên cương ngựa. Lúc 3 giờ sáng hai mươi con ngựa hí trong chuồng.”

Zipporah gạt chuyện này sang bên. “Và bây giờ, với cái sự ngồi không của anh? Anh đã phải chạy trốn bọn cảnh sát của Nga hoàng? Và bây giờ anh trốn tránh bọn quan thuế? Và anh hẳn phải giao du với một đối tác; một gonifi§.

“Voplonsky là một người lương thiện.”

“Ai - tay người Đức đó hả?” Voplonsky là một người thợ rèn Ba Lan, cô gọi anh ta là người Đức vì bộ ria nhà binh nhọn hoắt và chiếc áo choàng kiểu Đức của anh ta. Nó dài chấm đất. “Anh thì có điều gì chung với một gã thợ rèn? Anh, một dậu duệ của Herschel Dubrovner!

Và ông ta, một gã thợ rèn Ba Lan với bộ ria đỏ! Một con chuột! Một con chuột với bộ ria nhọn đỏ và những chiếc răng xiêu vẹo và mùi thối hoắc của móng guốc bị thui! Ha! Đối tác của anh. Hãy chờ xem anh ta gây ra việc gì cho anh.”

“Không dễ gì ai bịp được tôi đâu.”

“Không à? Lazansky đã không lừa anh à? Hắn chơi với anh theo kiểu chính hiệu Thổ Nhĩ Kỳ. Và hắn cũng không dần nát xương anh sao?”

Đó là Lazansky, trong xưởng bánh kẹo, một gã đánh xe khổng lồ đến từ Ukraine. Một tên ngư dốt bự con, một kẻ hạ đẳng không biết được mấy chữ Hebrew để kiếm cơm. Gã ngồi trong cái thùng xe giao hàng chật hẹp màu xanh lục, ì ạch, gầm gừ “Garrap” với con ngựa nhỏ, và vung vẩy chiếc roi. Cái giọng cục mịch thô lỗ của gã cứ liến thoắng như quả bóng lăn. Con ngựa chạy nước kiệu dọc theo bờ kênh Lachine. Thùng xe mang những chữ:

LAZANSKY - PATISSERIES DE CHOIX§

Herzog Cha nói: “Đúng là tôi bị hắn lừa.”

Ông đến vay tiền của cô Zipporah và dượng Yaffe. Ông không muốn bị lôi kéo vào một cuộc tranh cãi. Cô chắc chắn đã đoán ra mục đích của lần thăm viếng này nên tìm cách làm cho ông nổi giận để dễ từ chối cho ông vay.

“A!” Cô Zipporah, người phụ nữ khôn ngoan sáng suốt kêu lên. Trong cái làng Canada nhỏ bé này, nhiều tài năng của cô bị chèn ép. “Anh tưởng anh có thể kiếm chác được cả gia tài từ bọn lừa đảo, trộm cắp và gangster? Anh ư? Anh là một con người lịch sự. Tôi không biết tại sao anh không ở lại trường Yeshivah§. Anh muốn là một bậc trượng phu giàu có nho nhỏ. Tôi biết bọn giang hồ cướp bóc này mà. Chúng không có da người, răng và ngón tay như anh, nhưng chúng có da thú, nanh và vuốt. Anh không bao giờ chơi được với bọn đánh xe đồ tể này đâu. Anh có thể bắn một ai đó không?”

Herzog Cha im lặng.

“Nói giả dụ anh phải bắn ai...” Cô Zipporah kêu lên. “Anh thậm chí có thể bắn vào đầu họ không? Nào, anh suy nghĩ đi. Anh trả lời tôi đi, gazlan§. Anh có thể đấm vào đầu họ không?”

Đến đây thì Mẹ Herzog có vẻ đồng ý.

“Tôi đâu phải là kẻ nhu nhược.” Herzog Cha nói với vẻ mặt khí khái và hàng ria nâu. Nhưng dĩ nhiên, Herzog nghĩ, tất cả sức mạnh vũ lực của Cha đã tiêu tán vào vở kịch đời ông, vào những chuyện vụn vặt gia đình và lòng đa cảm.

“Chúng thích cái gì của anh là chúng lấy ngay, bọn kite§ đó,” cô Zipporah nói. “Bây giờ không phải đã đến lúc anh sử dụng cái đầu sao? Anh cũng có klug bist du§. Hãy kiếm sống một cách hợp pháp. Hãy để cho Helen và Shura đi làm. Bán cái piano đi. cắt giảm chi tiêu đi.”

“Tại sao không cho lũ trẻ đi học khi chúng thông minh và có tài năng?” Mẹ Herzog nói.

“Nếu chúng thông minh lanh lợi thì anh tôi đã được nhờ,” cô Zipporah nói. “Anh ấy vất vả quá - cày đến rạc cả người cho các cậu ấm cô chiêu hư hỏng này.”

Khi đó cô đã được kéo Cha về phe mình. Nỗi khao khát được giúp đỡ của ông sâu vô tận.

“Không phải là tôi không thương tụi nhỏ,” cô Zipporah nói. “Tới đây, bé Moses, hãy ngồi trên đầu gối của bà cô già này. Thật là một cậu bé đáng yêu.” Moses ngồi trên vạt áo Thổ Nhĩ Kỳ trong lòng cô - hai bàn tay đỏ au của cô giữ lấy bụng cậu. Cô mỉm cười với vẻ gay gắt và hôn vào gáy cậu. “Thằng bé này sinh ra trong vòng tay tôi.” Rồi cô nhìn sang anh Shura đang đứng cạnh mẹ. Anh có hai chân mập mạp, nổi bắp thịt săn chắc, và mặt lấm chấm tàn nhang. “Còn cháu?” Cô Zipporah nói với anh Shura.

“Cháu có làm gì đâu,” Shura nói với vẻ sợ hãi và phật lòng.

“Cháu đã đến tuổi có thể làm ra tiền được rồi.”

Cha liếc nhìn Shura.

“Cháu không giúp gì sao?” Shura nói. “Đi bỏ rượu thì sao? Dán nhãn chai rượu thì sao?”

Cha đã làm nhãn rượu giả. Ông thường vui vẻ nói: “Này, các con, chai này sẽ dán nhãn gì? - White Horse? Johnnie Walker?” Rồi chúng tôi sẽ gọi ra tên nhãn rượu yêu thích của mình. Nồi hồ dán còn trên bàn.

Mẹ Herzog bí mật khều tay Shura khi cô Zipporah quay lại nhìn anh. Moses nhìn thấy. Nín thở. Willie thở hổn hển đang chạy chơi tung tăng bên ngoài với mấy người anh em họ, đắp một đồn lũy bằng tuyết, rít lên và vắt tuyết ném nhau. Mặt trời xuống thấp dần. Những dải ánh sáng màu đỏ từ đường chân trời quanh co trên các lằn tuyết lóng lánh. Trong cái bóng hàng rào màu xanh lục, những con dê đang gặm cỏ. Chúng là của người đàn ông bán nước có ga ở nhà bên. Những con gà của cô Zipporah sắp vào chuồng. Đi thăm chúng tôi ở Montreal, thỉnh thoảng cô mang theo một quả trứng tươi. Một quả trứng. Có lẽ một đứa con của cô bị ốm. Một quả trứng tươi có cả một thế giới quyền lực. Bực dọc và chê bai, với hai bàn chân lúng túng và đôi hông nặng nề, cô bước lên lầu ở phố Napoleon, một người phụ nữ dữ dằn, một đứa con gái của số mệnh. Nhanh nhẹn và bực bội, cô hôn các đầu ngón tay của mình, và cô chạm tay vào mezuzah§. Vào trong, cô soi xét cách quản lý chi tiêu của Mẹ. “Mọi người có khỏe mạnh không?” Cô hỏi. “Tôi mang đến cho các cháu một quả trứng.” Cô mở cái túi lớn, lấy ra món quà được bọc trong một mảnh giấy báo chữ Do Thái. (Tờ báo Der Kanader Adler§.)

Một cuộc thăm viếng của cô Zipporah giống một cuộc thanh tra quân sự. Về sau, Mẹ cười và thường chấm dứt trận cười bằng tiếng khó: “Tại sao cô ấy cứ thù địch mình chứ? Cô ấy muốn gì? Mình đâu có sức chống lại cô ấy.” Sự đối kháng, như Mẹ cảm nhận được, thật là bí ẩn - một vấn đề tinh thần. lâm trí Mẹ cổ lỗ quá, chứa đầy những chuyện thần thoại cổ xưa, với những thiên thần và ác quỷ.

Đương nhiên là cô Zipporah, con người thực tiễn đó, đã đúng khi từ chối giúp đỡ Herzog Cha. Ông ấy muốn buôn lậu rượu qua biên giới để thành công lớn và giàu có. Ông cùng với Voplonsky vay tiền nóng, chất đầy thùng rượu lên một xe tải. Nhưng họ không bao giờ tới được làng Rouses Point. Họ bị cướp xe, bị đánh đập, và bị vứt xuống một con mương. Herzog Cha bị đánh nhiều nhất vì kháng cự lại bọn cướp. Chúng xé rách quần áo của ông, đánh ông gẫy một chiếc răng và giẫm đạp lên người ông.

Ông và anh thợ rèn Voplonsky đi bộ trở về Montreal. Ông ghé lại cửa hàng của Voplonsky để tắm rửa, nhưng ở đây ông chẳng làm gì được với một con mắt sưng vù và chảy máu. Ông mất một chiếc răng. Áo vét bị rách, áo sơ mi và đồ lót dính máu.

Ông đã vào nhà bếp tối tăm trên phố Napoleon trong tình trạng như thế. Tất cả gia đình có mặt ở đó. Thật là u ám. Lúc bấy giờ là tháng Ba, ấy thế mà ánh sáng hiếm khi rọi tới phòng này. Nó như một cái hang. Ai cũng như những người ăn lông ở lỗ. “Sarah!” Ông gọi. “Các con!” Ông cho chúng tôi thấy cái mặt bị rách. Ông duỗi hai cánh tay, và chúng tôi nhìn thấy những mảnh áo rách tơi tả, và thân người trắng trẻo của ông bên trong áo. Rồi ông lộn các túi áo ra - trống rỗng. Khi ông làm như thế, ông bắt đầu khóc, và tất cả lũ trẻ đứng quanh ông đều khóc. Mình không thể chịu đựng nổi việc bất cứ ai đã đánh đập ông - một người cha, một vị thiêng liêng, một ông vua. Phải, ông là vị vua của bọn mình. Tim mình thắt lại với nỗi kinh hoàng này. Mình tưởng mình sẽ chết mất. Mình đã từng yêu ai như yêu người cha, vị thánh, ông vua này?

Rồi Herzog Cha kể lại câu chuyện của ông.

“Chúng nó phục đợi chúng tôi đến. Đường bị chặn. Chúng kéo lê chúng tôi ra khỏi xe. Chúng lấy hết mọi thứ.”

“Sao ông chống cự lại chúng làm gì?” Mẹ Herzog nói.

“Mọi thứ của chúng ta... tất cả tôi đều vay mượn.”

“Chúng có thể giết ông.”

“Chúng dùng khăn tay bịt mặt. Tôi nghĩ tôi đã nhận diện được...”

Mẹ ngờ vực. “Landtsleit¹? Không thể nào. Không người Do Thái nào lại đi làm như thế với một người Do Thái.”

“Không à?” Cha la lên. “Tại sao không? Ai nói không? Tại sao chúng không làm thế chứ?”

“Không người Do Thái nào làm thế! Không bao giờ!” Mẹ nói. “Không bao giờ. Không bao giờ! Họ không có gan làm như thế đâu. Không bao giờ!”

“Các con - đừng khóc. Và Voplonsky tội nghiệp - anh ta không bò nổi vào giường ngủ nữa.”

“Yonah,” Mẹ nói, “ông phải bỏ hết chuyện này đi.”

“Chúng ta sẽ sống bằng cách nào? Chúng ta phải sống.”

Ồng bắt đầu kể câu chuyện đời của mình, từ thời thơ ấu đến nay. Ông vừa khóc vừa kể. Mới bốn tuổi đã xa nhà đi học. Bị chấy rận hành hạ. Là một đứa trẻ suýt chết đói trong trường Yeshivah. Ông cạo hết râu tóc, trở thành một người châu Âu hiện đại. Khi là thanh niên, ông làm việc cho cô của mình ở Kremenchuk§. Với giấy tờ giả, ông có được mười năm sống ở thiên đường bánh vẽ tại Petersburg. Rồi ông ngồi tù với những tên thường phạm. Trốn thoát qua Mỹ. Chết đói. Chùi rửa chuồng ngựa. Ăn xin. sống trong sợ hãi. Một baal-chov§ - luôn luôn là một con nợ. Luôn bị cảnh sát theo dõi. Nhận những người ở trọ say xỉn. Vợ ông là một người đầy tớ. Và đây là những gì ông mang về nhà cho các con. Đây là những gì ông có thể cho chúng thấy - quần áo tả tơi của ông, thương tích bầm dập của ông.

Herzog cuộn người trong chiếc áo choàng hoa văn rẻ tiền, nghiền ngẫm với đôi mắt lờ đờ. Dưới chân anh là một mảnh thảm nhỏ. Hai khuỷu tay anh chống trên cái mặt bàn ọp ẹp và đầu anh gục xuống. Anh chỉ mới viết cho Nachman được vài dòng.

(Mình đồ rằng anh ta đang suy nghĩ, rằng trong một năm chúng tôi đã nghe mười lần câu chuyện này về gia đình Herzog. Thỉnh thoảng mẹ kể lại, có khi cha kể. Thế nên chúng mình đã được dạy dỗ rất nhiều trong đau đớn. Mình vẫn nhớ những tiếng kêu khóc của tâm hồn mình. Những tiếng khóc ấy nằm trong ngực, và trong cổ họng. Cái miệng muốn há to cho chúng thoát ra. Nhưng tất cả những chuyện này đã là chuyện đời xưa - phải, những chuyện đời xưa của người Do Thái có nguồn gốc trong Thánh kinh, trong trải nghiệm và số mệnh cá nhân theo nghĩa Thánh kinh. Những gì xảy ra trong cuộc Chiến tranh đã dập tắt lời xác nhận của Herzog Cha về sự đau khổ phi thường. Hiện nay chúng ta đang theo một tiêu chuẩn tàn bạo hơn. Một tiêu chuẩn tận diệt mới mà nhiều người dửng dưng. Tinh thần con người đã tự thân lao vào một phần của chương trình hủy diệt này, thậm chí với lòng vui sướng. Những lịch sử cá nhân này, những câu chuyện cũ từ thời xưa có lẽ không đáng để nhớ. Mình nhớ. Mình phải nhớ. Nhưng chuyện này thì có ý nghĩa gì với ai khác? Hàng triệu người - vô số người - đắm chìm trong đau đớn kinh hoàng. Và do đó, ngày nay người ta phủ nhận khổ đau về luân lý. Những cá tính chỉ hữu ích cho sự giải khuây hài hước. Nhưng mình vẫn là một kẻ nô lệ cho sự đau đớn của Cha. Cái cách cha Herzog tự nói về mình! Cái đó có thể làm cho người ta cười. Là con ông ấy mình có cái phẩm giá đó.)

“Ông phải thôi làm chuyện này đi,” Mẹ khóc nói. “Ông đừng làm nữa.”

“Thế thì tôi phải làm gì đây? Làm cho hội mai táng chăng? Như một lão già bảy mươi? Chỉ hợp ngồi bên giường người chết? Tôi ấy à? Tắm rửa cho các tử thi à? Tôi à? Hay tôi phải ra nghĩa địa khuyên giải các thân nhân người chết để kiếm vài mươi xu? Để nói El maỉai rachamim¹. Tôi ấy à? Đất hãy mở ra và nuốt chửng tôi cho rồi!”

“Đến đây, Yonah,” Mẹ nói với giọng năn nỉ chân thành. “Tôi sẽ đắp một miếng gạc lên mắt ông. Tới đây, nằm xuống đây đi.”

“Làm thế nào được?”

“Không, ông đừng làm gì nữa.”

“Lấy gì cho các con ăn?”

“Tới đây. Ông nằm xuống đây một lúc đã. Cởi áo ra.”

Bà ngồi lặng lẽ bên cạnh giường. Ông nằm trong căn phòng xám xịt, trên cái khung giường sắt, đắp tấm chăn đỏ rách của Nga - cái vầng trán cương nghị của ông, chiếc mũi ngang của ông, bộ ria mép màu nâu. Giờ đây từ cái hành lang tối đó, Moses trầm ngâm về hai nhân dạng này.

Nachman, anh biết đầu viết lại, nhưng ngừng viết. Làm thế nào anh tiếp cận với Nachman bằng một lá thư? Anh nên đăng thông cáo trên tờ Village Voice. Nhưng rồi anh sẽ gửi lá thư đang thảo này cho ai?

Anh kết luận rằng vợ của Nachman đã chết. Phải, chuyện phải như thế. Cô gái có đôi chân gầy gò với hai hàng lông mày đậm lượn lên cao rồi lại cong xuống cạnh hai mắt, và cái miệng rộng với hai khóe miệng xệ xuống - nàng đã tự tử, và Nachman bỏ chạy (ai có thể trách anh ta) vì anh không muốn phải kể với Moses tất cả những chuyện đó. Tội nghiệp, thật tội nghiệp - chắc cô ấy cũng đã nằm ngoài nghĩa địa rồi.

*

Điện thoại reo - năm, tám, mười lượt chuông. Herzog nhìn đồng hồ tay. Giờ trên đồng hồ khiến anh kinh ngạc - gần 6 giờ rồi. Ngày tháng biến đi đâu vậy? Điện thoại tiếp tục reo, xoáy vào anh. Anh không muốn nhấc ống nghe. Nhưng có hai đứa con - dù sao anh cũng là một người cha, và anh phải trả lời điện thoại. Anh với tay cầm lấy ống nghe, nhờ vậy anh nghe Ramona - giọng nói vui như reo của Ramona đưa anh đến với cuộc sống vui thú về những tin tức ly kỳ của New York. Và không chỉ những điều vui thú đơn giản, mà là vui thú siêu hình, siêu việt - vui thú giải đáp câu hỏi về sự sinh tồn của con người. Đó là Ramona - không chỉ là một con người theo chủ nghĩa khoái lạc, mà còn là một lý thuyết gia, hầu như là một nữ tu sĩ, trong bộ trang phục Tây Ban Nha được thích nghi với nhu cầu của người Mỹ, những đóa hoa, hai hàm răng thật đẹp, đôi gò má ửng hồng, và mái tóc đen xoăn, dày và rất gợi cảm của nàng.

“Alo - Moses phải không? số nào đây vậy?”

“Đây là Sở cứu trợ Armenia.”

“Ô, Moses! Anh đây rồi!”

“Anh là người duy nhất em biết đủ lớn tuổi để nhớ Sở cứu trợ Armenia.”

“Lần trước anh nói là Nhà xác Thành phố. Chắc bây giờ anh cảm thấy vui hơn. Đây là Ramona.”

“Dĩ nhiên.” Còn có ai khác có giọng nói và sự duyên dáng ngoại quốc khiến lòng người ta vui như thế, “Nương tử Tây Ban Nha!”

“La navaja en la liga.”

“Này, Ramona, chưa bao giờ anh thấy bớt sợ dao cả.”

“Nghe giọng anh náo nức lắm.”

“Suốt ngày anh chẳng có ma nào để nói chuyện cả.”

“Em muốn gọi anh, nhưng cửa hàng bận bịu quá. Hôm qua anh ở đâu?”

“Hôm qua à? Mình ở đâu nhỉ? - Để xem...”

“Em tưởng anh đã bỏ trốn rồi.”

“Anh ấy à? Làm sao có thể như thế được?”

“Y anh là không chạy trốn em chứ?

Chạy trốn một Ramona thơm tho, say đắm và cao ngạo ư? Một triệu năm nữa cũng không bao giờ. Ramona đã trải qua địa ngục phóng đãng và đạt tới sự hoan lạc nghiêm túc. Bao giờ thì những con người văn minh chúng ta mới trở nên thực sự nghiêm túc? Kierkegaard hỏi. Chỉ khi nào chúng ta hiểu biết tường tận địa ngục. Không có sự hiểu biết đó, chủ nghĩa khoái lạc và sự phù phiếm sẽ khuếch tán địa ngục tới tất cả ngày tháng của chúng ta. Tuy nhiên, Ramona không tin vào bất cứ một tội lỗi nào ngoài tội chống lại cơ thể, mà với nàng, cơ thể mới là ngôi đền thực sự và duy nhất của tinh thần.

“Nhưng hôm qua anh đã rời thành phố,” Ramona nói.

“Sao em biết - em cho người theo dõi anh à?”

“Cô Schwartz thấy anh trong nhà ga Grand Central có xách theo chiếc va li.”

“Ai cơ? Cái cô Schwartz nhỏ người trong cửa hàng của em à?”

“Đúng vậy.”

“ừ, em biết được gì...” Herzog không bàn cãi thêm.

Ramona nói: “Có lẽ một phụ nữ dễ thương nào đó trên tàu đã làm anh hoảng sợ, và anh quay về với Ramona của anh.”

“Ồ...” Herzog nói.

Chủ đề của Ramona là sức mạnh của nàng làm cho anh vui

sướng. Nghĩ đến Ramona với đôi mắt đắm đuối lòng người và bộ ngực nở nang, đôi chân ngắn nhưng thanh thoát, cái dáng vẻ như Carmen§ của nàng, quyến rũ một cách lén lút; kỹ năng giường chiếu của nàng (đánh bại các đối thủ vô hình), anh cảm thấy nàng không phóng đại tí nào. Các dữ kiện thực tế xác nhận lời nàng tuyên bố.

“Này, anh có bỏ chạy không?” Nàng hỏi.

“Tại sao anh phải bỏ chạy chứ? Em là một phụ nữ tuyệt vời, Ramona.”

“Nếu vậy, anh kỳ quặc lắm đó, Moses.”

“ừ, anh cho mình là một con dã thú khá kỳ quặc.”

“Nhưng em biết không nên tự phụ và đòi hỏi. Cuộc sống dạy em nên khiêm cung.”

Moses nhắm mắt và nhướng đôi lông mày. Lại bắt đầu đấy.

“Có lẽ anh cảm thấy một ưu thế tự nhiên vì sự giáo dục của anh.”

“Giáo dục! Nhưng anh chẳng biết gì cả!...”

“Những thành tích anh đạt được. Anh có tên trong sách Who’s Who§. Còn em chỉ là một nhà buôn bán, một tiểu tư sản.”

“Em không thực sự tin như thế, Ramona.”

“Thế sao anh cứ cao ngạo để em phải đuổi theo anh? Em thấy rằng anh chỉ thích nếm mùi đời. Sau những thất vọng não nề, em tự chủ động làm thế để củng cố cái tôi của mình.”

“Một kẻ trí thức kiêu căng khờ khạo, cổ lỗ sĩ...”

“Ai vậy?”

“Anh muốn nói chính anh.”

Nàng nói tiếp: “Nhưng khi người ta phục hồi sự tự tin, thì người ta cũng học được sức mạnh đơn giản của những khát vọng đơn giản.”

Đừng vậy mà, Ramona, Moses muốn nói - em xinh đẹp, thơm ngát, bốc lửa, dễ gần gũi - mọi thứ. Nhưng cứ thuyết giảng dài dòng! Ôi Chúa ơi, Ramona, im đi. Nhưng nàng cứ tiếp tục nói. Herzog nhìn lên trần nhà. Những con nhện đã chăng tơ tập trung và dày đặc, như hai bờ sông Rhine. Thay vì những trái nho, những con bọ bị tóm gọn treo thành chùm.

Mình tự chuốc tất cả những thứ này bằng cách kể cho Ramona nghe câu chuyện đời mình - từ gốc gác khiêm nhường mình vươn lên tới thảm họa như thế nào. Nhưng một người đã phạm nhiều sai lầm không dám bỏ qua những sự chấn chỉnh của bạn bè. Những người bạn như Sandor, con chuột gù lưng đó. Hoặc như Valentine, kẻ vĩ cuồng đạo đức và nhà tiên tri ở Israel. Người ta được bảo nên lắng nghe những kẻ như thế. Bị quở trách vẫn tốt hơn là không có gì. ít ra cũng là có bạn.

Ramona ngừng lại, và Herzog nói: “Đúng vậy - anh có nhiều điều phải học.”

Nhưng mình siêng năng cần cù. Mình thực hành và cho thấy có tiến bộ đều đặn. Mình mong sẽ xuôi tay nhắm mắt trong một hình thể đẹp. Những người giỏi thường chết trẻ, nhưng mình được lưu lại để tự kiện toàn bản thân rồi một ngày kia mình có thể chấm dứt cuộc đời một cách vẻ vang. Những người chết già sẽ tự hào về mình... Tôi sẽ tham gia vào Hội Thanh Niên Công Giáo (YMCA)§ của những người bất tử. Chỉ là, ngay vào giờ phút này tôi có thể đang bỏ lỡ sự bất diệt.

“Anh có nghe em nói không?” Ramona hỏi.

“Dĩ nhiên là anh nghe.”

“Em vừa nói gì vậy?”

“Em bảo anh nên tin vào các bản năng của mình hơn nữa.”

“Em nói em muốn anh tới nhà ăn tối.”

“Ồ.”

“Giá như em là một con quỷ cái! Lúc đó anh sẽ nuốt từng lời em nói.”

“Nhưng anh đang định mời em... tới một nhà hàng Ý.” Anh vụng về bịa chuyện. Thỉnh thoảng anh đãng trí một cách tai hại.

“Em đã mua thức ăn rồi,” Ramona nói.

“Nhưng nếu đúng là anh bỏ đi trong Nhà ga Grand Central thì làm sao cái cô Schwartz mang kính xanh tọc mạch đó trông thấy cơ chứ...”

“Em có nghĩ đó là anh đâu? Em nghĩ anh phải đi New Haven ngày hôm đó - đến thư viện Đại học Yale, hay một nơi nào như thế... Anh đến với em đi. Đến ăn tối với em. Nếu anh không đến, em sẽ phải ăn tối một mình.”

“Hầy, thế còn bà bác của em đâu?”

Ramona có bà bác ruột cùng ở chung.

“Bác đi thăm mấy người bà con ở Hartford rồi.”

“À, anh hiểu rồi.”Anh nghĩ chắc là bà bác già Tamara quen có những chuyến đi chơi không định trước như thế.

“Bác ấy hiểu những chuyện như vậy,” Ramona nói. “Vả lại, bác ấy cũng thích anh lắm.”

Và bà ấy nghĩ mình là một triển vọng mới xán lạn. Vả lại, người ta phải hy sinh chút đỉnh cho cô cháu gái không chồng có đời sống tình ái nhiều vấp váp. Ngay trước khi gặp Herzog, Ramona đã chia tay với một tay trợ lý sản xuất truyền hình tên George Hoberly, người bị suy sụp nặng nề, trong một hoàn cảnh đáng thương - tinh thần gần như cuồng loạn. Theo như Ramona giải thích, bà bác Tamara là người cảm thông nhiều nhất với Hoberly - khuyên nhủ anh ta, an ủi anh ta hết mức một bà cụ có thể. Đồng thời, giống như Ramona, hầu như bà rất hào hứng với Herzog. Ngẫm nghĩ về bà bác Tamara, Moses nghĩ giờ đây anh có thể hiểu dì Zelda nhiều hơn. Sự say mê của những người phụ nữ về những chuyện bí mật và các trò chơi hai mang. Vì chúng ta phải ăn trái cây của mình từ đôi hàm quỷ quyệt của con rắn.

Tuy vậy, Herzog nhận thấy rằng Ramona thực sự có tình cảm gia đình, và anh chấp nhận chuyện này. Nàng có vẻ yêu quý người bác ruột. Tamara là ái nữ của một viên chức người Ba Lan ủng hộ Sa hoàng, hoặc đại khái như thế (phong tướng cho ông ta thì có hại gì?). Ramona nói về bà, “Bác là một jeune fille Russe§”- một sự mô tả tuyệt vời. Bác Tamara hiền hậu, trẻ con, nhạy cảm, bốc đồng. Bất cứ khi nào nói về Cha và Mẹ và các người thầy, và về nhạc viện, bộ ngực lép kẹp của bà ưỡn ra, và xương đòn gánh của bà nhô hẳn lên. Bà có vẻ vẫn cố gắng quyết định xem có nên theo đuổi sự nghiệp âm nhạc thính phòng trái với ý muốn của ông thân sinh. Herzog, lắng nghe với vẻ nghiêm túc, không thể xác định được bà đã thực sự có một buổi trình diễn ra mắt ở Salle Gaveau hay chỉ muốn có một buổi ra mắt. Những bà lão người Đông Âu với mái tóc nhuộm và những cây trâm cài tóc khảm đá vô hồn dễ được anh quý mến.

“Mà này, anh có đến với em hay không?” Ramona hỏi. “Sao anh quyết định khó khăn thế?”

“Anh không đi được. - Anh có nhiều việc phải làm - nhiều bức thư phải viết.”

“Thư với chả từ! Anh thật là một con người bí ẩn. Những lá thư đó là gì mà quan trọng vậy? Chuyện làm ăn ư? Nếu là chuyện làm ăn thì anh nên trao đổi với em. Hay với một luật sư, nếu anh không tin em. Nhưng dù sao thì anh cũng phải ăn mà. Hay lẽ nào khi ở một mình thì anh không ăn.”

“Dĩ nhiên là anh có ăn chứ.”

“Vậy thì sao nào?”

“Thôi được. Anh sẽ đến ngay. Anh sẽ mang theo một chai vang.” “Thôi, thôi! Anh đừng mang rượu. Em đã có mấy chai ướp đá rồi.” Anh bỏ điện thoại xuống. Nàng đã nhấn mạnh về rượu vang. Có lẽ anh đã khiến nàng có ấn tượng anh hơi keo kiệt. Nếu không thì anh đã đánh thức một tình cảm che chở trong nàng, một tác động mà anh thường tạo ra. Đôi khi anh băn khoăn không biết mình có thuộc tầng lớp những con người âm thầm tin tưởng rằng số mệnh của họ đã được xếp đặt; đổi lại sự ngoan ngoãn hay lòng tốt chân thật của mình, họ sẽ được bảo vệ khỏi những điều tàn bạo nhất của cuộc đời. Herzog nở một nụ cười nhẹ nhàng nhưng méo xệch khi ngẫm nghĩ xem liệu nhiều năm trước anh đã âm thầm quyết định lập một thỏa thuận - một đề nghị mang tính tâm linh - sự nhu mì đổi lấy sự ưu đãi. Một sự mặc cả như thế có tính đàn bà, hoặc, mở rộng ra đến cây cối, thú vật, là có tính như con nít. Không có điều nào trong những phán đoán về mình này khiến anh cảm thấy kinh hãi; không một phần trăm nào gây kinh hãi trong việc tranh cãi với bản chất của mỗi cá thể. Anh mở chiếc áo choàng Hồng Kông có hoa văn và nhìn vào thân thể trần truồng của mình. Anh không phải là con nít. Và ngôi nhà ở Ludeyville, một thảm họa trong mọi phương diện, đã giữ cho thân thể anh tráng kiện. Đánh vật với ngôi nhà cổ tồi tàn đó trong nỗ lực phục hồi tài sản thừa kế đã giúp cho hai cánh tay anh săn chắc. Đã gia hạn hợp đồng cho thuê tính ái kỷ thêm một thời gian nữa. Đã cho anh thêm sức mạnh để bế một phụ nữ mông nở vào giường. Ôi, phải - vẫn còn là một chàng trai trẻ trung và sung sức trong những giây phút ngắn ngủi - trước đây anh chưa bao giờ thực sự được như thế. Có nhiều tín đồ trung thành với Eros hơn với Moses Elkanah Herzog.

Nhưng sao Ramona cứ một mực dặn anh đừng mang rượu? Có lẽ nàng sợ anh nổi hứng với rượu vang sauterne§ của California. Hay là, không, nàng tin tưởng vào năng lượng ái tình của nhãn rượu của nàng. Có thể như thế. Nếu không, anh sẽ lải nhải về chủ đề tiền bạc nhiều hơn anh biết. Một khả năng cuối cùng là nàng muốn bao vây anh bằng những thứ xa hoa.

Liếc nhìn đồng hồ, dù với dáng vẻ có hiệu quả hay có mục đích, Herzog vẫn không xác định được thì giờ trong tâm trí mình. Điều anh thực sự quan sát, khi khom mình về hướng cửa sổ để có một góc nhìn qua các mái nhà và các bức tường, là bầu trời đang đỏ dần. Anh ngạc nhiên thấy mình tiêu phí cả một ngày nguệch ngoạc vài lá thư. Và chỉ toàn những lá thư tức tối, nực cười! Sự bực tức điên cuồng trong những bức thư đó! Zelda! Sandor! Tại sao lại viết cho họ? Và Đức ngài nữa chứ! Giữa những dòng chữ trên trang thư của Herzog, Đức ngài sẽ chỉ thấy một khuôn mặt lý sự và điên rồ, như Moses nhìn thấy viên gạch của các bức tường kia giữa những cái sào dài quánh trong màu đen nhựa đường. Sự lặp lại không ngớt đe dọa sự tỉnh táo.

Giả dụ rằng mình hoàn toàn đúng, còn Đức ngài, ví dụ vậy, hoàn toàn sai. Nếu mình đúng, thành ra vấn đề của tính mạch lạc chặt chẽ của thế giới, và toàn bộ trách nhiệm đối với nó, là thuộc về mình. Nó sẽ xoay xở thế nào khi Moses E. Herzog được thỏa ước nguyện? Không, tại sao mình phải rước cái đó về mình? Giáo hội Thiên Chúa có hiểu biết toàn diện. Mình coi điều này là một ảo tưởng có hại của người Phổ. sẵn sàng trả lời tất cả các câu hỏi là dấu hiệu chắc chắn của sự ngu xuẩn. Valentine Gersbach đã có bao giờ thú nhận sự dốt nát về bất cứ vấn đề gì không? Anh ta là kiểu người giống như Goethe vậy. Anh ta nói nốt câu thay cho ta, chỉnh lại tất cả tư tưởng của ta, biện giải mọi thứ.

...Tôi muốn ngài biết, thưa Đức ngài, rằng tôi không viết thư này với mục đích vạch trần Madeleine, hay công kích ngài. Herzog xé bức thư. Không đúng! Anh khinh bỉ Đức ngài, muốn giết chết Madeleine. Phải. Anh có khả năng giết chết nàng. Thế nhưng, trong lúc giận cành hông, anh vẫn có thể cạo râu, mặc quần áo, đi vui chơi đêm ngoài phố, ăn mặc chải chuốt, xức nước hoa, và khuôn mặt trở nên dịu dàng cho những nụ hôn. Anh không chút nao núng từ những hình dung tội ác này. Chính tính chắc chắn của sự trừng phạt mới ngăn được mình lại, Herzog nghĩ.

Đến giờ tắm rửa. Anh rời khỏi bàn làm việc và ánh sáng sâu dần của buổi chiều, buông rơi chiếc áo choàng, bước vào phòng tắm và mở nước trong chậu rửa. Anh uống nước, trong cảnh tranh tối tranh sáng của căn phòng ốp gạch mát mẻ. New York có nước ngọt nhất thế giới cho một đô thị. Anh bắt đầu bôi xà phòng lên mặt. Anh có thể kỳ vọng một bữa ăn tối ngon lành. Ramona biết nấu ăn và biết cách bày biện bàn ăn. Trên bàn sẽ có nến, khăn ăn, hoa. Có lẽ lúc này hoa đang được hối hả mang về từ cửa hàng, trong dòng xe cộ buổi tối. Trên bậu cửa sổ phòng ăn của Ramona có những con bồ câu nằm ngủ. Ta sẽ nghe tiếng vỗ cánh trong ống thông gió. Về thực đơn, vào một buổi tối mùa hè như thế này, có lẽ nàng làm món súp kem cà chua, rồi đến món tôm hùm Arnaud - kiểu New Orleans. Măng tây trắng. Món tráng miệng tươi mát. Kem lạnh vị rượu Rum với nho khô chứ nhỉ? Phô mai mềm của Pháp và bánh quy nhạt để lạnh? Anh đang phán đoán theo những bữa ăn tối trước đây. Cà phê. Rượu mạnh. Và, trong suốt thời gian đang ăn, nhạc Ai Cập trên máy quay đĩa trong phòng bên cạnh - Mohammad El Bakkar§ chơi bản Port Said với đàn tam thập lục, trống, và tambourine. Trong phòng đó có một tấm thảm Trung Quốc, ánh sáng của của cây đèn màu xanh lục dịu và lặng lẽ. Ở đây nàng cũng có hoa tươi. Nếu mình phải làm việc suốt ngày trong một cửa hàng bán hoa, mình sẽ chẳng muốn bị mùi thơm của hoa theo đuổi vào ban đêm. Trên bàn uống cà phê, nàng đặt những cuốn sách mỹ thuật và các tạp chí quốc tế. Paris, Rio, Roma, tất cả đều được giới thiệu. Và tất nhiên, những món quà mới nhất của những người hâm mộ Ramona cũng được trưng bày. Herzog luôn đọc những tấm thiệp nhỏ. Vì lý do nào khác mà nàng bỏ chúng ở đây? George Hoberly mà nàng đã làm món tôm hùm Arnaud để đãi vào mùa xuân năm ngoái vẫn tặng nàng găng tay, sách, vé xem hát, kính xem opera. Ta có thể theo dõi những cuộc lang thang say tình của chàng ta dọc ngang New York bằng các nhãn hiệu. Ramona nói chàng ta không biết mình đang làm gì. Herzog thấy tiếc cho chàng ta.

Tấm thảm màu xanh lơ pha lục, những món đồ trang trí và những hoa văn uốn lượn kiểu Ma Rốc, sofa giường nằm rộng và êm ái, chiếc đèn Tiffany với thủy tinh tua tủa như lông vũ, những cái ghế bành sâu bên cửa sổ, khung cảnh phố Broadway và Vòng Xoay Columbus. Và sau bữa ăn, trong khi họ ngồi xuống đây nhâm nhi cà phê và rượu mạnh, Ramona sẽ hỏi anh không cởi giày sao. Tại sao không? Đi chân trần trong một đêm mùa hè làm cho tim được nghỉ ngơi. Và dần dần, theo tiền lệ, nàng sẽ hỏi sao anh có vẻ xa vắng quá - anh đang nghĩ đến các con chăng? Và anh sẽ nói... lúc này anh đang cạo râu, hầu như không liếc nhìn vào gương, sờ chân râu bằng đầu ngón tay... anh sẽ nói rằng mình không phải lo lắng gì nữa cho Marco. Thằng bé có một cá tính mạnh mẽ. Nó là một trong những người mang họ Herzog khá vững vàng. Rồi Ramona sẽ cho anh lời khuyên khôn ngoan về đứa con gái nhỏ. Herzog sẽ nói làm sao mà anh có thể giao cháu bé cho những kẻ bị loạn thần kinh đa nhân cách đó được? Liệu nàng có thể nghi ngờ những kẻ đó loạn thần kinh thật không? Liệu nàng có muốn xem lại cái thư của Geraldine - cái thư kinh hoàng cho biết họ đang làm những gì? Rồi tiếp theo sẽ lại thảo luận về Madeleine, Zelda, Valentine Gersbach, Sandor Himmelstein, Đức ngài, bác sĩ Edvig, Phoebe Gersbach. Trái với ý muốn của anh, như một con nghiện vật lộn dứt bỏ thói quen, một lần nữa anh sẽ kể mình bị lừa đảo, bị bịp, bị thao túng, tiền tiết kiệm của anh bị lấy mất, anh bị đẩy vào cảnh nợ nần, sự tin tưởng của anh bị vợ, bạn, và bác sĩ riêng phản bội. Giá như Herzog biết sự ghê tởm của một thực thể nhất định, biết rằng cần đến toàn bộ để cứu chuộc mỗi linh hồn riêng biệt, thì đó chính là lúc bấy giờ, trong khát khao cháy bỏng của mình, khi anh nỗ lực chia sẻ một cách bất khả lúc kể lại câu chuyện. Thế rồi, ngay giữa lúc kể chuyện, anh đột ngột nhận ra rằng mình không có quyền kể lể, áp đặt nó lên người khác, rằng mong muốn tìm sự xác nhận, mong muốn giúp đỡ, mong muốn được bào chữa của anh, là vô ích. Tệ hơn nữa, nó bẩn thỉu. (Vì một lý do nào đó, từ tiếng Pháp thích hợp với anh hơn, và anh nói “Immonde!” và anh lặp lại một lần nữa, lớn hơn. “C’est immonde!§”) Tuy nhiên, Ramona sẽ dịu dàng cảm thông với anh. Nhất định là nàng thương hại anh thực sự, mặc dù những kẻ bị tổn thương, vì những lý do sơ khởi, là khó ưa và thậm chí lố bịch.) Tuy vậy, trong thời đại tinh thần hỗn loạn này, một người có thể cảm nhận được như anh có thể coi là khác biệt. Anh bắt đầu thấy rằng cái kiểu thiển cận, thiếu thực tế và ngây thơ ra mặt của riêng anh đã phong cho anh một vị thế cao hơn. Đối với Ramona, rõ ràng những điều đó đã bao quanh anh sức quyến rũ mê hoặc. Miễn là anh vẫn giữ được vẻ nam tính, nàng sẽ lắng nghe anh với đôi mắt long lanh, với thêm nhiều, nhiều, nhiều cảm thông hơn nữa. Nàng biến những điều bất hạnh của anh thành sự kích thích dục tình và đúng là đã xoay sự đau khổ của anh vào hướng có ích. Không thể đồng ý với Hobbes rằng ở đâu không có quyền lực gây kinh sợ thì người ta không có niềm vui (voluptas§) để cùng bầu bạn mà thay vào đó là (molestia§) đau khổ ghê gớm. Luôn luôn có một quyền lực gây kinh sợ, đó là sự khiếp đảm của kẻ đó. Tuy nhiên, gạt một bên những suy xét mang tính lý thuyết này, khi anh kể xong, đã cạn bốn hay năm cốc Armagnac từ chiếc bình rượu thành Venice, vượt lên trên những sự hỗn loạn của người Puerto Rico trên đường phố, sẽ đến lượt Ramona. Người tốt với ta, ta cũng tốt với người.

Anh tiếp tục cạo râu, như một người mù, bằng cách rờ tay vào chỗ cạo và nghe âm thanh của chân râu và lưỡi dao cạo.

Ramona đã có nhiều kinh nghiệm làm vui quý ông. Tôm hùm, rượu vang, hoa tươi, đèn, hương thơm, các nghi thức cởi quần áo, âm nhạc Ai Cập, rên rỉ hay khua lanh canh, những động tác chiều ý đàn ông, và anh lấy làm tiếc rằng nàng đã phải sống theo cách này, nhưng nó cũng làm cho anh khoái chí. Ramona lấy làm ngạc nhiên rằng lại có người phụ nữ nào moi móc lỗi lầm của Moses. Anh kể với nàng rằng mình thường là một kẻ thất bại thảm hại với Madeleine. Có thể sự giải thoát cảm giác giận dữ của anh với Mady đã cải thiện khả năng giường chiếu của anh. Ramona xem điều này là nghiêm túc.

“Em không biết - có lẽ đó là em - anh đã cân nhắc điều đó chưa?” nàng hỏi. “Moses đáng thương - trừ phi anh đang có khoảng thời gian khó khăn với một người đàn bà, anh không thể tin mình đang nghiêm túc.”

Moses rửa mặt với lá thơm dễ chịu, một vốc đầy, và thổi lên hai gò má mình từ hai khóe miệng. Anh bật âm nhạc khiêu vũ Ba Lan trên một radio bán dẫn nhỏ đặt trên cái kệ kính phía trên bồn rửa mặt, và dồi phấn lên hai bàn chân. Rồi buông thả theo thôi thúc khiêu vũ trong chốc lát, anh nhảy trên nền gạch bẩn. Vài viên gạch đã long ra và anh phải hất nó vào dưới bồn tắm. Đó là một trong những thói quen kỳ cục của anh khi cô đơn, giải tỏa bằng bài hát và khiêu vũ, làm những chuyện kỳ quặc khác thay vì giữ sự đứng đắn quen thuộc. Anh nhảy bất kể bài nào cho đến giờ quảng cáo tiếng Ba Lan - “Ochyne-pynchochyne, Đại lộ Pynch, Flushing”. Anh nhại người phát thanh viên trong bóng tối mờ mờ màu ngà của phòng tắm ốp gạch - nhà vệ sinh, như anh gọi một cách xưa rích. Anh sẵn sàng cho một điệu pônka khác khi anh thở hổn hển phát hiện rằng mồ hôi đang chảy ròng xuống hai bên hông, và một lần nhảy nữa thì cần phải tắm. Anh không có thì giờ hay kiên nhẫn cho vụ tắm này. Anh không chịu nổi ý nghĩ lau cho khô mình - một trong những nhiệm vụ chán ngắt mà anh luôn ghét.

Anh mặc vào chiếc quần đùi sạch, mang đôi tất. Trong khi mang tất vào bàn chân, anh chà những ngón chân lên đôi giăy để làm bóng một chỗ mờ. Ramơna không thích gu giày của anh. Trước tủ hàng tại cửa hàng Bally trên Đại lộ Madison, nàng chỉ vào một đôi bốt lây Ban Nha cao đến mắt cá và nói: “Đó là thứ anh cần - cái thứ vừa đen vừa ngầu ảó,” Nàng mỉm cười nhìn lên nên anh bị đôi mắt long lanh của nàng chiếu tướng. Nàng có hàm răng trắng tuyệt vời, hơi cong một chút. Đôi môi nàng mở ra rồi mím lại trên hai hàm răng đáng chú ý đó, và nàng có một chiếc mũi của người Pháp, nhỏ và thanh tú; đôi mắt màu nâu đỏ; mái tóc dày và đen bóng. Trọng lượng của khuôn mặt chủ yếu dồn xuống phần dưới. Một chút khiếm khuyết theo quan điểm của Herzog. Chẳng có gì nghiêm trọng.

“Em muốn anh diện đồ như một vũ công flamenco ư?” Herzog hỏi.

“Anh phải có một chút sáng tạo về ăn mặc - để hỗ trợ các khía cạnh nhất định trong tính cách của anh.”

Em sẽ nghĩ - Herzog nở nụ cười rộng toác - anh là một chút vốn nhân lực bị đầu tư kém khôn ngoan. Trước sự ngạc nhiên của nàng, có lẽ vậy, anh đồng ý với nàng. Hầu như anh đồng ý một cách vui vẻ. Sức mạnh, sự thông minh, tình cảm, cơ hội đã bị phung phí nơi anh. Tuy vậy, điều anh không thể nhìn thấy là đôi giày Tầy Ban Nha - mà nhân đây, rất hấp dẫn đối với sở thích trẻ con của anh - sẽ cải thiện tính cách của anh. Và chúng ta phải cải thiện. Phải!

Anh mặc quần vào. Không phải cái quần Ý; cái quần đó sẽ khiến tức bụng sau khi ăn. Tiếp theo là một chiếc sơ mi vải poplin. Anh tháo bỏ hết các kim gút. Rồi anh mặc chiếc áo khoác bằng vải madras. Anh cúi xuống để nhìn những gì có thể thấy được ngoài cảng biển thông qua chỗ hở nhỏ của cửa sổ phòng tắm. Không có gì đặc biệt. Chỉ là cảm giác nước bao quanh hòn đảo xây chật kín nhà cửa. Đó là một chuyển động định hướng anh đang tạo ra, như liếc nhìn vào đồng hồ tay mà nó không cho anh biết mấy giờ. Và tiếp theo là bản ngã cụ thể của anh, một bóng ma trong chiếc gương vuông. Trông anh thế nào? Ô, hết sẩy - trông anh rất ngon lành. Moses! Tuyệt! Sự tự gắn kết nguyên thủy của sinh vật người, sinh ra đã hướng về bản ngã, cái thiên hướng rất sâu thẳm, rất lâu đời, đến nỗi có lẽ nó có nguồn gốc từ trong tế bào. Khi anh thở, thì anh nhận biết, lặng lẽ nhưng sâu xa, thông qua toàn bộ cơ thể anh, một cái đói dễ chịu trong những tế bào thần kinh xa thẳm nhất. Thưa Giáo sư Haldane§... Không, đó không phải là người Herzog cần lúc này. Thưa cha Teilhard de Chardin§, tôi đã cố gắng hiểu khái niệm của cha về khía cạnh hướng nội của các nguyên tố. Rằng các cơ quan cảm giác, thậm chí các cơ quan cảm giác thô sơ, củng không thể tiến hóa từ phân tử mà các nhà theo thuyết cơ giới mô tả là trơ. Như thế, có lẽ vấn đề tự nó nên được nghiên cứu như là ý thức tiến hóa... liệu phần tử carbon được lót bằng tư tưởng?

Cái mặt được cạo nhẵn của anh càu nhàu trong gương - những vùng tối lớn dưới đôi mắt. Được rồi, anh nghĩ, nếu ánh sáng không sáng quá, mình trông vẫn là người hào hoa chán. Lúc này mình vẫn có thể được nhiều phụ nữ ưa thích mà. Tất cả, trừ con chó cái Madeleine đó, mà cái mặt nó trông xinh đẹp hoặc phì phị. Đi nào - Ramona sẽ đãi mình ăn, rót rượu cho mình, cởi giày cho mình, ca tụng mình, làm dịu những bực bội của mình, hôn mình, nhằn đôi môi mình bằng hai hàm răng của nàng. Rồi lật tấm chăn đắp trên giường, tắt đèn, và đi vào vấn đề thiết yếu...

Trông anh nửa thanh lịch, nửa lôi thôi. Phong cách của anh luôn luôn là như thế. Nếu cái nút cà vạt của anh được thắt cẩn thận, thì dây giày của anh kéo lê lệch xệch. Người anh trai Shura của anh, không chê vào đâu được trong bộ y phục may đo, tỉa móng tay và cắt tóc tại Palmer House, nói làm vậy là có chủ ý. Có thời việc đó thể hiện sự thách thức trẻ con của anh, nhưng bây giờ nó là một phần không thể thiếu trong trò hài kịch hàng ngày của Moses E. Herzog. Ramona thường nói: “Anh không phải là một người Mỹ nghiêm ngặt về đạo đức. Anh có năng khiếu dục tình. Cái miệng anh khiến anh lòi đuôi nhé.” Herzog không ngăn được mình đặt ngón tay lên môi khi nàng nhắc đến. Nhưng rồi anh cười xòa bỏ qua hết. Điều còn lại làm anh khó chịu là nàng không nhìn nhận anh là một người Mỹ. Điều này làm anh tổn thương! Thế anh là cái gì? Trong sở, các bạn đồng nghiệp cũng coi anh là người ngoại quốc. Người Chicago thì cật vấn anh một cách ngờ vực: “Có những chuyến nào ở ga tàu ngầm State and Lake? Đại lộ Austin cách đây bao xa về phía tây?” Dường như hầu hết bọn họ là dân ngoại ô vào thì phải. Moses hiểu biết về thành phố nhiều hơn họ, nhưng ngay điều này đã bị lợi dụng để chống lại anh. “A! Anh chỉ ghi nhớ mọi thứ. Anh là một tên gián điệp. Điều đó đã xác nhận. Một đứa trong bọn chúng là những tên Do Thái láu cá. Thú thật hết đi, Moses - chúng nó vừa thả dù cậu xuống đây - phải không?” Không, cậu ta đã trở thành một sĩ quan truyền tin, bị giải ngũ vì hen suyễn. Bị nghẹt thở vì sương giá ở vịnh Mexico, trong cuộc thao diễn, cậu mất liên lạc vì khan tiếng. Có điều cả hạm đội vẫn nghe cậu ta rên rỉ: “Chúng tôi bị lạc! Mẹ kiếp!”

Nhưng ở Chicago vào năm 1934, anh là học sinh hùng biện của lớp tại trường Trung học McKinley. Bài khóa của anh được lấy từ Emerson§. Lúc đó anh không bị mất giọng, kể chuyện những thợ cơ khí người Y, những người Bohemian làm thùng rượu, những thợ may người Do Thái. Công cuộc mạo hiểm chính của thế giới này, vì sự rực rỡ... là kiến tạo con người. Cuộc sống riêng tư của một người phải là một nền quân chủ vẻ vang... hơn bất cứ một vương quốc nào trong lịch sử. Hãy cho là cuộc sống của chúng ta, như cách chúng ta sống, là tầm thường và bần tiện... Hiện giờ chúng ta không phải là những con người đẹp đẽ và hoàn hảo... Cái cộng đồng trong đó chúng ta sống sẽ khó lòng chấp nhận lời khuyên rằng bất kỳ người nào cũng nên cởi mở với sự cực lạc hay sự khai sáng thần thánh. Nếu anh lạc mất con tàu và thủy thủ đoàn ở đâu đó gần Biloxi§, điều đó không có nghĩa là anh chẳng còn tha thiết chân, thiện và mỹ. Anh tin rằng giấy tờ chứng nhận quyền làm người Mỹ của anh vẫn còn trong tình trạng tốt. Cười to, nhưng cũng đau đớn, anh nhớ lại, một viên hạ sĩ quan ở Alabama đã hỏi anh: “Anh hộc tiến Anh ở mô - ở Trườn Boilitz hả?

Không, điều Ramona muốn nói, như một lời khen ngợi, rằng anh đã không sống cuộc sống của một người Mỹ bình thường. Không, những tính cách khác thường của bản thân đã chi phối anh ngay từ đầu. Anh có thấy bất cứ giá trị lớn lao nào hay sự phân biệt xã hội nào trong điều đó không? À, anh đã phải chịu đựng những tính cách khác thường này thế nên không có lý do nào anh không nên lợi dụng chúng một chút.

Nhưng, nói đến những người Mỹ bình thường, Ramona sẽ là kiểu người mẹ như thế nào? Liệu nàng có thể mang một đứa bé tới lễ diễu hành Tạ ơn Macy’s? Moses cố gắng hình dung Ramona, một nữ tu sĩ của Isis§ trong bộ đồ vải tuýt xem đám rước xe hoa.

McSiggins thân mến, tôi đã đọc tập chuyên khảo Những ý tưởng đạo đức của cộng đồng doanh nghiệp Mỹ của anh. McSiggins như cá gặp nước. Thú vị. Sẽ đánh giá cao hơn nếu khảo sát kỹ lưỡng thói đạo đức giả, công cộng và tư nhân, trong hệ thống kế toán của Mỹ. Không có gì ngăn cá nhân người Mỹ đòi công lao bao nhiêu cũng được. Dần dần, trong triết lý dân túy, cái thiện đã trở thành một thứ hàng hóa miễn phí, như không khí, hoặc gần như miễn phí, như đi tàu điện ngầm. Thứ tốt nhất cho mọi người - cứ tự nhiên. Chẳng ai bận tâm lắm đâu. Vẻ ngoài trung thực mà Ben Franklin khuyên nên coi như một thứ của cải kỉnh doanh, có nguồn gốc mang tính tiền định, theo chủ nghĩa Calvin§. Ta không nghi ngờ vỉ sao ai đó được Chúa chọn§. Ta có thể hủy hoại xếp hạng tín nhiệm của họ. Khỉ không còn niềm tin về kiếp đọa đầy, nó để lại đằng sau các hình thức chuẩn chỉ nhất của vẻ Ngoài Đáng Tin Cậy.

Thưa Đại tướng Eisenhower§. Trong cuộc sống cá nhân có lẽ ngài có thời gian nhàn rỗi và khuynh hướng nghiền ngẫm các vấn đề mà với tư cách Tổng thống rõ ràng là ngài không có thì giờ dành cho chúng. Áp lực của cuộc Chiến tranh lạnh... mà bây giờ rất nhiều người đồng ý đó là một giai đoạn cuồng loạn chính trị, và những cuộc hành trình cùng những bài diễn văn của ngài Dulles§ nhanh chóng thay đổi trong thời đại chuyển dịch quan điểm, ban đầu là tài năng quản lý nhà nước, sau là một trong những sự lãng phí của nước Mỹ. Tôi tình cờ có mặt trong khu vực dành cho báo chí ở Liên Hiệp Quốc vào ngày ngài phát biểu về hiểm họa của sự sai lầm trong việc hấp tấp khai hỏa chiến tranh hạt nhân. Ngày hôm đó tôi đặt tiền cọc cho một đèn chùm, một cái đèn cổ thắp bằng khí ga, thật vậy, trên Đại lộ số 2. Mười đô la khác được phung phí cho Ludeyville. Tôi cũng có mặt khi Tổng bí thư Liên Xô Khrushchev cởi giày đập lên bàn. Giữa những cuộc khủng hoảng đó, trong không khí như thế, rõ ràng là không có thì giờ dành cho những câu hỏi tông quát hơn về các vấn đề mà tôi quan tâm. Thật ra, mình đặt cuộc đời mình vào đó. Nhưng ta muốn ông ta làm gì về chuyện đó? Tuy nhiên, tôi thu lượm từ cuốn sách của ngài Hughes§, và thư của ngài gửi cho ông ấy bày tỏ sự quan tâm về “các giá trị tinh thần”, mà tôi có lẽ sẽ không làm mất thì giờ của ngài mà hướng sự chú ý của ngài đến bản báo cáo của ủy ban các Mục tiêu Quốc gia của chính ngài, được xuất bản cuối nhiệm kỳ Tổng thống. Tôi thắc mắc những người được ngài chỉ định vào ủy ban đó có phải là những người phù hợp nhất cho công việc hay không - các luật sư công ty, các giám đốc điều hành lớn, nhóm người bây giờ được gọi là các Chính khách Công nghiệp. Ngài Hughes đã ghi chú cách ngài được bảo vệ, được cách ly khỏi những ý kiến gây khó chịu. Có lẽ ngài sẽ tự hỏi người thông tín viên của ngài hiện giờ là ai, là một thành viên đảng Tự do, một trí thức tháp ngà, một người có “trái tim rỉ máu”, hay một kẻ điên rồ nào đó. Vậy, cứ coi như người đó là một nhân vật thận trọng, người tin vào sự hữu ích dân sự. Những người thông minh không có tầm ảnh hưởng thường có cảm giác tự bỉ nhất định, phản ảnh sự coi thường của những người có, hoặc nghĩ là có thế lực chính trị hoặc xã hội. Trong vài lời, ngài có thể giải thích mọi chuyện rõ ràng không? Ông ta nổi tiếng là rất ghét những tài liệu dài dòng phức tạp. Một tập hợp những phát ngôn trung thành, hữu ích nhằm truyền cảm hứng cho chúng ta trong cuộc đấu tranh chống lại kẻ thù cộng sản không phải là điều chúng ta cần. Đề xướng của Pascal (1623-1662) rằng con người là một cây sậy, nhưng là một cây sậy biết suy nghĩ§, có thể được công dân của một nền dân chủ hiện đại tiếp nhận với một sự nhấn mạnh khác. Anh ta suy nghĩ, nhưng anh ta cảm thấy mình như cây sậy khom mình trước cơn gió phát ra một cách tập trung. Có thể Ike§ không chú ý điều này. Herzog thử cách tiếp cận khác. Tolstoy (1828-1910) nói: “Vua chúa là những nô lệ của lịch sử.” Càng ở vị trí cao trong cán cân quyền lực, hành động của con người ta càng bị định đoạt. Đối với Tolstoy, quyền tự do hoàn toàn có tính cá nhân. “Người nào mà điều kiện sống của họ càng đơn giản, ngay thẳng - thật - thì họ càng tự do. Tự do là được giải thoát khỏi sự giới hạn của lịch sử. Mặt khác, GWF Hegel (1770-1831) hiểu bản chất của cuộc sống con người phái sinh từ lịch sử. Lịch sử, ký ức - đó là thứ làm cho chúng ta trở thành con người, điều đó, và sự hiêu biết của chúng ta về cái chết: “làm người rồi chết”. Vì sự hiểu biết của chúng ta về cái chết khiến chúng ta mong muốn kéo dài cuộc đời mình trên sự hy sinh của kẻ khác. Và đây là căn nguyên của cuộc đấu tranh giành quyền lực. Nhưng tất cả đều sai! Herzog nghĩ, không phải là không có tính hài hước trong nỗi tuyệt vọng của mình. Mình đang làm phiền tất cả những người này - Nehru, Churchill, và giờ đây là Ike, người mà có lẽ mình muốn dành tặng một khóa giảng về bộ Sách Lớn§. Dù vậy, trong chuyện này cũng có nhiều tình cảm chân thật. Không có trật tự dân sự thì nhân loại không thể phát triển mức độ cao hơn. Tuy nhiên, mục tiêu là sự tự do. Và một con người thì mang nợ gì quốc gia? Chính với những cân nhắc như thế, khi tôi đọc báo cáo của ủy ban của ngài về các Mục tiêu Quốc gia, mà tôi có vẻ bị khuấy động dữ dội bởi một khao khát truyền đạt, hoặc bởi dự án truyền thông lạ lùng đã thử nhưng thất bại. Hoặc bị khuất phục trước một khao khát thầm kín, ấy là đệ trình vị Tổng tư lệnh Lực lượng Viễn chinh Đồng minh những ý tưởng về cái Chết và Lịch sử, như chế nhạo bông hoa mọc trên mảnh đất của cơn sốt và bạo lực chưa thành hình. Sau tất cả, giả thử rằng chúng ta chỉ là một loại dã thú, thích nghi với cái cục đất đá chạy trên quỹ đạo quanh mặt trời, vậy tại sao phải ra vẻ cao cả, phải có những tiêu chuẩn lớn lao như thế? Tôi nghĩ đến một biến thể của Định luật nổi tiếng của Gresham§: Đời sống công cộng đánh bật đời sống riêng tư. Xã hội chúng ta càng trở nên có tính chính trị chừng nào (theo nghĩa rộng nhất của từ “chính trị” - những ám ảnhr những cưỡng bách của tập thể) thì tính cá nhân càng có vẻ mất đi chừng đó, tôi cho dường như là vậy, vì nó có hàng triệu tài nguyên bí mật. Nói rõ ràng hơn, mục đích của quốc gia hiện nay là tham gia vào việc sản xuất những thứ hàng hóa chẳng hề thiết yếu với cuộc sống con người, nhưng có tính sống còn với sự tồn tại chính trị của đất nước. Bởi vì hiện nay tất cả chúng ta đều bị hút vào vào những biến đổi của chỉ số Tổng Sản phẩm Quốc nội (GDP), chúng ta buộc phải chấp nhận tính chất thiêng liêng của những điều phi lý nhất định hoặc những điều giả trá mà đám thầy tư tế của chúng ta, mới đây thôi chỉ là những kẻ rao hàng, những nhần vật chịu sự chế nhạo - những thầy thuốc lang băm. Mặt khác, “cuộc sống riêng tư” đã xuất hiện nhiều hơn so với một thế kỷ trước, khi người ta phải làm việc mười bốn tiếng mỗi ngày. Toàn bộ vấn đề có tầm quan trọng cao nhất kể từ khi nó liên quan đến sự xâm nhập của các công nghệ bóc lột và thống trị vào phạm vi riêng tư (kể cả chuyện tình dục).

Người thừa kế bi thảm của ông ta sẽ quan tâm, nhưng Ike thì không. Lyndon§ cũng không. Các chính phủ của họ không thể hoạt động mà không có các nhà trí thức - các nhà vật lý học, các nhà thống kê - nhưng những người này đang quay cuồng mất tăm trong vòng tay của các ông sếp công nghiệp và các trọc phú. Kennedy cũng không sẵn sàng thay đổi tình trạng này. Ông ta có vẻ chỉ ghi nhận sự riêng tư, rằng nó có tồn tại.

Một ý tưởng mới ám ảnh Moses. Anh sẽ trao một đề cương cho Pulver, Harris Pulver, người đã dạy kèm anh vào năm 1939 và bây giờ là biên tập viên của tờ Atlantic Civilization. Phải, Pulver nhỏ con, nóng nảy, với đôi mắt xanh lơ chân thành, với những chiếc răng bị vỡ, cái mặt nhìn nghiêng của xác ướp Gizeh như hình chụp trong cuốn Lịch sử Cổ đại của Robinson, làn da căng bóng lốm đốm màu đậm. Herzog yêu mến con người này theo một cách nhiệt tình thái quá. Nghe này, Pulver, anh viết, một ý tưởng tuyệt vời cho một luận văn rất nhiều người cần về “điều kiện sống được truyền cảm hứng”! Ông có tin vào tính siêu việt hướng xuống cũng như hướng lên không? (Các thuật ngữ này bắt nguồn từ Jean Wahl§.) Chúng ta có thừa nhận tính bất khả của sự siêu việt không? Tất cả điều này liên quan đến cách phân tích lịch sử. Tôi cho rằng chúng ta đã tạo ra một lịch sử không tưởng mới, một bài thơ điền viên, so hiện tại với một quá khứ tưởng tượng, vì chúng ta căm ghét cái thế giới như nó hiện có này. Sự căm ghét hiện tại này chưa được am hiểu căn kẽ. Có lẽ yêu cầu đầu tiên của ý thức mới nôi lên trong nền văn minh đại chúng này mang tính biểu lộ. Tinh thần, được giải thoát khỏi sự câm lặng mù quáng, vãi phân và hú lên với nỗi thống khổ chứa chất lâu đời. Có lẽ loài cá, loài sa giông, tổ tiên động vật có vú gớm ghiếc chạy nhảy đã tìm thấy tiếng nói của chúng và chúng bổ sung kinh nghiệm lâu dài vào tiếng kêu này. Pulver ạ, chấp nhận rằng sự tiến hóa là bản tính trở thành sự tự ý thức - bên trong con người, sự tự nhận biết ở giai đoạn này thường gắn liền với ý thức mất mát các quyền lực tự nhiên phổ quát hơn, ý thức về cái giá mà bản năng, việc hy sinh quyền tự do, sự thôi thúc (xa lánh lao động, vân vân) phải trả. Màn kịch của giai đoạn phát triển này của con người có vẻ là màn kịch của bệnh hoạn, của tự trả thù. Một thời đại của hài kịch đặc biệt. Những gì chúng ta nhìn thấy không đơn giản chỉ là sự san bằng quyền lực mà Tocqueville đã dự đoắn, mà còn là giai đoạn tự nhận thức mang tính tiến hóa của tầng lớp bình dân. Có lẽ sự trả thù được thực hiện bởi số đông, bời chủng loài, theo các thôi thúc của chúng ta về tính ái kỷ (nhưng cũng theo nhu cầu tự do) là điều khó tránh khỏi. Trong triều đại mới của quần chúng, sự tự nhận thức có khuynh hướng bộc lộ chúng ta như quái vật với chính mình. Đây rõ ràng là một hiện tượng chính trị, một hành động chống lại sự thôi thúc cá nhân, hay chống lại đòi hỏi có đủ không gian và phạm vi của cá nhân. Cá nhân bị ép buộc, hoặc chịu áp lực, phải định nghĩa “quyền lực” như nó được định nghĩa trong môn chính trị, phải làm rõ các hậu quả cá nhân của điều này cho chính mình. Như thế, anh ta bị khiêu khích trả thù chính mình, đòn trả thù của sự chế nhạo, khinh miệt, bác bỏ sự siêu việt. Ý cuối cùng, sự bác bỏ đó, dựa trên các quan niệm trước về cuộc sống con người hay dựa trên các hình ảnh của con người hiện tại không thể duy trì được. Nhưng vấn đề như tôi thấy không phải là vấn đề định nghĩa mà là vấn đề toàn bộ sự tái cân nhắc về phẩm chất con người. Hoặc có lẽ thậm chí là sự phát hiện các phẩm chất đó. Tôi chắc chắn rằng vẫn còn có các phẩm chất nhân tính để khám phá. Sự khám phá như thế chỉ bị cản trở bởi những định nghĩa níu nhân loại xuống mức độ tự phụ (hay sự khổ dâm), khẳng định quá nhiều để rồi hậu quả là phải chịu đau khổ từ sự ghét bỏ chính mình.

Nhưng ông sẽ tự hỏi điều gì đã xảy ra với “điều kiện sống được truyền cảm hứng”. Người ta cho rằng chỉ có thể đạt được điều này trong sự phủ nhận va vì thế nó được theo đuổi trong triết học và văn học cũng như trong kinh nghiệm tình dục, hoặc với sự trợ giúp của ma túy, hay trong tội ác “vô cớ”, “mang tính triết lý” và những lối đi kinh hoàng tương tự. (Dường như những “tên tội phạm” như thế không bao giờ nhận ra rằng hành xử với một kẻ khác một cách lịch sự cũng là “vô cớ”.)

Những nhà quan sát thông minh đã chỉ ra rằng vinh dự “tinh thần” hay lòng kính trọng trước kia được dành cho công lý, sự anh dũng, sự chừng mực, sự từ ái, thì nay đã có thể đạt được trong sự phủ nhận bởi sự lố bịch. Tôi thường nghĩ rằng diễn tiến này có lẽ có liên quan tới thực tế là bản than công nghệ đã hấp thụ quá nhiều “giá trị”. Điện khí hóa một khu vực sơ khai là “tốt”. Văn minh và thậm chí đạo đức tàng ẩn trong sự chuyển giao công nghệ. Đem thực phẩm quần ắo cho người không cơm ăn áo mặc há lẽ không “tốt” sao? Chúng ta không vâng lời Chúa khi vận chuyển mấy móc đến Peru hay Sumatra sao? Điều tốt dễ dàng được thực hiện bằng máy móc sản xuất và vận chuyển. Đức hạnh có cạnh tranh được không? Các kỹ thuật mới tự chúng đã có bien pensant§ và đại diện cho cả tính lý trí và lòng nhân đức nữa. Vì thế một đám đông, một bầy bien pensant bị đẩy vào chủ nghĩa hư vô, mà như hiện nay chúng ta biết rõ, có gốc rễ Thiên Chúa giáo và đạo đức, với sự điên khùng man dại nhất, đã cho ra một hệ thống lý luận mang tính “xây dựng.” (Xem thêm Polyani, Herzog, và nhiều người khác.)

Những cá nhân lãng mạn (bây giờ thì một lũ) buộc tội nền văn minh quần chúng này cản trở họ đạt tới cái đẹp, sự sang quý, sự toàn vẹn, sự mạnh mẽ. Tôi không muốn xì mũi vào từ Lãng mạn. Chủ nghĩa lãng mạn canh giữ “điều kiện sống được truyền cảm hứng”, bảo tồn thơ ca, giáo thuyết triết lý và tôn giáo, những giáo thuyết và ghi chép về sự siêu việt cùng những ý tưởng phóng khoáng nhất của nhân loại, trong suốt những cuộc biến chuyển lớn lao nhất và nhanh chóng nhất, giai đoạn tăng tốc nhất của biến chuyển khoa học kỹ thuật hiện đại.

Cuối cùng, Pulver ạ, để sống trong một điều kiện được truyền cảm hứng, đế biết chân lý, đê được tự do, để yêu nhau, để hưởng trọn cuộc sinh tồn, đê tuân theo cái chết trong ý thức sắng suốt - mà không có nó, khi chạy trốn và nhắm mắt làm ngơ cái chết, tinh thần sẽ chỉ nín thở và hy vọng được bất tử vì nó đâu có sống - không còn là một kế hoạch bí truyền nữa rồi. Khi máy móc là hiện thân cho những ý tưởng về cái thiện, thì công nghệ hủy diệt cũng có được một tính cách siêu hình Những câu hỏi thực tiễn như thế cũng đã trở thành những câu hỏi chung quyết. Sự hủy diệt không còn là một ẩn dụ nữa. Cái Thiện và cái Ác đều thật. Điều kiện sống được truyền cảm hứng vì thế không còn là vấn đề dự kiến. Nó không được dành cho các vị thần thánh, các vua chúa, các thi sĩ, các tu sĩ, các đền thờ, mà thuộc về nhẫn loại và cho tất cả cuộc sinh tồn. Và vì vậy...

Vì vậy, Herzog nghĩ, như những cỗ máy trên gác xép mà hôm qua đi trong taxi anh đã nghe, bị dòng xe cộ chặn lại trong khu phố may mặc, lao xuống và gầm lên với sự đói khát vô cùng - vô tận! - và điện năng, khâu vải với năng lượng không bao giờ cạn kiệt. Trong chiếc áo khoác sọc, anh ngồi lại, kẹp chặt các chân bàn giữa hai đầu gối, răng anh nghiến lại, chiếc mũ cói cứa vào trán. Anh viết: Lý trí tồn tại! Lý trí... anh chợt nghe tiếng âm âm trầm trầm của hồ vữa, những nẹp gỗ và kính rơi xuống. Và niềm tin căn cứ vào lý trí. Không có lý trí sự hỗn loạn của thế giới không bao giờ có thể được kiểm soát chỉ bằng cách tổ chức. Bản tường trình của Eisenhower về các Mục tiêu Quốc gia, nếu tôi có bất cứ liên hệ gì với nó, đáng lẽ phải suy nghĩ kỹ về sự sinh tồn riêng tư và nội tại của những người Mỹ trước hết. Tôi đã giải thích rằng bài báo của tôi sẽ là một bài phê bình bản báo cáo này chưa? Anh suy nghĩ rất căng thẳng, rất sâu, và viết: Mỗi người phải thay đổi cuộc sống của mình. Thay đổi!

Như thế tôi muốn các người nhìn thấy tôi, Moses E. Herzog đang thay đổi thế nào.

Tôi nhờ ông chứng kiến phép màu của trái tim đã thay đổi của anh ta - nghe những âm thanh của việc giải tỏa khu nhà ổ chuột ở khu phố bên cạnh và nhìn bụi thạch cao trắng trong không khí lặng lẽ của New York biến hình, anh giao tiếp với sức mạnh hùng vĩ của thế giới, hoặc nói những lời hiểu biết và tiên tri, đồng thời sắp xếp một buổi tối vui vẻ thoải mái - thức ăn, âm nhạc, rượu vang, trò chuyện, và làm tình. Tính siêu việt hay không siêu việt. Chỉ làm mà không chơi là thuốc độc. Ike đi câu cá hồi và chơi golf; các nhu cầu của tôi thì khác. (Trong máu của Herzog có nhiều sự độc ác hồn nhiên hơn.) Cuối cùng thì những người đa dâm phải được nhận vào đúng chỗ của họ, trong một xã hội được giải phóng hiểu mối liên quan của sự dồn nén tình dục với bệnh tật, chiến tranh, của cải, tiền bạc, chủ nghĩa toàn trị. Vậy thì chuyện làm tình thực sự có tính xây dựng và hữu ích về mặt xã hội, một hành động của quyền công dân. Còn mình ở đây, trong buổi chạng vạng, cái áo khoác sọc trên lưng, lại đổ mồ hôi sau khi tắm rửa và cạo râu, thoa phấn, bậm môi dưới bồn chồn, như thể tiên đoán Ramona sẽ làm gì với nó. Không đủ sức phản đối chuyện đùa cợt mang tính khoái lạc chủ nghĩa của nền văn minh công nghiệp khổng lồ về những ham muốn tinh thần, những thèm khát mạnh mẽ của một gã Herzog, trong tâm trạng đau khổ đầy đạo đức, trong mong mỏi về cái chân và cái thiện. Suốt lúc này tim anh đau đớn một cách đáng khinh bỉ. Anh muốn rung lắc quả tim mình, hay lấy nó ra khỏi lồng ngực. Trục xuất nó. Moses ghét thứ hài kịch nhục nhã của chứng đau tim. Nhưng liệu tư tưởng có thể đánh thức mình khỏi giấc mơ hiện sinh không? Nếu nó trở thành một địa hạt thứ hai của sự rối loạn, một giấc mơ khác phức tạp hơn, giấc mơ của tri thức, ảo tưởng của toàn bộ những lời giải thích, thì không.

Có lần anh nhận được lời cảnh báo nghiêm trọng từ mẹ của Daisy, bà Polina, khi anh phải lòng cô bạn người Nhật Sono một thời gian, và Polina, bà già Do Thái gốc Nga, thành viên tranh đấu cho quyền bầu cử của phụ nữ - năm mươi năm làm một phụ nữ hiện đại ở Zanesville, Ohia (từ 1905 đến 1935 cha của Daisy lái xe tải chở sô đa có ga và nước khoáng ở đó) - hạ cố đến chỗ anh. Lúc đó cả Polina và Daisy thực sự không biết bất cứ điều gì về Sono Oguki. (Thật là những chuyện lãng mạn! Herzog nghĩ. Người này tiếp theo người kia. Đó có thật là sự nghiệp của mình không?) Nhưng... Polina bay tới, tóc ngả muối tiêu và đôi hông lớn, với túi đồ đan, một con người tao nhã cương nghị. Bà mang đến một hộp Quaker Oats đựng đầy bánh táo cho Herzog - anh vẫn thấy nhói đau vì làm mất hộp bánh của bà, món bánh đó thực sự tuyệt vời. Nhưng anh nhận biết rằng mình tham ăn thứ bánh đó giống như con nít, và có những vấn đề người lớn phải được quyết định.

Polina có sự tính lặng và nghiêm nghị đặc biệt của một phụ nữ đã được giải phóng trong thế hệ của bà. Từng là một người đẹp, bây giờ dung mạo bà giản dị, với đôi kính bát giác gọng vàng và những sợi lông trắng lưa thưa của người già ở hai bên khóe miệng.

Hai mẹ con nói chuyện với nhau bằng tiếng Yiddish: “Con sẽ ra sao?” Bà Polina hỏi. “ein ausvurf - ausgelassen?” Bị ruồng bỏ - phóng đãng? Bà già là một đồ đệ của Tolstoy, nghiêm khắc về đạo đức. Tuy vậy bà ăn thịt§, và là một bạo chúa. Bà sống thanh đạm, khô khan, sạch sẽ, đáng kính, và độc đoán. Nhưng không gì chua, ngọt, mềm mại, thơm tho bằng bánh táo làm từ đường nâu và táo xanh của bà. Từng ấy nhục cảm, bà dồn vào công việc nướng bánh thật là phi thường. Và bà không bao giờ cho Daisy công thức làm bánh, “ừ, chuyện gì nào?” Bà Polina hỏi. “Trước hết một phụ nữ, và rồi một người nữa, rồi một người nữa. Khi nào mới chấm dứt? Anh không thể bỏ rơi một người vợ, một đứa con vì những phụ nữ điếm đàng ấy.”

Đáng lẽ mình đừng bao giờ giải thích gì hết với bà, Herzog nghĩ. Có phải giải thích cho mọi người hiểu mình là một điều vinh dự? Nhưng mình nên giải thích như thế nào? Bản thân mình không hiểu gì cả. Chẳng có manh mối nào cả.

Anh rục rịch người. Tốt hơn anh nên lên đường thôi. Đã trễ rồi. Trên phố có người đang chờ anh. Nhưng anh chưa sẵn sàng để đi. Anh lấy một tờ giấy mới và viết: Sono yêu quý.

Nàng đã trở về Nhật từ lâu rồi. Từ bao giờ nhỉ? Anh ngước mắt nhìn lên khi cố tính toán độ dài thời gian, anh thấy những đám mây trắng cuộn qua bên trên Wall Street và hải cảng. Anh không trách em đã về nước. Nàng là một người giàu có. Nàng cũng có một ngôi nhà ở vùng nông thôn. Herzog đã trông thấy bức ảnh màu - một vùng nông thôn Đông phương với thỏ, gà, những con lợn con, có suối nước nóng riêng để tắm. Nàng có bức ảnh một người dân làng bị mù đến mát xa cho nàng. Nàng thích những lần mát xa, và tin tưởng chúng hiệu quả. Nàng đã nhiều lần mát xa cho Moses, và anh mát xa lại cho nàng.

Em nói đúng về Madeleine, Sono. Đáng lẽ anh đừng cưới cô ta. Đáng lẽ anh nên cưới em mới phải.

Nhưng Sono chẳng bao giờ thực sự học nói tiếng Anh. Trong hai năm, nàng và Moses trò chuyện với nhau bằng tiếng Pháp. - petit nègre§. Anh viết: Ma chére, Ma vie est devenue un cauchemar aflreux. Si tu savais!§ Tại trường Trung học McKinley, anh học tiếng Pháp từ một bà cô hãm tài, cô Miloradovitch. Đó là khóa học hữu ích nhất mà mình đã học.

Sono chỉ trông thấy Madeleine một lần, nhưng một lần cũng đủ. Khi mình ngồi trong chiếc ghế gỗ sồi gãy của nàng, nàng đã cảnh báo tôi: “Moso, méfie toi. Prend garde, Moso.”§

Nàng có một trái tim dịu dàng, Herzog biết rằng nếu anh viết cho nàng về sự sầu khổ trong cuộc sống của anh, chắc chắn là nàng sẽ khóc. Rất mau nước mắt. Nước mắt xuất hiện ngay mà không cần có màn dạo đầu thông thường như người phương Tây. Đôi mắt đen của nàng ngước lên từ mặt phẳng của hai gò má, cũng như đôi vú nàng vươn lên từ mặt phẳng của cơ thể nàng. Không, anh quyết định sẽ không viết cho nàng bất cứ loại tin buồn nào. Thay vì thế, anh tự cho phép mình hình dung nàng lúc này (đang là buổi sáng ở Nhật), có lẽ nàng đang ngâm mình trong suối nước nóng, cái miệng nhỏ nhắn của nàng mở ra, đang hát. Nàng tắm thường xuyên, và hát trong khi kỳ cọ, mắt nàng hướng lên, và đôi môi xinh xắn run rẩy của nàng đang ngân nga. Những bài hát ngọt ngào, kỳ lạ, cao vút, thỉnh thoảng như tiếng mèo kêu.

Trong thời gian anh gặp rắc rối trong vụ ly dị với Daisy và anh đến thăm Sono tại căn hộ của nàng ở West Side, nàng ngay lập tức xả nước vào chiếc bồn tắm nhỏ, và cho vào đó muối tắm Macy’s. Nàng mở nút áo của Moses, cởi quần áo của anh ra, và sau khi cho anh ngồi thoải mái (“Thong thả nào, nước nóng đấy.”) trong bể nước đang xoáy lên, nổi bọt và có mùi thơm, nàng buông chiếc váy lót xuống, bước vào ngồi sau lưng anh, hát bài hát cao vút của nàng.

“Chin-chin

Je te lave le dos

Mon Mo-so.”§

Từ hồi còn thiếu nữ, nàng đã sang sống ở Paris, và nàng bị kẹt lại đó vì cuộc chiến. Khi quân Mỹ đến nàng đang bị viêm phổi và vẫn còn ốm đau khi bắt xe lửa xuyên Siberia hồi hương. Nàng không còn bận tâm gì đến nước Nhật, nàng nói phương lây đã chiều chuộng nàng đến hư hỏng suốt đời tại Tokyo, và người cha giàu có của nàng cho phép nàng đi học thiết kế ở New York.

Nàng nói với Herzog rằng nàng không chắc là mình có tin vào Chúa, nhưng nếu anh tin thì nàng cũng sẽ theo anh. Nếu mặt khác, anh là một người cộng sản, thì nàng cũng sẵn sàng trở thành một người cộng sản như anh.

Vì “Les Japonaises sont trés hdéles. Elles ne sont pas comme les Américaines. Bah!”§ Tuy vậy, phụ nữ Mỹ cũng làm nàng thích thú. Nàng thường giúp vui các bà theo phái Baptist là những người bảo trợ cho nàng ở Sở Di trú. Nàng làm món tôm hay gỏi cá đãi họ hay mời họ tham dự tiệc trà.

Thỉnh thoảng Moses ngồi đợi trên chiếc đôn bằng đá nâu đối diện, khi các quý bà thong thả ra về. Sono khoái chí - nàng tham lam trong sự dan díu với anh (vực thẳm của bí mật phụ nữ!) - sẽ đến bên cửa sổ và ngầm ra hiệu với anh, giả vờ đang tưới cây. Nàng trồng những cây bạch quả và xương rồng trong các hộp đựng sữa chua.

Bên West Side nàng chiếm ba phòng có trần nhà cao; phía sau có trồng một cây lá linh, và một trong những cửa sổ mặt tiền đặt một máy điều hòa không khí khổng lồ, chắc phải nặng cả tấn. Những món đồ mua rẻ trên đường số 14 chất đầy căn hộ - một cái sofa hiệu Chesterfield được nhồi căng cứng, các bình phong bằng đồng thau, đèn, các tấm khăn trải giường bằng ni lông, nhiều hoa sáp, những món đồ bằng sắt uốn, dây kim loại xoắn và thủy tinh. Ở đây, Sono đi đi lại lại một cách bận rộn trên đôi chân trần, đặt gót chân xuống một cách vững chắc. Nàng khoác lên thân thể những bộ váy ngủ xềnh xoàng dài tới gối, mua ở các quầy gần Đại lộ số 7, không thích hợp tí nào. Mỗi món hàng, nàng đã phải tranh giành với những người săn đồ rẻ khác. Ôm cái cái cổ mềm mại của nàng một cách hào hứng, nàng kể với Herzog những gì đã xảy ra bằng giọng kêu the thé: “Chéri! J’avais déja choisi mon tablier. Cette femme s’est íoncée sur moi. Woo! Elle était noire! Moooan dieu! Et grande! Derriére immense. Immense poitrine. Et sans soutien-gorge. Tout a fait comme Niagara Fall. En chair noire.”§ Sono phồng hai má lên và khuỳnh hai cánh tay như thể ngạt thở với mỡ, ưỡn bụng ra ưỡn mông ra. Je disais, ‘No, no, leddy. I here first/ Elie avait les bras comme ca - enfles. Et quelle gorge! Il y avait du monde au balcon. ‘No!’ je disais. ‘No, no, leddy’§ Sono hãnh diện hếch mũi, làm cho đôi mắt nàng nặng nề và nguy hiểm. Nàng chống một tay lên mông. Herzog ngồi trong chiếc ghế gỗ sồi gãy của ban Cứu hộ Công giáo, nói: “Đúng thế đấy, Sono. Họ đâu thể đẩy các hiệp sĩ Samurai chạy quanh phố số 14 được.”

Nằm trong giường, anh sờ thử mí mắt Sono, khi nàng nằm mỉm cười. Hai hàng mi lạ lùng, phức tạp, mềm mại và nhợt nhạt vẫn giữ dấu tay anh sờ một lúc lâu. Thú thật, anh chưa bao giờ thấy tuyệt vời như thế, anh viết. Nhưng anh thiếu sức mạnh cá tính để giữ được niềm vui ấy. Đó không phải là trò đùa. Khi ngực một người đàn ông cảm thấy như một cái lồng mà tất cả những con chim màu đen từ đó bay ra - anh ta tự do, anh ta nhẹ nhàng. Và anh khao khát những con kền kền của anh bay trở về lại. Anh muốn những cuộc vật lộn đã thành quen, những công trình không tên trống rỗng của anh, sự giận dữ, nỗi đau buồn, và tội lỗi của anh. Trong cái phòng khách Đông phương xa hoa này, thực hiện một cuộc truy tìm có nguyên tắc - xin nhớ cho, nguyên tắc đem đến niềm khoái lạc - giải quyết cho Moses bài toán hóc búa về cơ thể (chữa lành cho chính anh khỏi cơn rối loạn chết người của sự trần tục, thứ bác bỏ hạnh phúc trần gian, thứ bệnh dịch của Tầy phương, thứ cùi hủi tinh thần này), anh có vẻ đã tìm thấy đối tượng của mình. Nhưng anh thường ngồi rầu rĩ, chán nản, trong chiếc ghế gỗ sồi. Thôi, chém cha cái nỗi buồn đó đi! Nhưng nàng thậm chí lại ưa thích điều này. Nàng nhìn mình với đôi mắt yêu thương, và nàng nói: “Ah! Tes mélancolique - C’est trés beau!”§ Có thể vẻ tội lỗi và nỗi buồn khiến mình ra dáng người Đông phương. Một con mắt buồn rầu, giận dữ, môi trên dài - cái mà người ta quen gọi là gã Chệt ngố. Nó đẹp đối với nàng. Và thảo nào nàng nghĩ mình có thể là một người cộng sản. Thế giới nên yêu những người tình nhân, nhưng chớ yêu làm chi những nhà lý luận. Đừng bao giờ yêu mến những gã lý luận! Hãy đuổi chúng ra khỏi nhà. Thưa quý bà, hãy quẳng ra đường những gã con hoang sầu muộn ấy. Vì thế có những nỗi sầu bị căm ghét! Ngự trị nơi hoang mạc u uẩn tối tăm.§

Ba căn phòng trần cao của Sono trong căn hộ bằng đá nâu được treo những tấm mành rẻ tiền trong suốt, như miền Viễn Đông trên màn ảnh xi nê. Có nhiều đồ nội thất bên trong. Trong cùng là chiếc giường với khăn trải giường màu xanh bạc hà, hay chất diệp lục đã phai, xổ tung, mọi thứ rất lộn xộn. Được ngâm mình trong bồn tắm, thân thể Herzog đỏ lên. Sau khi đã lau khô và thoa phấn cho anh, nàng mặc cho anh một chiếc kimono, con búp bê Caucasion làm cho nàng hài lòng nhưng có chút miễn cưỡng. Thứ vải cứng bó chặt anh phía dưới hai cánh tay khi anh ngồi trên những chiếc gối. Nàng bưng trà lại cho anh trong những chiếc tách đẹp nhất. Anh lắng nghe nàng nói chuyện. Nàng sẽ kể cho anh nghe những vụ bê bối mới nhất trên báo chí Tokyo. Một phụ nữ đã cắt của quý của người chồng không chung tình, và người ta phát hiện bà giấu nó trong đai lưng. Một kỹ sư đầu máy xe lửa ngủ quên không thấy đèn tín hiệu đã làm chết một trăm năm mươi bốn người. Người vợ bé của cha nàng hiện nay đang lái một chiếc Volkswagen. Bà đậu xe ngoài cổng ngôi nhà, vì bà không được phép đi vào sân. Và Herzog nghĩ... chuyện này có thể là thực như vậy không? Giữa tất cả các truyền thống, những niềm đam mê, những sự chối bỏ, những đức hạnh, những viên ngọc, và những tuyệt tác của kỷ luật Hebrew và tất cả những thứ còn lại của nó - lối nói tu từ, rất nhiều tu từ, nhưng có chứa đựng các sự thật - đã mang mình tới những tấm khăn trải giường màu xanh xốc xếch, và tấm nệm nhăn nhúm này sao? Như thể có bất cứ ai bận tâm những gì anh đang làm ở đây. Như thế nó có ảnh hưởng đến vận mệnh thế giới theo mọi cách. Đó là chuyện riêng của anh. “Tôi có một quyền hạn,” Herzog thì thầm, dù mặt anh không thay đổi cũng không động đậy. Tốt lắm. Người Do Thái xa lạ với thế giới trong một thời gian rất dài, và bây giờ đến lượt thế giới trở thành xa lạ đối với họ. Sono mang ra một chai cognac hay Chivas Regal và pha vào trà của anh. Khi nàng đã uống vài chung rượu nhỏ, nàng khà một tiếng đầy tinh nghịch. Herzog không kìm được tiếng cười. Rồi Sono mang ra các bức tranh cuộn của nàng. Những thương gia béo núc làm tình với các cô gái thanh mảnh, họ ngó lơ đầy hài hước khi phải chịu đựng. Moses và Sono ngồi xếp bằng trên giường. Nàng chỉ trỏ trên các bức họa, nháy mắt, cảm thán, và ép khuôn mặt tròn trịa của mình vào mặt anh.

Luôn luôn có thứ gì đó đang chiên hay đang hầm trong bếp của nàng, một cái buồng tối hôi mùi cá và xì dầu, miến rong biển, những lá trà cũ. Hệ thống dẫn nước thường bị hỏng. Nàng muốn Herzog nói chuyện với người giúp việc da đen, bà này được sai bảo việc gì cũng chỉ nhe răng cười lại với nàng. Sono nuôi hai con mèo, bát đựng thức ăn của chúng không bao giờ sạch. Khi Herzog ở trên tàu điện trên đường đến thăm nàng, anh đã bắt đầu ngửi thấy những mùi đó trong căn hộ của nàng. Sự tăm tối của chúng xuyên suốt trái tim anh. Anh khao khát Sono một cách dữ dội, và anh không muốn đi cũng dữ dội như thế. Ngay cả lúc này, anh cảm thấy cơn sốt, nhớ lại những mùi đó, trải qua nỗi khó nhọc. Anh rùng mình khi kéo dây chuông. Sợi dây xích rung lên. Nàng mở toang cánh cửa lớn và quàng hai cánh tay quanh cổ anh. Mặt nàng được trang điểm rất công phu, và anh ngửi thấy mùi xạ hương. Những con mèo tìm cách bỏ chạy, nàng bắt chúng lại, rồi nàng kêu lên - luôn luôn cùng một tiếng kêu ấy:

“Moso! J e viens de rentrerl”§

Nàng thở không ra hơi. Nàng đã phải chạy về gặp anh và bắt kịp anh ở nhà trước vài giây. Sao vậy? Tại sao nàng luôn luôn phải để đến giờ phút chót? Có lẽ để cho thấy nàng có một cuộc sống độc lập và năng động: nàng không ngồi nhà mà đợi. Anh bước qua cánh cửa cao cong cong trên đầu. Sono đóng chặt cánh cửa lại với dây xích và cài chốt (những sự đề phòng của một phụ nữ sống một mình, nhưng nàng nói người trông nhà sẽ để anh vào mà không cần gõ cửa.) Herzog với trái tim đập mạnh nhưng khuôn mặt điềm tĩnh bước vào, tái mặt nhưng vẫn đĩnh đạc, anh ngó quanh các món đồ treo (hung đỏ, đỏ thẫm, xanh lục) và lò sưởi nhét đầy những gói hàng nàng mới mua, chiếc bàn của nhà thiết kế, nơi nàng làm bài tập ở nhà, và nơi những con mèo nằm ngủ. Anh mỉm cười với Sono đang háo hức, và ngồi xuống chiếc ghế gỗ sồi.

“Mauvais temps, eh chéri?”§ Nàng nói, và nàng bắt đầu làm cho anh vui lên ngay. Nàng cởi đôi giày nhếch nhác của anh, kể với anh chuyện nàng đã đi những đâu. Các quý bà duyên dáng nào đó của hội Khoa học Thiên Chúa giáo mời nàng đi nghe hòa nhạc tại Bảo tàng viện Cloisters. Nàng đã xem buổi chiếu phim kép tại rạp Thalia - Danielle Darrieux §, Simone Signoret§, Jean Gabin§, và Harry Bow-wow. Hội Nhật Mỹ mời nàng đến tòa nhà Liên Hiệp Quốc, nơi nàng trình diễn cắm hoa trước trước tiểu vương xứ Hyderabad§.

Thông qua một phái bộ thương mại người Nhật, nàng còn được gặp gỡ các ông Nasser và Sukarno§, ngài Bộ trưởng Ngoại giao và ngài Tổng thống. Đêm nay nàng phải đến một hộp đêm với vị Ngoại trưởng Venezuela. Moses đã học cách không nghi ngờ nàng. Sono luôn trưng ra một bức ảnh ở hộp đêm, trong đó nàng ngồi rất xinh đẹp và vui cười trong bộ váy xẻ cổ sâu. Nàng có chữ ký của Mendés- France§ trên một tờ thực đơn. Nàng sẽ không bao giờ yêu cầu Herzog đưa mình tới Copacabana§. Điều này xác nhận sự kính nể của nàng đối với sự nghiêm túc sâu sắc của anh. “T’es philosophe. O mon philosophe, mon professeur a’amour. T’es ires important. Je le sais.”§ Nàng xếp anh cao hơn các vị vua và Tổng thống.

Khi bắc ấm nước để pha trà cho Herzog từ trong bếp, nàng không bao giờ quên ríu rít kể cho anh nghe những chuyện diễn ra trong ngày. Nàng thấy một con chó ba chân đã khiến một chiếc xe tải lạc tay lái húc vào một chiếc xe đẩy hàng. Một tài xế taxi muốn tặng nàng con vẹt của anh ta, nhưng hai con mèo sẽ giết nó mất. Nàng không thể nhận lấy một trách nhiệm như thế. Một bà lão ăn xin - vieille mendiante - bảo nàng mua cho bà ấy một tờ báo Times. Con người kỳ quặc ấy chỉ muốn chừng đó thôi, một tờ báo Times của sáng hôm nay. Một cảnh sát viên nói ông ta sẽ phạt Sono vì đi bộ không đúng luật. Một người đàn ông khoe của quý sau một trụ xe điện ngầm. “Ooooh, c’etait honteux - quelle chose!”§ Nàng đưa hai bàn tay ra xa để ước lượng kích thước. “Một foots§, Moses. Tres laide.”§

“Ça t’a plu,”§ Moses mỉm cười nói.

“Ôi không! Không đâu, Moses! Elle était vilain.”§ Tuy vậy, nàng hớn hở một cách vui thích. Nằm thoải mái trên chiếc ghế xích đu hỏng, Moses âu yếm nhìn nàng, và có lẽ cũng có vẻ ngờ vực. Cơn sốt anh cảm thấy lúc tới đây đã bắt đầu dịu đi. Ngay cả các thứ mùi trong nhà cũng không quá khó chịu như anh tưởng. Những con mèo cũng bớt ghen tỵ với anh. Chúng đến bên cạnh để được vỗ về. Anh đã quen với tiếng kêu meo meo của giống mèo Thái này, nhiệt tình hơn, đói khát hơn những con mèo Mỹ.

Rồi nàng nói: “Et cette blouse - combienj’ai payé? Dis-moi.”§

“Em trả tiền - để xem - em trả ba đô la cho cái áo đó.”

“Không, không/ nàng kêu lên. “Sáu mươi xen. Hàng xôn mà.

“Không thể thế được. Nào, cái áo đó đáng giá năm đô la. Nhất định em là người khách mua hàng giỏi nhất ở New York.”

Nàng hài lòng, trao cho anh một cái nháy mắt tươi tắn và cởi vớ anh ra, chà xát hai bàn chân anh. Nàng mang trà cho anh và rót vào đó hai chung nhỏ rượu Chivas Regal. Nàng dành mọi thứ tốt đẹp nhất cho anh.

“Veux-tu scrambled eggs, chéri-koko. As-tu faim? § Một cơn mưa lạnh đang tiêu diệt New York hoang vắng bằng những gai băng giá màu xanh của nó. Khi anh đi ngang qua hãng máy bay Northwest Orient Airlines, anh luôn cố tình hỏi giá một vé đi Tokyo. Nàng rót xì dầu lên những quả trứng. Herzog ăn và uống rượu. Tất cả đồ ăn đều mặn. Anh uống rất nhiều nước trà. “Chúng ta tắm,” Sono nói, và bắt đầu mở nút áo sơ mi cho anh. “Tu veux?”§

Những tách trà và những lần tắm táp - hơi nước làm bong giấy dán tường khỏi lớp thạch cao xanh lục phía sau. Cái radio đứng phát nhạc Brahms qua loa bọc vải vàng. Những con mèo đang liếm láp vỏ tôm dưới ghế.

“Oui -je veux bien,”§ anh đáp.

Nàng đi lấy nước vào bồn tắm. Anh nghe nàng hát khi nàng rải muối tử đinh hương và bột bong bóng tắm.

Mình không biết lúc này ai đang kỳ cọ cho nàng.

Sono không đòi hỏi sự hy sinh lớn lao nào cả. Nàng không muốn mình làm việc cho nàng, trang trí ngôi nhà của nàng, hỗ trợ cho các con nàng, có mặt đều đặn trong các bữa ăn, hay mở tài khoản thanh toán tại các cửa hàng sang trọng; nàng chỉ yêu cầu mình thi thoảng ở bên nàng. Nhưng có những người cứ xung đột với những điều tốt đẹp nhất trong cuộc sống và xuyên tạc chúng thành những ảo vọng và giấc mơ. Thứ tiếng Pháp Do Thái mình và nàng nói với nhau là buồn cười nhưng vô hại. Nàng không hề kể với mình những sự thật ngoắt ngoéo và những lời nói dối bẩn thỉu như mình nghe người ta nói trong chính ngôn ngữ của mình, và những câu tường thuật đơn giản của mình không thể làm tổn thương nàng nhiều lắm. Những người khác đã từ bỏ phương Tây, chỉ để tìm kiếm điều này. Nó lại được mang đến cho mình tại thành phố New York.

Việc tắm đôi khi không phải là không có thử thách. Thỉnh thoảng Sono khám xét thân thể Herzog tìm các dấu hiệu cho thấy anh không chung thủy. Nàng tin tưởng mạnh mẽ rằng việc làm tình khiến cho người đàn ông gầy đi. “A!” Nàng sẽ kêu lên, “Tu as maigri. Tu fais amour?”§ Anh phủ nhận nhưng nàng lắc đầu, tiếp tục mỉm cười, mặc dù mặt nàng trở nên phụng phịu và gắt gỏng. Nàng không tin lời anh. Nhưng cuối cùng nàng sẽ tha thứ cho anh. Tính hài hước của nàng quay trở lại, nàng đặt anh vào bồn tắm, leo vào ngồi sau lưng anh. Nàng cất tiếng hát, hay gừ gừ bắt chước các quân lệnh trong quân đội Nhật. Nhưng yên bình đã trở lại. Họ tắm với nhau. Nàng đưa bàn chân lên cho anh chà xà phòng. Nàng múc nước trong một chiếc đĩa nhựa rồi xối lên đầu anh. Cuối cùng, tháo hết nước bồn tắm, nàng mở vòi sen xối cho hết bọt xà phòng, và họ cùng đứng mỉm cười với nhau dưới vòi sen. “Tu seras bien propre, chéri - koko.” §

Phải, nàng giữ cho mình rất sạch sẽ. Với sự vui thú và nỗi khổ đau. Herzog nhớ lại tất cả.

Họ lau khô người cho nhau với những chiếc khăn Thổ Nhĩ Kỳ bán trên đường số 14. Nàng mặc cho anh bộ kimono, hôn vào ngực anh. Anh hôn vào lòng hai bàn tay nàng. Ánh mắt nàng dịu dàng, sắc sảo, đôi lúc chúng có vẻ hà tiện; nàng biết đầu tư sự ham muốn của mình vào đâu và gia tăng nó như thế nào. Nàng đặt anh ngồi trên giường và cho anh uống trà. Cô vợ bé của nàng. Họ ngồi xếp bằng, nhấm nháp trà từ những chiếc chung nhỏ, cùng xem các bức tranh cuộn. Cửa đã cài then, điện thoại đã bỏ ống nghe ra khỏi giá. Run rẩy, mặt Sono gần lại và đôi môi nàng chu ra chạm vào ngực anh. Cả hai cởi cho nhau bộ quần áo Đông phương. “Doucement, chéri. Oh, lentement. Oh!”§ Mắt nàng trợn ngược, anh chỉ thấy lòng trắng.

Có lần nàng cố gắng giải thích với mình rằng trái đất và các hành tinh được hút vào mặt trời nhờ một ngôi sao bay ngang qua. Như thể một con chó chạy nhảy cạnh bụi cây và thả tự do cho bao thế giới. Và trong các thế giới đó sự sống xuất hiện, và bên trong sự sống đó chúng ta xuất hiện - là các linh hồn. Và cả những sinh vật kỳ lạ hơn chúng ta nữa, nàng nói. Mình thích nghe điều này, nhưng mình không hiểu lắm nàng nói gì. Mình biết mình đã giữ nàng không quay về Nhật. Vì mình, nàng không nghe lời thân phụ. Mẹ nàng qua đời, và Sono không nói gì về chuyện đó trong nhiều tuần lễ. Và một lần nàng nói: “Je ne crains pas la mort. Mais tu me fais souffrir, Moso” § Suốt một tháng mình không gọi điện cho nàng. Nàng lại bị viêm phổi. Trước đó không một ai đến thăm nàng cả. Nàng ốm yếu và xanh xao, nàng khóc và nói, “Je souffre trop.”§ Nhưng nàng không để anh an ủi; nàng nghe nói anh đang hẹn hò với Madeleine Pontritter.

Tuy vậy, nàng đã nói: “Elle est méchante, Moso. Je suis pas jalouse. Je ferai amour avec un autre. Tu m’as laissée. Mais elle a les yeux trés, tresfroids.”§

Anh viết: Sono, em nói đúng. Anh nghĩ có thể là em muốn biết. Mắt nàng ta rất lạnh. Dù vậy, đó là đôi mắt của nàng, và nàng có thể làm gì được với đôi mắt mình? Sẽ là điều không thực tế nếu nàng ghét bản thân mình. May thay, Chúa sai đến một sự thay thế, một người chồng.

A, giữa những sự vỡ lẽ như vậy, một người đàn ông cần đôi chút thoải mái. Một lần nữa, Herzog khởi sự đi thăm Ramona. Khi anh đứng ngay cửa với chiếc thanh kim loại dài của ổ khóa chống trộm trong tay, trí nhớ của anh tìm kiếm một tựa bài hát nào đó. Có phải bài Just One More Kiss (Chỉ một nụ hôn nữa thôi) không? Không phải bài đó. Cũng không phải bài The Curse of an Aching Heart (Lời nguyền của một trái tim đau đớn). Kiss Me Again (Hôn em lần nữa). Đúng nó rồi. Nó làm cho anh thấy rất buồn cười, và tiếng cười khiến anh lóng ngóng khi dựng thẳng cái ổ khóa phức tạp bảo vệ những đồ đạc trần tục của anh. Ba tỉ con người đang tồn tại, mỗi người sở hữu một số của cải nào đó, mỗi người là một vũ trụ tí hon, mỗi người là cực kỳ quý giá, mỗi người với một kho báu riêng biệt. Có một khu vườn ở xa, nơi đó mọc lên những vật kỳ lạ, và ở đó, trong buổi hoàng hôn đáng yêu màu xanh lá cây, trái tim của Moses E. Herzog treo lủng lẳng như một trái đào.

Mình hoàn toàn không cần chuyến đi chơi này, anh nghĩ khi xoay chiếc chìa khóa. Dù vậy, anh vẫn đi, phải không nào? Anh bỏ chiếc chìa khóa vào túi. Và bây giờ thì kéo chuông gọi thang máy. Anh lắng nghe tiếng máy chạy, tiếng dây cáp va đập. Anh đi xuống một mình vừa lẩm bẩm bài hát Kiss Me và cố gắng nắm bắt lý do tại sao những bài hát cũ này cứ luồn qua tâm trí anh, như thể một đường chỉ mỏng manh mơ hồ. Không có một lý do nào rõ rệt cả. (Anh đang đau tim, anh đang ra ngoài để được hôn) Cái lý do bí hiểm (nếu đáng bỏ công tìm hiểu). Anh vui sướng vì đã ra ngoài trời để hít thở. Anh lau khô cái băng thấm mồ hôi trên chiếc mũ cói bằng khăn tay - trong thang máy rất nóng. Và ai lại đội một chiếc mũ như thế, một cái áo vét như thế? Sao, dĩ nhiên là Lou Holtz§ chứ ai, tay hề già. Anh hát: “Tôi hái một trái chanh trong khu vườn tình, nơi người ta nói chỉ trồng những cây đào thanh.” Khuôn mặt Herzog lại nở nhanh một nụ cười. Rạp hát Đông Phương cũ ở Chicago. Ba tiếng đồng hồ giải trí cho hai suất diễn.

Ở góc đường anh dừng lại xem nhóm thợ phá dỡ nhà. Quả cầu kim loại khổng lồ lao vào những bức tường, dễ dàng đập vỡ gạch, lọt vào trong các căn phòng, cái khối nặng nề, lười, chậm chạp ấy lướt qua trên các nhà bếp và các phòng khách. Mọi thứ bị nó chạm vào đều rung lên và vỡ tan, đổ tràn xuống. Một đám mây bụi vôi vữa trắng nổi lên. Buổi xế trưa đang trôi qua, trong khu vực mở rộng của khu phá dỡ là một đống lửa, người ta đốt những thứ gẫy vỡ. Moses nghe tiếng không khí nhẹ nhàng ùa vào ngọn lửa, và cảm thấy sức nóng của nó. Những người công nhân ném gỗ vào đống lửa giữa trời, liệng những món đồ đúc như các ngọn lao. Sơn và vẹc ni có mùi như mùi nhang. Tầng nhà cũ đã cháy một cách hàm ơn. Đám tang của những thứ hết hữu dụng. Các dàn giáo được vây bằng những cánh cửa màu hồng, trắng, xanh lục, rung lên khi xe tải sáu bánh chở gạch vỡ đi nơi khác. Mặt trời lúc này bỏ đi sang New Jersey và hướng tây, được bao bọc trong bầu khí ga rực rỡ. Herzog nhận thấy họ bị dính những vết đỏ trên người, và chính anh cũng bị các dấu lốm đốm trên hai cánh tay và ngực. Anh băng qua Đại lộ số 7, đi vào xe điện ngầm.

Ra khỏi đám cháy và bụi bặm, bước xuống cầu thang, anh vội vã đi xuống lòng đất, lắng nghe chuyến tàu đến, ngón tay anh sờ soạng những đồng tiền xu trong túi, tìm xu đi tàu điện ngầm. Anh hít thở những thứ mùi của đá, của nước tiểu, mùi nước tăng lực đắng nghét, những thứ mùi của sét rỉ và dầu bôi trơn, cảm thấy sự hiện diện của một luồng khí khẩn cấp, đầy tốc độ, luồng khí của sự ham muốn vô hạn, có thể liên quan đến sự thúc đẩy bên trong con người anh, dòng khí lực mạnh mẽ của chính anh (Đam mê chăng? Có lẽ sự quá khích? Ramona có thể giải tỏa cho anh bằng các phương cách dục tình). Anh hít một hơi dài, hít vào không khí sương giá ẩm ướt vô tận, hít liên tiếp, hóp cả hai vai vào khi ngực anh phồng lên, nhưng vẫn tiếp tục. Rồi anh để cho không khí trong phổi thoát ra từ từ, rất chậm, xuống, xuống, vào trong bụng. Anh làm lại lần nữa, lần nữa và cảm thấy dễ chịu hơn. Anh thả xu đi tàu vào cái khe nơi anh nhìn thấy toàn bộ các xu sáng lên từ bên trong và được phóng lớn qua mặt gương. Hàng triệu hành khách đã tựa hông vào phần gỗ của cánh cửa xoay làm cho nó trở nên bóng loáng. Từ đây nổi lên một ý thức cảm thông - tình huynh đệ ở một trong những hình thức rẻ rúng nhất của nó. Điều này là nghiêm túc, Herzog nghĩ khi anh đi qua. Càng nhiều cá nhân bị hủy diệt chừng nào (bằng các tiến trình như mình biết) thì sự khao khát tập thể của họ càng tệ đi chừng đó. Tệ hơn, vì họ quay lại với khối công chúng bị kích động, bị sôi sục lên vì thất bại của chính họ. Không phải như những người anh em, mà như những kẻ thoái hóa. Trải nghiệm sự tiêu hao cuồng nhiệt của thứ tình yêu sến sẩm. Do đó xảy ra một biến dạng thứ hai của hình ảnh thiêng liêng, vốn đã bị mờ, chập chờn, gắng gỏi. Câu hỏi thực sự! Anh đứng nhìn xuống đường ray. Câu hỏi thực nhất!

Giờ đi lại cao điểm vừa dứt. Các toa xe địa phương hầu như vắng khách là những cảnh tượng thanh thản bình yên. Những người soát vé đọc báo. Chờ đợi chuyến tốc hành lên phố trên, Herzog đi dạo trên sân ga, nhìn những áp phích quảng cáo bị xé rách - những cái răng bị bôi đen, râu ria vẽ nguệch ngoạc, cơ quan sinh dục hài hước giống như tên lửa, các hình ảnh giao hợp buồn cười, các câu khẩu hiệu, những lời hô hào. Những người Hồi giáo, kẻ thù là người da trắng. Goldwater§ xuống địa ngục. Bọn Do Thái, lũ chó ăn CỨT. Phone, anh sẽ bú liếm em nếu anh thích giọng nói của em. Và của một kẻ yếm thế khôn ngoan: Nếu họ tát bạn, hãy đưa má bên kia. Bẩn thỉu, gây gổ, điên khùng. Những lời cầu nguyện và sự hóm hỉnh của đám đông. Những công trình nhỏ nhặt của Thần Chết. Trans-descendence § - đó là thuật ngữ mới đúng “mốt” cho nó. Herzog xem xét kỹ lưỡng tất cả những chữ viết đó, và làm một cuộc thăm dò ý kiến công chúng của riêng mình. Anh cho rằng các nghệ sĩ vô danh này là những người trẻ. Chế nhạo quyền lực. Thiếu trưởng thành, một thể loại chính trị mới. Vấn đề có liên quan tới sự giải phóng tinh thần ngày càng mạnh mẽ của những người khó tìm việc không được đào tạo. Lông bông. Kéo dài thêm giây phút nhàn rỗi, Herzog ngắm cái cân bỏ xèng. Cái gương được ràng dây thép - không thể bị đập vỡ được trừ phi gặp một tên điên khéo léo. Các băng ghế ngồi được chốt xuống, máy bán bánh kẹo tự động được khóa lại.

Một thư ngắn gửi Willie “diễn viên”§, tên cướp ngân hàng nổi tiếng đang ở tù chung thân. Anh Sutton thân mến, Sự nghiên cứu các ổ khóa. Các dụng cụ cơ khí và thiên tài Yankee... Anh bắt đầu lại. Chỉ đứng thứ nhì sau Houdini§, Willie không bao giờ mang theo súng. Một lần tại Queens, y dùng một khẩu súng lục đồ chơi. Cải trang thành một liên lạc viên của ngân hàng Western Union, y đột nhập ngân hàng và thực hiện xong vụ cướp với khẩu súng đồ chơi của y. Thách thức thật hấp dẫn không thể cưỡng lại. Không phải là tiền, thật vậy, mà là vấn đề đột nhập và đi kèm đó là thoát thân. Đôi vai hẹp, hai gò má hóp, ria mép nham nhở nhưng phong cách, đôi mắt xanh lơ sưng bọng phía trên. Willie nằm nghĩ ngợi về các ngân hàng. Trên chiếc giường ngủ gần cửa ra vào trong một khách sạn ở Brooklyn, mồm ngậm điếu thuốc lá, đội mũ và mang đôi giày nhọn mũi, y hình dung những mái nhà dẫn tới những mái nhà, những đường dây điện, chỗ các ống cống giáp nhau, các mái vòm. Tất cả các ổ khóa y chạm tay vào đều mở ra. Thiên tài không thể để thế giới yên ổn. Y đã chôn số của cướp được tại đồng cỏ Flushing trong những thùng thiếc. Có lẽ y đã định giải nghệ. Nhưng y đi dạo, y nhìn thấy một nhà băng, một cơ hội sáng tạo. Lần này y bị tóm, bị tống vào tù. Nhưng y lập kế hoạch cho một phi vụ vượt ngục tuyệt vời, thực hiện một cuộc khảo sát tinh thần kỹ lưỡng và vẽ ra một kế hoạch chính, bò qua những đường ống được đào dưới chân các bức tường. Y suýt thành công. Y đã nhìn thấy sao trên trời. Nhưng các cai ngục đang chờ sẵn khi y chui lên khỏi mặt đất. Họ mang y trở lại nhà tù - con người tầm thường này, nghệ sĩ vượt thoát, một trong những con người vĩ đại nhất, và cũng không thua kém Houdini nhiều lắm. Động cơ: Sức mạnh và sự hoàn hảo của các hệ thống con người phải được kiểm tra liên tục, phải bị vô hiệu hóa, bất chấp đánh đổi tự do, mạng sống. Bây giờ thì y ở tù chung thân. Họ nói y sở hữu Bộ Sách Lớn, trao đổi thư từ với Giám mục Sheen§...

Thưa Tiến sĩ Schrodinger§. Trong Sự sống là gì? ông nói rằng trong toàn thể tự nhiên chỉ có con người là những sinh vật do dự khi gây ra đau đớn. Do sự hủy diệt là phương pháp hàng đầu mà nhờ có nó sự tiến hóa mới sản sinh ra các dòng giống mới, nên thái độ miễn cưỡng gây ra đau đớn có lẽ thể hiện ý muốn cản trở luật tự nhiên của con người. Kitô giáo và tôn giáo mẹ của nó, vài thiên niên kỷ ngắn ngủi, với những nỗi bất hạnh kinh khủng... Tàu đã dừng lại. Cửa sắp đóng lại khi Herzog thức tỉnh và chen qua đám đông. Anh chộp lấy một dây da. Chuyến tàu tốc hành lao về phía phố trên. Tàu đổ khách và đón khách tại Quảng trường Thời Đại, nhưng anh không ngồi xuống. Nếu ngồi thì khó mà chen đứng lên lại. Nào, chúng ta đang ở đâu nhỉ? Trong nhận xét của ông về entropy§... Sinh vật tự bảo vệ mình trước cái chết bằng cách nào - theo lời của ông, là chống lại trạng thái cân bằng nhiệt động lực... Là một tổ chức vật chất không ổn định, cơ thể đe dọa bỏ chúng ta mà đi. Nó bỏ đi. Nó là có thật. Nó! Không phải chúng ta! Không phải tôi! Sinh vật này, tuy có sức mạnh để giữ lấy hình thức của nó và hút lấy thứ gì nó cần từ môi trường, thu hút một dòng entropy âm, sự hiện hữu của những thứ vật khác mà nó sử dụng, thải bã lại cho môi trường trong dạng đơn giản hơn. Phân. Các chất thải có ni tơ. Amôniac. Nhưng sự miễn cưỡng gây đau đớn kết hợp với sự cần thiết tàn phá... kết quả là một mưu mẹo đặc biệt của con người, trong đó bao gằm việc cùng lúc thừa nhận và phủ nhận tội lỗi. Vừa có một đời sống hữu nhân tính, lại vừa có một đời sống phi nhân tính. Thật ra là có mọi thứ, phối hợp tất cả các yếu tố với sự khéo léo và lòng tham vô biên. Ta cắn, ta nuốt. Cùng lúc ta thương xót cho thực phẩm ta ăn. Ta có tình cảm. Cùng lúc ta hành xử một cách tàn bạo. Người ta đã đề xuất (và tại sao không!) rằng sự miễn cưỡng gây đau đớn thực ra là một dạng cực đoan, một hình thức khoái lạc xác thịt đầy hấp dẫn, và rằng chúng ta làm tăng sự khoái trá của đau đớn bằng cách tiêm vào cảm xúc đạo đức. Thế là “bắt cá hai tay”. Dù sao, vẫn có những thực tế đạo đức. Herzog cam đoan với toàn bộ thế giới khi anh giữ chặt sợi dây da trong toa tàu đang lao đi, cũng chắc chắn như có các phân tử và nguyên tử vậy. Tuy nhiên, hôm nay cần phải cấn nhắc những khả năng tồi tệ nhất một cách công khai. Thực ra với chuyện đó chúng ta không có sự chọn lựa nào...

Đây là trạm anh xuống. Anh chạy lên các bậc cấp. Dãy thanh trên cánh cổng xoay rung lách cách và cài khớp cứng sau lưng. Anh vội vã chạy qua buồng thay đồ, nơi một người đàn ông ngồi trong thứ ánh sáng màu nước trà đậm, và vượt qua hai chiếu nghỉ. Anh dừng lại ở cửa lối ra để thở. Phía trên anh tấm kính hoa được buộc dây thép và màu xám, Broadway nặng nề và xanh lơ trong bóng tối nhá nhem, nhìn gần như cảnh quan vùng nhiệt đới. Ở dưới chân dốc Eighties là vịnh Hudson, đậm đặc như thủy ngân.

Trên những chóp nhọn của các tháp radio ở New Jersey, những ngọn đèn đỏ như những quả tim nhỏ đang đập hay nhấp nháy. Trong phố, trên những băng ghế là người già, trên mặt, trên đầu họ là những dấu hiệu của sự tàn tạ; những đôi chân to của các bà và những đôi mắt kèm nhèm của các ông, những cái miệng móm mém, và những cái mũi đen như mực. Đây là lúc những con dơi rải rác kiếm mồi (Ludeyville), hoặc những mảnh giấy (New York) nhắc Herzog nhớ đến những con dơi. Một quả bóng bay tuột tay bay lên như một con tinh trùng, đen và nhanh chóng lẫn vào bụi màu cam ở phía tây. Anh băng qua đường, đi đường vòng để tránh đám khói nướng gà và xúc xích. Đám đông đang đi lững thững trên hè phố rộng. Moses rất quan tâm đến công chúng ở khu phố trên, tinh thần kịch nghệ cùng những người diễn xuất của nó - những kẻ đồng tính ăn mặc cải trang giới, trang điểm hết sức độc đáo, những phụ nữ đội tóc giả, những phụ nữ đồng tính trông giống đàn ông đến nỗi ta phải đợi họ đi qua và nhìn họ từ phía sau để xác định họ là nam hay nữ, tóc họ nhuộm đủ màu sắc. Những dấu hiệu trong hầu hết các khuôn mặt lướt qua về một nhận xét sâu sắc hơn hay sự diễn giải vận mệnh - những con mắt chứa đựng phát biểu siêu hình. Và ngay cả những bà lão ngoan đạo, những người bước theo con đường nghĩa vụ cổ xưa, vẫn mua thịt kosher§.

Herzog đã vài lần thấy George Hoberly, bạn trai của Ramona - trước anh - anh đưa mắt theo dõi anh ta từ một trong những ngõ vào này. Anh ta người gầy, cao, trẻ hơn Herzog, ăn mặc đúng kiểu trường Ivy League - Đại lộ Madison, với đôi kính đen trên khuôn mặt gầy và buồn. Ramona nói nàng không cảm thấy gì ngoài thương hại anh ta, nhấn mạnh vào “không cảm thấy gì”. Hai lần tự tử hụt của anh ta có lẽ giúp nàng nhận ra mình hờ hững với anh như thế nào. Nhờ Madeleine mà Moses biết rằng khi một phụ nữ không còn tơ tưởng gì đến một người đàn ông tức là nàng đã thôi tơ tưởng hẳn. Nhưng đêm nay anh nhận thấy, vì Ramona rất nhạy bén với cách ăn mặc của đàn ông và thường hướng dẫn anh chọn quần áo, rằng có thể là Hoberly đang mặc những thứ do nàng chọn cho. Anh ta hấp dẫn một cách vô ích trong cái bẫy của hạnh phúc và tình yêu của mình trước kia, như một con chuột được huấn luyện trong một cuộc thí nghiệm thất bại. Thậm chí việc nhận được cuộc gọi của cảnh sát và đang nửa đêm chạy tới Bellevue để có mặt bên cạnh anh ta vào lúc này cũng làm cho Ramona chán chường.

Toàn bộ thị trường cảm giác và cảm xúc tăng vọt - những vụ sốc, vụ bê bối có giá trị vượt ngoài tầm một người trung bình. Người ta phải làm nhiều hơn là hít một ít khí ga hay cắt cổ tay. Chơi cần sa? Zero! Chơi vòng Daisy?§ Không! Trụy lạc? Một từ xưa như trái đất từ thời mông muội! Ngày đó đang tới rất nhanh - Herzog như đang viết một bài xã luận - khi chỉ có bằng chứng cho thấy rằng lúc đang tuyệt vọng mới cho ta quyền bầu cử, thay vì tra xét tình trạng tài chính và các phương tiện sinh sống, thuế thân, trình độ biết đọc biết viết. Hẳn là ta sẽ cô đơn lắm. Ngày trước những thói xấu, bây giờ là các biện pháp sức khỏe. Mọi thứ đang thay đổi. Thừa nhận công khai mỗi vết thương sâu, đã có thời việc đó được chấp nhận như thể chẳng có gì là không ổn. Một chủ đề tốt: lịch sử của sự điềm tĩnh trong các xã hội theo thuyết Calvin. Khi mỗi người cảm nhận được kiếp đọa đày đáng sợ, họ phải hành xử như một người được chọn. Mọi nỗi khiếp sợ mang tính lịch sử - sự đau khổ tinh thần - cuối cùng phải được giải tỏa. Herzog bắt đầu cảm thấy hầu như háo hức gặp Hoberly, để nhìn một lần nữa cái khuôn mặt hốc hác vì đau khổ, mất ngủ, những đêm uống thuốc ngủ và rượu, những đêm cầu nguyện - đôi mắt kính đen, cái mũ dạ gần như không vành của anh ta.

Tình yêu đơn phương. Ngày nay được gọi là sự phụ thuộc cuồng loạn. Trước đây có những lần Ramona kể về Hoberly với sự cảm thông lớn lao. Nàng nói mình đã khóc vì một lá thư hay món quà anh ta gửi tặng. Anh ta luôn gửi cho nàng ví hay nước hoa, và những trích đoạn dài từ bài báo khoa học của anh ta. Thậm chí anh ta từng gửi cho nàng những món tiền mặt lớn. số tiền này nàng gửi lại cho dì Tamara. Người phụ nữ lớn tuổi này mở cho anh một tài khoản tiết kiệm. ít ra cũng để số tiền đó sinh lời. Hoberly gắn bó với người phụ nữ lớn tuổi này. Moses cũng yêu mến bà.

Anh kéo chuông nhà Ramona và người giữ cửa mở cửa sảnh ngay lập tức. Nàng chu đáo như thế đó. Thêm một sự chú ý tinh tế. Việc người tình của nàng đến chưa bao giờ là lệ thường. Thang máy mở cho một người bước ra - một gã với vẻ ngoài hùng hổ, nhắm một mắt, hút một điếu xì gà nặng; một người phụ nữ với hai con chó chihuahua, móng tay sơn đỏ bóng lưỡng hợp màu với dây buộc hai con chó. Và có lẽ trong những làn khói cuộn trên đường phố, qua hai lần cửa kính, đối thủ của anh đã quan sát anh. Moses cho thang máy chạy lên. Trên tầng 15, Ramona để cánh cửa hé mở có móc xích. Nàng không muốn bị bất ngờ với người nàng không chờ đợi. Khi thấy Moses, nàng mở chốt cửa, nắm tay anh kéo về phía nàng. Nàng ngửa mặt cho anh. Herzog cảm thấy mặt nàng đầy đặn và rất gợi tình. Mùi nước hoa của nàng ùa sang anh. Nàng mặc một chiếc áo sơ mi trắng bằng sa tanh, được cắt với ngụ ý phải quàng thêm một chiếc khan san, phô ra ngực của nàng. Mặt nàng ửng đỏ, nàng không cần đánh thêm phấn hồng. “Anh rất vui được gặp em, Ramona. Anh vui lắm,” anh nói.

Anh ôm nàng, phát hiện trong chính anh một sự háo hức bất ngờ, một sự khát khao được tiếp xúc với nàng. Anh hôn nàng.

“Vậy là... anh vui được gặp em?”

“Anh vui lắm! Anh rất vui!”

Nàng mỉm cười, đóng cánh cửa, cài chốt lại. Nàng nắm tay anh đi qua căn phòng không trải thảm, gót giày nàng gõ lóc cóc như giày lính. Anh cảm thấy bị kích thích. “Nào,” nàng nói, “để xem anh ăn mặc bảnh bao ra sao.” Cả hai dừng lại trước tấm gương mạ vàng trang trí tinh xảo. “Anh có chiếc mũ cói tuyệt lắm. Và chiếc áo khoác đẹp quá - áo khoác sọc của Joseph.”

“Em duyệt chứ?”

“Chắc chắn rồi. Một chiếc áo khoác đẹp. Anh mặc nó trông giống người Ấn Độ, với nước da sậm màu của anh.”

“Chắc là anh gia nhập nhóm Bhave§.”

“Nhóm nào vậy?”

“Chia sẻ bất động sản với những người nghèo. Anh sẽ cho đi cái nhà ở Ludeyville.”

“Anh nên tham khảo ý kiến của em trước khi bắt đầu một kế hoạch hiến tặng. Chúng ta uống gì nhé. Có lẽ anh cần tắm rửa trong khi em làm đồ uống.”

“Anh đã cạo râu trước khi rời khỏi nhà.”

“Người anh nóng, như thể anh vừa chạy, và trên mặt anh có bụi than.”

Chắc là anh đã dựa đầu vào một cột xe điện ngầm. Hoặc có lẽ vết bẩn từ đám lửa đốt đồ phế thải, “ừ, anh biết rồi.”

“Để em lấy khăn tắm nhé anh yêu,” Ramona nói.

Trong phòng tắm, Herzog xoay cái cà vạt ra sau gáy để nó khỏi nhúng vào chậu rửa. Đây là một căn phòng nhỏ sang trọng, với ánh sáng gián tiếp (quả là tử tế với những cái mặt hốc hác). Cái vòi nước dài lóng lánh, nước chảy ào ạt. Anh ngửi cục xà phòng. Hoa huệ chuông. Trên những móng tay anh nước rất lạnh. Anh nhớ lại nghi thức nhúng đầu ngón tay xuống nước lạnh của người Do Thái xưa, và từ ghi trong sách Haggadah, Rachatz! § “Ngươi nên rửa.” Khi từ nghĩa địa trở về nhà ta cũng có bổn phận phải rửa (Nghĩa địa - Beth Olam - Nơi Cư Ngụ của Quần chúng). Nhưng sao lúc này lại nghĩ đến nghĩa địa, đến những đám tang? Trừ phi... câu chuyện đùa cũ về diễn viên kịch Shakespeare trong nhà thổ. Khi anh cởi quần ra, cô gái làng chơi nằm trên giường huýt sáo. Anh ta nói: “Thưa bà, chúng ta đến để chôn cất Caesar, chứ không phải để ca ngợi ông ấy.” Câu chuyện vui thời học trò cứ bám theo mình mãi!

Anh há miệng dưới vòi nước, cho nước chảy cả vào đôi mắt đã nhắm lại, thở hì hụi với sự khoái trá. Những hình tròn rộng ngũ sắc rực rỡ bơi dưới các mí mắt anh. Anh viết cho Spinoza: Ông nói đến những tư tưởng không tình cờ liên quan để gây đau đớn. Tôi thấy điều đúng là như thế. Sự liên tưởng ngẫu nhiên khỉ trí tuệ thụ động, là một hình thứ bó buộc. Hoặc đúng hơn, lúc đó mọi hình thức bó buộc là đều có thể xảy ra. Ông có thể muốn biết rằng trong thế kỷ 20 những sự liên tưởng ngẫu nhiên được cho là nhằm hé lộ những bí mật thâm sâu nhất của tâm hồn. Anh nhận ra mình đang viết thư cho người đã chết. Để cập nhật tình hình cho hồn ma của những triết gia vĩ đại. Vậy sao anh không nên viết thư cho những người đã chết? Anh sống với người chết cũng nhiều như những người đang sống - có lẽ hơn thế; vả lại, các bức thư của anh viết cho người sống ngày càng điên rồ, và dù sao, đối với Vô thức, sự chết là cái gì? Giấc mơ không công nhận nó. Tin rằng lý trí có thể khiến tiến trình từ sự lộn xộn đến hài hòa vững vàng, và rằng chinh phục sự hỗn loạn không cần bắt đầu lại từ đầu mỗi ngày. Mình mong muốn điều đó quá! Mình mong muốn nó là như thế. Moses cầu nguyện cho điều này biết bao!

Về mối quan hệ giữa anh với người đã chết thực tế là rất xấu. Anh thực sự tin rằng nên để người chết chôn sâu tử thi của chính họ. Và cuộc sống chỉ là cuộc sống khi nó được hiểu rõ là quá trình đang chết. Anh mở cái tủ thuốc lớn. Ở New York ngày xưa cái gì cũng phải làm to. Anh say sưa xem xét các chai lọ của Ramona - dung dịch làm sạch da, nước hoa kích thích estrogen sâu trong mô, thuốc chống đổ mồ hôi Bonnie Belle. Rồi cái thứ thuốc đỏ thẫm được kê toa này - ngày dùng hai lần trị chứng cồn cào dạ dày. Anh ngửi thử và nghĩ chắc là nó có chứa belladon - làm dịu dạ dày, làm giãn đồng tử. Làm từ cà độc dược chết người. Cũng có thuốc viên trị đau thắt bụng dưới trong kỳ kinh nguyệt. Anh có phần nào không nghĩ Ramona bị như thế. Madeleine từng la hét khi đau. Anh đã phải kêu taxi đưa nàng đến bệnh viện St. Vincent, ở đó nàng kêu người ta tiêm cho mình một mũi Demerol. Những thứ giống như cây kẹp mỏ vịt này có lẽ dùng để uốn cong lông mi. Chúng trông giống cái kẹp ốc trong nhà hàng của Pháp. Anh ngửi chiếc găng tay cọ rửa - đặc biệt ở khuỷu tay và hai gót chân, anh nghĩ, để chà cho hết các chỗ sưng. Anh dùng chân nhấn cái cần xả nước toilet. Nước tuôn ra mạnh và lặng lẽ. Toilet của người nghèo luôn luôn phát ra tiếng ồn. Anh bôi một chút bi-dăng-tin lên chỗ đuôi tóc khô. Dĩ nhiên áo sơ mi của anh bị ẩm, nhưng nàng xức nước hoa đủ thơm cho cả hai. Nếu không vậy thì anh sẽ ra sao? Xem kỹ mọi thứ thì chẳng có gì quá tệ. Sự tàn phá đưa đến cái đẹp là điều chắc chắn. Sự liên tục của không-thời-gian đòi lại các yếu tố của nó, dần dần đưa ta đi xa, và rồi lại đến cái trống không. Nhưng thà cái trống không hơn là sự dày vò và chán chường của một tính cách không thể sửa đổi, luôn luôn làm những trò nguy hiểm, lặp lại hoài những điều nhục nhã. Nhưng những khoảnh khắc của sự nhục nhã và đau đớn này có thể là miên viễn, qua đó nếu một người có thế nắm bắt được tính trường cửu của những phút giây đau đớn này và cho chúng một nội dung khác, thì anh ta sẽ thực hiện được một cuộc cách mạng. Thế mới hay chứ!

Quấn chặt bàn tay mình trong chiếc khăn tắm, như một thợ cạo, Herzog lau khô mấy giọt nước ở đường ngôi mái tóc. Tiếp đến anh nghĩ sẽ cân thử mình bao nhiêu ký. Anh đi toilet trước đã, để làm mình nhẹ bớt một chút, và cởi giày mà không cần cúi xuống, anh bước lên bàn cân với một tiếng thở dài già nua. Giữa hai ngón chân cái của anh, cây kim chạy qua vạch 170. Anh đã trở lại mức cân nặng mà anh đã giảm khi còn ở bên châu Âu. Anh nhét hai bàn chân trở lại vào giày, lùi về phía sau, và trở lại phòng khách của Ramona - phòng ngồi chơi và phòng ngủ của nàng. Ramona đang chờ với hai cốc Campari. Loại rượu này có vị ngọt đắng, và có một chút mùi ga - từ đường ống dẫn ga chính. Nhưng cả thế giới đang uống loại rượu này, và Herzog cũng uống. Ramona đã làm lạnh các cốc rượu này trong tủ lạnh.

“Salud.”§

“Sdrutch!” Anh nói.

“Cà vạt của anh treo sau lưng anh kìa.”

“Vậy à?” Anh kéo nó lại phía trước. “Hay quên quá. Có lần anh bỏ áo khoác vào quần ở phía sau, rồi từ phòng vệ sinh nam đi thẳng lên lớp để dạy.”

Ramona có vẻ ngạc nhiên nghe anh kể chuyện về chính mình như thế. “Đáng sợ quá nhỉ?”

“Không hay ho gì cho lắm. Nhưng đáng lẽ sinh viên phải có thái độ phóng khoáng với chuyện đó. Thầy giáo thì cũng là người. Vả lại, sự bẽ mặt chẳng làm chết ai. Điều này đáng lẽ phải có giá trị hơn bản thân khóa học. Thật ra, sau đó một cô nàng nói với anh rằng anh quả là chân chất - thật nhẹ nhõm cho tất cả bọn anh...”

“Điều buồn cười là anh trả lời bất cứ câu hỏi nào một cách trọn vẹn ra sao. Anh là một người vui tính.” Âu yếm một cách lôi cuốn, những chiếc răng lớn và đều của nàng, đôi mắt đen dịu dàng, được làm đậm thêm bằng những đường vẽ màu đen, nàng cười với anh. “Tuy vậy đó là cách anh cố nói năng lỗ mãng hoặc liều lĩnh - như một gã ở Chicago - như thế thậm chí thú vị hơn.”

“Sao lại thú vị?”

“Đó là đóng kịch. Tỏ vẻ huênh hoang vênh váo. Đó thực sự không phải là anh.” Nàng châm đầy ly của anh và đứng lên đi vào bếp. “Em phải xem chừng cơm. Để em bật một chút âm nhạc Ai Cập cho anh vui.” Một thắt lưng rộng bản bằng da thuộc bật ra khỏi eo nàng. Nàng cúi xuống chiếc máy quay đĩa.

“Thức ăn thơm quá.”

Mohammad al Bakkar và ban nhạc của anh ta bắt đầu bằng tiếng trống và tambourine, và rồi tiếng lách cách của các dây kim loại, tiếng chói tai của dàn kèn hơi. Một giọng gió nho nhỏ bắt đầu hát. “Mi Port Said...” Herzog, còn lại một mình, nhìn các cuốn sách và các chương trình kịch nghệ, các tạp chí và tranh ảnh. Một tấm hình Ramona còn bé lồng trong khung ảnh của hãng Tiffany - bảy tuổi, một đứa trẻ sáng láng đứng tựa vào con lợn nhung đựng tiền tiết kiệm, một ngón tay cô bé ấn chỗ thái dương. Anh nhớ cách tạo dáng này. Một thế hệ trước, người ta từng chụp như thế. Các cậu bé Einstein. Sự khôn ngoan thần đồng trong đám trẻ con, những chiếc tai được xỏ lỗ, một chiếc mề đay hình trái tim có lồng ảnh, một bộ uốn lông mi, và cảm giác ham vui sớm nơi những cô gái tí hon mà anh nhớ lại rất rõ.

Chiếc đồng hồ treo tường của dì Tamara bắt đầu đổ chuông. Anh bước sang phòng khách để nhìn cái mặt bằng sứ lỗi thời của chiếc đồng hồ với những đường mạ vàng dài như râu mèo, và lắng nghe những âm thanh vội vã và tươi vui của nó. Bên dưới nó là cái chìa khóa. Để sở hữu một chiếc đồng hồ như thế này người ta phải có những thói quen đều đặn - phải cư trú ổn định. Kéo tấm rèm cửa sổ của căn phòng khách nhỏ kiểu châu Âu này với những khung hình thành phố Venice và những món đồ sứ thân thiện của Hà Lan, ta thấy tòa cao ốc Empừe State, vịnh Hudson, buổi chiều tối xanh lơ bàng bạc, một nửa New York sáng đèn. Anh tư lự thả tấm rèm cửa sổ xuống. Nơi tị nạn này - chỉ cần anh đòi hỏi là sẽ có, anh tin tưởng như thế. Thế tại sao anh không đòi hỏi? Bởi vì nơi tị nạn hôm nay có thể là ngục tù ngày mai. Để lắng nghe Ramona thì rất đơn giản. Nàng nói mình hiểu các nhu cầu của anh hơn chính anh, và rất có thể nàng đúng. Ramona không bao giờ do dự bày tỏ ý mình một cách đầy đủ, và có chút gì bạo dạn, hào sảng trong một số điều nàng nói. Hào sảng. Trang trọng. Nàng nói tình cảm của nàng dành cho anh có chiều sâu và sự chín chắn. Và rằng nàng có khao khát lớn lao muốn giúp anh. Nàng bảo Herzog rằng anh là một người tốt đẹp hơn anh tưởng - một con người sâu sắc, đẹp đẽ (anh không khỏi nhăn nhó khi nghe nàng nói điều này), nhưng buồn bã, không đáp ứng được điều mà lòng anh mong muốn, một con người bị Chúa cám dỗ, thèm muốn ân sủng, nhưng lao đầu bỏ chạy khỏi sự cứu vớt của ngài, thường gần trong tầm tay. Herzog này, con người của nhiều ân phước này, vì một lý do nào đó đã chịu đựng một phụ nữ băng lãnh, có học vấn tương đối, không cảm xúc trên giường, cho nàng mang họ của mình, và biến nàng thành một khí cụ sáng tạo, còn Madeleine đã cư xử với anh bằng sự khinh miệt và tàn nhẫn như thể nàng trừng phạt anh vì anh tự hạ và rẻ rúng mình, vì anh tự dối mình là yêu nàng và phản bội lại lời hứa của linh hồn anh. Điều anh thực sự phải làm, nàng tiếp, theo cùng phong cách hào sảng này - không xấu hổ vì lưu loát như thế; anh kinh ngạc về chuyện này - là trả nợ cho những tài năng tuyệt vời mà anh đã được ban cho, sự thông tuệ, vẻ duyên dáng, học vấn của anh, và cho phép mình tự do theo đuổi ý nghĩa của cuộc sống, không phải bởi sự phân rã, nơi anh sẽ không bao giờ tìm thấy được nó, mà bằng cách tiếp tục các nghiên cứu của anh một cách khiêm tốn mà cũng đầy tự hào.

Nàng, Ramona, muốn làm phong phú thêm cho cuộc sống của anh, cho anh những gì mà anh theo đuổi không đúng chỗ. Nàng có thể làm được điều này bằng nghệ thuật yêu thương, nàng nói - nghệ thuật yêu thương vốn là một trong những thành tựu tuyệt đỉnh của tinh thần. Đó là thứ tình yêu mà nàng ngụ ý là sự phong phú. Điều anh phải học từ nàng - trong khi còn thời gian; trong khi anh vẫn còn tráng kiện, các sức mạnh của anh về bản chất vẫn còn nguyên vẹn - là cách làm mới lại tinh thần thông qua xác thịt (một con thuyền cao quý làm chỗ tựa cho tinh thần). Ramona - cầu Chúa ban phúc cho nàng - phấn chấn trong những lời thuyết giáo này và trong cả vẻ mặt nàng. Ôi, nàng thật là một nhà hùng biện ngọt ngào! Nhưng chúng ta đang nói đến đâu nhỉ? A, phải, anh phải tiếp tục các nghiên cứu của anh, nhắm vào ý nghĩa của cuộc sống. Anh, Herzog, nắm bắt ý nghĩa của cuộc sống! Anh cười trong hai bàn tay đang bụm lấy mặt.

Nhưng (tỉnh táo) anh biết rằng chính thái độ của mình đã gợi ra những lời nói này của nàng. Tại sao Sono bé nhỏ của anh đã kêu lên “O mon philosophe - mon professeur d’amour!”§? Bởi vì Herzog hành xử như một triết gia chỉ quan tâm đến những điều cao siêu nhất - lý trí sáng tạo, làm thế nào đổi cái xấu xa thành cái tốt đẹp, và tất cả sự minh triết trong cổ thư. Bởi vì anh suy tư và quan tâm tới niềm tin (mà không có nó thì cuộc sống nhân loại chỉ đơn giản là nguyên liệu thô của sự biến đổi công nghệ, của thời trang, của nghệ thuật bán hàng, kỹ thuật công nghiệp, chính trị, tài chính, thí nghiệm, tự động hóa, vân vân và vân vân. Toàn bộ danh sách những điều xấu hổ mà người ta vui lòng chấm dứt khi chết. Phải, dáng vẻ và hành xử của anh giống như vị triết gia của Sono.

Và sau tất cả, tại sao anh ta có mặt ở đây? Anh có mặt ở đây vì Ramona xem trọng anh. Nàng nghĩ mình có thể vãn hồi trật tự và sự minh mẫn trong cuộc sống của anh, và nếu nàng làm thế, thì anh cưới nàng cũng hợp lý thôi. Hoặc theo phong cách của nàng, anh sẽ khát khao được hợp nhất với nàng. Đó sẽ là một liên hiệp thực sự thống nhất. Bàn ghế, giường ngủ, phòng khách, tiền bạc, phí giặt giũ và xe cộ, văn hóa và tình dục đan vào chung một mạng. Cuối cùng, tất cả mọi thứ đều có ý nghĩa, đó là chủ ý của nàng. Hạnh phúc là một ý tưởng lố bịch và thậm chí tai hại, trừ phi nó thực sự được thông hiểu hoàn toàn, nhưng trong trường hợp may mắn ngoại lệ này khi mỗi người đã trải nghiệm những thứ bệnh hoạn tồi tệ nhất và bằng một phép lạ, bằng bản năng khao khát sự sống và niềm vui sướng có tính tôn giáo tích cực - đơn giản là không có cách nào khác để nói về cuộc sống của nàng, Ramona nói, ngoại trừ trên phương diện của Magdalene§ trong Thiên Chúa giáo - hạnh phúc toàn diện là có thể có. Trong trường hợp này, đó là một nghĩa vụ; từ chối trả lời những cáo buộc chống lại hạnh phúc (rằng đó là một ảo tưởng quái dị và ích kỷ, một sự phi lý) là hèn nhát, là quy phục cái ác, đầu hàng bản năng hướng đến cái chết. Đây là một con người, Herzog, người biết rõ thế nào là vươn lên từ cái chết. Và nàng, Ramona, nàng cũng biết sự cay đắng của cái chết và hư vô. Phải, nàng cũng biết! Nhưng đối với anh, nàng trải nghiệm một sự Phục sinh thật sự. Nàng biết sự Hồi sinh nghĩa là gì. Bản ngã tỉnh táo trong anh có thể coi thường khoái lạc dục tình, nhưng với nàng, khi quần áo của họ được cởi bỏ, anh biết nó là gì. Dù thăng hoa đến mấy cũng không thể thay thế cái hạnh phúc xác thịt đó, anh biết điều đó.

Thậm chí không bị cám dỗ để mủn cười, Moses cúi đầu xuống lắng nghe một cách chân thành. Khi thì nàng nói chuyện trường đại học anh đang dạy hay huyên thuyên về sách bìa mềm, khi thì nàng tuyên truyền cho hôn nhân, nhưng, sau khi những món nợ đó được ghi vào sổ nợ của nàng, nàng là người chân thực. Anh cảm thông cùng nàng, kính trọng nàng. Tất cả đều là thực. Nàng có những điều gì đó chân thực từ trong thâm tâm.

Khi anh thầm giễu cợt sự hồi sinh của thần Dionysus thì tức là anh tự cười cợt chính mình. Herzog, một ông hoàng của sự phục hưng dục lạc, trong y phục đầy nam tính của anh ta! Còn tụi nhỏ thì sao? Chúng có ưa người mẹ kế mới không? Và Ramona, nàng sẽ đưa bé June đi xem ông già Noel chứ?

“A! Đây là chỗ anh băn khoăn,” Ramona nói. “Dì Tamara sẽ tự hào nếu dì ấy biết anh quan tâm đến bảo tàng Sa hoàng của dì.”

“Những thứ nội thất cũ kỹ này,” Herzog nói.

“Cảm động đấy chứ?”

“Họ đã bỏ bùa em với những thứ sến sẩm này.”

“Bà cụ rất thích anh.”

“Anh cũng thích dì ấy.”

“Dì ấy nói anh làm cho ngôi nhà sáng lên.”

“Là anh...” Anh mỉm cười.

“Bộ không phải à? Anh có khuôn mặt dịu dàng đáng tin cậy. Anh không tin điều đó à? Tại sao không?”

“Anh đến đây đã khiến bà già bỏ đi.” Anh nói.

“Anh nói sai rồi. Dì ấy thích những cuộc đi chơi này. Dì đội mũ và phục sức đẹp. Dì ấy làm thế mỗi khi ra nhà ga. Dù sao...” Ramona đổi giọng. “Dì ấy cần tránh xa George Hoberly. Lúc này anh ta đã trở thành vấn đề của bà.” Trong một thoáng nàng trở nên buồn bã.

“...Anh rất tiếc,” Herzog nói. “Gần đây sự việc đã xấu đi sao?”

“Anh chàng đáng thương... Em cảm thấy tội nghiệp cho anh ta. Nhưng ra đây đi, Moses, bữa ăn sẵn sàng rồi. Em muốn nhờ anh mở chai rượu vang.” Trong phòng ăn nàng trao cho anh chai rượu - Pouilly Fuissé, đã được ướp lạnh - và cái mở nút chai của Pháp. Với hai bàn tay thành thạo và đầu óc tập trung, cổ anh đỏ gay khi anh ra sức kéo chiếc nút chai. Ramona đã thắp nến. Bàn ăn được trang trí với hoa lay ơn đỏ trong một chiếc đĩa dài.

Trên bậu cửa sổ, chim bồ câu thức dậy kêu rù rù. Chúng vẫy cánh rồi ngủ lại. “Để em lấy thức ăn cho anh,” Ramona nói. Nàng đón lấy chiếc đĩa của anh, chiếc đĩa sứ đẹp vành bọc cô-ban (Sự xa hoa đã lan tỏa trong mọi giai tầng xã hội từ thế kỷ 15, Sombart§ nổi tiếng đã ghi nhận cùng nhiều thứ khác. Nhưng Herzog đang đói, và bữa ăn thật ngon (từ giờ về sau anh sẽ sống khắc khổ). Những giọt nước mắt hiếu kỳ, nửa buồn nửa vui, ứa ra mắt anh khi anh nếm món tôm xốt remoulade. “Ngon quá chừng là ngon - ôi trời! Ngon quá!” Anh xuýt xoa.

“Suốt ngày anh chưa ăn gì sao?” Ramona hỏi.

“Khá lâu anh chưa thấy những món ăn như vậy. Đùi heo hong khô kiểu Ý và dưa Ba Tư. Thứ này là gì đây? Xà lách xoong trộn. Ôi Chúa ơi!”

Nàng rất hài lòng. “Nào, ăn đi anh,” nàng nói.

Sau món tôm Arnaud và rau trộn, nàng dọn món phô mai và bánh quy lạnh, kem lạnh hương vị rượu rum, mận từ Georgia, và nho xanh đầu mùa. Tiếp theo là rượu mạnh và cà phê. Trong phòng bên cạnh, Mohammad al Bakkar tiếp tục hát những bài uốn éo, gợi mở, bằng giọng mũi theo âm thanh của những chiếc móc áo kim loại chạy tới chạy lui, trống, tambourine, đàn măng-đô-lin và đàn gió.

“Dạo này anh làm gì?” Ramona hỏi.

“Anh à? Ồ, đủ thứ”

“Anh đi đâu bằng xe lửa vậy? Anh chạy trốn em hả?”

“Không phải chạy trốn em. Nhưng anh cho là mình đang chạy.”

“Anh vẫn còn sợ em chút chút, phải không?”

“Anh sẽ không nói thế... Bối rối. cố gắng thận trọng.”

“Anh đã quen với những người phụ nữ khó chiều. Phải vật lộn. Có lẽ anh lấy làm thích khi họ dằn vặt anh.”

“Mọi kho báu đều được những con chằn tinh canh giữ. Đó là cách giúp em biết kho báu đó là đáng giá... Anh mở nút cổ áo được không? Dường như nó ép vào động mạch cổ của anh.”

“Nhưng anh đã quay trở lại. Có lẽ đó là vì em.”

Moses rất muốn nói dối với nàng, rằng: “Phải, Ramona, đó là vì em.” Sự trung thực nghiêm túc và theo nghĩa đen là một trò chơi vặt vãnh, thậm chí có thể là một nỗi đau tinh thần khó chịu. Ramona được Moses hoàn toàn cảm thông - một phụ nữ ở tuổi ngoài ba mươi, thành công trong kinh doanh, độc lập, nhưng vẫn đãi cơm tối những người bạn thanh lịch như thế. Nhưng vào những lúc như thế này, một người phụ nữ nên lái con tim của mình hướng về sự thỏa mãn ra sao? Trong thành phố New York phóng khoáng này đàn ông và đàn bà đều hóa trang sặc sỡ cả, như hai con người hoang dã thuộc hai bộ lạc thù địch, đương đầu với nhau. Người đàn ông muốn lừa lọc rồi quất ngựa truy phong, sách lược của người đàn bà là tước vũ khí và giam giữ anh ta lại. Và đây là Ramona, một phụ nữ biết cách tự chăm sóc mình. Hãy nghĩ xem với một cô nàng trẻ trung nào đó thì ra sao, nhướng đôi mắt uốn mascara cong vút lên trời, cầu nguyện: “Lạy trời đừng cho gã sở khanh nào đến với con.”

Bên cạnh đó, Herzog nhận ra rằng để ăn món tôm của Ramona và uống rượu của nàng, rồi ngồi vào phòng khách của nàng lắng nghe những ca từ dâm đãng rối rắm của Mohammad al Bakkar và các chuyên gia Port Said của anh ta, mà lại nghĩ những ý tưởng như thế là chẳng có gì đáng tuyên dương cả. Và Đức ngài Hilton, sự độc thân của tu sĩ là gì? Một sự trừng phạt khủng khiếp hơn là đi chỗ này chỗ nọ thăm viếng phụ nữ, để thấy thế giới hiện đại đã tạo nên thứ gì từ ham muốn nhục dục. Các ý tưởng cổ xưa nhất định đã trở nên lỗi thời như thế nào...

Nhưng ít ra có một điều đã trở nên rõ ràng. Tìm kiếm sự thỏa mãn nơi một người khác, trong những quan hệ giữa cá nhân với nhau, là một trò chơi của nữ giới. Và người đàn ông so đo người phụ nữ này với người phụ nữ khác, dù lòng anh ta đau đáu với chủ nghĩa lý tưởng, với khao khát tình yêu thuần khiết, là đã sa vào lãnh vực đàn bà rồi. Sau khi Napoleon sụp đổ, người thanh niên nhiều tham vọng đã mang sức mạnh quyền lực của mình vào buồng the. Ở đó người đàn bà nắm lấy quyền điều khiển...

Như Madeleine đã làm, như Wanda đã có thể làm dễ dàng. Còn Ramona thì sao? Và Herzog, trước kia là một thanh niên trẻ tuổi ngờ nghệch, bây giờ trở thành một thứ già đầu ngờ nghệch, bằng cách chấp nhận mẫu hình một cuộc sống riêng tư (được những kẻ nắm quyền phê duyệt) đã tự mình hóa thành một thứ gì đó giống như một cô vợ bé. Sono, với phương cách Đông phương của nàng, đã làm cho toàn bộ điều này rõ ràng. Anh thậm chí đã cùng nàng cười cợt về chuyện ấy, cố gắng giải thích những lần anh thăm viếng nàng hóa ra chẳng mang lại lợi ích gì cho anh cả. “Je bêche, je séme, maisje ne récolte point”§ Anh đùa - nhưng không, anh không phải là vợ bé, không chút nào cả. Anh là một gã hung hăng, khó chiều, về phần Sono, nàng ra sức chỉ dẫn cho anh, cho anh thấy một người đàn ông nên cư xử với một phụ nữ như thế nào. Sự kênh kiệu của một con công đực, sự ham muốn của một con dê, và sự thịnh nộ của một con sư tử là sự vinh quang và khôn ngoạn của Chúa.

“Dù anh xách va li đi bất cứ đâu, các bản năng cơ bản là lành mạnh của anh đã mang anh trở về. Chúng khôn ngoan hơn anh,” Ramona nói,

“Có lẽ vậy...” Herzog nói. “Anh đang trải qua quá trình thay đổi quan điểm.”

“Cám ơn trời, anh chưa phá hủy cái quyền bẩm sinh của anh.”

“Anh chưa thực sự được độc lập. Anh thấy mình đang làm việc cho người khác, cho một số quý cô.”

“Nếu anh có thể chinh phục được chủ nghĩa thanh giáo Hebrew của anh...”

“Phát triển tâm lý của một tên nô lệ bỏ trốn.”

“Đó là lỗi của anh. Anh tìm kiếm những phụ nữ thống trị. Em muốn nói với anh rằng anh đã gặp một loại phụ nữ khác nơi em.”

“Anh biết,” Herzog nói. “Và anh hết sức ngưỡng mộ em.”

“Em ngạc nhiên. Em không nghĩ là anh hiểu.” Nàng tỏ ra phật ý. “Khoảng một tháng trước, anh nói em chơi màn xiếc tình dục. Như thể em là một thứ nghệ sĩ đu bay gì đó.”

“Sao, Ramona, điều đó đâu có mang ý nghĩa gì?”

“Điều đó ngụ ý rằng em đã biết quá nhiều đàn ông.”

“Quá nhiều? Không đâu, Ramona, anh không nhìn sự việc theo cách đó. Anh chỉ có ý rằng việc đó đã nhắc nhở lòng tự trọng của anh phải luôn cố gắng phát huy.”

“Nói sao chứ, chính cái ý tưởng cố gắng phát huy đó đã phản bội anh. Nó khiến em tức giận khi nghe anh nói như thế.”

“Anh biết. Em muốn đặt anh ở tầm cao hơn và làm bộc lộ yếu tố huyền bí trong anh. Nhưng anh cố gắng làm một con người tầm thường, phải nói thật như thế. Anh làm công việc của mình, cho tròn nghĩa vụ, và chờ đợi tiền trao cháo múc. Tất nhiên điều anh phải hứng chịu là một cú đấm vào đầu. Anh tưởng mình đã ngầm thấu hiểu được bản chất cuộc sống để tránh cho mình điều xấu nhất. Một ý tưởng hoàn toàn tư sản. Vả lại, anh chỉ đùa giỡn chút chút với cái siêu việt.”

“Không có gì quá bình thường về chuyện kết hôn với một người phụ nữ như Madeleine hay có một người bạn như Valentine Gersbach.”

Sự bất bình của anh nổi lên, anh cố gắng kềm chế. Ramona chu đáo với anh, cho anh cơ hội xả ra sự bực dọc u uất. Đây không phải là điều anh tìm kiếm. Dù sao anh ngày càng mệt mỏi với nỗi ám ảnh của mình. Vả lại, nàng có những khó khăn riêng. Và có chàng thi sĩ nói rằng sự bất bình là một loại vui sướng§, nhưng ông ta nói có đúng không? Có một thời để nói và một thời phải ngậm miệng lại. Mặt duy nhất thực sự thú vị của vấn đề này là sự xếp đặt mang tính bản chất của thương tích, sự thật là nó rất thấm thìa, ăn khớp rất hoàn hảo với phạm vi của ta. Thật đáng kinh ngạc làm sao khi hận thù cũng nên mang tính cá nhân gần như yêu thương vậy. Con dao và vết thương khao khát lẫn nhau. Dĩ nhiên phần lớn tùy thuộc vào tính dễ bị tổn thương của đối tượng nhằm đến. Có người la to lên, và có người chịu nuốt nhát dao trong lặng lẽ. Về hạng người thứ nhì, ta có thể viết nên lịch sử tinh thần của nhân loại. Cha đã nghĩ gì khi phát hiện Voplonsky thông lưng với bọn cướp đường? Ông không bao giờ nói ra.

Herzog tự hỏi liệu tối nay anh có kìm giữ được tất cả điều này không. Hy vọng là có. Nhưng Ramona thường khuyến khích anh buông xuôi. Nàng không những mời anh ăn mà còn mời anh hát. “Em không nghĩ họ là một cặp tầm thường,” nàng nói.

“Thỉnh thoảng anh nhìn thấy ba người bọn anh như một đội hài kịch,” Herzog nói, “anh thủ vai người đàn ông thẳng thắn. Người ta nói Gersbach bắt chước anh - cách anh đi, những cách anh biểu lộ. Anh ta là một Herzog thứ hai.”

“Dù sao, anh ta làm cho Madeleine tin rằng anh ta vượt trội hơn người anh ta bắt chước,” Ramona nói. Nàng hạ thấp ánh mắt. Ánh mắt lay động rồi đôi mí mắt khép lại. Trong ánh nến, anh quan sát sự bồn chồn thoáng qua trên khuôn mặt nàng. Có lẽ nàng nghĩ mình nói năng không khéo léo.

“Anh nghĩ, tham vọng lớn lao nhất của Madeleine là được phải lòng. Đây là phần sâu xa nhất của câu chuyện đùa giỡn về nàng. Rồi đến phong cách hoành tráng của nàng. Những chứng tật của nàng. Nói thật lòng, nàng đẹp. Nàng thích là trung tâm của sự chú ý. Khoác lên người áo viền lông thú, nàng bước đi khệnh khạng với đôi mắt xanh lơ sâu thẳm. Khi có người nghe nàng nói và bắt đầu bị mê hoặc, nàng làm cử chỉ mời gọi bằng lòng bàn tay, và cái mũi nàng co giật như một chiếc bánh lái nhỏ, và dần dần một bên lông mày tham dự vào và bắt đầu rướn lên, rướn lên.”

“Anh làm cho cô ta có vẻ đáng ngưỡng mộ,” Ramona nói.

“Bọn anh sống xa hoa với nhau, tất cả bọn anh. Ngoại trừ Phoebe. Cô ấy ít khi cùng theo.”

“Cô ta như thế nào?”

“Cô ta có nhiều nét hấp dẫn nhưng trông nghiêm nghị. Cô ta hành xử như một y tá trưởng.”

“Cô ta chẳng bận tâm tới anh?”

“...Chồng cô ta là người tàn tật. Anh ta biết cách tận dụng triệt để việc đó, về mặt cảm xúc, với cái kiểu sụt sịt lố bịch đấy. Cô ta rước anh ta về với giá rẻ mạt vì anh ta bị thương tật. Giả thử anh ta mới toanh và hoàn hảo, cô ta sẽ không bao giờ xoay xở để có được một sự xa xỉ như thế. Anh ta biết, cô ta biết, và bọn anh cũng biết. Vì đây là một thời đại của sự thấu hiểu. Bất cứ người có học nào cũng biết các quy luật tâm lý. Dù sao, anh ta là phát thanh viên radio độc cước duy nhất, nhưng cô ta đã giành lấy anh ta cho chính mình. Thế rồi Madeleine và anh đến, một cuộc sống đắm say tình tứ bắt đầu ở Ludeyville.”

“Khi anh ta bắt đầu bắt chước anh, chắc cô ấy bực mình lắm.”

“Phải. Nhưng nếu anh sắp bị lừa thì cách tốt nhất là làm đúng việc theo cách của mình. Sự công bằng thi vị. Sự trung thành về mặt triết học mô tả phong cách này.”

“Anh chú ý lần đầu tiên là bao giờ?”

“Khi Mady bắt đầu xa lánh Ludeyville. Nhiều lần cô ta lẩn tránh ở Boston. Cô ta nói đơn giản là phải ở một mình để suy nghĩ kỹ mọi việc. Thế là cô ta mang theo cháu bé - mới còn ẵm ngửa. Và anh yêu cầu Valetine đi nói lý với cô ta.”

“Đây là lúc anh ta bắt đầu giảng thuyết với anh phải không?”

Herzog cố gắng mỉm cười để khỏa lấp sự phẫn nộ đang dâng lên vùn vụt vừa được nàng khêu dậy. Có lẽ anh sẽ không thể kềm giữ được. “Tất cả bọn họ đều thuyết giảng. Mọi người đều thuyết giảng. Người ta liên tục làm luật bằng phương cách nói chuyện. Anh còn giữ những lá thư của Madeleine gửi từ Boston. Anh cũng còn những lá thư của Gersbach nữa. Tất cả mọi tư liệu. Thậm chí anh có một bó thư của Madeleine viết cho mẹ cô ta. Chúng được gửi theo đường bưu điện.”

“Nhưng Madeleine nói gì?”

“Cô ta khá giống một nhà văn. Cô ta viết như quý bà Hester Stanhope§. Trước hết, cô ta nói anh có nhiều điều giống cha cô ta. Đó là lúc bọn anh ở chung một phòng mà chừng như anh nuốt hết không khí chẳng chừa lại gì cô ta thở. Anh hống hách, ấu trĩ, đòi hỏi, mỉa mai, và hà hiếp tâm thể.”

“lầm thể?”

“Anh nôn nóng tìm cách thống trị cô ta, xoay chuyển mọi thứ theo ý mình bằng cách đau bệnh. Tất cả họ nói thế, cả ba người họ. Madeleine có một bài diễn thuyết nữa về nền tảng duy nhất của hôn nhân. Một cuộc hôn nhân là một thứ quan hệ dịu dàng, kết quả của cảm xúc ngập tràn, và tất cả những gì còn lại trong đó. Thậm chí cô ta còn diễn thuyết về cách đúng đắn để thực hiện động tác vợ chồng.”

“Thật không tin được.”

“Chắc là cô ta diễn tả lại những gì đã học được từ Gersbach.”

“Anh không cần phải nói,” Ramona nói. “Em chắc chắn là cô ta làm cho chuyện thành ra đau đớn nhất có thể.”

“Đồng thời, cô ta muốn anh kết thúc việc nghiên cứu, muốn anh trở thành một Lovejoy§ của thế hệ anh - đó là cách ăn nói ngu ngốc của những con người có học, Ramona. Anh chẳng nghĩ theo cách đó. Madeleine và Gersbach càng thuyết giảng anh, thì anh càng nghĩ mục đích duy nhất của anh là sống một cuộc đời lặng lẽ bình thường. Cô ta nói sự lặng lẽ này càng là một âm mưu của anh. Cô ta buộc tội anh ‘giả bộ nhu mì’ hết sức hăng hái, và nói rằng anh đang dùng một chiến thuật mới để trói buộc cô ta.”

“Thật kỳ cục! Thế đáng nhẽ anh phải làm gì?”

“Cô ta nghĩ anh cưới cô ta để ‘được cứu rỗi’, và rồi anh muốn giết cô ta vì cô ta không làm tròn nhiệm vụ. Madeleine nói yêu anh, nhưng không thể làm những gì anh yêu cầu, vì chuyện này kỳ dị quá, vì vậy cô ta bỏ đi Boston một lần nữa để suy nghĩ cho thông suốt và tìm cách cứu vãn cuộc hôn nhân này.”

“Em hiểu rồi.”

“Khoảng một tuần sau, Gersbach đến nhà lấy một số đồ đạc của cô ta. Cô ta đã gọi cho anh ta từ Boston. Cô ta cần lấy quần áo. Và tiền. Anh và anh ta cùng đi dạo lâu trong rừng. Đó là vào đầu thu - trời nắng, bụi bặm, tuyệt diệu... u buồn. Anh giúp anh ta đi qua những chỗ đất lởm chởm. Anh ta chống gậy đi theo, với cái chân gỗ...”

“Anh đã kể với em gã đi như một người chèo thuyền đáy bằng. Rồi gã ta nói gì?”

“Anh ta nói chẳng biết làm thế chó nào để sống qua được rắc rối khủng khiếp này giữa hai con người anh ta yêu mến nhất trên đời. Anh ta nhắc lại rằng - hai con người này quan trọng đối với anh ta hơn cả vợ con. Chuyện này giằng xé anh ta. Niềm tin của anh ta về mọi sự sắp vỡ tan tành.”

Ramona cười to, và Herzog cũng cười theo.

“Rồi sao?”

“Rồi sao à?” Herzog hỏi lại. Anh nhớ lại khuôn mặt mạnh mẽ đỏ sậm run run của Gersbach, thoạt trông có vẻ hung bạo, vẻ mặt của một gã đồ tể, cho đến khi ta hiểu được sự sâu sắc và tế nhị trong tình cảm của anh ta. “Rồi bọn anh trở về nhà và Gersbach gói ghém đồ đạc của Madeleine. Cái vật chính mà anh ta cần lấy - là cái vòng tránh thai của cô ả.”

“Anh nói thật chứ?”

“Dĩ nhiên là thật.”

“Nhưng anh có vẻ chấp nhận chuyện đó...”

“Điều anh chấp nhận là sự ngu ngốc của mình đã gợi hứng cho chúng, và đẩy chúng đến những mức độ đồi bại cao hơn.”

“Anh không hỏi cô ta điều này nghĩa là gì?”

“Anh có hỏi chứ. Cô ta nói anh đã mất quyền được trả lời. Cũng là lỗi của anh - sự nhỏ nhen. Anh hỏi Valentine đã trở thành tình nhân của cô ta chưa?”

“Anh nhận được câu trả lời thế nào?” Sự hiếu kỳ của Ramona bị kích thích đến cao độ.

“Rằng anh không hiểu thứ tình yêu, tình cảm mà Gersbach dành cho anh. Anh nói: ‘Nhưng anh ta lấy cái vật đó từ trong tủ thuốc’. Và cô ta nói. ‘Phải, anh ấy ở lại qua đêm cùng với bé June và tôi, khi anh ấy đến Boston, nhưng anh ấy là một người anh trai mà tôi không bao giờ có được, tất cả chỉ có vậy thôi’. Thấy anh không muốn chấp nhận điều này, cô ta nói thêm: ‘Thôi đừng có khùng, Moses. Anh biết anh ta là người thô lỗ như thế nào. Anh ta không phải là mẫu người của tôi. Sự thân mật giữa tôi và anh ấy là một điều khác hoàn toàn. Sao nào, khi anh ta đi vệ sinh trong cái toilet ở căn hộ nhỏ xíu ở Boston, cả nhà thối um lên. Tôi biết cái mùi cứt của anh ta. Anh nghĩ là tôi có thể trao thân cho một người mà cứt của anh ta thối hoắc như vậy sao!’ Đó là câu trả lời của cô ta.”

“Dễ sợ thật, Moses! Cô ta ăn nói như vậy à? Thật là một người đàn bà lạ lùng. Cô ta là một sinh vật lạ lùng, rất lạ lùng.”

“Này, điều đó cho thấy ta hiểu rõ về nhau như thế nào, Ramona. Madeleine không chỉ là một người vợ, mà là một sự giáo dục. Một conr người tốt, kiên định, đầy hy vọng, có lý trí, siêng năng, có phẩm cách, trẻ con như Herzog - người nghĩ cuộc sống của con người là một chủ thể, như mọi chủ thể khác - phải được dạy một bài học. Và chắc chắn là bất cứ ai xem trọng phẩm cách, tư cách lỗi thời, đều phải được dạy dỗ. Có lẽ tư cách được nhập khẩu từ Pháp. Vua Louis XIV Nhà hát. Mệnh lệnh. Quyền lực. Sự phẫn nộ. Sự tha thứ. Sự oai nghiêm. Giới bình dân, tham vọng của giới tư sản là thừa hưởng điều này. Hiện nay tất cả chúng đều thuộc về bảo tàng.”

“Nhưng em nghĩ bản thân Medeleine luôn luôn có tư cách.”

“Không phải lúc nào cũng thế. Cô ta có thể quay ra chống lại những yêu sách của mình. Và đừng quên, Valentine cũng là một nhân cách lớn. Y thức hiện đại rất cần đập tan các tư thế của nó. Nó dạy chân lý của sinh vật. Nó ném phân lên tất cả những yêu sách và hư cấu. Một người đàn ông như Gersbach có thể là một tay đồng tính. Ngu dốt. Đồi trụy. Vòng vo. Bản năng. Nhẫn tâm. Ôm ghì bạn bè. Đầu óc nhu nhược. Cười khi nghe chuyện đùa. Cũng sâu sắc nữa. Rêu rao ‘Tôi yêu bạn!’ hay ‘Tôi tin điều này’. Và khi xúc động bởi những ‘niềm tin’ này thì anh ta che mắt mình không hay. Anh ta tạo ra những hiện thực mà không ai hiểu được. Một nhà thiên văn vô tuyến sẽ nhanh chóng hiểu được những gì đang xảy ra trong không gian cách xa mười tỷ năm ánh sáng hơn là hiểu được những gì Gersbach tạo ra trong đầu anh ta.”

“Anh quá bức xúc về chuyện đó,” Ramona nói. “Lời khuyên của em là hãy quên cả hai người họ đi. Chuyện ngư ngốc này đã kéo dài được bao lâu?”

“Nhiều năm. Dù sao cũng trong vài năm. Một thời gian sau chuyện này, Madeleine và anh tái hợp. Rồi cô ta và Valentine lái cuộc sống của anh thay anh. Anh không biết gì về chuyện đó cả. Mọi quyết định đều do bọn họ - anh sống ở đâu, anh làm việc ở đâu, anh trả tiền thuê nhà bao nhiêu. Ngay cả những vấn đề tinh thần của anh cũng do họ sắp đặt. Họ cho anh bài tập về nhà. Khi họ quyết định anh phải ra đi, họ vạch ra mọi chi tiết - dàn xếp tài sản, cấp dưỡng hôn nhân, trợ cấp cho con. Anh chắc rằng Valentine nghĩ anh ta hành động vì quyền lợi tốt nhất cho anh. Anh ta hẳn đã phải kiềm chế Madeleine. Anh ta biết mình là một người tốt. Anh ta hiểu, và khi ta hiểu thì ta đau khổ hơn. Ta có những nghĩa vụ cao hơn, những nghĩa vụ song hành cùng đau khổ. Anh không thể chăm sóc cho vợ mình, thật khổ. Anh ta chăm sóc cho cô ta. Anh không thích hợp để nuôi dưỡng con gái anh. Anh ta làm việc đó thay anh, do tình bằng hữu, do sự thương hại, và do tâm hồn cao cả của mình. Thậm chí anh ta đồng ý rằng Madeleine bị bệnh tâm thần.”

“Không, không thể nói vậy được!”

“Đúng như vậy đó. ‘Con quỷ cái điên khùng đến là khổ’, anh ta gọi như vậy. ‘Tôi thấy thương con đĩ rạc đó!’.”

“Thế thì anh ta cũng khó hiểu quá. Thật là một đôi kỳ lạ,” nàng nói.

“Dĩ nhiên.”

“Moses,” nàng tiếp. “Thôi chúng ta đừng nói chuyện này nữa. Em cảm thấy trong đó có điều gì không đúng. Không đúng đối với chúng ta. Bây giờ chúng ta...”

“Em chưa nghe hết câu chuyện. Có cái thư của Geraldine, kể chúng hành hạ đứa trẻ.”

“Em biết. Em đã đọc rồi. Thôi đừng kể nữa, Moses.”

“Nhưng... Phải, em nói đúng,” Herzog nói. “Được rồi, anh không nói nữa. Để anh giúp em dọn dẹp bàn ăn.”

“Không cần đâu.”

“Để anh rửa bát cho.”

“Không, nhất định em không để anh rửa bát. Anh là khách. Em định cho hết chúng vào chậu, để mai hẵng hay.”

Anh nghĩ, mình thích chấp nhận những điều mình hiểu được phần nào là động cơ hơn là những điều mình đã hiểu hoàn toàn. Sự giải thích cực kỳ rõ ràng thì đối với mình là sai. Tuy nhiên, mình phải chăm sóc cho bé June.

“Không, không, Ramona, có điều gì đó về việc rửa bát làm cho anh bình tĩnh. Dù sao, thỉnh thoảng anh cũng rửa bát.” Anh chỉnh lại nắp cống, cho xà phòng bột vào, mở nước, treo cái áo khoác lên tay nắm cửa chạn bát, xắn tay áo lên. Anh không lấy cái tạp giề Ramona đưa. “Anh rất thành thạo chuyện này. Anh không làm bắn nước đâu.”

Dù những ngón tay của Ramona khá gợi tình, Herzog cũng muốn thấy nàng làm những công việc bình thường. Nhưng chiếc khăn lau trong tay nàng khi nàng lau khô những chiếc cốc và dao dĩa trông cũng tự nhiên. Thế là nàng không hề giả vờ làm người nội trợ. Thỉnh thoảng Herzog tự hỏi có phải dì Tamara đã làm món tôm xốt remoulate trước khi đi chơi không. Câu trả lời là không. Ramona tự nấu nướng.

“Chắc là anh đang nghĩ đến tương lai của mình,” Ramona nói. “Anh định năm tới sẽ làm gì?”

“Anh có thể nhận một công việc gì đó.”

“Ở đâu?”

“Anh không thể quyết định là nên chọn công việc ở miền Đông để được gần con trai Marco, hay trở về Chicago để chăm nom bé June.”

“Nghe này, Moses, sống thực tế thì không có gì là hổ thẹn cả. Không suy nghĩ thấu đáo thì bị coi là mất hình tượng chắc? Anh muốn thắng bằng cách hy sinh chính mình sao? Không hiệu quả đâu, đáng ra lúc này anh phải vỡ lẽ rồi. Chicago sẽ là một sai lầm. Anh sẽ chỉ đau khổ thôi.”

“Có lẽ, và đau khổ là một thói quen xấu khác.”

“Anh nói đùa à?”

“Không hề.”

“Thật khó tưởng tượng một tình huống mang tính khổ dâm hơn. Lúc này ở Chicago ai cũng biết chuyện của anh. Anh ở tâm bão. Gây gổ, cãi cọ, bị tổn thương. Như thế quá bẽ mặt đối với một người như Herzog. Anh không quý trọng bản thân mình đủ. Anh có muốn mình bị giằng xé thành trăm mảnh không? Có phải đó là điều anh muốn làm cho bé June không?”

“Không, không. Như thế thì hay gì? Nhưng anh có thể giao bé cho hai kẻ đó không? Em đã đọc cái thư của Geraldine rồi đó.” Anh thuộc lòng lá thư đó và sắp đọc lại.

“Dù vậy, anh không thể lôi bé ra khỏi mẹ nó.”

“Nhưng nó là con anh. Nó mang dòng máu của anh. Nó là một người trong họ Herzog. Còn họ là những kẻ xa lạ về mặt tinh thần.”

Anh lại căng thẳng. Ramona cố gắng kéo anh ra khỏi đề tài này.

“Không phải anh đã nói với em rằng người bạn Gersbach của anh đã trở thành một nhân vật có tiếng ở Chicago sao?”

“Phải, phải. Anh ta khởi nghiệp với chương trình phát thanh giáo dục và bây giờ thì nổi danh khắp nơi. Trên các ủy ban, trên các báo chí, anh ta diễn thuyết tại Hadassah§... những buổi đọc thơ của anh ta. Trong các đền thờ Do Thái. Anh ta sắp gia nhập Standard Club§. Anh ta lên cả ti vi! Quá sức! Hồi xưa anh ta đúng là gã nhà quê, tưởng ở Chicago chỉ có một nhà ga xe lửa. Và giờ đây hắn phất lên như diều gặp gió - phủ sóng khắp thành phố trong chiếc siêu xe Lincoln Continental, mặc một bộ vét vải tuýt màu đỏ cá hồi.”

“Anh đang lâm vào tình trạng chỉ nghĩ về chuyện đó thôi,” Ramona nói. “Anh đã nóng mắt rồi.”

“Gersbach đã thuê một hội trường, anh đã nói với em chưa?”

“Chưa.”

“Anh ta bán vé vào cửa nghe đọc thơ của chính mình. Người bạn Asphalter của anh cho anh biết thế. Vé năm đô la cho ghế hàng đầu. Ghế cuối phòng giá ba đô. Đọc một bài thơ về ông nội anh ta, một công nhân quét đường, anh ta bật khóc. Không ai bỏ về được. Cửa hội trường bị khóa.”

Ramona không nhịn được cười.

“Haha!” Herzog tháo cạn nước chậu rửa, vắt cái giẻ, rắc bột tẩy. Anh chà chậu rửa. Ramona mang đến cho anh một lát chanh để làm sạch mùi cá tanh. Anh nặn miếng chanh ra lòng bàn tay: “Gersbach!”

“Dù sao,” Ramona nói với giọng chân thành. “Anh nên trở lại với công việc học thuật của anh.”

“Anh không biết. Anh cảm thấy bị tắc nghẽn. Nhưng anh đâu có việc gì khác để làm?”

“Anh chỉ nói vậy vì đang bị kích động. Khi bình tính anh sẽ nghĩ khác.”

“Có lẽ.”

Nàng dẫn đường vào phòng mình. “Em cho anh nghe thêm một ít nhạc Ai Cập nữa nhé? Nó có tác động tốt.” Nàng bước đến máy nghe nhạc. “Mà sao anh không cởi giày ra, Moses. Em biết anh muốn bỏ chúng ra trong không khí ấm áp này.”

“Đúng là làm thế thì chân anh thấy thoải mái. Cám ơn em. Anh sẽ bỏ giày. Dây giày đã xổ ra rồi nè.”

Trăng đã lên cao trên vịnh Hudson. Bị cửa kính và không khí mùa hè làm biến dạng, bị uốn cong bởi ma lực màu trắng của chính nó, mặt trăng cũng bập bềnh trên dòng chảy của con sông. Những mái nhà hẹp nhạt nhòa ở phía dưới, những hình bóng dài của sự co thắt dưới mặt trăng. Ramona đổi mặt chiếc dĩa hát, và lúc này một phụ nữ đang hát theo nhạc của ban nhạc Bakkar.” Viens, viens dans mes bras -je te donne du chocolat.”§

Ngồi trên chiếc gối quỳ bên cạnh, Ramona nắm lấy tay anh. “Nhưng những gì họ cố gắng làm cho anh tin,” nàng nói, “là không đúng đâu.”

Đây là điều anh khao khát được nghe nàng nói. “Ý em là sao?”

“Em biết chút ít về đàn ông. Ngay khi gặp anh, em đã nhận ra anh đã bị bỏ phí biết bao. Một cách khêu gợi. Thậm chí vô tình.”

“Đôi khi anh bị thất bại thê thảm. Thất bại hoàn toàn.”

“Có những người cần được bảo vệ... bằng luật pháp, nếu cần thiết.”

“Như cá và động vật hoang dã à?”

“Thực sự là em không đùa đâu,” nàng nói. Anh nhìn thấy rõ ràng, hiển nhiên rằng nàng hiền hậu biết bao. Nàng cảm thông với anh. Nàng biết anh đang đau khổ; nàng biết nỗi đau ấy là gì, và nàng mang lại cho anh sự an ủi mà anh thực sự đang cần. “Họ cố làm cho anh cảm thấy mình đã già và không còn làm gì được nữa. Nhưng để em giải thích với anh điều này. Một người đàn ông già thì bốc mùi già. Bất cứ người phụ nữ nào cũng có thể cho anh biết điều đó. Khi một ông già ôm một người phụ nữ vào vòng tay mình, nàng có thể nghe được mùi ôi thiu cũ kỹ, như mùi quần áo cũ cần được phơi cho thông thoáng. Nếu một phụ nữ để sự việc tiến xa như thế, và không muốn làm bẽ mặt người đàn ông khi nàng thấy ra ông ta đã khá già (người ta thường cải trang nên khó đoán), nàng có thể vẫn sẽ tiếp tục. Mà điều đó thì khiếp quá! Nhưng Moses, anh còn sung mãn về mặt hóa học.” Nàng quàng hai cánh tay trần quanh cổ anh. “Da thịt anh có một mùi thơm ngát... Madeleine thì biết gì. Cô ta chả là gì cả ngoài một nhan sắc đóng hộp.”

Anh nghĩ cái thành quả anh gặt hái được từ đời mình quả là tốt đẹp - một tay già nua, phù phiếm, ái kỷ khủng khiếp, đau khổ mà không có tư cách để đau khổ - anh đang nhận sự an ủi từ một người thực sự không có nhiều điều an ủi để chừa lại cho anh. Herzog đã nhìn thấy lúc nàng mỏi mệt, bực bội và yếu ớt, khi bóng tối xuất hiện trong mắt nàng, khi váy nàng không còn mặc vừa nữa, và nàng có đôi bàn tay lạnh lẽo, đôi môi lạnh hé lộ hai hàm răng, khi nàng nằm trên sofa, một phụ nữ có tầm vóc nhỏ bé, rất tròn trịa, nhưng sau cùng vẫn là một phụ nữ thấp lùn và mệt mỏi, hơi thở có vị tro tàn của mệt nhọc. Và rồi câu chuyện tự thành hình - những cuộc vật lộn và nỗi thất vọng, một hệ thống lý thuyết và hùng biện phức tạp mà rốt cuộc đằng sau chỉ còn là những thực tế căn bản của nhu cầu, nhu cầu của một phụ nữ. Nàng biết mình là người dành cho gia đình. Mình là mẫu người đàn ông gia đình, và nàng muốn có mình trong gia đình của nàng.

Ý tưởng của nàng về hành xử trong gia đình hấp dẫn mình. Đôi môi của nàng đang chà xát tới lui trên đôi môi anh. Nàng đang hướng anh (có phần mạnh bạo) ra khỏi thù hận và tranh đấu nội tâm cuồng loạn. Nàng ngửa đầu ra, thở nhanh với sự phấn khích, kỹ năng và mục đích. Nàng bắt đầu cắn môi anh, và anh lui lại, nhưng chỉ vì ngạc nhiên. Nàng giữ chặt lấy môi anh, ngậm lấy nhiều hơn, và kết quả là sự tăng vọt kích thích dục tình nơi Herzog. Nàng mở nút áo sơ mi cho anh. Bàn tay nàng đặt trên da thịt anh. Nàng cũng với tay ra đằng sau, lật chiếc gối quỳ để mở nút áo sau lưng nàng bằng tay kia. Họ ôm lấy nhau. Anh bắt đầu vuốt tóc nàng. Mùi son môi và mùi da thịt tỏa ra từ miệng nàng. Nhưng họ bỗng ngừng hôn. Chuông điện thoại reo.

“Ôi thần thánh ơi!” Ramona kêu lên. “Ôi thánh thần!”

“Em có trả lời không?”

“Không, đó là George Hoberly. Chắc là anh ta đã thấy anh đến, và anh ta muốn phá bĩnh chúng ta đây. Chúng ta không cho phép anh ta làm vậy...”

“Anh không ủng hộ chuyện đó,” Herzog nói.

Nàng quay qua cái điện thoại và tắt bằng cái công tắc dưới chân đế. “Hôm qua anh ta làm em phát khóc.”

“Anh nghe nói anh ta muốn tặng em một chiếc xe thể thao.”

“Bây giờ anh ta hối thúc em đưa anh ta sang châu Âu. Ý em là, anh ta muốn em cho anh ta nhìn thấy châu Âu.”

“Anh không biết anh ta có từng ấy tiền.”

“Anh ta chẳng có đâu. Anh ta phải vay mượn. Sẽ tốn đến mười ngàn đô la, nếu nghỉ tại Grand Hotels.”

“Anh không hiểu anh ta muốn gì.”

“Ý anh là sao?” Ramona thấy có điều gì nghi ngờ trong giọng nói của Herzog.

“Không có gì... không có gì. Chi có điều anh ta nghĩ em có đủ tiền cho một chuyến du lịch nhu thế.”

“Tiền bạc không liên quan đến chuyện này. Đơn giản là không có gì hơn trong mối quan hệ này.”

“Thế còn căn nguyên nào khác?”

“Em nghĩ có một cái gì đó...” Đôi mắt màu hạt dẻ của nàng ném sang anh một cái nhìn kỳ lạ; chúng quở trách anh, hoặc, buồn bã hơn, chúng hỏi tại sao anh muốn nói những điều kỳ quặc như thế. “Anh muốn làm to chuyện này sao?”

“Anh ta đang làm gì ngoài phố?”

“Đó không phải lỗi của em.”

“Anh ta dồn nỗ lực rất lớn theo đuổi em mà thất bại, nên bây giờ anh ta nghĩ mình đang chịu phải lời nguyền và muốn tự sát. Đáng lẽ lúc này anh ta nên ở nhà, ngồi trong sofa, uống một lon bia, xem Perry Mason§ trên ti vi.

“Anh quá nghiêm khắc,” Ramona nói. “Có lẽ anh nghĩ em cho anh ta leo cây vì anh nên anh cảm thấy khó chịu. Anh cảm thấy anh đang đẩy anh ta ra ngoài và sẽ phải thay chỗ anh ta.”

Herzog ngừng nói, ngẫm nghĩ, và dựa người vào ghế. “Có lẽ,” anh nói. “Nhưng anh nghĩ rằng khi ở New York anh là người trong nhà, ở Chicago, người ngoài phố là anh.”

“Nhưng anh không một chút nào giống George Hoberly,” Ramona nói với âm thanh cao vút như tiếng nhạc mà anh rất thích nghe. Giọng nói của nàng, khi dâng lên từ ngực nàng, và thay đổi thanh điệu trong cổ họng - khiến Moses cảm thấy khoái chí vô cùng. Một người đàn ông khác có thể không phản ứng với sự gợi cảm có chủ ý của nó, nhưng anh thì có. “Em thương hại cho George. Vì lý do đó, nó không bao giờ có thể là điều gì khác ngoài một mối quan hệ nhất thời. Nhưng anh - anh không phải loại người mà phụ nữ cảm thấy thương hại. Anh không yếu ớt hay gì cả. Anh có sức mạnh...”

Herzog gật đầu. Một lần nữa anh phải nghe diễn thuyết. Và anh thực sự không bận tâm. Việc anh cần chấn chỉnh là quá hiển nhiên. Mà ai có quyền đó hơn người phụ nữ cho anh chỗ ở, đãi anh ăn tôm, uống rượu, nghe nhạc, thưởng hoa và cảm thông với anh, dành chỗ cho anh trong tâm hồn nàng - có thể nói như thế - và cuối cùng là cho anh ôm ấp thân thể nàng? Chúng ta phải giúp nhau. Trong cái thế giới phi lý này, nơi lòng khoan dung, sự trắc ẩn, trái tim (cho dù vướng một chút tư lợi), tất cả những điều hiếm hoi - khó giành được trong nhiều trận chiến con người của thiểu số hiếm hoi, những chiến thắng mà kết quả của chúng không bao giờ nên cho là chuyện đương nhiên, vì chúng hiếm khi được bất cứ ai tin cậy - những điều hiếm hoi, thường bị mọi thế hệ hoài nghi vạch trần, bác bỏ, cự tuyệt. Bản thân lý luận và tính logic thúc giục ta quỳ xuống và hàm ơn mọi dấu hiệu nhỏ nhất của sự tử tế chân thực. Âm nhạc vẫn chơi. Vây quanh là những bông hoa mùa hè và những thứ xinh đẹp, thậm chí lộng lẫy xa hoa, dưới ánh sáng dịu của ngọn đèn màu xanh lục. Ramona nói với anh rất chân thành - anh ngắm nhìn một cách thương cảm khuôn mặt ấm áp của nàng, màu sắc ửng hồng của nó. Ngoài kia, New York nóng bức; một đêm được thắp sáng trưng chẳng cần đến quyền lực của mặt trăng. Tấm thảm Đông phương với hoa văn uốn lượn giữ vững hy vọng rằng những sự việc phức tạp ghê gớm sẽ được giải quyết. Những ngón tay anh nắm lấy cánh tay mềm và mát của nàng. Áo anh đã mở nút ngực. Anh đang mỉm cười, hơi gật đầu khi lắng nghe nàng nói. Phần nhiều những điều nàng nói đều đúng hoàn toàn. Nàng là một phụ nữ khôn khéo, thậm chí hơn thế, một phụ nữ đáng yêu. Nàng có một tấm lòng nhân hậu. Và nàng mặc chiếc quần lót bằng đăng ten màu đen. Anh biết nàng có mặc.

“Anh có khả năng xoay xở cuộc sống”, nàng nói. “Và anh là một người đàn ông rất đáng yêu. Nhưng anh phải cố xóa đi những mối hận thù. Chúng sẽ hủy hoại anh mất.”

“Anh nghĩ em nói đúng.”

“Em biết anh nghĩ em thuyết giáo nhiều quá. Nhưng đã hơn một lần em đày đọa chính mình - một cuộc hôn nhân kinh khủng, và cả loạt những mối quan hệ không ra gì. Này - anh có sức mạnh để phục hồi, mà nếu không dùng sức mạnh đó, anh sẽ mang tội. Bây giờ anh hãy dùng đi.”

“Anh hiểu em nói gì.”

“Có lẽ đó là sinh học,” Ramona nói. “Anh có một cơ thể mạnh mẽ. Anh biết đó là gì không? Hôm qua, người phụ nữ trong tiệm bánh nói với em rằng trông em thay đổi lắm - màu da em, đôi mắt em, chị ấy nói vậy. ‘Cô Donsell à, chắc là cô đang yêu’. Và em nhận ra sự thay đổi nơi em là vì anh đó.”

“Trông em quả thực có thay đổi,” Moses nói.

“Xinh đẹp hơn?”

“Rất đáng yêu,” anh đáp.

Nàng càng đỏ mặt hơn. Nàng cầm bàn tay anh đặt vào bên dưới áo của mình, nhìn anh đăm đăm, mắt nàng trở nên long lanh. Phước lành cho cô gái! Nàng cho anh một niềm vui sướng lớn lao. Mọi cung cách của nàng để làm anh vừa lòng - những cung cách của người Pháp - Nga - Argentina - Do Thái. “Em cũng nên cởi giày ra đi,” anh nói.

Ramona tắt hết đèn, trừ cái đèn màu xanh lục cạnh giường. Nàng thì thầm, “Em sẽ trở vào ngay.”

“Em tắt luôn cái anh chàng Ai Cập rên rỉ kia giùm anh nhé? Chắc phải dùng giẻ rửa chén lau lưỡi cho anh ta.”

Với một cú chạm nàng tắt cái máy hát, và nói: “Chỉ vài phút thôi,” và nhẹ nhàng khép cánh cửa lại.

“Vài phút” là cách nói tu từ. Nàng chuẩn bị rất lâu. Anh đã quen chờ đợi, đã hiểu ra vấn đề, và không còn nôn nóng nữa. Sự xuất hiện trở lại của nàng luôn luôn gây cảm xúc mạnh mẽ và đáng được chờ đợi. Tuy nhiên, thực ra anh hiểu nàng muốn dạy anh một điều gì đó và anh đang cố gắng học (thói quen vâng lời dạy dỗ rất mạnh mẽ trong anh). Nhưng anh phải mô tả bài học này ra sao đây? Sự mô tả có thể bắt đầu với những rối loạn nội tâm hoang dại trong anh, hoặc thậm chí với sự thực là anh đang run. Mà sao vậy? Vì anh đã để toàn bộ trần gian đè nặng lên mình. Chẳng hạn? À, chẳng hạn, làm người đàn ông có nghĩa là gì. Trong một đô thị. Trong một thế kỷ. Trong quá trình chuyển đổi. Trong quần chúng. Bị khoa học làm biến đổi. Chịu đựng quyền lực có tổ chức. Chịu đựng bị kiểm soát gắt gao. Trong điều kiện sống cơ khí hóa. Sau thất bại vừa qua của những hy vọng căn bản. Trong một xã hội không có cộng đồng và làm mất giá trị con người. Do bùng nổ dân số theo cấp số nhân khiến cho cá nhân trở nên không đáng kể. Nơi đó người ta chi tiêu cho quân sự hàng tỷ đô la để chống lại kẻ thù ngoài biên giới thay vì để ổn định trật tự trong nước. Nơi đó người ta cho phép những hành động hoang dã man rợ ngay trong đô thị lớn của mình. Đồng thời, áp lực của hàng triệu con người đã phát hiện khi nỗ lực và tư tưởng được phối hợp có thể gây tác động gì. Như hàng triệu tấn nước kiến tạo quần thể sinh vật dưới đáy biển. Như thủy triều mài bóng khối đá. Như gió bào rỗng vách núi. Siêu máy móc tốt đẹp mở ra một cuộc sống mới cho nhân loại hằng hà sa số. Ta sẽ từ chối quyền sinh tồn của họ chăng? Ta sẽ yêu cầu họ lao động và chịu nhịn đói trong khi thụ hưởng các giá trị ngon ngọt lỗi thời? Ta - chính ta là một đứa trẻ con trong đám quần chúng này và là một người anh em của tất cả phần còn lại. Nếu không thì ta chỉ là một kẻ vô ơn bạc nghĩa, một gã nông cạn tay mơ, một thằng ngu. Chuyện là thế đó, Herzog, vì ngươi đòi hỏi ví dụ, Herzog nghĩ. Trên tất cả, là một trái tim bị thương tổn, và nhiên liệu thô đổ tràn dây thần kinh. Và Ramona trả lời điều này thế nào? Nàng nói, hãy phục hồi sức khỏe. Mens Sana in corpore sano.§ Căng thẳng thể xác, dù do bất cứ nguyên nhân nào, đều cần được xoa dịu bằng tình dục.

Một người đàn ông dù bao nhiều tuổi, dù có quá khứ, điều kiện sống, kiến thức, văn hóa và sự phát triển ra sao, đều biết cương cứng. Nó là đồng tiền tốt ở bất cứ đâu. Được ngân hàng Anh quốc công nhận. Tại sao lúc này những ký ức của anh lại làm cho anh tổn thương? F. Nietzsche nói, những bản tính mạnh mẽ có thể quên đi những gì chúng không chế ngự được. Đương nhiên ông ta cũng nói rằng tinh dịch được tái hấp thụ là nhiên liệu tuyệt vời của sự sáng tạo. Hãy biết ơn khi người mang bệnh giang mai rao giảng về trinh tiết.

Ôi, vì thay lòng đổi dạ, thay lòng đổi dạ - thay lòng đổi dạ thật rồi!

Về chuyện này không có cách nào để tự lừa mình cả. Ramona muốn anh làm đến nơi đến chốn (pecca fortiter!§). Tại sao anh lại run rẩy thế trong khi làm tình? Anh nói rằng sau những thất vọng của cuộc hẹn hò mới đây anh vui mừng trổ tài tới bến, với tư thế trai trên gái dưới. Nàng nói điều này làm cho anh thành ra của hiếm ở New York. Phụ nữ thường gặp rắc rối ở đây. Những người đàn ông có vẻ đàng hoàng thường có các sở thích đặc biệt. Nàng muốn hiến cho anh lạc thú theo bất cứ cách nào anh có thể chọn. Anh nói nàng sẽ không bao giờ biến con cá trích già thành cá heo. Thật kỳ lạ là thỉnh thoảng Ramona hành động như mấy ả trong tạp chí thiếu nữ. Nàng đề xuất những lý do cao cả nhất cho điều đó. Là một phụ nữ có học, nàng trích dẫn với anh thơ của Catullus§ và những nhà thơ trữ tình vĩ đại của mọi thời. Và các tác phẩm kinh điển về tâm lý học. Và cuối cùng là Thánh Thể. Vì vậy mà lúc nãy nàng đã sang phòng bên để chuẩn bị một cách hào hứng, cởi quần áo, xức nước hoa. Nàng muốn làm anh hài lòng. Anh chỉ việc hài lòng và cho nàng biết là anh thích thú, rồi nàng sẽ trở nên dung dị hơn. Nàng vui sướng xiết bao khi thay đổi! Nàng sẽ vui lòng biết mấy nếu anh kêu lên “Ramona ơi, tất cả chuyện này là sao?” Nhưng mà liệu mình có phải cưới nàng không?

Ý tưởng về hôn nhân làm anh bồn chồn, nhưng anh đã suy nghĩ kỹ rồi. Các bản năng của nàng tốt đẹp, nàng là người thực tế, biết xoay xở và không làm cho anh tổn thương. Một phụ nữ tiêu phá tiền bạc của chồng có ngày sẽ ra tay thiến anh ta, mọi ý kiến về tâm lý đều nhất trí như vậy. Về mặt thực tiễn - và anh nhận thấy rất thú vị khi có những suy nghĩ thực tiễn - anh không thể chịu đựng nổi tình trạng hỗn loạn và cô đơn khi độc thân. Anh thích áo quần sạch sẽ, khăn tay được là ủi, giày bóng loáng, mọi thứ đó bị Madeleine coi thường. Dì Tamara muốn Ramona lấy chồng. Chắc là trong ký ức của người phụ nữ già này còn lưu lại nhiều từ tiếng Yiddish - shiddach, tachliss§. Anh có thể là một người gia trưởng, như người nhà Herzog phải thế. Người đàn ông gia đình, người cha, người truyền lại sự sống, người trung gian giữa quá khứ và hiện tại, công cụ của sự sáng tạo huyền bí, đã hết thời rồi. Ông cha đã lỗi thời rồi sao? Chỉ còn những người đàn bà nam tính - những nữ học giả đáng thương, khốn khổ (thật là khỏe khoắn khi có thể suy nghĩ sáng suốt). Anh biết Ramona rất quan tâm tới tài cao trí rộng của anh, sách vở, những bài báo mang tính bách khoa của anh, học vị tiến sĩ, Đại học Chicago, và nàng muốn trở thành Phu nhân của Giáo sư Herzog. Anh thích thú tưởng tượng anh và nàng đến dự những cuộc chiêu đãi sang trọng tại khách sạn Pierre, Ramona mang găng tay dài, giới thiệu Moses bằng giọng duyên dáng cao vút: “Đây là chồng tôi, Giáo sư Herzog.” Còn bản thân anh, Moses, một con người khác, hạnh phúc rạng ngời, một bầu trời tư cách, ân cần niềm nở với mọi người. Tóc được chải chuốt sau gáy. Hai người tạo nên một đôi thật quý giá, nàng với những chứng tật kỳ quặc và anh cũng thế! Một chương trình tạp kỹ tuyệt vời! Ramona sẽ trả hận những người trước kia đã gây khó khăn cho nàng. Còn anh? Anh cũng cho những địch thủ của mình biết tay. Yemach sh’mo! Hãy xóa sổ bọn chúng đi! Họ giăng sẵn lưới đón những bước chân mình. Họ đào sẵn hố trước mặt mình. Bẻ răng chúng đi, Chúa ơi, trong miệng chúng kìa!

Mặt anh tối sẫm, đặc biệt là đôi mắt, anh chăm chú cởi quần ra, nới lỏng thêm áo. Anh không biết Ramona sẽ nói gì nếu anh đề nghị kinh doanh hoa. Tại sao không? Tiếp xúc thêm với cuộc sống, gặp gỡ nhiều khách hàng. Thiếu thốn của đời sống học thuật cô lập là quá sức chịu đựng với một con người có tính khí như anh. Mới đây anh có đọc thấy rằng những người cô độc ở New York, tự giam mình trong phòng, đã bắt đầu gọi cảnh sát nhờ cứu giúp: “Hãy cho đến đây một chiếc xe cảnh sát, vì tình yêu của Chúa, xin hãy cho ai đó đến đây! Hãy nhốt tôi vào phòng giam cùng với ai đó! Hãy cứu tôi! Hãy chạm vào người tôi! Hãy đến đây. Xin ai đó - hãy đến đây!”

Herzog không thể nói dứt khoát anh sẽ không hoàn tất nghiên cứu của mình. Chương về Chủ nghĩa Đạo đức Lãng mạn được phát triển khá tốt, nhưng những con người tên là “Rousseau, Kant, và Hegel” đã chặn đứng anh lại giữa chừng. Nếu anh trở thành một người bán hoa thì sao? Đó là một doanh nghiệp có giá trị lớn kinh khủng, nhưng cái đó không cần phải là vấn đề của anh. Herzog thấy bản thân mình mặc chiếc quần sọc, đi giày da nhám. Anh đã quen với mùi của đất và hoa. Hơn ba mươi năm trước, khi anh đang hấp hối vì viêm phổi và viêm màng bụng, hơi thở của anh bị ngập ngụa mùi hương ngọt ngào của hoa hồng nhung. Chúng được người anh Shura của anh lúc đó làm việc cho một chủ vườn hoa ở đường Peel gửi tới, hoặc ăn cắp. Herzog nghĩ lúc này anh có thể chịu đựng được mùi hoa hồng. Vật nguy hại đó, vẻ đẹp thơm tho, thanh thoát, đỏ thắm. Ta phải có sức mạnh để chịu đựng những thứ như thế, nếu không, với cường độ mạnh dần có thể đâm thấu bên trong ta, và ta xuất huyết đến chết.

Vào lúc này Ramona xuất hiện. Nàng đẩy cánh cửa mở ra và đứng đó, để anh nhìn thấy nàng trong cái khung được soi sáng của gạch phòng tắm. Nàng xức nước hoa và bán khỏa thân. Trên hông, nàng mặc đồ lót bằng đăng ten màu đen, độc món đồ đó phía dưới bụng nàng. Ramona mang đôi giày cao gót cao bảy phân. Trên người nàng chỉ có chừng đó, cộng với nước hoa và son môi. Tóc nàng màu đen.

“Anh vừa ý không, Moses?”

“Ôi, Ramona! Dĩ nhiên! Sao còn phải hỏi! Anh thích lắm!”

Nhìn xuống phía dưới, nàng cười nho nhỏ. “Ôi, phải. Em hiểu em làm anh vừa ý.” Nàng gạt mái tóc trước trán ra phía sau khi cúi xuống xem xét cơ thể khỏa thân của nàng tác động lên anh ra sao - anh phản ứng thế nào khi nhìn thấy đôi vú và hông phụ nữ. Nàng mở to đôi mắt đen ngời sáng. Nàng nắm lấy cổ tay anh, nơi các mạch máu phồng to, và kéo anh tới giường. Anh bắt đầu hôn nàng. Anh nghĩ, chuyện này không bao giờ hiểu được. Quả là một sự bí ẩn.

“Sao anh không cởi áo ra đi. Anh đâu cần mặc áo, Moses.”

Cả hai cùng cười to, nàng cười với chiếc áo của anh, còn anh cười với phục sức của nàng. Thật hấp dẫn. Thảo nào quần áo rất quan trọng đối với Ramona, chúng làm nền cho món nữ trang sang trọng nhất, chính là sự khỏa thân của nàng. Tiếng cười của anh, khi câm lặng, lắng vào trong, đều trở nên sâu sắc hơn. Chiếc quần lót bằng đăng ten đen của nàng có thể cực kỳ dại dột, nhưng nó có được kết quả mong muốn. Phương pháp của nàng có lẽ hơi thô, nhưng tính toán của nàng đúng phóc. Anh đang cười lớn, nhưng nó đã tác động đến anh. Sự dí dỏm của anh bị chọc cho cười, nhưng cơ thể anh đang bị thiêu đốt.

“Vuốt ve em đi, Moses. Em cũng mơn trớn anh nhé.”

“Ôi, em làm thế cho anh đi.”

“Anh mừng đã không chạy trốn em chứ?”

“Phải, phải.”

“Thế này anh cảm thấy ra sao?”

“Thú lắm em. Rất thú vị.”

“Giá như anh cứ tin tưởng các bản năng của mình... Để đèn chứ? Anh thích trong bóng tối không?

“Đừng quan tâm cái đèn, Ramona.”

“Moses, Moses yêu thương của em. Hãy nói anh thuộc về em. Nói đi anh!”

“Anh thuộc về em, Ramona!”

“Chỉ em thôi.”

“Chỉ em thôi!”

“Cám ơn Chúa cho anh có trên đời. Hôn đôi vú em đi, Moses yêu quý của em. Ôi! Cám ơn Chúa!”

Cả hai ngủ rất say, Ramona không cựa mình. Herzog bị đánh thức một lần vì tiếng máy bay phản lực - nó rú lên với sức mạnh ghê gớm ở một nơi nào cao khủng khiếp. Chưa thức hẳn, anh ra khỏi giường và ngồi xụ một đống trong chiếc ghế sọc vằn, chuẩn bị viết ngay lập tức một thư ngắn khác - có lẽ cho George Hoberly. Nhưng khi tiếng máy bay vút qua, ý tưởng của anh cũng bay mất. Mắt anh đầy bóng đêm yên tĩnh, nóng bức và lặng lẽ - thành phố, ánh sáng của nó.

Khuôn mặt Ramona, dịu đi với cuộc làm tình và giấc ngủ, có một màu sắc tươi tắn. Nàng nắm lấy diềm chiếc chăn mỏng bằng một tay, đầu nàng đặt trên gối trong tư thế có vẻ đang suy tư - điều này nhắc anh nhớ lại tấm ảnh đứa bé nghĩ ngợi trong phòng bên cạnh. Một chân nàng bỏ ra ngoài mền - bên trong đùi của nàng với làn da mềm mại và những gợn lờ mờ - thơm mùi tình dục. Mu bàn chân của nàng cong thanh thoát dễ thương. Mũi nàng cũng cong. Những ngón chân đầy đặn bị ép lại duỗi dần. Herzog mỉm cười với hình ảnh của nàng, anh trở lại giường với sự lóng ngóng ngái ngủ. Anh vuốt mái tóc dày của nàng, và chìm vào giấc ngủ.

*

Ăn điểm tâm xong, anh đưa Ramona tới tiệm hoa của nàng.

Nàng mặc một chiếc váy màu đỏ bó sát, ngồi trong taxi họ ôm nhau và hôn nhau. Moses bị kích động, anh cười rất nhiều và cứ luôn nhủ thầm: “Sao mà nàng đẹp thế! Và mình đang có nàng.” Anh cùng nàng xuống xe trên Đại lộ Lexington và hai người ôm nhau trên vệ đường (từ bao giờ mà những người trung niên hành xử đắm đuối như thế này ở nơi công cộng vậy?). Lớp phấn hồng của Ramona là thừa, mặt nàng đang ửng đỏ, thậm chí đỏ gay; nàng ép đôi vú mình vào ngực anh trong khi hôn anh. Người tài xế taxi và cô Schwartz, phụ tá của Ramona, cả hai đang đứng nhìn.

Phải chăng đây là lẽ sống? Anh tự hỏi. Anh đã có đủ rắc rối chưa, đã trả xong món nợ cho sự đau khổ và có quyền bỏ qua những gì thiên hạ nghĩ chưa? Anh ghì chặt lấy Ramona hơn, cảm thấy nàng đang căng lên, nổ bùng, thân thể rạo rực trong chiếc váy màu đỏ bó sát người. Nàng cho anh một nụ hôn thơm lựng khác. Trên vệ đường, trước cửa hàng của nàng là hoa cúc, hoa tử đinh hương, hoa hồng nhỏ, các hộp nông đựng hạt cà chua và hạt tiêu để trồng, tất cả đều vừa được tưới nước. Ở đó có cái bình màu xanh lục với vòi bằng đồng thau có đục lỗ nhỏ. Những giọt nước tạo thành những hình thù nhờ nhờ trên nền xi măng. Dù đám xe buýt phả khói cay xè làm không khí đục ngầu, anh vẫn có thể ngửi thấy mùi tươi mát của đất, anh nghe tiếng những người phụ nữ đi ngang qua, tiếng gót giày của họ gõ nhanh trên vỉa hè cứng. Thế nên, giữa sự thích thú của anh tài xế taxi và đôi mắt nhìn không chớp của cô Schwartz sau tàng lá, anh tiếp tục hôn khuôn mặt được đánh phấn thơn tho của Ramona. Trong cái rãnh lộ thiên vĩ đại của Đại lộ Lexington, xe buýt tuôn khí thải độc nhưng hoa vẫn sống, hoa ngọc hồng lựu, hoa tử đinh hương nhạt, màu trắng sạch sẽ, màu đỏ sang trọng, và mọi thứ được che phủ trong lớp bụi vàng u ám của New York. Tại đây, trên đường phố, miễn là tính cách và tâm tính của anh cho phép, anh đã được nếm mùi một cuộc sống anh có thể có nếu như anh đơn giản là một sinh vật đáng yêu.

Nhưng ngay khi một mình ngồi vào chiếc taxi đang nổ máy lách cách, anh lại là một Moses Elkanah Herzog không sao tránh thoát. Ồ, mình là thứ không ra gì - thật là thứ không ra gì! Anh tài xế chạy đua với những ngọn đèn trên Đại lộ Park, và Herzog ngẫm nghĩ lại xem sự việc ra sao: Mình rơi vào những chiếc gai đời. Mình chảy máu. Rồi tiếp đó là gì? Mình làm tình. Mình có một ngày nghỉ ngắn ngủi nhưng ngay sau khi mình ngã vào cùng những chiếc gai đó với niềm thỏa mãn trong đau đớn, hoặc đau đớn trong khoái lạc - ai biết được cái hỗn hợp đó là gì! Có gì hay ho, có điều hay ho gì kéo dài trong lòng mình? Có phải giữa sinh và tử không còn gì khác ngoại trừ cái mình có thể moi ra từ nghịch cảnh này - chỉ là một trạng thái cân bằng thuận lợi của những cảm xúc rối loạn? Không có tự do? Chỉ là những thôi thúc thôi sao? Còn tất cả những gì tốt đẹp mình có trong lòng là gì - nó không có nghĩa gì sao? Có phải nó chỉ đơn giản là một trò đùa? Niềm tin mù quáng khiến người ta cảm thấy ảo tưởng là đáng giá? Anh tiếp tục với những cuộc vật lộn của mình. Nhưng sự tốt đẹp này không phải là điều giả mạo. Mình biết là không phải. Mình thề đấy.

Anh lại bị kích động rất mạnh. Hai bàn tay anh run rẩy khi mở cánh cửa căn hộ của mình. Anh cảm thấy cần làm điều gì đó, một điều gì thực tế và hữu ích, và phải làm ngay tức thì. Một đêm với Ramona đã mang lại cho anh sức mạnh, bản thân sức mạnh này làm sống dậy những nỗi sợ của anh, và với phần còn lại, nỗi sợ anh có thể đập tan, rằng những cảm xúc mạnh mẽ này có thể khiến anh hoàn toàn điên loạn.

Anh cởi giày, cởi áo khoác, nới lỏng cổ áo, mở các cửa sổ phòng trước. Những luồng không khí ấm áp thoảng mùi hôi thối từ hải cảng nhấc tấm màn tơi tả và rèm cửa sổ.

Luồng không khí này làm anh hơi bình tình lại. Không, sự tốt đẹp trong lòng anh rõ ràng là không đáng kể lắm, vì ở đây, với cái tuổi bốn mươi bảy, anh trở về nhà sau một đêm ra ngoài, với một cái môi đau rát vì bị cắn và hôn, các vấn đề của anh vẫn còn nguyên chưa giải quyết, và có điều gì khác anh phải biện giải cho mình trước vành móng ngựa? Anh đã có hai đời vợ, có hai đứa con; anh từng là một học giả, và trong tủ của anh, chiếc va li cũ phồng lên như một con cá sấu bẩn thỉu với mớ bản thảo anh chưa hoàn tất. Trong khi anh trì hoãn, những người khác đã đưa ra cùng những ý tưởng đó. Hai năm trước, một Giáo sư tại Đại học Berkeley tên Mermelstein đã phỗng tay trên anh; làm cho mọi người trong lãnh vực này bị bối rối, ngơ ngác, choáng váng, như Herzog đã định làm. Mermelstein là một con người khôn ngoan, và một học giả xuất sắc. ít ra ông ấy không vướng phải những bi kịch cá nhân và làm gương cho thế giới về sự trật tự, do đó ông ấy xứng đáng có một chỗ trong cộng đồng con người. Nhưng anh, Herzog, đã phạm phải một tội lỗi thuộc loại gì đó chống lại lòng mình trong khi theo đuổi một quá trình tổng hợp to tát.

Điều đất nước này cần là một quấ trình tổng hợp khiêm tốn nhưng hiệu quả.

Thật là cả một loạt lầm lỗi! Ví dụ như những cuộc vật lộn tình dục của anh. Hoàn toàn sai. Herzog, sắp pha cho mình cà phê, đã đỏ mặt khi anh đong nước trong một cái tách chia độ. Có là một kẻ loạn trí mới để cho cuộc sống của mình bị phân cực vì những phản đề đơn giản và cực đoan như mạnh - yếu, cường dương - bất lực, khỏe mạnh - đau ốm. Anh cảm thấy bị thách thức nhưng không thể đấu tranh với bất công của xã hội, quá yếu ớt, nên anh đấu tranh với đàn bà, với con nít, với “nỗi bất hạnh” của anh. Hãy xem trường hợp của George Hoberly - Hoberly, gã ngốc nức nở đó! Herzog rửa sạch vết cà phê khô thành vòng trong chiếc tách. Tại sao Hoberly hối hả lao tới những cửa hàng sang trọng của New York tìm những món quà thân mật cống nạp cho Ramona? Vì anh ta bị thất bại nghiền nát. Hãy xem cách một người sẽ cung hiến cả cuộc đời mình cho một nỗ lực khốn cùng, anh ta thường lê lết, thậm chí tự sát trong phạm vi anh ta đã chọn. Nào, đó không thể là chuyện chính trị, đó là chuyện tình dục. Có lẽ Hoberly cảm thấy anh ta không làm thỏa mãn nàng trên giường. Nhưng chuyện đó dường như cũng không phải. Gặp vấn đề về dương vật, thậm chí xuất tinh sớm, cũng sẽ không làm cho một người đàn bà như Ramona phải hụt hẫng. Nếu có chuyện gì, những sự bẽ mặt như thế sẽ thách thức hoặc kích thích nàng, gợi ra sự rộng lượng của nàng. Không đâu, Ramona là người nhân từ. Nàng đơn giản là không muốn tính cách tuyệt vọng này trút hết gánh nặng của anh ta lên người nàng. Có thể một người như Hoberly có ý định làm chứng nhân cho thất bại của sự tồn tại cá nhân bằng cách hành xử rồ dại. Anh ta xác nhận là chuyện đó không thành công. Anh ta đã đẩy tình yêu đến điểm phi lý khiến nó mất uy tín mãi mãi. Và theo cách đó chuẩn bị để phục vụ ông trùm của tổ chức một cách tận tụy hơn nữa. Nhưng một khả năng khác là một con người bộc phát với những nhu cầu không được thừa nhận, những điều cấp bách, những khao khát hành động, khao khát tình huynh đệ, mong mỏi thực tại đến tuyệt vọng, mong mỏi Chúa, nôn nóng lao thân vào bất cứ thứ gì trông có vẻ như một niềm hy vọng. Mà Ramona thì thực sự giống như một niềm hy vọng: nàng chọn như thế. Herzog biết nó như thế nào, vì bản thân anh đôi khi cũng cho người ta hy vọng. Phát ra một thông điệp bí mật: “Trăm điều hãy cứ trông vào một ta.” Có lẽ đây chỉ là một vấn đề của bản năng, của sức khỏe hay sức sống. Chính sức sống của anh đã dẫn một người đàn ông từ dối trá này đến dối trá khác, hoặc xui khiến anh ta đem cho người khác những niềm hy vọng. (Tính chất hủy diệt tạo nên những dối trá của chính nó, nhưng đây là một vấn đề khác.) Dường như điều mình làm, Herzog nghĩ, là kích động chính mình với những thị phi, với sự chế nhạo, thất bại, sự lăng mạ, sự xuyên tạc, kích động chính mình một cách dâm dật, một cách thẩm mỹ, cho đến khi đạt được cực khoái tình dục. Sự cực khoái đó trông như một giải pháp và một câu trả lời cho nhiều vấn đề “cao hơn”. Trong chừng mực mình có thể tin cậy Ramona ở vai trò của một nữ tiên tri, thì như thế là được. Nàng đã đọc Marcuse§, N. O. Brown§, tất cả những người theo học thuyết Iần-Freud. Nàng muốn mình tin cơ thể là một thực thể tinh thần, công cụ của linh hồn. Ramona là một phụ nữ đáng yêu, rất dễ đồng cảm, nhưng sự thuyết lý này là một cám dỗ nguy hiểm. Nó chỉ có thể dẫn tới những sai lầm cao cả hơn.

Anh nhìn cà phê nhỏ giọt trong cái chụp rạn nứt của bình pha cà phê (cũng tương ứng với những ý nghĩ trong sọ anh). Khi nước cà phê trông đã đủ đậm, anh rót vào tách của mình và hít lấy hương thơm của nó. Anh quyết định viết cho Daisy rằng anh sẽ thăm Marco vào Ngày của Cha Mẹ, chứ không biện bạch sự yếu đuối. Tránh né đã đủ rồi! Anh cũng quyết định phải nói chuyện với luật sư Simkin. Ngay tức khắc.

Biết thói quen của Simkin, đáng lẽ anh phải gọi cho ông ta sớm hơn. Ông già độc thân béo ục chết giẫm theo chủ nghĩa cơ hội của Machiavelli, sống với mẹ và một người chị góa bụa với vài đứa cháu trai và gái bên phía tây Central Park. Đó là một căn hộ sang trọng, nhưng ông ta ngủ trên một chiếc giường xếp nhà binh trong căn phòng nhỏ nhất. Cái bàn ngủ của ông ta là một chồng sách luật, tại đây ông đọc sách và làm việc cho tới khuya. Trên tường treo đầy những bức tranh trừu tượng theo trường phái biểu hiện từ trên xuống dưới. 6 giờ sáng, ông Simkin thức dậy từ cái giường xếp và lái chiếc Thunderbừd tới một quán ăn nhỏ bên East Side - ông ta tìm thấy ở đây những quán ăn chính hiệu nhất, của người Tàu, người Hy Lạp, người Miến Điện, những hầm rượu tiếng tăm nhất ở New York. Herzog đã thường ăn với ông ta ở đây. Sau khi ăn điểm tâm với bánh hành tây và rượu vang Nova Scotia, Simkin thích nằm duỗi dài trên chiếc sofa bọc da nhân tạo màu đen trong phòng làm việc của mình, đắp trên người một chiếc chăn do mẹ ông đan, nghe Palestrina, Monteverdi§, trong khi ông tỉ mỉ vạch ra sách lược kinh doanh và luật pháp của mình. Đến khoảng 8 giờ, ông cạo lông trên hai cái má to lớn của mình bằng dao cạo Norelco, và lúc 9 giờ, sau khi để lại các hướng dẫn cho nhân viên, ông ra ngoài, thăm các phòng trưng bày, và tham dự các buổi đấu giá.

Herzog quay số và thấy Simkin đang có ở nhà. Ngay lập tức - đó là một nghi thức - Simkin bắt đầu phàn nàn. Lúc bấy giờ là tháng Sáu, tháng cưới hỏi, hai nhân viên trẻ tuổi của văn phòng luật của ông vắng mặt - họ đi hưởng tuần trăng mật. Thật là những tên ngu dốt!

“Chào Giáo sư,” ông lên tiếng. “Lâu không gặp anh. Giáo sư có chuyện gì sao?”

“Chào Harvey. Trước hết tôi phải hỏi xem ông có thể tư vấn cho tôi không đã. Vì dù sao, ông cũng là một người bạn của gia đình Madeleine.”

“Phải nói rằng, tôi có mối quan hệ với họ. Còn với Giáo sư, tôi có sự cảm thông. Không ai trong gia đình Pontritter cần sự cảm thông của tôi, Madeleine, con chó cái đó, càng không cần hơn ai hết.”

“Nếu ông muốn đứng ngoài chuyện này, xin giới thiệu cho tôi một luật sư khác cũng được.”

“Các luật sư có thể đắt đỏ lắm. Anh cũng chẳng giàu có gì. Tôi nhận việc này.”

Tất nhiên, Herzog ngẫm nghĩ. Harvey tò mò. Ông ta muốn biết càng nhiều càng tốt về tình huống của mình. Mình có đang khôn ngoan không? Ramona muốn mình nhờ luật sư của nàng. Nhưng chuyện đó có thể lại khiến mình vướng vào một chuyện gì khác. Vả lại, luật sư của nàng sẽ muốn bảo vệ nàng khỏi mình. “Khi nào ông rảnh, Harvey?” Herzog hỏi.

“Nghe đây, tôi đã chọn hai bức tranh của một họa sĩ gốc người Nam Tư - Pachich. Anh ta mới từ Brazil đến đây.”

“Chúng ta gặp nhau ăn trưa được không?”

“Hôm nay thì không được. Thần Chết mới vừa ra tay...” Herzog nhận ra những dấu hiệu đặc biệt của trò hài kịch Do Thái mà Simkin yêu thích, những màn diễn phức tạp của ông ta về sự kinh sợ, sự thất vọng giả tạo khoa trương của ông ta. “Nhận lấy và tiêu pha, ta tàn phá các quyền lực của mình...”§ Simkin nói tiếp.

“Nửa giờ thôi.”

“Đi ăn tối tại nhà hàng Macario đi. Cá là anh chưa bao giờ nghe tên nhà hàng này... Tôi nghĩ là không. Anh là dân nhà quê mà.” Ông ta thét to một cách lỗ mãng với người thư ký. “Mang lại cho tôi bài báo Earl Wilson viết về nhà hàng Macario. Nghe tôi nói không, Tilly?”

“Ông bận suốt ngày à?”

“Tôi phải đến tòa án. Những tên ngốc đó đang ở Bermuda với các cô vợ mới cưới của chúng trong khi tôi một mình chiến đấu với lũ Moloch-ha-movos§ này. Anh có biết anh sẽ trả bao nhiêu cho một suất mì spaghetti al burro tại nhà hàng Macario không? Thử đoán xem.”

Mình phải hùa theo, Herzog ngẫm nghĩ. Anh chà hai hàng lông mày bằng ngón trỏ và ngón cái. “Ba đô rưỡi phải không?”

“Anh cho như thế là đắt à? Năm đô năm mươi xu!”

“Ôi Chúa ơi! Họ cho cái gì vào trong đó mà đắt thế?”

“Họ rắc bụi vàng, chứ không phải phô mai. Không, nghiêm túc đấy. Tôi có một vụ phải xử ngày hôm nay. Chính bản thân tôi. Và tôi ghê tởm những phòng xử án.”

“Tôi sẽ đón ông bằng taxi và đưa ông xuống phố. Tôi sẽ đến chỗ ông ngay.”

“Nhưng tôi đang đợi thân chủ của tôi ở đây. Nếu sau đây có giây phút nào rảnh rỗi tôi sẽ cho anh biết... Anh có vẻ bối rối lắm. Người anh em họ của tôi là Wachsel đang làm tại Văn phòng Chưởng lý Quận. Tôi sẽ báo cho anh ta... Được rồi, trong khi người tôi đợi chưa đến, anh hãy nói cho tôi biết anh cần gì nào.”

“Đó là về chuyện con gái của tôi.”

“Anh muốn kiện giành quyền nuôi con?”

“Không cần thiết. Tôi lo lắng cho nó. Tôi không biết đứa con mình ra sao.”

“Ngoài điều đó ra, tôi cho là anh muốn trả thù.”

“Tôi gửi tiền cấp dưỡng đều đặn và luôn luôn hỏi thăm cháu June nhưng không bao giờ nhận được một câu trả lời nào. Ông Himmelstein, luật sư ở Chicago, nói tôi sẽ không có cơ hội nào thắng kiện giành quyền nuôi con. Nhưng tôi không biết cháu được dưỡng dục như thế nào. Điều tôi biết chắc là họ nhốt cháu trong xe khi cháu làm phiền họ. Họ sẽ quá đáng tới mức nào?”

“Anh có nghĩ Madeleine là một người mẹ không thích hợp?”

“Đương nhiên là tôi nghĩ như thế, nhưng tôi do dự chia tách đứa con và mẹ nó.”

“Hiện giờ cô ấy đang sống với người đàn ông là bạn của anh đó, phải không? Anh có nhớ năm ngoái khi anh bỏ đi sang Ba Lan và lập di chúc? Anh đã cử anh ta làm người thi hành di chúc và giám hộ cho cháu.”

“Thật à? Phải rồi... Giờ tôi nhớ rồi. Chắc là tôi đã làm vậy.”

Anh nghe tiếng ho của người luật sư, và biết đó là ông ta giả ho. Simkin đang cười. Khó mà trách ông ấy được. Bản thân Herzog có phần thích thú với lòng trung thành đầy cảm tính của anh với những người “bạn chí thân”, và không khỏi nghĩ sự cả tin của mình đã làm cho Gersbach thêm vui sướng biết bao. Moses nghĩ rõ ràng là ngay cái việc chăm sóc các quyền lợi của chính mình mà cũng đã không ra hồn rồi, và ngày nào cũng xác nhận sự bất lực của mình. Mình ngốc quá!

“Tôi đã khá ngạc nhiên thấy anh đề cử anh ta,” Simkin nói.

“Sao, ông biết chuyện gì à?”

“Không đâu, nhưng có điều gì đó về dáng dấp của anh ta, về y phục, về cách ăn to nói lớn, và cái tiếng Yiddish giả cầy của anh ta. Và một gã ưa phô trương kiểu đó! Tôi không thích cái cách anh ta ôm anh. Thậm chí cách anh ta hôn anh. Nếu tôi nhớ lại...”

“Đó là tính cách người Nga cởi mở của anh ta.”

“Ô, tôi không nói anh ta đồng tính, thật đấy,” Simkin nói. “A, có phải Madeleine chung chạ với gã giám hộ tuyệt vời đó không? ít ra thì anh cũng phải điều tra chứ. Sao anh không thuê một thám tử tư?”

“Một thám tử! Dĩ nhiên!”

“Anh thích ý đó à?”

“Chắc chắn rồi. Sao tôi lại không tự nghĩ ra nhỉ?”

“Anh có tiền để lo chuyện đó không? Khá nhiều tiền đó nhé!”

“Vài tháng nữa tôi sẽ đi làm trở lại.”

“Dù vậy, anh sẽ kiếm được bao nhiêu?” Simkin luôn luôn nói về những khoảng thu nhập của Moses với giọng buồn bã. Những nhà trí thức tội nghiệp, bị đối đãi bạc quá. Ông có vẻ ngạc nhiên sao Herzog không phẫn nộ về điều này. Nhưng Herzog vẫn chấp nhận các tiêu chuẩn của cuộc đại suy thoái.

“Tôi có thể vay được.”

“Thám tử tư điều tra tốn kém lắm. Tôi sẽ giải thích cho anh rõ.” Ông ngừng nói. “Các tập đoàn lớn đã tạo ra một tầng lớp quý tộc mới theo cơ cấu thuế hiện tại. Xe hơi, máy bay, phòng suit khách sạn - những lợi ích râu ria. Rồi chi phí cho các bữa ăn nhà hàng, xem hát xem kịch, vân vân, những trường tư thục có giá ngoài tầm tay một người làm công ăn lương bậc thấp. Thậm chí phí tổn chơi gái nữa. Chi phí y tế được khấu trừ đã làm giàu cho các bác sĩ tâm thần, thế nên bây giờ việc đau khổ cũng tốn kém nhiều hơn. Còn với nhiều mánh khóe trong bảo hiểm, địa ốc, vân vân, tôi cũng có thể nói cho anh biết. Mọi thứ đều tinh vi hơn. Các đại công ty có C.I.A riêng cho mình. Các điệp viên khoa học đánh cắp những bí mật từ các tập đoàn khác. Dù sao, các thám tử nhận những khoản phí lớn từ khách hàng sộp, thế nên những người có thu nhập thấp như anh phải đối phó với yếu tố tồi tệ nhất trong cuộc chơi này. Nhiều tên tống tiền tự cho mình là thám tử tư. Bây giờ tôi có thể cho anh một lời khuyên hữu ích. Anh muốn nghe không?”

“Vâng, vâng, tôi nghe. Nhưng...” Herzog ngần ngừ.

“Nhưng động cơ của tôi là thế nào?” Simkin đặt cho Herzog câu hỏi như anh đã chờ đợi. “Tôi cho rằng anh là người duy nhất ở New York này không biết Madeleine đã chơi tôi như thế nào - thật nhục nhã! Và tôi giống như một bậc chú bác đối với cô ta. sống trên gác xép, giữa các loại vật dụng nhà hát đó, cô bé như một con chó con khiếp đảm. Tôi thương tình Mady. Tôi mang cho cô ta những con búp bê. Tôi dẫn cô ta đi xem xiếc. Khi cô ta đủ lớn để vào trường Đại học Radclifle, tôi mua quần áo cho cô ta. Thế nhưng khi cô ta được ông cha cố đó cải đạo, tôi đã cố gắng nói chuyện với cô ta, và cô ta gọi tôi là kẻ giả nhân giả nghĩa, kẻ lừa đảo. Cô ta nói tôi là người nhờ các quan hệ của cha cô ta để leo cao trong xã hội, và rằng tôi không là gì hơn một anh Do Thái dốt nát. Dốt nát! Tôi đoạt huy chương môn tiếng La tinh ở trường Trung học nam năm 1917. Thôi được. Nhưng rồi cô ta làm tổn thương một cô em họ của tôi, một cô gái bị động kinh, bệnh tật, non nớt, một con chuột yếu đuối vô tội của một người đàn bà không thể tự chăm sóc cho mình - thôi đừng bận tâm các chi tiết kinh khủng.”

“Đó là một câu chuyện dài khác.”

“Thế là ông không bảo vệ Madeleine nữa. Tôi chưa nghe cô ta nói gì không tốt về ông.”

“Chắc là anh không nhớ đó thôi. Cô ta giáng cho tôi những vết thương đau đớn, hãy tin tôi đi. Thôi đừng bận tâm chuyện đó nữa. Tôi là một lão già ham hố kiếm tiền. Tôi không nói mình là một ứng viên phong thánh, nhưng... Được rồi, đó chỉ là sự khùng điên của cuộc đời. Ông Giáo sư, có lẽ không phải lúc nào anh cũng nhận ra khi đang mê mải trong cái chân, cái thiện và cái mỹ như Ngài Goethe.”

“Nào, Harvey. Tôi biết mình không phải là một người duy thực. Tôi không có đủ sức mạnh để đưa ra tất cả những sự phán xét mà người ta phải có để trở thành người có tinh thần duy thực. Ông sắp khuyên tôi điều gì?”

“Đây là điều anh nên suy nghĩ, trong khi thân chủ thối tha của tôi chưa dẫn xác đến. Nếu anh thực sự muốn thưa kiện...”

“Himmelstein nói bồi thẩm đoàn chỉ cần nhìn vào những sợi tóc muối tiêu của tôi là sẽ ra phán quyết bất lợi cho tôi luôn. Chắc là tôi có thể nhuộm tóc.”

“Hãy thuê một luật sư sáng sủa không phải người Do Thái tại một trong những công ty luật lớn. Đừng cho nhiều người Do Thái tới tòa la lối gây áp lực. Giữ cho vụ kiện của mình trang trọng. Rồi anh đòi ra hầu tòa tất cả những những nhân vật chính. Madeleine, Gersbach, vợ của Gersbach, bắt họ tuyên thệ khai sự thật. Cảnh báo họ về việc khai man. Nếu các câu hỏi được đặt đúng cách, tôi sẽ hướng dẫn cho vị luật sư sáng sủa của anh, và điều khiển toàn bộ phiên tòa, anh sẽ không phải chạm vào một sợi tóc trên đầu.”

Herzog đưa tay áo lên quệt mồ hôi đang toát ra trên trán. Bỗng dưng anh cảm thấy rất nóng. Cái nóng châm chích da thịt anh, và cũng làm tỏa ra cái mùi hương thân thể của Ramona mà anh đã hấp thu. Mùi hương đó trộn lẫn với các mùi của chính anh.

“Anh còn nghe tôi nói không?”

“Tôi đang nghe, ông nói tiếp đi,” Herzog đáp.

“Họ sẽ phải khai tuốt tuồn tuột, chính họ sẽ nói rõ cho anh biết toàn bộ sự việc. Anh có thể hỏi Gersbach rằng anh ta bắt đầu dan díu với Madeleine từ bao giờ, anh ta đã làm thế nào để bắt anh đưa anh ta đến miền Trung Tây - anh đưa anh ta đến đó phải không?”

“Tôi kiếm việc cho anh ta. Tôi thuê nhà cho gia đình anh ta. Tôi gọi người lắp bộ phận hủy rác vào chậu rửa. Tôi đo đạc các cửa sổ nên Phoebe mới có thể quyết định có mang các rèm cửa từ Massachusetts đến hay không.”

Simkin thốt lời ngạc nhiên: “Này, thế thì anh ta sống với người đàn bà nào?”

“Chuyện này thì tôi thực sự không biết. Tôi muốn chính mình đối mặt với anh ta - tôi có thể thực hiện sự thẩm tra tại tòa không?”

“Việc đó không thực hiện được. Nhưng luật sư có thể hỏi những câu hỏi của anh giúp anh. Và anh có thể đóng đinh thằng què đó. Còn Madeleine - cho đến nay cô ta tự mình điều khiển tất cả mọi thứ. Trong đầu cô ta không bao giờ nghĩ anh có một quyền hạn gì. Cô ta cứ như người rơi từ trên trời xuống đất!”

“Tôi thường nghĩ, nếu cô ta chết, tôi sẽ đón lại đứa con của mình về. Có đôi lúc tôi biết mình có thể ngó cái xác chết của cô ta mà chẳng chút động lòng thương hại.”

“Họ đã tìm cách ám sát anh,” Simkin nói. “Nói theo một cách nào đó, họ muốn thế.” Herzog cảm thấy những lời anh nói về cái chết của Madeleine đã kích thích Simkin, khiến ông ta muốn nghe thêm. Ông ta muốn nghe mình nói rằng mình thực sự cảm thấy có thể giết cả hai đứa ấy. À, điều đó là đúng.

Mình đã thử tưởng tượng việc đó trong đầu với một cây súng, một con dao, và cảm thấy không chút kinh hoàng, không chút tội lỗi. Không gì cả. Mà trước đó mình chưa bao giờ tưởng tượng một tội ác như thế. Thế nên có lẽ mình sẽ giết chúng. Nhưng mình sẽ không nói như thế với Harvey.

Simkin tiếp: “Tại tòa anh phải xác nhận họ thông dâm với nhau mà cháu bé có nhìn thấy. Tự nó, sự thân mật về tình dục là không đáng kể. Một phiên tòa ở Illinois đã trao quyền nuôi con cho một gái gọi, là người mẹ, vì cô ta có trổ vành ngoài bảy chữ vành trong tám nghề kiểu gì đi nữa thì cô ta vẫn giữ “nghề” ở trong phòng khách sạn. Tòa án không kỳ vọng ngăn chặn toàn bộ cuộc cách mạng tình dục trong thời đại chúng ta. Nhưng nếu chuyện làm tình mà để cho con trẻ thấy thì thái độ của tòa án sẽ khác. Vì như thế là gây thương tổn cho tâm lý trẻ con.”

Herzog lắng nghe, vừa nhìn qua cửa sổ với cái nhìn chăm chú, vừa cố gắng chế ngự những cơn co thắt dạ dày và các cảm giác thắt nghẹn trong tim anh. Cái điện thoại có vẻ lây âm thanh của máu anh, nhịp nhàng, yếu và nhanh trong đầu anh. Có lẽ đó chỉ là sự phản dội bứt rứt của màng nhĩ. Các niêm mạc có vẻ đang rung lên.

“Hiểu rồi,” ông Simkin nói, “tin này sẽ gây chấn động làng báo ở Chicago.”

“Tôi không có gì để mất. Ở Chicago người ta đã thực sự quên tôi rồi. Vụ này sẽ đánh vào Gersbach chứ không phải vào tôi,” Herzog nói.

“Anh hình dung như thế nào?”

“Anh ta thu vén tiền bạc và thế lực khắp nơi, giao hảo với những người có tiếng khắp Chicago - các giáo sĩ, nhà báo, các Giáo sư, những người làm truyền hình, các thẩm phán liên bang, các quý bà trong hội Phục quốc Do Thái. Chúa ơi, anh ta chẳng bao giờ chịu ngồi yên. Anh ta sáng tạo những sự kết hợp mới trên TV Như Paul Tillich§ và Malcolm X§ và Hedda Hopper§ trong một chương trình.

“Tôi tưởng anh ta là một nhà thơ và một phát thanh viên. Bây giờ anh ta có vẻ là một ông bầu truyền hình.”

“Trong truyền thông đại chúng, y là một thi sĩ.”

“Anh ta thực sự nắm được điểm yếu của anh chứ gì. Ôi trời, cái bệnh này đúng là từ trong máu.”

“Này, ông nghĩ sao nếu một buổi sáng thức dậy ông thấy tất cả những nỗ lực lớn nhất của mình chỉ là một cuộc mộng du?”

“Nhưng tôi không hiểu gã Gersbach này dở trò gì.”

“Để tôi nói cho ông biết. Anh ta là người chỉ đạo, người phổ biến, người làm mối các phần tử ưu tú. Anh ta tìm kiếm những người nổi tiếng và đưa họ ra trước công chúng. Và làm cho mọi hạng người có cảm giác rằng anh ta có chính xác những gì họ đang tìm kiếm. Anh ta tế nhị với người tế nhị. Âm áp cho người ấm áp. Thô thiển với những kẻ thô thiển. Giả nhân giả nghĩa với bọn gian trá. Tàn ác với kẻ hung bạo. Bất cứ thứ gì ta muốn. Là dòng huyết tương cảm xúc có thể lưu thông trong bất cứ hệ tuần hoàn nào.”

Simkin hoàn toàn vui sướng khi anh tuôn xả tâm tình như thế. Herzog biết vậy. Thậm chí anh hiểu rằng ông luật sư đang lên dây cót cho anh, thúc đẩy anh. Nhưng chuyện đó không làm anh ngừng lại. “Tôi đã cố xem anh ta như một loại người đặc biệt. Có phải hắn là một Ivan Bạo Chúa§ không? Có phải y sẽ là một Rasputin? § Hay là gã Cagliostro§ đáng thương đó? Hay một chính trị gia, nhà hùng biện, kẻ mị dân, gã hát rong? Hay một loại pháp sư nào đó xứ Siberia? Những kẻ này thường là người chuyển giới hoặc các bà bóng...”

“Có phải ý anh muốn nói rằng những triết gia mà anh đã mất nhiều năm nghiên cứu bị gã Gersbach này làm cho thối chí?” Ông Simkin hỏi. “Tất cả những năm tháng nghiên cứu Spinoza - Hegel?”

“Ông đang trêu tôi rồi, Simkin.”

“Xin lỗi. Đùa dở tệ.”

“Không sao. Điều đó có vẻ đúng. Cũng như học bơi trên bàn ăn. Này, tôi không thể trả lời thay cho các triết gia. Có lẽ triết học về quyền lực, Thomas Hobbes, mới có thể phân tích anh ta. Nhưng khi tôi nghĩ đến Valentine, tôi không nghĩ đến triết học. Tôi nghĩ đến những cuốn sách mà tôi đọc ngấu nghiến khi còn nhỏ về cách mạng Pháp và cách mạng Nga. Và những cuốn phim câm, như Mme. Sans Gêne - Gloria Swanson. Hoặc Emil Jannings trong vai một tướng lĩnh của Sa hoàng. Dù sao, tôi nhìn thấy những đám đông dân chúng đổ ùa vào các cung điện và nhà thờ, và cướp phá Versailles, mê mải trong những món tráng miệng bằng kem, đổ rượu lên của quý, hoặc mặc áo nhung tím, giật bỏ các vương miện, mũ tế, thánh giá...” Khi nói như thế này, Herzog biết rất rõ rằng anh lại bị cái thế lực lệch lạc, nguy hiểm đã và đang theo đuổi anh tóm bắt. Nó đang tác động, và anh cảm thấy chính mình đang khom xuống. Anh có thể nghe tiếng gãy vở bất cứ lúc nào. Anh phải ngưng chuyện này. Anh nghe tiếng ông Simkin cười đều và nhẹ với chính mình, có lẽ đưa một bàn tay nhỏ nhắn chặn trên cái ngực phì nộn, và những nếp nhăn trào phúng vui vẻ hiện quanh đôi mắt với lông mày rậm rì và đôi tai lông lá của ông ta. “Giải phóng đưa đến sự cuồng loạn. Tự do vô giới hạn để chọn lựa và đóng nhiều vai trò lớn lao với sức mạnh thô thiển.”

“Tôi chưa bao giờ trông thấy kẻ nào đổ rượu lên của quý trong phim ảnh - anh nhìn thấy cái đó bao giờ vậy?” Simkin hỏi. “Tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại à? Vả lại, anh không tự đồng hóa mình với điện Versailles, hay điện Kremlin, hay với chế độ cũ hoặc với bất cứ điều gì như thế, phải không?”

“Không, không. Đương nhiên là không. Đó chỉ là một cách nói ẩn dụ thôi, có lẽ không phải là cách nói hay ho gì. Tôi chỉ có ý nói Gersbach không buông tha một thứ gì cả. Anh ta nhúng tay vào mọi thứ. Ví dụ, nếu anh ta cướp vợ tôi, có phải anh ta cũng đau khổ giùm tôi không? Vì anh ta thậm chí có thể làm điều đó giỏi hơn? Nếu anh ta là một nhân vật của tình yêu bi kịch như thế, thực tế là một á thần trong mắt anh ta, thì phải chăng anh ta cũng phải là kẻ vĩ đại nhất trong những người cha và người đàn ông trong gia đình sao? Cô vợ nói anh ta là một người chồng lý tưởng. Lời than phiền duy nhất của cô ta là anh ta quá háo dâm. Cô ta nói đêm nào anh ta cũng đè lên người cô ta. Cô ta không thể theo kịp.”

“Chị ta than phiền với ai?”

“Thì dĩ nhiên là với Madeleine, người bạn thân nhất của cô ta. Chứ còn với ai nữa? Và sự thật là Valentine là một người đàn ông của gia đình, cùng với mọi thứ khác. Chỉ một mình anh ta biết tôi cảm thấy thế nào với đứa con của mình, hàng tuần đều viết thư báo cáo tình hình của cháu cho tôi, thành thực mà nói, với sự tử tế thực sự. Cho đến khi tôi phát hiện y đã gieo cho tôi nỗi đau khổ mà y đang an ủi tôi.”

“Tôi đi khắp Chicago tìm hắn. Cuối cùng, từ phi trường tôi gửi cho hắn một cái điện tín khi tôi đi khỏi đó. Tôi muốn nói rằng nếu gặp hắn, tôi sẽ giết hắn ngay. Nhưng Western Union không chấp nhận một nội dung tin nhắn như thế. Thế nên tôi đánh điện cho hắn năm từ - Dirt Enters At The Heart§. Những chữ cái đầu mỗi từ ghép lại thành từ DEATH §.

“Tôi chắc rằng anh ta sửng sốt với lời de dọa đó.”

Herzog không cười. “Tôi không biết. Anh ta rất mê tín. Nhưng như đã nói, anh ta là một con người yêu gia đình. Anh ta tự sửa chữa những thiết bị dùng trong nhà. Khi cháu bé muốn có một bộ quần áo ấm để chơi đùa ngoài tuyết, anh ta đã đi lùng các cửa hàng để mua. Anh ta xuống tầng hầm của siêu thị Hillman để tìm mua bánh mì và cá trích muối. Thêm vào đó, anh ta là một người có tinh thần thể thao - anh ta nói, bất chấp cái chân gỗ, anh ta vẫn vô địch quyền Anh tại Đại học Oneonta. Với dân chơi bài thì anh ta cũng ngồi chơi bài, với các giáo sĩ anh ta đóng vai Martin Buber, với hội nhạc sĩ nghiệp dư Hyde Park anh ta cũng ngâm thơ.”

“Này,” ông Simkin nói, “anh ta chỉ là một gã thần kinh vun vén tiền bạc danh vọng, huênh hoang và phô trương. Có lẽ hơi bệnh hoạn, ngoại trừ anh ta có thể chấp nhận là một loại người Do Thái. Một tên lưu manh với giọng nói quang quác. Thi sĩ khoa trương này lái xe loại gì?”

“Một chiếc Lincoln Continental.”

“Hê hê!”

“Nhưng ngay khi đóng sập cửa chiếc Continental, anh ta bắt đầu nói như Karl Marx. Tôi đã nghe anh ta diễn thuyết trong giảng đường với hai ngàn cử tọa. Đó là một hội nghị chuyên đề về sự xóa bỏ nạn phân biệt chủng tộc, và anh ta lớn tiếng chống lại tầng lớp giàu có. Như thế đó. Nếu mình có được một công việc tốt đẹp, lương mười lăm nghìn đô một năm, bảo hiểm y tế, một quỹ hưu trí, và có lẽ một số cổ phiếu nữa, thì sao mình không phải là một người cấp tiến nhỉ? Những người có đôi chút học hành giành lấy những thứ tốt đẹp nhất họ có thể tìm thấy trong sách vở và ăn mặc theo cái lối giống như những con cua dùng rong biển để tự làm đẹp mình. Và đám khán thính giả đó, những cử tọa phong lưu của giới kinh doanh truyền thống và những chuyên gia, quản lý tốt doanh nghiệp và bồi dưỡng tốt chuyên ngành của mình, nhưng có vẻ hoang mang bối rối về mọi thứ khác, đến để nghe một diễn giả thể hiện mình một cách đầy tự tin, với sự quyết đoán hừng hực, với đường lối và sức mạnh. Với một cái đầu phừng phừng như lò lửa, một giọng nói rầm rầm như sàn chơi bowling, và cái chân gỗ gõ cộp cộp trên sân khấu. Với tôi, hắn là một sinh vật kỳ lạ, như thể một tên Mông cổ ngu xuẩn hát Aida§. Nhưng đối với họ...”

“Ôi trời, anh bị kích động rồi,” Simkin nói. “Sao tự nhiên anh lại nói đến opera? Khi anh mô tả anh ta, tôi thấy rõ anh ta là một diễn viên, và tôi quá biết Madeleine cũng thế. Tôi luôn luôn nhận ra điều đó. Nhưng bỏ qua đi. Sự cường điệu này không tốt gì cho anh đâu. Anh sẽ ăn tươi nuốt sống mình đó.”

Moses im lặng; anh nhắm mắt một lúc. Rồi anh nói. “ừ, có thể như thế lắm.”

“Đợi tí, Moses. Tôi nghĩ thân chủ của tôi đã đến đây rồi.”

“Ô, được rồi. Tôi không giữ ông nữa. Hãy cho tôi số điện thoại người em họ của ông và chúng ta sẽ gặp nhau dưới phố sau.”

“Chuyện này không thể đợi được.”

“Không, tôi phải có quyết định trong ngày hôm nay.”

“Rồi, tôi sẽ cố gắng dành ra chút thì giờ. Bớt lớn tiếng đi.”

“Tôi cần mười lăm phút,” Herzog nói. “Tôi sẽ chuẩn bị tất cả các câu hỏi.”

Trong khi ghi số điện thoại của Wachsel, Moses nghĩ có lẽ điều tốt nhất anh có thể làm là thôi nhờ vả lời khuyên bảo hay sự giúp đỡ của ai. Rằng toàn bộ sự việc tự nó có thể thay đổi. Anh chép số điện thoại của Wachsel bằng chữ in thật dễ đọc vào tập giấy. Anh nghe văng vẳng tiếng Simkin quát tháo thân chủ của ông ta một cách thô lỗ. Có chuyện gì đó về một con thú ăn kiến...?

Anh mở khuy chiếc áo sơ mi và để nó rơi xuống phía sau lưng trên sàn nhà phòng tắm. Anh mở nước vào bồn rửa mặt. Chiếc bồn hình bầu dục thô có vẻ mềm mại và xinh đẹp trong ánh sáng màu xám. Anh rờ cái màu trắng hầu như đồng nhất với các móng tay mình và hít lấy mùi nước cùng cái mùi hoi hoi xông lên từ miệng ống nước xả. Những sự xâm nhập bất ngờ của cái đẹp. Cuộc sống là như vậy đấy. Anh cúi đầu dưới vòi nước chảy và thở dài với cảm giác bất ngờ rồi sau đó là vui thích. Thưa ông M. de Jouvenel, nếu các mục đích của triết học chính trị như ông nói là khai hóa nhà cầm quyền, là gây ấn tượng với những kẻ tàn bạo, là cải thiện cách cư xử của họ, và kiểm soát năng lực của họ cho các nhiệm vụ xẫy dựng, thỉ tôi muốn nói rằng, anh không còn nói với ông de Jouvened, sự xuất hiện của James Hoffa trên chương trình truyền hình của ông đêm hôm kia khiến tôi nhận thấy sức mạnh của sự thiển cận phẫn nộ có thể kinh khủng đến mức nào. Tôi lấy làm tiếc cho các ông Giáo sư tội nghiệp trong nhóm của ông mà ông ta đang nghiền nát. Để tôi nói cho ông biết điều tôi muốn nóỉ với Hoffa. “Điều gì làm cho ông nghĩ chủ nghĩa hiện thực phải là tàn bạo?” Hai bàn tay Herzog đang đặt trên hai vòi nước; bàn tay trái đã tắt vòi nước nóng, bàn tay phải tăng thêm áp lực của nước lạnh. Nước chảy xuống da đầu và cổ. Anh rùng mình với bạo lực cực đoan của tư tưởng và cảm giác.

Cuối cùng, anh vươn thẳng cái đầu ướt đẫm và quấn nó trong chiếc khăn tắm, vừa vò và lắc đầu trong một cố gắng lấy lại phần nào bình tĩnh. Khi làm như vậy, anh chợt nghĩ cái việc vào phòng tắm cho bình tính là một trong những thói quen của anh. Dường như anh cảm thấy ở đây mình hiệu quả hơn, tự chủ hơn. Thật ra, anh nhớ lại, trong những tuần lễ ở Ludeyville anh đã đòi hỏi Madeleine cùng làm tình trên sàn phòng tắm. Nàng chiều ý, nhưng anh có thể thấy khi nằm trên nền gạch cũ nàng rất giận dữ. Làm như thế có nhiều cái lợi. Đây là cách mà trí tuệ toàn năng của con người tự vận dụng khi thực sự không có công việc gì. Lúc này anh hình dung lại trận mưa tháng Mười một từ trên trời trút xuống ngôi nhà đang sơn dở của anh ở Ludeyville. Lá cây sơn thẫm đỏ như giấy dó rơi lả tả, và trong rừng cây run rẩy những người thợ săn nhắm bắn vào con hươu - pằng, pằng, pằng - lái xe về nhà mang theo những con thú đã chết. Khói súng chậm rãi dâng lên ở bìa rừng. Herzog biết rằng trong lòng người vợ đang nằm ngửa của anh đang nguyền rủa anh. Herzog cố làm cho dục vọng của anh trở thành khôi hài để thấy toàn bộ nó phi lý thế nào, rõ ràng là hình thức khốn khổ nhất của sự tranh đấu của con người, chính là bản chất của sự nô lệ.

Rồi bất thần Herzog nhớ lại chuyện gì đó hoàn toàn khác đã xảy ra tại nhà Gersbach bên ngoài thị trấn Barrington chừng một tháng trước đây. Gersbach đang thắp những cây nến của ngày lễ Chanukah§ cho đứa con trai nhỏ của anh ta, Ephraim, làm méo mó phước lành Hebrew, rồi khiêu vũ với đứa bé. Ephraim được cho mặc bộ quần áo ngủ cài khuy xộc xệch, Valentine, mạnh mẽ và tàn phế, không nản chí với sự què quặt của mình - đó là nét quyến rũ lớn lao của anh ta; anh ta giận dổi vì mình là một người tàn tật chăng? Đừng hòng! Anh ta đang khiêu vũ, dậm chân, vỗ tay, mái tóc đỏ rực của anh ta, luôn luôn bị xén một cách tàn nhẫn ở chỗ gáy, bồng bềnh lên xuống, và anh ta nhìn đứa bé với sự âu yếm cuồng nhiệt, đôi mắt anh ta đen và nồng nàn. Bất cứ khi nào anh ta có cái dáng vẻ bề ngoài ấy vẻ hồng hào của khuôn mặt dường như bị cuốn hoàn toàn vào đôi mắt nâu của anh ta, khiến đôi gò má anh ta có vẻ gần như xốp. Đáng lẽ mình phải đoán ra, từ cái nhìn của Mady, hơi thở của nàng vọt ra khi nàng cười tự nhiên. Cái nhìn đó rất sâu. Lạ lùng. Cái nhìn như một chiếc đai thép uốn bung ra. Nàng yêu người diễn viên đó.

Bản thân thì thật là lố bịch! Herzog nói một cách bộp chộp, mặc dù với sự đau đớn, và tâm trí anh ngay lập tức tìm kiếm sự ổn định nghiêm chỉnh, nắm bắt (khi anh đang liếc, lắp lưỡi dao vào cái cán dao cạo râu) các ý tưởng của cuốn sách mới nhất của Giáo sư Hocking, công lý trên trái đất này có thể hay không thể mang tính tổng quát, và tính xã hội, nhưng phải phát xuất từ trong lòng mỗi người. Sự quái dị mang tính chủ quan phải được khắc phục, phải được cộng đồng sửa chữa, bằng nghĩa vụ hữu ích. Và như ông chỉ ra, đau khổ riêng tư đã biến thể từ sự khổ dâm. Nhưng chúng ta biết điều này. Chúng ta biết. Chúng ta biết nó. Sự đau khổ sáng tạo, như ông nghĩ... trong cốt lõi của tín ngưỡng Thiên Chúa giáo. Vậy nó là cái gì? Herzog thúc đẩy bản thân mình phải sáng tỏ hơn. Điều gì đang thực sự trong đầu mình? Có lẽ là cái này: mình có nên bắt hai đứa đó phải tuyên thệ không, hành hạ chúng, dí cái đèn hàn xì vào chân chúng? Tại sao? Chúng có quyền với nhau, thậm chí chúng có vẻ thuộc về nhau. Sao, thôi mặc kệ chúng. Nhưng còn công lý thì sao? - Công lý! Xem này ai cần công lý! Hầu hết nhân loại sống và chết mà không có - hoàn toàn không có công lý. Hàng tỷ người và trong nhiều thời đại, đã bị hành hạ, bị mắng chửi, bị bắt làm nô lệ, bị bóp nghẹt, đổ máu đến chết, bị chôn vùi mà không có công lý gì hơn súc vật. Nhưng Moses E. Herzog, đã ráng hết sức rống lên với sự đau thương và giận dữ, phải có công lý. Đó là sự đánh đổi của anh, để lấy lại tất cả những gì anh đã dằn nén, lấy lại quyền hạn của anh như một Bên Vô Tội. Tôi yêu con mèo nhỏ, bộ lông của nó ấm ấp, và tôi sẽ ngồi bên lò sưởi cho nó chút thức ăn, và con mèo nhỏ sẽ yêu tôi bởi vì tôi tốt bụng.§ Thế nên lúc này cơn phẫn nộ của anh dữ dội và sâu hoắm, khát máu, cực kỳ cuồng nhiệt, đến nỗi hai cánh tay và những ngón tay của anh khao khát bóp cổ chúng. Thế là quá lắm đối với trái tim trinh nguyên non nớt của anh. Tổ chức xã hội, với tất cả sự thô kệch và xấu xa của nó, đã hoàn tất nhiều công cuộc hơn, và là hiện thân cho nhiều lẽ phải hơn mình, vì ít ra đôi khi nó cũng có công lý. Mình là một gã bừa bãi mà nói về công lý. Mình chịu ơn những quyền lực đã tạo nên cho mình một cuộc sống con người. Mà nó ở đâu! Cuộc sống con người, lý do duy nhất cho sự tồn tại của mình ở đâu! Mình có cái gì để trưng ra cho bản thân mình? Chỉ có điều này thôi! Gương mặt anh trong tấm gương lấm lem trước mặt. Xà phòng đóng bọt quanh miệng như râu ria. Anh nhìn thấy đôi mắt bối rối, cuồng nộ của mình và anh phát ra một tiếng kêu thành lời. Chúa ơi! Cái sinh vật này là ai đây? Nó tự coi mình là con người. Nhưng nó là cái gì? Bản thân nó không phải là con người. Nhưng khao khát là người. Như một giấc mơ khó chịu, một ảo tưởng dai dẳng. Một nỗi mong mỏi. Tất cả nó từ đâu đến? Và nó là gì? Mà nó có thể là gì? Không phải sự ước mơ bất tử. Không, hoàn toàn có thê chết, nhưng là con người.

Khi đang mặc áo anh dự định đi thăm con trai vào Ngày của Cha Mẹ. Xe khách đi Catskill rời Bến West Side lúc 7 giờ sáng và cuộc hành trình trên xa lộ mất chưa tới ba tiếng. Anh nhớ hai năm trước mình còn vật vờ trên sân chơi bụi bặm với đám trẻ và các bậc phụ huynh, những tấm ván thô ráp của căn nhà tạm, những con dê và chuột lang mỏi mệt, những bụi cây trơ trụi, và mì sợi đựng trong các đĩa giấy. Đến 1 giờ thì anh hoàn toàn bị đánh bại, những thời khắc trước giờ xe chạy luôn khó khăn và u buồn, nhưng anh phải làm mọi thứ có thể được cho Marco. Còn về phần Daisy, cô ấy miễn được một chuyến đi. Cô ấy đã có những khó khăn riêng của mình rồi, mẹ cô ấy ngày càng già yếu. Herzog biết được chuyện này qua nhiều nguồn thông tin, và nó tác động đến anh rất nhiều khi nghe bà nguyên nhạc mẫu, mạnh khỏe, chuyên quyền, triệt để ủng hộ quyền bầu cử cho phụ nữ, một “phụ nữ hiện đại” với đôi kính kẹp mũi, và mái tóc “nhiều tiêu hơn muối” nay đã không còn khả năng tự chủ nữa. Bà tự suy diễn rằng Herzog ly dị Daisy vì cô làm gái làng chơi, mang thẻ vàng§ - Bà cụ Polina trong cơn ảo tưởng đã lại trở thành người Nga. Năm mươi năm sống ở Zanesville, bang Ohio, dần tan biến đi khi bà van nài Daisy đừng “đi với đàn ông” nữa. Sáng nào Daisy đáng thương cũng phải nghe mấy lời này sau khi cô đưa con tới trường và bản thân cô đi làm. Polina là một phụ nữ hết sức kiên định, đáng tin cậy, có trách nhiệm đến mức khắc nghiệt. Daisy là một nhân viên thống kê của Viện Thăm dò dư luận Gallup. Vì Marco, cô cố gắng làm cho ngôi nhà vui vẻ, nhưng cô không có tài năng về chuyện này, những con vẹt đuôi dài, cây cỏ, cá vàng, và các bản sao rực rỡ của họa phẩm Braque§ và Klee§ từ Viện Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại dường như làm tăng thêm sự buồn thảm cho ngôi nhà. Tương tự, mặc cho sự ngăn nắp của mình, những đường may thẳng tắp trên những chiếc tất, phấn sáp trên mặt và hai hàng lông mày kẻ lại bằng bút chì hòng đem lại diện mạo có thần hơn, Daisy vẫn không bao giờ chiến thắng được nỗi nặng trĩu trong lòng. Sau khi chùi rửa chiếc lồng chim, cho các con vật nhỏ bé ăn và tưới cây, cô vẫn phải đối diện với người mẹ già nua ở lối vào. Bà Polina đòi hỏi cô phải vất bỏ cuộc sống nhục nhã này. Bà bắt đầu bằng: “Daisy, mẹ xin con.” Rồi cuối cùng, bà quì gối van xin, ngồi xuống khó khăn với cái hông to bè, những bím tóc trắng buông thõng, mái đầu xám của bà dài và mỏng manh - nhiều vẻ thanh nhã nữ tính vẫn còn trong hình dạng cái đầu đó - và đôi kính kẹp mũi đong đưa trên sợi dây.

“Con không thể tiếp tục như thế này, con gái của mẹ ạ.”

Diasy cố gắng đỡ mẹ đứng lên: “Được rồi, mẹ. Con sẽ thay đổi. Con hứa sẽ thay đổi.”

“Bọn đàn ông vẫn đợi con ngoài phố.”

“Không, không đâu, mẹ.”

“Có, bọn đàn ông. Đây là tệ nạn xã hội. Con sẽ bị lây bệnh. Con sẽ chết một cái chết khủng khiếp. Con phải chấm dứt. Moses sẽ trở lại nếu con chấm dứt chuyện này.”

“Được rồi, mẹ. Mẹ đứng lên đi. Con sẽ chấm dứt mà.”

“Ở đời có nhiều cách kiếm sống. Nghe lời mẹ đi, Daisy. Mẹ xin con.”

“Mẹ không cần nói nữa đâu. Mẹ ngồi lên đi.”

Run rẩy và lụm cụm, với chân cẳng vụng về và đầu gối yếu ớt, bà lão Polina đứng lên khỏi sàn nhà và Daisy đưa bà đến ngồi xuống ghế. “Con sẽ đuổi tất cả bọn họ đi hết. Mẹ ngồi đây. Con sẽ bật ti vi lên. Mẹ muốn xem trường dạy nấu ăn? Dione Lucas hay Câu lạc bộ Điểm tâm?” Ánh nắng rọi qua tấm rèm cửa. Những hình ảnh lập lòe, lấp loáng trên màn hình trông có vẻ vàng vọt. Bà lão Polina tóc bạc, thanh lịch, đạo đức, tâm hồn cứng rắn, đan lát suốt ngày trước màn hình ti vi. Hàng xóm láng giềng lui tới thăm viếng bà. Người em họ Asya ở Bronx thỉnh thoảng cũng đến chơi. Vào những ngày thứ Năm có người phụ nữ đến lau chùi quét dọn. Nhưng bà cụ Polina nay ở tuổi ngoài tám mươi cuối cùng phải được đưa vào một viện dưỡng lão đâu đó trên Long Island. Những con người có cá tính mạnh mẽ nhất sống những ngày cuối cuộc đời như thế!

Ô, Daisy, anh rất tiếc về chuyện này. Anh thương xót...

Họa vô đơn chí, Herzog nghĩ. Hai cái má vừa cạo xong thấy xót, anh dùng nước hoa xoa lên, chùi các ngón tay vào chéo áo. Anh cầm lấy mũ, áo khoác, cà vạt và vội vã lao xuống cầu thang lờ mờ, chạy ra đường - vì thang máy chậm quá. Ở chỗ bãi đậu taxi anh thấy một tài xế người Puerto Rico đang chải chuốt mái tóc đen với một chiếc lược bỏ túi.

Moses ngồi vào ghế sau thắt cà vạt. Người tài xế quay lại nhìn. Cậu ta dò xét anh.

“Đi đâu đây, sếp?”

“Phố dưới.”

“Ông biết không, tôi có một chuyện trùng hợp để kể cho ông nghe.” Họ chạy theo hướng đông tới Broadway. Người tài xế vừa lái xe vừa quan sát anh qua tấm kính. Herzog cúi tới trước nhìn cho rõ cái tên anh tài xế bên cạnh đồng hồ cây số: Teodoro Valdepenas.

“Sáng sớm hôm nay,” Valdepenas kể. “Tôi nhìn thấy một người trên Đại lộ Lexington ăn mặc như ông, với đúng cái áo khoác y như vậy. Cái mũ.”

“Anh trông thấy mặt ông ta không?”

“Không... cái mặt thì tôi không nhìn thấy.” Chiếc taxi lắc lư chạy vào Broadway và tăng tốc hướng tới Wall Street.

“Chỗ nào trên đường Lexington?” Herzog hỏi.

“Ở mấy đường số 60 ấy.”

“Người đó đang làm gì?” Herzog hỏi tiếp.

“Đang hôn một phụ nữ mặc áo đỏ. Vì thế tôi không nhìn thấy mặt ông ta. Và hôn thế mới là hôn chứ! Có phải ông không?”

“Chắc là tôi đó.”

“Ông thích quá nhỉ!” Valdepenas vỗ vào tay lái. “Eo ơi, chuyện nghìn năm một thuở. Tôi chở một người từ La Guardia, qua Triboro và đường East River và thả ông ấy xuống tại đường số 72 và Lexington. Rồi trông thấy ông đang hôn một phụ nữ, rồi hai tiếng đồng hồ sau tôi gặp lại ông.”

“Như mò được cây kim dưới đáy biển,” Herzog nói.

Valdepenas hơi quay lại nhìn Herzog qua vai. “Đó thực sự là một phụ nữ đẹp. Ngực cô ta hết xẩy! Kinh khủng! Vợ ông hả?”

“Không, tôi không có vợ. Nàng cũng không có chồng.”

“Ôi, ông ngon lắm. Khi già tôi cũng sẽ làm như ông. Sao không!

Và ông hãy tin tôi. Tôi luôn tránh xa bọn nhóc tì. Cặp một nường dưới tuổi hăm lăm chỉ phí thì giờ. Tôi né loại đó. Một phụ nữ trên tuổi ba lăm chỉ mới bắt đầu nghiêm túc. Đó là hạng người hạ thấp những điều tốt đẹp nhất... Ông đi đâu đây?”

“Tòa án thành phố.”

“Ông là luật sư à? Hay mật thám?”

“Mặc cái áo này thì làm sao mà là thám tử được!”

“Trời, bây giờ các thám tử thậm chí mặc giẻ rách cũng được nữa. Tôi quan tâm làm gì! Nghe tôi này, tháng trước tôi thực sự nóng đầu với một con nhỏ. Cô nàng cứ nằm trên giường nhai kẹo cao su đọc tạp chí. Nghe như thể nó nói: ‘Làm gì với em đi!’ Tôi nói: ‘Này, Teddy đang ở đây. Còn nhai kẹo, đọc báo cái gì?’ Nó nói: “Thôi được, làm gì thì cho xong đi.’ Thái độ đó là cái giống gì! Tôi nói: ‘Trong xe của anh, nơi đấy tàu nhanh được. Chắc phải vả vào mồm em vì ăn nói như thế/ Và để tôi nói ông nghe. Cô ta chẳng khá khẩm gì về chuyện đó. Một đứa con gái mười tám tuổi thậm chí đi nặng cũng không biết cách.”

Herzog cười to, chủ yếu là do ngạc nhiên.

“Phải vậy không?” Valdepenas hỏi. “Ông đâu phải là trẻ con.”

“Không đâu.”

“Một phụ nữ trên bốn mươi thực sự là tuyệt cú mèo...” Họ đã đến Broadway và Houston. Một gã “hũ chìm” mặt mũi râu ria lởm chởm, quai hàm bạnh ngạo nghễ, cầm miếng giẻ bẩn thỉu chờ lau kính những chiếc xe chạy qua, giơ tay ra xin tiền boa. “Ngó thằng bợm này hành nghề ở đây,” Valdepenas nói. “Hắn làm bẩn cửa kính. Những gã to béo bao trả hết. Toàn bọn gan thỏ đế. Chúng không dám không trả. Tôi từng thấy những thằng đần phố Bowery này khạc nhổ lên nhiều chiếc xe. Chúng đừng chạm tay đến xe tôi thì tốt hơn. Tôi có thủ sẵn một dụng cụ thay lốp xe đây. Tôi sẽ đập vỡ đầu bọn chó chết đó!”

Mùa hè đổ bóng nặng nề trên con phố Broadway chênh chếch. Những cái bàn đã qua sử dụng và những chiếc ghế xoay, những chiếc hộp đựng hồ sơ tài liệu cũ màu xanh lá được bày ra lề đường - xanh màu bể cá, xanh màu cải chua. Lúc này, khu phố tài chính của New York đã đóng sập, nặng nề và không có ánh mặt trời. Ngay phía dưới là Nhà thờ Trinity Church. Herzog nhớ ra rằng anh đã hứa với Marco chỉ cho nó ngôi mộ của Alexander Hamilton§. Anh đã mô tả với con cuộc đấu súng của Hamilton với Burr§, thi thể đầy máu me của Hamilton được đưa về dưới đáy một chiếc thuyền vào một buổi sáng mùa hè. Marco lắng nghe, mặt tái xanh và điềm tĩnh, khuôn mặt đầy tàn nhang nhà Herzog của cậu không biểu lộ gì nhiều. Marco không bao giờ tỏ ra ngạc nhiên về lượng dữ kiện khổng lồ (kinh khủng!) trong đầu người cha của cậu. Tại bể nuôi cá Herzog kể ra sự phân loại vẩy cá – “Loại cotenoid, loại placoid...” Anh biết có thể bắt được cá vây tay (coelacanth) ở đâu, hay cấu trúc của dạ dày tôm hùm. Anh giảng giải tất cả những thứ này với con trai - chúng ta phải ngưng chuyện này lại, Herzog quyết định - một hành vi tội lỗi, một người cha đa cảm thái quá, một tấm gương xấu. Mình đã cố gắng quá sức với con.

Valdepenas vẫn tiếp tục nói trong khi Moses trả tiền xe. Cậu ta vui vẻ trả lời, nhưng như cái máy. Cậu ta đã không lắng nghe nữa. Sự dâm đãng hùng hồn, vui thú trong chốc lát. “Cất tiền đi, Tiến sĩ.”

“Hẹn gặp lại, Valdepenas.”

Anh quay lại nhìn tòa nhà tòa án màu xám đồ sộ. Bụi bốc lên trên cái cầu thang rộng, bậc đá đã mòn. Đi lên, Herzog bắt gặp một bó hoa violet - do một phụ nữ đánh rơi. Có lẽ là cô dâu. Bó hoa vẫn còn phảng phất chút mùi nước hoa, nhưng chúng làm anh nghĩ đến Massachusetts - Ludeyville. Lúc này những đóa mẫu đơn đã mãn khai, mùi bụi nhài cam tỏa hương thoang thoảng. Madeleine phun chậu rửa với nước hoa tử đinh hương khử mùi. Những đóa violet này có mùi như nước mắt phụ nữ. Anh vùi bó hoa vào một thùng rác, hy vọng khi trước nó không rơi từ một bàn tay thất vọng. Anh đi qua cái cửa quay bốn cánh vào trong sảnh, thọc tay vào túi tìm mảnh giấy gấp lại có ghi số điện thoại của Wachsel. Còn quá sớm chưa tiện gọi. Simkin và thân chủ của ông ta không có thì giờ xuống phố.

Không có việc gì làm, Herzog đi lang thang trong những hành lang tối thênh thang trên lầu nơi các cửa bật bọc đệm gắn những cửa sổ nhỏ dẫn vào phòng xử án. Anh ghé mắt dòm vào một trong những phòng này, những băng ghế bằng gỗ gụ rộng rãi trông thật thảnh thơi. Anh bước vào, trang trọng bỏ mũ và gật đầu chào vị quan tòa mà ông ta chẳng đoái hoài gì đến anh. To người, đầu hói, lạnh lùng, giọng nói trầm, ngài Thẩm phán đặt nắm tay trên các tài liệu. Căn phòng, với trần nhà trang hoàng lộng lẫy, rộng thênh thang, các bức tường màu vàng da bò ảm đạm. Khi một trong những viên cảnh sát mở cánh cửa phía sau hàng ghế, người ta nhìn thấy chấn song của các phòng giam. Herzog bắt chéo chân (với phong cách nhất định; anh không bao giờ thiếu vẻ thanh lịch, ngay cả khi anh gãi), và nhíu mắt, tập trung, hơi nghiêng đầu một chút khi anh chuẩn bị lắng nghe, một khuynh hướng anh thừa hưởng từ thân mẫu anh.

Thoạt đầu có vẻ không có chuyện gì mấy. Một nhóm nhỏ các luật sư và thân chủ hầu như tình cờ nói chuyện với nhau, sắp xếp các chi tiết. Vị quan tòa cao giọng cắt ngang.

“Mới cách đây một phút. Ông nói là...?

“Ông ấy nói...”

“Để tôi nghe chính ông ta nói. Ông nói là...”

“Thưa ngài không ạ. Tôi không nói thế.”

Ông chánh án hỏi: “Vậy thì ý ông ra sao? Phía luật sư, điều này là có ý gì?”

“Lời biện hộ của thân chủ tôi vẫn là như thế - không có tội.”

“Tôi đã không...”

“Thưa quan tòa Mistuh, ông ta có làm thế,” giọng nói của một người da đen cất lên, không có vẻ ra sức thuyết phục.

“...Kéo người đàn ông này, say rượu, ra khỏi Đại lộ St. Nicholas, vào trong hầm của cơ sở tại - địa chỉ chính xác là gì? Với ý định cướp.” Đây là giọng trầm chủ đạo của ông chánh án: ông ta nói đặc giọng New York.

Từ phía sau, lúc này Herzog nhận ra bị cáo trong phiên tòa. Anh ta là một người da đen mặc chiếc quần màu nâu bẩn thỉu. Hai chân anh ta rõ ràng là đang run với nhiều lo lắng. Trông anh ta như sắp chạy đua, thậm chí anh ta hơi rùn người lại một chút, trong cái quần rộng màu ca cao như thế đang đứng ở vạch xuất phát. Nhưng cách anh ta chừng mười bước chân phía trước là các chấn song bóng loáng của nhà giam. Nguyên cáo quấn băng trên đầu.

“Lúc đó trong túi anh có bao nhiêu tiền?”

“Sáu mươi tám xu, thưa ngài,” người quấn băng đáp.

“Và anh ta có buộc anh vào trong hầm không?”

Bị cáo nói: “Không, thưa ngài.”

“Tòa không hỏi anh. Hãy ngậm miệng lại,” vị quan tòa bực tức.

Lúc này người bị thương quay cái đầu bị băng bó lại. Herzog nhìn thấy một khuôn mặt già nua, đen đúa và khô khốc, đôi mắt có quầng đỏ. “Không, thưa ngài. Anh ta nói sẽ cho tôi đồ uống.”

“Anh có biết anh ta không?”

“Không thưa ngài, nhưng anh ta cho tôi đồ uống.”

“Và anh cùng đi với người lạ này vào hầm tại - địa chỉ nào? Ông lục sự, những giấy tờ đó đâu rồi?” Lúc này Herzog nhận thấy vị chánh án tự giúp vui mình và những kẻ vất vưởng có mặt trong phòng xử với một màn hoạnh họe. Nếu không có những chuyện này, những buổi xử án sẽ buồn tẻ lắm. “Chuyện gì xảy ra dưới hầm?” Ông ta xem các mẫu giấy được lục sự chuyển sang.

“Hắn đánh tôi.”

“Không cảnh báo trước? Anh ta đứng ở đâu, sau lưng anh à?”

“Tôi không thể nhìn thấy được. Máu chảy xuống. Trong mắt. Tôi không nhìn thấy được gì hết.”

Đôi chân căng thẳng kia thèm khát tự do. Chúng sẵn sàng bỏ chạy.

“Và anh ta lấy sáu mươi tám xu của anh?”

“Tôi níu lấy anh ta và bắt đầu kêu to. Sau đó hắn đá tôi một cú nữa.”

“Anh đánh người này bằng gì?”

“Thưa ngài, thân chủ của tôi phủ nhận đã đánh anh ta,” vị luật sư nói. “Họ là người quen với nhau. Họ cùng đi nhậu nhẹt với nhau ạ.”

Người mặt đen, đầu quấn băng, môi trễ xuống, mắt đỏ và ráo hoảnh, nhìn vị luật sư chằm chặp: “Tôi không biết hắn ta là ai.”

“Bất cứ cú đánh nào như thế đều có thể giết chết người đàn ông này.”

Herzog nghe quan tòa nói: “Tấn công với ý định trấn lột.” Vị chánh án thêm. “Tôi cho rằng khi khởi sự nguyên cáo đã say rượu.”

Đó là - máu anh ta khá loãng với rượu whisky khi nó nhỏ xuống bụi than. Máu có rượu chảy ra theo cách như thế. Gã tội phạm bắt đầu đi, cùng với sự căng thẳng hung bạo trong cái quần rộng thùng thình buồn cười. Anh cớm với hai cái má xệ mỡ kiểu cảnh sát, trông gần như có vẻ tử tế khi dẫn gã tội phạm về xà lim. Mặt láng bóng, anh ta mở rộng cánh cửa và vỗ vào vai tội nhân rồi đẩy anh ta vào.

Một nhóm người mới đứng trước mặt viên chánh án, một người mặc thường phục đang khai: “Lúc 7 giờ 38 phút chiều tại một bồn tiểu trong buồng vệ sinh nam giới ở tầng dưới, nhà ga Grand Central... người đàn ông này (nói tên) đứng ở ô bên cạnh với qua, để tay lên cơ quan sinh dục của tôi đồng thời nói...”

Viên thám tử, một chuyên gia trong các phòng vệ sinh nam, la cà ở đó, một con mồi, Herzog nghĩ. Với tốc độ và sự chuyên nghiệp của lời khai, ta biết ngay đó là chuyện thường ngày ở huyện.

“Do vậy tôi bắt anh ta vì các vi phạm...” Trước khi người mặc thường phục kể hết các quy định số mấy số mấy, vị chánh án nói: “Có tội - không có tội?”

Can phạm là một người nước ngoài trẻ tuổi, cao lớn, một người Đức. Hộ chiếu của anh ta được trình ra. Anh ta mặc một chiếc áo khoác dài bằng da màu nâu cài thắt lưng chặt, và cái đầu nhỏ bé của anh ta được che phủ với những lọn tóc xoăn; anh ta có đôi chân mày đỏ. Hóa ra anh ta là một thực tập sinh trong một bệnh viện Brooklyn. Ở đây thì vị quan tòa khiến Herzog ngạc nhiên; anh đã cho ông ta là một quan tòa chính trị béo ị tầm thường, hay cằn nhằn, dốt nát, diễn kịch trước những người vô công rồi nghề ngồi trên các băng ghế trong phòng xử (gồm luôn cả Herzog). Nhưng bằng cử chỉ kéo cái cổ áo chùng đen, Herzog nghĩ, ông ta cho thấy muốn luật sư của bị cáo dừng lại, ông nói: “Tốt hơn là anh nên thông báo cho thân chủ của mình biết, nếu anh ta nhận là có tội, anh ta sẽ không bao giờ được hành nghề y tại nước Mỹ nữa.”

Khối thịt nổi lên từ miệng cái áo đen của vị chánh án, gần như không có mắt, hoặc mắt trợn tròn, rốt cuộc, là một cái đầu người. Giọng nói rỗng tuếch, dốt nát, một giọng nói của con người. Ta không hủy hoại sự nghiệp của một con người chỉ vì anh ta quy hàng nỗi thôi thúc trong cái hang hôi hám dưới nhà ga Grand Central, nơi ô uế của thành phố, nơi không ai có thể chắc chắn giữ vững mình được, nơi cảnh sát (có lẽ tự họ theo cái cách cho sẵn) dụ dỗ và giăng bẫy những con người đáng thương. Valdepenas đã nhắc nhở anh rằng hiện nay các tay cớm ăn mặc giả trang để lừa tóm những tên cướp của, những kẻ dụ dỗ đàn bà con gái, và nếu họ có cải trang khác giới nhân danh pháp luật, thì họ sẽ còn nghĩ đến chuyện gì? Sự sáng tạo sâu sắc hơn trong trí tưởng tượng của cảnh sát... Anh chống lại sự biến tướng này của những người thi hành luật pháp. Những hành vi tình dục thuộc bất cứ loại nào, miễn là chúng không gây xáo trộn sự bình yên, miễn là chúng không làm tổn thương đến trẻ em nhỏ tuổi, đều là chuyện riêng tư. Ngoại trừ đối với trẻ con. Không bao giờ được làm điều đó với trẻ con. Điều đó phải nghiêm ngặt.

Cùng lúc đó, anh quan sát một cách chăm chú. Vụ xử người bác sĩ thực tập được tiếp tục, và các nhân vật chính trong một vụ cướp có dự mưu ra trước vành móng ngựa. Tù nhân là một cậu con trai, dù mặt cậu có những nếp nhăn kỳ lạ, một số nét có vẻ con gái, những nét khác thì nam tính vừa đủ. Cậu mặc một chiếc áo sơ mi màu xanh lục lấm lem. Mái tóc nhuộm của cậu vừa dài, cứng, vừa bẩn thỉu. Cậu có đôi mắt tròn nhợt nhạt, và cậu cười với sự vui vẻ vô hồn - không, tệ hơn vô hồn. Giọng nói của cậu, khi cậu trả lời các câu hỏi, the thé, lạnh như băng buốt óc trong sự giả bộ lên gân của nó.

“Tên gì?”

“Tên nào, thưa ngài?”

“Tên của cậu.”

“Tên tôi con trai, hay tên tôi con gái?

“Ồ, ta hiểu rồi...” Giật mình vì chuyện này, vị quan tòa đảo mắt khắp phòng xử, nhìn khắp đám cử tọa. Hãy nghe điều này. Moses chồm người tới trước. “Chà, cậu là gì, trai hay gái?”

“Cái đó còn tùy người ta muốn tôi là gì. Có người muốn tôi là con trai, những người khác lại muốn tôi là con gái.”

“Muốn gì?”

“Muốn tình dục, thưa ngài.”

“Được rồi, tên con trai của cậu là gì?

“Aleck, thưa ngài. Nếu con gái thì tên tôi là Alice.”

“Cậu làm việc ở đâu?”

“Trong các quán rượu dọc Đại lộ số 3. Tôi chỉ việc ngồi đó thôi.”

“Đó là cách kiếm sống của cậu sao?

“Thưa ngài, tôi bán dâm.”

Những kẻ vô công rồi nghề, các luật sư, cảnh sát nhe răng cười, và bản thân vị chánh án cũng cảm thấy rất thú vị với cảnh này - chỉ có một người phụ nữ mập thù lù đứng bên cạnh với đôi cánh tay trần nặng nề là không tham dự vào chuyện đó. “Nếu cậu tắm rửa sạch sẽ chẳng tốt hơn cho công việc của cậu sao?” Vị chánh án hỏi. Ôi các diễn viên! Moses nghĩ. Tất cả đều là diễn viên hết!

“Dơ bẩn làm cho công việc thuận lợi hơn, thưa tòa.” Cái giọng nam cao lạnh lẽo đột ngột sắc bén và nhanh nhạy. Vị chánh án tỏ ra rất hài lòng. Ông chắp hai bàn tay to tướng vào nhau, hỏi.

“Cậu bị buộc tội gì?”

“Cướp có dự mưu sử dụng súng giả tại Cửa hàng Thuốc và Tạp hóa trên đường số 14. Cậu ta bảo thu ngân đưa hết tiền cho mình, nhưng người thu ngân đánh và tước vũ khí của cậu ta.”

“Súng giả! Người thu ngân đâu?”

Thu ngân là người đàn bà to béo với hai cánh tay mập mạp. Trên đầu bà dày đặc ống cuộn tóc màu xám. Hai vai bà khá lớn. Sự sột sắng dường như làm cho khuôn mặt có cái mũi ngắn của bà điên tiết.

“Là tôi, thưa ngài. Marie Poont.”

“Marie? Chị là một phụ nữ dũng cảm, Marie, một người suy nghĩ nhanh nhạy. Hãy nói xem chuyện xảy ra như thế nào.”

“Hắn chỉ làm như trong túi áo mình có một khẩu súng, và đưa cho tôi một chiếc túi bảo tôi bỏ tiền vào.” Moses nhìn thấy một tinh thần mạnh mẽ và giản dị, một người vai u thịt bắp, nói theo khẩu ngữ; linh hồn bất tử bị bao bọc trong cái hầm thân xác. “Tôi biết hắn định lừa.”

“Chị đã làm gì?”

“Tôi có một cái gậy đánh bóng chày, thưa ngài. Cửa hàng chúng tôi bán thứ đó. Tôi quật một gậy vào cánh tay.”

“Chị làm tốt lắm. Chuyện xảy ra như thế phải không, Aleck?”

“Thưa phải ạ,” cậu ta trả lời với giọng rõ ràng và lạnh lẽo. Herzog cố đoán bí mật của sự vui vẻ tỉnh táo này. Quan điểm của Aleck là gì trong hành động này? Dường như cậu ta chỉ đang mang lại cho thế gian màn hài kịch để gây cười, sự đùa giỡn để vui đùa. Với mái tóc nhuộm như mớ len lông cừu mòn vẹt vì mùa đông, và đôi mắt tròn, còn dấu vết mascara, quần bó sát khêu gợi, và cả nét gì đó non nớt trong niềm vui đầy thù hận, cậu ta là một diễn viên trong mơ. Với sự tưởng tượng xấu xa, cậu bất chấp một hiện thực xấu xa, trong tiềm thức cậu ta khẳng định với vị chánh án: “Uy quyền của ngài và sự bệ rạc của tôi là một, và cùng một giuộc thôi.” Phải, nó phải là điều gì giống như thế, Herzog quyết định. Sandor Himmelstein đã tuyên bố một cách giận dữ rằng mọi linh hồn đang sống đều là đĩ điếm. Đương nhiên, ông chánh án không dạng háng đúng nghĩa đen, nhưng chắc chắn là ông ta đã làm tất cả những gì cần thiết trong cơ cấu chính quyền để được bổ nhiệm. Dẫu sao, cũng không có gì về phần ông chống lại sự cáo buộc đó. Vẻ mặt ông trông hoàn toàn tình táo, không cần ra vẻ đạo đức giả. Aleck mới là người khẳng định sự quyến rũ, thậm chí một lượng uy tín “tinh thần” nhất định. Chắc là có ai đó đã bảo cậu ta rằng khẩu dâm là con đường đi tới chân lý và danh dự. Thế thì cậu bé Aleck nhuộm tóc và bầm dập này cũng có được một ý tưởng. Cậu ta trong sạch hơn, cao thượng hơn bất cứ một kẻ cổ lỗ sĩ nào, cậu không nói dối. Không phải chỉ Sandor mới có những ý tưởng như thế - những ý tưởng lạ lùng, tối giản về chân lý và danh dự. Chủ nghĩa hiện thực. Sự bẩn thỉu trong địa vị siêu việt.

“Có tiền án dính líu đến ma túy. Điều đó có thể đoán trước được. Cậu ta cần tiền để chơi thuốc, phải không?”

“Đúng vậy, thưa ngài.” Aleck đáp. “Tôi đã gần như không ra tay vì người phụ nữ này trông khá dữ dội. Tôi biết bà ấy có thể mạnh lắm. Nhưng dù sao tôi cũng đánh liều.”

Trừ khi được hỏi, Marie Poont không nói gì. Đầu bà buông thõng.

Vị thẩm phán nói: “Aleck, nếu cậu còn tiếp tục như thế này, cậu sẽ ra nghĩa địa thôi... Ta tuyên án bốn đến năm năm tù giam.”

Xuống mồ! Đôi mắt thực sự vô hồn, và sự dịu dàng căng thẳng này tàn héo từ đôi môi. Nào, Aleck, như thế được không? Liệu cậu sẽ nghĩ - trở nên nghiêm túc? Nhưng Aleck trở nên nghiêm túc để làm gì? Cậu ta có thể hy vọng điều gì từ đó? Lúc này cậu ta đang trở lại xà lim, và cậu gọi với lại: “Tạm biệt tất cả! Tạm biệt.” Ngọt ngào và văng vẳng lại. “Tạm biệttttt.” Một giọng nói băng giá. Họ đẩy cậu ra ngoài.

Vị quan tòa lắc đầu. Mấy thằng bóng này, đúng là một đám quái dị! Ông rút từ trong chiếc áo đen ra một chiếc khăn tay, lau cổ, ngước cằm lên và hứng được ánh vàng từ nhiều ngọn đèn rọi xuống mặt. Ông ta đang mủn cười. Marie Poont vẫn đang đợi, và vị quan tòa nói: “Cám ơn cô. Giờ cô có thể đi được rồi.”

Herzog nhận ra mình đang ngồi bắt chéo chân một cách thanh lịch, cái vành hình bầu dục bờm xờm của chiếc mũ ấn trên đùi anh. Cái áo vét sọc vẫn cài khuy và căng ra vì dáng ngồi háo hức của anh, anh đã quan sát tất cả những gì diễn ra với cái nhìn thông minh điềm tĩnh, duyên dáng và cảm thông - như bài hát xưa, anh nghĩ: “Ruồi bu quanh tôi, ruồi bu quanh anh, Chúa Jesus không có con ruồi nào bay quanh.” Một người đàn ông thanh lịch và nhân đức sẽ nằm ngoài quyền lực pháp lý của cảnh sát, miễn nhiễm với các hình thức thấp hơn của đau khổ và trừng phạt. Herzog chuyển chân trụ trên băng ghế, thọc tay vào túi áo. Anh có đồng mười xu nào để gọi điện thoại không? Anh phải gọi Wachsel. Nhưng anh không với tay tới đồng xu (anh đang béo lên chăng?) và anh đứng lên. Ngay khi vừa đứng trên đôi chân, anh cảm thấy mình có vấn đề. Anh cảm thấy có điều gì đó kinh khủng, phừng phừng, đau đớn, xát vào trong huyết quản anh, nhức nhối và nóng bừng các mạch máu, mặt và tim anh. Anh biết người anh đang trắng bệnh, dù mạch đập dữ dội trong đầu anh. Anh thấy vị chánh án đang nhìn anh chằm chặp như thể Herzog ra khỏi phòng xử án mà quên gật đầu chào ông... Nhưng anh quay lưng đi vội vã ra hành lang, xô mạnh những cánh cửa quay sang bên. Anh mở cổ áo, đánh vật với cái khuyết cứng quèo của chiếc áo mới. Mồ hôi túa ra mặt anh. Anh bắt đầu thở bình thường hơn khi đứng cạnh cửa sổ rộng và cao. Ở bệ cửa có một khung song sắt. Một luồng gió mát hơn thổi vào qua khung này, và bụi cũng lặng lẽ xoáy vòng dưới các khe của rèm cửa chớp màu xanh đen. Một số bạn chí cốt của Herzog, không kể Bác Arye - và thân phụ anh, khi nghĩ về chuyện này - đã chết vì trụy tim, và có lúc Herzog nghĩ anh cũng bị đau tim. Nhưng không đâu, anh thực sự rất mạnh và khỏe, và không... Anh đang nói gì nhỉ? Anh đã thụ án xong, tuy vậy: không may mắn như thế. Anh phải sống. Phải hoàn tất phần việc của mình, bất kể đó là gì.

Sức nóng trong ngực anh giảm xuống. Lúc đó anh có cảm giác như đang nuốt một búng chất độc. Nhưng bây giờ anh ngờ rằng chất độc này nổi lên từ bên trong. Anh biết chắc như thế. Cái gì đã sản sinh ra chất độc đó? Anh có phải cho rằng cái gì đó từng tốt đẹp trong anh bây giờ hỏng đi thành ra xấu? Hay nó vốn đã xấu? Sự xấu ác của chính anh chăng? Nhìn thấy người ta nằm dưới bàn tay của pháp luật đã kích động anh. Cái trán đỏ của người bác sĩ thực tập, đôi chân run rẩy của người da đen làm anh thấy khiếp đảm. Nhưng anh cũng nghi ngờ phản ứng của chính mình. Có nhiều người, Simkin, chẳng hạn, hay Himmelstein, hay bác sĩ Edvig, những kẻ tin rằng theo một cách nào đó Herzog khá khờ khạo, rằng những cảm xúc nhân đạo của anh là trẻ con. Rằng anh được miễn khỏi quá trình hủy diệt những tình cảm nhất định như con ngỗng nuôi được miễn khỏi lưỡi rìu. Phải, một con ngỗng nuôi! Dường như Simkin nhìn anh như nhìn cô gái ngây thơ đau ốm đó, người bà con động kinh mà Madeleine cố ý đả thương. Những người Do Thái trẻ, được nuôi dưỡng theo các nguyên tắc đạo đức như các mệnh phụ thời Victoria, được dạy chơi đàn piano và thêu thùa, Herzog nghĩ. Mà hôm nay mình đến đây là để nhìn thấy những điều gì khác cơ. Đó mới là mục đích của mình.

Mình cố ý đọc sai hợp đồng của mình. Mình không bao giờ là nhân vật chính, mà chỉ là thân xác vay mượn. Hiển nhiên là mình tiếp tục tin vào Thượng đế. Tuy chẳng bao giờ thú nhận chuyện đó. Còn gì khác giải thích hành vi và cuộc sống của mình? Vì vậy mình cũng có thể thừa nhận sự hiện hữu của mọi sự, chỉ vì nếu không thừa nhận như thế thì thậm chí mình sẽ không thể được mô tả. Hành vi của mình ngụ ý rằng có một rào cản mà ngay từ đầu mình đã xô đẩy nó, và xô đẩy suốt đời, với niềm tin rằng cần thiết phải xô đẩy, rồi nó sẽ đưa đến một kết quả. Có lẽ cuối cùng mình còn có thể vượt qua rào cản ấy. Hẳn là mình luôn luôn có một ý tưởng như thế. Đó có phải là đức tin không? Hay đó chỉ đơn giản là tính khí trẻ con mong được yêu thương vì đã thực hiện nhiệm vụ mình được giao cho? Nó là như thế, nếu ta tìm kiếm lời lý giải về tâm lý, chứng trầm cảm kinh điển và trẻ con. Nhưng Herzog không tin rằng lời lý giải khắt khe hay nhỏ nhen nhất, theo quy luật hà tiện nhất thiết phải là đúng nhất. Những thôi thúc háo hức, tình yêu, cường độ mãnh liệt, sự ngây ngất đam mê làm cho người đàn ông tương tư. Mình có thể chịu đựng sự dằn vặt bên trong đó bao lâu? Bức tường mặt tiền của cơ thể này sẽ đổ xuống. Toàn bộ cuộc sống của mình đập phá các ranh giới của nó, và sức mạnh của những ham muốn bị trở ngại trở thành độc dược cay đắng. Xấu xa, xấu xa, xấu xa... Tình yêu ngây ngất, đặc trưng, kích động hóa thành độc ác xấu xa.

Anh đang đau đớn. Anh nên đau đớn. Đúng thôi. Giá mà bởi vì anh đã yêu cầu nhiều người nói dối anh, nhiều, nhiều người, cố nhiên bắt đầu từ mẹ anh. Những bà mẹ nói dối con cái của họ theo yêu cầu. Nhưng có lẽ mẹ anh cũng bị tác động bởi khối u sầu, nỗi u sầu của chính bản thân mà bà nhìn thấy trong Moses. Cái vẻ của gia đình, đôi mắt, những ánh mắt này. Dù anh nhớ lại với tình thương yêu vẻ mặt buồn rầu của mẹ anh, trong thâm tâm anh không thể nói rằng anh muốn nhìn thấy nỗi buồn ấy miên viễn. Phải, nó phản ánh kinh nghiệm sâu sắc của một nòi giống, thái độ của nó đối với hạnh phúc và sự sống còn. Trường hợp con người buồn bã ảm đạm này, cái vỏ tăm tối này, những nét chai sạn này của sự phục tùng số phận một kiếp người, khuôn mặt rực rỡ này cho thấy những phản ứng tinh thần tốt đẹp nhất của mẹ anh với sự vĩ đại của cuộc sống, sự phong phú của nỗi buồn phiền, và cái chết. Được rồi, bà đẹp. Nhưng anh hy vọng sự việc sẽ thay đổi. Khi chúng ta biết chấp nhận cái chết hơn, chúng ta sẽ mang một vẻ mặt khác, chúng ta những con người. Biểu dáng của chúng ta sẽ thay đổi. Khi chúng ta chấp nhận!

Bà cũng không bao giờ nói dối để tránh làm tổn thương tình cảm của anh. Herzog nhớ lại một buổi chiều muộn, bà đưa anh tới cửa sổ phòng trước vì anh có một câu hỏi về Kinh thánh: Adam được tạo ra từ bụi đất như thế nào. Lúc đó mình sáu hay bảy tuổi. Và bà sắp cho mình thấy bằng chứng. Váy của bà màu nâu và xám. Tóc bà dày và đen, màu muối tiêu đã bắt đầu len lỏi. Nơi cửa sổ bà có gì đó để chỉ cho mình. Ánh sáng dội lại từ tuyết ngoài đường phố, nếu không có ánh sáng đó thì ngày đã tối rồi. Mỗi cửa sổ có những đường viền sơn màu - vàng, hổ phách, đỏ - và những vết nứt ngoằn ngoèo trên các ô cửa lạnh lẽo. Tại các lề đường là những cây cột điện lớn màu nâu vào thời đó, nhiều cột có đóng thanh ngang trên đầu với bộ phận cách điện bằng thủy tinh màu xanh ve, và những con chim sẻ nâu đậu túm tụm trên những thanh ngang đỡ những sợi dây điện vòng cung lạnh giá. Bà Sarah Herzog xòe bàn tay ra và nói: “Hãy nhìn thật cẩn thận, và con sẽ thấy Adam được tạo nên bằng gì.” Bà dùng một ngón tay chà lên bàn tay, chà mãi cho đến khi trên làn da có nếp nhăn sâu hoắm của bà xuất hiện thứ gì đó đen đen, một thứ mà chắc chắn là anh trông như đất. “Con thấy chưa. Đúng như thế.”

Giờ đây, một người đàn ông trưởng thành, đứng bên cái cửa sổ lớn không màu sắc, như một cánh buồm bất động bên ngoài tòa án của vị quan tòa, Herzog cũng làm như mẹ anh ngày xưa. Anh chà bàn tay, mủn cười, và có kết quả; một chút cái thứ màu đen sẫm bắt đầu hiện ra trong lòng bàn tay anh. Lúc này anh đứng nhìn chằm chặp vào những ô mắt cáo tối đen trên khung lưới tản nhiệt bằng đồng. Có lẽ mẹ đã cho mình bằng chứng này phần nào trong tinh thần hài hước. Sự dí dỏm mà ta chỉ có thể có được khi suy nghĩ về cái chết thật đơn giản, khi ta suy xét xem con người thực sự là gì. Tuần mà bà qua đời cũng là vào mùa đông. Chuyện xảy ra ở Chicago, và Herzog mười sáu tuổi, sắp trở thành một thanh niên. Khi đó mẹ anh đang ở West Side. Bà đang hấp hối. Rõ ràng anh không muốn can dự vào chuyện này. Anh đã trở thành một nhà tư tưởng tự do, Darwin, Haeckel và Spencer đối với anh là đã cũ rồi. Anh và Zelig Koninski (đã xảy ra chuyện gì với những năm tháng tuổi trẻ quý giá đó?) coi thường cái thư viện chi nhánh. Họ mua những cuốn sách dày cộm về đủ thể loại từ cái thùng sách đồng giá ba mươi chín xu tại cửa hàng của Walgreen - Thế giới như là Ý chí và Biểu tượng và Sự Sa sút của phương Tây. Và chuyện gì đang diễn ra! Herzog nhíu mày buộc trí nhớ hoạt động. Cha làm việc ban đêm và ngủ ban ngày Mình phải đi nhón chân trong nhà. Nếu mình làm cho cha thức dậy, ông sẽ nổi khùng. Chiếc quần yếm của ông sặc mùi dầu lanh móc phía sau cánh của phòng tắm. Lúc 3 giờ chiều, ông cởi trần ra uống trà, lặng lẽ, khuôn mặt ông đầy nét giận dữ và nghiêm khắc. Nhưng dần dần ông lại trở thành một nhà doanh nghiệp, kinh doanh một cách thần kỳ trên phố Cherry, đối diện với nhè thổ của người da đen, giữa những chuyến tàu vận chuyển hàng hóa. Ông có một bàn viết có nắp đậy. Ông cạo ria mép. Và Mẹ đột ngột qua đời. Và vào những đêm đông mình vào trong bếp nghiên cứu sự Sa sút của phương Tây. Cái bàn tròn được phủ một tấm vải dầu.

Đó là một tháng Giêng khiếp đảm, đường phố đóng lớp băng cứng như đá. Mặt trăng nằm trên lớp tuyết lấp loáng của những mảnh sân sau, nơi những hàng hiên bằng gỗ thô kệch ngả bóng. Bên dưới nhà bếp là phòng cấp nhiệt. Người lao công đốt lửa, cái tạp dề của ông ta là một tấm vải bao bì, hàm râu người da đen của ông lẫn bụi than thành ra cứng lại. Chiếc xẻng cào sột soạt trên nền xi măng, rồi va lanh canh vào miệng lò. Ông ta thường hất mạnh chiếc xẻng để đóng cánh cửa kim loại. Rồi ông hốt tro vào giỏ mang ra ngoài - những chiếc giỏ đựng đào cũ. Mỗi khi có dịp, mình thường ôm thân mật các cô gái giặt giũ trong phòng tắm nước nóng ở bên dưới. Nhưng bây giờ mình đang nghiền ngẫm về Spengler§, vật vã và chết đuối trong những viễn kiến mênh mông như đại dương của gã người Đức nham hiểm đó. Trước hết là thời Tiền Trung cổ, mà mỗi khi nghĩ đến, tất cả bọn đàn ông đều thở dài - xứ Hy Lạp xinh đẹp! Rồi đến kỷ nguyên của Nhà chiêm tinh, và kỷ nguyên của Faustian§. Mình được biết rằng, một người Do Thái, sinh ra đã là Nhà chiêm tinh và rằng những Nhà chiêm tinh đã có thời vĩ đại của mình, mội thời đại vĩnh viễn trôi qua. Dù có cố sức thế nào mình cũng không thể nắm hiểu được ý tưởng về thế giới của người Kitô giáo và Faustian, vĩnh viễn là những kiến thức xa lạ đối với mình. Disraeli§ nghĩ ông có thể hiểu và lãnh đạo được nước Anh, nhưng ông hoàn toàn sai lầm. Tốt hơn, mình nên giao phó bản thân cho số phận. Một người Do Thái là một di tích, như loài thằn lằn là di tích của thời vĩ đại của các loài bò sát. Mình có thể làm lợi một cách phản trắc bằng cách lừa bịp đám dân không phải Do Thái, đám súc vật lao động của nền văn minh đã thoái hóa và bầm dập. Dù sao, đó là một thời đại của sự cạn kiệt về tinh thần, tất cả các giấc mơ cũ đã được mơ xong. Mình nổi giận; mình nóng người như cái lò sưởi kia; càng đọc càng phẫn nộ.

Khi mình nhìn ra bên ngoài trang giấy dày đặc chữ và sự thông thái rởm quỷ quyệt, trái tim mình đã nhiễm phải tham vọng và những con vi trùng phục thù, Mẹ đang vào nhà bếp. Nhìn thấy ánh sáng dưới cửa, từ phòng bệnh, bà đi hết chiều dọc của ngôi nhà. Trong khi bà bệnh, tóc của bà được cắt đi và điều này khiến những đôi mắt đó khó nhận ra. Hoặc không, mái tóc ngắn của bà khiến cho thông điệp của nó đơn giản hơn: Này con, đấy là cái chết.

“Mẹ trông thấy đèn sáng,” bà nói. “Con làm gì mà khuya khoắt thế?” Nhưng những người đang hấp hối, với chính họ, đã buông tay nhiều tiếng đồng hồ rồi. Bà chỉ thương xót mình, đứa con côi cút của bà hiểu rằng mình là người ra dấu, mình tham vọng, mình là một thằng ngu; bà nghĩ mình sẽ cần có thị lực và sức mạnh vào một ngày nhất định của sự phán xét.

Vài ngày sau đó khi bà không còn nói năng gì được nữa, bà vẫn cố gắng an ủi Moses. Như hồi ở Montreal anh biết bà thở không ra hơi vì mệt rã rời với cái xe trượt tuyết của anh nhưng anh không đứng dậy. Anh bước vào phòng, nơi bà đang hấp hối, mang theo sách học ở trường và bắt đầu nói gì đó với mẹ. Nhưng bà nhấc bàn tay mình lên cho anh thấy những móng tay của bà. Chúng đã trở màu xanh. Trong khi anh giương mắt ngó, bà chỉ chậm rãi gật đầu lên xuống như muốn nói: “Đúng vậy, Moses, mẹ đang chết đây.” Anh ngồi xuống bên giường. Lúc đó bà bắt đầu vuốt ve bàn tay anh. Bà gắng hết sức làm cử chỉ này khi những ngón tay của bà không còn co giãn được nữa. Dưới những chiếc móng tay, dường như những ngón tay bà đã chuyển sang màu đất xanh dưới những nấm mồ. Bà đã bắt đầu chuyển thành đất! Anh không dám nhìn nhưng lắng nghe những vòng trượt của các xe trượt tuyết của trẻ con trên đường phố, và bánh xe của người bán hàng rong nghiến trên băng lồi lõm, tiếng rao khô khốc của người bán táo dạo, và cái cân thép của ông ta kêu rủng rang. Hơi nước rù rì trong lỗ thông gió. Tấm màn được kéo lên.

Trong hành lang tòa án, anh thọc hai tay trong túi quần và rụt hai vai. Răng anh nghiến lại. Một cậu bé non nớt, mọt sách. Rồi anh nghĩ có một tang lễ. Willie khóc quá chừng trong ngôi nhà thờ nhỏ. Đó là người anh Willie của anh, vốn dễ mủi lòng. Nhưng... Moses lắc đầu gạt bỏ những ý nghĩ đó. Anh càng nghĩ, những hình ảnh quá khứ càng đau buồn.

Anh đứng đợi lượt mình tại buồng điện thoại. Đến lượt anh, cái ống điện thoại đã ẩm ướt vì qua nhiều miệng nhiều tai quá. Herzog quay số Simkin đã cho anh. Wachsel nói không, anh ta không thấy Simkin nói gì cả nhưng anh ta mời Herzog đến và đợi. “Không, cám ơn. Tôi sẽ gọi lại,” Herzog nói. Anh hoàn toàn không có khả năng chờ đợi trong các công sở. Anh không bao giờ có thể chờ đợi một điều gì. “Thế anh có biết - ông ấy đang ở đâu đó trong tòa nhà chăng?”

“Phải rồi, tôi biết ông ấy đang ở đây,” Wachsel đáp. “Tôi nghĩ đang có một vụ án hình sự được xét xử. Và có thể là...” Anh ta đọc một loạt số phòng.

Herzog chú ý một vài số trong số này. Anh nói: “Tôi sẽ đi quanh tìm và nửa giờ nữa tôi sẽ gọi lại, nếu anh thấy không phiền lòng.”

“Không, không sao đâu. Chúng tôi làm việc suốt ngày. Anh tìm thử ở lầu 8 xem. Tay Napoleon nhí này - với cái giọng đó anh có thể nghe ông ta qua nhiều bức tường.”

Trong phòng xử án đầu tiên Herzog bước vào sau khi được gợi ý đang có một phiên tòa xét xử. Anh là một trong số ít người ngồi trên những băng ghế gỗ bóng loáng. Chỉ trong vài phút anh hoàn toàn quên bẵng ông Simkin.

Một đôi vợ chồng trẻ, một phụ nữ và người đàn ông mà chị ta sống chung trong một khách sạn rẻ tiền trong khu phố trên, bị xét xử vì sát hại đứa con của chị, một đứa bé mới lên ba. Con của một người đàn ông khác đã bỏ rơi chị ta. Vị luật sư đại diện của anh ta nói. Herzog nhận thấy tất cả các luật sư đều có tuổi, tóc đã hoa râm, họ là những con người của một thế hệ khác và một vòng đời khác - những kẻ khoan dung, dễ chịu. Các bị cáo có thể được nhận dạng qua vẻ ngoài và quần áo của họ. Người đàn ông mặc một áo khoác dây kéo, đã sờn và lấm lem, còn chị, một phụ nữ tóc đỏ với khuôn mặt to lớn hồng hào, mặc chiếc áo váy in hình màu nâu. Cả hai ngồi thản nhiên, không tỏ ra chút xúc động nào trước các bằng chứng, người đàn ông với hai vạt tóc mai thấp và hàng ria mép vàng hoe, người phụ nữ với hai gò má cao và nhiều tàn nhang, đôi mắt dài và sâu.

Chị ta đến từ Trenton, bị tật khập khiễng bẩm sinh. Cha chị là thợ sửa xe. Chị học đến lớp Bốn, chỉ số IQ 94. Chị có một người anh trai được yêu mến; còn chị bị bỏ bê. Không hấp dẫn, ủ rũ, vụng về, mang một chiếc giày chỉnh hình, từ khi còn nhỏ chị đã trở thành người phạm pháp. Hồ sơ của chị đã từng được trình ra trước tòa, luật sư nói tiếp, thậm chí nhẹ nhàng và dễ chịu. Một cô gái bất trị giận dữ, ngay từ lớp Một. Có các bản khai có tuyên thệ từ các thầy giáo. Cũng có cả các hồ sơ y tế và tâm thần, và một báo cáo về thần kinh mà luật sư đặc biệt mong muốn được tòa chú ý. Điều này cho thấy thân chủ của ông đã được chẩn đoán bằng điện não đồ có thể gây thương tổn não bộ có khả năng thay đổi hành vi một cách triệt để. Chị còn được biết có những cơn động kinh dữ dội, sức chịu đựng của chị đối với những cảm xúc được thùy não bị tổn thương kiểm soát là rất thấp. Vì là một người nghèo nàn, tàn tật chị thường bị chọc ghẹo, sau đó bị đám thanh niên quấy rối. Thực ra, hồ sơ của chị tại tòa án thiếu nhi là rất dày. Mẹ chị ghét bỏ chị, từ chối tới dự phiên tòa, được cho là đã nói: “Nó không phải là con tôi nữa. Chúng tôi đã từ mặt nó rồi.” Bị cáo bị một người đàn ông có vợ làm cho có thai; người đàn ông này đã sống với chị nhiều tháng rồi trở về với vợ và gia đình. Chị ta từ chối cho con mình làm con nuôi, sống với con một thời gian ở Trenton rồi chuyển đến Flushing, nơi chị nấu ăn và giặt giũ cho một gia đình. Vào một kỳ nghỉ cuối tuần, chị gặp bị cáo kia lúc đó đang được thuê làm lao công khuân vác cho một quán ăn trên Đại lộ Columbus và quyết định sống với anh ta tại nhà trọ Montcalme trên đường số 103 - Herzog thường đi qua chỗ này. Từ ngoài đường ta có thể nghe được cái mùi nghèo khổ của nó. Mùi hôi hám đen tối xông ra qua các cửa sổ mở - mùi giường chiếu, rác rưởi, mùi thuốc tẩy uế, thuốc diệt gián. Miệng anh khô đắng, anh ngồi chồm tới trước căng thẳng lắng nghe.

Nhân viên xét nghiệm y khoa đứng trên bục. Ông ta có nhìn thấy thi thể đứa bé không? Có. Ông ta có làm bản tường trình không? Ông ấy có làm. Ông ta đưa ra ngày tháng và hoàn cảnh làm xét nghiệm. Một người đàn ông nghiêm nghị, vạm vỡ, đầu hói, với đôi môi dày và trầm ngâm, cầm các bản ghi chép bằng cả hai tay như một ca sĩ - nhân chứng chuyên nghiệp có kinh nghiệm. Cháu bé, ông nói, được sinh ra bình thường nhưng dường như bị suy dinh dưỡng. Có các dấu hiệu sơ khởi của bệnh còi xương, răng cháu đã bị sâu, nhưng đôi khi đây là dấu hiệu cho thấy người mẹ bị nhiễm độc huyết trong khi mang thai. Có nhìn thấy dấu vết bất thường nào trên thi thể cháu bé không? Có, rõ ràng là cháu bé đã bị đánh đập. Bị đánh một hay nhiều lần? Theo ý ông ta, cháu bị đánh đập thường xuyên. Da đầu bị rách. Trên lưng và hai chân cháu có những vết thâm tím bất thường. Hai cẳng chân bị mất màu. Cháu bị bầm dập nặng nhất ở đâu? Nơi bụng, và nhất là khu vực bộ phận sinh dục, nơi có vẻ cháu bị đánh bằng vật gì đó có thể làm rách da, có lẽ là một khóa thắt lưng bằng kim loại hoặc gót giày của phụ nữ. “Và ông có phát hiện gì về nội tạng của cháu?” Vị công tố viên tiếp tục. Có hai xương sườn bị gẫy, một đã gẫy từ trước. Cái xương gẫy mới hơn đã làm cho phổi bị tổn thương. Gan cháu bị vở. Sự xuất huyết do vỡ gan là nguyên nhân trực tiếp khiến cháu tử vong. Bộ não của cháu cũng có bị thương. “Vậy, theo ý ông cháu bé chết một cách đau đớn?” “Tôi cho là như thế? Sự tổn thương ở gan đủ làm cho cháu chết.”

Tất cả sự việc này đối với Herzog được trình bày hết sức trầm lặng. Tất cả - các luật sư, bồi thẩm đoàn, người mẹ, người bạn vô lại của chị ta, vị thẩm phán - xử sự với nhiều kiềm chế, tự chủ cực kỳ tốt và nói năng nhỏ nhẹ. Sự bình tĩnh như thế - tỷ lệ nghịch với tính chất vụ sát nhân? Anh nghĩ. Vị thẩm phán, bồi thẩm đoàn, các luật sư và người bị buộc tôi, tất cả trông cực kỳ vô cảm. Còn bản thân anh? Anh ngồi mặc chiếc áo vải madras và cầm chiếc mũ cói cứng. Anh nắm thật chặt chiếc mũ và nghe tim đau nhói. Cạnh bờm xờm của chiếc mũ in dấu trên các ngón tay anh.

Một nhân chứng tuyên thệ, một người đàn ông trông cứng rắn, khoảng ba mươi lăm tuổi trong bộ vét mùa hè màu xám theo phong cách Oxford được may tại tiệm may trên Đại lộ Madison. Mặt anh ta tròn, đầy đặn, phúng phình, nhưng độ dài từ mép tai trở lên đỉnh đầu không dài lắm và còn trông bẹt hơn do mái tóc cắt sát da đầu. Các cử chỉ của anh ta rất đĩnh đạc, anh ta kéo ống quần lên khi ngồi, mở các khuy tay áo và nghiêng mình về phía trước để trả lời các câu hỏi với vẻ lịch sự nam tính, chân thành và đúng mực. Anh ta có đôi mắt màu đen. Ta có thể nhìn thấy nếp nhăn da đầu khi anh ta nhíu mày, cân nhắc những câu trả lời. Anh cho biết mình là một nhân viên bán cửa sổ, bình phong và màn cửa chống bão. Herzog hiểu anh ta nói gì - khung cửa nhôm với ba đường rãnh như anh đã đọc các quảng cáo. Nhân chứng sống ở vùng Flushing. Anh ta có biết người phụ nữ bị cáo không? Chị được bảo đứng lên, và chị ta đứng lên, một dáng người lùn, khập khễnh, tóc xoăn màu đỏ đậm, hai mắt dài và hõm vào, da nhiều tàn nhang, môi dày và thâm. Có, anh ta có biết chị, tám tháng trước chị đã sống trong nhà anh ta, chắc chắn không phải do anh ta thuê, không, chị ta là một người bà con xa của vợ anh; vợ anh thương hại chị nên cho chị ta ở một phòng - anh đã xây một căn hộ nhỏ sát mái, có phòng tắm riêng, có điều hòa không khí. Chị được yêu cầu phụ giúp việc nhà, đó là điều tự nhiên, nhưng chị bỏ nhà đi và mỗi lần như thế bỏ đứa bé ở lại trong nhiều ngày. Anh có biết chị ta hành hạ đứa bé không? Đứa bé không bao giờ sạch sẽ. Ta không bao giờ muốn bế cháu bé lên đùi mình. Cháu bé bị cảm và vợ anh phải xức dầu thuốc cho nó vì mẹ nó không làm gì hết. Cháu bé không la khóc, không đòi hỏi gì, luôn bám theo mẹ, một đứa bé hay sợ sệt và cháu có mùi hôi hám. Nhân chứng có thể mô tả thêm thái độ của người mẹ không? À, trên đường lái xe về thăm ông bà nội, họ dừng lại tại nhà hàng ăn Howard Johnson. Mọi người đều gọi món ăn. Chị ta gọi cho mình món sandwich thịt bò nướng, và khi món ăn được mang đến, chị ta ăn mà không cho cháu bé ăn chút gì. Chính anh ta (cảm thấy bất bình) cho cháu một ít thịt và nước sốt từ phần ăn của mình.

Mình không hiểu được! Herzog nghĩ, khi con người tốt bụng này, với hai hàm rung rung lặng lẽ, bước khỏi bục. Mình không, nhưng đây là sự khó khăn với những người dành cuộc đời mình cho các nghiên cứu nhân văn, và vì vậy tưởng tượng rằng sự tàn nhẫn một khi được mô tả trong sách thì nó cũng xong rồi. Dĩ nhiên anh biết rõ hơn - hiểu rằng con người sẽ không sống để được những người như Herzog hiểu. Sao họ phải cần anh hiểu?

Nhưng anh không có thì giờ để nghĩ về chuyện này. Nhân chứng kế tiếp đã tuyên thệ xong, là một thư ký ở Montcalme, một người độc thân tuổi ngoài năm mươi; đôi môi trề, nếp nhăn sâu hoắm, hai má chằng chịt trầy xước, tóc có vẻ được chải chuốt, giọng nói trầm buồn, với một nhịp điệu trầm xuống cho mọi câu nói. Các câu nói hạ xuống, xuống, cho đến khi từ cuối cùng chìm mất trong những âm tiết ồ ồ. Một con sâu rượu, Herzog nhận xét từ nước da ông ta, và lời nói ông ta lúng búng kiểu ngậm hột thị khó nghe. Ông ta nói đã trông chừng cái “cặp không may” này. Họ thuê một phòng của người quét dọn trong nhà. Người phụ nữ lãnh tiền Trợ cấp. Người đàn ông không có nghề nghiệp gì. Nhiều lần cảnh sát đến hỏi về anh ta. Còn đứa bé, ông ta có thể nói cho tòa biết điều gì về cháu không? Hầu hết là đứa bé hay la khóc. Những người thuê nhà than phiền và khi ông đi xem xét, ông thấy đứa bé bị nhốt trong tủ áo. Bị cáo nói với ông là để kỷ luật cháu. Nhưng về sau đứa bé ít kêu khóc. Tuy vậy, vào ngày nó chết, có rất nhiều sự ồn ào. Ông ta nghe có tiếng đồ vật gì đó rơi, và nhiều tiếng kêu thét từ tầng 3.

Cả người mẹ và đứa bé cùng kêu khóc. Có ai đã làm kẹt thang máy, thế nên ông ta chạy lên tầng trên. Ông ta gõ cửa, nhưng chị ta la to quá nên không nghe thấy. Ông ta mở của bước vào trong. Ông ta có kể với tòa đã nhìn thấy điều gì không? Ông ta thấy người phụ nữ ôm đứa bé trong tay. Ông tưởng chị ta ôm ấp nó, nhưng trước sự kinh hoàng của ông chị ta ném đứa bé bằng cả hai tay. Đứa bé bị ném vào tường. Điều này đã gây tiếng động mà ông đã nghe lúc nãy ở nhà dưới. Có ai khác ở đó không? Có, có bị cáo kia đang nằm trên giường hút thuốc. Lúc này đứa bé có la hét không? Không, ngay lúc này nó nằm lặng lẽ trên nền nhà. Lúc đó người thư ký có nói gì không? Ông ta nói bộ dạng của người phụ nữ, cái mặt sưng phù của chị khiến ông ta sợ hãi quá. Mặt chị ta đỏ gay và chị hét to với toàn bộ sức lực của mình, và chị dậm chân, cái chân có mang chiếc giày cao gót, ông nhận thấy, và sợ chị sẽ lao tới móc mắt ông với những móng tay của chị. Ông bỏ đi gọi cảnh sát. Người đàn ông nhanh chóng xuống nhà dưới. Anh ta giải thích rằng đứa bé rất quấy. Chị ta không thể dạy nó sử dụng toilet. Đôi khi nó tiểu tiện trong quần khiến chị nổi điên. Và cái chuyện kêu khóc suốt đêm. Rồi họ nói chuyện khi xe cảnh sát tới. Thấy đứa bé đã chết? Phải, khi họ tới thì đứa bé đã chết.

“Có kiểm tra chéo không?” Quan tòa hỏi. Vị luật sư biện hộ vẫy những ngón tay dài màu trắng phủ nhận sự kiểm tra, và vị thẩm phán nói, “Anh có thể bước xuống. Thế là đủ rồi.”

Khi nhân chứng đứng, Herzog cũng đứng dậy. Anh phải di chuyển, phải đi. Một lần nữa anh tự hỏi mình có sắp bị bệnh hay không đây. Hay đó là sự kinh hoàng của đứa bé đã nhập vào anh? Dù sao, anh cảm thấy đau ở khuỷu chân như thể các van trong tim không đóng lại và máu trở về phổi. Anh bước đi nhanh và nặng nề. Quay lại một lần trong lối đi, anh chỉ nhìn thấy cái đầu xám và gầy của của vị thẩm phán với đôi môi lặng lẽ mấp máy như thể ông đang đọc một trong những văn kiện của mình.

Ra đến ngoài hành lang, anh kêu thầm: “Ôi Chúa ơi!” và khi ráng nói anh phát hiện chất nước chua loét trong miệng phải nuốt vào. Bước ra khỏi cửa anh va vào một phụ nữ chống gậy. Chân mày đen, tóc rất đen dù bà đã ở tuổi trung niên; thay vì nói bà cầm gậy chỉ xuống. Anh nhìn thấy bàn chân bà được bó bột với các nẹp kim loại và nhìn thấy các móng chân được sơn. Sau khi nuốt thứ nước chua trong miệng, anh nói: “Tôi xin lỗi.” Đầu anh đau buốt như búa bổ. Anh cảm thấy như thể đang sát vào ngọn lửa khiến hai lá phổi của anh bị bỏng. Bà ta không nói gì cả nhưng không sẵn sàng để anh bỏ đi. Đôi mắt bà ta, lồi ra, nghiêm khắc, giữ anh đứng lại, nhận diện anh từ trên xuống dưới, đầy đủ, sâu sắc, như một thằng ngốc. Lại nữa - một cách lặng lẽ - Nhà ngươi, thằng ngốc! Trong chiếc áo vét sọc đỏ, chiếc mũ cặp dưới nách, tóc không chải, mắt sưng lên, anh đợi bà ta bỏ đi. Cuối cùng, khi bà ta rời đi, gõ lốc cốc xuống hành lang có dấu vết lốm đốm, anh mới định thần. Với tất cả sức lực của anh - trí óc và tâm hồn - anh cố gắng nhận lấy một điều gì đó cho đứa bé bị sát hại.

Nhưng điều gì? Bằng cách nào? Anh tự ép mình với cường độ mạnh, nhưng “tất cả sức lực” của anh không thể làm được điều gì cho đứa bé đã được an táng. Herzog không trải nghiệm được gì ngoài những cảm xúc con người của chính anh, trong đó anh không tìm thấy gì hữu dụng. Nếu anh xúc động phát khóc thì sao? Hay cầu nguyện? Anh chắp hai bàn tay. Và anh cảm thấy gì? Sao anh cảm thấy chính mình - hai bàn tay run rẩy của anh, và đôi mắt anh cay. Và có gì trong cái nước Mỹ hiện đại, hậu... hậu Kitô giáo để cầu nguyện cho được? Công lý - công lý hay lòng từ bi? Và cầu nguyện để tiêu trừ những điều quái dị của cuộc sống, chính là cơn ác mộng? Anh há miệng cho nhẹ bớt áp lực đang cảm thấy. Anh bị dày vò, và dày vò nữa, và dày vò nữa, nữa.

Đứa bé thét lên, níu lấy, nhưng bằng cả hai tay chị ta đã ném nó vào tường. Trên hai chân chị ta là lông đỏ. Và người tình của chị ta nữa với cái hàm dài và tóc mai đúng kiểu cách, nằm trong giường giương mắt ngó. Chúng nằm xuống để giao cấu với nhau, và đứng lên để sát hại. Có kẻ giết, rồi khóc. Những kẻ khác, thậm chí không khóc.

*

Giờ đây New York không thể giữ chân anh được nữa. Anh phải đi Chicago để thăm đứa con gái, đối đầu với Madeleine và Gersbach. Quyết định này chỉ đến tự nhiên chứ anh không cần phải đấu tranh để đạt được. Anh về nhà và thay bộ quần áo mới mà mấy hôm nay anh lấy làm thích thú, để mặc lại bộ vải sọc cũ. Rất may là từ hôm ở Vineyard về anh chưa bỏ đồ trong va li ra. Anh kiểm tra chiếc va li thật nhanh và rời khỏi nhà. Đặc trưng của anh là quyết định hành động trước khi biết rõ mình nên làm gì, và thậm chí nhận thức rằng anh không thể kiểm soát những thôi thúc của mình. Anh hy vọng rằng trên máy bay, trong bầu không khí trong sạch hơn, anh sẽ hiểu tại sao mình đang bay.

Chiếc phản lực đưa anh đến Chicago trong chín mươi phút, về hướng tây, bay ngược vòng quay của trái đất, cho anh một buổi chiều đằng đẵng và tràn ngập ánh nắng mặt trời. Bên dưới máy bay, những cụm mây trắng đang thành hình. Và mặt trời, như một nơi chốn bảo vệ chúng ta trước toàn bộ không gian đang tan rã. Anh nhìn vào khoảng không màu xanh lơ ánh lấp lánh chói ngời của các động cơ dưới cánh máy bay. Khi máy bay vút lên, anh bậm răng vào môi. Không phải anh sợ bay, nhưng anh nghĩ rằng nếu máy bay rơi, hoặc đơn giản là nếu nó nổ (như mới xảy ra gần đây trên bầu trời Maryland, khi những hình người văng ra và rơi như hạt đậu bật khỏi vỏ), Gersbach sẽ trở thành người bảo hộ của bé June. Trừ khi Simkin xé bỏ được tờ di chúc. Simkin thân mến, Simkin sáng suốt, hãy xé bỏ giúp tờ di chúc ấy. Còn có hai hợp đồng bảo hiểm nữa, một cái do Herzog Cha mua cho người con Moses của ông. Chỉ cần nhìn thấy đứa con này, Herzog con, đã trở nên như thế nào - già nua, lúng túng, cũng đủ đau lòng. Mình đang nói với chính mình sự thật, có trời chứng giám cho mình. Cô tiếp viên hỏi anh muốn uống gì không, anh lắc đầu từ chối. Anh cảm thấy mình không thể nhìn khuôn mặt khỏe mạnh xinh đẹp của cô gái.

Khi máy bay hạ cánh, Herzog vặn lui đồng hồ. Anh vội rã đi ra từ cổng 38 xuống một hành lang dài đến phòng thuê xe ô tô. Để xác minh bản thân, anh có một thẻ American Express, giấy phép lái xe của Massachusettes, chứng minh thư của trường Đại học nơi anh giảng dạy. Bản thân anh khá đáng ngờ vì những địa chỉ tản mạn ấy, chưa nói bộ quần áo nhàu bẩn trên người đứng đơn thuê xe, Moses Elkanah Herzog; nhưng nhân viên nhận đơn, người phụ nữ nhỏ nhắn có bộ ngực lớn, tóc xoăn, mũi đầy đặn, (ngay cả trong tình trạng hiện tại Herzog cảm thấy xúc động, nhẹ mỉm cười) chỉ hỏi anh muốn chiếc xe mui gập hay xe mui cứng. Anh chọn xe mui cứng, màu xanh mồng két, và lái xe đi, cố gắng tìm đường dưới ánh sáng hơi có màu xanh chói lóa của những ngọn đèn và ánh nắng đầy bụi giữa những biển giao thông lạ lẫm. Anh đi theo con đường vòng vèo dẫn vào xa lộ và nhập vào đường cao tốc - trong làn xe này, anh chạy 60 dặm/giờ. Anh không biết những khu vực mới này của Chicago. Chicago non nớt, hôi thối, vụng về, đổ ập xuống đáy hồ cổ xưa của nó, và khu vực phía tây màu cam u tối này, và tiếng gào rú của những nhà máy và xe lửa, các khí ga tràn ra cùng với bụi than vào một mùa hè mới chớm. Luồng giao thông từ thành phố ra dày đặc, không phải bên làn xe của Herzog, và anh chạy trên làn xe bên phải, tìm các tên phố quen thuộc. Sau Đại lộ Howard anh vào đúng thành phố và nhận ra đường mình đi. Rời khỏi xa lộ tại Montrose, anh rẽ sang hướng đông và về ngôi nhà của người cha quá cố của mình, một ngôi nhà gạch hai tầng, trong một dãy nhà được xây dựng từ một bản thiết kế duy nhất - mái dốc, cầu thang xi măng đặt bên phải, những hộp cửa sổ trải theo cửa sổ phòng mặt tiền, bãi cỏ là một cái gò màu mỡ với cỏ mọc ở giữa vỉa hè và nền nhà, dọc theo lề đường, những cây du và những cây bông vải xơ xác với vỏ cây nhăn nheo, bụi bặm đen ngòm và lá cây trở nên rất dai vào giữa mùa hè. Còn có thêm nhiều bông hoa đặc biệt chỉ có ở Chicago, thô và giống sáp, như bút chì màu tím và đỏ, thuộc một họ hoa đặc biệt trông như hoa giả. Những thứ cây cỏ ngu ngốc này khiến Herzog động lòng vì chúng trông vô duyên và nhàm chán. Chúng gợi anh nhớ lại sự tận tụy của cha với mảnh vườn của ông, cụ Herzog trở thành một chủ sở hữu bất động sản khi gần về cuối đời - cách ông phun nước tưới những bông hoa vào lúc chiều tối với cái vòi phun, trông ông rất sung sướng, đôi môi ông hài lòng lặng lẽ, và cái mũi thẳng của ông thích thú với mùi của đất. Rẽ phải rồi sang trái, khi Herzog bước ra từ chiếc xe thuê mui cứng, các vòi phun nước quay và nhảy múa tung vãi những giọt nước sáng, phun xè xè những tấm mạng nhiều màu lóng lánh. Và đây là ngôi nhà mà Herzog Cha đã qua đời vào một đêm mùa hè vài năm trước đây; ông đang ngồi trên giường bỗng nói: “Ich shtarb!”§ Vậy rồi ông tắt thở, và dòng máu sinh động mạnh mẽ của ông trở lại với đất, trong những mạnh máu co lại trong cơ thể ông. Và cả cơ thể nữa - ôi Chúa ơi! - biến đi mất, để lại những mảnh xương, rồi ngay cả xương cuối cùng cũng tiêu mòn đi, tan thành bụi trong cái huyệt mộ nông đó. Và rồi trở nên mang tính người, hành tinh này trong dải thiên hà của những vì sao và các thế giới đi từ trống không đến trống không, cực tiểu, đau đớn với ý nghĩa không liên quan gì của nó. Không liên quan ư? Herzog, với một trong những cái nhún vai rất Do Thái của anh, thì thầm: “Nu, maile...” Đã thế nào thì cứ như thế.

Trong bất cứ trường hợp nào, đây là ngôi nhà của người cha quá cố của anh mà trong đó người quả phụ đã sống, người mẹ kế già nua của Moses cô đơn trong cái bảo tàng nhỏ này của dòng họ Herzog. Ngôi nhà trệt này là của gia đình. Bây giờ không ai cần nó nữa. Shura là một triệu phú, anh ta phô trương điều đó vừa đủ. Willie đã tiến xa trong ngành kinh doanh vật liệu xây dựng của cha anh - làm chủ một đội xe tải với những bồn hình trụ khổng lồ trộn bê tông trên đường đến chỗ trút vào phễu, bơm vào những ngôi nhà chọc trời đang vươn lên (Moses chỉ biết mơ hồ về chuyện này). Helen, tuy chồng chị không cùng đẳng cấp với Willie nhưng ít ra cũng rất giàu có. Chị hiếm khi còn nói đến chuyện tiền nong. Còn bản thân anh? Anh có khoảng sáu trăm đô la trong ngân hàng. Dù vậy, với mục đích của mình, anh có những gì mình cần. Nghèo khó không phải là chuyện của anh; thất nghiệp, khu ổ chuột, những kẻ hư hỏng, trộm cắp, các nạn nhân trong tòa án, nỗi kinh hoàng ở khu nhà trọ Montcalme và những căn phòng cho người quét dọn thuê, mùi mục rữa và thứ rượu rẻ tiền chết người

những thứ này không dành cho anh. Herzog vẫn có thể đáp máy bay phản lực đi Chicago khi nổi cơn bốc đồng, có thể thuê một chiếc Falcon màu xanh mòng két, lái về ngôi nhà cũ. Như thế anh nhận ra rất rõ vị thế của mình trong phạm vi các đặc quyền - về sự sung túc, về tính kênh kiệu, về điều dối trá, nếu ta thích. Mà không chỉ vị thế của anh đâu, khi những kẻ tình nhân kia gây gổ nhau, họ còn có cả chiếc xe Lincoln Continental để nhốt đứa bé đang khóc vào đó.

Mặt trắng bệnh, miệng mím lại, anh leo lên cầu thang trong bóng tối của buổi hoàng hôn sắp đến, và bấm chuông. Nó có một hình mặt trăng lưỡi liềm ở giữa sẽ sáng lên vào ban đêm.

Tiếng chuông reo bên trong nhà, những tuýp crôm trên cửa, cây mộc cầm với phím bằng kim loại chơi cả bản Merrily We Roll Along, chỉ trừ hai nốt cuối. Anh phải chờ thật lâu. Người phụ nữ lớn tuổi, Taube, luôn luôn chậm chạp, ngay cả hồi ngoài năm mươi, tỉ mỉ, thận trọng, hoàn toàn không giống những người trong dòng họ Herzog khéo léo

tất cả họ thừa hưởng tính nhanh nhẩu đoảng và sự thanh lịch của người cha, chút gì đó của sự quyết đoán độc hành mà Herzog Cha đã phô trương nó một cách thách thức với cả thế giới. Moses rất thích dì Taube, anh tự nhủ, nếu không thích bà ấy thì có lẽ sẽ rất là phiền hà. Cái nhìn liên láo của đôi mắt tròn lồi của bà rất có thể là do một quyết định cực đoan là phải chậm lại, một kế hoạch suốt đời là phải trì hoãn và ứ đọng. Thật chậm rãi, bà hoàn tất mọi mục tiêu cuối cùng mà bà đặt ra cho mình.

Bà ăn hay uống nhấm nháp một cách chậm rãi. Bà không đưa cái tách tới miệng mà đưa môi bà ra với nó. Và bà nói năng rất thong thả, để người ta lãnh hội được sự khôn ngoan sáng suốt của mình. Bà nấu ăn với những ngón tay không thể cầm nắm chặt nhưng là một người nấu nướng tuyệt vời. Đánh bài là bà thắng, tuy chơi rất chậm, nhưng thắng. Tất cả các câu hỏi, bà đều nhắc đi nhắc lại hai hay ba lần và gần như lặp lại những câu trả lời với chính mình. Cùng với sự chậm chạp như thế, bà tết tóc, đánh răng, băm trái vả, chà là và lá keo cho sự tiêu hóa của bà. Càng lớn tuổi, môi bà càng xệ xuống, cổ bà dần dần dày lên ở hai bên vai nên đầu bà hơi chúi tới phía trước. Ô, bây giờ thì bà già lắm rồi, ngoài tám mươi và không còn khỏe mạnh nữa. Bà bị viêm khớp, một mắt bị cườm. Nhưng không giống bà Polina, đầu tóc bà còn sáng suốt lắm. Không nghi ngờ gì nữa, những rắc rối của bà và Herzog Cha, dữ dội hơn và nóng nảy hơn và nhiều chuyện nhỏ nhặt khi ông lớn tuổi, đã làm cho bộ óc bà mạnh mẽ hơn.

Ngôi nhà tối om, và bất cứ ai cũng sẽ bỏ đi, trừ Moses, vì cho rằng trong nhà không có ai. Tuy nhiên, anh đợi, biết rằng thế nào bà cũng sẽ mở cửa. Hồi còn nhỏ, anh đã xem bà mất năm phút để mở được một chai sô đa - mất một tiếng để cán bột bánh ra bàn khi bà làm bánh. Thứ bánh trái cây bà làm giống như một công trình của thợ kim hoàn, đầy những viên ngọc đỏ xanh làm nhân. Rốt cuộc anh nghe tiếng bà ở chỗ cửa. Các mắc nối của sợi xích bằng đồng được đưa lên trong khoảng hở hẹp. Anh nhìn thấy đôi mắt đen của dì Taube, lúc này hơi ảm đạm và lồi ra nhiều hơn. Cánh cửa kính mùa đông vẫn ngăn cách bà và Moses. Anh biết nó cũng được khóa, Những người già đa nghi và được canh giữ trong nhà của họ. Hơn nữa, Moses đang đứng sấp bóng nên có thể bà không nhận ra anh. Dù sao, anh cũng không phải Moses ngày trước. Nhưng, dù bà quan sát anh như một người lạ, bà đã nhận ra anh. Bất kể những thứ gì khác ra sao, trí thông minh của bà không chậm.

“Ai vậy?”

“Moses đây.”

“Tôi không biết ông. Tôi ở nhà một mình. Moses hả?”

“Dì Taube - Moses Herzog. Moshe.”

“À, Moshe!”

Những ngón tay lóng ngóng chậm chạp tháo cái then cửa. Cánh cửa được đóng lại để những cái móc căng được thả ra và rồi cửa mở, và - cám ơn Chúa! Thật là một khuôn mặt già nua anh được nhìn thấy, những nếp nhăn của đau buồn và tuổi tác hằn sâu kéo dài xuống tận miệng! Anh bước vào, bà nhấc hai bàn tay yếu ớt lên ôm anh: “Moses... Vào đi. Để dì bật đèn. Đóng cửa lại, Moses.”

Anh tìm thấy công tắc và bật lên ngọn đèn mờ mờ của sảnh vào. Nó rọi một thứ ánh sáng có màu hồng; mặt kính của những đồ nội thất kiểu lỗi thời nhắc anh về ner tamiả, thứ ánh sáng cầu kinh khuya khoắt trong giáo đường Do Thái. Anh đóng cánh cửa ngăn cái mùi bãi cỏ mới được phun nước khi anh vào. Ngôi nhà khép kín và bốc mùi chua của nước sơn bóng đồ nội thất, vẻ huy hoàng anh nhớ vẫn còn đó trong gian phòng khách mờ mờ ảo ảo - các tủ, bàn với trên mặt có khảm, chiếc sofa thêu kim tuyến được bọc trong lớp nhựa bảo vệ lóng lánh, tấm thảm phương Đông, những tấm màn cửa hoàn hảo và cứng đờ trên các cửa sổ với các bức rèm treo hai bên. Một ngọn đèn sáng phía sau lưng anh. Herzog phát hiện trên cái máy hát một tấm hình của Marco hồi còn bé, quỳ gối trần trên một băng ghế, một khuôn mặt tươi tắn đáng yêu, tóc đen chải về phía trước. Và kế đó là chính anh trong một tấm ảnh được chụp khi anh lấy bằng Thạc sĩ, đẹp trai nhưng có phần hơi phệ. Khuôn mặt khá trẻ của anh biểu lộ những mong muốn tự phụ ngây thơ. Một người đàn ông trong những năm đó là anh, nhưng chỉ trong những năm đó thôi, và trong mắt của cha anh nhất quyết không phải người châu Âu, bởi anh tự do chọn lựa. Moses từ chối biết cái ác. Nhưng anh không thể từ chối nếm trải cái ác. Và vì vậy những người khác được chỉ định thực hiện sự ác với anh và sau đó bị anh cáo buộc về tính chất độc ác. Trong số những món đồ khác có một bức ảnh của Herzog Cha trong hình hài cuối cùng - một công dân Mỹ - cường tráng, mày râu nhẵn nhụi, không một chút thách thức của tính nam nhi phiền toái, sự nổi loạn hay phản kháng một thời dữ dội. Dù vậy, nhìn thấy khuôn mặt Herzog Cha trong ngôi nhà của ông cũng khiến anh mủi lòng. Dì Taube chậm chạp bước đến. Dì không để cái hình nào của mình ở đây. Moses biết dì đã có thời là một cô gái tuyệt sắc, bất chấp cái môi dẩu kiểu dòng dõi Habsburg của mình; và ngay từ thời dì ở tuổi ngoài năm mươi khi lần đầu tiên anh biết dì như bà quả phụ Kaplitzky, dì đã có hai hàng lông mày đẹp và mạnh mẽ và một bím tóc nặng, màu nâu động vật, một dáng người mềm mại tuy có phần yếu ớt được giữ cứng nhắc bằng cái “gorselette”§. Dì không muốn ai nhắc lại nhan sắc hay khí lực mạnh mẽ của dì ngày xưa.

zzĐể dì nhìn cậu xem,” bà vừa nói vừa bước tới trước mặt anh. Đôi mắt bà phồng ra nhưng cũng khá vững vàng. Anh nhìn bà chằm chặp và cố gắng không để sự kinh hoàng thể hiện ra nét mặt. Anh đoán chừng bà đang mang hai hàm răng giả nên khiến bà nói chậm lại. Bà có những hàm răng mới, được làm khá xấu - không cong mà là một hàng răng thẳng tắp. Như con mác-mốt anh nghĩ. Những ngón tay của bà đã bị biến dạng với lớp da lùng nhùng dồn lên móng tay. Nhưng các móng tay được sơn. Mà bà nhận ra sự thay đổi nào nơi anh? “Ô, Moses, cậu đã thay đổi rồi!”

Anh giới hạn câu trả lời của mình trong một cái gật đầu. “Dì khỏe không?”

“Anh thấy đó. Một thây ma còn sống.”

“Dì sống một mình sao?”

“Dì sống với một cô nữa - Bella Ockinoff ở cửa hàng cá. Cậu biết bà ấy mà, nhưng bà ấy sống dơ lắm.”

“Nào, dì, dì ngồi đi.”

“Ô, Moses,” bà nói, “Dì không ngồi được, dì không đứng được, không nằm được. Dì chuẩn bị đi theo Pa rồi. Pa may mắn hơn dì.”

“Tệ đến vậy sao?” Herzog hẳn đã để lộ nhiều cảm xúc của mình hơn anh tưởng, vì lúc này anh cảm thấy đôi mắt bà dò xét anh một cách sắc bén hơn, như thể bà không tin tình cảm của anh là dành cho mình và bà cố gắng tìm nguồn gốc thực sự của tình cảm đó. Hay vì cườm trong mắt khiến bà có cái nhìn như thế chăng? Anh đưa bà đến một chiếc ghế, đỡ cánh tay bà và đặt bà ngồi trên chiếc sofa bọc nhựa. Dưới tấm thảm treo tường. Pierrot. Clair de Lune. Ánh trăng Venice. Tất cả những thứ vớ vẩn tầm thường đó đè nặng lên tâm hồn anh vào thời anh còn là sinh viên. Bây giờ nó không còn sức mạnh đặc biệt nào đối với anh nữa. Anh đã là một con người khác, có những mục đích khác. Anh thấy rằng bà lão đang cố nghĩ xem anh trở về nhà vì mục đích gì. Bà cảm thấy anh đang rất bối rối, mất đi cái vẻ mơ hồ quen thuộc của anh, cái vẻ tự hào trừu tượng mà có thời Tiến sĩ M. E. Herzog khoác lên người. Những ngày đó vĩnh viễn qua rồi.

“Cậu làm việc nhiều lắm hả, Moses?”

“Dạ.”

“Để kiếm sống?”

“Dạ, phải.”

Bà lão cúi đầu một lúc. Anh nhìn thấy da đầu và mái tóc màu xám thưa thớt của bà. Quá ít ỏi. Cơ thể sinh học đã làm tất cả những gì nó có thể làm.

Anh hiểu rõ rằng bà đang truyền đạt cái quyền bà được sống trong nhà cửa đất đai này của dòng họ Herzog, thậm chí ngày nào còn sống, bà không cho anh có quyền gì với phần nhà cửa đất đai còn lại này.

“Được rồi, tôi không tư thù gì với dì đâu, dì Taube,” anh nói.

“Sao?”

“Dì cứ tiếp tục sống ở đây, và đừng lo lắng chi về chuyện tài sản.”

“Cậu ăn mặc không được tươm tất lắm, Moses ạ. Có chuyện gì vậy, đang gặp khó khăn à?”

“Không. Tôi mặc bộ đồ cũ để đi máy bay ấy mà.”

“Cậu có việc ở Chicago à?”

“Phải, thưa dì.

“Các cháu đều ổn cả chứ? Marco thế nào?”

“Cháu đang đi cắm trại.”

“Daisy chưa tái giá?”

“Chưa.”

“Cậu phải chu cấp cho cô ta chứ?”

“Chút ít thôi.”

“Dì không phải là một kế mẫu độc ác phải không? Hãy nói thật với dì.”

“Dì là một mẹ kế nhân hậu. Dì rất tốt.”

“Dì đã làm hết sức mình,” bà nói, và trong sự nhỏ nhẹ này anh thoáng nhìn thấy những vỏ bọc trá hình ngày xưa của bà - vai trò phức tạp và mạnh mẽ mà bà phải thủ diễn với Herzog Cha như một quả phụ nhẫn nhục của ông Kaplitzky, từng là vợ của ông Kaplitzky, một thương gia bán buôn xuất sắc, không có con cái, là người yêu quý duy nhất của ông ấy, mang một mề đay hình trái tim bằng vàng với những viên hồng ngọc nhỏ, và đi du lịch trong những toa xe giường nằm của hãng Pullman - toa Hoa hồng Portland, toa Thế kỷ 20 - hay đi hạng nhất trên chiếc du thuyền đại dương sang trọng Berengaria. Là người vợ kế của Herzog Cha, bà không có cuộc sống thong thả nào cả. Bà có lý do để than tiếc ông chồng cũ Kaplitzky, bà luôn luôn gọi ông là “Gottseliger Kaplitzky”. Và có lần bà nói với Moses: “Gottseliger Kaplitzky không muốn dì có con. Bác sĩ nói điều đó sẽ không tốt cho trái tim của dì. Và mỗi lần... Kapiitzky-alehoshalom§ quán xuyến mọi chuyện. Dì không cần phải để mắt đến.”

Nhớ lại chuyện này, Herzog cười nhẹ. Ramona sẽ thích câu nói “không cần để mắt đến”. Nàng luôn luôn ngó ngàng, cúi xuống thật gần, giữ lại một lọn tóc rủ xuống, hai gò má ửng đó, rất đỗi thích thú với sự thẹn thùng của anh. Đêm vừa rồi, nằm xuống, mở rộng vòng tay cho anh... Anh phải đánh điện cho nàng. Nàng sẽ không hiểu tại sao anh biến mất. Và bây giờ máu bắt đầu giật mạnh trong đầu anh. Anh nhớ ra lý do mình có mặt ở đây.

Anh ngồi gần cái chỗ mà Herzog Cha, vài năm trước khi ông ấy qua đời, đã dọa bắn anh. Nguyên do sự phẫn nộ của ông là chuyện tiền bạc. Herzog vỡ nợ trắng tay và nhờ cha bảo đảm cho anh vay nợ. Ông già hỏi anh tỉ mỉ, về công việc của anh, về các khoản chi tiêu, về đứa con của anh. Ông không kiên nhẫn được với Moses. Lúc này mình đang sống ở Philadelphia, một mình, chọn lựa (đó không phải là sự chọn lựa!) giữa Sono và Madeleine. Có lẽ ông nghe nói mình sắp cải đạo sang Thiên Chúa giáo. Có ai đó đã đồn đại như thế; có thể là Daisy lắm. Bấy giờ mình đang ở Chicago vì Cha cho người đi tìm mình. Ông muốn báo cho mình biết ông đã thay đổi di chúc.

Ông luôn suy nghĩ ngày đêm nên phân chia tài sản như thế nào, theo đó, nghĩ về mỗi đứa bọn mình xứng đáng với thứ gì, chúng mình sẽ sử dụng như thế nào. Đôi lúc, ông gọi điện thoại bảo mình về ngay. Mình ngồi thức suốt đêm trên tàu lửa. Và ông dẫn mình vào một góc nhà nói: “Ta muốn con nghe một lần này cũng là lần cuối. Anh Willie của con là một con người trung thực. Khi ta chết rồi, nó sẽ thực hiện như chúng ta đã thỏa thuận.” “Con cũng tin vậy, Cha.”

Nhưng lần nào ông cũng nóng tính, và hồi ông muốn bắn mình là vì ông không chịu được nhìn thấy mình, cái dáng vẻ của mình, cái vẻ cao ngạo hay cái bệnh tự kiêu. Cái vẻ ta đây. Mình không trách ông, Moses nghĩ khi dì Taube chậm rãi và dài dòng mô tả sự đau ốm của bà. Cha không chịu được một sự biểu lộ như thế trên mặt đứa con út. Mình già đi. Mình khiến chính bản thân tiều tụy đi trong những ý đồ ngu ngốc, giải phóng tinh thần mình. Ông rất đau lòng vì mình. Và Cha không giống như những ông già khác ngày càng lẩn thẩn khi gần đến cái chết. Không thế, nỗi tuyệt vọng của ông sâu sắc và thường hằng. Và Herzog lại đau xé ruột vì cha mình.

Anh lắng nghe dì Taube mô tả về sự trị liệu bằng cortisone một lúc. Đôi mắt lớn, sáng rực và hiền hậu của bà, đôi mắt đã thuần hóa Herzog Cha, lúc này không nhìn Moses. Chúng ngó vào một nơi nào đó vượt xa anh, để anh được tự do nhớ lại những ngày cuối cùng của Herzog Cha. Mình và cha cùng đi bách bộ đến Montrose để mua thuốc lá. Đó là vào tháng Sáu, trời ấm như hôm nay, thời tiết quang đãng. Cha hơi lú lẫn. Ông nói đáng lẽ ông đã ly dị bà quả phụ Kaplitzky từ mười năm trước, rằng ông đã hy vọng vui hưởng những năm cuối cùng của đời mình - tiếng Yiddish của ông đã trở nên lúng túng hơn và kỳ quặc hơn trong những cuộc trò chuyện này - nhưng ông đã để măng hóa thành tre rồi, không còn uốn nắn được nữa. A kalte kuzhnya, Moshe. Keinfire. Không thể ly hôn được nữa vì ông nợ bà quá nhiều. “Nhưng bây giờ cha có tiền mà, phải không?” Herzog hỏi thẳng cha. Cha anh dừng lại, nhìn trừng trừng vào mặt anh. Herzog sững sờ nhìn thấy trong ánh sáng giữa mùa hè biết bao sự tan rã đã xảy ra. Nhưng những yếu tố còn lại, vô cùng sinh động, trút tất cả sức mạnh cũ của chúng lên anh - cái mũi thẳng, đường rãnh giữa hai mắt, màu nâu và màu xanh lục trong những con mắt. “Ta cần tiền bạc của ta. Ai sẽ cung ứng cho ta - con chăng? Ta có thể hối lộ cho Thần Chết một thời gian dài nữa.” Ông hơi khom đầu gối xuống một chút - Moses hiểu được dấu hiệu lâu năm này; suốt đời anh có khả năng diễn dịch ý nghĩa các cử chỉ của cha anh: hai đầu gối khom xuống có nghĩa là một điều gì đó hết sức tế nhị sắp được tiết lộ. “Ta không biết bao giờ thì ta sẽ được giải thoát,” Herzog Cha thì thầm. Ông dùng một từ Yiddish - kimpet - cho việc ở cữ của phụ nữ. Moses không biết nói gì, và tiếng trả lời của anh cũng không hơn giọng thì thầm là mấy. “Đừng tự hành hạ mình, Cha ơi.” Sự kinh hoàng của lần sinh thứ nhì này, vào tay Thần Chết, làm cho đôi mắt ông sáng lên, và môi ông hơi mím lại. Rồi Herzog Cha nói: “Ta phải ngồi xuống đã, Moses. Mặt trời nóng quá.” Mặt ông bỗng đỏ bừng, và Moses đỡ ông ngồi xuống bậc xi măng của một bãi cỏ. Lúc này ông già trông như một con sư tử đực trong bầy bị thương. “Con cũng cảm thấy hôm nay trời nóng quá,” Moses nói. Anh đứng vào giữa cha anh và mặt trời để che bớt nắng cho ông.

“Có lẽ tháng tới dì sẽ đi St. Joe để nghỉ dưỡng,” dì Taube nói. “Tới Whitcomb. Nơi đó tốt lắm.”

“Dì không đi một mình chứ?”

“Ethel và Mordecai muốn đi.”

“Ô...? “Anh gật đầu để bà nói tiếp. “Mordecai thế nào?”

“Với tuổi đó nó bị gì được?” Moses chăm chú lắng nghe cho đến lúc bà vào chuyện rồi anh quay lại với cha anh. Hôm đó họ ăn trưa ở hành lang phía sau, và đó là nơi xảy ra cuộc cãi vã. Có lẽ ở đây Moses thấy mình là một đứa con trai hoang đàng, thú nhận điều tồi tệ nhất và cầu xin sự dung thứ của ông cụ, và bởi thế Herzog Cha không thấy gì ngoài lời cầu khẩn ngu ngốc trên vẻ mặt đứa con - không thể nào hiểu được. “Ngu xuẩn!” Là lời ông cụ quát. “Đồ con bò!” Rồi ông nhìn thấy sự đòi hỏi phẫn nộ dưới cái vẻ kiên nhẫn của Moses. “Cút đi! Tao sẽ không để cho mày một thứ gì cả. Tao để tất cả mọi thứ cho Willie và Helen! Mày?... Đồ rác rưởi!” Moses đứng dậy, Herzog Cha quát: “Đi đi! Và đám tang tao đừng có vác mặt về!”

“Được rồi, có lẽ con sẽ không về.”

Quá trễ, dì Taube đã nhướng đôi mày cảnh cáo anh giữ im lặng - lúc đó bà vẫn còn đôi chân mày - cảnh báo anh im lặng. Herzog Cha đứng dậy, vấp vào bàn, mặt ông méo xệch, ông chạy đi lấy khẩu súng lục.

“Đi đi! Để sau này hẵng về. Ta sẽ gọi con,” dì Taube thì thầm với Moses, còn anh, bối rối, miễn cưỡng, nóng bừng, cay đắng vì trong ngôi nhà của cha anh không ai chấp nhận sự khốn khổ của anh (sự tự cao tự đại quá lố của anh làm cho nó thành ra đòi hỏi quá đáng) - anh miễn cưỡng đứng lên khỏi bàn. “Nhanh lên! Nhanh lên!” Dì Taube cố lôi anh ra cửa trước, nhưng ông cụ đã chặn cả hai lại với khẩu súng trên tay.

Ông gào lên: “Tao sẽ giết mày!” Lời dọa nạt của ông mà anh chẳng mấy tin không làm Herzog giật mình nhiều lắm trước sức khỏe đã trở lại với cha anh. Trong cơn cuồng nộ, ông cụ phục hồi sức lực trong chốc lát, dù như thế có thể làm ông mất mạng. Cái cổ căng thẳng, răng nghiến lại, màu da đáng sợ của ông, với cả dáng đi quân sự khệnh khạng của người Nga, ông đưa súng lên - như thế này, Herzog nghĩ, tốt hơn việc ông quỵ xuống trong khi đi bộ tới cửa hàng. Herzog Cha không phải là người biết thương xót.

“Đi đi!” Dì Taube kêu lên. Moses đang khóc.

“Chắc là mày sẽ chết trước,” ông Herzog gào lên.

“Cha!”

vểnh một tai để nghe sự mô tả chậm chạp của dì Taube về chuyện người anh em họ Mordecai sắp về hưu, Herzog nghiêm nghị nhớ lại tiếng kêu đó: Cha - Cha. Mày là thằng đần! Ông cụ sắp phát điên đang cố gắng thể hiện tính chất đàn ông mà ông nên có. Về nhà ông với nụ cười kênh kiệu Kitô giáo của đứa con trai chịu đau khổ từ lâu. Có thể cũng là một sự cải đạo hoàn toàn, như Mady. Đáng lẽ ông nên bóp cò. Những dáng vẻ đó làm ông đau khổ. Ông đáng được tha trong tuổi già của mình.

Và rồi Moses khóc sưng mắt ở ngoài phố, đợi taxi, trong khi Herzog Cha hấp tấp đi tới đi lui trước những cửa sổ này, chằm chặp nhìn anh trong sự đau khổ của cõi lòng - phải, mày đã khiến ông thành ra như thế. Những bước chân đi đi lại lại trong dáng vội vã, buông thả sức nặng của mình xuống trên một gót chần. Khẩu súng đã được vất xuống. Ai biết được Moses có thu ngắn cuộc sống của ông hay không bằng sự đau đớn anh đã mang lại. Ông không thể chết mà để lại đứa con chưa được giáo dục đến nơi đến chốn này.

Họ hòa giải với nhau vào năm sau. Và rồi lại xảy ra chuyện tương tự, mà còn to hơn. Và rồi... cái chết.

“Dì pha trà nhé?” Dì Taube hỏi.

“Dạ, xin dì, nếu dì cũng thích uống. Và con muốn xem cái bàn làm việc của Cha.”

“Bàn làm việc của Pa? Nó được khóa lại rồi. Cậu muốn xem trong cái bàn? Mọi thứ thuộc về các cậu là con cái. Cậu có thể lấy cái bàn khi tôi chết.”

“Không, không! Tôi không cần bản thân cái bàn, nhưng tôi từ phi trường về ngang qua đây và muốn ghé thăm dì. Còn bây giờ đang ở đây rồi, tôi muốn xem qua trong cái bàn. Tôi biết dì không lấy làm phiền lòng.”

“Cậu muốn lấy cái gì hả, Moses? Lần trước cậu đã lấy cái hộp đựng những đồng tiền bạc của Mẹ rồi.”

Anh đã trao nó cho Madeleine.

“Cái dây đồng hồ của Cha vẫn còn ở đó chứ?”

“Tôi nghĩ Willie đã lấy rồi.”

Anh nhíu mày suy nghĩ. “Thế còn những đồng tiền rúp?” anh hỏi. “Tôi muốn lấy chúng cho Marco.”

“Những đồng rúp à?”

“Ông nội Isaac của tôi mua những đồng rúp thời Sa hoàng trong thời kỳ Cách mạng, và chúng luôn ở trong bàn làm việc.”

“Trong bàn làm việc ư? Tôi chắc chắn là chẳng bao giờ nhìn thấy chúng.”

“Tôi muốn xem, trong khi dì pha trà, dì Taube. Dì đưa chìa khóa cho tôi.”

“Chìa khóa...?” Khi hỏi anh trước đó bà nói nhanh hơn, nhưng giờ đây bà trở về với sự chậm chạp, đắp lên một khối ý muốn bị trì hoãn theo cách của anh.

“Dì cất ở đâu?”

“Ở đâu? Tôi để nó ở đâu nhỉ? Có phải trong tủ áo của Pa? Hay ở nơi nào khác? Để tôi nhớ. Bây giờ tôi là vậy đó, rất khó nhớ lại...”

“Tôi biết nó ở đâu rồi,” anh nói, thình lình đứng lên.

“Anh biết nó ở đâu à? Vậy nó ở đâu?”

“Trong cái hộp phát nhạc tự động, dì luôn luôn cất nó trong đó.”

“Trong hộp nhạc...? Pa đã lấy nó ở đó. Ông ấy khóa luôn các thẻ an sinh - xã hội của tôi khi chúng được gửi đến. Ông nói tất cả tiền bạc ông phải...”

Moses biết mình đã đoán đúng. “Đừng lo, tôi sẽ lấy được nó,” anh nói. “Phiền dì bắc ấm nước lên. Tôi rất khát. Ngày hôm nay dài thực, trời nóng quá.”

Anh giúp bà đứng lên, giữ lấy cánh tay yếu ớt của bà. Anh đã có được điều mình muốn - một loại chiến thắng kém cỏi và đầy hậu quả nguy hiểm. Anh tự đi một mình vào phòng ngủ. Chiếc giường của cha anh đã bị dời đi đâu rồi. Giường của bà đứng một mình, với tấm khăn xấu xí phủ bên trên - thứ chất liệu gì đó gợi anh nghĩ đến một cái lưỡi được bọc. Anh hít thở cái không khí cũ kỹ nặng nề, tăm tối và cay xè và nhấc cái nắp hộp phát nhạc tự động. Trong cái hộp này anh chỉ phải dựa vào trí nhớ của mình để tìm vật anh cần. Cơ chế của chiếc hộp phát ra những nốt nhạc nho nhỏ khi chiếc trục quay bên trong. Những chiếc xương nhỏ chọn ra các nốt nhạc từ bài hát Figaro. Moses có thể cung cấp lời:

Nel momenta

Della mia cerimonia

lo rideva di me i

Senza saperlo.§

Những ngón tay của anh đã nhận ra chiếc chìa khóa.

Bà cụ Taube ở trong bóng tối bên ngoài phòng ngủ hỏi vào: “Cậu tìm được rồi hả?”

Anh đáp: “Nó đây rồi.”Anh nói với giọng nhỏ nhẹ để tránh làm cho sự việc xấu hơn. Dù sao, ngôi nhà này là của bà. Xâm nhập ngôi nhà là hành động lỗ mãng. Anh không xấu hổ về chuyện này, anh chỉ nhận thức với tính hoàn toàn khách quan làm vậy là không đúng. Nhưng mà phải làm.

“Cậu có muốn tôi bắc ấm trà lên không?”

“Không, một tách trà tôi có thể pha được.”

Anh nghe bước chân chậm chạp của bà trong hành lang. Bà đang đi vào bếp. Herzog nhanh chóng vào cái phòng khách nhỏ. Các màn cửa được kéo lên. Anh bật ngọn đèn cạnh cái bàn viết. Khi tìm cái công tắc, anh đã làm rách phần lụa cổ của cái chụp đèn, phát ra một luồng bụi. Tên của cái màu này là hoa hồng cũ - anh cảm thấy chắc chắn như thế. Anh mở cái bàn viết bằng gỗ anh đào, móc tấm mặt bàn rộng trên các đường rãnh của nó, kéo chúng ra từ cả hai bên. Anh trở ra và đóng cánh cửa, trước hết để chắc chắn dì Taube đã vào tới trong bếp. Trong các ngăn kéo anh nhận ra từng món đồ - da, giấy, vàng. Mau lẹ và căng thẳng, các mạch máu trên đầu anh phồng lên. Và các đường gân nổi lên trên hai bàn tay; anh sờ soạng và tìm được thứ anh cần tìm - khẩu súng lục của Herzog Cha. Một khẩu súng lục cũ, nòng súng được mạ kền. Cha mua nó để giữ trật tự đường phố Cherry, các sân ga đường sắt. Moses mở khẩu súng. Có hai viên đạn. Nó đây rồi. Anh nhanh chóng đóng nó lại và bỏ súng vào túi. Nó làm cho cái túi phồng lên to quá. Anh lấy chiếc ví ra và thay khẩu súng vào đó. Anh cho ví vào túi quần sau và cài khuy lại.

Bây giờ anh bắt đầu lục tìm những đồng rúp. Anh tìm thấy trong một ngăn nhỏ với các hộ chiếu cũ, những giải băng được khằng bằng sáp, như những cục máu khô. La bourgeoise Sarah Herzog avec ses enfants, Alexandre huit ans, Héléne neuf ans et Guillaume trois ans, signed by Count Adlerberg Gouverneur de St. Petersbourg.§ Các đồng rúp được tìm thấy trong một cái túi lớn - những đồ chơi của anh bốn mươi năm trước.

Pyotr Đại đế trong bộ áo giáp lộng lẫy, và một nữ hoàng Catherine uy nghi rực rỡ. Ánh sáng đèn làm lộ các hình mờ. Nhớ lại cách mình và anh Willie chơi đánh bạc để giành những cổ phiếu này, Herzog buột miệng thốt ra một tiếng cười ngắn, sau đó anh dọn chỗ trong túi cho khẩu súng. Anh nghĩ nó hẳn sẽ bớt lộ liễu.

“Cậu tìm được thứ cậu cần rồi chứ?” Dì Taube hỏi anh từ trong bếp.

“Vâng.” Anh đặt chiếc chìa khóa trên chiếc bàn kim loại có tráng men.

Anh biết mình không đúng đắn khi đánh giá thái độ của bà là nhút nhát như con cừu. Thói quen hình tượng trong óc anh làm hỏng sự phán đoán của anh, và có thể một ngày nào đó làm hỏng anh. Có lẽ ngày đó cũng gần rồi; có lẽ đêm nay sẽ cần đến linh hồn anh. Khẩu súng đè nặng trên ngực anh. Nhưng đôi môi chu lên, đôi mắt to và cái miệng nhăn nhúm là giống như cừu, và chúng cảnh báo anh đang đánh liều thái quá với sự hủy diệt. Dì Taube, một người kỳ cựu sống sót, để ghi nhận, đã chiến đấu với cái chết cho đến một sự bế tắc, ngăn chặn chính cái chết bằng sự chậm chạp của bà. Tất cả đều tiêu tan hết chỉ còn lại sự khôn ngoan và sự kiên nhẫn lạ thường của bà; và nơi Moses bà lại nhìn thấy Herzog Cha, nóng nảy, bộp chộp, bốc đồng, đau khổ. Mắt anh giật giật khi anh khom mình về phía bà trong bếp. Bà lẩm bẩm: “Cậu gặp nhiều rắc rối lắm phải không? Đừng làm cho nó trở nên trầm trọng hơn nữa, Moses ạ.”

“Không có gì rắc rối đâu dì. Tôi có công việc phải lo... Chắc là tôi không chờ uống trà được đâu.

“Tôi pha vào tách của Pa cho cậu.”

Moses uống nước lấy từ vòi nước bằng chiếc tách uống trà của cha anh.

“Tạm biệt dì Taube, dì nhớ giữ sức khỏe.” Anh hôn lên trán bà.

“Nhớ là tôi đã giúp cậu chứ? Đừng quên. Cậu hãy giữ sức khỏe, Moshe.”

Anh đi ra theo cửa sau; đi lối này tiện hơn. Hoa kim ngân mọc dài theo máng nước mưa như thời cha anh còn sống, và vào buổi tối hương thơm rất ngào ngạt. Có trái tim nào trở nên sững sờ tê liệt không?

Anh rồ mạnh máy xe tại chỗ dừng đèn đỏ, cố gắng quyết định xem đi lối nào đến Đại lộ Harper nhanh hơn. Đường cao tốc mới Ryan thì rất nhanh, nhưng nó sẽ dẫn anh vào dòng xe cộ của người da đen dày đặc trên đường số 51 phía tây, nơi người ta đi dạo hoặc đi chơi bằng ô tô. Có Đại lộ Garfield, thuận lợi hơn nhiều; tuy nhiên anh không chắc có thể tìm được đường chạy xuyên qua công viên Washington sau khi trời tối.

Anh quyết định đi theo lối Eden tới đường Quốc hội và từ đường Quốc hội tới ngõ Outer. Phải, đó sẽ là đường nhanh nhất. Anh sẽ làm gì khi đến Đại lộ Harper thì anh chưa quyết định. Madeleine đã dọa nếu anh vác mặt tới gần nhà, cô ta sẽ báo cảnh sát bắt anh. Cảnh sát đã có hình của anh, nhưng chuyện đó là hoàn toàn vô lý, vô lý và hoang tưởng, sự hống hách của những thế lực tưởng tượng từng có lần gây ấn tượng với anh. Nhưng bây giờ đã có một vấn đề thực sự giữa anh và Madeleine, một đứa con, một thực tế - bé June. Trong sự hèn nhát, bệnh hoạn, lừa lọc, bởi một người cha vụng về vì một mụ đàn bà mưu mô, vẫn còn có điều chân thật! Đứa con gái bé bỏng của anh! Khi lao xe lên con đường cao tốc, anh kêu lên với mình rằng không ai được làm tổn thương con bé. Anh tăng tốc, chạy trong làn xe của anh với phần còn lại của dòng xe cộ. Sợi dây sinh mệnh căng thẳng trong anh. Nó rung lên bần bật. Anh không sợ nó đứt vì nỗi sợ mình không thực hiện được điều phải làm. Chiếc Falcon nhỏ bé đang lao tới. Anh nghĩ tốc độ xe của anh là ghê gớm lắm cho đến khi một chiếc xe đầu kéo to tướng vượt qua anh ở bên phải, anh nhận thấy bây giờ không phải là lúc mạo hiểm để nhận giấy phạt của cảnh sát - không phải lúc với khẩu súng trong túi - anh nhấc chân ra khỏi bàn đạp ga. Liếc nhìn ra bên trái, bên phải, anh nhận ra đường cao tốc mới đã cắt xuyên qua các đường phố cũ, những đường phố anh biết. Anh nhìn thấy những thùng gas khổng lồ mang một dàn đèn trên nóc, từ một góc nhìn mới, và phía sau một nhà thờ Ba Lan với Chúa Jesus được trang hoàng nhỉều kim tuyến trưng bày trong một tủ kính có thắp đèn như như một tủ bày hàng. Con đường vòng dài về hướng đông vuợt qua các bãi hàng hóa, rừng rực với bụi hoàng hôn, những con đường sắt chạy dài sang phía tây; kế tiếp, con đường hầm: bên dưới tòa nhà bưu điện khổng lồ; kế tiếp, những quán bar có nhạc trên phố State. Từ cái dốc cuối cùng của phố Quốc hội, sự biến dạng của nền trời nhá nhem nâng cái hồ lên như một bức tường mềm mại bị các dải băng màu thạch anh tím, màu xanh âm u, màu bạc nhấp nháy, và một màu xám đen ở chân trời băng qua; những chiếc thuyền treo lơ lửng lắc lư bên trong đê chắn sóng, và các trực thăng, các máy bay nhỏ mà ánh đèn của chúng chập chờn trên đầu. Cái mùi quen thuộc của nước ngọt, thơm dịu nhưng cũng còn sống sít, ập đến với anh khi lao xuống phía nam. Dường như không phi lý chút nào nếu anh đòi hỏi đặc quyền của sự điên rồ và bạo lực, sau khi bị buộc phải gánh vác phần còn lại của nó - bị chửi rủa hay đồn nhảm, bị kết tội vội vàng, đau khổ, thậm chí bị lưu đày ở Ludeyville. Tài sản đó đáng lẽ phải là bệnh viện tâm thần của anh. Cuối cùng, là lăng mộ của anh. Nhưng chúng đã làm chuyện khác cho Herzog - không đoán trước được. Không phải ai cũng có cơ hội giết người với lương tâm trong sáng. Chúng đã mở đường cho một vụ giết người có thể biện minh. Chúng đáng chết. Anh có quyền giết chúng.

Chúng thậm chí biết tại sao chúng sắp chết; không cần có lời giải thích nào cả. Khi anh đứng trước mặt chúng, chúng phải quy hàng. Gersbach chỉ gục đầu nhỏ nước mắt cho chính mình. Như Nero - Qualis artifex per eo§. Madeleine sẽ la hét và chửi rủa. Do thù hận, yếu tố mạnh mẽ nhất trong cuộc sống của cô ta, mạnh mẽ hơn bất cứ một uy lực hay động cơ nào. Về tinh thần thì cô ta là ả sát thủ của anh, vì thế anh cảm thấy nhẹ nhàng thoải mái, có thể bóp cò hay siết cổ mà không ân hận. Anh cảm thấy trong hai cánh tay mình, trong những ngón tay mình, hay trong thâm tâm mình, sự siết cổ ngọt ngào - kinh hoàng nhưng ngọt ngào, một sự khoái lạc cực kỳ của việc giáng cái chết. Anh toát mồ hôi dầm dề, áo anh đã ướt đẫm và lạnh dưới hai cánh tay. Trong miệng anh có vị của đồng, một chất độc được chuyển hóa, một vị nhàn nhạt nhưng chết chóc.

Khi đến Đại lộ Harper, anh đậu xe ở góc đường, rồi đi vào đường hẻm sau nhà. Cát sỏi đổ tràn trên mặt bê tông, kính vỡ và tro hỏa táng có lộn cát sỏi khiến bước chân của anh phát tiếng động lớn. Anh đi rất thận trọng. Hàng rào sau nhà đã cũ. Đất trong vườn tràn ra dưới những thanh gỗ, các cây bụi và dây leo phủ lên trên. Một lần nữa anh nhìn thấy những hoa kim ngân nở bung ra. Cả hoa hồng leo, đỏ sậm trong chiều chạng vạng. Anh phải che mặt khi băng ngang qua nhà để xe vì những nhánh thạch nam từ mái nhà dốc thòng xuống đong đưa trên lối đi. Khi lẻn vào trong sân, anh đứng yên một lúc cho đến khi nhìn thấy lối đi. Anh không được vấp vào một món đồ chơi hay một dụng cụ nào. Một chất lỏng đã lọt vào đôi mắt anh - nhìn rất rõ, chỉ hơi có phần méo mó. Anh chùi nó đi bằng móng tay, và dùng vạt áo xóa hẳn nữa. Sao trên trời đã hiện ra, hoa violet mọc theo hình dạng mái nhà, lá, trụ dây điện. Bây giờ anh đã nhìn thấy khoảng sân. Anh nhìn thấy các dây phơi quần áo - quần lót của Madeleine, chiếc áo nhỏ của con gái anh và váy, những đôi tất nhỏ xíu. Nhờ ánh sáng của cửa sổ bếp, anh nhìn thấy được một thùng cát trong đám cỏ, một thùng cát mới màu đỏ với các gờ rộng để ngồi lên. Bước đến gần hơn, anh nhìn vào trong bếp. Madeleine kia rồi! Anh nín thở nhìn nàng. Cô ta mặc quần và áo sơ mi được buộc bằng một dây da rộng màu đỏ có khóa bằng đồng anh đã tặng. Mái tóc mềm mại buông dài khi cô ta đi qua lại giữa bàn ăn và chậu rửa, rửa chén bát sau bữa ăn, chà đĩa xoàn xoạt theo cách hiệu quả nhanh chóng của cô ta. Anh nhìn kỹ dáng nhìn nghiêng thẳng lưng khi cô ta đứng ở chỗ chậu rửa, chỗ thịt dưới cằm khi cô ta chăm chú vào bọt nước rửa bát trong chậu, xả nước nóng. Anh có thể nhìn thấy màu sắc đôi má cô ta và hầu như thấy cả màu xanh đôi mắt cô ta nữa. Càng nhìn, anh càng nuôi dưỡng cơn thịnh nộ, giữ nó tăng dần đến độ dữ dội nhất. Cô ta không thể nghe được anh ngoài sân vì những cửa sổ chống bão chưa được lấy xuống - ít ra là những cửa sổ anh đã lắp đặt vào mùa thu vừa rồi ở sau nhà.

Anh tiến vào hành lang. May mắn là những người láng giềng không có ở nhà và anh không phải lo lắng về các ngọn đèn của họ. Anh đã nhìn Madeleine. Bây giờ thì anh muốn nhìn thấy đứa con gái của mình. Không có ai trong phòng ăn - sự trống vắng sau bữa tối. Những chai nước ngọt, khăn giấy. Tiếp đến là cửa sổ phòng tắm, cao hơn các cửa sổ còn lại. Tuy nhiên, anh nhớ mình đã dùng một khối xi măng để đứng lên, cố gỡ tấm màn che phòng tắm cho đến khi anh phát hiện không có cửa sổ chống bão để thay cho nó. Vì vậy, cái màn chắn vẫn còn đó, còn khối xi măng? Nó nằm chính xác ngay tại chỗ anh đã để nó, giữa những bụi hoa loa kèn của cái khe mái bên trái lối đi. Anh chuyển nó vào chỗ, tiếng sột soạt bị tiếng nước trong bồn tắm át đi, và anh đứng lên đó, hông anh tựa vào tòa nhà. Anh há miệng, cố gắng kềm chế tiếng hơi thở. Trong tiếng nước chảy và với những đồ chơi nổi trong bồn tắm, thân thể bé bỏng của đứa con gái anh tỏa sáng. Đứa con anh! Madeleine đã để cho mái tóc của con bé mọc dài hơn, lúc này được buộc cao lên bằng một sợi dây chun để tắm. Anh mềm lòng với đứa con, bụm tay lên miệng không để thoát ra một âm thanh nào mà sự xúc động có thế khiến anh kêu lên. Bé ngửa mặt lên nói với ai đó mà anh không nhìn thấy. Trên tiếng nước chảy anh nghe con nói gì đó nhưng anh không hiểu. Mặt bé là mặt Herzog, đôi mắt đen to là mắt anh, mũi thì giống mũi của cha anh, mũi của cô Zipporah, mũi của người anh Willie, miệng là miệng của anh. Ngay cả một chút u buồn trong vẻ đẹp của con bé - là của mẹ anh. Đó là bà Sarah Herzog, tư lự, hơi ngoảnh mặt đi một chút khi bà cân nhắc về cuộc sống của mình. Anh cảm động ngắm con, thở bằng miệng, anh bụm tay che nửa mặt mình. Những con bọ cánh cứng bay qua anh. Thân mình nặng nề của chúng va vào màn chắn cửa sổ nhưng không thu hút sự chú ý của con bé. Rồi một bàn tay với tới tắt nước - một bàn tay đàn ông. Đó là Gersbach. Anh ta sắp tắm cho con gái của Herzog! Gersbach! Bây giờ anh nhìn thấy chỗ eo lưng hắn ta. Hắn bước vào tầm mắt anh, khệnh khạng bên cạnh cái bồn tắm tròn cổ lỗ sĩ, cúi xuống, đứng thẳng lên, cúi xuống - dáng đi khập khễnh của hắn ta, và hết sức khó khăn, hắn bắt đầu quỳ xuống, Herzog nhìn thấy ngực hắn, đầu hắn, khi anh tự điều chỉnh thế đứng của mình. Áp hẳn vào tường, gác cằm lên vai, Herzog nhìn thấy Gersbach xắn tay chiếc áo thể thao có in hoa của hắn, hất mái tóc dầy và óng ánh của hắn ra phía sau, cầm lấy viên xà phòng, nghe hắn nói, không có chút nào độc ác: “Được rồi, đừng làm trò khỉ nữa,” vì bé June đang cười ngặt nghẽo, uốn éo, tóe nước, khoe lúm đồng tiền trên má, nhe những chiếc răng trắng tí hon, nhăn mũi, trêu chọc. “Ngồi yên nào,” Gersbach bảo. Hắn chùi cái khăn vải vào tai bé khi bé hét lên, rửa mặt, mũi và lau miệng bé. Hắn nói năng rất uy thế, nhưng một cách âu yếm, với những nụ cười cằn nhằn và thỉnh thoảng với tiếng cười lớn, hắn tắm cho bé - xoa xà phòng, dội nước, nhúng bé xuống nước trong chiếc thuyền đồ chơi để chà lưng cho bé khi bé vặn người và kêu the thé. Người này tắm cho bé một cách dịu dàng, vẻ ngoài của hắn có lẽ là giả. Nhưng hắn không hề có biểu hiện nào là thật, Herzog nghĩ. Mặt gã là tất cả sự nặng nề, da thịt dâm đãng. Nhìn xuống cái áo sơ mi phanh ngực của hắn, Herzog nhìn thấy tảng thịt mềm nặng nề phủ đầy lông của bộ ngực hắn. cằm hắn dày và giống như một lưỡi rìu đá, một vũ khí tàn bạo. Và đến đôi mắt đa cảm của hắn, chỏm tóc dày, và giọng nói thân mật với tính gian dối và thô bạo đặc trưng. Toàn bộ những nét đáng ghét bày ra đó. Nhưng hãy xem cách hắn tắm cho bé June, xối nước cho bé một cách vui đùa, nhân ái. Hắn để bé đội cái mũ tắm của mẹ, những cánh hoa cao su xòe ra trên đầu bé. Rồi Gersbach bảo June đứng lên, và bé hơi cúi mình cho hắn rửa cái kẽ mông tí hon cho bé. Cha bé nhìn chăm chăm cảnh này. Một sự đau nhói chạy qua người anh, nhưng nó nhanh chóng tan đi. June lại ngồi xuống. Gersbach xối nước sạch lên người bé, rồi hắn đứng lên một cách nặng nề, mở chiếc khăn tắm. Hắn lau một cách tỉ mỉ và từ tốn, rồi dùng một nùi phấn lớn thoa phấn cho bé. Đứa bé nhảy tưng tưng vui sướng. “Thôi, nhảy vậy đủ rồi,” Gersbach nói. “Mặc đồ này vào đi.”

Đứa bé chạy ra ngoài. Herzog còn nhìn thấy những làn bụi phấn mỏng vươn trên cái đầu cúi xuống của Gersbach. Mái tóc đỏ của hắn dập dềnh lên xuống. Hắn đang chùi sạch bồn tắm. Lúc này Moses có thể giết hắn. Bàn tay trái của anh chạm vào khẩu súng được gói trong cuộn đồng rúp. Anh đã có thể bắn Gersbach khi gã đang tuần tự rắc bột tẩy vào miếng bọt biển vàng hình chữ nhật. Trong ổ đạn có hai viên... Nhưng chúng sẽ ở lại đó. Herzog biết rõ điều này. Anh bước xuống khỏi chỗ đứng rất nhẹ nhàng và một lần nữa đi qua khoảng sân mà không gây một tiếng động nào. Anh thấy đứa con trong bếp, đang nhìn lên Mady, hỏi xin điều gì đó, và anh lách người qua cổng đi vào ngõ hẻm. Khai hỏa khẩu súng chẳng qua chỉ là một ý nghĩ thôi.

Linh hồn con người là một vật lưỡng thể, và mình đã chạm vào các bên của nó. Vật lưỡng thể! Nó sống trong nhiều yếu tố hơn mình sẽ biết, và mình cho rằng trong những ngôi sao xa xăm kia, vật chất đang được hình thành sẽ tạo nên những hữu thể xa lạ hơn nữa. Dường như mình nghĩ rằng vì bé June trông giống Herzog, cháu gần mình hơn là gần bọn chúng. Nhưng làm sao nó gần mình được nếu mình không dự phần gì trong cuộc sống của nó? Hai đứa diễn viên tình ái lố bịch kia có được tất cả lợi thế đó. Rõ ràng mình tin rằng nếu bé không có cuộc sống giống như cuộc sống của mình, được giáo dục theo các tiêu chuẩn “tấm lòng” của dòng họ Herzog và tất cả những phần còn lại, bé sẽ không thể thành người được. Điều này hoàn toàn vô lý, thế nhưng một phần nào trong tâm trí mình coi chuyện đó tự nó là hiển nhiên. Nhưng thực ra, bé học được gì từ chúng? Từ Gersbach, khi hắn có vẻ ngọt ngào đường mật, gớm guốc, độc địa, không phải là một cá thể mà là một mảnh vỡ, một mảnh vỡ ra từ đám đông. Bắn hắn! Một ý nghĩ phi lý. Ngay khi Herzog nhìn thấy một con người thực sự đã thực sự tắm cho con mình, thực tế của sự việc đó, sự dịu dàng của một tên hề như thế với một đứa trẻ con, ý định bạo lực của anh đã hóa thành tuồng kịch, thành một thứ gì đó lố bịch. Anh không sẵn sàng biến mình thành một tên ngu ngốc toàn tập như vậy. Chỉ có sự thù hận chính mình mới dẫn anh đến chỗ tự hủy diệt vì lòng anh “tan nát”. Cái cặp đó làm sao có thể khiến cho tim mình tan nát kia chứ? Nán lại trong đường hẻm một lúc, anh tự chúc mừng mình đã may mắn. Hơi thở trở lại với anh, và được thở là thật sướng! Cũng đáng cho chuyến đi.

Hãy suy nghĩ đi! Ngồi vào chiếc Falcon anh tự ghi chép cho mình trên tập giấy dưới ánh sáng của bản đồ trên xe. Các nhà nhân khẩu học ước lượng rằng ít nhất một nửa tổng số con người được sinh ra hiện đang còn sống, trong thế kỷ này. Thật là một khoảnh khắc cho linh hồn con người! Những đặc tính rút ra từ gen di truyền, theo xác suất thống kê, đã tái lập lại tất cả cái tốt nhất và tất cả cái xấu nhất của cuộc sống con người. Tất cả đang ở quanh ta. Đức Phật và Lão Tử chắc là đang bước đi ở đâu đó trên trái đất này. Tiberius§ và Nero. Mọi thứ kinh hoàng. Thậm chí mọi thứ cao cả, và những điều chưa ai tưởng tượng ra nữa. Và ta, loại động vật có vú bi thảm, hân hoan, có lúc hão huyền. Ta và con cái của ta, và con cái của con ta... Vào thời xa xưa, phần lớn thiên tài của con người đi vào ẩn dụ. Còn bây giờ thì đi vào những sự kiện thực tế... Francis Bacon. Các công cụ. Rồi với sự thích thú không thể diễn tả, anh thêm, Cô Zipporah nói với Cha rằng ông không bao giờ có thể dùng súng với bất cứ ai, không bao giờ đánh đồng được với những tay lái xe tải, bọn đồ tể, bọn buôn lậu, bọn du đãng, bọn trộm cắp ranh ma. “Một bậc quân tử mạ vàng”. Ông có thể đánh vào đầu ai không? Ông có thể bẩn ai không?

Moses có thể thề một cách chắc chắn rằng Herzog Cha chưa bao giờ - không một lần nào trong đời ông - từng bóp vào cò khẩu súng này. Chỉ dọa thôi. Như ông đã dọa mình. Lúc đó dì Taube đã bảo vệ mình. Dì đã “cứu” mình. Dì Taube yêu quý! Một cú chơi giả lạnh mình! Herzog Cha đáng thương!

Nhưng anh chưa muốn ngừng lại ở đây. Anh phải nói chuyện với Phoebe Gersbach. Đó mới là điều thiết yếu. Anh quyết định không gọi điện thoại trước để cô ta có cơ hội chuẩn bị, hoặc thậm chí từ chối tiếp anh. Herzog lái xe chạy thẳng tới Đại lộ Woodlawn - một phần tồi tàn ảm đạm của Hyde Park, nhưng đặc sắc, Chicago của anh: đồ sộ, thô kệch, vô định hình, hôi mùi bùn và mùi mục rữa, phân chó, những mặt tiền đen đúa, những phiến đá không có tính cấu trúc nào cả, những cổng tam quan được trang trí một cách vô nghĩa với những cái vạc khổng lồ bằng xi măng để trồng hoa mà chỉ chứa toàn mẩu thuốc lá và những thứ dơ bẩn khác; các phòng sưởi nắng dưới các mái đầu hồi có lót gạch, các giếng trời có tầng bậc, các cầu thang sau xám xịt, các mảng bê tông gắn liền hay nứt vỡ mà cỏ mọc ra từ đó, những hàng rào với cọc cách đều mười centimét nặng nề che chở cho cỏ dại mọc. Và giữa các căn hộ tồi tàn, tiện nghi và rộng rãi này, nơi những con người nhân từ khoáng đạt sinh sống (đây là khu cư xá đại học) Herzog thực sự cảm thấy tự do thoải mái. Có lẽ anh cũng thuộc miền Trung Tầy và thiếu tập trung như những con phố tương tự này (sự tồn tại của quyết định luận, anh nghĩ, không có nhiều ý nghĩa bằng sự thiếu sót các yếu tố quyết định - sự vắng mặt của một sức mạnh hình thành). Nhưng tất cả đều mang tính điển hình, và không có gì là thiếu, thậm chí không thiếu cả tiếng bánh xe trượt pa tanh nghiến trên vỉa hè một cách khó chịu bên dưới những tầng lá mới mùa hè. Hai cô gái bé xíu dưới ánh sáng trong suốt màu xanh lục của đèn đường, mặc váy ngắn, tóc buộc ruy băng, trượt pa tanh.

Lúc này, một cảm giác nôn nao bồn chồn chạy suốt người anh khi đứng trước cổng nhà Gersbach, nhưng anh trấn tình và bước vào nhà, bấm chuông. Phoebe tiến đến nhanh chóng. Cô ta kêu lên: “Ai vậy?” Và nhìn thấy Herzog đứng lặng lẽ ngoài cửa kính. Cô ta có hoảng sợ không?

“Bạn cũ đây” Herzog lên tiếng. Một khoảnh khắc trôi qua. Mặc dù miệng Phoebe tỏ ra kiên quyết, đang chần chừ, đôi mắt có mí rộng dưới mé tóc ngang trán. “Cô không cho tôi vào sao?” Moses hỏi. Giọng nói của anh khiến cho sự từ chối đâm ra khó nghĩ. “Tôi không làm mất nhiều thì giờ của cô đâu,” anh nói khi bước vào. “Chúng ta có vài chuyện cần thảo luận với nhau.”

“Mời anh vào trong bếp.”

“Được rồi...” Cô ta không muốn bị bé Ephraim, đang ở trong phòng ngủ, bất thình lình bắt gặp hay nghe lén cô nói chuyện với anh trong phòng trước. Trong bếp, cô đóng cửa và mời Herzog ngồi. Chiếc ghế của cô quay về hướng tủ lạnh. Ngồi đây anh sẽ không bị ai ở ngoài cửa sổ nhà bếp trông thấy. Với một nụ cười nhẹ, anh ngồi xuống. Từ sự bình tĩnh cực độ trên gương mặt xương xương của cô ta, anh biết tim cô ta đang đập thình thịch, có lẽ nó hoạt động còn dữ dội hơn trái tim anh. Một con người ngăn nắp, tự chủ mức độ cao, sạch sẽ - người y tá trưởng - cô cố gắng duy trì một vẻ ngoài xã giao. Cô ta đang mang xâu hạt hổ phách mà anh đã mua ở Ba Lan tặng cô. Herzog cài khuy trên chiếc áo vét để bảo đảm không lộ ra cái báng súng. Nhìn thấy món vũ khí đó, cô ta khiếp sợ đến chết mất.

“Cô khỏe không, Phoebe?”

“Chúng tôi bình thường.”

“An ổn thoải mái chứ? Thích Chicago chứ? Cháu Ephraim vẫn học ở trường chuyên?”

“Vâng.”

“Còn đền thờ? Tôi thấy Val đã ghi âm một chương trình với giáo sĩ Do Thái Itzkowitz - anh ta gọi cái đó là gì? ‘Do Thái giáo chi phái Hasidim, Martin Buber, Ta và Ngươi’, vẫn cái trò Buber đó. Anh ta rất khăng khít với những giáo sĩ này. Chắc là anh ta muốn trao đổi vợ với một giáo sĩ. Anh ta sẽ hành động theo cách của mình từ ‘Ta và Ngươi’ đến ‘Tôi và Em’ - ‘Bố và Con, Nhóc!’ Nhưng tôi cho rằng cô sẽ đặt giới hạn ở đó. Cô sẽ không hùa theo, mọi thứ.”

Phoebe không trả lời và vẫn đứng yên.

“Chắc là cô nghĩ mình không ngồi thì tôi sẽ đi sớm. Nào, Phoebe, ngồi xuống đi. Tôi hứa là không đến đây để gây chuyện. Tôi chỉ có một mục đích ở đây, cùng với việc muốn thăm một người bạn cũ...”

“Chúng ta thực sự không phải là bạn cũ.”

“Không phải cũ theo năm tháng. Nhưng chúng ta đã rất gắn bó ở Ludeyville. Đó là thật. Cô phải nghĩ đến thời gian trực cảm - Thời gian trực cảm của Bergson§. Chúng ta quen biết nhau trong thời gian trực cảm. Có người bị tuyên án vào một mối quan hệ nhất định. Có lẽ mọi mối quan hệ là một niềm vui hoặc là một bản án.”

“Anh tự chuốc lấy bản án đó cho mình, nếu anh muốn nghĩ về nó như thế. Chúng tôi có một cuộc sống bình yên cho đến khi anh và Madeleine đáp xuống Ludeyville và anh áp đặt ý muốn của anh vào tôi.” Phoebe, mặt gầy nhưng nóng bừng, mí mắt không động đậy, ngồi xuống trên mép chiếc ghế Herzog đẩy tới cho cô ta.

“Tốt. Cô muốn nói gì thì cứ nói, Phoebe. Tôi muốn vậy. Cứ ngồi yên. Đừng sợ. Tôi không gây phiền phức gì đâu. Chúng ta cùng có chung một vấn đề.”

Phoebe phản đối điều này. Cô lắc đầu, với một vẻ cứng cỏi, quá sức quyết liệt. “Tôi là một phụ nữ bình thường. Valentine là dân phía bắc New York.”

“Chỉ là một anh chàng nhà quê. Phải. Không biết gì về những thói xấu thời thượng từ thành phố lớn đó. Thậm chí không biết quay số điện thoại. Phải được tôi - Moses E. Herzog, dắt dẫn từng bước vào sự suy đồi.”

Cứng nhắc và do dự, cô ta xoay người theo cách đột ngột của mình. Rồi cô ta đưa ra một quyết định và lại quay sang anh với cùng sự đột ngột. Cô ta là một phụ nữ đẹp, nhưng cứng nhắc, rất cứng nhắc, xương xẩu, không có sự tự tin. “Anh không bao giờ hiểu được một điều gì về anh ấy đâu. Anh ấy yêu mến anh. Ngưỡng mộ anh. cố gắng trở thành một trí thức vì anh ấy muốn giúp anh - thấy anh đã làm một điều kinh khủng khi vất bỏ vị trí đáng nể trọng ở trường đại học, và thấy anh bộp chộp cùng Madeleine lao về thôn quê. Anh ấy nghĩ chị ta phá hỏng anh nên cố gắng giúp anh chấn chỉnh lại. Anh ấy đã đọc tất cả những cuốn sách đó để ở nơi xa xôi hẻo lánh anh có được người cùng nói chuyện, Moses ạ. Vì anh cần được giúp đỡ, khen ngợi, tán dương, hỗ trợ, yêu thương. Không bao giờ là đủ. Anh làm cho anh ấy kiệt sức. Việc cố gắng ủng hộ anh suýt giết chết anh ấy.”

“Phải...? Còn gì nữa? Nói tiếp đi,” Herzog bảo.

“Vẫn chưa đủ. Bây giờ anh muốn gì ở anh ấy? Anh đến đây làm gì? Kích động thêm nửa? Anh vẫn ham hố sự kích động?”

Herzog không còn mỉm cười nữa. “Phần nào điều cô nói là khá đúng, Phoebe ạ. Quả tình là tôi đã loạng choạng ở Ludeyville. Nhưng cô làm tôi mất hứng khi nói cô sống một cuộc sống bình thường một cách hoàn hảo ở Barrington. Cho đến khi Mady và tôi đến đó mang theo sách báo và những hào nhoáng kịch nghệ, cuộc sống tinh thần ở mức độ cao, reo rắc những ý tưởng lớn, và làm nổ tung toàn bộ các thời đại lịch sử. Chúng tôi làm cho cô sợ hãi vì chúng tôi - nhất là Mady - cho anh ta sự tự tin. Chừng nào còn là một phát thanh viên khập khễnh hèn mọn, anh ta còn có thể lừa người khác ra vẻ là một nhân vật quan trọng, nhưng cô đã giữ anh ta ở chỗ cô muốn. Vì anh ta là một kẻ phỉnh gạt và kẻ lập dị, một loại người đồng bóng, nhưng là chồng cô. Thế rồi anh ta táo bạo hơn. Anh ta mở rộng thói phô trương của mình. Đúng vậy. Tôi là một kẻ đần độn. Cô không thích tôi cũng phải, nếu chỉ vì tôi không nhìn thấy điều gì đang diễn ra và vì thế giao một gánh nặng nữa cho cô. Nhưng sao cô không nói gì cả? Cô nhìn toàn bộ sự việc diễn ra. Chuyện xảy ra trong nhiều năm trời mà cô không nói gì cả. Nếu tôi nhìn thấy cùng sự việc như thế xảy ra cho cô, tôi sẽ không có thái độ dửng dưng đâu.”

Phoebe ngần ngại nói về chuyện này, và mặt cô càng thêm nhợt nhạt hơn. Rốt cuộc, cô nói: “Nếu anh không chịu hiểu cái trình tự mà những người khác sống thì đó không phải là lỗi của tôi. Những ý tưởng của anh gây trở ngại. Có lẽ một người yếu ớt như tôi không có chọn lựa nào cả. Tôi không thể làm gì cho anh. Đặc biệt là năm ngoái. Tôi đi gặp một bác sĩ tâm thần, ông ta khuyên tôi nên tránh xa. Nên tránh xa anh, quan trọng hơn hết là tránh xa anh và những phiền phức của anh. Ông ấy nói tôi không đủ mạnh mẽ, mà anh biết điều đó là đúng. - Tôi không đủ mạnh mẽ.”

Herzog ngẫm nghĩ điều này - Phoebe yếu ớt, điều đó chắc chắn là đúng. Anh quyết định đi vào điểm chính. “Tại sao cô không ly dị Valentine?” Anh hỏi.

“Tôi không thấy có lý do nào nên làm thế cả.” Giọng nói của cô ngay tức khắc lấy lại sức mạnh.

“Không phải anh ta ruồng rẫy cô sao?”

“Vai? Tôi không biết tại sao anh nói như thế! Tôi không hề bị ruồng rẫy.”

“Thế thì hiện giờ anh ta ở đâu? Trong buổi tối này? Trong giờ phút này?”

“Ở dưới phố. Đang làm việc.”

“Ô, thôi nào, đừng nói với tôi như thế, Phoebe. Anh ta đang sống với Madeleine. Cô có phủ nhận điều đó không?”

“Chắc chắn là tôi phủ nhận. Tôi không thể tưởng tượng được sao anh lại có một ý tưởng quái gở như thế.”

Moses nghiêng mình một tay chống vào tủ lạnh khi anh đổi thế ngồi trên chiếc ghế và rút chiếc khăn tay - mảnh vải từ chiếc khăn nhà bếp trong căn hộ của anh ở New York. Anh lau mặt.

“Nếu cô kiện đòi ly dị,” anh giải thích, “vì cô có mọi quyền để làm thế, cô có thể gọi đích danh Madeleine về tội thông dâm. Tôi sẽ giúp cô về tiền bạc. Tôi sẽ chịu mọi phí tổn. Tôi muốn giành lấy bé June. Cô thấy sao? Cùng chung tay với nhau, chúng ta có thể hạ gục họ. Cô đã để cho Madeleine xỏ mũi dắt đi như dắt một con dê cái.”

“Con quỷ già trong anh lại nói nữa rồi, Moses.”

Con dê cái là một sự sai lầm; anh làm cho cô ta càng thêm bướng bỉnh. Nhưng dù sao cô ta cũng hành động theo ý mình. Cô ta không bao giờ tham dự bất cứ kế hoạch nào của anh.

“Cô không muốn tôi giành quyền nuôi bé June sao?”

“Tôi dửng dưng với chuyện đó.”

“Tôi cho rằng cô có cuộc chiến riêng với Madeleine,” anh nói. “Chiến đấu giành người đàn ông. Một trận chiến đàn bà. Nhưng Madeleine sẽ đánh bại cô vì cô ta bị loạn thần kinh. Tôi biết cô có sức mạnh dự trữ. Nhưng cô ta là một con điên. Những kẻ điên luôn chiến thắng. Vả lại, Valentine không muốn cô nắm được anh ta.”

“Tôi thực sự không hiểu anh nói gì.”

“Anh ta sẽ không còn giá trị gì nữa đối với Madeleine ngay khi cô rút lui. Sau khi chiến thắng, cô ta sẽ đá anh ta ngay.”

“Đêm nào Valentine cũng về nhà. Anh ấy không bao giờ về trễ. Anh ấy sẽ về ngay bây giờ... Khi tôi chậm trễ đôi chút ở đâu đó, anh ấy lo cuống cuồng. Anh ấy gọi điện thoại khắp thành phố.”

“Có lẽ đó chỉ là hy vọng,” Moses nói. “Hy vọng được ngụy trang như sự quan tâm. Cô không biết như thế là sao à? Nếu cô chết trong một tai nạn, anh ta khóc lóc và gói ghém đồ đạc dọn tới ở chung với Madeleine vĩnh viễn.”

“Con quỷ trong anh lại nói nữa rồi. Đứa con của tôi sẽ giữ chân cha nó. Anh vẫn muốn Madeleine phải không?”

“Tôi ấy à? Không bao giờ. Tất cả những chuyện điên khùng đó đã kết thúc rồi. Không. Tôi rất mừng rũ bỏ được cô ta. Thậm chí tôi cũng không còn ghê tởm cô ta nhiều nữa. Cô ta được tống tiễn cùng với tất cả những gì cô ta đục khoét được của tôi. Chắc chắn là cô ta đã gom góp tiền bạc của tôi từ bấy đến giờ. Được thôi! Cứ để cô ta giữ với sự chúc phúc của tôi. Chúc phúc cho mụ chó cái! Chúc may mắn và vĩnh biệt. Tôi cầu phúc cho cô ta. Tôi cầu mong cho cô ta có cuộc sống bận rộn, hữu ích, vui thú và hào hứng. Có cả tình yêu nữa. Những người tốt nhất yêu nhau, mà cô ta là một trong những người tốt nhất, vì vậy cô ta yêu gã này. Cả hai người họ yêu nhau. Dù vậy, cô ta không đủ tốt đẹp để nuôi dạy đứa bé...”

Nếu anh là một con lợn hoang dã, và món tóc trước trán cô ta là một hàng rào bảo vệ - đôi mắt màu nâu của Phoebe cũng cảnh giác như vậy. Thế nên Moses lấy làm tiếc cho cô ta. Bọn chúng bắt nạt cô ta - Gersbach, và Madeleine thông qua Gersbach. Nhưng bản thân Phoebe muốn chiến thắng cuộc tranh luận này. Chắc là cô ta không thể hiểu được rằng người ta phải lập những mục tiêu khiêm nhường như thế, tối thiểu như thế. - Bàn ăn, chợ búa, giặt giũ, con cái. - Vậy mà vẫn thua trong cuộc đấu tranh. Cuộc sống không thể nào lại bậy bạ như thế. Có thể như thế không? Một giả thuyết khác: thờ ơ với tình dục là sức mạnh của cô ta; cô ta tỏ tường quyền lực của cái siêu ngã. Cũng còn một cách khác nữa: cô ta thừa nhận chiều sâu sáng tạo của sự suy đồi hiện đại, tất cả những thói tật phong phú của những con người quảng giao được giải phóng, và như thế là chấp nhận tình thế của cô ta như một người phụ nữ trung lưu, bảo thủ, bất hạnh, tâm thần, và nghèo nàn. Đối với cô, Gersbach không phải là một người đàn ông bình thường, và vì sự phong phú trong cá tính, và ham muốn dục tình - tinh thần của anh ta, hoặc có Chúa may ra biết được chuyện siêu hình thối hoắc gì, anh ta cần có hai vợ trở lên. Có lẽ hai người đàn bà này cho nhau mượn cái khúc thịt màu cam ấy vì những nhu cầu rộng rãi khác nhau. Cho cuộc giao hợp tay ba. Vì sự yên ổn trong gia đình.

“Phoebe,” anh nói. “Nhận rằng cô yếu ớt - nhưng cô yếu ra sao? Tôi xin lỗi... tôi thấy điều này khá buồn cười. Cô phải phủ nhận mọi thứ, và giữ một hình tượng hoàn hảo. Cô thậm chí không thừa nhận một chút xíu nào sao?”

“Anh làm thế có lợi gì?” Cô hỏi một cách gay gắt. “Và anh sẵn sàng làm chuyện gì cho tôi đây?”

“Tôi à? Tôi sẽ giúp...” Anh bắt đầu. Nhưng anh tự kềm chế. Đúng là anh không thể đề nghị nhiều lắm. Anh thực sự vô ích đối với cô ta. Với Gersbach, cô ta vẫn là một người vợ. Anh ta về nhà. Cô ta nấu ăn, giặt giũ, đi chợ, ký các chi phiếu. Không có anh ta, cô ta không thể tồn tại, nấu ăn, dọn giường. Trạng thái hôn mê sẽ chấm dứt. Rồi sao?

“Nếu anh muốn giành quyền nuôi con gái, anh tới gặp tôi làm chi vậy? Hoặc anh tự mình làm điều gì đó, nếu không làm gì được thì quên đi. Bây giờ hãy để tôi yên, Moses ạ”

Cả điều này nữa, cũng hoàn toàn công bằng. Anh im lặng chăm chú nhìn cô ta. Xu hướng bẩm sinh từ thuở bé của tâm trí anh, gần đây hoạt động không bị kiềm chế, nhận ra ý nghĩa của những dấu vết mất máu trên mặt cô. Như thể thần chết đã bập răng vào cô nhưng cảm thấy cô vẫn còn chưa chín.

“Thôi, cám ơn về cuộc nói chuyện này, Phoebe. Tôi đi đây.” Anh đứng lên. Herzog có một cử chỉ thân ái nhẹ nhàng không mấy khi thấy anh biểu lộ. Một cáf h khá vụng về, anh nắm bàn tay Phoebe, và cô ta không tránh né kịp môi anh. Anh kéo cô ta lại với mình, hôn lên đầu cô ta. “Cô nói đúng. Cuộc gặp gỡ này là không cần thiết.” Cô ta rút mấy ngón tay ra khỏi bàn tay anh.

“Tạm biệt, Moses.” Cô ta nói mà không nhìn anh. Anh sẽ không nhận được thêm gì từ cô ta hơn điều cô có thể dành cho anh. “...Anh bị đối xử như rác. Thế là đúng. Nhưng tất cả đã kết thúc. Anh nên tránh xa đi. Nên tránh xa ngay bây giờ.”

Cánh cửa đã đóng lại.

Những sự tao nhã vụn vặt - là tất cả những gì những người nghèo khổ như chúng ta có thể dành cho nhau. Không ngạc nhiên cuộc sống “cá nhân” là một sự lăng nhục, và là một cá nhân thật đáng khinh. Tiến trình lịch sử này, khoác quần áo lên người chúng ta, xỏ giày vào chân, cho thịt vào miệng, với một phương cách dửng dưng, giúp ích cho chúng ta nhiều hơn bất cứ một ai làm với chủ ý, Herzog viết trong chiếc xe Falcon thuê. Và vì những mặt hàng tốt này là những món quà của việc hoạch định và lao động vô danh, những gì lòng nhân đức có chủ ý có thể đạt được (khi những người tốt chỉ là những kẻ nghiệp dư) trở thành câu hỏi. Nhất là nếu lòng nhân đức và tình yêu của chúng ta đòi hỏi phải luyện tập, vì mục đích sức khỏe, sinh vật đó có cảm xúc, đam mê, biểu cảm, một con vật biết đồng điệu. Một sinh vật có những tính đặc thù sâu sắc, một mạng lưới của những sự phức tạp về tình cảm và các ý tưởng lúc này đang tiến tới một mức độ tổ chức và tự động hóa nơi hắn có thể hy vọng thoắt khỏi sự phụ thuộc của con người. Mọi người đã thực hành tình trạng tương lai của họ rồi. Loại cảm xúc của mình là cổ xưa quá. Thuộc các giai đoạn nông nghiệp hay chăn nuôi du mục...

Herzog không nói được ý nghĩa của những câu phổ quát đó có thể là gì. Anh chỉ vô cùng hào hứng - trong một trạng thái lưu loát - và hầu như có ý định vãn hồi trật tự bằng cách quay lại với thói quen trầm tư của anh. Máu đã ùa vào tâm trí anh, và ngay lúc đó hoặc là anh đang tự do, hoặc là anh đang điên rồ. Nhưng lúc ấy anh nhận ra rằng mình không cần phải thực hiện một công trình trí tuệ trừu tượng phức tạp - công trình mà anh luôn lao mình vào như thể đó là một cuộc chiến đấu để sinh tồn. Nhưng không suy nghĩ thì không nhất thiết đưa đến chỗ chết. Mình có thực sự tin rằng khi ngừng suy nghĩ thì mình cũng ngỏm luôn không? Bây giờ mà tin một chuyện như vậy - thật là điên hết biết.

Anh đến ở lại qua đêm với Lucas Asphalter, gọi từ một buồng điện thoại bên đường mời chính anh ta đến. “Tôi sẽ không gây cản trở gì chứ? Có ai ở đó với anh không? Không à? Tôi muốn nhờ anh giúp một chuyện. Tôi không thể gọi cho Madeleine để cô ta cho tôi thăm cháu bé. Vừa nhận ra tiếng nói của tôi là cô ta gác điện thoại ngay. Nhờ anh gọi và dàn xếp thế nào để ngày mai tôi đón bé June được không?”

“Tất nhiên là được chứ,” Asphalter đáp. “Tôi sẽ làm ngay và có câu trả lời cho anh khi anh đến. Anh vừa đến, thình lình? Không có dự định trước?”

“Cảm ơn, Luke. Làm giúp tôi ngay đi.”

Anh rời khỏi buồng điện thoại, nghĩ đêm nay anh thực sự phải nghỉ ngơi, cố gắng ngủ một chút. Đồng thời anh có phần do dự khi nằm xuống và chợp mắt; ngày mai có thể anh không phục hồi được trạng thái nhận thức sắc bén, tự do, mộc mạc của mình. Vì vậy anh lái xe chầm chậm, dừng lại tại cửa hàng Walgreen để mua một chai rượu Cutty Sark cho Luke và đồ chơi cho bé June - một kính tiềm vọng đồ chơi để bé có thể nhìn qua bên kia ghế sofa, quanh các góc nhà, một quả bóng chơi trên bãi biển mà mình có thể thôi căng lên bằng miệng. Anh thậm chí còn có thì giờ gửi một điện tín cho Ramona từ văn phòng màu vàng của Western Union tại góc đường Blaskstone và đường Số 53. Anh nhắn với nàng anh Có công việc hai ngày ở Chicago. Yêu lắm. Tin cẩn nàng, và nàng sẽ cảm thấy yên lòng khi anh đi xa, không phải thất vọng vị bị “bỏ rơi” như anh đã từng bị - chứng rối loạn trẻ con, sự kinh hoàng hồi còn bé về cái chết đã gò ép cuộc sống của anh vào những hình thù lạ lùng này. Nhận ra rằng mọi người mê thích những đứa trẻ con đội lốt đàn ông vụng dại, những trái tim thuần khiết được bao bọc trong tấm vải thô ngây thơ, và sẵn lòng chấp nhận một giới hạn cần thiết của những dối trá từ đó, anh đã tự gây dựng mình với những điều tốt đẹp trong cảm xúc của anh - chân lý, tình bằng hữu, sự hết lòng với con cái (sự tôn thờ trẻ con của người Mỹ thông thường), và tình yêu sến sẩm. Bây giờ chúng ta biết nhiều quá. Nhưng điều này - ngay cả điều này - cũng không phải là toàn bộ câu chuyện. Nó chỉ mới bắt đầu tiếp cận với sự khởi đầu của ý thức chân thực. Tiền đề cần thiết là một người bằng cách nào đó có ý nghĩa hơn các “đặc tính” của anh ta, tất cả cảm xúc, những sự phấn đấu, các thị hiếu, và các công trình khiến anh ta vui lòng gọi là “Cuộc sống Của Tôi”. Chúng ta có căn cứ để hy vọng rằng một Cuộc sống là điều gì đó có ý nghĩa hơn một đám mây phân tử như thế, chỉ là điều kiện cho một thực tế tồn tại. Đi xuyên qua những những gì có thể lĩnh hội được và ta kết luận rằng chỉ những gì không thể lĩnh hội được mới soi tỏ chút ánh sáng. Điều này hoàn toàn không phải là một “ý tưởng chung chung” với anh hiện giờ. Nó thực tế hơn bất kỳ thứ gì anh đã nhìn thấy trong văn phòng điện báo có thắp sáng chói chang này. Đối với anh, dường như tất cả rõ ràng một cách khác thường. Điều gì làm cho nó rõ ràng? Một điều gì đó ở ngay cuối con đường. Có phải đó là Cái Chết không? Nhưng cái chết không phải là điều bất khả lãnh hội được trái tim anh chấp nhận. Không, khác xa.

Anh dừng lại để nhìn cái kim giây đang chạy trên mặt chiếc đồng hồ treo tường, một đồ đạc trong nhà, màu vàng, của một kỷ nguyên khác - chả có gì lạ khi các tập đoàn lớn hốt vào những món lợi nhuận như thế, lấy chi phí cao, thiết bị cũ, không có ai cạnh tranh, bây giờ thì điện báo bị ra rìa rồi. Chắc chắn là họ moi được nhiều lợi từ những bàn làm việc màu vàng này hơn Herzog Cha đã tính trên món đồ nội thất cùng loại ở phố Cherry. Nơi đó đối điện với nhà thổ, khi mụ tú bà không trả tiền bảo kê, bọn cớm ném giường của các chị em ra cửa sổ lầu hai. Những người phụ nữ này la hét các câu chửi bới của người da đen khi bị đẩy lên xe bít bùng. Herzog Cha, người làm ăn kinh doanh, ngẫm nghĩ về những con người dị chủng xấu xa và tàn bạo này, cảnh sát và những mụ đàn bà to béo dã man, đứng giữa những chiếc bàn như thế - các thiết bị tiêu chuẩn đã qua sử dụng được mua trong đợt phát mãi kho hàng. Sự giàu có của tổ tiên mình đã được tạo dựng tại đây.

Anh khóa chiếc xe Falcon để qua đêm trước nhà Asphalter, để lại đồ chơi của bé June trong thùng xe. Anh cảm thấy chắc chắn cô bé sẽ rất thích cái kính tiềm vọng. Trong ngôi nhà trên Đại lộ Harper đó có nhiều thứ để nhìn qua kính. Cứ để cho cháu bé khám phá cuộc sống. Có lẽ càng bình thường chừng nào tốt chừng nấy.

Anh được Asphalter đón trên cầu thang.

“Tôi đang đợi anh.”

“Có chuyện gì không ổn sao?” Herzog hỏi.

“Không, không, đừng lo. Trưa mai tôi sẽ đón bé June. Bé học một buổi ở nhà trẻ.”

“Tuyệt quá,” Herzog nói. “Không vấn đề gì chứ?”

“Với Madeleine hả? Không có gì đâu. Chị ấy không muốn nhìn thấy anh. Nếu không thì anh đã có thể tha hồ đến thăm chơi với con bé”

“Cô ấy không muốn tôi đến với một lệnh của tòa án. Về mặt luật pháp, cô ta đang trong một tình trạng không minh bạch, với thằng khốn đó ở trong nhà. Nào, để tôi thăm anh đã.” Họ đi vào căn hộ nơi có nhiều ánh sáng hơn. “Anh vừa để râu, Luke.”

Bối rối và thẹn thùng, Asphalter sờ cằm vừa quay đi. “Trông cũng gớm mà thôi kệ!”

“Để bù lại cho sự không may bất thần hói đầu hử?” Herzog hỏi.

“Chống lại sự suy thoái,” Asphalter nói. “Nghĩ rằng một sự thay đổi hình ảnh có lẽ hay... Xin lỗi về sự luộm thuộm của tệ xá.” Asphalter luôn luôn sống trong sự bẩn thỉu của một sinh viên đại học. Herzog nhìn quanh. “Giá như tôi có món lộc gì, tôi sẽ mua cho anh vài cái kệ sách, Luke ạ. Đã đến lúc anh nên vứt mẹ những cái thùng gỗ cũ này. Những tư liệu khoa học này là thứ nặng nề. Mà nhìn xem, anh có khăn trải giường sạch trải trên trường kỷ cho tôi. Anh tốt bụng quá, Luke.”

“Anh là một người bạn thân.”

“Cám ơn,” Herzog nói. Anh ngạc nhiên cảm thấy mình khó nói. Một cảm xúc không biết từ đâu chợt ùa tới chẹn lấy họng anh. Mắt anh ứa lệ. Tình yêu sến sẩm, anh tuyên bố với chính mình. Nó đây. Nó biểu lộ tính khí của anh, gọi sự việc bằng đúng tên của nó, phục hồi sự kiểm soát của anh. Sự tự điều chỉnh mình giúp anh lấy lại thoải mái. “Luke, anh có nhận được thư của tôi không?”

“Thư? Anh có gửi thư cho tôi à? Còn tôi thì có gửi cho anh một lá thư.”

“Tôi chẳng bao giờ thấy lá thư đó. Nó nói chuyện gì vậy?”

“Về một công việc làm. Còn nhớ Elias Tuberman không?”

“Nhà xã hội học đã cưới cô nàng huấn luyện viên thể dục dụng cụ đó phải không?”

“Đừng giỡn. Ông ta là tổng biên tập bộ Bách khoa Toàn thư của Stone, và có một triệu đô la để chi tiêu cho việc hiệu chỉnh. Tôi phụ trách môn sinh vật học. Ông ta tìm anh để đảm nhiệm mục lịch sử.”

“Tôi à?”

“Ông ta nói đã đọc đi đọc lại cuốn sách Chủ nghĩa lãng mạn và Kitô giáo của anh. Ông ta không đánh giá cao lắm khi cuốn sách mới ra vào những năm năm mươi. Chắc là hồi đó bị mù. Đó là một tượng đài, ông ta nói vậy.”

Herzog có vẻ nghiêm trọng. Anh đã bắt đầu bịa ra một số lời biện giải nhưng rồi bỏ bẵng đi cả. “Tôi không biết mình có còn là một nhà nghiên cứu nữa hay không đây. Khi tôi bỏ Daisy thì dường như tôi cũng vứt bỏ chuyện đó luôn.”

“Và Madeleine chụp lấy nó ngay.”

“Phải. Họ chia năm xẻ bảy tôi. Valentine học được phong cách thanh nhã của tôi, còn Mady thì sắp giữ chân Giáo sư. Cô ta sắp có cuộc thi vấn đáp hả?”

“Ngay lập tức.”

Nhớ đến cái chết của con khỉ của Asphalter, Herzog hỏi: “Anh bị lây nhiễm gì rồi, Luke? Anh không bị lây bệnh lao từ con vật nuôi đó chứ?”

“Không, không đâu. Tôi xét nghiệm lao thường xuyên. Không có gì đâu.”

“Anh thật là vô ý khi làm hô hấp miệng áp miệng cho con Rocco. Điều đó thật điên rồ.”

“Báo chí cũng tường thuật chuyện đó à?”

“Dĩ nhiên. Nếu không làm sao tôi biết? Làm thế nào báo chí biết chuyện đó?”

“Một trong những thằng oắt con khốn kiếp trong bộ môn Sinh Lý học nhận vài đồng để làm gián điệp cho tờ American.”

“Anh không biết con khỉ bị lao à?”

“Tôi biết nó ốm, nhưng không biết nó bị lao. Và chắc chắn là tôi không nghĩ mình sẽ quá xúc động với cái chết của nó.” Herzog không sẵn sàng đón nhận vẻ trang nghiêm của Asphalter. Bộ râu mới của anh ta đã hoa râm, nhưng mắt anh đen hơn màu mái tóc mà anh đã mất. “Tôi thực sự bồn chồn lo lắng. Tôi nghĩ đi chơi quanh quẩn với Rocco là một trò vui. Tôi không nhận ra con vật có ý nghĩa đến mức độ nào đối với tôi. Nhưng sự thật là, không một cái chết nào khác trên cõi đời này tác động đến tôi nhiều đến thế. Tôi đã phải tự hỏi rằng, liệu người anh em ruột của mình chết có làm cho mình xúc động bằng một nửa như thế không. Tôi nghĩ là không. Tôi nhận thấy tất cả chúng ta bị một dạng mất trí hay là gì rồi. Nhưng...”

“Tôi cười không làm anh phật ý chứ?” Herzog xin lỗi. “Tôi không thể nhịn cười được.”

“Anh có thể làm gì khác hơn?”

“Người ta có thể làm điều tồi tệ hơn thương yêu một con khỉ ấy chứ,” Herzog nói. “Le coeur a ses raisons.§ Anh đã thấy Gersbach. Hắn ta là bạn thân của tôi. Và Madeleine yêu hắn ta. Anh có gì phải xấu hổ đâu? Đó là một trong những hài kịch tình cảm đau đớn. Anh đã đọc truyện của Collier về một người đàn ông cưới một con tinh tinh chưa? Truyện Cô Vợ Khỉ Của Anh Ta. Một truyện tuyệt vời.”

“Tôi bị mất tinh thần khủng khiếp,” Asphalter nói. “Bây giờ thì khá hơn rồi; nhưng trong suốt hai tháng liền, tôi không làm được việc gì cả; và may là tôi không có vợ con để giấu giếm họ những lần tôi khóc.”

“Tất cả chỉ vì con khỉ đó thôi sao?”

“Tôi không đến phòng thí nghiệm. Tôi tự chẩn trị cho mình bằng những viên thuốc an thần, nhưng chuyện đó không thể tiếp tục mãi. Rốt cuộc tôi phải chấp nhận hậu quả.”

“Và anh tới gặp bác sĩ Edvig?” Herzog cười to.

“Edvig à? Không, không đâu. Một bác sĩ tâm lý trị liệu khác. Ông ta làm cho tôi bình tĩnh. Nhưng chỉ được hai tiếng đồng hồ mỗi tuần.

Thời gian còn lại, tôi run rẩy. Thế nên tôi mượn một số sách ở thư viện... Anh đã đọc cuốn sách của một phụ nữ Hungary tên là Tina Zokoly về việc làm gì trong những cơn khủng hoảng như vậy chưa?”

“Chưa. Bà ấy nói gì?”

“Bà ấy cho một số bài tập nhất định.”

Moses cảm thấy thích thú. “Những bài tập gì vậy?”

“Bài tập chính, là đối diện với cái chết của bản thân mình.”

“Anh làm thế nào?”

Asphalter cố gắng giữ giọng nói rõ ràng, có tính đàm thoại bình thường. Hiển nhiên đó là một điều anh ta khó nói. Dù vậy, không cưỡng được.

“Mình giả vờ là đã chết,” Asphalter bắt đầu.

“Điều xấu nhất đã xảy ra... Phải không?” Herzog quay đầu như thế để nghe rõ hơn, lắng nghe chăm chú. Hai bàn tay anh xếp lại trên đùi, hai vai rủ xuống vì mệt nhọc, hai bàn chân quay vào trong. Căn phòng chất đầy sách báo mốc meo với một cái đèn kẹp gắn vào một trong các thùng nan gỗ, và sự rung rinh của những chiếc lá ngoài đường phố mùa hè mang lại cho Herzog đôi chút bình yên. Những điều chân chính trong một hình dạng kỳ cục, anh đang nghĩ. Anh biết nó là thế nào. Anh cảm nhận Asphalter.

“Cú đấm đã giáng xuống. Sự đau đớn đã dứt,” Asphalter nói. “Anh đã chết, và anh phải nằm như thể đã chết. Nằm trong quan tài thì như thế nào? Được lót vải lụa.”

“A? Thế là anh dựng ra tất cả như thế. Chắc là rất khó. Tôi hiểu...” Moses thở dài.

“Cần phải thực hành. Ta phải cảm thấy hoặc không cảm thấy, tồn tại hay không tồn tại. Ta vừa có mặt vừa vắng mặt. Và từng người một những người quen biết trong cuộc sống của ta tới nhìn mặt ta lần cuối. Cha. Mẹ. Bất cứ ai ta yêu hoặc ghét.”

“Rồi sau đó thì sao?” Herzog, hoàn toàn bị hấp dẫn, nhìn anh ta với vẻ nghi ngờ hơn bao giờ hết.

“Và rồi, ta tự hỏi mình: ‘Bây giờ ta phải nói gì với họ? Ta cảm thấy gì về họ?’ Lúc này không có gì để nói, nhưng chỉ có những điều ta thực sự suy nghĩ. Ta không nói điều đó với họ, vì ta chết rồi, nhưng chỉ nói với chính ta thôi. Thực tế, chứ không phải ảo giác. Sự thực, chứ không phải dối trá. Thế là xong.”

“Đối diện với cái chết. Đó là tư tưởng của Heidegger§. Từ đây ta có được gì?”

“Khi tôi từ trong quan tài nhìn lên, trước hết tôi có thể giữ tập trung vào cái chết của mình, và các mối quan hệ của mình với người sống, rồi những thứ khác đến - mọi lúc.”

“Anh bắt đầu mỏi mệt?”

“Không, không. Lần này tiếp lần khác, tôi đều thấy cùng những thứ như nhau.” Lucas cười bồn chồn, đau đớn. “Khi ông già anh làm chủ dãy nhà trọ rẻ tiền trên phố Tây Madison chúng ta đã quen nhau chưa?”

“Rồi. Tôi thường thấy anh ở trường.”

“Khi cuộc Đại khủng hoảng Kinh tế xảy ra, chúng ta phải tự mình dời vào trong dãy nhà trọ cũ đó. Cha tôi làm một căn hộ trên tầng trên cùng. Nhà hát Hay-market cách đó vài căn, anh còn nhớ không?”

“Cái rạp diễn hài? Ôi, có, Luke. Tôi thường trốn học đi xem các màn ca vũ nhạc.”

“Này, thứ tôi bắt đầu nhìn thấy là trận hỏa hoạn bùng phát trong tòa nhà đó. Chúng tôi bị kẹt trong tầng gác xép. Anh tôi và tôi quấn mấy đứa em nhỏ trong mấy chiếc chăn và đứng bên cửa sổ. Rồi toán người mang móc và thang đến cứu. Tôi có đứa em gái. Những người lính cứu hỏa mang chúng tôi xuống, từng đứa một. Người cuối cùng là cô Rae. Cô ấy nặng gần một tạ. Váy cô tốc lên khi người lính cứu hỏa mang cô xuống. Mặt anh ta đỏ lừ vì sức nặng của cô ấy và vì anh ráng sức. Một khuôn mặt Ái Nhĩ Lan vĩ đại. Tôi đứng dưới nhìn lên cặp mông của cô xuống chầm chậm gần hơn - cặp mông của cô ấy thật là to lớn kinh khủng, hai gò má to tướng xanh lét và bất lực.”

“Đó là những gì anh thấy khi anh giả chết? Bà cô già có cái mông to tướng được cứu sống.”

“Đừng cười,” Asphalter nói vậy nhưng chính anh cũng nhe răng cười. “Đó là một trong những thứ tôi thấy. Những thứ khác là mấy mụ diễn hài bên cạnh nhà. Giữa hai suất biểu diễn họ không có việc gì làm. Phim đang chiếu - Tom Mix§, họ ở trong phòng thay đồ thấy chán, nên ra phố chơi bóng chày. Họ thích môn này. Tất cả họ là những cô gái quê chất phác, hồ hởi, họ cần vận động. Tôi ngồi trên lề đường xem họ chơi.”

“Họ mặc y phục trình diễn?”

“Tất cả đều dồi phấn thoa son. Tóc được chải bới cao lên. Và đôi nhũ hoa nảy tưng tưng khi họ ném bóng, đập bóng và chạy. Họ chơi bóng mềm, gọi là piggy-move-up. Moses này, tôi thề với anh...” Asphalter áp hai bàn tay vào hai bên má đầy râu, và giọng anh ta run rẩy. Đôi mắt đen ngầng ngậng của anh ta bối rối, anh ta mỉm cười đau đớn. Anh ta kéo lui chiếc ghế của mình ra khỏi vùng ánh sáng. Có lẽ anh ta sắp bật khóc. Mình hy vọng anh ấy không khóc, Moses nghĩ. Lòng anh cảm thông với bạn.

“Đừng buồn quá như thế, Luke. Nghe tôi nói này. Có lẽ tôi sẽ kể với anh đôi chút về chuyện này. Ít ra tôi có thể nói với anh là tôi nhìn vấn đề như thế nào. Người ta có thể nói ‘Từ nay trở đi tôi sẽ nói sự thật’, Nhưng sự thật nghe thấy anh ta và chạy trốn mất tăm trước khi anh ta nói xong. Có điều gì đó buồn cười về tình trạng con người, và tri thức đã được khai hóa làm cho các ý tưởng của chính nó trở thành khôi hài. Cái bà Tina Zokóly này hẳn là đang đùa giỡn thôi.”

“Tôi không nghĩ vậy.”

“Đó là câu nói cũ memento mori§, cái sọ của vị tu sĩ trên bàn, được giữ đến nay. Và nó có ích gì? Tất cả trở về với những người Đức hiện sinh kể cho anh nghe sự khiếp sợ có lợi cho mình như thế nào, nó cứu ta khỏi sự mất trí ra sao, và cho ta sự tự do và làm cho ta trở nên thực. Chúa không tồn tại nữa. Nhưng Thần Chết thì có. Câu chuyện là như vậy. Chúng ta sống trong một thế giới theo chủ nghĩa khoái lạc, trong đó hạnh phúc được đặt định theo một kiểu thức máy móc. Tất cả những gì ta phải làm là mở khuy quần và nắm lấy hạnh phúc. Vì thế các nhà lý thuyết khác giới thiệu sự căng thẳng của tội lỗi và sợ hãi như một sự điều chỉnh. Nhưng cuộc sống của con người tinh tế nhiều hơn bất cứ một mô hình nào của nó, ngay cả những mô hình tài tình của người Đức. Chúng ta có cần nghiên cứu các ỉý thuyết sợ hãi và khổ não không? Cái bà Tina Zokóly này là một người nhảm nhí. Bà ta bảo anh triệt để tàn phá chính mình, nhưng tri thức của anh trả lời bà ta với sự thông minh. Nhưng chuyện bé anh đang xé ra to. Đây là sự tự giễu đến mức độ đau khổ. Càng ngày càng cay đắng. Những con khỉ, những cái mông, các cô gái hát đồng ca chơi piggy-move-up.”

“Tôi đã hy vọng chúng ta có được một cuộc trò chuyện vấn đề này,” Asphalter nói.

“Đừng tự xỉ vả mình quá, Luke, và đừng bịa đặt những mưu toan kỳ cục để chống lại những tình cảm của mình. Tôi biết anh là một người có tâm hồn tốt với những đau buồn thật sự. Anh tin vào cuộc đời. Và cuộc đời bảo anh hãy tìm kiếm chân lý trong những kết hợp kỳ cục. Nó cũng cảnh báo anh tránh xa sự an ủi nếu anh coi trọng danh dự trí tuệ của mình, về lý thuyết này chân lý là sự trừng phạt, và anh phải chịu đựng nó như một người đàn ông. Nó nói rằng chân lý sẽ rầy khổ tâm hồn anh vì khuynh hướng của anh như một thứ tội nghiệp có tính người là nói dối và sống với sự dối trá. Thế nên nếu anh có bất cứ điều gì khác đang chờ đợi trong tâm hồn để được tiết lộ, anh sẽ không bao giờ học được nó từ những người này. Anh có cần phải hình dung mình trong một quan tài và thực hiện những bài thực hành chết? Ngay khi tư tưởng bắt đầu ăn sâu, việc đầu tiên là nó vươn tới cái chết. Các triết gia hiện đại muốn phục hồi nỗi sợ chết lỗi thời. Thái độ mới cho rằng cuộc sống trở thành một chuyện nhỏ nhặt không đáng cho sự đau khổ của bất cứ ai đe dọa căn cốt của nền văn minh. Nhưng nó không phải là một vấn đề về nỗi sợ, hay bất cứ từ nào như thế cả... Tuy vậy, những người thận trọng và những người có tinh thần nhân văn có thể làm gì hơn là phấn đấu hướng tới những từ ngữ thích hợp hơn? Ví dụ như tôi, chẳng hạn, tôi viết thư tá lả trong tất các các phương diện. Càng nhiều lời hơn. Tôi theo đuổi thực tế bằng ngôn ngữ. Có lẽ tôi muốn biến đổi tất cả thực tế thành ngôn ngữ, buộc Madeleine và Gersbach phải có một Lương tâm. Có một lời cho anh. Tôi hẳn đang cố gắng giữ chặt những căng thẳng mà không có nó, con người không thể còn được gọi là người nữa. Nếu bọn chúng không đau khổ, thì chúng đã cao chạy xa bay khỏi tôi rồi. Và tôi viết thư cho cả thế giới để ngăn ngừa chúng trốn thoát. Tôi muốn chúng còn trong hình thể con người, và như thế tôi hóa phép ra cả một môi trường và tôi tóm được chúng ở ngay giữa. Tôi dồn hết tâm ý vào những công trình xây dựng này. Nhưng chúng là những công trình xây dựng.”

“Phải, nhưng anh đối phó với những con người. Còn tôi có gì để đưa ra? Rocco?”

“Nhưng hãy theo sát những điều quan trọng. Tôi thực sự tin rằng tình huynh đệ là cái làm cho con người là người. Nếu tôi chịu ơn Chúa về cuộc sống con người, thì đây là nơi tôi quy phục. ‘Con người không sống một mình, đơn độc, mà sống trong khuôn mặt của người anh em mình... Mỗi người nên nhìn thấy người Cha Vĩnh hằng và tình yêu và niềm vui tràn đầy.’§ Khi những người rao giảng sự sợ hãi bảo ta rằng những người khác chỉ làm cho ta xao lãng khỏi sự tự do siêu hình thì ta phải quay lưng lại với họ. Vấn đề thực sự và thiết yếu là vấn đề người khác sử dụng ta vào việc gì và ta sử dụng họ vào việc gì. Không có sự sử dụng thực sự này thì ta chẳng bao giờ sợ cái chết. Ta trau dồi nó. Khi ý thức không hiểu một cách rõ ràng sống vì cái gì, chết vì cái gì thì nó chỉ có thể lăng nhục và hí lộng chính nó mà thôi. Như anh làm với sự giúp đỡ của Rocco và Tina Zokoly, như tôi làm bằng cách viết những lá thư không đâu vào đâu... tôi cảm thấy hoa mắt. Chai rượu Cutty Sark đâu rồi. Tôi cần làm một ngụm.”

“Anh cần đi ngủ. Anh trông có vẻ sẵn sàng chợp mắt được rồi.”

“Tôi thấy không hề tệ,” Herzog nói.

“Tôi có chút việc cần làm. Anh đi ngủ đi. Tôi chưa chấm xong các bài kiểm tra.”

“Chắc là tôi ngủ đây,” Moses nói. “Giường ngủ êm quá.”

“Tôi sẽ để yên cho anh ngủ nướng. Có nhiều thì giờ mà,” Asphalter nói. “Chúc ngủ ngon, Moses.” Họ bắt tay nhau.

*

Cuối cùng anh được ôm con gái mình vào lòng, và bé ép hai bàn tay nhỏ bé vào hai bên mặt anh, và bé hôn bố. Khao khát được vuốt ve con, được hít thở hương thơm trẻ thơ của con, được nhìn vào mặt, vào đôi mắt đen của con, vuốt tóc con, da thịt con dưới lần váy, anh ép tay vào những chiếc xương nhỏ bé của con, nói lắp bắp:”Junie, cục cưng. Bố nhớ con lắm.” Hạnh phúc của anh thật đau đớn. Với tất cả sự ngây thơ, tính con trẻ, và với bản năng trinh bạch hay yêu thương của những bé gái nhỏ xíu, bé hôn lên miệng người bố đang khắc khoải, suy sụp và mang mầm bệnh.

Asphalter đứng cạnh đó, mỉm cười nhưng cảm thấy có phần nào lúng túng, phần da đầu hói của anh đổ mồ hôi, bộ râu mới nhiều màu của anh trông nóng bức. Họ đang trên cầu thang màu xám của Viện Bảo tàng Khoa học trong Công viên Jackson. Những chiếc xe buýt chở đầy trẻ con đang chạy vào, những đám trẻ đồng phục đen trắng được các thầy cô giáo hay phụ huynh dẫn dắt. Những cánh cửa bọc viền bằng đồng lóe lên đóng rồi mở. Tất cả những thân thể nhỏ bé này, phảng phất mùi sữa và mùi nước tiểu, những cái đầu được ban phước mang đủ mọi màu sắc và hình dạng, sự hứa hẹn của thế giới tương lai, trong con mắt của Herzog nhân hậu, tương lai đó có cả tốt và xấu, hối hả chạy vào chạy ra.

“June cưng của bố. Bố nhớ con.”

“Bố!”

“Anh biết đó, Luke,” Herzog bật thốt, mặt anh vừa sung sướng vừa nhăn nhó. “Sandor Himmelstein nói là con bé sẽ quên tôi. Ông ta đang nghĩ đến dòng dõi Himmelstein nhà ông ta - những con chuột lang, những con bọ.”

“Dòng dõi Herzog được tạo thành từ những thứ tinh túy hơn chăng?” Asphalter đặt câu theo hình thức nghi vấn. Nhưng anh hàm ý lịch sự và thân mật. “Tôi sẽ gặp anh tại chỗ này lúc 4 giờ chiều,” anh nói.

“Chỉ ba tiếng rưỡi thôi sao? Bé sẽ đi đâu? Thôi được rồi. Tôi không cãi vã gì đâu. Tôi không muốn có sự va chạm nào. Còn ngày mai nữa mà.”

Một bộ phận trong khu vực trí não mở rộng của anh phồng lên và trôi đi, một lời nhận xét thầm thì dài lê thê tắt dần cùng cảm giác ray rứt (rất đau lòng phải từ bỏ đứa con gái này. Liệu bé có trở thành một con lừa cái hoang dâm nữa? Hay một giai nhân sầu muộn như bà Sarah Herzog, có định mệnh phải sinh con đẻ cái mà không hề biết gì về linh hồn mình và vị Chúa của linh hồn mình? Hay nhân loại sẽ tìm ra một con đường mới, khiến cho loại người như anh - anh sẽ rất vui về điều này! - trở nên lỗi thời? Ở New York sau khi anh giảng bài xong, một nhân viên điều hành trẻ nhanh nhẹn tiến đến nói với anh: “Thưa Giáo sư, Nghệ thuật là dành cho người Do Thái!” Nhìn con người mảnh khảnh, tóc vàng, hung hăng đứng trước mặt mình, Herzog chỉ gật đầu và nói, “Nó đã từng là sự cho vay nặng lãi.”) Đó là chủ nghĩa hiện thực mới, anh nghĩ. “Luke? Cám ơn anh. Tôi sẽ ở đây lúc 4 giờ. Bây giờ thì anh đừng mất cả ngày hôm nay để ủ dột đấy.”

Herzog bế con gái mình vào Viện Bảo tàng để xem gà mái ấp trứng. “Anh Marco có gửi thiệp hỏi thăm đến con không?”

“Dạ có. Từ trại hè.”

“Con biết Marco là ai không?”

“Anh của con.”

Thế nghĩa là Madeleine đã không tìm cách làm cho cháu bé xa lạ với nhà Herzog, bất kể cô ta đang trải qua quá trình điên rồ thế nào.

“Con đã xuống xem mỏ than trong bảo tàng này chưa?”

“Cái đó làm con sợ.”

“Con muốn xem những con gà con không?”

“Con thấy chúng rồi.”

“Con không muốn xem chúng nữa sao?”

“Ổ, có. Con thích chúng. Tuần trước chú Val đã đưa con đi xem.”

“Bố có biết chú Val không?”

“Ôi, bố! Bố điên rồi.” Cô bé ôm riết cổ bố, cười khúc khích.

“Chú ấy là ai vậy?”

“Chú ấy là bố dượng của con. Bố biết thế mà.”

“Mẹ con nói với con vậy à?”

“Chú ấy là bố dượng của con.”

“Có phải ông ta là người nhốt con trong xe không?”

“Phải.”

“Con đã làm gì khiến ông ấy nhốt con?”

“Con khóc. Nhưng một chút thôi.”

“Con có thích chú Val không?”

“Ô có. Chú ấy vui lắm. Chú ấy làm bộ nhăn mặt làm trò. Bố có thể nhăn mặt làm trò không?”

“ít thôi,” anh đáp. “Bố rất đứng đắn nên không thể làm trò được.”

“Bố kể chuyện hay hơn.”

“Bố mong là vậy, con yêu.”

“Chuyện cậu con trai với những vì sao.”

Thế là con bé nhớ những chuyện hay nhất do anh nghĩ ra. Herzog gật đầu, nhìn con kinh ngạc, tự hào và biết ơn con. “Cậu bé với nhiều tàn nhang phải không?”

“Chúng như bầu trời.”

“Mỗi tàn nhang giống một ngôi sao, và cậu ấy có tất cả các ngôi sao đó. Sao Gấu lớn, Gấu bé, sao Thần Nông, sao Gấu, sao Đôi, sao Betelgeuse, dải Ngân hà. Trên mặt cậu ấy có đủ những ngôi sao đó, vào đúng chỗ của chúng.”

“Chỉ có một ngôi sao mà không ai biết cả.”

“Họ mang cậu ấy đến chỗ tất cả các nhà thiên văn học.”

“Con nhìn thấy các nhà thiên văn học trên ti vi.”

“Và các nhà thiên văn học nói: ‘Chà, chà, một sự trùng hợp thú vị. Một nốt tàn nhang nhỏ xíu.’”

“Nữa, nữa.”

“Cuối cùng, cậu ấy đi gặp Hiram Shpitalnik, một người rất, rất, rất già, bé tí hon, với bộ râu dài chấm bàn chân. Ông ta sống trong một cái hộp đựng mũ. Và nói: ‘Cậu phải được ông nội ta xem thật kỹ. Ông cụ ấy sống trong một cái vỏ quả óc chó.’”

“Chính xác. Và tất cả bạn của ông ấy là những con ông. Con ông bận rộn không có thì giờ để lo buồn. Ông cụ Shpitalnik từ trong vỏ quả óc chó bước ra với một chiếc kính thiên văn, và nhìn vào mặt Rupert.”

“Cậu bé tên Rupert.”

“Ông cụ Shpitalnik sai đàn ông nhấc cậu bé vào vị trí, và ông nhìn và nói đó là một ngôi sao thật sự, một phát hiện mới. Ông ấy đã tìm kiếm ngôi sao ấy từ lâu... Bây giờ, đây là những con gà con.” Anh để con bé ngồi trên lan can bên tay trái, để nó không đè vào khẩu súng được quấn trong những đồng rúp của ông cố của nó. Những thứ này nằm trong túi áo ngực bên phải của anh.

“Chúng có màu vàng,” cô bé nói.

“Người ta giữ nhiệt độ nóng và ánh sáng ở chỗ đó. Con thấy quả trứng đang lắc lư kia không? Một con gà con đang tìm cách thoát ra ngoài. Nó sắp dùng mỏ chọc thủng vỏ trứng. Nhìn kìa.”

“Bố, bố không còn cạo râu ở nhà mình nữa, sao vậy?”

Lúc này anh ráng cầm cự với sự đau lòng. Đòi hỏi một tư thế cứng rắn cần thiết. Nếu không, sẽ giống như gã nhà quê ra tỉnh. “Mình không được khóc.” Và nghệ thuật rơi nước mắt của người Do Thái này phải được dằn nén. Bằng những lời có đắn đo, anh đáp: “Bố có dao cạo râu ở một nơi khác. Mẹ con nói sao?”

“Mẹ nói bố không muốn sống với chúng ta nữa.”

Anh giữ không để con nhìn thấy sự giận dữ của mình. “Vậy à? Được rồi. Bố luôn luôn muốn ở bên cạnh con. Nhưng bố không thể.”

“Tại sao vậy?”

“Tại vì bố là đàn ông, và đàn ông thì phải làm việc, và ra ngoài đời.”

“Chú Val cũng làm việc. Chú làm thơ và đọc cho mẹ nghe.”

Khuôn mặt điềm đạm của Herzog sáng lên. “Hay lắm.” Cô ta phải nghe thứ rác rưởi của hắn. Mạt cưa mướp đắng một phường. “Bố rất vui nghe như thế.”

“Trông chú rất đáng sợ khi đọc thơ.”

“Ông ta có khóc không?”

“Ôi có.”

Đa cảm và tàn bạo - không bao giờ có cái này mà không có cái kia. Như các hóa thạch và dầu lửa. Tin này thật là vô giá. Thật là sung sướng được nghe điều này.

June nghiêng đầu, đưa các cổ tay lên mắt.

“Chuyện gì vậy con yêu?”

“Mẹ bảo con không nên nói chuyện về chú Vai.”

“Tại sao vậy?”

“Mẹ nói bố sẽ rất nổi giận.”

“Nhưng bố đâu có giận. Bố cười muốn bể bụng. Thôi được. Chúng ta không nói chuyện đó nữa. Bố hứa. Không nói một lời nào.”

Là một người cha có kinh nghiệm, anh khéo léo chờ đến khi hai bố con đi tới chiếc Falcon anh mới nói. “Bố có quà cho con để trong thùng xe.”

“Ôi bố - bố mang cho con thứ gì?”

Ngược lại với cái Bảo tàng Khoa học thô kệch xám xịt chán ngắt, cô bé trông rất tươi tắn, rất mới mẻ (những chiếc răng sữa của nó, những đốm tàn nhang thưa thớt và đôi mắt to háo hức, cái cổ thanh mảnh). Và anh nghĩ con mình sẽ thừa hưởng cái thế giới của những phương tiện, các định luật vật lý và khoa học ứng dụng vĩ đại này. Cô bé có khả năng tri thức cho việc đó. Anh ngây ngất với niềm tự hào được thấy một bà Marie Curie trong con gái mình. Cô bé thích cái tiềm vọng kính. Hai bố còn dò tìm nhau từ hai bên chiếc xe, nấp sau các thân cây và dưới các mái vòm của trạm chờ xe. Qua cầu trên Cung đường Outer Drive, hai bố con đi bộ ven bờ hồ. Anh để con cởi giày lội nước, sau đó lau chân vào vạt áo sơ mi của anh, cẩn thận phủi hết cát giữa các ngón chân của con. Anh mua cho con một hộp bỏng ngô để cô bé nằm trên cỏ nhấm nháp. Hoa bồ công anh đã tung các cánh của chúng và tất cả là tơ rời; lớp đất mặt mềm mại, không ẩm ướt như trong tháng Năm, cũng không khô cứng như trong tháng Tám, khi mặt trời thiêu đốt. Cái máy cắt cỏ cơ học chạy vòng tròn, húi ngắn cỏ ở các đường dốc, cỏ cắt được phun ra thành một vòng cao. Được soi sáng từ phía nam, nước có màu xanh tươi của ánh sáng ban ngày kỳ diệu, bầu trời nằm nghỉ trên đường chân trời hừng sáng, trong trẻo, ngoại trừ về phía thành phố Gary, nơi những cây cột lưa thưa sậm màu của các lò sưởi bằng thép nhả ra các dòng khói màu nâu đỏ và khí lưu huỳnh. Vào lúc này, các bãi cỏ ở Ludeyville đã hai năm không cắt, chắc đã thành những cánh đồng cỏ khô, các thợ săn và những cặp tình nhân lại vào đó, có thể lắm, họ đập vỡ các cửa sổ, đốt lửa lên.

“Bố ơi, con muốn xem bể cá,” bé June nói với bố. “Mẹ nói bố nên đưa con đến đó xem.”

“Ô, mẹ con nói vậy à? Được, ta đến đó thôi.”

Chiếc Falcon đã nóng lên dưới ánh nắng. Anh mở các cửa sổ cho mát. Lúc này anh có quá nhiều chìa khóa, phải sắp xếp chúng lại trong túi. Đây là các chìa khóa nhà ở New York, chìa khóa do Ramona đưa cho anh, chìa khóa phòng nghỉ nam giới trong Khoa của Trường đại học, và chìa khóa căn hộ của Asphalter, cùng với một số chìa khóa nhà ở Ludeyville. “Con phải ngồi ra ghế sau, con yêu. Bò vào đi, và kéo váy xuống vì nệm bọc nhựa nóng lắm.” Không khí ở miền Tây khô hơn ở miền Đông. Các giác quan nhạy bén của Herzog nhận ra sự dị biệt đó. Vào những ngày gần như mê sảng và tư tưởng lan man khắp mọi mặt này, những dòng cảm giác sâu xa hơn đã nâng cao các nhận thức của anh, hoặc khiến anh truyền phả cái gì đó của chính anh vào các môi trường của mình. Như thể anh vẽ chúng với độ ẩm và màu sắc lấy từ miệng, từ máu, gan, ruột, các cơ quan sinh dục của chính anh. Do vậy, trong cách trộn lẫn này, anh cảm nhận về Chicago, vùng đất thân thuộc với anh hơn ba mươi năm. Và từ các yếu tố của nó, bằng nghệ thuật đặc thù này của chính các cơ quan của anh, anh đã tạo ra phiên bản của mình về nó. Nơi những bức tường dày và những phiến đá móc vào nhau trên mặt đường trong các khu nhà lụp xụp của người da đen tỏa ra mùi hôi thối. Xa hơn về phía tây, là các khu công nghiệp; nhánh phía nam uể oải chậm chạp dày đặc cống rãnh và lấp lánh một lớp chất nhờn màu vàng kim; các bãi rào chăn nuôi bị bỏ hoang; các lò sát sinh cao màu đỏ đang mục nát hiu quạnh; rồi đến sự ảm đạm nhờ nhờ của các căn biệt thự trệt và những công viên nhỏ bé nhếch nhác; và các cửa hàng mua sắm rộng mênh mông, và sau cùng là các nghĩa trang - Waldheim, với các ngôi mộ của những người trong dòng họ Herzog quá khứ và hiện tại; khu rừng Bảo tồn dành cho các buổi liên hoan cưỡi ngựa, các cuộc dã ngoại kiểu Croatia, những làn đường dành cho các cặp tình nhân, những vụ sát nhân kinh hoàng, các phi trường, các mỏ đá, và cuối cùng, các ruộng ngô. Cùng với điều này là những hình thức hoạt động bất tận - Thực tế. Moses đã nhìn thấy thực tế. Có lẽ anh phần nào đã thoát khỏi nó cho nên anh có thể nhìn thấy nó rõ hơn, không ngủ lịm đi trong vòng ôm nghẹt của nó. Nhận thức là công trình của anh; ý thức được mở rộng là đường lối của anh, công việc của anh. Sự cảnh giác. Nếu anh dành thời gian đưa đứa con gái bé bỏng của mình đi xem bể cá thì anh sẽ tìm được cách đền bù cho quỹ - cảnh giác. Hôm nay giống như - anh gắng hết sức đối diện với nó - như ngày tang lễ Herzog Cha. Rồi đó cũng là mùa hoa nở - hoa hồng, hoa mộc lan. Trong đêm trước, Moses đã khóc, ngủ, không khí thơm một cách ma quái; anh mơ những giấc mơ phong phú, đau khổ, ác độc, và giàu có, bị cách quãng bởi trạng thái ngây ngất hiếm hoi của mộng tinh - cái chết lủng lẳng một cách tự do trước những bản năng bị nô dịch: những đứa con đáng thương hại của Adam mà tâm trí và thân thể họ phải trả lời những dấu hiệu lạ lùng. Phần lớn đời mình được dành cho nỗ lực sống vì những ý tưởng mạch lạc. Thậm chí mình biết là những ý tưởng nào.

“Bố hãy rẽ chỗ này. Đây là chỗ chú Val luôn rẽ qua.”

“Được rồi.” Anh quan sát trong gương thấy con bé lỡ lời nên đâm ra âu lo. Một lần nữa con bé đã nhắc đến Gersbach. “Này, Mèo con,” anh nói. “Nếu con còn nói đến chú Val nữa thì bố sẽ không nói chuyện với con đâu. Bố sẽ không hỏi con câu nào về chú ấy. Con đừng lo lắng gì chuyện này. Đó chỉ hoàn toàn là sự ngốc nghếch thôi.”

Hồi đó anh chưa lớn hơn bé June bây giờ khi mẹ Herzog bảo anh đừng nói gì về các đồ cất rượu ở Verdun. Anh nhớ kỹ cái thiết bị này. Những cái ống đó thật đẹp. Và cái mớ hỗn độn bốc mùi nồng nặc. Nếu anh nhớ không lầm, Herzog Cha trút hết các túi bánh mì đen thiu vào cái vại lớn. Dù sao, các điều bí mật chẳng xấu xa gì lắm.

“Giữ vài điều bí mật thì cũng chẳng hề gì,” anh nói.

“Con biết nhiều bí mật lắm.” Con bé đứng ngay phía sau anh trong ghế sau, mân mê tóc anh. “Chú Val rất tốt.”

“Dĩ nhiên vậy rồi.”

“Nhưng con không thích chú ấy. Chú ấy có mùi không dễ chịu chút nào.”

“Ha ha! Được rồi. Chúng ta sẽ cho chú ấy một chai nước hoa khiến chú ấy thơm ngậy luôn.”

Anh nắm tay con gái và hai cha con bước lên cầu thang bể cá; anh cảm thấy mình là người cha mà con gái có thể tin cậy sức mạnh và sự phán đoán bình tình của mình. Khoảng sân trung tâm của tòa nhà được ánh nắng rọi vào rất ấm áp. Hồ bơi rộng lớn, cây lá xum xuê và không khí nhiệt đới pha mùi cá buộc Moses phải tự kiềm chế để giữ sức.

“Con muốn xem gì trước?”

“Những con rùa bự.”

Hai cha con đi lên đi xuống các lối hẹp mờ tối màu vàng và xanh lục.

“Con cá bé rất nhanh nhẹn này có tên là humuhumuu-elee-elee, từ Hawaii. Con dã thú trườn bò này là con cá đuối có răng và nọc độc ở đằng đuôi. Còn đây là những con cá mút đá, có bà con với loại cá myxin, chúng bám các miệng hút của chúng vào những con cá khác và hút cho đến khi những con cá đó chết. Con thấy đằng kia là con cá bảy sắc cầu vồng. Ở chỗ này không có rùa, nhưng con hãy nhìn những vật khổng lồ ở đầu kia. Chúng là những con cá mập phải không?”

“Con đã thấy cá heo ở Brookfield,” bé June nói. “Chúng đội những chiếc mũ của thủy thủ và rung chuông. Chúng có thể khiêu vũ trên đuôi của chúng và chơi bóng ném.”

Herzog bế con lên. Những cuộc đi chơi của trẻ con này, có lẽ chúng tràn đầy cảm xúc, luôn luôn mệt rã rời. Thường thường, sau một ngày với Marco, Moses phải đắp một miếng băng lạnh lên mắt và nằm xuống. Dường như số mệnh bắt anh làm người cha đi thăm con, thoắt ẩn thoắt hiện trong cuộc sống của con trẻ. Nhưng tính nhạy cảm đặc biệt này về gặp gỡ và chia tay phải được làm quen. Nỗi buồn run rẩy như thế - anh cố nghĩ xem Freud đã dùng từ gì để gọi điều này: sự trở lại từng phần của vật chất đau đớn bị dồn nén, rốt cuộc có thể truy tới bản năng của sự chết? - Không nên kể với trẻ con, không kể cái nỗi xúc động run rẩy suốt đời đó về cái chết. Thứ cảm xúc này, như chàng sinh viên Herzog đã cảm biết, được giữ trong lòng đô thị, vừa thiêng liêng vừa trần tục, nhân loại không thể chia tay với người thân yêu hay người đã chết trong thế giới này hay thế giới bên kia. Nhưng đối với Moses E. Herzog khi anh bế con trên tay, qua màu xanh của nước nhìn con cá mút đá và những con cá mập mềm mại với những cái bụng có vây nhọn, cảm xúc này không là gì ngoài sự bạo ngược. Lần đầu tiên anh có một quan điểm khác với quan điểm mà theo đó Alexander V Herzog đã điều khiển tang lễ của Herzog Cha. Không có sự trang nghiêm trong nhà thờ nhỏ. Những người bạn béo tốt của Shura, nước da rám nắng vì chơi golf, các chủ nhà băng và các chủ tịch tập đoàn, tạo thành một bức tường thịt mà vai, bàn tay và đôi má họ cũng phục phịch nặng nề như những mái tóc thưa thớt của họ. Rồi có một đoàn rước đám. Tòa Đô chính cử tới một đội mô tô hộ tống trong sự thừa nhận vai trò dân sự của Shura Herzog. Những cảnh sát này chạy phía trước hú còi, ra hiệu cho xe cộ dạt vào lề để chiếc xe tang chạy qua những ngọn đèn. Không ai từng đến được nghĩa trang Waldheim nhanh như thế. Moses nói với Shura. “Khi còn sống, ông già luôn được bọn cớm theo dõi sau lưng. Giờ đây...” Helen, Willie, và bốn đứa con trong chiếc limousine, cười nho nhỏ với nhận xét này. Khi quan tài được hạ huyệt, Moses và những người khác khóc. Shura nói với anh: “Đừng có tiếp tục cái trò như một gã nhập cư chết tiệt.” Mình đã làm cho các bạn chơi golf của anh ấy và các chủ tích tập đoàn bối rối. Có lẽ mình không hoàn toàn đúng. Ở đây anh là người Mỹ tốt. Mình vẫn mang theo sự ô nhiễm châu Âu, bị lây nhiềm từ Cựu Thế giới với những tình cảm của Tình yêu - cảm xúc của đạo làm con. Những giấc mơ cũ sững sờ.

“Con rùa kìa!” Bé June kêu lên. Con vật nhô lên từ dưới đáy sâu của hồ nước trong tấm giáp sừng của nó, cái đầu khoằm lười biếng. Đôi mắt với vẻ lãnh đạm muôn đời, các chân mái chèo bơi chậm rãi, va vào vách gương, những cái vây vĩ đại màu vàng hồng nhạt hay, trên lưng, có những hoa văn đẹp, những phiến cong màu đen nhại theo sức căng bề mặt của nước. Nó kéo theo một mớ rong màu xanh ký sinh.

Để so sánh, họ trở lại với những con rùa của sông Mississippi trong hồ nước ở trung tâm, hai bên sườn của chúng màu đỏ - có đường chạy dọc từ trước ra sau; chúng ngủ gà gật trên các lóng gỗ và cùng bơi với những con cá da trơn trên một đáy hồ bơi có bóng cây dương xỉ và rải rác những đồng xu.

Con bé xem đã đủ và người cha cũng thế. “Bố nghĩ chúng ta nên đi mua cho con một cái bánh sandwich. Đến giờ ăn trưa rồi,” anh bảo con.

Cha con anh đã rời bãi đỗ xe khá cẩn thận, về sau Herzog nghĩ thế. Anh là một người lái xe có nhìn trước ngó sau. Nhưng đưa chiếc Falcon của anh vào dòng lưu thông chính, có lẽ anh phải tính đến đường cong dài từ hướng bắc mà các xe chạy trên đó tăng tốc độ. Một chiếc xe tải Volkswagen nhỏ chạy ngay phía sau anh. Anh chạm vào phanh, định chạy chậm lại cho chiếc xe kia qua mặt. Nhưng các phanh xe quá mới nên quá “ăn.” Chiếc Falcon khựng lại và chiếc xe tải nhỏ húc vào phía sau và tông nó lao vào một cột điện. Bé June hét lên và níu lấy vai anh khi anh bị ném tới trước, đập vào tay lái. Con bé! Anh nghĩ; nhưng anh không lo cho đứa con. Nghe tiếng hét của nó anh biết nó không bị thương, chỉ hoảng hốt thôi. Anh nằm trên vô lăng, cảm thấy người rất yếu ớt, hoàn toàn không có sức lực; mắt anh tối lại; anh cảm thấy mình phải buông xuôi để mà nôn mửa và tê liệt. Anh lắng nghe tiếng la hét của bé June nhưng không thể quay lại với con. Anh tự nhủ sắp lìa đời, và anh ngất đi.

Người ta đặt anh nằm xoãi ra trên cỏ. Anh nghe tiếng một đầu máy xe lửa rất gần - Nhà ga Illinois Central. Rồi nó có phần xa hơn, mò mẫm trong đám cỏ dại ngang qua lối đi. Tầm nhìn của anh thoạt đầu bị vướng những vết lớn, nhưng những vết này hiện đang nhỏ dần lại thành những đốm nhiều màu sắc. Quần anh đã tự tốc lên. Anh cảm thấy lạnh hai chân.

“June đâu? Con gái tôi đâu?” Anh tự ngồi lên và nhìn thấy cháu bé đứng giữa hai người cảnh sát da đen, đang nhìn anh. Họ lấy chiếc ví của anh, những đồng rúp của các Sa hoàng, và khẩu súng, dĩ nhiên. Nó kìa. Anh lại nhắm mắt lại. Anh cảm thấy cơn buồn nôn trở lại khi anh nghĩ mình đã vướng phải chuyện gì. “Con bé có sao không?”

“Cháu không việc gì.”

“Tới đây với bố, Junie.” Anh chồm tới trước, và con bé bước vào tay anh. Khi anh sờ nắn con, hôn vào cái mặt đang sợ hãi, anh cảm thấy đau trong xương sườn. “Bố chỉ nằm xuống một chút thôi. Không có gì đâu.” Nhưng cô bé đã thấy anh nằm trên thảm cỏ này. Chỉ mới qua khỏi tòa nhà mới bên ngoài Bảo tàng. Chân tay duỗi dài, có lẽ trông như chết, trong khi hai người cảnh sát lục khắp trong các túi của anh. Mặt anh trông không còn hột máu, trống rỗng, cứng nhắc, không còn cảm giác, và điều này khiến anh sợ hãi. Từ cảm giác ê ẩm tới chân tóc, anh nghĩ toàn bộ mái tóc anh đã hóa trắng ngay tức thì. Cảnh sát cho anh vài phút để hồi tỉnh. Ánh sánh màu xanh của chiếc xe cảnh sát nhấp nháy quay vòng. Tài xế của chiếc xe tải nhỏ trừng trừng nhìn anh giận dữ. Cách đó một chút, những con chim sáo đá đang bước đi kiếm ăn, vòng tròn thông thường của ánh sáng thoắt ẩn thoắt hiện trên những chiếc cổ đen của chúng. Qua vai anh, Herzog nhận biết Viện Bảo tàng Tự nhiên. Giá như mình là cái xác ướp trong cái hầm chứa đó! Anh nghĩ.

Hai gã cớm này bắt anh. Những cái nhìn lặng lẽ của họ cho anh biết thế. Vì anh đang ôm bé June nên họ mới phải đợi; có lẽ họ không cần phải ra tay thô lỗ với anh. Vốn câu giờ, anh hành động đờ đẫn hơn anh thực sự cảm thấy. Những gã cớm có thể là rất dữ dằn như anh đã từng thấy chúng hành sự. Nhưng đó là ngày xưa. Có lẽ thời cuộc đã thay đổi. Đã có một Đại biểu mới của chính quyền trung ương. Năm ngoái anh đã ngồi ngay bên cạnh Orlando Wilson tại cuộc hội thảo về Ma túy. Cả hai đã bắt tay nhau. Dĩ nhiên chuyện đó không đáng kể. Dù sao không có gì làm cho hai tên cớm to con này mạnh tay hơn là nói xa nói gần đến thế lực quen biết này nọ. Đối với chúng, anh là một phần của thứ chúng vớ được ngày hôm nay, và với những đồng tiền rúp, khẩu súng, anh đừng hy vọng chúng thả anh đi cho mất công. Và chiếc Falcon màu xanh rúm ró vì tông vào cột điện. Dòng xe cộ chạy vút qua, con đường với xe cộ lao vun vút.

“Ông là Moses?” Tay cảnh sát da đen lớn tuổi hơn hỏi. Đây rồi - dấu hiệu quen thuộc chết người mà ta chỉ nghe thấy khi sự miễn trừ không còn nữa.

“Phải, tôi là Moses.”

“Đây là con ông?”

“Phải, con gái tôi.”

“Ông nên dùng khăn tay chặn trên đầu. Ông bị một vết thương nhỏ đấy, Moses.”

“Vậy à?” Điều này giải thích cảm giác đau nhói dưới chân tóc của anh. Không biết cái khăn tay - miếng vải nhà bếp - ở đâu, anh mở chiếc ca vạt bằng lụa để quấn, ép cái đầu rộng chiếc cà vạt vào da đầu. “Không sao.” Anh nói. Cháu bé áp đầu vào vai anh. “Ngồi xuống cạnh bố, con yêu. Ngồi trên cỏ bên cạnh bố đây. Đầu bố bị thương một chút.” Con bé vâng lời. Sự ngoan ngoãn của bé, tình cảm bé dành cho anh, mà đối với anh dường như là sự khôn ngoan, cảm giác dịu dàng dễ thương của con nít, sự cảm thông của bé, khiến anh xúc động đến thắt lòng. Anh áp bàn tay che chở, rộng rãi, thân thiết lên lưng con. Ngồi xịch tới trước, anh giữ cái cà vạt vào da đầu.

“Ông có giấy phép sử dụng khẩu súng này không, Moses?” Gã cớm trề cái môi dày của anh ta trong khi đợi câu trả lời, vừa dùng mấy ngón tay cào các ria mép lởm chởm vểnh lên. Người cảnh sát thứ nhì đang nói với tài xế rất giận dữ của chiếc xe tải Volkswagen. Nét mặt sắc bén, mũi cao và đỏ, anh ta nhìn Moses, hỏi: “Các anh sắp rút giấy phép lái xe của cha này phải không?” Moses nghĩ, mình bị rắc rối vì khẩu súng, mà thằng cha này lại còn đổ dầu vào lửa nữa. Được cảnh báo với sự bất bình này, Herzog kìm giữ cảm xúc.

“Tôi đã hỏi ông một lần. Tôi hỏi lại một lần nữa, Moses. Ông có giấy phép không?”

“Thưa không, tôi không có.”

“Ở đây có hai viên đạn. Vũ khí đã được lên đạn, Moses?”

“Thưa ông cảnh sát, đó là khẩu súng của cha tôi. Ông ấy chết rồi, và tôi mang nó về lại Massachusetts.” Câu trả lời của anh vừa ngắn gọn, vừa nhẫn nại trong mức độ anh có thể. Anh biết anh sẽ phải nói đi nói lại câu chuyện này nhiều lần.

“Còn số tiền gì đây?”

“Vô giá trị, thưa ông cảnh sát. Cũng như tiền của Liên bang Xô viết. Tiền dùng trên sân khấu. Một vật kỷ niệm khác thôi.”

Tuy có vẻ thông cảm, gương mặt người cảnh sát vẫn tỏ ra nghi ngờ mỏi mệt. Anh ta nheo mắt, và trên cái miệng với đôi môi dày im lặng hơi mím một nụ cười. Đôi môi của Sono cũng hơi giống như thế khi nàng cật vấn anh về những người phụ nữ khác trong đời anh. Ôi, sự đa dạng về những chuyện kỳ quặc, các chứng cớ ngoại phạm, bịa đặt, chuyện tưởng tượng tào lao thì cảnh sát gặp phải hàng ngày... Herzog, cố gắng có những tính toán thông minh dù biết mình chịu trách nhiệm nặng nề về tai nạn này và nỗi sợ hãi trong anh, anh tin rằng viên cảnh sát này không thể dễ dàng buộc tội anh. Có thể gán cho anh nhiều tội danh, một cách tự nhiên, nhưng một cảnh sát kiểm soát giao thông như thế này sẽ không quen với chuyện đó. Thậm chí giờ anh còn có chút tự phụ trong suy nghĩ này, tính dại dột của con người thật là dai dẳng. “Lạy Chúa, hãy để các thiên thần xướng tụng danh ngài. Con người là một sinh vật điên rồ, một sinh vật điên rồ. Sự dại dột và tội lỗi cùng thi thố trò chơi của y...§”Đầu Herzog đau nhức và anh không nhớ được câu nào nữa. Anh nhấc cái cà vạt ra khỏi da dầu. Không nghĩ để nó dính; nó sẽ rứt cục máu đông ra. June đã dúi đầu vào lòng anh. Anh che mắt cho con khỏi chói nắng.

“Chúng ta phải vẽ sơ đồ tai nạn này.” Tay cớm mặc cái quần sáng bóng ngồi xổm cạnh Herzog. Từ đôi mông núng nính của anh ta, khẩu súng của anh ta xệ thấp xuống. Cái báng súng kim loại có hoa văn hình chéo màu nâu và thắt lưng mang băng đạn trông rất khác với khẩu súng ổ đạn xoay to tướng thô kệch ở phố Cherry của Herzog Cha. “Ở đây tôi không thấy giấy tờ xác nhận quyền sở hữu của chiếc Falcon.”

Chiếc xe nhỏ bị móp cả hai đầu, mui xe há ra như cái vỏ sò. Máy xe không bị hư hỏng nhiều lắm; không rò rỉ xăng nhớt, “Đó là xe thuê. Tôi thuê tại O’Hare. Giấy tờ trong ngăn để bao tay,” Herzog nói.

“Chúng tôi phải ghi lại những dữ kiện này tại đây.” Viên cảnh sát mở hồ sơ và với cây bút chì màu vàng anh ta bắt đầu đánh dấu vào tờ giấy dày của một mẫu in sẵn. “Ông từ trong bãi đỗ xe này chạy ra. Tốc độ bao nhiêu?”

“Tôi bò ra. Năm hay tám dặm giờ - hơn một tí tẹo.”

“Ông không trông thấy anh này chạy tới?”

“Không. Tôi cho rằng khúc cua này che khuất anh ta. Tôi không biết. Nhưng anh ta ở ngay thanh chắn của tôi khi tôi vào làn đường.” Anh cúi tới trước, cố gắng đổi thế ngồi và làm dịu cơn đau bên hông. Anh đã xếp đặt trong tâm trí không để ý đến nó. Anh vuốt ve má bé June. “It ra con bé không bị thương,” anh nói.

“Tôi phải bế cháu ra bằng cửa sổ sau. Cửa xe bị kẹt. Tôi trông chừng nó. Cháu ổn thỏa.” Gã cảnh sát da đen có ria mép nhíu mày, như thể tỏ ra anh ta không cần một lời giải thích nào của Herzog - một kẻ có khẩu súng với đạn đã lên nòng. Anh bị buộc tội với tội danh chính là sở hữu khẩu súng ngựa§ cổ lỗ sĩ với hai viên đạn, chứ không phải vì tai nạn.

“Nếu con bé có làm sao chắc là tôi tự bắn vỡ đầu mình quá.”

Gã cớm ngồi xổm, từ sự im lặng của anh ta, có thể thấy anh ta không bận tâm với điều Herzog có thể đã làm. Nói về việc sử dụng khẩu súng bất cứ cho việc gì, kể cả tự bắn mình, là không khôn ngoan chút nào. Nhưng anh vẫn phần nào đang còn choáng váng và chóng mặt, mất tinh thần, như anh hình dung, từ cuộc chạy trốn lẩn quẩn lạ lùng của anh trong vài ngày vừa qua, và cú sốc, chưa nói đến sự tuyệt vọng, của cú xuống dốc thình lình này. Đầu anh vẫn còn choáng váng. Anh quyết định sự điên rồ này phải chấm dứt, nếu không sự việc còn tệ hại hơn. Chạy đến Chicago để bảo vệ đứa con gái của mình, anh suýt giết nó. Đến để giải trừ ảnh hưởng của Gersbach và mang lại cho nó lợi ích của chính bản thân anh - người đàn ông và người cha, vân vân - anh làm được gì ngoài việc va đầu vào cột. Và con bé nhìn thấy người ta lôi anh ra bất tỉnh, bị thương trên đầu, khẩu súng và những đồng tiền rúp chòi ra khỏi túi áo. Không, với sự yếu ớt, hoặc đau ốm, anh chỉ kiếm được một lời biện hộ cho cả cuộc đời anh (xen kẽ với sự kiêu ngạo) phương pháp duy trì sự cân bằng của anh - con quay hồi chuyển Herzog - không còn dùng được nữa. Hình như anh đã đi đến đầu mút của nó rồi.

Tài xế chiếc xe tải Volkswagen trong bộ y phục áo liền quần màu xanh lá đang thuật lại vụ tai nạn. Moses cố gắng nhìn rõ những chữ thêu bằng chỉ vàng trên túi áo anh ta. Anh ta là nhân viên công ty khí ga chăng? Chịu. Anh ta đang đổ hết tội lỗi lên đầu anh, dĩ nhiên. Rất phịa - sáng tạo. Câu chuyện thêm mắm dặm muối vào mỗi thời điểm. Ô tính khoa trương của sự tự biện hộ, Herzog nghĩ. Nó khiến những tay người phàm này trở nên sáng dạ đột xuất, kể cả những tên bợm nhậu. Những gợn sóng trên da đầu của tay này mang hoa văn khác với những nếp nhăn trên trán anh ta. Bằng cách này ta có thể nhận ra đường chân tóc trước kia của anh ta. số tóc ít ỏi nhất định vẫn còn.

“Ông ta chỉ cắt ngang trước xe tôi. Không nháy đèn, không gì cả. Tại sao các anh không thử nồng độ rượu của ông ta? Đây là trường hợp say rượu lái xe.”

“Được rồi, Harold,” anh cảnh sát da đen lớn tuổi hơn nói. “Tốc độ của anh bao nhiêu?”

“Ôi, tôi chạy dưới mức giới hạn nhiều.”

“Nhiều lái xe của công ty thích đổ vấy cho các xe tư nhân,” Herzog nói.

“Trước hết ông ta cắt ngang mặt xe tôi, rồi ông ta đạp thắng.”

“Anh tông vào ông ta khá mạnh. Điều đó có nghĩa là anh thúc ép ông ta.”

“Đúng vậy. Tôi thấy như thế...” Viên cảnh sát trưởng vung vẩy hai, ba, năm lần với đầu tẩy của cây bút chì trước khi anh ta nói một tiếng khác; anh ta khiến ta chú ý đến con đường (ở đó dường như Herzog nhìn thấy đàn lợn Gadarene lao qua, nhiều màu sắc và chói lọi, chạy chưa tới vách đá của chúng§) “Theo tôi thấy, anh húc vào ông ta, Harold. Ông ta không kịp nhập vào làn đường bên cạnh nên ông ta nghĩ ông ta chạy chậm lại để anh qua mặt. Ông ta đạp thắng quá mạnh, và anh tông vào ông ta. Tôi thấy trên giấy phép lái xe của anh bị đánh dấu hai lần do phạm luật.”

“Đúng thế, và đó là lý do tôi đã phải rất cẩn thận.”

Chỉ có trời giúp giữ cho cơn giận không làm bùng cháy da đầu anh, Harold ạ. Một màu đỏ rất dị hợm, và tất cả rừng rực lên, như vòm họng một con chó.

“Theo tôi thấy, nếu anh không gây nguy hiểm cho ông ta, anh đã không tông thẳng vào anh ta như thế. Anh đã cố quay xe để chẹt ông ta bên phải. Phải viết giấy phạt cho anh thôi, Harold.”

Rồi với Moses, viên cảnh sát nói: “Tôi phải đưa ông về đồn cảnh sát. Ông sẽ bị ghi vào hồ sơ theo dõi vì có hành động phi pháp.”

“Vì khẩu súng cũ này sao?”

“Súng với đạn đã lên nòng...”

“Chuyện đâu có gì. Tôi không có tên trong danh sách theo dõi

chưa bao giờ bị ghi tên.”

Họ đợi anh đứng lên. Ngứa mũi, viên tài xế Volkswagen nhíu đôi hàng lông mày hoe đỏ với anh dưới cái nhìn ứa máu. Herzog đứng vững xong, bế con gái lên. Chiếc mũ bê rê của cháu rơi xuống khi bé được bố bế lên. Mái tóc bé xõa xuống hai bên má, khá dài. Anh không thể cúi xuống lại để tìm cái kẹp tóc hình mai rùa. Cửa xe cảnh sát, đậu trên một con dốc, mở rộng cho anh. Bây giờ anh có thể cảm thấy bị bắt giữ là như thế nào. Không ai bị cướp, không ai bị giết. Dù vậy, anh vẫn cảm thấy cái bóng đen nặng nề chết chóc đè nặng trên người anh. “Và chuyện này giống như mình, Herzog,” anh tự nhủ. Anh không thể không tự buộc tội mình. Vì cái khẩu súng mạ kền to tướng, về bất cứ điều gì mà ngày hôm qua anh đã dự định một cách mơ hồ sẽ làm với khẩu súng ấy, đáng lẽ hôm nay anh nên bỏ nó lại trong cái túi hành lý máy bay để dưới ghế sofa của Asphalter. Sáng nay, khi anh mặc chiếc áo vét vào và cảm thấy cái sức nặng khó chịu trên ngực, đáng lẽ anh nên thôi tào lao xịt bộp đi. Vì anh không phải kẻ tào lao xịt bộp như nhân vật Don Quijote, phải không? Một Don Quijote bắt chước những hình mẫu vĩ đại. Anh bắt chước những hình mẫu nào? Một anh chàng Don Quijote, là một người Kitô giáo, mà Moses E. Herzog không phải là người Kitô giáo. Đây là một nước Mỹ hậu Don Quijote, hậu Copernik, nơi một tâm trí thăng bằng một cách tự do trong không gian có thể phát hiện các mối liên hệ mà một người trong thế kỷ 17 bị đóng khung trong cái vũ trụ nhỏ bé hơn của mình hoàn toàn không thể ngờ đến. Anh có lợi thế của thế kỷ 20. Chỉ có điều - họ bước đi trên cỏ tới chỗ cái đèn màu xanh đang quay vòng - trong chín phần mười sự sinh tồn của mình, anh chính xác là thứ mà những kẻ khác trước anh từng là. Anh lấy khẩu súng (mục đích của anh vừa dữ dội vừa lan man) vì anh là con trai của cha anh. Anh hầu như chắc chắn giống bố anh, ông Jonah Herzog, sợ cảnh sát, sợ nhân viên điều tra thuế, hay sợ bọn côn đồ, không thể nào tránh được những kẻ thù này. Anh nghĩ đến những sự khiếp sợ của mình và thách thức chúng làm gì được anh. (Sợ hãi: anh có thể chịu đựng được nó không? sốc: anh sẽ chống chọi được nó để sống sót không?) Các tổ tiên Herzog với những bài thánh ca của họ, và khăn choàng, cùng những hàm râu chẳng bao giờ đụng đến một khẩu súng. Bạo lực là dành cho một kẻ không phải là người Do Thái hồi xưa kia. Nhưng bây giờ những con người cổ xưa ấy chết hết rồi, biến mất hết rồi. Cha anh, Jonah, một trang nam nhi, đã mua một khẩu súng, và Moses, sáng nay, đã nghĩ, “Ô, khỉ - tại sao không,” và anh cài khuy chiếc áo vét, đi ra chiếc xe của mình.

“Chúng ta sẽ làm gì với chiếc Falcon này?” Anh hỏi các viên cảnh sát. Anh dừng lại. Nhưng họ đẩy anh đi, nói: “Ông không phải lo gì cả. Chúng tôi sẽ giải quyết nó.”

Anh nhìn thấy chiếc xe cần trục đến với cần cẩu và móc. Chiếc xe này cũng có cái đèn xanh quay vòng trên nóc cabin.

“Nghe này,” anh nói. “Tôi phải đưa con bé này về nhà.”

“Cháu sẽ về nhà. Cháu không bị nguy hiểm gì đâu.”

“Nhưng tôi phải đưa cháu về nhà lúc 4 giờ chiều.”

“Ông còn gần hai tiếng đồng hồ.”

“Nhưng chuyện này sẽ không mất lâu hơn một tiếng đồng hồ chứ? Nếu các anh để tôi chăm sóc cháu trước, tôi rất biết ơn.”

“Cứ đi đã, Moses...” Người trưởng toán tuần tra dứt khoát đẩy anh đi.

“Cháu chưa ăn trưa.”

“Bản thân ông còn tệ hơn cháu.”

“Nào, đi thôi.”

Anh nhún vai, vò chiếc cà vạt dính máu, bỏ xuống vệ đường, vết thương không quá nghiêm trọng; nó đã ngừng chảy máu. Anh đưa bé June vào băng ghế bọc nhựa xanh nóng như lửa ở phía sau, anh đặt con ngồi vào lòng mình. Có phải tình cờ đây là thực tế mà anh đã tìm kiếm, hả Herzog, theo cái cách Herzog sốt sắng? Sa sút trong hàng ngũ với những người khác - với cuộc sống tầm thường? Với chính mình có thể nói dứt khoát hiện thực nào là thực không? Bất cứ triết gia nào cũng có thể nói với mình điều đó là có căn cứ. Nhưng đó chỉ là con người. Ngươi đốt ngôi nhà để quay chín con lợn. Đó là cách nhân loại luôn luôn quay những con lợn.

Anh giải thích với con: “Chúng ta dạo chơi một chút, con ạ.” Bé gật đầu, im lặng. Mặt bé không có giọt nước mắt nào, u ám, mà như thế còn tệ hơn rất nhiều. Điều này làm anh bị tổn thương. Nó khiến anh đau đến xé lòng. Như thể Madeleine và Gersbach chưa đủ cho anh đau, anh đã phải chạy với tình yêu hăm hở và sự háo hức, ôm ghì, hôn, cái kính tiềm vọng, các cảm xúc lo âu. Con bé đã phải nhìn thấy bố chảy máu đầu. Mắt anh cay sè, anh phải dùng ngón tay cái và ngón trỏ để bắt chúng nhắm lại. Các cửa xe đóng sập lại. Máy xe nổ giòn và chiếc xe lướt đi, không khí mùa hè khô ấm bắt đầu tuôn vào, cùng với mùi khí thải từ chiếc xe. Nó làm anh tăng cảm giác buồn nôn như một luồng gió lạnh cưỡng bách. Khi chiếc xe rời khỏi mặt trước hồ anh mở mắt nhìn thấy vẻ xấu xí màu vàng của đường số 22. Anh nhận ra nét quen thuộc của sự đày đọa của mùa hè. Chicago! Anh ngửi thấy mùi hôi thối của các hóa chất và các thứ mực từ nhà máy Donnelly.

Con bé đã nhìn thấy cảnh sát lục soát túi anh. Bằng tuổi nó, anh đã nhìn mọi việc một cách sinh động. Và mọi thứ đều rất đẹp đẽ hoặc rất đáng sợ. Anh bị hằn dấu vĩnh viễn với những thứ đổ máu hoặc hoặc thối tha. Anh không biết liệu con mình có phải ghi nhớ sâu sắc những điều này không. Như anh nhớ việc người ta giết gà, như anh nhớ những tiếng kêu quang quác hung dữ khi những con gà mái được lôi ra khỏi chuồng, như anh nhớ phân, mùn cưa và mùi gà vịt, và những con gà được quay lên khi chúng đã bị cắt cổ cho chảy máu đến chết, ngoẹo đầu trong máng ăn bằng thiếc, các móng chân của chúng bươi bươi giật giật trên tấm chắn bằng kim loại. Phải, đó là trên phố Roy kế tiệm giặt ủi của người Tàu, nơi có những tờ giấy đỏ lóng lánh kim sa, với những chữ tượng hình màu đen. Và cái này cũng gần làn đường - tìm Herzog bắt đầu đập mạnh; anh cảm thấy hơi sốt - nơi anh bị một gã đàn ông khống chế vào một buổi tối mùa hè dơ bẩn. Kẻ đó bụm miệng anh từ phía sau. Hắn rít lên với anh điều gì đó và kéo quần anh xuống. Răng hắn bị sún và mặt hắn râu ria lởm chởm. Và cái vật màu đỏ kinh khủng không có da thọc tới thọc lui, tới lui giữa hai đùi đậu bé cho đến khi nó phun ra thứ nước trắng đục. Những con chó trong các khoảng sân phía sau chồm lên hàng rào, chúng sủa và nhe răng gầm gừ/ nghẹn sặc với nước miếng của chúng - những con chó kêu rít lên, trong khi Moses bị khuỷu tay của gã đó chẹn lấy cổ họng. Anh biết mình có thể bị giết. Gã đó có thể siết cổ anh đến chết. Làm thế nào mà anh biết được! Anh đoán. Thế nên anh chỉ đứng yên. Rồi gã đó cài nút cái áo khoác quân đội và nói: “Tao sẽ cho mày năm xu. Nhưng tao phải đổi đồng đô la này đã.” Hắn cho anh thấy tờ giấy bạc và bảo anh đứng đợi ở đó. Moses đứng nhìn hắn đi lui lại trong lối đi bùn lầy, gù gù và dữ tợn trong cái áo khoác dài, đi thẳng một mạch, với hai bàn chân xấu xa, bàn chân bất lương, bàn chân tội lỗi, Moses nhớ lại; hầu như những bàn chân đó đang chạy. Những con chó ngừng sủa, và anh đợi, không dám động đậy. Cuối cùng, anh lượm chiếc quần ướt lên đi về nhà.

Anh ngồi trên hiên một lúc và đứng dậy đi ăn tối như thể không có gì xảy ra. Không có gì! Anh rửa tay trong chậu cùng với Willie và ngồi vào bàn ăn. Anh ăn phần súp của mình.

Và sau đó, khi anh nằm trong bệnh viện, một bà hiền hậu người Công giáo đã đến, một phụ nữ với đôi giày có nút và cái trâm cài mũ như một cái cần điện của xe điện, giọng nói êm ái và những cái nhìn nghiêm nghị, bà bảo anh đọc cho bà nghe những đoạn kinh lần Ước; anh mở sách ra và đọc. “Những đứa trẻ khổ đau hãy đến đây cùng ta.” Rồi bà lật sang chỗ khác, viết “Hãy cho người sẽ cho mình; họ sẽ lấy đấu lớn, nhận xuống, lắc cho đầy tràn, mà nộp trong lòng các ngươi.”

Này, có một lời khuyên nổi tiếng, lời khuyên cao cả cho dù đó là của người Đức, để quên đi điều gì ta không chịu đựng nổi. Kẻ mạnh có thể quên, có thể đóng lại lịch sử. Tốt lắm! Cho dù phải tự ca ngợi mình để nói về sức mạnh - những triết gia về mỹ học này, họ chọn một tư thế, nhưng cường quyền quét sạch hết các tư thế. Tuy vậy, đúng là ta không thể tiếp tục chuyển đổi một ác mộng này sang một ác mộng khác. Nietzsche chắc chắn là đúng về điều này. Những kẻ đầu óc mềm yếu phải tự tôi luyện mình. Há thế giới này chẳng là gì khác hơn một cục than cốc trơ trọi? Không, không, nhưng là thứ đôi khi có vẻ như một hệ thống phòng vệ, một sự khước từ của cái điều mà mọi con người đều biết. Mình yêu các con mình, nhưng mình là thế giới đối với chúng, và mang lại cho chúng nhiều ác mộng. Kẻ thù của mình sinh cho mình đứa con này. Và mình yêu con. Hình ảnh của con, mùi tóc của nó, trong phút giây này, khiến mình yêu thương đến run rẩy. Có phải là điều gì bí ẩn không khi tôi yêu đứa con do kẻ thù của mình sinh ra? Nhưng một người đàn ông không cần hạnh phúc cho bản thẫn mình. Không, anh ta có thể chịu đựng bất cứ mức độ đau đớn nào - với những hồi ức, với những sự độc ác, sự thất vọng quen thuộc của chính mình. Và đây là thứ lịch sử bất thành văn của con người, những thành tựu không nhìn thấy, sức mạnh để con người hành động mà không cần có sự hài lòng của chính mình, miễn là có được điều gì đó vĩ đại, một điều gì mà sự hiện hữu của anh ta và của tất cả có thể đi vào đó. Anh không cần ý nghĩa chừng nào cường độ như thế có được phạm vi. Bởi vì lúc đó tự nó là rõ ràng; nó là ý nghĩa.

Nhưng tất cả chuyện này phải dừng lại. Bằng cách này anh muốn nói những việc như thế như chuyến đi trong chiếc xe cảnh sát này. Ý tưởng của anh về đạo làm con (thực tế là ý tưởng của Tàu) trong việc mang một khẩu súng xấu xí, vô dụng. Để ghét bỏ, để ở trong một vị thế có thể làm điều gì với nó. Hận thù là tự trọng. Nếu ta muốn ngẩng cao đầu giữa mọi người.

Đây là phố South State; nơi đây các nhà phân phối phim ảnh treo các bảng quảng cáo sặc sỡ. Tom Mix lao người qua một ghềnh đá, giờ đây nó chỉ là một đường phố êm ả trống không nơi người ta bán đồ thủy tinh cho các quán bar. Nhưng triết lý của thế hệ này là gì? Không phải Thượng đế đã chết§, thời điểm đó đã qua lâu rồi. Có lẽ nên nói Thần chết là Thượng đế. Thế hệ này nghĩ - và đây là tư tưởng của các tư tưởng - rằng chẳng có gì trung thực, dễ bị tổn thương, mong manh mà có thể trường tồn hay có được bất cứ sức mạnh thực sự nào. Cái chết chờ đợi những thứ này như một sàn xi măng chờ đợi một bóng đèn rơi xuống. Cái bóng thủy tinh giòn rụm đó sẽ mất đi khoảng chân không nhỏ xíu với một tiếng nổ vỡ, thế là xong. Và đây là cách chúng ta dạy môn siêu hình học cho nhau. “Ta nghĩ lịch sử là lịch sử của những trái tim yêu thương? Thế là ngố rồi! Hãy nhìn vào hàng triệu người chết này. Ta có thể thương xót họ không? Cảm nhận được họ không? Ta không thể làm được gì cả! Có quá nhiều người chết. Chúng ta thiêu họ thành tro, chúng ta chôn lấp họ bằng xe ủi đất. Lịch sử là lịch sử của sự tàn bạo, chứ không phải của tình thương, như những kẻ ủy mị nghĩ. Chúng ta đã thí nghiệm với mọi khả năng con người để xem khả năng nào là mạnh mẽ và đáng ca tụng, và đã cho thấy chẳng có khả năng nào được như thế cả. Chỉ có tính thực tiễn. Nếu ông Thượng đế già nua ấy thực sự hiện hữu, thì ông ta phải là một kẻ sát nhân. Nhưng ông Thượng đế thật sự là Thần chết. Đó là như vậy - không có các ảo tưởng hèn nhát.” Herzog nghe điều này như thể nó được nói ra chầm chậm từ trong đầu anh. Bàn tay anh ướt đẫm và anh buông cánh tay bé June. Có lẽ cái điều khiến anh ngất đi không phải là tai nạn mà là sự dự báo của những tư tưởng như thế. Cơn buồn nôn chỉ là sự lo sợ, sự kích thích, cường độ không chịu đựng nổi của những ý tưởng này.

Chiếc xe dừng lại. Như thể anh đến Tổng nha cảnh sát trên một chiếc thuyền sóng dồi gió dập, anh loạng choạng khi bước xuống lề đường. Proudhon nói: “Thượng đế là kẻ tàn ác.” Nhưng sau khi chúng ta sục sạo trong lòng cuộc cách mạng thế giới tìm kiếm la foi nouvelle§, chuyện gì đã xảy ra? Sự chiến thắng của cái chết, chứ không phải của tính hợp lý, không phải sự tin tưởng hợp lý. Sự tưởng tượng giết người của chúng ta hóa ra một quyền lực vĩ đại, sự tưởng tượng của con người chúng ta khởi sự bằng cách buộc tội Thượng đế là kẻ sát nhân. Nằm ở tận cùng của toàn bộ những thảm họa này là ý thức của con người về một sự kêu ca, và với điều này tôi không còn muốn làm gì hơn. Không cùng tồn tại với nhau dễ hơn là buộc tội Thượng đế. Đơn giản hơn nhiều lắm. Sạch sẽ hơn. Nhưng không còn được như thế nữa!

Họ trao con bé cho anh và hộ tống cha con anh vào thang máy; chiếc thang máy có vẻ rộng rãi đủ chỗ cho một đội kỵ binh. Cùng lên lầu với anh có hai người bị bắt trước đó, và hai người khác bị tạm giữ. Đây là góc đường số 11 và đường State. Anh ghi nhớ chỗ này. Ở đây thật đáng sợ. Những người đàn ông có vũ trang đi vào đi ra. Người ta ra lệnh cho anh đi theo một viên cảnh sát viên da đen mập mạp với hai bàn tay khổng lồ và cái hông bự chảng đi dọc theo hành lang. Những người khác theo sau anh. Herzog sẽ cần một luật sư, và một cách tự nhiên, anh nghĩ đến Sandor Himmelstein.

Anh bật cười nghĩ đến lời Sandor sẽ nói, bản thân Sandor dùng các phương pháp của cảnh sát, tâm lý học khôn khéo, như ở Ludianka, cũng như trên khắp thế giới. Trước hết, ông ta nhấn mạnh kẻ hung bạo, khi đạt được kết quả mong muốn, ông dịu xuống, có thể tỏ ra tử tế hơn. Lời nói của ông ta thật đáng ghi nhớ. Ông ta đã hét lên rằng ông sẽ không thèm theo vụ này nữa và để mặc bọn luật sư vô lương tâm biện hộ cho Moses, khóa chặt anh từ trước tới sau, bịt mồm anh lại, thắt ruột anh luôn, đặt cây thước vào mũi anh và tính tiền anh thở. Phải, phải, đó là những lời nói không thể nào quên của ông ta, lời nói của ông thầy của Thực tế. Đúng như thế thật. “Lúc đó anh sẽ nghĩ chết sướng hơn. Anh sẽ bước vào quan tài của mình như vào một chiếc xe hơi thể thao.” Và rồi: “Mình sẽ bỏ lại một người vợ góa bụa giàu có, và còn đủ trẻ trung để tung tẩy nơi này nơi kia.” Ông ta thường nhắc lại điều đó. Lúc này chuyện đó khiến Herzog thích thú. Mặt ửng đỏ, người bụi bẩn, áo lốm đốm máu, anh nghĩ đến chuyện này và nhe răng cười. Mình không nên coi thường lão già Sandor vì quá thô thiển. Đó là cá tính của ông ta, cái mặt tàn nhẫn của thái độ bình dân, lối sống của người Mỹ. Còn lối sống của mình là sao? Tôi yêu con mèo nhỏ, bộ lông của nó khá ấm áp, và nếu tôi không làm cho nó bị đau thì nó chẳng gây phương hại gì đến tôi, điều đó tiêu biểu cho cái mặt trẻ con của niềm tin tương tự, từ đó con người được thức tỉnh một cách độc địa và trở thành những nhà hiện thực luôn gầm gừ. Hãy thông minh chút đi, nhóc! Hoặc phiên bản chủ nghĩa hiện thực ngây thơ của dì Taube: “Gottseliger Kaplitzky cáng đáng hết mọi thứ, tôi không bao giờ ngó đến.” Nhưng dì Taube vừa thận trọng vừa ngọt ngào. Giữa sự lãng quên và bị quên lãng, giữa những gì chúng ta làm và những gì chúng ta nói... Nhưng hiện giờ anh và bé June đã được đưa vào một căn phòng rộng nhưng bị đóng kín, và anh được bàn giao cho một cảnh sát viên da đen khác, một trung sĩ. Người này làm việc ở đây đã nhiều năm, mặt gợn nhiều nếp nhăn. Những nếp nhăn của ông ta nhô ra bên ngoài chứ không lõm vào bên trong. Ông ta có màu da vàng đậm, màu vàng kim của người da đen. Ông ta trao đổi với người cảnh sát bắt anh rồi nhìn khẩu súng, lấy hai viên đạn ra, thì thầm thêm nhiều câu hỏi với anh cớm mặc quần bóng loáng, anh này cúi xuống thì thầm một cách bí mật.

“Này, anh,” ông ta nói với Moses. Ông ta mang đôi kính Ben Franklin vào, hai tròng kính trong cái gọng vàng mỏng. Ông ta cầm cây bút lên.

“Tên?”

“Herzog - Moses.”

“Chữ lót?”

“E. Elkanah”

“Địa chỉ?”

“Không sống ở Chicago.”

Viên trung sĩ khá kiên nhẫn, hỏi lại, “Địa chỉ?”

“Ludeyville, Mass, và New York City. Phải, Ludeyville, Massachusetts. Không có số nhà.”

“Đây là con anh?”

“Thưa phải. Con gái nhỏ của tôi tên June.”

“Cháu bé sống ở đâu?”

“Tại thành phố này, với mẹ của cháu, trên Đại lộ Harper.”

“Anh ly dị?”

“Thưa phải. Tôi đến thăm con.”

“Tôi hiểu rồi. Anh muốn đặt cháu xuống chứ?”

“Không, thưa ngài - thưa trung sĩ,” anh nói chữa, vừa mỉm cười vẻ dễ chịu.

“Anh sắp bị ghi tên vào sổ đen, Moses. Anh không say rượu chứ? Hôm nay anh có uống rượu không?”

“Tôi có uống tối hôm qua, trước khi đi ngủ. Ngày hôm nay tôi không uống. Ông có muốn tôi thử độ cồn không?”

“Không cần thiết. Không buộc tội anh về chuyện lái xe. Anh bị ghi sổ về chuyện khẩu súng này.”

Herzog kéo váy con gái xuống.

“Đó chỉ là vật kỷ niệm. Cũng như số tiền kia.”

“Loại tiền gì vậy?

“Tiền Nga, từ Thế chiến thứ nhất.”

“Bỏ hết đồ trong túi ra đi, Moses. Bỏ hết đồ của anh ra cho tôi kiểm tra xem.

Không chút phản đối, anh bày ra tiền bạc, các sổ tay, các cây bút, mảnh khăn tay, cây lược bỏ túi và các chìa khóa.

“Tôi thấy dường như anh có nhiều chìa khóa, Moses.”

“Thưa phải, nhưng tôi có thể xác định tất cả chúng.”

“Được rồi, không có luật nào cấm anh có nhiều chìa khóa, trừ phi anh là một tên trộm đột nhập.”

“Chiếc chìa khóa duy nhất ở Chicago là đây, có đánh dấu màu đỏ. Đây là chìa khóa căn hộ nhà Asphalter. Anh ấy có hẹn gặp tôi lúc 4 giờ chiều nay, tại Bảo tàng Rosenwald. Tôi sẽ phải trao con bé cho anh ấy.

“Được rồi. Chưa tới 4 giờ, và anh sẽ chưa đi đâu được.”

“Tôi muốn gọi điện thoại để anh ấy khỏi đến đó. Nếu không anh ấy sẽ đợi.”

“Này, Moses, sao anh không mang cháu giao trực tiếp cho mẹ cháu?”

“Ông biết đó... chúng tôi không nói chuyện với nhau. Chúng tôi có nhiều chuyện bất hòa.”

“Tôi thấy dường như anh sợ chị ấy.”

Herzog hơi nổi giận. Câu nhận xét đó có chủ ý khêu tức anh. Nhưng lúc này anh không thể tức giận được. “Không đâu, thưa ông. Không đúng thế.”

“Vậy thì chắc là chị ấy sợ anh.”

“Đây là chúng tôi dàn xếp với nhau qua một người bạn trung gian. Từ mùa thu vừa rồi đến nay tôi chưa gặp mặt người đàn bà này.”

“Được rồi, chúng tôi sẽ gọi người bạn của anh và mẹ của cháu bé đến đây.”

Herzog kêu lên, “Ôi, xin đừng gọi cô ta!”

“Không à?” Viên trung sĩ mở một nụ cười kỳ lạ, và ngồi dựa người ra ghế một lúc như thế ông ta nhận thấy được ở anh điều ông ta muốn. “Chắc chắn là chúng ta sẽ đưa chị ấy lại đây để xem chị ấy sẽ nói gì. Nếu chị ấy kêu ca gì về anh, à, cái đó sẽ tệ hại hơn là việc anh sở hữu vũ khí bất hợp pháp. Lúc đó chúng tôi sẽ buộc anh vào tội nặng.”

“Không có kêu ca gì đâu, thưa trung sĩ. Ông có thể kiểm tra các hồ sơ mà không cần đưa cô ấy đến đây. Tôi là người bảo trợ cho cháu bé, và không bao giờ để sót một chi phiếu nào. Đó là tất cả những gì bà Herzog có thể nói cho ông biết.”

“Ai bán cho anh khẩu súng này?”

Lại nữa, sự xấc xược tự nhiên của những tên cớm. Anh đang bị trêu tức. Nhưng anh vẫn giữ mình vững vàng.

“Tôi không mua nó từ ai cả. Đó là khẩu súng của bố tôi. Và đó là những đồng rúp của Nga.”

“Anh là người đa cảm nhỉ?”

“Đúng vậy. Tôi là gã đa cảm chó chết. Cứ gọi như vậy.”

“Anh cũng nhạy cảm với những thứ này nữa chứ?” Ông ta gõ tay vào mỗi viên đạn, một, hai. “Được rồi, chúng tôi sẽ gọi điện thoại. Này, Jim, hãy ghi tên và các số điện thoại.”

Ông ta nói với gã cớm đã đưa Herzog vào đây. Anh ta đã đứng chực nãy giờ, hai gò má phị, ngón tay vo ve những sợi ria mép, hai môi mím lại.

“Ông cũng có thể dùng sổ địa chỉ của tôi, cuốn sổ đỏ kia. Xin hãy đưa nó lại đây. Tên bạn tôi là Asphalter.”

Moses gật đầu. Anh nhìn những ngón tay nặng nề lật các trang của cuốn sổ địa chỉ bìa bằng da của Paris với những dòng chữ nghệch ngoạc và những vết xóa. “Tôi sẽ rất khó chịu nếu các ông báo cho mẹ cháu biết,” anh nói, cố gắng lần cuối cùng thuyết phục viên trung sĩ. “Người bạn Asphalter của tôi đến đây thì cũng được thôi chứ có sao đâu?”

“Cứ tiếp tục đi, Jim.”

Anh da đen đánh dấu các địa chỉ rồi bỏ đi. Moses đặc biệt cố gắng giữ vẻ bình thường - không chống đối, không có lời bào chữa đặc biệt, không một chút biểu lộ cá nhân nào cả. Anh nhớ lại rằng anh từng có lần tin vào sự kêu gọi của cái nhìn trực tiếp, gạt sang một bên những dị biệt về địa vị, sự tình cờ, một con người lặng lẽ mở lòng mình ra với kẻ khác. Sự thừa nhận của bản chất bằng bản chất. Anh cười thầm với mình về điều này. Thật là những giấc mơ ngọt nào! Nếu anh cố nhìn vào mắt viên trung sĩ, ông ta sẽ phạt anh rất nặng. Thế là Madeleine sắp đến đây. Được rồi, cho cô ta đến. Có lẽ đó cũng là điều anh muốn, dù sao, một dịp để đương đầu với cô ta. Căng thẳng và nhợt nhạt, anh cố ý nhìn xuống sàn nhà. Bé June cựa quậy trong tay anh, động vào chỗ đau trong xương sườn anh. “Bố xin lỗi con,” anh nói. “Lần sau chúng ta sẽ đi xem cá heo. Có lẽ những con cá mập mang lại xui xẻo quá.”

“Anh có thể ngồi xuống, nếu muốn,” viên trung sĩ nói. “Trông anh có vẻ mỏi chân, Moses.”

“Tôi muốn gọi điện thoại để anh tôi nhờ luật sư. Trừ phi tôi không cần phải có luật sư. Nếu tôi phải đặt tiền bảo lãnh...”

“Anh sẽ phải đặt tiền bảo lãnh, nhưng bây giờ tôi chưa thể nói được số tiền bao nhiêu. Ở đây có khối người cho vay tiền bảo lãnh chực sẵn kia.” Ông ta hất lưng bàn tay, hoặc với một cái vẫy cổ tay, và Moses quay người lại nhìn; anh thấy đủ loại người xếp hàng phía sau anh dọc các bức tường. Thật ra chỉ có hai người đàn ông mãi lúc này anh mới chú ý, la cà gần đó, là người cho vay tiền bảo lãnh, theo cái vẻ “mày râu nhẵn nhụi áo quần bảnh bao” của họ. Anh thản nhiên nhận ra họ đang cân đo đong đếm anh như một sự rủi may. Họ đã nhìn thấy vé máy bay, chìa khóa, bút, các đồng rúp, và ví của anh. Chiếc xe riêng của anh, bị hư hỏng trên đường sẽ cần một món tiền bảo đảm nhỏ. Nhưng còn xe thuê? Một người ở tiểu bang khác, áo vải sọc bẩn, không có cà vạt? Anh trông có vẻ không đáng được vài trăm đô. Nếu không nhiều hơn thế, anh nghĩ, mình có thể xoay xở mà không cần làm phiền các anh Willie và Shura. Vài kẻ luôn luôn gây ấn tượng tốt. Mình không có khả năng đó. Đó là do cảm xúc của mình thôi. Một trái tim nồng nhiệt, một rủi ro về uy tín không tốt. Được yêu cầu đưa ra sự phán xét thực tế này về chính mình, mình sẽ không thấy có gì khác biệt cả.

Anh nhớ lại anh từng bị đẩy qua cánh trái khi chọn phe trên sân chơi, và khi quả bóng đến anh bị hụt vì mải nghĩ ngợi một điều gì đó, mọi người sẽ la lên: “Này! Thằng Do Thái kia. Thằng Kẹo mút! Thằng Phải gió! Mày nhìn hoa trông bướm đấy à? Đồ Cá ươn Do Thái. Đồ cá ươn!” Dù im lặng, anh góp phần tham dự vào sự nhạo báng đó.

Hai bàn tay anh đang ôm vào chỗ trái tim con gái. Anh nghe tim con đập nhanh và nhẹ.

“Này Moses, tại sao anh mang theo mình một khẩu súng đã nạp đạn? Để bắn ai?”

“Đương nhiên là không bắn ai cả. Và, xin trung sĩ, tôi không muốn cháu bé nghe những chuyện như thế.”

“Chính anh mang theo súng chứ không phải tôi. Có lẽ anh muốn dọa ai. Anh căm ghét ai vậy?”

“Không có gì cả, thưa trung sĩ, tôi chỉ muốn dùng nó làm cái chặn giấy thôi. Tôi quên lấy đạn ra, nhưng đó là vì tôi không biết gì lắm về súng đạn nên tôi đã không nghĩ đến chuyện đó. Trung sĩ vui lòng cho tôi gọi điện thoại được không ạ?”

“Càng lúc tôi càng không sẵn sàng cho phép anh. Anh ngồi xuống trong khi tôi xem qua chuyện khác. Anh ngồi đợi mẹ của cháu bé đến.”

“Tôi có thể kiếm cho cháu một hộp sữa không ạ?”

“Bảo với Jim, đây, hai hộp. Anh ấy sẽ đi lấy.”

“Với ống hút chứ, June? Con muốn uống sữa bằng ống hút.” Cháu bé gật đầu, và Herzog nói: “Xin hãy cho một ống hút, nếu không làm phiền anh.”

“Bố?”

“Sao, June?”

“Bố không nói với con về ‘nhất - nhất’.”

Nhất thời anh không nhớ. “A,” anh thốt lên, “con muốn nói cái lâu lạc bộ đó ở New York nơi người ta cái gì cũng nhất.”

“Là chuyện đó.”

Cháu bé ngồi trên ghế giữa hai đầu gối anh. Anh cố gắng dành phần rộng hơn cho con. “Người ta là thành viên của cái hội đó. Họ là những người hạng nhất của mọi thứ. Có người hói đầu nhiều tóc nhất, và người có tóc hói đầu nhiều nhất.

“Người phụ nữ gầy béo nhất.”

“Và người phụ nữ béo gầy nhất. Người lùn cao nhất, và người khổng lồ bé nhất. Họ ở cả trong câu lạc bộ đó. Người mạnh mẽ yếu nhất, và người yếu ớt mạnh mẽ nhất. Người khôn ngoan ngu nhất, và người ngu xuẩn khôn ngoan nhất. Rồi họ có những thứ như người biểu diễn nhào lộn tàn phế, và những giai nhân xấu xí.”

“Và họ làm gì hở bố?”

“Tối thứ Bảy họ có cuộc khiêu vũ - ăn tối. Họ có một cuộc thi tuyển.”

“Nói ai là ai.”

“Đúng thế, con yêu. Và nếu con có thể phân biệt được người hói đầu nhiều tóc nhất và người có tóc hói đầu nhất, thì con sẽ được giải.”

Tội nghiệp con bé, nó vui thích với câu chuyện vô nghĩa của bố, và anh phải làm cho con vui. Bé tựa đầu vào vai anh mỉm cười, với vẻ buồn ngủ, bày ra những chiếc răng nhỏ xíu.

Căn phòng nóng và ngột ngạt. Herzog, ngồi riêng ra một bên, nhận biết hai người đàn ông đã cùng lên thang máy với mình. Hai người mặc thường phục làm chứng - anh sớm nhận ra người đội phó. Họ cũng dẫn theo một phụ nữ. Trước đó anh đã không chú ý cô ta. Một gái mãi dâm? Phải, dễ nhận ra, theo tất cả phong cách trung lưu đứng đắn của cô ta. Quên mất nhưng rắc rối của mình, Herzog nhìn và lắng nghe chăm chú. Người đàn ông thường phục nói: “Có một cuộc cãi cọ trong phòng của người phụ nữ này.”

“Con uống sữa đi, June,” Herzog bảo con. “Sữa lạnh quá hở? Con hút từ từ thôi, con yêu.”

“Anh nghe họ từ ngoài hành lang?” Viên trung sĩ hỏi.” về chuyện gì?”

“Người này la lối về một cặp hoa tai.”

“Có chuyện gì về hoa tai? Những hoa tai cô ấy đang đeo? Cô lấy những hoa tai đó từ đâu?”

“Tôi mua chúng. Anh ta bán cho tôi. Đó chỉ là chuyện làm ăn.”

“Chị không trả tiền”

“Tôi đã trả rồi.”

“Anh ta đòi tiền trong việc buôn bán, tôi hiểu rồi,” viên trung sĩ nói.

“Chuyện là vậy,” người mặc thường phục giải thích với một bộ mặt ảm đạm nặng nề, “anh ta mang theo người này nữa, và sau khi chị này thỏa thuận xong, anh ta theo đòi mười đô la cho mình, vì chị nợ anh đôi bông tai. Chị ta không chịu trả số tiền đó.”

“Trung sĩ!” Người đàn ông thứ hai biện bạch. “Tôi có biết gì đâu! Tôi từ thành phố khác đến.”

Từ thị trấn Nineveh, với cặp lông mày đen đúa nhăn rúm. Moses quan sát với sự quan tâm, chốc chốc anh thì thầm với con bé để đánh lạc hướng chú ý của nó. Người phụ nữ trông rất quen, mặc dù chị ta trang điểm xấu quá, quầng mắt màu lục ngọc, mái tóc nhuộm, cánh mũi tô dày. Anh rất muốn hỏi chị một câu: Có phải chị đã theo học Trường Trung học McKenly? Có phải chị đã hát trong câu lạc bộ Clee? Tôi cũng vậy! Chị không nhận ra tôi sao? Herzog? Herzog, người đã dạy lớp hùng biện - người đã nói về Emerson?

“Bố ơi, con không hút sữa được.”

“Vì con đã nhai bẹp cái ống hút. Để bố làm cho nó hết bẹp.”

“Chúng tôi phải ra về thôi, trung sĩ.” Người chủ tiệm vàng nói. “Có nhiều người đang chờ chúng tôi.”

Những bà vợ! Herzog nghĩ. Những bà vợ đang chờ.

“Hai người có quan hệ họ hàng à?”

Người chủ tiệm vàng đáp: “Chú ấy là em rể tôi, mới từ Louisville đến thăm.”

Những người vợ, một trong số họ là người chị, đang chờ. Và cả anh nữa, Herzog, cũng đang chờ, đầu óc rối rắm với dự đoán mong đợi. Có thể nào đây là Carlotta của câu lạc bộ Glee, người độc xướng giọng nữ trầm trong bài Một lần nữa với niềm vui (của Wagner)? Không phải là không có khả năng. Hãy nhìn chị ta này. Tại sao ai cũng muốn hạ gục một một phụ nữ như thế này? Sao! Anh biết khá rõ tại sao. Hãy nhìn những gân máu nặng nề trên chân chị ta, và nhìn hai bầu vú kia, được ép vào với nhau. Trông như thể chúng được giặt giũ rồi mà chưa được là ủi. Và cái nhìn với đôi mắt hơi đen đó, với cái miệng có đôi môi dày. Nhưng anh hiểu tại sao. Vì chị ta có những cách thức bẩn thỉu, lý do là vậy. Kiến thức dâm dục.

Ngay vào lúc này Madeleine đến. Nàng bước vào, hỏi: “Con tôi đâu?” Nhìn thấy bé June ngồi trong lòng Herzog, nàng băng ngang qua phòng rất nhanh. “Tới đây với mẹ đi con!” Nàng cầm hộp sữa bỏ sang bên và hai tay bế con gái lên. Herzog cảm thấy mạch máu đập lùng bùng trong lỗ tai, và một sức ép rất lớn đè xuống sau gáy anh. Đáng lẽ Madeleine phải nhìn thấy anh, nhưng trong mắt nàng không có một chút sự nhận biết quen thuộc nào. Nàng lạnh lùng quay lưng với anh, chân mày nhíu lại. “Đứa bé có sao không?” Nàng hỏi.

Viên trung sĩ ra hiệu cho gã đội phó nhường lối. “Cháu không sao. Nếu cháu có một chút trầy xước nào chúng tôi đã đưa cháu đến bệnh viện Michael Reese rồi.” Madeleine khám xét hai cánh tay, hai chân của bé June, sờ nắn cháu bé với hai bàn tay run rẩy. Viên trung sĩ vẫy tay ra hiệu cho Moses. Anh bước tới. Anh và Mady đối diện nhau qua cái bàn làm việc.

Madeleine mặc bộ vét vải lanh màu xanh lơ nhạt và mái tóc buông xõa xuống vai. Từ để diễn tả hành vi của cô ta là thành thục. Đôi giày cao gót của cô ta gõ những âm thanh uy nghiêm nghe rõ mồm một trong căn phòng vang tiếng rì rầm này. Herzog nhìn thẳng thật lâu vào đôi mắt xanh của cô ta. Khuôn mặt nhìn nghiêng như dân Byzantine, đôi môi nhỏ, cái cằm đè lên phần thịt phía dưới. Da ửng hồng đậm, một dấu hiệu cho thấy sự nhận thức của cô ta rất cao. Anh nghĩ mình có thể hiểu được một sự phức tạp nhất định trong bộ mặt cô ta - sự thô tục lỗ mãng vừa chớm. Anh hy vọng vậy. Chỉ đúng là một phần nào sự thô tục của Gersbach phải lộ ra trên cô ta. Sao phải vậy? Anh quan sát thấy rõ ràng phía sau cô ta bè hẳn ra. Anh tưởng tượng cái gì giữ chặt và chà sát là nguyên nhân của điều đó. Quá say đắm vợ - nhưng nói thế chưa đúng... Quá si tình.

“Đây có phải là cha của cháu bé không, thưa bà?”

Madeleine vẫn không thèm ném cho anh một cái nhìn xác nhận. “Phải,” nàng nói. “Tôi đã ly dị anh ta. Chưa lâu lắm.”

“Có phải anh ta sống ở Massachusetts không?”

“Tôi không biết anh ta sống ở đâu. Đó không phải là việc của tôi.”

Herzog lấy làm kinh ngạc với cô ta. Anh không thể không ngưỡng mộ sự hoàn toàn tự chủ của cô ta. Không chút do dự. Khi cầm lấy hộp sữa trong tay bé June, cô ta biết chính xác nên bỏ nó xuống chỗ nào, dù cô ta mới từ bên ngoài bước vào phòng. Giờ đây chắc chắn là cô ta nắm vững tất cả những vật có trên bàn. Kể cả những đồng tiền rúp, và khẩu súng, đương nhiên. Cô ta chưa bao giờ trông thấy nó trước đó, nhưng cô ta có thể nhận ra cái chìa khóa nhà ở Ludeyville bởi cái mặt từ tính của xâu chìa khóa, và cô ta sẽ xác nhận khẩu súng là của anh. Anh biết thói của cô ta lắm, tất cả điệu bộ, phong cách quý tộc, cái nhăn mũi, thái độ kiêu kỳ điên dại rõ của đôi mắt. Khi viên trung sĩ thẩm vấn cô ta, Moses, trong sự căng thẳng hơi choáng váng của anh, không thể kiềm chế được những sự liên kết, tự hỏi không biết cô ta có còn tiết ra những mùi của chất bài tiết phụ nữ đó nữa không - cái cách dơ dáy cô ta đã có. Sự ngọt ngào cá nhân đó và mùi chua của cô ta, và đôi mắt xanh tóe lửa, những cái nhìn sắc nhọn và cái miệng nhỏ sẵn sàng thốt những lời cay độc sẽ không bao giờ còn quyền lực đối với anh như trước nữa. Dù vậy, anh vẫn đau đáu khi nhìn cô ta. Những mạch máu trong đầu anh nhanh và đều, như những bộ phận chuyển động của một động cơ đập trong màng dầu đen ngòm của chúng. Anh nhìn thấy cô ta với sự sinh động tuyệt vời - sự mềm mại của đôi vú, bày ra qua khoảng cắt vuông của áo váy, sự thon thả của đôi chân cô ta, màu nâu của người da đỏ. Mặt cô ta, nhất là vầng trán, là quá mịn màng, quá nhẵn nhụi khác với ý thích của anh. Toàn bộ sự nặng nề của tính khắc khổ của cô ta bộc lộ ở đây. Cô ta có cái mà người Pháp gọi là le front bombe§; nói cách khác, một cái trán trẻ con bướng bỉnh. Không ai có thể biết được những gì đang diễn ra bên trong cái trán ấy. Thấy chưa, Moses? Chúng ta đâu có quen biết nhau. Ngay cả Gersbach, anh muốn gọi anh ta bằng tên gì cũng được, gã lang băm, gã khùng khùng điên điên, với đôi mắt giả tạo nóng hực và hai má phúng phình với nhiều nếp nhăn. Không ai biết anh ta. Và chính mình đây cũng vậy. Nhưng hành động cứng rắn tàn nhẫn được thực hiện để chống lại một người là sự khẳng định của những kẻ tàn ác rằng anh hoàn toàn có thể thấu biết được. Họ coi thường mình, tức là họ giành lấy kiến thức cuối cùng của Herzog. Họ thấu hiểu mình! Và mình đồng ý với Spinoza (mình hy vọng ông ta không khó chịu) rằng đòi hỏi điều gì bất khả đối với bất cứ một con người nào, thực thi quyền lực ở nơi không thể thực thi được, là hành động bạo ngược. Vì vậy, thưa ông và bà, tôi xin lỗi, nhưng tôi phản đối mọi định nghĩa của ông về tôi. A, cô Madeleine này là một người xa lạ, rất cao ngạo nhưng chưa được lau chùi kỹ - rất đẹp nhưng bị sự thịnh nộ làm cho méo mó - một tâm trí như thế được trộn lẫn giữa kim cương ròng và thủy tinh của hãng Woolworth. Và Gersbach, kẻ đã nịnh nọt tôi. Cho sự cộng sinh của nó. Sự cộng sinh và rác rưởi. Và cô ta, ngọt như mía lùi, và cũng gợi người ta nghĩ đến thuốc độc như các axít hóa học ngọt ngào. Nhưng ta không đưa ra phán xét cuối cùng. Điều đó để cho chúng nó, chứ không phải cho mình. Tôi đến để gây tổn thương. Tôi thừa nhận. Nhưng giọt máu đổ ra đầu tiên là máu của tôi, và vì thế bây giờ tôi ra khỏi đây. Hãy gạt bỏ tôi ra. Ngoại trừ trong những gì có liên quan đến bé June. Nhưng về phần còn lại, tôi rút lui khỏi vụ việc này càng sớm càng tốt. Chào tất cả.

“Sao, anh ta làm khổ bà à?” Herzog nãy giờ lắng nghe một cách vô thức, nghe viên trung sĩ hỏi như thế.

Anh nói vắn tắt với Madeleine: “Xin hãy cẩn thận. Đừng gây rắc rối không cần thiết.”

Cô ta không đếm xỉa lời anh: “Anh ta gây phiền phúc cho tôi, đúng.”

“Anh ta có đe dọa bà không?”

Herzog căng thẳng chờ câu trả lời của cô ta. Cô ta sẽ cân nhắc khoản tiền hỗ trợ - tiền nhà. Cô ta thận trọng, một người đàn bà cực kỳ ranh ma, rất thận trọng. Nhưng còn có tính hung dữ trong sự thù hằn của cô ta, và sự thù hằn đó có phần mất khôn.

“Không trực tiếp đe dọa tôi. Từ tháng Mười năm ngoái đến nay, tôi không gặp anh ta.”

“Vậy, anh ta đe dọa ai?” Viên trung sĩ hỏi thúc cô ta.

Rõ ràng là Madeleine sẽ làm những gì cô ta có thể để làm suy giảm vị thế của anh. Cô ta biết rằng các quan hệ của cô ta với Gersbach cho cô ta có cơ sở để giữ lấy đứa con, và vì vậy cô ta lợi dụng tối đa nhược điểm của anh là sự ngu ngơ khờ khạo. “Bác sĩ tâm thần của anh ta thấy cần cảnh báo cho tôi biết,” cô nói.

“Thấy cần? Về chuyện gì?” Herzog thốt lên.

Cô ta vẫn chỉ nói với viên trung sĩ. “Ông ấy nói ông ấy quan tâm. Tên ông ấy là Bác sĩ Edvig nếu ông muốn nói chuyện với ông ấy. Ông ta thấy cần khuyên tôi...”

“Edvig thì biết gì - ông ta là một lão ngu,” Herzog nói.

Sắc mặt của Madeleine trông sáng hẳn lên, cổ họng cô ta ửng đỏ, như thạch anh hồng - như thạch anh màu hoa hồng, và đôi mắt cô ta thoáng có vẻ lạ lùng. Anh biết giây phút này là gì đối với cô ta - sự sung sướng! A, phải, anh tự nhủ thầm, thằng Cá ươn Do Thái đã ném một cú bóng cao bên sân trái. Đội kia đang thắng điểm, chạy qua bốn điểm gôn. Cô ta tận dụng sự sai lầm của anh thật tuyệt vời.

“Bà có nhận ra khẩu súng này không?” Viên trung sĩ giữ khẩu súng trong lòng bàn tay màu vàng của ông ta, dùng các ngón tay mảnh khảnh lật khẩu súng qua lại như lật một con cá.

Chăm chú vào khẩu súng, vẻ rạng rỡ của cô ta bừng lên hơn bất cứ một biểu hiện dục tình nào anh từng nhìn thấy trên mặt cô ta. “Súng của anh ta, phải không?” “Cả những viên đạn nữa chứ?” Anh nhận thấy niềm vui khó giấu trong mắt cô ta. Môi cô ta mím lại.

“Anh ta mang nó trong người. Bà biết khẩu súng này chứ?”

“Không, nhưng tôi không ngạc nhiên.”

Lúc này Herzog đang nhìn bé June. Mặt Madeleine lại sa sầm, cô ta có vẻ nhíu mày.

“Bà có từng nộp đơn khiếu nại về anh ta ở đây không?”

“Không,” Mady đáp. “Tôi thực là không có nộp đơn.” Cô ta hít mạnh một hơi thở. Cô ta sắp lao vào một chuyện gì đó.

“Thưa trung sĩ,” Herzog nói. “Tôi đã nói với ông không có khiếu nại nào cả. Hãy hỏi cô ta xem tôi có bỏ sót một kỳ chi phiếu trợ cấp nào không.”

Madeleine nói, “Tôi đã đưa hình anh ta cho cảnh sát Hyde Park.”

Anh cảnh cáo cô ta đã đi quá xa. “Madeleine!” anh kêu lên.

“Anh ngậm miệng lại, Moses,” viên trung sĩ bảo.”Đưa hình anh ta để làm gì, thưa bà?”

“Phòng khi anh ta lảng vảng quanh nhà. Để báo động với họ.”

Herzog nhún vai, một phần với chính mình. Hôm nay anh đã phạm một sai lầm thuộc về một giai đoạn trước kia. Về ngày hôm nay nó không còn là đặc trưng nữa. Nhưng anh phải trả giá cho việc trước đó. Bao giờ ta mới trở lại với chính mình! Anh tự hỏi. Bao giờ ngày đó sẽ đến!

“Anh ta có bao giờ lảng vảng ở đó không?”

“Tôi không trông thấy anh ta, nhưng tôi biết chắc chắn là anh ta có. Anh ta ghen tuông và là kẻ gây sự. Anh ta nóng tính khiếp lắm.”

“Dù vậy bà đã không bao giờ làm đơn khiếu nại?”

“Không. Nhưng tôi mong được bảo vệ chống lại bất cứ hành động bạo lực nào.”

Giọng cô ta cất lên the thé, và khi cô ta đang nói, Herzog nhìn thấy viên trung sĩ có một cái nhìn mới vào cô ta như thể rốt cuộc ông bắt đầu nhận ra những nét đặt trưng kiêu kỳ của cô ta. Anh nhặt đôi kính Ben Franklin với mắt hình chữ nhật có bo góc. “Sẽ không có bạo lực gì đâu, thưa bà.”

Phải, Moses nghĩ, anh bắt đầu thấy sự việc ra sao. “Tôi không bao giờ có ý định sử dụng khẩu súng, ngoại trừ để chặn giấy,” anh nói.

Lúc này Madeleine lần đầu tiên nói với anh: “Trong hai viên đạn đó là dành cho tôi, phải không?”

“Cô nghĩ thế sao? Tôi không biết cô lấy những ý tưởng đó từ đâu? Và viên đạn kia dành cho ai?” Khi nói anh hoàn toàn bình tĩnh, giọng anh bình thường. Anh cố gắng hết mình làm cho Madeleine bộc lộ con người thật, con người Madeleine anh biết. Khi cô ta nhìn anh chăm chăm, sắc mặt cô ta nhạt dần đi và mũi cô phập phồng nhè nhẹ. Cô có vẻ nhận ra mình phải kiểm soát giới hạn và sự dữ dội trong cái nhìn chòng chọc của mình. Nhưng theo các mức độ có thể nhận thấy mặt cô ta trở nên trắng bạch, mắt cô ta nheo lại, lạnh lẽo. Anh nghĩ mình có thể hiểu được đôi mắt đó. Chúng biểu lộ toàn bộ một ý muốn anh nên chết đi. Điều này dữ dội hơn sự căm giận bình thường. Nó là một sự biểu quyết cho sự không có mặt anh trên đời, anh nghĩ. Anh không biết viên trung sĩ có nhìn thấy điều này không. “Nào, cô nghĩ phát súng tưởng tượng thứ nhì là dành cho ai?”

Cô ta không nói gì với anh nữa, chỉ tiếp tục trừng trừng nhìn anh như thế.

“Xong rồi, thưa bà. Bà có thể đưa cháu ra về.”

“Tạm biệt con, June.” Moses nói. “Giờ con về nhà. Bố sẽ sớm đến thăm con. Hôn bố đi nào, trên má bố đây.” Anh cảm nhận đôi môi của con. Từ trên vai mẹ, June chồm ra để hôn bố. “Chúa phù hộ cho con.” Khi Madeleine bỏ đi, anh nói thêm: “Bố sẽ trở về.”

“Tôi sẽ hoàn tất việc ghi tên anh vào sổ đây, Moses.”

“Tôi có phải nộp tiền bảo lãnh không? Bao nhiêu?”

“Ba trăm. Tiền Mỹ, không phải thứ tiền này.”

“Tôi mong ông cho phép tôi gọi một cuộc điện thoại.”

Khi viên trung sĩ lặng lẽ ra hiệu cho anh lấy một trong những đồng 10 xu của ông ta, Moses có đủ thì giờ ghi nhận ông ta có một bộ mặt cảnh sát quyền lực đến chừng nào. Ông ta chắc là có dòng máu người da đỏ - có lẽ Cherokee, hoặc Osage, một hay hai đời tổ tiên là người Ái Nhĩ Lan. Nước da màu vàng kim tái xám với những sự tiếp nối nặng nề xuống dần, cái mũi khắc khổ và đôi môi trề ra biểu hiệu sự điềm tĩnh, và rất nhiều những lọn tóc xoăn, nhỏ, màu xám rời rạc trên da đầu ông ta biểu hiệu sự chững chạc nghiêm trang. Những ngón tay xù xì của ông ta chỉ vào buồng điện thoại.

Herzog mệt mỏi, lê bước đi ra, khi anh quay số gọi người anh mình, nhưng anh không thất vọng. Vì những lý do nào đó anh tin rằng anh đã hành động đúng. Anh hành động đúng như người ta nghĩ, phải; khá tinh quái; và Willie sẽ phải nộp tiền bảo lãnh cho anh ra. Dù vậy, anh không bận tâm chút nào, trái lại anh cảm thấy khá tự do. Có lẽ anh quá mệt mỏi nên chả thèm bực bội. Dù sao, có lẽ là như thế - những chất thải chuyển hóa của sự mệt mỏi (anh rất thích những lời giải thích mang tính sinh lý học này; sự giải thích này là lấy từ một tham luận của Freud về Tang tóc và u sầu) nhất thời giúp tâm trí anh cảm thấy nhẹ nhàng, thậm chí vui vẻ.

“Xin chào!”

“Anh Will Herzog?”

Hai người họ nhận ra giọng nói của nhau.

“Moses!” Will đáp.

Herzog không ngăn được những cảm xúc rạo rực trong lòng khi nghe Will nói. Những cảm xúc đó chợt sống dậy khi nghe giọng nói quen thuộc, cái tên quen thuộc. Anh yêu anh Will, Helen, và cả Shura, tuy cái giàu bạc triệu của anh làm cho họ xa cách. Trong không gian hạn hẹp của buồng điện thoại, mồ hôi tức thì tuôn ra trên cổ anh.

“Chú đi đâu vậy, Moses? Đêm rồi bà cụ gọi. Sau đó anh không ngủ được. Chú đang ở đâu?”

“Elya,” anh gọi anh mình bằng cái tên trong gia đình, “đừng lo. Em không làm gì nghiêm trọng đâu, nhưng em đang ở tại đường số 11 và đường State.”

“Nha cảnh sát à?”

“Chỉ một tai nạn giao thông nhỏ thôi. Không ai bị thương. Nhưng em bị giữ lại với món tiền bảo lãnh ba trăm đô, và hiện em không có tiền.”

“Ôi trời, Moses. Từ mùa hè vừa rồi đến nay không ai thấy chú ở đâu cả. Bọn anh lo đến phát sốt. Anh sẽ đến đó ngay.”

Anh đợi trong phòng giam cùng với hai người khác. Một người say rượu và ngủ với bộ đồ mặc lót lấm lem. Người kia là một cậu bé da đen, chưa có sợi râu nào để cạo. Cậu mặc một bộ vét nâu vàng và mang giày da cá sấu màu nâu. Herzog “hế lô” với cậu nhưng cậu ta không đáp lại. Cậu ta cam chịu sự khốn khổ của mình, nhìn lơ đi nơi khác. Moses cảm thấy thương hại. Anh dựa vào các thanh sắt trong phòng giam, đợi. Bên trong hàng song sắt - anh cảm nhận nó với một bên má mình. Và đây là cái bồn vệ sinh, chiếc giường sắt trơ trọi, và những con ruồi trên trần nhà. Herzog nhận thức đây không phải là anh trả giá cho các tội lỗi của nùnh. Anh chỉ đi ngang qua thôi. Trên các đường phố ngoài kia, trong xã hội nước Mỹ, mới là nơi anh đã sống. Anh bình thản ngồi xuống chiếc giường. Đương nhiên, anh nghĩ, anh sẽ rời khỏi Chicago ngay thôi, và anh sẽ chỉ trở lại khi anh sẵn sàng làm điều gì tốt đẹp cho bé June, điều tốt đẹp thật sự. Sẽ không còn cái cảnh nhìn qua cửa sổ một cách kịch tính, nôn nao, rộn ràng nữa; không còn va chạm, ngột ngạt, những cuộc đụng độ, ngất xỉu những cuộc đối đầu kìm nén nước mắt. Con ông bầu đến từ các xà lim và các hành lang, mùi hôi thối của Tổng nha cảnh sát, sự thất thểu của những khuôn mặt, bàn tay vặn chìa khóa chẳng có hy vọng gì tốt đẹp hơn bàn tay của kẻ đang ngủ mê man trong cái quần lót ướt nước tiểu của anh ta - con người đó có mắt, mũi, tai để anh ta nhìn, ngửi và nghe. Con người có trí tuệ, trái tim để suy xét.

Ngồi thoải mái không làm động đến cơn đau ở mạng sườn, Herzog thậm chí ghi nhớ lấy nhiều thứ. Chúng không liên hệ với nhau và thậm chí không hợp logic, nhưng anh nghĩ đến chúng một cách hoàn toàn tự nhiên. Đó là cách Moses E. Herzog làm việc, và anh viết trên đầu gối mình với sự hăm hở vui sướng. Bộ máy vụng về thiếu chính xác của hòa bình dân sự cố kỹ thuật (paleotechnic), như con người sẽ nói. Neu một tội phạm nguyên thủy thông thường là nguồn gốc của trật tự xã hội, như ĩreud, Roheim, vân vân... đã tin tưởng, băng nhóm các anh em tấn công và giết hại người cha nguyên thủy, ăn thi thể ông ta, giành được tự do của họ bằng một vụ sát nhân và thống nhất bằng một hành vi sai trái về huyết thống, thì có lý do tại sao nhà tù phải có những màu sắc tăm tối cổ xưa này. À, phải, cái năng lực hoang dã của băng nhóm anh em, quân lính, những kẻ hãm hiếp, vãn vân... Nhưng tất cả những thứ đó chỉ là phép ẩn dụ thôi, chứ chẳng là gì cả. Tôi không thể thật sự cảm thấy mình có thể đóng góp sự sai lầm ngớ ngẩn của mình vào đám mây vô thức dày đặc này. Sự say máu nguyên thủy này.

Ước mơ về trái tim con người, dù chúng ta không tin tưởng và căm ghét nó đến mức độ nào chăng nữa, là điều mà dễ chừng cuộc sống tự hoàn thành trong một mẫu hình có ý nghĩa. Một cách nào đó không thể nào lãnh hội được. Trước cái chết. Không phải là không hợp lý, nhưng viền mãn một cách không thể nào hiểu được. Được những cảnh sát canh giữ vụng về này thả ra, ta có được cơ hội cuối cùng để biết được công lý. Sự thật.

Anh Edvig thân mến, anh ghi thật nhanh. Theo thiển ý, anh đã cho tôi một điều thật đáng giá khi giải thích rằng chứng loạn thần kinh đó có thê được phấn hạng bằng sự thiếu khả năng chịu đựng các tình huống mập mờ. Tôi vừa đọc thấy một lời phán quyết nhất định trong ánh mắt của Madeleine. “Cho những kẻ hèn nhát Không-tồn-tại!” Sự rối loạn của cô ta là quá sức rõ ràng. Hãy cho phép tôi tuyên bố một cách khiêm tốn rằng giờ đẫy tôi đã thông thạo những chuyện nhập nhằng này hơn nhiều. Tuy nhiên, tôi nghĩ mình có thể nói rằng tôi được miễn cho sự mơ hồ chính gây đau khổ cho các nhà trí thức, và điều này là các cá nhân được khai hóa căm ghét nền văn minh đã tạo ra cuộc sống của họ. Cái họ yêu thương là một tình huống con người tưởng tượng do chính những cảm hứng của họ tạo ra và họ tin rằng đó là cái duy nhất đúng, là thực tại con người duy nhất. Kỳ lạ biết bao! Nhưng cái phần được ưa thích và thông minh nhất, được cư xử tốt nhất trong bất cứ xã hội nào thỉ thường là cái phần vô ơn bất nghĩa nhất, tuy vậy, đó là chức năng xã hội của nó. Bây giờ có một điều mơ hồ cho anh!... Ramona yêu dấu, anh nợ em rất nhiều. Anh hoàn toàn nhận thức điều đó. Dù anh không thể trở về New York ngay bây giờ, anh có ý muốn giữ liên lạc với em. Chúa kính yêu! Chúa Nhân từ! Lạy Chúa tôi! Rachaim olenu... melekh maimis... Ngài là Vua của cái Chết và sự sống.

Khi cả hai rời Tổng nha cảnh sát, người anh nhận xét: “Chú không có vẻ bực bội gì lắm.”

“Không đâu, anh Will.”

Bên trên lối đi và buổi tối ấm áp bầu trời mang những vệt hơi dài như khói của máy bay phản lực, và ánh đèn rối rắm của các quán bar có nhạc, ngay phía bắc đường số 12 đang trồi lên thụt xuống, một khối mờ nhạt trong đó con đường phố có vẻ tận cùng.

“Chú khỏe không?”

“Em khỏe,” Herzog đáp. “Anh trông em thế nào?”

Người anh nói với vẻ dè dặt: “Chú có thể nghỉ ngơi một chút. Chúng ta nên dừng lại đây để anh nhờ ông bác sĩ của anh xem thử chú ra sao.”

“Em thấy không cần thiết, vết thương nhỏ trên đầu em hầu như ngưng chảy máu ngay.”

“Nhưng chú cứ phải ôm lấy hông. Đừng có ngớ ngẩn thế, Moses.”

Will là một con người ít biểu lộ, thực tế, khôn ngoan, kín tiếng, thấp người hơn em mình nhưng tóc dày và đen hơn. Trong một gia đình của những con người nhiệt tình biểu cảm như Herzog Cha và cô Zipporah, Will trở thành mẫu người ít nói hơn, tinh ý, dè dặt.

“Gia đình anh ổn không, anh Will - các cháu thế nào?”

“Tốt cả... Chú đang làm công việc gì, Moses?”

“Đừng đánh giá qua vẻ bề ngoài. Anh thấy vậy chứ không có gì đáng lo đâu. Em vẫn rất ổn. Anh còn nhớ khi mình lạc đường ở hồ Wandawega? Thì thụp trong bùn, bàn chân bị sậy cứa đứt? Lần đó thực sự là nguy hiểm. Nhưng chuyện này không có gì phải lo cả.”

“Chú làm gì với khẩu súng đó?”

“Anh biết là em có đủ sức để bắn ai hơn bố mình ngày xưa đâu. Anh giữ sợi dây đồng hồ của bố phải không? Em nhớ những đồng rúp cũ trong ngăn kéo của bố và lúc đó em lấy luôn khẩu súng. Đáng lẽ em không nên lấy. ít ra em phải tháo hết đạn ra. Đó chỉ là một trong những phút bốc đồng ngu ngốc. Bỏ qua chuyện đó đi.”

“Được rồi,” Will đáp. “Anh không có ý làm cho chú khó chịu. Vấn đề không phải là chuyện đó.”

“Em biết anh muốn nói chuyện gì,” Herzog nói. “Anh đang lo.” Anh hạ giọng xuống để kiểm soát cảm xúc. “Em cũng yêu anh mà, anh will.”

“Phải. Anh biết.”

“Nhưng em đã không cư xử một cách hợp lý cho lắm. Từ quan điểm của anh... À, từ bất cứ một quan điểm hữu lý nào. Em đã đưa Madeleine đến văn phòng của anh để anh nhìn thấy cô ta trước khi em cưới cô ta. Em có thể biết anh không bằng lòng. Chính em cũng không chấp nhận cô ta. Và cô ta không chấp nhận em.”

“Thế sao chú cưới cô ta?”

“Chúa buộc tất cả các đầu mối lỏng lẻo vào với nhau. Ai mà biết được tại sao! Chúa không kém quan tâm đến phúc lợi của em, hay bản ngã của em, thứ có giá trị đó. Tất cả những gì ta có thể nói là ‘Có một sợi chỉ đỏ được ghép với sợi xanh lá hay xanh dương và em tự hỏi tại sao’. Và rồi em đổ hết số tiền bạc đó vào ngôi nhà ở Ludeyville. Thật là ngu ngốc.”

“Có lẽ không phải ngu ngốc gì đâu,” Will nói. Dù sao, đó là bất động sản. Chú đã thử rao bán nó chưa?” Will hết sức chú trọng vào bất động sản.

“Bán cho ai? Làm sao bán?”

“Đăng ký với cò. Có lẽ anh sẽ đến xem qua nó xem sao.”

“Em sẽ biết ơn anh lắm,” Herzog nói. “Em không tin một người mua tỉnh táo nào muốn đụng đến nó.”

“Đế anh gọi bác sĩ Ramsberg, Moses, và bảo ông ta khám chú thử xem. Sau đó về nhà ăn tối với gia đình anh. Đây sẽ là một cuộc khám và điều trị cho gia đình.”

“Bao giờ anh có thể đến được Ludeyville?”

“Tuần tới anh phải đi Boston. Sau đó Muriel và anh sẽ đi Cape.”

“Hãy đi theo đường Ludeyville. Nó gần với xa lộ. Như thế là anh làm ơn cho em lớn lắm. Em phải bán ngôi nhà đó.”

“về ăn tối với gia đình anh đã, rồi chúng ta sẽ nói chuyện đó luôn.”

“Anh Will - không đâu. Em không đến đâu. Nhìn em nè. Em bẩn thỉu hôi hám quá, em sẽ làm cho mọi người khó chịu. Như một con cừu lạc.” Anh cười. “Không đâu. Để lúc khác em cảm thấy bình thường hơn một chút. Trông em cứ như nhà quê ra tỉnh. Một gã ngố. Giống như ngày xưa chúng ta mới từ Canada đến vùng Baltimore cũ và nhà ga Ohio. Ở trung tâm Michigan. Chúa ơi, lúc bấy giờ chúng ta bẩn thỉu tèm lem.”

William không chia sẻ sự say mê hồi tưởng của em trai. Anh là một kỹ sư, nhà kỹ thuật, một nhà thầu và nhà xây dựng, một con người của lý lẽ và thăng bằng, anh buốn rầu thấy Moses trong trạng thái như thế. Khuôn mặt có nếp nhăn của anh nóng lên, khó chịu; anh rút một chiếc khăn tay từ túi trong của bộ com lê được cắt may rất khéo và ấn nó vào trán, hai bên má, phía dưới đôi mắt to của Herzog.

“Em xin lỗi, Elya,” Moses nói nho nhỏ.

“Được rồi.”

“Em sẽ xử sự khôn khéo hơn. Em biết anh quan tâm đến em. Nhưng chỉ như thế thôi. Em xin lỗi làm anh lo lắng. Thực sự là em không sao đâu.”

“Có thực không?” Will buồn rầu nhìn em trai.

“Vâng, lúc này em ở tình trạng vô cùng kinh khủng - nhớp nhúa, điên khùng, mới được đóng tiền bảo lãnh ra tù. Thật là lố lăng. Tuần tới về bên miền Đông mọi thứ sẽ khác. Em sẽ gặp anh ở Boston, nếu anh thích. Khi em chuẩn bị cho bản thân đâu đó chỉn chu đã. Bây giờ anh có làm gì với em thì cũng như cư xử với một tên ngố - một đứa trẻ con. Mà như thế thì không đúng.”

“Anh không phán xét gì với chú. Chú không cần phải về nhà với anh nếu điều đó làm chú khó chịu. Mặc dù gia đình anh cũng là gia đình chú... Nhưng có xe của anh đây, bên kia đường.” Anh chỉ tay vào chiếc Cadillac màu xanh đen. “Nên tới bác sĩ để anh chắc chắn chú không bị thương trong tai nạn. Sau đó, chú có thể làm điều gì chú cho là tốt nhất.”

“Được rồi. Thế là tốt rồi. Không bị gì đâu. Em biết chắc mà.”

Dù sao, anh không hoàn toàn ngạc nhiên khi biết mình gãy một xương sườn. “Phổi không bị thủng,” vị bác sĩ cho biết. “Phải chịu băng bó trong khoảng sáu tuần. Và anh cần khâu hai mũi trên đầu. Tất cả là như thế. Không được khuân vác nặng, ráng sức, băm bổ, hay các vận động mạnh khác. “Ông Will cho tôi biết anh là một nhân sĩ ở nông thôn. Anh có một trang trại ở Berkshires hả? Một bất động sản?”

Vị bác sĩ với mái tóc hoa râm chải ngược và đôi mắt nhỏ mà sáng cùng đôi môi mỏng nhìn anh với vẻ thích thú.

“Chỉ là nhà cũ sửa lại. Cách một đền thờ Do Thái khá xa,” Herzog đáp.

“Ha, ông anh của anh thích đùa.” Bác sĩ Ramsberg nói. Will mỉm cười nhẹ. Thích khoanh tay đứng trên một gót chân, phần nào giống Herzog Cha và anh cũng có đôi chút vẻ thanh lịch của ông cụ, nhưng không có tính nết điên điên như ông ấy. Herzog nghĩ, Will điều hành một công ty làm ăn lớn, anh không có thì giờ cho những chuyện đó. Việc đó chẳng có lợi lộc to lớn gì hết. Những việc khác cần quan tâm hơn. Anh Will là một người tốt, một người rất tốt. Nhưng có một sự phân chia kỳ lạ của các chức năng mà mình cảm thấy được, trong đó mình là một chuyên gia... trong sự tự nhận thức về tinh thần; hoặc trong sự đa cảm; hoặc trong các ý tưởng; hoặc sự vô nghĩa lý. Có lẽ không có tính hữu dụng thực sự hay sự liên quan ngoại trừ giữ cho một loại cảm xúc nguyên thủy nào đó còn sống. Anh trộn vữa lỏng để bơm vào các ngôi nhà cao tầng mới mọc lên trong khắp thành phố. Anh vừa phải am hiểu về khía cạnh chính trị, thỏa thuận, thủ đoạn, trang trải các chi phí và nộp thuế. Tất cả những thứ đó Cha rất dở nhưng mơ ước ông được sinh ra để làm các điều này. Will là một con người lặng lẽ trong bổn phận và công việc hàng ngày, có tiền bạc, có địa vị, ảnh hưởng, và vui sướng gạt bỏ mặt riêng tư hoặc “cá nhân” của mình. Nhìn thấy mình phùng mang trợn mắt trong sự hoang dã của cuộc sống, và thương hại mình với tính khí của mình. Dưới sự an bài cũ, khi Moses thô thiển, ngây thơ, vấp váp, một trái tim không biết mưu mẹo lừa lọc, cần được bảo vệ, một hiện tượng bệnh hoạn, một tàn dư hiện đại của thế giới trần tục khác - dưới sự an bài trước đó mình sẽ cần có sự bảo vệ. Và thật sung sướng khi sự bảo vệ đó do anh cung cấp - do một con người “hiểu rõ bản chất thế gian là gì”. Trong khi đó một người như mình thể hiện sự tự ý rút lui của sự chủ quan kiêu hãnh khỏi tiến trình tập thể và mang tính lịch sử của nhân loại. Và điều đó là đúng cho bọn con trai, con gái giàu cảm xúc của giai cấp trung lưu, những kẻ chấp nhận hình thức thẩm mỹ, hình thức của tri giác phong phú. Tìm cách duy trì sự tồn tại riêng của họ dưới sức nặng đè bẹp của khối đại chúng. Những gì Marx đã mô tả như là “trọng lượng vật chất”. Biến điều này, “cuộc sống cá nhân của tôi” thành một trò xiếc, thành một cuộc giác đấu. Hoặc hình thức giải trí được thuần hóa. Biến “sự xấu hổ” của ta, sự hôn ám nhất thời của ta, thành một trò đùa và cho ta thấy tại sao mình xứng đáng với sự đau đớn của mình. Những ngọn đèn trắng hiện đại trong căn phòng nhỏ đang chạy quanh, xoay tròn. Bản thân Herzog cảm thấy mình cũng xoay theo chúng khi vị bác sĩ quấn thật chặt lớp băng có mùi thuốc quanh ngực anh. Giờ đây để gạt bỏ tất cả những sai lầm như thế...

“Tôi nghĩ chú em tôi có thể nghỉ ngơi đôi chút,” Will nói. “Ý bác sĩ thế nào?”

“Anh ấy trông có vẻ bị nặng đấy, thật vậy.”

“Tôi sẽ nghỉ ngơi một tuần lễ ở Ludeyville,” Moses nói.

“Điều tôi muốn nói là nghỉ ngơi hoàn toàn. Nằm nghỉ trong giường.”

“Vâng, tôi biết tình trạng của mình. Nhưng không phải là một tình trạng xấu.”

“Dù vậy,” người anh của Herzog nói, “chú khiến anh lo lắng.”

Một con người đa cảm - một con người tế nhị, hư hỏng, đa cảm. Ai có thể sử dụng được anh? Anh khao khát được người ta tận dụng. Ở đâu cần anh? Hãy chỉ cho anh ta cách hy sinh cho chân lý, cho trật tự, cho hòa bình. Ô, sinh vật kỳ bí đó, con người Herzog đó! Bị băng bó trông kỳ cục, được anh Will giúp mặc lại cái áo nhăn nhúm.

*

Anh về đến căn nhà nông thôn của mình vào chiều hôm sau, sau khi đáp máy bay đi Albany, từ đó đi xe đò đến Pittsfield, rồi đi taxi về Ludeyville. Đêm trước đó Asphalter đã cho anh vài viên thuốc an thần Tuinal. Anh ngủ rất ngon giấc và không kể bên hông bị băng, anh cảm thấy hoàn toàn khỏe khoắn.

Ngôi nhà cách làng hai dặm, trong vùng đồi núi. Thời tiết mùa hè ở Berkshires sáng ngời đẹp đẽ, không khí nhẹ tênh, những dòng suối chảy hối hả, rừng dày đặc, cây lá non xanh. Với chim, khu đất của Herzog dường như đã trở thành một khu bảo tồn chim muông. Chim hồng tước làm tổ dưới các cuộn trang trí của cổng vòm. Cây du vĩ đại không phải đã chết hẳn, và chim vàng anh vẫn sống trong tàng cây. Herzog bảo tài xế dừng lại giữa ngõ vào rêu bám có viền đá tảng hai bên. Anh không biết chắc có thể vào đến nhà được không nữa. Nhưng không có cây đổ ngáng lối đi, và mặc dù những đợt băng tan và mưa bão đã làm trôi hết đá sỏi nhưng chiếc taxi vẫn dễ dàng vào được tận nơi. Tuy vậy, Herzog không ngại phải leo một đoạn ngắn. Ngực anh được băng giữ cố định bằng bọc thép, và đôi chân anh thoăn thoắt nhẹ nhàng. Trước đây anh đã mua một số thực phẩm khô ở Ludeyville. Nếu những tay thợ săn và những kẻ lang thang không ăn mất thì anh vẫn còn một số thực phẩm đóng hộp trong hầm lương thực. Hai năm trước, anh đã dự trữ cà chua, các thứ đậu và quả mâm xôi, và trước khi đi Chicago anh đã cất giấu số rượu vang và whisky của mình. Điện thì đương nhiên đã cúp nhưng có lẽ cái bơm tay vẫn còn sử dụng được. Trong bể nước luôn luôn có nước để dùng. Anh có thể nấu ăn trong lò sưởi; có những cuốn sách cũ và những cái giá ba chân - và đây rồi (trái tim anh run rẩy) ngôi nhà nhô ra khỏi cỏ dại, dây leo, cây cối và hoa lá. Công trình hao tiền tốn của của Herzog! Công trình kỷ niệm cho sự chân thành và dại tình của anh, cho những cái xấu không được thừa nhận trong tính cách của anh, biểu hiệu của sự đấu tranh mang tính cách Do Thái của anh giành một chỗ đặt chân vững vàng ở nước Mỹ theo đạo Tin Lành của người Anglo - Saxon da trắng (“Đất này là của chúng ta trước khi chúng ta là của đất này” như ông cụ thích dùng châm ngôn đã tuyên bố tại buổi lễ khánh thành). Ta cũng đã đóng góp phần vươn lên của mình trong xã hội, anh nghĩ, với sự cao ngạo có thừa, thách thức những con ong bắp cày§, những kẻ mà vì chính phủ dành nhiều đất đai của lục địa này để làm đường sắt, họ đã ngừng nấu xà phòng của riêng họ từ khoảng năm 1880, đi vòng quanh châu Âu, bắt đầu than phiền về những người gốc Ái Nhĩ Lan, gốc châu Mỹ La tinh, và người Do Thái. Một cuộc đấu tranh ghê gớm mà mình đã thực hiện. Không dốc toàn lực, nhưng dữ dội. Thôi bỏ qua chuyện đó - mình đã về đây rồi. Hineni§! Hôm nay thật đẹp tuyệt vời. Anh đứng lại trong khoảng sân cỏ mọc um tùm, nhắm mắt lại dưới ánh nắng, chống lại những tia sáng lóe màu đỏ rực và hít các mùi hương từ những đóa hoa chuông, cây đinh tán, mùi đất, cây kim ngân, cây hành dại và những cây rau. Những con hươu hoặc những đôi tình nhân đã nằm trên vạt cỏ này gần cây du, vì cỏ bị đè rạp xuống. Anh đi vòng quanh nhà để xem có hư hại gì nhiều không. Không cửa sổ nào vị vỡ. Tất cả các cánh cửa, được móc từ bên trong, không bị cạy mở. Chỉ một vài tờ giấy cảnh báo tài sản này được đặt dưới sự bảo vệ của cảnh sát đã bị lột xuống. Khu vườn rậm rạp với những cành gai, hoa hồng và những cây dại khác quấn vào nhau. Trông thật là quá vô vọng - nuối tiếc quá khứ. Anh sẽ không bao giờ còn đủ sức để lao vào những công việc này một lần nữa, đóng đinh, sơn phết, vá sửa, ghép, cắt tỉa, tưới tắm. Anh chỉ về đây để xem qua mọi thứ thôi.

Ngôi nhà ẩm mốc như anh đã lường trước. Anh mở vài cửa sổ và các cánh cửa trong nhà bếp. Anh quét dọn xác lá cây và lá thông, mạng nhện, kén sâu, và xác côn trùng. Cái cần ngay bây giờ là một bếp lửa. Anh có mang diêm quẹt. Một trong những lợi ích của tuổi trưởng thành là ta trở nên khôn ngoan về những thứ như thế này - lường trước sự việc. Dĩ nhiên là anh có một chiếc xe đạp - anh có thể đạp xe ra ngoài xóm để mua những gì anh lỡ quên. Anh thậm chí đã đủ khôn ngoan dựng ngược chiếc xe đạp để bảo vệ hai lốp xe. Bánh xe không đủ hơi nhưng anh cũng ra được tới trạm Esso. Anh mang về vài khúc gỗ thông, đóm mồi và nhóm lên một ngọn lửa nhỏ trước, cho chắc. Chim và sóc có thể làm tổ trong ống khói. Nhưng rồi anh nhớ đã trèo lên mái nhà buộc chặt tấm lưới thép bên trên các ống khói - một phần sự điên rồ của công việc vất vả có hiệu quả của anh. Anh cho thêm nhiều gỗ vào đống lửa. Vỏ cây cũ rơi ra để lộ công trình của những con côn trùng bên dưới - ấu trùng, kiến, nhện chân dài chạy trốn. Anh để cho chúng chạy thoát hết. Những cành khô, đen bắt đầu cháy với ngọn lửa màu vàng. Anh chất thêm nhiều khúc gỗ, để chúng chắc chắn trên các vỉ lò, và tiếp tục xem xét ngôi nhà.

Các hộp đồ ăn không bị ai động đến. Có những thứ hàng lạ lùng do Madeleine mua (luôn luôn là những thứ tốt nhất), súp cua đinh S. S. Pierce, bánh pudding của người da đỏ, nấm cục, ô liu, và những thứ thực phẩm trông ảm đạm hơn do chính Moses mua tại các cửa hàng bán thực phẩm thặng dư của quân đội - các loại đậu, bánh mì đóng hộp, và những thứ tương tự. Anh làm một cuộc kiểm kê với một nỗi tò mò mơ hồ về kế hoạch tự cung tự cấp một thời của mình - máy giặt, máy sấy khô, bộ máy nước nóng, màu trắng tinh khiết hay các hình thức hào nhoáng mà anh tiêu xài đồng tiền của người cha quá cố của anh vào đó, những đồng tiền mới toanh, được làm ra một cách vất vả, được đếm một cách hờ hững, được phân chia trong đau khổ giữa những người thừa kế. Nào, nào, Herzog nghĩ, đáng lẽ cha đừng cho mình đến trường học về những Hoàng đế đã chết. “Tên ta là Ozymandias, vua của các nhà vua: ‘Hãy nhìn xem các công trình của ta, ngươi Đấng Hùng cường, và nỗi thất vọng!’”§ Nhưng sự tự túc và nỗi hiu quạnh, tính hiền lành, tất cả thật cám dỗ, và có vẻ vô tư, nó trở thành Herzog tươi cười ngon lành trong sự miêu tả. Chỉ sau đó ta mới phát hiện bao nhiêu là sự độc địa trong những thiên đường ẩn dấu này. Ý thức không có chỗ dùng, anh viết trong phòng chứa thức ăn. Mình lớn lên vào một thời sự thất nghiệp tràn lan, và không bao giờ tin rằng mình sẽ có việc làm. Cuối cùng, công việc cũng tới, nhưng phần nào ý thức của mình vẫn không có chỗ dùng. Và dù sao, anh tiếp tục cạnh lò sưởi, trí tuệ con người là một trong những lực vĩ đại của vũ trụ. Nó không thể giữ được an toàn trong tình trạng không được sử dụng. Hầu như ta có thể kết luận rằng sự buồn chán trong cuộc sống của rất nhiều người (các gia đình trung lưu, chẳng hạn) có mục tiêu mang tính lịch sử của việc giải phóng tri thức của các thế hệ mới hơn, đưa chúng vào với khoa học. Nhưng một sự cô đơn khủng khiếp trong suốt cuộc đời chỉ đơn giản là sinh vật phù du nuôi sống thủy quái,,, Phải xem xét lại. Lỉnh hồn đòi hỏi cảm xúc mãnh liệt. Đồng thời đức hạnh khiến cho nhân loại ngao ngán. Hãy đọc lại Khổng Tử. Với khối dân số to tát, thế giới phải chuẩn bị để thành người Tàu.

Sự cô đơn hiện tại của Herzog dường như không đáng kể vì nó rất vui vẻ một cách cố tình. Anh nhìn qua khe hở trong phòng rửa mặt nơi anh từng ẩn mình trong đó với cuốn sách mười xu Dryden và Đức Giáo hoàng, đọc Tôi là con chó của Đức Ngài ở Kew hay Trí thông minh tuyệt vời với sự điên rồ chắc chắn là gần như đồng minh. Ở đó, cũng trong vị trí đó, như trong những năm trước kia, là đóa hoa hồng mang lại cho anh sự thoải mái - cũng có hình dáng đẹp, cũng đỏ (gần như giống “bộ phận sinh dục” trong tưởng tượng của anh) như nó luôn thế. Có một vài điều hay tái hiện. Anh đã nhìn nó thật lâu xuyên qua chỗ giao nhau của tường gạch và thanh gỗ. Cùng những con châu chấu thích ẩm ướt (bộ côn trùng cánh thẳng to lớn) vẫn sống trong cái khe hẹp giữa vách tường và gỗ ép này. Một cái quẹt của que diêm khiến chúng lộ diện ngay. Ở giữa những đường ống.

Việc anh đi xem xét khắp khu nhà đất tài sản của anh thật kỳ quặc. Trong phòng riêng của mình, anh bắt gặp những mảnh vụn công trình học thuật của anh rải rác trên bàn làm việc và trên các kệ sách. Các cửa sổ phai màu như thể bị các vết ố i ốt, và các cây kim ngân bên ngoài gần như kéo các tấm màn cửa xuống. Trên ghế sofa anh thấy bằng chứng các đôi tình nhân quả thật đã đến viếng chỗ này. Họ quá tối mắt với sự ham muốn nên trong bóng tối họ không kịp tìm được các phòng ngủ trong ngôi nhà. Nhưng họ sẽ bị vẹo cột sống khi sử dụng các món đồ cổ lông ngựa của Madeleine. Vì một lý do nào đó, Herzog đặc biệt vui sướng cho rằng phòng ngủ của anh nên là nơi được giới trẻ trong làng chọn - tại đây giữa những bó giấy tờ ghi chép thông thái của anh. Anh bắt gặp những sợi tóc của các cô gái vương lại trên các tay vịn cong, và cố tưởng tượng thân hình, mặt mũi và các mùi của họ. Nhờ có Ramona, anh không cần phải ganh tỵ với họ cho lắm, nhưng một chút ganh tỵ với giới trẻ thì cũng tự nhiên thôi. Trên sàn nhà là một trong những tấm thiếp lớn của anh mà trên đó anh viết Để thực thi công lý với Condorcet§,.. Anh chẳng muốn đọc tiếp nữa và bỏ tấm thiếp úp mặt trên bàn. Dù sao, với hiện tại, Condorcet sẽ phải tìm một người bảo vệ khác. Trong phòng ăn là các đĩa ăn quý giá mà bà Tennie rất muốn có, những chiếc đĩa sứ mép viền màu đỏ thắm, rất đẹp mắt. Anh sẽ không cần cái đó. Những cuốn sách, được phủ lên bằng tấm lụa muslin không bị ai xáo trộn. Anh giở tấm vải lên hờ hững nhìn chúng. Ghé vào cái phòng tắm nhỏ xíu anh vui thích trông thấy những món đồ lãng phí Madeleine đã mua tại cửa hàng Sloane, những chiếc đĩa bằng bạc hình vỏ sò để đựng xà phòng, và những cái giá bóng loáng để khăn tắm, quá nặng để mắc trên tường thạch cao, ngay cả khi chúng được bắt vít chốt vào tường. Bây giờ chúng đang tụt rủ xuống. Buồng tắm vòi sen, để Gersbach sử dụng được thuận tiện - gia đình Gersbach không có buồng tắm vòi sen ở Barrington - được trang bị một cách chu đáo với một hàng tay vịn. “Nếu chúng ta làm phòng tắm thì hãy làm sao cho Valentine cùng sử dụng với,” Madeleine đã bảo thế. A, phải, Herzog nhún vai. Tiếp đó, một thứ mùi lạ trong bồn cầu khiến anh chú ý. Anh giở cái nắp gỗ lên và thấy những chiếc xương sọ có mỏ và những thứ còn lại của những con chim đã làm tổ trong đó sau khi nước trong bồn rút đi, và rồi cái nắp bồn sập xuống giam chúng trong ngôi mộ đó. Anh buồn rầu nhìn vào đó, lòng anh có phần đau đớn với tai nạn này. Chắc là một cửa sổ trên tầng mái bị vỡ, anh suy ra lũ chim theo ngõ đó vào làm tổ trong nhà. Đúng thế thật, anh bắt gặp những con chim cú trong phòng ngủ của anh, đậu trên những diềm màn màu đỏ mà phân của chúng chảy xuống thành sọc. Anh mở hết cửa cho chúng thoát ra ngoài. Sau khi chúng đi hết rồi, anh tìm một cái tổ của chúng, Anh tìm thấy những con chim cú còn non trong cái hốc đèn bên trên chiếc giường ngủ nơi anh và Madeleine từng trải qua đắng cay và thù hận (và cả phần vui thú nữa). Trên nệm giường rơi rớt nhiều rác từ tổ chim, những cọng rơm, những sợi len, lông tơ của chim, những miếng thịt (thịt chuột) và nhiều vệt phân chim. Không muốn quấy rầy những sinh vật mặt bẹt nhỏ bé này, Herzog lôi tấm nệm từ chiếc giường tân hôn của anh sang phòng bé June. Anh mở thêm các cửa sổ, ánh nắng và không khí thôn dã tức khắc ùa vào. Anh ngạc nhiên cảm thấy mình hài lòng... hài lòng? Ai mà đùa, đây là niềm vui sướng! Có lẽ đây là lần đầu tiên anh cảm thấy mình tự do như thế nào khi không có Madeleine. Vui quá! Tình trạng nô lệ khổ sai của anh đã chấm dứt, lòng anh được phóng thích khỏi sự nặng nề và bao bọc dưới lớp vỏ cứng ghê rợn. Sự vắng mặt của cô ta, chỉ bản thân sự vắng mặt của cô ta thôi, đã là sự ngọt ngào và nhẹ nhõm của tinh thần. Với cô ta, tại Tổng nha cảnh sát, là sự khoái trá nhìn thấy anh gặp chuyện không hay, còn đối với anh ở Ludeyville, đó là một niềm vui khoan khoái trục bỏ được nàng ra khỏi xương thịt anh, như gỡ được một cái gì đã đâm vào vai, vào háng anh. Làm cho tay chân và cổ anh bị tê liệt và còng khoèo. Ông bạn Edvig hiền hậu và ngô nghê thẫn mến, có thể sự giảm bớt đau đớn không phải là phần nhỏ trong hạnh phúc của con người. Ở những mức độ căn bản và khá ngớ ngẩn, nơi mà bây giờ và sau đó một van đã đóng lại mở ra một lần nữa... Những ngọn đèn lạ lùng, đôi mắt màu nâu của Herzog thường được che phủ với màng mỏng hay lớp kitin bảo vệ của sự u sầu, loại thứ phẩm của bộ não đang hoạt động của anh, lại chiếu sáng nữa.

Anh phải mất công lật tấm nệm trên sàn nhà trong căn phòng cũ của bé June. Anh phải xua qua một bên mấy món đồ chơi đã hỏng và đồ nội thất trẻ con, một con hổ nhồi bông to tướng mắt xanh, chiếc ghế nhỏ xíu, một bộ quần áo mặc chơi trong tuyết, còn tốt hoàn toàn. Anh còn nhận ra bộ bikini, quần cộc, áo yếm của bà ngoại, và cùng với những thứ vớ vẩn khác, một miếng vải kỳ lưng khi tắm mà Phoebe đã thêu chữ tắt tên mình vào đó, một món quà sinh nhật, có thể một lời nhắn ngầm rằng tai anh ta không được sạch. Mỉm cười vui vẻ, anh dùng một chân đẩy nó sang bên. Một con bọ cánh cứng từ bên dưới bay ra. Herzog nằm nghỉ trên tấm nệm dưới khung cửa sổ mở, với ánh nắng rọi trên mặt. Bên trên anh, những cây cổ thụ, những cây thông trong sân trước, phô ra sự tua tủa đẹp đẽ của chúng và tỏa ra thứ mùi của những lá kim và chất gôm được hun nóng.

Tại nơi đây, từ sự viên mãn tĩnh lặng trong lòng, trong sự nghiêm túc, anh bắt đầu suy nghĩ đến một loạt lá thư khác, cho đến khi bóng nắng đi qua khỏi căn phòng.

Ramona thân mến. Chỉ thân mến thôi à? Này, Moses, cởi mở một chút đi nào. Ramona yêu quý. Em là một phụ nữ tuyệt vời biết bao. Đến đây anh cân nhắc có nên nói mình đang ở Ludeyville không. Với chiếc Mercedes của nàng, Ramona có thể lái ba tiếng đồng hồ từ New York lên đây, và chắc là nàng sẽ đi. Chúa ban phước cho đôi chân hơi ngắn nhưng hoàn hảo, bộ ngực chắc chắn nõn nà của nàng, hàm răng cong rạng rỡ, và đôi lông mày cong đậm và những lọn tóc xoăn. La devoradora de hombres§.

Tuy vậy, anh quyết định ghi lá thư của anh từ Chicago, và nhờ Lucas gửi lại cho nàng. Điều anh cần hiện nay là bình yên - bình yên và sự rõ ràng sáng sủa. Anh hy vọng đã không làm em bực mình vì đã vọt đi mất. Nhưng anh biết em không như những phụ nữ thông thường mà anh phải mất một tháng để dỗ dành cho nguôi ngoai vì quên một cuộc hẹn hò. Anh phải đi thăm con gái và con trai anh. Con trai anh ở trại Ayumah, gần Catskill. Thành ra một mùa hè bận rộn. Có vài chuyện thú vị. Anh ngần ngại phải có quá nhiều sự khẳng định, nhưng ít ra anh có thể thú nhận những gì anh không bao giờ thôi khẳng định, hay cảm nhận. Ánh sáng của sự thật không bao giờ là xa xôi, và không một ai là quá nhỏ nhoi không đáng kể hoặc không đáng đến với nó. Anh không thấy có lý do tại sao không nên nói điều đó. Nhưng phải chấp nhận cái điều không tới đâu, sự xua bỏ đối với cuộc sống cá nhân, sự lẫn lộn bối rối... Sao ta không thử chuyện đó xem, Herzog, về những con cú ở phòng bên cạnh, những con cú còn non trần trụi với những lốm đốm xanh. Từ câu hỏi cuối cùng, củng là câu hỏi đầu tiên, câu hỏi về cái chết, cung cấp cho chúng ta những lựa chọn thú vị của sự giải thể bản thân bằng ý chí của chính chúng ta trong bằng chứng về sự “tự do” của mình, hoặc thừa nhận rằng chúng ta nợ cuộc đời con người với lá bùa đánh thức của sự sinh tồn, bất kể cái Không. (Dù sao chúng ta không có hiểu biết xác thực về cái Không đó.)

Mình có nên nói tất cả những điều này với Ramona không? Vài phụ nữ nghĩ rằng sự nghiêm túc là tán tỉnh, ve vãn. Nàng sẽ muốn có một đứa con. Nàng sẽ muốn sinh đứa con đó với người đàn ông nói với nàng như thế này. Công việc. Công việc. Thực tế, công việc có liên quan... anh dừng lại. Nhưng Ramona là một người sẵn sàng làm việc. Theo sự hiểu biết của nàng. Và nàng yêu công việc của mình, Anh mỉm cười âu yếm trên tấm nệm được ánh nắng chiếu vào.

Marco yêu dấu. Bố đã trở về ngôi nhà cũ để xem qua đồ đạc và nghỉ ngơi một chút. Nhà cửa vẫn yên ổn đáng kể. Có lẽ con cũng thích ở đây ít lâu với hố, chỉ hai hố con mình thôi - sống thiếu thốn một chút - theo cách ở trại. Chúng ta sẽ nói về nó vào Ngày Của Bố. Bố đang nôn nóng mong thực hiện được điều này. Hôm qua bố đã thăm em gái con ở Chicago; nó vui vẻ lắm, và vẫn xinh xắn như bấy lâu nay. Em con đã nhận được tấm thiếp của con.

Con còn nhớ câu chuyện chúng ta đã kể với nhau về chuyến Thấm hiểm Nam Cực của Scott, và ông ta bị Amundsen§ tranh tới địa cực trước? Con có vẻ thích thú. Đây là một điều luôn luôn làm cho bố suy nghĩ. Có một người trong đoàn của Scott đã đi tách ra và hy sinh mình để những người khác có cơ hội sống sót. Ông ta đau ốm, chân bị đau, không thể đi theo kịp với đoàn. Và con có nhớ cách họ tình cờ tìm thấy một đống máu đông thành băng, máu của một trong những con ngựa bị giết của họ, và họ làm nó tan chảy ra để uống? Sự thành công của Amundsen là nhờ ông ta dùng chó thay vì dùng ngựa. Những con chó yếu ớt bị giết để lấy thịt nuôi những con còn mạnh khỏe hơn. Nếu không vậy, cuộc thám hiểm ắt sẽ thất bại. Bố thường lấy làm lạ về một điều. Trong khi đang đói mà đàn chó ngửi thấy mùi thịt đồng loại, chúng đã bỏ đi. Người ta phải lột bỏ da của miếng thịt chúng mới chịu ăn.

Có lẽ bố với con có thể làm một chuyến đi vào dịp Giáng sinh để được cảm thấy cái lạnh thực sự. Bố cũng là một người Canada, như con biết đó. Chúng ta có thể viếng thăm ste. Agathe§, trong vùng núi Laurentian. Hãy đợi bố vào ngày 16, vào buổi sáng sớm.

Luke thân mến - Xin anh vui lòng gửi tiếp giùm lá thư kèm theo đây. Tôi mong được nghe anh đã qua khỏi cơn trầm cảm. Tôi nghĩ những hình ảnh về người cô được các lính cứu hỏa cứu và những phụ nữ chơi bóng ném đường phố là những dấu hiệu của sự phục hồi tâm lý. Tôi đoán trước sự bình phục của anh. Về phần tôi... Về phần mình, Herzog nghĩ, mình không thể nói với anh ta hiện giờ mình cảm thấy ra sao, tất cả cảm xúc này! Nó sẽ chẳng làm cho anh ta vui vẻ hơn đâu. Nếu mình cảm thấy phấn khởi thì cứ giữ riêng cảm giác đó cho mình. Dù sao, anh ta cũng có thể nghĩ mình khùng rồi.

Mà dù mình có khùng đi nữa thì cũng ổn với mình thôi.

Thưa Giáo sư Mermelstein. Tôi muốn chúc mừng Giáo sư về một cuốn sách tuyệt vời. Một số vấn đề trong sách ông đã nẫng tay trên của tôi, ông biết đó, và tôi rất khó chịu về việc này - tôi đã giận ông suốt một ngày vì ông đã làm cho một phần lớn trong công trình của tôi hóa ra thừa (Wallace và Darwin?). Tuy vậy, tôi biết rõ ông đã dành bao nhiêu sức lao động và kiên nhẫn cho công việc này - rất nhiều sự đào bới, học hỏi, tổng hợp, và tôi rất cảm phục. Khi ông sẵn sàng cho một ấn bản đã được hiệu chỉnh - hoặc cho một cuốn sách khác - sẽ là điều vui sướng để bàn về một số trong những vấn đề này. Có những phần của cuốn sách đã được dự kiến của tôi mà tôi sẽ không quay trở lại nữa. Ông có thể làm bất cứ điều gì ông thích với những tư liệu này. Trong cuốn sách trước đây của tôi (mà ông đã có lòng tốt nhắc đến), tôi đã dành một phần cho Thiên đường và Địa ngục trong Chủ nghĩa Lãng mạn khải huyền. Có thể là tôi không đáp ứng theo sở thích của ông, nhưng ông đừng hoàn toàn bỏ qua nó. Ông phải đọc chuyên khảo của lão béo núc dễ thương Egbert Shapiro, Từ Luther đến Lenin, Một lịch sử của Tầm lý học cách mạng. Hai gò má phị của lão khiến lão rất giống vượn. Đó là một tác phẩm có giá trị. Tôi rất có ấn tượng với cái phần tên là Thuyết Thiên niên kỷ§ và sự Hoang tưởng. Đừng làm ngơ bỏ qua rằng các hệ thống quyền lực hiện đại cho thấy sự tương tự với bệnh loạn tâm thần. Một cuốn sách điên rồ ghê tởm về vấn đề này đã được một người có tên là Banowitch viết ra. Rất vô nhân đạo, và đầy rẫy những giả thuyết hoang tưởng hèn hạ, như cho rằng các đám đông về cơ bản là có tính ăn thịt người, rằng những người đứng bí mật khủng bố những người ngồi, rằng những hàm răng cười là vũ khí của người đói, rằng kẻ bạo chúa phát điên vì hình ảnh những tử thi (có thể ăn được?) xung quanh ông ta. Tạo ra nhiều tử thỉ là thành tựu ấn tượng nhất của những tên độc tài hiện đại và bọn đệ tử của chúng (Hitler, Stalin, vân vân...) là điều dường như hoàn toàn đúng. Chỉ nhìn xem, Herzog thử điều này, thí nghiệm xem có phải Mermelstein không có một tàn tích nào của chủ nghĩa Stalin cũ về ông ta. Nhưng ông bạn Shapiro này có chút gì của một kẻ lập dị, và tôi đề cập ông ta như một trường hợp cực đoan. Chúng ta yêu thích ra sao các trường hợp cực đoan và khải huyền, các vụ hỏa hoạn, đuối nước, chết ngạt, và những thứ còn lại của nó. Các tầng lớp trung lưu an toàn, đạo đức, hiền hòa của chúng ta càng lớn lên thì càng có nhiều đòi hỏi kích động cấp tiến. Sự trung thực hoặc sự chính xác nhẹ nhàng hay trung dung dường như không có gì hấp dẫn cả. Chỉ những gì hiện giờ chúng ta cần! (“Khi con chó sắp chết đuối, chúng ta cho nó một bát nước”, cha thường nói một cách chua chát vậy). Trong bất cứ trường hợp nào, nếu ông có đọc chương đó của tôi về Khải huyền và Chủ nghĩa Lãng mạn, ông có thể nhìn thẳng thắn hơn một chút nữa vào ten người Nga mà ông ngưỡng mộ đó - Isvolsky phải không? Kẻ đã thấy linh hồn của tất cả những thứ đó như các quân đoàn của một trận bão bụi chết tiệt bị nghiền nhỏ, bị tán thành bụi trong Địa ngục; và hắn cảnh báo rằng Lucifer phải chịu trách nhiệm về việc nhân loại được tập hợp lại, không có tính cách tâm linh và nhân cách thực sự. Tôi không phủ nhận là điều này có một ý nghĩa nào đó, ở nơi này nơi khác, dù tôi thực sự lo lắng về các ý tưởng đó, vì đôi chút sự thật trong chúng có thể đặt chúng ta vào cùng những nhà thờ hoặc giáo đường cũ ngột ngạt. Tôi phần nào cảm thấy phiền lòng vì những sự vay mượn và tham khảo mà tôi coi là trò “du kích”, và việc sử dụng các niềm tin nghiêm túc của những người cầm bút khác chỉ như những ẩn dụ. Ví dụ, tôi thích cái phần gọi là Những diễn giải của sự Đau khổ và cũng thích một phần khác là Hướng về một Lý thuyết của sự Chán nản. Đây là một tác phẩm nghiên cứu xuất sắc. Nhưng tôi lại nghĩ sự phân tích ông dành cho Kierkegaard là khá hời hợt. Tôi dám mạo muội nói rằng ý của Kierkegaard là chân lý mất đi sức mạnh của nó với chúng ta, sự đau đớn ghê gớm và sự xấu xa phải dạy lại cho chúng ta điều đó, những sự trừng phạt vô tận của Địa ngục sẽ phải giành lại sự thật của chúng trước khi nhân loại một lần nữa trở lại nghiêm túc. Tôi không nhìn thấy chuyện này. Chúng ta hãy gạt sang bên thực tế rằng những lời kết án như vậy trong miệng những người an toàn thoải mái nhắm vào sự khủng hoảng, tha hóa, “vén màn bí mật” và tuyệt vọng, khiến tôi buồn nôn.

Chúng ta phải bỏ ra khỏi đầu suy nghĩ rằng đây là lúc tận thế, rằng chúng ta đang chờ đợi hồi kết thúc, và phần còn lại của nó, chỉ là rác rưởi từ những tờ tạp chí thời trang. Sự việc đã đủ ghê rợn rồi, không cần có thêm những trò rung cây dọa khỉ nữa. Con người đe dọa lẫn nhau - một kiểu thực hành đạo đức thô thiển. Nhưng để đi đến điểm chính, sự cổ vũ và khen ngợi đau khô đưa chúng ta vào hướng sai lầm, những người trong chúng ta còn trung thành với nền văn minh không nên đi theo nó. Ta phải có sức mạnh để vận dụng sự đau khổ, để sám hối, để được soi sáng, ta phải có cơ hội và cả thời gian. Với tôn giáo, tình yêu của sự đau khổ là một hình thức của lòng biết ơn đê trải nghiệm, hoặc một cơ hội để trải qua cái xấu ác và biến đổi nó thành cái thiện. Họ tin chu kỳ tâm linh có thể và sẽ được hoàn tất trong sự tồn tại của một con người. Và anh ta sẽ bằng cách nào đó sử dụng sự đau khổ của mình, vào giây phút cuối cùng của cuộc đời anh ta, khi sự nhân từ của Chúa sẽ tưởng thưởng cho anh ta một ảo tượng của chân lý và anh ta sẽ chết rồi được hóa sinh. Nhưng đây là một sự thực hiện đặc biệt. Thường xuyên chịu đau khổ sẽ làm cho người ta ngã quỵ, sẽ đè bẹp họ, và không thể làm cho người ta mở mang ra được. Ta thấy con người bị sự đau khổ hủy diệt khủng khiếp chừng nào, khi họ có thêm sự dằn vặt vì mất đi nhẳn tính trước hết, thế nên cái chết của họ là sự hoàn toàn bị đánh bại, và rồi ông viết về “các hình thức hiện đại của thuyết Orpheus”§, về “những con người không sợ đau khổ” và ném vào những câu chữ màu mè khắc. Tại sao không nói đúng hơn là những người có trí tưởng tượng mạnh mẽ, có khuynh hướng mơ mộng sâu sắc và nuôi dưỡng những điều tự hư cấu tuyệt vời đôi khi chịu đau khổ gây tổn hại cho hạnh phúc của họ, như người ta cứ ngắt véo mình để biết mình tỉnh thức. Tôi biết rằng sự đau khổ của tôi, nếu tôi có thể nói về nó, thường giống như một dạng kéo dài của sự sống, một sự phấn đấu cho sự tỉnh thức thực sự và một liều thuộc giải độc chống ảo tưởng, và nhờ vậy tôi có thể không cần đến uy tín về đạo đức cho nó. Tôi sẵn sàng mở rộng lòng mình mà không cần chịu đau khổ. Và điều này không cần đến học thuyết hay lý thuyết đau khổ nào cả.

Chúng ta quá đỗi ưa thích sự khải huyền, đạo đức khủng hoảng và chủ nghĩa cực đoan hoa mỹ với ngôn ngữ ly kỳ của nó. Xin lỗi, không. Tôi đã có đủ những gì mình muốn. Chúng ta đã đạt đến một thời đại trong lịch sử của nhân loại khi chúng ta có thể hỏi về những nhân vật nhất định. “Cái này là gì?” Đừng đưa cho chúng tôi những thứ đó nữa - không, không! ít nhiều gì tôi chỉ là một con người. Tôi thậm chí muốn giao ít nhiều cái đó vào tay ông. Ông có thê quyết định về tôi. Ông có một sở thích về dụ ngôn. Công trình đáng lẽ được ngưỡng mộ của ông bị họ làm hỏng. Tôi chắc rằng ông có thể nghĩ ra một dụ ngôn to tát cho tôi. Nhưng đừng quên nói rằng tôi sẽ không bao giờ đề xuất sự đau khổ cho bất cứ ai, hay cần đến Địa ngục để làm cho chúng ta nghiêm túc và trung thực. Tôi thậm chí nghĩ rằng sự nhận thức của con người về đau khổ có thể đã trở nên quá tinh tế. Nhưng đó là một đề tài khác cho cuộc bàn cãi dài dòng.

Tốt lắm, Mermelstein. Hãy đi đi, và đừng phạm thêm tội lỗi. Và Herzog, có lẽ phần nào ngớ ngẩn trong bài viết đả kích kỳ lạ này, nhổm người lên khỏi nệm (ánh nắng đã chuyển đi) và trở xuống nhà dưới. Anh ăn vài lát bánh mì và đậu nướng - một cái bánh sandwich đậu lạnh, sau đó mang chiếc võng cùng hai cái ghế xếp đi ra ngoài.

Anh bắt đầu tuần lễ cuối cùng của những lá thư như thế. Anh đi lang thang khắp khu đất hai mươi mẫu Anh toàn đồi dốc và rừng của anh, vừa viết những lá thư, và anh không gửi đi cái nào cả. Anh không muốn đạp xe đạp ra bưu điện và trả lời những câu hỏi của người trong làng về bà Herzog và bé June. Vì anh biết rõ, những sự việc kỳ cục về toàn bộ vụ tai tiếng Herzog mà người ta nghe lóm đâu đó đã trở thành chuyện trà dư tửu hậu trong cuộc sống lạ lùng của Ludeyville. Anh chẳng bao giờ kiềm chế mình trong các cuộc nói chuyện điện thoại; anh quá dễ xúc động. Còn Madeleine thì quá cao sang nên không thèm bận tâm những gì đám dân quê đang nghe phong thanh. Dù sao, cô ta đã tống cổ anh. Chuyện đó chẳng hề làm cho cô ta mang tai mang tiếng gì cả.

Thưa cô Madeleine - cô là một người thật đáo để, quả đáo để! cầu phúc cho cô! Thật là một thứ sinh vật kinh khủng! Sau bữa ăn tối trong một nhà hàng, cô ta nhìn hình ảnh mình phản chiếu trên lưỡi dao ăn để tô lại son môi. Anh nhớ lại điều này với sự vui thích. Và anh, Gersbach, anh được Madeleine chào đón. Hãy hưởng thụ cô ta - vui thú với cô ta. Tuy vậy, anh sẽ không với tới tôi thông qua cô ta đâu. Tôi biết anh tìm kiếm tôi trong da thịt cô ta. Nhưng tôi không còn ở đó.

Thưa các ngài, kích cỡ và số lượng những con chuột trong thành phố Panama đã thực sự khiến tôi sửng sốt, khi tôi đi ngang qua đó. Tôi nhìn thấy một con trong chúng đang sưởi nắng bên cạnh một hồ bơi. Và một con khác từ trong chân tường một tiệm ăn đứng nhìn tôi khi tôi đang ăn món salad trấi cấy. Còn nữa, trên một dây điện chạy xiên từ dưới đất lên một cây chuối, tôi nhìn thấy một đoàn quẫn chuột chạy lên chạy xuống để thu hoạch chuối. Chúng chạy trên sợi dẫy đó hai mươi làn hoặc nhiều hơn mà không lần nào va chạm nhau. Tôi đề nghị các ngài cho các hóa chất kiểm soát sinh sản vào trong bả chuột. Thuốc độc không ăn thua (vì các lý do theo thuyết Malthus§ giảm đi một phần dân số chỉ làm cho nó tăng mạnh hơn). Nhưng hạn chế sinh sản trong vài năm có thể trừ tuyệt được nạn chuột của quý ngài.

Thưa ngài Nietzsche - thưa ngài kính mến, tôi xin phép được hỏi một câu hỏi như người ngoài cuộc. Ngài nói về sức mạnh của tinh thần Dionysus đê chịu đựng cảnh tượng của sự Khủng khiếp, của cấỉ Đáng ngờ, để cho phép bản thân cái xa xỉ của sự Hủy diệt, để chứng kiến sự Phân rã, sự Ghê tởm, sự Tà ác. Tinh thần Dionysus có thể làm tất cả điều này vì nó có cùng sức mạnh phục hồi như bản thân Tự nhiên. Tôi phải thưa với ngài rằng, một số của những biểu hiện này rất có âm hưởng Đức. Một cụm từ như “tính xa xỉ của sự Hủy diệt” chắc chắn mang tính Wagner§, và tôi biết ngài coi thường tất cả những cái huênh hoang ngu xuẩn mang tính Wagner một cách bệnh hoạn ấy như thế nào. Giờ đây chúng ta đã nhìn thấy đủ sự hủy diệt để thể nghiệm sức mạnh của tinh than Dionysus một cách đầy đủ, và những nhân vật phục hồi từ đó đang ở đâu? (Bản thân) tự nhiên và tôi cùng đơn độc, ở Berkshires, và đây là lúc để tôi hiểu. Tôi đang nằm trong một chiếc võng, gục đầu tựa cằm lên ngực, hai bàn tay siết lại, tư tưởng len đầy trong đầu, nôn nao, phải, và cũng vui sướng, tôi biết ngài coi trọng sự vui sướng, không phải thứ vui sướng có vẻ khoái lạc như của Epicurus§, cũng không phải sự vui sướng mang tính kế hoạch của nỗi đau thắt lòng. Tôi cũng biết ngài cho rằng nỗi đau đớn sấu sắc khiến cho người ta trở nên cao thượng, nỗi đau đớn đốt cháy từ từ như khúc củi tươi. Và ở chỗ này tôi cũng phần nào đồng ý với ngài. Nhưng vì điều này, sự sống sót của nền giáo dục đại học là cần thiết. Ngài phải sống lâu hơn nỗi đau. Herzog, cậu phải ngưng cái vụ sinh sự cãi vã và trêu chọc những con người vĩ đại này lại. Không đâu, thưa ngài Nietzsche, tôi hết sức ngưỡng mộ ngài. Sự đồng cảm. Ngài muốn làm cho chúng ta có thể sống với cái Không. Đừng lừa dối chính chúng ta vào cái tính bản thiện, vào sự tin cậy, sự suy xét bình thường của con người trung bình, nhưng phải tra vấn, với quyết tâm sắt đá, không ngừng nghỉ, như chưa từng được tra vấn trước đó, vào sự tà ác, thông qua sự tà ác, sự tà ác trong quá khứ, không chấp nhận một sự an ủỉ thấp kém nào. Những câu hỏi tuyệt đối nhất, xuyên thấu nhất. Từ khước nhân loại như hiện hữu, cái đám đông hèn hạ u mê, tăm tối, thối tha, trộm cắp, thực dụng, tầm thường, không chỉ cái đám đông cần lao, mà ngay cả cái đám đông “có học” tồi tệ hơn cùng với những sách vở, những buổi hòa nhạc, diễn thuyết, với chủ nghĩa tự do, “tình yêu” cùng những “đam mê” rất kịch và lãng mạn của nó. Toàn bộ thứ này đều đấng chết, nó sẽ chết. Được rồi. Dù vậy, những cái cực đoan của ngài phải sống. Không có sự sống sót, không có Amor Fati§. Những kẻ theo thuyết phi đạo đức của ngài cũng ăn thịt. Họ đi xe đò. Họ chỉ là những hành khách say xe. Nhân loại chỉ sống với những ý tưởng đồi trụy. Đồi trụy, những ý tưởng của ngài chẳng tốt đẹp gì hơn của những người Thiên Chúa giáo mà ngài lên án. Bất cứ triết gia nào muốn giữ sự tiếp xúc gần gũi với nhân loại nên làm cho hệ thống của mình sai lạc trước đi đã để xem nó thực sự ra sao sau vài mươi năm được người ta chấp nhận. Tôi gửi đến ngài lời chào từ chính biền giới này của ấnh sáng trần tục trên cỏ, và chúc ngài được hạnh phúc, bất kể ngài đang ở đâu. Người bạn chân thành của ngài, dưới tấm mạng Maya. M.E.H.

Tiến sĩ Morgenfruh thân mến. Lâu nay bặt tin. Đây là Herzog, Moses E. Herzog. Hãy tự nhớ lại đi. Chúng ta đã chơi bi-a ở Madison, Wisconsin. Hãy kể thêm với ông ta. Cho đến khi Willie Hoppe đến biểu diễn khiến chúng ta phải xấu hổ. Nhà nghệ sĩ bi-a vĩ đại nhận được sự phục tùng tuyệt đối từ ba trái bi đó, như thể ông ta thì thầm với chúng, chạm nhẹ “cơ” vào chúng, và chúng sẽ rẽ ra rồi lại chạm nhẹ vào nhau. Rồi anh bạn già Morgenfruh với cái đầu hói, cái mũi thanh tú, hóm hỉnh, và khoằm, và vẻ duyên dáng ngoại lai, vỗ tay, lấy hết hơi la lên “Hoan hô”. Morgenfruh chơi piano và làm cho chính mình phát khóc. Helen chơi nhạc Schumann hay hơn nhưng chị ít liều lĩnh hơn. Chị nhíu mày khi nghe bản nhạc đó như thể muốn tỏ ra rằng nó nguy hiểm quá, nhưng chị có thể làm cho nó dịu lại. Tuy vậy, Morgenfruh rên rỉ, ngồi bên bàn phím với cái áo khoác lông thú. Tiếp đó, ông hát theo, và cuối cùng ông khóc - ông xúc động mất tự chủ. Ông là một ông già tuyệt vời, chỉ có phần gian dối, mà ta có thể đòi hỏi bất cứ ai điều gì hơn nữa? Tiến sĩ Morgenfruh thân mến, tri thức mới nhất từ Hẻm núi Olduvai ở Đông Phi§ cho ta cơ sở để cho rằng con người không phải có nguồn gốc từ loài vượn sống bình yên trên cây, mà từ một loài ăn thịt sống trên mặt đất, một loại thú đi săn từng bầy và đập vỡ sọ con mồi bằng một chày gỗ hoặc bằng một khúc xương đùi. Nghe không hay chút nào, Morgenfruh nhỉ, với những người lạc quan, với quan điểm đầy hy vọng, khoan dung của bản chất con người. Công trình của Sir Sally Zuckerman§ nghiên cứu các con dã nhẫn ở Vườn thú Luân Đôn, mà ông thường nói đến, đã bị thay thế. Những con dã nhân trong môi trường sống của chúng ít bị kích dục hơn so với những con bị nuôi nhốt. Chắc là sự nuôi nhốt giam hãm, sự buồn chán đã nuôi dưỡng dục tình. Mà cũng có thể là bản năng về lãnh thổ mạnh hơn bản năng về tình dục. Hãy ra ngoài sáng cho người ta trông thấy mình, Morgenfruh. Thỉnh thoảng tôi sẽ thông tin cho ông.

Tuy ở ngoài trời khá nhiều, anh nghĩ mình vẫn còn xanh xao. Có lẽ vì tấm gương trong buồng tắm mà anh soi mỗi buổi sáng đã phản chiếu nhiều màu xanh cây cối. Không, trông anh không được khỏe lắm. Chắc là sự hào hứng đã tiêu hao dữ dội sức lực của anh, anh nghĩ. Và cái mùi thuốc dai dẳng từ băng quấn trên ngực nhắc anh nhớ mình chưa hoàn toàn khỏe mạnh. Sau ngày thứ hai hay thứ ba, anh thôi không còn ngủ trên lầu nữa. Anh không muốn đuổi những con chim cú ra khỏi nhà để lứa chim con phải chết trong cái hốc đèn cũ với sợi xích bằng đồng chập ba. Có những bộ xương tí hon này trong bồn cầu là điều quá thảm. Anh dọn xuống nhà dưới, mang theo vài món đồ cần dùng, một áo đi mưa và mũ đi mưa cũ, đôi ủng đặt mua từ cửa hàng Gokey trên phố Paul - đôi ủng chống rắn cắn, mềm mại, đẹp tuyệt vời; trước đó anh đã quên mình có đôi ủng này. Trong phòng chứa đồ đạc anh còn phát hiện nhiều thứ thú vị nữa, những tấm ảnh của những “ngày hạnh phúc”, các hộp quần áo, những bức thư của Madeleine, hàng xấp chi phiếu đã hủy bỏ, các thông báo hôn nhân được khắc họa công phu, và một cuốn sách dạy nấu ăn của Phoebe Gersbach. Tất cả các bức ảnh đều là ảnh của anh. Madeleine bỏ lại những thứ đó, mang những ảnh khác đi. Thật thú vị - thái độ của cô ta. Trong số áo váy bị bỏ lại có những áo váy bà bầu đắt tiền. Các chi phiếu ghi những món tiền rất lớn, nhiều chi phiếu trong số này được thanh toán bằng tiền mặt. Cô ta đã bí mật dành dụm tiền? Anh sẽ không bỏ qua chuyện này cho cô ta. Các thông báo hôn nhân làm anh bật cười: Ông và bà Pontritter gả con gái mình cho ông Moses E. Herzog, Tiến sĩ.

Tại một trong những chiếc tủ anh tìm thấy một chục cuốn sách tiếng Nga bên dưới tấm vải phủ sàn nhà (để chống vãi sơn) của thợ sơn. Shestov, Rozanov - anh khá thích Rozanov, may mắn là ông này viết bằng tiếng Anh. Anh đọc vài trang của Solitaria. Rồi anh nhìn qua tình trạng sơn - những chổi sơn cũ, dung dịch pha sơn, các thùng đựng sơn đã khô. Cá và hộp men, Herzog nghĩ, nếu mình sơn cái đàn piano nhỏ thì sao? Mình có thể gửi nó đến Chicago cho bé June. Con bé thực sự rất thích âm nhạc, về phần Madeleine, cô ả - con chó cái, buộc phải nhận cái đàn khi người ta mang nó đến và đã được trả tiền vận chuyển. Cô ta không thể gửi trả trở lại. Anh thấy màu men xanh có vẻ là đúng, thế là anh không chần chừ tìm cái chổi sơn còn dùng được nhất và bắt đầu công việc trong phòng khách, rất hào hứng. Anh Rozanov thân mến. Anh sơn cái nắp cây đàn piano một cách chăm chú; màu xanh lá nhạt và đẹp, như những trái táo mùa hè. Một chẫn lý lớn lao mà anh nói, không được nghe từ một nhà tiên tri nào cả, rằng cuộc sống riêng tư là trên tất cả. Phổ biến hơn cả tôn giáo. Chân lý cao hơn mặt trời. Linh hồn là sự say mê. “Ta là ngọn lửa thiêu hủy”. Bị sốc với tư tưởng là một niềm vui. Một người đàn ông có thể chịu đựng nghe một người khác nói về mình. Ta không thể tin tưởng vào những kẻ cảm thấy bực dọc về chuyện như thế. Chúa đã mạ vàng toàn thể con người mình. Mình thích như thế, Chúa đã mạ vàng mình toàn bộ. Rất cảm động, người đàn ông này, tuy đôi lúc cực kỳ lỗ mãng và trong đầu đầy ứ những định kiến hung tợn. Nước men phủ đều nhưng có lẽ cần sơn thêm lớp thứ hai, và có thể anh không còn đủ sơn cho lượt sơn này.

Bỏ chổi sơn xuống, anh để cho nắp đàn có thì giờ khô sơn, nghĩ xem sẽ đem cái đàn ra khỏi đây bằng cách nào. Anh sẽ không mong đợi một trong những chiếc xe tải hàng liên bang to tướng leo lên ngọn đồi này. Anh sẽ thuê Tuttle từ trong làng đến với chiếc xe tải nhỏ của anh ta. Tiền thuê chắc phải lên cả trăm đô la, nhưng anh phải làm hết sức cho con mình, và anh không có khó khăn nào về chuyện tiền nong. Anh Will đã cho anh đủ tiền bạc để tiêu qua hết mùa hè. Một kết quả lạ lùng của sự gia tăng hiểu biết về lịch sử là người ta nghĩ sự giảng giải là cần thiết cho sự sống còn. Họ phải giải thích tình trạng của mình. Và nếu cuộc sống không được giải thích là không đáng sống, thì cuộc sống đã được giải thích rồi cũng không thể chịu đựng nổi. Tổng hợp hay làm cho tàn lụi! Có phải đó là một quy luật mới? Nhưng khi ta nhìn thấy những khái niệm kỳ lạ, các ảo giác, các dự phóng, phát ra từ trí óc con người, thì ta lại bắt đầu tin vào mệnh trời. Để sống còn với những sự ngu ngốc này... Dù sao, người trí thức cũng là một kẻ Ly khai. Và một kẻ ly khai có thể xuất hiện với loại tổng hợp nào? Thật may mắn, mình đã không có các phương tiện để chạy cho xa khỏi cuộc sống. Mình vui lòng với điều này. Mình muốn chia sẻ với những người khác, càng nhiều càng tốt mà không phá hủy những năm tháng còn lại của mình sống theo cùng cách này. Herzog cảm thấy nôn nóng mong bắt đầu.

Anh phải lấy nước từ xi-tẹc. Cái bơm đã quá rỉ sét; anh đã mồi nước và bơm bằng tay nhưng chỉ nhọc công vô ích. Xi-tẹc còn đầy nước. Anh dùng xà beng nậy cái nắp bằng sắt và thả cái xô xuống. Nó gây một âm thanh lớn, thả xuống, và ta không thể lấy được nước êm ái hơn ở đâu cả. Nhưng nước này phải được đun sôi. Luôn luôn có một hoặc hai con sóc hay chuột nhắt chết nằm dưới đáy, mặc dù khi múc lên, nước trông có vẻ tinh khiết, nước màu xanh lá cây, tinh khiết.

Anh đến ngồi dưới các gốc cây. Những cây cối của anh. Anh vui thích, nghỉ ngơi ở đây, trên tài sản ở Mỹ của anh đáng giá hai mươi ngàn đô la của vùng nông thôn hẻo lánh và riêng tư. Anh không cảm thấy mình là một địa chủ. Về số tiền hai mươi ngàn đô la, nơi này chắc chắn là không có giá hơn ba hay bốn ngàn. Chẳng ma nào muốn những cái nhà lỗi thời ở chỗ xa xôi tận Berkshires, không phải là một khu vực thời thượng nơi có các lễ hội âm nhạc và khiêu vũ hiện đại, đi săn bằng chó hay những trò màu mè trưởng giả khác. Thậm chí ta không thể truợt tuyết trên những sườn đồi này. Chẳng ai đến đây cả. Anh chỉ có những người láng giềng luống tuổi, lịch sự, đi đứng lảo đảo. Jukes và Kallikaks, đu đưa trên chiếc ghế xích đu trên hiên nhà cho đến khi chết, xem ti vi, thế kỷ 19 đang lặng lẽ chết dần ở nơi hẻo lánh xa xôi này. Ôi, đây là của riêng anh, tổ ấm của anh; những cây vả này của anh, những cây đinh tán, những cây dái ngựa của anh. Những giấc mơ mục ruỗng của anh về sự bình yên. Di sản cho các con anh - một góc trũng của Massachusetts cho Marco, cái đàn piano nhỏ cho bé June đã được người cha cô độc đơn chiếc của bé sơn một màu xanh yêu thương. Điều đó nữa, cũng giống như hầu hết những thứ khác mà anh sẽ có thể làm vá víu. Nhưng ít ra anh sẽ không chết ở đây như có lần anh đã sợ. Vào những mùa hè trước, trong khi đang cắt cỏ, thỉnh thoảng anh nghiêng mình trên máy cắt quá nóng, anh nghĩ nếu thình lình mình đau tim ngã lăn ra chết thì sao nhỉ? Người ta sẽ chôn mình ở đâu? Có lẽ mình nên lấy trước một chỗ cho mình. Dưới cây vân sam chăng? Chỗ đó gần nhà quá.

Bây giờ nghĩ lại nếu lúc đó anh chết Madeleine sẽ hỏa táng anh. Và những lời giải thích này là không thể chịu được, nhưng chúng phải được thực hiện. Trong thế kỷ 17 sự đam mê tìm kiếm chân lý tuyệt đối đã dừng lại để nhân loại có thể biến đổi thế giới. Những thứ gì đó thực tế được thực hiện bằng tư tưởng. Tinh thần cũng trở thành hiện thực. Thoát được gánh nặng theo đuổi những điều tuyệt đối đã làm cho cuộc sống vui thú hơn. Chỉ một tầng lớp nhỏ những người trí thức cuồng tín, các chuyên gia vẫn tiếp tục theo đuổi những điều tuyệt đối này. Nhưng những cuộc cách mạng của chúng ta, gồm cả sự khủng bố hạt nhân, trả lại cho chúng ta các chiều kích siêu hình. Tất cả hành động thực tế đã đạt đến cực điểm này: giờ đây mọi thứ có thể tiêu tùng, nền văn minh, lịch sử, ý nghĩa, thiên nhiên. Mọi thứ! Bây giờ nhớ lại câu hỏi của Kierkegaard.

Kính gửi bác sĩ Waldemar Zozo. Thưa ông, ông là bắc sĩ tâm thần của Hải quân, người đã kiểm tra tôi ở Norfork, bang Virginia vào khoảng năm 1942, và nói tôi chưa trưởng thành một cách bất thường. Tôi biết vậy, nhưng sự khẳng định về mặt chuyên môn khiến tôi rất đau khổ. Trong sự đau khổ tôi non nớt. Tôi có thể dùng tuổi tác của mình cho kinh nghiệm. Lúc bấy giờ tôi cho điều đó là rất nặng nề. Dù sao, tôi bị cho giải ngũ vì bệnh hen suyễn, chứ không phải vì còn trẻ con. Tôi yêu thích Đại Tây Dương. Ôi cái biển dưới chân núi hình mắt lưới vĩ đại. Nhưng sương mù trên biển khiến tôi tắt tiếng, mà đối với một sĩ quan truyền tin thì đó là chấm hết. Tuy vậy, trong phòng khám của ông, tôi ngồi trần truồng, nhợt nhạt, lắng nghe tiếng các thủy thủ tập luyện trong bụi bẩn, nghe ông nói về tính cách của tôi, cảm nhận cấỉ nóng của miền Nam, vặn vẹo hai bàn tay là không thích hợp, tôi đặt tay trên đùi mình.

Từ sự căm giận ban đầu, nhưng về sau vì tôi trở nên thích thú một cách khách quan, tôi theo dõi nghề nghiệp của ông trên các tạp chí. Bài báo của ông Sự băn khoăn ray rứt tồn tại trong vô thức mới đây làm cho tôi nguôi đi. Đó là một công trình thực sự xuất sắc. Tôi hy vọng ông không phiền lòng nếu tôi nói với ông theo cách này. Tôi đang thực sự trong tình trạng tự do bất thường của tâm trí. “Trên những con đường chưa ai đặt chân đến” như Walt Whitman đã đặt ra một cách tuyệt diệu. “Thoát khỏi cuộc sống tự phơi bày...” Ô, đó là một điều tệ hại, cuộc sống tự nó phơi bày, thật là một sự tai hại! Đến một lúc khi mọi đứa con trai lố bịch của Adam muốn trỗi dậy trước những đứa khác với tất cả những điều dị hợm, lệch lạc và nhăn nhó của anh ta, tất cả sự vinh dự của vẻ xấu xí “mèo khen mèo dài đuôi” của anh ta, những chiếc răng nhăn nhở, cái mũi sắc, lý lẽ quanh co điên khùng, nói với những người còn lại - trong một sự đầy ắp tự chăm chút mình mà anh ta diễn giải như sự nhân từ rộng lượng - “Tôi có mặt ở đây để chứng kiến. Tôi phải đến đây làm tấm gương cho các người.” “Ôi trời thần ôi!... Dù sao, đã thoát được khỏi cuộc sống tự nó phơi bày, như Whitman nói, và được những cái miệng thơm tho nói chuyện với mình...” Nhưng đây là một sự kiện còn thích thú hơn nữa. Vào mùa xuân vừa rồi tôi nhận ra ông trong viện Bảo Tàng Nghệ thuật Sơ khai trên đường số 54. Lúc đó chân tôi đau quá! Tôi đã phải bảo Ramona ngồi xuống. Tôi nói với người phụ nữ đi cùng: “Đó không phải là bác sĩ Waldemar Zozo sao?” Tình cờ cô ấy cũng biết ông, và cho tôi biết thông tin về ông: Ông rất giàu có, một nhà sưu tập đồ cổ châu Phi, con gái ông là một ca sĩ nhạc folk, và nhiều chuyện khác. Tôi hiểu sâu sắc tại sao tôi căm ghét ông. Tôi những tưởng mình đã tha thứ cho ông. Như thế chẳng đáng chú ý sao? Nhìn thấy ông, chiếc sơ mi trắng cổ rùa và áo vét dạ tiệc, hàng ria thời vua Edward, đôi môi ẩm ướt, mái tóc chải ngược phủ qua mảng đầu hói, cái bụng teo tóp và đôi mông giống như khỉ đột của ông (già về mặt hóa học!) Tôi vui sướng nhận ra tôi ghét cay ghét đắng ông thế nào. Sự căm ghét đó bật dậy mới toanh trong lòng tôi sau hai mươi hai năm!

lâm trí anh nhảy một bước nhảy kỳ cục. Anh mở một trang sạch sẽ trong cuốn sổ tay lấm lem, và dưới bóng cây anh đào dại đang phân cành bị sâu ăn lá, anh bắt đầu ghi chép cho một bài thơ. Anh sắp sáng tác một bài trường thiên sử thi về côn trùng cho bé June. Nó chưa biết đọc, nhưng có thể là Madeleine cho phép Luke Asphalter mang nó đến công viên Jackson và đọc cho nghe những phần mà anh ta nhận được. Luke biết nhiều về lịch sử tự nhiên. Sự hiểu biết đó cũng sẽ giúp anh ấy thêm. Moses xanh xao với chuyện tào lao cảm động này; đôi mắt nâu của anh nhìn chăm chăm vào mặt đất; anh đứng rùn vai lại, cuốn sổ tay được giữ sau lưng khi anh tìm ý thơ. Anh có thể làm những con kiến thành Troy. Cư dân thành Argo có thể là những người trượt nước. Luke có thể tìm được người đó cho bé, dọc theo bờ của khu đầm phá, nơi người ra dựng những cây cột ngớ ngẩn mang tượng phụ nữ. Bởi vậy, những người trượt nước với những mái tóc như nhung dài mang vòng cườm với oxy lóng lánh. Helen, một con ông bắp cày xinh đẹp. Ông già Priam là một con ve sầu, đang hút nhựa cây từ những chiếc rễ và với cái bụng như chiếc bay thợ hồ tô láng các đường hầm. Và dũng sĩ Achilles là con bọ hung với hai gai nhọn và sức mạnh khủng khiếp, nhưng được định mệnh cho một cuộc sống ngắn ngủi mặc dù là bậc á thần. Ở tại mép nước anh ta khóc với mẹ.

Achilles đã nói như thế.

Và nàng Thetis nghe tiếng anh ta trong bùn lỏng.

Ngồi bên cạnh người cha cổ xưa của nàng

Trong mảnh vụn vinh quang, đủ cho tất cả.

Nhưng dự định này nhanh chóng bị bỏ qua. Đó quả thật chẳng phải một ý kiến hay hớm gì. Vì một lẽ, anh không đủ kiên quyết, anh không bao giờ có thể để tâm vào chuyện đó. Sở thích của anh là rất đỗi lạ lùng, một sự hỗn hợp giữa trí tuệ sáng suốt và sự u buồn, esprit de Tescalier§, những cảm hứng cao nhã, thi ca và lời tào lao chi địa, các ý tưởng, sự nhạy bén trong cảm giác - đi vẩn vơ như thế này, nghe một cách mạnh mẽ nhưng mơ hồ trong âm nhạc, màu tím viền quanh những đối tượng rõ nhất. Trí óc anh như các xi-tẹc nước, nước ngọt thanh khiết được giữ kín bên dưới cái nắp sắt nhưng hoàn toàn không an toàn để uống. Không, anh đang bận để tâm trí vào việc sơn cái đàn piano cho con. Nào! Hãy để cái móng vuốt của trí tưởng tượng cầm lấy cái chổi sơn màu xanh lục. Nào! Nhưng lượt sơn thứ nhất chưa khô, và anh đi lang thang vào rừng, ăn một miếng bánh mì từ cái gói bỏ trong túi áo đi mưa của anh. Anh biết rằng người anh của mình có thể có mặt ở đây bất cứ lúc nào. Anh Will đã bị sự xuất hiện của anh làm xáo trộn. Điều đó là không nhầm lẫn được. Mình nên xem chừng, Herzog nghĩ, người ta bị đẩy đi, và thậm chí có vẻ có chủ ý như thế. Mình đã muốn được chăm sóc. Mình thành thực muốn Emmerich phát hiện mình đang đau ốm. Nhưng mình không có ý định làm như thế - Mình là người có trách nhiệm, trách nhiệm với lý trí. Đây chỉ đơn giản là sự hào hứng nhất thời. Trách nhiệm với các con. Anh lặng lẽ thả bộ vào rừng, nhiều lá cây còn trên cành hay đã rụng, xanh và nâu, đi giữa những gốc cây mục, rong rêu, các đĩa nấm mốc; anh bắt gặp một lối mòn của thợ săn, cũng là lối đi của những con hươu. Anh cảm thấy ở đây khá khỏe khoắn, và tĩnh lặng hơn. Sự yên lặng chấp nhận anh, và thời tiết rực rỡ, cảm giác như anh dễ dàng được mọi thứ chung quanh giữ lại. Trong sự trống rỗng của Chúa, như anh ghi nhận, và làm ngơ trước sự đa dạng rốt ráo của sự kiện, cũng như nhắm mắt làm ngơ với các khoảng cách sau cùng. Hai tỷ năm ánh sáng. Siêu tân tinh.

Ánh sáng rực rỡ hàng ngày, giẫm lên đây Trong sự trống rỗng của Chúa

Anh ghi vội vài dòng cho Ngài.

Trí óc tôi phải đấu tranh để làm cho ý nghĩa được mạch lạc. Tôi không giỏi lắm về chuyện này. Nhưng mong muốn thực hiện ý thích không thể biết được của ta, nhận lấy nó, và ta, mà không có ký hiệu nào cả. Mọi thứ có ý nghĩa mạnh mẽ nhất. Nhất là nếu gạt bỏ mình ra.

Một lần nữa trở lại với những đắn đo thực tế, anh phải rất thận trọng với Will, nói chuyện với anh ấy bằng những điều khoản hết sức cụ thể về những vấn đề cụ thể, như số tài sản này, và có vẻ mặt càng bình thường càng tốt. Nếu mình tỏ ra khôn ngoan sắc sảo, anh ấy sẽ cảnh giác, mình sẽ gặp khó khăn và càng bị ràng buộc. Chẳng ai có thể mang hoài cái vẻ như vậy, ngay cả anh mình cũng thế. Bởi vậy, hãy coi chừng vẻ mặt của mình! Một số dáng vẻ thể hiện bên ngoài nhất định khiến người ta “chợn”, và nhất là vẻ khôn ngoan có thể dẫn ta đi thẳng tới bệnh viện tâm thần. Ta sẽ thấy được điều đó.

Anh nằm xuống gần những cây bồ kết. Chúng nở những bông hoa nhẹ, bé xíu, ngọt ngào - anh rất tiếc đã bỏ lỡ. Anh nhận thấy rằng hai cánh tay anh bỏ sau lưng và hai chân xoạc ra, anh đang nằm như gần một tuần trước đây anh đã nằm trên chiếc sofa nhỏ bẩn thỉu ở New York. Nhưng mới chỉ một tuần - năm ngày thôi sao? Thật không tin được! Anh cảm thấy khác nhau đến thế nào! Tự tin, thậm chí sung sướng trong sự hào hứng, yên ổn của mình. Dần dần chén đắng đã quay trở lại. Sự nghỉ ngơi khỏe khoắn này chỉ là sự khác nhau chốc lát trong lớp vải lót lạ lùng hoặc sợi tơ biến đổi giữa cuộc sống và cái trống không. Cuộc sống mẹ trao cho con là rất kỳ dị, anh muốn nói với mẹ mình, và có lẽ sự chết mà con sẽ thừa hưởng hóa ra sẽ còn lạ lùng phong phú hơn nữa. Đôi lúc con muốn nó gấp gáp lên, mong nó đến sớm. Nhưng con vẫn đang ở phía bên này của sự miên viễn như bao giờ. Thế cũng được, vì con có một số việc nhất định phải làm. Và hy vọng không một tiếng ồn nào. Vài mục đích củ nhất của con xem chừng đã trôi tuột mất rồi. Nhưng mình có những mục đích khác. Cuộc sống trên trái đất này không thể chỉ đơn giản là một bức tranh. Và những lực kinh khủng của mình, kể cả lực ngưỡng mộ và tán dương, các năng lực, kể cả năng lực yêu thương, gây rất nhiều tổn hại, hầu như khiến mình trở thành một tên đần độn vì thiếu khả năng quản lý chúng. Có thể là mình không trở thành một kẻ điên rồ vô vọng kinh khủng như mọi người, như mẹ, như chính mình đã nghi ngờ. Đồng thời, để gạt bỏ những nỗi dày vò dai dẳng nhất định. Để gạt bỏ tính hiếu động thái quá của khuôn mặt hiếu động này. Nhưng thay vì đưa nó ra dưới ánh sáng mặt trời, mình muốn gửi nó cho mẹ, và nhiều người khác, ước vọng yêu thương nhất đang có trong lòng mình. Đây là cách duy nhất mình phải vươn đến - đến nơi không thể nào lĩnh hội được. Mình chỉ có thể cầu nguyện với nó. Đó là... Hòa bình!

Trong hai ngày tiếp theo - hay ba ngày? - Herzog không làm gì hết ngoài việc gửi thư từ và viết bài hát, thánh thi, và những lời phát biểu, viết thành lời những gì anh thường nghĩ, nhưng vì lý do về hình thức, hoặc thứ gì đó tương tự, luôn luôn bị kìm nén lại. Thỉnh thoảng anh lại sơn cái đàn piano, hay ăn bánh mì và đậu trong bếp, hoặc ngủ trong chiếc võng, anh luôn luôn lấy làm ngạc nhiên nhận ra mình bận bịu như thế nào. Một buổi sáng, anh nhìn vào tờ lịch và cố gắng nghĩ ra hôm nay là ngày bao nhiêu. Đếm thầm, hoặc dò lại ngày và đêm. Hàm râu của anh cho anh biết tốt hơn là bộ óc. Những cọng râu tua tủa dễ chừng bốn ngày chưa cạo, và anh nghĩ tốt hơn hết nên có bộ mặt mày râu nhẵn nhụi khi anh Will đến.

Anh nhóm một bếp lửa, đun một chảo nước, bôi xà phòng giặt màu nâu lên má. Cạo râu sạch sẽ làm anh trông rất đỗi xanh xao. Mặt anh cũng gầy rộc đi. Anh vừa bỏ dao cạo xuống đã nghe tiếng động cơ xe ở dưới chân dốc lối vào. Anh chạy ra vườn chào đón anh mình.

Will đến một mình trên chiếc Cadillac. Chiếc xe tuyệt vời bò lên dốc chầm chậm, bụng chiếc xe cạ vào đá, đè rạp cỏ dại và sậy. Will là một tay lái xe cừ khôi. Anh ta có thể không cao lắm, nhưng trông anh chẳng chút rụt rè, còn về màu mận Ý xinh đẹp của chiếc xe Cadillac thì anh chẳng phải hạng người lo ngại về vài vết trầy xước. Trên chỗ đất bằng phẳng dưới gốc cây du, chiếc xe đứng lại còn nổ máy. Hai luồng hơi như hai chiếc răng nanh của người Tàu thoát ra từ phía sau, và William bước ra khỏi xe, mặt anh ngời lên dưới nắng. Anh đi vào nhà. Moses hăm hở tiến đến. Will phải cảm thấy ra sao? Moses tự hỏi. Chắc là anh ta thất kinh. Làm sao anh ấy có thể cảm thấy khác được?

“Anh Will! Anh khỏe không?” Anh ôm lấy anh mình.

“Chú thế nào, Moses? Chú thấy trong người khỏe không?” Will có thể hành động bảo thủ theo ý mình. Anh không bao giờ che giấu được những cảm xúc thực sự của mình đối với đứa em.

“Em vừa cạo râu. Bao giờ em cạo râu xong trông cũng xanh xao nhợt nhạt, nhưng em khỏe. Em nói thực.”

“Trông chú sút lắm. Có lẽ mất khoảng năm ký lô kể từ hôm chú rời khỏi Chicago. Thế là quá lắm,” Will nói. “Xương sườn chú thế nào.”

“Chẳng đau đớn gì cả.”

“Thế còn cái đầu?”

“Không sao. Em đã nghỉ ngơi. Chị Muriel đâu? Em nghĩ chị cùng đi với anh.”

“Chị đi máy bay. Anh sẽ đón chị ở Boston.”

Will đã biết cách hành xử với sự kiềm chế. Là một người trong dòng họ Herzog, anh có nhiều thứ phải kiềm chế. Moses có thể nhớ một thời khi Willie cũng hay biểu lộ tính tình, đam mê, hồ hởi, dễ bốc giận, quăng ném đồ vật xuống đất. Chỉ một lần - này, anh đã ném cái gì nhỉ? Một cái bàn chải! Vậy đó. Chiếc bàn chải giày cũ của Nga. Anh ném nó xuống sàn nhà mạnh đến nỗi cái lưng đánh vẹc ni của nó bong ra, bên dưới là những mũi kim may, chỉ may ngày xưa có vuốt sáp, có lẽ cả sợi gân nữa. Nhưng đó là chuyện lâu rồi. Dễ chừng ba mươi lăm năm rồi. Và cái đó biến đi đâu rồi, sự phẫn nộ của cậu Willie Herzog ấy? Người anh thân yêu của mình? Trong một sự cân bằng nhất định và sự hài hước lặng lẽ, một phần là sự đúng mực, phần khác (có thể) là sự làm việc cực nhọc. Những sự bùng nổ đã trở thành sự ngầm giữ lại bên trong, và từng chút một ánh sáng đã soi vào nơi tăm tối ngày xưa. Không thành vấn đề. Nhìn thấy Will đã khởi động tình yêu thương của Moses dành cho anh. Trông Will mỏi mệt và nhăn nheo; anh đã chạy xe trên đường trong một thời gian khá lâu, anh cần có chút gì để ăn, và nghỉ ngơi. Anh ấy phải đi xa xôi như vậy là vì quan tầm đến em mình. Và anh thật tế nhị khi không mang theo vợ.

“Đi đường mệt không anh Will? Anh đói không? Em mở một hộp cá anh ăn nhé?”

“Chính chú mới có vẻ chưa ăn gì. Anh đã có ăn chút đỉnh dọc đường rồi.”

“Thế thì anh ngồi nghỉ một chút.” Moses đưa anh đến chiếc ghế nằm. “Khi em sửa sang lại thì nơi này cũng đẹp lắm.”

“Ngôi nhà này đây hả? Không, anh không muốn ngồi, cám ơn chú. Anh thích đi vòng quanh xem. Ta đi xem nào.”

“Phải, đây là ngôi nhà nổi tiếng, ngôi nhà hạnh phúc,” Moses nói, nhưng anh thêm: “Sự thực là em đã sống hạnh phúc ở đây. Không bội ơn với nơi này chút nào cả.”

“Ngôi nhà có vẻ được xây dựng chắc chắn đây.”

“Từ quan điểm của người xây dựng, ngôi nhà rất tuyệt. Hãy tưởng tượng xem ngày nay làm một ngôi nhà như thế này tốn kém bao nhiêu. Nền móng có thể chịu đựng được tòa nhà Empire State§. Và để em chỉ anh xem những cây đà bằng gỗ dái ngựa bào chuốt bằng tay. Mộng và lỗ mộng cũ. Không dùng một chút sắt thép nào cả.”

“Chắc là khó sưởi ấm.”

“Không khó lắm đâu. Điện chạy trong chân tường.”

“Anh ước gì anh bán điện cho ngôi nhà của chú. Chắc là giàu to... Nhưng chỗ này đẹp. Anh xác nhận với chú như thế. Những cây cối này tốt lắm. Chú có bao nhiêu mẫu đất?”

“Bốn mươi. Nhưng bao quanh là các nông trại bỏ hoang. Trong vòng hai dặm không có người ở.”

“Ồ... Thế có tốt không?”

“Rất riêng tư. Em có ý nói về điểm này.”

“Còn thuế của chú thì sao?”

“Khoảng trăm tám sáu. Không bao giờ đến trăm chín mươi.”

“Còn tiền vay ngân hàng?”

“Chỉ là một số tiền nhỏ thôi. Trả cả vốn lẫn lãi hàng năm là hai trăm năm chục.”

“Tốt lắm,” Will nói với vẻ ưng thuận. “Nhưng chú nói anh nghe xem, chú đã bỏ vào đây bao nhiêu tiền, Moses?”

“Em chưa bao giờ tính tổng cộng thử bao nhiêu. Em cho là hai mươi ngàn. Hơn nửa số đó là dành vào việc tu bổ.”

Will gật đâu. Hai tay khoanh lại, anh ngước nhìn cấu trúc ngôi nhà với vẻ mặt có phần không ưng ý - anh cũng có tính đặc biệt di truyền này. Chỉ đôi mắt anh sắc sảo một cách lặng lẽ và kiên quyết, không chút mơ mộng. Tuy vậy, Moses không chút khó khăn hiểu Will đang nghĩ gì.

Anh tự nói với mình bằng tiếng Yiddish. In drerd aufn deck. Xa xôi hẻo lánh quá. Ở cái nơi chó ăn đá gà ăn sỏi.

“Bản thân ngôi nhà này là một tài sản tốt. Có thể là một sự đầu tư khá hợp lý vào đây. Dĩ nhiên, vị trí này hơi có chút đặc biệt. Ludeyville không được ghi vào bản đồ.”

“Vâng, không có trên bản đồ Esso,” Moses thừa nhận. “Tất nhiên là tiểu bang Massachusetts biết nó ở đâu.”

Cả hai anh em mỉm cười nhẹ mà không nhìn nhau.

“Ta xem phần nội thất đi,” Will nói.

Moses giới thiệu với anh một vòng trong nhà, bắt đầu từ trong bếp. “Cần được thông gió.”

“Hơi có mùi mốc. Nhưng nhà đẹp. Vôi vữa trong tình trạng tuyệt hảo.”

“Chú cần một con mèo để canh phòng lũ chuột rừng. Chúng vào đây trú đông. Chú thích chúng nhưng chúng gặm nhấm mọi thứ. Thậm chí chúng gặm cả gáy sách. Dường như chúng thích hồ dán sách. Và sáp. Paraffin. Kẹo bánh. Bất cứ thứ gì như thế.”

Will tỏ ra hết sức lịch sự. Anh không đối đầu với em trai một cách khắt khe với những điều cơ bản như Shura. Nơi Will có một sự ngọt ngào tao nhã nhất định. Chị Helen cũng vậy. Shura thì sẽ nói: “Chú thật là ngốc, trút bao nhiêu là tiền bạc vào cái chuồng ngựa cũ này.” Cái cung cách của Shura đơn giản là như thế. Dù vậy Moses yêu tất cả các anh chị mình.

“Còn cấp nước thì sao?” Will hỏi.

“Chảy tự nhiên từ suối. Bọn em còn có hai giếng cũ nữa. Một giếng bị hỏng vì dầu lửa. Không biết ai đã để một thùng đầy dầu lửa rỉ ra ngấm xuống đất. Nhưng không việc gì. Anh sẽ không cần đến những cây cam.”

“Nghĩa là sao?”

“Có nghĩa là tại điện Versailles vua Louis XIV trồng cam vì phân của triều đình ông ta thải ra làm không khí thối um.”

“Có học có hành mới hay nhỉ,” Will nói.

“Ý anh là có vẻ mô phạm,” Moses nói. Anh nói với rất nhiều thận trọng, đặc biết cố gắng tạo một ấn tượng về sự hoàn toàn bình thường nhất. Chuyện Will đang quan sát anh - Will, con người trở nên dè dặt và tinh ý nhất trong dòng họ Herzog, là rất mộc mạc chất phác ai nhìn vào cũng thấy. Moses nghĩ mình có thể chịu đựng sự soi mói của ông anh. Hai cái má vừa cạo râu, hốc hác của anh chống lại anh; ngôi nhà cũng vậy (những bộ xương trong bồn cầu, những con chim non trong hốc đèn, chiếc piano sơn dở, những mẩu đồ ăn thừa, cái không khí trong ngôi nhà có người vợ bỏ đi) chuyến đi Chicago đầy cảm hứng của anh cũng tệ hại nữa. Thật tệ.

Cũng chắc là rất dễ nhận thấy anh đang trong trạng thái quá bất thường, đôi mắt mở to với tâm trạng sôi nổi phấn khích, mạch anh đập rất nhanh có thể nhìn thấy được trong mống mắt nở lớn. Tại sao mình lại là một nhân vật hồi hộp tim đập thình thịch như vậy... Nhưng mình như vậy, mình là như vậy và tre già rồi không uốn được nữa. Bản thân mình là như thế, sẽ tiếp tục là như thế. Mà tại sao lại phải chống lại nó chứ? Sự thăng bằng của mình là từ sự không ổn định. Không tổ chức, hay không có gan, như những người khác. Khó quá, nhưng nó là vậy đó. Về những khoản này, ngay cả mình cũng hiểu rõ những điều nhất định. Có lẽ cách duy nhất mình có thể làm được. Ở bầu thì tròn ở ống thì dài thôi.

“Anh thấy chú đang sơn cái đàn piano này.”

“Cho bé June,” Herzog nói. “Một món quà. Cho con bé một sự ngạc nhiên.”

“Sao?” Will cười to.” Chú định gửi cái đàn này đi từ đây? Sẽ phải trả hai trăm đô tiền chuyên chở. Rồi nó còn được chỉnh sửa, được lên dây. Đây có phải là một cây piano lừng lẫy gì không?”

“Madeleine mua nó ở chỗ đấu giá với giá hai mươi lăm đô la.”

“Hãy nghe lời khuyên của anh, Moses, chú có thể mua một cái piano cũ còn ngon lành ngay ở Chicago, tại một cửa hàng bán đồ cũ. Ở đó có khối cái đàn cũ như thế này.”

“Vậy à? Chỉ là em thích cái màu này.” Màu xanh chim vẹt, màu xanh trái táo này, màu đặc biệt của Ludeyville. Mắt Moses tập trung vào công việc của mình với sự kiên trì hứng thú nhất định. Anh đang gần đến chỗ nổi hứng không che giấu và có thể bung ra một điều kỳ cục gì đó. Anh không thể để xảy ra điều này. Dù bất cứ tình huống ra sao, anh cũng không được bật thốt một lời nào có thể bị coi là phi lý. Sự việc đã không thuận lợi gì cho lắm. Anh đưa mắt ra khỏi chiếc đàn piano nhìn vào cái bóng râm lộ rõ trong vườn và cố gắng tỏ ra cũng rõ ràng như thế. Anh nghe theo ý của anh trai mình. “Thôi được, chuyến đi sắp tới em sẽ mua cho bé một cái piano.”

“Chú có ở đây một ngôi nhà mùa hè rất tuyệt,” Will nói. “Hơi vắng vẻ hiu quạnh, nhưng xinh xắn dễ thương. Nếu chú có thể dọn dẹp sạch sẽ.”

“Ở đây có thể rất thú vị. Nhưng anh biết đó, chúng ta có thể biến nơi này thành điểm nghỉ dưỡng mùa hè. Cho cả dòng họ. Mỗi người bỏ vào đây một ít tiền, cắt tỉa cây cối. Xây một hồ tắm.”

“Đúng vậy. Chú biết là Helen rất ghét đi đây đi đó. Và Shura đúng là mẫu người sẽ đến đây, nơi không có ngựa đua, hay bài bạc, hay các ông trùm, hay gái gú.”

“Có những cuộc đua ngựa tại Hội chợ Barrington... Không, em cũng cho đó không phải là một ý tưởng hay. A, có lẽ chúng ta sẽ biến nó thành một nhà dưỡng lão. Hay chuyển nó đến một địa điểm khác.”

“Không đáng phải làm vậy. Anh đã nhìn thấy những tòa nhà lớn bị phá bỏ để giải tỏa khu ổ chuột, hoặc để xây dựng đường cao tốc. Nhà này không đáng được tháo dỡ. Chú không thể cho thuê được sao?”

Herzog lặng lẽ cười nhăn nhở, chăm chăm nhìn Will với sự hài hước châm chọc.

“Được rồi, Moses, một đề nghị duy nhất nữa là chú bán nó đi. Chú sẽ không lấy lại được khoản tiền đã bỏ vào đây.”

“Em có thể đi làm và trở nên giàu có. Kiếm bộn bạc để giữ lại ngôi nhà này.”

“Phải,” Will đáp. “Có thể lắm,” anh nhỏ nhẹ nói với em trai.

“Em lâm vào một tình thế thật kỳ cục, phải không anh Will?” Moses nói. “Đối với em. Đối với chúng ta - ý em là đối với dòng họ Herzog. Dường như một điều kỳ lạ là rốt cuộc chúng ta khác ý nhau. Ở cái nơi xanh tốt dễ thương này... Anh lo lắng cho em, em biết.”

Will bực bội nhưng kiềm chế, một trong những khuôn mặt được nhiều người quen thuộc nhất và được yêu thương lâu dài nhất, nhìn em trai một cách không thể nào nhầm lẫn được. “Dĩ nhiên là anh lo cho chú. Helen cũng lo.”

“Được rồi, anh không nên đau buồn về em. Em đang trong tình thế khó khăn, nhưng không phải trong tình thế khốn quẫn. Giá như biết có cái nút ở đâu, em sẽ bấm nút mở lòng em ra cho anh xem. Anh không có lý do gì để buồn bực vì em. Lạy Chúa, em sắp khóc đây, anh Will. Sự việc đó đã xảy ra như thế nào? Em sẽ không làm chuyện đó. Đó chỉ là do tình yêu - hoặc một cái gì đó ập tới như tình yêu. Có thể đó là tình yêu. Em không đủ sức để từ chối. Em không muốn anh nghĩ sai điều gì về em.”

“Tại sao anh phải nghĩ sai về chú, Moses?” Will nói nhỏ nhẹ. “Anh còn dành tình cảm sâu sắc cho chú nữa. Anh cảm nhận cách làm của chú. Chỉ vì anh là một nhà thầu xây dựng không có nghĩa là anh không hiểu ý chú. Anh không đến đây để làm điều gì tổn thương cho chú. Đúng vậy, Moses. Hãy ngồi xuống ghế đi. Trông chú kiệt sức rồi.”

Moses ngồi xuống chiếc sofa cũ làm dấy lên một lớp bụi khi anh chạm đến nó.

“Anh muốn thấy chú bớt bị kích động. Chú phải ăn ngủ đầy đủ. Có lẽ cần có ít thuốc men. cần tịnh dưỡng vài ngày trong bệnh viện, đừng lo lắng gì.”

“Anh Will, em chỉ bức xúc quá thôi, chứ chẳng đau ốm gì. Em không muốn bị coi như kẻ điên khùng. Em rất biết ơn anh đã đến.” Anh ngồi lặng lẽ và cứng cỏi, kiên quyết kìm nén cảm giác nôn nao muốn chảy nước mắt. Giọng anh lạc đi.

“Hãy thong thả nghỉ ngơi,” Will nói.

“Em...” Herzog đã trấn tĩnh và anh nói rõ: “Em muốn nói thẳng một điều. Em không muốn nương tựa vào anh chỉ vì mềm yếu, hay vì em không thể tự lo liệu được. Em cũng không phiền hà việc nghỉ ngơi ít ngày trong một bệnh viện. Nếu anh và chị Helen quyết định như thế, em không thấy có lý do gì để phản đối. Chăn gối sạch sẽ, tắm ngâm mình một phát, và một ít thức ăn nóng sốt. Ngủ. Thế là sướng rồi. Nhưng chỉ vài ngày thôi. Em phải đi thăm Marco trong trại hè vào ngày 16. Đó là Ngày của Cha Mẹ, và thằng bé sẽ mong đợi em vào ngày đó.”

“Phải rồi,” Will nói. “Thế là rất đúng.”

“Chỉ mới đây ở New York, em đã tưởng tượng mình bị đưa vào nhà thương.”

“Chú chỉ nhạy cảm thôi,” người anh trai nói. “Điều chú cần là sự nghỉ ngơi có giám sát. Anh cũng đã nghĩ chuyện đó rồi, cho chính anh. Thỉnh thoảng bọn anh làm theo cách đó. Bây giờ...” - Anh nhìn đồng hồ - “anh đã yêu cầu bác sĩ của anh gọi điện thoại cho một bệnh viện địa phương. Ở Pittsfield.”

Will vừa dứt lời, Moses nhổm người lên trên sofa. Anh không tìm được lời nào để nói. Anh chỉ lắc đầu từ chối.

Thấy vậy, Will cũng đổi sắc mặt. Dường như anh nghĩ mình đã nói ra từ bệnh viện quá đột ngột, mà đáng lẽ anh nên từ từ, rào đón đã.

“Không,” Moses đáp, vẫn lắc đầu. “Dứt khoát là không.”

Lúc này Will im lặng, vẫn với vẻ đau khổ của một người đã phạm một sai lầm về sự khôn khéo. Moses có thể dễ dàng tưởng tượng Will đã nói gì với chị Helen sau khi anh đóng tiền bảo lãnh chuộc anh ra, và sự trao đổi ý kiến của họ về anh thật đáng ngại (“Chúng ta nên làm gì? Moses thật đáng thương - có thể chuyện này khiến chú ấy điên mất. ít nhất chúng ta nên có một ý kiến chuyên môn về chú ấy”) Helen rất xuất sắc về ý kiến chuyên môn. Chị ấy nói “ỳ kiến chuyên môn” với sự trân trọng luôn luôn khiến Moses thấy vui thích. Và thế là họ tìm đến vị bác sĩ nội khoa của Will, kín đáo yêu cầu ông ta thu xếp gì đó trong khu vực Berkshires. “Nhưng anh nghĩ chúng ta đã đồng ý với nhau rồi.” Will nói.

“Không đâu, anh Will. Không có chuyện bệnh viện gì đâu. Em biết anh và chị Helen đang làm những gì một người anh, một người chị cần làm. Và em được dẫn dụ đi theo anh chị. Với một người như em, đó là một ý tưởng rất hấp dẫn. Nghỉ ngơi có giám sát,”

“Mà tại sao không? Giá như anh nhìn thấy có chút cải thiện nào nơi chú thì anh đã không đề cập đến chuyện đó,” Will nói. “Nhưng hãy nhìn chú xem.”

“Em biết,” Moses nói. “Nhưng ngay khi em bắt đầu có đôi chút hợp lý thì anh muốn giao em cho một ông bác sĩ tâm thần. Đó là ông bác sĩ tâm thần mà anh và chị Helen đã có sẵn trong đầu phải không?”

Will im lặng, tự vấn mình. Rồi anh thở dài nói: “Trong chuyện đó có gì tai hại đâu?”

“Chuyện em có nhiều vợ, các con cái, tới ở một nơi như thế này thì có gì khó coi hơn chuyện bố mình đã phải đi buôn rượu lậu? Chúng ta chẳng bao giờ nghĩ bố điên.” Moses bắt đầu mỉm cười. “...Anh có nhớ không, anh Will - Bố đã in những cái nhãn giả: White Horse, Johnnie Walker, Haig and Haig, và chúng ta ngồi bên bàn với lọ hồ dán, còn bố vung vẩy những cái nhãn đó vừa hỏi: ‘Nào, các con, hôm nay chúng ta nên làm thứ gì?’ Và chúng ta la lên: ‘White Horse’, ‘Teacher’s’. Rồi cái lò lửa than đang nóng. Nó thả xuống những cục than hồng như những chiếc răng đỏ trong tro. Bố có những cái chai màu xanh lục đậm xinh đẹp. Bây giờ người ta không làm thủy tinh như thế, theo các hình dạng như thế nữa. Loại em thích là White Horse.”

Will cười khẽ.

“Nằm viện thì cũng tốt thôi,” Herzog nói. “Nhưng đó chỉ là điều không đúng. Đã đến lúc em thôi lao động với thứ chết tiệt này - Em nghĩ, em nhận ra sự việc, em nhìn thấy chính xác thứ mình phải tránh. Thế rồi, bỗng dưng em nằm vào giường với chính thứ đó, và giao hoan với nó. Như với Madeleine. Cô ta có vẻ đã thỏa mãn một nhu cầu đặc biệt.”

“Chú nhận ra điều đó như thế nào, Moses?” Will đến sofa ngồi xuống cạnh em trai.

“Một nhu cầu rất đặc biệt. Em không biết nó là gì. Cô ta mang ý thức hệ vào cuộc sống của em. Điều gì đó có quan hệ với tai ương. Dù sao, đó là một thời đại của ý thức hệ. Có lẽ cô ta sẽ không làm cha của bất cứ ai cô ta thích.”

Will mỉm cười với cách nói của Moses. “Nhưng bây giờ chú định làm gì ở đây?”

“Có thể là em tiếp tục ở đây. Em không ở cách xa trại của Marco. Phải. Vậy đó. Nếu Daisy bằng lòng, tháng tới em sẽ đưa cháu về đây. Điều mà em sẽ làm là nếu anh sẽ đưa em và cái xe đạp của em vào tới Ludeyville, em sẽ có đèn điện và điện thoại cũng bật lên được. Tuttle sẽ đến và cắt cỏ chỗ này. Có thể là vợ của Tuttle sẽ dọn dẹp sạch sẽ cho em. Đó là những thứ em sẽ làm.” Anh đứng lên. “Em sẽ cho nước chảy lại, và mua một ít đồ ăn đặc. Nào, anh Will, cho em đi ké đến nhà Tuttle.”

“Tuttle này là ai vậy?”

“Anh ta điều khiển đủ thứ. Anh ta là linh hồn chính của Ludeyville. Một con người cao lớn. Trông bề ngoài anh ta nhút nhát, nhưng đó chỉ là phần hội của sự khôn ngoan. Anh ta là chúa tể của những khu rừng này. Anh ta có thể cho tất cả đèn ở đây sáng lên trong vòng một giờ. Anh ta biết tất cả. Anh ta lấy tiền công rất cao, nhưng rất, rất thẹn thò.”

Khi Will lái xe đến, Tuttle đang đứng cạnh cái bơm ga cổ lỗ, mỏng manh và cao. Gầy và nhăn nheo, lông trên hai cánh tay có buộc dây của anh ta được tẩy màu trắng sữa, anh ta đội một chiếc mũ thợ sơn bằng vải sợi bông và giữa hai chiếc răng giả (để giúp anh ta chống thói quen hút thuốc, như có lần anh ta giải thích với Herzog) anh ta ngậm một cái tăm xỉa răng bằng nhựa. “Tôi biết ông đã về ở đó, ông Herzog,” anh ta nói. “Chào mừng ông trở về.”

“Làm sao cậu biết?”

“Tôi nhìn thấy khói trên ống khói nhà ông, đó là cái trước tiên.”

“Thế à? Còn thứ nhì là cái gì?”

“Ủa, một phụ nữ đã tìm cách gọi cho ông trên điện thoại.”

“Ai vậy?” Will hỏi.

“Một người ở Barrington. Cô ấy có để lại số điện thoại.”

“Chỉ để số thôi à?” Herzog hỏi. “Không có tên à?”

“Cô Harmona hay Armona.”

“Ramona,” Herzog nói. “Cô ấy ở Barrington à?”

“Chú có đợi ai tới à?” Will quay người trên ghế sang em trai,

“Chẳng đợi ai ngoài anh.”

Will muốn biết thêm. “Cô ấy là ai vậy?”

Phần nào miễn cưỡng, và với cái nhìn tránh né, Moses trả lời. “Một quý bà - một phụ nữ.” Thôi, gạt bỏ sự dè dặt - ủa, dù sao anh có nên bối rối về chuyện này không? anh thêm: “Một phụ nữ, một chủ cửa hàng bán hoa, một người bạn ở New York.”

“Chú không gọi lại cho cô ta sao?”

“Dĩ nhiên là có chứ.” Anh quan sát cái mặt trắng trẻo của cô vợ của Tuttle trong cửa hàng tối đang lắng nghe. “Tôi nghĩ là...” anh nói với Tuttle,”... tôi muốn mở lại ngôi nhà. Tôi phải nối lại điện. Có lẽ chị Tuttle sẽ giúp tôi dọn dẹp chút ít.”

“Ồ, tôi nghĩ là cô ấy làm được.”

Cô vợ của Tuttle mang đôi giày chơi tennis, và bên dưới mép váy của cô ta lộ ra đồ lót bên trong. Những móng tay sơn của cô ta bám vàng khói thuốc lá. Trong thời gian Herzog vắng mặt, cô ta đã lên cân nhiều, và anh chú ý vẻ nhăn nhó trên khuôn mặt xinh đẹp của cô ta, vẻ nặng nề của mái tóc đen không chải bới và cái vẻ xa xăm trong đôi mắt xám của co ta, như thể sự phát phì trên cơ thể cô khiến cô có vẻ lừ đừ. Anh biết cô ta nghe những cuộc nói chuyện của anh với Madeleine trên đường dây điện thoại dùng chung nhiều người. Có lẽ cô ta đã nghe tất cả những điều kinh khủng đáng xấu hổ được nói trên điện thoại, nghe những tiếng la lối và tiếng khóc thút thít. Giờ đây anh sắp mời cô ta đến quét dọn trong nhà, dọn giường cho anh. Cô ta với lấy một điếu thuốc đầu lọc, châm thuốc như một người đàn ông, nhìn chăm chăm qua khói thuốc với đôi mắt mơ màng màu xám, và nói: “Ô, tôi nghĩ là được, vâng. Đó là ngày nghỉ của tôi ở khách sạn mới bên xa lộ§. Tôi đang làm bồi phòng trong một khách sạn mới trên xa lộ.”

“Moses!” Ramona gọi, trên điện thoại. “Anh đã nhận được tin nhắn của em. Mừng anh đã về nhà anh. Mọi người ở Barrington nói nếu anh có việc gì cần làm ở Ludeyville thì hãy gọi cho Tuttle.”

“Chào em, Ramona. Em không nhận được điện tín của anh gửi từ Chicago sao?”

“Có, Moses ạ. Anh rất tử tế. Nhưng em không nghĩ anh ở xa lâu, và em có cảm giác nhà anh ở trong vùng thôn quê. Dù sao, em phải thăm mấy người bạn cũ ở Barrington nên em lái xe tới đó luôn.”

“Thật à?” Herzog hỏi. “Hôm nay là thứ mấy vậy?”

Ramona cười. “Thật là cé một không hai. Không lấy làm lạ phụ nữ phát rồ vì anh. Hôm nay là thứ Bảy. Em đang ở lại với Myra và Eduardo Misseli.”

“À, tay chơi violon. Anh chỉ quen biết sơ anh ta tại siêu thị.”

“Anh ấy là một con người duyên dáng. Anh có biết anh ấy đang học làm đàn violon không? Em ở trong xưởng của ảnh suốt buổi sáng. Và em nghĩ em phải đến thăm nhà của Herzog.”

“Anh Will của anh đang ở đây với anh.”

“Ô, tuyệt,” Ramona nói hơi cao giọng. “Anh ấy ở với anh à?”

“Không, anh ấy chỉ đi ngang qua thôi.”

“Em muốn được gặp anh ấy. Gia đình Misseli đang tổ chức một bữa chiêu đãi nhỏ cho em. Sau bữa ăn tối.”

Will đứng bên cạnh buồng điện thoại lắng nghe. Chân thành, lo âu, đôi mắt đen của anh kín đáo nhắc nhở Moses đừng phạm sai lầm nào nữa. Mình không thể hứa chuyện đó, Moses nghĩ. Mình chỉ có thể nói với anh rằng, vào lúc này, mình không định ngã vào tay Ramona hay bất cứ một phụ nữ nào.

Cái nhìn của Will giữ một vẻ quen thuộc, một ánh sáng màu nâu rõ ràng như bất cứ một từ nào.

“Không, cám ơn em,” Herzog nói. “Anh không dự tiệc tùng gì đâu. Anh không thích. Nhưng này, Ramona...”

“Em đến chỗ anh nhé?” Ramona hỏi. “Nói chuyện điện thoại thế này ngố quá. Anh chỉ ở cách chỗ em có tám phút chạy xe thôi mà.”

“À, có lẽ,” Herzog nói. “Dù sao, anh phải xuống Barrington, để mua sắm chút đỉnh, và để bắc lại điện thoại.”

“Ô, anh định ở lâu tại Ludeyville sao?”

“Phải. Marco sẽ đến ở với anh. Đợi anh chút, Ramona.” Herzog bụm tay vào ống điện thoại và hỏi Will: “Anh cho em đi cùng tới Barrington được không?” Dĩ nhiên Will nói được.

Vài phút sau, Ramona mỉm cười đứng đợi. Nàng mặc quần soóc, mang xăng đan đứng cạnh chiếc Mercedes màu đen của mình. Ramona mặc một chiếc áo khoác của người Mexico với cúc áo như những đồng xu bằng đồng. Mái tóc nàng óng ả, và trông nàng hồng hào lộng lẫy. Sự lo lắng trong khoảng khắc khiến nàng hơi mất tự nhiên. “Ramona, đây là anh Will.”

“Ồ, chào ông Herzog. Thật vui được gặp anh trai của Moses.” Tuy cảnh giác về nàng, Will vẫn tỏ ra lịch sự. Anh có cách giao tiếp xã hội gọn gàng và lặng lẽ. Herzog biết ơn anh vì sự lịch sự duyên dáng của anh đối với Ramona. Cái nhìn của Will đầy cảm thông. Anh mỉm cười, nhưng không quá đà. Rõ ràng là anh nhận thấy Ramona hấp dẫn một cách đầy ấn tượng. “Chắc là anh ấy tưởng mình sẽ gặp một con chó,” Herzog nghĩ.

“Ôi, Moses.” Ramona nói, “anh cạo râu làm rách mặt kìa. Quá tệ. Cả hàm anh thật nham nhở.”

“Hả?” Herzog sờ vào hàm mình, không bận tâm lắm.

“Trông ông rất giống em trai ông, ông Herzog. Cùng cái đầu thanh tú, và màu nâu nhẹ của đôi mắt. Ông không ở lại à?”

“Tôi đang trên đường về Boston.”

“Còn em thì phải ra khỏi New York. Berkshires rất tuyệt vời phải không? Trông xanh mướt thế kia!”

Bẫy tình, những tờ báo lá cải từng đăng những tựa bài đen tối như vậy. Ở tuổi ngoài đôi mươi, đúng là Ramona trông giống những con người của tình dục và lố lăng. Nhưng cũng có điều gì đó gây xúc động một cách mãnh liệt về nàng. Nàng vùng vẫy, nàng chiến đấu. Nàng cần có sự can đảm phi thường để giữ được sự thăng bằng này. Làm một người phụ nữ trên cõi đời này, và nắm các vấn đề trong tay mình! Sự can đảm của nàng không được vững vàng. Thỉnh thoảng nó cũng lung lay. Nàng giả vờ tìm gì đó trong ví vì đôi má nàng giật giật. Mùi nước hoa trên hai vai nàng đã chạm vào mũi anh. Và, hầu như luôn luôn, anh nghe thấy sự đáp ứng của giống đực ngu ngốc, lớn lao, sâu thẳm - “cái rụp”. Tiếng kêu gào của dục vọng và sự truyền giống từ trong những chỗ thâm sâu. “Cái rụp”.

“Thế là anh sẽ không đến dự buổi chiêu đãi?” Ramona hỏi. “Và bao giờ em đến thăm nhà anh được?”

“À, anh sắp cho người dọn dẹp đôi chút,” Herzog nói.

“Thế là chúng ta không thể... Sao chúng ta không cùng ăn tối với nhau?” Nàng nói. “Xin mời ông nữa, ông Herzog. Moses có thể nói cho ông biết món tôm sốt remoulade tôi làm rất ngon.”

“Còn hơn thế nữa. Anh chưa bao giờ ăn ở đâu ngon hơn. Nhưng anh Will bận việc của anh ấy, còn em thì đang đi nghỉ. Ramona, không thể để em nấu ăn cho cả ba người được. Sao em không đi ăn ngoài với anh?”

“Ô,” Ramona nói với giọng hào hứng mới. “Anh muốn chiêu đãi em?”

“Ừ, tại sao không? Anh sẽ làm hai phần steak cá kiếm.”

Will nhìn em trai với nụ cười mơ hồ.

“Tuyệt vời. Em sẽ mang theo một chai vang,” Ramona nói.

“Em không cần mang gì đâu. Gặp nhau lúc 6 giờ. Chúng ta sẽ ăn lúc 7 giờ, và em sẽ còn nhiều thì giờ để trở lại với buổi chiêu đãi.”

Ramona nói như hát (một tác động có chủ ý? Moses không thể quyết chắc) với Will: “Vậy, xin tạm biệt ông Herzog. Em hy vọng chúng ta sẽ gặp lại.” Quay người để ngồi vào chiếc Mercedes của mình, nàng đặt tay lên vai Moses trong khoảnh khắc. “Em chờ đợi bữa ăn ngon tối nay.”

Nàng muốn Will nhận thấy sự thân mật của nàng và Moses; Moses thấy không có lý do nào để từ chối cử chỉ này của nàng. Anh áp mặt mình vào mặt nàng.

Khi Ramona đã lái xe đi, Moses nói với Will: “Anh em mình cũng chia tay ở đây nhé. Em có thể đi taxi về nhà. Em không muốn làm anh trễ công việc.”

“Không, không, anh sẽ đưa chú về Ludeyville.”

“Em sẽ vào đây mua con cá kiếm. Vài trái chanh nữa. Bơ, cà phê.”

Khi đến dốc cuối cùng trước Ludeyville, Will nói: “Anh có bỏ chú lại trong những bàn tay tử tế không, Moses?”

“Ý anh là anh đi có yên tâm không? Em nghĩ anh có thể yên tâm, với sự tin tưởng. Ramona không tệ lắm đâu.”

“Tệ? Ý chú là sao? Cô ấy khá cừ khôi. Nhưng Madeleine trước đây cũng thế.”

“Em không bị bỏ rơi vào tay bất cứ ai đâu.”

Với vẻ châm biếm nhẹ nhàng, buồn bã và trìu mến, Will nói: “Amen. Nhưng còn sự mơ tưởng này thì sao? Nàng không có chút ít mộng tưởng nào à?”

“Xuống xe ngay đây, trước nhà Tuttle là được rồi. Họ sẽ chở em trong chiếc xe bán tải, cả xe đạp và mọi thứ. Phải, em nghĩ nàng có một số mơ tưởng, về tình dục. Nàng khá nồng nhiệt về chuyện đó. Nhưng em không bận tâm.”

“Anh sẽ ra ngoài xem cho chắc chắn về các hướng dẫn,” Will nói.

Tuttle nói với Moses, khi hai anh em chậm rãi đi qua mặt anh ta, “Tôi nghĩ điện sẽ vào tới nhà ông trong vài phút nữa.”

“Cám ơn... Này, anh Will, cầm mẩu trắc bá này và nhai thử xem. Có vị rất ngon.”

“Lúc này đừng quyết định gì cả. Chú không được phạm thêm một sai lầm nào.”

“Em vừa mời nàng ăn tối. Chỉ có vậy thôi. Nàng trở lại với buổi chiêu đãi ở nhà Misseli. - Em sẽ không đi với nàng. Ngày mai là Chủ nhật. Nàng có công việc kinh doanh ở New York, nên không thể ở lại đây được. Em không bỏ nhà cửa để theo nàng, mà nàng cũng chẳng theo em, như anh thấy đó.”

“Chú có ảnh hưởng lạ lùng đến nhiều người,” Will nói. “Thôi, tạm biệt, Moses. Có thể là Muriel và anh sẽ ghé lại chú trên đường anh sang miền Tầy.”

“Lúc đó anh sẽ thấy em chẳng có vợ con gì cả.”

“Nếu chú không làm gì tào lao xịt bộp, thì không chuyện gì phải lo. Chú có thể cưới năm cô vợ nữa. Nhưng với cách của chú làm chuyện gì cũng sôi nổi mãnh liệt... Và dùng tài năng của chú làm một sự chọn lựa chết người.”

“Anh Will, anh có thể yên tâm đi mà. Em nói với anh... Em hứa. Không xảy ra chuyện gì như vậy đâu. Không có cơ hội nào như thế đâu. Tạm biệt, và cám ơn anh. Còn về chuyện cái nhà...”

“Anh sẽ suy nghĩ về chuyện đó. Chú có cần tiền không?”

“Không.”

“Chắc không? Chú nói thật chứ? Hãy nhớ là chú đang nói chuyện với anh chú.”

“Em biết đang nói chuyện với ai chứ.” Anh nắm vai Will, và hôn vào má anh. “Tạm biệt anh, anh Will. Rẽ phải tại ngã rẽ đầu tiên khi anh ra khỏi thành phố. Anh sẽ thấy bảng hiệu đường lớn.” Will đi rồi, Moses ngồi bên cây trắc bá đợi vợ của Tuttle, lần đầu tiên anh đưa mắt nhàn nhã nhìn ngôi làng. Ở mọi nơi trên trái đất, mô hình của sự sáng tạo tự nhiên dường như là đại dương. Chắc chắn là các dãy núi trông củng vậy, bóng loáng, chúi xuống và cái màu xanh lơ kiêu kỳ đó. Mà ngay cả các vuông cỏ rời rạc này. Cái điều giữ cho những ngôi nhà gạch này không sụp đổ trên những đợt sóng lớn là tính chất cữ kỹ nội tại của chúng. Mình nghe thấy mùi nó ngáp qua những tấm màn. Mùi của các linh hồn là một trụ đỡ cho những bức tường. Nếu không sự co lại của những ngọn đồi sẽ làm chúng sụp đổ.

“Ở đây, ông có một ngôi nhà cũ tuyệt đẹp, ông Herzog,” cô vợ của Tuttle nói khi cả hai đi lên đồi trong chiếc xe của nàng. Chắc là ông phải tốn khối tiền để sửa sang lại. Ông không dùng nó nữa thì uổng quá.”

“Tôi muốn chùi rửa cái bếp để tôi có thể nấu ăn. Tôi sẽ tìm cho chị những cây chổi, xô, và những thứ chị cần.”

Anh đang lò mò trong kho đồ dạc thì đèn sáng lên. Tuttle là một con người mầu nhiệm, anh nghĩ. Mình bảo anh ta khoảng hai giờ. Chắc là bốn giờ rưỡi, năm...

Cô vợ của Tuttle, một điếu thuốc lá trên môi, đầu buộc khăn rằn. Bên dưới gấu váy của cô ta, đồ mặc ngủ màu hoa đào của cô gần chấm xuống sàn nhà. Trong hầm rượu bằng đá, Herzog tìm thấy công tắc của cái bơm. Ngay tức khắc anh nghe thấy tiếng nước chảy đổ vào thùng áp suất trống. Anh gắn điện vào lò bếp, Anh bật tủ lạnh lên, phải mất một thời gian để làm lạnh. Anh bỗng chợt nghĩ phải ngâm chai rượu vang trong dòng suối cho lạnh. Sau đó, anh cầm lưỡi hái ra phát quang khoảng sân, để Ramona có thể nhìn thấy ngôi nhà khá hơn. Nhưng sau khi anh cắt được một ít vạt cây cỏ, các xương sườn anh bắt đầu đau. Anh thấy không đủ sức khỏe cho loại công việc này. Anh nằm duỗi dài trên chiếc ghế ở bãi cỏ, nhìn về hướng nam. Ngay khi ánh nắng vừa dịu đi, đám chim hoét ẩn sĩ bắt đầu hót, và trong khi chúng cất lên điệu nhạc chói tai đe dọa những kẻ xâm phạm lãnh thổ của chúng, những con chim hoét đen cũng bắt đầu gom lại từng đàn để qua đêm, và nhắm hướng mặt trời lặn chúng sẽ cất mình lên khỏi ngọn cây theo từng đợt, đợt này tiếp theo đợt khác bay thẳng một hơi ba hay bốn dặm về tổ của chúng bên bờ nước.

Thật đúng là để Ramona đến đây khiến anh hơi phiền toái. Nhưng họ sẽ cùng ăn với nhau. Nàng sẽ giúp anh nấu các món ăn. Ăn xong, anh sẽ tiễn nàng ra xe.

Mình sẽ không làm gì để gây thêm những chuyện ly kỳ trong cuộc sống. Chuyện này đã giải quyết êm xuôi rồi mà không có sự trợ giúp đặc biệt nào cả.

Giờ đây, ở bên này, những ngọn đồi không còn mặt trời đã bắt đầu có một màu xanh lơ đậm hơn; còn bên kia những ngọn đồi vẫn còn màu trắng và xanh lục. Bọn chim chóc rất ồn ào.

Dù sao, mình có thể giả vờ là có nhiều chọn lựa không? Tôi nhìn lại chính mình và thấy ngực, đùi, bàn chân - một cái đầu. Cái tổ chức lạ lùng này. Tôi biết nó sẽ chết. Và bên trong - một cái gì đó, một cái gì đó, hạnh phúc... “Ngươi làm ta xúc động”. Điều đó không cho ta được chọn lựa. Một cái gì đó làm nảy sinh xúc cảm mãnh liệt... một cảm giác thiêng liêng, nhưng những trái cam cho ra màu cam, như cỏ cho màu xanh, như những con chim sinh nhiệt. Dường như vài tâm hồn phát ra nhiều tình yêu hơn, và những tâm hồn khác thì ít hơn. Điều đó có ý nghĩa nào không? Có những người nói rằng sản phẩm của những tấm lòng đó là tri thức. “Je sens mon coeur et je connais les hommes.”§ Nhưng tâm trí anh lúc này cũng tự tách mình ra khỏi phần tiếng Pháp của nó. Chắc chắc là mình không thể nói ra cái đó. Mặt mình quá tăm tối, trí óc mình quá hạn hẹp, bản năng mình quá hẹp hòi. Nhưng cường độ này, nó có bất cứ ý nghĩa nào không? Có phải đó là một sự vui sướng ngu ngốc làm cho con vật này, con vật kỳ quái nhất trong tất cả con vật, kêu lên một điều gì đó? Và anh nghĩ sự sáng tạo này là một dấu hiệu, một bằng chứng của sự vĩnh hằng chăng? Và trong lòng anh có điều đó chăng? Nhưng tôi không cãi cọ gì về chuyện đó cả. “Ngươi làm ta xúc động”. Nhưng ta muốn gì, Herzog? Nhưng cái đó là vậy đó - không phải một cái gì đơn độc. Tôi khá hài lòng là như vầy; là như đã được muốn như thế, và trong bao lâu tôi còn tồn tại trong trong cõi nhân sinh này.

Rồi anh nghĩ anh nên có nến cho bữa ăn, vì Ramona thích thế. Trong hộp cầu chì có thể có một hay hai cây nến. Nhưng bây giờ đã tới lúc lấy những chai rượu dưới suối lên. Các nhãn rượu đã bị bong trôi đi mất, nhưng chai đã khá lạnh. Anh cảm thấy khoái trá trong sự sinh động của nước lạnh.

Từ trong rừng về, anh hái vài bông hoa để cắm trên bàn ăn. Anh không biết trong ngăn kéo có cái mở nút chai hay không. Madeleine có mang nó đi Chicago không? À, có thể Ramona có một cái mở nút chai trong xe Mercedes của nàng. Một ý nghĩ không có lý chút nào cả. Nếu không còn cách nào khác thì có thể dùng móng tay. Hoặc ta có thể đập vỡ cổ chai như người ta làm trong các bộ phim cũ. Đồng thời anh bứt đầy một mũ những dây hồng dại, thứ hồng leo quấn vào ống máng nước mưa. Những cái gai còn non nên không làm đau mấy. Bên cạnh xi-tẹc nước có những bông huệ đất màu vàng. Anh lấy luôn một ít bông này, nhưng chúng héo ngay. Và trở lại trong khu vườn lúc này đã khá tối, anh tìm hoa mẫu đơn, có lẽ còn sót lại vài bông. Nhưng rồi anh nhớ ra có lẽ mình đã lầm, và anh ngừng lại, lắng nghe tiếng chổi quét của cô vợ của Tuttle, nhịp điệu của các cọng chổi. Hái hoa ư? Anh đang tư lự, đang rất đáng yêu. Điều đó sẽ được hiểu ra sao? (Anh mỉm cười nhẹ.) Dù vậy, anh chỉ cần hiểu tâm trí anh, và những bông hoa không thể dùng được; không, chúng không thể được dùng để quay lại chống anh. Thế nên anh không ném chúng đi. Anh lại xoay cái mặt tối đen của mình về phía ngôi nhà. Anh đi vòng quanh và vào từ phía mặt tiền, tự hỏi anh có cho thấy thêm bằng chứng nào về sự tỉnh táo của anh ngoài việc từ chối đi bệnh viện. Có lẽ anh sẽ ngừng viết thư. Phải, thực ra đó là điều sẽ đến. Tri thức mà anh đã thực hiện với những lá thư này. Bất cứ thứ gì anh đã trải nghiệm trong những tháng vừa qua, cái bùa mê, dường như đang thực sự trôi qua, thực sự đi qua. Anh đặt cái mũ với những bông hồng và huệ đất trên cái piano sơn dở, anh đi vào phòng mình, một tay cầm các chai rượu như cầm những cái chày vồ của người da đỏ. Bước trên những giấy tờ sách báo, anh đến nằm xuống trên chiếc trường kỷ. Khi duỗi người thở một hơi dài, anh nằm nhìn mép tấm màn bị các dây leo kéo lỏng ra, và lắng nghe tiếng chổi đều đều của cô vợ của Tuttle. Anh muốn bảo cô ta rắc nước trên sàn nhà. Cô ta làm dấy bụi lên nhiều quá. Trong vài phút anh sẽ bảo cô ta: “Rưới nước cho ẩm đã, chị Tuttle. Trong chậu có nước đấy.” Nhưng khoan gọi đã. Vào lúc này anh không có lời nào cho bất cứ ai. Không có gì cả. Không một lời nào.

HẾT

← Martha's Vineyard (Vườn nho của Martha) là một hòn đảo trong Đại Tây Dương, thuộc bang Massachusetts. (Tất cả chú thích trong bản dịch là của dịch giả thêm vào.)

← Tiếng Yiddish là ngôn ngữ cổ của người Do Thái Ashkenaz, được hình thành vào khoảng thế kỷ thứ 9.

← Tác giả chơi chữ từ “trepverter”, trong tiếng Yiddish có nghĩa là lời lẽ trả miếng đối phương mà chỉ về sau ta mới nghĩ ra. Dịch nghĩa đen từ này là “lời lẽ trên cầu thang”.

← Walter Winchell (1897-1972): diễn viên, nhà văn Mỹ.

← Johann Sebastian Bach(1685-1750): nhà soạn nhạc lừng danh người Đức.

← Vua Mithridates VI trị vì xứ Pontus ở miền Bắc Tiểu Á trong khoảng 120-63 TCN, người được mệnh danh là “Vua thuốc độc”.

← Tiếng Ý: được sao hay vậy.

← Gondola là loại thuyền nhỏ đáy bằng chuyên chở du khách ở Venice, nước Ý.

← Nhà ngoại giao, nhà khoa học chính trị kiêm sử gia người Pháp. Tên đầy đủ là Alexis Charles Henri Clérel, (1805-1859), Tử tước xứ Tocqueville, Pháp. Nổi tiếng với các tác phẩm Democracy in America (Nền dân chủ Mỹ) và The Old Regime and the Revolution (Thể chế cũ và Cách mạng).

← Konstantin Sergeievich Stanislavski (1863-1938): diễn viên kiêm đạo diễn sân khấu người Nga, nổi tiếng thế giới về huấn luyện, đào tạo diễn viên và chuẩn bị các buổi diễn đưa đến thành công.

← Đế quốc Byzantine hay Đế quốc Đông La Mã là một đế quốc tồn tại từ năm 330 đến năm 1453, đóng đô ở Constantinopolis. Chiếc mũi Byzantine thường được miêu tả là dài và thon, với sống mũi rất hẹp và đỉnh mũi tròn.

← Tiếng Pháp: Wanda thân yêu [...] Tin vui, chắc em sẽ hài lòng với chuyện này.

← Sir James George Frazer (1854-1941): nhà nhân loại học người Scotland. Được coi là cha đẻ của ngành nhân loại học hiện đại.

← James Squair (1881-?): cầu thủ bóng đá nổi tiếng người Anh.

← Jean-Jacques Rousseau (1712-1778): triết gia Pháp.

← Bá tước Joseph de Maistre (1753-1821): người của công quốc Savoie, là triết gia, nhà văn, luật gia và chính khách bảo thủ.

← Tôm Arnaud là một món tôm được chế biến đặc biệt của riêng nhà hàng Arnaud ở New Orleans bang Louisiana, Mỹ.

← Một vùng miền trung Tây Ban Nha.

← Thành ngữ Tây Ban Nha, nghĩa đen là: Con dao trong nịt tất.

← Sodom: tên một thành phố trong Kinh thánh, bị chúa trời trừng phạt vì tội sa đọa. Dionysus là vị thần chủ trì của rượu và khiêu vũ, kêu gọi cảm xúc và bản năng.

← Orpheus: nhạc sĩ, thi sĩ trong thần thoại Hy Lạp, có thể dùng tiếng nhạc của mình làm mê mẩn mọi loại sinh vật - kể cả đá.

← Tiếng Nga: đỏm dáng.

← Wassily Wassilyevich Kandinsky (1866-1944): họa sĩ, thợ in, nhà lý luận nghệ thuật người Nga.

← 34 inches, gần bằng 86,5 cm.

← Nhà ga xe lửa Pennsylvania (Pennsylvania station) trong thành phố New York.

← Kinh thánh, Matthew 6:25-34.

← Kinh thánh, Luke 6:38.

← Nguyên câu Kinh thánh: But Jesus said, Suffer little children, and forbid them not, to come unto me: for of such is the kingdom of heaven. (Song Đức chúa Jesus phán rằng: Hãy để con trẻ đến cùng ta, đừng ngăn trở; vì nước Đức chúa trời thuộc về những kẻ giống như con trẻ ấy. Matthew 19:14.)

← Tiếng Yiddish: khoa học.

← Tiếng Yiddish: giáo dục.

← Tiếng Yiddish: sự thật.

← Thuốc trị nhiễm trùng đường tiết niệu (trị bệnh lậu).

← Tiếng Pháp: công chúa thân yêu, anh thường xuyên nhớ... Anh nghĩ đến Marszalkowska, trong mù sương.

← Tiếng Pháp: ở đây tất cả đều rối rắm.

← Tiếng Pháp: một chục ngày ở Warszawa - không lâu đâu.

← Tiếng Pháp nói sai giọng: A, đừng chạm vào em. Nguy hiểm lắm!

← Tiếng Pháp: Cơn bệnh nhẹ đã khỏi rồi. (Ý là bệnh lậu Wanda lây cho anh đã được chữa khỏi.)

← Tiếng Pháp: Chẳng nghiêm trọng chút nào.

← Tiếng Pháp: Anh hôn đôi bàn tay nhỏ nhắn này, em nhé.

← Thomas Edmund Dewey (1902-1971): luật sư, chính trị gia người Mỹ, Thống đốc thứ 47 bang New York.

← Georg Simmel (1858-1918): nhà xã hội học kiêm triết gia người Đức.

← Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955): triết gia duy tâm người Pháp vừa là một tu sĩ dòng Tên, đồng thời là nhà cổ sinh vật học và địa chất học có góp phần trong việc phát hiện người vượn Bắc Kinh.

← Alfred North Whitehead (1861-1947): triết gia kiêm nhà toán học người Anh.

← Nguyên tác: “Reality Instructor”, đây là từ Saul Bellow tự sáng chế ra, đùng dể ám chỉ những người tự cho mình đứng trên người khác và dành thời gian “đào tạo” người khác theo triết lý của họ.

← Nguyên văn: “Drive your cart and your plow over the bones of the dead.” Là một câu trong tác phẩm The Marriage of Heaven and Hell (Cuộc hôn nhân của thiến đường và địa ngục) của thi sĩ người Anh William Blake (1757-1827).

← Tức mafia vùng Sicily.

← Nói tắt tên của Madeleine.

← Faust, nhân vật trong một vở kịch cổ điển về huyền thoại Đức, người đã đổi linh hồn minh cho ác quỷ để lấy kiến thức vô tận và lạc thú của trần gian.

← Bowery là tên một con đường và khu phố ở phần phía nam thành phố New York.

← Tên gọi một khu ổ chuột ở thành thị của người vô gia cư và say xỉn, từ này thường dùng ở vùng Bắc Mỹ.

← Hai nhân vật trong chuyện ngụ ngôn về người ăn xin (Lazarus) và ông nhà giàu (Dives) trong sách Phúc âm Luke 16:19-31.

← Fred Hoyle (1915-2001) cùng với Hermann Bondi (1919-2005) và Thomas Gold (1920-2004) là ba nhà thiên văn học kiệt xuất của thế kỷ 20. Ở đây tác giả đề cập việc Hoyle diễn giải thuyết của Thomas Gold (Gold's Pore Theory) về cấu tạo và vận động trong ruột trái đất.

← Marmot, hay groundhog, thường được gọi là sóc đồng cỏ.

← Rachel Louis Carson (1907-1964): nhà động vật học và hải sinh học Hoa Kỳ.

← Thống chế Douglas Haig (1861-1928): sĩ quan cấp cao trong Quân đội Anh quốc. Tuy là một vị tướng tài ba và được dân chúng vì nể, ông phải hứng chịu nhiều sự chỉ trích và được đặt biệt danh là “Đồ tể Haig” vì hai triệu người Anh đã thiệt mạng dưới sự chỉ duy của ông.

← Quân Anh thắng Đức tại mặt trận Flanders ở Bỉ, nhưng với tổn thất khá lớn.

← David Lloyd George (1863 -1945): Thủ tướng Anh trong sáu năm từ năm 1916 đến năm 1922.

← Nguyên tác tiếng Anh “bleeding hearts”, đây là thành ngữ chỉ những người có lòng cảm thông thái quá với những đối tượng bị kết tội, lên án; thường là những người có quan điểm chính trị phóng khoáng.

← Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844-1900): triết gia người Đức.
Alfred North Whitehead (1861-1947): nhà toán học, triết gia Anh.
John Dewey (1859-1952): triết gia, nhà tâm lý học và nhà cải cách giáo dục người Mỹ.

← Pharisse là một giáo phái Do Thái cổ. Trong Kinh thánh viết những tín đồ Pharisse là những người tôn sùng và thi hành nghiêm ngặt các luật lệ tôn giáo và sống tách mình khỏi những người khác.

← Tổ chức Phục quốc Do Thái của Phụ nữ Hoa Kỳ, thành lập năm 1912.

← Martin Buber (1878-1965): nhà triết học Do Thái người Isarel gốc Áo.

← Vladimir Svyatoslavich vĩ đại (khoảng 958-1015): cũng được gọi là Thánh Vladimir xứ Kiev, bản thân ông cải sang đạo Thiên chúa vào năm 987 và ông cũng được coi là người chịu trách nhiệm cải đạo Thiên chúa cho cả nước Nga.

← Tikhon xứ Zadonsk (1724-1783): Giám mục chính thống giáo của Nga, được Giáo hội chính thống giáo phong thánh.

← Tiếng Yiddish: ông anh.

← Tiếng Yiddish: những chuyện tầm phào.

← Tiếng Yiddish: chuyện rình rập bắt thóp.

← Tiếng Yiddish: hay càu nhàu.

← Tiếng Yiddish: nhân vật quan trọng, nhưng ở đây Gersbach nói sai từ “ferimmter”.

← Tiếng Yiddish: nhân vật.

← Ngài và tôi, Giữa Thượng đế và Con Người, Niềm tin Tiên tri, các tác phẩm của triết gia Martin Buber.

← Học giả người Mỹ là bài phát biểu nổi tiếng của nhà tiểu luận, nhà triết học Ralph Waldo Emerson tại Ợuảng trường Harvard, Cambridge, Massachusetts vào ngày 31 tháng Tám, 1837.

← Tướng Gaius Marcius Coriolanus.

← Uoachim da Floris (1135-1202): nhà thần học người Ý và là người sáng lập ra dòng tu viện San Giovanni ở Fiore.

← Thánh Tikhon of Zadonsk thế danh Timofey Savelyevich Sokolov (1724-1783): giám mục của Chính thống giáo Nga được phong thánh.

← Aleksandr Ivanovich Herzen (1812-1870): người được coi là cha đẻ của chủ nghĩa xã hội Nga.

← Một câu trong Kinh thánh - Ecclesiastes 7:6.

← Mikhail Alexandrovich Bakunin (1814-1876): nhà cách mạng Nga, có chủ trương vô chính phủ.

← Pyotr Alexeevich Kropotkin (1842-1921): nhà khoa học, triết gia, nhà cách mạng Nga, ủng hộ chủ nghĩa cộng sản vô chính phủ.

← Renato Poggioli (1907-1963): chuyên gia văn học so sánh người Ý, Giáo sư Đại học Harvard.

← Vasily Vasilievich Rozanov (1856-1919): nhà văn, triết gia Nga trước Cách mạng tháng Mười.

← Vladimir Soloviév (1853-1900): triết gia, nhà thần học, nhà thơ người Nga. Ông là em trai của tiểu thuyết gia lịch sử Vsevolod Soloviév (1849-1903).

← Soloviév trong thời kỳ làm việc ở Bảo tàng Anh quốc đã nằm mơ thấy thiên sứ Trí tuệ Sophia chỉ dẫn mình tới Ai cập, ông tới đó tiếp tục được Sophia báo mộng hãy quay trở về Nga.

← Joseph-Marie, Bá tước de Maistre (1753-1821): triết gia, nhà văn, luật sư và chính khách người Pháp.

← Nữ công tước Eleanor de Aquitaine (1124-1204): Hoàng hậu nước Pháp (1137-1152) và Hoàng hậu nước Anh (1154-1189).

← Heinrich Schliemann (1822-1890): nhà khảo cổ học tiền phong người Đức đã căn cứ vào các vị trí lịch sử đề cập trong thiên anh hùng ca Iliad của thi hào Hy Lạp Homer để khai quật thành công chín lớp di tích thành Troy của Hy Lạp.

← Honoré Gabriel Riqueti, Bá tước de Mirabeau (1749-1791): một trong những nhà lãnh đạo sớm nhất của cuộc Cách mạng Pháp 1789.

← Josephine Tey: bút hiệu của nữ tiểu thuyết gia người Tô Cách Lan Elizabeth Mac Kintosh (1896- 1952).

← Isaac Asimov (1920-1992): nhà văn khoa học viễn tưởng kiêm Giáo sư Đại học người Mỹ.

← Nikolai Berdyaev (1874-1948): nhà triết học chính trị người Nga.

← Thuật ngữ được đưa ra bởi nhà phê bình Ivan Kireyevsky và nhà thần học Aleksey Khomyakov, những thành viên đời đầu của phong trào trí thức Slavophilla tại Nga, nhằm nhấn mạnh nhu cầu hợp tác đoàn kết giữa người và người, hạ thấp tầm quan trọng của chủ nghĩa cá nhân.

← Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865): chính khách, triết gia Pháp, đề xướng thuyết hỗ sinh (mutualism). Người đầu tiên tự gọi mình là “người vô chính phủ”.

← Oswald Spengler (1880-1936): nhà sử học và triết gia lịch sử người Đức.

← Tiếng La tinh: sự nghiên cứu phong cách và nội dung của một tác giả phù hợp với các nguyên tắc của giáo hội để xác định thể loại.

← Paul Valéry (1871-1945): thi sĩ kiêm nhà phê bình văn học Pháp.

← Một lời tiên tri của Thiên chúa giáo trong sách Khải Huyền, cứ mỗi ngàn năm sẽ có sự đổi dời, Chúa Jesus sẽ chủ trì cả thế giới và con người được sống trong nhân nghĩa và hạnh phúc.

← Nguyên văn “and studied it like the plagues of Egypt” (và nghiên cứu như các bệnh dịch Ai cập) Bệnh dịch Ai cập hay mười tai họa mà chúa giáng xuống đầu dân Ai cập, buộc các Pharaoh phải phóng thích những người Do Thái bị họ giam cầm và hành hạ.

← Nền văn học bằng chữ Talmud, một phần truyền thống của người Do Thái. “Dom, sfardeya, kinnim” là “máu, ếch, chấy rận”, ba bệnh dịch đầu tiên giáng xuống Ai cập.

← Thomas Hobbes (1588-1679): triết gia người Anh, người đặt nền móng cho triết lý chính trị hiện đại.

← Leviathan: một quái vật biển, được đề cập trong Kinh thánh của người Do Thái. Trong bụng của Leviathan (in the belly of Leviathan) là một cụm từ ám chỉ việc tồn tại trong một môi trường hết sức to lớn.

← Quan niệm về mối quan hệ thân thích giữa những người sở hữu cùng một vật tổ.

← Jimmy Hoffa (1913-1975): tên thật là James Riddle Hoffa, lãnh đạo công đoàn lao động Mỹ và chủ tịch của Hội Anh em Quốc tế Teamsters (IBT).

← Tức Everett Dirksen (1896-1969): chính khách người Mỹ đại diện cho bang Illinois tại Thượng viện và Hạ viện Mỹ.

← Billings Learned Hand (1872-1961): vị thẩm phán nối tiếng của Mỹ, bênh vực quyền tự do ngôn luận.

← Tiếng Hindi: không gì khác vào đó cả.

← Tiếng Yiddish: một người lĩnh xướng ca đoàn ở giáo đường Do Thái.

← Baruch Spinoza (1632-1677): triết gia người Hà Lan.

← One thought-murder a day keeps the psychiatrist away: tác giả chơi chữ từ thành ngữ An apple a day keeps the doctor away (ăn một quả táo mỗi ngày giúp khỏi gặp bác sĩ).

← Một vị tướng tài của quân đội miền Nam trong cuộc Nội chiến (1861-1864) của Mỹ.

← Một đảo nhỏ của Hy Lạp không có người ở.

← Một di tích lịch sử quốc gia của Mỹ trong cuộc Nội chiến (1861-1864).

← Soren Aabye Kierkegaard, (1813-1855), Triết gia, nhà thần học người Đan Mạch.

← Re-evaluation Counselling: là tổ chức do Harvey Jackins thành lập năm 1950, mục đích là tập luyện phương pháp trị liệu tâm lý/tư vấn dựa trên nền tảng là áp dụng các kỹ thuật trị liệu của Khoa luận giáo vào chủ nghĩa Marx.

← Michel Eyquem de Montaigne (1533-1592): triết gia thời Phục hưng Pháp.

← Blaise Pascal (1623-1662): nhà toán học, vật lý học người Pháp.

← “Bít tất xanh” là cụm từ ám chỉ những phụ nữ trí thức thoát thai từ một phong trào phụ nữ bít tất xanh tại Anh quốc có tính chất giải phóng phụ nữ vào thế kỷ 18, thời phụ nữ nhiều nước Tây phương còn chưa được hưởng giáo dục đại học. Hiện nay từ này ở Mỹ được dùng gọi các nữ sinh viên đại học có lối sống phóng khoáng về tình dục.

← Tiếng Tây Ban Nha: ôi, tuyệt vời.

← Một nhân vật trong tiểu thuyết Trilby của George du Maurier. Svengali quyến rũ, chế ngự Trilby, làm cho nàng trở thành một ca sĩ nổi tiếng để ông ta khai thác quyền lợi cho mình.

← “Gió muốn thổi tới đâu thì thổi, ngươi chỉ nghe tiếng của nó...” Lời trong Kinh thánh. Nguyên câu: Gió muốn thổi đi đâu thì thổi, ngươi chỉ nghe tiếng của nó chớ không thể biết nó từ đâu đến và đi về đâu. Thế nên gió là với mọi người, sinh ra từ chúa Thánh Thần (John 3:8).

← Một loại đá chứa những tinh thể thạch anh lớn, từng được dùng ốp tường mặt tiền nhà.

← Tiếng Pháp (trong nguyên tác): loại người suy nghĩ sáng suốt.

← Christian Johann Heinrich Heine (1797-1856): thi sĩ, nhà phê bình văn học người Đức.

← Maximilien Marie Isidore de Robespierre (1758-1794): một trong những nhà lãnh đạo của Cách mạng Pháp năm 1789. ông xử tử nhiều đối thủ chính trị, và đến lượt ông cũng bị các đối thủ khác xử tử.

← Immanuel Kant (1724-1804): triết gia Đức.

← Johann Gottlieb Fichte (1762-1814): triết gia Đức.

← Pope and Dryden: tác phẩm phê bình văn học của Samuel Johnson. John Dryden (1631-1700), nhà thơ, nhà phê bình văn học hàng đầu của Anh quốc trong thế kỷ 17; Alexander Pope (1688- 1744) nhà thơ trào phúng nổi tiếng của Anh, vào thế kỷ 17-18.

← Tiếng Yiddish: Luận văn về Hội Khoa học Hoàng gia.

← Một phần của câu tiếng La tinh có nghĩa là: Các thần thánh muốn tiêu diệt ai thì làm cho họ điên khùng trước đã. (như câu tiếng Việt: Muốn giết con muông (chó) của ai thì gán cho nó là chó dại).

← Tiếng Yiddish: vân vân.

← Tiếng La tinh: theo ý thích của mình.

← Ám chỉ hai cuốn sách về xã hội học The City (1925) của Robert E. Park & Ernest w. Burgess; và Sociology (1950) của William Fielding Ogburn & Meyer Francis Nimkoff.

← Thomas Ernest Hulme (1883-1917): thi sĩ, triết gia, nhà phê bình văn học người Pháp.

← Bất mãn với tình trạng thi ca Anh thời đó, Hulme đã nêu một đường hướng mới cho thi ca trong cuốn Romanticism and Classicism (chủ nghĩa Lãng mạn và chủ nghĩa Kinh điển), ông nhấn mạnh hình thức nghệ thuật đáng ngưỡng mộ cần mang những phẩm chất nam tính như “ngay thẳng”, “cứng rắn”, và ông khinh thường những hình thức thơ ca “mềm yếu” “ủy mị”, “sến sẩm”...

← Tiếng Pháp: Suy bụng ta ra bụng người, trong tác phẩm Confessions (Lời thú tội) của Rousseau.

← Thomas Hobbes (1588-1679): triết gia người Anh, được coi là cha đẻ của triết học chính trị.

← Sigmund Freud (1856-1939): triết gia người Áo, cha đẻ của ngành Phân tâm học.

← Jean Nicolas Arthur Rimbaud (1854-1891): thi sĩ người Pháp.

← Vincent Willem van Gogh (1853-1890): họa sĩ người Hà Lan.

← Rainer Maria Rilke (1875-1926): thi sĩ, tiểu thuyết gia người Áo.

← Một nơi sang trọng ở bang Miami, Mỹ.

← Tiếng Yiddish: / Một mình, một mình, một mình, một mình / Cô độc như một tảng đá / Với mười ngón tay - một mình.

← Tiếng Yiddish: Đừng giấu tôi vẻ mặt của Người.

← Tiếng Yiddish: cùng uống với tôi một ly vang nào. Đừng giấu tôi vẻ mặt của người”. Người ở đây ám chỉ người pha chế rượu O'Brien.

← Tiếng Yiddish: Đủ rồi.

← Tiếng Yiddish: Nhanh nào, nhanh nào.

← Konstantin Petrovich Pobedonostsev (1827-1907): luật gia, chính khách người Nga, làm cố vấn cho ba đời Sa hoàng.

← số đại biểu ít nhất là mười người nam giới từ mười ba tuổi trở lên mà luật Do Thái đòi hỏi phải có mặt trong các buổi lễ cầu nguyện.

← Tiếng Do Thái: người theo đạo đối nghịch với Do Thái giáo Hasidim.

← Tiếng Yiddish: bà cụ.

← Lời cầu kinh Ma Tovu trong Do Thái giáo, cả câu này đầy đủ là: “Lều trại của Người mới tốt làm sao, hỡi Jacob, nơi ở của Người mới tốt làm sao, hỡi Isarel.”

← Tiếng Do Thái: Cô Helen Herzog... tốt nghiệp loại xuất sắc.

← Loại hợp kim thiếc với vài thứ kim loại khác, có tác dụng chống mài mòn.

← Tiếng Yiddish: Người phục vụ là tôi đây.

← Phần thứ nhì trong sách Talmud, các văn bản cổ về luật pháp và truyền thống Do Thái.

← Reb Zusha (1718-1800): một giáo sĩ Do Thái chính thống và là nhân vật lỗi lạc đời đầu của giáo phái Hasidim.

← Một nhân vật trong kịch kinh điển Do Thái. Herschele Dubrovner là một người Do Thái ngoan đạo bị ác quỷ dụ dỗ sẽ đem đến nhiều công danh, tiền bạc để đổi đời. Cuối vở kịch, Dubrovner nhận ra tội lỗi của mình và treo cổ tự tử.

← Tiếng Yiddish: ở quê nhà.

← Từ mang nghĩa xúc phạm để chỉ người da đen.

← Tiếng Yiddish: bản chất của anh yếu đuối như thế thì ai chịu trách nhiệm thay cho anh chứ.

← Tiếng Yiddish: một nơi khỉ ho cò gáy.

← Tiếng Yiddish: cả bảy người nhà anh đều sung sướng.

← Tiếng Yiddish: người cao quý.

← Tiếng Yiddish: gã bịp bợm.

← Tiếng Pháp: Lazansky - Bánh ngọt hàng tuyển.

← Trường Yeshiva là một tổ chức giáo dục của người Do Thái, dạy kinh văn tôn giáo truyền thống, chủ yếu là kinh Talmud và Torah.

← Tiếng Yiddish: tên cướp.

← Tiếng Yiddish: đầu đảng.

← Tiếng Yiddish: sự khôn ngoan.

← Kinh văn trong sách Tân Ước viết trên giấy da cuộn lại đựng trong một cái hộp treo trên khung cửa của nhiều ngôi nhà của người Do Thái theo luật Do Thái.

← Tiếng Yiddish: Đại bàng Canada.

← Kremenchuk: một thành phố kỹ nghệ quan trọng ở miền trung Ukraine.

← Tiếng Yiddish: con nợ.

← Carmen: một phụ nữ có tâm hồn tự do phóng khoáng, nhân vật chính trong một vở opera cùng tên của nhà soạn nhạc người Pháp Georges Bizet.

← Who's Who (Ai là Ai): sách tham khảo chứa các thông tin chính xác về tiểu sử các nhân vật xuất sắc có nhiều thành tựu lớn.

← Hội Thanh niên công giáo (The Young Men's Christian Association): một tổ chức toàn cầu với sự tham gia của hơn 125 hiệp hội quốc gia. Tổ chức được thành lập vào năm 1844 ở London và đặt mục tiêu áp dụng các nguyên tắc Kitô giáo vào thực tiễn bằng cách phát triển một “cơ thể, tâm trí và tinh thần” lành mạnh.

← Tiếng Pháp: một thiếu phụ Nga trẻ.

← Rượu vang sauterne (chữ không viết hoa) là loại vang trắng ngọt của Mỹ. Loại của Pháp, cũng là vang ngọt nhưng rượu có màu hơi vàng óng, cao cấp hơn, giá cũng cao hơn. Nhãn của hai loại rượu gần giống nhau, nhưng tên rượu của Pháp được viết hoa và có chữ s phía sau: Sauternes.

← Mohammed El-Bakkar (1913-1959): ca sĩ giọng nam cao và là người chỉ huy dàn nhạc, người Ả Rập, rất nổi tiếng.

← Tiếng Pháp: bẩn thỉu, thật bẩn thỉu.

← Tiếng La tinh: tên nữ thần khoái lạc - sự khoái lạc.

← Tiếng La tinh: điều phiền toái

← John Burdon Sanderson Haldane (1892-1964): nhà khoa học người Anh nổi tiếng với công trình nghiên cứu sinh lý học, di truyền học, sinh học tiến hóa và toán học.

← Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955): linh mục dòng Tên người Pháp, nhà nghiên cứu khoa học, nhà cổ sinh vật học, nhà thần học và nhà triết học.

← Tức bài diễn văn Học giả người Mỹ (The American Scholar).

← Một thành phố ở bang Mississippi, Mỹ.

← Nữ thần Ai cập, chủ về sinh sản.

← John Calvin (1509-1564): nhà thần học người Pháp, nhấn mạnh sự toàn năng của chúa và sự cứu rỗi chỉ bằng ân sủng của chúa.

← Học thuyết của Calvin cho rằng Đức chúa trời chọn một số cá nhân đế cứu rỗi mà bất kể đến đức tin hay công việc của họ.

← Thường được gọi là Đại tướng, Dwight David “Ike” Eisenhower (1890-1969) là một vị tướng 5 sao của quân đội Hoa Kỳ. Là Tổng thống thứ 34 (1953-1961) của Hoa Kỳ.

← John Foster Dulles (1888-1959): Ngoại trưởng Mỹ từ 1953 đến 1959, dưới thời Tổng thống Eisenhower.

← Emmett John Hughes (1920-1982): trưởng ban ngoại vụ của Nhà Trắng và là người soạn diễn văn cho Tổng thống Eisenhower.

← Tương truyền, có một người bạn đã khuyên Pascal từ bỏ khoa học để đi theo tôn giáo, với lý do: Xon người chỉ là một cây sậy yếu ớt trước tạo hóa vô biên. Làm sao anh có thể đương đầu nổi với giông tố cuộc đời”. Pascal đã tự tin trả lời: “Đúng, con người chỉ là một cây sậy mềm yếu, nhưng là một cây sậy biết suy nghĩ. Vì thế, nó không bao giờ chịu cho giông tố dập vùi...”

← Tên thân mật của Tướng Eisenhower.

← Bộ Sách Lớn (The Great Books) gồm những sách được cho là nền tảng của văn học và văn hóa Tây phương, có từ 100 đến 150 tác phẩm. Tuy nhiên sinh viên một số ngành ờ đại học Âu và Mỹ có thể được yêu cầu đọc nhiều hơn số sách đó.

← Định luật Gresham phát biểu rằng “Đồng tiền xấu đuổi đồng tiền tốt” (bad money drives out good). Ví dụ có hai đồng tiền cùng mệnh giá đang lưu thông, đồng tiền nào có giá trị hàng hóa cao hơn sẽ dần dần biến mất trên thị trường (vì người ta thu lại để cất giữ). Định luật này từng được biết từ thế kỷ 15, với tên Định luật Copernicus (Copernicus Law). Đến năm 1860, để kỷ niệm Sir

← Làm phó cho Tổng thống Nixon. Sau khi Nixon từ chức vì vụ Watergate, Lyndon lên thay, nhưng không tái ứng cử.

← Jean André Wahl (1888-1974): triết gia Pháp.

← Tiếng Pháp: tư tưởng tốt.

← Văn hào Tolstoy được biết là người không ăn thịt.

← Tiếng Pháp: cô bé da đen nhỏ. (Tiếng Pháp bồi phổ biến trong những người lính Tây Phi từ khoảng năm 1857 đến 1954).

← Tiếng Pháp: em thân yêu, cuộc sống của anh trở thành một cơn ác mộng. Giá như em biết.

← Tiếng Pháp: Moses, coi chừng đấy. Hãy cẩn thận, Moses.

← Tiếng Pháp: Chin-Chin em rửa lưng Moses của em.

← Tiếng Pháp: các cô gái Nhật rất chung thủy. Họ không giống người Mỹ đâu à!

← Tiếng Pháp: anh yêu, em đã chọn được cho mình một cái tạp giề. Thì bà ta hằm hằm tiến đến. Ôi! Bà ấy đen thui! ôi trời! Và to tướng phải biết. Phía sau bà ấy bự chảng. Ngực to. Mà không mặc áo ngực. Toàn bộ như là thác Niagara. Da thịt đen chảy lòng thòng ấy.

← Tiếng Pháp: em đã nói “Không, không thưa bà. Tôi [đến] đây trước? Bà ấy có hai cánh tay như thế này - gồng lên, ôi cái họng to tướng nữa. Lố nhố mấy người trên ban công nhìn. “Không! Tôi đã nói rồi, thưa bà.”

← Tiếng Pháp: A! Anh đang buồn - Thật đẹp!

← Nguyên tác: Hence loathed Melancholy... In dark Cimmerian desert ever dwell. Đây là hai câu thơ trong bài L’Allegro của John Milton.

← Tiếng Pháp: Moses! Em vừa về!

← Tiếng Pháp: thời tiết xấu quá, anh yêu nhỉ?

← Danielle Darrieux (1917-2017): nữ diễn viên sân khấu người Pháp, diễn viên truyền hình và điện ảnh, đồng thời là ca sĩ và vũ công.

← Simone Signoret (1921-1985): một trong những nữ minh tinh màn bạc vĩ đại nhất của Pháp.

← Jean Gabin (1904-1976): nam diễn viên người Pháp từng xuất hiện trong nhiều phim cổ điển như Pépé le Moko, La grande illusion...

← Hyderabad: một bang của Ấn Độ, được thành lập từ cuối thế kỷ 16. Cuối năm 1956, bang này bị chia làm ba, sáp nhập vào lãnh thổ các bang chung quanh. Hiện nay Hyderabad là tên thành phố thủ phủ của bang Telangana.

← Gamal Abdel Nasser Hussein (1918-1970); Tổng thống thứ hai của Ai cập (từ 1956 đến khi bị ám sát chết vào năm 1970).
Sukarno (1901-1970): Tổng thống đầu tiên của Indonesia (từ 1945 đến 1967).

← Pierre Isaac Isidore Mendes-France (1907-1982): đại biểu đảng cấp tiến, Thủ tướng Pháp (1954-1955).

← Một hộp đêm nổi tiếng của New York.

← Tiếng Pháp: Anh là triết gia. Ôi vị triết gia của em. Vị Giáo sư tình yêu của em. Anh là rất quan trọng, em biết điều đó.

← Tiếng Pháp: Oooooo, thật đáng xấu hổ - những chuyện chi lạ kỳ.

← Một foot: bằng 30,48 cm.

← Tiếng Pháp: xấu xí quá.

← Tiếng Pháp: em thích thế.

← Tiếng Pháp: nó ghê tởm quá!

← Tiếng Pháp: còn cái áo khoác đó - em đã trả bao nhiêu tiền anh biết không? Nói em nghe xem.

← Tiếng Pháp: em thích ăn trứng bác chớ, anh yêu? Anh đói chưa?

← Tiếng Pháp: anh thích [đi tắm] chưa?

← Tiếng Pháp: thích - anh thích lắm.

← Tiếng Pháp: anh gầy rồi đây. Anh ăn nằm với ai à?

← Tiếng Pháp: anh sạch sẽ lắm rồi, anh yêu.

← Tiếng Pháp: nhẹ nhàng thôi, anh yêu. ôi! Thong thả. ôi!

← Tiếng Pháp: em không sợ chết, nhưng anh làm cho em đau khổ, Moses.

← Tiếng Pháp: em đau khổ lắm.

← Tiếng Pháp: cô ta là một người độc ác, anh Moses. Em không ghen. Em sẽ ăn nằm với người khác. Anh đã bỏ em rồi. Nhưng cô ta có đôi mắt rất - rất lạnh.

← Louis Leo Holtz, sinh năm 1937, là cựu cầu thủ bóng đá Mỹ, huấn luyện viên và nhà phân tích.

← Barry Morris Goldwater (1909-1998): chính trị gia Mỹ, giữ ghế Thượng nghị sĩ suốt năm nhiệm kỳ, và từng là ứng cử viên Tổng thống vào năm 1964.

← Một khái niệm của triết gia Pháp Jean Wahl, được định nghĩa là: “Mouvement de descente vers le moi et la nature (par opposition à la transascendance)” — (Sự sa sút của bản ngã và tự nhiên (ngược lại sự siêu việt).)

← William Sutton, Jr. (1901-1980): là một tên cướp ngân hàng người Mỹ có biệt tài giả trang nên được đặt biệt danh là Willie “diễn viên”.

← Harry Houdini (1874-1926): nhà ảo thuật kỳ tài người Mỹ gốc Áo - Hung, ông có thể trong nháy mắt mở tất cả các ổ khóa người ta khóa chân tay và trên người ông, kế cả những chiếc còng cảnh sát nổi tiếng “không thể mở được”, ông có màn biểu diễn tự mình biến mất trước mắt công chúng mà cho đến nay, gần một trăm năm sau khi ông qua đời, người ta vẫn chưa tìm hiểu được ông đã làm cách nào.

← Fulton Sheen (1895-1979): giám mục người Mỹ nổi tiếng với các bài rao giảng trên truyền hình và đài phát thanh.

← Erwin Schrodinger (1887-1961): nhà vật lý người Áo với những đóng góp nền tảng cho lý thuyết cơ học lượng tử, tác giả của cuốn sách What is Life? (Sự sống là gì?).

← Trong nhiệt động lực học, entropy nhiệt động lực (hay gọi đơn giản là entropy) ký hiệu là S, là một đơn vị đo nhiệt năng phát tán, hấp thụ khi một hệ vật lý chuyển trạng thái tại một nhiệt độ tuyệt đối xác định.

← Kosher meat: trong các loại thực phẩm Kosher (Kosher foods) dành cho chế độ ăn kiêng, hợp với luật hoặc quy định đặc biệt của người Do Thái.

← Vòng Daisy (Daisy Chain): quần hôn, quan hệ tình dục tập thể, trong đó mỗi người lần lượt quan hệ với người bên cạnh, tạo thành chuỗi vòng.

← Tổ chức nhân đạo được đặt theo tên của Vinobha Bhave, một người ủng hộ bất bạo động và nhân quyền người Ấn Độ.

← Tiếng Hebrew: rửa.

← Tiếng Tây Ban Nha: nâng ly.

← Tiếng Pháp: Ôi triết gia của em – giáo sư tình yêu của em

← Nữ thánh Mary Magdalene: người phụ nữ Do Thái, mà theo các sách Phúc âm, đã theo chúa Jesus đi nhiều nơi, chứng kiến các sự kiện chúa bị đóng đinh, chúa được an táng, và chúa phục sinh.

← Werner Sombart (1863-1941): nhà kinh tế học và xã hội học người Đức.

← Tiếng Pháp: tôi cày xới, tôi gieo hạt, nhưng tôi không thu hoạch.

← Tức W. B. Yeats, ông nói: “Căm ghét là một kiểu 'chịu khổ thụ động' nhưng bất bình là một kiểu vui sướng.”

← Lady Hester Lucy stanhope (1776-1839): nhà du hành thám hiểm người Anh. Bà là người đầu tiên thực hiện công trình khai quật khảo cổ học ở vùng Đất Thánh (nay là Israel) vào thế kỷ 19.

← Nhân vật chính trong series tiểu thuyết Lovejoy của nhà văn Jonathan Gash, một nhà buôn đồ cổ tại East Anglia.

← Tổ chức phụ nữ Phục quốc Do Thái ở Mỹ.

← Câu lạc bộ năm sao dành cho giới thượng lưu ở Chicago, Mỹ.

← Tiếng Pháp: hãy đến đây, trong vòng tay em. Em sẽ cho chàng sô cô la.

← Một nhân vật trong tiểu thuyết trinh thám của Erie Stanley Gardner được dựng thành phim.

← Tiếng Ý: tinh thần minh mẫn trong thân thể tráng kiện.

← Tiếng La tinh: tội lỗi ghê gớm!

← Gaius Valerius Catullus (84 TCN-54 TCN): nhà thơ La tinh nổi tiếng với các bài thơ về tình yêu và hận thù.

← Tiếng Yiddish: mai mối, mục tiêu.

← Herbert Marcuse (1898-1979): người Mỹ gốc Đức, triết gia, nhà xã hội học.

← Norman Oliver Brown (1913-2002): nhà văn, học giả người Mỹ.

← Palestrina (1526-1594) và Monteverdi (1567-1643): hai nhà soạn nhạc người Ý.

← Câu thơ trong bài The world is too much with US của William Wordsworth.

← Tiếng Yiddish: các Thần chết hoặc Thần của bóng tối.

← Paul Tillich (1886-1965): nhà thần học, triết gia người Mỹ gốc Đức.

← Malcolm X (1925-1965): giáo sĩ Hồi giáo, nhà hoạt động nhân quyền người Mỹ da đen.

← Hedda Hopper (1885-1966): nhà báo kiêm nữ diễn viên người Mỹ.

← Ivan IV Vasilyevich (1530-1584): vị Sa hoàng đầu tiên của nước Nga.

← Grigori Yefimovich Rasputin (1869-1916): con người bí ẩn của nước Nga, tự cho mình là đấng thiêng liêng, là bạn của gia đình của Nicholas II, vị Sa hoàng cuối cùng của đế quốc Nga.

← Bá tước Alessandro di Cagliostro (1743-1795): một nhà phiêu lưu người Ý.

← Tiếng Anh: sự bẩn thỉu vào trong tim ngươi.

← Tiếng Anh: cái chết.

← Aida: tên một vở opera bốn màn của Ý.

← Chanukah hay còn gọi là Hanukkah: một lễ hội truyền thống kéo dài tám ngày của dân tộc Do Thái. Hanukkah còn có tên gọi là Lễ hội Ánh sáng.

← Trích từ một bài đồng dao của trẻ con.

← Thẻ vàng (Yellow ticket) là giấy phép cấp cho người hành nghề mãi dâm, có giá trị vừa là thẻ căn cược, thẻ cư trú, vừa là thẻ kiểm tra y tế định kỳ của nghề này.

← Georges Braque (1882-1963): họa sĩ và điêu khắc gia lớn của Pháp trong thế kỷ 20.

← Paul Klee (1879-1940) họa sĩ người Đức gốc Thụy Sĩ.

← Alexander Hamilton (1755 hoặc 1757-1804): chính khách Mỹ, một trong những nhà lập quốc - quốc phụ - của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ.

← Aaron Burr Jr. (1756 -1836): chính khách Mỹ. Phó Tổng thống trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Thomas Jefferson - Vị Tổng thống thứ ba của Hoa Kỳ.

← Oswald Arnold Gottfried Spengler (1880-1936): sử gia kiêm triết gia người Đức, người cho rằng sự hưng vong của các nền văn hóa là theo chu kỳ.

← Trong tác phẩm Sự Sa sút của phương Tây, Spengler coi người Hồi giáo, người Do Thái và Kitô hữu, cũng như các tổ tiên Ba Tư và Semitic của họ, là “nhà chiêm tinh”; Các nền văn hóa Địa Trung Hải cổ đại như Hy Lạp cổ đại và Rome là “người Apollo”; và những người phương Tây hiện đại là “Faustian”.
Theo Spengler, thế giới phương Tây đang kết thúc và chúng ta đang chứng kiến sự sa sút hay “mùa đông” của nền văn minh Faustian.

← Benjamin Disraeli (1804-1881): chính khách Đảng Bảo thủ, hai lần làm Thủ tướng Anh.

← Tiếng Yiddish: Ta chết đây!

← Một thứ trang phục được phụ nữ ngày xưa dùng để buộc thắt quanh bụng tạo cái eo ở giữa thân người như chiếc đồng hồ cát.

← Tiếng Hindi: hân hoan

← Tiếng Ý: Trong giây phút / Nghi lễ của tôi / Tôi đã cười mình / Mà không hay

← Tiếng Pháp: Nhà tư sản Sarah Herzog cùng các con: Alexandre tám tuổi, Héléne chín tuổi và Guillaume ba tuổi, chữ ký của Bá tước Adlerberg, Thống đốc của thành phố St. Petersbourg.

← Tiếng La tinh: ôi ta chết như một nghệ sĩ!

← Tên đầy đủ: Tiberius Caesar Divi Augusti filius Augustus (42 TCN - 37), Hoàng đế thứ hai của La Mã. Ông là người nhân hậu và tính tình buồn bã, khác với Nero thường được coi là bạo chúa.

← Henri-Louis Bergson (1859-1941): triết gia Pháp, ông quan niệm cần phải phân biệt “thời gian toán học” và “thời gian trực cảm” (duration) gắn liền với trực giác, qua đó thời gian có thể nhanh hay chậm, nó khả biến và không hoàn toàn.

← Tiếng Pháp: trái tim có những lý lẽ của nó (lời của nhà bác học Pascal. Nguyên câu thường được trích dẫn: “Le cceura ses raisons que la raison ne connait point -Trái tim có những lý lẽ của nó mà lý trí không sao hiểu được”.

← Martin Heidegger (1889-1976), triết gia người Đức. ông quan niệm một cuộc sống luôn nhận thức về cái chết là một cuộc sống được giải phóng.

← Thomas Edwin Mix (1880-1940): diễn viên đẹp trai, ăn khách của Mỹ thời phim câm.

← Tiếng La tinh: hãy nhớ rằng chúng ta đều phải chết.

← Thơ của thi sĩ, họa sĩ người Anh, William Blake (1757-1827).

← Những câu thơ trong tập The Temple (xuất bản năm 1633) của Giáo sĩ Anh giáo George Herbert (1593-1633).

← Nguyên văn horse pistol, gọi vậy vì loại súng lục báng cong nòng dài này được các tay cao bồi sử dụng từng cặp với bộ hai bao da kết nối nhau được máng qua yên ngựa.

← Truyện kể trong Kinh thánh Tân ước. Một người tên Legion bị ma quỷ ám gặp chúa Jesus, được chúa xua đuổi đám ma quỷ này nhập vào một đàn lợn hai nghìn con đang ăn trong núi. Đàn lợn bèn chạy ra bờ biển, lao đầu từ ghềnh đá xuống biển và chết hết. (Mark 5:1-14)

← Thượng đế đã chết (God is dead): một phát biểu nổi tiếng của triết gia Đức Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844-1900)

← Tiếng Pháp: đức tin mới.

← Tiếng Pháp: Trái bom phía trước.

← Nguyên văn Wasps - ong bắp cày. Tác giả chơi chữ với những chữ tắt của White Anglo-Saxon Protestant (Người Anglo - Saxon da trắng theo đạo Tin Lành.)

← Tiếng Hebrew: mình về đây rồi!

← Mấy câu thơ trích trong bài Ozymandias trong tập The Examiner của thi sĩ lãng mạng người Anh Percy Bysshe Shelley (1792-1822), xuất bản lần đầu tiên năm 1818 tại Luân Đôn.

← Hầu tước xứ Condorcet, tên đầy đủ là Marie Jean Antoine Nicolas de Caritat (1743-1794): triết gia, nhà toán học Pháp.

← Tiếng Tây Ban Nha: kẻ ăn tươi nuốt sống đàn ông.

← Roald Amundsen: nhà thám hiểm người Na Uy dẫn đầu đoàn thám hiểm đầu tiên đến được Nam Cực vào ngày 14/12/1911, năm tuần lễ trước đoàn người Anh của Robert Falcon Scott.

← Cũng được gọi là St. Agatha, một thị trấn trong vùng núi Laurentian, tỉnh bang Quebec, Canada.

← Thuyết cho rằng qua một ngàn năm thì tận thế, chúa sẽ xuất hiện để phán xét loài người.

← Thuyết về Orpheus - Orphism - thực ra là một hình thức tín ngưỡng như tôn giáo phát xuất từ truyền thuyết về người nhạc sĩ huyền thoại Oepheus xuống Âm phủ tìm cứu người vợ của mình nhưng thất bại.

← Thomas Robert Malthus (1766-1834): mục sư, học giả người Anh, cha đẻ của thuyết về nhân mãn.

← Wilhelm Richard Wagner (1813-1883): nhà soạn nhạc người Đức.

← Epicurus: triết gia Hy Lạp cổ đại (khoảng thế kỷ 4 trước CN) chủ trương thụ hưởng sự khoái lạc của cuộc sống bằng cách sống điều độ, đạt được sự hiểu biết về các hoạt động của thế giới và giới hạn dục vọng của con người.

← Tiếng Latinh: Tình yêu định mệnh.

← The Olduvai Gorge: một hẻm núi ỞTanzania, Đông Phi, một trong những di chỉ khảo cổ học quan trọng của ngành khảo cổ về nhân chủng học trên thế giới. Tại đây, trong thế kỷ 20, các nhà khảo cổ học quốc tế đã phát hiện nhiều di cốt hóa thạch của người cổ đại có tuổi đến 1,7 triệu năm.

← Sally Zuckerman (1904-1993): nhà động vật học người Anh, với các tác phẩm nổi tiếng, The Social Life of Monkeys and Apes (Đời sống xã hội của các loài khỉ và dã nhân), From Apes to Warlords (Từ dã nhân đến các Lãnh chúa chiến tranh) và Monkeys Men and Missiles (Khỉ, Người, và Tên lửa).

← Thành ngữ tiếng Pháp: tinh thần cầu thang. (Sau khi nói chuyện gì với ai, người ta đi rồi, hoặc mình đã rời đi rồi nhưng vẫn cứ nghĩ đáng lẽ (lúc đó) mình nên nói thế này, hoặc mình nên nói thế kia.)

← The Empire State Building: tòa nhà 102 tầng, cao trên 443 mét ở New York.

← Nguyên văn tác giả dùng chữ Mortel. Trong một số Từ điển tiếng Anh không có chữ này. (Nó cũng không phải tiếng Pháp, vì trong tiếng Pháp, mortel nghĩa là chết chóc, không phù hợp với nghĩa trong câu), chữ này xuất hiện hai lần nên có lẽ không phải là lỗi in. Đoán chừng đây là dạng ban đầu của chữ Motel - ghép các phần đầu của chữ Mortorway (xa lộ cao tốc) và phần sau của chữ Hotel. Dường như hiện nay chữ Mortel không còn được dùng, và thay bằng Motel-là một loại khách sạn dọc các xa lộ cao tốc dành cho người lái xe đường trường nghỉ lại qua đêm.

← Tiếng Pháp: suy bụng ta ra bụng người.