Hắc Tuấn Mã - Hồi kí của một chú ngựa

Tác giả: Anna Sewell

Phát hành: NXB Kim đồng

Nhà xuất bản Kim Đồng 2021

PHẦN I

1. Ngôi nhà xưa

Nơi đầu tiên tôi nhớ được là một đồng cỏ xinh đẹp bao quanh ao nước trong vắt. Nghiêng nghiêng bên mặt ao là những tán cây rậm rì, ở đầu nước sâu, những bụi cây bấc và hoa súng đua nhau vươn lên. Một bên hàng rào là cánh đồng đã đánh luống thẳng tắp, một bên là cánh cổng vào nhà ông chủ nằm ngay bên vệ đường. Trên đỉnh đồi cỏ, những cây linh sam mọc thành một khu rừng nhỏ, ở vùng trũng xuống, một con suối chảy dọc theo bờ đá dốc.

Khi còn nhỏ, ngày qua ngày, tôi lớn lên bằng sữa mẹ, bởi tôi chưa thể ăn cỏ. Từ khi thức dậy đến lúc đi vào giấc ngủ, tôi luôn theo mẹ như bóng với hình. Khi nóng bức, chúng tôi mượn bóng mát của tán cây bên ao, lúc giá lạnh, mẹ con tôi đã có cái chuồng ấm áp gần khu rừng làm chỗ trú.

Khi tôi bắt đầu ăn được cỏ cũng là lúc mẹ tôi thường đi làm vào ban ngày và trở về vào chiều tối.

Trên đồng cỏ khi ấy ngoài tôi ra còn có sáu con ngựa non, tất cả đều lớn hơn tôi, trong số chúng đã có những con gần cao lớn bằng ngựa trưởng thành. Tôi rất thích chạy đua với chúng; đám chúng tôi thường cùng nhau phi nước đại quanh cánh đồng. Đôi khi cuộc đua khá căng thẳng, vì chúng thường đá và cắn nhau trong lúc chạy.

Một ngày nọ, khi đàn ngựa non bắt đầu đá nhau dữ dội hơn mọi lần, mẹ gọi tôi lại gần mà nói: “Mẹ muốn con chú tâm vào những lời mẹ sắp nói đây. Những con ngựa non sống ở đây tuy rất ngoan, nhưng chúng chỉ là ngựa kéo và tất nhiên là chưa hề được học phép tắc cư xử. Còn con xuất thân trong gia đình danh giá và được dạy dỗ đàng hoàng: Cha con rất được nể trọng trong vùng, ông con đã hai lần giành cúp chiến thắng cuộc đua Newmarket, bà con là bà ngựa dịu dàng, điềm đạm nhất mẹ từng biết, còn về phần mẹ, có lẽ con cũng chưa từng thấy mẹ động chân động tay. Mẹ mong con khi lớn lên cũng sẽ trở thành một chú ngựa hòa nhã và tử tế, không học theo những thói hư tật xấu, làm việc không toan tính, bước đi đĩnh đạc và không bao giờ dùng vũ lực, dù chỉ là khi trêu đùa.”

Tôi chưa khi nào quên lời mẹ dặn; tôi biết mẹ là một bà ngựa thông thái và được ông chủ rất mực yêu quý. Tên mẹ tôi là Nữ Công Tước, nhưng ông thường gọi mẹ là Pet.

Chủ nhân của chúng tôi là một người hiền lành, tốt bụng. Ông chẳng những cho chúng tôi ăn ngon, ngủ ấm mà còn nói với chúng tôi những lời dịu dàng như nói với đàn con. Tất thảy chúng tôi đều dành cho ông một thứ tình cảm trìu mến, đặc biệt là mẹ. Chỉ cần thấy thấp thoáng bóng dáng ông chủ ở phía cổng, mẹ sẽ hí vang lên vui mừng và chạy nước kiệu tới chỗ ông. Ông sẽ vỗ về, vuốt ve mẹ và nói, “Chào cô bạn Pet già, bé con Mực của mày vẫn ngoan chứ?” Thân tôi mang một màu đen tuyền, nên ông ấy gọi tôi là Mực; liền sau đó ông sẽ cho tôi một mẩu bánh mì ngon lành, đôi khi có cả cà rốt cho mẹ. Cả đàn ngựa đều chạy ra đón ông, nhưng tôi nghĩ mẹ con tôi được cưng hơn cả. Những ngày họp chợ, mẹ tôi luôn đưa ông vào thị trấn bằng chiếc xe hai bánh.

Có một gã thợ cày nọ, Dick, thi thoảng vẫn trèo lên hàng rào cánh đồng nhà chúng tôi vặt quả mâm xôi. Khi đã ăn no nê thỏa thích, anh ta sẽ bắt đầu bày trò với đám ngựa non: Ném đá và cành cây để xua chúng tôi chạy. Chúng tôi cứ để mặc anh ta phá phách, bởi chúng tôi có thể chạy rất nhanh; nhưng đôi khi có viên đá ném trúng và làm chúng tôi đau điếng.

Một hôm, anh ta lại chơi trò quen thuộc này mà không biết ông chủ đang ở cánh đồng bên cạnh chứng kiến mọi chuyện. Bất thần, ông nhảy qua hàng rào và tóm lấy tay Dick, cho gã một cái bạt tai khiến gã la lên oai oái trong đau đớn và bất ngờ. Vừa thấy ông chủ, chúng tôi chạy lại gần nghe ngóng.

“Đồ mất dạy!” Ông quát. “Sao mày dám xua lũ ngựa con? Đây không phải lần một, lần hai nhưng đừng hòng giở trò này lần nào nữa. Đây - cầm tiền rồi về mau; đừng bao giờ bén mảng đến nông trại này nữa.” Thế là chúng tôi không bao giờ thấy Dick nữa. Ông lão Daniel coi sóc đàn ngựa cũng là một người dịu dàng như ông chủ, nên chúng tôi sung sướng sống trong cảnh yên bình.

2. Cuộc đi săn

Trước khi tôi lên hai, đã xảy ra một chuyện mà tôi không bao giờ quên được. Khi ấy mới đầu xuân; đêm trước có sương giá và sớm hôm sau một làn sương mù mỏng vẫn còn vương vất khắp khu rừng và đồng cỏ. Đám ngựa non chúng tôi đang nhai cỏ ở phía dưới cánh đồng thì nghe thấy như tiếng chó sủa ở phía xa. Anh bạn lớn nhất trong đám ngựa non ngẩng đầu dậy, dỏng tai nghe ngóng và kêu lên: “Chó săn đấy!” rồi lập tức chạy đi. Mấy đứa chúng tôi cũng chạy theo lên mỏm đất cao, từ đây có thể phóng tầm mắt ra xa, thấy được cả những cánh đồng phía bên kia hàng rào. Mẹ tôi cùng một chú ngựa cưỡi lớn tuổi của ông chủ cũng đứng ngay đó và có vẻ họ biết rõ chuyện gì đang diễn ra.

“Họ tìm thấy thỏ rừng,” mẹ tôi lên tiếng, “và nếu họ chạy theo hướng này, ta sẽ được chứng kiến cuộc đi săn.”

Liền sau đó đàn chó lao tới, giẫm nát cánh đồng lúa mì non ngay cạnh nhà chúng tôi. Tôi chưa từng nghe thấy âm thanh gì như vậy. Họ không sủa, tru lên hay rền rĩ, mà chỉ kêu những tiếng “Dô! Dô ô ô! Dô! Dô ô ô!” vô cùng ồn ã. Kế đến là vài người đàn ông cưỡi ngựa phi nước đại tới, trong số họ có những người mặc áo khoác xanh lá. Bác ngựa già khịt mũi và dõi theo đầy hào hứng, còn bầy ngựa non chúng tôi chỉ muốn được nhập cuộc phi nước đại với họ, nhưng họ đã mau chóng chạy xuống những cánh đồng phía dưới. Ở đây cuộc truy đuổi có vẻ đã dừng lại; đàn chó thôi sủa và bắt đầu tản ra mọi hướng, dí mũi xuống mặt đất đánh hơi.

“Họ để mất dấu rồi,” bác ngựa già nói, “có khi con thỏ sẽ chạy thoát được.”

“Thỏ nào ạ?” Tôi tò mò.

“Ồ! Bác cũng không biết nữa, rất có thể nó sống trong khu rừng của chúng ta; chỉ cần thấy một con thỏ bất kì là đủ để họ bắt đầu đi săn rồi.” Liền sau đó đàn chó lại bắt đầu cất tiếng “Dô! Dô ô ô!” tập hợp rồi lao như tên bắn về phía đồng cỏ, nơi có bờ cao và hàng rào men theo con suối.

“Bây giờ chúng ta sẽ thấy con thỏ.” Mẹ tôi lúc ấy mới nói. Vừa dứt lời thì một con thỏ mặt cắt không còn giọt máu lao qua, hướng thẳng về phía khu rừng. Đàn chó đuổi theo sát, chúng chạy tới bờ suối, nhảy qua dòng nước và lao như những mũi tên qua cánh đồng, theo sau là những gã thợ săn. Chừng sáu đến tám gã đàn ông thúc ngựa nhảy qua con suối, bám sát đàn chó. Con thỏ cố gắng chui qua hàng rào, nhưng không có chỗ để lách; nó quay lại, định bụng chạy ra phía đường nhưng đã quá muộn, đàn chó đã áp sát với những tràng sủa điên cuồng. Chúng tôi nghe thấy một tiếng thét và thế là xong đời con thỏ. Một gã thợ săn phi ngựa tới, xua đàn chó đang chực xé xác con thỏ. Ông ta cầm cái chân đã rách, máu chảy ròng ròng, nhấc xác con thỏ lên trước vẻ mặt hài lòng của những quý ông kia.

Về phần mình, tôi bàng hoàng vì ban đầu không hiểu chuyện gì đang xảy ra cạnh con suối; nhưng khi nhìn lại, đó quả là một cảnh tượng đáng buồn: Hai chú ngựa tuyệt đẹp đã ngã xuống, một đang vật lộn giữa dòng suối, một đang rền rĩ trên bãi cỏ. Một gã thợ săn người dính đầy bùn đang trèo lên bờ, gã còn lại nằm bất động

“Anh ta bị gãy cổ rồi,” mẹ tôi nói.

“Đáng đời lắm,” một con ngựa non đáp lời.

Tôi thầm đồng tình, nhưng mẹ không nghĩ vậy.

“Không,” mẹ nói, “mấy đứa không được nói thế; song quả thật, dù bác đã nhiều tuổi, đã chứng kiến và nghe không ít chuyện, bác vẫn không thể nào hiểu được lí do con người lại yêu thích trò tiêu khiển này tới vậy. Những cuộc đi săn chỉ đem lại thương tích cho chính họ và những chú ngựa cừ khôi, phá tan cánh đồng, tất cả rốt cuộc cũng chỉ vì một con thỏ, cáo hay nai mà vốn dĩ họ có thể dễ dàng bắt được bằng cách khác. Nhưng nói cho cùng, chúng ta cũng chỉ là ngựa và không thể hiểu được.”

Vừa nghe mẹ nói, chúng tôi vừa đứng quan sát tình hình. Nhiều thợ săn đã đi về phía chàng trai trẻ, nhưng người đầu tiên bế anh ta lên là ông chủ của chúng tôi - ông đã quan sát từ đầu tới cuối. Đầu anh ta ngửa ra sau, hai tay buông thõng, nét mặt ai nấy đều căng thẳng. Tất cả đều yên lặng, ngay cả đàn chó cũng không sủa nữa, như thể biết đang có chuyện chẳng lành. Họ đưa anh ta vào nhà ông chủ. Về sau tôi mới biết đó là George Gordon - con trai duy nhất của một điền chủ - một thanh niên cao lớn, bảnh bao và là niềm tự hào của cả gia đình.

Thế rồi mọi người bắt đầu tản đi tứ phía: Tìm bác sĩ cho anh thanh niên và cho chú ngựa, chắc chắn là tới báo tin cho điền chủ Gordon nữa. Khi bác sĩ thú y - ông Bond - tới khám cho chú ngựa ô đang nằm rền rĩ trên bãi cỏ, ông ấy kiểm tra khắp người chú rồi lắc đầu: Một cái chân đã gãy. Một người chạy vào nhà ông chủ, lúc trở ra đem theo khẩu súng; liền sau đó chúng tôi nghe thấy một tiếng nổ lớn và một tiếng thét rợn người, rồi tất cả rơi vào tĩnh lặng: Chú ngựa ô đã nằm yên bất động.

Mẹ tôi có vẻ buồn lắm. Mẹ kể mình và chú ngựa đó đã quen biết nhau nhiều năm, tên chú ấy là Rob Roy - một chú ngựa cừ khôi và ngoan ngoãn. Từ ngày ấy trở đi, mẹ tôi không bao giờ lại gần phía đó của cánh đồng nữa.

Mấy ngày sau, nhà thờ gióng lên một hồi chuông dài. Nhìn về phía bên kia cánh cổng, chúng tôi thấy một chiếc xe ngựa bốn bánh dài, kì lạ, màu đen, được trùm vải đen và kéo bởi những con ngựa ô; theo sau là những chiếc xe màu đen khác nữa, trong lúc tiếng chuông vẫn vang lên. Họ đang đưa Gordon trẻ tuổi ra khu nghĩa trang để an táng. Anh ta không bao giờ còn được cưỡi trên lưng ngựa nữa. Tôi cũng không bao giờ biết họ đã làm gì với Rob Roy; nhưng rốt cuộc, tất cả cũng chỉ vì một chú thỏ rừng.

3. Kì huấn luyện

Bấy giờ tôi đã bắt đầu ra dáng một anh ngựa bảnh trai; bộ lông tôi óng mượt, mềm mại và đen bóng. Duy chỉ có một bàn chân tôi và một ngôi sao xinh xắn trên trán là mang màu trắng. Ai cũng nói tôi là một chú ngựa đẹp; ông chủ muốn đợi tới khi tôi được bốn tuổi thì mới bán tôi đi; bởi như ông nói, lũ nhóc không thể làm việc như người lớn và ngựa non không thể làm việc cho tới khi chúng hoàn toàn trưởng thành.

Khi tôi lên bốn, một ngày nọ, điền chủ Gordon tới ngắm nghía tôi. Ông ấy xem xét mắt, miệng, chân tôi, kiểm tra kĩ lưỡng, và rồi tôi phải đi bộ, phi nước đại và chạy nước kiệu trước mặt ông ấy. Có vẻ ông ấy rất ưng ý, đoạn nói: “Nếu được huấn luyện kĩ càng, nó sẽ là một con ngựa xuất sắc.” Ông chủ nói sẽ tự mình huấn luyện tôi, vì ông không muốn tôi hoảng sợ hay bị thương, và không để phí thời gian, ông bắt tay vào việc ngay hôm sau.

Có lẽ mọi người vẫn chưa biết huấn luyện ngựa gồm những công việc gì, nên hãy để tôi nhân đây miêu tả. Bạn sẽ phải dạy một chú ngựa đeo yên và dây cương, chở đàn ông, phụ nữ hoặc trẻ nhỏ trên lưng, đi theo hướng người cưỡi muốn và bước đi thật khẽ khàng. Ngoài ra, chú ngựa còn phải tập quen với vòng cổ, dây đuôi và đai da, cách đứng yên khi người ta đeo cho mình những thứ ấy, cách thích ứng khi được thắng mình vào xe hoặc ghế dài, cách đi hoặc chạy nước kiệu mà không kéo lê xe đằng sau, tốc độ đi nhanh chậm theo ý người đánh xe. Chú ngựa không bao giờ được giật mình trước những thứ mình thấy, nói chuyện hay đá, cắn những chú ngựa khác, tuyệt đối không được tự ý hành động mà phải luôn nghe theo lời chủ nhân, dù có mệt lử hay đói; nhưng điều tồi tệ nhất là khi đã đeo yên cương thì không được nhảy vì vui mừng hay nằm xuống vì mệt. Nên bạn thấy đấy, huấn luyện là một việc rất hữu ích.

Tất nhiên, ông chủ đã tập cho tôi đeo dây dắt bộ và phần trùm đầu của bộ cương từ lâu, tôi cũng biết đi khẽ khàng trên cánh đồng hay ngoài đường theo người dắt, nhưng giờ tôi phải ngậm hàm thiếc và đeo cả bộ cương. Như thường lệ, ông chủ cho tôi ăn yến mạch, và sau một hồi vỗ về, ông mới tra hàm thiếc và thắng cương, nhưng cái “vị” của nó sau đó mới thật kinh khủng làm sao! Ai chưa từng ngậm hàm thiếc không thể hình dung nổi cảm giác này tồi tệ đến nhường nào: Một khối thép lớn, cứng và lạnh lẽo, dày bằng ngón tay một người đàn ông nhét vào miệng bạn, chặn giữa hai hàm răng, đè lên lưỡi, hai đầu nhô ra ở hai khóe miệng, được cố định bởi những sợi dây buộc qua đầu, dưới họng, quanh mũi và dưới cằm, để bạn không có cách nào nhè thứ kinh khủng đó ra. Cảm giác tồi tệ như thế đấy! Phải, vô cùng tồi tệ! Chí ít là tôi thầm nghĩ vậy, nhưng tôi biết mẹ vẫn luôn ngậm thứ này khi ra ngoài, và loài ngựa chúng tôi đều phải làm thế khi trưởng thành, vậy nên vì món yến mạch ngon lành, vì những cái vỗ về, những lời âu yếm, hành động ân cần của ông chủ, tôi phải ngậm hàm thiếc và đeo cương thôi.

Kế tiếp là tới yên ngựa, thực tình không hề khó chịu như tôi tưởng tượng. Ông chủ thắng yên cho tôi rất nhẹ nhàng, trong lúc lão Daniel giữ đầu tôi; ông thắt lại dây đai dưới bụng tôi cho chặt, vừa làm vừa không ngừng vỗ về và nói chuyện với tôi. Rồi ông lại cho tôi ăn chút yến mạch và dắt tôi đi một lát, mỗi ngày đều như vậy tới khi tôi bắt đầu trông đợi được thắng yên và dùng món yến mạch. Cứ ròng rã như thế, cho tới một sáng nọ, ông chủ leo lên lưng tôi và cưỡi tôi chạy quanh đồng cỏ êm ái. Hẳn là có đôi phần lạ lẫm, nhưng phải nói rằng tôi khá tự hào khi được chở ông chủ trên lưng, và rồi đều đặn ngày qua ngày, ông chủ sẽ cưỡi tôi một lát cho đến khi tôi trở nên quen thuộc với việc này.

Việc khó chịu tiếp theo là đóng móng sắt; việc này ban đầu cũng rất vất vả. Ông chủ đi cùng tôi tới chỗ thợ rèn để đảm bảo tôi không bị thương hay hoảng sợ. Người thợ rèn nhấc lần lượt từng chân tôi lên để cắt bớt móng. Việc này chẳng hề đau đớn, nên tôi cứ đứng yên trên ba chân cho tới khi ông ấy làm xong việc. Rồi ông lấy một miếng sắt có hình giống bàn chân tôi và đặt vào, đóng vài cây đinh để cố định móng sắt. Bàn chân tôi lúc này cảm thấy rất cứng nhắc và nặng nề, nhưng dần dà tôi cũng quen.

Mọi việc đến giờ vẫn rất suôn sẻ, ông chủ tiếp tục tập cho tôi quen với bộ yên cương, vì vẫn còn vài thứ phải đeo nữa. Đầu tiên là một cái vòng cổ vừa cứng vừa nặng, một bộ cương với những miếng da lớn gọi là miếng che mắt, và đúng như cái tên gọi, tôi không thể nhìn được hai bên, mà chỉ có thể nhìn thẳng trước mặt. Kế đến là cái yên nhỏ có một sợi dây cứng khó chịu móc thẳng vào đuôi tôi, gọi là dây đuôi. Tôi ghét dây đuôi vì nó làm cong cái đuôi dài của tôi, và cảm giác tròng qua sợi dây đó cũng gần kinh khủng như khi phải ngậm hàm thiếc. Chân tôi ngứa ngáy muốn đá vô cùng, nhưng cố nhiên tôi không thể đá một ông chủ tốt như vậy, thế là cuối cùng tôi cũng quen mọi thứ và có thể làm việc tốt như mẹ. với

Có một phần trong kì huấn luyện không thể không nhắc tới, tôi vẫn luôn xem đây là lợi thế rất lớn của mình. Ông chủ gửi tôi cho một nông trại gần đó hai tuần, nơi có đồng cỏ nằm dọc theo đường tàu. Ở đây có một đàn bò và cừu nhỏ, suốt hai tuần đó tôi sống cùng với chúng.

Tôi sẽ không bao giờ quên chuyến tàu đầu tiên chạy qua đó. Tôi đang nhẩn nha gặm cỏ gần hàng rào ngăn cách đồng cỏ với đường tàu thì nghe thấy một âm thanh kì lạ từ xa vọng lại. Trước khi tôi xác định được tiếng động đó phát ra từ đâu, một con tàu dài đen sì đã lao vút qua - ồn ã và vội vàng, nhả ra một làn khói xám - rồi biến mất trước khi tôi kịp định thần lại. Tôi quay đầu bỏ chạy nhanh nhất có thể về tít phía bên kia đồng cỏ, chạy không nổi nữa tôi mới dừng lại thở dốc, trong nỗi kinh ngạc và sợ hãi. Ngày hôm đó còn rất nhiều chuyến tàu khác chạy qua, có những chuyến chạy chậm hơn: Những chuyến tàu này dừng lại ở một ga gần đó, và thi thoảng con tàu lại rít lên hoặc rên rỉ trước khi dừng hẳn. Với tôi, chuyện đó quá đỗi đáng sợ, nhưng đàn bò vẫn bình thản nhai cỏ và hoạ hoằn lắm mới ngẩng đầu lên khi cái thứ quái vật đen sì ấy chạy qua, vừa nhả khói vừa nghiến lên ken két.

Suốt mấy ngày đầu tôi ăn không ngon; nhưng khi nhận ra sinh vật khủng khiếp này chưa từng tiến vào cánh đồng hay hại đến ai, tôi bắt đầu mặc kệ nó, và rồi chẳng mấy chốc, tôi cũng giống như đám cừu và bò, không để tâm tới những chuyến tàu băng qua nữa.

Sau này tôi đã được chứng kiến không ít chú ngựa hoảng hốt và bồn chồn không yên khi thoáng thấy hay nghe tiếng một con tàu chạy bằng động cơ hơi nước, nhưng nhờ ơn chăm sóc của ông chủ tốt bụng ngày ấy, những ga tàu đối với tôi không đáng sợ chút nào.

Nếu có ai đó muốn huấn luyện một chú ngựa non đúng cách thì hãy làm như vậy.

Ông chủ thường thắng tôi và mẹ vào cùng một chiếc xe, vì mẹ rất điềm tĩnh và sẽ dạy tôi khéo hơn một con ngựa xa lạ. Mẹ dặn tôi càng ngoan thì chủ sẽ càng thương, và cố hết sức để làm vừa lòng chủ luôn là cách khôn ngoan nhất; “nhưng,” mẹ nói, “có rất nhiều loại người con ạ; có những người tốt, ân cần như ông chủ ta đây, những người mà bất cứ chú ngựa nào được hầu hạ cũng lấy làm tự hào; song cũng có những kẻ tồi tệ, độc ác, loại người không bao giờ nên nuôi một chú chó hay ngựa. Chưa hết đâu, lại có vô khối kẻ ngu ngốc, tự phụ, ngạo mạn và vô tâm, không bao giờ thèm suy nghĩ - những kẻ này mới là mối nguy lớn nhất cho loài ngựa chúng ta, bởi họ không đủ khôn ngoan. Tuy họ không cố ý hại ta, nhưng vẫn vô tình làm vậy. Mẹ mong con sẽ tìm được một người chủ tốt, nhưng một chú ngựa thì không thể biết trước người sẽ mua hay cưỡi lên lưng mình - tất cả đều phụ thuộc vào may rủi. Nhưng mẹ vẫn muốn dặn con, dù ở nơi nào cũng hãy cố gắng hết sức và sống sao cho ai cũng phải xem trọng.”

4. Điền trang Birtwick

Bấy giờ, tôi thường đứng trong chuồng mỗi ngày cho người ta chải lông đến sáng bóng như cánh chim quạ. Một ngày đầu tháng Năm nọ, điền chủ Gordon sai người tới dắt tôi về. Trước khi đi, ông chủ còn dặn tôi lần cuối: “Tạm biệt, Mực. Nhớ phải ngoan và luôn là một con ngựa chăm chỉ nhé.” Tôi không thể đáp lại thành lời, chỉ biết dụi mũi vào bàn tay ông. Ông chủ âu yếm vỗ về tôi lần nữa, thế rồi tôi lên đường, từ biệt căn nhà thơ ấu. Được điền chủ Gordon nuôi nấng vài năm, tôi nghĩ mình cũng nên giới thiệu đôi điều về nơi ấy.

Điền trang này nằm men theo rìa làng Birtwick. Ngay chỗ cánh cổng sắt lớn là một căn nhà nhỏ của người làm; từ đó tiến vào theo một con đường bằng phẳng, chạy giữa hai hàng cây cổ thụ, bạn sẽ đến được cánh cổng thứ hai và một căn nhà của người làm nữa. Sau cánh cổng này là một bãi cỏ trải dài, một vườn cây ăn quả lâu năm, chuồng ngựa, nhà chính và vườn tược. Ở đây có đủ chỗ cho một đàn ngựa lớn và rất nhiều xe, nhưng tôi xin phép chỉ mô tả khu chuồng của mình. Đó là một nơi rất rộng rãi với bốn ô tươm tất, cánh cửa sổ lớn mở ra sân làm cho chuồng ngựa thêm dễ chịu và thoáng đãng.

Kế bên ô đầu tiên vuông vức, rộng rãi, với cánh cửa gỗ là ba ô khác nhỏ và có phần đơn giản hơn, ngoài ra không có chỗ nào để chê cả. Mỗi ô có hai máng đựng ngũ cốc và cỏ khô. Những ô này được gọi là chuồng thả, vì trong này ngựa không bị buộc mà được thả lỏng dây, tự do làm gì tùy thích. Có một ô chuồng thả chẳng khác nào một món quà tuyệt vời.

Người chăm ngựa dắt tôi vào một ô chuồng sạch sẽ, xinh xắn và thoáng đãng. Đó đích thực là ô chuồng tốt nhất tôi từng được ở, các vách cũng không quá cao nên tôi có thể quan sát tất cả qua chấn song sắt trên đầu.

Sau khi cho tôi một nắm yến mạch ngon lành, vỗ về tôi một lúc và thủ thỉ mấy lời, anh ấy mới rời đi.

No nê một bụng yến mạch rồi, tôi tranh thủ ngó nghiêng xung quanh. Cạnh chuồng tôi là chuồng của một anh ngựa lùn xám mập mạp, bờm và lông đuôi dày, cái đầu xinh xắn và cái mũi nhỏ ngộ nghĩnh.

Tôi ghé mắt qua song sắt chào hỏi: “Chào anh bạn. Anh tên gì thế?”

Anh ấy quay người lại hết cỡ, ngẩng đầu lên đáp: “Tên tôi là Vui Vẻ. Tôi rất bảnh trai và luôn chở các tiểu thư đi dạo, đôi khi bà chủ cũng thắng tôi vào chiếc xe độc mã thấp khi cần ra ngoài. Họ rất yêu quý tôi, cả James cũng vậy. Từ nay cậu sẽ làm hàng xóm của tôi sao?”

Tôi đáp: “Phải.”

“Vậy thì tôi hi vọng cậu là giống điềm đạm, tôi không ưa gì một tên hàng xóm thô lỗ đâu.”

Đúng lúc đó, một cô ngựa khác từ ô chuồng bên kia nhìn sang, hai tai vểnh ra sau và ánh mắt khá cáu kỉnh. Đó là một cô ngựa cái cao ráo với bộ lông màu hạt dẻ, cái cổ dài thon thả. Cô nàng nhìn tôi và cất tiếng: “Vậy ra anh là kẻ đã cướp chuồng của tôi. Một gã ngựa non như anh mà tới cướp nhà của một quý cô thì quả là kì lạ.”

Tôi từ tốn đáp lời: “Mong cô nói lại. Tôi đâu có cướp chuồng của ai, người đàn ông ban nãy đã dắt tôi vào đây và chuyện đó đâu phải tại tôi. Còn chuyện cô gọi tôi là ngựa non, tôi đã bốn tuổi rồi, tôi là một chú ngựa trưởng thành. Trước giờ tôi chưa từng gây sự với ai và cũng chỉ mong được sống yên bình.”

“Để rồi xem,” cô nàng nói. “Tất nhiên, tôi cũng không muốn đôi co với thứ ngựa non như anh làm gì.” Tôi chẳng buồn đáp lời nữa.

Chiều hôm ấy, khi cô nàng đã ra ngoài, Vui Vẻ mới bắt đầu đem mọi chuyện kể cho tôi nghe.

“Chẳng giấu gì cậu, Ginger có thói xấu là hay cắn và đớp, cũng bởi thế mà họ mới gọi cô ấy là Ginger (Hung Hăng). Khi bị nhốt trong chuồng thả, cô ấy càng đớp tợn. Có lần cô ấy còn cắn tay James tới chảy máu, làm cho hai tiểu thư Flora và Jessie, dù rất quý mến tôi, cũng chẳng dám bén mảng tới khu chuồng ngựa nữa. Trước đây, họ vẫn thường mang cho tôi những thức quà ngon lành, khi là một quả táo, củ cà rốt, lúc lại là một mẩu bánh mì. Nhưng kể từ khi Ginger chuyển vào ngăn chuồng đó, họ không dám tới nữa. Tôi nhớ họ biết bao. Giờ đây hi vọng họ sẽ lại ghé chơi, nếu cậu không giở mấy trò tai quái đó.”

Tôi trấn an Vui Vẻ, nói rằng miệng mình không biết cắn thứ gì ngoài cỏ và ngũ cốc, cũng chẳng hiểu nổi chuyện này có gì làm Ginger vui thú.

Đoạn Vui Vẻ lại nói: “Theo tôi thì cô ấy cũng chẳng thích thú gì đâu. Đó chỉ là một thói xấu. Ginger kể chưa từng có ai đối xử tốt với cô ấy, vậy nên sao cô ấy phải kiềm chế thói cắn đớp? Tất nhiên, nói thế nào thì đó vẫn là một thói xấu khó chấp nhận; nhưng tôi tin chắc rằng nếu mọi lời cô ấy nói đều là sự thật, thì hẳn trước khi tới đây cô ấy đã bị ngược đãi. John và James luôn cố hết sức để làm vừa lòng cô ấy. Ông chủ của chúng ta cũng không bao giờ dùng đòn roi nếu một chú ngựa cư xử đúng mực, nên tôi nghĩ có khi ở đây cô ấy sẽ điềm đạm hơn. Cậu nhóc ạ,” cái nhìn của anh ấy toát lên vẻ từng trải, “tôi đã mười hai tuổi rồi. Tôi biết không ít chuyện trên đời, và tôi dám cam đoan với cậu, có đi khắp đất nước này cũng không tìm được căn nhà nào lí tưởng cho đám ngựa chúng ta hơn nơi này đâu. Chúng ta có John - người chăm ngựa khéo tay nhất, đã gắn bó với nơi này mười bốn năm, và cậu nhóc James tốt bụng hiếm có trên đời; nên việc Ginger bị chuyển chuồng suy cho cùng cũng tại cô ấy cả thôi.”

5. Khởi đầu tốt đẹp

Người đánh xe khi ấy tên là John Manly. Anh sống cùng vợ và đứa con nhỏ trong căn nhà ngay gần khu chuồng ngựa.

Buổi sáng hôm sau, anh dắt tôi ra sân, chải chuốt kĩ càng cho tới khi bộ lông của tôi mềm mượt và bóng bẩy. Vừa lúc tôi định quay về chuồng, điền chủ tới nhìn ngắm tôi một hồi, nét mặt rất hài lòng. “John,” ông ấy gọi, “tôi đã định bụng sáng nay cưỡi thử con ngựa mới, nhưng bây giờ lại có việc rồi. Thôi đành nhờ anh ăn sáng xong làm việc đó giúp tôi vậy. Hãy đi lối men theo khu đất chung của làng ta, tới tận Highwood, rồi quay về bằng lối qua cối xay nước và con sông. Làm vậy sẽ nắm được nước đi của con ngựa.”

“Vâng, thưa ông,” John đáp. Ăn sáng xong, anh tới thắng cương cho tôi. Anh vô cùng cẩn thận điều chỉnh dây để vừa vặn ôm lấy đầu tôi, sau đó mới tới yên. Cái yên đầu tiên anh mang tới không đủ rộng cho lưng tôi, anh nhìn ngắm một lúc rồi đi lấy cái khác, lần này thì vừa khít. Đầu tiên anh cho tôi bước chậm rãi, rồi chạy nước kiệu và cứ thế nhanh dần, cho tới khi chúng tôi tới khu đất chung của làng, anh ra roi thúc nhẹ và tôi bắt đầu phi nước đại băng băng.

“Giỏi lắm,” anh cười lớn và khen ngợi trong lúc cho tôi dừng lại, “tao nghĩ chú mày sẽ thích đi săn lắm đây.”

Về đến điền trang thì chúng tôi gặp điền chủ và phu nhân Gordon đang đi dạo. Họ dừng lại và John vội nhảy xuống.

“John, con ngựa mới thế nào?”

“Thưa ông, quả là không có chỗ chê ạ,” John thực thà trả lời. “Anh bạn đây có đôi chân lướt nhanh như gió và rất hăng, nhưng chỉ cần giật nhẹ dây cương là nó sẽ nghe lời. Khi đi tới cuối bãi đất chung của làng, chúng tôi gặp một chiếc xe du mục, treo đầy nào giỏ, nào thảm và đủ thứ linh tinh; ông biết đấy, lũ ngựa thường chẳng chịu ngoan ngoãn mà vượt qua những chiếc xe ấy đâu, nhưng anh bạn này chỉ ngắm nghía một hồi rồi đi thẳng, không mảy may đoái hoài tới nữa. Còn nữa, gần làng Highwood có đám người đang săn thỏ. Tiếng súng nổ ngay gần chúng tôi, nhưng nó cũng chỉ khựng lại một lát mà ngó nghiêng, chứ chẳng hề chệch bước khỏi con đường. Tôi chỉ việc cầm chắc dây cương mà không cần thúc giục. Có lẽ chú ngựa này khi còn nhỏ đã được đối xử đàng hoàng và cũng chưa từng bị dọa sợ.”

“Tốt lắm,” vị điền chủ hài lòng, “ngày mai đích thân tôi sẽ cưỡi thử.”

Hôm sau, người ta dẫn tôi tới chỗ điền chủ. Ghi nhớ lời dặn dò của mẹ và ông chủ cũ tốt bụng, tôi cố gắng làm đúng mọi điều theo ý ông. Ông chủ mới của tôi cưỡi ngựa rất giỏi và biết quan tâm tới ngựa của mình. Khi ông về nhà, phu nhân đã đợi sẵn ở cửa.

“Chào anh yêu,” bà đon đả, “con ngựa mới thế nào?”

“Đúng như lời John nói, anh chẳng dám mong tìm được con ngựa nào tốt hơn. Ta nên đặt tên cho nó là gì nhỉ?”

“Anh thấy cái tên Mun thế nào? Nó có bộ lông đen như gỗ mun đó.”

“Không, cái tên đó không hợp.”

“Hay là Sáo Đen, giống như con ngựa già của chú anh?”

“Không, con ngựa này bảnh trai hơn Sáo Đen già nhiều.”

“Anh nói cũng phải. Nó quả thực rất đẹp, nhìn xem khuôn mặt nó thư thái và dễ mến biết bao, đôi mắt xinh xắn và lanh lợi quá. Ta gọi nó là Hắc Tuấn Mã thì sao hả anh?”

“Hắc Tuấn Mã... được đấy, cái tên hay lắm. Nếu em thích, mình sẽ đặt tên nó như vậy.” Thế là tôi đã có một cái tên.

Lúc trở vào chuồng ngựa, John mới kể với James là ông bà chủ đã đặt cho tôi một cái tên vừa kêu vừa hợp, lại còn có ý nghĩa, chứ không phải mấy cái tên như Marengo, Pegasus hay Abdallah. Hai người họ cười lớn, rồi James nói: “Nếu không phải tránh nhắc đến chuyện xưa, thì tôi đã đặt tên cho nó là Rob Roy rồi. Cả đời tôi chưa từng thấy hai con ngựa nào giống nhau tới thế.”

John đáp: “Có gì lạ đâu, cậu không biết Nữ Công Tước già nhà lão nông Grey đó đã sinh ra cả hai chú ngựa này ư?”

Đó là lần đầu tiên tôi nghe chuyện ấy. Vậy ra Rob Roy tội nghiệp đã bỏ mạng trong cuộc đi săn xưa kia là anh trai tôi! Thảo nào mẹ tôi buồn đến thế. Có vẻ loài ngựa chúng tôi chẳng có họ hàng gì: Chí ít là sau khi đã sang tay chủ mới, chúng tôi chẳng còn được biết tới nhau.

John dường như rất tự hào về tôi. Anh chẳng tiếc công sức chải chuốt cho bờm và đuôi tôi mềm mượt như tơ và trò chuyện với tôi không ngớt. Hẳn nhiên là tôi không thể hiểu hết lời anh nói, nhưng mỗi ngày tôi lại học thêm một chút, để hiểu được ý tứ và điều anh muốn tôi làm. Thời gian trôi qua, tôi lại càng thêm yêu mến anh bạn dịu dàng và tốt bụng này. Dường như anh ấy luôn hiểu cảm giác của một chú ngựa, anh biết rõ những chỗ nhạy cảm và có máu buồn khi kì cọ cho tôi, cẩn thận chải lông sao cho không chọc vào mắt tôi như thể đó là đôi mắt mình, và không bao giờ làm tôi khó chịu.

Cậu nhóc phụ việc, James Howard, cũng không kém phần dịu dàng và dễ mến, nên tôi tự thấy mình thật may mắn. Còn một người nữa lo việc trông nom đàn ngựa trong sân, nhưng tôi và Ginger hiếm khi được giao vào tay anh ấy chăm sóc.

Chỉ vài ngày sau chuyến đi dạo kể trên, tôi phải kéo xe cùng Ginger. Ban đầu tôi cũng lo chúng tôi không thể hoà hợp; nhưng ngoại trừ chuyện vểnh tai về phía sau tỏ vẻ khó chịu khi thấy người ta dắt tôi lại gần, cô ấy cư xử rất có chừng mực. Cô làm việc cần mẫn, thật thà, và thú thực tôi không dám mong tìm được một bạn ngựa kéo xe cùng tốt hơn. Khi chúng tôi tới gần một ngọn đồi, thay vì chạy chậm lại, cô ấy sẽ rướn lên, dồn lực vào phần vòng cổ và kéo căng dây cương. Cả hai chúng tôi đều là những kẻ làm việc không quản khó khăn, thành thử John chẳng cần vung roi lấy một lần, và thường phải kìm chúng tôi lại nhiều hơn là thúc giục. Tốc độ của chúng tôi cũng khá đồng đều. Thật dễ dàng để đi nước kiệu cùng nhịp với cô ấy, chuyến đi thêm bao phần dễ chịu, còn ông chủ và John thì đương nhiên luôn thích chúng tôi chạy đều. Sau đôi ba bận cùng kéo xe như thế, chúng tôi trở nên khá gần gũi, nhờ vậy mà tôi càng thoải mái, thân thuộc với nơi này.

Về phần Vui Vẻ, chẳng mấy chốc tôi và anh ấy đã trở thành những người bạn thân thiết. Anh bạn nhỏ ấy gan dạ, vui vẻ và điềm đạm tới mức ai ai cũng yêu mến, đặc biệt là hai tiểu thư Jessie và Flora. Họ vẫn thường cưỡi anh ấy dạo chơi trong vườn quả, chơi đùa cùng anh ấy và chú chó nhỏ Frisky.

Ông chủ chúng tôi còn có hai chú ngựa sống trong một khu chuồng khác: Justice, chú ngựa lang chân ngắn vẫn dùng để cưỡi hoặc kéo xe chở hành lý; và Ngài Oliver, chú ngựa săn già màu nâu, tuy không còn làm việc được nữa nhưng vẫn được ông chủ hết mực yêu quý. Ông chủ thường cho Ngài Oliver chạy quanh điền trang; thi thoảng ông ấy mới phải kéo xe, nhưng cũng không mấy nặng nhọc và chỉ loanh quanh trong khu đất, hay chở các tiểu thư khi họ ra ngoài với cha, bởi ông ấy rất nhẹ nhàng và đáng tin cậy, an toàn cho một đứa trẻ chẳng kém Vui Vẻ. Justice là một anh bạn rắn chắc, khoẻ khoắn, hiền lành. Đôi khi chúng tôi cũng trò chuyện vài câu ngoài bãi cỏ, nhưng tất nhiên, tôi không thể thân thiết với anh ấy như với cô bạn cùng khu chuồng, Ginger.

6. Tự do

Những ngày tháng sống tại ngôi nhà mới này rất vui vẻ. Nhưng nếu tôi có thể nói ra một điều mình vẫn ước ao, xin cũng đừng nghĩ rằng tôi bất mãn gì, bởi xung quanh tôi đều là người tốt, và tôi được sống trong một khu chuồng sáng sủa, thoáng đãng, được ăn những món ngon hảo hạng. Vậy thì tôi còn đòi hỏi gì nữa? Bạn ơi, chính là tự do đấy! Suốt ba năm rưỡi đầu đời, tôi đã được nếm mùi tự do tuyệt đối; nhưng giờ đây, tuần qua tuần, tháng lại tháng, và chắc chắn là còn bao năm phía trước nữa, dù đêm hay ngày tôi đều phải chôn chân trong chuồng ngựa, chỉ trừ những lúc có công việc cần đến. Mà kể cả khi đó, tôi cũng phải ngoan ngoãn, yên lặng như mọi chú ngựa già đã làm việc hai mươi năm. Nào dây da, nào hàm thiếc, nào miếng che mắt. Mong bạn đừng hiểu lầm rằng tôi đang oán trách than thân, tự tôi cũng hiểu đây là bổn phận của loài ngựa. Ý tôi chỉ là, với một chú ngựa non đang tràn trề nhựa sống, đã quen với đồng cỏ và vùng đất bao la, nơi chú được hất đầu, quất đuôi và chạy đua hết sức lực, rồi quay lại để tỏ vẻ với đám bạn bè, thật khó để không bao giờ được tự do làm điều mình muốn nữa. Thi thoảng, vào những ngày ít được tập luyện, chân tôi sẽ trở nên bồn chồn tới nỗi ngay khi được John dắt ra ngoài, tôi không thể nào giữ yên lặng. Tôi chẳng còn nghĩ ngợi được gì, dường như tôi phải nhảy thật cao, phải khiêu vũ, phải cho bốn chân biểu lộ niềm vui. Tôi biết mình hẳn đã khiến anh ấy phải giật mình không ít bận, đặc biệt là lần đầu tiên, thế nhưng anh vẫn luôn nhẫn nại và ân cần.

“Bình tĩnh nào, cậu nhóc,” anh sẽ dỗ dành tôi, “cố đợi chút thôi, rồi tao sẽ đưa mày ra ngoài một chuyến cho thỏa, khỏi buồn chân nữa nhé.” Và ngay khi ra khỏi đất làng, anh sẽ cho tôi chạy nước kiệu nhanh vài dặm, rồi đưa tôi trở về nhà nguyên vẹn, đầy hứng khởi, rũ sạch mọi cơn bồn chồn. Những con ngựa hăng hái khi không được tập tành đầy đủ mà chỉ chơi đùa thường được gọi là ngựa lồng. Có những người chăm ngựa sẽ phạt chúng, nhưng John của chúng tôi không làm thế. Anh ấy biết tôi chỉ đang phấn khích quá thôi. Dẫu vậy, anh vẫn có cách riêng của mình để khiến tôi hiểu: Qua giọng điệu hoặc dây cương. Nếu anh vô cùng nghiêm túc hay kiên quyết, tôi luôn nhận ra qua giọng nói của anh, và điều đó với tôi có sức mạnh hơn mọi thứ đòn roi trên đời, bởi tôi vốn quý mến anh.

Phải nói thật là đôi khi chúng tôi cũng được tự do vài giờ, thường là vào những ngày Chủ nhật mùa hè đẹp trời. Ông chủ không bao giờ cần đến xe ngựa vào Chủ nhật vì nhà thờ không xa lắm.

Với chúng tôi, được chạy nhảy trên bãi cỏ hay trong vườn quả lâu năm quả là một dịp vui hiếm có. Lớp cỏ mát lạnh và mềm mại dưới chân, không khí phảng phất sự ngọt ngào, và chúng tôi được tự do làm điều mình muốn - phi nước đại, nằm ườn, tha hồ lăn lộn, hay nhấm nháp một khóm cỏ ngọt. Đó trở thành khoảng thời gian lí tưởng để tâm sự, khi chúng tôi tụ tập cùng nhau dưới tán cây hạt dẻ lớn.

7. Ginger

Một hôm, dưới tán cây chỉ có tôi và Ginger, chúng tôi cùng trò chuyện rất lâu. Cô ấy hỏi chuyện ông chủ cũ nuôi dạy và huấn luyện tôi như thế nào.

Nghe tôi kể xong, cô ấy mới nói: “Nếu tôi được nuôi dạy như vậy, có khi tính khí tôi cũng đã dễ chịu giống anh, nhưng bây giờ e là đã quá muộn rồi.”

“Tại sao thế?” Tôi hỏi.

“Bởi câu chuyện của tôi hoàn toàn khác,” cô ấy đáp. “Từ trước tới nay chưa từng có ai, dù là người hay ngựa, đối tốt với tôi, hay đáng để tôi muốn lấy lòng, bởi ngay từ khi vừa cai sữa, tôi đã bị tách khỏi mẹ và sống cùng đám ngựa con khác. Họ không yêu quý tôi nên tôi cũng chẳng để tâm đến họ. Tôi không có ông chủ tốt bụng nào bảo vệ, trò chuyện và cho tôi đồ ăn ngon như ông chủ của anh. Người chăm sóc đàn ngựa chưa từng nói được lời ân cần nào với tôi. Đừng hiểu nhầm là tôi bị ngược đãi, nhưng anh ta cho rằng cho chúng tôi đủ ăn và một chỗ trú chân giữa mùa đông lạnh giá đã là làm tròn phận sự. Có một con đường đất cắt ngang qua đồng cỏ nhà chúng tôi, đám con trai đi qua thường xuyên ném đá để xua chúng tôi chạy. Tôi chưa từng bị ném trúng, nhưng có một chú ngựa con xinh xắn đã bị thương nặng ở mặt, chắc chắn vết sẹo đó sẽ theo cậu ấy cả đời. Chúng tôi không ưa gì đám ác ôn kia, nhưng tất nhiên, chuyện đó khiến chúng tôi càng thêm khó bảo, tâm trí đã khắc sâu suy nghĩ đám con trai là kẻ thù của mình. Trên đồng cỏ bao la, những cuộc vui như kéo dài vô tận: Chúng tôi tha hồ tung hoành, rượt đuổi nhau quanh cánh đồng hoặc đứng lặng dưới bóng cây cao. Nhưng nhắc đến chuyện huấn luyện, đó quả là khoảng thời gian ác mộng. Có một toán người tới bắt tôi, và sau một hồi chật vật, họ dồn tôi vào một góc cánh đồng, người tóm lấy chỏm lông trên trán tôi, người tóm mũi và giữ chặt tới nỗi tôi gần như không thở được, rồi một người nữa tóm lấy hàm dưới và bàn tay rắn như đá của anh ta banh miệng tôi ra để thắng cương và tra hàm thiếc. Cuối cùng, một người cầm dây cương kéo tôi đi, và một người nữa đi theo cầm roi quất mạnh phía sau. Đây chính là lần đầu tiên tôi được nếm trải ‘lòng tốt’ của con người - không gì ngoài vũ lực. Họ không cho tôi cơ hội được tìm hiểu điều họ muốn. Tôi là ngựa nòi, rất hăng hái, nhưng cũng vô cùng khó bảo. Tôi cá là họ đã phải vất vả một phen, nhưng cái cảnh bị giam cầm trong chuồng ngựa hết ngày này qua ngày khác, bị tước đoạt tự do thật đáng sợ. Tôi trở nên cáu kỉnh, bực dọc và chỉ mong được trốn thoát. Ngay cả khi anh có một ông chủ nhân từ luôn vỗ về, âu yếm, đó vẫn là một trải nghiệm tồi tệ, huống hồ tôi chẳng có phước được hưởng những điều này.

Cũng có một người - ông chủ già Ryder - mà tôi nghĩ là có thể rèn lại tâm tính và dạy dỗ tôi; nhưng ông lại giao hết phần việc nặng nhọc cho con trai và một người giàu kinh nghiệm nữa, và chỉ thi thoảng mới ghé xem xét tình hình. Con trai ông là một gã cao to, vạm vỡ và ghê gớm, tên Samson, hắn thường vỗ ngực khoe khoang là chưa một con ngựa nào đủ sức hất ngã hắn. Trái với cha mình, hắn là một kẻ vô cùng cộc cằn, thô bạo, thể hiện từ giọng nói, ánh mắt tới đôi tay. Ngay lần đầu gặp mặt, tôi đã cảm nhận được hắn muốn rút sạch tinh thần tôi, biến tôi thành một thứ con rối hèn mọn, nín lặng, chỉ biết vâng lời. ‘Một lũ rối!’ Phải, đó chính là điều hắn nghĩ,” Ginger giậm mạnh chân, như thể chỉ nghĩ tới hắn thôi cũng đủ làm cô ấy tức giận.

Thế rồi, cô ấy tiếp tục câu chuyện: “Nếu tôi không làm đúng theo ý hắn, hắn sẽ phát cáu và bắt tôi chạy khắp sân tập trong lúc hắn đứng một chỗ giữ dây cương, cho tới khi tôi mệt lử. Tôi nghĩ hắn nghiện rượu khá nặng, và tôi biết chắc là hắn càng uống rượu thì tôi càng phải chịu khổ nhiều. Một bữa nọ, hắn bày đủ trò để vắt kiệt sức tôi, để rồi khi được nằm nghỉ, tôi vừa mệt mỏi, vừa khổ sở, lại vừa căm tức. Mọi chuyện thật quá khó khăn. Ấy vậy mà mới sớm hôm sau, hắn đã dắt tôi ra và bắt tôi chạy không ngừng. Tôi còn chưa được nghỉ chân tới một giờ đồng hồ thì hắn đã lại tới, đem theo yên, dây cương và một chiếc hàm thiếc mới. Chính tôi cũng không hiểu cơ sự bắt đầu từ đâu, chỉ biết hắn vừa dắt tôi ra sân tập và trèo lên yên thì không rõ tôi đã phạm phải điều gì chọc giận hắn, khiến hắn giật mạnh dây cương. Bị hàm thiếc mới chọc đau điếng, tôi bất thần nhảy chồm lên, lại càng chọc điên hắn, và hắn bắt đầu quất tôi thật mạnh. Sự căm ghét dành cho hắn đã lên tới đỉnh điểm, tôi bắt đầu đá, lao đi, nhảy chồm lên liên tục, chưa bao giờ hăng đến thế. Tôi và hắn đấu với nhau một trận ra trò: Hắn bám chắc yên và thẳng tay trừng phạt tôi bằng roi da và đinh thúc ngựa, nhưng cơn giận sôi sục khiến tôi chẳng còn quan tâm tới điều gì mà chỉ mong thoát được hắn. Cuối cùng, sau một hồi vật lộn, tôi cũng hất được hắn ngã ngửa. Vừa nghe thấy tiếng hắn rơi mạnh xuống đất, chẳng buồn ngoái lại, tôi phi một mạch tới phía bên kia đồng cỏ. Chỉ khi đến nơi rồi, tôi mới dám ngoảnh đầu nhìn, từ xa, tên ác ôn kia lồm cồm bò dậy rồi trở vào chuồng ngựa. Tôi cứ đứng dưới tán cây sồi quan sát, nhưng chẳng có ai đến bắt tôi về. Thời gian trôi qua, cái nắng như thiêu đốt, ruồi nhặng kéo đến hàng đàn và bâu lấy hai bên hông tôi đang chảy máu do bị đinh thúc vào. Tôi đói lả vì chưa có gì bỏ bụng từ sáng sớm, nhưng cỏ trên cánh đồng còn chẳng đủ cho một con ngỗng sống qua ngày. Tôi muốn nằm xuống nghỉ ngơi, nhưng có nằm cũng chẳng được thoải mái khi yên còn thít chặt trên lưng. Cổ họng tôi khát khô song không có lấy một giọt nước. Buổi chiều chậm rãi trôi qua và mặt trời dần lặn xuống. Tôi nhìn thấy đám ngựa non về chuồng và biết họ sắp được ăn một bữa no nê.

Cuối cùng, ngay khi mặt trời vừa lặn, ông chủ của tôi xuất hiện, tay cầm theo một cái sàng. Đó là một quý ông bảnh bao với mái tóc đã bạc trắng, nhưng điều khiến tôi nhận ra ông giữa cả nghìn người chính là giọng nói: Không cao, không thấp, mà sang sảng, rõ ràng và ân cần. Khi ra lệnh, tiếng ông cất lên chắc chắn và dứt khoát, để ai ai, cả người và ngựa, cũng phải ngầm hiểu rằng mệnh lệnh của ông phải được thực thi. Ông lặng lẽ tiến lại gần, lắc lắc phần yến mạch trong sàng, rồi cất tiếng dịu dàng và vui vẻ: “Lại đây nào, cô nhóc, lại đây. Nhưng tôi chỉ đứng yên chờ ông tiến đến, rồi bắt đầu ăn yến mạch trong tay ông không chút sợ hãi: Giọng nói của ông đã xua tan mọi nỗi sợ trong tôi. Ông đứng cạnh, vỗ về, vuốt ve, và khi nhìn thấy những vệt máu bết lại bên hông tôi, ông có vẻ rất giận. ‘Tội nghiệp mày! Đúng là chẳng ra sao cả.’ Rồi ông khẽ khàng nắm dây cương và dắt tôi về chuồng. Vừa thấy Samson đứng ở cửa, tôi vểnh tai về phía sau và đớp đớp miệng. ‘Lùi lại mau,’ ông chủ quát, ‘tránh đường cho nó đi; hôm nay mày đã hành hạ nó đủ rồi.’ Hắn lẩm bẩm gọi tôi là đồ súc vật khó dạy. Đáp lại, cha hắn nói: ‘Mày nghe cho rõ đây, thứ người vũ phu không thể rèn nên những con ngựa thuần tính. Mày vẫn còn phải học nhiều lắm, Samson.’ Nói rồi ông dắt tôi về chuồng riêng, tự tay tháo yên cương và buộc tôi lại. Sau khi gọi người xách tới một xô nước ấm và miếng bọt biển, ông cởi áo khoác ra, và trong lúc người chăm ngựa giữ cái xô, ông kì cọ cho tôi thật kĩ càng, nhẹ nhàng tới nỗi tôi tin chắc ông biết rõ hai bên hông tôi đau nhức và bầm tím tới chừng nào. ‘Nào! Ngựa xinh,’ ông trấn an, ‘đứng yên, đứng yên nhé.’ Giọng nói ấy đã giúp tôi bình tĩnh lại, và được tắm táp đàng hoàng khiến tôi thêm thoải mái. Khóe miệng rách lớn nên tôi không thể ăn cỏ, những ngọn cỏ chọc vào khiến tôi đau đớn hơn. Ông ghé mặt lại gần xem xét, đoạn lắc đầu tỏ ý không hài lòng rồi sai người chăm ngựa đi lấy ít cám trộn bột cho tôi. Bữa ăn đó mới ngon lành biết mấy! Vừa mềm, dễ ăn, vừa giúp tôi mau lành vết thương ở miệng. Ông chủ đứng bên vỗ về tôi suốt bữa và nói với người chăm ngựa. ‘Một con ngựa đầy nhuệ khí thế này mà không được huấn luyện tử tế thì sẽ chỉ trở thành một thứ vô dụng.’

Sau chuyện đó, ông thường xuyên tới xem tình hình tôi. Khi miệng tôi đã lành, người dạy ngựa còn lại, Job - họ gọi anh ấy như vậy - tiếp tục huấn luyện tôi. Job rất điềm tĩnh và chu đáo, nên chẳng mấy chốc tôi đã hiểu được ý anh.”

8. Câu chuyện của Ginger vẫn tiếp tục

Ginger kể tiếp cho tôi nghe về chốn dừng chân đầu tiên của cô vào một ngày nhàn nhã trên đồng cỏ.

“Sau kì huấn luyện đó, tôi được một lái buôn mua lại để bắt cặp với một con ngựa màu hạt dẻ khác. Ông ấy cho chúng tôi cùng kéo xe được vài tuần, rồi bán cả đôi cho một quý ông sang trọng, nên chúng tôi được gửi tới London. Trước đó, nhà buôn thường cho tôi đeo dây cương giữ tư thế và với tôi, đó là thứ đáng ghét nhất trên đời; nhưng ở đây, dây cương của chúng tôi còn được thít chặt hơn nhiều, người đánh xe và ông chủ cho rằng như vậy sẽ hợp thời hơn. Chúng tôi thường kéo xe dạo khắp công viên hay những nơi sang trọng khác. Chú ngựa chưa từng phải đeo thứ dây cương đó như anh không hiểu được cảm giác ấy đâu, nhưng tin tôi đi, đó quả là một cơn ác mộng.

Tôi cũng thích hất mặt và ngẩng cao đầu như mọi chú ngựa khác; nhưng thử tưởng tượng xem, nếu anh phải ngẩng cao đầu và giữ nguyên tư thế đó, suốt hàng giờ liền không thể cử động, rồi khi người đánh xe giật mạnh một cái, anh còn phải ngẩng đầu cao hơn nữa, cổ anh sẽ đau như muốn rời ra. Chưa hết đâu, anh còn phải ngậm hai hàm thiếc, chứ không chỉ một, mà hàm thiếc của tôi lại là loại sắc lẹm, khiến cả lưỡi và hàm tôi đều đau đớn. Càng cắn chặt dây cương và hàm thiếc trong giận dữ, máu từ lưỡi tôi càng chảy ra, đến bọt mép cũng được nhuộm đỏ. Khó chịu nhất là khi chúng tôi phải đứng đợi bà chủ dự một buổi chiêu đãi hoặc đại tiệc hàng giờ đồng hồ, nếu tôi dám tỏ vẻ cáu kỉnh hay giậm chân ra chiều sốt ruột, lập tức đòn roi sẽ giáng xuống. Chừng đó chuyện đủ khiến tôi phát điên.”

“Ông chủ không quan tâm tới cô sao?” Tôi thắc mắc.

“Không, mối bận tâm duy nhất của ông ấy là trông phải thật ra dáng. Tôi nghĩ ông ấy không hiểu biết về ngựa cho lắm, thành thử giao hết việc đó cho người đánh xe, ấy thế mà gã ta lại mách với ông ấy rằng tôi là thứ ngựa nóng nảy, chưa được dạy dỗ đàng hoàng cho quen với dây cương giữ tư thế. Hắn hứa với ông chủ là sẽ sớm thôi, nhưng gã nào phải người thích hợp để nhận công việc ấy, vì khi tôi về đến chuồng ngựa trong khốn khổ và giận dữ, thay vì ân cần vỗ về, xoa dịu tôi, hắn chỉ biết ra đòn và nói những lời cộc cằn. Nếu hắn chịu cư xử tử tế thì tôi cũng đã cố nhẫn nhịn. Tôi sẵn sàng làm việc, thậm chí là làm việc chăm chỉ; nhưng việc bị dày vò bởi những ảo tưởng của họ khiến tôi giận sôi người. Họ có quyền gì mà bắt tôi phải chịu đựng như vậy? Đâu chỉ khiến miệng và cổ đau nhức, loại dây cương này còn làm khổ khí quản của tôi, nếu cứ tiếp tục như vậy, tôi biết sớm muộn gì hệ hô hấp cũng bị huỷ hoại. Càng lúc tôi càng trở nên bồn chồn và nóng nảy, tôi cũng đâu cố tình; tôi bắt đầu đớp và đá bất cứ ai tới thắng yên cho mình. Vì chuyện này mà gã chăm ngựa đã đánh tôi không ít bận, thế rồi, một ngày nọ, khi họ vừa mới đóng chúng tôi vào xe ngựa và đang nâng cao đầu tôi bằng loại dây cương kia, tôi bắt đầu nhảy chồm lên và ra sức đá điên cuồng. Chỉ một lát là bộ yên cương đã đứt gần hết và rơi ra khỏi người. Vậy là những tháng ngày ở nơi đó của tôi cũng kết thúc.

Sau đó tôi được gửi đến Tattersall để rao bán. Tất nhiên, không ai dám đảm bảo tôi là một cô ngựa ngoan ngoãn, nên họ hoàn toàn không đả động tới chuyện đó. Diện mạo xinh đẹp và nước đi duyên dáng của tôi sớm kéo được một quý ông đến trả giá, nhưng cuối cùng một lái buôn khác lại mua tôi. Ông ta cho tôi thử đủ kiểu, tra đủ loại hàm thiếc và mau chóng phát hiện ra thứ tôi ghét. Rốt cuộc, ông ta cưỡi tôi và không dùng tới dây cương giữ tư thế, vờ như tôi là một cô ngựa hiền lành để bán cho một quý ông trong vùng. Ông chủ mới là người tốt bụng và cuộc sống của tôi rất dễ chịu, cho đến khi người chăm ngựa cũ của ông nghỉ việc và người mới đến thay. Một lần nữa, tôi lại rơi vào tay một kẻ nóng nảy, tàn ác không kém gì Samson. Giọng nói của hắn luôn đầy vẻ nôn nóng, cộc cằn, và nếu tôi không nhanh chóng vào chuồng, hắn sẽ dùng chổi hay cây chĩa ba, hoặc bất cứ thứ gì tiện cầm trên tay, đánh vào khuỷu chân sau của tôi. Mọi việc hắn làm đều thô bạo, nên tôi đâm ra căm ghét hắn. Hắn muốn tôi phải sợ hắn, nhưng tôi nào phải kẻ dễ khuất phục, thế rồi điều gì phải đến cũng đến. Một ngày nọ, hắn chọc giận tôi nhiều hơn thường lệ, tôi bèn cắn gã đau điếng. Đương nhiên, việc đó khiến hắn nổi cơn tam bành, hắn bắt đầu lấy roi quất tới tấp vào đầu tôi. Sau bận đó, hắn chẳng bao giờ dám đặt chân vào chuồng tôi nữa, vì biết gót chân và hàm răng của tôi luôn sẵn sàng đợi hắn. Riêng với ông chủ, tôi vẫn rất ngoan ngoãn, nghe lời, nhưng tất nhiên ông lại tin lời tên ác độc kia và thế là tôi lại bị đem bán.

Người lái buôn cũ nghe được chuyện và nói rằng mình biết một nơi có thể khiến tôi chịu sống yên ổn. ‘Đáng tiếc quá,’ ông nói, ‘một con ngựa đẹp đẽ thế này chỉ vì thiếu đi cơ hội thuận lợi mà thành ra hư đốn,’ và cuối cùng thì tôi dừng chân ở đây, chẳng trước anh bao lâu. Tôi khắc sâu vào tâm trí ý nghĩ rằng loài người sinh ra đã là kẻ thù của tôi, và tôi phải tự vệ. Dĩ nhiên, hiện giờ cuộc sống ở đây rất khác, nhưng ai mà biết sẽ kéo dài được bao lâu? Giá mà tôi có được con mắt nhìn đời lạc quan như anh, nhưng sau bao chuyện đã trải qua, điều ấy thực không thể.”

Lúc này tôi mới nói: “Tôi nghĩ nếu cô tấn công John hay James thì thật đáng xấu hổ.”

“Chừng nào họ còn đối xử tử tế với tôi thì tôi cũng không định làm vậy. Cũng có một lần tôi cắn James khá mạnh, nhưng John lại bảo, ‘Cậu thử ân cần với nó xem.’ Và thay vì trừng phạt tôi, James chỉ lặng lẽ đi băng vết thương rồi mang đến cho tôi một xô cháo cám và vỗ về. Từ đó đến nay tôi chưa cắn cậu ấy lần nào nữa và chắc chắn là sau này cũng vậy.”

Tôi thấy thương Ginger, nhưng vì hồi đó còn chưa tỏ chuyện đời, tôi chỉ nghĩ cô ấy quá bi quan. Tuy vậy, dần dà tôi cũng nhận ra cô ấy đã trở nên dịu dàng và vui vẻ hơn, không còn cái nhìn cảnh giác, nghi ngờ mà trước đây cô ấy vẫn ném cho những người lạ dám mon men lại gần. Một ngày nọ, chính James còn nói với John: “Tôi nghĩ con ngựa cái ấy đã mến tôi hơn nhiều, mới sáng nay nó còn hí chào tôi khi tôi xoa trán nó.”

“Phải đấy, James, đó chính là thuốc thần của Birtwick. Nhất định nó sẽ ngoan như Hắc Tuấn Mã thôi. Con ngựa đáng thương, phương thuốc duy nhất nó cần chính là lòng tử tế!” Ngay cả ông chủ cũng nhận thấy sự thay đổi này. Một hôm, sau khi ra khỏi xe ngựa và trò chuyện với chúng tôi như thường lệ, ông xoa cái cổ xinh xắn của cô ấy. “Cô bạn xinh đẹp, mày sống tốt chứ? Hình như dạo này mày đã vui vẻ hơn hồi mới đến nhiều.”

Cô ấy hếch mũi về phía ông đầy vẻ trìu mến, tin tưởng, để ông dịu dàng vuốt ve.

“Chúng ta sẽ sớm chữa khỏi cho nó thôi, John,” ông chủ nói.

“Vâng, thưa ông, nó đã khá lên nhiều, không còn như hồi trước nữa; là nhờ thuốc thần của Birtwick cả đấy ạ,” John vừa nói vừa cười vang.

John vẫn thường đùa như thế, anh ấy nói một liệu trình “thuốc thần của Birtwick” sẽ chữa khỏi được gần hết thói hư tật xấu của loài ngựa trên đời. Theo anh ấy thì loại thuốc này được chế từ lòng kiên nhẫn và dịu dàng, quyết tâm và cưng nựng, mỗi loại nửa cân, trộn với một phần tư lít lương tri, cho ngựa uống hằng ngày.

9. Vui Vẻ

Gia đình cha xứ Blomefield rất đông con, thỉnh thoảng họ vẫn đến chơi với hai tiểu thư Jessie và Flora. Có một cô con gái bằng tuổi tiểu thư Jessie và hai cậu con trai lớn hơn, còn lại đều rất nhỏ. Mỗi lần họ đến, Vui Vẻ đều bận túi bụi, vì không có gì làm bọn trẻ sung sướng bằng được lần lượt leo lên lưng anh ấy, dạo một vòng khắp vườn quả và bãi cỏ. Chúng cứ cùng nhau chơi như vậy hàng giờ liền.

Một chiều nọ, Vui Vẻ ra ngoài chơi với bọn trẻ cũng đã lâu thì thấy James dắt anh ấy vào, buộc dây cương rồi mắng: “Đứng đấy, đồ mất nết, liệu mà cư xử cho đàng hoàng, kẻo chúng ta sẽ gặp rắc rối to.”

“Anh đã gây ra chuyện gì vậy, Vui Vẻ?” Tôi tò mò.

“Ái chà!” Anh ấy vừa nói vừa hất cái đầu nhỏ nhắn. “Tôi chỉ dạy bọn trẻ kia một bài học thôi mà. Chúng không biết thế nào là giới hạn nên tôi hất chúng ra sau, chỉ có làm vậy mới mong chúng hiểu được.”

Tôi thốt lên: “Sao? Anh hất bọn trẻ xuống ư? Anh thừa biết là không nên làm vậy mà! Anh có hất tiểu thư Jessie hay Flora xuống không đấy?”

Anh ấy đáp, ra chiều phật ý: “Tất nhiên là không rồi, dẫu có dâng thứ yến mạch thượng hạng nhất tới tận miệng cũng đừng hòng bắt tôi làm việc đó. Tôi bảo vệ các tiểu thư không kém gì ông chủ, còn với lũ nhóc kia, chính tôi đang dạy chúng cưỡi ngựa chứ ai. Mỗi khi chúng có vẻ hoảng sợ hay loạng choạng trên lưng tôi, tôi lại đi thật nhẹ nhàng, khẽ khàng như một con mèo già rình chim; khi chúng đã vững vàng tôi mới chạy nhanh dần cho chúng quen; nên khỏi cần cậu mất công thuyết giáo. Tôi là người bạn và người thầy dạy cưỡi ngựa tốt nhất của lũ nhóc đó rồi. Rắc rối không phải ở lũ trẻ, mà là ở đám con trai,” anh ấy nói, lắc đầu ngán ngẩm. “Hai cái giới này thật quá khác biệt. Ngựa non cần huấn luyện thế nào thì đám con trai cũng cần được dạy dỗ thế ấy để cư xử cho đúng mực. Đợi lũ trẻ chơi được gần hai tiếng, đám con trai mới đòi đến lượt chúng, và tôi cũng sẵn lòng chiều ý. Lần lượt từng cậu nhóc leo lên, tôi đã phi nước đại khắp cánh đồng và vườn quả suốt một tiếng liền. Mỗi cậu đã kiếm sẵn cho mình một cây gậy bằng gỗ phỉ to làm roi ngựa và quất tôi rất mạnh, nhưng tôi vẫn nhắm mắt bỏ qua. Cuối cùng, nghĩ bụng chơi đã đủ, tôi dừng lại đôi ba lần coi như ra hiệu. Khốn nỗi đám con trai lại cho rằng loài ngựa chẳng khác gì đầu tàu hay máy đập lúa, có thể chạy thật lâu, thật nhanh theo ý chúng. Chúng chẳng mảy may nghĩ ngựa cũng biết mệt hoặc có cảm xúc. Vậy nên khi thằng nhóc đánh tôi không thể hiểu được điều ấy, tôi đành tung vó trước lên và hất anh chàng xuống - chỉ có vậy. Cậu ta trèo lên lưng tôi lần nữa và tôi lại làm vậy. Rồi một cậu nhóc khác thử sức, tôi để yên cho cậu ta cưỡi, nhưng ngay khi cậu chàng bắt đầu quất roi, tôi lại hất cậu ta xuống bãi cỏ, cứ như vậy cho tới khi cả đám đã hiểu cả - vậy thôi. Chúng không phải trẻ hư và cũng không cố tình làm trò ác độc. Thực lòng tôi rất mến chúng, cực chẳng đã mới phải dạy cho chúng một bài học. Lúc chúng dắt tôi tới chỗ James kể tội, tôi nghĩ cậu ấy rất giận khi nhìn thấy những cây gậy to như thế. Cậu bảo thứ đó chỉ hợp với đám chăn bò hay dân Di-gan chứ không dành cho con nhà quyền quý có học.”

Ginger xen vào: “Tôi mà là anh thì đã đá cho lũ nhóc đó một cú nhớ đời rồi, phải làm thế mới dạy được chúng một bài học.”

“Tất nhiên là cô sẽ làm vậy, nhưng tôi đâu có ngu ngốc (xin lỗi cô) mà chọc giận ông chủ hay bôi tro trát trấu vào mặt James. Chưa kể, bổn phận của tôi là trông nom bọn trẻ khi chúng cưỡi tôi, tôi được tin tưởng giao cho trọng trách này. Mới hôm trước thôi, tôi còn nghe ông chủ nói với bà Blomefield rằng: ‘Thưa bà, bà không cần lo cho lũ trẻ, con ngựa già Vui Vẻ của tôi sẽ chăm sóc chúng không kém gì bà và tôi. Tôi đảm bảo với bà, tôi sẽ không bán con ngựa ấy đi dù có ai trả giá cao thế nào chăng nữa. Nó là một anh bạn hiền lành và đáng tin cậy.’ Cô nghĩ liệu tôi có bạc bẽo vô ơn đến nỗi quên hết những ân tình suốt năm năm qua và lòng tin họ đặt vào tôi, rồi biến thành thứ xấu xa chỉ vì vài thằng nhóc ngốc nghếch ngược đãi mình? Không, không đâu! Cô chưa từng có một căn nhà êm ấm nơi ai cũng đối tốt với mình nên cô không hiểu được, mặc dù tôi rất thương cô, nhưng tin tôi đi, chỉ có một mái nhà tốt mới dạy nên được những con ngựa ngoan. Tôi quyết không đời nào làm những người nuôi chúng ta phật ý, tôi thực lòng mến họ vô cùng?” Vui Vẻ nói một hơi rồi khịt khịt mấy tiếng trầm thấp như anh ấy thường làm vào buổi sáng, mỗi khi nghe thấy tiếng bước chân của James ở cửa.

“Còn nữa, thử nghĩ xem, nếu tôi bắt đầu quen thói đá người, cái thân tôi sẽ trôi về đâu chứ? Một con ngựa lỡ mang tiếng xấu có thể sẽ bị bán làm nô dịch cho gã đồ tể hay làm việc quần quật tới chết trên bờ biển, nơi không ai thèm quan tâm tới tôi mà chỉ cốt muốn xem tôi chạy nhanh được chừng nào, hoặc vừa nai lưng kéo xe cho ba, bốn gã lực lưỡng đi chè chén ngày Chủ nhật vừa chịu đòn, như tôi vẫn thấy ở những nơi mình sống trước khi tới đây,” anh ấy lắc đầu, “không, tôi mong mình không bao giờ phải rơi vào cảnh đó.”

10. Cuộc trò chuyện trong vườn quả

Ginger và tôi không phải giống ngựa cao kéo xe thông thường, mà là ngựa đua. Chúng tôi cao gần một mét sáu, bởi vậy dùng để cưỡi hay kéo thì cũng đều tốt cả. Ông chủ hồi đó thường nói dù là người hay ngựa, nếu chỉ biết làm một việc thì ông đều khinh ghét. Ông không ham khoe khoang, tỏ vẻ trong những công viên ở London, mà chỉ muốn có những chú ngựa biết việc và nhanh nhẹn. Còn với chúng tôi, không có gì vui bằng việc được tham gia một buổi cưỡi ngựa dạo chơi của gia đình họ; ông chủ sẽ cưỡi Ginger, bà chủ cưỡi tôi, còn các tiểu thư cưỡi Ngài Oliver và Vui Vẻ. Niềm vui sướng khi được cùng nhau chạy nước kiệu hay phi chầm chậm chưa bao giờ hết khiến chúng tôi phấn khích, nhất là tôi, cũng vì tôi luôn được chở bà chủ: Bà nhẹ người, giọng nói êm tai, đôi tay nhẹ nhàng tới nỗi tôi gần như không có cảm giác đang bị điều khiển.

Ôi! Nếu người ta biết một đôi tay dịu dàng có thể trấn an loài ngựa, giúp giữ cho miệng chúng tôi lành lặn và tính khí hiền hoà tới chừng nào, thì chắc chắn họ sẽ không giật hay kéo lê dây cương nữa. Miệng loài ngựa rất nhạy cảm, nếu chứa đầy vết thương hoặc chai lại vì những trò ngược đãi hay ngu dốt thì có thể cảm nhận dù chỉ một cử động thoáng qua của người cầm cương, và từ đó giúp chúng tôi biết điều họ muốn. Miệng tôi chưa từng bị thương, chắc chính vì vậy mà tôi được lòng bà chủ hơn Ginger, dù cho nước đi của cô ấy cũng chẳng thua kém. Cũng bởi thế mà cô ấy không ít lần tỏ ra ghen tị và thường nói khuôn miệng không được lành lặn là bởi người ta không huấn luyện cô ấy cho đàng hoàng, hơn nữa hồi ở London luôn phải ngậm hàm thiếc dài. Mỗi lần như thế Ngài Oliver già lại nói: “Thôi đi! Đừng tự làm khổ mình nữa! Ở đây vinh dự nhất là cô còn gì. Một con ngựa cái có thể chở người cao lớn như ông chủ của chúng ta mà vẫn chạy nhảy, đi lại nhẹ nhàng thế kia thì việc gì phải hổ thẹn chỉ vì không được bà chủ cưỡi. Loài ngựa chúng ta phải biết chấp nhận, hài lòng và sẵn sàng làm mọi việc, miễn là chủ nhân không bạc đãi mình.”

Tôi vẫn thường băn khoăn không biết vì sao Ngài Oliver có một cái đuôi rất ngắn, chỉ chừng mười lăm mười sáu phân, được nối vào một chòm lông giả. Nhân một cuối tuần được nghỉ ngơi và dạo chơi trong vườn quả, tôi đánh liều hỏi xem tai nạn nào đã cướp mất cái đuôi của ông ấy. “Tai nạn!” Ông khịt mũi, nom vô cùng giận dữ. “Làm gì có tai nạn nào! Đây là hậu quả của một hành động độc ác, đáng hổ thẹn, máu lạnh! Hồi còn trẻ, người ta đưa tôi tới một nơi chuyên thực hiện những việc độc ác thế này. Họ trói tôi thật chặt, không cho cựa quậy rồi đến cắt cụt cái đuôi dài xinh đẹp của tôi đi, không chừa lại chút xương hay da thịt nào.”

“Thật khủng khiếp!” Tôi thốt lên.

“Đúng thế! Thật khủng khiếp, nhưng không chỉ vì cơn đau tột cùng và dai dẳng, không chỉ vì nỗi nhục nhã khi bị tước đi món đồ trang sức đẹp đẽ nhất, mà còn vì một lẽ này: Từ nay trở đi, sao tôi có thể xua đuổi được lũ ruồi bâu đến bên sườn và chân sau tôi nữa? Có đuôi như các cậu thì có thể xua chúng đi dễ dàng, nên cậu đâu hiểu cảm giác khổ sở khi phải để chúng đậu lên thân và đốt cậu không ngừng, mà chẳng có cách nào đánh cho chúng chạy. Đó thực là một tổn thất, một mất mát suốt đời. Ơn Chúa là bây giờ họ không làm vậy nữa.”

“Thế tại sao hồi trước họ lại làm vậy?” Nghe xong câu chuyện, Ginger hỏi.

“Cho hợp thời chứ sao!” Ông ngựa già giậm chân đáp. “Cho hợp thời đấy! Để tôi nói cho cô cậu nghe, vào cái thời của tôi, không có con ngựa nòi trẻ trung nào mà không bị cắt cụt đuôi theo cái cách đáng xấu hổ ấy. Họ làm như Chúa tạo ra chúng tôi mà không biết chúng tôi muốn gì và thế nào là đẹp nhất vậy.”

“Tôi đoán đó cũng chính là lí do họ bắt chúng tôi ngậm những kiểu hàm thiếc kinh khủng đã hành hạ tôi ở London,” Ginger nói.

“Tất nhiên rồi, đối với tôi, thời trang là một trong những thứ xấu xa nhất trên đời này. Thí dụ, cứ nhìn cách con người đối xử với loài chó mà xem: Họ cắt đuôi, xén đôi tai nhỏ xinh đến độ nhọn hoắt để trông chúng mang vẻ gan dạ. Trước kia, tôi có một cô bạn thân tên Skye - một cô chó sục màu nâu. Cô ấy mến tôi đến độ không bao giờ chịu ngủ ở đâu khác ngoài chuồng tôi, cô ấy làm ổ ngay dưới máng ăn. Skye sinh được năm chú cún con vô cùng đáng yêu; chúng không bị dìm chết vì là giống nòi có giá trị, và cô ấy đã hạnh phúc với đàn con biết mấy! Khi đàn cún con mở mắt và bò loạn lên, cảnh tượng ấy mới thật vui mắt. Nhưng rồi một ngày, có một người đàn ông tới đem tất cả chúng đi. Ban đầu tôi tưởng ông ta sợ tôi sẽ giẫm phải đàn chó con, nhưng hoá ra không phải vậy. Chiều tối hôm đó, Skye tha đàn con trở về, từng đứa một được mẹ ngậm trong mồm. Lũ nhóc mới sáng nay còn vui vẻ, giờ đây đang chảy máu và khóc lóc thật thương tâm. Chúng đều đã bị cắt mất một phần đuôi và vành tai ngoài mềm mại. Tôi không bao giờ quên cảnh tượng mẹ chúng không ngừng liếm cho đàn con và rầu rĩ, tội nghiệp vô cùng! Vết thương rồi cũng lành và lũ nhóc cũng chẳng còn nhớ tới cơn đau, nhưng đôi vành tai mềm xinh vốn để bảo vệ phần tai nhạy cảm khỏi bụi bẩn và tổn thương đã mãi mãi mất đi. Sao họ không tự xén tai con cái mình cho nhọn để chúng nhanh nhẹn? Sao họ không cắt mũi chúng để chúng mang dáng vẻ gan dạ? Tất cả mọi giống loài đều có cảm giác. Vậy thì con người có quyền gì mà hành hạ và huỷ hoại những tạo vật của Chúa?”

Ngài Oliver dù bình thường rất hoà nhã, nhưng cũng là một ông bạn nóng nảy. Câu chuyện ông ấy kể với tôi vừa mới mẻ, vừa khủng khiếp, tới nỗi tâm trí tôi bắt đầu gợn lên chút thù ghét loài người - cảm giác trước đây chưa từng xuất hiện. Khỏi phải nói, câu chuyện ấy khiến Ginger trở nên kích động. Cô lắc đầu, đôi mắt rực lửa, mũi phập phồng và tuyên bố con người là giống loài tàn bạo và đần độn nhất.

“Ai vừa nói đần độn thế?” Vui Vẻ nãy giờ mải cọ mình vào nhánh cây táo già thâm thấp, nghe vậy mới tiến đến. “Ai nói thế? Tôi cho rằng đó là một từ xấu.”

“Từ xấu vốn để dành cho những điều xấu xa mà,” Ginger đáp và kể lại câu chuyện của Ngài Oliver.

“Không sai đâu,” Vui Vẻ buồn bã nói, “chính tôi cũng đã từng chứng kiến chuyện đó xảy ra nhiều lần với đàn chó ở căn nhà đầu tiên của mình, nhưng hãy đừng bàn tới ở đây. Mọi người đều biết ông chủ, John và James đối tốt với chúng ta, nên phê phán loài người ở một nơi thế này thì thật không phải đạo và vô ơn. Ấy là chưa kể, ngoài kia vẫn còn bao nhiêu ông chủ và người chăm ngựa tốt kia mà, dù tất nhiên, ông chủ và người chăm ngựa của ta vẫn là tốt nhất.”

Những lời thông thái của anh bạn Vui Vẻ tốt bụng, mà chúng tôi đều thầm đồng ý, đã khiến tâm tình cả bọn bình tĩnh lại, đặc biệt là Ngài Oliver, người hết lòng yêu mến ông chủ. Thấy thế, tôi vội đổi chủ đề: “Mà có ai biết công dụng của miếng che mắt là gì không?”

“Không!” Ngài Oliver đáp gọn lỏn. “Vì chúng hoàn toàn vô dụng.”

Justice - anh bạn ngựa lang chân ngắn - từ tốn bổ sung: “Chúng vốn dĩ dùng để ngăn đám ngựa chúng ta khỏi hoảng sợ và giật mình mà gây tai nạn.”

“Vậy tại sao họ không đeo cho ngựa cưỡi, mà nhất là ngựa cái?” Tôi hỏi tiếp.

“Còn lí do nào ngoài thời trang nữa?” Anh ấy đáp chậm rãi. “Họ viện cớ là giống ngựa sẽ hoảng sợ khi nhìn thấy bánh xe của chính mình theo sau và chắc chắn sẽ bỏ chạy, trong khi rõ ràng, kể cả lúc chở người chứ không chỉ kéo xe, ta vẫn có thể thấy những bánh xe đó khắp đường phố đông đúc. Tôi thừa nhận là đôi khi những chiếc bánh xe đó tới quá gần và khiến ta không mấy dễ chịu, nhưng ta đâu có bỏ chạy: Ta đã quen và biết rõ thứ đó rồi. Nếu chưa từng đeo miếng che mắt thì ta sẽ không bao giờ muốn dùng tới chúng. Ta được thấy, được nhận dạng mọi vật, nhờ thế mà bớt hoảng sợ hơn nhiều so với việc chỉ được nhìn thoáng qua những vật chưa từng biết tới. Dĩ nhiên, vẫn có những chú ngựa dễ bị kích động vì khi còn non đã từng bị thương hay dọa sợ. Đối với chúng, đeo miếng che mắt lại có tác dụng, nhưng vì tính tôi chưa bao giờ dễ kích động, nên cũng không dám phán đoán.”

Ngài Oliver nói: “Tôi cho rằng miếng che mắt là một thứ rất nguy hiểm vào ban đêm. Thị lực của loài ngựa chúng ta trong bóng tối vốn vượt xa con người và có lẽ rất nhiều tai nạn đã không xảy ra nếu những chú ngựa có tầm nhìn đầy đủ. Tôi còn nhớ rõ, vài năm trước, có một chiếc xe tang song mã đang trên đường trở về giữa đêm tối, đi ngang qua nông trại của ông Sparrow, tới đoạn có cái ao nằm sát con đường, bánh xe chạy quá gần mép nước nên chiếc xe ngã nhào xuống ao. Cả hai chú ngựa đều chết đuối, còn người đánh xe may mắn thoát chết. Dĩ nhiên, sau tai nạn này, người ta dựng ngay một hàng rào trắng chắc chắn, dễ thấy, nhưng nếu những chú ngựa đó không bị cản tầm nhìn, chúng đã biết chạy cách xa mép nước và sẽ không có tai nạn nào xảy ra. Khi xe ngựa ông chủ chúng ta bị lật - đó là chuyện trước khi cậu tới đây - họ nói nếu đèn đường bên trái không tắt, John đã nhìn thấy cái hố to những người làm đường để lại. Cứ cho là vậy đi, nhưng nếu Colin già không bị che mắt, chắc chắn dù có đèn hay không, anh ấy cũng sẽ nhìn thấy cái hố, bởi một chú ngựa già khôn ngoan như anh ấy không đời nào chạy vào chỗ nguy hiểm. Cuối cùng thì anh ấy bị thương nặng, xe ngựa vỡ tan tành và có Chúa mới biết làm cách nào mà John thoát được.”

Ginger nhăn mũi: “Theo tôi, nếu đám người này đã khôn ngoan như thế, họ nên ra lệnh cho tất cả ngựa con trong tương lai sinh ra đều có mắt ở giữa trán, thay vì ở hai bên. Họ luôn tự cho rằng mình có thể cải tạo tự nhiên và thay đổi những điều Chúa đã tạo ra.”

Khi tình hình lại bắt đầu căng thẳng, Vui Vẻ mới ngẩng khuôn mặt thông thái lên mà nói: “Để tôi tiết lộ cho mọi người một bí mật: Tôi nghĩ John cũng không thích miếng che mắt đâu. Tôi từng nghe thấy anh ấy bàn chuyện này với ông chủ. Ông chủ nói: ‘Nếu lũ ngựa đã quen đeo miếng che mắt, đôi khi tháo chúng ra sẽ rất nguy hiểm.’ John lại đáp có lẽ sẽ tốt hơn khi huấn luyện lũ ngựa non mà không dùng miếng che mắt, vì ở một số quốc gia khác họ cũng đã làm như vậy. Nên hãy vui lên rồi cùng chạy tới bên kia vườn quả nào, hình như cơn gió đã lay rụng vài quả táo và chẳng tội gì mà bỏ phí cho lũ sên.”

Không ai phản đối, thế là chúng tôi kết thúc cuộc chuyện trò mãi chưa có hồi kết và nhấm nháp những quả táo ngọt lịm nằm rải rác trên thảm cỏ cho phấn chấn lại.

11. Những lời thẳng thắn

Mỗi ngày trôi qua tôi lại càng thêm tự hào và hạnh phúc khi được sống ở một nơi như Birtwick. Ông bà chủ được tất cả những người quen biết kính trọng và yêu mến. Họ đối xử tử tế, ân cần với mọi người, mọi vật: Không chỉ với đàn ông, đàn bà, mà với cả ngựa, lừa, chó, mèo, gia súc và chim chóc. Họ xem mọi con vật bị áp bức và ngược đãi là bạn, và kẻ hầu người hạ trong gia đình họ cũng vậy. Hễ biết đứa trẻ nào trong làng hay hành hạ loài vật, ông bà chủ sẽ tìm cách dạy dỗ.

Điền chủ Gordon và lão nông Grey kể rằng họ đã cùng nhau dành hơn hai mươi năm để thuyết phục mọi người bỏ dùng dây cương giữ tư thế cho ngựa kéo xe. Nhờ công họ mà ở vùng chúng tôi, bạn hiếm khi thấy loại dây cương đó nữa. Đôi lúc, nếu bà chủ bắt gặp một chú ngựa đang nai lưng chở nặng, đầu phải ngẩng cao do bị dây cương giữ lại, bà sẽ dừng xe mà ra ngoài phân tích phải trái với người đánh xe, bằng giọng nói vừa dịu dàng vừa nghiêm nghị, cốt để cho anh ta thấy việc đó độc ác và ngu dốt tới chừng nào.

Có lẽ trên đời không có người đàn ông nào chống lại được bà chủ. Đến giờ tôi vẫn ước mọi quý bà đều được như bà chủ nhà chúng tôi. Ông chủ của chúng tôi cũng vậy, khi gặp cảnh bất bình, ông cũng chẳng ngại lên tiếng. Tôi nhớ vào một buổi sáng nọ, khi ông đã cưỡi tôi gần về đến nhà, chúng tôi thấy từ xa tiến đến một người đàn ông lực lưỡng đánh chiếc xe độc mã do một chú ngựa hồng nhỏ xinh xắn kéo. Anh bạn này có đôi chân mảnh dẻ, cái đầu và khuôn mặt nhạy cảm của ngựa nòi. Khi tới cổng điền trang, con vật bé nhỏ chợt đổi hướng, chạy vào trong. Gã đàn ông kia, không nói một lời cảnh báo nào, bất thần giật mạnh đầu ngựa khiến nó suýt ngửa người ngã nhào. Con ngựa còn đang định thần lại thì gã ta đã bắt đầu điên cuồng vụt tới tấp. Nó chúi về phía trước, nhưng bàn tay khoẻ mạnh, hung dữ kia đã kìm chặt con vật xinh đẹp lại với một sức lực đủ khiến nó vỡ hàm, trong lúc đòn roi vẫn giáng xuống như mưa. Cảnh tượng ấy khiến tôi khiếp hãi, bởi tôi biết cái miệng nhỏ nhắn, nhạy cảm kia đang phải chịu đau đớn nhường nào, nhưng ông chủ đã lệnh cho tôi chạy lên ngay lập tức.

“Sawyer,” giọng ông đanh lại, “con ngựa đó bằng xương bằng thịt chứ?”

“Bằng xương bằng thịt và bằng cả thói cứng đầu, nó là cái thứ ngang ngược, chỉ biết làm theo ý mình, không hề hợp với tôi.” Gã ta hùng hổ đáp. Sawyer là một chủ thầu thường lui tới điền trang bàn công việc.

Ông chủ lại nghiêm giọng hỏi: “Vậy anh nghĩ đối xử kiểu này sẽ khiến nó nghe theo ý anh ư?”

“Nó việc gì phải rẽ ngang rẽ dọc như thế, đường của nó vốn thẳng băng cơ mà!” Gã đàn ông không chịu nhượng bộ.

“Anh vẫn thường cưỡi con ngựa nhỏ đó tới chỗ tôi,” ông chủ nói tiếp, “chuyện vừa xảy ra chứng tỏ nó có trí nhớ tốt và rất thông minh; sao nó biết được lần này anh lại không vào đó chứ? Nhưng tôi hơi lạc đề rồi nhỉ. Phải nói rằng, anh Sawyer a, tôi chưa từng chứng kiến ai xuống tay với một con ngựa bé nhỏ một cách tàn bạo và không đáng mặt đàn ông hơn anh. Chưa kể, để cơn giận làm mờ mắt như vậy, danh tiếng của anh mới là thứ bị tổn hại nhiều nhất, chứ không phải con ngựa này. Anh nên nhớ cho, người đời luôn đánh giá chúng ta dựa vào những hành động của mình, bất kể là với người khác hay với động vật.”

Sau đó ông chủ cho tôi chạy chầm chậm, nghe giọng nói là tôi đủ biết lòng ông đang trĩu nặng. Không chỉ với kẻ dưới, với những vị cùng tầng lớp ông cũng chẳng kiêng nể gì. Để tôi kể một câu chuyện làm ví dụ. Một hôm khác, khi đương ra ngoài thì chúng tôi gặp Đại úy Langley - một người bạn của ông chủ, ngồi trên chiếc xe do một cặp ngựa xám kéo, có vẻ đang thảnh thơi. Trò chuyện đôi câu, vị đại uý mới hỏi: “Ông Douglas thấy cặp ngựa mới của tôi thế nào? Ông biết đấy, ông là người am hiểu về ngựa trong vùng này, nên tôi rất muốn nghe ý kiến của ông.”

Ông chủ kéo tôi lùi lại một chút để nhìn cho kĩ. “Quả là một cặp ngựa đẹp hiếm có,” ông nhận xét, “và nếu khả năng của chúng cũng được như vẻ ngoài thì chắc chắn ông khỏi cần mong gì hơn nữa; nhưng theo tôi thấy, ông vẫn giữ cái thói quen làm ngựa lo lắng và mất sức đó.”

“Ý ông là dây cương giữ tư thế sao? À, phải rồi! Tôi biết ông thích để ý mấy chuyện này, nhưng thú thực là tôi thích nhìn ngựa của mình luôn ngẩng cao đầu.”

Ông chủ đáp: “Chúng ta đều vậy thôi, nhưng tôi không muốn nhìn thấy đầu chúng cứ bị giữ nguyên như thế. Làm vậy thì còn gì thú nữa? Langley, là một quân nhân, khỏi phải nói cũng biết ông luôn muốn trung đoàn của mình diễu binh thật đẹp mắt, đầu ngẩng cao, đại loại như vậy; nhưng ai sẽ khen ngợi tài huấn luyện của ông nếu các binh sĩ chỉ giữ đúng tư thế vì đầu họ đã bị buộc chặt vào một tấm ván? Điều đó có thể chẳng hại gì đến cuộc diễu binh, ngoại trừ việc làm các binh sĩ lo lắng và mất sức; nhưng thử đặt trong hoàn cảnh đối mặt với kẻ thù, lúc họ cần sử dụng thoải mái mọi cơ bắp, mà toàn bộ sức lực đã bị dồn cả về phía trước xem? Tôi tin là họ khó lòng chiến thắng. Lũ ngựa cũng vậy thôi: Ông làm chúng khó chịu, bực bội và mất sức, không để chúng tận dụng tối đa trọng lượng để làm việc, chúng sẽ phải dùng tới các khớp xương và cơ bắp quá độ, nên dĩ nhiên sẽ mệt mỏi sớm hơn. Tin tôi đi, loài ngựa cũng như con người, đầu chúng không phải để trói buộc. Nếu chúng ta chịu hành động theo lẽ thường tình, và bớt quan tâm tới vẻ ngoài đi đôi phần, có nhiều công việc sẽ được giải quyết dễ dàng hơn đấy. Hơn nữa, ông cũng như tôi, đều biết rằng khi một con ngựa trượt chân, nó sẽ khó lấy lại thăng bằng hơn nhiều nếu đầu và cổ bị buộc ra phía sau. Mà thôi,” ông chủ cười lớn, “tôi đã lí lẽ đủ rồi, ông có đồng tình với tôi không, Đại úy? Ông sẽ làm gương được cho rất nhiều người đấy.”

Đại úy trả lời: “Về lí thuyết thì tôi cho là ông đúng, và ví dụ về binh sĩ của ông khiến tôi xúc động rất nhiều; nhưng hãy để tôi suy nghĩ đã.” Và cứ thế họ nói lời tạm biệt.

12. Một ngày mưa bão

Vào một ngày cuối thu nọ, ông chủ tôi phải đi lo công chuyện xa. Tôi được thắng vào một chiếc xe độc mã hai chỗ, và John cũng đi cùng ông chủ. Tôi vẫn luôn thích kéo những chiếc xe kiểu này, bởi chúng thật nhẹ và những bánh xe cao chạy rất êm. Trời đã mưa tầm tã từ trước đó, và giờ đây cơn gió mạnh thổi những chiếc lá khô bay sang đường giữa cơn mưa nặng hạt. Chuyến đi vẫn rất vui vẻ cho đến khi chúng tôi tới trạm thu phí bên cây cầu gỗ thấp. Bờ sông khá cao, còn cây cầu lại bằng phẳng chứ không cong lên, nên nếu nước sông dâng, những tấm ván giữa cầu sẽ mấp mé mặt nước; nhưng vì hai bên thành cầu chắc chắn, mọi người cũng chẳng mấy bận tâm.

Người gác cổng trạm nói nước sông đang dâng lên rất nhanh, e rằng đêm nay tình hình sẽ xấu đi. Nhiều bãi cỏ đã ngập trong nước, ở một đoạn đường trũng, nước đã ngập đến lưng cẳng chân tôi. May thay, đoạn đường còn lại vẫn tốt và ông chủ đi chầm chậm nên không hề hấn gì.

Vào thị trấn, tôi được một bữa no nê và nghỉ ngơi cho lại sức hẳn. Công việc của ông chủ mất khá nhiều thời gian nên phải tới chiều muộn chúng tôi mới lên đường về nhà. Gió lúc đó đã mạnh lên nhiều, và tôi nghe ông chủ nói với John rằng ông chưa bao giờ ra ngoài giữa bão gió thế này. Tôi cũng tự nhủ thầm như thế. Trong lúc đi men theo bìa rừng, những cành cây lớn đu đưa dữ dội và tiếng gió rít thật đáng sợ.

“Tôi mong chúng ta sẽ bình an thoát khỏi khu rừng này,” ông chủ nói.

“Vâng,” John đáp, “sẽ rất nguy hiểm nếu những cành cây kia rơi xuống đầu chúng ta. .”

Vừa dứt lời thì có tiếng cót két vang lên, kế đến là tiếng răng rắc, sau đó là tiếng như có thứ gì đó bị xé toạc, và rồi giữa đám cây, một cây sồi bật rễ, đổ rầm xuống ngay trước mặt chúng tôi, chắn ngang con đường. Chẳng giấu gì bạn, lúc đó tôi đã cực kì hoảng sợ. Tôi đứng chết trân, run rẩy. Tất nhiên là tôi không hề quay đầu hay bỏ chạy: Đó không phải điều tôi được dạy. John nhảy xuống và nhanh chóng chạy tới đầu xe.

“Đúng là thoát chết trong gang tấc,” ông chủ thốt lên. “Giờ phải làm thế nào đây?”

“Thưa ông, chúng ta không thể vượt lên hay đi vòng qua cái cây này; chỉ còn cách quay lại chỗ ngã tư, đi tiếp chừng mười cây số nữa để tới cây cầu gỗ lúc sáng. Chúng ta sẽ về muộn, nhưng may mà ngựa vẫn còn sung sức.”

Thế là chúng tôi vòng lại và rẽ ở chỗ ngã tư, nhưng lúc tới được cây cầu thì trời đã xẩm tối, giữa cầu đã ngập trong nước. Lũ về cũng chẳng phải chuyện lạ nên ông chủ không dừng lại. Chúng tôi nhanh chóng tiến lên, nhưng ngay khi chân vừa chạm mặt cầu, tôi đã cảm nhận được có điều bất ổn. Tôi không dám bước tiếp mà đứng sững lại. “Đi đi, Tuấn Mã,” ông chủ giục, thúc roi nhẹ, tôi không dám động đậy; ông vụt mạnh, tôi giật mình, nhưng vẫn không dám bước lên.

“Có gì đó không ổn, thưa ông.” Nói rồi, John nhảy xuống, tới chỗ đầu xe ngó nghiêng quan sát. Anh cố dắt tôi đi. “Đi nào, Tuấn Mã, mày làm sao thế?” Tôi không có cách nào nói cho anh ấy hiểu, song tôi biết chắc cây cầu đó không hề an toàn.

Đúng lúc đó, người gác trạm thu phí lao ra, đứng bên kia bờ sông, vung cây đuốc lên loạn xạ.

“Này! Này! Dừng lại!” Ông ấy hét.

“Có chuyện gì thế?” Ông chủ tôi vội hỏi lại.

“Giữa cầu bị gãy, mấy tấm ván bị cuốn trôi mất rồi, ông còn đi nữa thì sẽ rơi xuống sông đấy.”

Ông chủ thốt lên: “Tạ ơn Chúa!” Còn John tỏ vẻ kinh ngạc: “Giỏi lắm, Tuấn Mã!” rồi nắm dây cương nhẹ nhàng dắt tôi quay lại, đi về phía bên phải, men theo bờ sông. Mặt trời đã lặn được một lúc, gió cũng đã lặng sau cơn cuồng phong xô đổ cây ban nãy. Trời càng lúc càng tối, xung quanh càng lúc càng tĩnh mịch. Tôi chạy nước kiệu thật êm, bánh xe lướt đi trên mặt đường mềm ẩm, gần như không phát ra tiếng động. Không ai nói gì suốt một lúc lâu, rồi ông chủ mở lời, giọng nghiêm nghị. Tôi không hiểu được hết cuộc trò chuyện, nhưng cũng đại khái đoán được ý ông: Nếu lúc đó tôi đi theo ý ông chủ, rất có thể cây cầu đã sập, và giờ này chủ, tớ, ngựa, xe đều đã nằm gọn cả dưới sông. Với dòng chảy xiết thế này, trong tay không có đèn, cũng không có người để kêu cứu, chúng tôi chắc chắn chẳng thể giữ được mạng. Ông còn nói: Chúa đã ban cho con người lí trí để khám phá nhiều điều, nhưng lại ban cho loài vật vốn hiểu biết nhanh nhạy và hoàn hảo theo cách riêng, nhờ thế mà chúng đã không ít phen cứu mạng con người. John bắt đầu kể rất nhiều câu chuyện về loài chó và ngựa, về những điều phi thường chúng làm; anh cho rằng chúng xứng đáng được con người quý trọng và xem là bạn. Còn tôi thì biết chắc anh chính là người bạn đích thực của loài vật.

Đi mãi cũng về đến cổng điền trang, ở đó người làm vườn đang trông ngóng chúng tôi. Anh kể từ lúc chập tối bà chủ đã bắt đầu bồn chồn, lo sợ có tai nạn xảy ra và sai James cưỡi Justice - anh ngựa lang chân ngắn - tới chỗ cây cầu gỗ hỏi thăm tin tức.

Cửa chính và cửa sổ tầng trên đều sáng trưng, bà chủ nghe thấy tiếng chúng tôi liền chạy ra hỏi: “Anh không sao chứ, anh yêu? Ôi! Anh làm em lo quá, cứ vẽ ra đủ thứ chuyện trong đầu. Anh không gặp tai nạn gì chứ?”

“Không, em yêu. Nhưng nếu Hắc Tuấn Mã đây không khôn ngoan hơn chủ tớ bọn anh thì tất cả đã bị nước sông cuốn trôi ngay chỗ cây cầu gỗ rồi.”

Tôi chỉ nghe được có thế, vì ông bà chủ bước vào nhà, còn John dắt tôi về chuồng. Ôi, tối đó tôi được thết đãi một bữa ra trò - một xô cháo cám ngon lành, đậu nghiền nhờ với yến mạch và một cái ổ rơm dày! Mệt lả người, tôi vô cùng mãn nguyện.

13. Dấu ấn của ác quỷ

Một hôm, John và tôi vâng lệnh ông chủ ra ngoài lo công chuyện và đang chầm chậm về nhà trên một con đường dài, thẳng tắp, thì thấy thấp thoáng phía xa, một cậu thanh niên đang cố cho con ngựa lùn nhảy qua cổng. Khi con ngựa không chịu nhảy, cậu ta đánh nó không thương tiếc, nhưng con ngựa chỉ tránh sang một bên. Cậu lại đánh tiếp, con ngựa vẫn nhẫn nhịn tránh sang bên kia. Rồi cậu thanh niên nhảy phắt xuống, lao vào đánh con vật túi bụi, không quên bồi thêm vài cú vào đầu trước khi leo lên thử lại. Dù phải hứng chịu những cú đá tới tấp, con ngựa vẫn không chịu chiều ý chủ nhân. Khi chúng tôi tiến lại gần, con ngựa đột nhiên cúi thấp đầu, tung vó và hất thẳng cậu trai vào hàng rào cây xanh rậm rì rồi phi nước đại về nhà, dây cương lủng lắng. John bật cười thích thú: “Đáng đời lắm.”

“Ôi! Ôi! Ôi!” Cậu thanh niên kêu lên, vùng vẫy giữa đám gai nhọn. “Này, lại giúp tôi với.”

“Thôi khỏi,” John đáp, “tôi thấy cậu đang tọa ở đúng chỗ rồi, có khi chút xây xước sẽ dạy cho cậu biết không được bắt một con ngựa lùn nhảy qua cánh cổng quá cao với nó.” Chẳng nấn ná thêm, John thúc tôi đi tiếp. Tôi nghe anh lẩm bẩm: “Chưa biết chừng cậu bạn kia không chỉ là một kẻ ác độc mà còn ưa dối trá. Trên đường về chúng ta sẽ ghé qua nhà lão nông Bushby, Tuấn Mã, phòng khi có người muốn biết chuyện, ta có thể kể cho họ nghe.” Thế là chúng tôi rẽ phải, chẳng mấy chốc đã tới sân phơi, ngay gần căn nhà lão nông nọ. Ông ấy đang vội vàng chạy ra đường, còn bà vợ đứng ngay cổng, vẻ mặt hoảng hốt vô cùng.

“Anh có thấy con trai tôi không?” Thấy chúng tôi lại gần, ông Bushby đánh tiếng hỏi. “Thằng bé cưỡi con ngựa đen của tôi ra khỏi nhà một giờ trước, con ngựa vừa chạy về mà không thấy người cưỡi đâu.”

“Tôi nghĩ rằng, nếu không tìm được người cưỡi đàng hoàng, tốt nhất nó khỏi cần người cưỡi.” John đáp.

“Ý anh là sao?”

“Thưa ông, tôi đã thấy con trai ông đánh, đá, đám con ngựa bé nhỏ, hiền lành đó không nương tay, chỉ vì nó không chịu nhảy qua một cánh cổng quá cao với mình. Con ngựa đã rất ngoan và không hề trở chứng; song cuối cùng nó cũng không chịu được, bèn tung vó hất cậu nhà vào hàng rào gai. Cậu ấy gọi tôi cứu, nhưng xin ông thứ lỗi, tôi không muốn làm vậy. Ông cứ yên tâm, cậu ấy không bị gãy xương đâu, chỉ bị xây xát nhẹ. Tôi yêu quý loài ngựa và không chịu nổi khi nhìn thấy chúng bị ngược đãi. Chọc giận một con vật cho tới khi nó phải dùng tới vó không phải là cách hay; có lần một thường sẽ có lần hai.”

Từ đầu đến cuối câu chuyện, bà mẹ không ngừng khóc lóc. “Ôi, con trai Bill tội nghiệp của tôi, tôi phải đi tìm thằng bé. Chắc con nó đang đau đớn lắm.”

“Em vào nhà ngay cho anh. Bill cần được dạy một bài học về chuyện này, và giờ thì nó nhận được rồi đấy. Chuyện thằng bé hành hạ con ngựa đó nào phải mới xảy ra lần một, lần hai. Anh phải chấm dứt việc này. Tôi biết ơn anh nhiều lắm, Manly. Chúc anh một buổi tối tốt lành.” Ông lão mắng.

Suốt quãng đường về nhà, John cứ cười khúc khích mãi. Anh ấy đem chuyện này kể cho James nghe và cậu ấy cũng phá lên cười: “Cho đáng kiếp. Tôi quen thằng nhóc đó ở trường. Vì cha có cả một nông trại nên cậu ta rất ngạo mạn, luôn vênh váo và bắt nạt mấy đứa nhỏ hơn. Tất nhiên là còn lâu đám lớn tuổi hơn như chúng tôi chịu để yên cho cậu ta tự tung tự tác, phải cho cậu ta biết dù ở trường hay ở sân chơi, con chủ hay con người làm thuê thì cũng như nhau cả. Tôi nhớ có một hôm, ngay trước khi vào học ca chiều, tôi bắt gặp cậu ta đứng ở chỗ cửa sổ lớn bắt ruồi rồi vặt cánh chúng, mải mê nên không thấy tôi tiến tới. Tôi liền cho một cái bạt tai khiến cậu ta ngã lăn ra sàn. Mặc dù đang tức điên người, tôi cũng khá hoảng khi nhìn thấy cậu ta gào rú như vậy. Đám học sinh từ ngoài sân ùa vào, thầy giáo vừa đến cũng ào tới xem ai bị giết. Tôi đem hết sự thật ra kể một mạch, không hề giấu giếm rồi chỉ cho thầy xem lũ ruồi - con thì bị bóp nát, con thì đang bò đến tội nghiệp - và đám cánh trên bậu cửa sổ. Tôi chưa từng thấy thầy giận đến vậy, nhưng vì thằng nhóc hèn nhát kia vẫn đang ngoác miệng ra khóc lóc nên thầy không phạt đòn nó nữa, mà chỉ bắt nó đứng lên ghế đẩu hết buổi chiều và cấm nó không được ra sân chơi cả tuần đó. Chiều hôm ấy, thầy nghiêm túc giảng giải cho các học sinh về sự độc ác. Thầy nói chỉ có những kẻ lòng dạ sắt đá và hèn nhát mới bắt nạt kẻ yếu và không nơi nương tựa; nhưng có câu này tôi cứ nhớ mãi: Sự độc ác là dấu ấn của ác quỷ, nếu chúng ta thấy một kẻ lấy những hành động độc ác làm niềm vui, chúng ta tất biết kẻ đó đã bán linh hồn cho ai, bởi chỉ có ác quỷ mới sinh ra đã thích giết chóc và tới cuối cùng vẫn ưa hành hạ. Trái lại, khi chúng ta thấy một người thương yêu hàng xóm, ân cần với con người và loài vật, đó ắt hẳn là người con của Chúa.”

“Thầy cậu dạy rất phải,” John gật gù nhận xét. “Không có tôn giáo nào lại thiếu bóng tình thương. Người ta có thể thỏa sức nói về tín ngưỡng của mình, nhưng nếu họ không biết cách đối tốt và ân cần với con người, với loài vật thì đó chỉ là thứ dối trá, James ạ, và khi sự thật được phơi bày dưới ánh sáng thì tín ngưỡng đó sẽ chẳng thể tồn tại.”

14. James Howard

Một buổi sáng sớm tháng Mười Hai, khi John vừa dắt tôi về chuồng sau bài thể dục hằng ngày và đang lúi húi buộc tấm khăn phủ lưng lại, còn James vừa xách theo ít yến mạch lấy từ kho ngũ cốc đến, thì ông chủ bước vào chuồng ngựa. Vẻ mặt ông khá nghiêm trọng, tay cầm theo một lá thư đã mở. John đóng chặt cửa ô chuồng, ngả mũ chào rồi đợi lệnh.

“Chào buổi sáng, John,” ông chủ lên tiếng. “Tôi muốn biết anh có điều gì phàn nàn về James không?”

“Phàn nàn ư, thưa ông? Không ạ.”

“Cậu ấy có chăm chỉ làm việc và tôn trọng anh không?”

“Thưa ông, luôn luôn ạ.”

“Cậu ấy có bao giờ lơ là công việc khi anh không để ý không?”

“Không bao giờ, thưa ông.”

“Tốt lắm, nhưng tôi phải hỏi thêm một câu nữa. Có điều gì khiến anh nghi ngờ trong lúc dắt ngựa ra ngoài tập luyện hoặc nhận điện, liệu cậu ấy dừng lại dọc đường để nói chuyện với người quen hay đến những nơi không thuộc phận sự, bỏ mặc ngựa bên ngoài không?”

“Không, thưa ông, chắc chắn là không. Kể cả có người nói về James như thế, tôi cũng không tin, trừ khi có người làm chứng đàng hoàng. Tôi không dám đoán mò danh tính kẻ đang cố phá hoại thanh danh của James, nhưng có điều này tôi xin đảm bảo, thưa ông, tôi chưa từng được làm việc với chàng trai trẻ nào thông minh, trung thực, dễ chịu và điềm tĩnh hơn. Tôi có thể tin tưởng lời nói và công việc của cậu ấy. Anh bạn này chăm ngựa vừa khéo vừa ân cần. Nếu phải chọn giữa cậu ấy và nửa số thanh niên tôi quen, đội mũ thắt dây và mặc chế phục, tôi nhất định sẽ giao lũ ngựa cho cậu ấy trông nom. Bất cứ ai muốn bôi nhọ James Howard,” John nói, gật đầu quả quyết, “cứ bảo họ đến tìm John Manly này.”

Từ đầu đến cuối, ông chủ chỉ đứng nghe với vẻ mặt nghiêm nghị và chăm chú, nhưng khi John vừa dứt lời, ông cười rất tươi và trìu mến nhìn James - nãy giờ vẫn đứng yên bên khung cửa - rồi gọi: “James, cậu hãy bỏ yến mạch xuống và lại đây. Tôi rất mừng khi thấy nhận xét của John về tính nết cậu cũng giống hệt với tôi. Tính tình John rất cẩn thận,” ông mỉm cười khôi hài, “và nhiều lúc muốn hỏi ý kiến của anh ấy về người khác cũng rất khó khăn. Vậy nên tôi đành phải dùng chiêu tung hỏa mù này mới mong nhanh dò hỏi được điều mình muốn. Bây giờ chúng ta hãy vào việc thôi. Anh rể tôi - Ngài Clifford Williams - ở Lâu đài Clifford vừa gửi thư tới đây. Anh ấy nhờ tôi tìm cho một người chăm ngựa trẻ, đáng tin cậy, độ hai mươi, hai mốt tuổi và thạo việc. Ông lão đánh xe đã theo anh ấy ba mươi năm đang yếu dần, nên anh ấy muốn tìm một người phụ ông lão và tập làm quen, để khi ông ấy nghỉ việc còn thế chỗ. Lương ban đầu là mười tám si-linh^[Đồng tiền xu cổ của Anh. Thời bấy giờ, 12 xu bằng 1 si-linh, 20 si-linh bằng 1 bảng. (Tất cả các chú thích trong sách đều là của biên tập. Chú thích khác sẽ ghi rõ.)] một tuần, ngoài ra còn cho cậu một bộ đồ chăn ngựa, một bộ đồ đánh xe, phòng ngủ trong nhà để xe và một người phụ việc. Anh rể tôi là ông chủ tốt, nếu được nhận, công việc này sẽ là khởi đầu thuận lợi cho cậu. Tôi thực lòng không muốn chia tay cậu, nếu cậu rời đi, tôi biết John sẽ mất đi cánh tay phải đắc lực.”

“Ông nói phải ạ. Nhưng tôi nhất định sẽ không cản trở con đường của cậu ấy.” John tán thành.

“Cậu bao nhiêu tuổi rồi, James?” Ông chủ hỏi. “Thưa ông, tháng Năm này là tròn mười chín ạ.”

“Vậy thì trẻ quá, phải không, John?”

“Dạ, đúng là trẻ thật; nhưng cậu ấy điềm đạm, khỏe mạnh và cao lớn không thua một người đàn ông trưởng thành. Dẫu chưa có nhiều kinh nghiệm đánh xe, cậu ấy có đôi tay dịu dàng mà kiên quyết và đôi mắt tinh tường, cộng thêm cái tính cẩn thận, tôi đảm bảo cậu ấy sẽ luôn chăm chút cho chân và móng ngựa, không bao giờ để chúng chịu thiệt thòi.”

“Lời đảm bảo này của anh sẽ rất có ích, John, vì anh rể tôi trong phần tái bút đã viết rõ: Nếu tìm được một người do chính John nhà em chỉ dạy thì anh sẽ rất mừng. James này, cậu cứ suy nghĩ kĩ đi, tối nay về ăn cơm hãy nói chuyện với mẹ rồi cho tôi biết quyết định của cậu.”

Chỉ vài ngày sau, mọi chuyện đã thu xếp xong cả: James quyết định tới Lâu đài Clifford làm việc trong vòng bốn đến sáu tuần nữa cho phù hợp với lịch trình của ông chủ mới. Trong lúc đó, cậu sẽ tranh thủ học đánh xe. Trước đây chúng tôi hiếm có dịp được kéo xe ngựa lớn ra ngoài. Khi không có bà chủ đi cùng, ông chủ thường tự đánh chiếc xe độc mã hai bánh; nhưng bây giờ, dù là chở ông chủ hay các tiểu thư, thậm chí đôi khi chỉ để đi chạy việc vặt, Ginger và tôi cũng được thắng vào xe lớn cho James đánh. Mới đầu John còn đi theo chỉ dạy cậu ấy mọi điều, nhưng dần dần anh để James tự một mình đánh xe.

Thật là tuyệt vời khi ông chủ đưa chúng tôi đi bao nơi trong thị trấn mỗi dịp thứ Bảy, qua bao nhiêu con đường lạ lẫm. Lần nào chúng tôi cũng đến ga tàu đúng lúc tàu vừa đến, hết thảy xe ngựa, xe khách, xe hàng chen nhau lên cầu. Khi chuông reo lên báo hiệu tàu tới, chỉ có ngựa giỏi người tài mới mong qua được cầu, vì cây cầu này vừa hẹp, đoạn rẽ vào ga vừa ngoặt gấp, nên nếu mọi người không tập trung và nhanh nhẹn, sẽ rất dễ xảy ra tai nạn.

15. Ông bạn coi chuồng

Sau những lần luyện tập, ông bà chủ quyết định đi thăm vài người bạn sống cách nhà chúng tôi chừng bảy mươi cây số. James sẽ đánh xe. Ngày đầu tiên chúng tôi vượt hơn năm mươi cây số, trên đường gặp vài ngọn đồi rất dài và khó đi, nhưng James đánh xe vô cùng cẩn thận và chú tâm nên chúng tôi không hề khó chịu. Cậu không bao giờ quên hãm phanh khi xuống dốc và nhả phanh đúng lúc, đánh xe đi trên phần đường êm ái nhất. Khi gặp đoạn đường lên dốc dài, cậu sẽ dừng xe lại, cho bánh xe hơi chếch mặt đường để xe không trôi xuống và cho chúng tôi nghỉ lấy hơi. Những điều tưởng chừng nhỏ nhặt này lại giúp ích cho loài ngựa rất nhiều, nhất là khi chúng tôi được nghe thêm những lời ân cần nữa.

Trên đường đi chúng tôi chỉ dừng chân nghỉ một đôi lần, nên ngay khi mặt trời sắp lặn, chúng tôi đã tới được thị trấn để nghỉ lại qua đêm theo dự định. Chúng tôi ở tại khách sạn trung tâm, rất lớn, nằm ngay giữa khu phố mua bán sầm uất. Chạy qua cổng mái vòm tiến vào là một cái sân dài với chuồng ngựa và nhà để xe nằm tít phía cuối. Ra đón chúng tôi là hai người coi chuồng. Ông bạn coi chuồng chính mặc áo gi-lê kẻ sọc vàng, tuy nhỏ người, một chân vòng kiềng nhưng rất nhanh nhẹn và dễ mến. Tôi chưa từng gặp ai tháo yên cương nhanh như ông. Sau khi vỗ về và nói lời êm tai, ông dắt tôi vào một khu chuồng dài có sáu hoặc tám ô, ở đó đã có sẵn hai, ba chú ngựa khác. Người còn lại dắt Ginger, còn James không rời nửa bước trong lúc họ xoa người, lau sạch bụi bẩn cho chúng tôi.

Ông bạn bé nhỏ đây đích thực có tài chải lông, lau người cho ngựa nhẹ nhàng và nhanh nhẹn không ai sánh bằng. Ông vừa xong việc, James đã bước lại vuốt ve khắp người tôi, như sợ người ta chải lông cho tôi không được kĩ, nhưng tất nhiên, bộ lông tôi đã bóng, mềm như lụa.

“Tôi tưởng mình đã được xếp vào hàng nhanh nhẹn, tuy tất nhiên còn thua anh bạn John ở nhà, nhưng ông mới là người chải lông, lau người cho ngựa nhanh và kĩ càng nhất mà tôi từng được gặp.” James mừng rỡ.

“Khổ luyện thành tài thôi,” ông bạn coi chuồng bé nhỏ cười, “nếu bốn mươi năm trong nghề mà không thành tài thì đáng hổ thẹn quá! Còn chuyện nhanh nhẹn thì là thói quen: Nếu đã tập được thói quen nhanh nhẹn thì cậu sẽ thấy dễ dàng chẳng kém gì chậm rãi đâu, có khi còn dễ hơn ấy chứ; mà thực ra, sức khỏe cũng không cho phép tôi làm việc chậm chạp. Lạy Chúa! Nếu làm việc lề mề như mấy anh bạn khác thì tôi không vui cho nổi! Kể cho cậu nghe, tôi đã chăm sóc ngựa từ năm mười hai tuổi, ở những chuồng ngựa săn và ngựa đua. Vì nhỏ người nên tôi được làm nài ngựa vài năm. Nhưng đến khi ở Goodwood, vì mặt cỏ trơn trượt nên con Larkspur tội nghiệp của tôi bị ngã, còn tôi bị vỡ đầu gối, và sau chuyện đó, người ta cũng chẳng giữ tôi lại làm gì. Nhưng tôi đâu thể sống xa lũ ngựa, chuyện đó chẳng phải quá hiển nhiên sao? Nên tôi bắt đầu xin việc ở khách sạn. Có dịp gặp một con ngựa nòi thuần tính, được chăm sóc chu đáo thế này thực vui biết mấy. Tôi có thể cho cậu biết một con ngựa được chăm sóc ra sao, gã coi ngựa là loại người nào, chỉ với hai mươi phút xem xét nó. Nhìn con ngựa này xem: Vui vẻ, điềm tĩnh, ngoan ngoãn nghe lời, biết giơ cao chân cho cậu phủi bụi đất hoặc làm bất cứ việc gì theo ý cậu. Cậu sẽ thấy có những con ngựa bồn chồn, hay cáu kỉnh, không chịu bước đàng hoàng hoặc nhảy khắp chuồng, hất đầu khi thấy cậu lại gần, vểnh tai ra sau, có vẻ sợ sệt, nếu không thì cũng đứng thủ thế như chỉ chực lao vào cậu. Lũ ngựa tội nghiệp! Tôi biết người ta đã đối đãi với chúng thế nào. Nếu vốn nhút nhát, chúng sẽ dễ giật mình hay sợ hãi; nếu vốn hãng hái, chúng sẽ trở nên dữ dằn và nguy hiểm; tính tình hầu như được uốn nắn ngay từ khi còn non. Lạy Chúa, lũ ngựa cũng giống trẻ con thôi, như Kinh Thánh đã dạy rồi: Phải dẫn chúng đi đúng đường ngay từ nhỏ, để lúc trưởng thành, chúng không bao giờ lạc lối.”

“Nghe ông nói chuyện mà thích quá,” James nói, “ở nhà ông chủ, đó cũng là quy tắc của chúng tôi.”

“Nếu không phiền, tôi có thể hỏi ông chủ của cậu là ai không, cậu trai trẻ? Theo như tôi thấy thì chắc hẳn ông ấy là người tốt.”

“Ông ấy là điền chủ Gordon, ở điền trang Birtwick, phía bên kia dãy đồi Beacon,” James đáp.

“À! Ra vậy, tôi cũng có nghe danh. Một người rất sành về ngựa, phải không? Mọi người còn nói ông ấy là người cưỡi ngựa giỏi nhất vùng này.”

“Tôi tin là vậy, nhưng từ khi cậu chủ qua đời, ông ấy không còn leo lên lưng ngựa mấy nữa.”

“Phải rồi! Thật tội nghiệp! Hồi đó tôi có đọc chuyện của cậu nhà trên báo. Vì tai nạn ấy mà một con ngựa tốt cũng đã mất mạng phải không?”

“Vâng, nó là một con ngựa tuyệt vời, chính là anh của con này, chúng giống nhau như đúc vậy.”

“Tiếc quá! Tiếc quá!” Ông bạn già cảm thán. “Nếu tôi nhớ không lầm thì họ đã chọn một chỗ nhảy không mấy khôn ngoan: Đầu hàng rào rất yếu, còn bờ suối thì dốc, phải không? Trong tình cảnh ấy không một con ngựa nào có thể quan sát được phía trước. Mặc dù tôi, cũng như bao người, rất mê những màn cưỡi ngựa liều lĩnh, nhưng vẫn có những cú nhảy chỉ dành cho một thợ săn dày dạn kinh nghiệm. Sinh mạng của người và ngựa chắc chắn đáng giá hơn một cái đuôi cáo nhiều, chí ít theo ý tôi là vậy.”

Trong lúc hai người họ trò chuyện, người coi chuồng còn lại đã lau rửa xong cho Ginger và đem ngũ cốc tới. Thấy vậy, James và ông bạn già cũng rời đi.

16. Vụ hoả hoạn

Buổi tối hôm đó, người coi chuồng dắt ngựa của một lữ khách vào. Trong lúc anh ấy lau rửa cho con ngựa thì một anh chàng ngậm tẩu thuốc tha thẩn bước vào chuồng tán gẫu.

“Này, Towler,” người coi chuồng nói, “trèo lên gác xép lấy cho con ngựa này ít cỏ khô hộ tôi được chứ? Nhưng nhớ phải bỏ tẩu ra đấy.”

“Được thôi,” anh bạn kia đáp, trèo lên thang, đẩy cửa gác xép. Tôi nghe thấy tiếng bước chân của anh ấy trên gác và tiếng bó cỏ khô được đặt xuống James còn vào nhìn chúng tôi một lần nữa rồi mới khoá cửa lại.

Tôi chẳng nhớ mình đã ngủ được bao lâu, hay lúc đó đã là mấy giờ đêm, chỉ biết rằng tôi đột nhiên thức giấc vì cảm giác khó chịu trong người, không rõ lí do. Tôi đứng dậy, không khí có vẻ đặc quánh và ngột ngạt. Tôi nghe thấy tiếng Ginger ho và một con ngựa khác cựa quậy bất an. Bóng đêm đen kịt và tôi không thể nhìn thấy gì. Khu chuồng ngựa mờ mịt khói phủ kín, khiến tôi gần như không thở được.

Cửa lên gác xép mở, tôi đoán khói từ đó mà lan ra. Tôi lắng tai nghe, có tiếng rít nhẹ, rồi tiếng tanh tách và răng rắc. Ngay cả khi không biết chuyện gì đang diễn ra, tôi vẫn nhận thấy có sự bất thường trong âm thanh ấy và toàn thân bắt đầu run rẩy. Đám ngựa đã dậy cả: Con thì đang kéo dây cương, con thì đang giậm chân lo lắng.

Đợi mãi cũng có tiếng bước chân bên ngoài, người coi chuồng dắt theo con ngựa của vị lữ khách lúc nãy vội lao vào chuồng ngựa, tay xách theo cây đèn, nhanh chóng cởi dây cho lũ ngựa rồi dắt chúng ra ngoài. Nhưng nom anh ấy vội vàng và hoảng sợ quá, rốt cuộc lại chỉ càng khiến tôi hoảng thêm. Con ngựa đầu tiên không chịu đi theo, nên anh ấy thử dắt thêm hai con ngựa nữa, song chúng cũng nhất định không nhúc nhích. Sau đó anh ấy ra sức kéo tôi đi, tất nhiên cũng chẳng ích gì. Thử hết một lượt với lũ ngựa rồi, anh ấy mới chạy ra ngoài.

Khi đó chúng tôi thật ngu ngốc, chuyện này thì tôi không dám cãi, nhưng bạn phải hiểu cho: Trong tình thế nguy hiểm bủa vây đó, xung quanh chúng tôi không có ai để tin tưởng, mọi chuyện thật lạ lẫm và mơ hồ. Một làn không khí trong lành ùa vào qua cánh cửa mở khiến chúng tôi dễ thở hơn, nhưng tiếng xô đẩy trên gác xép càng lúc càng lớn. Ngước lên nhìn qua những chấn song của máng ăn đã trống không, tôi thấy một ánh sáng đỏ lập lòe trên tường, kế đó là tiếng hồ vọng từ ngoài vào: “Có cháy!” Ông lão coi chuồng mau chóng bước vào thật bình tĩnh. Ông chỉ mới dắt được một con ngựa ra và định dắt thêm con thứ hai, nhưng ngọn lửa đã lan tới cửa lên gác xép, và trên đó vọng xuống những tiếng ầm ầm nghe thật ghê người.

Sau đó tôi nghe thấy giọng nói của James, vẫn bình tĩnh và vui vẻ như thường lệ.

“Nào, các tuấn mã, chúng ta phải đi rồi, mau thức dậy và rảo bước thôi.” Tôi đứng gần cửa nhất nên cậu ấy đến chỗ tôi đầu tiên, vỗ về.

“Đi thôi, Tuấn Mã, để tao thắng cương cho mày đã, anh bạn, một lát thôi là chúng ta sẽ thoát khỏi chỗ mịt mù này.” Loáng cái đã xong, cậu tháo khăn choàng cổ bịt hờ mắt tôi lại, vừa vỗ về, dỗ dành, vừa dắt tôi ra khỏi chuồng. Ra tới sân an toàn rồi, cậu mới tháo khăn cho tôi và hét lên: “Ai đó giữ giúp tôi con ngựa này để tôi trở vào tìm con còn lại với!”

Một người đàn ông cao lớn bước lại đỡ lấy dây cương, còn James chạy vụt vào chuồng ngựa. Thấy cậu đi, tôi hí lên một tiếng chói tai. Sau này, Ginger mới thú thật với tôi tiếng hí đó là điều tuyệt vời nhất tôi đã từng làm cho cô ấy, bởi nếu không nghe thấy tiếng tôi bên ngoài, cô ấy không đời nào có can đảm bước ra.

Ngoài sân là một cảnh tượng hỗn loạn: Người ta vội vàng dắt ngựa và các cỗ xe ra khỏi tất cả các khu chuồng, nhà xe phòng ngọn lửa lan rộng. Phía bên kia sân, những cánh cửa sổ bật mở, mọi người hò hét loạn xị, nhưng tôi vẫn không rời mắt khỏi cánh cửa chuồng ngựa, nơi làn khói lan ra mỗi lúc một dày đặc. Tôi có thể trông thấy những vệt sáng đỏ lập lòe. Lát sau, át đi mọi âm thanh huyên náo, ồn ào, vang đến tai tôi một giọng nói to, rõ ràng. Tôi biết chắc đó là giọng ông chủ.

“James Howard! James Howard! Cậu có ở trong đó không?” Không ai đáp lại, nhưng tôi nghe thấy tiếng thứ gì đó đổ sập xuống trong chuồng. Ngay sau đó, James xuất hiện từ sau làn khói, tay dắt theo Ginger. Thấy họ, tôi hí vang mừng rỡ. Ginger đang ho sặc sụa còn James không nói nổi thành lời.

“Chàng trai dũng cảm!” Ông chủ đặt tay lên vai cậu ấy, hỏi han. “Cậu có bị thương không?”

Vẫn chưa nói được nên James chỉ lắc đầu.

“Phải,” người đàn ông to lớn đang giữ tôi nhận xét. “Cậu ấy đích thực là một chàng trai dũng cảm.”

Ông chủ không chần chừ ra lệnh. “Cậu cứ đứng nghỉ một lát đi, James, sau đó chúng ta sẽ lập tức rời khỏi đây.” Khi chúng tôi tiến ra cổng, từ ngoài phố vang lên tiếng vó ngựa phi nước đại và bánh xe lăn ầm ầm.

“Xe cứu hoả đây! Xe cứu hoả!” Giọng hai, ba người hô to. “Lùi lại, tránh đường!” Hai con ngựa lao như tên bắn, tiếng vó ồn ã trên mặt đá, chúng tiến thẳng vào sân, kéo theo một cỗ máy nặng nề. Những người lính cứu hoả nhảy phắt xuống mặt đất, khỏi cần hỏi đám cháy ở đâu, vì lửa đang cháy bừng bừng trên mái chuồng ngựa.

Chúng tôi không để phí một giây nào, vội vàng rời khỏi nơi đó, bước ra con phố rộng rãi giờ đang chìm trong yên lặng. Các vì sao toả sáng lấp lánh, ngoại trừ những tiếng ồn ào ở phía sau, cảnh vật xung quanh thật tĩnh mịch. Ông chủ dẫn chúng tôi vào một khách sạn lớn ở bên kia đường, và ngay khi người coi chuồng tới, ông quay lại dặn dò. “James, bây giờ tôi phải về chỗ bà chủ ngay. Tôi giao lũ ngựa cho cậu, cậu thấy cần gì cứ ra lệnh.” Rồi chẳng nán lại thêm phút nào, ông rời đi. Ông không chạy, nhưng tôi chưa từng thấy người nào rảo bước nhanh như ông trong đêm ấy.

Một âm thanh rợn người vọng đến trước khi chúng tôi kịp vào chuồng - tiếng rít của những con ngựa tội nghiệp bị bỏ mặc cho chết cháy - than ôi, thực khủng khiếp biết bao! Cả tôi và Ginger đều trở nên rầu rĩ. Nhưng người ta đã dẫn chúng tôi về chuồng và chăm sóc chu đáo.

Sáng hôm sau, ông chủ tới xem xét tình hình chúng tôi và trò chuyện với James. Khi ấy, tôi đương đứng cho người coi chuồng chải lông nên cũng không nghe được nhiều, song tôi nhận thấy James có vẻ rất vui mừng và biết chắc ông chủ vô cùng tự hào về cậu. Chuyện đêm hôm trước khiến bà chủ được một phen kinh hồn bạt vía nên phải tới tận đầu giờ chiều chúng tôi mới tiếp tục lên đường. Thành thử James có cả một buổi sáng thảnh thơi, cậu về ngay khách sạn tìm yên cương cho chúng tôi và chuẩn bị xe ngựa, rồi nghe ngóng thêm tin tức về đám cháy. Chúng tôi nghe cậu thuật lại chuyện với người coi chuồng khi trở lại. Ban đầu, không ai đoán được nguyên nhân vụ cháy, nhưng sau một hồi, có người nói đã thấy Dick Towler ngậm tẩu thuốc đi vào khu chuồng ngựa, mà lúc trở ra lại không thấy tẩu thuốc đâu, anh ta còn tới quán rượu mua một tẩu mới. Sau đó người coi chuồng phụ kể mình có nhờ Dick lên gác xép lấy cỏ khô cho ngựa, nhưng đã dặn anh ta phải bỏ tẩu ra trước. Dick một mực phủ nhận chuyện đem tẩu thuốc theo, nhưng chẳng ai tin anh ta cả. Tôi luôn nhớ quy tắc của John Manly nhà chúng tôi: Không bao giờ được phép mang tẩu thuốc vào chuồng, và tôi vẫn cho rằng đây phải là quy tắc bất di bất dịch ở khắp mọi nơi.

James còn kể mái và sàn khu chuồng đều đã sập, chỉ còn sót lại những bức tường đen sì. Hai con ngựa tội nghiệp không kịp thoát ra bị vùi lấp dưới đống xà và ngói cháy rụi.

17. Tâm sự của John Manly

Chuyến đi sau đó khá suôn sẻ, mặt trời lặn được một lúc thì chúng tôi cũng đến nhà bạn ông chủ. Họ dắt tôi và Ginger vào một khu chuồng sạch sẽ, ấm áp. Được người đánh xe tốt bụng ở đó chăm sóc, chúng tôi khoan khoái nghỉ ngơi. Về phần người đánh xe, sau khi nghe chuyện đám cháy, dường như anh rất nể phục James.

“Riêng chuyện này thì không thể nhầm lẫn, cậu bạn trẻ ạ,” anh nhận xét, “ngựa của cậu biết phải tin tưởng ai. Dắt được ngựa ra khỏi chuồng khi có hoả hoạn hay lũ lụt chính là một trong những việc khó khăn nhất trên đời. Chính tôi cũng không hiểu tại sao chúng không chịu đi, nhưng thật thế đấy, trong hai mươi con hoạ chăng mới có một con chịu nghe lời.”

Chúng tôi nghỉ chân tại nhà họ chừng hai, ba ngày rồi lên đường về nhà. Chuyến đi này cũng vô cùng thuận lợi. Về với chuồng của mình, tôi và Ginger đều vui sướng, và John cũng không kém mừng rỡ khi gặp lại chúng tôi.

Tối hôm đó, trước khi ra về cho chúng tôi nghỉ ngơi, James mới hỏi John. “Không biết ai sẽ tới thế chỗ tôi nhỉ?”

“Cậu nhóc Joe Green, con trai người làm vườn,” John đáp.

“Joe Green ư? Nó mới chỉ là một đứa trẻ mà!”

“Thằng bé mười bốn tuổi rưỡi rồi,” John đáp.

“Nhưng nó nhỏ người quá!”

“Tuy là thế, nhưng Joe lại nhanh nhẹn, hăng hái và tốt bụng. Thằng bé rất mong được làm việc ở đây và cha cậu ấy đã ưng thuận. Tôi biết ông chủ cũng muốn cho Joe một cơ hội. Ông có nói là nếu tôi không ưng thì ông sẽ tìm một đứa lớn hơn, nhưng tôi đã bằng lòng cho cậu ấy thử việc sáu tuần.”

“Sáu tuần!” James ngạc nhiên. “Phải mất sáu tháng may ra cậu ta mới quen việc và giúp đỡ được anh nhiều! Anh sẽ vất vả lắm đấy, John.”

John cười lớn. “Vất vả thế nào tôi cũng quen rồi. Tôi chưa bao giờ sợ vất vả cả.”

“Anh tốt quá,” James thán phục. “Chẳng biết bao giờ tôi mới được như anh.”

John từ tốn đáp. “Tôi không mấy khi nói về bản thân, nhưng nay cậu sắp xa chúng tôi, tự mình ra đời bươn chải, tôi cũng muốn chia sẻ với cậu vài suy nghĩ. Hồi tôi bằng tuổi Joseph bây giờ, sau một cơn sốt, cha mẹ tôi lần lượt lìa đời, chỉ cách nhau có mười ngày, bỏ lại tôi và đứa em gái Nelly tàn tật bơ vơ trên cõi đời, không nơi nương tựa. Tôi làm thuê cho một nông trại, lo cho thân mình còn chật vật, nói gì đến nuôi hai miệng ăn? Em gái tôi phải vào trại tế bần ở và làm việc cho bà chủ chúng ta bây giờ (Nelly vẫn gọi bà là thiên thần của con bé và điều đó chẳng sai chút nào). Bà thuê phòng cho con bé và bà quả phụ Mallet già, giao Nelly việc may vá và đan len khi con bé khỏe mạnh. Lúc con bé ốm đau, bà cho người mang đồ ăn và rất nhiều món đồ xinh xắn, dễ chịu tới. Với em gái tôi, bà như một người mẹ. Rồi ông chủ thuê tôi về phụ ông lão đánh xe hồi đó - ông Norman - coi sóc đàn ngựa. Tôi có cơm ăn và một cái giường để ngủ trên gác xép, một bộ quần áo và kiếm được ba si-linh mỗi tuần, nhờ thế mà cũng giúp đỡ Nelly được phần nào. Về phần ông Norman, tuy ban đầu có phản đối và nói ở tuổi này, ông không còn hơi sức đâu để lo cho một thằng nhóc chân ướt chân ráo vào nghề, trước nay chỉ quen việc đồng áng, nhưng ông vẫn không tiếc công sức dạy dỗ, và đối với tôi chẳng khác nào một người cha. Vài năm sau, khi Norman qua đời, tôi thế chỗ ông ấy, và dĩ nhiên giờ đây tôi đã kiếm được khá, có tiền để dành phòng khi khốn khó hoặc an hưởng tuổi già, Nelly nhà tôi mỗi ngày đều vô cùng vui vẻ. Tôi nói vậy để cậu hiểu, James, tôi không phải loại người sẽ coi khinh một cậu nhóc và chọc tức một ông chủ hiền lành, tốt bụng. Không! Tôi sẽ nhớ cậu rất nhiều, James ơi, nhưng khó khăn mấy chúng ta cũng sẽ vượt qua thôi, còn gì bằng được làm việc tốt giúp người ngay khi có cơ hội chứ? Tôi rất mừng là mình còn đủ sức làm điều đó.”

“Vậy là anh không đồng ý với lời cổ nhân: ‘Ai nấy phải tự lo lấy thân mình, đặt cái lợi của mình lên trước hết’?”

“Không hề, nếu ông bà chủ và ông Norman chỉ biết lo cho thân mình thì chắc tới hôm nay Nelly vẫn phải sống trong trại tế bần còn tôi đang đào củ cải! Nếu cậu chỉ biết lo cho thân mình thì giờ này Hắc Tuấn Mã và Ginger chắc chắn đã chết cháy cả rồi! Không, James ạ! Tôi không cần biết ai sống theo lối này, nhưng câu nói đó thực quá ích kỉ và ngu dốt. Bất cứ kẻ nào cho rằng mình chỉ nên chăm lo cho bản thân thì chỉ tiếc là họ không bị dìm chết như lũ mèo và chó con trước khi kịp mở mắt, tôi nghĩ như thế đấy.” John hất đầu quả quyết.

James cười phá lên, nhưng giọng lại lạc đi khi nói câu này. “Ngoài mẹ, trước nay anh vẫn là người bạn thân thiết nhất của tôi. Hi vọng anh sẽ không quên tôi.”

“Không đâu, cậu nhóc! Và nếu có khi nào cần tôi giúp, hi vọng cậu cũng sẽ không quên tôi.”

Hôm sau, Joe đến chuồng ngựa, bắt đầu tranh thủ học nghề trước khi James đi. Cậu đã học được cách quét chuồng, mang rơm và cỏ khô vào, giờ đến việc lau yên cương và phụ rửa xe ngựa. Vì cậu còn quá thấp, chưa thể chải lông cho Ginger và tôi, James lấy Vui Vẻ ra làm mẫu dạy cậu. Sau này việc chăm sóc Vui Vẻ cũng sẽ giao Joe phụ trách cả, tất nhiên là dưới sự giám sát của John. Cậu nhóc này rất hoạt bát và ngoan ngoãn, luôn huýt sáo mỗi khi làm việc.

Vui Vẻ rất bực bội vì bị “hành hạ bởi một thằng nhóc chẳng biết gì”, nhưng gần sang cuối tuần thứ hai, anh lại tâm sự riêng với tôi rằng anh tin cậu nhóc sau này sẽ rất được việc.

Và rồi cái ngày James phải rời xa chúng tôi cũng tới. Thường ngày vui vẻ là thế, nhưng sáng hôm đó, nét mặt cậu mới buồn bã biết bao.

Trước khi đi cậu còn bảo John. “Anh thấy đó, tôi phải bỏ lại sau lưng nhiều điều quá: Mẹ và em Betsy, anh và ông bà chủ nhân từ, lũ ngựa và Vui Vẻ già thân mến. Nơi tôi sắp tới đây sẽ chẳng có người nào quen biết. Nếu không phải vì công việc đó tốt hơn và tôi cũng có điều kiện để đỡ đần mẹ nhiều hơn, chắc tôi chẳng quyết ra đi làm gì. Chuyện này cứ khiến tôi đau lòng mãi, John ạ.”

“Đúng thế, James, anh bạn ạ, nếu xa nhà lần đầu tiên mà không thấy đau lòng thì tôi sẽ chẳng coi trọng cậu. Phấn chấn lên, đến đó cậu sẽ tìm được bạn bè thôi. Nếu cậu làm việc tốt - chuyện này thì tôi chẳng nghi ngờ - mẹ cậu vừa đỡ vất vả vừa được dịp tự hào vì cậu có thể làm ở một căn nhà tử tế như thế.”

Những lời động viên của John cũng khiến James bớt ủ ê, nhưng mọi người đều rất buồn khi phải chia tay cậu. Riêng Vui Vẻ vì nhớ nhung James mà chẳng thiết ăn uống gì hết mấy ngày. Bởi thế, suốt mấy sáng liền, khi đưa tôi ra ngoài tập luyện, John đều dắt theo cả Vui Vẻ, cho anh ấy chạy song song với tôi. Nhờ chuyện này anh bạn nhỏ mới phấn chấn lại và chẳng mấy chốc quên đi nỗi buồn.

Cha Joe thạo việc nên thường đến giúp đỡ một tay, cậu nhóc Joe không quản khó học hỏi khiến John vừa mừng vừa đặt nhiều kì vọng.

18. Đi tìm bác sĩ

Vào một đêm nọ, sau khi James đi được mấy ngày, tôi đã ăn xong cỏ và đang thu mình trong ổ rơm say giấc, thì đột nhiên bị tiếng chuông chuồng ngựa kêu inh ỏi đánh thức. Tôi nghe thấy tiếng cửa nhà John mở và tiếng bước chân anh ấy vội vã chạy lên nhà chính. Loáng cái, anh đã quay lại, mở cửa chuồng, bước vào và gọi: “Dậy đi, Tuấn Mã! Bây giờ mày phải chạy thật nhanh nhé!” Trước khi tôi kịp định thần, anh đã thắng xong yên cương. Anh chạy đi lấy áo khoác rồi thúc tôi chạy nước kiệu lên cửa nhà chính. Ông chủ đã xách đèn đứng đó đợi sẵn.

“John,” ông dặn, “vì tính mạng bà chủ, hãy xem đây như chuyện sống chết của anh mà chạy thật nhanh nhé. Ta không thể để phí một giây phút nào. Đưa thư này cho bác sĩ White, cho ngựa nghỉ ngơi ở quán trọ để hồi sức rồi hãy quay về sớm nhất có thể.”

John đáp: “Vâng, thưa ông,” rồi lập tức leo lên lưng tôi. Người làm vườn ở căn nhà phía ngoài nghe tiếng chuông rung nên đã mở cổng sẵn. Chúng tôi phi qua điền trang, làng mạc, xuống đồi và dừng chân ở trạm thu phí. John gọi lớn rồi đập cửa; một lát sau, người gác trạm chạy ra mở tung cổng.

“Này anh, cứ mở cổng sẵn chờ bác sĩ qua nhé; tiền đây,” John nói rồi lại hối hả lên đường.

Trước mặt chúng tôi là một con đường dài, bằng phẳng, men theo bờ sông. John thầm thì: “Tuấn Mã, giờ là lúc để mày trổ hết tài năng đấy.” Không muốn phải nhận roi hay đinh thúc ngựa, nên nghe lời anh, tôi phi nước đại băng băng suốt ba cây số. Có lẽ ngay cả ông ngoại tôi - quán quân của cuộc đua ở Newmarket - cũng chỉ chạy nhanh đến thế. Tới cây cầu, John cho tôi dừng lại một chút và vỗ nhẹ lên cổ: “Tốt lắm, Tuấn Mã! Anh bạn giỏi lắm!” Anh đã định cho tôi chạy chậm hơn, nhưng tinh thần đương hăng hái, tôi phi nhanh chẳng kém gì ban nãy. Đêm khuya lạnh giá, vầng trăng sáng vằng vặc trên đầu; cảm giác ấy thật vô cùng dễ chịu. Chúng tôi lại băng qua một ngôi làng, một khu rừng tối, leo lên một ngọn đồi, cả thảy chừng mười ba cây số mới vào được thị trấn, rồi lại phi qua những con phố để đến được khu trung tâm. Ngoại trừ tiếng vó tôi khua lọc cọc trên nền đá, xung quanh im lặng như tờ - giờ này người người nhà nhà đều đã đi ngủ. Khi chúng tôi tới được cửa nhà bác sĩ White cũng là lúc chuông nhà thờ đổ ba tiếng. John bấm chuông hai lần rồi gõ cửa liên hồi. Một cánh cửa sổ bật mở, bác sĩ White đội mũ ngủ thò đầu ra hỏi lớn: “Anh cần gì?”

“Thưa ông, bà Gordon đương ốm nặng. Ông chủ tôi muốn mời ông tới ngay; ông mà không tới được thì e là bà chủ tôi khó giữ mạng. Ông Gordon gửi ông lá thư này.”

“Đợi đấy,” bác sĩ đáp, “tôi sẽ đi.”

Nói rồi ông ấy đóng cửa sổ lại, thoắt cái đã xuất hiện trên ngưỡng cửa.

“Ngặt một nỗi ngựa của tôi hôm nay đã phải chạy cả ngày và giờ thì mệt lử. Vừa có người gọi con trai tôi nên thằng bé đã cưỡi con ngựa còn lại đi. Phải làm thế nào bây giờ? Để tôi cưỡi con ngựa của anh được chứ?”

“Thưa ông, nó đã phi nước đại gần như suốt quãng đường tới đây, đáng ra tôi phải để nó nghỉ ngơi cho lại sức. Nhưng nếu ông cho rằng nên làm vậy thì chắc ông chủ tôi cũng không phản đối.”

“Tốt,” ông đáp. “Tôi sẽ chuẩn bị xong ngay.”

Trong lúc John đứng bên cạnh vuốt ve cổ, người tôi cứ nóng phừng phừng. Vị bác sĩ bước ra cầm theo roi cưỡi ngựa.

“Thưa ông, không cần đến thứ đó đâu,” John vội nói. “Hắc Tuấn Mã sẽ chạy cho tới khi kiệt sức. Nếu có thể, xin ông để ý đến nó giúp. Tôi không muốn nó bị thương chút nào.”

“Được chứ, John, tôi cũng mong là vậy,” vị bác sĩ đáp và chỉ một lát sau, chúng tôi đã lên đường, bỏ xa John lại phía sau.

Tôi sẽ không kể nhiều về chuyến đi trở về này. Vị bác sĩ nặng hơn John và cưỡi ngựa không được giỏi lắm; dẫu vậy, tôi vẫn dốc hết sức mình. Người gác trạm thu phí đã mở sẵn cổng. Tới chân đồi, ông cho tôi dừng lại và nói: “Nào, anh bạn của ta, hãy thở một chút đã.” Tôi rất mừng vì ông làm vậy, vì lúc ấy tôi đã gần như cạn kiệt sức lực. Cũng nhờ được đứng lại lấy hơi mà tôi mới có thể chạy tiếp, chẳng mấy chốc đã về tới điền trang. Joe đã chờ ở cổng, ông chủ nghe thấy tiếng chúng tôi về cũng ra cửa nhà chính đợi sẵn. Ông không nói lời nào, vị bác sĩ theo ông bước thẳng vào trong nhà, còn Joe dẫn tôi trở lại chuồng ngựa. Về được đến nhà thật sung sướng; chân không ngừng run rẩy, tôi chỉ có thể đứng mà thở hổn hển. Toàn thân tôi ướt đẫm, mồ hôi chảy dọc xuống chân, cả cơ thể như bốc hơi, mà Joe thường so sánh là giống cái nồi đặt trên bếp. Tội nghiệp Joe! Cậu ấy vừa nhỏ tuổi vừa nhỏ người, hiểu biết cũng chưa có bao nhiêu, có người cha lẽ ra đã giúp được thì lại mới vâng lệnh sang làng bên. Nhưng tôi tin chắc cậu đã gắng hết sức có thể rồi. Cậu xoa chân và ngực cho tôi, nhưng lại không phủ tấm khăn giữ ấm; cậu nghĩ tấm khăn đó sẽ khiến cơ thể đang nóng hầm hập của tôi khó chịu. Xô nước đầy cậu xách cho tôi vừa lạnh vừa ngon lành nên tôi uống một hơi hết sạch. Kế đến cậu đem tới một ít ngũ cốc và cỏ khô, rồi nghĩ rằng mình đã làm đúng cả, cậu quay gót ra về. Chỉ ít phút sau, người tôi bắt đầu run lên bần bật, toàn thân lạnh toát; chân, thắt lưng và ngực đều nhức nhối, dần dà cơn đau mỏi lan khắp người. Ôi! Tôi chỉ mong được đắp tấm khăn dày, ấm áp của mình giữa những cơn run rẩy không dứt. Tôi chỉ mong có John ở nhà, nhưng anh ấy còn phải đi bộ những mười ba cây số nữa, nên tôi nằm xuống ổ rơm mà cố ngủ. Lâu thật lâu sau tôi mới nghe thấy tiếng bước chân John ở cửa, tôi rên lên yếu ớt vì đang đau đớn tột cùng. Anh nhanh chóng tới chỗ tôi, ngồi sụp xuống. Dù không thể diễn tả với anh cảm giác của mình, nhưng dường như anh vừa nhìn đã hiểu hết. Anh đắp cho tôi hai, ba chiếc khăn ấm, rồi chạy lên nhà chính lấy nước nóng, nấu cho tôi món cháo nóng hổi. Ăn xong, tôi ngủ thiếp đi.

John tức giận ra mặt, tôi nghe thấy anh lẩm bẩm không dứt lời: “Sao mà dốt quá! Dốt thế! Không phủ khăn cho ngựa, dám cá là cậu ta còn mang nước lạnh cho nó uống. Đúng là mấy thằng nhóc này chẳng được tích sự gì.” Tuy là thế, nhưng nói cho cùng Joe vẫn là một cậu bé ngoan.

Sau hôm đó tôi bị viêm phổi nặng, nên việc hít thở với tôi vừa khó nhọc vừa đau đớn. John ở bên túc trực, săn sóc tôi tận tình, đêm nào anh cũng thức dậy đôi, ba lần kiểm tra tình hình. Cả ông chủ cũng năng tới chuồng ngựa thăm tôi. Một hôm, ông nói: “Tuấn Mã tội nghiệp, Tuấn Mã tài giỏi của ta, mày đã cứu mạng bà chủ đấy! Tuấn Mã ạ, phải, mày đã cứu mạng bà ấy đấy.” Nghe tin ấy tôi vui mừng quá đỗi, vì hình như bác sĩ có nói chỉ chậm chút nữa thôi thì bà chủ sẽ vô phương cứu chữa. John nói với ông chủ rằng cả đời anh chưa từng thấy con ngựa nào chạy nhanh như tôi đêm đó. Cứ như thể tôi hiểu rõ tình hình nguy cấp hiện tại. Tất nhiên là tôi hiểu rõ tình hình rồi, chỉ có điều John lại không biết điều đó. Chí ít, tôi cũng hiểu điều này - John và tôi phải phi hết tốc lực, tất cả vì tính mạng của bà chủ.

19. Cũng chỉ vì kém hiểu biết

Thú thực, tôi cũng không biết mình đã đổ bệnh bao nhiêu ngày, chỉ nhớ rằng bác sĩ Bond ngày nào cũng tới. Một hôm, ông chích máu ra cho tôi, John cầm cả một cái xô hứng máu. Sau đó, tôi cảm thấy choáng váng và cứ ngỡ mình sắp chết đến nơi, mà có lẽ không chỉ riêng tôi, tất cả mọi người đều nghĩ vậy.

Ginger và Vui Vẻ đã được dắt sang khu chuồng khác, để tôi được yên tĩnh nghỉ ngơi, bởi cơn sốt khiến thính giác tôi trở nên nhạy bén khác thường: Bất cứ tiếng động nhỏ nào lọt vào tai tôi cũng trở nên ầm ĩ. Tôi nghe rõ cả tiếng bước chân của từng người ra vào căn nhà. Tôi biết hết mọi chuyện đang diễn ra. Một tối nọ, John phải cho tôi uống thuốc, Thomas Green vào giúp anh một tay. Khi tôi uống xong, John cố hết sức làm cho tôi dễ chịu và nói sẽ nán lại chừng nửa giờ để xem thuốc ngấm ra sao. Thomas muốn ở lại cùng John, nên họ ngồi xuống chiếc ghế dài đã được khiêng vào chuồng Vui Vẻ, đặt đèn dưới chân, để ánh đèn khỏi khiến tôi khó chịu.

Hai người họ ngồi đó im lặng suốt một lúc lâu, rồi Thomas Green mới cất tiếng khe khẽ.

“John này, mong anh an ủi Joe mấy lời giúp tôi. Con trai tôi buồn bã lắm, thằng bé không ăn, không cười nổi. Joe biết tất cả là lỗi của mình, nhưng thằng bé cũng đã làm hết khả năng rồi. Tôi nghe con nó nói, nếu Tuấn Mã mà chết, sẽ chẳng ai thèm nói chuyện với nó nữa mà đau lòng quá. Tôi nghĩ anh có thể nói với Joe một lời; con tôi cũng không phải đứa hư hỏng, xấu xa.”

John lặng thinh không đáp, lát sau, anh mới chậm rãi nói. “Anh cũng không thể trách tôi, Thomas. Tôi biết cậu ấy không có ý hại ai, tôi chưa từng nói vậy. Tôi cũng biết thằng bé không phải đứa xấu xa. Nhưng anh xem, nhìn thấy con ngựa bệnh tôi cũng rất đau lòng: Nó là niềm tự hào của tôi, chưa kể còn là con ngựa cưng của ông bà chủ. Cứ nghĩ đến chuyện nó có thể mất mạng vì một việc thế này tôi lại không chịu nổi. Nhưng nếu anh nghĩ tôi đã quá nghiêm khắc với thằng bé, ngày mai tôi sẽ cố an ủi nó vài lời, ấy là nếu Tuấn Mã khoẻ lên.”

“Cảm ơn anh, John. Tôi biết anh cũng không muốn đối xử hà khắc với thằng bé, và thật mừng là anh nhận ra chuyện này chỉ xuất phát từ sự kém hiểu biết.”

John lớn tiếng trả lời khiến tôi suýt giật mình.

“Chỉ vì kém hiểu biết! Kém hiểu biết! Sao anh có thể nói vậy? Anh không biết đó là điều tồi tệ nhất trên đời, chỉ sau sự độc ác ư? Và chỉ có Chúa mới biết trong hai điều đó, điều nào nguy hại hơn. Nếu mọi người có thể cứ nói: ‘Ồ! Tôi đâu có biết, tôi không có ý xấu đâu,’ và cho rằng thế là xong, thì có lẽ Martha Mulwash cũng không cố ý hại chết đứa trẻ khi cô ấy cho nó uống Dalby chung với xi-rô ho; nhưng thực tế là cô ấy đã khiến đứa bé mất mạng và phải nhận tội giết người.”

“Đáng đời cô ta lắm,” Thomas nói. “Phụ nữ mà không rõ những điều lợi hại cho trẻ thì không nên nhận chăm sóc nó.”

“Bill Starkey,” John nói tiếp, “khi giả làm ma và đuổi theo em trai mình trong đêm trăng, cũng đâu cố ý doạ thằng bé sợ đến mức lên cơn động kinh; nhưng cậu ta đã làm vậy. Cậu bé điển trai, thông minh, vốn đã có thể trở thành niềm tự hào của bất kì bà mẹ nào giờ chỉ còn là một tên ngốc, dẫu có sống đến tám mươi tuổi thì cũng chẳng khá hơn. Thomas, chính anh hai tuần trước cũng đã nổi điên lên khi các tiểu thư để cửa nhà kính mở, khiến cho ngọn gió đông lạnh giá lùa vào, làm chết rất nhiều cây cối mà.”

“Nhiều không đếm xuể!” Thomas thốt lên. “Bao nhiêu cành giâm yếu ớt đều chết rũ cả. Tôi phải làm lại hết từ đầu, và tệ nhất là tôi chẳng biết đi đâu để kiếm những cành tươi. Tôi gần như phát điên khi bước vào và nhìn thấy chuyện ấy xảy ra.”

“Nhưng tôi tin chắc các tiểu thư chẳng cố ý đâu, chỉ vì họ kém hiểu biết thôi mà,” John nói.

Sau đó họ nói thêm gì tôi cũng chẳng nghe được nữa, vì thuốc phát huy tác dụng và tôi ngủ thiếp đi. Sáng hôm sau, tôi thấy khoẻ lên nhiều. Mãi về sau, khi đã hiểu thêm được một chút sự đời, tôi vẫn thường nghĩ về những lời John nói.

20. Joe Green

Những ngày sau đó, cậu nhóc Joe Green đã dần quen việc. Cậu học hỏi nhanh, rất chú tâm và cẩn thận, nên John cũng bắt đầu tin tưởng, giao cho cậu nhiều việc. Nhưng như tôi đã kể rồi đấy, cậu khá nhỏ người so với tuổi, thành thử họa hoằn lắm cậu mới được dắt tôi và Ginger ra luyện tập. Run rủi làm sao vào một sáng nọ, John lại cùng Justice đánh xe chở hành lí ra ngoài, ông chủ thì muốn chuyển thư cho một quý ông cách đấy chừng năm cây số ngay lập tức, thế là ông sai Joe thắng cương rồi cưỡi tôi đi, không quên dặn dò phải cưỡi ngựa cẩn thận.

Chuyển thư xong, chúng tôi thong thả trở về nhà. Lúc đi ngang qua một lò gạch, chúng tôi thấy một chiếc xe chất đầy gạch nặng trĩu, bánh xe kẹt cứng trong những vết lõm sâu - do những chiếc xe trước đi qua hằn xuống - trên lớp bùn đất đã cứng lại, người đánh xe đang la hét và vụt hai con ngựa không thương tiếc. Thấy thế, Joe dừng ngựa. Cảnh tượng thật đáng buồn: Hai con ngựa khó nhọc, dùng hết sức lực cố gắng, nhưng chiếc xe chẳng hề suy chuyển. Mồ hôi chảy ròng ròng trên chân và hông, hai bên sườn chúng phồng cả lên, từng múi cơ căng ra, trong khi gã đánh xe không ngừng kéo mạnh đầu của con ngựa đi trước, miệng liên tục chửi thề và quất tới tấp.

“Dừng tay,” Joe kêu lên. “Đừng đánh ngựa như thế nữa. Bánh xe kẹt cứng rồi, lũ ngựa không kéo nổi đâu.”

Gã ta chẳng thèm bận tâm, vẫn tiếp tục đánh đập.

“Dừng lại! Xin anh hãy dừng lại!” Joe vẫn hét lên. “Để tôi giúp anh dỡ bớt gạch xuống, chứ bây giờ lũ ngựa không kéo nổi xe đâu.”

“Đừng có nhúng mũi vào chuyện của người khác, thằng nhãi con láo xược, việc ai người nấy lo!” Đang say rượu nên càng hăng máu, tay gã lại trút xuống đầu lũ ngựa cơn mưa roi đòn. Joe kéo tôi quay đầu, chúng tôi lập tức phi nước đại vòng lại nhà người thợ cả. Tôi không rõ liệu John có đồng ý cho chúng tôi chạy nhanh tới thế không, nhưng lúc ấy tôi và Joe đều có chung một suy nghĩ, cơn giận khiến cả hai không thể chạy chậm hơn.

Ngôi nhà nằm ngay sát mặt đường. Joe vừa gõ cửa vừa gọi lớn: “Xin chào! Ông Clay có nhà không?” Cánh cửa bật mở, và ông Clay bước ra chào.

“Chào, cậu trai trẻ! Nhìn cậu vội vàng thế, chắc sáng nay điền chủ có gì sai bảo?”

“Không, thưa ông Clay, nhưng trong lò gạch của ông có một gã đang định đánh chết hai con ngựa. Tôi đã bảo dừng lại, hắn không nghe; tôi bảo để tôi giúp dỡ bớt gạch xuống, hắn cũng không chịu; nên tôi đành phải tới đây báo cho ông hay. Xin ông hãy mau lên.” Giọng Joe run lên vì kích động.

“Cảm ơn, cậu nhóc,” nói rồi ông vội chạy đi lấy mũ, nhưng bỗng dừng lại hỏi, “nếu tôi đem hắn đến chỗ quan toà, cậu có thể ra làm chứng chứ?”

“Tất nhiên rồi,” Joe đáp, “tôi rất sẵn lòng.” Nghe xong câu đó, ông ấy hối hả lên đường, còn chúng tôi cũng nhanh chóng chạy nước kiệu về nhà.

“Cậu sao thế, Joe? Nhìn cậu giận quá,” John hỏi thăm khi nhìn thấy cậu nhóc nhảy phắt xuống ngựa.

“Không sai đâu, tôi đang giận sôi người,” cậu đáp rồi đem chuyện đã xảy ra kể một mạch, vẫn chưa hết kích động. Thật khó tin khi thấy cậu nhóc Joe điềm tĩnh, nhẹ nhàng thường ngày lại có thể giận dữ tới nhường này.

“Đúng đấy, Joe! Cậu làm đúng lắm, nhóc ạ, bất kể gã đó có bị gọi ra toà hay không. Rất nhiều người đi đường sẽ dửng dưng không can thiệp bởi cho rằng đây không phải việc của mình. Tôi thì cho rằng tất cả mọi người đều phải ra tay khi thấy cảnh áp bức và ác độc. Cậu đã làm đúng lắm, nhóc con.”

Bấy giờ Joe đã bình tĩnh lại và rất tự hào khi được John khen ngợi. Đôi tay cậu có lẽ cũng vì thế mà phải sạch chân, xoa người cho tôi mạnh mẽ hơn mọi khi.

Hai người họ đang định về ăn tối thì người hầu chạy xuống chuồng báo ông chủ gọi Joe đến phòng riêng ngay: Có một gã đàn ông bị kiện vì tội ngược đãi ngựa và cần Joe ra làm chứng. Mặt đỏ phừng phừng, mắt sáng lên, Joe nói: “Muốn nhân chứng sẽ có nhân chứng ngay.”

“Chỉnh quần áo gọn gàng đã rồi hãy đi,” John nhắc. Joe kéo cà vạt, chỉnh áo rồi đi ngay, không nấn ná. Ông chủ nhà chúng tôi là quan tòa của tỉnh, các vụ việc thường được đưa lên ông để phân xử hoặc quyết định phải làm gì tiếp theo. Suốt một lúc lâu, đám ngựa chúng tôi không nghe được thêm tin tức gì vì đang là giờ ăn tối, nhưng khi Joe quay lại, tôi thấy cậu rất vui vẻ. Cậu vỗ vào người tôi thật thân thiện và nói: “Chúng ta sẽ không phải chứng kiến những cảnh như thế nữa, đúng không, anh bạn?” Về sau, chúng tôi mới được nghe kể lại là cậu ấy đã tường trình rõ đầu đuôi sự việc, vì lũ ngựa kiệt sức và mang đầy dấu vết bị ngược đãi rành rành, gã đánh xe buộc phải ra hầu toà và có thể sẽ phải ngồi tù hai, ba tháng.

Sự thay đổi đến với Joe sau đó thật kì diệu. John tươi cười nói chỉ trong tuần đó cậu ấy đã cao thêm gần ba phân, tôi cũng tin là vậy. Cậu vẫn dịu dàng và hiền lành như trước, nhưng trong mọi hành động dường như đã có thêm quyết tâm và mục đích rõ ràng - như thể từ một cậu nhóc, trong khoảnh khắc cậu đã trở thành một người đàn ông.

21. Cuộc chia li

Tôi sống ở chốn hạnh phúc này được ba năm thì những chuyện đáng buồn ập tới. Vốn trước đó chúng tôi cũng đã vài bận nghe nói bà chủ lâm bệnh, bác sĩ thường xuyên lui tới, còn ông chủ thì luôn mang một vẻ mặt u sầu. Rồi bỗng nhiên một ngày, chúng tôi nhận tin bà chủ phải lập tức lên đường, tới một đất nước ấm áp sống hai, ba năm. Tin tức này đổ xuống đầu mọi người trong nhà không khác gì hồi chuông báo tử. Ai nấy đều buồn bã, nhưng ông chủ đã bắt đầu đích thân thu xếp chuyện nhà cửa, người làm và chuẩn bị rời nước Anh. Đám ngựa chúng tôi thường nghe ngóng qua lời trò chuyện của mọi người trong chuồng ngựa; thực ra, họ cũng chẳng còn nhắc tới chủ đề nào khác nữa.

Hằng ngày, John chỉ lẳng lặng, buồn bã làm việc, còn tiếng huýt sáo của Joe cũng gần như không vang lên nữa. Người ra vào tấp nập, Ginger và tôi lúc nào cũng bận rộn.

Lên đường đầu tiên là hai tiểu thư Jessie và Flora, cùng với cô giáo của họ. Các tiểu thư tới từ biệt chúng tôi. Họ ôm chặt lấy Vui Vẻ tội nghiệp như một người bạn cũ, mà nói thế cũng chẳng sai. Rồi chúng tôi cũng biết được điều gì đang chờ mình ở phía trước. Ông chủ bán tôi và Ginger cho một người bạn cũ - Bá tước xứ W. - vì ông nghĩ ở đó chúng tôi sẽ có một mái nhà tốt đẹp. Vui Vẻ được tặng lại cho cha xứ - ông ấy vẫn luôn muốn có một con ngựa lùn cho bà Blomefield cưỡi - nhưng với điều kiện là không bao giờ được bán Vui Vẻ đi, và khi anh ấy không thể làm việc nữa, họ phải bắn và chôn cất anh.

Joe được giao chăm sóc Vui Vẻ và giúp đỡ việc nhà, nên tôi tin rằng Vui Vẻ sẽ ổn thoả thôi. Có rất nhiều nơi tốt mời John về làm, nhưng anh chỉ nói mình sẽ từ từ xem xét thêm.

Buổi tối trước khi lên đường, ông chủ xuống chuồng ngựa dặn dò và vỗ về đám ngựa lần cuối. Nghe giọng tôi biết ông rất buồn. Tôi tin rằng loài ngựa chúng tôi có khả năng phán đoán qua giọng nói giỏi hơn cả khối người.

“Anh đã quyết định tới đây sẽ làm gì chưa, John?” Ông hỏi. “Tôi được biết anh chưa nhận lời làm việc cho ai cả.”

“Thưa ông, đúng thế ạ. Tôi đã quyết định sẽ tìm người huấn luyện ngựa và ngựa non tài giỏi nhất để xin làm phụ tá, đó mới là công việc phù hợp với tôi. Có rất nhiều ngựa non luôn hoảng sợ và khó bảo vì bị ngược đãi, điều này đáng lẽ đã không xảy ra nếu chúng được giao vào tay một người tử tế. Từ trước tới nay tôi vẫn luôn được lũ ngựa yêu quý, nên nếu có thể giúp chúng có được một khởi đầu thuận lợi, thì coi như tôi đã làm được việc tốt rồi. Thưa ông, ông thấy thế nào?”

“Trong những người xung quanh tôi, không có ai phù hợp với công việc đó bằng anh cả,” ông đáp. “Anh hiểu lũ ngựa và dường như chúng cũng hiểu được anh. Anh nên sớm tự mình làm người huấn luyện, tôi cho rằng anh không cần học hỏi thêm nữa đâu. Nếu cần tôi giúp gì thì cứ viết thư cho tôi. Tôi sẽ dặn người đại diện của mình ở London lưu tên anh lại.”

Ông chủ đưa tên và địa chỉ người đó cho John rồi cảm ơn anh vì bao năm tận tụy trong công việc, nhưng những lời đó chỉ càng làm John thêm đau lòng. “Thưa ông, xin ông đừng nói thế, tôi nghe mà không chịu nổi đâu. Công ơn của ông bà chủ cả đời này tôi cũng không báo đáp hết được. Chúng tôi nhất định sẽ không quên ông, và cầu Chúa cho bà chủ được khoẻ mạnh như xưa. Chúng ta phải luôn giữ hi vọng, thưa ông chủ.” Ông chủ bắt tay John, nhưng không nói lời nào, rồi cả hai người họ rời chuồng ngựa.

Cái ngày buồn bã nhất đã tới. Anh người hầu đã đem hết hành lí nặng đi từ hôm trước, chỉ còn ông bà chủ và cô hầu gái. Ginger và tôi kéo chiếc xe ngựa lên cửa nhà chính lần cuối cùng. Người hầu mang đệm, thảm và nhiều thứ khác từ trong nhà ra. Khi tất cả đã xong xuôi, ông chủ bế bà chủ trên tay, bước xuống bậc thềm (tôi đứng mé trong, ngay cạnh căn nhà nên chứng kiến được hết mọi chuyện); ông nhẹ nhàng đặt bà vào xe, trong lúc người hầu đứng xung quanh nức nở.

“Tạm biệt lần nữa, chúng tôi sẽ không bao giờ quên mọi người,” rồi ông lên xe. “Đi thôi, John.”

Joe nhảy lên xe, chúng tôi chạy nước kiệu chậm rãi qua điền trang và ngôi làng, ở đó, mọi người đã đứng sẵn ở ngưỡng cửa để nhìn ông bà chủ lần cuối và cầu nguyện. “Chúa phù hộ họ.”

Khi chúng tôi tới ga tàu, hình như bà chủ đã tự đi bộ được vào phòng chờ. Tôi nghe giọng nói êm ái của bà cất lên: “Tạm biệt, John. Chúa ban phước cho anh.” Tôi cảm thấy dây cương giật mạnh, nhưng John không đáp lại; có lẽ anh ấy không cất nổi thành lời. Ngay khi Joe dỡ đồ xong, John gọi cậu lại trông ngựa trong lúc anh đi vào sân ga. Tội nghiệp Joe! Cậu ấy đứng sát đầu chúng tôi để giấu đi những giọt nước mắt. Chỉ một chốc, con tàu nhả những cuộn khói dài, tiến vào sân ga; đôi, ba phút sau, cánh cửa toa đóng lại, trưởng tàu thổi còi và con tàu lướt đi, bỏ lại phía sau khói trắng và những trái tim trĩu nặng.

Đợi con tàu đã khuất bóng xa rồi, John mới trở lại.

“Chúng ta sẽ không bao giờ được gặp lại bà chủ nữa,” anh nói, “không bao giờ.” Anh nắm lấy dây cương, trèo lên xe rồi cùng Joe chầm chậm trở về nhà; chỉ có điều, giờ đó không còn là nhà chúng tôi nữa.

PHẦN II

22. Earlshall

Hôm sau, ăn sáng xong, Joe đóng Vui Vẻ vào chiếc xe độc mã thấp của bà chủ để đưa anh đến nhà cha xứ. Cậu vào chào chúng tôi, còn ở ngoài sân, Vui Vẻ hí lên mấy tiếng từ biệt. Sau đó, John thắng yên cho Ginger và đeo cương cho tôi, dẫn chúng tôi đi hết vùng này, chừng hai mươi tư cây số để đến điền trang Earlshall - nơi Bá tước xứ W. sống. Căn nhà chính nằm trong điều trang rất đẹp, xung quanh có không ít chuồng ngựa. Chúng tôi vào sân qua một cánh cổng đá, và John xin gặp ông York. Phải một lúc sau ông ấy mới tới. Đó là một người đàn ông trung niên bảnh bao, ông nói ngay rằng ông hi vọng lũ ngựa chúng tôi biết nghe lời. Ông trò chuyện với John rất thân thiện và lịch sự, và sau khi nhìn qua, ông gọi người chăm ngựa tới dắt chúng tôi về chuồng và mời John vào xơi nước.

Chúng tôi được đưa vào hai ô liền nhau trong một khu chuồng sáng sủa, thoáng đãng, anh chàng ban nãy xoa người và cho chúng tôi ăn. Chừng nửa giờ sau, John và ông York - chính là người đánh xe mới của chúng tôi - mới xuống xem xét.

“Anh Manly này,” sau khi ngắm nghía kĩ càng cả hai chúng tôi, ông mới nói, “mấy con ngựa này đều không có khiếm khuyết gì cả; nhưng hai ta đều biết loài ngựa, cũng như con người, mỗi con lại có một tính riêng, nên đôi khi cách chăm sóc cũng không thể giống nhau được. Nếu hai con ngựa này có điểm nào như vậy cần tôi lưu ý thêm thì mong anh nói sớm.”

“Chắc chắn trong vùng này không thể tìm được cặp ngựa nào tốt hơn. Tôi rất buồn khi phải chia xa chúng. Nhưng đúng là chúng không hề giống nhau. Tôi chưa từng gặp con ngựa nào thuần tính như con ngựa ô. Có lẽ từ thuở lọt lòng đến giờ nó chưa từng phải chịu đòn roi hay nghe những lời cay nghiệt, dường như chẳng có gì làm nó vui bằng được chiều lòng ông; nhưng con ngựa màu hạt dẻ, tôi dám đoán là đã bị ngược đãi nhiều, chính người lái buôn cũng nói với chúng tôi như vậy. Lúc mới về, nó luôn cáu kỉnh và đa nghi, nhưng khi nhận ra nhà chúng tôi không giống những nơi nó từng ở, cái tính ấy cũng dần dần mất đi. Trong ba năm qua, tôi không hề thấy nó trở chứng lần nào, dù chỉ là thoáng qua. Khi được đối xử tử tế, nó đích thực là con ngựa được việc, nghe lời nhất. Nhưng tính tình nó vốn dĩ dễ cáu kỉnh hơn con ngựa ô, lũ ruồi trêu tức nó nhiều hơn, bộ yên cương có gì không ổn cũng khiến nó bực bội hơn. Nếu bị ngược đãi nhất định nó sẽ trả đũa, cũng như nhiều con ngựa có cá tính mạnh thôi,” John đáp.

“Tất nhiên, tôi hiểu chứ. Nhưng anh cũng biết đấy, ở những khu chuồng ngựa thế này, không thể đòi hỏi mọi người chăm ngựa đều có những tố chất cần thiết được. Tôi vẫn luôn cố hết sức, nhưng chỉ có thể làm tới chừng mực nhất định. Tôi sẽ ghi nhớ lời anh nói về con ngựa cái.”

Họ đang chuẩn bị rời chuồng thì John bỗng dừng lại nói tiếp. “Tôi cũng phải nói luôn, ở nhà chúng tôi, hai con ngựa này không bao giờ phải đeo dây cương giữ tư thế cả. Con ngựa ô vốn từ trước đến nay chưa từng bị bắt đeo loại dây cương đó, còn với con ngựa màu hạt dẻ, nghe người lái buôn kể, chính thứ hàm thiếc dài đã khiến nó trở nên khó bảo.”

“Đã tới nhà này thì chuyện đó khó tránh khỏi. Bản thân tôi chỉ thích thả lỏng dây cương khi cưỡi, và ông chủ cũng không bao giờ đưa ra yêu cầu quá quắt với lũ ngựa. Nhưng bà chủ nhà chúng tôi lại là chuyện khác; bà luôn thích trông thật hợp thời và nếu ngựa của bà không giữ tư thế thẳng, bà sẽ chẳng thèm để mắt tới chúng. Tôi luôn phản đối việc tra hàm thiếc dài và sau này vẫn vậy, nhưng khi bà chủ cưỡi thì không thể làm khác!” York đáp.

“Chuyện đó thật đáng buồn,” John nói. “Nhưng bây giờ tôi phải về thôi, kẻo lại trễ tàu mất.”

Anh lần lượt tới chỗ chúng tôi vỗ về lần cuối và nói mấy lời từ giã, giọng đượm buồn.

Tôi chỉ có thể áp mặt lại gần anh thay cho câu chào từ biệt. Thế rồi, anh ấy ra về. Từ ngày đó trở đi, chúng tôi vẫn chưa một lần gặp lại.

Hôm sau, Bá tước W. tới nhìn ngắm, có vẻ hài lòng với diện mạo của chúng tôi.

“Ta đặt niềm tin rất lớn vào mấy con ngựa này,” ông nói, “dựa theo những điều mà ông bạn Gordon đã kể về chúng. Dĩ nhiên là chúng không hợp màu nhau, nhưng ta nghĩ khi ở vùng này, chúng sẽ là một cặp ngựa kéo xe rất được. Trước khi tới London, ta phải tìm được con ngựa bắt cặp với con Nam Tước. Còn con ngựa ô, ta tin sẽ là con ngựa cưỡi rất tuyệt.”

Sau đó York mới đem chuyện John nói ra kể lại.

“Thế thì,” Bá tước nhận xét, “anh phải để mắt tới con ngựa cái, đóng yên cương nhẹ nhàng thôi. Ta tin chắc rằng lúc đầu cứ chiều ý chúng chút thì sẽ không có vấn đề gì cả. Ta sẽ đề cập chuyện này với phu nhân.”

Chiều hôm ấy, chúng tôi được đóng vào xe ngựa từ sớm. Đồng hồ trong chuồng vừa điểm ba giờ, người ta lập tức dắt chúng tôi vòng ra mặt trước nhà chính. Căn nhà này phải bề thế gấp ba, bốn lần điền trang Birtwick, nhưng nếu cho tôi được nói một lời, thì không dễ chịu, gần gũi bằng một nửa căn nhà cũ. Hai người hầu mặc chế phục nâu xám, quần đỏ và bít tất trắng đã đứng chờ lệnh. Chẳng phải đợi lâu, chỉ một lát sau, chúng tôi nghe thấy tiếng vải lụa sột soạt khi phu nhân bước xuống những bậc đá. Phu nhân có dáng người cao ráo, đầy vẻ kiêu kì. Sau khi đi quanh nhìn ngắm chúng tôi một lượt, tuy có vẻ còn điều gì đó chưa vừa lòng, nhưng bà chẳng nói lời nào và chỉ lẳng lặng lên xe. Lần đầu tiên đeo loại dây cương giữ tư thế này, tôi xin nói thật, dù đôi khi không được cúi đầu cũng khó chịu, nhưng thật may, thường ngày tôi vốn đã luôn ngẩng cao đầu như thế. Tôi chỉ thấy lo cho Ginger, nhưng cô ấy có vẻ vẫn bình tĩnh và vui vẻ.

Hôm sau, chuyện vẫn lặp lại như thế: Đúng ba giờ, chúng tôi cùng những người hầu đã có mặt ở cửa, tiếng lụa sột soạt và phu nhân bước xuống bậc thềm. Chỉ có điều, lần này, bà nói giọng hách dịch: “York, anh phải buộc đầu lũ ngựa cao hơn. Thế này thật khó coi.”

York quỳ xuống và kính cẩn đáp lời: “Xin phu nhân thứ lỗi, nhưng lũ ngựa ba năm nay chưa từng phải đeo loại cương này. Bá tước cũng đã nói cứ tăng dần mức độ thì sẽ an toàn hơn; nhưng nếu phu nhân muốn, tôi sẽ nâng đầu chúng lên một chút.”

“Làm vậy đi.”

York đi về phía đầu chúng tôi và thu dây cương ngắn lại chừng một nấc. Mọi chi tiết nhỏ đều làm nên sự khác biệt, bất kể xấu đi hay tốt lên, mà ngày hôm đó chúng tôi phải đi qua một ngọn đồi dốc. Lúc ấy, tôi mới bắt đầu hiểu được những điều mình đã nghe bao năm qua. Dĩ nhiên, tôi muốn vươn đầu về phía trước và kéo xe hăng hái như mọi ngày. Nhưng giờ đây, phải kéo xe với cái đầu ngẩng cao khiến tôi bị rút sạch nhuệ khí, lưng và chân đều căng ra. Về tới chuồng, Ginger mới nói: “Giờ thì anh được nếm mùi rồi đấy; nhưng thế này cũng chưa phải là tệ đâu, nếu chỉ duy trì ở mức này thì tôi sẽ để yên, dù sao ở đây họ cũng đối xử với ta tử tế. Nhưng nếu họ còn kéo căng dây cương hơn nữa, thì cứ coi chừng! Tôi không chịu được và nhất định cũng sẽ không nhịn đâu.”

Ngày qua ngày, dây cương của chúng tôi lại ngắn đi một nấc, cảm giác háo hức mong chờ được thắng yên cương của tôi khi xưa đã không còn, thay vào đó là nỗi khiếp sợ. Ginger cũng có vẻ bồn chồn, mặc dù cô rất ít lên tiếng. Đến một hôm, tôi ngỡ những điều tồi tệ nhất đã qua, bởi suốt mấy ngày không còn thấy họ thu ngắn dây cương nữa. Tôi quyết tâm khắc phục hoàn cảnh và làm tròn nhiệm vụ của của mình, dẫu bây giờ, kéo xe với tôi không còn là niềm vui nữa, mà tựa như cơn ác mộng liên miên. Nhưng hoá ra, điều khủng khiếp nhất còn chưa tới.

23. Cuộc nổi dậy giành tự do

Chiều nọ, phu nhân xuống muộn hơn thường lệ, tiếng lụa sột soạt cũng nhiều hơn mọi ngày.

“Tới nhà Nữ công tước xứ B.” bà ra lệnh, rồi dừng lại một chút, bà hỏi: “Anh định không bao giờ buộc cao đầu lũ ngựa lên sao, York? Buộc lên ngay, đừng có chiều ý chúng vớ vẩn nữa.”

York lại chỗ tôi trước, trong lúc người chăm ngựa đứng cạnh đầu Ginger. Ông kéo đầu tôi ra sau và chỉnh lại dây cương căng đến độ vượt quá sức chịu đựng; sau đó ông mới tiến đến Ginger - nãy giờ đã nôn nóng giật đầu lên xuống, nghiến chiếc hàm thiếc, như thói quen trước đây. Cô ấy biết rõ chuyện gì sắp xảy ra. Ngay khi York tháo dây cương khỏi vòng dây để thu ngắn lại, cô ấy thừa cơ bất thình lình nhảy chồm lên, khiến mũi York bị đập mạnh còn mũ thì bật ra sau, người chăm ngựa cũng suýt ngã nhào. Họ lập tức lao tới giữ đầu cô, nhưng Ginger nào phải đối thủ dễ nhằn, cô cứ thế nhảy chồm lên và tung vó đá không ngừng. Sau một hồi, cô đá trúng gọng xe và khuỵu xuống, trước đó còn kịp đá vào chân tôi một cú đau điếng. Không thể biết được cô sẽ còn làm loạn thế nào nếu lúc ấy York không nhanh chân ngồi lên đầu Ginger để ngăn cô vùng vẫy và hét lớn: “Tháo con ngựa ô ra! Chạy đi lấy tời về tháo gọng xe mau! Nếu không tháo dây kéo được thì cứ cắt luôn đi!” Đám người hầu chia nhau kẻ chạy đi lấy tời, kẻ vào nhà lấy dao. Người chăm ngựa nhanh chóng tháo dây nối giữa tôi với Ginger và xe ngựa rồi dắt tôi về chuồng. Nhốt tôi vào ô xong, anh hối hả chạy về chỗ York. Chuyện xảy ra khiến tôi trở nên kích động. Nếu trước giờ quen thói đá hoặc nhảy chồm lên, chắc chắn tôi cũng đã chẳng chịu để yên; nhưng tôi nào đã bao giờ làm vậy, nên rốt cuộc, tôi chỉ biết đứng đó, giận dữ, chân đau nhức, đầu vẫn bị kéo căng vì dây nối với yên cương và cố gắng thế nào cũng không thể cúi xuống. Trong cảnh khốn khổ ấy, tôi chỉ muốn đá ngay bất cứ kẻ nào dám lại gần. Thế nhưng, đúng lúc đó, hai người chăm ngựa dẫn Ginger vào chuồng, khắp người đầy vết thâm tím - dấu vết của một trận đòn ác nghiệt. York cũng đi theo và ra lệnh, sau đó mới sang xem xét và nhanh nhẹn tháo dây cương cho tôi.

“Quỷ tha ma bắt cái thứ dây cương này!” Ông lẩm bẩm. “Biết ngay là sẽ sớm có chuyện mà. Ông chủ sẽ cáu lắm đây. Nhưng nếu chồng mà không quản nổi vợ thì còn tôi tớ nào đủ sức? Nên mình đành phải mặc kệ, nếu bà ấy không tới dự được tiệc sân vườn ở nhà Nữ công tước thì cũng đành chịu thôi.”

Những lời này, York đợi mấy người chăm ngựa kia đi rồi mới nói. Khi có mặt họ, ông luôn dùng những từ ngữ tôn kính hết mực. Ông xoa khắp người tôi và tìm ngay ra chỗ bị đá trên khuỷu chân sau, giờ đã sưng lên và đau đớn. Ông gọi người mang miếng bọt biển và nước ấm đến kì cọ rồi thoa thuốc lên.

Lại nói đến Bá tước W., khi nghe chuyện đã xảy ra, ông rất giận. Ông trách York đã nhượng bộ bà chủ, nhưng York đáp rằng từ nay, nếu được thì ông rất muốn chỉ nhận lệnh từ Bá tước. Nhưng tôi nghĩ cũng chẳng có ích gì, vì mọi chuyện sau đó vẫn không hề thay đổi. Tôi nghĩ lẽ ra York nên cứng rắn bảo vệ đàn ngựa của mình, nhưng chắc tôi vẫn chưa đủ hiểu sự đời để buông lời phán xét.

Họ không bao giờ bắt Ginger kéo xe nữa, nhưng khi những vết bầm tím đã tan, người con trai thứ của Bá tước W. đã xin Ginger làm ngựa riêng. Cậu tin cô đi săn giỏi. Còn tôi vẫn không thoát khỏi công việc kéo xe, và có người bạn đồng hành mới tên Max - một chú ngựa đã quen với dây cương kéo căng. Tôi cũng thực thà hỏi làm sao anh có thể chịu được thứ đó.

“Đã là nghĩa vụ rồi thì tôi phải chịu; nhưng vì thế mà tôi cũng chẳng thể sống thọ. Nếu cậu cứ phải đeo loại dây cương này thì số phận cậu cũng vậy thôi,” Max trả lời.

“Anh có nghĩ là những người chủ biết nó có hại cho chúng ta không?”

“Tôi không chắc, nhưng các lái buôn và bác sĩ thì biết rất rõ. Tôi từng sống ở nhà một lái buôn, ông ấy huấn luyện cho tôi và một con ngựa nữa thành một cặp; mỗi ngày ông lại kéo đầu chúng tôi cao lên một chút. Có người thấy thế thì hỏi lí do. Ông ấy đáp rằng: ‘Không làm vậy thì đâu có khách mua. Người London lúc nào cũng muốn ngựa của mình ngẩng cao đầu và nhấc cao chân. Tất nhiên chuyện này rất có hại cho lũ ngựa, nhưng lại tốt cho việc làm ăn. Lũ ngựa sẽ sớm mất sức hoặc mắc bệnh, khi đó khách sẽ quay lại để mua đôi ngựa mới.’ Đó là chuyện tôi nghe được, còn phán xét thế nào tùy cậu.”

Thật khó để diễn tả nỗi khổ sở tôi phải chịu đựng suốt bốn tháng trời với chiếc dây cương đó khi kéo xe cho phu nhân; nhưng có một điều tôi dám chắc: Nếu còn tiếp tục lâu hơn nữa, tôi sẽ đánh mất sức khoẻ hoặc cái tính điềm tĩnh vốn có của mình. Trước đây, tôi chưa từng biết mép sùi bọt là gì, nhưng giờ, với hàm thiếc sắc lẹm chèn vào lưỡi và hàm, đầu và cổ không thể tự do cử động, tôi luôn bị sùi bọt mép ít nhiều. Có những người lại cho rằng thế mới là đẹp, họ còn nói: “Lũ ngựa này mới hăng hái và đẹp làm sao!” Nhưng việc sùi bọt mép, với người hay ngựa, đều là chuyện bất thường. Đó là dấu hiệu rành rành của sự khó chịu và đáng được lưu tâm. Còn chưa kể khí quản bị đè lên khiến tôi vô cùng khó thở. Trở về chuồng sau một ngày làm việc, cổ và ngực tôi đều căng ra, đau đớn, miệng lưỡi nhức nhối, cảm giác vừa kiệt sức vừa chán nản.

Ở ngôi nhà cũ, bất kể thế nào, tôi biết luôn có John và ông chủ là bạn; nhưng ở nơi này, dù họ đối xử với tôi không tệ, tôi vẫn chẳng có người bạn nào. York chắc hẳn cũng biết thứ dây cương đó hành hạ tôi ra sao, nhưng tôi đoán ông không thể làm khác được. Rốt cuộc, cũng chẳng có ai ra tay cứu giúp tôi.

24. Chuyện về tiểu thư Anne hay con ngựa bỏ chạy

Đầu xuân năm ấy, Bá tước W. cùng vài thành viên trong gia đình tới London một chuyến, đưa cả York đi cùng. Tôi, Ginger và vài con ngựa khác được ở lại nhà phòng khi cần đến, việc coi sóc đàn ngựa giao cho người chăm ngựa chính.

Ở lại nhà có tiểu thư Harriet và Anne. Tiểu thư Harriet vì tàn tật nên không bao giờ ngồi xe ngựa ra ngoài, còn tiểu thư Anne lại thích cưỡi ngựa cùng với anh trai và các anh em họ. Cô không những cưỡi ngựa giỏi, mà còn rất mực nhẹ nhàng, vui vẻ và xinh đẹp. Cô chọn tôi làm ngựa riêng và đặt cho tôi cái tên “Hắc Nam Phong”. Những chuyến dạo chơi cùng cô trong bầu không khí lạnh giá, trong lành, sánh bước cùng Ginger hoặc Lizzie luôn đem lại cho tôi niềm thích thú. Lizzie là một cô ngựa hồng có bộ lông sáng màu, gần như thuần chủng và rất được các cậu ưa thích vì động tác đẹp mắt và tinh thần hăng hái; nhưng Ginger, vốn hiểu rõ cô ấy hơn tôi, nói rằng Lizzie khá nóng nảy.

Trong số các anh em họ của tiểu thư Anne tới điền trang chơi, có một người tên Blantyre. Cậu luôn cưỡi Lizzie và không tiếc lời khen cô ấy, đến nỗi, một hôm, tiểu thư sai người đóng yên ngồi nghiêng cho Lizzie, còn yên thường cho tôi. Khi chúng tôi được dắt lên cửa nhà chính, cậu Blantyre chừng như rất khó chịu.

“Sao lại thế này?” Cậu hỏi. “Em chán Hắc Nam Phong cừ khôi rồi ư?”

“Ồ, không hề, anh ạ,” tiểu thư đáp, “nhưng em vốn tốt bụng nên muốn nhường anh cưỡi thử một lần, còn em sẽ cưỡi Lizzie duyên dáng của anh. Anh cũng phải thừa nhận là dáng vẻ và kích thước của nó hợp với một tiểu thư hơn con ngựa yêu của em nhiều.”

“Anh khuyên em đừng trèo lên Lizzie. Nó duyên dáng thật, nhưng quá nóng nảy, không thích hợp cho một tiểu thư cưỡi. Em phải tin anh, em có thể gặp nguy đấy. Xin em hãy bảo người đổi lại yên ngựa.”

Tiểu thư Anne bật cười. “Anh họ thân mến ơi, anh chu đáo quá, nhưng xin anh khỏi lo cho em. Em đã rong ruổi trên lưng ngựa từ tấm bé, đã tham gia không ít cuộc đi săn. Dù em biết anh không tán thành việc cho phái nữ đi săn, nhưng anh không thể phủ nhận kinh nghiệm của em được. Em nhất quyết muốn cưỡi thử con Lizzie mà các anh vô cùng yêu mến này, nên hãy giúp em leo lên yên ngựa như một người bạn tốt nào.”

Không đôi co thêm nữa, cậu Blantyre cẩn thận đỡ tiểu thư lên yên ngựa, kiểm tra lại hàm thiếc và dây cằm, nhẹ nhàng trao dây cương cho cô ấy rồi trèo lên lưng tôi. Đúng lúc chúng tôi chuẩn bị cất bước, người hầu trong nhà chạy ra, đem theo một mảnh giấy và chuyển lời của tiểu thư Harriet: Nhờ họ đưa câu hỏi cho bác sĩ Ashley và đem câu trả lời về cho cô ấy.

Nhà bác sĩ ở tận cuối ngôi làng cách đó chừng hai cây số. Chúng tôi cứ đi rất vui vẻ cho tới khi đến cổng nhà ông ấy. Giữa hai hàng cây thường xanh cao, có một lối đi nhỏ dẫn vào nhà.

Cậu Blantyre xuống ngựa, định mở cổng cho tiểu thư Anne, nhưng tiểu thư đã ngăn lại. “Em sẽ đứng đây đợi, anh cứ móc dây cương của Hắc Nam Phong vào cổng đi.”

Cậu nhìn cô bằng ánh mắt nghi ngờ. “Anh vào không quá năm phút đâu.”

“Ồ, anh cứ đi từ từ. Lizzie và em chẳng chạy mất đâu.”

Cậu móc dây cương của tôi vào đầu chấn song sắt, rồi thoáng cái đã khuất dạng giữa hàng cây. Lizzie đứng yên lặng bên lề đường cách đó vài bước, quay lưng lại phía tôi. Tiểu thư ngồi ung dung trên lưng ngựa, tay thả lỏng dây cương, miệng ngân nga một bài hát. Tôi lắng nghe tiếng cậu Blantyre bước đến trước nhà gõ cửa. Phía bên kia đường có một đồng cỏ, cổng mở toang; đúng lúc đó có vài con ngựa kéo xe và ngựa non chạy nước kiệu từ xa lại gần, lộn xộn chẳng ra hàng ra lối, đằng sau, một cậu nhóc cầm roi đuổi theo, tiếng roi vun vút. Lũ ngựa non rõ ham chơi và chưa được dạy dỗ đàng hoàng, một con lao qua đường và vấp đúng vào chân sau của Lizzie. Không rõ là tại con ngựa non ngu ngốc, tiếng roi vun vút hay cả hai, cô ấy tung vó hung bạo và lao đi như tên bắn. Chuyện xảy ra quá bất ngờ khiến tiểu thư suýt ngã nhào, nhưng cô đã nhanh chóng lấy lại thăng bằng và ngồi chắc trên yên ngựa. Tôi hí lên mấy tiếng kêu cứu thật to và chói tai, sốt ruột gõ móng xuống mặt đất, lắc đầu để nới lỏng dây cương. Tôi chẳng phải đợi lâu. Cậu Blantyre đã chạy ra cổng, nét mặt lo lắng, vừa kịp để thấy dáng người đang lao như bay xa dần trên đường. Cậu nhảy phắt lên yên. Bản thân tôi cũng sốt ruột không kém cậu, nên đã sẵn sàng mà chẳng cần đến roi hay đinh thúc ngựa. Nhận thấy điều đó, cậu thả lỏng dây cương, hơi nghiêng mình về phía trước, rồi chúng tôi lao đi đuổi theo họ.

Con đường chạy thẳng tắp gần hai cây số rưỡi rồi rẽ phải, sau đó chia ra làm hai ngả. Trước khi tới ngã rẽ, chúng tôi đã không còn thấy bóng tiểu thư một lúc lâu. Cô ấy đã rẽ vào đường nào? Một người phụ nữ đứng ở cổng vườn, đưa tay che mắt, ngong ngóng nhìn theo con đường. Cậu Blantyre giật nhẹ dây cương, hét lên: “Đường nào?” “Bên phải!” Người phụ nữ đưa tay chỉ và chúng tôi tất tả chạy theo hướng ấy. Trong một thoáng, chúng tôi đã nhìn thấy tiểu thư; nhưng đến ngã rẽ tiếp theo, cô lại biến mất, cứ thế thấp thoáng ẩn hiện mấy lần. Chúng tôi gần như không lại gần họ thêm được chút nào. Một người thợ sửa đường già đứng gần đống đá, xẻng đã buông xuống đất và hai tay giơ lên. Khi chúng tôi lại gần, ông ấy ra dấu gọi. Cậu Blantyre kéo nhẹ dây cương. “Mau chạy về phía khu đất của làng, thưa ngài. Cô ấy vừa rẽ ở chỗ kia.” Tôi biết rất rõ địa hình khu đất này: Đa phần mấp mô, đầy những bụi thạch nam và kim tước xanh rì, đây đó lại có một cây gai già cằn cỗi, còn có những thảm cỏ ngắn xinh xắn, tổ kiến và hang chuột chũi ở khắp mọi nơi. Đó là nơi tồi tệ nhất để phi nước đại.

Vừa rẽ vào khu đất, chúng tôi đã thấy bóng dáng tiểu thư trong bộ đồ xanh lá ở phía trước. Chiếc mũ không rõ đã rơi mất từ bao giờ, mái tóc nâu dài của cô bay trong gió. Cả đầu và thân người cô ngả về phía sau, như thể cô đang cố trụ lại với chút sức lực cuối cùng, mà nay cũng sắp cạn. Mặt đất gồ ghề rõ ràng đã khiến Lizzie chạy chậm lại nhiều, có vẻ đây chính là cơ hội để chúng tôi bắt kịp cô ấy.

Lúc trên đường cái, cậu Blantyre để tôi chạy theo ý mình; nhưng bây giờ, với đôi tay nhẹ nhàng và con mắt đầy kinh nghiệm, cậu cầm cương, điều khiển tôi chạy băng băng qua mặt đất mấp mô thật tài tình, nhờ thế mà tốc độ của tôi gần như không hề giảm, khoảng cách của chúng tôi cũng dần dần thu hẹp lại.

Chừng giữa bãi thạch nam, có một con mương rộng mới đào, đất đá còn chất đầy bờ bên kia. Chắc hẳn Lizzie sẽ dừng lại! Nhưng không, cô ấy lập tức nhảy chẳng chần chừ, rồi trượt chân bởi những cục đất cứng và ngã xuống. Cậu Blantyre kêu lên: “Hắc Nam Phong, cố lên nhé!” và cầm chắc dây cương. Tôi trấn tĩnh lại và nhảy thật dứt khoát, vượt qua cả con mương lẫn bờ.

Tiểu thư tội nghiệp nhà tôi nằm bất động giữa bụi thạch nam, mặt úp xuống đất. Cậu Blantyre vội quỳ xuống gọi tên cô, nhưng không có tiếng đáp. Cậu nhẹ nhàng lật ngửa người cô lại: Khuôn mặt cô đã tái nhợt và đôi mắt nhắm nghiền. “Annie, Annie yêu quý, em hãy lên tiếng đi!” Nhưng cô chỉ im lặng. Cậu cởi cúc, nới rộng cổ áo cho cô, sờ khắp tay cô và bắt mạch, rồi bật dậy, cuống cuồng nhìn quanh tìm người giúp đỡ.

Cách đó không xa, có hai người đàn ông đang cắt cỏ, thấy Lizzie chạy rong không có người cưỡi, đã bỏ việc đuổi theo bắt cô ấy.

Nghe thấy tiếng kêu của cậu Blantyre, họ chạy lại. Người đàn ông đến trước lộ rõ vẻ lo lắng khi thấy cảnh tượng ấy và hỏi xem mình có thể giúp gì.

“Anh có biết cưỡi ngựa không?”

“Thưa ngài, tuy tôi không giỏi cưỡi ngựa, nhưng tôi sẵn sàng liều thân này vì tiểu thư Anne. Không ai đối tốt với vợ tôi mỗi mùa đông bằng tiểu thư ấy.”

“Vậy thì hãy mau leo lên con ngựa này, anh bạn - tính mạng anh sẽ không gặp nguy hiểm đâu - chạy tới nhà bác sĩ mời ông ấy đến ngay tập tức, rồi chạy về điền trang, kể lại tình hình ở đây cho họ biết, lệnh cho họ đem xe ngựa tới nhanh, nhớ đưa theo cả người hầu của tiểu thư Anne và người giúp đỡ. Tôi sẽ chờ ở đây.”

“Vâng, thưa ngài, tôi sẽ dốc hết sức. Cầu Chúa cho tiểu thư đáng mến sớm tỉnh lại.” Vừa nhìn thấy người đàn ông phía sau chạy tới, anh gọi lớn: “Này, Joe, chạy đi lấy ít nước lại đây, rồi bảo vợ tôi đến chỗ tiểu thư Anne ngay nhé.”

Tuy lúng túng, nhưng rồi anh cũng leo được lên yên, thúc hai chân vào sườn tôi và hô lên: “Chạy nào!” Anh bắt đầu lên đường, không quên chạy vòng tránh con mương. Anh có vẻ thấp thỏm không yên vì thiếu chiếc roi, nhưng tốc độ nhịp nhàng của tôi khiến anh quên đi nỗi lo ấy và nhận ra tốt nhất là cứ bám chắc lấy yên ngựa. Tôi cố gắng chạy thật êm, nhưng một, đôi lần trên mặt đất gồ ghề, anh vẫn hét lên: “Bình tĩnh! Nào! Bình tĩnh!” Trên đường cái, chúng tôi không gặp trở ngại nào; tới nhà bác sĩ và điền trang, anh ấy đã làm tròn nhiệm vụ của mình, không có lời nào để chê trách. Họ mời anh vào uống chút gì đó, nhưng anh vội khước từ: “Không, tôi sẽ chạy đường tắt qua cánh đồng về chỗ họ, nhất định sẽ đến trước cả xe ngựa.”

Nhận được tin, ai nấy đều cuống cuồng và hoảng hốt. Người ta dẫn tôi về chuồng, tháo yên cương và phủ cho tôi tấm vải.

Một người thắng yên cho Ginger để chạy đi tìm cậu George, ngay sau đó, tôi nghe thấy tiếng xe ngựa rời sân nhà.

Rất lâu sau Ginger mới quay về. Đợi không còn ai nữa, cô kể lại cho tôi mọi điều mình chứng kiến.

“Tôi cũng chẳng biết gì nhiều. Chúng tôi phi nước đại gần như suốt quãng đường và đến nơi cùng lúc với bác sĩ. Đầu tiểu thư nằm gọn trong lòng một người phụ nữ đang ngồi bệt trên nền đất. Vị bác sĩ rót thứ gì đó vào miệng tiểu thư, nhưng tôi chỉ nghe được câu: ‘Cô ấy chưa chết đâu.’ Rồi người ta dắt tôi ra xa một quãng. Họ đợi một lát rồi đưa tiểu thư lên xe ngựa và chúng tôi cùng nhau trở về. Tôi nghe cậu chủ nói với một quý ông dừng lại hỏi thăm là hi vọng cô không bị gãy xương, nhưng giờ cô vẫn chưa nói được.”

Hồi cậu George giữ riêng Ginger để đi săn, York kín đáo lắc đầu. Ông nói mùa săn đầu tiên phải để một người điềm tĩnh huấn luyện cho ngựa, chứ không phải một người cưỡi ngựa ẩu như cậu George.

Ban đầu, Ginger rất thích đi săn, nhưng có vài bận, khi cô trở về, tôi thấy cơ bắp của cô đều căng ra, thỉnh thoảng còn họ lên một tiếng. Cô quá mạnh mẽ nên không chịu than phiền, nhưng tôi vẫn không thể ngừng lo cho Ginger.

Sau tai nạn đó hai ngày, cậu Blantyre vào chuồng thăm tôi. Cậu vỗ về, khen tôi hết lời và nói với cậu George rằng cậu tin chắc lúc đó tôi cũng biết rõ tiểu thư Annie đang gặp nguy hiểm. “Có muốn anh cũng không thể kìm nó lại, từ nay trở đi, đừng bao giờ để con bé cưỡi bất kì con ngựa nào khác.” Nhờ cuộc nói chuyện của họ, tôi mới biết tiểu thư đã qua cơn nguy kịch và sẽ sớm cưỡi ngựa được trở lại. Tin tức tốt lành này khiến tôi thật mong đợi những tháng ngày hạnh phúc phía trước.

25. Reuben Smith

Bây giờ, tôi cũng phải giới thiệu đôi lời về Reuben Smith - người được giao cai quản chuồng ngựa khi York đi London. Không ai hiểu công việc này tường tận hơn anh, những khi tỉnh táo, khỏe mạnh, anh đích thực là người trung thành và đáng tin cậy nhất. Reuben quản lí đàn ngựa rất nhẹ nhàng và thông minh. Ngoài tài chữa bệnh mát tay vì từng ở hai năm với một bác sĩ thú y, anh còn là người đánh xe cự phách: Xe hai hay một đôi ngựa kéo đều không thể làm khó người đàn ông này. Nói tóm lại, Reuben là một người điển trai, thông minh và cư xử lịch thiệp. Tôi tin rằng tất thảy người ngựa đều yêu mến anh. Có điều anh chỉ được đảm nhiệm một vị trí khiêm nhường, chứ không phải đứng đầu đội đánh xe như York, vì anh có một tật xấu nghiêm trọng, đó chính là nghiện rượu. Nói là vậy, song anh cũng không phải kẻ quanh năm suốt tháng say xỉn; thường thì anh quyết tâm nhịn rượu được một mạch vài tuần, có khi là vài tháng, rồi đột nhiên lại nhậu một trận “say bí tỉ”, như York vẫn hay nói, khiến bản thân phải hổ thẹn, vợ con phải khiếp hãi, tất cả những người liên quan phải khó chịu. Dẫu thế, anh lại là người rất được việc, vì thế mà York đã hai, ba lần giấu nhẹm chuyện này đi, không để lọt đến tai Bá tước. Chuyện chỉ vỡ lở khi một tối nọ, Reuben phải đưa mọi người về nhà sau vũ hội, nhưng anh lại say đến độ không cầm nổi dậy cương, để một quý ông phải leo lên đánh xe đưa phu nhân và các tiểu thư về. Tất nhiên, chuyện như vậy chẳng thể nào che giấu được. Reuben bị đuổi việc ngay, người vợ tội nghiệp và bầy con nhỏ của anh phải rời khỏi căn nhà xinh xắn trong trang viên để tìm nơi khác ở. Anh bạn Max già kể cho tôi nghe tất cả, vì chuyện xảy ra cũng đã lâu; nhưng chỉ ngay trước khi tôi và Ginger đến, Smith đã được nhận lại. Cũng may nhờ có York đứng ra xin giúp, mà Bá tước vốn là người nhân từ, thế là từ ngày đó Reuben đã thề: Chừng nào còn sống ở nhà này, anh sẽ không động đến một giọt rượu. Anh vẫn giữ được lời hứa đó, nên York mới cho rằng ông có thể tin tưởng giao cho anh đảm nhiệm vị trí của mình trong lúc vắng nhà, hơn nữa, cũng đâu còn ai thông minh và trung thực như anh để giao phó công việc ấy?

Giờ đã là đầu tháng Tư, mà theo dự tính, gia đình ông bà chủ vào tháng Năm mới trở về. Chiếc xe độc mã cần được tân trang, đúng lúc Thượng tá Blantyre phải quay lại trung đoàn, nên Smith được chỉ định đánh xe đưa cậu vào thị trấn rồi cưỡi ngựa về nhà. Vì thế, anh mang theo yên cương và chọn tôi đồng hành. Ở ga tàu, Thượng tá dúi vào tay Smith ít tiền rồi tạm biệt, trước khi đi không quên dặn: “Nhớ chăm sóc cho tiểu thư đấy, Reuben, và đừng để tên hợm hĩnh, bất cẩn nào leo lên lưng Hắc Nam Phong - chỉ tiểu thư mới được cưỡi con ngựa này.”

Chúng tôi gửi xe ngựa vào xưởng cho thợ rồi Smith cưỡi tôi tới quán Sư Tử Trắng, dặn người coi chuồng cho tôi ăn uống tử tế và chuẩn bị sẵn sàng cho anh vào lúc bốn giờ chiều. Móng chân trước có một chiếc đinh đã chực rụng ra khi tôi tới, nhưng đến gần bốn giờ chiều người coi chuồng mới để ý thấy. Mãi tới năm giờ, Smith mới xuống sân, rồi anh nói sáu giờ mình mới lên đường, vì vừa gặp mấy người bạn cũ. Người coi chuồng báo với Reuben chuyện chiếc đinh và hỏi anh có muốn cho người kiểm tra lại không.

“Thôi khỏi,” Smith đáp, “vẫn còn đi được về đến nhà.”

Anh nói chuyện rất lớn tiếng và khiếm nhã, còn tôi thầm thấy lạ khi anh không kiểm tra lại móng mình, vì thường thường anh rất kĩ tính. Tôi chờ từ sáu đến tám giờ vẫn chẳng thấy anh đâu, phải gần chín giờ Reuben mới gọi người ta dắt tôi đến, bằng một giọng oang oang và thô lỗ. Anh có vẻ cáu kỉnh và chửi rủa người coi chuồng, mặc dù tôi cũng chẳng rõ vì lí do gì.

Ông chủ quán trọ đứng ở cửa còn nhắc: “Anh Smith, đi đứng cẩn thận nhé!” Nhưng anh chỉ đáp lại bằng một tiếng chửi thề gắt gỏng, và rồi chưa ra khỏi thị trấn, anh đã bắt đầu cho tôi phi nước đại, chốc chốc lại vụt tôi thật mạnh, dù tôi đã chạy hết sức mình. Trăng vẫn chưa lên, trời tối mịt. Những con đường mới sửa phủ đầy đá, phi nước kiệu thế này lại càng khiến móng tôi lỏng dần, đến gần trạm thu phí thì tuột ra hẳn.

Nếu tỉnh táo thì Smith đã nhận thấy nước chạy của tôi có điều bất thường, nhưng anh đã quá say, chẳng còn để ý được điều gì nữa.

Rời khỏi trạm thu phí, chúng tôi phải vượt qua một con đường dài, lớp đá mới rải đầy những viên đá to và sắc cạnh. Không một con ngựa nào có thể chạy nhanh trên con đường này mà không gặp nguy hiểm. Ấy vậy mà với một chân không còn móng sắt, tôi vẫn phải phi hết tốc lực, trong lúc người ngồi trên lưng tôi không ngơi roi lấy một giây, miệng vẫn chửi rủa thúc tôi chạy nhanh hơn. Cố nhiên, cái chân thiếu móng sắt của tôi đau đớn không lời nào tả xiết; móng guốc đã vỡ và rách toạc, làm lộ ra phần thịt, dễ dàng bị những cạnh đá sắc lạnh cửa nát.

Tôi không thể gắng gượng được nữa. Có con ngựa nào còn chạy nổi trong tình cảnh như thế, trong cơn đau đớn tột cùng này? Tôi trượt chân và ngã, hai đầu gối khuỵu mạnh xuống đường. Smith bị văng ra xa, với tốc độ của tôi lúc đó, cú ngã của anh ấy hẳn rất mạnh. Tôi mau chóng đứng dậy và khập khiễng bước sang ven đường không có những viên đá. Trăng đã lên quá hàng rào, và dựa vào ánh trăng, tôi thấy Smith nằm cách mình vài mét. Anh chưa đứng dậy được, chỉ khẽ cựa mình, rên lên một tiếng khó nhọc. Cơn đau hành hạ chân và đầu gối cũng đủ để tôi thốt lên những tiếng rên rỉ, nhưng loài ngựa vốn đã quen nhẫn nhịn chịu đau, nên tôi chẳng phát ra âm thanh nào, chỉ đứng yên nghe ngóng. Lại một tiếng rên khó nhọc nữa, nhưng Smith vẫn nằm bất động dưới ánh trăng vằng vặc; còn tôi chỉ biết nhìn anh đầy bất lực. Ôi! Tôi trông mong một tiếng vó ngựa, bánh xe lăn hay bước chân xa xa biết mấy! Con đường này vốn đã vắng người qua lại, giữa đêm hôm khuya khoắt thế này, dễ chúng tôi phải đợi tới hàng giờ may ra mới có người cứu giúp. Tôi cứ đứng thế, tai mắt đều căng ra. Đó là một đêm tháng Tư êm ả, dịu dàng. Không gian tĩnh mịch, thảng hoặc mới có tiếng sơn ca hót lên khe khẽ. Vạn vật như bất động, ngoại trừ những đám mây trắng quanh quẩn bên vầng trăng và một con cú nâu bay vụt qua hàng rào. Tôi nhớ về những đêm hè của một thời đã xa, khi tôi nằm bên mẹ trên đồng cỏ êm đềm của lão nông Grey.

26. Kết thúc

Khi tôi nghe thấy tiếng vó ngựa xa xa chắc cũng đã gần nửa đêm. Đôi khi âm thanh nhỏ dần, rồi lại vang lên rõ ràng và gần hơn một chút. Con đường về điền trang Earlshall xuyên qua một khu rừng của Bá tước; âm thanh phát ra từ hướng ấy, nên tôi hi vọng đó là người đang đi tìm chúng tôi. Khi âm thanh càng lúc càng lại gần, tôi gần như chắc chắn đó là tiếng vó của Ginger; và gần thêm chút nữa, tôi nhận ra cô ấy đang kéo một chiếc xe độc mã đi săn. Tôi hí vang và vui mừng khôn xiết khi nghe thấy tiếng đáp lại của Ginger cùng giọng của mấy người khác. Họ chạy chầm chậm qua lớp đá và dừng lại chỗ thân hình bất động trên mặt đất.

Một người nhảy xuống xe và ngồi thụp xuống. “Là Reuben,” anh nói, “anh ấy không cử động!”

Người còn lại cũng vội xuống xe, cúi người nhìn. “Anh ấy chết rồi, tay đã lạnh cứng.”

Họ nâng người Reuben dậy, nhưng hồn anh đã lìa khỏi xác, mái tóc thấm đẫm máu. Họ lại đặt anh nằm xuống và bước tới chỗ tôi xem xét, ngay lập tức nhận thấy vết rách trên đầu gối tôi.

“Con ngựa ngã và hất anh ấy xuống! Ai mà ngờ con ngựa ô lại gây ra chuyện này chứ? Chẳng ai nghĩ nó có thể ngã cả. Reuben hẳn đã nằm đây nhiều giờ rồi! Mà thật lạ là con ngựa không hề rời chỗ đứng.”

Lúc đó Robert mới thử dắt tôi đi. Tiến được một bước, tôi lại loạng choạng suýt ngã.

“Này! Không chỉ mỗi đầu gối đâu, chân nó cũng bị thương đấy. Lại mà xem: Móng nó đã vỡ tan cả. Thương tích thế này đủ để nó ngã quỵ, tội nghiệp quá! Nghe này, Ned, tôi e là khi đó Reuben không được tỉnh táo rồi. Nghĩ mà xem, anh ấy để mặc ngựa thiếu móng sắt mà chạy trên lớp đá thế này! Nếu sáng suốt thì chắc hẳn anh ấy đã nhận ra cưỡi ngựa lên mặt trăng còn dễ hơn. Sợ rằng lại là cái tật cũ thôi. Tội nghiệp Susan! Lúc chạy đến nhà tôi tìm chồng, mặt cô ấy tái mét, thế mà còn cố giả vờ không lo lắng, nghĩ ra đủ thứ lí do có thể khiến anh chồng về muộn. Miệng nói thế nhưng vẫn nài nỉ tôi đi tìm anh ấy. Nhưng giờ ta nên làm gì đây? Để đưa cả ngựa và xác anh ấy về nhà chẳng phải chuyện dễ.”

Họ bàn bạc một hồi, rồi quyết định là Robert - người chăm ngựa - sẽ dắt tôi, còn Ned chở cái xác. Thật khó để đưa cái xác lên xe, vì không ai giữ Ginger; nhưng cô ấy cũng hiểu rõ tình hình chẳng kém tôi và đứng yên như tượng. Sở dĩ tôi nhận ra điều đó cũng vì khuyết điểm hiếm hoi của Ginger là thường không bao giờ chịu đứng yên một chỗ.

Ned chậm chạp vác cái thân hình đã mềm nhũn của Reuben lên, còn Robert xem xét chân tôi lại lần nữa. Anh rút khăn tay ra quấn chặt chân tôi lại, rồi chúng tôi mới lên đường về nhà. Tôi sẽ không bao giờ quên chuyến đi đêm ấy. Trên đoạn đường chừng năm cây số, Robert dắt tôi đi thật chậm, tôi cố nén cơn đau cùng cực, tập tễnh bước theo sau. Chắc chắn anh cũng rất thương tôi, vì anh không ngừng vỗ về, động viên, nói với tôi bằng một giọng trìu mến.

Cuối cùng cũng về được đến chuồng, tôi gắng ăn chút yến mạch cho lại sức. Sau khi đã băng đầu gối bằng khăn ướt, Robert lấy túi cám ra đắp vào chân tôi rồi buộc lại, để giảm bớt nhiệt từ vết thương và giữ cho cái chân được sạch sẽ, trước khi bác sĩ đến khám vào sáng hôm sau. Loay hoay một hồi tôi cũng nằm được xuống ổ, tạm quên cơn đau mà ngủ thiếp đi.

Ngày hôm sau, sau khi đã kiểm tra các vết thương kĩ càng, bác sĩ nói ông hi vọng khớp gối tôi không hề hấn gì. Nếu chẳng may có bị thương thì tôi vẫn sẽ làm việc được, nhưng chân tôi sẽ mang tật đến hết đời. Tôi tin rằng họ đã làm hết sức để chữa trị cho tôi, dẫu rằng quá trình đó thật đau đớn và dai dẳng. Đầu tiên, chỗ thịt lồi trên đầu gối tôi - nghe người ta gọi thế - được đốt bằng chất ăn da; và khi cả hai bên đã lành, họ lại đổ lên đó một loại thuốc làm rộp da để lông tôi rụng hết. Họ làm vậy đều có lí do, mà tôi cho rằng cũng chính đáng cả.

Cái chết của Smith xảy đến quá đột ngột, mà lại không có người chứng kiến, nên một cuộc điều tra được mở ra. Ông chủ và người coi chuồng quán Sư Tử Trắng, cùng vài người khác đều khai rằng anh ấy đã say xỉn lúc rời khỏi quán trọ. Người gác trạm thu phí còn kể lại rằng anh ấy đã phi nước đại vụt qua cổng, cộng thêm chuyện họ tìm thấy móng sắt của tôi rơi trên đường, nên vụ việc đã sáng tỏ như ban ngày. Tôi nhờ thế cũng được minh oan.

Những người biết chuyện đều thương Susan. Cô ấy gần như mất trí, cứ luôn miệng nói đi nói lại: “Ôi! Anh ấy tốt lắm! Hiền lành lắm! Tất cả chỉ tại thứ rượu đáng nguyền rủa kia thôi. Tại sao họ lại bán thứ rượu đó? Ôi, Reuben, Reuben!” Sau khi người ta đã chôn cất chồng rồi, cô vẫn còn oán thán như thế. Không còn họ hàng thân thích hay nơi nào để đi, cô cùng sáu đứa con thơ lại phải dắt díu nhau rời khỏi căn nhà xinh xắn bên hàng cây sồi cao, để vào sống trong trại tế bần.

27. Khởi đầu của phần đời bất hạnh

Khi hai đầu gối đã lành hẳn, tôi được chuyển từ chuồng ngựa sang một đồng cỏ nhỏ để nghỉ ngơi khoảng một, hai tháng. Ở nơi đó, ngoài tôi ra, không có con vật nào khác. Hương tự do và vị cỏ ngọt tuy đem cho tôi niềm vui sướng, nhưng đã quen với cảnh sống có bạn bè nên tôi không tránh khỏi cảm giác cô đơn. Ginger và tôi từ lâu đã hết sức thân thiết, nên lúc này tôi nhớ cô ấy vô cùng. Mỗi khi nghe thấy tiếng vó ngựa chạy qua đường, tôi lại hí vang, nhưng hiếm hoi lắm mới có tiếng đáp lại. Cho tới một sáng nọ, cánh cổng mở ra và bước vào chẳng phải ai khác mà chính là cô bạn Ginger yêu quý. Người đàn ông đi cùng vội tháo cái dây rồi bỏ về. Hí lên mừng rỡ, tôi chạy tới đón cô. Cả hai chúng tôi đều hân hoan khi được gặp nhau, nhưng tôi sớm nhận ra người ta dẫn cô tới chỗ tôi chẳng phải điều tốt đẹp gì. Chuyện của cô kể ra thì rất dài, bạn chỉ cần biết rằng sức khỏe cô bị suy kiệt do thói vắt cạn sức ngựa của người cưỡi, nên bây giờ họ đưa cô vào đây để xem việc nghỉ ngơi có giúp ích được gì.

Cậu George còn trẻ và ngang ngạnh; cậu luôn bắt ngựa chạy thật lâu và thật nhanh, lao đi săn mỗi khi có cơ hội mà không hề quan tâm đến ngựa. Sau khi tôi rời chuồng chẳng bao lâu, một cuộc đua ngựa vượt rào được tổ chức và cậu quyết định tham gia. Mặc dù người chăm ngựa đã nói cơ bắp của Ginger hơi căng và không thích hợp để thi đấu, cậu vẫn bỏ ngoài tai. Ngày tranh tài, cậu thúc cô bắt kịp những người dẫn đầu. Với bản tính hăng hái, Ginger ép mình dốc hết sức lực. Chẳng uổng công, cô về đích đầu tiên cùng với ba con ngựa khác, nhưng hệ hô hấp đã bị ảnh hưởng, thêm chuyện cậu chủ vốn quá nặng so với sức cô, nên lưng Ginger từ đó bị căng cơ. “Rốt cuộc,” cô nói, “chúng ta lại gặp nhau trong cảnh này, bị huỷ hoại ngay giữa những năm tháng tuổi trẻ rực rỡ và sung sức nhất, anh bị một tên nghiện rượu làm hại, còn tôi thì do một gã ngu dốt. Sao mà nghiệt ngã quá!” Tự chúng tôi đều cảm nhận rõ ràng mình không còn được như trước nữa. Song điều đó cũng chẳng ngăn cản được niềm vui khi có người sớm tối bầu bạn. Không thể phi nước đại khắp đồng cỏ như xưa kia, nhưng chúng tôi vẫn cùng ăn, cùng nằm nghỉ, cùng đứng hàng giờ dưới tán cây đoạn mát mẻ, chụm đầu vào nhau. Cả hai cứ quấn quýt lấy nhau không rời như thế cho tới khi gia đình Bá tước trở về.

Một ngày nọ, Bá tước cùng York tới đồng cỏ khi chúng tôi đang đứng dưới tán cây đoạn. Dù đã trông thấy chủ từ xa, chúng tôi vẫn không nhúc nhích, để mặc họ tự tới chỗ mình. Hai người họ xem xét chúng tôi rất kĩ càng. Bá tước dường như rất tức giận.

“Thế là mất đứt ba trăm bảng,” ông nói, “nhưng điều khiến ta phiền lòng nhất là ông bạn cũ vì nghĩ lũ ngựa sẽ có được một căn nhà tử tế nên mới bán chúng cho ta, vậy mà bây giờ chúng lại thành ra thế này. Cho con ngựa cái nghỉ ngơi một năm xem có khá lên không, nhưng con ngựa ô thì không thể giữ lại. Tuy đáng tiếc vô cùng, nhưng những cái đầu gối thế này không thể ở lại trong chuồng của ta.”

“Vâng, thưa ngài, nhất định rồi,” York đáp. “Nhưng ta có thể bán nó cho một nơi không quá coi trọng diện mạo mà vẫn đối xử tốt với ngựa. Tôi có quen một ông bạn ở Bath là chủ vài chuồng ngựa cho thuê. Ông ấy luôn thích mua được mấy con ngựa tốt với giá rẻ, và tôi biết ông ấy cũng chăm sóc ngựa đàng hoàng. Cuộc điều tra đã minh oan cho con ngựa này, chỉ cần lời giới thiệu của ngài hoặc tôi là đủ để đảm bảo.”

“Anh hãy gửi thư cho anh ta. Quan trọng không phải bán được bao nhiêu tiền, mà là phải kiếm cho con ngựa này một chỗ tốt.”

Cuộc nói chuyện kết thúc và họ ra về.

“Họ sẽ sớm đưa anh đi thôi,” Ginger buồn bã nói, “vậy là tôi sẽ mất đi người bạn duy nhất. Chắc chúng ta sẽ chẳng bao giờ gặp lại nữa. Cuộc đời này sao ác quá!”

Chừng đâu một tuần sau, Robert đến, tròng dây cương quanh đầu rồi dắt tôi đi. Tôi chẳng kịp nói lời từ biệt Ginger, chúng tôi chỉ biết hí chào nhau khi tôi rời đồng cỏ. Cô ấy còn lo lắng chạy nước kiệu dọc hàng rào, gọi với theo cho tới khi tôi đã đi xa hẳn.

Nhờ lời giới thiệu của York, tôi được ông chủ chuồng ngựa cho thuê mua lại. Tôi phải di chuyển bằng tàu - đây quả thật là một điều mới mẻ, và cần rất nhiều can đảm; nhưng khi đã nhận ra tiếng còi, tiếng gió rít, tiếng động cơ thổi phù phù hay cái chuồng có rung lắc cũng không làm hại tới mình, tôi đã sớm lấy lại bình tĩnh.

Tới nhà người chủ mới, tôi cũng được chăm sóc chu đáo và ở trong một khu chuồng khá dễ chịu - tuy không được thoáng đãng và thoải mái bằng những khu chuồng cũ của tôi. Sàn ô chuồng dốc chứ không bằng phẳng, đầu bị buộc chặt vào máng ăn nên tôi luôn phải đứng trên mặt sàn dốc đó, làm tôi kiệt sức rất nhanh. Dường như con người không biết rằng loài ngựa có thể làm được nhiều việc hơn nếu được đứng thoải mái và có thể xoay người tuỳ thích. Nhưng ngoài chuyện đó, tôi được ăn ngon và giữ vệ sinh sạch sẽ, nói chung, tôi nghĩ ông chủ đã chăm sóc chúng tôi hết sức mình. Nhà ông cho thuê xe và ngựa đủ loại. Đôi khi ông cho mượn cả người đánh xe, còn lại thì khách thuê tự mình đánh xe lấy.

28. Phận ngựa thuê và những kẻ đánh xe

Từ trước tới nay, những người cầm cương tôi ít nhiều đều biết đánh xe; nhưng ở chốn này, tôi gặp phải đủ loại người đánh xe kém cỏi và dốt nát, luôn làm khổ loài ngựa chúng tôi. Đành rằng vì tôi là ngựa thuê nên phải sẵn sàng chấp nhận mọi kiểu người, nhưng bởi thuần tính và hiền lành, đáng tin cậy, nên hình như tôi hay bị cho những gã đánh xe dốt nát thuê hơn những con ngựa khác. Để kể hết những kiểu đánh xe mà tôi đã chịu đựng thì phải mất vài ngày, nhưng tôi cũng xin nêu ra một số ở đây.

Đầu tiên là những gã đánh xe luôn giữ căng dây cương, dường như họ nghĩ rằng tất cả đều phụ thuộc vào việc nắm cương cho thật chắc, không bao giờ biết thương cho miệng của chúng tôi và chẳng chịu cho ngựa được tự do di chuyển. Họ luôn nói những chuyện “giữ chắc ngựa trong tay” và “giữ cho ngựa ngẩng cao đầu”, như thể loài ngựa sinh ra không biết tự làm việc đó.

Có thể một số con ngựa tội nghiệp, yếu sức, miệng đã chai lại và mất cảm giác vì những gã đánh xe như vậy cảm thấy việc này giúp ích được phần nào, nhưng với một con ngựa vẫn còn bước đi vững vàng, có một khuôn miệng nhạy cảm và dễ điều khiển, đây không chỉ là trò tra tấn mà còn thể hiện rõ sự ngu ngốc.

Rồi tiếp đến đám đánh xe theo kiểu ngược lại: Họ buông thõng cương trên lưng ngựa, tay lười biếng đặt lên đầu gối. Đương nhiên, nếu có chuyện bất thần xảy ra, mấy quý ông đó sẽ chẳng điều khiển nổi. Nếu ngựa giật mình, nhảy lên hay trượt chân ngã, họ không thể kịp thời giúp ngựa hay chính mình cho tới khi chuyện đã rồi. Bản thân tôi thực ra không hề phản đối việc này, vì tôi không có thói quen nhảy lên hay vấp ngã. Tôi có thể tự xoay xở mọi việc, chỉ cần người đánh xe chỉ đường và khích lệ. Tuy vậy, chúng tôi vẫn thích được gò cương một chút khi xuống dốc và hiểu rằng người đánh xe đang không ngủ gật.

Còn chưa kể, lối đánh xe cẩu thả sẽ làm hư ngựa, khiến ngựa trở nên lười biếng. Khi đổi chủ khó tránh khỏi phải uốn nắn lại, quá trình này chẳng những rắc rối mà còn rất đau đớn. Điền chủ Gordon luôn lưu ý để nước đi và dáng vẻ của chúng tôi thật hoàn hảo. Vì như ông bảo: Làm hư ngựa và để nó mắc phải những thói xấu cũng độc ác không kém gì làm hư một đứa trẻ, cả hai đều bắt chúng phải chịu khổ về sau.

Một thói xấu khác dễ gặp ở những kẻ này là họ rất vô tâm, họ luôn để ý mọi thứ khác trừ đám ngựa. Có lần, tôi phải kéo xe bốn bánh cho một kẻ như thế. Hắn chở một người phụ nữ và hai đứa trẻ ở ghế sau, vừa mới khởi hành đã giật dây cương loạn xạ, tất nhiên là không quên cho tôi vài roi vô cớ, mặc dù tôi đã lên đường không chậm trễ. Đường đi nhiều đoạn đang tu sửa, rất nhiều viên sỏi đã rời ra. Gã đánh xe cười đùa với người phụ nữ và lũ trẻ, kể lể về những vùng xung quanh; nhưng gã lại không hề nghĩ rằng mình nên để mắt tới ngựa hoặc nên đánh xe đi trên phần đường êm nhất, bởi thế mà chẳng có gì lạ khi một viên sỏi mắc vào chân trước tôi.

Nếu là ông Gordon hay John, hoặc bất kì người đánh xe cẩn thận nào, họ đã cảm nhận điều bất thường trước khi tôi đi thêm được ba bước. Hay cứ cho là trời tối đi chăng nữa, một đôi tay lão luyện vẫn sẽ cảm nhận được sự khác biệt trong bước đi của ngựa qua sợi dây cương, họ sẽ nhanh chóng nhảy xuống và lấy viên sỏi ra. Nhưng gã đàn ông này chỉ mải mê cười nói, trong khi mỗi bước đi lại càng làm viên sỏi chèn sâu vào khoảng giữa móng sắt và đế móng tôi. Viên sỏi tròn cạnh nhưng bề mặt lại sắc nhọn này, như ai cũng biết, là loại sỏi nguy hiểm nhất nếu mắc vào chân ngựa, bởi nó vừa cứa rách bàn chân, vừa khiến ngựa dễ vấp ngã.

Tôi không rõ gã đàn ông này mù thật hay chỉ đơn thuần là quá vô tâm, nhưng gã đã đánh xe đi được gần một cây số mà chẳng nhận thấy điều gì. Phải tới lúc tôi bắt đầu đi khập khiễng vì quá đau, gã mới để ý thấy và kêu lên: “Thế đấy! Họ đưa chúng ta một con ngựa què! Thật chẳng ra sao!”

Rồi vừa giật cương, vừa vung roi, gã quát: “Thôi đừng có bày trò để trốn việc với tao. Đường đi còn dài lắm, mày đừng có giở thói lười biếng, vờ què quặt nữa.”

Đúng lúc này, một người nông dân cưỡi con ngựa nâu chân ngắn từ xa tiến đến. Anh nhấc mũ chào và dừng ngựa.

“Xin lỗi ông,” anh nói, “nhưng tôi nghĩ con ngựa của ông có gì đó không ổn. Nhìn dáng đi thì hình như có viên sỏi mắc vào móng nó. Nếu ông cho phép thì tôi xin được kiểm tra xem; những viên sỏi vương vãi này vô cùng nguy hiểm với lũ ngựa.”

“Nó là ngựa thuê thôi. Tôi không biết nó bị làm sao nữa, nhưng thật đáng xấu hổ khi cho thuê một con ngựa què quặt thế này.”

Người nông dân xuống ngựa, mắc tạm dây cương lên cánh tay rồi nhấc bàn chân tôi lên.

“Lạy Chúa, có một viên sỏi thật! Què quặt gì chứ! Tôi đoán có sai đâu!”

Đầu tiên anh thử dùng tay lôi viên sỏi ra, nhưng nó đã lèn vào chân tôi rất chặt nên anh phải rút cái nạy đá ra từ túi, rồi cẩn thận và vất vả mãi mới cạy được viên sỏi. Anh giơ viên sỏi lên và nói: “Đây, viên sỏi mắc vào chân ngựa của ông đấy. Thật ngạc nhiên là nó không ngã vỡ đầu gối!”

“Ồ, đúng thật!” Gã ta thốt lên. “Lạ quá! Tôi không biết là sỏi cũng mắc vào chân ngựa được.”

“Vậy sao?” Anh nông dân đáp với vẻ khinh khỉnh. “Thế mà có đấy, đa phần ngựa đều có thể gặp chuyện như vậy, khi đi trên những con đường thế này thì càng khó tránh khỏi. Nếu không muốn làm ngựa gãy què chân thì ông phải nhanh chóng mà thúc ngựa rời khỏi thôi. Cái chân này đã thâm tím lắm rồi,” anh đặt nhẹ chân tôi xuống rồi vỗ về. “Thưa ông, nếu ông cho phép, tôi xin được khuyên ông cho ngựa chạy nhẹ nhàng một lúc. Cái chân đã bị thương khá nặng và nó chẳng thể hết khập khiễng ngay đâu.”

Rồi leo lên lưng ngựa và nhấc mũ chào người phụ nữ, anh bỏ đi.

Khi anh đi khuất rồi, gã đánh xe lại bắt đầu giật dây cương và vung roi, khiến tôi hiểu rằng đã đến lúc phải đi tiếp và mau chóng cất bước, dù rất đau đớn nhưng thật mừng là viên sỏi đã được lấy ra.

Đây chính là chuyện mà đám ngựa thuê chúng tôi gặp phải như cơm bữa.

29. Dân London

Lại kể tiếp các kiểu đánh xe, có một kiểu gọi là “động cơ hơi nước”. Đám đánh xe này hầu hết là dân thành thị, cả đời chưa từng có một con ngựa và vốn đi lại chủ yếu bằng tàu hoả.

Dường như họ luôn cho rằng loài ngựa cũng là một thứ động cơ hơi nước, chỉ thua kém về kích thước mà thôi. Họ nghĩ rằng khi đã bỏ tiền ra thuê thì mình có quyền bắt con ngựa đi xa, chạy nhanh, chở nặng ra sao cũng được. Dù đường có lầy lội, khó đi hay khô ráo, dễ dàng, có lởm chởm đá sỏi hay bằng phẳng, có lên dốc hay xuống đồi thì cũng chẳng khác gì nhau: Ngựa phải giữ vững tốc độ, không được nghỉ ngơi và cũng không cần được quan tâm.

Đừng hòng bắt những người này nghĩ tới chuyện xuống xe leo bộ lên ngọn đồi dốc. Ồ, không, họ đã chi tiền thì nhất định phải ngồi trên xe đến cùng chứ! Còn ngựa ư? Ôi, nó quen rồi ấy mà! Nếu không thể kéo xe chở người lên dốc thì ngựa còn để làm gì nữa? Leo bộ kia đấy! Đúng là biết đùa! Và thế là họ quất roi vun vút, giật cương và gắt lên thô bạo: “Đi mau, đồ lười biếng!” Rồi lại một roi nữa, trong khi chúng tôi lúc nào cũng gắng hết sức, nhẫn nhục nghe lời, dù cho mệt mỏi và ủ rũ liên miên.

Kiểu đánh xe “động cơ hơi nước” này vắt kiệt sức loài ngựa chúng tôi nhanh nhất. Tôi thà chạy ba mươi cây số với những người đánh xe giỏi, ân cần còn hơn kéo xe cho những gã thế này mười lăm cây; như vậy còn ít mất sức hơn.

Chưa hết đâu, dù ngọn đồi dốc thế nào, những gã này cũng hiếm khi hãm phanh lại, nên những tai nạn nghiêm trọng thi thoảng vẫn xảy ra. Kể cả khi có làm vậy, xuống chân đồi họ lại thường quên nhả phanh. Tôi đã vài lần phải kéo xe lên đồi với một bên bánh vẫn bị phanh giữ lại, chỉ khi được nửa đường thì người đánh xe mới sực nghĩ ra. Việc đó quả là quá sức với loài ngựa.

Đã vậy, cái đám dân London này, thay vì khởi hành từ từ như những quý ông đàng hoàng, lại thường thúc ngựa chạy hết tốc lực ngay từ khi chưa rời khỏi sân chuồng. Khi muốn dừng, họ sẽ quất roi trước, rồi ghìm cương đột ngột, đến nỗi chúng tôi suýt ngã ngửa, miệng thì nát tươm vì hàm thiếc - họ gọi đó là dừng xe thần tốc. Còn nếu muốn rẽ, họ cũng phải rẽ thật gấp, như thể chẳng có bên phải hay bên trái đường.

Tôi còn nhớ rõ, chuyện xảy ra vào một tối mùa xuân, khi tôi và Rory đã gần kết thúc một ngày dài làm việc. (Rory là chú ngựa thật thà, tốt bụng, gần như luôn kéo xe cùng tôi khi cần một cặp ngựa.) Hôm đó chúng tôi đi cùng người đánh xe của nhà ông chủ, vì anh ấy luôn nhẹ nhàng và ân cần, chúng tôi đã có một ngày rất dễ chịu. Hoàng hôn buông xuống, chúng tôi hối hả trở về nhà. Con đường có một khúc cua gấp sang trái, nhưng vì chúng tôi đang chạy sát hàng rào bên phần đường của mình, còn chừa lại khá nhiều chỗ trống cho xe khác vượt qua nên người đánh xe không tấp vào ven đường. Đến gần khúc cua, tôi nghe thấy tiếng vó ngựa và hai bánh xe lao rất nhanh xuống đồi, về phía chúng tôi. Hàng rào cao nên tôi không nhìn được gì cả, nhưng chỉ vài giây sau đó, chúng tôi đã đâm thẳng vào nhau. May mắn thay, tôi chạy sát hàng rào. Nhưng Rory ở phía bên trái gọng xe và chẳng có càng xe che chở. Người đánh xe bên kia vốn đang lao thẳng tới khúc cua, khi thấy chúng tôi thì không kịp dừng lại. Rory chịu tác động mạnh từ cú va chạm. Bị càng chiếc xe hai bánh đâm thẳng vào ngực, Rory lảo đảo lùi lại, tiếng kêu đau đớn của anh ám ảnh tôi tới tận cuối đời. Bên xe kia, con ngựa bật ngửa người ra sau và một càng xe bị gãy. Hoá ra, đó cũng là ngựa ở khu chuồng của chúng tôi, còn chiếc xe hai bánh đó là loại rất được lòng các chàng trai trẻ.

Người đánh xe là một gã ngu dốt, cẩu thả, không biết đâu là phần đường của mình, hoặc giả có biết thì cũng chẳng quan tâm. Tội nghiệp Rory: Da thịt rách toạc, máu tuôn ra như suối. Người ta bảo chỉ cần chệch sang một chút nữa là anh ấy đã mất mạng, nhưng với anh bạn đáng thương Rory, có lẽ được chết lại là điều may mắn.

Rất lâu, rất lâu sau, vết thương mới lành hẳn, rồi có người mua anh về để chở than. Nỗi khổ cực khi phải leo lên xuống những ngọn đồi dốc đó, chỉ có loài ngựa chúng tôi mới hiểu. Tuy mới vài lần chứng kiến cảnh ngựa phải kéo xuống đồi một chiếc xe than không phanh nặng trĩu, nhưng đến tận bây giờ, mỗi lần nghĩ tới, lòng tôi lại thoáng buồn.

Sau khi Rory bị thương, bạn đồng hành của tôi thường là Peggy, cô ngựa ở ô chuồng bên cạnh. Cô ấy khoẻ mạnh, cân đối, thân màu xám nâu sáng với những đốm xinh xắn, còn bờm và đuôi lại nâu sẫm. Tuy không phải giống ngựa quý, song cô rất xinh đẹp, tính nết hết mực dịu dàng và chăm chỉ. Ấy thế nhưng, đôi mắt cô luôn có cái nhìn khắc khoải, khiến tôi biết chắc hẳn cô có điều gì phiền muộn. Từ lần đầu cùng kéo xe, tôi đã thấy cô có nước đi rất kì lạ: Nửa như chạy nước kiệu, nửa như phi, cứ ba, bốn bước lại nhảy một bước nhỏ.

Mọi con ngựa kéo xe cùng cô đều cảm thấy khó chịu, mà chính tôi đây cũng hết sức sốt ruột. Về tới nhà, tôi mới hỏi thăm vì cớ gì mà cô có kiểu đi kì lạ, vụng về đó.

“À,” cô nói với một vẻ buồn rầu, “tôi biết nước đi của tôi rất xấu, nhưng làm sao được đây? Đó đâu phải là lỗi của tôi, tất cả chỉ tại chân tôi ngắn quá. Khi đứng thì tôi cũng cao gần bằng anh đấy, nhưng phần đùi anh vẫn dài hơn tôi hẳn bảy phân, vì thế nên tất nhiên anh có thể đi bước dài và nhanh hơn. Anh thấy đó, thân hình này đâu phải do tôi tạo ra. Giá mà được thế thì tôi đã có bốn cái chân dài. Mọi rắc rối của tôi đều tới từ những cái chân ngắn này cả,” giọng Peggy chán nản.

“Sao lại thế được? Cô vừa khoẻ mạnh, vừa hiền lành lại chăm chỉ thế kia mà?” Tôi hỏi.

“Anh bạn ạ, người ta luôn thích ngựa chạy thật nhanh, nếu không thể theo kịp những con ngựa khác thì nhất định sẽ phải chịu cơn mưa roi đòn. Bởi thế mà tôi phải gắng hết sức để không bị tụt lại, dần dà lại quen với cái nước đi lộn xộn xấu xí này. Trước đây nào có như vậy; khi còn sống ở căn nhà đầu tiên, tôi luôn chạy nước kiệu đàng hoàng, đẹp mắt, dù sao ông chủ tôi hồi đó không hấp tấp, vội vàng như những vị khách này. Ông là một giáo sĩ trẻ trong vùng, một ông chủ hiền từ và nhân hậu. Hai nhà thờ của ông cách nhau cả một quãng đường dài và lúc nào ông cũng bận bịu, thế nhưng ông chưa một lần cất lời mắng mỏ hay đánh tôi vì không chạy nhanh hơn. Ông chủ thương tôi lắm. Tôi chỉ ước vẫn được sống với ông, nhưng ông phải chuyển tới một thành phố lớn nên đành bán tôi lại cho một nông dân.

Anh biết đấy, cũng có những nông dân là người chủ tuyệt vời, nhưng theo tôi thấy, lão chủ tôi chỉ là một gã hèn hạ. Hắn chẳng quan tâm tới ngựa tốt hay cách đánh xe giỏi, mà cốt chỉ muốn đi thật nhanh.

Tôi đã chạy hết tốc lực, nhưng chưa đủ làm hắn vừa lòng, nên hắn vẫn quất tôi không thương xót. Để theo kịp, tôi chỉ còn nước vừa đi vừa nhảy thế này. Vào những ngày có chợ đêm, hắn thường la cà ở quán trọ tới rất muộn, rồi vội vã phi nước đại về nhà.

Một đêm tối mịt, hắn lại thúc tôi phi nước đại như mọi lần. Đột nhiên giữa đường, bánh xe đâm phải một thứ vừa to vừa nặng nên chỉ trong chớp mắt đã lật ngược. Lão chủ tôi ngã văng xuống và bị gãy tay, hình như cả mấy cái xương sườn nữa. Dù sao thì sau đó hắn cũng bán tôi đi, mà tôi cũng chẳng có gì tiếc nuối cả. Nhưng anh thấy đấy, nếu người ta cứ muốn đi thật nhanh thì tôi có ở đâu cũng vậy. Ước gì chân tôi dài hơn, anh bạn ạ!”

Tội nghiệp Peggy! Tôi rất thương cô ấy, nhưng lại không thể an ủi câu nào, bởi tôi biết những con ngựa chậm chạp vất vả ra sao khi phải kéo xe chung với đám nhanh nhẹn; mọi đòn roi đều giáng xuống đầu chúng, trong khi chúng chẳng thể làm gì.

Peggy thường được cho kéo xe song mã, và rất được các quý cô yêu mến vì tính nết dịu dàng. Chẳng bao lâu sau, ông chủ bán Peggy cho hai quý cô thích tự mình đánh xe và muốn một con ngựa tốt, đáng tin cậy.

Vài lần khi đi lại trong vùng chúng tôi vẫn gặp mặt. Peggy chạy đều đều, đẹp mắt, nhìn cô thật vui vẻ và hài lòng. Lần nào thấy cảnh đó tôi cũng rất mừng, bởi cô xứng đáng có được một căn nhà tử tế.

Sau khi Peggy tìm được chủ mới, một chú ngựa khác tới thế chỗ cô. Đó là một cậu bạn trẻ, nghe nói rất dễ giật mình và sợ hãi, cũng vì thế mà căn nhà cũ tốt đẹp không thể giữ cậu lại. Tôi cũng quan tâm hỏi thăm lí do cậu hay hoảng sợ.

“Tôi cũng đâu có biết. Từ nhỏ tôi vốn đã nhút nhát rồi, rồi lớn lên không ít phen phải kinh hồn bạt vía, cứ thấy gì kì lạ là tôi sẽ quay lại ngó nghiêng, mà anh xem, khi đeo miếng che mắt vào thì muốn thấy hay nhận biết được vật nào đó ta phải quay hẳn lại mà nhìn. Mỗi lần như thế ông chủ lại vung roi, tất nhiên càng khiến tôi thêm giật mình chứ chẳng hề bớt sợ. Tôi nghĩ nếu ông ấy chịu để yên cho tôi lặng lẽ xem xét tất cả và nhận ra sẽ không có gì làm hại tôi, mọi chuyện sẽ ổn cả và tôi cũng quen dần. Một hôm, ngồi trên xe còn có thêm một quý ông lớn tuổi nữa. Bỗng một tờ giấy rác bay vụt qua bên hông tôi, tôi giật mình và nhảy chồm về phía trước. Ông chủ lại bắt đầu đánh tôi tới tấp, nhưng quý ông kia đã kêu lên: ‘Anh sai rồi! Sai rồi! Đừng bao giờ đánh ngựa khi nó giật mình. Vốn nó đã giật mình vì hoảng sợ, làm thế này anh chỉ càng khiến nó sợ hơn và cái tật này thêm trầm trọng.’ Nên tôi đoán không phải người nào cũng làm vậy. Tôi nào muốn vô cớ giật mình, nhưng nếu không bao giờ làm quen với bất cứ điều gì, thì sao anh có thể phân biệt được những mối nguy hiểm? Tôi chưa từng sợ những điều mình đã biết. Thí dụ nhé, tôi lớn lên trên một khu đất có bầy hươu sinh sống; chúng quen thuộc với tôi không khác gì loài cừu hay bò cả, trong khi hươu chẳng phải loài dễ bắt gặp. Tôi biết rất nhiều con ngựa khôn ngoan vẫn sợ chúng và không thể giữ bình tĩnh trước khi đi qua một bãi cỏ nuôi hươu.”

Tôi biết những lời cậu ấy nói chẳng sai, và thầm ước cho con ngựa non nào cũng có được một ông chủ tốt như lão nông Grey hay điền chủ Gordon.

Dĩ nhiên, ở đây thỉnh thoảng chúng tôi cũng gặp được một người đánh xe giỏi. Còn nhớ một sáng tôi được thắng vào chiếc xe hai bánh rồi đưa đến căn nhà trên phố Pulteney. Từ trong nhà, hai người đàn ông bước ra; người cao hơn vòng qua đầu tôi, xem xét hàm thiếc và cương, lấy tay xoay xoay cái vòng cổ xem có vừa vặn, thoải mái không.

“Anh nghĩ con ngựa này có muốn đeo dây cắm không?” Ông hỏi người coi chuồng.

“Theo tôi thì không có dây cắm con ngựa này vẫn sẽ chạy tốt. Nó có cái miệng nhạy cảm lạ thường, hăng hái, lại không có thói xấu; nhưng chúng tôi thấy thường mọi người vẫn thích đeo dây cắm cho ngựa.”

“Tôi thì không, nên nhờ anh tháo nó giúp cho và hãy buộc dây cương lại ở má. Đi đường dài thì cái miệng phải được thả lỏng mới thoải mái, phải không anh bạn?” Ông vừa nói vừa vỗ vào cổ tôi.

Ông cầm lấy dây cương rồi cả hai người họ lên xe. Đến giờ tôi vẫn nhớ cách ông nhẹ nhàng kéo tôi xoay người lại, giật khẽ dây cương, đưa nhẹ roi trên lưng tôi và cứ như thế, chúng tôi lên đường.

Tôi cúi đầu và khởi hành bằng nước đi đẹp mắt nhất. Tôi nhận ra người ngồi trên xe tôi biết cách điều khiển một con ngựa tốt. Cảm giác không khác gì những năm tháng xưa và khiến lòng tôi vô cùng rộn rã.

Vị khách này rất thích tôi và sau khi thử cưỡi tôi mấy lần, ông thuyết phục ông chủ bán tôi cho một người bạn đang tìm mua con ngựa cưỡi thuần tính, dễ chịu. Và thế là mùa hè năm đó, tôi đã về tay ông Barry.

30. Kẻ trộm

Ông chủ mới của tôi là một người chưa vợ, sống ở Bath và lúc nào cũng bận bịu công việc. Nghe bác sĩ khuyên nên cưỡi ngựa để rèn luyện sức khỏe, ông mới mua tôi về. Ông thuê cho tôi một khu chuồng cách nhà mình không xa, kèm một gã giữ ngựa tên Filcher. Tuy không phải người am hiểu về ngựa, nhưng ông chủ đối đãi với tôi rất tốt, lẽ ra tôi đã có một cuộc sống thoải mái và nhàn hạ, dù thực ra điều đó cũng là nhờ ông chủ không biết gì. Ông sai người cho tôi ăn loại cỏ ngon nhất, nhiều yến mạch, đậu nghiền, cám, đậu tằm hoặc rơm, vì ông cho rằng phải thế mới đủ. Nghe thấy ông chủ ra lệnh, tôi biết mình sắp được ăn ngon và tưởng rằng đời tôi từ nay thế là sung sướng.

Vài ngày đầu, mọi chuyện đều yên ổn. Tôi thấy gã giữ ngựa này cũng là người biết việc. Gã dọn dẹp luôn tay để chuồng được sạch sẽ và thoáng đãng, chải lông cho tôi kĩ càng, và lúc nào cũng thật dịu dàng. Gã từng coi chuồng cho một khách sạn lớn ở Bath, đã bỏ việc và hiện giờ chỉ trồng rau quả đem ra chợ, còn vợ gã nuôi, vỗ béo gia cầm và thỏ để bán. Sau một thời gian, tôi lờ mờ nhận ra lượng yến mạch mình ăn đã hụt hẳn; phần yến mạch vốn dùng để trộn với cám lại được thay bằng đậu, mà nếu có cũng rất ít, chắc chắn không quá một phần tư khẩu phần cần thiết. Sau hai, ba tuần, việc này bắt đầu ảnh hưởng tới sức khoẻ và tinh thần tôi thấy rõ. Món cỏ tuy rất ngon, nhưng thiếu ngũ cốc thì tôi không thể giữ phong độ. Vậy mà, tôi chẳng thể than phiền hay nói lên nguyện vọng của mình. Chuyện đó kéo dài chừng hai tháng, tôi ngạc nhiên khi ông chủ không hề nhận ra điều bất thường. Cho đến một chiều nọ, ông cưỡi tôi về vùng quê thăm bạn - một nông dân sống trên đường tới Wells.

Ông ấy là một người rất sành về ngựa. Sau khi chào hỏi đôi lời, ông đưa mắt nhìn tôi, nhận xét.

“Barry, theo tôi thấy thì con ngựa của ông không được khoẻ mạnh như hồi mới mua. Gần đây nó vẫn ổn chứ?”

“Ừ, nó vẫn khoẻ,” ông chủ đáp, “nhưng không còn hăng hái như lúc trước. Người chăm ngựa của tôi nói lũ ngựa luôn uể oải và yếu sức khi vào thu, chuyện đó chẳng có gì là lạ.”

“Mùa thu, vớ vẩn! Bây giờ mới là tháng Tám, chưa kể ở chỗ ông nó không phải làm việc nhiều, lại được ăn ngon, dù có là mùa thu thì cũng không xuống sức thế này được. Ông cho nó ăn gì thế?”

Ông chủ tôi thật thà trả lời. Người bạn kia chỉ chậm rãi lắc đầu và bắt đầu xoa khắp người tôi.

“Tôi không biết ai đã ăn yến mạch của ông, ông bạn thân mến ạ, nhưng tôi tin chắc không phải con ngựa này. Ông có thúc ngựa đi nhanh không?”

“Không, tôi đi rất chậm.”

“Vậy đặt tay vào đây,” ông vừa nói vừa trườn tay lên cổ và vai tôi. “Người nó ấm và ẩm như vừa mới lăn lộn ở bãi cỏ xong vậy. Tôi khuyên ông nên thử kiểm tra việc ở chuồng ngựa xem sao. Tôi ghét phải nghi ngờ và tạ ơn Chúa, ở đây tôi chẳng có lí do nào để làm vậy, vì tôi có thể tin tưởng người làm của mình, bất luận là khi tôi có mặt hay không. Nhưng trên đời không thiếu gì những tên vô lại hèn hạ, xấu xa tới độ đi cướp thức ăn của những con vật đáng thương không biết nói. Ông phải điều tra xem.” Rồi ông quay lại nói với anh người làm đang định tới dắt tôi về chuồng: “Cho con ngựa này ăn yến mạch thoả thích thì thôi.”

“Những con vật đáng thương không biết nói!” Phải, đúng thế. Nếu nói được thì tôi sẽ cho ông chủ biết ngay yến mạch của ông đã đi đâu. Sáng sáng, cứ độ sáu giờ, người chăm ngựa sẽ tới và dắt theo cậu con nhỏ, thẳng bé luôn xách một cái giỏ đậy kín. Cậu thường cùng cha đi vào phòng để yên cương - nơi cất toàn bộ ngũ cốc – và qua cánh cửa khép hờ, tôi thấy họ đổ yến mạch từ thùng vào một cái túi nhỏ cho cậu nhóc đem về.

Năm, sáu hôm sau, vào một buổi sáng, khi thằng bé vừa ra về, cánh cửa bật mở, một viên cảnh sát bước vào, tay giữ chặt cậu nhóc. Theo sau là một viên cảnh sát khác, anh khoá chặt cửa lại rồi ra lệnh: “Mau dẫn tôi đến chỗ cha cậu để thức ăn cho thỏ.”

Cậu bé nom rất hoảng sợ và bật khóc, nhưng nào có trốn được, cậu đành dẫn họ tới chỗ thùng đựng ngũ cốc. Ở đó, viên cảnh sát tìm thấy một chiếc túi rỗng, hệt như chiếc túi đựng đầy yến mạch trong giỏ của cậu bé.

Filcher lúc đó đang cọ chân cho tôi, nhưng họ thấy gã ngay. Mặc cho gã lớn tiếng hăm dọa, họ vẫn đưa cả gã và cậu con trai về đồn giam giữ. Sau đó, tôi nghe kể lại rằng cậu bé được miễn tội, nhưng người cha bị kết án hai tháng tù.

31. Tên bịp bợm

Ông chủ tôi chưa quen việc được ngay, nhưng vài hôm sau đã có người chăm ngựa mới tới. Lần này là một gã cao ráo, điển trai; song nếu trên đời có thành phần lừa đảo đội lốt người chăm ngựa, thì Alfred Smirk đích thị là một trong số đó. Hắn cư xử rất lịch sự, không hề ngược đãi tôi; đúng hơn là, cứ khi nào có mặt ông chủ, hắn lại ra sức vuốt ve, vỗ về tôi. Hắn luôn chải bờm và đuôi cho tôi bằng nước, thoa dầu vào móng guốc trước khi dắt tôi ra cửa, để trông tôi gọn gàng và ưa nhìn; nhưng còn những việc như kì cọ chân, kiểm tra móng sắt hay chải lông tôi cho kĩ càng thì hắn bỏ bê như thể tôi chẳng khác gì một con bò. Hắn mặc cho hàm thiếc tôi han gỉ, yên cương ẩm ướt và dây đuôi cứng đơ lại.

Alfred Smirk tự cho là mình rất điển trai. Hắn lúc nào cũng đứng trước một chiếc gương nhỏ trong phòng để yên cương, mải mê ngắm vuốt tóc tai, bộ râu và cà vạt. Khi nói chuyện với ông chủ hắn luôn vâng dạ thật lễ phép, cứ mỗi câu thưa gửi lại cúi đầu chạm mũ. Ai nấy đều nghĩ ông chủ may mắn lắm mới gặp được một chàng trai trẻ tử tế như hắn. Còn theo tôi, hắn là kẻ lười biếng, tự phụ nhất. Tất nhiên, không bị ngược đãi đã là một chuyện tuyệt vời, nhưng loài ngựa chúng tôi đâu chỉ cần có thế. Ông chủ cho tôi một ô chuồng thả, nơi đó lẽ ra đã rất dễ chịu nếu như gã chăm ngựa không phải một kẻ lười nhác đến nỗi không chịu dọn dẹp chuồng. Hắn chẳng bao giờ dọn sạch rơm, lớp rơm ở dưới bốc mùi hôi thối; hơi bốc lên khiến mắt tôi đau nhức và sưng tấy, chẳng còn hứng thú ăn uống gì.

Một hôm ông chủ ghé thăm chuồng và hỏi: “Alfred, trong chuồng nặng mùi quá. Anh nên kì cọ ô chuồng đó sạch sẽ và dội nước đi chứ?”

“Thưa ông,” hắn đáp, lại ngả mũ như thường lệ, “nếu ông muốn thì tôi xin nghe; nhưng dội nước vào chuồng ngựa là một việc khá nguy hiểm đấy ạ. Lũ ngựa rất dễ bị cảm lạnh. Tôi không muốn nó bị bệnh tật gì, nhưng nếu ông đã muốn thì tôi xin làm ngay, thưa ông.”

“Tôi không muốn nó bị cảm lạnh, nhưng cũng không thích chuồng ngựa bốc mùi thế này. Anh nghĩ rãnh thoát nước vẫn hoạt động tốt chứ?”

“Thưa ông, nhân tiện nhắc đến chuyện đó, tôi nghĩ thi thoảng cũng có mùi hôi từ rãnh nước bốc lên. Có khi là hỏng rồi, ông ạ.”

“Vậy thì gọi thợ nề tới kiểm tra xem,” ông chủ dặn.

“Vâng, thưa ông, tôi sẽ làm ngay ạ.”

Thợ nề tới lật lên cả một mảng gạch lớn, song không tìm ra chỗ hỏng hóc nào. Thế là ông ta rắc ít vôi xuống rồi lấy của ông chủ tôi năm si-linh, mùi hôi thối vẫn không hề giảm bớt. Mà nào đâu chỉ có thế: Vì đứng lâu trên lớp rơm ẩm, chân tôi dần mắc bệnh và yếu đi, chính ông chủ cũng đã nói mấy lần.

“Không rõ con ngựa này làm sao nữa; bước đi của nó cứ loạng choạng. Thỉnh thoảng tôi còn sợ nó sẽ ngã.”

“Vâng, thưa ông,” gã Alfred đáp, “lúc dẫn nó ra ngoài luyện tập tôi cũng thấy thế.”

Lại một lời dối trá nữa: Năm thì mười hoạ hắn mới dẫn tôi ra ngoài luyện tập được một lần. Những lúc ông chủ bận, tôi thường cứ thế đứng trong chuồng nhiều ngày liền, chẳng có dịp nào được vận động, ấy vậy mà khẩu phần ăn vẫn hệt như khi làm việc vất vả. Sức khoẻ tôi vì thế cũng không được ổn định, đôi khi người nặng nề và uể oải, nhưng chủ yếu là bức bối và bồn chồn. Alfred không bao giờ cho tôi ăn cỏ hay cháo cám cho mát người, vì ngoài tính tự phụ, hắn còn là một kẻ ngu dốt. Hơn nữa, thay vì cho tôi luyện tập hay đổi loại thức ăn, hắn sẽ bắt tôi uống thuốc. Phải nuốt mấy thứ thuốc đó xuống họng đã chẳng thoải mái rồi, đã thế, lần nào uống xong, tôi cũng thấy lợm giọng và khó chịu.

Một hôm, chân tôi yếu tới độ lúc chạy qua lớp sỏi mới rải khi đang chở ông chủ trên lưng, tôi đã suýt vấp ngã tới hai lần. Nhân tiện trên đường vào thành phố đi qua Lansdown, ông chủ ghé vào chỗ thợ đóng móng ngựa nhờ kiểm tra. Người thợ nhấc lần lượt từng chân tôi lên xem xét kĩ càng, rồi đứng dậy, phủi tay và nói.

“Chân ngựa của ông bị nhiễm nấm nặng nên giờ rất yếu, nó còn đi được là may đấy. Thật ngạc nhiên khi người chăm ngựa của ông lại không chữa cho nó sớm hơn. Lũ ngựa sống trong những khu chuồng bẩn thỉu, ổ rơm không bao giờ được dọn sạch đàng hoàng hay mắc phải bệnh này. Nếu mai ông bảo anh ta dẫn ngựa tới đây thì tôi sẽ chữa móng cho nó, đưa anh ta dầu bóp và dạy cách thoa cho ngựa.”

Hôm sau, ông ấy kì cọ thật sạch chân tôi và nhét vải tẩm một loại thuốc mạnh vào. Việc đó quả thực rất khó chịu.

Người thợ đóng móng dặn dò mỗi ngày đều phải thay rơm và giữ cho sàn chuồng thật sạch sẽ. Rồi tôi phải được cho ăn cháo cám, một chút cỏ xanh, không quá nhiều ngũ cốc, tới khi chân khỏi hẳn. Nhờ được chữa trị mà tôi sớm lấy lại tinh thần, nhưng ông Barry đã quá tức giận vì bị người chăm ngựa lừa tới hai lần, nên quyết định không nuôi ngựa nữa, khi nào cần thì ông sẽ đi thuê. Thế là sau khi chân đã lành, tôi lại rời khỏi căn nhà ấy.

PHẦN III

32. Phiên chợ ngựa

Chợ ngựa đích thực là một nơi rất kì thú cho những kẻ chẳng có gì để mất; ở đó có bao nhiêu thứ tha hồ mà ngắm nghía.

Hàng đàn ngựa non vừa mới được đem về từ những vùng đầm lầy. Đám ngựa lùn xứ Wales lông rậm chỉ cao cỡ Vui Vẻ, hàng trăm con ngựa kéo xe đủ loại, cái đuôi dài của vài con còn được tết và buộc lại bằng sợi dây đỏ tươi, rất nhiều con ngựa giống tôi: Diện mạo đẹp, giống tốt, nhưng vì một tai nạn hoặc khiếm khuyết vẻ ngoài nào đó, hệ hô hấp bị tổn thương hay một chứng bệnh gì khác mà chỉ còn là ngựa hạng trung. Cũng có vài con ngựa tuyệt đẹp đương sung sức, có thể dùng vào bất cứ việc gì; chúng sải chân bước và khoe những nước đi tao nhã khi được người chăm ngựa dắt xung quanh. Khiêm tốn và mờ nhạt giữa đám đông là những con ngựa tội nghiệp, đã kiệt quệ vì công việc nặng nhọc, đầu gối cong lại, chân sau lắc lư theo mỗi bước đi; những con ngựa già với vẻ mặt chán nản, môi dưới trề xuống và tai rủ ra sau nặng nề, như thể trên đời chẳng còn niềm vui hay hi vọng; những con ngựa gầy trơ xương với lưng và hông lở loét. Cảnh tượng này đối với một chú ngựa mới buồn làm sao, vì biết đâu trong tương lai chú ta cũng rơi vào tình cảnh tương tự.

Người người đua nhau kì kèo mặc cả, trả giá lên xuống. Nếu được bày tỏ suy nghĩ của mình, tôi cho rằng ở phiên chợ ngựa ấy, những trò dối trá và bịp bợm nhiều đến nỗi một người thông minh cũng không thể nhớ xuể. Tôi được đem ra cùng hai, ba con ngựa khỏe mạnh, trông rất được việc khác, và cũng có đông người đến xem chúng tôi. Ai nấy đều lắc đầu bỏ đi khi thấy đầu gối tôi, dù người lái buôn ra sức thề thốt đó là do tôi trượt chân ngã trong chuồng.

Cách xem ngựa thoạt nhìn đều như nhau cả: Đầu tiên, họ vạch miệng tôi ra, rồi kiểm tra mắt, xoa dọc chân và nắn bóp khắp người, cuối cùng mới thử cho tôi đi lại. Thế nhưng sự khác biệt nằm ở cách mỗi người thực hiện công việc này. Có những người vừa thô bạo vừa bất cẩn, như thể loài ngựa chúng tôi chỉ là khúc gỗ vô tri vô giác; có người lại xoa tay nhẹ nhàng khắp thân ngựa, thi thoảng vỗ về như muốn nói: “Xin phép nhé”. Tất nhiên, tôi đã đánh giá được không ít khách mua qua cách họ xử sự với mình.

Cũng có một người khiến tôi thầm tự nhủ, nếu được anh ấy mua về, tôi sẽ rất lấy làm vui sướng. Anh không phải một người sang trọng, cũng không giống đám khoe mẽ, ồn ào tỏ vẻ. Anh bạn này nhỏ người, nhưng vững chãi và nhanh nhẹn. Chỉ qua cách anh xem xét tôi, tôi đã nhận ra ngay anh là một người quen chăm sóc ngựa; anh nói chuyện nhẹ nhàng và đôi mắt xám có nét đôn hậu, vui tươi. Tôi phải nói thật điều này, mặc dù nghe có hơi kì lạ: Người đàn ông này có một mùi thơm tho, tươi mát, khiến tôi dần trở nên quý mến anh; không hề có mùi thuốc lá hay bia để lâu mà tôi rất ghét, chỉ một mùi hương tươi mát như vừa bước ra từ vựa cỏ khô. Anh ấy trả giá 23 bảng để mua tôi, nhưng người lái buôn từ chối, thế là anh bỏ đi. Tôi cứ nhìn theo, nhưng bóng anh đã khuất dạng, ngay sau đó một gã dữ dằn, ồn ào bước tới. Tôi sợ hãi cho rằng ông ta sẽ mua tôi, nhưng may thay, ông ta cũng quay gót bỏ đi. Một, hai người khác ghé xem chơi. Rồi người có vẻ mặt dữ dằn quay lại trả giá 23 bảng. Hai bên thương lượng một hồi và người lái buôn suýt nữa đã gật đầu, bởi ông bắt đầu nghĩ khó lòng mà bán được tôi với giá ông mong muốn và phải bớt xuống. Đúng lúc đó, anh bạn có đôi mắt xám quay lại. Tôi không kìm được mà cứ thế vươn đầu về phía anh. Anh âu yếm vuốt ve mặt tôi nói: “Anh bạn, tao nghĩ chúng ta sẽ hợp nhau đấy. Tôi trả ông 24 bảng.”

“25 bảng thì tôi bán.”

“24 bảng 10 xu,” anh bạn tôi nói bằng giọng kiên quyết, “và không thêm xu nào nữa, bán hay không nào?”

“Bán. Đây là một con ngựa tuyệt hết chỗ chê, nếu chỉ định dùng nó để kéo xe thì anh hời to đấy.”

Trả tiền xong, người chủ mới cầm dây dắt tôi ra khỏi chợ tới một quán trọ, nơi anh đã để sẵn yên cương. Anh cho tôi ăn no yến mạch, rồi cứ thế đứng bên cạnh lẩm bẩm nói một mình và trò chuyện với tôi. Nửa giờ sau chúng tôi đã lên đường đến London, cứ đi hết những con đường quê nho nhỏ, dễ chịu, rồi về tới đại lộ của London. Chúng tôi chạy đều đều, cho tới lúc hoàng hôn thì vào được thành phố. Đèn đường đã được thắp sáng, những con phố trải rộng, toả ra tứ phía, rồi lại giao nhau, cứ thế kéo dài hàng dặm. Cảm tưởng như đường phố dài vô tận và chúng tôi sẽ không bao giờ đến được đích. Cuối cùng, khi đi ngang một con phố nọ, chúng tôi lướt qua một bãi đỗ xe ngựa dài, chủ tôi cất tiếng chào vui vẻ: “Xin chào, Ngài Thủ Lĩnh!”

“Chào!” Có tiếng đáp lại. “Mua được ngựa tốt không?”

“Chắc là có đấy.”

“Chúc anh may mắn nhé.”

“Cảm ơn, Thủ Lĩnh,” rồi anh thúc tôi đi tiếp. Được một đoạn thì chúng tôi rẽ vào một con phố nhỏ, chừng nửa đường lại rẽ tiếp vào một con phố chật hẹp khác, một bên là những căn nhà có vẻ tồi tàn, một bên trông như nhà để xe và chuồng ngựa.

Chủ tôi dừng lại trước một căn nhà và huýt sáo. Cánh cửa bật mở, một người phụ nữ trẻ, theo sau là hai cô cậu bé ùa ra đón. Họ chào hỏi nhau thật rộn ràng ngay khi anh ấy vừa xuống ngựa.

“Nào, Harry, con ngoan, mau mở cổng, còn em hãy mang đèn ra đây.”

Chỉ lát sau, bốn người họ đã đứng quanh tôi trong sân chuồng chật chội.

“Cha ơi, nó có hiền không?”

“Có chứ, Dolly, nó hiền như mèo con của con vậy. Mau lại vỗ về nó đi con.”

Bàn tay nhỏ bé lập tức vỗ về khắp vai tôi không sợ hãi. Cảm giác ấy mới dễ chịu làm sao!

“Anh xoa người cho nó đi, để em đi lấy ít cháo cám,” người mẹ nói.

“Đúng thế, Polly, đúng là thứ nó muốn đấy. Anh biết em cũng đã để sẵn một nồi cháo ngon lành đợi anh về.”

“Có bánh nhân xúc xích và bánh táo vụn cha ạ!” Cậu bé kêu to, khiến cả nhà họ cười phá lên. Họ dắt tôi vào một ngăn chuồng thơm tho, dễ chịu, trải đầy rơm khô, và sau khi ăn hết bữa tối ngon lành, tôi nằm xuống, chuẩn bị chìm vào giấc ngủ trong suy nghĩ mình sắp được sống những ngày hạnh phúc.

33. Kéo xe ở London

Người chủ mới của tôi tên Jeremiah Barker, nhưng ai cũng gọi anh ấy là Jerry, nên tôi xin phép được gọi như vậy. Vợ anh - Polly - là một người bạn đời tuyệt vời. Cô có dáng người nhỏ nhắn, tròn trịa, ăn mặc gọn gàng, tính tình ngăn nắp, mái tóc tối màu mềm mại, đôi mắt sẫm màu và cái miệng nhỏ tươi tắn. Cậu con trai mười hai tuổi, cao ráo, thật thà và hoà nhã; còn cô bé Dorothy (mọi người vẫn gọi là Dolly) mới tám tuổi thì giống hệt mẹ. Bốn người họ yêu thương nhau hết mực, từ trước tới giờ, tôi chưa gặp được gia đình nào vui vẻ và hạnh phúc đến thế. Jerry có một chiếc xe chở khách riêng, hai chú ngựa anh dùng để kéo xe và tự tay chăm sóc. Ông ngựa kia cao, có bộ lông trắng, khung xương to, tên là Đại Úy. Tuy giờ đã già, nhưng nhìn vào cũng phần nào đoán được hồi trẻ ông hẳn rất đẹp và đường bệ. Ông vẫn giữ thói quen ngẩng cao đầu và uốn cong cổ đầy kiêu hãnh; vì thật ra, Đại Úy cũng thuộc giống ngựa tốt, là một tuấn mã già toát lên vẻ lịch thiệp. Ông kể rằng thời còn trẻ, ông đã tham gia Chiến tranh Krym^[Chiến tranh Krym (1853 - 1856) là cuộc chiến giữa hai lực lượng quân sự ở châu Âu, với kết quả phe đồng minh gồm Đế quốc Anh, Đế quốc Pháp, Đế quốc Ottoman và Vương quốc Sardegna chiến thắng Đế quốc Nga.]; chủ nhân của ông hồi đó là sĩ quan kị binh chỉ huy một trung đoàn. Chuyện đó để một dịp khác tôi sẽ kể thêm.

Sáng hôm sau, khi bộ lông tôi đã được chải chuốt kĩ càng, Polly và Dolly mới ra sân ngắm nghía tôi và làm quen. Harry đã thức dậy từ sớm, phụ giúp cha và nhận xét rằng tôi sẽ rất hợp với công việc này. Polly mang cho tôi một miếng táo, còn Dolly đem theo một lát bánh mì, đối đãi với tôi ân cần, cứ như tôi vẫn là “Hắc Tuấn Mã” phong độ xưa kia. Thật tuyệt vời khi lại được cưng nựng và nghe những lời nhẹ nhàng, tôi cố tỏ ra cho họ thấy rằng mình cũng muốn kết bạn. Polly khen tôi rất đẹp, và cho rằng nếu không phải vì mấy vết thương cũ ở đầu gối thì sẽ thật phí phạm nếu chỉ dùng tôi để kéo xe chở khách.

“Tất nhiên chúng ta chẳng thể nào biết được việc này là lỗi của ai,” Jerry nói, “và vì chưa từng được cưỡi con ngựa nào bước đi chắc chắn, gọn gàng hơn con này, anh đoán đây không phải lỗi của nó. Chúng ta sẽ gọi nó là ‘Jack’ theo tên con ngựa cũ, được không, Polly?”

“Được chứ, Jack là một con ngựa ngoan nên em cũng muốn giữ cái tên đó lại.”

Đại Úy kéo xe cả buổi sáng. Tan học về, Harry cho tôi ăn uống. Buổi chiều, đến lượt tôi kéo xe. Jerry cẩn thận kiểm tra xem vòng cổ và cương có vừa, có thoải mái không, chẳng khác nào John Manly ngày trước. Dây đuôi nới ra một, hai nấc rất vừa vặn. Tôi không phải đeo dây cương giữ tư thế, dây cắm, chỉ một chiếc dây cương bình thường. Thật là may mắn!

Sau khi đi hết con phố nhỏ, chúng tôi rẽ vào bãi đỗ xe ngựa lớn, nơi Jerry chào hỏi một người tối qua. Con phố này rất rộng, một bên là các tòa nhà cao tầng, mặt tiền đủ những cửa tiệm lộng lẫy, một bên là nhà thờ cổ kính và nghĩa trang, bao bọc bởi hàng rào sắt. Dọc theo hàng rào này, vài chiếc xe ngựa đang đỗ lại đợi khách, những nhúm cỏ nằm vương vãi trên mặt đất, một toán người đứng tụ tập chuyện trò, vài người lại ngồi trên xe đọc báo, một, hai người rút ra những nắm cỏ cho ngựa ăn rồi uống nước. Chúng tôi đỗ vào cuối hàng. Hai, ba người bắt đầu xúm lại ngắm nghía tôi và bình phẩm.

“Để kéo xe trong đám tang thì hợp đấy,” một người nói.

“Nhìn nó thông minh quá,” một người nữa lên tiếng, lắc đầu đầy vẻ thông thái, “sớm muộn gì anh cũng sẽ phát hiện có điều không ổn thôi, nếu không thì tên tôi chẳng phải là Jones nữa.”

Jerry đáp lại, pha trò. “Đã vậy thì cứ đợi nó hiện nguyên hình rồi khắc biết, nhỉ? Cho tới lúc đó thì chẳng tội gì mà tôi không giữ tinh thần lạc quan.”

Rồi một người đàn ông mặt rộng bước lại gần. Ông mặc áo dạ xám rộng, choàng thêm một chiếc áo choàng không tay màu xám bên ngoài, hàng cúc trắng to nổi bật, đầu đội mũ xám, khăn quàng xanh quấn hờ quanh cổ, mái tóc đã ngả màu hoa râm, nhưng nét mặt vẫn tươi vui và những người khác thấy ông bèn vội tránh đường. Ông chăm chú nhìn ngắm như thể một vị khách ghé mua tôi, lẩm bẩm gì đó rồi đứng thẳng người dậy và nói: “Con ngựa này rất hợp với anh đấy, Jerry, dù anh bỏ ra bao nhiêu tiền cũng xứng đáng.” Chỉ một câu nói đó đã dẹp yên những lời bàn tán về tôi.

Tên của người đàn ông ấy là Grant, nhưng mọi người gọi ông là “Grant Xám” hoặc “Thủ Lĩnh Grant”. Ông đã làm việc ở bãi xe đó lâu hơn bất cứ ai, và cũng xung phong đảm nhiệm việc dàn xếp mọi chuyện, chấm dứt tranh chấp. Ông bạn này ngày thường rất vui vẻ, biết lí lẽ; nhưng cũng có lúc ông dễ nổi giận, như những khi quá chén. Lúc ấy, không ai dám lại gần nắm tay ông, bởi ông có thể bất thần tung ra một cú đấm mạnh.

Tuần đầu tiên với công việc mới thật vất vả. Chưa quen với đường xá London, vậy mà hàng ngày phải len lỏi qua những con phố chật kín xe, ngựa, ồn ào, hối hả khiến tôi lo lắng và kiệt sức. Nhưng ngay khi thấy mình có thể tin tưởng hoàn toàn vào người đánh xe, tôi bắt đầu bình tâm lại và quen dần.

Jerry là một trong những người đánh xe tài giỏi nhất mà tôi được biết, nhưng điều tuyệt vời hơn cả là anh ấy quan tâm tới ngựa không kém gì bản thân. Anh nhanh chóng nhận ra tôi sẵn sàng làm việc và cố gắng hết sức, nên chẳng bao giờ rút roi đánh tôi, trừ lúc vút nhẹ trên lưng để giục tôi đi tiếp; nhưng đa phần chỉ qua cách cầm cương của anh là tôi đủ hiểu ý, cây roi ấy chắc chắn nằm yên bên hông nhiều hơn là trong tay anh.

Chỉ sau mấy buổi như thế, tôi và chủ nhân đã hiểu nhau vô cùng. Cả trong chuồng ngựa, anh cũng gắng hết sức để chúng tôi được thoải mái. Các ô chuồng xây theo kiểu cũ nên quá dốc, nhưng anh đã cho lắp hai tấm ván di động ở phía sau. Vào ban đêm, khi chúng tôi nghỉ ngơi, anh chỉ việc tháo dây cương và đặt tấm ván xuống, nhờ thế chúng tôi có thể thoải mái xoay người và đứng thế nào tùy thích, dễ chịu vô cùng.

Jerry luôn giữ cho người chúng tôi được sạch sẽ, cố gắng đổi món liên tục và cho chúng tôi ăn thật nhiều. Chẳng những thế, lúc nào anh cũng để sẵn trong chuồng một xô đầy nước sạch, tất nhiên là trừ khi chúng tôi vừa mới về và người còn đang nóng. Có người nói không nên cho ngựa uống nước thoả thích, nhưng tôi biết rằng nếu có thể uống nước bất cứ khi nào mình muốn, chúng tôi sẽ chỉ nhấp chút một dần dà, như vậy tốt hơn nhiều so với việc uống cạn nửa xô một lúc, sau khi bị bỏ mặc cho tới khi khát khô và khổ sở. Có những người chăm ngựa sẽ về nhà uống bia và để mặc chúng tôi hàng giờ chỉ có cỏ khô và yến mạch, không có lấy một giọt nước uống cho dễ nuốt; lẽ dĩ nhiên, sau đó, chúng tôi sẽ uống lấy uống để. Việc này hại đến hệ hô hấp, đôi khi còn làm lạnh bụng. Nhưng điều tuyệt vời nhất là ở đây chúng tôi được nghỉ ngơi vào Chủ nhật. Cả tuần làm việc vất vả tới độ chẳng thể nào tiếp tục nếu không có ngày nghỉ ấy; cũng nhờ thế mà lũ ngựa chúng tôi có thời gian trò chuyện, làm thân. Cũng vào những ngày Chủ nhật như thế, tôi đã biết được quá khứ của ông bạn mới.

34. Ông ngựa chiến già

Ngay từ đầu Đại Úy đã được huấn luyện làm ngựa chiến. Người chủ đầu tiên của ông là một sĩ quan kị binh sắp tham chiến ở Krym. Ông kể rằng mình rất thích được huấn luyện cùng những con ngựa khác, cùng chạy, cùng xoay người, cùng bước sang trái, sang phải, dừng lại theo hiệu lệnh hoặc lao hết tốc lực về phía trước khi nghe thấy tiếng kèn hay hiệu lệnh của viên sĩ quan. Hồi còn trẻ, ông có bộ lông màu xám đậm lốm đốm và được khen là một chú ngựa đẹp. Chủ của ông khi ấy, một chàng trai trẻ dũng cảm và hết lòng yêu quý Đại Úy, đối xử với ông vô cùng chu đáo và ân cần ngay từ khi gặp mặt. Ông những tưởng cuộc đời của một chú ngựa chiến cứ êm đềm, dễ chịu như thế; chỉ đến khi phải lên tàu vượt biển đến vùng đất xa xôi chinh chiến, ông mới suýt thay đổi suy nghĩ này.

“Chuyện đó thật khủng khiếp! Vì chúng tôi không thể tự bước lên tàu, nên người ta phải buộc những sợi dây chắc chắn dưới thân, rồi nhấc bổng chúng tôi lên, mặc cho chúng tôi giãy giụa, đu đưa trên không, qua mặt nước, đến boong tàu. Ở đó chúng tôi bị nhốt vào những ô chuồng nhỏ hẹp, đóng kín, suốt một thời gian dài không nhìn thấy mặt trời hay được duỗi chân. Thỉnh thoảng, khi con tàu tròng trành vì một cơn gió lớn, chúng tôi lại lảo đảo và choáng váng.

Nhưng rồi chuyến đi cũng kết thúc, người ta lại nhấc bổng chúng tôi và chuyền lên đất liền lần nữa. Lúc ấy chúng tôi mừng rỡ, vừa khịt mũi vừa hí lên vui sướng, khi lại được cảm nhận mặt đất chắc chắn dưới chân.

Rất mau, chúng tôi nhận ra đất nước mình đặt chân tới thật khác xa quê nhà, và ngoài chiến đấu, còn rất nhiều thử thách cam go đang chờ ở phía trước. Nhưng đa phần binh lính đều yêu mến ngựa, họ luôn cố gắng cho chúng tôi được thoải mái, bất chấp tuyết rơi, ẩm ướt và điều kiện sống khó khăn.”

“Nhưng còn chiến đấu thì sao?” Tôi hỏi. “Không phải đó là điều tồi tệ nhất ư?”

“Tôi cũng không rõ. Chỉ biết rằng chúng tôi luôn thích được gọi ra và nghe tiếng kèn, nóng lòng muốn lâm trận, dù đôi khi phải đứng yên chờ hiệu lệnh hàng giờ. Ngay khi hiệu lệnh vừa cất lên, chúng tôi lao về phía trước, vui vẻ và hăm hở như thể pháo, lưỡi lê hay súng đạn xung quanh đều vô hình. Tôi tin rằng chừng nào các binh lính còn ngồi vững trên lưng và giữ chắc dây cương, chúng tôi tuyệt đối sẽ không đầu hàng trước nỗi sợ, ngay cả trong mưa bom lửa đạn.

Tôi cùng ông chủ cao quý đã tham gia biết bao trận đánh và lần nào cũng trở về nguyên vẹn. Dù đã không ít lần tận mắt nhìn lũ ngựa khuỵu xuống vì trúng đạn, bị giáo xuyên qua người, bị kiếm chém; dù không ít phen phải đành lòng bỏ chúng lại trên chiến trường, chết dần chết mòn trong cơn đau tột cùng, tôi cũng chưa một lần run sợ. Giọng nói vui tươi của chủ nhân khi khích lệ binh lính khiến tôi cảm tưởng hai chúng tôi là bất tử. Tôi tin anh tuyệt đối, đủ để sẵn sàng lao vào họng pháo, miễn có anh ngồi trên lưng dẫn dắt. Tôi không nhớ đã chứng kiến bao nhiêu người lính dũng cảm bị thương hay tử trận, bao nhiêu người đã ngã xuống từ yên ngựa với những vết thương chí tử. Tai tôi đã nghe những tiếng thét, những tiếng rên của người hấp hối; chân tối đã chạy trên mặt đất trơn trượt vì thấm đẫm máu và thường phải đổi hướng để tránh giẫm lên những người lính hay lũ ngựa bị thương. Tất cả những chuyện đó chưa từng khiến tôi kinh hãi, cho tới một ngày khủng khiếp mà tôi sẽ không bao giờ quên.”

Nói tới đây, Đại Úy già dừng lại hít một hơi dài. Tôi im lặng chờ đợi ông kể tiếp.

“Chuyện xảy ra vào một sáng mùa thu. Như thường lệ, một giờ trước rạng đông, binh đoàn chúng tôi đã thức giấc, người ngựa sửa soạn xong xuôi, tâm thế sẵn sàng bất kể lại chiến đấu hay chờ đợi. Binh lính đã lần lượt đứng sẵn bên ngựa chờ lệnh. Trời sáng dần, đám sĩ quan xôn xao vì một chuyện gì đó; và trước khi mặt trời lên cao, chúng tôi nghe thấy tiếng súng của quân địch.

Rồi một sĩ quan phi đến lệnh cho binh lính lên ngựa, thoắt cái tất cả đã yên vị trên yên, đám ngựa hăm hở, bừng bừng khí thế, chỉ chờ chiếc dây cương giật nhẹ hay gót giày thúc vào mạn sườn. Tuy nóng lòng là thế, nhưng vì đã được huấn luyện kĩ càng nên chúng tôi vẫn đứng yên như tượng, chỉ trừ miệng nhay nhay hàm thiếc hay cái đầu thi thoảng hất qua hất lại ra chiều sốt ruột.

Tôi và chủ nhân đứng ở ngay vị trí tiên phong. Trong lúc tất cả bất động và cảnh giác, anh lật lại đoạn lông bờm của tôi bị lệch sang hẳn một bên, rồi lấy tay vuốt cho thẳng, vỗ về cổ tôi và nói: ‘Hôm nay chắc sẽ vất vả cả ngày đấy, Bayard, tuấn mã của ta. Nhưng nhất định chúng ta vẫn sẽ hoàn thành nhiệm vụ như mọi ngày.’ Hình như chưa bao giờ anh vuốt ve cổ tôi lâu như sáng đó, cứ lặng lẽ như thể đang mải suy nghĩ điều gì. Cảm giác ấy thật dễ chịu, tôi uốn cong cổ lên đầy vui sướng và tự hào, nhưng không hề di chuyển, vì tôi luôn hiểu rõ tâm trạng của anh, biết khi nào anh muốn tôi yên lặng hay ồn ào, vui vẻ.

Những chuyện đã xảy ra ngày hôm ấy chẳng thể nào kể hết, nhưng tôi sẽ kể cho cậu nghe cuộc tấn công cuối cùng mà chúng tôi được sát cánh cùng nhau. Đó là ở dưới lòng một thung lũng, ngay trước nòng pháo quân thù. Sau bao phen xông pha trận mạc, chúng tôi đều đã quen với tiếng nổ ầm ầm của những khẩu đại liên, tiếng lách cách của súng hoả mai và những viên đạn bay sát sạt, nhưng tôi chưa từng tham gia một trận đánh nào dữ dội như hôm ấy. Đạn tới tấp bay đến từ bên trái, bên phải, phía trước. Rất nhiều con ngựa đã khuỵu xuống, hất văng người trên lưng mình khỏi yên. Rất nhiều người lính anh dũng đã ngã, để lại lũ ngựa rời hàng ngũ chạy tán loạn, rồi hoảng sợ vì chỉ có một mình, không người điều khiển, lại chạy vào hàng với những người bạn cũ, phi nước đại lao lên cùng tấn công.

Đáng sợ là thế, nhưng không ai dừng lại, không ai quay đầu. Mỗi khi hàng ngũ thưa dần, vì những người đồng đội đã ngã xuống, chúng tôi sẽ dồn lại để chạy sát bên nhau. Thay vì run rẩy hay chần chừ, chúng tôi càng lúc càng lao nhanh tới gần khẩu pháo.

Chủ nhân của tôi, vị chủ nhân yêu quý của tôi khi ấy đang giơ cao tay phải để khích lệ đồng đội thì bất thần, một viên đạn bay vụt qua sát đầu tôi, bắn trúng anh ấy. Tôi cảm nhận được rõ ràng anh loạng choạng trên lưng tôi trong cơn bàng hoàng, dù không hề nghe thấy một tiếng kêu. Tôi cố chạy chậm lại, nhưng thanh kiếm đã rơi khỏi tay anh, dây cương đã tuột, và từ yên ngựa, thân người anh từ từ đổ ra sau, rơi xuống đất. Những binh lính khác chạy vụt qua chúng tôi, dòng người hừng hực khí thế chiến đấu cuốn tôi xa dần nơi chủ nhân ngã xuống.

Tôi tha thiết muốn được ở bên anh, bảo vệ anh khỏi bị giày nát dưới vó ngựa, nhưng vô ích. Không chủ nhân, không bạn bè, tôi đơn độc giữa chiến địa khốc liệt. Đó là lúc nỗi sợ xâm chiếm tôi, cả đời tôi chưa từng run rẩy tới thế; cũng như những con ngựa khác, tôi cố gắng quay trở lại hàng ngũ, cùng họ phi nước đại; nhưng kiếm của binh lính đã khiến tôi phải lùi lại. Đúng lúc ấy, một người lính mất ngựa túm lấy cương và trèo lên lưng tôi, cùng với người chủ mới, tôi lại tiến lên. Nhưng đại đội dũng cảm của chúng tôi đã thất bại cay đắng dưới tay quân thù, những người còn sống sau cuộc tấn công ác liệt lại rút lui qua thung lũng. Có những con ngựa đã bị thương nặng đến nỗi không thể cử động vì mất máu quá nhiều, nhiều con gắng gượng lê bước bằng ba chân, những con khác cố gắng đứng dậy bằng chân trước, khi hai chân sau đã không còn nguyên vẹn vì vết đạn bắn. Sau trận chiến, người ta chữa trị cho những binh lính bị thương và chôn cất những người tử trận.”

“Thế còn lũ ngựa bị thương thì sao?” Tôi hỏi. “Họ bỏ mặc cho chúng chết ư?”

“Không, sau đó bác sĩ cho ngựa của binh đoàn quay lại chiến trường và bắn chết những con bị thương nặng, những con bị thương nhẹ được đưa về chăm sóc, nhưng phần lớn đám ngựa hăng hái, anh hùng ra trận ngày hôm đó không bao giờ trở về nữa! Trong những khu chuồng của chúng tôi, chỉ có khoảng một phần tư số ngựa còn sống sót mà quay lại.

Tôi cũng không bao giờ được gặp lại chủ nhân yêu quý của mình. Chắc hẳn anh đã bỏ mạng khi ngã xuống từ yên ngựa. Từ đó đến nay, tôi vẫn chưa từng yêu quý người chủ nào bằng anh. Sau này, tôi đã tham gia không ít trận chiến nữa, nhưng chỉ mới bị thương nhẹ một lần. Chiến tranh kết thúc cũng là lúc tôi được trở về Anh, vẫn lành lặn và cường tráng như ngày ra đi.”

“Vậy mà lại có người nhắc tới chiến tranh như một điều rất tuyệt vời.”

“Tôi nghĩ rằng họ chưa từng được chứng kiến cảnh tượng ấy. Nếu không có quân địch, chỉ tập luyện, duyệt binh và đánh trận giả thì nói tuyệt vời cũng không sai. Phải, sẽ rất tuyệt vời đấy; nhưng khi có hàng nghìn con ngựa cừ khôi và những người lính dũng cảm phải bỏ mạng hoặc chịu cảnh tàn tật suốt đời, thì chiến tranh lại mang một diện mạo hoàn toàn khác.”

“Ông có biết vì sao họ đánh nhau không?” Tôi hỏi. “Không, điều đó nằm ngoài tầm hiểu biết của loài ngựa. Nhưng quân địch hẳn phải là những kẻ vô cùng ác độc thì mới đáng để chúng ta vượt biển cả bao la để đến lấy mạng.”

35. Jerry Barker

Tôi chưa gặp được người nào tốt hơn chủ nhân mới. Anh nhân hậu, rộng lượng, luôn đứng về lẽ phải như John Manly; lại ôn hoà và vui vẻ, chính vì thế mà không mấy người nỡ gây gổ với anh. Jerry có cái thú sáng tác mấy bài hát ngắn và lẩm nhẩm hát một mình. Đây là một bài mà anh rất thích:

“Nào cha mẹ,

Nào anh em,

Lại cả đây

Mỗi người một việc.”

Chỉ vậy thôi là ai nấy đều chạy vào giúp đỡ. Harry tuy còn nhỏ nhưng đã thông thạo việc trong chuồng ngựa và luôn muốn đỡ đần cha. Vào buổi sáng, Polly và Dolly thường ra phụ một tay chuẩn bị xe ngựa, chải và đem đệm ra đập cho sạch bụi, lau kính, trong lúc Jerry chải lông, lau người cho chúng tôi ngoài sân, còn Harry lau yên cương. Gia đình họ luôn cười đùa rộn ràng, vui vẻ, nhờ thế mà tôi và Đại Úy cũng phấn chấn hơn so với việc phải nghe những lời mắng mỏ hoặc cáu kỉnh. Bốn người họ có thói quen dậy sớm, vì như Jerry vẫn hát:

“Mỗi sớm mai thức dậy

Đừng lãng phí một giây

Không thể tìm lại được

Trong suốt cả ngày dài

Vội vàng và nhốn nháo

Xôn xao và lo lắng

Thời gian đã vụt qua

Là trôi qua mãi mãi. .”

Jerry căm ghét thói tha thẩn, cẩu thả và phí phạm thì giờ. Chẳng có gì làm anh bực tức bằng những kẻ luôn chậm trễ giục người đánh xe đi thật nhanh để bù lại sự lười biếng của họ.

Một hôm, có hai gã trai trẻ hớt hải bước ra từ một quán rượu gần đó và gọi Jerry.

“Lại đây, anh bạn! Mau lên, chúng tôi muộn giờ rồi! Cho ngựa chạy thật nhanh để chúng tôi kịp đón chuyến tàu lúc một giờ ở Victoria được chứ? Chúng tôi sẽ thưởng anh thêm một si-linh.”

“Tôi sẽ đánh xe như bình thường thôi, thưa các anh. Vài si-linh không đáng để bắt ngựa chạy nhanh như vậy.”

Xe Larry đỗ ngay cạnh chúng tôi, thấy vậy, anh ta vội mở cửa xe và nói: “Quý khách, để tôi chở cho! Mau lên xe tôi này, ngựa của tôi sẽ đưa các anh tới nơi kịp giờ.” Lúc đóng cửa xe lại, anh ta còn nháy mắt hướng về phía Jerry và nói: “Lương tâm anh bạn này chỉ cho phép ngựa chạy nước kiệu chậm thôi.” Rồi quất con ngựa già nua tàn tạ, anh ta hối hả lên đường. Jerry vỗ nhẹ cổ tôi: “Không, Jack, một si-linh không đáng để ta chạy nhanh tới thế, phải không, anh bạn?”

Mặc dù Jerry kiên quyết từ chối đánh xe nhanh để chiều ý những kẻ hành động không suy nghĩ và luôn cho chạy vừa sức ngựa, nhưng anh vẫn sẵn lòng chạy hết tốc lực nếu được biết lí do.

Tôi còn nhớ như in chuyện xảy ra vào một sáng nọ: Chúng tôi đang đứng ở bãi xe đợi khách, thì một chàng trai trẻ xách theo chiếc va li treo quần áo nặng nề, giẫm phải miếng vỏ cam trên vỉa hè nên trượt chân ngã mạnh.

Jerry là người đầu tiên chạy lại đỡ anh ấy dậy. Cú ngã có vẻ khiến chàng trai trẻ choáng váng, lúc được mọi người dìu vào một tiệm gần đó, nhìn dáng đi cũng đoán được anh đang rất đau đớn. Sau đó Jerry quay lại bãi xe, nhưng chừng mười phút sau nghe thấy người trong tiệm gọi, chúng tôi tấp xe vào sát vỉa hè.

“Anh chở tôi đến ga có tàu South-Eastern được chứ?” Chàng trai trẻ hỏi. “Chẳng may lại ngã thế này không khéo muộn tàu mất, mà tôi thì không thể lỡ chuyến tàu mười hai giờ. Tôi sẽ rất biết ơn nếu anh chở tôi đến ga kịp giờ và sẵn lòng trả thêm tiền.”

“Tôi sẽ gắng hết sức,” Jerry chân thành đáp, “nếu anh thấy trong người đủ khoẻ, thưa anh,” vì sắc mặt người thanh niên tái nhợt và xanh xao.

“Tôi phải đi,” chàng trai nghiêm mặt nói, “nhờ anh mở cửa giúp, đừng chậm trễ thêm phút nào.”

Jerry nhanh nhẹn lên xe, giật mạnh dây cương - một cử chỉ tôi đã hiểu rõ - anh nói với tôi bằng giọng cao vút, tươi vui:

“Nào, Jack, anh bạn, hãy phi thật nhanh nhé, ta sẽ cho họ thấy khi được biết rõ lí do thì ta có thể chạy nhanh chừng nào.”

Muốn chạy xe nhanh trong thành phố giữa ban ngày, vượt qua những con phố đông đúc chẳng bao giờ dễ dàng, nhưng chúng tôi đã dốc hết sức mình. Khi một người đánh xe giỏi và một con ngựa cừ khôi vốn đã hiểu ý nhau lại còn đồng lòng, họ có thể làm được những việc kinh ngạc. Tôi có một cái miệng nhạy cảm: Chỉ cần dây cương chuyển động khẽ khàng là đủ; và ở London này, điều đó rất có ích, khi phải di chuyển giữa dòng xe xuôi ngược, nhanh chậm khác nhau: Nào xe ngựa chở người, chở hàng, nào xe khách, xe tải và những cỗ xe lớn rề rà, những chiếc xe buýt hai tầng cứ vài phút lại đột ngột dừng đón khách, buộc con ngựa phía sau cũng phải dừng lại hoặc vượt lên trước. Cứ cho là bạn định vượt đi, đúng lúc ấy sẽ có một thứ gì đó lao qua, len vào giữa khe hẹp, khiến bạn đành tiếp tục đứng sau chiếc xe buýt hai tầng. Ngay sau đó lại thấy có cơ hội, bạn nhanh chân len lỏi để vượt lên phía trước, bánh xe san sát nhau, chỉ gần thêm một phân nữa thôi là chắc chắn sẽ xảy ra va chạm. Thế rồi bạn chạy thêm được một đoạn, nhưng rốt cuộc lại kẹt cứng trong dòng xe dài dằng dặc di chuyển không nhanh hơn một người đi bộ. Có khi tắc đường, bạn phải đứng yên một chỗ rất lâu, cho đến khi có chiếc xe nào đó rẽ vào một con đường nhỏ hoặc cảnh sát tới can thiệp. Bạn phải luôn sẵn sàng chớp lấy cơ hội: Lao lên nếu có khe hở và phải nhanh nhẹn như loài chó săn chuột, kiểm tra xem có đủ chỗ trống và thời gian không, kẻo bánh xe sẽ bị kẹt lại hoặc vỡ nát, thậm chí là bị một chiếc xe khác đâm vào ngực hay vai. Bạn phải luôn sẵn sàng cho mọi tình huống. Nếu muốn chạy xe nhanh trong London giữa ban ngày, bạn sẽ cần tập luyện rất nhiều đấy.

Jerry và tôi đã quen với cảnh này, và không ai hơn được chúng tôi khi cả hai đã quyết tâm. Tuy cả hai đều nhanh nhẹn, nhưng trong khi tôi táo bạo thì Jerry lại kiên nhẫn. Điểm chung tuyệt vời là chúng tôi đều biết mình có một người bạn đồng hành đáng tin tưởng. Anh hiếm khi lấy roi ra, thật ra cũng chẳng cần tới, bởi qua giọng nói và tiếng tặc lưỡi, tôi biết khi nào anh muốn đi nhanh, qua dây cương tôi biết phải đi hướng nào. Nhưng thôi, tôi xin được kể tiếp câu chuyện ban nãy.

Đường hôm ấy rất đông, nhưng chúng tôi vẫn chạy băng băng cho đến tận cuối Cheapside thì bị tắc lại ba, bốn phút. Chàng trai trẻ thò đầu ra nói giọng đầy lo lắng: “Tôi nghĩ mình đi bộ thì hơn, chứ cứ tình hình này thì chẳng biết bao giờ mới tới được.”

“Tôi sẽ gắng hết sức,” thưa anh, Jerry đáp, “tôi tin chúng ta sẽ đến kịp. Đường chắc chẳng tắc lâu nữa đâu, mà hành lí của anh cũng nặng quá sức, sợ là không xách nổi.”

Vừa dứt lời thì chiếc xe trước chúng tôi bắt đầu lăn bánh, rồi cũng đến lượt chúng tôi tăng tốc. Tôi phi hết tốc lực qua những con phố, và kì diệu thay, trên cầu London không hề bị tắc đường, vì dòng xe đông đúc đi theo hướng chúng tôi đều hối hả chạy nhanh, có lẽ ai nấy đều muốn lên kịp chuyến tàu đó. Quan trọng là khi chiếc đồng hồ lớn điểm mười hai giờ kém tám phút, chúng tôi đã tới kịp ga tàu, cùng rất nhiều chiếc xe khác.

“Tạ ơn Chúa! Chúng ta đến kịp giờ rồi,” chàng trai trẻ thốt lên. “Cảm ơn anh, và con ngựa cừ khôi của anh nữa. Ơn này tiền bạc không thể nào trả hết được. Xin biểu anh thêm nửa cu-rôn^[ Đồng tiền cổ của Anh, có giá trị bằng 2 si-linh 6 xu, hoặc 1/8 bảng Anh.] này.”

“Cảm ơn anh, nhưng tôi không nhận đâu. Đến kịp giờ là chúng tôi đã mừng lắm rồi. Thôi xin anh đừng nấn ná nữa, chuông đang reo rồi đấy. Này, phu khuân vác! Xách hành lí cho anh ấy đi, chuyến tàu mười hai giờ đến Dover nhé.” Rồi không đợi chàng trai nói thêm lời nào, Jerry cho tôi quay đầu để nhường chỗ cho những chiếc xe khác đang lao vào như tên bắn sát giờ tàu chạy, đỗ gọn vào một bên cho tới khi đám đông đã đi qua.

“Anh ấy cứ nói, ‘Mừng quá! Mừng quá!’ mãi. Tội nghiệp chàng trai trẻ! Không biết có chuyện gì mà anh ấy lo lắng đến thế!”

Khi xe không chạy, Jerry thường nói chuyện một mình đủ to cho cả tôi nghe nữa.

Lúc Jerry quay về bãi xe, mọi người đua nhau cười đùa và chế giễu anh vì dốc sức đánh xe để có thêm tiền thưởng, không màng đến nguyên tắc đã đặt ra. Họ còn muốn biết vị khách ấy đã trả anh bao nhiêu.

“Một khoản tiền hậu hĩnh hơn bình thường,” anh gật gù tinh nghịch. “Tiền công anh ấy trả đủ để tôi sống sung túc vài ngày.”

“Nói dối!” Một người lên tiếng.

“Đúng là đồ lừa đảo,” một người khác chỉ trích, “lên lớp chúng ta rồi lại làm y hệt.”

“Nghe này, các anh bạn,” Jerry nói, “anh ấy định thưởng tôi thêm nửa cu-rôn, nhưng tôi không nhận. Thấy anh ấy vui khi kịp giờ lên tàu là tôi đã hài lòng lắm rồi. Nếu thỉnh thoảng Jack và tôi có dốc sức chạy theo ý thích, thì đó cũng là chuyện của chúng tôi, không liên quan tới mọi người.”

“Nếu vậy số anh chẳng giàu được đâu,” Larry nhận xét.

“Chắc thế thật, nhưng dẫu vậy tôi cũng chẳng bớt vui. Tôi đã nghe những lời răn của Chúa biết bao lần, nhưng chưa từng thấy Chúa dạy: ‘Con phải giàu có’. Trong Kinh Tân Ước có nhắc đến những điều kì lạ về đám nhà giàu, tôi cho rằng mình sẽ khá khó chịu nếu trở thành một trong số họ.”

“Nếu có ngày anh trở nên giàu có,” Thủ Lĩnh Gray ngoái đầu lại nói từ bên phía chiếc xe của mình, “thì cũng xứng đáng thôi, Jerry, tài sản của anh sẽ chẳng chịu lời nguyền nào hết. Còn anh, Larry, anh sẽ chết trong cảnh túng quẫn, vì đã đánh lũ ngựa quá nhiều.”

Larry phản bác. “Với lũ ngựa chưa ăn roi chưa chịu chạy này thì ta còn làm gì hơn được chứ?”

“Anh chưa từng thử xem nếu không rút roi thì nó có chạy không. Cây roi của anh luôn vung vẩy như thể anh mắc bệnh nhảy múa đến chết, anh không mệt thì con ngựa cũng kiệt sức. Anh cũng biết mình liên tục phải thay ngựa mà, và tại sao nhỉ? Vì anh không bao giờ để chúng yên hay nói được một lời khích lệ.”

“Tôi chỉ không gặp may thôi,” Larry nói.

“Cả đời anh rồi cũng sẽ thế thôi. Con ngựa May Mắn biết chọn người lắm, nó gần như chỉ đi theo những người biết đạo lí và nhân hậu, chí ít theo kinh nghiệm của tôi là vậy.”

Thủ Lĩnh Gray quay đầu lại đọc báo tiếp, những người khác cũng lục tục trở về xe của mình.

36. Chuyến xe ngày Chủ nhật

Một sáng nọ, Jerry vừa mới dắt tôi ra xe và đang buộc dây kéo thì một quý ông bước vào sân. “Chào ông,” Jerry lên tiếng.

“Chào buổi sáng, anh Barker,” ông đáp. “Tôi muốn bàn bạc để thu xếp cho anh chở vợ tôi đi lễ nhà thờ vào sáng Chủ nhật hằng tuần. Từ bây giờ chúng tôi sẽ đi lễ ở nhà thờ Tân Giáo hội, chỗ đó khá xa nên vợ tôi không đi bộ được.”

“Cảm ơn ông, nhưng tôi chỉ có giấy phép đánh хе sáu ngày^[Vài năm sau đó, phí đăng kí giấy phép đánh xe chở khách thường niên đã giảm đáng kể, sự khác biệt giữa xe ngựa chạy sáu và bảy ngày một tuần cũng không còn. (Chú thích của tác giả)] nên không thể chở khách vào Chủ nhật, làm vậy là trái luật.”

“Ồ!” Quý ông kia nói. “Tôi không biết là anh chỉ được chạy xe sáu ngày đấy, nhưng thay đổi giấy phép cũng dễ thôi. Tôi nghĩ anh sẽ không thiệt đâu, thú thật là vợ tôi vẫn muốn ngồi xe anh nhất.”

“Tôi rất vui được phục vụ bà nhà, thưa ông, nhưng trước đây tôi cũng từng có giấy phép đánh xe bảy ngày, song công việc quá vất vả cho cả tôi lẫn ngựa. Hết năm này qua năm khác không có lấy một ngày nghỉ ngơi hay ở bên vợ con vào Chủ nhật. Rồi từ ngày đánh xe, thói quen đi lễ của tôi cũng phải bỏ. Thế nên năm năm nay tôi chỉ xin giấy phép đánh xe sáu ngày, xét thế nào thì đây cũng là lựa chọn tốt nhất.”

“Ồ, tất nhiên rồi,” ông Briggs nói, “ai cũng phải được nghỉ ngơi và đi lễ vào Chủ nhật, nhưng tôi cứ nghĩ anh sẽ không phiền cho con ngựa chạy một quãng đường ngắn như thế, chỉ một lần trong ngày. Anh vẫn còn cả chiều tối để nghỉ ngơi, mà chúng tôi cũng là khách quen nữa.”

“Vâng thưa ông, quả đúng vậy, tôi rất biết ơn ông bà đã luôn quý mến. Nếu giúp được ông bà bất cứ việc gì, tôi sẽ rất hãnh diện và vui vẻ làm ngay. Nhưng tôi thật sự không thể làm việc vào ngày Chủ nhật được. Tôi đã đọc được rằng, Chúa tạo nên con người, loài ngựa và những loài vật khác, ngay sau đó Người tạo ra ngày nghỉ và lệnh cho tất cả đều phải nghỉ ngơi mỗi tuần một ngày. Thưa ông, tôi cho rằng Chúa ắt hẳn phải biết điều gì là tốt cho muôn loài, ít nhất tôi cũng biết chắc đó là điều tốt với mình. Được nghỉ ngơi một ngày, sức khỏe và thể lực tôi cải thiện đáng kể, lũ ngựa cũng khoẻ khoắn và không nhanh mất sức. Những người đánh xe sáu ngày khác đều nói với tôi như vậy, số tiền tôi dành dụm được cũng nhiều hơn bao giờ hết; vợ con tôi đều vô cùng vui vẻ! Sau những chuyện đã chứng kiến, họ nhất định sẽ không để tôi quay lại đánh xe bảy ngày đâu.”

“Ồ, thôi được rồi. Vậy không phiền anh nữa, anh Barker. Tôi sẽ đi hỏi người khác vậy.” Rồi ông ấy ra về.

Jerry nói với tôi: “Biết làm sao được, Jack thân mến nhỉ? Chúng ta phải được nghỉ ngơi ngày Chủ nhật chứ.”

“Polly!” Anh gọi lớn. “Polly! Ra đây nào.”

Cô vội vã chạy ra.

“Có chuyện gì thế, Jerry?”

“Em yêu, ông Briggs muốn anh chở bà Briggs đi lễ vào Chủ nhật hằng tuần. Anh đáp rằng mình chỉ có giấy phép đánh xe sáu ngày. Rồi ông ấy bảo: ‘Hãy xin giấy phép đánh xe bảy ngày đi, tôi sẽ trả công anh xứng đáng!’ Mà em biết đấy, Polly, họ là khách quen của ta từ lâu. Bà Briggs thường ra ngoài hàng giờ để mua sắm hoặc gọi điện thoại, sau đó trả tiền đàng hoàng và sòng phẳng, không bao giờ kì kèo mặc cả kiểu ba tiếng mà đòi trả tiền hai tiếng rưỡi như vài người. Công việc cũng nhàn nhã với lũ ngựa, không giống như phải chạy hết tốc lực để chở những kẻ luôn đi muộn mười lăm phút tới ga tàu. Thêm nữa, nếu anh không nhận lời, e rằng sau này họ sẽ không gọi xe chúng ta nữa. Theo em phải làm thế nào, em yêu?”

Polly nói thật từ tốn. “Theo em, Jerry, dù bà Briggs có trả anh một xô-vơ-ren^[Đồng tiền xu của Anh, có trị giá bằng 1 bảng.] mỗi sáng Chủ nhật, em cũng không đồng ý cho anh chạy xe bảy ngày. Chúng ta đã từng biết cảm giác không có ngày Chủ nhật, còn giờ đây ta đã hiểu thế nào là có cả ngày Chủ nhật cho riêng mình. Tạ ơn Chúa là số tiền anh kiếm được đủ để nhà ta trang trải cuộc sống, dẫu đôi lúc sau khi trả tiền nhà, chỉ còn vừa đủ để mua yến mạch và cỏ khô, nộp tiền giấy phép. Nhưng Harry cũng sắp đến tuổi kiếm tiền rồi, em thà chịu vất vả hơn bây giờ một chút, chứ không muốn quay lại những tháng ngày tối tăm, khi anh không có lấy một phút để nhìn mặt con, nhà ta không bao giờ được cùng nhau đi lễ và có một ngày vui vẻ, thư thái. Cầu Chúa cho chúng ta không bao giờ phải quay lại những ngày tháng đó. Ý em là vậy đấy, Jerry.”

“Anh cũng đã nói như vậy với ông Briggs đấy, em yêu, và anh không hề có ý định thay đổi lối sống này. Nên em chớ buồn phiền, Polly,” (vì cô ấy đã bắt đầu khóc rấm rứt); “có kiếm được nhiều gấp đôi thì anh cũng không quay lại làm việc như trước đây. Chuyện này coi như đã xong, em yêu. Thôi, vui vẻ lên, anh ra bãi xe đây.”

Suốt ba tuần sau đó không thấy bà Briggs gọi xe nữa, thành thử ngoài đón khách ở bãi xe, Jerry cũng chẳng kiếm thêm được đồng nào. Chuyện này khiến Jerry rất buồn, bởi tất nhiên, bây giờ anh và ngựa đều phải làm việc vất vả hơn. Nhưng Polly luôn khích lệ chồng và nói: “Không sao đâu, cha nó ạ. Không sao đâu.”

‘Cứ gắng sức,

Đừng nghĩ suy,

Dẫu chuyện gì

Cũng sẽ ổn.’

Chuyện Jerry để mất vị khách sộp và vì lí do gì đã nhanh chóng đến tai cánh đánh xe. Đa số chê Jerry ngốc, nhưng vẫn có đôi, ba người ủng hộ anh.

“Nếu người lao động không quyết giữ lấy ngày Chủ nhật của mình,” Truman nói, “thì chẳng mấy chốc mà họ sẽ không còn lại gì hết. Đây là quyền của mọi người, mọi loài vật. Luật trời đã định chúng ta có một ngày nghỉ ngơi, luật của nước Anh cũng vậy. Tôi cho rằng ta phải giữ lấy những quyền mà luật đã cho ta, cũng chính là giữ lại cho con cháu.”

“Đám sùng đạo các anh nói không sai,” Larry đáp, “nhưng nếu có cơ hội kiếm tiền thì tôi sẽ chẳng bỏ lỡ. Tôi không tin vào tôn giáo, vì tôi thấy mấy kẻ sùng đạo cũng chẳng hơn gì những người khác.”

“Nếu vậy,” Jerry xen vào, “thì là vì họ không thật sự ngoan đạo. Anh nói vậy khác gì bảo luật pháp nước ta chưa đủ nghiêm vì vẫn có những kẻ phạm luật. Một kẻ để cơn giận làm mờ mắt, nói xấu láng giềng, quạt nợ, thì không thể nói là ngoan đạo được, bất kể có đi lễ nhiều tới đâu. Vài kẻ gian trá và lừa gạt không thể biến tôn giáo thành thứ giả dối. Tôn giáo đích thực là điều đẹp đẽ và chân chính nhất thế gian, điều duy nhất có thể đem lại hạnh phúc và làm cho thế giới tốt đẹp hơn.”

“Nếu tôn giáo mà tốt đẹp thật,” đến Jones lên tiếng, “thì đã chẳng để cho đám người sùng đạo bắt chúng tôi làm việc vào Chủ nhật, anh biết mà, con số đó chẳng ít đâu, bởi thế theo ý tôi, tôn giáo chỉ là thứ dối trá. Nếu không có những người đi lễ, việc gì chúng tôi phải đánh xe ngày Chủ nhật? Nhưng họ có cái đặc ân của mình, như họ vẫn nói đấy, còn tôi thì không. Hi vọng họ có thể nói đỡ cho tôi vài lời trước Chúa, nếu tôi không thể tự cứu vớt linh hồn mình.”

Có mấy người hưởng ứng, cho tới khi Jerry nói.

“Có thể mọi người thấy vậy cũng được, nhưng không đâu. Mỗi người phải tự chăm sóc lấy linh hồn của mình, các anh không thể đem linh hồn bỏ lại trước cửa nhà người khác như một đứa trẻ mà trông chờ người ta chăm sóc giúp. Vả lại, các anh không nhận ra sao? Nếu các anh luôn ngồi trên xe đợi khách, họ sẽ tự nhủ: ‘Mình không đi xe anh ta thì sẽ có người khác, đằng nào anh ta cũng chẳng nghỉ Chủ nhật.’ Dĩ nhiên là họ đâu chịu tìm hiểu rõ nguyên do, không thì họ đã nhận ra rằng nếu mình không tới tìm xe thì các anh cũng chẳng việc gì phải đứng đó. Ở đời, con người ta nhiều khi vì sợ mất công mà không chịu tìm hiểu rõ đầu đuôi sự việc, song nếu đám đánh xe Chủ nhật các anh đồng loạt đình công đòi một ngày nghỉ, họ sẽ biết ngay.”

“Vậy những con người tốt đẹp đó sẽ làm gì nếu không được gặp vị mục sư đáng mến của mình đây?” Larry châm chọc.

“Tôi không có trách nhiệm lên kế hoạch cho người khác, nhưng nếu không tự đi bộ được thì họ có thể đi lễ ở nhà thờ gần hơn. Nếu trời mưa thì mặc áo mưa, như thường ngày họ vẫn làm đó. Những chuyện đúng đắn thì không nói làm gì, nhưng những chuyện sai trái thì có thể bỏ đi cũng được. Người biết phải trái sẽ tìm ra cách. Điều đó đúng với cả cánh đánh xe chúng ta và những người đi lễ.”

37. Quy tắc vàng

Bẵng đi hai, ba tuần, tối hôm đó, lúc chúng tôi về đến sân cũng đã khá muộn, Polly cầm đèn chạy băng qua đường (cô luôn mang đèn ra đón chồng nếu trời không mưa lớn).

“Ổn cả rồi, Jerry ạ. Chiều nay bà Briggs đã sai người hầu đến dặn anh mười một giờ trưa mai tới đón. Em còn hỏi dò: ‘Chắc là được thôi, nhưng chúng tôi tưởng giờ bà ấy đi xe người khác rồi.’

Anh người hầu lúc ấy mới kể: ‘Thật ra, ông chủ rất phật ý khi anh Barker từ chối làm việc ngày Chủ nhật, và cũng đã thử gọi xe khác, nhưng chiếc xe nào cũng có vấn đề: Cái chạy quá nhanh, cái lại quá chậm, bà chủ còn nói chẳng có chiếc xe nào được dễ chịu, sạch sẽ như xe nhà cô và bà nhất định chỉ muốn ngồi xe anh Barker đánh’.”

Polly gần như thở không ra hơi, còn Jerry bật cười vui vẻ.

“Dẫu có chuyện gì rồi cũng sẽ ổn, như mọi lần, em lại nói đúng rồi, em yêu. Chuẩn bị bữa tối đi, anh tháo yên cương cho Jack, cho nó ăn rồi phủ khăn xong sẽ vào ngay.”

Từ đó, bà Briggs lại gọi xe của Jerry đều đặn như trước, nhưng tuyệt nhiên không bao giờ gọi vào Chủ nhật. Song vì hoàn cảnh đưa đẩy mà cũng có một lần, chúng tôi làm việc vào ngày nghỉ, đầu đuôi câu chuyện như sau. Tối thứ Bảy ấy, chúng tôi trở về nhà khi người đã mệt lử, mừng rỡ nghĩ đến chuyện hôm sau sẽ được nghỉ ngơi cả ngày, nhưng rốt cuộc, chuyện lại không như dự định.

Sáng Chủ nhật, khi Jerry đang kì cọ cho tôi ngoài sân thì Polly lại gần, vẻ mặt tư lự.

“Có chuyện gì thế em?” Jerry lên tiếng.

“Anh yêu ạ, Dinah Brown tội nghiệp vừa nhận được thư báo mẹ đang ốm nặng, nếu muốn kịp gặp mẹ lần cuối thì phải lên đường ngay. Bà ấy ở vùng quê, cách đây những mười sáu cây số. Cô ấy nói nếu đi tàu cũng vẫn phải cuốc bộ hơn sáu cây, mà cô ấy mới sinh con xong được bốn tuần nên bây giờ còn rất yếu, không thể nào đi được. Dinah muốn hỏi xem anh có thể chở cô ấy đi không, cô ấy hứa sẽ trả đủ, vì tiền thì cô ấy xoay được.”

“Chậc, chậc. Để xem nào. Anh không lo chuyện tiền nong, mà lo là mất ngày Chủ nhật. Lũ ngựa và anh đều đã mệt - rắc rối là ở chỗ ấy.”

“Chuyện đó xét thế nào cũng thật chẳng dễ chịu, vì không có anh ở nhà thì đâu còn là Chủ nhật. Nhưng anh biết mà, ta nên đối xử với mọi người theo cách ta muốn họ đối xử với mình. Em biết chắc mình sẽ thế nào nếu biết mẹ đang hấp hối. Thêm nữa, Jerry, anh yêu, em tin chuyện này sẽ không phạm luật ngày Sabbath đâu, vì nếu kéo một con vật đáng thương hay một con lừa rơi xuống hố lên không phải là phạm luật, thì chở Dinah tội nghiệp đi cũng vậy.”

“Polly, em có tài ăn nói chẳng kém gì mục sư đâu, vậy là coi như hôm nay anh được nghe giảng đạo sớm rồi. Bây giờ em có thể chạy sang báo Dinah là anh sẽ đón cô ấy lúc mười giờ. Mà gượm đã, em hãy vòng sang nhà ông bán thịt Braydon, chuyển lời hỏi thăm của anh và hỏi mượn ông ấy cái xe hai bánh nhẹ. Anh biết ông ấy không bao giờ dùng tới nó vào Chủ nhật. Cái xe đó sẽ giúp ích cho con ngựa nhiều lắm.”

Polly vội vã đi rồi về ngay, nói rằng ông Braydon đã đồng ý cho mượn xe và còn gửi lời chào Jerry nữa.

“Được rồi,” anh nói, “giờ em đi lấy cho anh ít bánh mì và phô mai nhé, chiều xong việc anh sẽ về ngay.”

“Em sẽ nướng bánh nhân thịt để uống trà chiều thay vì để dành bữa tối,” Polly nói rồi lại đi, trong lúc Jerry vừa chuẩn bị vừa ngân nga một điệu nhạc anh rất thích, “Polly chỉ có một trên đời.”

Chuyến này tôi đi cùng Jerry, đúng mười giờ thì xuất phát. Chiếc xe độc mã hai bánh cao chạy bon bon, so với chiếc xe bốn bánh chỉ nhẹ tựa lông hồng.

Đó là một ngày tháng Năm đẹp trời, vừa ra đến ngoại ô, không khí trong lành và mùi cỏ tươi đã ôm trọn lấy tôi, con đường quê êm ái vẫn dễ chịu như xưa. Những điều đó ngay lập tức đem lại cho tôi cảm giác sảng khoái.

Căn nhà nhỏ nhắn của gia đình Dinah nằm trong một nông trại trên con đường xanh mướt, ngay cạnh một đồng cỏ với những cây cao tỏa bóng duyên dáng. Trên cánh đồng, hai con bò đang gặm cỏ. Một anh chàng bảo Jerry để xe ở ngoài, còn anh ấy sẽ dắt tôi vào chuồng bò, vì nhà chẳng có cái chuồng nào tốt hơn.

“Nếu không phiền tới đám bò,” Jerry nói, “ngựa của tôi rất muốn được chơi trên đồng cỏ xinh xắn nhà anh vài giờ. Nó ngoan lắm, đây nhất định sẽ là dịp vui hiếm có cho nó.”

“Được chứ, anh còn cần gì nữa cứ nói, chúng tôi chẳng biết làm gì hơn để trả ơn anh đã giúp chị tôi cả. Một tiếng nữa nhà dọn cơm, mời anh vào ăn cùng, có điều, vì mẹ tôi đang ốm nặng, nên trong nhà không khí cũng khá nặng nề.”

Jerry chân thành cảm ơn, nhưng anh nói mình có đem đồ ăn theo và không có gì tuyệt vời hơn được đi dạo trên cánh đồng.

Khi anh tháo yên cương xong, tôi bối rối không biết nên làm gì trước: Gặm cỏ hay lăn lộn thỏa thuê, nằm xuống nghỉ ngơi hay phi nước đại khắp bãi cỏ trong niềm vui sướng tự do tột cùng. Cuối cùng tôi lần lượt làm hết tất cả mọi việc. Jerry cũng vui vẻ chẳng kém tôi. Anh ngồi bên suối dưới bóng cây, nghe tiếng chim hót rồi khe khẽ hát một mình, đọc thành tiếng cuốn sách nhỏ màu nâu mà anh rất thích, có lúc lại lang thang trên cánh đồng, xuôi theo con suối nhỏ, hái hoa và táo gai, bó lại bằng một nhánh thường xuân dài, rồi cho tôi ăn no yến mạch đã mang sẵn theo người.

Nhưng chừng ấy thời gian dường như vẫn quá ít ỏi: Từ ngày tạm biệt Ginger tội nghiệp ở Earlshall, tôi chưa một lần được đặt chân lên đồng cỏ.

Chúng tôi chầm chậm trở về nhà. Vừa bước vào sân, Jerry hồ hởi nói: “Polly, rốt cuộc thì anh lại chẳng mất ngày Chủ nhật đâu. Lũ chim hát thánh ca véo von trong bụi cây, anh cũng hoà giọng cùng chúng; còn Jack thì hớn hở như một chú ngựa non vậy.”

Khi nhận được bó hoa từ tay cha, Dolly nhảy cẫng lên vui sướng.

38. Dolly và một quý ông đích thực

Mùa đông năm đó tới sớm, lạnh cắt da cắt thịt và ẩm ướt liên miên. Hàng tuần trời, gần như ngày nào cũng có tuyết, mưa, rồi lại mưa tuyết, nếu không thì cũng là gió rét thấu xương hoặc sương giá. Thời tiết ảnh hưởng không nhỏ tới lũ ngựa. Khi trời khô ráo, vài chiếc chăn dày dặn là đủ để giữ ấm cho chúng tôi, nhưng khi mưa tầm tã, chăn sẽ sớm ướt đẫm và trở nên vô dụng. Vài người đánh xe có tấm vải chống thấm để trùm cho ngựa, rất tiện lợi, nhưng có những người nghèo tới nỗi không có gì để che chắn cho cả người lẫn ngựa, nên năm đó đã phải trải qua một mùa đông khốn khổ. Trong khi đám ngựa chúng tôi chỉ cần kéo xe nửa ngày rồi sẽ được về với khu chuồng khô ráo và nghỉ ngơi, họ vẫn phải ngồi trên xe, đôi khi một, hai giờ đêm còn chưa được về vì phải đợi đón khách tan tiệc.

Đường phố trơn trượt vì băng tuyết là điều tồi tệ nhất với lũ ngựa chúng tôi. Kéo xe suốt bốn cây số trên một con đường tốt sẽ không mất sức bằng chạy một cây số trên những con đường này, khi bước chân còn chẳng vững, thần kinh và cơ bắp đều căng ra để giữ thăng bằng, chưa kể nỗi sợ ngã thường trực mới là điều rút cạn sức chúng tôi nhanh hơn tất thảy. Nếu đường khó đi quá thì người ta sẽ đóng thêm mấu sắc vào móng ngựa, nhưng việc đó lúc đầu chỉ khiến chúng tôi lo lắng.

Vào những ngày thời tiết cực xấu, đám đánh xe thường tụ tập rất đông ở quán rượu ngay cạnh bãi, để xe lại nhờ người khác trong; nhưng vì thế họ hay để mất khách, mà như Jerry nói, không thể vào quán mà không mất tiền. Chẳng bao giờ anh vào quán Mặt Trời Mọc, chỉ thi thoảng mua cà phê ở một tiệm gần đó hoặc của một ông lão thường xách cà phê nóng và bánh đến chỗ chúng tôi đậu xe bán. Anh bảo, rượu bia chỉ làm con người ta sau đó lạnh thêm, còn quần áo khô, thức ăn ngon, sự lạc quan và một người vợ chu đáo ở nhà mới là công thức tuyệt vời để sưởi ấm người đánh xe. Những khi Jerry không về nhà được, Polly luôn chuẩn bị sẵn đồ ăn cho chồng. Đôi khi anh còn thấy Dolly bé nhỏ nấp ở góc đường nhìn trộm, để xem cha có ở bãi xe không. Chỉ cần thấy anh, cô bé sẽ ba chân bốn cẳng chạy về nhà, lát sau đã quay lại, bưng theo một cốc xúp nóng hoặc xách giỏ đựng chiếc bánh pút-đinh Polly mới làm. Con phố gần như lúc nào cũng chật kín ngựa và xe, nhưng Dolly bé nhỏ luôn qua đường rất bình an. Cô bé dũng cảm này luôn lấy làm vinh dự khi được bưng “món khai vị của cha”, như Jerry vẫn gọi. Cánh đánh xe ở đây ai nấy đều yêu quý Dolly. Nếu Jerry bận, luôn có người sẵn sàng dẫn cô bé sang đường.

Một ngày giá lạnh, lộng gió, Dolly lại mang cho cha một bát thức ăn nóng và ngoan ngoãn đứng cạnh đợi cha ăn. Anh chỉ vừa mới bắt đầu ăn thì có một quý ông tay cầm ô, chân rảo bước đến chỗ chúng tôi. Jerry ngả mũ chào, đưa bát cho Dolly và đang định bỏ tấm khăn trùm cho tôi, thì quý ông đó vội chạy lại kêu lên: “Không, anh bạn, anh cứ ăn nốt xúp đi. Tôi vội thì vội thật, nhưng vẫn có thể đợi anh ăn xong và dẫn con gái sang đường an toàn.” Nói xong, ông lên xe ngồi đợi sẵn. Jerry vui vẻ cảm ơn, rồi quay lại nói với Dolly:

“Đó, Dolly, thế mới là một quý ông đích thực. Ông ấy chịu bớt chút thời gian và nghĩ cho người đánh xe nghèo cùng một cô bé con.”

Jerry ăn nốt bát xúp, dẫn con sang đường, rồi mới nhận lệnh đánh xe tới Clapham Rise. Quý ông đó còn quay lại đi xe chúng tôi vài lần nữa. Tôi đoán ông rất thích chó và ngựa, vì lần nào chúng tôi đưa ông về tới nhà, cũng có hai, ba chú chó ùa ra đón chủ. Thỉnh thoảng ông còn lại gần vỗ về tôi, giọng nói thật điềm tĩnh, dễ chịu: “Con ngựa này có được một người chủ tốt, cũng xứng đáng lắm.” Số người chịu để ý đến ngựa kéo xe chắc chỉ đếm trên đầu ngón tay. Ngoài người đàn ông này, tôi chỉ mới được vài cô gái và một, hai quý ông khác vỗ về, nói mấy lời âu yếm. Còn lại, chắc trong một trăm thì cũng có đến chín mươi chín người liên tưởng đến cảnh tượng vỗ về đầu máy xe lửa.

Quý ông này không còn trẻ, vai hơi khom như thể luôn nhăm nhe lao về phía trước. Môi mỏng và mím chặt, dù nụ cười của ông rất dễ mến. Đôi mắt ông tinh tường, hàm và cử động của đầu có nét gì đó khiến người ta tin rằng ông là người luôn theo đuổi mọi việc tới cùng. Giọng nói của ông hiền hoà và dễ chịu; bất cứ con ngựa nào cũng sẽ tin tưởng giọng nói ấy - nó cũng quyết đoán như dáng vẻ của ông.

Một hôm, ông lên xe chúng tôi cùng với một người nữa. Họ dừng lại ở một tiệm trên Phố R. Khi bạn mình vào trong, ông đứng ngoài cửa đợi. Cách chúng tôi một quãng ngắn phía bên kia đường, trước cửa hàng rượu có một cỗ xe do hai con ngựa rất đẹp kéo đang đứng chờ, mà không thấy người đánh xe đâu. Chẳng rõ chúng đã đợi bao lâu, nhưng dường như chúng nghĩ là đã đủ, nên bắt đầu cất bước. Nhưng chưa được mấy bước, người đánh xe đã chạy ra giữ chúng lại. Anh ta có vẻ rất giận dữ vì chúng dám tự tiện di chuyển, liền rút roi và dây cương quất liên hồi, đánh cả vào đầu chúng. Vị khách của chúng tôi nhìn thấy liền bước vội sang đường, cất giọng kiên quyết.

“Dừng tay lại ngay, kẻo tôi gọi người bắt anh vì tội bỏ mặc và hành hung ngựa.”

Gã đánh xe, rõ ràng đã ngà ngà say, quay lại chửi bới tục tĩu, nhưng cũng ngừng tay không đánh lũ ngựa nữa, mà cầm lấy dây cương rồi trèo lên xe. Trong lúc ấy, ông bạn của chúng tôi lẳng lặng rút một cuốn sổ từ trong túi ra, nhìn tên và địa chỉ trên chiếc xe rồi ghi chép gì đó.

“Ông muốn làm gì hả?” Gã đánh xe càu nhàu, rồi vung roi thúc lũ ngựa chạy. Đáp lại, quý ông đây chỉ gật đầu và mỉm cười nghiêm nghị.

Bạn ông đã đứng bên xe đợi sẵn, thấy ông quay lại thì bật cười. “Wright, tôi cứ tưởng anh đã đủ bận rồi, không có thời gian mà lo cho ngựa và tôi tớ của người khác nữa chứ.”

Ông bạn của chúng tôi thoáng đứng yên, rồi hơi ngửa đầu ra sau và hỏi: “Anh có biết lí do thế giới này lại xấu xa đến thế không?”

“Không.”

“Vậy để tôi nói cho anh biết. Đó là vì ai nấy đều chỉ nghĩ cho việc của riêng mình, không chịu đứng lên bênh vực những người bị áp bức, hay đem những kẻ phạm tội ra ánh sáng. Chưa bao giờ tôi chứng kiến một hành động độc ác thế này mà lại không can thiệp, và rất nhiều người chủ đã cảm ơn tôi vì cho họ biết cánh đánh xe đã đối đãi với ngựa của họ thế nào.”

“Thưa ông, giá mà trên đời có thêm nhiều người như ông,” Jerry nói, “thành phố này rất cần những người như thế.”

Chuyện trò đến đó, chúng tôi lại lên đường. Lúc xuống xe, ông bạn của chúng tôi còn nói: “Quan điểm của tôi là thế này, nếu chúng ta chứng kiến những việc sai trái hoặc ác độc mình có khả năng ngăn chặn mà lại không làm gì, chính là tự biến mình thành tòng phạm.”

39. Sam Xác Xơ

Thực lòng mà nói, phận ngựa kéo xe khách được như tôi là vô cùng sung sướng: Có chủ nhân cũng là người đánh xe, được đối đãi tử tế và không phải làm việc quá sức. Giả sử Jerry có không được tốt như bây giờ thì tôi cũng vẫn là may mắn lắm. Có những ông chủ lớn có rất nhiều ngựa và xe để cho cánh đánh xe thuê với giá cắt cổ. Vì lũ ngựa không phải của những người đánh xe này, nên họ chỉ nghĩ cách sao cho kiếm được nhiều tiền nhất, trước hết là để trả tiền ông chủ, sau mới đến nuôi sống mình. Vì chuyện này mà nhiều con ngựa đã phải chịu cực khổ biết bao. Dĩ nhiên, tôi không hiểu được nhiều, nhưng mọi người ở bãi xe vẫn thường nói về chuyện đó, cả Thủ Lĩnh - một người nhân hậu và rất yêu quý lũ ngựa - cũng đôi lần lên tiếng nếu thấy có con ngựa nào ở bến kiệt sức hoặc bị ngược đãi.

Vào ngày nọ, một anh đánh xe rõ tiều tuỵ, đáng thương, mà mọi người vẫn gọi là “Sam Xác Xơ” đánh xe vào bãi, con ngựa của anh nom chẳng còn sức sống. Thủ Lĩnh thấy vậy mới nói: “Anh và ngựa của mình ra đồn cảnh sát thì hợp hơn là đứng ở đây đấy.”

Anh ấy quăng tấm chăn đã rách rưới đắp cho ngựa, rồi quay hẳn lại nhìn Thủ Lĩnh, giọng nói đã gần như tuyệt vọng.

“Nếu muốn lôi cảnh sát vào việc này, thì người bị phạt phải là đám chủ ra giá cắt cổ hoặc những hành khách trả quá ít tiền. Về mùa này, rất nhiều người trong chúng tôi phải trả mười tám si-linh một ngày để được thuê xe và hai con ngựa, muốn bù lại được số tiền đó trước khi kiếm được một xu cho riêng mình thì phải nai lưng ra mà làm việc. Tính ra mỗi con ngựa phải kiếm được chín si-linh rồi mới bắt đầu có tiền bỏ túi. Ông biết mà, nếu lũ ngựa không chịu chạy thì chúng tôi phải nhịn đói, tôi và các con đã nếm trải cảnh đó rồi. Trong sáu đứa con của tôi mới chỉ có một đứa kiếm ra tiền, tôi túc trực ở bãi xe này mười bốn, mười sáu tiếng mỗi ngày và đã mười, mười hai tuần nay không được nghỉ Chủ nhật. Skinner luôn cố gắng để chúng tôi không bỏ việc ngày nào, ông thử nói xem, tôi mà không chăm chỉ thì còn ai nữa? Tôi muốn có một cái áo khoác ấm và cả áo mưa, nhưng phải nuôi từng ấy miệng ăn thì sao dám mơ chứ? Tuần trước, tôi đã phải gán chiếc đồng hồ của mình để trả nợ Skinner, chắc chắn chẳng bao giờ chuộc lại được.”

Vài người đánh xe đứng xung quanh cũng gật đầu, khẳng định lại lời anh. Sam nói tiếp:

“Mọi người có xe và ngựa riêng hoặc chủ tốt, thì còn xoay xở được và làm điều đúng đắn. Tôi thì không. Trong bán kính sáu cây số, sau cây số đầu tiên, chúng ta không thể lấy quá bốn xu. Mới sáng nay, tôi phải chạy chín cây số và chỉ dám thu ba si-linh. Suốt đường về chẳng kiếm được khách nào, vậy là con ngựa phải chạy mười tám cây số và tôi được ba si-linh. Sau đó, tôi chở một vị khách khác đi bốn cây rưỡi, người này mang theo rất nhiều túi và hộp lớn. Nếu họ buộc ngoài xe thì cứ mỗi hộp hoặc túi sẽ phải trả hai xu; nhưng ông biết rồi đấy, người ta đâu có chịu thế. Ghế trước có bao nhiêu chỗ là họ ra sức chất đồ vào, chỉ còn đúng ba hộp nặng thì đặt trên nóc xe. Ba hộp ấy thu được sáu xu, tiền xe là mười tám xu nữa; chiều về thì kiếm được một si-linh. Giờ con ngựa đã chạy hai mươi bảy cây số, còn tôi thu được sáu si-linh; vậy là con ngựa đó vẫn còn phải kiếm ba si-linh nữa và con ngựa buổi chiều là chín si-linh, sau đó có thêm đồng nào thì mới là của tôi được. Dĩ nhiên, cũng có những ngày không tệ đến thế, nhưng ít lắm. Khuyên bảo người khác đừng bắt ngựa làm việc quá sức, theo tôi, là một việc quá ngớ ngẩn. Vì khi con ngựa đã mệt lử, chỉ có cây roi mới buộc nó bước tiếp được. Nói cho cùng, ông cũng phải ưu tiên vợ con hơn lũ ngựa chứ; chăm sóc lũ ngựa là việc của đám chủ, nào phải của chúng tôi. Tôi cũng đâu có vô cớ hành hạ ngựa của mình, tất cả mọi người đều biết rõ. Thật bất công, tôi chẳng có lấy một ngày nghỉ ngơi, một giờ yên tĩnh với vợ con. Mới bốn mươi lăm tuổi mà tôi đã cảm thấy yếu sức như người cao tuổi. Lại còn cái đám quý tộc giàu có suốt ngày nghi ngờ chúng ta lừa họ hoặc tính đắt. Họ cứ đứng ôm khư khư cái ví trong tay, đếm từng xu một, mắt thì liếc nhìn chúng ta như thể lũ móc túi. Giá mà bắt được họ ngồi đánh xe mười sáu tiếng một ngày để kiếm sống, sau khi trả mười tám si-linh thuê xe và ngựa, bất kể thời tiết ra sao, chắc chắn họ sẽ bỏ thói chi li tính toán từng đồng hay nhồi nhét hết hành lí vào trong xe. Tất nhiên, cũng có những người thưởng thêm rất hào phóng, nếu không thì chúng tôi đã chết đói cả; nhưng ông đâu thể chỉ trông chờ vào điều đó được.”

Những người đứng xung quanh đều hưởng ứng, một trong số họ còn nói thêm: “Khó khăn cứ chồng chất, nên nếu một người thi thoảng có làm điều sai trái cũng chẳng có gì lạ, có quá chén cũng đâu thể trách mắng anh ta?”

Từ đầu đến cuối Jerry không nói một lời nào, nhưng tôi chưa từng thấy khuôn mặt anh buồn bã tới vậy. Thủ Lĩnh nãy giờ đứng yên, hai tay đút túi; bây giờ mới rút khăn tay từ mũ ra lau trán.

“Tôi chịu thua rồi, Sam ạ,” ông nói, “vì những điều anh nói đều đúng cả, tôi sẽ không đem chuyện cảnh sát ra dọa anh nữa. Cũng tại ánh mắt của con ngựa khiến tôi không cầm lòng được. Thật tội nghiệp cho cả anh và nó, tôi cũng không biết ai sẽ là người đứng ra khắc phục tình cảnh này; nhưng dù thế nào anh cũng nên xin lỗi con ngựa tội nghiệp vì đã vắt kiệt sức nó như vậy. Đôi khi chúng ta chỉ có thể cho chúng mấy lời ân cần, ôi lũ vật đáng thương, và rồi sẽ phải kinh ngạc trước những điều chúng hiểu.”

Vài hôm sau, có một người mới đánh xe của Sam vào bãi.

“Này!” Một người gọi. “Sam Xác Xơ đâu rồi?”

“Anh ấy ốm liệt giường rồi, mới đổ bệnh tối qua ngay lúc ở trong sân và gần như phải bò về nhà. Sáng nay vợ anh ấy sai cậu con trai đến báo là cha đang sốt cao, không đi nổi, nên tôi tới thế chỗ.”

Sáng hôm sau anh chàng đó lại đến.

“Sam thế nào rồi?” Thủ Lĩnh hỏi thăm.

“Anh ấy đi rồi.”

“Sao, đi rồi ư? Ý anh không phải là anh ấy mất rồi đấy chứ?”

“Cũng vừa mới thôi, anh ấy mất bốn giờ sáng nay. Cả ngày hôm qua anh ấy mê sảng, toàn nhắc tới Skinner và chuyện không được nghỉ Chủ nhật. ‘Tôi chưa từng được nghỉ Chủ nhật’ là những lời cuối cùng của anh ấy đấy.”

Tất cả mọi người đều im lặng lúc lâu, và rồi Thủ Lĩnh lên tiếng: “Các bạn, chắc chắn đây là lời cảnh tỉnh cho chúng ta.”

40. Ginger tội nghiệp

Một hôm, trong lúc tôi cùng rất nhiều xe khác đứng đợi khách ngoài một công viên đang chơi nhạc du dương, một chiếc xe ngựa cũ kĩ, tồi tàn đến đỗ bên cạnh xe tôi. Con ngựa này đã già và tiều tuỵ, bộ lông màu hạt dẻ xác xơ vì chẳng được chăm sóc, thân hình gầy gò chỉ có da bọc xương, đầu gối cong lại và chân trước bước đi run rẩy. Lúc ấy tôi đang mải ăn cỏ thì có cơn gió thổi qua, cuốn một nhúm cỏ về phía ấy, con ngựa tội nghiệp vươn cái cổ dài gầy guộc ra đớp lấy, rồi quay đầu ngó nghiêng tìm thêm. Cái nhìn thất vọng trong đôi mắt mờ đục ấy khiến tôi không thể không chú ý đến, và rồi, trong lúc đang cố lục lọi trí nhớ xem mình đã từng gặp con ngựa ấy ở đâu, cô nhìn tôi chằm chằm và lên tiếng: “Hắc Tuấn Mã, anh đấy ư?”

Ra là Ginger! Cô ấy thay đổi nhiều quá! Cái cổ cong cong xinh xắn, bóng láng nay thẳng đơ, gầy gò và rũ xuống; mấy cái chân thẳng tắp, sạch sẽ và cổ chân mảnh dẻ đã sưng phồng; các khớp chân biến dạng vì làm việc cực nhọc; khuôn mặt trước đây đầy sức sống và hăng hái là thế, bây giờ chỉ còn vẻ chịu đựng, đau khổ; nhìn hai bên sườn phập phồng và nghe tiếng họ không ngớt, tôi cũng đoán được hệ hô hấp của cô ấy đã yếu tới nhường nào.

Jerry và người đánh xe của Ginger đứng cách chúng tôi một quãng ngắn, nên tôi lén bước lại gần cô ấy để cả hai được trò chuyện riêng một lúc. Câu chuyện của cô ấy làm lòng tôi thắt lại.

Sau mười hai tháng nghỉ ngơi ở điền trang Earlshall, người ta cho là giờ Ginger đã có thể làm việc lại và đem bán cô ấy cho một quý ông. Mọi chuyện ổn thỏa được ít lâu, nhưng sau một chuyến phi nước đại dài hơn thường lệ, căn bệnh cũ của cô lại tái phát. Sau một đợt nghỉ ngơi và chữa trị, họ lại bán cô đi. Cứ như vậy cô đổi chủ mấy lần, giá cũng cứ mỗi lần một giảm.

“Thế rồi cuối cùng, tôi về tay một người có ít xe và ngựa cho thuê. Nhìn anh sống tốt thế này tôi mừng lắm, còn cuộc đời tôi thì chẳng thể nào diễn tả được. Khi phát hiện ra chứng bệnh của tôi, người ta nói tôi không đáng với số tiền họ bỏ ra, nên tôi phải kéo những chiếc xe cũ kĩ, còn họ tranh thủ vắt kiệt sức tôi. Và họ đang làm đúng như thế đấy: Đánh đập và bắt tôi kéo xe, không hề nghĩ đến nỗi đau đớn tôi phải chịu đựng. Họ nói đã trả tiền cho tôi thì phải bắt tôi làm việc bù lại số tiền ấy. Cái người hiện đang thuê tôi đây mỗi ngày đều phải trả không ít tiền cho ông chủ, nên anh ta cũng phải kiếm tiền bù lại thôi. Tôi phải kéo xe ròng rã cả tuần, chẳng bao giờ có một ngày Chủ nhật nghỉ ngơi.”

Tôi ngạc nhiên: “Trước đây cô vẫn thường phản kháng khi bị ngược đãi kia mà?”

“À! Tôi cũng thử phản kháng một lần rồi, nhưng vô ích. Con người vốn là giống loài mạnh nhất trên đời, nếu chẳng may gặp phải kẻ độc ác và vô cảm nữa, thì chúng ta chẳng thể làm gì được, ngoài việc chịu đựng từ ngày này sang ngày khác, cho tới lúc kết thúc thì thôi. Tôi chỉ ước tất cả sớm kết thúc, tôi chỉ ước được chết đi cho rồi. Tôi đã thấy xác lũ ngựa rồi, tôi biết chắc chúng không còn phải chịu đựng đau đớn nữa. Điều tôi mong mỏi là được chết trong khi kéo xe, chứ không phải dưới tay những tên giết thịt ngựa.”

Tôi buồn quá, chỉ biết cọ cọ mũi với cô, mà chẳng nói được lời nào an ủi. Có lẽ gặp lại tôi cô rất mừng, vì cô còn bảo: “Cuộc đời này chỉ có anh là bạn của tôi.”

Vừa dứt lời thì người đánh xe của cô quay lại, anh ta giật mạnh dây cương, kéo cô ra khỏi hàng rồi đánh xe đi, để lại tôi vô cùng rầu rĩ.

Lại một thời gian ngắn nữa qua đi, cho tới một hôm có chiếc xe chở xác ngựa đi qua bãi xe của chúng tôi. Đầu con ngựa thò ra từ đuôi xe, cái lưỡi nhuốm máu chầm chậm thõng xuống, đôi mắt trũng sâu. Cảnh tượng quá đỗi khủng khiếp, đến bây giờ tôi vẫn chẳng dám tả lại. Đó là một con ngựa màu hạt dẻ có cái cổ dài, mảnh khảnh và một sọc trắng trên trán. Tôi tin rằng đó là Ginger, hay chí ít cũng thầm mong là vậy, vì nếu thế, cô sẽ chẳng còn phải chịu đau đớn nữa. Ôi! Giá như loài người đủ nhân từ để kết liễu chúng tôi bằng một phát đạn, cho chúng tôi khỏi phải nếm trải cảnh bất hạnh ấy.

41. Ông chủ hàng thịt

Tôi đã chứng kiến rất nhiều nỗi khổ của lũ ngựa ở London, đa phần trong số đó sẽ chẳng xảy ra nếu con người biết suy nghĩ phải trái một chút. Loài ngựa chúng tôi sẵn sàng làm việc vất vả nếu được đối đãi đàng hoàng, và chắc chắn nhiều con ngựa của những người đánh xe nghèo vẫn còn sống sung sướng hơn tôi khi kéo xe cho Nữ bá tước W., dù được ăn ngon và đeo yên cương khảm bạc.

Nhìn cách người ta đối xử với đám ngựa lùn mà tôi thường xót xa: Toàn thân chúng căng ra dưới sức nặng của những kiện hàng hoặc lảo đảo vì những đòn ác nghiệt của một gã độc ác, hèn hạ. Có lần, tôi bắt gặp một con ngựa lùn lông xám, bờm dày và cái đầu xinh xắn, trông giống Vui Vẻ đến nỗi nếu lúc đó không đeo yên cương, chắc tôi đã hí lên gọi. Nó đang gắng sức kéo một chiếc xe nặng trĩu, trong lúc gã đánh xe vạm vỡ, thô bạo liên tục vụt vào thân dưới của nó và giật mạnh dây cương không thương tiếc. Có lẽ nào là Vui Vẻ không? Con ngựa ấy giống Vui Vẻ như tạc; có điều ông Blomefield đã hứa sẽ không bao giờ bán anh đi, tôi nghĩ là ông sẽ giữ lời. Nhưng biết đâu anh bạn nhỏ này cũng là một con ngựa tốt chẳng kém gì Vui Vẻ, và cũng từng có một căn nhà hạnh phúc khi còn trẻ.

Tôi thường để ý thấy lũ ngựa của hàng thịt luôn phải chạy rất nhanh, dù tôi không rõ vì sao, mãi cho đến ngày chúng tôi phải đứng đợi khách ở St. John’s Wood. Ngay cạnh nơi chúng tôi đứng có một cửa hàng thịt, đúng lúc ấy, xe của cửa hàng lao tới như tên bắn. Người con ngựa nóng phừng phừng và mệt lử, đầu rũ xuống, hai bên sườn phập phồng và bốn cái chân run rẩy cho thấy người ta đã bắt nó chạy nhanh tới chừng nào. Cậu nhóc đánh xe vừa nhảy xuống, đang định lấy giỏ thì ông chủ từ trong cửa hàng bước ra, vẻ mặt cáu kỉnh. Sau khi nhìn con ngựa, ông tức giận quay lại nói với cậu ta.

“Tao đã nhắc mày bao nhiêu lần là không được đánh xe như thế? Cũng tại mày mà con ngựa trước bị chứng khó thở và không kéo xe được nữa, rồi mày sẽ hại nốt con ngựa này thôi. Mày mà không phải con trai tao thì tao đã đuổi việc mày ngay rồi. Thật bẽ mặt khi nhìn thấy con ngựa quay về cửa hàng trong tình trạng như thế. Cái kiểu đánh xe ấy của mày có thể bị cảnh sát bắt lại, mà nếu bị bắt thì đừng có mong tao bảo lãnh cho, vì tao đã nhắc đến rã họng rồi. Mày phải tự lo cho mình thôi.”

Nghe cha mắng, cậu ta chỉ đứng yên, mặt mày sưng sỉa và chai lì, nhưng ngay khi ông vừa dứt lời, cậu giận dữ hét lên. Chuyện này đâu phải tại cậu ta và cậu quyết không nhận lỗi, ai sai gì thì cậu ta làm nấy thôi.

“Lúc nào cha cũng giục: ‘Mau lên, nhanh cái chân lên!’ Rồi lúc đến nhà khách, người thì muốn có một cái chân cừu để nấu bữa tối sớm và chỉ cho con mười lăm phút để giao thịt; lại có lão đầu bếp quên đặt thịt bò, đòi con phải quay về mà lấy gấp, không thì bà chủ sẽ quở mắng; một bà quản gia khác thì bảo họ có khách đột xuất, bắt con đem sườn đến ngay; còn cái bà ở số 4, khu Crescent nữa chứ, cứ phải đợi tới lúc con giao thịt bữa trưa thì mới chịu đặt đồ cho bữa tối. Thế nên lúc nào cũng phải vắt chân lên cổ mà chạy. Nếu cái đám quý tộc giàu có ấy chịu nghĩ xem mình muốn ăn hay đặt thịt gì từ hôm trước, thì con đâu phải bực bội thế này!”

“Tao cũng chỉ ước thế,” người cha lại nói, “tao sẽ đỡ nhọc biết bao nhiêu, lại còn phục vụ khách tốt hơn nếu được biết trước. Nhưng thôi! Nói thế cũng có ích gì? Ai mà thèm nghĩ cho một người bán thịt và ngựa của anh ta chứ! Thôi, dắt ngựa vào chăm sóc cho đàng hoàng, nhớ là hôm nay không được bắt nó kéo xe nữa. Nếu có khách gọi thì mày phải tự xách giỏ đi giao.” Rồi ông vào nhà, cậu con cũng dắt con ngựa đi.

Nhưng không phải cậu con trai nào cũng ác độc như thế. Tôi đã gặp được vài cậu yêu quý con ngựa hoặc lừa của mình chẳng khác gì chó cưng, và những con vật nhỏ nhắn ấy luôn sẵn lòng vui vẻ làm việc, như tôi vẫn kéo xe cho Jerry. Đôi khi công việc có vất vả, nhưng đôi tay và giọng nói thân thương của một người bạn giúp chúng tôi vơi đi nỗi cực nhọc.

Có một cậu thiếu niên thường đem rau và khoai tây đến khu phố của chúng tôi bán. Cậu có một con ngựa lùn đã già, tuy không được đẹp lắm, nhưng chắc chắn là con ngựa nhỏ vui vẻ và hăng hái nhất tôi từng gặp, cứ nhìn chủ và ngựa bọn họ thương yêu nhau thật ấm lòng. Con ngựa lẽo đẽo theo chủ không rời nửa bước, và khi cậu chủ vừa lên xe, nó liền cất bước chạy nước kiệu, chẳng cần roi vọt hay ra lệnh. Vó ngựa khua lọc cọc trên đường, hồ hởi như được kéo xe cho nữ hoàng. Jerry cũng rất quý cậu thiếu niên ấy và gọi cậu là “Hoàng Tử Charlie”, vì anh bảo nhất định một ngày cậu sẽ trở thành vua của cánh đánh xe.

Cũng có một ông lão khác thường đánh chiếc xe chở than nhỏ đến khu phố của chúng tôi. Ông đội cái mũ của người bốc than, khuôn mặt khắc khổ và đen nhẻm. Ông và con ngựa già cùng lê bước khó nhọc dọc con phố, như hai người đồng hành thân thiết luôn hiểu ý nhau. Con ngựa luôn biết tự dừng lại trước nhà khách, một tai nó cong xuống, hướng về phía ông chủ. Ông lão mới đi đến đầu đường, tiếng rao đã vang cả con phố. Tôi không rõ ông rao gì, nhưng lũ trẻ đều gọi ông là “Ông Hai Mào”^[Có thể là tiếng rao:”Than nào!” (Chú thích của người dịch - ND)], vì tiếng rao của ông nghe từa tựa như thế. Polly luôn chào hỏi niềm nở và mua than của ông lão ấy, còn Jerry thì rất vui khi nghĩ đến chuyện một con ngựa già sống trong cảnh nghèo khổ như vậy vẫn có thể hạnh phúc.

42. Cuộc bầu cử

Một buổi chiều, vừa thấy chúng tôi về đến sân, Polly đã chạy ra. “Jerry! Hôm nay ông B. tới hỏi xem anh định bầu cho ai, và muốn thuê anh đánh xe trong kì bầu cử. Ông ấy sẽ quay lại nghe câu trả lời của anh sau.”

“Polly, em cứ bảo ông ấy là anh bận rồi. Anh không thích họ dán đầy mấy tờ quảng cáo lên xe anh, chưa kể, bắt Jack và Đại Úy chạy khắp các quán rượu để lôi kéo cái đám ngà ngà say đi bầu. Đó chính là xúc phạm lũ ngựa. Không, anh không làm đâu.”

“Em đoán anh sẽ bầu cho ông ấy nhỉ? Ông ấy nói mình đại diện cho quan điểm chính trị của anh.”

“Cũng đúng phần nào, nhưng anh sẽ không bầu cho ông ta. Polly, em biết ông ta làm nghề gì chứ?”

“Em biết.”

“Một người làm giàu bằng nghề đó, xét về vài phương diện, cũng chưa chắc đã là người xấu, nhưng ông ta lại phớt lờ nhu cầu của dân lao động. Lương tâm không cho phép anh bầu ông ta lên làm nhà lập pháp. Anh dám chắc họ sẽ giận dữ, nhưng mỗi người đều phải làm những việc mình cho là tốt nhất cho đất nước thôi.”

Buổi sáng trước ngày bầu cử, Jerry đang chuẩn bị buộc tôi vào càng xe, thì Dolly vừa đi vào sân vừa khóc lóc nức nở, bộ váy xanh và tạp dề trắng lấm lem bùn đất.

“Dolly, sao thế con?”

“Đám con trai hư hỏng đó ném đất vào người con và gọi con là con...”

“Chúng nó gọi Dolly là con ăn mày ‘xanh’ cha ạ.” Harry chạy vào sân, giận dữ nói. “Nhưng con đã trừng trị chúng rồi. Chúng nó sẽ không bao giờ dám xúc phạm em con nữa. Con đã cho chúng một trận đòn nhớ đời; mấy thằng đảng cam vô học, hèn nhát, đểu giả.”

Jerry thơm con gái rồi bảo: “Vào nhà với mẹ đi, con yêu, nhắn với mẹ là cha bảo hôm nay cứ để con ở nhà giúp mẹ.”

Rồi anh quay lại nghiêm mặt nhìn Harry.

“Con trai, cha mong con sẽ luôn che chở cho em gái và trừng trị thích đáng bất cứ kẻ nào xúc phạm em con - đó là chuyện nên làm. Nhưng con hãy nhớ lấy, ở nhà mình, cha không cho phép dùng những từ ngữ phân biệt đảng phái. Dù là đảng xanh hay cam, thậm chí là trắng, tím hay bất kì màu nào khác, cha sẽ không để người nhà mình bị cuốn vào tranh cãi đó. Vì màu sắc đảng phái mà ngay cả phụ nữ và trẻ em cũng sẵn sàng cãi nhau, nhưng không được một phần mười trong số họ hiểu rõ những chuyện này.”

“Cha ơi, con tưởng màu xanh đại diện cho Đảng Tự do.”

“Con ơi, tự do không đến từ màu cờ sắc áo, màu sắc chỉ đại diện cho đảng phái thôi. Cái thứ tự do mà chúng đem lại chỉ là tự do chè chén bằng tiền của người khác, tự do đến điểm bầu cử bằng một chiếc xe cũ kĩ, bẩn thỉu, tự do nhục mạ bất cứ ai không chung màu sắc và tự do hò hét đến khản giọng những điều mà con chẳng hiểu rõ - đấy là tự do của con đó!”

“Ôi, cha ơi, cha cứ đùa.”

“Không, Harry, cha nghiêm túc đấy, cha thấy xấu hổ khi chứng kiến những kẻ lẽ ra phải đủ khôn ngoan lại cứ tiếp tục làm vậy. Bầu cử là chuyện hệ trọng, chí ít phải vậy, mỗi người cần phải bỏ phiếu theo lương tâm của mình và để những người xung quanh cũng làm như thế.”

43. Giúp người hoạn nạn

Cuối cùng cũng tới ngày bầu cử, Jerry và tôi tất bật chạy xe cả ngày không hết khách. Đầu tiên là một quý ông mập mạp, xách theo túi vải đến ga Bishopsgate, rồi một nhóm người gọi chúng tôi chở tới Công viên Regent. Tiếp theo là đến một con phố nhỏ đưa một bà lão rụt rè, lo lắng tới ngân hàng và đứng đợi chở bà về. Bà lão vừa xuống xe thì một quý ông mặt đỏ bừng, ôm theo một xấp giấy, thở không ra hơi chạy tới, Jerry còn chưa kịp xuống xe, ông ấy đã mở cửa, leo lên và kêu lớn: “Đồn cảnh sát Phố Bow, mau lên!” - thế là chúng tôi lại lên đường. Chạy thêm một, hai chuyến nữa rồi Jerry và tôi quay về, cả bãi xe chẳng có một ai. Jerry đeo túi thức ăn lên cho tôi và nói: “Vào những ngày thế này, bất cứ lúc nào rảnh phải tranh thủ ăn ngay. Thôi ăn mau lên, anh bạn Jack ạ.”

Hôm ấy tôi được một bữa yến mạch nghiền trộn ít cám ngon lành. Vốn dĩ đây đã là món ngon, nhưng hôm đó còn cảm thấy thêm sảng khoái nữa. Jerry thật chu đáo và tốt bụng, có con ngựa nào lại không gắng hết sức vì một người chủ như thế chứ? Rồi anh lấy ra món bánh nướng nhân thịt Polly đã chuẩn bị và đứng ăn ngay cạnh tôi. Đường phố tấp nập người, những chiếc xe dán đầy màu sắc của đảng phái các ứng viên lao qua đám đông, chẳng màng tới sự an toàn của người khác. Hôm đó chúng tôi đã chứng kiến hai người bị xe đâm, trong đó có một phụ nữ. Lũ ngựa hôm ấy rõ tội nghiệp! Nhưng những người đi bầu ngồi trong xe nào có nghĩ đến chuyện đó; nhiều người trong số họ đã có chút hơi men, họ thò đầu ra từ cửa xe reo hò ầm ĩ khi thấy đảng của mình đi qua. Đó là lần đầu tiên tôi được chứng kiến một cuộc bầu cử, nhưng tôi chẳng có nhu cầu tham gia thêm cuộc bầu cử nào nữa, dù nghe nói bây giờ mọi chuyện đã khá hơn.

Jerry và tôi vừa ăn được mấy miếng thì thấy một người phụ nữ trẻ nghèo khổ bế đứa con nhỏ mũm mĩm đi qua trên phố. Cô nhìn ngang ngó dọc, vẻ mặt bối rối vô cùng, rồi vội bước lại gần Jerry hỏi đường đến bệnh viện St. Thomas, và xem còn bao xa nữa. Cô kể mình mới ở dưới quê đi nhờ xe hàng lên sáng nay. Cô không biết có bầu cử và chẳng quen biết ai ở đất London này. Bác sĩ dưới quê mách cô đưa con trai lên bệnh viện ở đây. Tiếng khóc của thằng bé cứ rên rỉ, yếu ớt.

“Tội nghiệp con tôi! Thằng bé đang đau lắm đấy. Con tôi bốn tuổi rồi mà chẳng đi lại được; nhưng bác sĩ nói nếu tôi đưa được thằng bé tới bệnh viện, có khi tình trạng nó sẽ khá hơn. Xin anh hãy cho tôi biết bệnh viện còn bao xa nữa và phải đi hướng nào?”

“Này, cô ơi, đường đông thế này cô không đi bộ được tới đó đâu! Bệnh viện cách đây những năm cây số, mà thằng bé thì nặng thế này.”

“Vâng, may mà cháu bé cũng có da có thịt. Nhưng tạ ơn Chúa, tôi khoẻ lắm, nếu biết đường nhất định tôi sẽ đến đó được thôi. Xin anh hãy chỉ giùm.”

“Không được đâu,” Jerry nói, “không khéo xe lại đâm vào cô rồi cán lên thằng bé mất. Thôi nghe này, cô lên xe đi, tôi sẽ chở hai mẹ con an toàn tới bệnh viện. Cô không thấy trời sắp mưa sao?”

“Không, thưa anh. Cảm ơn anh, nhưng không được đâu, tôi chỉ đem theo vừa đủ tiền để quay về. Xin anh chỉ đường giúp.”

“Cô nghe này. Ở nhà tôi cũng có vợ con, tôi biết cảm giác của một người cha chứ. Cô mau lên xe đi, tôi sẽ chở cô đi miễn phí. Chứ để mặc một người phụ nữ và đứa con ốm yếu mạo hiểm như vậy thì tôi chẳng còn mặt mũi nào.”

“Cầu Chúa phù hộ cho anh!” Người phụ nữ thốt lên và bật khóc.

“Nào, nào, phấn chấn lên, cô ơi, tôi sẽ chở cô đến đó ngay. Lại đây, để tôi đỡ cô lên xe.”

Đúng lúc Jerry quay lại mở cửa, hai người đàn ông với khuyết áo và mũ mang màu sắc của đảng phái, chạy lại gọi lớn: “Xe!”

“Có khách rồi,” Jerry kêu to đáp lại, nhưng một trong hai người đã đẩy người phụ nữ ra, nhanh chân leo lên xe, theo sau là người còn lại. Mặt Jerry đanh lại như một viên cảnh sát: “Các anh, xe này có khách rồi, chính là quý cô kia.”

“Quý cô cơ đấy!” Một người đáp. “Ồ! Cô ta có thể đợi. Việc của chúng tôi hệ trọng hơn, mà chúng tôi lên xe trước thì phải được đi, chúng tôi sẽ ngồi yên ở đây.”

Jerry nở một nụ cười khôi hài và đóng cửa lại. “Được thôi, các anh cứ ngồi bao lâu tùy thích. Tôi có thể đợi trong lúc các anh nghỉ ngơi.” Rồi anh quay lưng bước đến chỗ người phụ nữ trẻ đang đứng gần tôi. “Họ sẽ sớm bỏ đi thôi,” anh cười thích thú, “khỏi lo, cô ạ.”

Và đúng là họ sớm bỏ đi thật. Ngay khi nhận ra trò tinh quái của Jerry, họ xuống xe, miệng không ngừng chửi rủa, đọc to số xe anh và dọa sẽ báo cảnh sát. Sau chút rắc rối nhỏ này, chúng tôi mau chóng lên đường tới bệnh viện, cố chạy qua những con phố nhỏ để tránh tắc đường. Jerry rung chuông rồi đỡ người phụ nữ xuống xe.

“Trăm ngàn lần đội ơn anh,” cô nói, “một mình tôi chắc không bao giờ tới đây được.”

“Cô đừng khách sáo, hi vọng sức khoẻ của cháu sớm khá hơn.”

Anh còn nhìn cô ấy đi vào và nói khẽ một mình: “Khi ngươi làm việc đó cho những người khốn khó nhất^[“Khi ngươi làm việc đó cho những người anh em khốn khó nhất của ta, cũng như ngươi đã làm cho ta!” - Trích Kinh Thánh. (ND)].” Rồi anh vỗ về cổ tôi - việc anh vẫn luôn làm khi có điều khiến anh vui lòng.

Trời lúc này bắt đầu mưa xối xả. Đúng lúc chúng tôi đang định rời bệnh viện thì cánh cửa lại bật mở, một người khênh cáng bước ra gọi: “Xe!” Chúng tôi dừng lại, một quý bà bước xuống bậc thềm. Có vẻ Jerry nhận ra bà ấy ngay, bà vén mạng che mặt lên mừng rỡ: “Barker! Jeremiah Barker, anh đó ư? Gặp được anh ở đây mừng quá! Anh đúng là người tôi muốn tìm, hôm nay kiếm một chiếc xe ở khu này của London thật chẳng dễ.”

“Thật hân hạnh được phục vụ bà. Tôi cũng rất vui vì tình cờ mình lại ở đây. Bà muốn đi đâu ạ?”

“Ga Paddington. Chắc chúng ta sẽ tới ga sớm thôi, nếu kịp anh hãy kể cho tôi nghe tình hình Polly và hai đứa trẻ nhé.”

Chúng tôi quả thực đã đến ga trước giờ tàu chạy, quý bà kia còn đứng dưới mái che nói chuyện với Jerry một lúc khá lâu. Qua câu chuyện, tôi được biết đây là bà chủ cũ của Polly, và sau một hồi hỏi thăm cô ấy kĩ càng, bà mới nói: “Mùa đông đánh xe có cực không? Tôi biết năm ngoái Polly khá lo cho anh.”

“Vâng, thưa bà, đúng vậy. Đợt đó tôi bị ho dai dẳng, tới tận khi trời đã ấm lên rồi mà vẫn chưa khỏi ngay. Bây giờ nếu tôi đi làm về muộn thì kiểu gì cô ấy cũng lo sốt vó. Bà cũng thấy đấy, công việc này chẳng kể giờ giấc, thời tiết, quả thực là thử thách sức người; nhưng tôi vẫn xoay xở ổn thoả. Nếu không được chăm sóc lũ ngựa thì tôi sẽ buồn lắm. Từ bé đến lớn tôi đã quen với việc chăm ngựa rồi, e là chẳng có công việc nào tôi làm tốt bằng nữa.”

“Barker, mạo hiểm sức khỏe của mình cho công việc này thì thật đáng tiếc, không chỉ vì bản thân anh đâu, mà còn vì Polly và lũ trẻ nữa. Có rất nhiều nơi cần đến những người đánh xe và chăm ngựa giỏi, nếu có ngày anh thấy cần phải bỏ nghề vất vả này, cứ báo tôi biết.”

Rồi sau khi gửi lời chào thân mến đến Polly, bà đặt vào tay anh thứ gì đó và dặn: “Tôi gửi cho mỗi đứa nhỏ năm si-linh, Polly sẽ biết phải dùng vào việc gì.”

Jerry cảm ơn bà rồi vui vẻ đánh xe rời ga. Cuối cùng chúng tôi cũng về tới nhà, và chí ít thì tôi đã mệt.

44. Đại Uý già và kẻ nối nghiệp

Đại Úy và tôi rất thân thiết, có ông ngựa già đáng kính này bầu bạn thật vui. Tôi chưa từng nghĩ sẽ có ngày ông ấy phải rời khỏi căn nhà này và làm một công việc nặng nhọc khác, nhưng rồi cũng đến lượt ông ấy, và tôi xin kể lại đầu đuôi câu chuyện như đã được nghe, chứ tôi không hề tận mắt chứng kiến.

Hôm ấy, ông và Jerry đã chở xong một toán khách tới ga tàu lớn phía bên kia cầu London và đang quay về. Đâu đó trên đoạn đường từ cầu đến đài tưởng niệm, Jerry trông thấy chiếc xe hàng trống không của người nấu rượu do hai con ngựa to khỏe kéo. Người đánh xe vụt lũ ngựa tới tấp bằng cây roi lớn, chiếc xe rất nhẹ nên chúng bất thần điên cuồng tăng tốc. Ông ta không còn điều khiển nổi lũ ngựa, mà giữa lúc ấy, đường phố rất đông người.

Một cô gái bị chiếc xe đâm trúng và cán lên người, chiếc xe ngay sau đó đâm thẳng vào xe của chúng tôi. Cả hai bánh xe văng ra, cỗ xe lật nhào. Đại Úy bị kéo lê đi, càng xe gãy vụn, một chiếc đâm vào sườn ông. Jerry cũng bị hất xuống, nhưng người chỉ thâm tím; không ai biết bằng cách nào mà anh thoát chết, chính anh cũng luôn nói đó là một phép màu. Lúc Đại Úy đứng dậy được, cả thân người đã bầm dập và đầy vết rách. Jerry chầm chậm dắt ông ấy về nhà, cảnh tượng máu thấm đẫm bộ lông trắng muốt, nhỏ xuống từ bên sườn và vai ông mới thật đau lòng làm sao. Người ta đã chứng minh được người đánh xe kia khi ấy đã say, ông ta sau đó phải nộp tiền phạt, còn người nấu rượu thì phải bồi thường tổn thất cho chủ tôi. Nhưng chẳng có ai bồi thường cho Đại Úy tội nghiệp cả.

Bác sĩ cùng Jerry đã làm hết sức mình để giúp Đại Úy bớt đau đớn và được thoải mái. Cỗ xe phải đem đi sửa chữa, nên suốt mấy ngày tôi không đi kéo xe, và Jerry cũng chẳng kiếm được đồng nào. Sau tai nạn, ngay khi thấy chúng tôi ra bãi, Thủ Lĩnh đã đến hỏi thăm tình hình Đại Úy.

“Nó sẽ không bao giờ bình phục hoàn toàn được,” Jerry nói, “chí ít là nó sẽ không thể làm công việc này nữa, sáng nay bác sĩ đã nói vậy. Có thể nó vẫn kéo được xe chở hàng và làm mấy công việc kiểu đó. Tôi buồn quá. Kéo xe hàng kia đấy! Ở London này, tôi đã chứng kiến những con ngựa đến nông nỗi nào thì mới phải làm công việc đó. Tôi chỉ ước người ta tống hết những kẻ nghiện rượu vào nhà thương điên, thay vì để họ lao vào những người tỉnh táo trên đường. Nếu xương họ bị gãy, xe họ bị vỡ nát, ngựa họ bị què, thì say xỉn là việc của họ, chúng ta cũng sẽ không can thiệp, nhưng bị hại luôn là người vô tội. Sau đó họ còn dám nói tới chuyện bồi thường nữa chứ! Sao có thể bồi thường hết được: Bao nhiêu thứ rắc rối, phiền toái, mất thời gian, chưa kể đến chuyện mất một con ngựa tốt từ lâu đã thân thiết như bạn bè. Nói đến chuyện bồi thường thật vô nghĩa! Nếu hỏi tôi muốn thấy con quỷ nào bị ném xuống vực thẳm thì nhất định là con quỷ nát rượu này.”

“Này, Jerry, cứ như anh đang mắng tôi vậy. Tôi không phải người tốt như anh, thật xấu hổ. Tôi cũng muốn được như anh lắm chứ.”

“Thế sao ông không cai đi, Thủ Lĩnh? Ông là người tốt, sao lại đi làm nô lệ cho thứ ấy?”

“Vì tôi quá ngu ngốc, Jerry ạ. Cũng có lần tôi đã thử nhịn rượu hai ngày, tôi tưởng mình sắp chết đến nơi. Sao anh lại cai được rượu thế?”

“Cũng phải khổ sở đến hàng tuần. Ông biết đấy, trước đó tôi chưa từng say xỉn, nhưng rồi một ngày tôi nhận ra mình không còn làm chủ được bản thân nữa, và thật khó để cưỡng lại khi cơn thèm rượu đến. Tôi hiểu rằng một trong hai chúng tôi phải đầu hàng: Con quỷ nát rượu hoặc Jerry Barker, và tôi tự nhủ người chịu thua sẽ không phải là Jerry Barker, xin Chúa giúp đỡ. Đó là cả một cuộc đấu tranh, và tôi muốn tranh thủ mọi sự trợ giúp, vì tôi không hề biết thói quen này đáng sợ tới mức nào cho tới khi bắt đầu tập bỏ nó. Polly đã chịu khó chuẩn bị đồ ăn ngon cho tôi, khi nào thèm rượu, tôi sẽ uống cà phê hoặc nhai kẹo bạc hà, hay đọc sách, việc đó giúp ích lắm. Đôi lúc tôi phải tự nhắc đi nhắc lại: ‘Bỏ rượu hoặc đánh mất linh hồn! Bỏ rượu hoặc bóp nát trái tim Polly!’ Nhưng nhờ ơn Chúa và người vợ thương mến, tôi không còn bị trói buộc với con quỷ đó nữa, đã mười năm nay tôi chưa động đến một giọt rượu nào và cũng không hề thấy thèm.”

“Tôi cũng muốn thử bỏ rượu lắm,” ông Grant nói, “vì thật đáng thương nếu không thể làm chủ bản thân mình.”

“Vậy thì làm đi, Thủ Lĩnh, ông sẽ không bao giờ hối hận đâu. Chứng kiến ông không có rượu vẫn sống tốt sẽ giúp ích cho vài anh bạn tội nghiệp trong đội đánh xe của ta đấy. Tôi biết cũng có hai, ba người muốn tránh xa quán rượu đó nếu có thể.”

Vài ngày đầu, Đại Úy dường như đã có tiến triển tốt, nhưng ông ấy đã già lắm rồi, làm được công việc kéo xe này lâu tới thế chẳng qua cũng nhờ thể chất phi thường và được Jerry chăm sóc. Sức khoẻ ông bây giờ xuống dốc rất nhanh. Bác sĩ nói ông có thể chữa trị cho Đại Úy để cố bán được vài bảng, nhưng Jerry đã thẳng thừng từ chối, anh bảo: Bán đi người hầu cận già trung thành, đẩy ông vào công việc cực nhọc và cảnh khốn khổ chỉ vì vài bảng thì tiền bạc của anh cũng sẽ mục nát hết. Anh nghĩ điều nhân từ nhất anh có thể làm cho người bạn tuyệt vời này là cho ông một phát đạn vào đầu, để ông không phải chịu khổ nữa; vì anh không biết tìm ở đâu một người chủ tốt bụng, chăm lo ông đến cuối đời.

Vậy là đã có quyết định cuối cùng. Hôm sau, Harry đưa tôi đến xưởng rèn đóng móng mới. Khi tôi trở về, Đại Úy đã không còn ở đó nữa. Tôi và cả gia đình đều buồn khôn xiết.

Jerry giờ đây phải tìm mua một con ngựa mới. Anh sớm được người quen là phụ việc trong chuồng ngựa của một quý tộc mách cho một con ngựa non rất quý, vì đột nhiên lồng lên bỏ chạy, đâm vào chiếc xe khác, hất ngã ông chủ mà giờ cũng bị thương và mang tiếng xấu, không còn thích hợp với chuồng ngựa của một quý ông nữa. Người đánh xe được lệnh phải bán nó đi ngay.

“Tôi rất thích một con ngựa hăng hái, miễn nó không dữ và miệng chưa mất cảm giác với hàm thiếc.”

“Nó không có một tật xấu nào, miệng thì rất nhạy cảm, và tôi lại nghĩ đó chính là nguyên nhân của tai nạn ấy. Chẳng là nó mới được xén bớt lông, mà thời tiết thì xấu, nên lâu rồi nó không được tập luyện đầy đủ, hễ được ra ngoài là nó cao hứng lắm. Thủ lĩnh của chúng tôi (ý tôi là người đánh xe) lại buộc yên cương chặt và chắc chắn hết mức, rồi nào đai ghì đầu, nào dây cương giữ tư thế, nào dây cắm thật sắc, đã thế dây cương còn buộc vào đầu cuối cùng của hàm thiếc. Tôi tin rằng với cái miệng nhạy cảm và tính tình dễ kích động, điều đó khiến con ngựa nổi điên.”

“Có thể lắm. Tôi sẽ tới xem ngựa,” Jerry nói.

Và như thế, Nóng Nảy - tên của chú ngựa này - đã về nhà chúng tôi. Đó là một chú ngựa nâu tuyền rất đẹp, toàn thân không có một sợi lông trắng nào, cao ngang Đại Úy, cái đầu cân đối và chỉ mới năm tuổi. Tôi thân thiện chào cậu ấy như một người bạn tốt, nhưng không hỏi han nhiều. Đêm đầu tiên cậu chàng động đậy liên tục. Thay vì nằm nghỉ, cậu ấy không ngừng giật dây lên xuống qua cái móc, gõ loạn xạ vào tấm gỗ đóng máng ăn làm tôi không ngủ nổi. Ấy thế mà sang hôm sau, sau năm, sáu tiếng kéo xe, cậu trở về chuồng rất yên lặng và biết điều. Jerry vỗ về và trò chuyện với cậu luôn miệng, chẳng mấy chốc họ đã hiểu nhau. Jerry nói chỉ cần cho Nóng Nảy cái hàm thiếc dễ chịu và làm việc một thời gian là cậu sẽ hiền lành, dễ bảo. Đúng là hoạ của người này lại là phúc của người khác: Trong khi quý ông kia mất con ngựa cưng trị giá cả trăm ghi-ni^[Đồng xu được sử dụng ở Anh từ 1663 đến 1814, nặng khoảng 7 gram vàng.], thì người đánh xe lại kiếm được một con ngựa cừ khôi đương độ sung sức.

Nóng Nảy cho rằng việc kéo xe chở khách quá thấp kém so với công việc trước đây của cậu và ghét cay ghét đắng việc phải xếp vào hàng. Thế nhưng đến cuối tuần, cậu lại tâm sự rằng miệng thoải mái và đầu được tự do đã bù lại được chuyện đó, mà nói cho cùng, công việc này không nhục nhã bằng việc bị buộc chặt cả đầu lẫn đuôi vào yên cương. Quả thật, cậu không gặp thêm trở ngại gì, sớm quen việc và được Jerry rất mực quý mến.

45. Năm mới của Jerry

Với nhiều người, Giáng sinh và Năm mới là những dịp lễ đầy niềm vui, nhưng với đám đánh xe và ngựa chúng tôi, đây lại chẳng phải dịp lễ hội gì, dù có thể kiếm được rất khá. Tiệc tùng và vũ hội liên miên, những chốn vui chơi đua nhau mở cửa, chúng tôi phải làm việc vất vả tới khuya. Có những khi người đánh xe và ngựa phải đợi hàng giờ liền dưới mưa hay sương giá, run lên trong cái lạnh, lúc những con người vui vẻ bên trong đang thả hồn khiêu vũ theo tiếng nhạc. Chẳng biết liệu những quý cô xinh đẹp có bao giờ nghĩ tới người đánh xe đã mệt lử đang ngồi đợi và con ngựa vẫn nhẫn nại đứng đó cho tới khi chân tê cứng vì lạnh không?

Bấy giờ, việc kéo xe buổi tối gần như đều giao cho tôi, phần vì tôi đã quen đứng chờ, phần vì Jerry sợ Nóng Nảy dễ bị cảm lạnh hơn. Suốt tuần Giáng sinh, gần như hôm nào chúng tôi cũng bận rộn tới khuya, Jerry bắt đầu họ dữ dội. Nhưng dù chúng tôi về muộn tới đâu, Polly vẫn thức đợi và xách đèn ra đón chồng, vẻ mặt lo âu và phiền muộn.

Tối giao thừa năm ấy, chúng tôi phải đưa hai quý ông tới một căn nhà ở quảng trường khu West End. Họ xuống xe lúc chín giờ tối và dặn chúng tôi mười một giờ quay lại đón, “nhưng,” một người nói, “vì đây là tiệc chơi bài, nên có thể anh sẽ phải đợi vài phút, dù thế cũng đừng đến muộn nhé.”

Tính Jerry không bao giờ trễ hẹn, đồng hồ vừa điểm mười một giờ, chúng tôi đã có mặt trước cửa nhà. Cứ mười lăm phút, đồng hồ lại đánh một hồi chuông, đã ba lần chuông rung như vậy, rồi mười hai tiếng chuông dõng dạc vang lên, nhưng cánh cửa kia vẫn chưa mở.

Thời tiết biến đổi rõ rệt trong ngày. Ban sáng, từng đợt gió mạnh đem theo những cơn mưa nặng hạt, còn giờ, mưa tuyết trắng trời đang trút xuống. Trời lạnh cóng mà lại không có chỗ trú nào. Jerry xuống xe, kéo chiếc khăn lên che kín cổ tôi thêm một chút; rồi anh giậm chân, chạy qua chạy lại một, hai vòng; anh còn đánh cả vào cánh tay mình cho ấm lên, nhưng việc đó lại khiến cơn ho ập đến. Jerry mở cửa xe và ngồi xuống mặt sàn, chân đặt trên vỉa hè, nên cũng tránh được chút gió và tuyết. Đồng hồ lại đổ thêm một hồi chuông nữa, đã mười hai giờ mười lăm phút, những vẫn chưa thấy ai. Đợi đến mười hai rưỡi, anh bấm chuông cửa và hỏi người hầu xem khách trong nhà còn cần đi xe không.

“Ồ, có chứ, chắc chắn là cần rồi. Anh đừng bỏ về đấy, tiệc sắp tan rồi.” Thế là Jerry lại ngồi chờ, nhưng giọng anh đã khản đặc, gần như không còn nghe ra tiếng.

Khi cánh cửa mở và hai quý ông kia bước ra cũng đã là một giờ mười lăm phút, họ chỉ lẳng lặng lên xe và thông báo điểm đến: Một nơi cách đó hơn ba cây số. Bốn chân tôi đã tê cóng vì lạnh, khiến tôi tưởng chừng không thể đi vững. Ngay cả lúc xuống xe, hai người họ cũng không hề nói một lời xin lỗi vì đã để chúng tôi đợi lâu, nhưng lại rất giận dữ khi nghe số tiền phải trả. Jerry chưa từng tính đắt cho ai và cũng không bao giờ lấy rẻ: Họ đương nhiên phải trả tiền cho hai tiếng mười lăm phút chờ đợi của chúng tôi. Có điều, với Jerry, kiếm được số tiền đó quá nhọc nhằn.

Sau một đêm vất vả, chúng tôi cũng về được đến nhà. Jerry gần như nói không lên lời, những cơn họ cứ đua nhau kéo đến. Polly không dám hỏi câu nào, chỉ mở cửa và giữ đèn cho chồng.

“Anh có cần em làm gì không?” Cô hỏi.

“Có. Em cho Jack ăn món gì đó nóng đi, rồi nấu cho anh ít cháo.”

Anh thì thầm bằng giọng đã khản đặc. Dù thở rất khó nhọc, anh vẫn không quên chải lông và xoa người cho tôi như thường lệ, còn lên vựa cỏ khô lấy thêm ít rơm cho tôi nằm. Polly cho tôi ăn cháo cám nóng, khiến tôi cảm thấy thật dễ chịu, sau đó họ mới ra ngoài, khoá cửa lại.

Sáng hôm sau, mãi muộn mới có người vào chuồng, mà lại là Harry. Cậu chải lông, lau người rồi cho chúng tôi ăn, quét dọn chuồng ngựa, sau đó trải lại rơm như thể hôm nay là Chủ nhật. Cậu làm việc lặng lẽ, không huýt sáo hay cất tiếng hát. Buổi chiều, cậu lại đem thức ăn và nước tới; lần này có Dolly đi theo, cô bé cứ khóc mãi. Qua cuộc trò chuyện của hai anh em, tôi biết được Jerry đang ốm nặng, bác sĩ cũng nói bệnh tình anh rất nguy kịch. Suốt hai ngày sau đó, không khí trong nhà đầy căng thẳng. Chúng tôi chỉ thấy mặt Harry, thi thoảng cả Dolly nữa. Tôi đoán con bé đi cùng anh trai cho đỡ buồn, vì Polly luôn túc trực bên giường Jerry và tất cả phải giữ yên tĩnh cho anh nghỉ ngơi.

Sang ngày thứ ba, Harry đang lúi húi trong chuồng ngựa thì có tiếng gõ cửa, Thủ Lĩnh Grant bước vào.

“Ông không lên nhà đâu, cháu ạ,” ông nói, “nhưng ông muốn biết tình hình cha cháu.”

“Cha cháu nguy kịch lắm rồi. Cha bị ‘viêm cuống phổi’, bác sĩ nghĩ đêm nay nhất định sẽ có chuyển biến, chưa biết là xấu đi hay tốt lên.”

“Thật tệ quá, tệ quá,” Grant vừa nói vừa lắc đầu. “Có hai người ông quen mới mất vì bệnh đó tuần trước. Họ ra đi nhanh lắm, nhưng còn sống thì vẫn còn hi vọng, nên cháu phải giữ vững tinh thần nhé.”

“Vâng,” Harry nhanh chóng tiếp lời, “bác sĩ nói khả năng qua khỏi của cha cháu cao hơn nhiều người, vì cha không uống rượu. Ông ấy bảo hôm qua cha cháu sốt cao tới nỗi nếu nghiện rượu thì đã chẳng trụ được rồi, nhưng cháu tin cha sẽ khoẻ lại. Ông có nghĩ thế không, ông Grant?”

Thủ Lĩnh lộ rõ vẻ bối rối.

“Nếu ở đời có luật cho người tốt vượt qua những chuyện này, ông tin chắc cha cháu sẽ qua khỏi thôi, cháu ạ. Ông chưa gặp được ai tốt hơn Jerry. Sớm mai ông lại ghé nhé.”

Y lời, sớm hôm sau, ông ấy xuất hiện.

“Sao rồi?” Ông hỏi.

“Bệnh tình cha cháu thuyên giảm rồi,” Harry đáp. “Mẹ hi vọng cha sẽ bình phục hẳn.”

“Tạ ơn Chúa! Cháu nhớ giữ ấm cho cha và giúp đầu óc cha luôn thoải mái. Còn giờ đến chuyện lũ ngựa: Này nhé, Jack sẽ khá lên nhiều nếu một, hai tuần tới được nghỉ ngơi trong chuồng ấm, cháu cũng có thể cho nó đi lại trên phố để nó được duỗi chân. Nhưng còn con ngựa non này, nếu không được làm việc, nó sẽ sớm cuồng chân và cháu sẽ không xoay xở nổi với nó; khi được ra ngoài nó sẽ gây tai nạn ngay.”

“Bây giờ đã thế rồi đấy ạ. Cháu đã cho nó ăn bớt ngũ cốc đi, nhưng nó vẫn hăng hái quá, cháu chẳng biết phải làm gì.”

“Đúng vậy. Giờ nghe này, cháu hãy bảo với mẹ là nếu mẹ đồng ý, hằng ngày ông sẽ tới đưa nó đi làm việc nửa ngày - cho tới khi cha mẹ cháu thu xếp được mọi chuyện thôi. Tiền kiếm được ông sẽ đưa cho mẹ cháu một nửa, chừng đó là đủ để mua thức ăn cho lũ ngựa. Ông biết cha cháu có tiền tiết kiệm gửi ở một hội uy tín, nhưng chừng đó không đủ cho lũ ngựa đâu, nuôi chúng tốn kém lắm. Trưa nay ông sẽ quay lại nghe câu trả lời nhé.” Rồi chẳng đợi Harry cảm ơn, ông ấy đã ra về.

Tôi đoán ông đã gặp Polly nói chuyện, vì trưa hôm ấy, ông cùng Harry vào chuồng, thắng cương cho Nóng Nảy rồi dắt cậu ra ngoài.

Trong hơn một tuần, ngày nào ông cũng tới đưa Nóng Nảy đi. Khi Harry cảm ơn hoặc nói gì đó ca ngợi lòng tốt của ông ấy, ông chỉ cười xoà và nói mình mới là người gặp may, vì lũ ngựa ở nhà cũng đang cần nghỉ ngơi ít lâu, nếu không có Nóng Nảy thì chúng đã phải tiếp tục làm việc.

Sức khoẻ của Jerry khá lên từng ngày, nhưng bác sĩ nói nếu muốn sống thọ thì anh phải bỏ nghề đánh xe chở khách ngay. Hai đứa trẻ luôn miệng bàn bạc về chuyện cha mẹ sẽ làm gì, và chúng có thể đỡ đần cha mẹ ra sao.

Một buổi chiều, Nóng Nảy trở về nhà, cả người ướt đẫm và bẩn thỉu.

“Khắp đường phố đều là băng tuyết tan,” Thủ Lĩnh nói, “lau khô người, chải lông, chải móng cho nó xong chắc cháu cũng thấm mệt.”

“Không sao ạ,” Harry đáp, “cháu sẽ làm cho xong mới về. Ông biết mà, cha đã dạy cháu rồi.”

“Giá mà cậu nhóc nào cũng được dạy dỗ như cháu.”

Trong lúc Harry lau sạch bùn trên người và chân Nóng Nảy, Dolly bước vào với vẻ mặt nghĩ ngợi.

“Ai sống ở Fairstowe thế anh Harry? Có thư gửi cho mẹ từ Fairstowe, mẹ có vẻ mừng lắm, còn đem thư chạy thẳng lên gác cho cha xem.”

“Em không biết ư? Đó chính là nơi bà Fowler - bà chủ cũ của mẹ - sống đấy, bà mà cha đã gặp hồi mùa hè năm ngoái, còn gửi cho anh em mình mỗi người năm si-linh đó.”

“A! Bà Fowler. Tất nhiên là em biết rõ bà ấy rồi. Không biết bà ấy gửi thư cho mẹ làm gì nhỉ?”

“Tuần trước mẹ viết thư cho bà ấy. Em biết đấy, bà ấy đã dặn cha là khi nào bỏ nghề đánh xe chở khách thì báo cho bà. Không rõ bà ấy nói gì, em chạy vào nhà xem đi, Dolly.”

Harry kì cọ người cho Nóng Nảy mạnh mẽ như một người coi chuồng đầy kinh nghiệm. Chỉ lát sau, Dolly đã nhảy nhót quay lại chuồng ngựa.

“Ôi! Anh Harry ơi, đúng là điều tuyệt nhất trần đời. Bà Fowler mời chúng ta đến sống gần bà ấy. Hiện giờ ở đấy có một căn nhà nhỏ bỏ trống sẽ rất vừa ý nhà ta, nhà có vườn, có chuồng gà và trồng nhiều cây táo, chẳng thiếu thứ gì! Sang xuân, người đánh xe của bà ấy sẽ đi xa, bà muốn cha vào làm thay cho ông ấy. Quanh đó cũng có rất nhiều gia đình khá giả, anh có thể xin phụ việc trong vườn hoặc chuồng ngựa, hay làm việc vặt trong nhà họ; còn có một ngôi trường tốt cho em nữa. Mẹ cứ hết khóc lại cười, còn cha thì vui lắm!”

“Đúng là chuyện vui hiếm có,” Harry nói, “thật đúng điều nhà ta cần lúc này. Cha mẹ sẽ thích công việc mới lắm đây, nhưng anh không muốn làm người hầu, mặc mấy bộ quần áo bó sát đầy những hàng khuy. Anh sẽ chăm ngựa hoặc làm vườn.”

Sau đó, quyết định mau chóng được đưa ra: Ngay khi sức khoẻ cho phép, Jerry sẽ cùng cả gia đình chuyển về vùng quê, xe và ngựa phải bán đi càng sớm càng tốt.

Đối với tôi mà nói, đây đúng là một tin đau lòng, bởi tuổi tôi không còn trẻ, sức khỏe hay thể trạng đều không có hi vọng cải thiện nữa. Từ ngày rời Birtwick, chưa có nơi nào cho tôi những tháng ngày hạnh phúc như căn nhà của Jerry thân yêu. Nhưng ba năm ròng rã kéo xe chở khách, dù sống trong điều kiện tốt nhất, cũng vẫn sẽ ảnh hưởng đến sức lực của ngựa. Tôi cảm nhận rõ ràng mình không còn được như xưa.

Ông Grant lập tức đề nghị mua Nóng Nảy, một người khác trong đội đánh xe sẵn lòng mua tôi; nhưng Jerry lại nói không muốn cho tôi đi kéo xe chở khách nữa, nên Thủ Lĩnh liền hứa sẽ tìm một nơi cho tôi được sống thoải mái.

Rồi cũng đến ngày phải chia xa. Jerry vẫn chưa được ra ngoài, tôi không còn được gặp lại anh sau đêm giao thừa đó. Polly và hai đứa trẻ đến từ biệt tôi. “Jack tội nghiệp! Jack yêu quý! Giá mà chúng tao có thể đưa mày đi cùng.” Cô đặt tay lên bờm tôi, ghé sát mặt vào cổ tôi và hôn tạm biệt. Dolly cũng hôn tôi trong nước mắt. Còn Harry không nói lời nào, chỉ vuốt ve tôi thật lâu, nhưng nỗi buồn thấm đẫm gương mặt cậu. Sau đó, tôi lên đường về căn nhà mới.

PHẦN IV

46. Jakes và vị phu nhân

Tôi được bán cho một người buôn ngũ cốc kiêm thợ bánh, cũng là chỗ quen biết với Jerry, anh cho rằng ở đây tôi sẽ được ăn ngon và không phải làm việc vất vả. Lúc đầu mọi chuyện cũng khá ổn thoả, nếu ông chủ tôi luôn có mặt ở nhà, chắc tôi sẽ không bị bắt làm việc quá sức, nhưng ở đây có một lão đốc công lúc nào cũng giục giã và sai bảo mọi người, biết bao lần xe tôi đã chở đầy hàng, hắn vẫn ra lệnh chất thêm lên nữa. Người đánh xe của tôi - tên Jakes - thường phàn nàn thế là quá sức tôi, nhưng hắn đều gạt phắt đi. “Chẳng việc gì phải đi hai chuyến khi chỉ cần một chuyến là xong việc, mà chính nó cũng muốn giúp đẩy nhanh công việc thôi.”

Jakes, cũng như những người đánh xe hàng khác, luôn kéo cao dây cương giữ tư thế, khiến tôi chẳng thể thoải mái kéo xe. Sau khi ở nơi này được ba, bốn tháng, công việc đã khiến sức lực tôi sa sút rất nhiều.

Một ngày nọ, tôi phải chở nặng hơn thường lệ, đã vậy, đường đi còn băng qua một đoạn dốc đứng. Dù đã dồn hết sức lực, tôi vẫn không thể bước tiếp và liên tục phải dừng lại. Gã đánh xe vì thế mà khó chịu, đánh tôi tới tấp. “Đi mau, đồ lười biếng, không thì mày sẽ biết tay tao.”

Tôi lại bắt đầu kéo chiếc xe nặng nề đi, khó khăn lắm mới tiến được vài mét, đòn roi lại giáng xuống và tôi lại nhọc nhằn tiến lên. Cây roi lớn ấy không chỉ để lại cho tôi nỗi đau thể xác cùng cực, mà còn cả nỗi đau tinh thần. Cảm giác đau lòng vì bị trừng phạt và ngược đãi, ngay khi bản thân đang cố gắng hết sức, khiến cõi lòng tôi chua chát. Khi trận đòn ác nghiệt thứ ba trút xuống, một vị phu nhân từ đâu vội vàng bước tới chỗ gã đánh xe, cất giọng nói chân thành, êm ái.

“Ôi! Xin anh đừng đánh con ngựa nữa. Chắc chắn nó đã gắng hết sức rồi, chỉ tại đường dốc quá thôi. Tôi tin là như vậy.”

“Nếu gắng hết sức mà vẫn chưa kéo được chiếc xe này thì nó phải gắng hơn nữa. Tôi chỉ biết vậy thôi, thưa bà,” Jakes đáp.

“Nhưng anh không thấy chiếc xe này rất nặng sao?”

“Phải, quá nặng là đằng khác,” gã đáp, “nhưng nào phải tại tôi. Đúng lúc chúng tôi định lên đường thì lão đốc công tới và sai người chất thêm một tạ rưỡi nữa để tiện công, tôi chỉ biết chấp nhận và dốc sức làm việc thôi.”

Thấy hắn lại chuẩn bị vung roi, vị phu nhân kia liền nói: “Xin anh hãy dừng lại. Nếu anh cho phép, có lẽ tôi sẽ giúp được anh.”

Jakes cười phá lên.

“Anh ạ, anh không hề cho nó một cơ hội công bằng. Nó đâu thể dùng hết sức khi đầu bị kéo ra sau thế kia. Nếu anh chịu bỏ cái dây cương giữ tư thế đó đi, tôi tin chắc nó sẽ làm tốt hơn, anh cứ thử mà xem.” Cách nói chuyện của bà thật thuyết phục. “Nếu anh chịu làm vậy thì tôi mừng lắm.”

“Chà, chà,” Jakes lại bật cười, “tất nhiên là được rồi, phải luôn chiều lòng các quý bà chứ. Bà muốn tôi nới lỏng tới đâu?”

“Tháo hẳn ra, cho nó được tự do cử động đầu.”

Dây cương được tháo bỏ, tôi gục hẳn đầu xuống đầu gối một lát. Thật thoải mái làm sao! Sau đó tôi lắc lắc đầu lên xuống vài lần để cái cổ bớt cứng đờ, nhức mỏi.

“Tội nghiệp anh bạn! Đó đúng là điều mày muốn rồi.” Bàn tay bà nhẹ nhàng vỗ về, vuốt ve tôi. “Bây giờ nếu anh chịu nói năng ân cần và khích lệ, tôi tin chắc nó sẽ làm tốt hơn.”

Jakes liền nắm lấy dây cương. “Đi thôi, Đen.” Tôi cúi đầu xuống, dồn hết lực vào vòng cổ; chiếc xe tiến lên chậm rãi nhưng đều đặn nhờ toàn bộ sức lực của tôi. Đến đỉnh dốc rồi, tôi mới dừng lại lấy hơi.

Vị phu nhân nãy giờ đi bộ men theo con đường mòn, bây giờ mới rẽ ra đường lớn. Bà ấy vuốt ve và vỗ về cổ tôi, đã lâu lắm rồi không có ai vỗ về tôi như thế.

“Anh thấy đó, nó rất hăng hái làm việc khi anh chịu cho nó cơ hội. Chắc chắn nó là một con ngựa thuần tính, và thể trạng đã từng khoẻ mạnh hơn bây giờ nhiều. Anh không định đeo cái dây cương đó lại cho nó đấy chứ?” Bà nói ngay khi nhìn thấy gã định móc nó lại vị trí cũ.

“Thưa bà, không thể phủ nhận là con ngựa này kéo xe lên dốc được cũng nhờ đầu được tự do cử động. Tôi sẽ nhớ lấy điều đó, xin cảm ơn bà, nhưng nếu bỏ ra thì cánh đánh xe sẽ chê cười tôi mất. Bây giờ ai cũng làm vậy để hợp thời, thưa bà.”

“Làm gương tốt cho người khác noi theo chẳng phải tốt hơn là bắt chước thói xấu của mọi người ư? Hiện nay rất nhiều quý ông cũng không còn dùng tới dây cương giữ tư thế nữa. Ngựa kéo xe của chúng tôi mười lăm năm nay cũng không phải đeo thứ đó rồi, so ra thì chúng làm việc đỡ bị mất sức hơn hẳn. Thêm nữa,” bà nghiêm nghị nói tiếp, “ta không có quyền giày vò tinh thần những tạo vật của Chúa, nếu không có lí do thật sự chính đáng. Ta gọi chúng là loài vật đáng thương không biết nói và đúng vậy, chúng không thể nói lên cảm nhận của mình, nhưng không vì thế mà nỗi đau của chúng ít hơn. Thôi không dám giữ chân anh nữa, cảm ơn anh vì đã thử làm theo cách của tôi, chắc chắn anh sẽ nhận ra làm vậy tốt hơn dùng tới đòn roi nhiều. Chúc anh một ngày tốt lành.” Khe khẽ vỗ lên cổ tôi lần nữa, bà nhẹ nhàng bước qua con đường mòn và khuất dạng.

“Đó là một quý bà thực sự, không thể nào nhầm lẫn được,” Jakes nói một mình. “Bà ấy nói chuyện lịch thiệp, coi mình chẳng khác nào một quý ông, dù sao thì lần sau khi lên dốc mình sẽ lại làm theo cách của bà ấy.” Công bằng mà nói, anh ta đã nới lỏng mấy nấc dây cương, và kể từ đó, mỗi lần lên dốc, anh ta đều thả cho đầu tôi được tự do cử động, nhưng những chuyến xe nặng trĩu vẫn không dừng lại. Thức ăn ngon và nghỉ ngơi đầy đủ có thể giúp ngựa giữ sức nếu chỉ phải làm việc vất vả, nhưng nếu khi ngựa phải làm việc quá sức thì cũng vô ích. Cơ thể tôi vì thế mà suy nhược nhanh chóng, tới độ họ đã mua ngay một con ngựa trẻ hơn thế chỗ tôi. Nỗi khổ của tôi trong thời gian này còn tới từ một nguyên do khác, tiện đây cũng nên nhắc tới luôn. Tuy từng nghe những con ngựa khác nhắc tới, nhưng trước đây bản thân tôi chưa hề phải trải qua cơn ác mộng này: Một khu chuồng thiếu ánh sáng - chỉ có đúng một khung cửa sổ nhỏ xíu ở cuối chuồng, khiến cho những ô chuồng gần như chìm trong bóng tối.

Chuyện này không chỉ đem đến cảm giác phiền muộn thường trực, mà còn làm thị lực tôi suy giảm rất nhiều. Mỗi khi được dẫn ra ngoài, ánh sáng chói chang đột nhiên ùa tới luôn khiến mắt tôi đau nhức. Đã mấy lần tôi vấp chân vào ngưỡng cửa và gần như không thể nhìn thấy đường đi.

Tôi tin rằng nếu cứ tiếp tục ở lại nơi đó thật lâu, đôi mắt tôi sẽ chẳng còn nhìn được bao nhiêu, và khi ấy mới chính là bất hạnh, bởi tôi đã từng nghe người ta bảo nhau rằng: Cưỡi một con ngựa mù còn an toàn hơn cưỡi một con ngựa loà, vì chúng thường rất nhút nhát. May mắn thay, tôi đã kịp rời khỏi đó trước khi phải mang theo bất cứ tổn thương thị lực vĩnh viễn nào, lần này người mua tôi là một ông chủ xe lớn.

47. Những ngày khốn khổ

Cả đời tôi sẽ không quên nổi người chủ mới này. Ông ta có đôi mắt đen, cái mũi khoằm, miệng đầy răng chẳng khác nào một con chó bun, giọng khàn khàn như tiếng bánh xe nghiến trên sỏi. Tên ông ta là Nicholas Skinner, tôi tin rằng đây chính là ông chủ năm xưa của Sam Xác Xơ tội nghiệp.

Người ta vẫn bảo nhau: Trăm nghe không bằng một thấy. Còn tôi thì lại cho rằng: Mắt thấy tai nghe không bằng tự mình trải nghiệm, bởi lẽ, dù trước đây đã tận mắt thấy, tôi cũng chưa bao giờ hiểu được trọn vẹn nỗi khổ của đời ngựa kéo xe chở khách, cho đến lúc vào tay người chủ này.

Skinner có trong tay những chiếc xe tồi tàn và một đội đánh xe toàn những kẻ tồi tệ. Ông ta đối xử hà khắc với cánh đánh xe và họ lại đổ hết lên đầu lũ ngựa. Ở nơi này, chúng tôi không được nghỉ Chủ nhật, lúc đó còn là giữa mùa hè nóng nực.

Đôi khi vào sáng Chủ nhật, sẽ có một toán mấy gã ăn chơi tới thuê xe cả ngày. Bốn người ngồi trong xe, một người ngồi cạnh người đánh xe và tôi phải kéo xe suốt mười lăm, hai mươi lăm cây số đưa tất cả bọn họ ra vùng quê, rồi lại quay về. Không một ai chịu bước xuống xe để leo bộ lên đồi, bất kể đồi có dốc hay trời có nóng tới đâu, trừ những lúc người đánh xe sợ tôi không đi nổi. Có những ngày tôi sốt cao và mệt rã rời, không còn sức động tới thức ăn. Khi ấy tôi thèm biết mấy món cháo cám với muối ngon lành Jerry thường cho chúng tôi ăn vào những tối thứ Bảy nóng bức, giúp chúng tôi mát người và thoải mái. Tôi nhớ cả những cuối tuần được nghỉ trọn vẹn hai đêm một ngày, để đến sáng thứ Hai chúng tôi lại căng tràn sức sống như những chú ngựa non. Ở nơi đây chẳng có ngày nghỉ nào, ngay cả người đánh xe của tôi cũng hà khắc chẳng kém gì ông chủ. Cây roi tàn bạo của anh ta gắn một thứ gì đó rất sắc ở đầu, đôi khi nó làm tôi bật máu, anh ta thậm chí còn đánh cả vào bụng và đầu tôi. Những hành động sỉ nhục thế này khiến cho tinh thần tôi hoàn toàn suy sụp, nhưng ngay cả trong hoàn cảnh đó, tôi vẫn luôn gắng sức và không bao giờ chùn chân; vì như cô bạn Ginger tội nghiệp đã nói: Con người là giống loài mạnh mẽ nhất, kháng cự cũng vô ích thôi.

Giữa những ngày tháng tột cùng bất cạnh ấy, tôi chỉ ước được như Ginger: Chết ngay khi đang kéo xe và thoát khỏi cuộc đời khốn khổ này. Vào một ngày nọ, ao ước của tôi suýt thành sự thật.

Tôi có mặt ở bãi xe lúc tám giờ sáng, phải chạy liền mấy chuyến trước khi chở một vị khách ra bến tàu. Biết có chuyến tàu đông khách sắp vào ga, nên gã đánh xe cho tôi xếp vào sau những chiếc xe đã chờ sẵn bên ngoài, mong có khách để kiếm mấy đồng chiều về. Tàu hôm ấy đông lắm, khi những chiếc xe khác đã có khách cả thì cũng có người gọi đến xe chúng tôi. Toán khách ấy có bốn người: Một người đàn ông ồn ào, liên tục quát tháo, đi cùng một phụ nữ và hai cô cậu bé, hành lí họ đem theo rất nhiều. Người phụ nữ và cậu bé lên xe ngay, và trong lúc người đàn ông chỉ trỏ cho người đánh xe sắp xếp hành lí, cô bé lại gần ngắm nghía tôi.

“Cha ơi,” cô bé gọi, “chắc chắn con ngựa này không kéo được xe chở chúng ta và hành lí xa thế đâu, trông nó yếu ớt và mệt mỏi lắm rồi. Cha nhìn đó đi.”

“Ồ! Nó không sao đâu, cô ạ,” gã đánh xe nói, “nó còn đủ khoẻ mà.”

Người khuân vác đang kéo mấy hộp nặng, gợi ý với người đàn ông kia là có lẽ nên thuê thêm chiếc xe nữa vì nhiều hành lí quá.

“Ngựa của anh có kéo được hay không?” Người đàn ông kiêu căng hỏi.

“Ồ! Kéo được chứ, thưa ông. Này anh kia, cứ chất hộp lên đi, nó vẫn chở được thêm.” Anh ta còn xúm vào giúp kéo một cái hộp nặng tới nỗi tôi cảm nhận được nhíp xe cong xuống.

“Cha ơi, cha gọi thêm xe khác đi,” cô bé vẫn nói bằng giọng khẩn khoản. “Chúng ta làm vậy là sai trái, là độc ác.”

“Vớ vẩn, Grace, lên xe ngay, đừng có làm ầm lên nữa. Một người làm ăn bận rộn lấy đâu ra thời gian mà đi kiểm tra từng con ngựa trước khi thuê xe, việc của ai người nấy biết rõ. Con mau lên xe đi, đừng nói nữa!”

Người bạn dịu dàng của tôi đành vâng lời, rồi hết hộp này đến hộp khác được kéo lên, chất đầy trên nóc hoặc để cạnh người đánh xe. Sau một hồi, xong xuôi cả rồi, gã đánh xe lại giật dây cương như thường lệ và vung roi thúc tôi lên đường.

Tuy chiếc xe nặng trĩu và bản thân chưa được ăn uống, nghỉ ngơi gì từ sáng, tôi cũng cứ gắng hết sức mình, như từ xưa tới nay vẫn vậy, dẫu cho bị đối xử tàn nhẫn và bất công

Tôi gắng gượng đi được đến Đồi Ludgate, nhưng sức nặng của chiếc xe và cơ thể kiệt sức đã bắt đầu đánh bại tôi. Trong khi tôi khó khăn bước đi, gã đánh xe liên tục giật dây cương và vút roi thúc giục. Thế rồi trong một khoảnh khắc, không rõ bằng cách nào, tôi trượt chân và ngã, một bên thân đập hẳn xuống đất. Cú ngã mạnh đột ngột ấy khiến tôi tưởng chừng không thở nổi. Tôi nằm bất động, không còn sức mà cựa quậy, lòng thầm nghĩ vậy là mình sắp chết. Văng vẳng bên tai tôi những âm thanh hỗn loạn, vài giọng nói to giận dữ, tiếng dỡ hành lí xuống, nhưng tất cả như một giấc mơ. Hình như tôi nghe thấy cả giọng nói êm ái, thương xót ban nãy cất lên: “Ôi! Con ngựa tội nghiệp! Tất cả là lỗi của chúng ta.” Có người lại gần, nới lỏng chiếc dây quấn quanh cổ tôi và tháo hẳn mấy chiếc dây kéo đang thít chặt vòng cổ. Có tiếng ai đó nói: “Nó chết rồi, nó sẽ không bao giờ đứng dậy được nữa đâu. Sau đó là tiếng một viên cảnh sát ra lệnh,” nhưng tôi không hề mở mắt, chỉ có thể thi thoảng hít một hơi nặng nhọc. Người ta hất nước lạnh lên đầu và cho tôi uống rượu bổ, rồi lấy gì đó đắp lên thân tôi. Tôi chẳng biết mình đã nằm ở đó bao lâu, nhưng dần dần cũng tỉnh lại. Một người đàn ông với giọng nói hiền từ vỗ về động viên tôi đứng dậy. Sau khi uống thêm chút rượu ngọt, rồi thử một, hai lần, tôi cũng lảo đảo đứng dậy và được dắt về một khu chuồng gần đó. Họ dành cho tôi một ô chuồng sạch sẽ, mang đến ít cháo nóng, tôi lặng lẽ ăn hết với lòng biết ơn vô hạn.

Chập tối hôm đó, tôi đã đủ khoẻ để quay về chuồng của Skinner. Tôi nghĩ người ta cũng đã gắng hết sức để chăm sóc cho tôi. Sáng hôm sau, Skinner đưa bác sĩ tới khám. Ông ấy kiểm tra kĩ càng rồi mới nói.

“Chuyện này là do làm việc quá sức, không phải tại bệnh tật gì đâu. Cho nghỉ ngơi sáu tháng rồi nó sẽ lại kéo xe được, chứ bây giờ con ngựa này đã bị rút cạn sức lực, chỉ còn cái xác thôi.”

“Thế thì chỉ còn nước xẻ thịt cho chó ăn thôi,” Skinner đáp. “Tôi không có đồng cỏ nào để chăm sóc lũ ngựa ốm yếu, mà chưa chắc nó sẽ khoẻ lại. Thứ ngựa này không hợp với công việc làm ăn của tôi. Tôi chỉ giữ lại lũ ngựa, cho chúng kéo xe tới khi nào chúng còn chạy được, sau đó thì bán cho người giết thịt ngựa hay ai đó, cố kiếm lại được chút nào hay chút đó.”

“Nếu nó mắc bệnh thở gấp, thì ông cho người giết ngay nó cũng được, nhưng nó lại không hề có bệnh tật gì cả. Chừng chục ngày nữa phiên chợ bán ngựa sẽ mở. Nếu ông cho nó nghỉ ngơi và ăn uống đầy đủ, có khi sức khoẻ nó sẽ khá hơn, chắc chắn ông cũng sẽ kiếm được nhiều tiền hơn là bán bộ da nó.”

Mặc dù khá miễn cưỡng, nhưng Skinner cũng nghe theo lời khuyên này, sai người cho tôi ăn uống đầy đủ và chăm sóc tử tế. May mắn thay, người phụ việc trong chuồng không giống ông chủ, lại hết sức tận tâm với công việc. Mười ngày nghỉ ngơi liên tục, cùng nhiều yến mạch, cỏ khô, cháo cám nấu với hạt lanh luộc ngon lành đã giúp thể trạng và tinh thần tôi hồi phục rất nhiều. Món cháo hạt lanh đó thật ngon miệng làm sao, và tôi bắt đầu nghĩ lại rằng, sau tất cả, có khi sống tiếp vẫn tốt hơn là bị chó ăn. Ngày thứ mười hai sau tai nạn, người ta dắt tôi tới phiên chợ chỉ cách London vài cây số. Cảm thấy chắc chắn dù có đi đâu cũng sẽ khá hơn chỗ ở hiện tại, tôi ngẩng cao đầu và hi vọng vào điều tốt đẹp nhất.

48. Lão nông Thoroughgood và cậu cháu Willie

Ở phiên chợ ấy, lẽ dĩ nhiên, người ta xếp tôi vào đứng chung với những con ngựa già ốm yếu: Con thì què, con thì mắc bệnh thở gấp, con đã già lắm rồi và có những con tôi tin chắc rằng cho nó một viên đạn mới là việc làm nhân từ nhất.

Ngay trong đám người mua kẻ bán, cũng có không ít người nhìn chẳng khá hơn con vật đáng thương mà họ đang kì kèo mặc cả là bao. Họ đều là những người nghèo khó, chỉ khác nhau ở chỗ phía thì đang cố mua một con ngựa với giá vài bảng về kéo gỗ hoặc chở than, phía thì cố bán một con ngựa yếu ớt lấy hai, ba bảng, còn hơn là giết chết nó mà chẳng được đồng nào. Vài người trong số họ dường như đã trở nên hung dữ và chai sạn sau những năm tháng nhọc nhằn và nghèo đói; nhưng cũng có những người mà tôi rất sẵn lòng được dốc chút sức cuối cùng phục vụ - tuy họ già nua, tiều tuỵ, song hiền lành, ân cần, và có giọng nói đáng tin cậy. Có một ông lão bước đi run rẩy rất ưng tôi, tôi cũng thầm mến ông lắm, nhưng tôi lại không đủ khoẻ - buổi chợ ấy đúng là dễ khiến người ta lo lắng! Ngoài những người ấy ra, trong phần còn lại của khách đi chợ hôm đó, tôi để ý tới một người mang dáng vẻ chủ trang trại giàu có, đi cùng một cậu bé. Ông có bờ vai tròn và tấm lưng rộng, khuôn mặt hồng hào, phúc hậu, đầu đội một chiếc mũ rộng vành. Khi đến chỗ đám ngựa ốm yếu chúng tôi, ông đứng lặng, đưa mắt nhìn một lượt đầy thương xót. Ánh mắt ông vừa bắt gặp tôi thì dừng lại, tôi vẫn còn cái đuôi và bờm đẹp, nên diện mạo cũng chưa tới nỗi nào. Tôi vểnh tai lên nhìn ông chăm chú.

“Willie, con ngựa này chắc chắn đã từng có những tháng ngày tốt đẹp hơn.”

“Tội nghiệp con ngựa già!” Cậu bé thốt lên. “Ông ơi, ông có nghĩ nó từng kéo xe không?”

“Ồ, có chứ! Cháu yêu,” ông ấy xích lại gần hơn và nói, “hồi còn trẻ chắc nó cũng là một con ngựa cừ khôi. Nhìn mũi và tai nó đi, đường nét cổ và vai nữa: Con đó là giống tốt đấy.” Ông ấy đưa tay ra ân cần vỗ về cổ tôi. Tôi vươn mũi ra để đáp lại, còn cậu bé vuốt ve mặt tôi.

“Tội nghiệp quá! Ông thấy không, nó hiểu rõ sự ân cần. Ông có thể mua nó về, làm cho nó trẻ lại như con Bọ Rùa không?”

“Cháu yêu, ông đâu thể đem tuổi trẻ về cho tất cả lũ ngựa già được. Chưa kể Bọ Rùa cũng chưa già lắm, nó chỉ mất sức và bị ngược đãi thôi.”

“Ông ơi, cháu thấy con ngựa này cũng chưa già đâu. Ông nhìn bờm và đuôi nó đi. Nếu chịu nhìn vào miệng nó thì ông sẽ nhận ra ngay, dù nó gầy gò thật nhưng đôi mắt vẫn chưa trũng xuống như những con ngựa già đâu.”

Ông lão bật cười. “Lạy Chúa! Thằng bé này cũng mê ngựa như ông nó vậy.”

“Ông cứ nhìn miệng nó rồi hỏi giá đi. Chắc chắn nó sẽ trẻ lại trên đồng cỏ nhà ta.”

Người dắt tôi ra chợ bây giờ mới xen vào.

“Cậu nhà quả là hiểu biết, thưa ông. Thật ra con ngựa tiều tuỵ thế này cũng chỉ vì phải kéo xe quá sức. Nó chưa già đâu, tôi cũng đã nghe bác sĩ nói nếu được nghỉ ngơi sáu tháng, nó sẽ bình phục ngay, vì hệ hô hấp của nó không có vấn đề. Chính tôi đây đã chăm sóc nó suốt mười ngày qua, cả đời tôi chưa được gặp con vật nào dễ mến và tỏ rõ lòng biết ơn hơn nó. Bỏ ra năm bảng mua con ngựa này và cho nó một cơ hội sẽ chẳng phí công đâu. Tôi tin chắc chỉ sang mùa xuân năm sau là ông có thể bán nó với giá hai mươi bảng.”

Quý ông già bật cười vui vẻ, còn cậu bé ngước lên nhìn ông đầy háo hức.

“Ôi, ông ơi, ban nãy chẳng phải ông nói là con ngựa non đó được giá hơn ông dự tính những năm bảng sao? Nếu mua con ngựa này thì ông cũng chẳng thiệt đi đồng nào đâu.”

Ông lão chầm chậm xoa khắp những chiếc chân đã sưng phồng và căng ra của tôi, rồi mới xem xét miệng. “Con ngựa này chắc độ mười ba, mười bốn tuổi. Anh cho nó đi nước kiệu để tôi xem được chứ?”

Tôi uốn cong cái cổ gầy nhẳng, cong đuôi lên một chút và cố chạy thật đĩnh đạc trên bốn chân đã cứng đờ của mình.

“Giá thấp nhất là bao nhiêu?” Ông lão hỏi khi tôi quay lại.

“Thưa ông, năm bảng ạ. Ông chủ tôi không cho bán rẻ hơn nữa đâu.”

“Mình liều thật,” ông lão vừa nói vừa lắc đầu, nhưng vẫn chầm chậm rút ví ra, “mua con ngựa này đúng là quá liều! Anh còn ở lại chợ làm gì nữa không?” Ông vừa nói vừa đếm mấy đồng xô-vơ-ren ra trả.

“Không, thưa ông. Nếu ông muốn, tôi có thể dắt con ngựa về quán trọ cho ông.”

“Được, tôi cũng về quán luôn đây.”

Họ rời chợ và dẫn tôi theo sau. Cậu bé không kìm nén nổi niềm vui và ông lão dường như cũng vui lây. Sau khi đã cho tôi ăn no ở nhà trọ, người hầu của ông chủ mới chầm chậm cưỡi tôi về, rồi thả tôi vào một đồng cỏ lớn có cái chuồng nho nhỏ ở góc xa.

Ông Thoroughgood - tên của vị ân nhân ấy - dặn dò người làm cho tôi ăn cỏ khô và yến mạch hai bữa một ngày, ban ngày thì để tôi chạy nhảy ngoài đồng cỏ. “Còn cháu, Willie, phải để mắt đến nó. Ông giao nó cho cháu đấy nhé.”

Được giao việc, cậu bé tự hào lắm, làm việc vô cùng nghiêm túc. Ngày nào cậu cũng ghé thăm tôi, đôi lúc cậu nhận ngay ra tôi giữa những con ngựa khác và cho tôi một mẩu cà rốt hoặc món gì đó ngon lành, cũng có lúc cậu chỉ đứng yên nhìn tôi ăn yến mạch. Cậu luôn đem theo lời ân cần và những cái vuốt ve. Tình cảm quý mến tôi dành cho cậu đương nhiên cũng mỗi ngày một lớn. Cậu gọi tôi là Chiến Hữu, vì tôi hay chạy đến khi thấy cậu và theo chân cậu đi khắp nơi. Thi thoảng cậu sẽ dẫn theo ông, ông luôn cẩn thận xem xét chân tôi.

“Mấy cái chân này của nó mới là đáng lưu tâm nhất, Willie ạ. Nhưng sức khoẻ nó hiện giờ cải thiện rất ổn định. Ông cho là tới mùa xuân, cái chân nó cũng sẽ khá lên thôi.”

Được nghỉ ngơi thoải mái, ăn ngon, chạy trên lớp cỏ mềm và tập luyện nhẹ nhàng, sức khỏe và tinh thần tôi sớm có những chuyển biến rõ rệt. Thể chất tôi vốn đã được di truyền từ mẹ, khi còn trẻ cũng chưa bao giờ bị căng cơ, nên cơ hội bình phục của tôi cao hơn những con ngựa phải làm việc nặng nhọc trước khi hoàn toàn trưởng thành. Mùa đông năm ấy, chân tôi đã hồi phục đáng kể, tôi bắt đầu cảm thấy như trẻ lại. Rồi xuân đến, và vào một ngày tháng Ba, ông Thoroughgood quyết định cho tôi thử kéo xe bốn bánh. Tôi rất vui vẻ kéo ông và Willie đi vài cây số. Cảm giác cứng đờ ở chân đã biến mất và tôi cất vó chạy thoải mái vô cùng.

“Nó đang trẻ lại đấy, Willie. Từ giờ chúng ta phải cho nó làm việc nhẹ nhàng dần, rồi đến giữa hè nó sẽ chẳng kém gì con Bọ Rùa. Cái miệng xinh xắn và nước đi đẹp mắt của nó khó có con ngựa nào sánh bằng.”

“Ôi, ông ơi, cháu rất mừng vì ông đã mua nó!”

“Ông cũng vậy, cháu yêu. Nhưng nó mang ơn cháu nhiều hơn ông đấy. Bây giờ ta phải bắt đầu tìm cho nó một căn nhà yên tĩnh và đàng hoàng, nơi nó sẽ được coi trọng.”

49. Chốn dừng chân cuối cùng

Khi trời đã vào hè, một ngày nọ, người chăm ngựa kì cọ và chải chuốt cho tôi đặc biệt cẩn thận, khiến tôi thầm tự nhủ hẳn là sắp có thay đổi gì đó. Anh ấy tỉa lông trên mắt cá và chân tôi, quét một lớp hắc ín cho móng, thậm chí còn rẽ ngôi cho chỏm lông trên trán tôi. Hình như yên cương cũng được đánh bóng hơn mọi ngày. Tôi nhận ra nét mặt Willie nửa lo lắng, nửa vui mừng khi cùng ông lên xe.

“Nếu các tiểu thư thích nó,” người ông nói, “thì họ sẽ tìm được một con ngựa thích hợp và nó cũng tìm được người chủ thích hợp. Ta chỉ còn cách thử thôi.”

Cách ngôi làng độ hai, ba cây số, chúng tôi đến một căn nhà thâm thấp, xinh xắn. Trước nhà có bãi cỏ, nhiều bụi cây và một lối đi nho nhỏ dẫn đến cửa chính. Willie bấm chuông hỏi xem cô Blomefield hoặc cô Ellen có nhà không. Các cô đều có nhà. Thế là trong lúc Willie đứng đợi bên ngoài cùng tôi, ông Thoroughgood bước vào trong. Chừng mười phút sau ông trở ra, theo sau là ba tiểu thư: Một người cao ráo, nước da nhợt nhạt, quấn khăn choàng trắng, dựa vào một người trẻ hơn, có đôi mắt sẫm màu và khuôn mặt tươi tắn, người còn lại - có vẻ mặt rất nghiêm nghị - là cô Blomefield. Cả ba người họ đều đến ngắm nghía tôi và hỏi han đủ chuyện. Cô gái trẻ hơn - tiểu thư Ellen - ưng ý lắm; cô nói mình nhất định sẽ thích tôi vì tôi có khuôn mặt rất đẹp. Vị tiểu thư cao ráo, nhợt nhạt thì nói rằng cô luôn lo lắng khi cưỡi trên lưng một con ngựa từng ngã, vì biết đâu tôi có thể sẽ ngã lần nữa và nếu chuyện đó xảy ra, cô sẽ không bao giờ vượt qua được nỗi sợ đó.

“Thưa các tiểu thư,” ông Thoroughgood nói, “rất nhiều con ngựa cừ khôi bị vỡ gối là do sự cẩu thả của người đánh xe, chứ chúng không hề có lỗi gì. Theo những gì tôi quan sát được, con ngựa này cũng gặp cảnh tương tự; nhưng tất nhiên, tôi không muốn bắt ép các tiểu thư. Nếu thích, các tiểu thư có thể thử nó một thời gian, sau đó hãy để người đánh xe nhận xét về con ngựa này.”

“Trước giờ ông vẫn luôn đưa ra những lời khuyên hữu ích về ngựa cho chúng tôi,” vị tiểu thư nghiêm nghị nói, “nên ông đã giới thiệu thì tôi sẽ xem trọng. Nếu chị Lavinia của tôi không phản đối, chúng tôi sẽ đồng ý thử con ngựa này, cảm ơn ông trước.”

Vậy là bốn người họ đã thoả thuận với nhau là hôm sau tôi sẽ lại đến.

Sáng hôm ấy, một chàng trai trẻ ăn vận gọn gàng, lịch sự đến đón tôi. Ban đầu anh có vẻ rất hài lòng, nhưng vừa trông thấy đầu gối tôi, anh liền nói, giọng thất vọng.

“Thưa ông, tôi không nghĩ là ông lại giới thiệu cho các cô nhà tôi một con ngựa có khiếm khuyết như thế.”

“Tốt gỗ hơn tốt nước sơn,” ông chủ tôi nói, “cũng chỉ mới cho nó kéo xe thử thôi mà, tôi tin chắc anh sẽ đánh giá nó công bằng, chàng trai trẻ. Nếu nó không được an toàn bằng những con ngựa từng kéo xe cho anh, thì cứ trả nó về đây.”

Về căn nhà mới, tôi được ở trong một khu chuồng thoải mái, anh chàng kia cho tôi ăn rồi bỏ đi, để tôi lại một mình. Hôm sau, khi đang lau mặt cho tôi, anh chàng chăm ngựa ấy mới nói.

“Con này có ngôi sao giống hệt Hắc Tuấn Mã, mà chiều cao cũng gần bằng nữa. Không biết giờ này chú ngựa ấy đang ở đâu.”

Anh chàng tiếp tục lau tới cổ tôi, nơi năm xưa, khi bác sĩ chích máu đã để lại một vết sẹo lồi nhỏ. Anh chàng khẽ giật mình, rồi bắt đầu đưa mắt nhìn ngắm tôi thật kĩ, lẩm bẩm một mình.

“Một ngôi sao màu trắng trên trán, một chân phải màu trắng, vết sẹo lồi ở đúng chỗ ấy,” rồi anh nhìn xuống giữa lưng tôi, “và không thể nhầm lẫn được, chỏm lông trắng nhỏ mà John vẫn gọi là đồng ba xu của Tuấn Mã kia rồi. Đây hẳn là Hắc Tuấn Mã! Tuấn Mã! Tuấn Mã! Mày có nhận ra tao không? Nhóc Joe Green suýt làm mày mất mạng đây?” Rồi anh bắt đầu vỗ về tôi không ngừng, như để diễn tả niềm vui sướng tột cùng.

Tôi không dám nói là mình nhớ ra anh ấy, vì giờ anh đã là một chàng trai trẻ bảnh bao với hàng ria mép đen và giọng nói của một người đàn ông trưởng thành, nhưng tôi tin chắc anh ấy biết mình, và anh chính là Joe Green năm nào. Lòng tôi thật rộn rã. Tôi đưa mũi lại gần anh ấy để biểu đạt sự thân thiết. Thật chưa từng thấy ai vui mừng tới vậy.

“Hãy cho mày một cơ hội công bằng! Ông ấy nói chẳng sai! Không biết tên vô lại nào đã hại mày vỡ đầu gối, Tuấn Mã già của tao! Chắc hẳn mày đã bị ngược đãi rồi. Nếu mày không thể sống vui vẻ hoàn toàn vì cái chân này thì cũng khó mà trách. Giá có John Manly ở đây để nhìn thấy mày.”

Đến chiều, tôi được đóng vào cỗ xe độc mã thấp rồi được dắt lên cửa chính. Cô Ellen sẽ thử ngồi xe tôi kéo, có cả Joe đi cùng cô. Tôi lập tức nhận ra cô đánh xe rất giỏi và nước đi của tôi dường như cũng khiến cô hài lòng. Tôi nghe thấy Joe đem chuyện của tôi kể cho cô nghe, anh tin chắc tôi chính là con Hắc Tuấn Mã năm xưa của điền chủ Gordon.

Chúng tôi vừa về đến nhà, các chị cô đã ùa ra hỏi han xem tôi cư xử ra sao. Cô thuật lại câu chuyện Joe vừa kể và nói.

“Chắc chắn em sẽ viết thư cho bà Gordon để báo tin con ngựa cưng của bà đã về nhà chúng ta. Bà ấy sẽ mừng lắm cho xem!”

Từ hôm đó, suốt khoảng một tuần, ngày nào các cô cũng ngồi xe tôi kéo. Cuối cùng, thấy tôi là một con ngựa an toàn và đáng tin, cô Lavinia mới đánh bạo ngồi lên chiếc xe ngựa nhỏ ra ngoài một chuyến. Sau đó, cả gia đình đã quyết định sẽ giữ tôi lại và gọi tôi bằng cái tên cũ, “Hắc Tuấn Mã”.

Thấm thoắt, tôi đã sống ở chốn hạnh phúc này được một năm. Joe đích thực là người chăm ngựa ân cần và tài giỏi nhất. Công việc của tôi rất nhẹ nhàng và thoải mái, sức lực và tinh thần đều đã quay trở lại. Mới hôm trước thôi, ông Thoroughgood còn bảo Joe.

“Cứ sống ở nhà anh, con ngựa này phải thọ đến hai mươi tuổi, có khi còn hơn.”

Cứ có dịp là Willie lại đến trò chuyện với tôi, coi tôi như một người bạn đặc biệt. Các tiểu thư đã hứa sẽ không bao giờ bán tôi đi, bởi thế tôi chẳng có gì phải lo sợ. Câu chuyện của tôi đến đây cũng xin khép lại. Khổ đau đã qua, tôi cũng đã tìm được mái nhà của mình. Nhiều khi, trong cơn mơ màng, tôi vẫn tưởng tượng mình đang đứng giữa vườn quả của điền trang Birtwick, bên những người bạn cũ dưới tán cây táo xanh rì.