TỦ SÁCH VĂN HỌC THẾ GIỚI

Herman Melville

MOBY DICK

CÁ VOI TRẮNG

Rockwell Kent minh họa

TTVN dịch

Nhà xuất bản Văn học

ebook©tudonald78 | 03/2022

Ebook này được thực hiện theo dự án “SỐ HÓA SÁCH CŨ” của diễn đàn TVE-4U.ORG

Tác giả
Herman Melville

Herman Melville (1819-1891) là tiểu thuyết gia, nhà văn viết truyện ngắn và nhà thơ thuộc thời kỳ văn học Phục hưng Mỹ. Hai tác phẩm ăn khách nhất của ông lúc sinh thời, Typee (1846) và Omoo (1847), đều dựa trên kinh nghiệm làm thủy thủ của chính ông.

Văn chương của ông chuyển hướng với Moby Dick - Cá voi trắng (1851), nhưng sự dữ dội quá mức của cuốn tiểu thuyết đã khiến ông mất rất nhiều độc giả. Vào quãng ba mươi năm cuối đời, những cuốn sách của Melville hoàn toàn bị lãng quên.

Trong tác phẩm Moby Dick - Cá voi trắng, Melville sử dụng biểu tượng cách điệu, ngôn ngữ, và ẩn dụ để khai mở các chủ đề phức tạp. Thông qua cuộc hành trình của nhân vật chính, các khái niệm của lớp và địa vị xã hội, thiện và ác, và sự tồn tại của Thiên Chúa là tất cả sự trải nghiệm như Ishmael phỏng đoán dựa trên niềm tin cá nhân của mình và vị trí của mình trong vũ trụ, cùng với các mô tả của ông về cuộc sống của một thủy thủ trên một tàu săn cá voi.

Moby Dick - Cá voi trắng là một tiểu thuyết phiêu lưu mạo hiểm của Herman Melville và được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1851, được coi là một tiểu thuyết Mỹ vĩ đại và một kho tàng văn học thế giới.

Cuốn sách này dành tặng

NATHANIEL HAWTHORNE

Làm bằng chứng niềm ngưỡng tôi dành cho thiên tài của ông. 

CHƯƠNG I
Ảo vọng

CỨ GỌI TÔI LÀ ISHMAEL. Cách đây ít năm - đừng bận tâm chính xác là bao lâu - hễ khi túi hẻo hay rỗng túi và chẳng có trò gì thật thú trên đất liền, tôi lại nảy ra ý tưởng đáp thuyền ra đi ít lâu để ngao du phần thế giới nước. Đó cũng là một cách để tôi gạt bỏ nỗi u uất và điều hòa khí huyết. Cứ mỗi khi tôi thấy mặt sưng mày sỉa; cứ mỗi khi tâm hồn là tháng Mười một mưa phùn ẩm ướt; cứ mỗi khi vô tình tôi thấy mình tần ngần trước những hàng bán quan tài và nhập vào cuối dòng người đưa tang ở bất cứ đám ma nào tôi gặp; và đặc biệt là cứ mỗi khi nỗi chán nản vô cớ thắng thế, đến độ cần phải có nguyên tắc đạo đức vững lắm mới ngăn được tôi lập tức bước ra phố, ngang nhiên hất mũ người ta - những khi đó tôi thấy cần phải ra khơi càng sớm càng hay. Đối với tôi đó là một cách thay thế cho khẩu súng và viên đạn. Tay bình thản vung gươm, Cato gieo mình vào lưỡi kiếm mà tự tận; tôi chỉ lặng lẽ xuống thuyền. Không có gì lạ. Giá mà người ta biết được, hầu hết mọi người, tùy mức độ, lúc này hay lúc khác, thảy đều mang những xúc cảm hướng về đại dương gần giống như tôi.

Đây là thành phố đảo của dân xứ Manhatto1, bao chung quanh là những bến tàu hệt những rạn san hô quanh các hải đảo Tây Ấn - giao thương như sóng trào vây bọc lấy hòn đảo. Theo tay trái lẫn tay mặt, phố đều dẫn ta đi về phía nước. Ở cực Nam là khu Pháo Đội, nơi con đê hùng vĩ hằng ngày được sóng gột rửa và gió hong khô, những con sóng ngọn gió mà mây giờ trước còn hút bóng đất liền. Hãy nhìn nhưng đám người ngắm biển ở đó.

Hãy dạo một vòng thành phố vào một buổi chiều Chúa nhật mơ màng. Đi từ mũi Corlears đến phố Coenties Slip, rồi từ đó đi tới Whitehall, về phía Bắc. Ta sẽ thấy gì? Ở khắp nơi hàng ngàn người đứng âm thầm như lính gác, đăm đăm thả hồn ra biển. Có người đứng tựa cột, có người ngồi trên đầu cầu tàu, có người ngó lên mạn các hải thuyền từ Trung Quốc tới, và có người lại ngồi cao chót vót trên các dây buồm, dường như đương cố gắng nhìn biển cho rõ hơn. Nhưng hết thảy nhưng người này đều là dân ở đất liền, suốt tuần bị nhốt sau bốn bức tường - buộc chặt vào quầy hàng, đóng đinh vào ghế ngồi, hay gắn chắc vào bàn viết. Chuyện này là thế nào đây? Phải chăng những đồng cỏ xanh tươi đã biến mất? Những người nọ tới đây làm gì?

Kìa hãy trông! Lại thêm những đám đông khác đương xăm xăm đi ra phía biển và dường như muốn nhảy tòm xuống nước. Lạ nhỉ! Không có gì làm cho họ vừa lòng ngoại trừ giới hạn tột cùng của đất liền, đi dạo dưới bóng mát những kho hàng ở xa kia đối với họ không đủ. Không. Họ phải tiến tới sát mé nước, gần hết mức, miễn là đừng rớt xuống. Rồi họ đứng đó, hàng dặm dài bọn họ - hàng hải lý. Toàn là người ở nội địa, họ tới đây từ những ngõ và ngách, phố và đại lộ, từ khắp ngả Đông, Tây, Nam, Bắc. Nhưng ở đây họ thảy nhập làm một. Nói tôi nghe, phải chăng sức hút của cây kim la bàn trên những hải thuyền kia đã kéo họ tới đây?

Một ví dụ nữa. Hãy tưởng tượng ta ở một vùng đồng quê, trên một cao nguyên nào đó có hồ nước. Chọn đường nào tùy thích, chín phần mười nó sẽ đưa ta xuống một thung lũng và bỏ ta lại bên một vụng suối. Có gì đấy thật huyền diệu trong chuyện này. Hãy để cho một người thuộc dạng đãng trí nhất mặc sức thả hồn trong mộng mị sâu kín, rồi dựng hắn dậy, để mặc hắn bước đi, chắc chắn hắn sẽ dẫn ta tới bên một bờ nước, trừ phi trong vùng ấy không có lấy một bờ nước nào. Giả như có bao giờ khát nước ở giữa vùng sa mạc Mỹ châu bao la, hãy thử thí nghiệm đó, nếu trong đoàn tình cờ có sẵn một vị giáo sư ngạch siêu hình. Thật vậy, như ai nấy đều biết, bờ nước và suy tư muôn đời đi đôi với nhau.

Song đây là một nghệ sĩ. Anh muốn vẽ cho ta một góc mơ màng, âm u, lặng lẽ và quyến rũ nhất trong toàn thể phong cảnh thơ mộng vùng thung lũng Saco. Yếu tố cốt yếu của bức họa sẽ là gì nhỉ? Kia lừng lững những cái cây, mỗi thân cây rỗng tưởng chừng bên trong có chứa một tu sĩ với cây thập tự; đây mơ màng đồng cỏ, trên lim dim vài chú mục súc; và tỏa lên từ túp lều tranh ở xa một làn khói mơ màng. Đi sâu vào trong khu rừng xa, một con đường chạy ngoằn ngoéo, leo lên tận những mỏm núi trùng điệp tắm mình trong màu xanh của sườn núi. Nhưng mặc dù bức tranh khiến ta say đắm, mặc dù cây thông này buông rơi những lời than thở như lá rơi trên đầu gã mục đồng, thảy vẫn vô vị nếu trước con mắt đăm chiêu của chú mục đồng không có một làn nước huyền diệu. Hãy tới thăm vùng đồng cỏ ở Hoa Kỳ vào tháng Sáu để ngập bước tận đầu gối hàng mấy mươi dặm trong những đám ly da báo, yếu tố thu hút còn thiếu ở đây là gì? Nước - ở đó một giọt nước cũng không có. Nếu thác Niagara chỉ là một dòng cát liệu ta có băng ngàn dặm để tới chiêm ngưỡng? Tại sao thi sĩ nghèo ở Tennessee bỗng nhiên được đầy hai túi bạc lại do dự không biết nên sắm cái áo, buồn thay lại là vật anh hết sức cần, hay dùng tiền đó vào một cuộc tản bộ du ngoạn bãi biển Rockaway? Tại sao hầu hết những chàng trai mạnh khỏe và vạm vỡ, với một tâm hồn rắn rỏi ngang thân hình, lại có lúc thèm ra biển đến điên lên như vậy? Tại sao lần đầu tiên đáp tàu với tư cách hành khách bạn lại cảm thấy một xung động huyền diệu khi nghe nói bạn và con tàu đã rời xa không còn nhìn thấy đất liền nữa? Tại sao người Ba Tư lại thờ phụng biển cả như thần thánh? Tại sao người Hy Lạp lại gán cho biển một tư cách thần linh riêng biệt, anh em của thần Zeus chúa tể các vị thần? Chắc chắn tất cả không phải không có ý nghĩa. Và câu chuyện về chàng Narcissus kia còn có ý nghĩa sâu xa hơn: chính vì không nắm giữ được cái hình ảnh giày vò, đẹp đẽ của mình trong gương nước mà chàng đã nhảy xuống nước và chết đuối. Nhưng chính hình ảnh ấy, bản thân chúng ta cũng nhìn thấy trên mọi sông hồ và biển cả. Đó là hình ảnh cái ảo mộng mơ hồ của cuộc đời; và ra khơi chính là chiếc chìa khóa vạn năng.

Còn thì khi tôi nói tôi đã nhiễm phải cái thói đi biển mỗi khi bắt đầu cảm thấy mờ mắt hay ngộp thở vì ở lâu trên đất liền, tôi không có hàm ý là tôi từng đi biển với tư cách một hành khách. Bởi vì đi với tư cách một hành khách bạn phải có túi tiền, mà một cái túi tiền chỉ là một miếng giẻ rách nếu như rỗng tuếch. Vả lại, hành khách thường hay bị say sóng, trở nên cáu bẳn, đêm lại khó ngủ và, nói chung không được hưởng thụ nhiều nhặn gì cho cam; không, tôi không đời nào ra đi với tư cách một hành khách, và mặc dù cũng là một thủy thủ vào loại lão luyện, tôi không bao giờ ra đi với tư cách thuyền trưởng hay thuyền phó, hay đầu bếp. Tôi nhường vinh quang và quyền lợi của các chức vụ ấy cho những ai ưa thích. Về phần tôi, tôi ghê tởm những khó nhọc, thử thách và khổ não đủ loại, dù cao cả đáng trọng đến đâu. Chỉ lo thân thôi đã là quá đủ rồi, hơi đâu chăm sóc nào tàu thủy, thuyền ba cột buồm, thuyền hai cột buồm lớn, thuyền hai cột buồm nhỏ, thôi thì đủ loại. Chẳng hạn như đi biển với tư cách đầu bếp - mặc dù tôi thú nhận đó là một chức vụ ít nhiều vinh quang vì đầu bếp là một loại sĩ quan trên tàu, nhưng chẳng hiểu sao tôi chẳng bao giờ thích nấu nướng gà vịt - dù một khi các con vật đó được nấu lên, phết bơ cho đúng cách, ướp muối tiêu cho vừa phải, thì tôi sẽ là kẻ ca tụng các món ăn đó một cách kính cẩn, nếu không nói là tôn sùng hơn ai hết. Lời ca tụng đó xuất phát từ sự sùng bái của người Ai Cập thời xưa đối với món cò quăm nướng và hà mã quay giòn, xác ướp của những sinh vật ấy ta vẫn còn thấy trong các bếp lò vĩ đại kim tự tháp.

Không, mỗi khi tôi đi biển là đi với tư cách thủy thủ đơn thuần, được ở ngay trước cột buồm, tuột thẳng xuống boong đằng mũi, ngất ngưởng trên ngọn cột buồm chính. Đúng, bọn họ hay sai phái tôi loanh quanh việc này việc nọ, bắt tôi nhảy từ đầu cột buồm này sang đầu cột buồm khác, như một chú châu chấu trên đồng cỏ tháng Năm. Và mới đầu, loại công việc này cũng khá khó chịu. Nó chạm tới vấn đề danh dự, nhất là nếu ta xuất thân từ một trong những gia đình lâu đời trong vùng, như nhà Van Rensselaer, Randolph hay Hardicanute chẳng hạn. Khó khăn hơn hết thảy là nếu trước khi phải thò tay vào một thùng dầu hắc ín, ta từng là một ông giáo làng vẻ vang, khiến cho những học trò lớn phổng nhất cũng phải kính sợ. Sự chuyển hướng từ địa vị một ông giáo sang một thủy thủ là một sự chuyển đổi kịch liệt, xin đảm bảo với bạn thế, và nó đòi hỏi ta phải uống một thang thuốc sắc đậm đặc của triết thuyết Seneca và phái khắc kỷ rồi mới có thể nhăn nhó mà chịu đựng được. Nhưng cả chuyện này rồi cũng nhạt dần với thời gian.

Có sao đâu, nếu lão thuyền trưởng bủn xỉn nào đó bắt tôi cầm chổi quét boong tàu? Sự mất phẩm giá đó đáng kể ra sao, ý tôi là nếu đo theo thang bực giá trị của Tân Ước? Bạn có cho rằng tổng thiên thần Gabriel sẽ coi rẻ tôi, vì tôi đã phục tòng lão già bủn xỉn ấy trong trường hợp đặc biệt đó? Ai mà không là nô lệ? Nói tôi hay xem. Chao, vậy nên, dù lão thuyền trưởng già có ra lệnh cho tôi, có đánh đấm tôi chăng nữa, tôi cũng biết tự thỏa mà cho thế là thường; cho là ai nấy đều được đối xử cùng một lối theo cách này hay cách khác - ý là trên phương diện hoặc thể chất hoặc siêu hình; nên miếng đòn của tạo hóa truyền quanh chẳng từ một ai, mọi bàn tay đều chà xát xương đòn của nhau và thảy đều bằng lòng.

Lại nữa, tôi luôn luôn đi biển với tư cách thủy thủ, vì họ phải trả tiền để làm phiền tôi, trong khi, theo chỗ tôi biết, họ không hề trả một xu nhỏ nào cho hành khách. Trái lại, hành khách phải tự trả tiền. Mà trên cõi đời này trả tiền và nhận tiền là hoàn toàn khác biệt. Hành động trả tiền có lẽ là hình phạt khó chịu nhất mà hai kẻ trộm táo truyền lại cho chúng ta. Còn được người ta trả tiền cho ư - thú nào sánh được đây? Thái độ lịch sự của con người lúc nhận tiền thật phi thường sao, xét nỗi chúng ta thành thật tin tưởng rằng tiền là cội rễ của hết thảy mọi sự xấu xa trên dương thế, và rằng không bao giờ một người có tiền lại có thể lên thiên đường. Chà, chúng ta tự dấn thân vào tội lỗi mới vui vẻ làm sao!

Cuối cùng, tôi luôn luôn đi biển với tư cách thủy thủ, vì được tập tành lành mạnh và hít thở không khí trong sạch nơi boong mũi. Vì trên thế gian này, những ngọn gió từ phía trước thổi lại vẫn thường xuyên hơn ngọn gió từ sau lưng thổi đến (ấy là nếu bạn không vi phạm định lý của Pythagoras), thành thử thường thường ông thuyền trưởng kỳ cựu ở boong lái bao giờ cũng phải hưởng thừa luồng không khí đã thổi qua những thủy thủ ở boong đằng mũi. Ông ta lại cho rằng mình đã được thở luồng không khí ấy trước tiên, nhưng không phải thế. Chẳng khác gì tập thể thường dẫn dắt những người lãnh đạo trong nhiều việc mà những người này không hề biết. Vì sao mà sau khi đã nhiều lần nếm mùi biển cả, với tư cách một thủy thủ trên tàu buôn, giờ đây tôi lại tơ tưởng đến chuyện đi săn cá voi? Điều này thì chỉ có tay sĩ quan cảnh sát vô hình là Định mệnh, kẻ luôn luôn kiểm soát tôi, ngấm ngầm bám gót tôi, chi phối tôi một cách không tài nào hiểu nổi, là có thể trả lời hay hơn bất cứ ai. Và chắc chắn, việc tôi du hành trong chuyến đi săn cá voi này cấu thành một phần cái chương trình vĩ đại mà ông trời đã vạch trước từ lâu. Chuyến đi được xen vào, như một quãng giải lao ngắn hay một bản độc tấu giữa các tấn tuồng dài hơn. Theo tôi, phần này trên áp phích quảng cáo có thể được ghi như sau:

“Cuộc đại tranh cử tổng thống Hoa Kỳ

“CHUYẾN SĂN CÁ VOI CỦA MỘT NGƯỜI TÊN ISHMAEL

“CUỘC XUNG ĐỘT ĐẪM MÁU TẠI AFGHANISTAN”

Mặc dù tôi không thể nói tại sao những vị quản tuồng đời là Định mệnh lại giáng cho tôi vai trò cực nhọc tàn tệ này trong một hành trình đánh cá voi, trong khi dành cho bao kẻ khác những vai hoa lệ trong các bi kịch cao siêu hay những vai ngắn dễ dàng trong các hài kịch thượng lưu, hoặc những vai tươi vui trong những vở trào lộng; song giờ đây đã kiểm điểm lại mọi tình huống hoàn cảnh, tôi cho rằng có thể thấy rõ một phần nào những căn nguyên và động cơ xảo trá, ngụy trang muôn hình dạng, đã xui khiến tôi tự nguyện tiến hành cái phân vai tôi đã đóng, và hơn nữa còn phỉnh phờ tôi đến nỗi tôi tin vào cái ảo tưởng rằng đó là một lựa chọn kết quả của ý chí không thành kiến và óc suy xét sáng suốt của riêng tôi.

Trong những lý do này, động cơ chính là ý tưởng không thể gạt bỏ đi được về bản thân con cá voi to lớn kia. Con quái vật huyền bí và vĩ đại kích thích toàn thể óc tò mò của tôi. Rồi đến nhứng miền biển hoang vu, xa vắng, nơi nó cuộn tấm thân to như hải đảo; những nguy hiểm không tên và không sao mô tả được mà cá voi gây ra; bấy nhiêu thứ, cộng với mọi kỳ quan hiện hữu của nghìn phong cảnh lẫn thanh âm vùng Patagonia, đã thúc đẩy tôi đến với ước mơ của mình. Có lẽ, với những người khác, những chuyện đó không kích thích cho lắm, nhưng với tôi, niềm háo hức muốn được biết những thứ xa xăm luôn giày vò tôi không ngớt. Tôi vốn ưa đáp thuyền tới những miền cấm hải hay cấm địa, tới những bờ biển man dã. Tôi không phải là không biết tới cái hay, nhưng cũng rất mau ý thức được cảm giác kinh hoàng, và có thể vẫn quen chơi với cảm giác đó - nếu không bị ai ngăn cản - bởi đành phải thân thiện với những kẻ sống ở cái nơi mà mình đến sống.

Vậy nên, bởi những lý do này, chuyến đi săn cá voi được hoan nghênh nhiệt liệt; các cửa lũ vĩ đại của thế giới huyền bí đã rộng mở, và trong số những ý niệm kỳ quái thúc giục tôi theo đuổi công cuộc của mình, có hai hình ảnh phảng phất trong đáy sầu tâm hồn tôi, đó là những đám rước cá voi dài vô tận và, ở giữa chúng, một bóng ma khổng lồ có chỏm tựa hồ một đồi tuyết lơ lửng trong không.

CHƯƠNG II
Khăn gói

TÔI NHÉT VỘI một hai chiếc sơ mi vào trong cái túi hành lý cũ kỹ, rồi, túi kẹp nách, tôi khởi hành đi mũi Sừng và Thái Bình Dương. Rời khỏi thành phố Manhatto tốt đẹp cũ kỹ, tôi đến New Bedford rất đúng thời hạn. Đó là một đêm thứ Bảy tháng Mười hai. Tôi hết sức thất vọng khi hay tin chiếc tàu nhỏ đi Nantucket đã nhổ neo và không có cách nào đi tới đó trước thứ Hai tuần tới được.

Trong khi đa số những chàng trai đã quyết nếm trải đau thương và kham khổ của nghề đánh cá voi đều dừng lại ở chính New Bedford này chờ lên tàu thực hiện hành trình, cũng nên nói thêm là riêng tôi không hề nghĩ sẽ làm như vậy. Lòng tôi đã quyết không đáp một chiếc tàu nào khác ngoài tàu Nantucket, bởi hòn đảo xưa cũ nổi tiếng ấy có một vẻ gì đó vừa đẹp vừa dữ dội, khiến tôi hài lòng ghê gớm. Hơn nữa, mặc dù New Bedford dần dần chiếm độc quyền về ngành đánh cá voi, và mặc dù về ngành này bến Nantucket già nua tội nghiệp đã bị vượt xa, Nantucket mới là cội nguồn vĩ đại - giống như thành Tyre so với thành Carthage - bến cảng nơi đón nhận xác con cá voi đầu tiên của Mỹ quốc. Còn nơi nào khác ngoài Nantucket, nơi những người đánh cá voi đầu tiên, người da đỏ, đã ra khơi trên những chiếc xuồng nhỏ để đuổi theo loài thủy quái Leviathan2 kia? Và cùng còn nơi nào khác ngoài Nantucket, nơi những chiếc thuyền con một buồm lần đầu tiên mạo hiểm ra khơi, chở nặng những đá cuội nhập cảng - như câu chuyện người ta thường kể - để ném cá voi, chờ lúc nào men tới đủ gần là liều phóng ra một mũi lao từ rầm néo buồm?

Giờ đây có một đêm, một ngày và một đêm sau nữa trước khi tôi phải ở New Bedford, trước khi tôi có thể xuống tàu tại bến cảng dự định, thì việc ăn ở đâu ngủ ở đâu trong lúc đó trở thành cả một vấn đề. Đêm ấy là một đêm hết sức đáng ngại, nói cho đúng, đó là một đêm tối tăm và buồn, trời rét như cắt và ảm đạm. Tôi không quen biết một ai ở đây. Tôi lo âu moi móc mãi trong túi mà chỉ được có vài đồng bạc. Vì vậy, trong lúc đứng ở giữa phố buồn, vai vác bao hành lý, mắt đăm chiêu so sánh vẻ ảm đạm đằng Bắc với bóng tối đằng Nam, tôi đã tự nhủ lòng rằng: Vậy nên đi đâu thì đi, Ishmael thân mến ơi, cho dù ở bất cứ nơi nào trí khôn của mày cho là có thể trú ngụ qua đêm nay được, mày cũng hãy nên hỏi cẩn thận giá cả trước đã, và đừng có khó tính quá.

Bước ngập ngừng, tôi đi qua những con phố, ngang bảng hiệu “Cặp Lao Bắt Tréo” - song có vẻ đắt và nhộn quá nên không dừng lại. Xa hơn chút nữa, từ mấy cửa sổ sáng đỏ đèn “Quán Cá Kiếm” hắt ra những tia sáng nồng nhiệt đến nỗi có cảm tưởng là chúng đã làm nóng tan cả lớp tuyết và băng dồn ụ khỏi mặt tiền quán, vì ở mọi nơi khác lớp băng dày tới hai mươi lăm phân trên mặt đường tráng nhựa - mệt cho tôi là lúc tôi đưa chân vào khoảng giữa những tia sáng chói lọi đó thì đế giày của tôi, vì đã không tiếc thân vất vả phục vụ chủ, bấy giờ lại đang ở vào một tình trạng hết sức khốn đốn khó coi. Quá đắt và quá nhộn, tôi nghĩ như vậy một lần nữa, trong lúc dừng lại một lát để ngắm làn ánh sáng tỏa ra tận giữa đường và nghe những tiếng ly cụng nhau lanh canh bên trong quán. Sau cùng tôi tự nhủ: Ôi thôi nào, Ishmael, chưa nghe rõ à? Tránh ra đừng chầu trước cửa nữa, đôi giày rách tả tơi của mày đương chặn lối đi kia. Thế là tôi lại tiếp tục bước đi. Tôi lúc này cứ dựa vào linh tính mà men theo những con đường đi về mé biển, vì ở đó chắc chắn là có những quán rẻ tiền nhất, ấy là chưa nói có khi vui vẻ nhất.

Những con phố thê lương sao! Những hình khối tối tăm, không nhà cửa ở bên này bên kia đường, thỉnh thoảng đó đây leo lét một ngọn nến, giống ngọn nến lập lòe loanh quanh trong một nấm mồ. Ban đêm vào giờ này, trong một ngày cuối tuần, khu này của thành phố hoàn toàn hoang vắng. Nhưng, chẳng bao lâu sau tôi đến trước một vùng ánh sáng mờ khói phát ra từ tòa nhà rộng thấp tè, cánh cửa mở rộng như mời chào. Ngôi nhà có vẻ không được chăm sóc mấy, như thể bỏ mặc cho công chúng tha hồ sử dụng, vì vậy lúc mới bước vào nhà tôi ngã nhào xuống một thùng tro3 để bên trong hiên. Trong lúc bụi tro bay lên làm tôi suýt nghẹt thở, tôi chợt nghĩ: Ha, tro bụi này phải chăng là của thành phố Gomorrah bị tàn phá xưa kia? Nhưng còn “Cặp Lao Bắt Tréo” và quán “Cá Kiếm”? Vậy, đây hẳn là quán “Cái Bẫy”. Tuy nhiên tôi cũng chống tay đứng lên và, nghe có tiếng nói to bên trong, tôi bèn dấn bước và mở một cánh cửa thứ hai, ở bên trong.

Chẳng khác gì Hắc Nghị viện đông đảo đang họp ở Tophet. Một trăm khuôn mặt đen, từ trong hàng ghế cùng quay ra nhòm tôi; xa xa, một vị Thiên Thần Diệt Vong, cũng đen thui, đương đánh vật với một cuốn sách đặt trên kệ giảng. Đó là một giáo đường của người da đen; và bài giảng là về cái đen đặc của bóng tối, cùng những khóc lóc, than van, nguyền rủa. Ha, Ishmael ơi, tôi vừa thối lui vừa tự nhủ thầm, giải trí mới thật thảm hại tại quán trọ “Cái Bẫy” này!

Tiếp tục dấn bước, sau cùng tôi gặp một thứ ánh sáng lờ mờ không mấy xa bến tàu, và nghe có tiếng kêu cót két ủ rũ ở trên không; ngước nhìn lên tôi thấy một bảng hiệu sơn trắng lắc lư giăng ngang một khung cửa, mờ mờ ẩn hiện trong làn sương mù lơ lửng bay cao, cùng hàng chữ này bên dưới - “Quán Cá Voi Phun Nước - Peter Coffin”.

Coffin4? Cá Voi Phun Nước? Tạo nên liên tưởng khá xúi quẩy, tôi nghĩ. Nhưng nghe nói ấy là một cái tên rất thông thường ở đảo Nantucket, nên tôi đoán anh chàng Peter Coffin này là dân di cư từ nơi đó. Vì ánh sáng chiếu hết sức tờ mờ, và nơi này lúc bấy giờ nom khá yên lặng, ngôi nhà gỗ nhỏ bé xiêu vẹo tự nó trông như thể đã được chở tới đây từ những phế tích hoang tàn của một khu dân cư cháy nào đó, còn cái bảng hiệu lắc lư cót két thì mang một vẻ bần cùng, nên tôi cho rằng đây chính là chỗ trọ rẻ tiền có món cà phê giả bằng đậu ngon nhất.

Đó là một nơi kỳ lạ - một ngôi nhà cũ kỹ có mái dốc, một đầu trông như bị tê liệt, cúi xuống ủ rũ. Nhà đứng ở một góc trống lộng ngoặt gấp, nơi luồng gió bão Euroclydon liên tục gào rít dữ dội hơn bao giờ hết kể câu chuyện trận gió xưa kia đã làm lật con tàu nhỏ của tông đồ Paul đáng thương. Tuy nhiên, luồng gió Euroclydon chỉ là một làn gió Tây hiu hiu vô cùng dễ chịu cho bất cứ ai ở-yên-trong-nhà, gác cao chân lên tấm chắn lò sưởi lặng lẽ sưởi ấm trước khi vào giường ngủ. “Để nhận xét về trận gió dữ dội Euroclydon ấy, một nhà văn hồi xưa đã viết - các trước tác của ông này hiện giờ tôi chỉ còn giữ được một bản in độc nhất - “thì có một sự sai biệt rất huyền diệu, giữa việc ta nhìn ngắm cơn gió từ sau khung cửa kính còn sương sa lạnh lẽo thảy ở bên ngoài, hay là ta quan sát nó trước một khung cửa mở không kính chắn, sương giá đọng vào cả hai bên, chỉ cái Chết rành rành như sinh vật sống là tay thợ kính duy nhất.” Đúng làm sao, tôi tự nhủ, lúc đoạn văn này hiện ra trong trí – chữ Gothic cổ, anh suy luận quả hợp lý. Thật vậy, khung cửa kia là đôi mắt và thân xác ta đây chính là ngôi nhà nọ. Đáng thương cho ta là không có ai bít giùm những đường nứt nẻ, buộc giùm chút băng cứu thương ở đó đây. Nhưng bây giờ đã quá muộn và không thể thực hiện được một sự cải tiến nào nữa. Vũ trụ đã hoàn thiện, hòn đá cuối cùng đá được đặt xuống, những mảnh vụn đã được chở đi cách đây hàng triệu năm rồi. Thánh Lazarus đáng thương kia đương nghiến răng gối đầu lên mô đá ở vỉa đường, run rẩy từng cơn cố quên sự thể rách rưới của mình, song cho dù có lấy giẻ rách nút tai hay nhét những lõi ngô vào miệng chăng nữa, cũng không cách nào giữ cho cơn gió Euroclydon ào ạt kia khỏi phạm tới mình. Euroclydon! Phú ông thốt lên, trong tấm áo choàng lụa là đỏ rực - (về sau lão còn có một tấm áo khác đỏ rực hơn) úi chà úi chà! Đêm giá băng mới đẹp làm sao; vầng sao Orion chói lọi, cực quang đẹp sao! Cứ kệ chúng huyên thuyên về miền khí hậu mùa hè phương Đông với những nhà kính ấm áp đời đời; hãy cho ta đặc quyền tạo lấy mùa hè riêng ta bằng than hồng của chính ta!

Nhưng thánh Lazarus nghĩ sao? Người có thể sưởi ấm được chăng đôi bàn tay xanh mướt của Người bằng cách giơ chúng ra trước ánh cực quang huy hoàng? Chẳng phải thánh Lazarus sẽ muốn ở Sumatra hơn là ở đây? Chẳng phải ngài thà nằm dài trên đường xích đạo; trời hỡi, hay là đâm đầu xuống chính hỏa ngục kia để tránh được sương sa lạnh lẽo này?

Giờ đây Lazarus nên nằm đó gối đầu trên tảng đá lát hè đường trước cửa nhà Phú ông; điều này còn kỳ diệu hơn cả một núi băng neo lại bên một hòn đảo trong quần đảo nhiệt đới Maluku. Tuy nhiên, Phú ông vẫn sống như một Nga hoàng trong cung điện băng đắp nên bằng những tiếng thở dài đông giá, và vì giữ chân chủ tịch một hội bài trừ uống rượu, ông ta chỉ đành uống những giọt nước mắt nóng hổi của lũ trẻ mồ côi.

Nhưng giờ hãy thôi màn khóc lóc này đi, ta sắp đi săn cá voi và còn nhiều chuyện đắng cay sẽ đến. Ta hãy gạt bỏ chút tuyết đọng nơi chân tê cóng, và thử xem cái nơi mang tên là quán Cá Voi Phun Nước này là nơi như thế nào.

CHƯƠNG III
QUÁN CÁ VOI PHUN NƯỚC

BƯỚC VÀO QUÁN TRỌ Cá Voi Phun Nước mái dốc ấy, ta thấy mình ở trong một tiền sảnh thấp, rộng và lộn xộn, với những ván ốp chân tường cổ lỗ khiến ta liên tưởng tới một trong những máng ván thành của một con tàu cũ kỹ bị thái đi nào đó. Trên một vách tường có treo bức tranh sơn dầu to tướng ám khói tổng thể, tứ bề nhòa gần hết, đến nỗi qua ánh sáng xiên chéo không đều ta phải ngắm nghía mãi, rồi nhớ hết sức chú ý xem đi xem lại nhiều lần một cách có hệ thống, sau đó hỏi lại những người xung quanh cẩn thận mới có thể tạm đi đến cho biết trong tranh vẽ gì. Những khối bóng nhạt bóng đậm không tài nào hiểu nổi, khiến thoạt nhìn ta suýt thì nghĩ chàng họa sĩ trẻ tuổi đầy tham vọng nào đó, sống trong thời đại phù thủy ở New England, đã cố gắng mô tả trạng thái hỗn độn khi bị bỏ bùa. Nhưng sau khi đã lặng ngắm rất kỹ càng nghiêm chỉnh, và liên tục nghiền đi ngẫm lại nhất là sau khi đẩy cửa sổ nhỏ ở cuối gian tiền sảnh, cuối cùng ta đi đến kết luận rằng một ý tưởng như vậy, dù điên rồ, có lẽ cũng không hoàn toàn là không có lý do xác đáng.

Nhưng cái bối rối nhất, khó hiểu nhất cho ta, chính là đống gì đen dài, mềm mềm, quái gở lơ lửng ở giữa bức tranh bên trên ba đường xanh mờ thẳng rẵng, bập bềnh như một bãi bọt nước không tên. Đó là một bức họa lầy lội, ẩm ướt, lép nhép một cách chân thực, đủ khiến cho một kẻ hay bực bội phải quẫn trí. Tuy vậy có một vẻ hùng vĩ vô biên, nửa vời, không sao tưởng nổi nơi bức tranh khiến ta hoàn toàn tê liệt trước nó, đến khi vô tình thề với bản thân phải cố làm sao tìm cho ra ý nghĩa của bức tranh huyền diệu đó mới thôi. Thảng hoặc một ý tưởng sáng rõ nhưng lừa mị xẹt qua ta. Có thể là cảnh Hắc Hải trong một trận bão đêm. Là cuộc chiến bất thường của bốn đại nguyên tố. Là một bãi đất hoang trời đánh thánh vật. Là cảnh mùa đông ở miền Bắc Cực. Là cảnh băng tuyết tan dần trên dòng Thời Gian. Nhưng cuối cùng, hết thảy những ảo cảnh đó đều nhường chỗ cho cái quái gở gì đó kia chính giữa bức tranh. Cái đó một khi ta luận ra, hết thảy những nét còn lại sẽ rõ rành. Nhưng hãy khoan; chẳng phải nó có dáng dấp hao hao một con cá khổng lồ hay sao? Có lẽ chính là con thủy quái Leviathan ấy cũng chưa biết chừng?

Thực ra, ý định của nhà họa sĩ có lẽ là như thế này: một giả thuyết cuối cùng của bản thân tôi, phần nào căn cứ trên cơ sở các ý kiến góp nhặt được từ nhiều ông già mà tôi có dịp nói chuyện về vụ này. Bức tranh mô tả mũi Sừng trong một trận bão lớn; con tàu vật lộn trên biển đang chìm dần chỉ còn một nửa nhô trên mặt nước, trông thấy lấp ló ba cột buồm; và một con cá voi tức khí đương thực hiện cái hành động kỳ vĩ là tự nhào mình lên đỉnh ba cây cột buồm, nhằm xóa sổ con tàu.

Bức tường đối diện của gian tiền sảnh có treo la liệt một dãy hết sức không văn minh những gậy tày và lao móc đồ sộ. Một số khí giới đó gắn đầy những chiếc răng lấp loáng trông như những lưỡi cưa bằng ngà; số khác trang trí những nút thắt từ tóc người; và một dụng cụ hình lưỡi liềm có cán to xòe chung quanh như một mảng cỏ do một người thợ hái tay dài mới cắt. Nhìn vào đó ta rùng mình không hiểu thứ mọi và giống ăn thịt người quái dị nào có thể sát phạt sinh linh bằng loại dụng cụ rạch chém đáng sợ như vậy. Lẫn giữa những khí giới đó là những lưỡi giáo và mũi lao săn cá heo cũ mòn hoen gỉ, thảy đã oằn mũi hay biến dạng. Một vài món còn có cả câu chuyện đi kèm. Chẳng hạn bằng chiếc lao một thời dài đẹp, nay còng queo đến dị dạng kia, cách đây năm chục năm Nathan Swain đã giết mười lăm con cá voi giữa khoảng mặt trời mọc và mặt trời lặn. Và mũi lao kia - giờ quăn tít như cái đồ mở nút chai - đã từng được phi ra trên các vùng biển Java và sau chót từng bị một con cá voi kéo đi, nhiều năm sau con cá này bị giết ngoài khơi mũi Blanco. Mũi lao ban đầu đâm vào gần đuôi con cá, rồi, như một cây kim không ngừng nghỉ lưu trú khắp bên trong cơ thể một con người, chu du khắp cả tấm thân không dưới bốn mươi bộ của con quái vật, để cuối cùng được tìm thấy cắm trong cục bướu trên lưng nó.

Băng qua tiền sánh tối tăm này, rồi tiếp tục tới lối đi mái vòm thấp đằng xa - cắt xuyên qua một nơi xưa kia hẳn từng là ống khói trung tâm đồ sộ với các lò sưởi ở chung quanh - ta bước vào gian phòng chung. Tối tăm hơn nữa chính là chỗ này, với những xà nhà thấp nặng dường kia bên trên, và những mảnh ván sàn cũ kỹ gồ ghề xô xệch dường này bên dưới, đến nỗi ta suýt thì tưởng mình đang bước nơi buồng lái một con tàu cổ xưa nào, nhất là trong một đêm gió thét mưa gào như đêm nay, khi mà con tàu cũ kỹ neo ở góc này đang lắc lư dữ dội. Ở một phía đuôn đuỗn một cái bàn thấp dài như kệ để đồ, bên trên đầy những hộp thủy tinh rạn nứt, bên trong đựng những của lạ bám bụi thầu thập về từ mọi xó xỉnh xa xăm nhất của thế giới bao la này. Nhô ra từ góc trong xa hơn của căn phòng là một cái hang tối om - quầy rượu - một thứ nỗ lực thô lậu ở cái đầu một con cá voi chính cống. Chẳng biết có đúng hay không, ta thấy lừng lững nơi đó một bộ xương quai hàm cá voi cong cực lớn, rộng đến nỗi một cỗ xe ngựa cùng có thể chui lọt. Bên trong là những giá để đồ tả tơi, sắp bày chung quanh cùng những chai lọ bình vò cũ rích; và ở phía bên trong cái xương quai hàm có khả năng hủy diệt chớp nhoáng ấy, trông tựa một gã Jonah5 bị nguyền rủa nữa (mà hóa ra người ta cũng gọi lão bằng cái tên đó thật), lăng xăng đi lại một lão già nhỏ thó, gầy đét, kẻ nhận tiền để trìu mến bán cho các thủy thủ những cơn mê sảng và cái chết.

Đáng kinh tởm là những cái ly không chân dùng để chứa thứ độc dược của lão. Mặc dù bên ngoài có hình trụ, nhưng bên trong, những chiếc ly màu xanh xấu xa này lại gian trá thon lại ở phía dưới thành một cái đáy lừa đảo. Những vạch mức song song được khắc thô thiển bao quanh những cái ly kẻ cướp này. Hễ rượu lên tới vạch này thì số tiền ta phải trả là một cắc, tới vạch này nữa thì thêm cắc nữa; và cứ thế tiếp tục cho tới đầy ly - đó là đơn vị đo lường của mũi Sừng, nuốt ực cả ly mất tong một shilling.

Vừa lúc bước vào tôi trông thấy một đám thủy thủ trẻ bao quanh một cái bàn, mải mê quan sát dưới ánh đèn mờ những mẫu vật hầm bà lằng chạm trổ từ xương cá voi. Tôi tìm lão chủ nhà, bảo lão tôi muốn một gian phòng để ở, thì nhận được câu trả lời là nhà lão đã đủ người, không còn một cái giường nào bỏ trống. Nhưng gượm đã,” lão vỗ trán ra dáng suy nghĩ và tiếp, “Chắc ông bạn không phản đối nằm chung với một anh bạn chuyên nghề đâm cá, chứ hẳn? Tôi đoán chắc ông bạn sắp đi đánh cá voi, thiết tuồng ông bạn nên làm quen với lối ăn nằm đó.”

Tôi bảo lão tôi không bao giờ thích ngủ chung hai người một giường; mà kể cả tôi có thuận thì cũng còn tùy nơi người bạn chuyên nghề đâm cá kia, còn như nếu ông ta (chủ quán) thật tình không dành được một chỗ ngủ nào khác cho tôi, và người bạn kia không phản đối dứt khoát mấy, thì tội gì tôi còn phải lang thang thêm nữa nơi đô thị xa lạ giữa một đêm rét mướt thế này, tôi thà chịu nằm chung với bất cứ ai miễn là người tử tế.

“Tôi cũng nghĩ như vậy. Được rồi; ngồi đi. Ăn tối à? Ông bạn muốn ăn tối? Bữa tối sẽ dọn lên ngay.”

Tôi ngồi xuống một ghế tủ cũ, chạm trổ tứ phía như kiểu ghế băng ở khu Pháo Đội. Ở một đầu ghế một thủy thủ tư lự đang dùng con dao gấp trang điểm thêm nữa cho chiếc ghế, cúi người chăm chú khắc chạm ở khoảng giữa hai chân. Anh chàng đang ra sức chạm hình một con tàu đang căng buồm, nhưng tôi thấy công việc không tiến triển được mấy.

Sau cùng người ta mời bốn năm người bọn tôi qua ngồi ăn bên một gian kế cận. Gian phòng lạnh lẽo như băng đảo - không chút lửa sưởi - lão chủ quán nói lão không trang trải nổi. Không có gì ngoài hai cây nến sáp mỡ bò tù mù, mối cầy gắn trong một cái lồng chắn gió. Bọn tôi đành phải cài nút áo khoác chẽn kín tận cổ, và đưa chén trà nóng lên môi bằng những ngón tay gần tê cứng. Nhưng món ăn lại có phần thịnh soạn - không những có món thịt bò khoai tây, mà còn thêm món sủi cảo nữa; chà, có món sủi cảo vào bữa tối! Một gã trai trẻ bận áo bành tô xanh lập tức tấn công món này với cung cách rất ư khốc liệt.

“Này chú,” lão chủ quán nói, “chú mày chắc chắn sẽ gặp cơn ác mộng chết giấc.”

“Ông quán ơi,” tôi thỏ thẻ hỏi, “không phải là anh bạn chuyên nghề đâm cá đấy chứ?”

“Ồ, không,” lão đáp, coi bộ tức cười đến quái dị, “anh bạn chuyên nghề đâm cá là một tay da ngăm ngăm cơ. Anh ta không bao giờ ăn sủi cảo, không đâu – chẳng ăn gì ngoài món bít tết, mà phải là bít tết tái mới khoái.”

“Quỷ quái thật,” tôi đáp. “Thế anh bạn đâm cá đâu? Có ở đây không?”

“Hắn sẽ về đây sớm thôi,” có người đáp.

Tôi không dừng được mà bắt đầu cảm thấy nghi ngờ về anh chàng đâm cá “có nước da ngăm đen” kia. Dù sao tôi cũng nhất quyết rằng nếu chúng tôi có phải ngủ chung thì hắn sẽ phải thay quần áo và lên giường nằm trước tôi.

Ăn tối xong, cả bọn trở về gian phòng có quầy rượu, chẳng biết làm gì khác, tôi quyết định dành cả phần còn lại của buổi tối làm khán giả.

Ngay sau đó nghe có tiếng ồn ào hệt một vụ đánh lộn bên ngoài. Lão chủ quán giật mình, la, “Thủy thủ tàu Grampus đấy. Tôi thấy tàu đó trở về đến ngoài khơi từ sáng nay; hành trình ba năm, đầy nhóc một tàu. Hoan hô, mấy chú ạ; tụi mình sắp có tin tức mới nhất về quần đảo Feegee6.”

Có tiếng giậm nặng nề của những chiếc ủng đi biển từ phía của vào; cánh cửa bật mở và ồ vào một đoàn thủy thủ hoang dại. Trùm kín áo choàng canh bờm xờm, đầu ủ khăn che kín mũi miệng, thảy vá víu và rách tả tơi, hàm râu cứng băng tuyết, trông họ giống như một đàn gấu phun trào từ miền Labrador. Họ vừa đổ bộ từ tàu xuống và đây là căn nhà đầu tiên họ bước vào. Chẳng trách họ lại rẽ lối tới thẳng miệng con cá voi - tức quầy rượu này - bởi ở đó lão Jonah già nhỏ thó và nhăn nheo đang thực thi bổn phận vội vã rót những ly đầy có ngọn cho cả bọn. Một ai đó than đầu bị dính lạnh ác, Jonah liền pha ngay cho anh ta một liều rượu gin mật mía đen như hắc ín, mà lão thề sống thề chết là một món thuốc thần hiệu trị hết thảy mọi chứng cảm hàn và chứng ho đờm thôi thì đủ loại, chẳng kể đã mắc từ bao lâu, mắc nơi bờ biển Labrador hay phía lộng gió của một vùng băng đảo nào.

Rượu mạnh chẳng bao lầu đã bốc lên đầu họ, kể cả những tay uống thùng uống vại nhất mà vừa đổ bộ thì cũng vậy, rồi bọn họ bắt đầu nhảy cỡn ồn ĩ tột bực.

Tuy nhiên, tôi quan sát thấy, một người trong bọn có vẻ hơi tách biệt, và dẫu người này xem ra không muốn đem bộ mặt đứng đắn phá cuộc liên hoan của các bạn cùng thuyền, suốt cả cuộc chơi anh cũng cố không ồn ào như mọi người. Tôi lập tức lưu ý tới anh; và vì chưng các thủy thần đã định rằng chẳng bao lâu nữa anh sẽ trở thành đồng đội của tôi (mặc dù không phải là kiểu đồng đội chung giường, như chừng mực liên quan đến câu chuyện này), tôi xin phép tả qua con người anh. Anh cao chừng sáu bộ, vai rộng, ngực trông như một con đê quai. Tôi ít khi thấy người đàn ông nào vai u thịt bắp như vậy. Da mặt anh nâu sậm và sạm nắng khiến cho hàm răng trắng chói sáng vì tương phản; còn trong những vung bóng tối sâu thẳm của mắt anh lại phảng phất những kỷ niệm dường như không cho anh mấy niềm vui. Giọng anh tỏ ngay anh là dân miền Nam, và ngó tầm vóc đẹp đẽ của anh tôi cho anh hẳn là một anh chàng miền núi cao lớn đến từ rặng Allegheny ở Virginia. Giữa lúc các bạn của anh vui nhộn nhất thì anh lẩn mất không ai hay biết, và tôi không gặp lại anh nữa cho tới khi anh trở thành người bạn đồng hành của tôi trên biển. Nhưng, chỉ vài phút sau đồng bạn đã nhận ra sự vắng mặt của anh - có lẽ vì lý do nào đó mà đồng bạn quý hóa anh lắm, bọn họ bèn la lên “Bulkington! Bulkington! Bulkington đâu rồi?” rồi chạy ùa ra ngoài để đuổi theo anh.

Lúc đó chừng chín giờ, căn phòng trở lại yên tĩnh một cách siêu thường sau cuộc huyên náo và tôi bắt đầu tự chúc mừng bản thân, vì ngay trước khi đám thủy thủ ào vào tôi đã nảy ra một dự tính nho nhỏ.

Không ai thích ngủ hai người một giường. Thật tình ngủ chung ngay với thằng em ruột cũng không thích. Tôi chẳng hiểu vì sao, nhưng người ta ai cũng muốn được riêng tư một mình khi nằm ngủ. Đằng này lại là ngủ chung với một người lạ, trong một quán lạ, ở một thành phố lạ, và tay người lạ đó lại chuyên nghề đâm cá, thì sự khó chịu càng tăng bội phần. Cũng không lý đâu mà cho rằng tôi là thủy thủ thì hơn bất cứ ai càng nên ngủ hai người một giường; bởi lẽ các thủy thủ không còn ngủ hai người một giường ngoài bể nữa, cũng như các vua chúa còn độc thân trên bờ thì không ngủ một mình vậy. Đã đành là mọi người ở chung một phòng, nhưng anh có võng riêng, trùm thân anh bằng mền riêng và tự ngủ riêng mình anh.

Càng ngẫm nghĩ về anh chàng chuyên nghề đâm cá này bao nhiêu tôi càng ghê tởm với ý nghĩ phải ngủ chung với anh ta bấy nhiêu. Cũng hợp lý giả như ta đoán chuyên nghề đâm cá thì chăn nệm của anh ta không thể là thứ sạch sẽ hạng nhất, càng chẳng lấy đâu ra mà đẹp đẽ hạng nhất được. Tôi bắt đầu nhăn nhó. Với lại, đã khuya lắm rồi, anh chàng đâm cá kia mà tử tế ra tất phải quay về đi ngủ rồi chứ. Giả sử bây giờ nửa đêm nửa hôm anh ta nhào lên người tôi - thì tôi biết được anh ta ở lỗ nào chui ra đây?

“Ông chủ quán ơi, tôi đã đổi ý về người đâm cá kia. Tôi không ngủ chung với hắn đâu. Tôi tính nằm ngay trên cái ghế băng này.”

“Tùy ý ông bạn; tôi rất tiếc không đưa cái khăn bàn nào cho ông bạn dùng làm nệm được, mà mặt ghế thô nhám gớm thật,” - sờ sờ những mắt gỗ với đường khía. “A mà chờ chút, ông bạn Chạm Trổ Xương, tôi có sẵn cái bào thợ mộc trong quầy này - tôi bảo đợi hẵng mà, để tôi giúp ông bạn được dễ chịu.” Dứt lời lão lấy cái bào ra, và sau khi rút chiếc khăn lụa cũ phủi bụi trên ghế, lão ra sức bào mặt băng ghế cho tôi, vừa làm vừa cười nhe nhởn như đười ươi. Dăm bào bay sang hết trái lại phải, cho đến lúc lưỡi bào đụng phải một mắt gỗ lồi cứng không chịu đi. Lão chủ quán thiếu chút nữa thì trẹo tay, tôi bèn xin lão vì Chúa hãy thôi đi - mặt giường kể ra đối với tôi cũng đã khá êm, tôi vẫn biết trên thế gian này làm sao biến một tấm ván thông thành êm như lông chim được. Lão bèn vừa nhe răng cười thêm cái nữa vừa thu gọn những mảnh dăm bào, liệng vào lò lửa ở giữa phòng, rồi bỏ đi lo công việc riêng mặc tôi đứng đó đăm chiêu suy nghĩ.

Bấy giờ tôi thử xem bề dài của cái ghế băng thì thấy ngắn hơn người tôi chừng một bộ; nhưng khoảng ngắn đó có thể lấp bằng một cái ghế dựa. Nhưng cái ghế băng cũng lại hẹp thua đâu một bộ, còn cái ghế băng thứ hai trong phòng lại cao hơn cái thứ nhất một vài tấc - thành ra không sao ghép chúng cho vừa được. Tôi bèn kê cái ghế thứ nhất dọc theo khoảng trống duy nhất ở sát tường, chỉ để một khoảng cách nhỏ ở giữa, đủ cho lưng thu xếp vừa vào. Nhưng tôi mau chóng nhận ra nguyên một luồng gió buốt lạnh từ bậu cửa sổ thổi xộc vào người, cho nên sắp đặt như vậy không đời nào ổn, nhất là bởi một luồng gió nữa từ cánh cửa ra vào lung lay gặp luồng gió từ bậu cửa sổ, và cùng nhau chúng hợp thành một đoàn những cơn lốc nhỏ ở quanh nơi tôi dự tính ngủ qua đêm.

Quỷ tha ma bắt gã đâm cá kia đi, tôi chợt nghĩ, nhưng gượm nào, sao tôi không giành lấy cờ trước - khóa chặt cửa ở bên trong, leo lên giường hắn và cứ lờ đi những tiếng đập cửa dữ dội nhất? Ý tưởng đó không hề dở; nhưng sau vài giây lưỡng lự tôi đã gạt bỏ hẳn. Bởi ai dám nói chắc sáng mai, khi tôi vừa ra khỏi cửa phòng, gã đâm cá không đứng đợi ở hành lang, sẵn sàng hạ tôi đo ván!

Rồi, lại ngắm quanh phòng một lượt, không thấy có tí hy vọng qua một đêm dễ chịu nào ngoài cách leo lên giường người khác, tôi bắt đầu nghĩ rằng xét cho cùng tôi rất có thể đang khư khư ôm những thành kiến không đẹp đẽ gì với anh chàng đâm cá không quen biết này. Tôi nghĩ, mình sẽ chờ thêm một lát, hẳn không bao lâu nữa hắn sẽ trở về. Tôi sẽ ngó hắn thật kỹ và không chừng kết cuộc chúng tôi sẽ thành đôi bạn cùng giường tốt - ai mà biết được.

Trong khi những khách trọ khác, từng nhóm một, hai, rồi ba người vào đi ngủ, tôi vẫn không thấy tăm hơi anh chàng đâm cá. Tôi hỏi:

“Ông chủ quán ơi, hắn ta là tay thế nào? Hắn luôn về khuya như thế này hả?” Lúc đó đã sắp mười hai giờ đêm.

Lão chủ quán lại cười, vẫn cái lối cười khùng khục khô khốc, xem ra lão thấy cực kỳ tức cười vì một cớ gì mà tôi không hiểu. “Không,” lão đáp, “thường thường anh ta như con gà lên chuồng sớm - ngủ sớm và dậy sớm - đúng là một thứ chim siêng bắt sâu. Nhưng đêm nay chắc anh ta thích đi lang thang, ông bạn biết đấy, tôi cũng không hiểu có vụ quái gì giữ anh ta ở bên ngoài lâu đến thế, không chừng lại đem cái đầu đi bán mãi không được.”

“Đem cái đầu đi bán không được? Ông đang nói cái chuyện kỳ quái gì với tôi vậy?” Tôi phát cáu. “Có phải ông định nói rằng tay đâm cá đang mất cả đêm thứ Bảy quý hóa này, hay cả sáng Chủ nhật nữa, để đem cái đầu của hắn đi rao bán ngoài phố?”

“Chính xác thế,” chủ quán đáp, “chính tôi có bảo với anh ta là không đem bán ở đây được vì chợ đầy nghẹt rồi.”

“Đầy nghẹt những gì?” tôi la lên.

“Dĩ nhiên là những đầu người; trên mặt đất này chả toàn những đầu người là đầu người?”

“Nói cho ông nghe nhé, chủ quán,” tôi bình tĩnh nói tiếp, “tốt hơn là ông hãy tốp cái chuyện đó lại, tôi không phải tay mơ đâu.”

“Có nhẽ là không,” lão lấy ra một cái que vót thành cây tăm và đáp. “Nhưng tôi e rằng ông bạn sẽ bị bịp nếu anh bạn đâm cá ấy hay tin ông bạn phỉ báng cái đầu của anh ta.”

“Tôi sẽ đập nát nó ra hộ anh ta,” đương bực mình vì cái mớ hổ lốn úp mở khó chịu của lão chủ quán, tôi nổi tam bành.

“Nó đã vỡ sẵn rồi còn gì,” lão nói.

“Vỡ,” tôi hỏi, “ông nói vỡ nghĩa là sao?”

“Quỷ thần ơi, đó chính là nguyên do anh ta không bán được đấy, chắc vậy.”

“Ông chủ quán,” tôi vừa nói vừa lạnh lùng như ngọn núi Hecla giữa cơn bão tuyết tiến lại gần lão chủ quán. “Ông chủ quán này, hãy ngừng vót tăm. Tôi với ông cần phải hiểu nhau đã, ngay lập tức không chần chừ nữa. Tôi đến trọ nhà ông và cần một cái giường, ông nói với tôi là chỉ có thể dành cho tôi một nửa giường, nửa kia thuộc về một tay chuyên nghề đâm cá nào đó. Và về cái anh chàng đâm cá mà tôi chưa hề gặp ấy, ông cứ nói mãi những chuyện bí ẩn và khó chịu, cốt gây cho tôi một cảm tưởng bất an về người mà ông định cho làm bạn chung giường với tôi - một mối quan hệ mà, ông chủ quán ạ, vào dạng gắn bó và tin cậy ở cấp độ cao nhất. Giờ đây tôi yêu cầu ông nói trắng ra, cho tôi biết, anh chàng đâm cá đó là ai, là hạng người gì, nếu tôi ngủ chung giường cả đêm với anh ta, liệu tôi có được vô sự về mọi phương diện hay không. Nhất là ông làm ơn đừng nói chuyện bán đầu anh ta nữa, vì nếu có thật, chuyên đó khiến tôi tin rằng tay đâm cá này hiển nhiên là một kẻ điên. Tôi không bao giờ nghĩ tới chuyện ngủ chung với một kẻ điên. Còn ông, ông chủ quán ạ, nếu ông cứ cố tình xúi giục tôi làm việc đó thì ông có thể tự vác xác ra trước tòa đại hình được rồi đấy.”

“Ố ồ,” lão chủ quán đáp, hít một hơi, “bài thuyết giảng quá dài cho một tay cũng từng nay đây mai đó đấy. Nhưng yên trí, yên trí đi, anh bạn đâm cá tôi đang kể với ông đây mới từ vùng biển miền Nam tới, anh ta mang theo rất nhiều đầu người ướp dầu thơm New Zealand (kỳ lạ lắm, ông bạn ạ), và đã bán được hết trừ một cái còn lại mà đêm nay anh ta cố bán nốt, vì ngày mai là Chủ nhật, đem đầu người đi bán rong ngoài phố trong khi mọi người đi lễ thì quả thật khó coi. Chủ nhật tuần trước, anh ta cũng tính đem bán nhưng tôi cản lại được đúng lúc anh ta dợm bước ra cửa với bốn cái đầu treo lủng lẳng vào một sợi dây như xâu hành vậy.”

Câu chuyện đã làm sáng tỏ điều bí ẩn kỳ quặc kia và chứng tỏ rằng dù sao lão chủ quán cũng không có ý trêu chọc tôi, nhưng đồng thời, tôi cũng không biết nghĩ sao về một người chuyên đâm cá lại la cà suốt đêm thứ Bảy rạng ngày Chúa nhật thiêng liêng để lo thứ công việc của bọn ăn thịt người như là dạm bán đầu của những kẻ chuyên sùng bái ngẫu tượng.

“Ông chủ quán ạ, nghe vậy thì gã đâm cá này là một tay nguy hiểm lắm.”

“Anh ta trả rất sòng phẳng,” lão trả lời. “Nhưng thôi, đêm đã khuya rồi, tốt hơn là ông bạn đánh một giấc đi - giường tốt lắm; tôi với Sal nằm trên cái giường đó vào đêm tân hôn. Thừa chỗ cho hai người quậy cựa, một cái giường hết sức rộng đấy. Chao, trước khi chúng tôi thôi nằm cái giường đó, Sal hay đặt thằng lớn Sam và thằng nhỏ Johnny nằm ngủ dưới cuối giường. Thế rồi một đêm tôi mê ngủ không biết đạp thế nào mà thằng Sam bị văng xuống sàn thiếu chút nữa thì gãy tay. Từ đó Sal mới bảo thôi, thế không ổn. Theo tôi nào, tôi sẽ cho ông bạn ngó qua.” Nói rồi lão chủ quán châm một ngọn nến đưa về phía tôi rồi đề nghị tôi đi theo. Tôi do dự đứng đó. Lão nhìn đồng hồ ở góc nhà và la lên: “Chủ nhật - đêm nay ông bạn sẽ không gặp anh chàng đâm cá này đâu. Anh ta đã thả neo nơi nào rồi - theo tôi nào. Nào ông bạn có đi theo tôi hay là không đây?”

Tôi suy nghĩ một chút, rồi chúng tôi đi lên thang, và tôi được đưa vào một căn phòng hẹp, lạnh như một cái vỏ hến, và quả vậy, được trang bị một cái giường kỳ lạ, rộng cỡ bốn người đâm cá cùng nằm ngủ thoải mái.

“Đây,” lão chủ quán nói, đặt cây nến trên mặt chiếc rương thủy thủ cũ mèm quái gở vừa dùng làm kệ rửa mặt vừa dùng làm bàn, “đây, ông bạn cứ tự nhiên, ngủ kỹ nhé.” Tôi vừa ngắm cái giường xong quay lại thì lão đã biến mất.

Lật tấm khăn trải, tôi cúi xuống ngắm mặt giường. Dù không lịch sự nhất hạng gì nhưng săm soi thấy cũng được lắm. Rồi tôi ngó quanh phòng; ngoại trừ cái giường và cái bàn giữa nhà không thấy có đồ đạc gì khác hợp cảnh cả, mà chỉ có một cái kệ thô kệch, bốn bức tường và một tấm ván chắn miệng lò sưởi dán giấy có vẽ hình một người đang đâm cá voi. Trong số những đồ đạc không hợp cảnh còn có một chiếc võng máng lòng thòng ở một góc tường, còn một cái bao hành lý cỡ lớn của thủy thủ, đựng quần áo của người chuyên đâm cá kia, chắc chắn thay thế cho rương. Ngoài ra, còn những cái móc câu kỳ dị bằng mảnh xương bày ở kệ trên mặt lò sưởi và một cây lao dựng ở đầu giường.

Nhưng còn cái gì ở trên mặt rương kia? Tôi cầm lên, giơ ra gần ánh sáng, sờ mó, đưa lên mũi ngửi và cố gắng bằng đủ mọi cách để đi tới một kết luận khả quan về vật đó. Tôi không thể so sánh vật đó với cái gì khác hơn là một tấm thảm chùi chân cỡ lớn có viền những mảnh sắt nhỏ leng keng trang trí giống như những cái lông nhím quanh một chiếc giày mọi của dân da đỏ. Ở giữa tấm thảm có một lỗ hổng hay một chỗ xẻ, giống như ta vẫn thấy trên áo choàng của người Nam Mỹ. Nhưng thử hỏi có người đâm cá đứng đắn nào lại chui đầu qua một tấm thảm như vậy, để rồi diễu khắp phố phường một thành phố Thiên Chúa giáo trong cái lốt ấy không? Tôi chui đầu vào thử mặc, và nó kéo trì tôi xuống như một cái hòm mây trĩu nặng vì nó dày và bờm xờm bất thường; tôi thấy nó còn ẩm, ý chừng anh chàng đâm cá kỳ lạ này mới mang nó vào một ngày mưa. Tôi tiến lại gần mảnh gương soi gắn ở vách tường và chưa bao giờ trong đời lại chứng kiến một hình ảnh như vậy. Tôi vội vã gỡ bỏ vật đó ra, thiếu chút nữa thì trẹo cổ.

Tôi ngồi bên thành giường bắt đầu ngẫm nghĩ tới anh chàng đâm cá rao bán đầu người với tấm thảm chùi chân của anh ta. Sau khi suy nghĩ một lúc lâu ở bên thành giường, tôi đứng lên cởi chiếc áo khoác chẽn, rồi cứ đứng ở giữa phòng mà suy nghĩ một chập nữa. Tôi lại cởi thêm áo bành tô, cứ bận sơ mi trần đứng đó suy nghĩ mãi. Nhưng rồi tôi bắt đầu thấy lạnh vì đã cởi bỏ gần hết áo ngoài và chợt nhớ ra rằng lão chủ quán có nói chắc người đâm cá đêm nay không về, đêm, tôi không ngần ngại gì nữa, cởi nốt quần và tháo giày rồi thổi tắt nến, nhào vô giường, phó mặc cho Bề Trên lo phù hộ cho tôi.

Tôi không thể nói chắc tấm nệm giường được nhồi bằng lõi bắp hay mảnh sứ bể, nhưng tôi trằn trọc mãi, lâu lắm chưa ngủ được. Lúc tôi sắp thiêm thiếp thì bỗng nghe có tiếng chân bước ngoài hành lang và thấy chút ánh đèn lọt từ chân cửa vào phòng.

Tôi thầm cầu Chúa che chở cho tôi vì chắc hẳn anh chàng đâm cá bán đầu người kia đã về. Tôi nằm yên, định tâm không nói chờ người kia hỏi trước. Một tay cầm ngọn nến, tay kia cầm cái đầu người New Zealand, người lạ mặt bước vào phòng, không ngó ngàng chỉ tới chỗ giường ngủ. Anh ta đặt ngọn nến xuống sàn ở một góc xa, và rồi bắt đầu loay hoay tháo gút cái bao hành lý lớn mà ban nãy tôi có nói là đang ở trong phòng. Tôi nóng lòng muốn ngó mặt anh ta, nhưng anh ta quay mặt đi trong lúc mải tháo gút sợi dây cột miệng bao. Tuy nhiên, gỡ xong sợi dây anh ta quay lại. Trời ơi! Cảnh tượng gì vậy trời! Khuôn mặt gì đây! Da mặt tối màu vàng pha màu tía, đây đó dán những miếng vuông màu đen. Đúng như tôi đã tiên đoán, anh ta là một thứ bạn đồng sàng đáng sợ; anh đã vừa ẩu đả, bị chém nhiều nhát và hình như mới từ nhà phẫu thuật ra. May thay, lúc anh ta tình cờ quay mặt lại phía ánh đèn, tôi mới nhìn rõ là chúng hoàn toàn không phải những miếng cao dán, lũ ô vuông hai bên má ấy. Chúng là những vết màu thuộc một loại khác. Ban đầu tôi còn phân vân, sau mới chợt hiểu ra sự thực. Tôi nhớ lại chuyện một người da trắng - cũng một thợ đâm cá voi - bị rơi vào tay bọn mọi ăn thịt người và bị bọn người này xăm hình vào. Tôi kết luận rằng anh chàng đâm cá này, nhân những chuyến đi xa, đã gặp một vụ phiêu lưu tương tự. Tôi nghĩ, xét cho cùng điều này có nghĩa gì đâu! Chỉ là bề ngoài; một con người có thể rất lương thiện cho dù có bộ mặt như thế nào. Nhưng còn nước da dễ sợ của anh ta thì phải hiểu ra sao nhỉ, cái phần ấy của gương mặt, ý tôi muốn nói cái phần ở chung quanh hoàn toàn không liên quan chi tới những ô vuông xăm đó. Rất có thể đó chỉ là lớp da cháy rám vùng nhiệt đới; dù tôi chưa hề nghe nói ánh nắng gay gắt làm cháy rám một người da trắng tới vàng tía được. Tuy nhiên, tôi chưa bao giờ tới các vùng biển miền Nam; và có lẽ mặt trời ở đó gây nên kết quả phi thường như vậy trên da mặt. Trong khi tất cả những ý nghĩ này xẹt qua trong đầu tôi như tia chớp, người đâm cá không hề lưu ý tới tôi. Sau khi loay hoay mãi mới mở được cái bao, anh ta bắt đầu lục lọi trong ấy, và lát sau lôi ra cái gì như một chiếc rìu của người da đỏ cùng một cái ví da hải cẩu còn nguyên lông. Bày hai món đồ trên mặt cái rương giữa phòng, rồi anh ta vớ cái đầu người New Zealand - thứ trông thật ma quái - nhồi vào trong bao. Anh ta lại lật chiếc mũ ở trên đầu xuống - mũ mới tinh làm bằng lông hải ly - khiến cho tôi gần như muốn hét lên vì kinh ngạc. Trên đầu anh ta không có một sợi tóc nào - chí ít cũng không còn sợi nào đáng nói - trơ sọ ngoại trừ một cái gút xoắn lại ở ngay trán. Cái đầu hói da tía quả tình bấy giờ trông như một cái sọ người mục nát. Giả sử người lạ mặt đó đứng ở khoảng giữa tôi với cánh cửa thì tôi đã lao vọt ra ngoài, còn nhanh hơn là tôi lùa một bữa ăn.

Tuy chỉ vậy chẳng có sự gì, tôi cũng đã đại khái nghĩ đến cách tuột ra bằng lối cửa sổ, song khốn nỗi lại là cửa sổ tầng hai hướng sau nhà. Tôi không phải là đồ hèn, nhưng phải hiểu ra sao về kẻ da tía chuyên nghề bán đầu người này thì lại hoàn toàn vượt tầm hiểu biết của tôi. Dốt nát vốn bà con với sợ hãi, bởi lẽ hoàn toàn bối rối và sửng sốt vì con người lạ mặt này, tôi thú thật là lúc đó tôi sợ anh ta khác nào sợ hiện thân quỷ dữ chợt nhảy vào phòng tôi giữa đêm khuya. Thật tình là tôi sợ anh ta đến không đủ can đảm để ngỏ lời đòi hỏi một lời giải đáp thích đáng về những gì khó hiểu nơi anh ta.

Trong khi đó anh ta tiếp tục bận rộn cởi đồ, để lộ bộ ngực và hai cánh tay. Chính mắt tôi trông thấy những chỗ trên người anh có bận áo che đi cũng có kẻ những ô vuông như trên mặt, đằng lưng cũng vậy, đều có xăm những ô vuông sậm màu; anh ta trông như thể đã tham gia cuộc chiến Ba mươi năm và vừa thoát về được mang theo trên mình một tấm áo choàng bằng cao dán. Hơn nữa cả hai cẳng chân anh cũng có những vết tích giống như một đàn ếch màu lục sậm đương leo lên hai cây cọ non. Giờ thì đã rõ anh ta phải thuộc về một giống người dã man hay một giống người nào khác đã đáp tàu đi đánh cá voi từ vùng biển miền Nam, và đổ bộ lên xứ Thiên Chúa giáo này. Tôi run lên khi nghĩ như vậy. Đúng là một tay chuyên nghề đem đầu người đi bán dạo - không chừng đó là đầu của anh em nhà hắn. Hắn rất có thể muốn cái đầu của tôi. Trời ơi! Cứ trông chiếc rìu kìa!

Nhưng không còn thời giờ đâu mà run rẩy nữa, vì kẻ mọi rợ kia đương loay hoay gì đó khiến cho tôi mười phần chăm chú, và tin chắc rằng anh ta quả là một kẻ vô thần. Tiến tới gần chiếc áo khoác, hay áo choàng toàn thân hoặc áo vải bố thô dày gì đó, mà khi nãy anh ta máng trên lưng ghế, người đâm cá moi móc trong túi áo, cuối cùng rút ra một hình thù nhỏ, méo mó kỳ dị, với một cục bướu trên lưng, còn màu sắc thì đúng là nước da một hài nhi ba ngày tuổi xứ Congo. Nhớ lại cái đầu người ướp, ban đầu tôi đinh ninh rằng hình nhân màu đen kia đúng là một hài nhi được tẩm ướp cách nào tương tự. Nhưng nhận ra vật đó có vẻ cứng đơ, lại bóng láng như bằng gỗ mun đánh bóng, cho nên tôi kết luận rằng đó không là gì khác một ngẫu tượng bằng gỗ, và xem ra quả đúng như vậy. Kẻ mọi rợ đó đi đến bên lò sưởi trống không, rồi gạt tấm chắn lò sưởi bồi giấy sang bên, đoạn dựng cái hình thù nhỏ có bướu sau lưng như một cây ky giữa hai cái giá để củi. Miệng lò sưởi và gạch xây bên trong đầy những bồ hóng ra dáng một ngôi mộ hơn là một miếu đường cho ngẫu tượng Congo của anh ta.

Tôi dán mắt về phía cái hình thù bị che lấp một nửa đó, rất nóng lòng chờ xem những gì sẽ xảy tới. Thoạt tiên anh ta lấy từ trong túi áo khoác ra độ hai nắm dăm bào, cẩn thận đặt lên trước pho tượng; rồi để một miếng bánh quy khô dùng dưới tàu lên trên đống dăm bào và châm lửa ở ngọn nến sang thành một ngọn lửa cúng tế. Liền sau đó, sau nhiều lần quơ nhanh vào đám lửa, rồi rút tay ra còn nhanh hơn (coi bộ như mấy ngón tay bị lửa làm bỏng nặng), cuối cùng anh ta cũng khều được miếng bánh ra; thổi tắt lửa và bớt tro dính, anh ta cung kính đưa miếng bánh tới trước chú mọi đen tí hon kia. Con quỷ nhỏ xem ra không thú gì bữa ăn ít ỏi vì không hề thấy môi nó mấp máy. Tất cả những nghi thức kỳ dị này lại được kèm theo những tiếng lầm rầm lạ tai thốt ra từ miệng người cúng tế, dường như anh ta đương tụng niệm một bài kinh hay đương hát một bản ca tà giáo nào đó, trong khi nét mặt nhăn nhó hết sức bất thường. Sau cùng anh ta thổi tắt đèn, cung kính nâng cao ngẫu tượng, đoạn cất vật đó vào trong túi áo một cách lơ đãng như anh ta là một người đi săn đương bỏ con gà rừng chết vào trong bao.

Bấy nhiêu nghi thức kỳ dị đã làm tăng thêm nỗi bất an của tôi, giờ trông thấy anh ta tỏ dấu hiệu rành rành đã chấm dứt mọi hoạt động, sắp nhảy lên giường với tôi đến nơi, tôi cho rằng lúc này, hay là không bao giờ nữa, trước khi ánh sáng tắt, đã đến lúc tôi phải giải bùa chú đã ám vào tôi quá lâu.

Nhưng khoáng ngưng mà tôi dùng để suy nghĩ xem nên nói gì thật tai hại. Cầm cây rìu trên bàn lên, anh ta ngắm lưỡi rìu một lát, rồi đưa nó ra trước ngọn nến, và trong khi miệng ngậm cán rìu anh ta thổi phù một hơi đặc khói thuốc lá. Liền sau đó nến tắt anh chàng mọi miệng vẫn ngậm cán rìu nhào vào giường tôi. Tôi la lên vì không nhịn được nữa và phát ra một tiếng càu nhàu vì ngạc nhiên, anh ta bắt đầu nhận thấy có tôi.

Lắp bắp cà lăm những gì chính tôi cũng chẳng biết, tôi lăn ra xa tới sát tường và yêu cầu anh ta, dù là ai hay là thứ gì nữa, cũng yên lặng, để cho tôi đứng dậy đi thắp lại nến. Nhưng những lời đáp từ cổ họng anh ta thốt ra lại khiến cho tôi yên tâm ngay rằng anh ta chỉ không hiểu ý tôi.

“Anh lè thèng quỷ nèo?” - mãi sau anh ta nói - anh nói không tui dít.” Vừa nói anh ta vừa múa cây rìu sáng loáng lượn quanh tôi trong bóng tối.

“Chủ quán, lạy Chúa tôi, ông Peter Coffin!” tôi la lớn. “Ông chủ quán ơi, coi kìa, ông Coffin! Các thiên thần ơi! Cứu tôi với!”

“Nói è! Nói è tui biết là ai è, nếu không tui dít è!” tên ăn thịt người lại gầm gừ, đồng thời cứ quơ cây rìu dễ sợ làm bay tung những tàn thuốc nóng quanh tôi khiến cho tôi cứ ngỡ là chăn nệm sắp cháy hết. May thay vừa lúc đó lão chủ quán bước vào phòng, tay cầm đèn, tôi liền nhảy xuống sàn chạy tới bên lão.

“Giờ ông không phải sợ,” lão lại nhăn nhởn cười và nói, “ông Queequeg đây sẽ không động tới một sợi tóc trên đầu ông bạn đâu.”

“Ông thôi cười đi,” tôi la lên. “Tại sao ông không nói cho tôi biết tay đầm cá ghê gớm ấy là một tên ăn thịt người?”

“Tôi tưởng ông bạn đã biết rồi chứ; tôi đã chẳng nói anh ta chuyên bán dạo đầu người trong thành phố này là gì? Nhưng ông bạn hãy đánh một giấc đi. Queequeg, xem này - tôi bít anh, anh bít tôi - người này ngủ anh - anh bít chưa?”

“Tui bít nhiều rùi…” Queequeg ngồi nhổm dậy trên giường, rít bập bập tẩu thuốc, lẩm bẩm đáp.

“Ông cứ vèo,” miệng nói tiếp như vậy, tay anh ta cầm cái rìu ra dấu cho tôi và hất áo quần sang bên. Cử chỉ của anh ta không những văn minh nhã nhặn mà còn rất có vẻ tử tế hiền lành. Tôi đứng ngó anh ta giây lát. Dù với bấy nhiêu vết xăm trên người, anh ta xét ra vẫn là một tên ăn thịt người sạch sẽ và ân cần. Tôi tự nhủ mình làm loạn lên làm chi nhỉ - người này cũng là một người như tôi chứ có gì khác: anh ta cũng có khối lý do để sợ tôi, cũng như tôi phải sợ anh ta. Ngủ chung với một anh ăn thịt người đứng đắn còn hơn là với một anh Thiên Chúa giáo say rượu.

“Ông chủ ơi”, tôi bèn nói, “bảo anh ta cất cái rìu kia đi, hay cái tẩu thuốc lá hay cái gì gì đó ông gọi sao cũng được; tóm lại ông bảo anh ta đừng hút thuốc nữa thì tôi sẽ vào với anh ta. Tôi không thú ngủ chung giường với một người đương hút thuốc. Nguy hiểm lắm. Với lại tôi không yên tâm.”

Ông chủ quán bảo lại với Queequeg xong, anh ta liền nghe theo; và một lân nữa lễ phép mời tôi lên giường nằm - còn né hẳn về một phía như muốn nói, Tôi sẽ không đụng tới lông chân ông.

Chúc ông ngủ ngon, ông chủ quán,” tôi nói. “Bây giờ thì ông có thể ra được.”

Tôi trở lên giường và trong đời chưa bao giờ ngủ ngon như đêm đó.

CHƯƠNG IV
TẤM KHĂN TRẢI GIƯỜNG

THỨC GIẤC HÔM SAU lúc trời vừa sáng, tôi thấy cánh tay của Queequeg quàng lên người tôi ra vẻ thân thiết và âu yếm. Hẳn bạn cho rằng tôi đã thành vợ anh ấy chứ. Tấm khăn trải giường là một tấm vải vá víu, đầy những ô vuông và những miếng tam giác đủ màu sắc, còn cánh tay anh xăm kín như một mê cung đảo Crete vô cùng tận, mà không có lấy hai phần trên ấy chính xác đồng màu - theo tôi đoán hẳn do khi ở biển anh đã không biết giữ gìn cánh tay đúng cách khi ở trong bóng râm lẫn lúc phơi ra ngoài nắng, tay áo xắn lên thất thường lúc cao lúc thấp, thành ra tôi có thể nói là cánh tay ấy không khác gì một dải chăn chắp vá. Quả vậy, vì lúc tôi tỉnh giấc thì một phần cánh tay ấy đặt trên tấm chăn, tôi khó lòng phân biệt được nó với tấm chăn màu sắc hòa quện, mà phải nhờ sức nặng và lực đè của tay tôi mới biết là Queequeg đương ôm tôi.

Cảm giác của tôi lúc đó rất lạ lùng. Để tôi thử giải thích xem sao. Hồi còn trẻ con, tôi nhớ có một trường hợp tương tự đã xảy đến với tôi, đó là thật hay mơ thì tôi chưa bao giờ hoàn toàn hiểu được. Trường hợp đó như thế này. Một bữa tôi làm trò dại dột nào đó - hình như tôi đã leo trèo tính bắt chước chú nhóc thợ nạo ống khói mà mấy bữa trước đó tôi ngó thấy làm việc. Bà mẹ ghẻ của tôi, người vẫn hay tìm cách này cách

khác đe đánh đòn tôi suốt ngày hoặc phạt tôi phải nhịn ăn tối mà đi ngủ, bèn nắm chân tôi lôi ra khỏi ống khói và bắt tôi phải vào giường ngủ, tuy lúc đó mới hai giờ chiều ngày 21 tháng Sáu, ngày dài nhất trong một năm ở bán cầu này. Tôi bực bội lắm. Nhưng không có cách nào khác nên tôi đành lên căn phòng nhỏ của mình ở tầng ba, cởi quần áo thật chậm để giết thì giờ và thở dài chua chát chui vào chăn.

Tôi buồn bã nằm đó, nhẩm tính rằng phải mười sáu giờ đằng đẵng nữa trôi qua rồi tôi mới có hy vọng được hồi sinh. Mười sáu giờ đồng hồ trên giường! Nghĩ vậy tôi cảm thấy đau nhói ở ngang lưng. Bên ngoài còn sáng quá; mặt trời chiếu vào cửa sổ, những tiếng xe ngựa nhộn nhịp ngoài phố và những tiếng cười nói ồn ào ở quanh nhà. Tôi cảm thấy càng lúc càng bực dọc, sau cùng tôi ngồi dậy, mặc quần áo và chân mang tất nhè nhẹ xuống nhà dưới tìm tới bên bà mẹ ghẻ, thốt nhiên quỳ mọp dưới chân bà, van lơn bà hãy đánh đòn một trận vì tội của tôi, hay bất cứ một hình phạt nào khác, chứ đừng đày ải tôi phải nằm trên giường lâu đến không chịu nổi như vậy. Nhưng bà là một bà mẹ ghẻ đúng mực vào bậc nhất nên tôi phải quay về phòng. Tôi nằm tỉnh queo hàng mấy tiếng đồng hồ, cảm thấy cực khổ hơn bao giờ hết, hơn có nhẽ đến cả những tai họa lớn lao nhất về sau này. Sau cùng hẳn tôi đã chìm lịm trong một giấc ngủ mộng mị không yên; lát sau tỉnh dậy - nửa tỉnh nửa mê - tôi mở mắt ra thấy căn phòng ban nãy đầy ánh sáng giờ bị bao trùm trong bóng tối từ bên ngoài. Lập tức tôi thấy chấn động khắp toàn thân; tôi không trông thấy, không nghe thấy gì hết, nhưng dường như có một bàn tay siêu nhiên đang đặt trong tay tôi. Cánh tay tôi buông sõng trên tấm khăn phủ giường, và cái hình thù hay con ma lặng lẽ, không thể tưởng tượng, không thể gọi tên ra, dính liền với bàn tay kia, hình như đang ngồi sát bên giường tôi. Suốt một lúc lâu dường như bằng nhiều thế kỷ chồng chất, tôi nằm đó, tê cóng trong mối lo âu rùng rợn nhất, không dám rút bàn tay ra; chẳng hề dám nghĩ rằng cục cựa chỉ một phân thôi cũng đủ phá tan cơn mê hãi hùng. Tôi không hiểu rốt cuộc cảm thức đó đã trôi qua như thế nào; nhưng sáng hôm sau thức dậy tôi rùng mình hồi tưởng lại hết, và bao nhiêu ngày tháng về sau tôi vẫn mụ mị cố giải thích sự bí ẩn. Cho đến ngay lúc này tôi vẫn còn hay băn khoăn về chuyện ấy.

Giờ đây, gạt bỏ mối hãi hùng kia đi, mọi giác quan của tôi khi cảm thấy có bàn tay siêu nhiên kia đặt trên bàn tay tôi cũng tương tự, về phương diện kỳ lạ, như lúc tôi tỉnh dậy và thây cánh tay tà giáo của Queequeg ôm ngang người tôi. Nhưng dần dà, mọi biến cố trong đêm trước được khơi lại thật rõ rệt, chính xác như thực xảy ra, và rồi tôi nằm đó chỉ thấy đây là một tình trạng đáng tức cười. Tôi kiếm cách di chuyển cánh tay anh - tính gỡ vòng tay khít chặt của tân lang - nhưng, đang say giấc, anh càng ghì chặt lấy tôi, tưởng như chỉ có cái chết mới có thể chia lìa được chúng tôi đôi ngả. Tôi vỗ vai anh dật – “Queequeg!” Nhưng đáp lại chỉ có tiếng ngày. Tôi bèn lật mình, cổ tuồng như bị tròng trong một chiếc vòng cổ ngựa; thì bỗng cảm thẩy bị cào nhè nhẹ. Lật chăn sang bên tôi thấy chiếc rìu nằm ngay bên anh mọi ăn thịt người, khác nào một đứa bé sơ sinh mặt-lưỡi-rìu. Tôi nghi đây đúng là một hoàn cảnh kỳ cục, nằm trên giường trong một ngôi nhà lạ, bên một kẻ ăn thịt người và cây rìu. “Queequeg! Lạy Chúa tôi, Queequeg, dậy đi!” Mãi sau, nhờ cứ tiếp tục cựa quậy và to tiếng trách móc mãi vì sự bất nhã của cái nỗi ôm hoài một đực rựa như là ôm vợ, tôi khiến cho anh phải càu nhàu một tiếng, bấy giờ anh mới rút tay về, rung toàn thân như con chó Newfoundland mới từ dưới nước lên, ngồi nhỏm dậy trên giường, cứng đơ như cán gáo, vừa ngó tôi vừa dụi mắt như thể anh không hắn nhớ ra được tại sao lại có tôi ở đây, tuy chút ý thức về sự có mặt của tôi cũng đã bắt đầu tỏ lộ. Trong khi đó, tôi nằm im lặng nhìn anh, giờ đây không còn một chút lo ngại nào, nên tôi chăm chú quan sát tường tận sinh vật kỳ quặc nhường kia. Sau cùng khi tâm trí anh dường như đã ý hội được trọn vẹn về người bạn chung giường, anh trở nên, phải nói là, cam chịu hoàn cảnh; anh vội nhảy xuống sàn và, bằng một vài dấu hiệu hay tiếng động, ngỏ cho tôi biết rằng, nếu tôi muốn, anh sẽ mặc quần áo trước tôi và ra ngoài để tôi một mình ở lại độc chiếm căn phòng. Tôi tự nhủ: Queequeg ạ, trong những hoàn cảnh thế này đó là một đề nghị rất ư văn minh; mà sự thật là những người man rợ này được phú tính biết tế nhị lắm, dẫu ta muốn nói gì chăng nữa; thật là tuyệt diệu, họ thực tình mới lễ phép làm sao. Tôi phải đặc biệt ngợi khen Queequeg như vậy, vì anh đối xử với tôi nhã nhặn và kính nể, trong khi ngược lại tôi mắc tội vô lễ tột cùng; cứ chằm chằm từ trên giường mà ngó mọi chuyển động mặc quần mặc áo của anh; lúc đó trí tò mò đã lấn át mọi nề nếp giáo dục nơi tôi. Vả chăng, một người như Queequeg không thể ngày nào ta cũng gặp, anh và cung cách của anh đáng được lưu ý lắm.

Anh bất đầu mặc trang phục từ trên xuống bằng cách chụp cái mũ lông hải ly, tiện thể mà nói đó là một cái mũ rất cao, và rồi - vẫn chưa bận quần - anh chụp lấy đôi giày. Tôi không thể nói tại sao anh lại làm như thế, chỉ biết rằng cử chỉ tiếp theo của anh là tay cầm giày đầu đội mũ chui xuống gậm giường; sau đó, qua những tiếng thở hào hển, tiếng gân cốt căng giãn, tôi độ chừng anh đang cố sức nhét hai chân vào giày; mặc dù cứ theo những điều tôi hay biết thì không có luật lệ nào buộc mọi người phải lánh riêng ra một nơi khi mang giày. Nhưng Queequeg, bạn biết đấy, thuộc loại sinh vật đang ở giai đoạn chuyển tiếp - không còn là nhộng nhưng chưa thành bướm. Anh chỉ vừa đủ văn minh để che bớt những dị dạng của mình bằng cung cách kỳ lạ nhất. Nền giáo dục của anh chưa được hoàn bị. Anh chẳng có bằng cấp chi hết. Nếu không có chút văn minh, chắc chắn anh chẳng cần bận lòng chuyện đi giày xỏ dép làm gì, nhưng đồng thời, nếu không còn là một người mọi rợ, chẳng khi nào anh nghĩ đến chuyện núp dưới giường để mang giày. Sau đó anh trồi dậy với chiếc mũ nhăn nhúm sụp xuống tận mắt, cót két đi cà nhót quanh phòng, coi bộ không quen mang giày, đôi giày da bò ẩm ướt và méo mó của anh - chắc chắn không được đóng vừa theo chân - hẳn khá vướng chật và làm anh đau khi mới xỏ chân vào, lại đúng phải một buổi sáng lạnh cóng.

Bấy giờ nhận thấy cửa sổ không có rèm che, và đường phố lại rất hẹp, nhà đối diện có thể nhìn thấu trong phòng, với lại càng quan sát càng thấy vẻ dị hợm của Queequeg khi chạy qua chạy lại mà trên người hầu như chăng có gì ngoài chiếc mũ lông và đôi giày, tôi hết sức xin anh vệ sinh cá nhân nhanh lên chút đỉnh và nhất là bận quần vào càng sớm càng tốt. Anh tuân lời, và bắt đầu rửa ráy. Thời đó sáng nào một người theo Thiên Chúa cũng đều rửa mặt, nhưng tôi ngạc nhiên thấy Queequeg chỉ hài lòng mà gột rửa hạn chế ở bộ ngực, cánh tay và bàn tay. Rồi anh bận áo gi lê và lấy một miếng xà phòng cứng ở trên chiếc bàn rửa mặt giữa phòng, nhúng vào nước và chà khắp mặt. Tôi đang đợi xem anh cất dao cạo ở đâu thì lạ chưa kìa, anh vớ lấy cây lao đâm cá ở đầu giường, rút cái cán dài bằng gỗ ra, tuốt trần lưỡi dao, liếc sơ vào chiếc giày, bước mau tới trước mảnh gương gắn ở vách và bắt đầu cào mạnh trên hai má, hay nói đúng hơn đâm lướt hai má. Tôi nghĩ, Queequeg ạ, đúng là giết gà dùng dao mổ bò. Sau này tôi bớt hẳn băn khoăn về vụ này khi tôi biết được thứ thép hảo hạng nào được dùng làm lưỡi lao và hai cạnh dài thẳng của lưỡi lao được mài cực bén ra sao.

Phần sắm sửa còn lại chốc lát đã xong, anh hiên ngang bước ra khỏi phòng, mình bận chiếc áo chẽn nỉ to xù, chưng cây lao như cây gậy ông thống chế.

CHƯƠNG V
BỮA ĐIỂM TÂM

TÔI MAU CHÓNG theo sau anh, và đi xuống chỗ quầy rượu, vui vẻ chào lão chủ quán đang nhăn nhở. Tôi không để bụng bực tức lão chút nào, mặc dù lão đã đùa dai với tôi không ít về người bạn chung giường của tôi.

Tuy nhiên, cười vui sướng là một điều hết sức lợi lộc, một điều lợi lộc khá là hiếm có; hiếm có hơn nữa thì chỉ có lòng thương. Bởi vậy, nếu ai tự xét có thể cống hiến một trò vui cho bất cứ người nào, thì xin đừng thối thoái, hãy cứ để người đó tự cho phép bản thân mua vui cho người khác, và nhờ thế cũng mua được niềm vui cho mình. Và kẻ nào có điểm gì đáng để cười nhạo, ta hãy cứ tin chắc kẻ ấy có nhiều điều hay ho hơn ta tưởng.

Quầy rượu lúc đó đầy những khách trọ có mặt ở đó đêm qua, mà tôi chưa có dịp nhìn rõ mặt. Hầu hết đều là dân đi săn cá voi; họ là những thuyền phó, thuyền phó nhì, thuyền phó ba, những thợ mộc tàu, thợ đóng thùng tàu, thợ rèn tàu, người đâm cá, người trông coi tàu; một đoàn người nâu sạm và lực lưỡng, râu ria xồm xoàm; tóc tai bờm xờm, không hớt; ai nấy đều bận áo khoác chẽn thay vì áo khoác dài bận buổi sớm.

Có thể thấy rõ mỗi người đó lên bờ đã được bao lâu. Đôi má bầu bĩnh của cậu kia trông tựa quả lê chín mọng dưới ánh nắng và như phảng phất mùi xạ hương; chắc chắn cậu lên bờ chưa quá ba ngày sau chuyến đi Ấn Độ. Người đàn ông ngồi bên cậu nom da sáng hơn vài sắc; có thể nói ở y phảng phất màu gỗ sơn tiêu. Da mặt người thứ ba còn lưu sắc nâu sạm vùng nhiệt đới nhưng đã phai nhạt bớt, ý hẳn anh ta đã nấn ná nhiều tuần lễ trên đất liền. Nhưng ai có được đôi má như Queequeg? Đôi má có vạch những sọc đủ màu, giống như sườn phía Tây dãy Andes, phô ra thẳng thừng liền một dải nhiều miền khí hậu tương phản, từng miền từng miền một.

“Ô hô, chén nào!” lão chủ quán bỗng mở toang cửa, la lên, thế là chúng tôi đi vào ăn sáng.

Người ta nói rằng những người đã nhìn ngắm thế giới nhiều, phong thái theo đó cũng trở nên ung dung, rất biết tự chủ khi giao tế. Không phải lúc nào cũng đúng: chẳng hạn Ledyard, nhà lữ hành nổi tiếng ở New England, và Mungo Park, lữ khách người Scotland, là hai người thiếu bình tĩnh nhất tại các khách thính. Song có lẽ nội cuộc thám hiểm băng ngang Siberia trên cỗ xe trượt tuyết do chó kéo của Ledyard, hay cuộc đi bộ một mình đường dài bụng rỗng, ở trung tâm Phi châu da đen - tóm tắt lại thành quả của Mungo tội nghiệp thì là thế - loại du hành đó, tôi dám nói, có lẽ không phải là phương cách tốt nhất để đạt tới một trình độ tao nhã cao trong giao tế xã hội. Lại nữa, phần đa mà nói, cái thứ kiểu đó đâu chả kiếm được.

Những suy nghĩ này đây chợt đến trong bối cảnh chúng tôi đã được xếp ngồi đâu đấy bên bàn ăn, và tôi thì đương sắp sẵn tai chờ nghe đôi mẩu chuyện hay ho về đánh cá voi; tôi đã ngạc nhiên không ít thấy hết thảy mọi người đều trầm ngâm im lặng. Không những thế, họ còn tỏ ra bối rối. Phải, đây là một bầy hải cẩu, nhiều chú không chút rụt rè từng tấn công những cá voi đồ sộ ngoài khơi - những sinh vật xa lạ hoàn toàn - đọ chết chúng không buồn chớp mắt; vậy mà bọn họ ngồi đây bên bàn ăn sáng quây quần - toàn bọn đồng hội đồng thuyền, thảy những khẩu vị như nhau - nhìn quanh sang nhau cùng ngơ ngác như chưa từng đi xa quá cái chuồng cừu nơi triền Núi Xanh. Một quang cảnh kỳ lạ; những con gấu e lệ này, những chiến binh săn cá voi bẽn lẽn này!

Còn về phần Queequeg - chao ôi, anh ngồi đó ở giữa bọn họ - tình cờ cũng chỗ đầu bàn; lạnh lùng như cục nước đá. Chắc chắn là tôi không thể nói tốt cho lắm về phép lịch sự của anh. Kể cả người thán phục anh nhất cũng không thể thân ái mà biện minh cho việc anh đem cây lao vào bàn điểm tâm cùng, và ngang nhiên đem ra sử dụng; anh vươn cây lao ra giữa bàn, làm cho nhiều cái đầu phải cảm thấy nguy hiểm, để xiên những miếng bít tết đưa về trước mặt mình. Nhưng anh làm điều đó một cách rất ngầu; mà ai cũng biết rằng, theo ý kiến của số đông, làm việc gì đó một cách rất ngầu tức là làm việc đó một cách lịch sự.

Ở đây chúng ta sẽ không nói tới những điểm lập dị của Queequeg; chẳng hạn như anh không uống cà phê, không ăn bánh sữa, mà tập trung quan tâm tới những miếng bít tết. Như vậy đã đủ rồi, và khi bữa điểm tâm chấm dứt, cũng như mọi người anh lui về căn phòng chung, châm cái tẩu hình rìu, im lặng ngồi đó tiêu hóa và hút thuốc, trên đầu vẫn đội chiếc mũ lông ít khi xa rời, còn tôi thì ra ngoài dạo phố.

CHƯƠNG VI
NGOÀI PHỐ

NẾU TÔI CÓ LẤY LÀM NGẠC NHIÊN khi thoáng nhìn thấy một kẻ nào kỳ dị cỡ Queequeg ở giữa đám đông lịch thiệp nơi một thành phố văn minh, sự ngạc nhiên đó sẽ biến mất ngay sau chuyến đi dạo buổi ban ngày đầu tiên qua các con phố ở New Bedford.

Trên những con đường lớn gần bến tàu, bất cứ một hải cảng đáng kể nào cũng thường bày ra cho ta thấy đủ loại người nom kỳ dị nhất từ bốn phương đưa tới. Ngay cả ở trên các đường phố Broadway hay Chestnut đám thủy thủ Địa Trung Hải đôi khi còn xô đẩy các phụ nữ sợ sệt. Phố Regent đâu có xa lạ gì đối với các thủy thủ người Mã hay Đông Ấn; và tại Bombay, nơi bến cảng Apollo Green, những chàng Yankee hùng hổ cũng hay làm cho dân bản xứ khiếp vía. Nhưng New Bedford còn vượt xa phố Water lẫn khu Wapping. Tại những nơi ghê gớm vừa kể ta chỉ gặp thủy thủ, còn ở New Bedford, những kẻ ăn thịt người đích thực đứng tán chuyện nơi góc phố, những kẻ man rợ trăm phần trăm, rất nhiều trong bọn họ mang trên bộ xương những thớ thịt uế tạp. Họ khiến cho kẻ lạ phải kinh ngạc ngó trừng trừng.

Ngoài những người Feegee, Tongatabooarr, Erromangoa, Pannanggia, Brighggia, cũng như ngoài những kiểu mẫu man mọi thuộc các tàu đánh cá voi mà không ai để ý tới thường loạng choạng ngoài đường, ta còn gặp lắm cảnh kỳ quái và chắc chắn tức cười hơn nhiều. Thường thường cứ mỗi tuần lại có vài chục trai tráng xứ Vermont và New Hampshire kéo đến, ai nấy đều khát khao kiếm được nhiều tiền và nổi tiếng trong nghề săn cá voi. Phần đông họ trẻ trai vạm vỡ, những tiều phu đốn rừng đang tính bỏ rìu mà cầm lấy cây lao đâm cá voi. Phần đông đều xanh non mơn mởn như triền Núi Xanh nơi quê hương họ. Ở vài mặt ta còn nghĩ họ mới chỉ vài giờ tuổi ấy chứ. Nhìn coi! Cái anh chàng đang nghênh ngang ở góc phố kia. Anh ni đội chiếc mũ bằng lông hải ly và bận áo khoác đuôi tôm nịt sát vào người bằng dây lưng thủy thủ có máng dao găm. Kia là một anh chàng khác với chiếc mũ vải dù trùm gáy và áo choàng đen bằng vải bombazine.

Không một chàng công tử ở tỉnh nào có thể so sánh được với một chàng công tử sinh trưởng ở thôn quê; tôi muốn nói thứ công tử chất phác, chân phương nhà quê, một anh chàng vào những ngày đại thử cắt được tới hai mẫu cỏ nhưng tay lại mang găng da vì sợ sạm nắng. Nếu thứ công tử dân quê đó nhồi sọ ý định gây sự nghiệp bằng cách gia nhập ngành công nghiệp săn cá voi lớn lao kia, khi mới tới hải cảng tất sẽ gây ra nhiều trò đáng nực cười. Khi đặt mua trang phục đi biển thế nào anh chàng cũng đặt may áo gi lê khuy lục lạc và quần vải bạt có dây đai. A, nhưng anh chàng Cục Mịch kia ơi! chỉ trận cuồng phong đầu tiên là bao nhiêu dây đai cũng sẽ đều bựt tung khốn khổ, khi anh bạn bị xô đẩy cuồng nhiệt, những dây đai, khuy cùng hết thảy mọi thứ, sẽ xuống cái cổ họng bão tố kia hết.

Nhưng đừng nghĩ rằng thành phố nổi tiếng này chỉ có những kẻ đâm cá, những mọi ăn thịt người và những gã nông dân cục mịch để chưng ra cho du khách. Hoàn toàn không phải vậy. New Bedford còn là một nơi kỳ lạ nữa. Nếu không nhờ có dân đánh cá voi chúng tôi, hẳn dải đất này ngày nay đã ở trong cảnh hoang vu như bờ biển Labrador. Thực tế thì vài vùng nông thôn ở New Bedford này đủ khiến cho người ta hoảng hồn vì nom quá gồ ghề, khúc khuỷu. Riêng thành phố thì có lẽ là nơi đáng sống nhất trong toàn khu vực New England. Đây là đất dầu, đúng vậy: nhưng không như Canaan - vốn còn là đất ngô và rượu nho.7 Ngoài phố chẳng lênh láng sữa; về mùa xuân cũng chẳng được lát đường bằng trứng tươi. Song, dẫu vậy, không nơi nào khác trên toàn nước Mỹ ta lại thấy nhiều ngôi nhà có vẻ quý phái, nhiều hoa viên hay vườn cây phong nhiều hơn New Bedford. Những ngôi nhà đó từ đâu đến? Tại sao lại được dựng lên ở xứ khô cằn này?

Cứ tới ngắm những cây lao tượng trưng bằng sắt cắm chung quanh những ngôi nhà cao ráo đây kia, bạn sẽ hết thắc mắc ngay. Thật vậy, hết thảy những ngôi nhà hiên ngang và những thửa vườn đầy hoa kia đều từ Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương đưa tới cả. Từng nhà và hết thảy đều được xâm bằng lao và kéo lên đây từ đáy biển. Liệu Quý Ngài Alexander có được một thành tích tương tự không?

Ở New Bedford, người ta kể, cha thường dùng cá voi làm của hồi môn cho con gái, còn chia phần mấy con cá heo cho những cô cháu gái. Bạn phải tới New Bedford mới thấy những đám cưới thật lung linh; vì, theo mọi người kể, nhà nào cũng có kho dự trữ dầu cá, và hằng đêm người ta vô tư thắp cạn những cây nến sáp làm từ dầu cá nhà táng.

Về mùa hạ, thành phố trông rất ngọt ngào, vô số những cây phong đẹp đẽ - những đại lộ dài dặc xanh um pha vàng chói. Còn tháng Tám, cao vút trên không trung, những cây dẻ gai tươi đẹp và um tùm, tựa những ngọn bạch lạp, bày ra trước mắt du khách những chùm hoa hình nón thẳng rẵng nhòn nhọn. Nghệ thuật thật vạn năng; nghệ thuật đã thêm cho nhiều khu phố ở New Bedford những bồn hoa tươi sáng trên những mô đá trọc bỏ thừa lại từ ngày sáng thế cuối cùng.

Và phụ nữ ở New Bedford cũng tươi thắm như những bông hồng thắm của họ. Nhưng hoa hồng chỉ nở về mùa hạ, còn màu hồng trên đôi má các cô gái ở đây cũng bất diệt như ánh nắng trên tiên giới vậy. Sắc tươi thắm của chúng bất cứ đâu khác cũng không thể so sánh, ngoại trừ ở thành phố Salem, người ta đồn rằng tại đấy các cô gái thở ra toàn mùi xạ hương, thơm đến độ những thủy thủ tình nhân của họ ngửi thấy từ nhiều dặm xa tít ngoài khơi, cho nên những người này ưa cập những bến thơm tho trong quần đảo Maluku hơn là tới những bến bờ Thanh giáo.

CHƯƠNG VII
Nhà nguyện

CŨNG TẠI thành phố New Bedford này có một Nhà Nguyện của Dân Săn Cá Voi, và dù còn vài ngày nữa là sẽ lên đường qua Ấn Độ hay Thái Bình Dương, hiếm có người săn cá rầu rĩ nào lại quên một bữa Chủ nhật tới viếng nơi này. Tôi thì chắc chắn là không quên rồi.

Trở về sau cuộc ngao du buổi sáng đầu tiên, tôi lại ra phố ngay vì công việc đặc biệt này. Trời vừa chuyển từ lạnh lẽo trong trẻo có nang sang mưa tuyết và sương móc. Khoác chiếc áo ngắn bờm xờm may bằng thứ vải gọi là da gấu, tôi lần bước giữa cơn bão tuyết cứng đầu. Bước vào nhà nguyện, tồi thấy lác đác một nhóm thủy thủ cùng những vợ thủy thủ và góa phụ. Sự yên lặng nghèn nghẹt ngự trị, chỉ thỉnh thoảng bị phá tan bởi những tiếng rít của cuồng phong. Mỗi tín đồ yên lặng xem ra chủ tâm ngồi tách riêng, như thể mỗi nỗi buồn phiền thầm kín thảy đều biệt lập, không cởi mở chia sẻ được. Mục sư chưa đến, những người đàn ông và đàn bà như những hòn đảo im lặng này ngồi chăm chú nhìn những tấm đá hoa cương có viền đen, gắn vào tường ở hai bên giảng đài. Ba trong số các tấm bia ấy có ghi đại khái như sau, nhưng tôi cũng không có ý dám trích nguyên văn:

Giữa những vụn tuyết trên mũ áo óng ánh vì băng đọng, tôi đến ngồi gần cửa ra vào và lúc quay sang bên cạnh, kinh ngạc thấy Queequeg gần mình. Ảnh hưởng bởi vẻ tôn nghiêm nơi nhà nguyện, ánh nhìn băn khoăn đầy vẻ tò mò hoài nghi vẫn hiện trên mặt anh. Kẻ man rợ ấy là người duy nhất hiện diện ở đầy tỏ ra nhận thấy tôi vào, vì riêng anh không biết chữ nên không mải đọc những tấm bia lạnh ngắt trên tường kia. Không hiểu trong đám người đến xem lễ có ai bà con với những thủy thủ có tên ghi trên đó hay không, nhưng nhiều tai nạn trong nghề đánh cá không được ghi chép lại, và rõ ràng vài phụ nữ có mặt ở đó mang gương mặt còn mắc míu nỗi buồn khồng sao nguôi được nào đó, khiên tôi cảm thấy chắc rằng những người tụ tập phía trước tôi đều là những kẻ mà trong quả tim bị thương chưa lành, hình ảnh những tấm bia buồn thảm kia đã khơi gợi lại làm bật máu tươi những vết thương xưa.

Ôi chao! Hỡi các anh chị - những người thân yêu của anh chị đều được chôn vùi dưới đám cỏ xanh; anh chị có thể đứng giữa hoa cỏ mà nói: “Đây, chính ở đây, an nghỉ người tôi mến yêu,” anh chị không hiểu nổi nỗi sầu muộn nung nấu tâm can những con người ở đây đâu. Còn sự trống rỗng chua chát nào hơn là bên dưới những tấm đá hoa viền đen kia không bao phủ nắm tro xương nào cả. Còn gì thất vọng hơn những hàng chữ khắc bất di dịch kia! Còn trống rỗng nào chết chóc hơn, còn bạc bẽo nào vô tình hơn những hàng chữ tưởng như đã nuốt trọn Đức tin, và phủ nhận sự phục sinh cho những kẻ thác nơi vô định, không mộ địa! Những tấm bia đó có được đặt dưới quần thể hang động Elephanta thì cũng chẳng khác gì đặt ở đây.

Có cuộc điều tra nào về số lượng sinh vật sống lại tính cả người chết hay không; tại sao lại có câu ngạn ngữ phổ thông rằng người chết, họ thôi kể chuyện, dù giữ nhiều bí mật hơn cả bờ cát Goodwin; tại sao ta lại thêm một tiếp đầu ngữ ý nghĩa và ngoại đạo như vậy vào cái tên của người vừa hôm qua đi sang thế giới bên kia, ấy vậy mà chẳng ban cho y một tiếp đầu ngữ nào cả nếu việc y làm chỉ là đáp tàu tới miền Ấn Độ xa xăm nhất của thế gian này; tại sao những công ty bảo hiểm nhân thọ lại trả tiền tử tuất cho các linh hồn bất tử; cái ông Adam cổ lỗ sĩ, người đã chết từ tròn sáu mươi thế kỷ trước, nằm trong tình trạng tê liệt vĩnh cửu không xáo độn, trong trạng thái hôn mê tuyệt vọng chết chóc kiểu gì vậy; tại sao ta cứ không chịu khuây khỏa khi nghĩ đến những người mà mặt khác ta vẫn khăng khăng rằng đang sống trong niềm hạnh phúc không thốt nên lời; tại sao hết thảy người sống lại cố gắng bịt miệng kẻ đã chết; vì cớ gì mà chỉ nội lời đồn về một tiếng gõ trong mộ cũng đủ làm cho cả một thành phố kinh hoàng. Bấy nhiêu điểm này không phải là không có ý nghĩa.

Nhưng Đức tin như một con chó rừng kiếm ăn giữa các ngôi mộ, thâu thập nguồn hy vọng căn bản nhất ngay cả từ những hoài nghi chết chóc này.

Khỏi phải nói vào cái đêm bắt đầu hành trình Nantucket, tôi đã cảm thấy thế nào khi nhìn những tấm bia đá hoa cương kia, và dưới ánh sáng ầm u của cái ngày tối tăm buồn bã ấy đọc thấy số phận của những người săn cá voi đã ra đi trước tôi. Phải đấy, Ishmael ạ, một số phận như vậy rất có thể là của mày. Nhưng, bằng cách nào đó, tôi vẫn vui vẻ trở lại. Những thúc giục hân hoan phải xuống thuyền, cơ may tốt đẹp tựu thành sự nghiệp, chắc vậy - phải, một chiếc thuyền thủng đáy sẽ cho tôi lên tầm bất tử. Chính thế, có sự chết chóc trong công việc săn cá voi này - một con người bị tống cổ vào Vĩnh cửu một cách lẳng lặng, nhanh chóng và hỗn loạn. Nhưng rồi sao? Tôi nghĩ chúng ta đã lầm to về vấn đề Sinh - Tử này. Tôi nghĩ cái mà người ta gọi là cái bóng của tôi ở thế gian này chính là bản chất đích thực của tôi. Tôi nghĩ trong lúc nhìn sâu vào tinh thần của sự vật, chúng ta quá giống những con hàu quan sát mặt trời qua làn nước, nhầm tưởng khối nước dày kia là không khí mỏng manh. Tôi nghĩ nhục thể tôi chỉ là những cặn bã của bản thể tôi tốt đẹp hơn. Sự thực là cứ lấy nhục thể tôi đi nếu muốn, xin cứ lấy đi, đó không phải là tôi đâu. Vì vậy tôi ba lần hoan hô mừng cuộc du hành sang Nantucket; muốn thì tới đây con thuyền thủng đáy và nhục thể hư nát kia, vì băng hoại linh hồn tôi, ngay cả thần Jupiter cũng không thể.

CHƯƠNG VIII
Giảng đài

TÔI NGỒI CHƯA ĐƯỢC BAO LÂU thì một người đàn ông coi bộ tráng kiện và đạo mạo bước vào; vừa lúc cánh cửa bị trận cuồng phong sập lại đánh rầm lúc đón ông vào; mọi người trong giáo đoàn thoáng nhìn và nhận ngay ra ông già rắn rỏi kia là vị giáo sĩ. Đúng, đó là cha Mapple nổi tiếng, những người săn cá voi gọi ông như vậy, và ông rất được họ yêu mến. Lúc thiếu thời ông đã từng là thủy thủ và chuyên đâm cá, nhưng từ bao năm nay đã dành trọn cuộc đời cho công việc truyền giáo. Thời kỳ tôi đang viết đến này, cha Mapple đang ở vào một mùa đông rét buốt của tuổi già tráng kiện, thứ tuổi già như vừa trỗi dậy thành một thời hoa niên thứ hai, vì giữa những nét nhăn của ông có chói lên ánh sáng dịu hiền của một thời nảy nở mới, tựa như chồi lá xanh um mùa xuân đang bật lên từ dưới lớp tuyết tháng Hai. Không một ai đã nghe tiểu sử của ông mà không đặc biệt lưu ý ngay đến cha Mapple từ lần gặp đầu tiên, vì con người ông được lồng ghép những tính chất tăng lữ kỳ dị, chuyện này có thể quy cho cuộc đời phiêu lưu trên biển trước kia. Khi ông bước vào, tôi nhận thấy ông không mang dù, và chắc chắn là ông không đi xe ngựa đến, vì từ cái mũ vải dầu của ông tuyết tan chảy ròng ròng, và cái áo khoác vải xanh thủy thủ như muốn kéo ông trĩu xuống sàn vì nước thấm quá nặng. Tuy nhiên, mũ áo và giày chống nước được cởi bỏ lần lượt từng cái một, treo ở một chỗ con con trong góc kề cận. Khi đã phục sức tề chính, ông lặng lẽ tiến đến đài giảng.

Theo kiểu xưa, đài giảng này rất cao, và bởi một cái cầu thang bình thường cho một nơi cao như vậy sẽ vì cái góc chéo dài của nó với sàn nhà mà làm phương hại rất nhiều tới diện tích vốn đã nhỏ hẹp của giáo đường này, cho nên kiến trúc sư có lẽ đã không lấy ý kiến của cha Mapple, xây một đài giảng không có cầu thang, mà thay bằng một dây thang thẳng dựng đứng một bên, kiểu như thang bắc từ thuyền nhỏ trèo lên thuyền lớn ngoài bể. Vợ của một thuyền trưởng tàu đánh cá voi đã cúng cho nhà nguyện một cặp chão bằng len đỏ rất đẹp dùng làm tay thang, dây thang vốn đã được bịt đầu rất đẹp, lại nhuộm màu gỗ đào, thành ra tổng thể cũng không đến nỗi tệ, xét theo đây là nhà nguyện kiểu gì. Dừng lại một thoáng ở chân thang, tay nắm lấy hai quả nắm tô điểm cho thang, cha Mapple ngưới nhìn lên phía trên, rồi nhanh nhẹn như một thủy thủ tuy vẫn có vẻ cung kính, tay tiếp tay, bước lên thang như bước lên chòi cao nhất trên con tàu của ông.

Hai dãy dọc của chiếc thang bên sườn này, như mọi chiếc thang đu, đều bằng dây thừng bọc vải, chỉ có những thanh tròn ngang là bằng gỗ, để cho mỗi bậc thang có một gút nối. Thoạt ngó lên đài giảng tôi đã lư ý thấy những gút ấy, tuy tiện cho một con tàu, có vẻ không cần thiết mấy trong trường hợp này. Vì tôi không ngờ sẽ thấy cha Mapple sau khi leo lên đã từ từ quay lại, khom người qua đài giảng thong thả kéo chiếc thang lên theo từng bậc một, cho đến lúc toàn thể cây thang đều được cuộn vào bên trong đài giảng, bỏ lại ông ở trên con tàu Québec nhỏ của ông, không ai động tới được.

Tôi suy nghĩ lâu mà không tìm ra được lí do của vụ này. Cha Mapple vẫn được tiếng là chân thành và sung tin, thành thử tôi không thể nghi ngờ ông tìm cách thâu phục nhân tâm bằng bất kỳ chiêu trò sân khấu chẳng đáng gì. Không, tôi nghĩ, hẳn có một lí do đứng đắn nào cho vụ này; hơn nữa, còn phải tượng trưng cho một cái gì đó vô hình. Như vậy, phải chăng bằng cử chỉ có sự tách biệt thể chất kia, ông muốn tuyên bố rằng trên phương diện tinh thần, ông tạm thời rút lui khỏi mọi ràng buộc và mọi liên lạc với thế giới bên ngoài? Phải rồi, vì tràn đầy những lời hay ngon như rượu thịt, đài giảng này, theo tôi hiểu, là một pháo đài để kiềm chế bản thân dành cho người trung thành với Thượng đế kia, một pháo đài Ehrenbreitstein cao ngất, với một giếng nước vĩnh cửu bên trong những lớp tường thành.

Nhưng, dây thang bên sườn ấy không phải là đặc điểm kỳ lạ duy nhất của nơi này mượn ý tưởng từ những cuộc đi biển trước kia của vị giáo sĩ. Giữa những tấm bia tưởng niệm bằng đá hoa cương ở hai bên đài giảng, bức tường tạo thành phía sau đài giảng trang trí một bức tranh lớn vẽ một con thuyền tráng lệ đang vẫy vùng giữa cơn phong ba khủng khiếp ngoài khơi một bờ biển toàn những đá đen và sóng lớn bạc đầu. Nhưng cao phía trên những làn mây đang cuồn cuộn u ám và vùn vụt bay nhanh, lững lờ trôi một đảo nhỏ rực ánh mặt trời, từ đó rạng rỡ hiện ra một gương mặt tiên đồng, và gương mặt sáng sủa này chiếu một điểm hào quang rõ rành trên boong của con tàu bị sóng dời, như chiếc đĩa bạc gắn vào ván chiến thuyền Victory nơi đô đốc Nelson ngã xuống. “A, con thuyền cao quý kia”, vị thiên thần dường như nói, “vượt nữa, vượt nữa, con thuyền cao quý nhà ngươi, giữ lái cho vững, vì coi kia! Mặt trời đã ló dạng, mây đã cuộc đi, và bầu trời trong xanh trong trẻo sắp sửa hiện ra.”

Ngay đài giảng cũng không khỏi phảng phất vị bể khơi tương tự như cái vị tựu thành nơi dây thang và bức họa. Mặt trước đài ốp ván gỗ có hình giống như mũi tàu dáng bầu, và quyển Thánh Kinh đặt trên một chi tiết trang trí hình cuộc nhô ra, mô phỏng kiểu đầu tàu dạng đuôi vĩ cầm.

Còn gì nhiều ý nghĩa hơn thế nữa? Vì đài giảng này là phần đầu tiên của thế gian; hết thảy phần còn lại đều đi sau nó; đài giảng này dẫn dắt thế giới. Từ đây ta phát hiện ra cơn phong ba cuồng nộ của Thượng đế trước bất kỳ nơi nào khác, và cái mũi tàu phải cú tấn công đầu tiên. Từ đây ta bắt đầu cầu khẩn gió lành hay thần gió chướng để cho gió được thuận hòa. Quả vậy, thế giới là một con tàu đang giữa hành trình ra biển khơi, và đài giảng là mũi tàu.

CHƯƠNG IX
BÀI GIẢNG

CHA MAPPLE đứng lên, và bằng giọng ôn hòa của một người có uy quyền mà khiêm tốn, ra lệnh cho những người rải rác ngồi quy tụ lại.

“Các anh chị em bên tả, ở đàng kia kìa! Hãy ngồi xen về bên hữu - các anh em bên hữu, hãy dịch qua bên tả! Ngồi vào giữa thuyền! Vào chính giữa thuyền!”

Có tiếng sột soạt nhè nhẹ của những đôi giày đi biển nặng nề bước giữa đám ghế dài, và tiếng sột soạt nhẹ hơn nữa của giày đàn bà, rồi yên lặng trở lại, ai nấy đều ngó thầy giảng.

Giáo sĩ yên lặng một lát, rồi quỳ ở phía trước đài giảng, chắp hai bàn tay to sạm nắng trước ngực, ngước đôi mắt nhắm và đọc một bài kinh, ông thành kính đến nỗi tưởng như ông đang quỳ cầu nguyện dưới đáy bể.

Đọc kinh này xong, bằng một giọng kéo dài đầy vẻ trang nghiêm, như tiêng chuông điểm liên hồi của một con tàu đang chìm dần giữa bể trong sương mù - ông khởi sự hát ban thánh ca sau đây; song thay đổi tông giọng vào những khổ thơ kết, ngâm rộ lên với vẻ hân hoan và mừng rỡ vang rền:

“Bộ xương sườn và nỗi kinh hoàng trong con cá voi,

Phủ lên đầu tôi bóng tối buồn,

Trong lúc những đợt sóng ngập nắng của Thượng đế trôi qua,

Nhận sâu tôi xuống cái chết.

“Tôi nhìn thấy cái mõm địa ngục há ngoác,

những đau thương buồn khổ bất tận;

chỉ những kẻ từng trải qua mới miêu tả được…

Ôi, tôi đang chìm vào tuyệt vọng.

“Trong khốn cùng đen tối, tôi kêu cầu Thượng đế của tôi,

Khi tôi khó lòng tin được rằng Ngài là của tôi,

Ngài nghiêng tai nghe những lời tôi than thở…

Con cá voi không còn giam hãm tôi nữa.

“Ngài bay vụt đến cứu tôi,

Như cưỡi trên một con cá heo tươi sáng;

Dễ sợ, nhưng sáng như một tia chớp nhoáng

Là gương mặt của đấng Thượng đế đã giải thoát cho tôi.

“Bài ca tôi hát mãi mãi ghi ơn

Giờ phút ghê gớm ấy, giờ phút hân hoan ấy;

Tôi hiến dâng vinh quang cho Thượng đế,

Nơi hết thảy từ tâm và uy lực của Ngài.”

Hầu như tất cả mọi người đều hòa giọng theo bài ca, tiếng ca vang lên cao, át cả tiếng rít của cuồng phong. Tiếp sau đó là một khoảng yên lặng ngắn; thầy giảng từ từ lật từng trang Thánh Kinh, và cuối cùng đặt tay trên trang sách thích hợp, ông nói, “Anh em đồng thuyền thân mến, hãy nhớ kỹ câu cuối cùng của chương đầu tiên trong sách Jonah - ‘Và Thượng đế đã chuẩn bị một con cá lớn để nuốt chửng Jonah.’

“Hỡi anh em đồng thuyền, sách này, gồm vẻn vẹn có bốn chương - bốn sợi chỉ - là một trong những đoạn dây nhỏ nhất trong sợi thừng bền chắc của Thánh Kinh. Song le dây biển sâu của Jonah dò được đến chiều sâu nào của tâm hồn người! Lời tiên tri này cho ta bài học mới nhiều hàm ý làm sao! Bài ca trong bụng cá ấy mới cao quý chừng nào! Thật là vĩ đại như gió gào sóng cuộn! Chúng ta cảm thấy nước dâng tràn ngập, chúng ta dò cùng Jonah tới tận đáy nước đầy rong; rong bể và bao nhiêu bùn lầy cặn bã của bể đều ở quanh mình chúng ta! Nhưng bài học sách kinh Jonah dạy cho ta là gì? Hỡi anh em thủy thủ, đó là một bài học hai thành phần; một cho hết thảy chúng ta - những kẻ có tội, và một cho tôi với tư cách hoa tiêu của Thượng đế bất diệt. Đối với những kẻ có tội, đó là một bài học cho hết thảy chúng ta, vì đó là một câu chuyện về tội lỗi, về lòng nhẫn tâm, về nỗi thảng thốt sợ sệt, về sự trừng phạt mau chóng, sự hối cải, về những lời cầu nguyện và cuối cùng về sự giải thoát và niềm vui của Jonah. Cũng như với hết thảy những kẻ tội lỗi giữa loài người, tội của người con trai của Amittai kia là do y cố ý không vâng lệnh Thượng đế - bất kể lệnh đó là gì, và được chuyển đạt như thế nào - một lệnh mà y cho là gay gắt. Nhưng hết thảy những điều mà Thượng đế muốn chúng ta làm đều gay gắt - hãy nhớ kỹ điều đó - và bởi thế, Ngài thường truyền phán cho ta hơn là cố gắng thuyết phục ta. Và nếu vâng lời Thượng đế, chúng ta phải không vâng lời bản thân mình, đó chính là điểm khó khăn trong việc vâng lời Thượng đế.

“Mang tội không vâng lời, Jonah sau còn xúc phạm tới Thượng đế, bằng cách cố tình trốn tránh Ngài. Jonah cho rằng chiếc thuyền do con người làm ra sẽ đưa mình đến những miền đất nơi Thượng đế không ngự trị, mà chỉ có những thuyền trưởng của thế gian này. Jonah lẩn quất quanh các cầu tàu xứ Joppa, kiếm một tàu sắp sửa đi Tarshish. Có lẽ ở đây ẩn giấu một nghi vấn cho tới nay người ta không chịu chú ý đến. Theo những gì đọc được, Tarshish không thể là một thành phố nào khác hơn là thành phố Cadiz hiện nay. Đó là ý kiến của những học giả. Vậy Cadiz ở đâu, hỡi anh em bạn thuyền? Cadiz ở Tây Ban Nha; cách khá xa Joppa theo đường thủy, bởi Jonah rất có thể đã đáp thuyền mà đi vào những ngày xa xưa đó, thưở Đại Tây Dương còn là một đại dương chưa ai biết đến. Bởi vì Joppa, tức Jaffa hiện nay, các bạn thuyền ạ, nằm trên bờ bể cực Đông Địa Trung Hải, tức vùng Syria; và Tarshish hay Cadiz thì cách đó hơn hai ngàn dặm về phía Tây, gần eo biển Gibraltar. Anh em bạn thuyền không thấy Jonah đã tìm cách trốn lánh Thượng đế rất xa ư? Một kẻ khốn khổ khốn nạn! Ôi chao! Kẻ đê tiện nhất, xứng đáng mọi điều khinh bỉ; với chiếc mũ sụp vành và cặp mắt tội lỗi, rình mò lẩn quất giữa đám thuyền bè như một tên vô lại vội vã tìm cách vượt bể, lẩn tránh Thượng đế của y. Hoảng hốt và như tự kết tội là vẻ mặt của y, đến độ, thời đó nếu có cảnh sát viên, thì Jonah, chỉ bị tình nghi có phạm tội gì thôi, cùng đã bị tóm cổ trước khi bước lên được một boong tàu rồi. Y mới rành rành là một kẻ đi trốn làm sao! Không hành lý, không hộp đụng mũ, không va ly hay túi du lịch, không bạn bè đi theo tiễn chân ở bến tàu. Cuối cùng, sau khi tìm kiếm đu cách, Jonah gặp con tàu Tarshish đang chất lên những món hàng cuối cùng; và khi Jonah bước lên boong để gặp thuyền trưởng trong cabin riêng, tất cả thủy thủ trong một lúc thảy nghỉ tay kéo hàng lên, chăm chú đến cặp mắt xấu xa của người lạ. Jonah nhận thấy như vậy; y hoài công cố tỏ vẻ tự nhiên và vững tin; y mỉm cười thiểu não, cũng chẳng ích gì. Trực giác sắc bén đoan quyết với các thủy thủ rằng Jonah không thể là người hiền lương. Đùa cợt nhưng vẫn giữ vẻ đứng đắn, họ thì thầm với nhau rằng: ‘Jack à, thằng cha đó mới chớp được một mụ góa’ hay là ‘Joe ơi, mày có để ý đến hắn không, đúng là một thằng đa thê’, hay là ‘Nhóc Harty này, ta đoán thằng cha là tội phạm thông gian vượt ngục ở thành cổ Gomorrah, hay có lẽ hắn là một tên sát nhân trốn khỏi thành Sodom’. Một anh khác chạy lại đọc tờ thông cáo dán ở cái cọc trên bến, chỗ con tàu đang đậu, thông cáo hứa thưởng năm trăm đồng tiền vàng cho ai bắt được một kẻ giết cha, kèm bản mô tả hình dạng người này. Anh kia đọc, nhìn Jonah, rồi lại nhìn tờ thông cáo, trong lúc đồng bạn của anh ta bao vây quanh Jonah, chuẩn bị tóm cổ y. Jonah sợ run lên, và thâu thập hết mọi gan dạ của mình để phô bày ra nơi mặt, nhưng chỉ tổ càng nom nhát gan hơn. Jonah sẽ không tự nhận là kẻ bị tình nghi, nhưng chính vậy càng có vẻ đáng ngờ. Cho nên y cố hết sức xoay xở thoát khỏi tình cảnh, và khi các thủy thủ nhận thấy y không phải là người bị nêu trên thông cáo, họ để cho y đi và Jonah bước xuống cabin thuyền trưởng.

“‘Ai đó?’ thuyền trưởng cất tiếng hỏi từ bàn làm việc bận rộn, ông ta đang vội vã điền giấy tờ ra để trình hải quan - ‘Ai đó?’ Ôi chao! Câu hỏi vô hại đó mới giày vò Jonah làm sao! Ngay phút ấy y đã suýt quay lưng chạy trốn một lần nữa. Nhưng y trấn tĩnh lại. ‘Tôi muốn kiếm một chỗ trên tàu này để đi Tarshish, ông khởi hành sớm sủa không, thưa ông?’ Nãy giờ ông thuyền trưởng bận việc kia không ngước nhìn Jonah, dù y đang đứng ngay trước mặt; nhưng vừa nghe giọng nói ồ ồ, ông ta lập tức ném cho y một cái nhìn dò xét. Cuối cùng ông ta chậm rãi đáp: ‘Chúng tôi sẽ dong buồm vào con nước triều tới,’ trong khi mắt vẫn chằm chằm nhìn y. ‘Không sớm hơn ư, thưa ông?’ ‘Hành khách lương thiện thì đáp tàu giờ ấy là cũng đủ sớm rồi.’ Ha! Jonah ơi, một nhát đâm nữa đó! Nhưng Jonah vội đánh lạc hướng ông thuyền trưởng. ‘Tôi sẽ đáp tàu của ông, y nói. ‘Tiền hành khách hết bao nhiêu vậy? Tôi sẽ trả ngay bây giờ.’ Bởi sách vở đã chép rõ rành, hỡi anh em bạn thuyền, như thể đó là một điểm không được bỏ qua trong toàn bộ chuyện này, rằng ‘Jonah vậy là đã trả tiền tàu’ trước khi tàu khởi hành. Và xét tới bối cảnh, thì điều này vô cùng ý nghĩa.

“Vị thuyền trưởng của Jonah, hỡi anh em bạn thuyền thân mến, là một người mà óc nhận xét sáng suốt có thể khám phá ra bất cứ trọng tội nào, nhưng lòng tham khiến ông ta chỉ thể hiện sự sáng suốt đó nơi những kẻ không xu dính túi thôi. Trên thế gian này, hỡi anh em bạn thuyền, Tội lỗi mà trả lộ phí thì có thể du hành tự do như thường, không cần giấy thông hành nào cả, trong lúc Đạo đức, nếu là kẻ nghèo nàn, sẽ bị ngăn lại ở mọi biên giới. Vì vậy thuyền trưởng của Jonah rắp tâm dò bằng được túi tiền của Jonah trước khi công khai phán xét về y. Ông ta tính cho y gấp ba lần số thường phải trả, và mọi việc được an bài. Khi đó thuyền trưởng biết rằng Jonah là một kẻ bôn đào, nhưng đồng thời cũng quyết định sẽ giúp sức cho một cuộc trốn tránh được bọc hậu bằng vàng. Tuy nhiên, khi Jonah rõ rành lôi túi tiền ra thì những nghi ngờ vì thận trọng hẵng còn mắc míu trong lòng lão thuyền trưởng. Ông ta gõ từng đồng tiền để xem có đồng nào giả. Dù sao cũng không có đồng nào giả, ông ta lẩm bẩm; và Jonah được ghi tên vào sổ hành khách. ‘Xin ông chỉ giùm phòng ngủ của tôi,’ Jonah nói. ‘Tôi là người đi đường hay nhọc; tôi cần ngủ.’ ‘Anh trông như vậy thật,’ thuyền trưởng nói, ‘Có phòng anh đây.’ Jonah bước vào, toan đóng cửa lại, nhưng ổ khóa không có chìa. Nghe tiếng y mò mẫm trong đó một cách ngớ ngẩn, thuyền trưởng cười thầm và lẩm bẩm gì đó về những gian phòng giam kẻ bị kết án không bao giờ được phép khóa bên trong. Để nguyên quần áo và bụi bặm, Jonah gieo mình vào chiếc giường con, và nhận thấy trần của gian phòng này gần đụng trán y. Không khí ngột ngạt, Jonah thở hổn hển. Rồi, trong cái lố chật chội đó, cũng tụt sụm bên dưới mớn nước của tàu, Jonah cảm thấy cái linh cảm hết sức điềm triệu về giờ khắc ngột ngạt, khi mà con cá voi rồi sẽ ôm giữ y trong những đoạn chật hẹp nhất của ổ ruột nó.

“Bắt vít vào trục gắn bên vách, một ngọn đèn lắc nhè nhẹ đu đưa trong phòng Jonah; con tàu nghiêng về phía cầu tàu vì trọng lượng những kiện hàng cuối cùng đang nhận, và cây đèn, ngọn lửa cùng tất thảy, mặc dù động đậy nhẹ, vẫn duy trì một độ nghiêng bất di dịch so với căn phòng; dù thực tình tự nó thẳng một cách tuyệt đối, nó tạo ra đến rõ ràng những cấp độ ngang giả tạo giữa thứ nó treo vào lủng lẳng. Cây đèn khiến Jonah hoảng sợ; nằm trên chiếc giường con, cặp mắt bị đọa đày của y đảo quanh phòng, và kẻ bôn đào cho đến lúc này vẫn thành công không tìm thấy nơi ẩn náu nào cho cái nhìn bồn chồn không yên của y. Nhưng sự tương phản nơi cây đèn càng lúc càng làm cho y thêm sợ. Sàn, trần và bốn vách đều xiên lệch. ‘Ô! Thế ra lương tâm ta treo lơ lửng ở trong ta,’ y rên lên, ‘hãy đứng thẳng dậy, mà bốc cháy; nhưng các ngăn của linh hồn ta thảy đã hư hỏng cả rồi!’

“Giống một kẻ sau một đêm mê man vì say rượu đã chạy vội vào giường, còn choáng váng nhưng lương tâm vẫn châm chích y nhức nhối, giống như từng bước nhảy vọt của một con ngựa đua La Mã, chỉ khiến càng nhiều những cú móng sắt đập vào y; khác nào một con người trong cơn tai biến khốn khổ vẫn quằn quại mãi trong choáng váng và đau khổ, cầu Chúa hãy hủy diệt tất cả cho đến lúc cơn thịnh nộ trôi qua; rốt cuộc giữa lúc quay cuồng trong cảm giác thống khổ, một mối sợ sâu xa tràn ngập trong y, giống như tràn ngập trong lòng một người đến chết, vì lương tâm chính là vết thương, và không sao cầm máu lại được. Vậy nên, sau những vật vã đau đớn trên chiếc giường nhỏ, bản chất kỳ diệu của nỗi khốn khổ vĩ đại đã kéo Jonah chìm vào giấc ngủ.

“Đã đến thời điểm nước lên; tàu nhổ neo; và từ nơi bến tàu hoang vắng, con tàu đi Tarshish, đã được lau chùi sạch sẽ và không ai đưa tiễn, lướt ra khơi. Con tàu đó, hỡi anh em, là tàu buôn lậu đầu tiên được ghi chép lại! Món hàng lậu thuế là Jonah. Nhưng biển phản kháng; biển khơi sẽ không mang gánh nặng ác nghiệt kia. Một cơn bão táp chết chóc đang đến, con tàu hẳn sẽ chìm. Nhưng bấy giờ lúc trưởng đoàn thủy thủ kêu gọi mọi người làm nhẹ bớt tàu; lúc mà những hộp, những kiện hàng và chum vò lạch cạch bay qua mạn; lúc gió đang rú rít và mọi người gào thét, cũng là lúc mỗi tấm ván tàu đều kêu răng rắc theo những tiếng giậm chân ngay trên đầu Jonah; giữa mọi ầm ào gào thét ấy, Jonah ngủ giấc ngủ hãi hùng. Y không thấy trời tối đen và biển động, không cảm thấy ván gỗ đang rung chuyển, cũng chẳng nghe hay chú ý mấy đến âm thanh vùn vụt đằng xa của con cá voi khổng lồ, bấy giờ miệng há to đang rẽ sóng để bổ nhào đến ngay bên y. Đúng thế đấy, hỡi anh em thủy thủ, Jonah đã được xếp ở bên dưới hầm tàu, trên chiếc giường con, trong một căn phòng như tôi mô tả và đang say ngủ. Nhưng vị thuyền trưởng lo ngại đã đến bên hét vào lỗ tai điếc của y, ‘Cái đồ nhỏ mọn nhất hạng này! Hạng ngủ mê kia! Dậy mau!’ Giật mình tỉnh cơn mê vì tiếng hét dễ sợ ấy, Jonah loạng choạng đứng dậy và ngã sấp xuống sàn tàu, nắm vội lấy một dây cột buồm, định nhìn ra biển. Vừa lúc ấy y bị một con sóng hổ báo trào qua thành tàu xồ tới. Sóng tiếp sóng xô lên tàu và, không tìm được một lối thoát nhanh chóng nào, cứ ào ạt chảy tới chảy lui, gầm thét đến nỗi thủy thủ sắp chìm cả lượt trong lúc tàu vẫn nổi. Và, khi mặt trăng bạc ghé gương mặt sợ sệt của nàng qua những kẽ hở trên bầu trời đen tối trên đầu? Jonah thấy rầm néo buồm phía lái con tàu chổng lên thật cao, rồi chẳng mấy lại chìm xuống phía đáy sâu náo động.

“Kinh sợ tiếp kinh sợ chạy rông và la hét khắp linh hồn y. Từ hết thảy những cử chỉ sợ sệt của y, con người đi trốn Thượng đế, giờ đây đã bị lộ mặt. Bọn thủy thủ chú ý đến y, càng lúc càng tăng nghi kỵ về y, và cuối cùng, để thử thách sự thực, bằng cách chuyển toàn bộ vấn đề cho đấng Tối cao, họ thảy ở bên ngoài bắt thăm, xem thử cơn bão táp này rơi lên đầu họ nguyên nhân do ai gây ra. Thăm ấy rơi vào Jonah. Khám phá ra như vậy, họ bèn bực tức gạn hỏi y rất nhiều: ‘Nghề của anh là gì? Từ đâu anh đến? Đất nước của anh? Người dân tộc gì?’ Hỡi anh em bạn thuyền, giờ hãy để ý hành xử của tên Jonah khốn khổ kia. Đám thủy thủ đang nóng lòng chỉ hỏi y là ai và y từ đâu đến; ấy vậy nhưng bọn họ không chỉ nhận được một câu trả lời cho những câu hỏi ấy, mà còn một câu trả lời khác cho câu hỏi họ chẳng hề đặt ra, câu trả lời không ai yêu cầu ấy từ Jonah vọt ra do bàn tay cứng rắn của Thượng đế ở bên trên gã gây nên.

“‘Tôi là một người Do Thái,’ gã la lên và rồi, ‘Tôi sợ Chúa trên trời, đấng tạo ra biển và đất bằng.’ Sợ Ngài ư, hỡi Jonah? Chao, giờ thì người cũng biết sợ Chúa đấy ư! Tù lúc ấy y cứ tuồn tuột mà thú tội hết thảy; vì thế mà đám thủy thủ càng bực tức hơn, nhưng vẫn thương hại. Bởi khi Jonah chưa khẩn cầu Thượng đế để được hưởng lượng khoan dung - vì y quá rõ những tội lỗi đáng bị trừng phạt của mình tối tăm ra sao, khi Jonah la lên bảo họ cứ túm lấy y mà ném xuống bể, vì y biết rằng chính vì y mà trận bão lớn đã xảy ra cho họ, rất từ tâm họ ngoảnh mặt làm ngơ y và tìm cách khác để cứu nguy con tàu. Nhưng mọi sự đều vô hiệu, trận cuồng phong bất mãn vẫn rít lên càng lúc càng dữ; thế rồi, một tay đưa lên khẩn cầu Thượng đế, tay kia họ nắm lấy Jonah, không phải là không miễn cưỡng.

“Còn giờ ta hãy nhìn xem Jonah bị nâng lên như một chiếc neo và bị quăng xuống bể. Ngay lúc đó, tức khắc một vùng yên lặng lơ lửng từ phương Đông trôi tới, mặt biển yên lại trong khi Jonah mang theo xuống biển cả trận cuồng phong, để lại mặt nước phẳng lặng ở sau y. Y lọt xuống vùng tâm xoáy của một thứ chấn động vô chủ đến nỗi y hầu như chẳng chú ý đến khoảnh khắc y rơi ùng ục vào giữa bộ quai hàm đang chờ sẵn; và con cá voi khép những chiếc răng ngà của nó lại, như bao nhiêu chấn song trắng bên trên ngục thất của y. Thế rồi Jonah cầu nguyện Thượng đế từ trong bụng cá. Nhưng hãy quan sát kỹ kiểu cầu nguyện của y, và học lấy bài học đắt giá. Bởi vì mặc dù tội lỗi đầy mình như thế, nhưng Jonah không khóc lóc van xin sự giải thoát trực tiếp. Y cảm thấy hình phạt dễ sợ dành cho y là đúng lắm. Y đặt trọn vẹn sự giải thoát của y vào tay Thượng đế và lấy làm vừa lòng về điểm ấy, rằng bất kể hết thảy những đau khổ dằn vặt, y vẫn sẽ hướng về giáo đường thiêng liêng của Thượng đế. Và đây, hỡi anh em bạn thuyền, quả thật là sự hối cải chân thành; không ồn ào xin tha thứ, mà chỉ biết ơn sự trừng phạt. Và Thượng đế đã vừa lòng xiết bao với tâm tính này của Jonah, sau đó được bày rõ trong việc giải thoát y khỏi tay bể khơi và con cá voi. Anh em bạn thuyền ạ, tôi không đặt Jonah trước anh em để xui anh em bắt chước tội lỗi của y, nhưng tôi đưa y ra trước anh em để làm một gương mẫu về sự hối cải. Đừng phạm lỗi, nhưng nếu anh em có phạm lỗi thì hãy lo hối lỗi như Jonah.”

Trong khi nói những lời này, tiếng hú của trận cuồng phong đang rít lên và thổi xéo ở bên ngoài như tăng thêm sức lực mới cho bài giảng, giáo sĩ mô tả trận bão táp giữa bể của Jonah mà tưởng như chính mình đang bị bão táp dập vùi. Lồng ngực cao của ông phồng lên như một con sóng cồn, hai cánh tay vung lên như các nguyên tố xung khắc đang hoạt động; sấm sét vang rền từ đôi mày nâu sậm của ông, chớp vọt ra từ đôi mắt ông, khiến cho những thính giả chất phác phải ngó ông với một vẻ sợ sệt tức thì hiếm thấy ở nơi họ.

Thế rồi ánh mắt giáo sĩ lắng lại khi ông lặng lẽ lật từng trang Thánh Kinh một lần nữa; và cuối cùng, đứng im không động đậy, hai mắt nhắm nghiền, trong chốc lát, dường như đang đàm luận với Thượng đế và chính mình.

Đột nhiên giáo sĩ lại cúi nhoài người về phía công chúng, và cúi đầu thật thấp với vẻ nhún nhường kín đáo song vẫn rất hiên ngang, ông nói những lời sau đây:

“Hỡi anh em bạn thuyền, Thượng đế chỉ đặt một bàn tay lên đầu anh em; cả hai tay của ngài siết lấy tôi. Tôi đã đọc cho anh em bên ánh sáng tăm tối nào rằng bài học mà Jonah dạy cho hết thảy những kẻ tội lỗi có thể là bài học cho tôi; và theo đó cũng cho anh em, và còn là bài học hơn thế cho tôi, vì tôi là kẻ phạm nhiều tội lỗi hơn anh em. Giờ đây tôi sẽ sung sướng biết bao được từ cái chòi cao này xuống ngồi trên những băng gỗ kia, ở chỗ mà các anh em đang ngồi, và lắng nghe như các anh em đã nghe, trong lúc một vài người trong số các anh em đọc cho tôi bài học khác dễ sợ hơn kia, bài học mà Jonah dạy cho tôi, với tư cách hoa tiêu của Thượng đế bất diệt. Tại sao từ địa vị một giáo đồ hoa tiêu đã thụ thánh chức, hay một phát ngôn viên của mọi điều sự thực, và được Chúa truyền cho phải làm vang trong tai kẻ hung bạo Nineveh kia những sự thực ít được ai vui lòng tiếp nhận, Jonah, vì sợ những hiềm khích mà y sẽ gây nên, lại trốn tránh sứ mạng, tìm cách thoát khỏi nhiệm vụ và Thượng đế bằng cách chạy xuống tàu ở Joppa? Nhưng Thượng đế ở khắp nơi, và y không bao giờ đến được Tarshish như chúng ta đã thấy. Thượng đế đến với y trong thể xác một con cá voi, nuốt y xuống tận những vực thẳm sinh động của bóng tối và xô mạnh cho y lăn ‘xuống giữa vòng vây biển cả’, tại đó những xoáy nước hút y xuống sâu đến một nghìn sải tay để ‘rong biển cuốn đầy đầu y’ và toàn thủy phủ buồn phiền cuồn cuộn chôn vùi y. Tuy vậy, ngay lúc y ở quá tầm bất cứ một dụng cụ thăm dò nào, ‘ở giữa lòng địa ngục’ - lúc con cá voi đang nằm ở cùng tận đáy đại dương, thậm chí cả lúc đó, Thượng đế vẫn nghe thấy tiếng người giáo đồ chìm ngộp đang cải hối kêu la. Thế rồi Thượng đế nói xuống con cá; và từ nơi lạnh lẽo rét run đen thẳm của bể khơi, con cá voi nổi lên hướng tới mặt trời ấm cúng và êm ái, tới mọi khoái cảm của khí trời và đất liền, và ‘khạc Jonah lên trên cạn’; và Jonah, thương tích và mệt nhọc - hai vành tai như hai con ốc bể, hẵng còn vang tiếng ào ào không ngớt của bể khơi - Jonah đã làm theo lời truyền của đấng Vạn năng. Anh em có biết đó là công việc gì? Đem cái Chân ra thuyết trước cái Giả. Chính là công việc đó.

Hỡi anh em, đó là bài học còn lại kia; và tai hại cho vị hoa tiêu nào của Thượng đế dám khinh thị nó. Tai họa cho kẻ bị cám dỗ của cuộc đời này lôi cuốn xa nhiệm vụ của Thánh Kinh! Tai họa cho kẻ cố tình đổ dầu lên vùng nước Thượng đế vừa khuấy thành một trận cuồng phong! Tai họa cho kẻ ưa làm vui lòng hơn là gây kinh hoảng! Tai họa cho kẻ coi thanh danh tốt của bản thân hơn cả lòng trắc ẩn! Tai họa cho kẻ trên đời này không chuốc lấy danh ô. Tai họa cho kẻ thà không là thực, dù cho sự giả là giải thoát! Quả vậy, tai họa cho kẻ trong khi khuyên răn kẻ khác thì chính mình lại là bị ruồng bỏ, như lời đại tông đồ Paul đã nói!”

Giáo sĩ cúi đầu và như xuất trần trong chốc lát; rồi ông ngẩng mặt về phía đám đông, cặp mắt lộ vẻ mừng vui, trong khi la lên với một vẻ hân hoan xuất phàm: “Nhưng ôi hỡi anh em, kèm ở bên mỗi tai ương đều có một niềm vui vững bền; và tột đỉnh của niềm vui đó lại cao, cao hơn đáy sâu của tai ương kia vốn thẳm sâu. Đỉnh cột buồm chính chẳng cao hơn đáy tàu sâu thấp là gì? Niềm vui - một thứ niềm vui cao xa và sâu đậm - cho kẻ nào giữ vững được bản chất không lay chuyển, chống lại cả những thần linh lẫn những hoa tiêu kiêu hãnh của thế gian này. Niềm vui cho kẻ có cánh tay mạnh để tự nâng đỡ bản thân, khi con tàu của thế gian phản bội đê mạt này chìm xuống đáy sâu bên dưới. Niềm vui cho kẻ không nề hà sự thật, dám giết, đốt cháy và tiêu hủy hết thảy mọi tội lỗi, cho dẫu những tội lỗi đó lượm lặt được từ bên dưới áo thụng của các nghị sĩ và pháp quan. Niềm vui - thứ niềm vui hào hoa cao độ - cho kẻ không nhìn nhận phép tắc nào hay bề trên nào, ngoài Thượng đế, và chỉ biết yêu thiên giới mà thôi. Niềm vui cho kẻ mà hết thảy những đợt sóng của biển đám đông hung dữ không bao giờ có thể hất khỏi con thuyền thời đại. Niềm vui và hoan lạc vĩnh cửu dành cho kẻ sắp nằm xuống mà có thể nói qua hơi thở cuối cùng -Hỡi Cha! - đấng chủ tể con được biết đến nhờ ngọn roi của Người - dù phải chết hay được bất tử, con xin chết ở nơi đây. Con đã cố gắng để được thuộc về Người, hơn là thuộc về thế gian này, hay là thuộc về riêng ở nơi con. Tuy nhiên, điều này chẳng là gì cả; bất diệt là phần của Người; vì con người có là gì mà lại sóng ngoài uy quyền của Chúa?

Giáo sĩ không nói thêm nữa, chỉ khoát tay làm dấu ban phước lành và đưa hai tay che mặt, cứ quỳ mọp cho đến lúc mọi người ra về để ông ở lại một mình.

CHƯƠNG X
MỘT NGƯỜI BẠN THIẾT

TỪ NHÀ NGUYỆN TRỞ VỀ quán Cá Voi Phun Nước, tôi thấy Queequeg ngồi đó một mình; anh đã rời nhà nguyện một ít lâu trước lúc ban phép lành. Anh ngồi trên ghế dài trước lò sưởi, hai chân gác lên mặt lò, một tay cầm cái tượng mọi đen nhỏ xíu đưa sát lên mặt, nhìn kỹ mặt pho tượng, và dùng con dao nhọn nhẹ nhàng đẽo gọt cái mũi, vừa làm vừa ngâm nga một mình theo kiểu tà đạo.

Nhưng lúc này bị người phá đám, anh cất pho tượng đi; và liền đó đi đến chỗ cái bàn, cầm lên một cuốn sách to đem đặt vào lòng và khoan thai đếm các trang sách, cứ mối lần đến trang thứ năm mươi - tôi ước đoán vậy - anh dừng lại một chút, mơ màng nhìn quanh, rồi buông một tiếng huýt gió ngân dài ríu rít đầy vẻ ngạc nhiên. Rồi anh lại đếm năm chục trang tiếp, dường như mỗi lần đều bắt đầu từ số một, như thể anh không sao đếm quá năm chục được, và chỉ nhờ việc thấy nhiều tập năm chục ấy ở cùng một chỗ, anh mới đâm sửng sốt về nỗi sao có thể có nhiều trang sách như thế.

Tôi thích thú ngồi quan sát anh. Cho dù man dã, và quanh mặt có những đường xăm dễ sợ - ít ra trong mắt tôi - gương mặt anh cũng không có một vẻ khó ưa một chút nào. Ta không thể che đậy tâm hồn mình được. Vượt qua bao nhiêu nét xăm dễ sợ nơi anh, tôi cho rằng đã nhận ra được những dấu vết của một trái tim chân thành, và trong cặp mắt đen sâu rộng, đầy hung hăng và táo bạo, dường như có những dấu hiệu của một tinh thần dám thách đố cả nghìn con quỷ. Ngoài tất cả những điểm đó ra, ở kẻ tà giáo này còn có một vẻ cao cả nào đó mà bản chất thô kệch cũng không phương hại được. Anh có vẻ của một người chưa bao giờ chịu khuất phục và chưa bao giờ có chủ nợ. Có lẽ vì đầu anh cạo trọc nên trán anh thêm cao và sáng sủa hơn, trông có vẻ rộng hơn là hớt kiểu khác, tôi chưa dám quyết đoán, nhưng chắc chắn cái đầu của anh là một cái đầu xuất sắc xét về phương diện não tướng học. Có thể nghe buồn cười, nhưng nó nhắc tôi nhớ đến đầu của đại tướng Washington, như ta đã thấy trong các pho tượng rất phổ thông của ông. Cái đầu như một triền dốc cứ lùi dần lùi dần đều bên trên cặp lông mày, thứ tuồng muốn nhô ra, trông tựa hai mỏm núi trên đỉnh có rừng rậm. Queequeg đúng là George Washington sinh trưởng nơi xứ mọi ăn thịt người.

Trong lúc tôi ngắm nghía rà soát anh kỹ càng như vậy, đồng thời giả bộ như đang từ sau khung cửa sổ ngó ra ngoài trời bão táp, anh chẳng hề lưu ý đến sự hiện diện của tôi, chẳng buồn liếc nhìn lấy một lần, mà coi bộ đang hoàn toàn bận rộn đếm trang cuốn sách tuyệt diệu ấy. Nghĩ lại đêm trước chúng tôi đã ngủ chung với nhau thân thiện thế nào, và nhất là nghĩ đến cánh tay âu yếm mà tôi thấy quàng qua người tôi lúc ngủ dậy, tôi cho rằng vẻ dửng dưng của anh lúc này thật kỳ lạ. Nhưng dân dã man là những sinh vật kỳ lạ, có lúc bạn không biết đối xử với họ thế nào cho phải. Thoạt đầu họ có vẻ hay sợ sệt, sự trầm mặc giản dị của họ có vẻ khôn ngoan kiểu Socrate. Tôi đã để ý thấy Queequeg không bao giờ giao du với những thủy thủ khác trong quán, hoặc giả có giao du cũng rất ít. Anh không niềm nở săn đón ai bao giờ, coi bộ không muốn nới rộng phạm vi quen biết của anh. Mấy điểm này khiến tôi chú ý và cho là rất dị thường, tuy nhiên, nghĩ kỹ lại, có một cái gì gần như cao cả tuyệt vời trong đó. Đây là một người từ quê nhà cách đây chừng hai mươi ngàn dặm, tới bằng lối qua mũi Sừng - hải trình duy nhất có thể đem anh đến đây - và bị ném vào giữa đám người xa lạ đối với anh chẳng khác nào anh đang ở trên tận Mộc tinh; vậy mà xem ra anh rất ung dung, giữ được bình tĩnh đến cao độ, bằng lòng các đồng bạn, luôn sống đúng là mình. Rõ ràng đây là một nét triết lý sống tinh vi, mặc dù chắc chắn anh chưa từng nghe có tồn tại một thứ như vậy. Mà có lẽ, để trở thành những triết gia thực sự, chúng ta những kẻ phàm tục không nên ý thức nhiều về việc sống như thế hay cố gắng để được thế. Hễ hay tin người nào đó theo một triết thuyết nào đó, tôi bèn kết luận rằng, cũng tựa bà già mắc chứng khó tiêu, người đó hẳn phải bị “hư tỳ vị”.

Lúc tôi ngồi đó trong căn phòng bây giờ vắng người, lò sưởi lửa cháy leo heo ở vào giai đoạn êm dịu sau khi ngun ngụt bốc cháy lúc thoạt đầu để sưởi ấm không khí, giờ đây lửa chỉ tỏa sáng đủ để mà nhìn ngắm; bóng tối và những hình thù ma quái tụ tập quanh các khung cửa sổ, liếc nhìn hai kẻ cô đơn và lặng lẽ là chúng tôi; bên ngoài bão táp vẫn bùng lên thành từng đợt oai nghiêm; tôi bắt đầu xúc động vì những cảm giác lạ lùng. Tôi cảm thấy trong tôi như tan chảy. Quả tim vỡ nát và bàn tay hóa dại của tôi không còn đối kháng với thế giới lang sói này nữa. Con người man dã bình thản kia đã cứu rỗi cho thế giới ấy rồi. Anh ngồi đó, vẻ dửng dưng của anh tuyên bố thứ bản chất bên trong không ẩn náu những thói giả tạo văn minh hay lọc lừa đường mật nào. Anh man rợ; anh là một kỳ quan ngoạn mục trong các kỳ quan; nhưng tôi bắt đầu cảm thấy mình bị thu hút một cách lạ lùng về phía anh. Và chính những thứ khiến mọi người ghê tởm kia lại là những hòn đá nam châm lôi cuốn tôi. Tôi nghĩ sẽ thử kết bạn với một tay tà đạo xem sao, vì chưng lòng tốt của người Thiên Chúa giáo chỉ tỏ ra là một thứ nhã nhặn trống rỗng. Tôi kéo chiếc ghế dài của tôi đến gần anh, ra dấu và ngỏ lời thân thiện, cố ráng sức gợi anh nói chuyện. Ban đầu anh ít chú ý đến những niềm nở săn đón ấy, nhưng lúc bấy giờ, nghe tôi nhắc đến thái độ tử tế của anh đêm qua, anh tìm cách hỏi tôi xem chúng tôi có là bạn chung giường nữa không. Tôi bảo rằng có, và tôi cho rằng anh có vẻ vừa lòng, có lẽ cũng lấy làm vinh hạnh một chút.

Chúng tôi cùng nhau giở những trang sách, và tôi cố gắng giải thích cho anh hiểu mục đích của việc in ấn cùng ý nghĩa một vài bức tranh trong sách. Do đó chẳng bao lâu tôi được anh chú ý đến, và từ đó chúng tôi đi đến chỗ thi nhau chuyện vãn về những phong cảnh mà người ta cần đi xem trong thành phố nổi tiếng này. Lát sau tôi đề nghị hút thuốc chung với anh, anh đưa cho tôi bao đựng thuốc và cái rìu kia, lặng lẽ mời tôi hút một chặp. Và rồi chúng tôi ngồi đó thay phiên phì khói từ cái tẩu thuốc man dại ấy của anh, trao qua trao lại nó đều đặn giữa chúng tôi.

Nếu còn chút dửng dưng nào đối với tôi nơi lồng ngực con người tà đạo ấy, cuộc hút thuốc vui vẻ và thân ái giữa chúng tôi chẳng bao lâu đã xóa tan nó đi, khiến cho chúng tôi thành đôi bạn chí thân. Dường như anh đối xử với tôi hoàn toàn tự nhiên và không khách sáo gì cả, cũng như tôi đối với anh; khi chúng tôi ngừng hút thuốc, anh áp trán anh sát trán tôi, ôm siết ngang người tôi và bảo rằng như vậy là chúng tôi đã lấy nhau rồi, có nghĩa chúng tôi đã là bạn thân với nhau, theo lối nói ở quê hương anh. Anh sẽ vui mừng mà chết vì tôi, nếu cần phải thế. Ở nơi một người đồng hương, ngọn lửa bằng hữu đột ngột này sẽ có vẻ như quá sớm, một chuyện hết sức đáng ngờ, nhưng với con người man dã đơn giản này thì đâu thể áp dụng những quy tắc cổ lỗ ấy.

Sau bữa tối, thêm một cuộc nói chuyện và hút thuốc thân mật nữa, rồi chúng tôi cùng nhau đi về phòng. Anh tặng tôi cái đầu ướp của anh, lấy cái bao to đựng thuốc lá, moi bên dưới thuốc ra được chừng ba chục đô la bằng bạc, rải trên mặt bàn, và chia một cách máy móc ra thành hai phần bằng nhau, đẩy một phần vỏ phía tôi và bảo rằng đó là phần của tôi. Tôi định phản đối thì anh đã chặn lời tôi bằng cách bỏ tiền vào túi quần của tôi. Tôi đành để mặc. Rồi anh sửa soạn cầu nguyện giấc tối, anh lấy pho tượng ra và dẹp bỏ tấm giấy bìa chắn lửa. Căn cứ một vài dấu hiệu và triệu chứng, tôi cho rằng anh háo hức muốn tôi làm theo anh, nhưng vì đã biết rõ những gì sắp tới, tôi cân nhắc kỹ lưỡng giả như anh ngỏ lời mời thì tôi có làm theo anh hay là không đây.

Tôi là một tín đồ Thiên Chúa giáo ngoan đạo, sinh trưởng giữa lòng giáo hội Trưởng lão chính thống. Làm sao tôi có thể kết thân với anh chàng thờ ngẫu tượng dã man kia bằng cách sùng bái miếng gỗ của anh ta? Nhưng tôi tự nhủ: Thờ phụng là gì nhỉ? Nào Ishmael, mày có cho rằng đấng Thượng đế khoan dung đại lượng của trời và đất kia - trong đó có tất tật những kẻ tà đạo và đủ hạng - có thể nào lại ghen tuông với một miếng gỗ đen vô nghĩa không? Không thể nào! Nhưng thờ phụng là gì? Làm theo ý Thượng đế - ấy là thờ phụng. Và ý Thượng đế là gì? Muốn người kia làm gì cho mình thì cũng hãy làm điều tương tự cho người ấy - ấy là ý Thượng đế. Giờ đây, Queequeg là bạn tôi. Và tôi muốn anh chàng Queequeg này làm gì cho tôi nhỉ? Còn sao nữa, cùng tôi thực hiện hình thức thờ phụng theo phái giáo hội Trưởng lão của tôi chứ gì nữa. Như vậy thì tôi phải cùng anh thực hiện công việc thờ phụng của anh; như vậy tôi phải trở thành một kẻ thờ ngẫu tượng. Cho nên tôi đốt nhúm dăm bào, giúp anh dựng cái tượng nhỏ ngây thơ kia lên, và cùng với Queequeg dâng bánh bích quy nướng cho tượng, xá trước tượng vài ba lần; hôn vào mũi tượng; xong đâu đấy, chúng tôi thay quần áo đi ngủ, an bình với lương tâm chính chúng tôi lẫn với toàn thế giới. Dù chúng tôi không thể đi ngủ mà chẳng chuyện vãn đôi chút.

Tôi cùng chẳng biết sao nữa; nhưng không có chỗ nào tốt hơn một cái giường để hai người bạn kể lể tâm tình. Người ta nói rằng vợ chồng thường cởi mở tâm tình cho nhau; và vài cặp vợ chồng già thường nằm tâm sự những chuyện đời xưa đến gần sáng. Và cứ như vậy, trong tuần trăng mật của đôi quả tim chúng tôi, tôi và Queequeg, nằm đó ấm cúng - như một cặp tình nhân.

CHƯƠNG XI
ÁO NGỦ

CHÚNG TÔI NẰM NHƯ VẬY trên giường, lúc thì chuyện trò, lúc thì thiu ngủ, và thỉnh thoảng Queequeg lại âu yếm gác bộ giò nâu có xăm hình lên người tôi, lát sau lại rút ra. Chúng tôi hoàn toàn thân thiện, tự do và tự nhiên với nhau, cho tới khi vì mải chuyện, chút buồn ngủ nào còn lưu lại trong chúng tôi thảy rủ nhau đi cả, chúng tôi cảm thấy muốn thức dậy mặc dù còn lâu ngày mới rạng.

Thật vậy, chúng tôi đâm ra rất tỉnh táo; đến nỗi cái thế nằm nghiêng của chúng tôi bắt đầu trở nên mệt mỏi, và lần lần chúng tôi thấy mình ngồi hẳn dậy, chăn mền dém cẩn thận quanh người, lưng dựa vào đầu giường, bốn đầu gối co lại gần nhau, hai cái mũi cúi xuống sát đầu gối như thể mấy cục xương bánh chè là lò sưởi. Chúng tôi cảm thấy dễ chịu và ấm áp, càng dễ chịu ấm áp hơn vì ngoài cửa trời hết sức rét buốt; mà thật ra ngoài chăn mền là đã rét rồi, vì không có lửa sưởi trong phòng. Càng dễ chịu ấm áp hơn, tôi dám nói, bởi để hưởng thụ cảm giác ấm áp đích thực nơi cơ thể thì một phần nhỏ nào đó trên người bạn phải chịu lạnh, bởi lẽ không có phẩm tính nào trên đời này lại không phải là chính nó chỉ đơn thuần nhờ tương phản. Không có cái gì tự tồn tại cả. Nếu bạn phỉnh phờ bản thân rằng bạn hoàn toàn dễ chịu, và đã như vậy được một thời gian rồi, thì không thể nói được rằng bạn dễ chịu nữa. Nhưng nếu, ở trên giường như Queequeg và tôi, chồm mũi hay đỉnh đầu của bạn hơi lành lạnh, chao ôi, thế thì toàn thể ý thức trong bạn lại cảm thấy ấm áp tuyệt trần và vô cùng thích thú. Vì lý do này, phòng ngủ không bao giờ nên có lò sưởi, đó là một trong những xa xỉ phẩm gây khó chịu của người giàu. Vì đỉnh điểm của loại thống khoái này là đừng có gì ngoại trừ một cái chăn giữa bạn, cảm giác ấm áp của bạn và cái lạnh lẽo của không khí bên ngoài. Lúc bấy giờ bạn nằm như một cục lửa ấm giữa một khối băng giá.

Chúng tôi ngồi chồm hỗm như vậy hồi lâu, bỗng tôi thấy muốn mở mắt ra; vì khi nằm trong chăn, dù ban ngày hay ban đêm, dù ngủ hay thức, tôi vẫn có cách để giữ cho mắt nhắm, để có thể tập trung tư tưởng hơn vào sự ấm áp vì được ở trên giường. Bởi không một ai ý thức được cá thể của mình một cách đúng đắn ngoại trừ lúc mắt anh ta nhắm, như thể tối tăm mới quả là yếu tố đích thực của bản chất chúng ta. Vừa mở mắt ra và thoát khỏi bóng tối êm đềm do tự tôi tạo nên và của riêng tôi, để tiến vào bóng tối ngoại cảnh tồi tàn và ép buộc của nửa khuya đèn không còn thắp sáng, tôi bỗng cảm thấy một sự đổi ý khó chịu. Tôi cùng không hoàn toàn phản đối đề nghị kín đáo Queequeg đưa ra rằng có lẽ tốt nhất là nên thắp đèn lên, vì xét ra chúng tôi vẫn còn thức, và hơn nữa anh thấy rất thèm bập mấy hơi thuốc rìu của anh. Phải nói cho rõ là, mặc dù tôi hết sức ghê tởm việc anh hút thuốc trên giường đêm trước, nhưng hãy xem thành kiến cứng nhắc của ta trở nên linh hoạt sao khi tình yêu thương xuất hiện và uốn cong chúng. Vì giờ đây tôi không ưa gì hơn là có Queequeg hút thuốc cạnh tôi, kể cả trên giường, bởi lẽ những lúc đó xem ra anh tràn trề một niềm vui thanh thản kiểu gia đình. Tôi không còn thấy cần quan tâm quá mức tới chính sách bảo hiểm của lão chủ quán nữa. Tôi chỉ thấy một cảm giác thoải mái tin tưởng cô đặc lại trong việc chia sẻ điếu thuốc và tấm chăn với một người bạn thực sự. Vai khoác áo lông, chúng tôi trao qua trao lại cho nhau chiếc rìu, cho đến lúc khắp quanh chúng tôi là một màn khói xanh lơ lửng, được chiếu sáng bởi ngọn lửa của cây đèn mới thắp.

Có phải bức màn khói dợn sóng đã đưa anh bạn man rợ của tôi đến những nền cảnh xa xăm hay không, tôi chẳng biết; nhưng giờ đây anh nói đến hòn đảo quê hương của anh; và nóng lòng được nghe chuyện của anh, tôi năn nỉ anh cứ tiếp tục kể. Anh vui vẻ y lời. Mặc dù lúc ấy tôi không hiểu kha khá từ ngữ anh dùng, lần lần khi đã quen với lối nói ngọng nghịu của anh, giờ tôi có thể trình bày được toàn bộ câu chuyện, bằng chứng là bản tóm tắt tôi đưa ra dưới đây.

CHƯƠNG XII
TIỂU SỬ

QUEEQUEG LÀ DÂN BẢN xứ ở Kokovoko, một hòn đảo xa xôi ở miền Tây và Nam Hải. Đảo này không được ghi trên bất cứ bản đồ nào; thường những địa điểm đích thực có bao giờ cần trên bản đồ đâu.

Khi còn là một cậu nhóc man rợ mới ra đời, mặc đồ đan bằng cỏ tự do chạy khắp các cánh rừng quê hương, theo sau là những chú dê gặm gặm, như thể anh chính là một thân cây non; ngay cả khi đó trong tâm hồn cao vọng của Queequeg đã ấp ủ khao khát mạnh mẽ được gặp một cái gì gần Thiên Chúa giáo hơn là một hai người săn cá voi kỳ quái. Cha anh là tù trưởng, một ông vua; chú anh là đại tư tế, còn về đằng ngoại, anh rất hãnh diện về các bà dì, vợ của những chiến binh vô địch. Có một dòng máu cao quý trong huyết quản anh - dòng máu vua chúa, mặc dù tôi e rằng đã bị vẩn đục vì khuynh hướng ăn thịt người của anh thời thanh niên chưa được ai chỉ bảo.

Một con tàu từ hải cảng Sag đến viếng thăm vịnh của cha anh, và Queequeg liền cố tìm cho được một chân hành khách để đi đến các đảo của người Thiên Chúa. Nhưng vì tàu đông thủy thủ nên đành từ khước

anh; ảnh hưởng của vua cha không thắng thế được trọng mọi chuyện. Nhưng Queequeg đã quyết tâm. Một mình trên xuồng độc mộc, anh chèo thẳng ra một eo biển ngoài khơi, nơi anh biết chắc là con tàu sẽ phải đi qua lúc rời khỏi đảo. Một bên là rạn san hô, một bên là lưỡi đất thắp, phủ đầy bụi đước mọc lên từ nước. Giấu chiếc thuyền độc mộc, vẫn nổi, giữa những bụi đước, đầu mũi quay ra bể, anh ngồi ở đuôi thuyền, cầm chèo sẵn trong tay; và lúc con tàu lướt ngang qua, anh chèo vụt ra ngoài như một tia chớp, đến gần mạn tàu dùng chân lật sấp nhấn chìm chiếc xuồng, leo lên dây xích và nhảy ào lên boong tàu, nắm lấy một cái bu lông vòng ở đó, thề dẫu có bị phanh thây cũng không buông ra.

Thuyền trưởng dọa quẳng anh xuống bể cũng vô hiệu; kề mã tấu lên hai cổ tay trần của anh cũng hoài công. Queequeg là con vua, Queequeg không nao núng. Cảm động vì đức gan dạ ghê gớm và lòng khao khát man dại muốn tới thăm các xứ Thiên Chúa giáo như thế, cuối cùng thuyền trưởng cũng dịu giọng bảo anh có thể tự nhiên như ở nhà. Nhưng con người man dã trẻ tuổi và bảnh bao ấy - một thứ Thái tử của biển cả, chẳng bao giờ được thấy cabin thuyền trưởng. Họ đưa anh vào giữa đám thủy thủ và biến anh thành một người săn cá voi. Nhưng, cũng như Nga hoàng Peter hài lòng chịu cực nhọc tại các xưởng đóng tàu ngoại quốc, Queequeg không khinh rẻ bất cứ sự hạ tiện bề ngoài nào, nếu qua đó, anh có thể sung sướng thâu góp cái quyền năng khai hóa những đồng bào của anh cho đến lúc ấy vẫn không được ai dẫn dắt. Vì trong thâm tâm anh - anh có nói với tôi như vậy - anh bị chi phối bởi một ước vọng sâu xa là học hỏi đám người Thiên Chúa giáo cái nghệ thuật giúp cho dân xứ anh được hạnh phúc hơn và, hơn thế nữa, khiến cho họ trở nên tốt hơn. Nhưng than ôi! Công việc của một người săn cá voi chẳng bao lâu làm cho anh tin chắc rằng ngay cả những người Thiên Chúa giáo cũng có thể khổ sở và xấu xa; thậm chí còn tệ hại vô vàn, hơn hết thảy những thần dân tà giáo của cha anh. Cuối cùng lúc đến hải cảng Sag cổ xưa, thấy những gì mà thủy thủ làm ở đấy, và rồi đến Nantucket, cũng thấy họ xài phí tiền công ở chốn đó ra sao, Queequeg tội nghiệp bèn từ bỏ luôn ý định. Anh nghĩ, Thế giới này xấu xa ở khắp mọi kinh tuyến, ta sẽ chết như kẻ tà đạo.

Và vậy là, vốn dĩ là một kẻ thờ ngẫu tượng tự trong tâm, nhưng Queequeg vẫn sống giữa những người Thiên Chúa giáo, mặc quần áo của họ và cố gắng nói thứ tiếng líu lo của họ. Bởi thế mới có những cử chỉ lạ lùng nơi anh, mặc dù đến giờ anh đã xa quê một thời gian.

Bằng những lời bóng gió, tôi gạn hỏi xem liệu có phải anh không định trở về rồi lên ngôi vua; vì giờ đây có thể xem như cha anh đã chết, bởi theo những tin tức cuối cùng thì cha anh rất già yếu. Anh đáp là chưa, chưa đâu; và nói thêm là anh sợ rằng Thiên Chúa giáo, hay đúng hơn, những người theo Thiên Chúa giáo, đã làm cho anh không còn xứng đáng bước lên cái ngôi báu trong sạch và không vấy bẩn của ba mươi ông vua ngoại đạo trước anh nữa. Nhưng lâu dần, anh nói, rồi thì anh cũng sẽ trở về - lúc anh cảm thấy đã được rửa tội. Tuy nhiên, nhân khi chưa đến lúc ấy, anh cũng dự định chu du khắp nơi bằng tàu biển, gieo những hạt lúa mạch hoang của anh ở khắp bốn đại dương. Người ta đã biến anh thành một người đâm cá, và giờ đây thỏi sắt nhọn đã thay cho cây vương trượng mất rồi.

Tôi hỏi anh đâu là mục đích trực tiếp của anh, tác động đến những hành động trong tương lai của anh. Anh đáp, sẽ lại ra khơi theo nghiệp cũ. Nhân đó, tôi bảo với anh săn cá voi cũng là kế hoạch riêng của tôi, và cho anh biết ý định của tôi là sẽ đáp tàu đi từ đảo Nantucket, hải cảng nhiều hứa hẹn nhất cho một người săn cá voi ưa mạo hiểm khởi hành. Lập tức anh quyết định theo tôi đến đảo ấy, sẽ lên cùng một chuyến tàu với tôi, gác chung ca, đi chung thuyền, chia sẻ chung nguy hiểm rắc rối với tôi, nói tóm lại chia sớt mọi sự với tôi; hai tay tôi đặt trong tay anh, mạnh dạn cùng khoắng cái nồi chung có gì ăn nấy của hai thế giới. Mọi điều này tôi vui mừng chấp nhận; vì ngoài tình mến yêu giờ tôi cảm thấy với Queequeg, anh còn là một người đâm cá rất thiện nghệ, cho nên, không thể không có ích lợi vô khối cho một người, như tôi đây, hoàn toàn dốt nát không biết gì những bí ẩn của nghề đánh cá voi như những thủy thủ thuyền buôn, mặc dù rất quen đi biển.

Câu chuyện của anh chấm dứt theo hơi thuốc cuối cùng sắp tàn, Queequeg ôm tôi, cụng trán vào trán tôi, và thổi tắt đèn, chúng tôi lăn tròn mỗi đứa mỗi ngả, lăn lộn bên này bên kia, và chẳng bao lâu ngủ thiếp.

CHƯƠNG XIII
CHIẾC XE CÚT KÍT

SÁNG HÔM SAU, thứ Hai, sau khi vứt cái đầu ướp cho một người thợ cạo làm chỗ trưng tóc giả, tôi thanh toán cả hóa đơn của tôi lẫn của bạn; nhưng dùng tiền của bạn. Lão chủ quán nhe nhởn cùng đám khách trọ xem ra thích thú đến kinh ngạc về tình bạn bất ngờ giữa tôi và Queequeg - nhất là khi những câu chuyện con cà con kê của Peter Coffin đã khiến tôi vô cùng kinh hoảng về chính cái con người mà giờ đây tôi kết làm bạn.

Chúng tôi mượn một chiếc xe cút kít một bánh chở tất cả đồ đạc xuống tàu, kể cả cái túi hành lý nghèo nàn của tôi, cái bao vải bạt cùng cái võng của Queequeg, và chúng tôi đi xuống Rong Rêu, con tàu nhỏ chở hàng đi Nantucket hiện bỏ neo ở bến. Trên đường, mọi người đứng sững nhìn chằm chằm; không quá nỗi vì Queequeg - vì họ thường gặp dân ăn thịt người như anh ở ngoài phố - mà vì thấy anh và tôi thân mật với nhau đến thế. Nhưng chúng tôi chẳng để ý bọn họ, chỉ thay phiên nhau đẩy chiếc xe một bánh, Queequeg thỉnh thoảng dừng lại để sửa cho ngay ngắn cái bao bọc ngoài mũi lao nhọn của anh. Tôi hỏi anh tại sao lại mang theo lên bờ một vật phiền hà như vậy, ở trên các tàu săn cá voi không có sẵn lao hay sao? Về câu hỏi này, đại khái anh đáp là mặc dù điều tôi ám chỉ cũng khá đúng, nhưng anh đặc biệt quý cây lao riêng của anh, vì nó được chế bằng một thứ vật liệu chất lượng đảm bảo, đã được thử kỹ qua nhiều trận tử chiến, và rất hiểu những quả tim cá voi. Nói tóm lại, cũng như nhiều thợ gặt trên đảo, thường đi làm với liềm hái riêng - tuy chẳng ai bắt buộc - hơn cả thế, Queequeg, vì những lý do riêng, ưa cây lao riêng của anh hơn hết.

Vừa chuyển cái xe từ tay anh sang tay tôi, anh kể tôi nghe một chuyện buồn cười về chiếc xe cút kít đầu tiên mà anh trông thấy. Chuyện xảy ra ở hải cảng Sag. Chủ thuyền cho anh mượn một chiếc xe cút kít để anh chất cái rương nặng của anh đưa về nhà trọ. Chẳng tỏ ra không biết gì về kiểu xe đó - tuy thật tình anh mít đặc chẳng biết sử dụng loại xe ấy thế nào cho đúng - Queequeg đặt chiếc rương lên xe, buộc chặt lại, rồi vác cả xe lên vai đi lên bến. “Này,” tôi bảo, “Queequeg ạ, người ta chắc phải cho rằng anh hiểu biết khá hơn thế! Thế họ không cười đây chứ?”

Đến đây, anh kể cho tôi nghe một chuyện khác. Dân đảo Rokovoko quê anh, có vẻ như nhằm dịp đám cưới thường đổ nước dừa non thơm nức vào trong một quả bầu nhuộm màu lớn như một tô pha rượu pân; tô này luôn thành đồ trang trí lớn chính giữa chiếc chiếu trải nơi hành lễ. Bữa đó có một thương thuyền lớn cập bến Rokovoko, và vị chỉ huy - theo như người ta kể lại, là một quý ông hết sức tỉ mỉ oai nghiêm, ít nhất là so với một vị thuyền trưởng - vị chỉ huy này cũng được mời đến dự hôn lễ môt cô em gái của Queequeg, một công chúa trẻ đẹp mới lên mười. Lúc tất cả tân khách đã tụ tập trong căn lều bằng tre của cô dâu, vị thuyền trưởng đó bước vào và được mời ngồi ở chỗ danh dự, ngay bên cái tô đó, giữa đại tư tế và đức vua, cha của Queequeg. Cầu nguyện xong xuôi - vì những dân tộc này cùng có cầu nguyện trước bữa ăn như chúng ta, mặc dù Queequeg cho tôi biết là không như chúng ta khi cầu nguyện thường cúi nhìn xuống đĩa ăn, họ trái lại, bắt chước lũ vịt, ngước nhìn lên đấng ban mọi bữa tiệc tùng. Như tôi đã nói, cầu nguyện xong xuôi, vị đại tư tế khai mạc buổi tiệc bằng một nghi lễ cổ truyền của đảo; nghĩa là, nhúng những ngón tay đã được hiến dâng và đang hiến dâng của ông vào trong tô trước khi món đồ uống đã được ban phước được chuyền đi. Nhận thấy mình được ngồi gần vị tư tế, và chú ý rất kỹ càng đến nghi lễ, lại nghĩ rằng vì ông ta - là thuyền trưởng của một con tàu - nên có đủ tư cách để hưởng quyền ưu tiên trước một ông vua của một hòn đảo nhỏ, nhất là khi ở ngay nhà ông vua đó, vị thuyền trưởng thản nhiên thò tay vào rửa trong chiếc chậu kia - vì ông ta xem đó như một cái tô lớn để rửa tay. Queequeg hỏi tôi, “Giờ thì anh nghĩ thế nèo? Dân chúng tôi có cười không?”

Cuối cùng, khi đã trả tiền vé, và hành lý đã đâu vào đấy, chúng tôi ra đứng trên boong tàu. Tàu giương buồm lướt xuôi dòng sông Acushnet. Môt bên là New Bedford hiện lên với những dãy phố, những hàng cây phủ băng lấp lánh trong bầu không lạnh buốt trong trẻo. Những núi thùng tiếp thùng khổng lồ chồng chất trên các bên tàu, và kề bên nhau những con tàu săn cá voi đã từng chu du thế giới nay năm im, yên ổn bỏ neo; trong khi đó từ nhiều nơi khác vang lên tiếng các thợ mộc và thợ đóng thùng, cùng tiếng ồn lẫn lộn của bếp lửa và ống bễ nấu hắc ín, bấy nhiêu thứ thảy chứng tỏ rằng nhiều chuyến du hành mới sắp sửa bắt đầu; rằng một cuộc du hành nguy hiểm và dài lâu nhất chấm dứt, thì mới bắt đầu cuộc thứ nhì, khi cuộc thứ nhì chấm dứt cuộc thứ ba mới bắt đầu, và cứ vậy mãi. Đó là bản chất vô tận và cực nhọc của mọi cố gắng trên thế gian này.

Ra ngoài khơi rộng rãi, ngọn gió sáng khoái càng thêm tươi mát, tàu Rong Rêu nhỏ nhắn tung bọt trắng ở đầu mũi như một con ngựa non sủi bọt mép. Tôi hít mạnh khí trời Tartar hoang dại đó! - tôi mới hăm hở từ giã cõi đất liền đầy cản trở làm sao! - cái con đường lớn quen thuộc lõm những dấu móng guốc nô lệ; tôi thấy cảm mến sự quảng đại của bể khơi, nơi không cho phép để lại một dấu vết nào.

Cùng một đài phun nước sủi bọt ấy, Queequeg uống và quay cuồng lảo đảo với tôi. Cánh mũi sạm nắng của anh nở phồng; anh nhe nhởn khoe hàm răng giũa nhọn. Tiếp tục, tiếp tục chúng tôi lướt sóng; và khi ra tới giữa khơi, Rong Rêu tỏ lòng thần phục luồng gió, liên tục chúi gục rồi nhao mũi tàu xuống như tên nô lệ trước mặt một sultan Thổ. Tàu nghiêng về một bên, chúng tôi cũng nhao về một bên, từng sợi dây neo đều rung lên như dây kẽm, hai cột buồm cao oằn lại như những cây gây chống lều của người da đỏ trong cơn bão táp lục địa. Chúng tôi hoàn toàn chăm chú vào cảnh dây dợ này, trong lúc đứng cạnh rầm néo buồm phía mũi thuyền đang chúi xuống, cho nên có lúc chúng tôi không để ý đến những cái liếc mắt chế nhạo của hành khách, một đám đông coi bộ ngớ ngẩn, ngạc nhiên về nỗi hai thằng người lại có thể thân mật đến thế; làm như một người da trắng thì danh giá hơn một người mọi đen sơn trắng. Nhưng trong đám cũng có vài người ngốc nghếch và quê kệch, cứ coi bộ dạng trẻ trung non nớt cực độ thì chắc đã từ tận cùng những vùng rừng xanh núi thẳm tới đây. Queequeg bắt gặp một thứ mầm non đó đang nhại anh ở sau lưng. Tôi cho rằng giờ tận thế của kẻ quê kệch kia đã đến. Thả rơi chiếc lao xuống, con người dã man lực lưỡng kia, bằng cánh tay vả sức mạnh gần như phi thường, ném toàn thân gã kia lên không, rồi vỗ nhẹ vào mông gã khi gã đang lộn nữa vòng giữa không trung, gã trai rớt xuống chân anh, sợ đến bể phổi, trong khi Queequeg quay lưng lại, châm cái tẩu thuốc hình rìu, đưa cho tôi hút một hơi.

“Thuyền chửng! Thuyền chửng!” anh chàng quê kệch kia vừa chạy về phía vị thuyền trưởng vừa thét lên. “Thuyền chửng, thuyền chửng, đây là con quỷ.”

“Này, anh bạn, anh đấy,” thuyền trưởng, một hạng người hung tợn của bể khơi, vừa uy nghi tiến lại gần Queequeg vừa la lên, “anh làm chuyện hãm dọa thế là nghĩa lý gì? Anh có biết anh có thể giết chết anh ta không?”

“Lão noái gì vậy?” Queequeg dịu dàng quay lại hỏi tôi.

“Ông ta noái,” tôi đáp, “rằng thiếu chút nữa anh đã dít gã đó rồi,” đoạn chỉ gã trai non choẹt còn đang run rẩy.

“Dít è,” Queequeg la lớn, bộ mặt xăm hình nhăn nhó biểu lộ một vẻ khinh bỉ dễ sợ. “A! Hắn cá bé tí è, Queequeg không dít cá bé, Queequeg dít cá voi lớn!”

“Nghe đây,” thuyền trưởng gầm lên. “Tao sẽ dít mày, cái đồ ăn thịt người, nếu mày còn chơi những trò lố bịch ấy trên tàu này, mở mắt ra mà coi chừng đấy!”

Nhưng ngay lúc bấy giờ xảy ra một việc, và thành ra đến lúc chính thuyền trưởng phải mở mắt ra mà coi chừng. Sức căng quá lớn trên lá buồm chính tách hệ thống dây dẫn lái giữ cột buồm làm đôi, và cánh buồm hùng vĩ giờ đang phật qua phật lại quét hết những gì trên một phần boong tàu. Anh chàng đáng thương, mà Queequeg vừa xử hung bạo, bị quét văng ra khỏi tàu; ai nấy đều hoảng loạn; mà cố gắng chụp lấy cánh buồm đó để giữ cho nó đứng thì có vẻ điên rồ. Nó bay từ phải qua trái, rồi trở lại trái qua phải, gần như chỉ trong một tích tắc, và từng khắc đều chực vụt tan ra từng mảnh. Mọi người chẳng biết làm gì và dường như cũng chẳng có thể làm được gì, ai đang trên boong bèn đổ xô ra đằng mũi, đứng nhìn cánh buồm giống như hàm dưới của một con cá voi tức giận. Giữa lúc kinh hoàng như vậy, Queequeg nhanh nhẹn mọp xuống, bò men phía dưới cung đường cánh buồm kia đang bay, chụp lấy một sợi neo, buộc một đầu vào thành tàu, và quãng đâu kia như một chiếc thòng lọng, tròng vào cánh buồm vừa lúc buồm lướt qua đầu anh, tới lần thứ hai thì cánh buồm được cột chặt, và mọi sự trở nên bình yên. Con tàu hai buồm vẫn chạy ngược gió, và trong khi các thủy thủ xúm lại dọn con thuyền nhỏ phía đuôi tàu, thì Queequeg mình trần, nhào từ một bên hông tàu xuống bể thành một hình vòng cung dài sinh động. Mọi người thấy anh bơi chó trong vòng ba phút hay lâu hơn, lăng thẳng hai cánh tay dài ra trước, rồi để lộ đôi bờ vai vạm vỡ qua làn sóng bọt ngầu lạnh giá. Tôi nhìn anh chàng vĩ đại và vinh quang, nhưng không thấy ai được cứu lên cả. Gã trai tơ kia đã chìm nghỉm rồi. Từ dưới nước vọt thẳng người lên, Queequeg liếc nhìn rất nhanh chung quanh, rồi như đã định thần tình hình đương ra sao, anh ngụp đầu trở xuống và biến mất. Chỉ vài phút sau, anh nhô lên, một tay sải bơi, còn tay kia kéo một thân người bất động. Con thuyền bé nhanh chóng đỡ lấy họ. Anh chàng quê kệch đáng thương kia được cứu sống. Hết thảy các thủy thủ đều hoan nghênh Queequeg là người tốt cao thượng. Lão thuyền trưởng xin lỗi anh. Từ giờ phút ấy, tôi bám chặt lấy Queequeg như một con hà, cho đến lúc Queequeg tội nghiệp thực hiện cuộc lặn hụp vĩnh viễn cuối cùng của anh.

Đã bao giờ có vẻ thờ ơ như thế? Queequeg xem ra không cho rằng anh xứng đáng một tấm huy chương của các Hội Bảo trợ Nhân loại và Từ thiện. Anh chỉ đòi một chút nước - nước ngọt - một thứ gì để rửa bớt nước mặn đi; rửa xong, anh mặc quần áo khô vào, châm tẩu thuốc, tựa lưng vào thành tàu, và hiền dịu nhìn ra chung quanh như thể đang tự nhủ, “Đây là một thế giới chung, tương trợ nhau thôi, ở bất cứ kinh tuyến nào cùng vậy. Dân mọi chúng tôi có bổn phận phải giúp những người Thiên Chúa giáo này.”

CHƯƠNG XIV
Nantucket

KHÔNG CÓ GÌ ĐÁNG NÓI xảy ra nữa trong lúc đi đường, vì vậy sau một cuộc du hành tốt đẹp, chúng tôi đến Nantucket bình yên vô sự.

Nantucket! Hãy lấy bản đồ ra mà nhìn kỹ. Bạn sẽ thấy nó thực sự chiếm riêng một góc trời như thế nào; nó đứng đó, tít ngoài khơi và cô đơn hơn ngọn hải đăng Eddystone. Hãy ngắm nó - chỉ là một ngọn đồi nhỏ và một dải cát hình khuỷu tay; toàn là bờ bể mà không có đất liền làm cảnh nền. Ở đấy có nhiều cát hơn lượng cát bạn dùng trong hai mươi năm để thay cho giấy thấm. Người hay bông lơn sẽ nói với bạn là họ đã phải trồng chứ cỏ dại ở đấy không mọc tự nhiên; rằng họ đã nhập cảng những cây kế gai đó từ Canada về; rằng họ phải gửi ra ngoại quốc để mua một cái nút bít lỗ thủng thùng dầu; rằng mỗi miếng gỗ ở Nantucket đều được chở đi đây đó như những mẩu thánh giá thực sự ở La Mã; rằng thổ dân trồng nấm mũ độc trước nhà, để được náu bóng mát vào mùa hè; rằng một lưỡi cỏ có thể thành một ốc đảo, ba lưỡi cỏ khi đi dạo ban ngày thành cả thảo nguyên; rằng họ mang thứ giày cát lún, một thứ giống như giày đi tuyết của Laplander; rằng họ bị giam hãm, bị siết chặt, bị nhốt, bị bao vây mọi bề và bị bể biến thành một hòn đảo tuyệt đối đến nỗi ngay những bàn ghế của họ cũng có ốc hà bám, như trên lưng những con rùa biển. Tuy nhiên, những điều thái quá này chỉ chứng tỏ rằng Nantucket không phải là Illinois mà thôi.

Giờ thì ta hãy nghe câu chuyện cổ kỳ diệu về việc người da đỏ đã định cư trên đảo này như thế nào. Truyền thuyết đó như sau. Ngày xưa có một con đại bàng đáp xuống bãi bể New England, lấy móng cắp đi một đứa bé Anh Điêng. Cha mẹ đứa bé khóc than thảm thiết khi thấy con mình bị tha đi mất dạng trên bể rộng mênh mông. Họ quyết tâm đuổi theo hướng chim bay. Trên những chiếc thuyền độc mộc, sau một cuộc du hành nguy hiểm, họ khám phá ra đảo, và tìm thấy một cái quan tài trống rỗng bằng ngà - tức bộ xương của chú bé thổ dân kia.

Thật lạ lùng, khi những người dân đảo Nantucket, sinh ra nơi bãi bể, phải ra bể để kiếm ăn! Thoạt tiên họ bắt cua trên bãi cát; sau táo bạo hơn, họ lội ra ngoài xa để chăng lưới bắt cá thu; lúc họ trở nên kinh nghiệm hơn, họ đẩy thuyền ra khơi bắt cá tuyết; và cuối cùng, dong một đội thuyền lớn ra khơi, thám hiểm thủy giới này; không ngừng lập vành đai bằng các hải trình mở rộng vòng quanh đảo, ghé ra mãi eo Bhering; suốt bốn mùa và trên khắp các đại dương, họ khai chiến không dứt với cái khối sinh vật vĩ đại nhất đã sống sót qua những đợt thủy tai, cái khối đồ sộ và gớm guốc nhất! Cái dãy Himalaya ấy, con voi ma mút nước mặn ấy, phô trương thứ uy lực ta không ý thức nổi, đến nỗi chính những khi nó kinh hoảng lại đáng sợ hơn là những cuộc tấn công gan dạ và tinh quái nhất của nó!

Và nhờ vậy, những người dân đảo Nantucket trần trụi kia, những ẩn sĩ bể khơi, phát xuất từ cái ụ kiến giữa biển, đã đi cùng khắp và càn quét thủy giới như những đại đế Alexander; chia phần với nhau Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, như ba nhóm cướp biển chia nhau Ba Lan. Hãy để cho Mỹ châu sáp nhập Mexico vào Texas, và chồng Cuba lên Canada, hãy để người Anh chiếm cứ khắp Ấn Độ và treo cao ngọn cờ chói lọi của họ dưới mặt trời; hai phần ba của quả đất trần tục này đều là của dân Nantucket. Bởi vì bể khơi là của họ, họ chiếm lĩnh, như những vị hoàng đế chiếm lĩnh đế quốc; những thủy thủ khác chỉ có quyền giao thông qua đấy thôi. Các thương thuyền chỉ là những chiếc cầu nối dài; tàu có vũ trang là những pháo đài nổi; thậm chí hải tặc và tàu cướp biển, dù bám bể như bọn cướp đường bám lấy con đường, cùng chỉ cướp phá những tàu bè khác, những mảnh vụn khác của lục địa giống như bọn họ, mà không tìm cách sống nhờ chính nơi bể sâu không đáy. Dân đảo Nantucket, chỉ riêng anh ta cư ngụ và làm náo động mặt bể, chỉ riêng anh ta, nói theo lời Thánh Kinh, đi xuống biển bằng tàu, khai tới cày lui ở nơi đó như thể đó là đồn điền riêng của anh ta. Ở đó là quê nhà của anh ta. Ở đó có công chuyện làm ăn của anh ta; mà trận hồng thủy của Noah cũng không làm gián đoạn được, mặc dù trận thủy tai đó đã chôn vùi hàng triệu người Trung Quốc. Anh ta sống ở giữa bể như những con gà hoang ở giữa rừng cỏ; anh ta ẩn núp giữa những làn sóng, anh ta trèo lên sóng như người săn linh dương trèo núi Apls. Đã từ lâu anh ta chẳng còn biết đến đất liền nữa; nên cuối cùng lúc quay về thì đất liền như một thế giới khác, còn xa lạ hơn là mặt trăng đối với con người ở dưới đất. Cùng như chim hải âu không sống trên đất liền, cứ đến lúc mặt trời lặn là xếp cánh lại và được lắc lư ru ngủ ở giữa những làn sóng nhấp nhô; người dân Nantucket, đêm đến ở giữa bể khơi rất xa đất liền, cuốn buồm lại và nằm nghỉ, trong lúc mà ở ngay dưới gối họ, đổ xô đến bầy bầy hải mã và cá voi.

CHƯƠNG XV
MÓN XÚP CÁ ĐẶC

TRỜI ĐÃ TỐI MỊT khi con tàu Rong Rêu nhỏ nhắn cập bến bình yên để buông neo, và Queequeg cùng tôi lên bờ; vì vậy hôm ấy chúng tôi chẳng đi lo được công chuyện gì, ít nhất cũng chẳng làm được gì trừ đi ăn tối và đi ngủ. Chủ quán Cá Voi Phun Nước đã giới thiệu chúng tôi với người anh họ của lão là Hosea Hussey, chủ quán Nồi Mỡ Cá, được lão đảm bảo là một trong những lữ quán sạch sẽ nhất Nantucket, và hơn nữa lão cũng cả quyết với chúng tôi rằng anh họ Hosea, như lão thường gọi, rất nổi tiếng về món xúp cá đặc. Nói tóm lại, lão bóng gió một cách lồ lộ rằng chúng tôi không thể làm gì hơn là nếm thử món ăn ở quán Nồi Mỡ Cá. Nhưng những chỉ dẫn của lão cho chúng tôi, nào là cứ đi theo một cái nhà kho tường sơn vàng nằm phía tay phải cho đến lúc gặp một nhà thờ sơn trắng nằm phía tay trái, rồi cứ bên mạn trái ấy tiếp tục đi cho đến một góc ba ba độ bốn mươi lăm phút về bên mạn phải, thế là xong, sau đó thì cứ hỏi thăm người đầu tiên mà chúng tôi gặp xem chỗ ấy ở đâu: những lời chỉ dẫn khúc khuỷu ấy thoạt tiên khiến cho chúng tôi vô cùng bối rối, nhất là khi, ngay khởi đầu, Queequeg cứ khăng khăng cái nhà kho sơn màu vàng - điểm khởi hành đầu tiên của chúng tôi - phải nằm ở phía tay trái, trong lúc tôi lại hiểu rằng Peter Coffin đã nói nó ở bên phải. Tuy nhiên, nhờ lần mò một lát trong bóng tối, và thỉnh thoảng gõ cửa nhà một người lương thiện để hỏi đường, cuối cùng chúng tôi đi đến một nơi mà không sao lầm lẫn được nữa.

Hai cái nồi gỗ to tướng sơn đen, treo hai quai, đu đưa ở hai đầu cây xà ngang của một chiếc cột buồm chính cũ kỹ, trồng ở trước cửa một lối vào nhà cũ kỹ. Đầu sừng cong của hai cây xà được cưa bớt đi một bên, để cây cột buồm cũ không còn vẻ giống như một giảo đài. Có lẽ khi đó tôi đã quá nhạy cảm trước những ấn tượng như vậy, nhưng tôi không thể không nhìn giảo đài ấy mà lo ngại mơ hồ. Tôi gần như trẹo cổ trong lúc nhìn lên hai chiếc sừng còn lại, phải, hai chiếc sừng, một dành cho Queequeg và một dành cho tôi. Thật đáng ngại. Cái tên Coffin của lão chủ quán trọ hôm tôi cập bờ hải cảng đánh cá voi đầu tiên, những bia ký nhìn vào tôi trong giao đường của những kẻ đánh cá voi, và giờ đây đến lượt một giảo đài, và một cặp nôi đen nữa! Phải chăng những thứ đó ám chỉ tới địa ngục?

Tôi sực tỉnh lại và rũ bỏ những ý nghĩ đó khi thấy một người đàn bà mặt tàn nhang, tóc vàng và áo vàng, đang đứng ở cửa quán, dưới một cây đèn đỏ buồn bã đu đưa, nom rất giống đang bực tức ăn miếng trả miếng và cãi cọ la mắng gì với một người đàn ông bận sơ mi len màu tía.

“Cút đi,” mụ nói với người đàn ông, “không thì tôi vò đầu cho bây giờ.” “Đi nào, Queequeg,” tôi nói, “không sao đâu. Có bà Hussey kia rồi.” Hóa ra đúng là như vậy; ông Hosea Hussey tuy vắng nhà nhưng để lại bà Hussey toàn quyền trông nom mọi việc. Sau khi chúng tôi ngỏ ý muốn ăn tối và ngủ trọ, bà Hussey bèn hoãn cuộc cãi vã dang dở, đẩy chúng tôi vào một phòng nhỏ, xếp cho chúng tôi ngồi vào một cái bàn còn bày bừa những đồ thừa của một bữa ăn vừa xong, đoạn quay lại hỏi: “Ngao hay cá tuyết?”

“Thưa bà, nếu như cá tuyết thì sao?” tôi rất lễ phép hỏi.

“Ngao hay cá tuyết?” mụ lặp lại.

“Một con ngao vào bữa tối? Một con ngao lạnh, ý bà là thế phải không, bà Hussey?” tôi hỏi. “Bữa ăn về mùa đông như thế có hơi lạnh lẽo và ướt át quá, chăng phải sao, bà Hussey?”

Song vì vội vã muốn tiếp tục la mắng gã đàn ông sơ mi tía đang chờ ở ngoài cửa, lại tuồng như không nghe thấy gì ngoài chữ “ngao” nên bà Hussey hấp tấp chạy đến cái cửa mở thông xuống bếp, gọi oang oang: “Ngao cho hai người,” rồi biến mất.

“Này Queequeg,” tôi hỏi, “anh có nghĩ chúng ta ăn chung một con ngao là đủ bữa không?

Tuy vậy một mùi vị ngon lành và nóng sốt từ nhà bếp bay lên giúp cải chính cho viễn cảnh bề ngoài có vẻ không vui đó. Nhưng khi món xúp còn bốc hơi ấy đưa lên thì sự bí hiểm được giải thích một cách hân hoan ngay. Hỡi các bạn thân mến! Hãy nghe tôi đây. Món đó nấu bằng những con ngao nhỏ béo mọng, to hơn hạt dẻ một chút, trộn với bích quy giã nhỏ, và thịt heo ướp muối xắt thành từng lát mỏng, bấy nhiêu thứ được trộn thêm bơ và rất nhiều tiêu muối. Chúng tôi đã đói ngấu sau hành trình lạnh lẽo, và nhất là Queequeg gặp món hải sản anh thường ưa thích, hơn nữa mon xúp đặc này ngon xuất sắc, nên chúng tôi ăn hết rất mau; khi ngồi ngửa lưng ra một lúc, nghĩ đến lời rao của bà Hussey về ngao và cá tuyết, tôi bèn cho rằng nên nếm thử cho biết. Đi đến cửa bếp tôi la lớn “cá tuyết” rồi trở về chỗ ngồi. Vài phút sau, mùi món ăn thơm phức lại đưa lên, nhưng lần này hương vị khác, và vừa đúng lúc, món xúp cá tuyết được đặt trước mặt chúng tôi.

Chúng tôi lại ăn tiếp; lúc nhúng muỗng vào bát tôi tự nghĩ chẳng hiểu món ăn này có bốc lên đầu không? Câu mỉa mai về những người đầu óc chứa đầy xúp đặc là thế nào nhỉ? “Mà kìa, Queequeg, phải một con lươn sống trong bát của anh không? Cây lao của anh đâu rồi?”

Nhiều cá nhất trong số các quán nhiều cá là Nồi Mỡ Cá, quán thật xứng với cái tên trên bảng hiệu, vì xoong nồi ở đấy luôn luôn sôi sục món xúp đặc. Xúp đặc ăn sáng, xúp đặc ăn tối, cho đến lúc ta bắt đầu phải nhặt xương cá dính ở khắp quần áo. Sân trước nhà lát toàn vỏ ngao. Bà Hussey đeo một cái vòng cổ bằng xương cá tuyết, còn ông Hosea Hussey có những quyển sổ kế toán đóng bìa bằng thứ da cá mập loại thượng hạng. Ngay cả sữa bò cũng có mùi cá nữa, một điều thoạt đầu tôi không giải thích được, cho đến một buổi mai kia, tình cờ đi dạo dọc bờ bể, giữa mấy chiếc thuyền của ngư phủ, tôi bắt gặp con bò cái đốm của ông Hosea đang gặm đám xương cá còn thừa và đi dọc theo bãi cát, mỗi chân lại giẫm lên một cái đầu cá tuyết trông rất bệ rạc, tôi nói thật.

Ăn tối xong, chúng tôi nhận một cây đèn và chỉ dẫn từ bà Hussey về lối gần nhất để đi về phòng ngủ; nhưng lúc Queequeg dợm bước lên cầu thang trước tôi, mụ bèn tiến lên nắm lấy cánh tay anh và đòi giữ cây lao lại, mụ không cho đem lao vào phòng ngủ. “Tại sao lại không cho?” tôi hỏi. “Mỗi người săn cá chính cống đều ngủ với cây lao của họ cả - vậy sao lại không cho?” “Bởi vì nguy hiểm,” mụ đáp. “Từ hồi cậu Stiggs trẻ tuổi trở về sau chuyến đi biển xui xẻo, bốn năm rưỡi trời, chỉ được ba thùng dầu, người ta tìm thấy cậu ấy chết ở lầu một nhà tôi, phía đằng sau, với cây lao ở bên, kể từ đó ban đêm tôi chẳng cho một khách trọ nào trong quán được mang khí giới nguy hiểm vào trong phòng. Vì vậy, ông Queequeg ơi, (bà ta đã biết được tên anh), tôi nhận cây lao này và sẽ giữ giùm ông đến sáng. Nhưng còn xúp, sáng mai các ông ăn điểm tâm với ngao hay cá tuyết?”

“Cả hai,” tôi đáp, “và thêm cho chúng tôi một cặp cá mòi xông khói để thay vị.”

CHƯƠNG XVI
Con tàu

TRÊN GIƯỜNG, chúng tôi bàn tính kế hoạch cho ngày mai. Nhưng trước sự ngạc nhiên và không phải là không quan ngại của tôi, Queequeg giờ cho tôi biết, rằng anh đã cẩn thận thỉnh ý Yojo - tên vị thần đen nhỏ của anh - và Yojo đã bảo anh hai ba bận, còn nhấn mạnh điểm này đủ đường, rằng thay vì chúng tôi cùng đáp một tàu trong đám tàu đánh cá voi kia tại hải cảng, và cùng bàn nhau chọn tàu bè, Yojo khẩn thiết dạy rằng việc lựa chọn phải để hoàn toàn cho tôi định đoạt, vì Yojo chủ định kết chúng tôi thành đôi bạn thân; và do đó đã lựa sẵn một con tàu mà nếu để tự ý, tôi, tức Ishmael, sẽ nhất định phải gặp bằng được, hệt như là một chuyện tình cờ, và tôi phải đáp ngay con tàu đó, bất luận Queequeg hiện diện hay không.

Tôi quên chưa nói rằng, trong nhiều chuyện, Queequeg tin tưởng mạnh mẽ vào sự nhận xét xuất sắc lẫn tiên đoán đáng kinh ngạc của Yojo về đủ thứ, và anh yêu mến Yojo với niềm kính trọng không nhỏ, xem như một dạng phước thần, có lẽ luôn có ý tốt nhưng trong mọi trường hợp đã không thành công nơi ý định phúc đức ấy của ngài.

Cái kế hoạch này của Queequeg, hay đúng hơn của Yojo, về việc lựa chọn tàu; tôi chẳng ưa kế hoạch ấy chút nào. Tôi rất tin tưởng vào sự sáng suốt của Queequeg trong việc chỉ định con tàu săn cá voi thích hợp nhất để chở chúng tôi cùng vận may của chúng tôi đi một cách có bảo đảmm. Nhưng vì mọi lời phản đối của tôi không mảy may ảnh hưởng đến Queequeg, tôi bắt buộc phải chấp thuận; và vì vậy, chuẩn bị làm công việc này với một thứ khí lực lẫn sinh lực vội vội vàng vàng, sao cho giải quyết được công việc tằm thường ấy một cách chóng vánh. Sáng sớm hôm sau, để Queequeg ở lại một mình với Yojo trong phòng ngủ nhỏ hẹp - vì tuồng như hôm đó là một ngày dạng như Mùa Chay của Thiên Chúa giáo hay Ramadan của Hồi giáo, ngày nhịn ăn, ăn năn và cầu nguyện đối với Queequeg và Yojo; cảm giác khi trải qua ngày ấy ra sao tôi chẳng bao giờ biết đuợc, vì mặc dù đã cố gắng thử nhiều lần, tôi vẫn không sao tinh thông được những bài nguyện lẫn các Điều khoản XXXIX của anh - thế là để Queequeg ở lại trai giới với chiếc rìu và Yojo tự sưởi ấm bên ngọn lửa tế đốt bằng dăm bào, tôi đi ra bến tàu. Sau một hồi lâu lang thang và nhiều cuộc dò hỏi ngẫu nhiên, tôi biết có ba tàu đương sẵn sàng cho hành trình ba năm, đó là tàu Quỷ Bà, tàu Một Mẩu và tàu Pequod. Tàu Quỷ Bà thì tôi chẳng biết nguồn cội ra sao. Một Mẩu thì đã rõ, còn về Pequod thì bạn hẳn nhớ rằng đó là tên một bộ lạc da đỏ rất nổi tiếng xứ Massachusetts, nay đã tuyệt diệt như dân Medes cổ đại. Tôi chăm chú ngắm và xét nét Quỷ Bà và cuối cùng leo lên Pequod, ngó chung quanh con tàu một lát rồi quyết định rằng đây chính là con tàu sẽ chở chúng tôi đi.

Theo chỗ tôi biết, bạn có thể đã từng nhìn thấy nhiều con tàu kỳ dị vào thời của bạn - tàu mũi vuông, tàu Nhật Bản cao như núi, tàu buồm hình thù như thùng bơ, và nhiều thứ tầm tầm, nhưng hãy tin lời tôi, không bao giờ bạn thấy một con tàu cũ rích hiếm có như tàu Pequod cũ rích và hiếm có này. Đó là một con tàu kiến trúc theo kiểu xưa, đặc biệt nhỏ nhắn, hình thù lưỡi búa rất xưa. Đã từng trải qua nhiều mùa dai dẳng và dầm dãi trong những trận phong ba bão táp lẫn an hưởng cảnh bốn bể trời êm, màu sơn thân tàu sạm lại như nước da của một chú vệ binh thời Napoleon từng chiến đấu ở Ai Cập và Siberia. Cái mũi uy nghi của nó như có mọc râu. Các cột buồm - được đốn ở đâu đó trên bờ bể nước Nhật, nơi những cột buồm cũ hẳn đã rót mất xuống biển trong một cơn cuồng phong - những cột buồm này giờ đứng thẳng như những bộ xương sống của ba ông vua Cologne ngày xưa. Sàn tàu cũ rích bị hư hỏng và nhám nhúa, như phiến đá khách thập phương đến chiêm bái tại nhà thờ Canterbury, nơi Beckett đã đổ máu. Nhưng ngoài những điểm cũ kỹ lâu đời này, còn có thêm những đặc điểm mới lạ lùng gắn liền với cái công việc dự bị mà suốt hơn nửa thế kỷ con tàu đã đang theo đuổi. Vị thuyền trưởng già Peleg từng nhiều năm ròng là trưởng đoàn thủy thủ của con tàu này, trước khi chỉ huy một con tàu khác của riêng ông, nay đã về hưu và là một trong những ông chủ chính của tàu Pequod; ông già Peleg này, suốt trong thời kỳ làm trưởng đoàn thủy thủ đã tạo cho con tàu vẻ quái dị ban đầu, cho ốp tầu, ở khẳp mọi chỗ, bằng thứ vật liệu kiêm hình trang trí kỳ quặc, mà không có gì so sánh dược bằng, ngoại trừ cái mộc chạm trổ hay khung giường của người hùng cướp biển Viking Thorkill-Hake. Con tàu được trang trí như kiểu một hoàng đế man dã xứ Ethiopia, cổ đeo nặng những chuỗi hạt bằng ngà đánh bóng. Nó là một loại chiến lợi phẩm. Một thứ tàu bè ăn thịt người, tự huyễn hoặc bản thân bằng những bộ xương chạm trổ của kẻ thù. Ở khắp chung quanh, thành tàu lộ thiên không ốp ván được trang trí như bộ hàm liên tiếp với những chiếc răng dài nhọn của một con cá nhà táng, cài vào đó làm chốt, để cột chặt những cơ và gân chằng bằng dây gai dầu kia. Những dây cơ ấy không chạy qua các thớt bệ đế làm bằng gỗ đất liền, mà khéo léo chạy qua những bánh ròng rọc bằng dây địa y biển. Bất cần bánh xoay ở nơi đặt bánh lái trang nghiêm, tàu này chỉ có một thanh lái; thanh lái ấy chính là tất cả, được chạm trổ kỳ quặc từ cái hàm dưới hẹp của con cá voi - địch thủ muôn đời của con tàu. Người giữ lái, lái tàu bằng thanh lái ấy trong một trận bão, cảm thấy như là một người Tartar nóng nảy đang cố giảm tốc độ cuồng nhiệt của con tàu bằng cách bám lấy hàm nó. Một con tàu oai danh, không hiểu sao lại hết sức u sầu! Tất thảy những gì cao cả đều nhuốm vẻ u sầu vậy.

Lúc này tôi nhìn quanh boong lái, cố tìm một người có thẩm quyền, để xin được tham dự hành trình, thoạt tiên tôi chẳng thấy ai; nhưng tôi không thể bỏ qua một cái lều kiểu khá lạ, đúng ra là lều của dân da đỏ, dựng hơi lui phía sau cột buồm chính. Có vẻ chỉ là công trình dựng tạm thời để dùng ở cảng. Lều hình chóp nón, cao chừng ba mét, gồm những mảnh dài to tướng các xương đen dẻo lấy từ phần giữa và cao nhất ở quai hàm con cá nhà táng. Đầu rộng bản cắm xuống boong tàu, những mảnh xương ấy được buộc lại với nhau thành vành tròn, nghiêng nghiêng dựa vào nhau, và trên chóp đỉnh túm thành một đỉnh có tua gù, những đầu dây lòng thòng ở đó đu đưa qua lại giống như cái gút thắt trên đỉnh đầu vị tù trương già nào đó của bộ lạc thổ dân Pottowottamie. Một lỗ hở hình tam giác hương ra mùi tàu giúp cho người ngồi trong bao quát toàn thể quang cảnh phía trước.

Mãi rồi tôi cũng tìm ra được một người mà dung mạo có vẻ có quyền, giấu kín nửa người ở trong căn lều kỳ lạ đó. Vì đã quá trưa, và công việc trên tàu đã tạm ngừng, nên vị đó giờ đây đang nghỉ ngơi tạm xa gánh nặng chỉ huy. Ông ta ngồi trên một chiếc ghế gỗ sồi kiểu cũ, ngoằn ngoèo khắp bề mặt những nét chạm kỳ lạ; mặt ghế được làm từ một mảng đan chặt tay bằng cùng thứ sợi co giãn đã được dùng để kết dựng nên căn lều.

Không có gì quá đặc biệt nơi ông già mà tôi gặp, ông ta sạm nắng và chắc nịch, như đa số thủy thủ già, bó sát người trong bộ áo choàng vai xanh thủy thủ, cắt theo kiểu Quaker; một mạng lưới đẹp và hầu như nhỏ li ti những nếp nhăn nhỏ xíu chằng chịt quanh mắt ông ta, những nếp nhăn hẳn phải do ông ta đã đi tàu liên tiếp qua nhiều nơi có gió to bão lớn và luôn luôn nhìn về phía gió - cũng vì lý do này những thớ thịt quanh mắt thành ra nhíu lại với nhau. Những lằn nhăn như vậy ở mắt khiến cho bộ mặt của ông ta trở thành quạu cọ.

“Có phải ông đây là thuyền trưởng tàu Pequod?” tôi hỏi, tiến đến cửa lều.

“Giả sử như đúng là thuyền trưởng tàu Pequod, mi muốn gì ở ông ta?” ông ta hỏi lại.

“Tôi đang tính đi tàu.”

“Vậy sao? Ta trông mi không phải dân Nantucket - chưa bao giờ ở trên một chiếc thuyền thủng phỏng?”

“Chưa, thưa ông, tôi chưa từng.”

“Không biết tí gì về đánh cá voi cả, ta dám chắc… hả?”

“Chưa biết gì, thưa ông; nhưng tôi tin tôi sẽ học rất nhanh. Tôi từng làm việc cho vài chuyến tàu buôn, tôi cho rằng…”

“Công việc trên tàu buôn chết mẹ. Đừng có nói cái ngữ đó với ta. Có thấy cái cẳng kia không? Ta sẽ cắt bỏ cẳng kia ra khỏi mông mi, nếu mi còn nói đến công việc trên tàu buôn với ta lần nữa! Công việc trên tàu buôn cơ đấy! Ta đoán mi thấy tương đối oai vì đã phục vụ trên đám tàu buôn đó hẳn. Nhưng mà này, cái quái gì khiến mi muốn đi đánh cá voi, hả? Có hơi đáng ngờ, phải thế không, nhỉ? Chưa từng làm cướp bể đấy chứ? Không ăn cắp của vị thuyền trưởng mới đây nhất chứ hả? Chưa từng nghĩ đến chuyện ám sát các sĩ quan khi ra đến ngoài bể chứ?”

Tôi cả quyết sự ngây thơ vô can của mình trước những chuyện như vậy. Tôi nhận thấy qua những lời bóng bẩy nửa trào phúng nửa thực kia, vị thủy thủ già này, đích thị dân đảo Nantucket giáo phái Quaker đầy thành kiến của những người dân hải đảo, và khá là nghi ngờ người lạ, trừ những ai từ mũi Cod hay Vineyard đến.

“Nhưng tại sao mi lại thích săn cá voi? Ta muốn biết điều đó trước khi nghĩ đến chuyện nhận mi xuống tàu.”

“Vâng, thưa ông, tôi muốn biết săn cá voi như thế nào. Tôi muốn nhìn ngắm cho biết thế giới.”

“Muốn xem đánh cá voi ra sao ư? Mi đã nhìn thấy thuyền trưởng Ahab chưa?”

“Thuyền trướng Ahab là ai, thưa ông?”

“Ây, ây, coi nào! Thuyền trưởng Ahab là thuyền trưởng của tàu này.”

“Vậy ta tôi đã làm. Tôi cứ tưởng là tôi đang nói chuyện với chính thuyền trưởng.”

“Mi đang nói chuyện với thuyền trưởng Peleg - đấy là người mà anh đang nói chuyện đó, chàng trai. Ta và thuyền trưởng Bildad lo cho tàu Pequod đủ điều kiện để du hành, và cung cấp mọi thứ tàu cần kể cả thủy thủ. Chúng ta vừa là đồng chủ tàu vừa là người đại diện. Như ta đang nói, nếu mi muốn biết đánh cá voi ra sao, theo mi vừa ngỏ ý, thì ta có thể giúp mi biết rõ trước khi mi ký giao kèo, tránh sau này rút lời. Hãy tìm gặp thuyền trưởng Ahab, anh bạn trẻ, và mi sẽ thấy ông ta chỉ có một cẳng thôi.”

“Ông muốn nói gì, thưa ông? Có phải cái cẳng kia đã bị mất vì một con cá voi không?”

“Mất vì một con cá voi! Anh bạn trẻ của ta ơi, hãy đến gần đây hơn tí nữa: nó đã bị ngoạm, nhai và nghiền nát bởi một con cá voi to lớn nhất từng quẫy tan nát cả một con thuyền! Ai da!”

Tôi hơi hoảng vì nhiệt tình của ông ta, cũng có chút cảm động vì nỗi buồn dường thật tâm trong lời than vãn để kết luận của ông ta, nhưng tôi vẫn cố hết sức bình tĩnh nói: “Điều mà ông nói chắc hẳn là thực, thưa ông, nhưng làm sao tôi có thể biết được nết hung bạo cụ thể noi con cá voi đặc biệt ấy, mặc dù quả thật là tôi có thể suy luận ra điều ấy từ dữ kiện đơn giản về tai nạn này.”

“Giờ mi đã thấy chưa, anh bạn trẻ, phổi của mi là thuộc dạng mềm, thấy không? Mi chẳng ăn sóng nói gió tí nào cả. Hẳn rồi, trước kia mi đã từng có đi bể chứ gì, chắc không?”

“Thưa ông,” tôi đáp, “tôi tưởng tôi đã nói với ông là tôi đã từng đi bốn chuyến tàu buôn…”

“Gạt phứt chuyện đó đi! Chú ý những điều ta đã nói về thương thuyền – đừng có làm cho ta bực mình. Ta không chấp nhận đâu. Nhưng hai ta hãy cố hiểu nhau một chút. Ta đã nói với mi vài lời về công việc đánh cá voi, mi có cảm thấy hợp công việc đó không?”

“Tôi có, thưa ông.”

“Tốt lắm. Nào, mi có phải là người sẽ phóng cây lao vào cổ họng một con cá voi còn sống, rồi nhảy theo không? Trả lời, nhanh!”

“Tôi sẽ là người ấy, thưa ông, nếu thực sự cần phải làm thế, nghĩa là không thể trốn tránh được; nhưng tôi không nghĩ sẽ thế thật.”

“Lại trả lời tốt. Giờ thì nào, mi không chỉ muốn đi bể để săn cá voi, để tìm kiếm kinh nghiệm săn cá voi, mà mi còn muốn đi để nhìn ngắm cho biết thế giới nữa? Chăng phải mi vừa nói thế? Ta cũng nghĩ như vậy. Vậy thì, mi hãy bước vài bước tới đằng kia, nhìn ra phía trước mũi tàu rồi quay trở lại với ta và nói cho ta rõ mi đã thấy gì.”

Tôi đứng ngẩn người một lúc, vì lời yêu cầu kỳ lạ này, không biết nên hiểu ra thể nào, đó là một lời bông đùa hay là một chuyện thực. Nhưng, bằng cách nhíu hết thảy những vết nhăn chân chim thành một vẻ quạu cọ, thuyền trưởng Peleg khiến tôi phải làm ngay việc đó.

Vừa tiến tới trước và vừa nhìn qua mũi tàu, tôi nhận thấy rằng con tàu đang lắc lư mỏ neo theo thủy triều lên, giờ đây lại xiên xiên hướng ra ngoài khơi. Quang cảnh này thật là vô cùng vô tận, nhưng rất đơn điệu và khó chịu, không một điểm khác biệt nhỏ nhặt nào mà tôi có thể nhận ra được.

“Này, báo cáo của mi thế nào?” ông Peleg hỏi, lúc tôi quay lại. “Mi thấy gì?”

“Không nhiều lắm,” tôi đáp. “Không có gì ngoài nước; chân trời khá rõ, và có một cơn gió lốc đang nổi lên thì phải.”

“Chà, mi nghĩ cái quái gì về chuyện xem cho biết thế giới vậy? Mi muốn đi quanh mũi Sừng xem thấy được tí gì hơn thế nữa, hử? Mi không thấy thế giới từ nơi mi đứng sao?”

Tôi có hơi do dự, nhưng đi đánh cá voi thì tôi phải đi, và tôi sẽ đi, Pequod cũng là một con tàu tốt như bất cứ tàu nào - tôi cho là tốt nhất - và tất thảy những điều này tôi nhắc lại cho Peleg nghe. Thấy tôi cả quyết như vậy, ông ta tỏ ý bằng lòng nhận cho tôi xuống tàu.

“Và mi có thể ký những giấy tờ này ngay tức khắc,” ông ta thêm. “Hãy theo ta.” Và vừa nói như vậy, ông ta vừa dẫn tôi đi xuống dưới boong tàu vào trong cabin.

Ngồi trên thanh lái là một hình thù bất thường và lạ lùng nhất đối với tôi. Hóa ra là thuyền trưởng Bildad, cùng với thuyền trưởng Peleg là một trong những chủ nhân tàu này có phần hùn lớn nhất; những cổ phần khác, như thỉnh thoảng vẫn thế ở các cảng này, thuộc một đám đông những người có lợi tức hằng năm; đàn bà góa, con không cha và trẻ mồ côi dưới quyền giám hộ của tòa án; mỗi cổ phần trị giá một đầu khúc gỗ, một khúc ván dài chừng ba chục phân, hay một hai cây đinh trên tàu. Dân cư ở Nantucket đặt tiền của họ vào các con tàu săn cá voi, cũng như người ta đặt tiền vào những trái phiếu đã được chuẩn y và đem lại nhiều lợi tức.

Bildad, cũng như Peleg, và thực tình đa số dân đảo Nantucket khác, đều là môn đồ giáo phái Quaker, hòn đảo là do người tông phái ấy mở đất định cư; và cho đến ngày nay dân chúng trên đảo nhìn chung vẫn duy trì theo một cung cách bất thường những đặc điểm của giáo phái Quaker, chỉ nỗi bị biến đổi đi một cách tạp lục và bất thường do những thứ đại thể mới lạ và không đồng nhất. Bởi vì một vài môn đồ Quaker này là những tay khát máu nhất trong số các thủy thủ và thợ săn cá voi. Họ là những môn đồ Quaker đấu chiến; những môn đồ Quaker ôm mối căm thù.

Thành thử trong số họ có những trường hợp, những người, được đặt tên theo Thánh Kinh - một lề lối phổ biến khác thường trên đảo - và lúc thiếu thời thấm nhuần một cách tự nhiên những đại từ ngươi và mi đầy kịch tính của thành ngữ Quaker; ấy thế nhưng, từ những cuộc phiêu lưu táo bạo, gan dạ và liên miên trong quãng đời sau này của họ, pha lẫn kỳ lạ với những đặc điểm không phai nhạt kia, một ngàn nét tính cách táo tợn, không phải không xứng một bậc hải vương Bắc Âu, hay một người La Mã tà đạo thơ mộng. Và khi những điểm này quy tụ cả nơi một người có sức lực tự nhiên siêu dũng mãnh, bộ não hình cầu và một trái tim trĩu nặng; người nhờ sự tĩnh mịch và tách biệt của nhiều phiên gác đêm dài đằng đẵng nơi những vùng bể xa xôi nhất, dưới những vòm tinh tú chưa bao giờ thấy ở phương Bắc này, mà được dẫn dụ tới suy nghĩ độc lập không thành kiến; thâu thập được mọi cảm tưởng hoang dại và dịu hiền của thiên nhiên, trực tiếp từ lồng ngực thiên nhiên tin yêu và trinh bạch cởi mở; và chủ yếu nhờ thế, dù cũng được vài trợ giúp từ những thuận lợi nhất thời, mà học được một thứ ngôn ngữ cao ngạo, dễ kích động và táo bạo - con người ấy đã trở nên một nhân vật trong toàn dân, một sinh vật phô trương vĩ đại, làm khuôn cho những bi kịch cao cả. Giá trị của người đó cũng chẳng giảm chút nào, xét về mặt kịch tính, nếu do dòng dõi hay do những hoàn cảnh khác mà y mang cái vẻ bệnh tật thường xuyên nửa như cố ý ở tận đáy cùng bản chất y. Bởi mọi con người vĩ đại một cách bi kịch đều bệnh tật. Hãy tin chắc ở điều này, hỡi các bạn trẻ đầy tham vọng, hết thảy những vĩ đại phàm tục đều chỉ là bệnh hoạn. Nhưng, chúng ta còn chưa dính dáng gì đến một người như vậy, mà với một người hoàn toàn khác; và vẫn là một con người mà, nếu quả thật đặc biệt, thì chẳng qua chỉ là kết quả khác từ một pha khác nữa của môn phái Quaker, đã được sửa đổi theo những hoàn cảnh riêng.

Cũng như thuyền trưởng Peleg, thuyền trưởng Bildad là người săn cá voi nghỉ hưu rất giỏi giắn. Nhưng không như thuyền trưởng Peleg - là người chẳng quan tâm chút nào đến những gì người ta gọi là nghiêm túc, mà thật ra còn xem chính những thứ nghiêm túc ấy là toàn chuyện hết sức vặt vãnh - thuyền trưởng Bildad không những ngay từ buổi đầu đã được giáo huấn theo môn phái Quaker gắt gao ở Nantucket mà còn được giáo huấn suốt cả cuộc đời ngoài biển khơi sau này, và dù có thấy biết bao dân đảo khả ái trần truồng quanh vùng mũi Sừng – bấy nhiêu vẫn không mảy may thay đổi người đã là môn đồ Quaker từ thuở sơ sinh này, không so lệch được một góc áo gi lê của ông ta. Tuy nhiên, dù tính cách khăng khăng bảo thủ như vậy, nhưng vẫn có gì đó hơi thiếu đức kiên định bình thường nơi thuyền trưởng Peleg đáng kính. Mặc dù đã từ chối chiến đấu chống những kẻ xâm lăng đất liền do lương tâm dằn vặt, ông ta lại triệt để xâm lăng Đại Tây Dương và Thái Bình Dương; và mặc dù không đội trời chung với chuyện làm đổ máu loài người, trong chiếc áo choàng may bó sát, ông ta đã làm đổ máu loài thủy quái hết tấn này đến tấn khác. Giờ đây không hiểu trong buổi xế chiều nặng suy tư của ngày tháng đời mình, ông Bildad sùng đạo có thể dung hòa được những điểm đó trong ký ức hay không, cái đó quả thật tôi không biết được; nhưng xem ra ông ta cũng chẳng mấy chú trọng điều ấy, và có lẽ từ lâu ông ta đã đi đến cái kết luận khôn ngoan và rõ ràng là tín ngưỡng của con người là một chuyện, còn thế giới thực tế này lại là một chuyện hoàn toàn khác. Thế giới này trả tiền cổ tức. Đi lên từ một cậu bồi tàu nhỏ thó trong bộ quần áo cộc vải nâu xám xịt, thành một tay chuyên đâm cá mặc áo choàng đuôi én; rồi từ đấy thành đội trưởng thuyền con, thuyền phó, và thuyền trưởng, rồi cuối cùng là một chủ tàu; Bildad, như tôi ám chỉ ở trên, đã kết thúc cái nghiệp phiêu lưu của ông ta bằng cách rút lui hẳn khỏi đời sống hoạt động ở cái tuổi sáu mươi đẹp đẽ ấy và dành quãng đời còn lại lặng lẽ mà thu nhận số thu nhập đã kiếm được một cách xứng đáng.

Tôi rất tiếc phải nói rằng ông Bildad nổi tiếng là một trong những lão già bất trị, và hồi còn đi biển, là một ông chủ giao việc gay gắt, khắc nghiệt. Người ta có cho tôi biết khi ở Nantucket, mặc dù dĩ nhiên chuyện này nghe có vẻ rất kỳ quặc, thời ông ta đi con tàu đánh cá voi cũ kỹ tên là Categut, đoàn thủy thủ về đến quê nhà phần lớn phải khiêng thẳng vào bệnh viện, vì quá mệt mỏi và kiệt sức. Đối với một người sùng đạo, nhất là với môn đồ Quaker, ông ta là người khá nhẫn tâm, đấy là còn nói nhẹ. Tuy vậy người ta kể ông ta không có thói quen chửi mắng các thủy thủ; mà bằng một cách nào đó ông ta ép họ làm được một số lượng quá lố những công việc tuyệt đối nặng nhọc, độc ác. Lúc Bildad còn là thuyền phó, cứ để con mắt nâu xỉn cửa ông ta nhìn chòng chọc vào ta là ta đã cảm thấy hết sức bứt rứt khó chịu, cho đến chừng ta đành nắm chặt lấy cái gì đó - một cái búa hay một cái mũi tách dây thừng, và đi làm như điên, việc này việc nọ, bất kể việc gì. Sự uể oải và lười biếng thảy đều tiêu tan trước ông ta. Con người ông ta là hiện thân chính xác của bản chất vị lợi nơi ông. Trên thân thể gầy còm và dài ngẳng, ông ta không mang một chút thịt dư, không một chòm râu thừa, cằm mềm lưa thưa râu, giống lớp tuyết nhung cũ nát trên chiếc mũ rộng vành của ông ta.

Đó, đó là con người mà tôi trông thấy ngồi ở trên thanh lái, lúc tôi theo thuyền trưởng Peleg xuống dưới cabin. Khoảng cách giữa hai boong tàu rất nhỏ; nên ở đó, lưng thẳng như cái chốt của, lão già Bildad ngồi, luôn luôn ngồi như vậy, không bao giờ tựa lưng, dường như để cứu vãn cái đuôi áo. Cái mũ vành to đặt bên cạnh; chân bắt tréo cứng đơ; bộ áo nâu xỉn cài nút lên sát cằm; và kính trên mũi, ông ta có vẻ chăm chú đọc một quyển sách to tướng.

“Bildad”, thuyền trưởng Peleg la lên, “lại chúi mũi vào đấy hử, Bildad? Theo chỗ tôi biết, tới giờ bác nghiền ngẫm những Thánh Kinh ấy cũng cỡ ba mươi năm rồi, phải không? Đã được đến đâu rồi, Bildad?”

Như thể đã quen từ lâu với lối báng bổ của người bạn già thủy thủ, Bildad, chẳng chú ý tới lời lẽ vô lễ của bạn, lặng lẽ ngước mắt nhìn lên, và trông thấy tôi, ông ta nhìn ông Peleg như dò hỏi.

“Gã nhận là người của chúng ta, Bildad ạ,” ông Peleg nói. “Gã muốn đi tàu.”

“Ngươi muốn thật?” ông Bildad vừa nói giọng ồ ồ, vừa quay sang tôi.

“Thưa thật,” tôi vô thức đáp, thấy ông ta có vẻ một mồn đồ Quaker quá nhiệt huyết.

“Bildad, bác nghĩ sao về gã?” ông Peleg hỏi.

“Gã đi được,” ông Bildad vừa nói vậy vừa nháy tôi, rồi tiếp tục đọc từng chữ trên trang sách với một giọng lẩm bẩm hết sức rõ ràng.

Tôi nghĩ ông ta là môn đồ Quaker cao niên lạ lùng nhất tôi từng gặp, nhất là trong khi ông bạn thủy thủ già đồng nghiệp Peleg của ông ta lại tỏ ra phách lối như vậy. Nhưng tôi không nói gì cả, chỉ chú mục nhìn chung quanh. Ông Peleg giờ mở một cái rương, lôi ra những sổ sách của con tàu, xếp bút mực ở trước mặt và ngồi vào một chiếc bàn nhỏ. Tôi bắt đầu nghĩ đã đến lúc phải quyết định về việc tôi sẵn lòng cam kết đi nghề với những điều kiện nào. Tôi đã thừa biết rằng trong nghề săn cá voi, người ta không trả lương; nhưng hết thảy mọi cá nhân tham gia, kể cả thuyền trưởng, đều nhận được phần nào số lợi tức gọi là “phần cá”; và rằng những phần cá này được chia theo mức quan trọng gắn liền với các bổn phận của từng người đối với công ty có tàu. Tôi cùng biết rằng mới vào nghề đánh cá voi thì số “phần cá” của tôi sẽ không nhiều mấy; nhưng xét điểm tôi thạo nghề đi biển tôi có thể cầm lái một con tàu, nối các đầu dây neo và đủ thứ, thì chẳng nghi ngờ gì, cứ như chỗ tôi nghe được, ít nhất người ta cùng chia cho tôi số phần cá vào dạng thứ 275, nghĩa là một phần 275 của toàn thể số thu hoạch trong một chuyến đi nghề, dù cho số thu hoạch chung cuộc nhiều đến mức nào đi nữa. Và mặc dù số phần cá hạng thứ 275 có là hạng được mệnh danh là phần cá ôi đi nữa, cũng còn hơn là không có gì; và nếu chuyến đi nghề gặp may, chúng tôi có thể đủ tiền quần áo mà rồi tôi còn sẽ mặc mòn, chưa kể ba năm ăn ở trên tàu, tôi không phải trả một đồng kẽm nào cả.

Người ta có thể cho rằng đây là một cách rất khó nhọc để góp nhặt được một số vốn khá - quả thật vậy, đó là một cách rất khó nhọc thật. Nhưng tôi là một trong những kẻ chưa bao giờ nghĩ đến chuyện giàu to, và tôi rất bằng lòng một khi thế gian này sẵn sàng cho tôi ăn ngủ, trong khi tôi đang phải chịu đựng ở nơi lữ quán tối tăm mang bảng hiệu Mây Dông kia. Nói tóm lại, tôi cho rằng phần cá hạng thứ 275 sẽ là một món tàm tạm được, nhưng tôi cũng sẽ không ngạc nhiên nếu người ta cho tôi phần cá hạng thứ 200, xét rằng tôi là kiểu vai rộng.

Tuy nhiên, một điều làm cho tôi hơi thiếu tin tưởng sẽ nhận được phần lợi tức to là thế này: Ở trên bờ, tôi có nghe được vài ba chuyện về cả thuyền trưởng Peleg lẫn ông bạn già Bildad lạ kỳ của ông ta; làm thế nào mà hai người bọn họ lại thành những chủ nhân chính của con tàu Pequod, theo đó các chủ sở hữu nhỏ rải rác khắp nơi giao hầu như toàn quyền định đoạt mọi công việc trên tàu cho hai vị này. Và tôi không biết gì ngoại trừ việc cái ông già Bildad keo kiệt ấy có lẽ biết vô khối chuyện về các tay thủy thủ, nhất là giờ đây tôi gặp ông ta ở trên tàu Pequod, trong cabin, thoải mái như ở nhà, mê mải đọc cuốn Thánh Kinh như thể bên lò sưởi. Còn giờ trong lúc ông Peleg đang loay hoay vô ích chuốt một cây bút bằng con dao gấp, tôi rất lấy làm lạ, xét đến việc lợi ích của ông già Bildad gắn liền với quá trình thương thảo này đến thế nào, ông Bildad không hề lưu ý đến chúng tôi, tiếp tục lẩm bẩm một mình trên trang sách, “Anh em đừng tích trữ cho mình những kho tàng dưới đất, nơi mối mọt…”

“Này thuyền trưởng Bildad,” Peleg ngắt lời, “bác nói gì vậy, chúng ta sẽ cho anh chàng này phần tích trữ bao nhiêu?”

“Bác biết rõ nhất còn hỏi gì nữa,” câu trả lời ồ ồ cất lên. “Thứ bảy trăm bảy mươi bảy, không nhiều quá chứ, phỏng?… Nơi mối mọt và gỉ sét sẽ làm hư hại, mà hãy tích trữ…”

Tích trữ, như vậy đó, tôi ngẫm nghĩ, một phần tích trữ cơ đấy! Hạng thứ bảy trăm bảy mươi bảy! Chà chà, ông lão Bildad ơi, ông chắc chắn rằng tôi đây sẽ không để ra được nhiều phần tích trữ, ở ngay dưới này, nơi mối mọt và gỉ sét sẽ làm hư hại. Thật là một phần cá quá ôi; và mặc dù độ lớn của con số thoạt tiên có thể lừa gạt một người đất liền, nhưng cân nhắc sơ qua thôi ta cũng sẽ thấy rằng bảy trăm bảy mươi bảy là một con số lớn, nhưng khi ta nghĩ đến chuyện tạo thành một phần rất nhỏ của con số đó, ta sẽ thấy, này nhé, phần thứ bảy trăm bảy mươi bảy của một đồng xu nhỏ hơn bảy trăm bảy mươi bảy đồng tiền vàng rất nhiều; và lúc đó tôi cũng nghĩ như vậy.

“Chao, mắt mũi trời đánh thánh vật, bác Bildad ạ,” ông Peleg la lên, “bác không muốn ăn gian anh chàng này đấy chứ! Gã phải được nhiều hơn thế.”

“Thứ bảy trăm bảy mươi bảy,” ông Bildad nhắc lại, không buồn ngước mắt lên; đoạn tiếp tục lẩm bẩm, “vì kho tàng của anh ở đâu thì lòng anh ở đó.”

“Tôi sẽ đưa chàng ta vào hạng thứ ba trăm đây,” ông Peleg nói. “Bác có nghe không, bác Bildad! Tôi bảo, phần cá hạng thứ ba trăm!”

Bildad đặt sách xuống, long trọng quay lại phía ông già kia nói: “Thuyền trưởng Peleg, bác có một quả tim nhân từ: nhưng bác phải xét tới nhiệm vụ của bác với những người chủ khác của tàu này chứ - những góa phụ, những con côi, bao nhiêu người như vậy - và nếu chúng ta trả công quá hậu hĩnh cho anh chàng trẻ tuổi này, chúng ta có thể đang bớt xén phần bánh mì của những góa phụ và con côi kia. Phần cá hạng thứ bảy trăm bảy mươi bảy, thuyền trưởng Peleg ạ.”

“Bildad, bác!” ông Peleg gầm lên, vùng đứng dậy, làm náo động cả cabin. “Quỷ tha ma bắt bác đi, thuyền trưởng Bildad, lâu nay tôi mà nghe lời bác trong những chuyện này thì giờ hẳn tôi đã phải kéo lê theo một khối lương tâm đủ nặng để đánh chìm con tàu lớn nhất từng chạy qua mũi Sừng rồi.”

“Thuyền trưởng Peleg,” ông Bildad cương quyết đáp, “lương tâm của bác có kéo được mười phân hay là mười sải nước hay không thì tôi không biết, nhưng vì bác vẫn là một người không biết hối cải, thuyền trưởng Peleg ạ, tôi rất e ngại rằng ý thức của bác là một thứ ý thức đã bị rò thủng, và thể nào cùng sẽ nhấn chìm bác xuống địa ngục, thuyền trưởng Peleg ạ.”

“Địa ngục! Địa ngục ư! Bác chửi tôi đấy, trời ơi; thật chịu không nổi, bác đã chửi tôi đấy. Thật là một lời nhục mạ nảy lửa khi ta nói với bất cứ thứ người nào rằng hắn ta phải xuống địa ngục. Trời cao đất dày ơi! Bildad, nhắc lại điều đó với tôi xem, và khóa linh hồn tôi lại, nếu không tôi sẽ, tôi sẽ… phải, tôi sẽ nuốt một con dê sống với cả lông lẫn sừng của nó cho mà xem. Đi ra khỏi phòng ngay, đồ đạo đức giả, đồ bẩn thỉu do súng gỗ sinh ra. Phải nói thẳng vào mặt bác như vậy.”

Vừa chửi té tát, ông Peleg vừa bổ nhào tới Bildad, nhưng ông này đã tức thời, bằng cú nghiêng người tuyệt diệu, và khả năng trượt cực nhanh, tránh né được.

Hoảng hốt vì cuộc xô xát ghê gớm giữa hai ông chủ chính chịu trách nhiệm con tàu, và cảm thấy phần nào muốn bỏ ý định đi nghề trên một con tàu thuộc quyền sở hữu và được tạm thời chỉ huy một cách đáng nghi như vậy, tôi tránh ra một bên cửa để cho Bildad có một lối thoát, vì tôi chắc là ông ta đang hào hứng được biến đi trước cơn giận dữ vừa nổi dậy của Peleg. Nhưng tôi vô cùng ngạc nhiên thấy ông ta lẳng lặng ngồi trở lại trên thanh lái, và tỏ vẻ không có một tí ý định rút lui nào. Xem ra ông ta quen với ông Peleg chưa hối cải kia và lối cư xử này lắm. Còn về phần ông Peleg, sau khi xả cơn nóng giận thì dường như chẳng còn bực tức nữa, ngoan ngoãn ngồi xuống như một con cừu, tuy còn hơi run rẩy như thể chưa hết xúc động. Rồi ông ta huýt sáo và nói, “Tôi cho là cuồng phong đã lắng rồi. Bildad ạ, bác từng là một tay mài giáo mác giỏi lắm, bác vót giùm cây bút kia một tí nhé? Con dao nhíp của tôi đang cần một hòn đá mài. Đúng cái bút đấy. Cảm ơn bác Bildad nhé. Nào, giờ thì chàng trai, có phải mi mới nói tên là Ishmael không? Vậy ta xếp cho mi vào hạng có phần cá thứ ba trăm, nghe không Ishmael.”

“Thuyền trưởng Peleg,” tôi đáp, “tôi có một người bạn muốn cùng đi nghề - mai tôi có thể đưa anh ta đến đây được không?”

“Chắc chắn rồi,” Peleg đáp. “Cứ đưa hắn ta đến, chúng ta sẽ xem hắn.”

“Hắn muốn được phần cá hạng mấy?” ông Bildad càu nhàu, ngước mắt bên trên quyển sách đang đọc.

“Ôi dào, bác chẳng cần để ý, bác Bildad ạ,” ông Peleg nói. “Hắn ta đã săn cá voi bao giờ chưa?” vừa quay lại phía tôi.

“Đã giết rất nhiều cá voi, tôi không đếm xuể, thưa thuyền trưởng Peleg.”

“Tốt lắm, cứ đưa hắn ta đến đây.”

Và sau khi ký xong giấy tờ, tôi đi ra, không còn nghi ngại gì cả, ngoài ý nghĩ rằng sáng nay tôi đã được việc và Pequod là một con tàu giống như con tàu mà thần Yojo đã dành sẵn để chở Queequeg và tôi đi qua mũi Sừng.

Nhưng đi chưa được bao xa tôi bỗng nhớ ra mình vẫn chưa được gặp mặt vị thuyền trưởng mà tôi sẽ cùng đi nghề. Tuy trên thực tế có nhiều trường hợp một con tàu đánh cá voi được chuẩn bị xong xuôi và đã thâu nhận đủ số thủy thủ trên tàu mà vẫn chưa thấy vị thuyền trưởng xuất đầu lộ diện để chỉ huy, vì đôi khi cuộc du hành quá dài, và khoảng thời gian lên bờ để về thăm nhà quá ngắn ngủi đến nỗi, nếu thuyền trưởng đó có gia đình, hay bất cứ một thứ gì để ông ta phải lưu tâm đến như vậy, ông ta sẽ không phải phiền hà mấy về con tàu lúc đậu ở bến, phó mặc cho chủ tàu trông coi cho đến lúc tàu sẵn sàng vượt bể. Tuy nhiên, thường thường ai cùng cố gặp cho được vị thuyền trưởng trước khi tự giao phó hoàn toàn vào tay ông ta. Tôi quay trở lại, đến bên thuyền trưởng Peleg và hỏi xem tôi có thể gặp thuyền trưởng Ahab ở đâu.

“Mi còn muốn gì với thuyền trướng Ahab nữa? Như thế này là đủ lắm rồi, mi được đi nghề rồi.”

“Vâng, nhưng tôi muốn gặp ông ta.”

Ta thì không cho rằng lúc này mi có thể gặp ông ấy được. Ta chẳng rõ ông ấy mắc bệnh gì, nhưng ông ấy cứ nằm lì trong nhà, có lẽ bị cảm mạo gì đó, tuy không có vẻ như thế. Thực ra ông ấy không đau ốm, nhưng cũng không khỏe. Dù sao thì, chàng trai ạ, ông ấy cũng không thường gặp ta, vì vậy ta không cho rằng ông ấy sẽ gặp mi. Ông ấy là một người rất kỳ dị, cái ông thuyền trưởng Ahab ấy - vài người vẫn nghĩ vậy - nhưng ông ấy rất tốt. Ô! Mi sẽ ưa ông ấy lắm cho mà xem; đừng sợ, đừng sợ. Ông ấy to lớn, không tin Chúa, nhưng giống Chúa lắm, thuyền trưởng Ahab ấy; ít nói, nhưng đã nói thì mi nên nghe cho rõ. Cho mi hay trước, nên lưu ý đến điểm này; Ahab hơn hẳn người thường; Ahab từng theo học tại các trường đại học, cũng như đã từng sống giữa đám mọi ăn thịt người, quen với những gì sâu thẳm hơn các con sóng biển; từng phóng ngọn lao đỏ cháy của ông ấy vào những địch thủ mãnh liệt và lạ lùng hơn cá voi nhiều. Lao của ông ấy! Ái dà, thật là một ngọn lao tài tình nhất và chắc chắn nhất trên toàn đảo này. Ồ! Ông ấy không phải là thuyền trưởng Bildad đâu; không, và ông ấy cũng không phải thuyền trưởng Peleg đâu; ông ấy là Ahab, cậu bé ạ; và Ahab của ngày xưa, cậu biết đấy, là một ông vua!”

“Và là một ông vua đốn mạt. Đến nỗi khi ông vua xấu xa ấy bị giết, đến chó cùng chẳng liếm máu ông ta.”

“Lại gần đây với ta, gần đây, gần nữa,” Peleg nói tiếp với ánh mắt đầy ngụ ý khiến tôi xém hoảng. “Nghe này, chàng trai, đừng bao giờ nói vụ ấy ra trên tàu Pequod. Đừng nói ra ở bất cứ đâu. Thuyền trưởng Ahab không tự đặt tên cho mình. Đó là một ý tưởng dốt nát, điên rồ do bà mẹ góa dở hơi của ông chợt nảy ra, bà ta chết đi lúc ông ấy mới có mười hai tháng. Tuy vậy, mụ già da đỏ Tistig ở Gay Head vẫn bảo rằng tên họ có tính tiên tri sao đó. Có lẽ, bọn điên khác giống mụ ta cũng nói với mi tương tự. Ta muốn cảnh cáo mi. Đó là chuyện láo toét. Ta biết rõ thuyền trưởng Ahab. Ta đã là thủy thủ bạn đi nghề với ông ấy nhiều năm trước. Ta biết ông ấy thế nào - một người tốt - không phải một người tốt ngoan đạo, như Bildad, mà là một người tốt hay chửi thề - đại khái như ta - chỉ là còn rất nhiều điều nữa về con người ông ấy. Chà chà, ta biết ông ấy không vui tính mấy, ta cũng biết trên đường về ông ấy bị mất trí đôi chút vì bùa ngải gì đó; nhưng chính nỗi đau day dứt nơi bàn chân cụt còn rướm máu của ông ấy là nguyên nhân chính của tình trạng đó, như bất cứ ai cũng có thể thay. Ta cũng biết, từ lúc ông ấy bị mất một chân trong chuyến đi vừa qua do con cá voi mắc dịch kia, ông ấy trở nên hay gắt gỏng - hết sức gắt gỏng, đôi khi hung dữ nữa, nhưng cũng mau nguôi. Nói tóm lại, này chàng trai ạ, ta dám đoan quyết với mi rằng đi nghề với một thuyền trưởng hay gắt gỏng mà giỏi còn hơn là với một người hay cười đùa mà dở. Thôi, chào mi, đừng có nghĩ sai cho thuyền trưởng Ahab, chỉ vì ông ấy có một cái tên xấu. Hơn nữa, con trai ạ, ông ấy còn có một người vợ - không phải cưới ba chuyến đi nghề đâu - một cô gái dịu dàng biết nhịn nhục hẳn hoi. Mi nghĩ xem; nhờ cô gái dịu dàng đó ông già đã có một đứa con; mi có cho rằng như vậy thì con người Ahab có thể có gì tai hại vô vọng và tuyệt đối không? Không, không đâu, nhóc ơi; có thể ông ấy rất đáng bực mình, đáng nguyền rủa, nhưng Ahab có khối bản tính người!”

Ra về, tôi suy nghĩ mông lung; những điều mà tình cờ người ta vừa thổ lộ cho tôi rõ về thuyền trưởng Ahab khiến tôi cảm thấy mơ hồ tràn ngập một tình thương man dại nhất định dành cho ông ta. Và không hiểu sao, có lúc, tôi thấy như có thiện cảm và buồn thay cho ông ta, nhưng vì cái gì tôi cũng chẳng biết nữa, hoặc giả vì ông ta bị cụt một chân. Và tôi cũng cảm thấy một nỗi sợ lạ lùng đối với ông ta; nhưng bản chất nỗi e sợ đó tôi không mô tả nổi, mà cũng không hẳn là e sợ, tôi chịu không biết nó là gì. Nhưng tôi cảm thấy nó; song nó không khiến tôi ghét ông ta; mặc dù tôi thấy nóng lòng muốn biết xem bí ẩn nơi ông ta có thể là gì, bởi tôi thấy ông ta có vẻ bất toàn đến vậy. Tuy nhiên, lâu dần những suy nghĩ của tôi cũng bị lôi kéo theo nhiều hướng khác, đến nỗi ông Ahab đến giờ vẫn mù mờ kia trượt khỏi trí tôi.

CHƯƠNG XVII
Lễ Ramadan

NGÀY RAMADAN, hay ngày Nhịn ăn hay Ăn năn của Queequeg, kéo dài suốt ngày, cho nên tôi không muốn quấy rầy anh trước lúc sẩm tối, vì tôi có một lòng tôn kính rất lớn đối với những nghĩa vụ tôn giáo của mọi người, cho dẫu buồn cười thế nào, trong thâm tâm tôi không sao khinh miệt nổi ngay cả một đàn kiến thờ nấm mũ độc; hoặc những sinh vật khác kia ở một vài nơi trên thế gian này, những kẻ với một mức độ tôi tớ nhất định chưa từng có trên các hành tinh khác, đã gục đầu trước xác chết của một địa chủ chỉ vì những tải sản quá to tát thuộc quyền sở hữu và đang sinh lợi của người đó.

Tôi cho rằng chúng ta, là những môn đồ Thiên Chúa giáo thuộc giáo hội Trưởng lão, phải có từ tâm và đừng huyễn tưởng rằng chúng ta quá cao siêu so với bao người phàm tục khác, tà đạo hay không tà đạo, chỉ bởi những quan niệm nửa điên nửa tỉnh của họ về những vấn đề này. Giờ đây, hiện có Queequeg là chắc chắn đang nuôi dưỡng những khái niệm kỳ quặc nhất về Yojo và lễ Ramadan của anh - nhưng thế thì sao? Tôi cho rằng Queequeg thừa biết anh đang làm gì chứ, coi bộ anh rất hài lòng, vậy ta cứ để mặc anh. Hết thảy những lý lẽ của chúng ta sẽ không có ích gì, ta hãy để cho anh được yên và trời sẽ đoái thương đến tất cả chúng ta - những môn đồ giáo hội Trưởng lão hay những dân tà đạo - vì hộp sọ của tất cả chúng ta đều bị rạn nứt dễ sợ và cần được vá lại.

Mãi đến tối, lúc cảm thấy chắc chắn là bao nhiêu nghi lễ thủ tục đều đã xong, tôi mới bước lên phòng anh gõ cửa, nhưng không thấy trả lời. Tôi cố gắng mở cửa, nhưng bên trong đã cài then. Tôi nhẹ nhàng gọi qua lỗ khóa: “Queequeg.” Yên lặng. “Này, Queequeg! Sao anh không đáp? Tôi đây, Ishmael đây mà.” Nhưng vẫn lặng tờ như trước. Tôi bắt đầu hoảng hốt. Tôi đã để cho anh nhiều thì giờ đến thế kia mà, tôi nghi rằng có lẽ anh bị một cơn động kinh. Tôi dòm qua lỗ khóa, nhưng cửa phòng lại trổ ở một góc rất kỳ quặc, nhìn qua lỗ khóa chỉ thấy một quang cảnh tối tăm và méo mó. Tôi chỉ nhìn thấy được một phần của tấm ván chân giường và một dọc tường, không gì hơn. Tôi rất ngạc nhiên thấy dựa vào tường cái cán lao bằng gỗ của Queequeg, mà tối qua bà chủ quán đã giật lại trên tay anh, trước khi cho chúng tôi đi lên phòng. Thật kỳ lạ, tôi nghĩ thầm; nhưng dù sao đi nữa, một khi cây lao đã dựng ở đấy và, Queequeg ít khi hay chẳng bao giờ đi lên tàu mà không cầm lao theo, vậy anh phải có ở trong phòng, không thể lầm lẫn được.

“Queequeg! Queequeg!” vẫn lặng yên. Hẳn có chuyện gì đã xảy ra. Động kinh chăng? Tôi cố gắng đạp tung cửa, nhưng cánh cửa cương quyết chống lại. Chạy xuống thang, tôi vắn tắt tỏ mối âu lo của tôi với người đầu tiên tôi gặp, là bà bồi phòng. “Chu cha!” mụ la lên. “Tôi nghĩ hẳn có chuyện gì rồi. Tôi lên dọn giường sau bữa sáng, nhưng cửa vẫn còn khóa; tiếng một con chuột chạy cũng không nghe thấy; và từ bấy tới giờ vẫn yên tĩnh vậy. Mà tôi cứ tưởng các ông ra phố nên khóa cửa phòng vì sợ mất đồ.” “Chu cha! Chu cha, bà chủ… Bà chủ! Án mạng! Bà Hussey ơi, động kinh!” Vừa la hét như vậy mụ vừa chạy xuống bếp, tôi cũng chạy theo sau.

Bà Hussey vội chạy ra, một tay cầm lọ mù tạt, một tay cầm lọ dấm, vừa dứt ra khỏi công việc kiểm soát các lọ đựng gia vị và la rầy chú bé da đen giúp việc.

“Ra vựa củi!” tôi la lên. “Chạy ngả nào? Làm ơn chạy đi, tìm cái gì để phá cửa ra - cái rìu! – kiếm cái rìu! anh ấy bị ngất xỉu; chắc chắn vậy rồi!” Nói đoạn tôi tay không nhảy bổ lên cầu thang, đúng lúc bà Hussey chen lọ mù tạt, lọ dấm và nguyên cả lọ đựng tiêu che lấp cả mặt vào.

“Cậu có chuyện gì thế, cậu trẻ?”

“Lấy cái rìu! Trời ơi, ai đó, đi mời giùm một bác sĩ, trong lúc tôi phá cửa!”

“Này,” bà chủ quán nói, vội đặt lọ dấm xuống cho rảnh một tay, “có phải cậu định phá tung cửa nhà tôi đấy không?” vừa nói mụ vừa nắm lấy cánh tay tôi. Cậu làm sao vậy? Cậu làm sao vậy, hả cậu?”

Bình tĩnh, nhưng ngắn gọn nhất có thể tôi nói cho mụ hiểu hết đầu đuôi. Vô thức đập lọ dấm vào một bên cánh mũi, mụ ngẫm nghĩ một lát rồi la lên, Không, tôi không nhìn thấy cái đó từ lúc tôi dựng nó ở đây.” Mụ chạy vào một phòng nhỏ bên dưới chiếu nghỉ cầu thang, dòm vào bên trong rồi quay lại, nói với tôi rằng cây lao của Queequeg không còn ở đó nữa. “Hắn ta đã tự sát,” mụ la lên. “Thật không may vụ Stiggs lại tái diễn, lại đi đời nhà ma một cái khăn trải giường khác - Lạy Chúa thương đến người mẹ tội nghiệp của hắn! Thật tai vạ cho nhà tôi! Thằng bé tội nghiệp có một người chị em gái phải không? Con bé ấy đâu nhỉ? Này, Betty, đến nhà ông thợ vẽ Snarles, bảo ông ấy vẽ cho tao một tấm bảng – ‘Cấm tự tử ở đây và cấm hút thuốc trong phòng khách’ - có. khi được một công đôi việc. Tự sát? Lạy Chúa thương lấy hồn ma của hắn! Kìa tiếng động gì thế nhỉ? Này cậu, cứ vững tâm đứng đấy nhé!”

Và chạy theo tôi, mụ níu tôi lại trong lúc tôi một lần nữa đang cố phá cho cửa bật tung ra.

“Tôi không cho phép vậy đâu. Tôi không để phòng ốc của tôi bị hư hại được. Chạy lại nhà ông thợ khóa ấy, từ đây đến đó chỉ độ một dặm. Mà hượm đã!” Xộc tay vào móc trong túi bên, mụ tiếp, “Cái chìa này không chừng vừa lỗ khóa kia, ta thử xem.” Mụ cầm chìa tra vào lỗ khóa, nhưng than ôi! Then bên trong phòng Queequeg vẫn không rút ra được.

“Phải phá cửa ra!” nói đoạn, tôi lùi xa cánh cửa để lấy đà cho mạnh trong lúc mụ chủ quán giữ tôi lại và la lên không cho tôi phá hư nhà của mụ; nhưng tôi hất tay mụ ra, húc mạnh lao cả người vào cánh cửa.

Với một tiếng rầm ghê gớm cánh cửa bật tung, then cửa đập vào tường làm cho thạch cao trét tường bắn tung lên trần nhà. Và, trời ơi! Queequeg ngồi đó, hoàn toàn thản nhiên và đang nhập định; ở giữa phòng; anh đang ngồi xếp bằng, và giữ Yojo trên đỉnh đầu. Anh không nhìn nghiêng ngửa, ngồi như một pho tượng đá, không có dấu hiệu gì chứng tỏ anh còn sống.

“Queequeg,” tôi gọi, đi đến gần bên anh. “Queequeg, anh sao thế?” “Không phải cậu ta ngồi đấy suốt ngày đấy chứ?” bà chủ quán hỏi. Nhưng bấy nhiêu lỡi cũng không làm cho anh thốt ra một tiếng; tôi đã toan xô anh bổ chửng, để thay đổi thế ngồi của anh, vì nó gần như không sao chịu nổi, nó có vẻ gò bó anh hết sức đau đớn và mất tự nhiên, nhất là anh đã ngồi đằng đẵng suốt tám đến mười giờ rồi là ít, không hề ăn qua những bữa thường lệ.

“Bà Hussey ạ,” tôi nói, anh ấy hoàn toàn còn sống; vậy bà cứ để mặc chúng tôi, tôi sẽ tự giải quyết lấy vấn đề kỳ lạ này.”

Đóng cửa lại sau lưng bà chủ quán, tôi cố khuyên Queequeg nên lấy một cái ghế, nhưng vô hiệu. Anh cứ ngồi đó, và tất cả những gì anh có thể làm - để đáp lại tất cả nghệ thuật cùng những lời dỗ dành lễ phép của tôi - là không cử động lấy một chút, không nói lấy một lời, không cả buồn nhìn tôi, hay chú ý đến sự hiện diện của tôi một mảy may nào cả.

Tôi tự hỏi, không biết có phải đây là một phần của lễ Ramadan của anh không; và phải chăng ở trên đảo quê hương anh, người ta cũng ngồi xếp bằng như vậy để nhịn ăn. Có lẽ đúng thế, ừ, đó chắc hẳn là một nghi thức tôn giáo của anh, tôi độ chừng; cha cha, vậy thì, để cho anh ngồi yên, không sớm thì chầy anh cũng sẽ đứng dậy, nhất định vậy. Chuyện này không thể kéo dài mãi được, xin tạ ơn Thượng đế; vả lại, lễ Ramadan của anh một năm chỉ có một lần, và tôi không tin rằng nó đúng kỳ hạn lắm.

Tôi đi xuống dưới nhà ăn tối. Sau khi ngồi một lúc lâu nghe những câu chuyện dài dòng của vài thủy thủ vừa về từ chuyến đi nghề mà họ gọi là chuyến pudding mận (nghĩa là, một cuộc ra khơi ngắn, săn cá voi trên một con tàu nhỏ ba hay hai buồm, riêng ở phía Bắc bán cầu, chỉ trên Đại Tây Dương); sau khi nghe chuyện đến gần mười một giờ, tôi lên lầu đi ngủ, cho rằng chắc chắn tới lúc ấy Queequeg hẳn phải đã kết thúc lễ Ramadan của anh. Nhưng không, anh vẫn ngồi đúng chỗ lúc tôi rời anh, không xê dịch lấy một phân. Tôi bắt đầu thấy khó chịu vì anh; cứ ngồi đó, xếp bằng trong một căn phòng lạnh, giữ một cục gỗ trên đầu suốt ngày cho tới gần nửa đêm là một chuyện rất vô nghĩa và điên rồ.

“Vì Chúa, Queequeg, hãy đứng dậy và cử động một chút; đứng dậy, đi ăn tối đi chứ. Anh sẽ đói lả mất. Anh sắp tự sát đấy, Queequeg.” Nhưng tuyệt nhiên anh không đáp lại một lời.

Chán nản vì anh, tôi quyết định lên giường đi ngủ, tin chắc là, độ một lúc nữa thôi, anh sẽ theo tôi. Để khỏi phải trở dậy nữa, tôi lấy chiếc áo khoác nặng bằng da gấu của tôi choàng lên người anh vì đêm ấy có thể sẽ lạnh lắm, mà trên mình anh chẳng có gì cả ngoại trừ cái áo ngoài thông thường. Hồi lâu, làm đủ mọi cách, tôi cũng không thể ngủ được, dù chỉ chợp mắt một chút. Tôi đã thổi tắt nến, và hướng ý nghĩ về Queequeg - cách chưa đầy một mét - đang ngồi trong cái thế bứt rứt đó, cứng đơ một mình trong cảnh lạnh lẽo tối tăm; ý nghĩ ấy thực tình làm cho tôi khổ sở. Các bạn hãy thử nghĩ coi, nằm suốt đêm chung phòng với một kẻ tà đạo thức tráo trâng, ngồi xếp bằng cử hành cái lễ Ramadan dễ sợ và kỳ quặc của y!

Nhưng rốt cuộc tôi cũng ngủ thiếp đi sao đó, và không còn biết gì nữa cho đến khi ngày rạng, khi nhìn qua thành giường, tôi vẫn thấy Queequeg ngồi xếp bằng ở đó, như thể đã bị vặn vít xuống sàn. Song tia sáng mặt trời đầu tiên vừa lọt vào cửa sổ, anh liền đứng dậy, những khớp xương cứng đơ kêu răng rắc, nhưng vẻ mặt tươi vui, anh đi cà nhắc tới chỗ tôi nằm, áp trán anh vào trán tôi và bảo rằng lễ Ramadan của anh đã chấm dứt.

Như tôi đã nói sơ qua từ trước, tôi không bài kích tín ngưỡng của bất cứ ai, dù nó có ra thế nào đi nữa cũng mặc, miễn là người đó đừng giết hay nhục mạ bất cứ một người nào khác vì không cùng tín ngưỡng. Nhưng khi tôn giáo của một người trở thành cuồng tín, khi nó là một sự giày vò thực sự cho người đó, và sau hết làm cho quả đất của chúng ta trở thành một cái lữ quán không thể ở nổi, khi đó, tôi cho đã đến lúc phải kéo người đó riêng ra một chỗ và thảo luận về điểm ấy với hắn.

Nên giờ đây tôi làm vậy với Queequeg. “Queequeg,” tôi nói, “lên giường ngay, nằm đây và nghe tôi này.” Rồi tôi tiếp tục, bắt đầu bằng việc đề cập tới sự trỗi dậy và tiến triển của các tôn giáo sơ khai, và đi dần đến các tôn giáo khác nhau của thời hiện đại, trong thời gian đó tôi cố gắng chỉ cho Queequeg thấy rằng hết thảy những Mùa Chay, những Ramadan, và cách ngồi xếp bằng thật lâu trong những căn phòng buồn tẻ và lạnh lẽo, đều là những điều hết sức vô lý, tai hại cho sức khỏe, không bổ ích gì cho tâm hồn, và tóm lại rất trái với những lề thói rõ rệt về vệ sinh và lẽ thường. Tôi cùng nói với anh rằng, về những chuyện khác, anh có vẻ là một người hoang dã cực kỳ mẫn cảm và sáng suốt, cho nên tôi rất đau đớn, vô cùng đau đớn thấy anh điên rồ đến thế nhân cái lễ Ramadan đáng tức cười của anh. Vả lại, tôi lý luận rằng, nhịn ăn làm thân thể tiều tụy và do đó tinh thần cũng tiều tụy, và mọi tư tưởng nảy sinh ra trong lúc nhịn ăn đều nhất thiết bị sút kém đi một nửa. Đây là lý do khiến phần lớn những tu sĩ mắc chứng khó tiêu thường nuôi những ý niệm buồn thảm về đời sống tương lai của họ. Nói tóm lại, bạn Queequeg ơi, tôi nói, khá là ra ngoài đề, địa ngục là một ý niệm thoạt tiên phát sinh ra từ một vụ ăn bánh táo không tiêu, và từ đó trở đi được duy trì qua chứng đau dạ dày di truyền do những ngày lễ Ramadan nuôi dưỡng.

Rồi tôi hỏi Queequeg xem anh có bao giờ bị khó chịu vì chứng khó tiêu không, và tôi diễn tả ý nghĩ đó rất rõ ràng để cho anh hiểu được. Anh bảo không; chỉ có một trường hợp đáng ghi nhớ là sau một đại tiệc do vua cha anh khoản đãi, nhân dịp thắng một trận lớn trong đó năm chục địch quân bị giết vào lúc gần hai giờ chiều, hết thảy xác địch đều được nấu chín và ăn vào bữa tối hôm đó.

“Không cần nói thêm nữa, Queequeg,” tôi nhún vai bảo, “thế đủ rồi” vì tôi đã biết những tình tiết quanh lệ đó, không cần đến anh phải nhắc tới. Tôi từng gặp một thủy thủ đã từng tới thăm chính hải đảo ấy, gã cho tôi biết rằng lệ ở đó là khi thắng một trận lớn phải đem nướng hết thảy những người bị giết trong sân hay vườn của kẻ thắng trận, sau đấy, từng kẻ bị nướng chín được đặt trong máng gỗ lớn bày biện quả sa kê và dừa chung quanh, như một đĩa cơm rang, miệng cắm một vài cây mùi tây và được gửi biếu các bạn bè của kẻ thắng trận kèm những lời chúc tụng, như thể đó là những con gà quay vào dịp lễ Giáng sinh.

Nói cho cùng, tôi không cho rằng những nhận xét của tôi về tôn giáo có ảnh hưởng nhiều tới Queequeg. Bởi vì trước hết, anh có vẻ hơi chán đề tài quan trọng đó, trừ phi nói về nó theo quan điểm của riêng anh; thứ nữa, anh không hiểu quá một phần ba những điều tôi nói, cũng không nhận thức những ý nghĩ của tôi một cách đơn giản như tôi; và cuối cùng, chắc chắn rằng anh hiểu về tôn giáo của anh hơn tôi nhiều lắm. Anh nhìn tôi, vẻ khoan đại và thương cảm xem như anh cho rằng đáng thương hại xiết bao khi một thanh niên mẫn cảm như tôi lại tỏ ra mù tịt một cách tuyệt vọng như vậy trước lòng sùng kính phúc âm tà đạo.

Sau đó, chúng tôi dậy mặc quần áo, và Queequeg ăn một bữa điểm tâm hết sức hậu hĩ với đủ loại xúp cá, khiến cho bà chủ quán không có lời mấy vì lễ Ramadan của anh. Rồi chúng tôi cùng đi xuống tàu Pequod, thủng thẳng vừa đi vừa xỉa răng bằng xương cá bơn.

CHƯƠNG XVIII
Chữ ký của Queequeg

KHI CHÚNG TÔI đi tới cuối bến tàu để lên tàu Pequod, Queequeg tay vẫn cầm cây lao của anh, thì thuyền trưởng Peleg từ chiếc lều da đỏ gọi lớn chúng tôi với cái giọng quạu cọ, bảo rằng ông ta không ngờ bạn tôi lại là một tên mọi ăn thịt người, và hơn nữa ông ta còn tuyên bố rằng ông ta không để cho một tên mọi ăn thịt người nào lên thuyền của mình, trừ phi người đó trình giấy tờ cho ông xem trước.

“Thuyền trưởng Peleg, ông nói thế có ý gì?” tôi vừa nói vừa nhảy qua thành tàu và để anh bạn tôi đứng đợi dưới bến.

“Ta nói ý rằng,” ông ta đáp, “hắn ta phải trình giấy tờ đã.”

“Phải,” thuyền trướng Bildad nói giọng ồ ồ, thò đầu ra ngoài lều, sát sau đầu Peleg. “Hắn ta phải nói rõ là đã cải đạo. Hỡi con người ngu tối,” ông quay về phía Queequeg nói tiếp, “hiện giờ mi có liên lạc với một nhà thờ Thiên Chúa giáo nào không?”

“Chao ôi,” tôi nói, “anh ấy là môn đồ của hội thánh Giáo đoàn Nguyên thủy.” Ở đây người ta nói rằng nhiều người mọi chính thống đi nghề trên các tàu ở bến Nantucket về sau đã cải đạo theo Thiên Chúa giáo.

“Hội thánh Giáo đoàn Nguyên thủy?” ông Bildad la lên. “Cái gì! Tế lễ tại nhà lễ Phục truyền Luật lệ Chấp sự Coleman ấy ư?” Vừa nói ông ta vừa gỡ cặp kính xuống, lau bằng chiếc khăn tay lụa vàng rồi cẩn thận đeo lên mắt, ông ta chui ra khỏi lều và dựa cứng vào thành tàu ngó Queequeg hồi lâu.

“Anh ta là môn đồ giáo hội ấy được bao lâu rồi?” ông ta quay lại phía tôi hỏi, “Chắc cũng không lâu lắm, ta đoán như vậy, có phải không?”

“Không,” Peleg nói, “anh ta còn chưa được rửa tội đâu, vì nếu được rửa tội rồi thì ắt đã được tẩy bớt những vết xanh kia trên mặt.”

“Hãy nói rõ, ngay,” Bildad la to lên, “phải gã mọi Philistine này là một hội viên đều đặn của lễ Phục truyền Luật lệ Chấp sự không? Chúa nhật nào ta cũng đến, sao chưa bao giờ thấy hắn?”

“Tôi chẳng biết một tí gì về Phục truyền Luật lệ Chấp sự hay những buổi lễ,” tôi đáp. “Điều mà tôi biết rõ là anh Queequeg đây là một môn đồ của Hội thánh Giáo đoàn Nguyên thủy ngay từ lúc mới sinh. Anh ấy chính là một vị chấp sự.”

“Này chàng trai,” Bildad nghiêm khắc nói, “mi đang nhạo ta đấy - giải thích coi cậu trẻ người Hittite cổ đại kia. Đó là hội thánh gì vậy? Trả lời ngay.”

Cảm thấy bị thôi thúc quá, tôi đáp, “Thưa ông, tôi muốn nói, vẫn giáo hội Công giáo trước kia mà ông, tôi, thuyền trưởng Peleg đây và anh Queequeg kia, hết thảy chúng ta, mọi người con của mọi bà mẹ và mọi linh hồn chúng ta thảy thuộc về; tức là Giáo hội đầu tiên vĩnh cửu và lớn lao nhất trong toàn thể thế giới kính đạo, tất cả chúng ta đều thuộc về giáo hội đó; chỉ có một số trong chúng ta là nuôi dưỡng những ý ngông quái gở kỳ quặc không đời nào chạm được tới đức tin lớn mà thôi; bởi vì chúng ta nối kết những bàn tay.”

“Bện, mi phải nói là bện tay,” ông Peleg la lên, tiến đến gần tôi. “Chàng trai trẻ, lẽ ra mi nên đi nghề với tư cách một nhà truyền giáo, hơn là một thủy thủ gác cột buồm trước; ta chưa bao giờ nghe được một bài thuyết pháp hay hơn thế. Phục truyền Luật lệ Chấp sự - chao ôi cả cha Mapple cũng chẳng hơn được thế đâu, mà ông ta đang tính một chuyện gì đấy. Cứ lên tàu đi, cứ lên tàu đi đã, đừng quan tâm gì đến giấy tờ nữa. Này, bảo với anh Quohog kia - mi gọi tên anh ta là gì nhỉ? Hãy bảo Quohog bước lên đây! Thề có cái neo lớn, anh ta có cây lao mới tuyệt làm sao! Coi bộ thép tốt lắm; mà anh ta cầm cây lao cũng vững tay lắm. Này, Quohog, hay tên mi là gì đó cũng kệ, mi đã bao giờ đứng mũi một thuyền đánh cá voi chưa? Mi đã bao giờ đâm cá chưa?”

Không nói một lời, Queequeg, với dáng điệu man dại của anh, nhảy thót qua thành tàu, và từ đấy lên mũi một thuyền săn cá nhỏ neo bên hông tàu; rồi lên gần đùi bên phải, huơ cây lao lên và la lớn, đại khái như này:

“Thuyền trưởng! Ông thấy hắn cái giọt hắc ín trên mặt nước kia? Ông thấy hắn? Được rồi, giả sử hắn mắt cá voi, này, hấp!” Và nhắm rất chuẩn vào đó, anh phóng mũi thép vượt qua vành mũ rộng của ông Bildad, qua sàn tàu, rơi trúng ngay điểm hắc in bóng loáng đằng xa kia.

“Rồi,” Queequeg nói, lặng lẽ đứng nghiêm, “Giả sử hắn mắt cá voi; sao, cá voi đấy chết.”

“Mau lên Bildad,” ông Peleg hối, người đồng bạn kinh ngạc của ông thì vì cây lao bay quá sát đã rút lui ngay về chỗ cầu thang nhỏ gần cabin. “Mau lên, tôi bảo, Bildad nhà bác, lấy giấy tờ mau. Chúng ta phải có Hedgehog, tôi muốn nói là Quohog, trên một thuyền của chúng ta. Này Quohog, chúng tôi sẽ dành cho anh phần cá hạng thứ chín mươi, và đó là hạng chưa bao giờ một người đâm cá nào ở Natucket giành được cả.”

Thế là chúng tôi đi vào cabin và tôi rất vui mừng khi biết rằng Queequeg sắp được nhận vào thủy thủ đoàn của con tàu mà tôi trực thuộc.

Khi đã chuẩn bị xong và ông Peleg sẵn sàng mọi thứ để ký kết, ông ta quay lại nói với tôi, “Tôi đoán rằng anh Quohog này không biết viết, có phải thế không? Này Quohog, trời hành anh đi! Anh có ký tên được không hay chỉ biết đánh dấu chữ thập?”

Nhưng nghe hỏi vậy, Queequeg là kẻ đã từng hai ba lần tham dự những lễ nghi tương tự không có vẻ gì là hoảng hốt cả; anh cầm quản bút người ta trao cho, ghi trên giấy, vào chỗ thích hợp, chính xác một hình vẽ y hệt hình tròn kỳ quặc xám trên cánh tay anh, thành ra bởi lỗi chính tả ngoan cố của thuyền trưởng Peleg về tên anh, chỗ tên ký của anh đại khái như sau:

Trong lúc thuyền trưởng Bildad nghiêm trang ngồi ngắm Queequeg, và cuối cùng trịnh trọng đứng dậy lục trong những túi to của chiếc áo khoác nâu xỉn kia, lấy ra một bó giấy, và lựa một tập nhan đề là Ngày tận thế đã đến hay Không thể để mất thì giờ được nữa, trao tay cho Queequeg, rồi hai tay nắm lấy đôi bàn tay cầm quyển sách, ông ta nghiêm trang nhìn tận mắt anh, và nói, “Hối con trai của ngu tối, ta phải làm nhiệm vụ của ta ở bên cạnh người; ta là chủ một phần của tàu này và rất quan tâm đến linh hồn của tất cả thủy thủ trên tàu này; nếu người vẫn còn bám chặt lấy những lề lối tà đạo mà ta rất lo ngại, ta khuyên người đừng nên mãi mãi là một tên nô lệ của ma quỷ. Hãy vứt bỏ cái chuông ngẫu tượng và con rồng ghê tởm ấy đi, hãy tránh cơn thịnh nộ sắp đến, hãy mở mắt ra, nghe chưa; ôi! Nhờ ơn trên đầy ơn phước! Hãy tránh xa hỏa ngục!”

Có gì như chất muối mặn còn vương vấn trong ngôn ngữ của ông già Bildad, trộn lẫn với những câu dẫn Thánh Kinh và những câu đời thường.

“Coi chừng, coi chừng đấy, Bildad ạ, đừng làm hư người đâm cá của chúng ta,” ông Peleg la lên. “Những người đâm cá quá sùng đạo không bao giờ là những người đi nghề giỏi cả - đạo chỉ làm cho họ không còn thiện nghệ; không một người đâm cá tài tình nào lại không lưu manh. Ngày trước có anh chàng Nat Swaine, một thời là tay đứng mũi thuyền can đảm nhất trên toàn bến Nantucket lẫn vùng Vineyard, kế đó anh chàng gia nhập giáo đoàn, và không bao giờ còn giỏi giang gì nữa. Anh chàng đâm ra quá sợ linh hồn bị sa đọa, co rúm cả lại rồi tránh xa cá voi, chỉ vì sợ bị phản kích trong trường hợp anh chàng bị chọc thủng thuyền và chìm tới tận đáy sâu với Davy Jones.”

“Peleg! Peleg ơi!” Bildad nói, vừa ngước mắt giơ tay lên. “Chính bản thân bác cũng như tôi, đã gặp khối bận nguy hiểm rồi; hẳn bác cũng đã thừa biết, bác Peleg nhỉ, rằng sợ chết là như thế nào; sao bác lại cứ ba láp theo cái lối vô thần này được. Bác đã lừa gạt chính con tim bác đấy, Peleg ạ. Hãy nói cho tôi nghe, khi cả ba cột buồm trên boong con tàu Pequod này bị ngã trong trận bão ở Nhật, cũng trong chuyến mà bác cùng đi nghề với thuyền trưởng Ahab ấy, lúc bấy giờ bác chẳng đã nghĩ đến cái chết và lời phán xét là gì đấy?”

“Nghe ông ta đi, giờ cứ nghe ông ta nói đi,” ông Peleg đi qua đi lại trong phòng, hai tay thọc sâu vào túi, vừa đi vừa nói. “Nghe Ông ta nói đi, tất cả các anh. Hãy nghĩ điều đó xem! Mỗi khi chúng ta cho rằng thuyền của ta sẽ đắm! Bấy giờ mới nghĩ đến cái chết và lời phán xét cuối cùng ư? Cái gì vậy? Với cả ba cột buồm đổ xuống bên cạnh tàu như sấm động, và nước bể tràn vào đằng mũi, đằng lái tung tóe lên khắp người chúng ta. Lúc bấy giờ mới nghĩ đến cái chết và lời phán xét cuối cùng ư? Không đâu! Không có thì giờ để mà nghĩ đến cái chết. Cái sống là điều mà thuyền trưởng Ahab và ta đã nghĩ tới, và làm thế nào để cứu sống tất cả, làm thế nào dựng cột buồm tạm, làm thế nào để đến được hải cảng gần nhất; đó là điều mà ta đã nghĩ đến.”

Bildad không nói gì hơn nữa, nhưng vừa gài nút áo khoác lại, ông ta vừa oai nghiêm đi lên boong tàu, chúng tôi đi theo ông ta. Lên đến boong, ông ta đứng lại và lặng lẽ ngó mấy người thợ buồm đang vá khoảng giữa một cánh buồm chính. Thỉnh thoảng ông ta cúi xuống lượm một mảnh buồm rách hay giữ lại một đầu dây neo có trét hắc ín để tránh hoang phí.

CHƯƠNG XIX
Nhà tiên tri

“HỠI CÁC BẠN THỦY THỦ, các vị đã đi trên tàu ấy chưa?”

Queequeg và tôi vừa rời tàu Pequod và lang thang xa dần bờ bể, vì trong lúc đó mỗi đứa chúng tôi đều bận với những ý nghĩ riêng của mình, bỗng những lời nói trên được một người lạ mặt đứng trước mặt chúng tôi thốt ra, y đưa ngón tay trỏ to bè chỉ thẳng vào con tàu tôi vừa nói. Y ăn mặc lôi thôi trong chiếc áo bạc màu và chiếc quần vá, một mảnh khăn đen quấn cổ. Mụn đậu mùa mọc khắp mặt để lại những dấu vết tương tự như một lòng thác nhăn nheo đã cạn khô hết nước.

“Các vị đã đi trên tàu ấy chưa?” y lặp lại.

“Ý hẳn ông muốn nói tàu Pequod kia có phải không?” tôi hỏi để có thêm chút thì giờ ngó kỹ nét mặt y.

“Ầy, phải, Pequod, con tàu đó!” y đáp, và thu cả cánh tay về rồi lại đưa thẳng ra trước mặt, ngón tay trỏ như một chiếc lưỡi lê chĩa thẳng vào đối tượng.

“Phải! Tôi vừa ký các giấy tờ xong,” tôi đáp.

“Ở dưới tàu người ta có nói gì về linh hồn các vị không?”

“Về cái gì?”

“Ồ, có lẽ các vị chưa được nghe rồi,” y vội đáp. ‘‘Cũng không sao, tôi có biết nhiều anh chàng chưa được nghe gì cả, may mắn cho họ; như thế sẽ tốt hơn. Linh hồn giống như là cái bánh xe thứ năm đối với một cỗ xe.”

“Ồ, ông đang lẩm bẩm cái gì thế?” tôi hỏi lại.

“Tuy vậy, ông ta thừa sức bổ khuyết cho mọi thiếu sót kiểu ấy nơi những người khác,” người lạ mặt thô lỗ nói vậy, nhấn rất mạnh vào tiếng ông ta.

“Queequeg,” tôi nói, “ta đi thôi; ông đây chắc sổng từ trại nào ra; ông ta cứ nói về một chuyện gì của ai đó mà ta không biết.”

“Dừng lại!” người lạ mặt la lên. “Các vị nói đúng, các vị chưa gặp Sấm Già hẳn?”

“Sấm Già là ai thế?” tôi vừa hỏi vừa chú ý đặc biệt tới vẻ sốt sắng điên dại của y.

“Thuyền trưởng Ahab.”

“Sao! Thuyền trưởng tàu chúng tôi, tàu Pequod?”

“Phải, trong những thủy thủ kỳ cựu bọn chúng tôi, ông ta nổi tiếng với danh hiệu đó, các vị chưa gặp ông ta, phải không?”

“Chưa, chúng tôi chưa. Người ta bảo ông ta bị ốm, nhưng đang khỏe lên, và chẳng bao lâu sẽ bình phục như thường.”

“Chẳng bao lâu sẽ bình phục!” người lạ bật cười, vẻ nhạo báng nghiêm nghị. “Này anh bạn, thuyền trưởng Ahab mà bình phục thì lúc ấy cánh tay trái của tôi cũng sẽ bình phục, không sớm hơn đâu.”

“Ông thì biết gì về ông ta?”

“Người ta đã kể với các vị những gì về ông ta? Nói nghe xem nào!”

“Họ không kể bao nhiêu, tôi chỉ nghe rằng ông ta là một người săn cá voi rất giỏi, một thuyền trưởng rất tốt đối với thủy thủ.”

“Đúng vậy, đúng vậy, phải, cả hai điều đó đều đúng cả. Nhưng các vị sẽ phải nhảy dựng lên khi nghe ông ta ra lệnh. Đi một bước là gào thét; gào thét rồi lại đi - đó là thuyền trưởng Ahab. Nhưng chẳng một lời về chuyện xảy ra ở ngoài khơi mũi Sừng kia, cách đây đã lâu, khi ông ta nằm như chết suốt ba ngày ba đêm; chẳng một lời về cuộc đụng độ dễ sợ với người Tây Ban Nha ở trước bàn thờ tại Santa ư? Không nghe gì về cuộc đụng độ đó? Không gì về quả bầu bạc mà ông ta nhổ vào? Và không gì về chuyện ông ta mất một chân trong chuyến đi vừa rồi, như lời tiên tri ấy? Các vị chẳng nghe một lời nào về những chuyện đó và vài điều khác nữa hả? Không, tôi không cho rằng các vị đã được nghe; làm sao các vị nghe được? Những ai biết được? Tôi đoán chẳng phải toàn thể bến Nantucket đâu. Tuy vậy, rất có thể là các vị đã nghe về cái chân của ông ta, và chuyện ông ấy mất nó như thế nào; phải đấy, tôi dám cá là các vị đã nghe chuyện ấy rồi. Ồ, phải, chuyện ấy thì hầu như ai chả biết – ý tôi là ai cũng biết ông ta còn nhõn một cẳng; và con cá voi đó đã đớp mất cẳng kia đi rồi.”

“Ông bạn ơi,” tôi nói, “tất cả những điều nhảm nhí mà ông vừa nói nghĩa lý gì, tôi chẳng biết, và tôi cũng chẳng cần biết, vì theo tôi thì tưởng như ông có bị hư hỏng gì trong đầu thì phải. Nhưng nếu ông nói đến thuyền trưởng Ahab và đến con tàu đằng kia, tàu Pequod, thì để tôi nói cho ông bạn hay, là tôi biết rõ chuyện ông ta mất một cẳng rồi.”

“Biết tất tật chuyện ấy, chắc không? Tất tật?”

“Hoàn toàn chắc.”

Ngón tay chỉ và đôi mắt nhằm vào con tàu Pequod, người lạ mặt có dáng điệu ăn mày đứng đó một lúc, như thể trong một cơn mê loạn rồi giật mình một cái, người đó quay lại nói, “Hai anh bạn đã nhận tàu rồi, phải không? Tên trên giấy rồi phỏng? Chà, chà, cái gì đã được ký thì cũng ký rồi; cái gì đến sẽ đến; mà nghĩ đi nghĩ lại, biết đâu, nói cho cùng, có khi không đến cũng nên. Dù sao thì cũng đã được ấn định và sắp đặt cả rồi; tôi chắc rằng vài thủy thủ này kia sẽ phải đi nghề với ông ta chứ. Cầu Trời phù hộ cho họ! Thôi chào hai anh bạn, chào hai anh bạn thủy thủ nhé. Thượng đế cao cả phù hộ cho các vị. Xin lỗi vì đã giữ các vị lại nói chuyện.”

“Này, ông bạn ơi,” tôi đáp, “nếu ông có chuyện gì quan trọng cần nói với chúng tôi, cứ nói ra đi; còn giả sử toan vờ vịt tán bịp tụi tôi thì ông bạn làm trò lầm to rồi, tôi chỉ cần nói thế thôi.”

“Giọng lưỡi khá đấy, tôi ưa nghe gã nào nói thẳng lối ấy lắm; anh bạn đúng là người hợp với ông ta - đám giống hệt nhau các người. Chào sớm ngày, các anh bạn thủy thủ chào sớm ngày! Ô! Khi nào các vị lên tàu thì bảo họ là tôi đã quyết định không nhập bọn với họ nữa.”

“Này ông bạn của tôi ơi, ông không thể gạt chúng tôi theo kiểu ấy được đâu. Quá dễ thấy là ông có giữ một điều bí mật.”

“Chào sớm ngày, các anh bạn thủy thủ, chào sớm ngày!”

“Chào sớm ngày vậy,” tôi đành đáp. “Queequeg ạ, ta mặc kệ con người điên khùng này đi. Nhưng hãy gượm, ông cho tôi biết tên ông là gì chứ?”

“Elijah.”

“Elijah!” tôi thầm nhắc lại, rồi chúng tôi kéo nhau đi nơi khác, mỗi người bình phẩm theo ý mình về lão thủy thủ kỳ cựu và rách rưới kia, và đều đồng ý rằng y đúng là một tay bịp bợm cứ cố thành ông kẹ. Chúng tôi đi chưa quá một trăm thước đã rẽ ngang, vừa rẽ vừa quay lại, tôi liền nhận thấy không ai khác ngoài Elijah đang theo chúng tôi, mặc dù còn cách một quãng xa. Không hiểu sao hình ảnh của y khiến tôi giật thột, nên tôi không cho Queequeg biết người đó theo sau, mà cứ tiếp tục cùng đi với bạn mình, thắc mắc không biết người lạ kia có rẽ cùng một lối với chúng tôi không. Y cũng rẽ, nhưng với ý định gì thì tôi không làm sao tưởng tượng ra được. Tình trạng này kèm theo cái lối nói chuyện không rõ ràng, nửa úp nửa mở, có vẻ bí mật của y, giờ khuấy lên trong thâm tâm tôi đủ cả ngạc nhiên lẫn lo ngại vẩn vơ, và tất thảy đều liên can đến tàu Pequod và thuyền trưởng Ahab; cái chân ông ta mất; rồi cơn bệnh ở mũi Sừng; cả quả bầu bạc; cả những gì thuyền trưởng Peleg đã nói về ông ta lúc tôi rời con tàu ngày hôm trước; lại còn lời tiên đoán của mụ da đỏ Tistig, và chuyến ra khơi mà chúng tôi sắp đi, cùng trăm thứ tối tăm mơ hồ khác.

Tôi quyết định tự tìm hiểu xem thử cái lão Elijah kia có thực tình là đang theo dõi chúng tôi hay không. Với ý nghĩ như vậy tôi băng qua đường cùng Queequeg, và lúc sang phía bên kia rồi chúng tôi bèn thụt lui trở lại. Nhưng Elijah vẫn tiếp tục bước đi không tỏ ra lưu ý đến chúng tôi một chút nào. Điều này khiến tôi thở phào; và một lần nữa, trong thâm tâm, tôi chính thức tuyên bố y là một tay bịp bợm.

CHƯƠNG XX
Xôn xao hết thảy

MỘT HAI NGÀY TRÔI QUA, đã có vô số hoạt động náo nhiệt trên tàu Pequod. Không chỉ có buồm cũ được vá lại, còn cả buồm mới được đưa lên tàu, những bó trục buồm và những cuộn dây neo; nói tóm lại, mọi sự đều tỏ rõ rằng công việc chuẩn bị cho con tàu đang tiến gấp tới chỗ kết thúc. Thuyền trưởng Peleg ít khi, hay đúng hơn không hề lên bờ, ngồi luôn trong lều chăm chú trông coi thủy thủ làm việc. Ông Bildad lo mọi việc mua sắm vật dụng tại các tiệm buôn; và những người được tuyển phụ trách việc chuyên chở hàng hóa phải làm đến quá nửa đêm.

Sau bữa Queequeg ký các giấy tờ, các quán có thủy thủ tàu Pequod trọ lan truyền tin đồn là hành lý của họ phải được đưa lên tàu trước nửa đêm, vì không biết trước được lúc nào tàu có thể khởi hành. Do đó Queequeg và tôi đưa hành lý của chúng tôi xuống tàu, nhưng vẫn quyết ngủ ở trên bờ cho đến ngày cuối. Nhưng hình như trong những trường hợp này người ta luôn báo trước một thời gian khá lâu, và nhiều ngày sau nữa tàu vẫn chưa khởi hành. Chẳng có gì lạ, vì có rất nhiều việc cần phải làm và không thể nói trước có bao nhiêu chuyện cần nghĩ đến trước khi chiếc Pequod được trang bị đầy đủ.

Ai cũng biết có vô số vật dụng cần thiết - giường, nồi niêu, dao nĩa, xẻng và kẹp, khăn ăn, kẹp trái hồ đào, còn nhiều thứ khác nữa cần thiết cho việc nội trợ. Đi đánh cá voi cũng vậy, công việc này cần trang bị đủ vật dụng cho ba năm liền trên mặt đại dương, xa hết thảy những nơi cung cấp đồ gia vị, rau quả, xa các bác sĩ, thợ nướng bánh mì và chủ nhà băng. Và, mặc dù điểm này cũng đúng cho trường hợp các tàu buôn, nhưng không cách nào bằng được phạm vi của tàu săn cá voi. Vì ngoài thời gian quá dài lâu của hành trình săn cá voi, nhiều dụng cụ đặc biệt dùng vào việc đánh cá, và tin rằng không thể thay thế được những dụng cụ đó ở những bến vắng mà tàu thường ghé đến, cũng cần phải nhớ rằng trong tất cả các loại tàu bè, tàu đánh cá voi là loại dễ bị đủ thứ tai nạn nhất, và đặc biệt dễ bị hủy hoại và mất hết mọi thứ cần thiết cho cuộc du hành thành công. Do đó, cần có những thuyền, cọc sào và cột buồm phụ, những cần câu và cây lao phụ, mọi vật dụng đều có thêm một món phụ ngoại trừ một thuyền trưởng phụ và một con tàu phụ mà thôi.

Ở thời điểm chúng tôi đến đảo, việc tích trữ nặng gánh nhất cho tàu Pequod đã gần hoàn tất; những vật phẩm vật dụng gồm có thịt bò, bánh mì, nước, dầu nhớt, đai sắt và ván cong để đóng thùng. Nhưng, như vừa nói ở trên, suốt một thời gian, người ta vẫn liên tu bất tận tìm mua nhiều thứ kỳ quặc linh tinh ngắn dài, lớn nhỏ đủ cả để đưa lên tàu.

Chỉ huy những người đi tìm mua và chuyên chở này là chị của thuyền trưởng Bildad, một bà già gầy còm có tinh thần hết sức cương quyết không biết mệt, song cũng rất tốt bụng; xem ra bà rất yên trí rằng nếu chính bà đã giúp thì không còn có gì thiếu được trên tàu Pequod cả, sau khi đã êm lành ra khơi. Có một lần bà cụ đưa lên tàu một hũ đồ chua cho tủ đựng đồ ăn của người đầu bếp; lần khác một bó bút lông chim dành cho bàn giấy thuyền trưởng, nơi giữ quyển nhật ký hành trình của tàu; lần thứ ba một xấp nỉ cho cái eo lưng tê thấp của một người nào đó. Chưa bao giờ có một phụ nữ nào xứng với cái tên Phước hơn bà được - Dì Phước, mọi người thường gọi bà như vậy. Giống y như một bà xơ làm phước nhân từ, bà Dì Phước nay lăng xăng đây đó, sẵn sàng đem hết công sức ra giúp bất cứ việc gì có thể hứa hẹn đem lại sự an toàn, tiện nghi và an ủi cho tất cả những người trên con tàu mà ông em yêu dấu của bà là Bildad chịu trách nhiệm và trong đó bà cũng có bỏ ra ba bốn chục đồng đô la dành dụm được.

Nhưng mọi người hơi sửng sốt khi thấy bà môn đồ Quaker hảo tâm này lên tàu vào ngày chót, một tay cầm cái môi múc dầu dài, tay kia cây lao đâm cá còn dài hơn nữa. Cả Bildad lẫn thuyền trưởng Peleg đều không ai bê trễ gì cả. Về phần Bildad, tay cầm một bảng danh sách rất dài liệt kê những món cần thiết, và mỗi khi một món mới đưa tới, ông ta lại đánh dấu bên cạnh món hàng ghi trong tờ giấy. Thỉnh thoảng Peleg nhảy ra ngoài cái hang bằng xương cá voi, rống xuống những người ở dưới hầm tàu, rồi lại rống lên những người coi dây neo trên đỉnh cột buồm, và kết thúc bằng cách ngược vào trong lều.

Trong những ngày chuẩn bị này, Queequeg và tôi hay tới chơi với các thủy thủ, và tôi thường hỏi thăm về thuyền trưởng Ahab, xem ông ta là người thế nào và bao giờ thì ông ta lên tàu. Qua những câu trả lời tôi được biết rằng ông ta ngày một khỏe hơn, và ngày nào ở trên tàu người ta cũng đều mong đợi ông. Trong khi chờ đợi, hai thuyền trưởng Peleg và Bildad sẽ quán xuyến mọi sự cần thiết để tàu được đầy đủ còn khởi hành. Nếu hoàn toàn thành thực với bản thân, tôi hẳn đã nhận thấy rất rõ rằng trong thâm tâm tôi chỉ vừa lòng có một nửa vì đã dấn thân như vậy vào một cuộc du hành lâu dài mà không hề một lần gặp mặt con người sẽ tuyệt đối làm chủ con tàu, cho đến tận khi tàu đã giương buồm ra ngoài biển khơi. Nhưng hiềm nỗi, khi con người nghi ngờ một chuyện gì sai quấy, và lại tình cờ nếu người đó đã trót dính líu vào chuyện ấy, thường thường y hay vô tình tìm cách lấp liếm sự nghi ngờ của mình thậm chí ngay khỏi chính y. Đó cũng là tâm trạng của tôi. Tôi không nói gì, cố gắng để đừng nghĩ gì.

Cuối cùng, người ta cho hay rằng ngày mai vào một giờ nào đấy tàu nhất định sẽ khởi hành. Như vậy, sáng hôm sau, Queequeg và tôi sẽ lên đường thật sớm.

CHƯƠNG XXI
Lên tàu

LÚC GẦN SÁU GIỜ, giữa một bình minh sương mù dang dở xám xịt, chúng tôi ra bến tàu.

“Nếu tôi không lầm, có mấy thủy thủ đang chạy ở phía trước,” tôi nói với Queequeg, “không thể nào là những cái bóng đâu; tôi chắc tàu sẽ nhổ neo lúc mặt trời mọc, đi nào.”

“Đứng lại!” một giọng la lên, chủ nhân giọng nói đồng thời tiến lại gần phía sau chúng tôi, đặt mỗi tay lên mỗi vai chúng tôi và chen vào giữa hai chúng tôi, rồi y nghiêng mình về phía trước một chút trong ánh sáng rạng đông, hết nhìn Queequeg lại nhìn tôi một cách kỳ lạ. Đó chính là Elijah.

“Lên tàu chứ?”

“Bỏ tay xuống đi, ông bạn, tôi nói.

“Nèè,” Queequeg vừa nói vừa lắc lắc người, “đi đi!”

“Thế không lên tàu hả?”

“Có chứ,” tôi đáp. “Nhưng ông lo chuyện gì vậy? Elijah ạ, ông bạn có biết rằng tụi tôi thấy ông có phân hơi trơ tráo không?”

“Không, không, không; tôi đâu có nhận ra vụ đó đâu,” Elijah thúng thẳng nói và ngạc nhiên đưa mắt ngó hết tôi rồi lại Queequeg với những ánh nhìn hết sức kỳ quặc.

“Elijah”, tôi nói, “cảm phiền ông rút lui cho chúng tôi nhờ một chút. Chúng tôi sắp đi tới Ấn Độ và Thái Bình Dương, chúng tôi không thích bị cản trở như vậy.”

“Thế hả? Có trở về trước bữa ăn sáng không?”

“Y điên rồi, Queequeg ạ,” tôi nói. “Ta đi thôi.”

“Này!” Elijah thốt kêu lên, buộc chúng tôi vừa đi được vài bước đành dừng khựng lại.

“Mặc xác y,” tôi nói, “Queequeg, chúng ta cứ đi đi.”

Nhưng y lại tiến lên cho kịp chúng tôi, hốt nhiên nắm lấy vai tôi, bảo, “Hồi nãy anh có thấy cái gì giống như bóng người đi về phía con tàu đó không?”

Bực mình vì câu hỏi thừa, tôi đáp, “Có, tôi có thấy bốn năm người gì đó, nhưng trời tối quá không nói chắc được.”

“Tối lắm, tối lắm,” Elijah lẩm bẩm. “Thôi chào hai anh.”

Một lần nữa, chúng tôi bỏ y lại; thế nhưng một lần nữa y lại nhẹ nhàng đến gần chúng tôi; và rờ vai tôi, y nói, “Không hiểu bây giờ hai anh có tìm được họ không?”

“Tìm ai?”

“Chào sớm ngày hai anh bạn! Chào sớm ngày!” y reo vui, rồi lại giãn ra. “Ồ, tôi đang muốn bảo cho hai bạn biết - nhưng thôi, cũng chẳng cần gì mấy, chẳng cần gì mấy - tất thảy là một, đều trong nhà cả - Ồ, sáng nay sương giá buốt, nhỉ? Chào tạm biệt hai bạn. Chắc tôi sẽ không sớm gặp lại hai bạn đâu; trừ phi là trước đấng Phán xử.” Rồi, sau mấy câu nói gàn dở đó, y bỏ đi, để tôi lại với bao nhiêu băn khoăn về thái độ trơ tráo điên rồ của y.

Cuối cùng, lúc bước lên tàu Pequod, chúng tôi thấy mọi vật đều yên lặng hoàn toàn, không một bóng người di động. Cửa cabin thuyền trưởng đóng bên trong; hầm tàu đầy nghẹt những cuộn thừng. Tiến về phía mũi tàu, chúng tôi thấy cánh cửa trượt ở lỗ thông thành tàu mở. Nhìn thấy có ánh sáng, chúng tôi đi xuống và thấy chỉ có một thủy thủ già chuyên lo dựng buồm ở đó, mình quấn chiếc áo khoác ngắn hai hàng khuy tả tơi. Ông ta nằm sấp trên hai chiếc rương, mặt úp vào hai cánh tay khoanh lại. Cơn ngủ sâu mê mệt nhất bao phủ ông ta.

“Queequeg này, những thủy thủ ta thấy ở đằng kia đi đâu nhỉ?” tôi hỏi, ngờ vực nhìn người đang ngủ. Nhưng có vẻ như, lúc ở trên bến tàu, Queequeg đã không mảy may chú ý đến chuyện tôi giờ đang bóng gió nhắc tới; do đó tôi hẳn đã tự nhủ thị giác mình bị đánh lừa nếu không vì câu hỏi khó hiểu của Elijah. Nhưng tôi cố xua chuyện đó đi; và lại chỉ người đang nằm ngủ kia, đùa với Queequeg rằng có lẽ mình nên ngồi lên trên cái thân người kia; bảo anh cứ tùy nghi chọn chỗ. Queequeg để tay lên mông người đang ngủ, như thể để xem có đủ mềm mại hay không; đoạn không mảy may lưỡng lự, anh lặng lẽ ngồi xuống.

“Trời ơi! Queequeg, đừng ngồi lên đấy chứ,” tôi kêu lên.

“Ô! Ghế rát iêm,” Queequeg đáp. “Kiểu xứ tôi; không đau mặt ông ta.

“Mặt!” tôi hỏi, “Anh gọi đó là mặt ông ta ư? Thế thì thật là một dung mạo đầy ân đức; nhưng ông ta thở mới khó khăn làm sao chứ, ông ta đang nhấc người lên kia kìa, Queequeg, đứng dậy mau, anh nặng lắm, người anh đang đè bẹp cái mặt của ông già khốn khổ kia kìa. Đứng dậy ngay, Queequeg ơi! Coi kìa, ông ta sắp hất anh rớt xuống cho mà xem. Tôi lấy làm lạ tại sao ông ta không thức dậy.”

Queequeg lui ra xa cái đầu người đang ngủ một chút, rồi châm cái tẩu thuốc hình cây rìu của anh. Tôi ngồi ở phía dưới chân, chúng tôi lần lượt chuyền tay nhau cái tẩu thuốc bên trên người đang ngủ. Lúc đó, trả lời tôi về cái kiểu ngồi tệ hại của anh, Queequeg cho tôi biết rằng ở quê nhà, bởi không có các thứ ghế ngắn, ghế dài đủ loại, nên nhà vua, các vị tù trưởng và những người quyền tước có tục lệ nuôi béo một vài tiện dân để dùng làm ghế ngồi; và muốn trong nhà trang bị được đủ tiện nghi thoải mái như vậy, chỉ cần mua lấy tám hay mười anh chàng lười biếng, rồi đặt họ nằm quanh các cột trụ và các góc tường thụt vào. Vả lại, ghế ấy rất tiện cho những lúc du ngoạn; tốt hơn nhiều loại ghế gỗ bày ngoài vườn có thể biến thành gậy chống; tùy dịp cần đến, một tù trưởng gọi người tùy tùng lại và bảo người đó biến thành một cái ghế cho mình ngồi chơi dưới một gốc cây râm mát, hay tại một nơi bùn lầy nào đó không chừng.

Trong khi kể chuyện như vậy, mỗí lần Queequeg nhận lấy chiếc rìu tôi trao, anh lại huơ lưỡi búa trên đầu người đang ngủ.

“Thế để làm gì vậy, Queequeg?”

“Rát dễ, dit; ồ! Rát dễ!”

Anh tiếp tục kể một vài ký ức man dại về cái tẩu thuốc có hình cây rìu dường như dùng để làm cả hai việc: bổ vỡ sọ kẻ thù và làm cho tâm hồn anh được thư thái, đúng lúc đó thì chúng tôi bị thư hút thẳng vào người dựng buồm đang ngủ kia. Khói thuốc nặng giờ tràn đầy cái hốc bé xíu và bắt đầu ảnh hưởng tới ông ta. Ông ta thở nghèn nghẹt; rồi có vẻ khó chịu trong mũi; rồi trở mình một hai lần, rồi ngồi dậy giụi mắt.

“Này!” rốt cuộc ông ta cũng hổn hển, ai đang hút thuốc thế kia?”

“Thủy thủ,” tôi đáp. “Bao giờ tàu khỏi hành?”

“Ấy, ấy, có phải các bạn sắp đi trên tàu này không? Tàu sẽ khởi hành hôm nay, thuyền trưởng đã xuống tàu đêm qua.”

“Thuyền trưởng nào? Ông Ahab?”

“Thì còn ai khác nữa chứ?”

Tôi đang sắp sửa hỏi thêm mấy câu về Ahab, bỗng có tiếng ầm ĩ trên boong tàu.

“Ô kìa! Starbuck đã dậy,” người dựng buồm thốt lên. “Anh ta là một thuyền phó rất ưa hoạt động; một người tốt, sùng đạo; nhưng hoạt động ghê lắm, tôi phải đi nói chuyện với anh ta đây.” Nói rồi ông ta leo lên boong tàu, chúng tôi theo sau.

Lúc đó trời đã sáng rõ. Thủy thủ lên tàu từng tụm hai hay ba người; những người coi sóc buồm đã làm việc nhộn nhịp, thủy thủ hăng say hoạt động, vài người trên bờ đang vội vã đưa những đồ vật cuối cùng xuống tàu. Trong lúc đó, thuyền trưởng Ahab vẫn ở lì trong cabin không ai thấy mặt.

CHƯƠNG XXII
GIÁNG SINH VUI VẺ

RỐT CUỘC, GẦN GIỮA TRƯA, khi những người dựng buồm đã giải tán, và sau khi tàu Pequod đã được kéo ra khỏi bến, và sau khi Dì Phước luôn luôn ân cần kia đã xuống một con thuyền đánh cá voi để rời khỏi đó, để lại món quà cuối cùng - một chiếc mũ ngủ cho Stubb, thuyền phó thứ hai, em rể của bà, và một quyển Thánh Kinh phụ cho người đầu bếp - sau tất cả những việc này, cả hai vị thuyền trưởng Peleg và Bildad đi ra từ cabin thuyền trưởng, và quay sang thuyền phó, Peleg nói:

“Thế nào, Starbuck, anh có chắc là mọi thứ đâu đó cả chưa? Thuyền trưởng Ahab đã sẵn sàng - vừa nói chuyện với ông ấy xong - không cần phải lấy gì trên bờ nữa chứ, hả? Tốt, vậy hãy gọi tất cả thủy thủ lại đây. Quỷ tha ma bắt họ đi!”

“Dù có vội thế nào cùng không cần văng tục, bác Peleg ạ,” ông Bildad nói, “mà mi đi đi, anh bạn Starbuck, và cứ y theo lòi dặn của chúng ta ấy.”

Sao vậy nhỉ! Đúng lúc này bắt đầu cuộc du hành, thuyền trưởng Peleg và thuyền trưởng Bildad lại nắm quyền chỉ huy tàu trên boong lái, như thể họ là hai vị đồng đô đốc giữa biển, cũng như đối với tất thảy những người hiện diện ở bến cảng. Còn, về phần thuyền trưởng Ahab, vẫn chưa thấy dấu hiệu nào của ông ta; ngoại trừ có người bảo ông ta đã ở trong cabin rồi. Nhưng lúc bấy giờ, suy nghĩ chung của mọi người là sự hiện diện của ông ta chẳng hề cần thiết lúc nhổ neo và đưa tàu ra khơi. Thật vậy, vì đó không phải là công việc chính của ông ta, mà là của hoa tiêu; và vì ông ta chưa hoàn toàn khỏi hẳn - theo như lời người ta nói - nên thuyền trưởng Ahab phải ở bên dưới. Và mọi chuyện này đều có vẻ khá tự nhiên cả; nhất là khi trên thương thuyền, nhiều vị thuyền trưởng chẳng bao giờ xuất hiện trên boong tàu suốt một thời gian dài sau khi đã kéo neo lên, chỉ ngồi mãi bên bàn trong cabin, vui vẻ giã từ bè bạn trên bờ, trước khi những người này thực sự rời khỏi tàu với viên hoa tiêu.

Nhưng cũng không có mấy dịp để bận tâm đến vấn đề ấy, vì thuyền trưởng Peleg giờ thật năng nổ. Xem ra ông ta nói và chỉ huy nhiều nhất, chứ không phải ông Bildad.

“Lại đây, lũ vô dụng bọn mi!” ông ta la lên như vậy trong lúc thủy thủ còn quanh quẩn ở chỗ cột buồm chính.

“Anh Starbuck, đưa họ về đuôi tàu.”

“Dẹp cái lều kia đi!” là lệnh tiếp theo. Như tôi đã nói sơ qua lúc trước, cái lều bằng xương cá voi kia chỉ được dựng lên khi tàu đỗ trong bến; trên tàu Pequod suốt ba chục năm nay, lệnh dỡ lều đã quen như là việc sẽ làm sau khi nhổ neo.

“Thêm người ở trụ tời dọc! Máu và sấm ơi! Nhảy tới!” là mệnh lệnh tiếp nữa, thủy thủ liền nhảy tới các cây đòn.

Giờ khi đã bắt đầu chạy, chỗ hoa tiêu thường chiếm cứ là ở phía mũi tàu. Và còn có ở đây ông Bildad, người mà cùng với ông Peleg, được công nhận, ngoài những công việc khác, là hoa tiêu hải cảng có bằng cấp - ông còn bị nghi ngờ đã tự dấn thân trở thành hoa tiêu để đỡ cho các tàu mà ông có cổ phần khỏi phải trả tiền hoa tiêu ở bến Nantucket, vì ông chẳng bao giờ làm hoa tiêu cho một con tàu nào khác - Bildad, như tôi đã nói, đang chăm chú tập trung nhìn qua mũi tàu xem kéo mỏ neo, thỉnh thoảng lại hát lên những câu giống như một khuông nhạc thánh ca u sầu mừng các thủy thủ ở cạnh trụ tời ngang, những người đang nồng nhiệt rống lên đoạn điệp khúc nào đó về những cô gái ở khu đèn đỏ hẻm Booble. Thế mà, chưa đầy ba ngày trước, Bildad đã cấm họ rằng không một bài ca phàm tục nào được cho phép trên tàu Pequod, nhất là lúc tàu sắp chạy; và Dì Phước chị ông ta đã đặt một cuốn sách nhỏ tuyển chọn các bài thánh ca của Watts trên giường từng thủy thủ.

Trong lúc đó, nhìn qua phần kia con tàu, thuyền trưởng Peleg đang làm mưa làm gió và chửi thề sau lái với một điệu bộ vô cùng dễ sợ. Tôi cứ tưởng đâu ông ta sẽ đánh đắm tàu trước cả khi neo được nhổ lên. Bất giác tôi ngừng cây đòn quay trục của tôi, và bảo với Queequeg cũng ngừng tay, trộm nghĩ đến những tai họa cả hai chúng tôi sẽ gặp, nếu xuất phát với một hoa tiêu quái quỷ như vậy. Nhưng, tôi cũng tự an ủi, với suy nghĩ rằng có lẽ sẽ tìm thấy chút cứu vớt nơi ông già Bildad sùng đạo kia, bất kể phần cá thứ bảy trăm bảy mươi bảy ông ta định cho tôi; đúng lúc ấy tôi bỗng cảm thấy một cú đá đít bất ngờ rất mạnh, tôi bèn quay lại, kinh hãi thấy thuyền trưởng Peleg vừa tức thì thu chân về từ mông tôi. Đó là cú đá đít đầu tiên của tôi.

“Trên tàu buôn người ta kéo neo cái kiểu ấy hử?” ông ta rống lên. “Dẻo dai vào, đồ cừu non; dẻo dai vào, cho đến gãy xương sống thì thôi! Sao không dẻo vào, ta hỏi, tất cả các người - Dẻo vào! Quohog! Dẻo vào chứ, cái anh có râu mép đỏ kia kìa; dẻo vào đằng kia, cái anh đội mũ Tô Cách Lan kia; dẻo dai lên nào, những đồ hết hơi kia. Dẻo dai lên chứ, này, các người, dẻo dai đến lồi mắt thì thôi!” Vừa nói ông ta vừa di chuyển dọc theo trụ tời ngang, tự do sử dụng cẳng chân chỗ này chỗ kia, trong lúc ông Bildad điềm nhiên tiếp tục đọc bài thánh thi. Tôi nghĩ bụng, hẳn hôm nay thuyền trưởng Peleg đã có năm ba chén.

Cuối cùng, neo được kéo lên, buồm giăng xong và chúng tôi lướt ra khơi. Bữa ấy là một ngày lễ Giáng sinh ngắn và lạnh; và khi ngày ngắn ngủn nơi miền Bắc chuyển thành đêm, chúng tôi cảm thấy mình gần như phơi ra trên đại dương lộng gió, những tia nước lạnh cóng đóng băng tất cả chúng tôi, như thể bọc chúng tôi trong tấm áo giáp bóng loáng. Hai hàm răng dài bên thành tàu sáng ngời dưới ánh trăng; và giống như cặp ngà của một con voi khổng lồ nào đó, những trụ băng đồ sộ hình vòng cung treo lủng lẳng trước mũi tàu.

Ông Bildad gầy còm, với nhiệm vụ hoa tiêu, khởi sự phiên gác đầu tiên, và thỉnh thoảng, khi con tàu cũ kỹ chúi mũi xuống mặt bể xanh, hất tung tóe những bọt nước giá lạnh lên khắp cả thân tàu, gió gào thét, các dây buồm thì kêu cót két, người ta lại nghe giọng đều đều của ông:

“Những cánh đồng ngọt ngào ở bên kia làn nước đang dâng cao,

Vẫn trơ trơ một màu xanh sống động.

Cũng như người Do Thái xứ Canaan xưa vẫn đứng,

Trong lúc dòng Jordan cuồn cuộn bao quanh. ”

Chưa có lúc nào mà những lời ngọt ngào ấy nghe ngọt ngào trong tai tôi hơn lúc bấy giờ. Những lời đầy hy vọng và hứa hẹn đơm hoa trái ngọt. Mặc đêm đông giá buốt giữa Đại Tây Dương bão táp, mặc hai chân ẩm ướt và cái áo choàng còn ướt át hơn, với riêng tôi dường như nhiều bến bờ thú vị đang chờ sẵn; cả những đồng cỏ và những trảng rừng thưa mãi xanh tươi, đến nỗi cỏ mọc lên lúc mùa xuân không bị chà đạp, không héo úa, còn tươi nguyên tới giữa hạ.

Cuối cùng con tàu cùng ra tận ngoài khơi, nên chẳng mấy đã không cần đến hai hoa tiêu kia nữa. Con thuyền buồm nhỏ vững chãi vẫn chạy theo chúng tôi bắt đầu cập kè dọc mạn tàu.

Thật kỳ lạ và không phải là không thú vị, được thấy Peleg và Bildad lúc đó bị chấn động cảm xúc đến thế nào, nhất là thuyền trưởng Bildad. Vì miễn cưỡng phải ra đi; vô cùng miễn cưỡng phải bỏ lại, mãi mãi, một con tàu sắp ra đi một chuyến dài ngày và nguy hiểm - vượt qua hai mũi biển nhiều bão táp; một con tàu ông ta đã bỏ vào đến một vài ngàn đô tiền mồ hôi nước mắt, con tàu trên đó ông bạn thủy thủ già của ông đi với tư cách thuyền trưởng; một người cũng già gần bằng ông, một lần nữa lại ra đi để đương đầu với những hiểm nguy của bộ hàm tàn nhẫn; thật miễn cưỡng phải chào tạm biệt một thứ tứ bề rặt những liên quan với ông như thế - ông Bildad tội nghiệp cứ nấn ná mãi trên tàu; băn khoăn đi đi lại lại trên boong; hết chạy xuống cabin thuyền trưởng để nói thêm một lời từ biệt; lại trở lên boong, nhìn theo hướng gió, nhìn ra phía vùng nước rộng mênh mông không thấy tận cùng, chỉ có một ranh giới là các lục địa miền Đông xa tắp mờ mít ngoài kia khơi; nhìn về phía đất liền; nhìn lên trên, nhìn qua bên phải và bên trái; nhìn vào khắp nơi và không vào nơi nào cả; và cuối cùng máy móc cuộn một sợi dây thừng vào ống trục, run rẩy nắm lấy tay Peleg chắc nịch, rồi giơ cao cây đèn lên, hồi lâu đứng nhìn một cách hùng dũng vào mặt ông này, như muốn nói, “Dù sao, bạn Peleg ạ, tôi không thể chịu nổi; phải, tôi không thể chịu nổi.”

Còn về phần Peleg, ông ta đón nhận cảnh tượng này với vẻ triết nhân hơn; mặc dù bất chấp mọi triết lý, cũng vẫn có một giọt nước mắt lấp lánh nơi khóe mắt, lúc cây đèn được đưa lại quá gần. Rồi cả ông ta cũng chạy lên chạy xuống từ cabin thuyền trưởng đến boong tàu - lúc thì vài lời với dưới khoang, lúc lại vài lời với Starbuck, viên thuyền phó.

Song rốt cuộc, ông ta quay qua người đồng chí của mình, nhìn ông này một lần nữa, “Thuyền trưởng Bildad này - thôi nào, ông bạn già của tôi ơi, chúng ta phải đi thôi. Lại boong chính đằng kia kìa! Hỡi thuyền nhỏ! Đậu cập mạn tàu, mau! Coi chừng, coi chừng! Này Bildad, bạn già, nói lời cuối cùng của bạn đi. Chúc mi may mắn, Starbuck - chúc mi may mắn, Stubb - chúc mi may mắn, Flask. Chào tất cả, chúc tất cả nhiều may mắn - ba năm nữa cũng ngày này ta sẽ dọn sẵn một bữa ăn nóng hổi chờ các anh em ở Nantucket. Hoan hô, ra khơi thôi!”

“Thượng đế phù hộ cho các anh em, hãy tin tưởng vào sự phù trợ thánh thần của ngài,” ông già Bildad ấp úng. “Ta cầu mong anh em sẽ gặp trời quang mây tạnh, để cho thuyền trưởng Ahab chẳng bao lâu nữa sẽ có thể hoạt động cùng anh em - mặt trời dễ chịu là điều mà ông ấy cần nhất, và anh em sẽ có đủ đầy ánh nắng trong cuộc du hành miền nhiệt đới anh em sắp đi. Hãy cẩn thận trong lúc đi săn cá, anh em à. Đừng có làm thủng thuyền con một cách không cần thiết nhé mấy cậu đâm cá; gỗ tuyết tùng trắng loại tốt đã tăng giá ba phần trăm nội trong năm nay rồi đấy. Cũng đừng quên cầu nguyện. Starbuck này, coi chừng đừng để thợ đóng thùng phung phí ván dự trữ đấy nhé. Ô! Kim may buồm ở trong cái rương xanh! Đừng có đánh cá quá nhiều vào những ngày Chúa nhật, các bạn, nhưng cũng chớ bỏ lỡ một dịp may nào, vì đó là khước từ món quà trời cho. Hãy coi chừng các thùng mật mía, Stubb ạ; ta sợ thùng có hơi bị rò rỉ. Nếu ghé đến các đảo, Flask, hãy coi chừng những chuyện gian dâm. Thôi chào các anh em, chào các anh em! Đừng có giữ số pho mát đó quá lâu trong kho lương thực, Starbuck; nó sẽ hư đi đấy. Lưu ý tới món bơ - hai mươi xu một cân đấy, nhớ lưu ý, nếu như…”

“Thôi đi, thôi đi, thuyền trưởng Bildad, đừng con cà con kê nữa - đi!” Nói đoạn, ông Peleg liền xua ông kia ra thành tàu và cả hai cùng nhảy sang thuyền nhỏ.

Tàu và thuyền nhỏ tách rời nhau; ngọn gió đêm ẩm ướt và lạnh lẽo thổi vào giữa; một con mòng biển vừa kêu vừa bay trên đầu chúng tôi; hai thân tàu bập bềnh man dại; chúng tôi hô lên ba loạt thống thiết, và mù quáng như định mệnh, nhao vào lòng Đại Tây Dương cô độc.

CHƯƠNG XXIII
BỜ BỂ KHUẤT GIÓ

O VÀI CHƯƠNG TRƯỚC Bulkington đã được nhắc đến, đó là một anh chàng thủy thủ cao lớn vừa đổ bộ mà ta gặp tại quán rượu ở New Bedford.

Giữa đêm đông rét mướt ấy, khi mà tàu Pequod thúc cái mũi thù hận của nó vào những làn sóng ma lanh lạnh lẽo, thì còn ai khác tôi thấy đang đứng sau lái kia ngoài anh chàng Bulkington! Với lòng nể phục đầy thông cảm xen lẫn kinh sợ, tôi ngó con người giữa mùa đông giá vừa đổ bộ sau một chuyến đi nguy hiểm tới bốn năm trường, giờ đây lại có thể không nghỉ ngơi mà trở ra khơi liền thêm một thời hạn đầy phong ba bão táp khác nữa. Đất bằng dường như đốt bỏng chân anh. Những gì tuyệt diệu nhất thường không nên nhắc đến; những tiểu sử sâu sắc đâu có được ghi lại trên bia ký, chương sách dài sáu phân này chính là nấm mộ không xây bằng đá của Bulkington. Tôi chỉ cần nói rằng đất liền đối với anh khác gì con tàu đã quen bão táp sóng nhồi, khổ sở trôi xuôi bờ một mảnh đất liền kín gió. Hải cảng sẵn sàng cứu giúp; hải cảng đầy trắc ẩn; ở nơi hải cảng là an toàn, tiện nghi, lò sưởi, cơm ngon, chăn ấm, bạn bè nhiều, những gì tốt lành êm ái cho con người phàm tục chúng ta. Nhưng gặp trận cuồng phong ấy, hải cảng, đất bằng là thứ tai hại ghê gớm nhất cho con tàu, nó phải lánh xa mọi sự đón tiếp niềm nở, chỉ một lần đụng chạm với đất liền, dù chỉ sượt nhẹ vỏ tàu, cũng đủ khiến con tàu rung chuyển khắp toàn thân. Ráng hết sức, con tàu giương buồn) rời bờ ra khơi; làm như vậy, nó đã chiến đấu chống lại những luồng gió chỉ chực thổi tàu trở về quê nhà; một lần nữa kiếm tìm tất cả những gì không phải đất liền của biển khơi náo động, vì chốn nương thân mà khổ sở lao vào hiểm nguy; người bạn duy nhất cũng chính là kẻ thù ghê gớm nhất!

Giờ thì anh bạn hiểu rồi chứ, Bulkington? Những thoáng chớp có vẻ như anh đã thấy của sự thật phũ phàng kia; rằng mọi suy nghĩ sâu sắc chân thành đó chỉ là cô gắng gan dạ của linh hồn nhằm bảo toàn sự độc lập phóng khoáng của bể khơi; trong lúc những ngọn gió man dại của trời và đất đều mưu toan đẩy con tàu vào bên bờ nô lệ?

Bởi ở nơi không đất liền ngự trị chân lý cao cả nhất, không bờ bến, vô biên như Thượng đế - cho nên thà rằng chết vùi trong vô biên sóng gào gió thét ấy, còn hơn là chẳng chút vinh quang cố lao vào bến bờ khuất gió, cho dẫu an toàn. Vì lúc bấy giờ, đã khúm núm như sâu kiến, ai sẽ hèn hạ bò vào đất liền đây! Đáng sợ trong những điều đáng sợ! Phải chăng mọi thống khổ này vô ích vậy? Can đảm lên! Can đảm lên, hỡi Bulkington! Hãy gan dạ chịu đựng, hỡi vị á thần! Hãy vươn dậy từ tung trào của lạnh lẽo đại dương - thẳng thắn mà nhảy qua đỉnh phong thần!

CHƯƠNG XXIV
Người biện hộ

VÌ QUEEQUEG và tôi nay đã chính thức tham gia vào công việc đi săn cá voi, cũng vì chưng công việc săn cá voi này chẳng hiểu sao đến nỗi bị những người ở trên bộ xem như là một cuộc săn đuổi không thơ mộng và tai tiếng; nên tôi hết sức lo lắng mà thuyết phục các bạn, các bạn ở đất liền, về sự bất công mà các bạn đã có đối với những người săn cá voi chúng tôi.

Thoạt tiên, ta có thể cho là thừa khi xác nhận rằng công việc săn cá voi trong con mắt của đa số không được kể như ngang hàng với những công việc thường gọi là các nghề tự do. Nếu một người lạ được giới thiệu vào bất cứ một xã hội đô thị phức tạp nào, quan niệm chung của mọi người về giá trị của người đó chẳng hơn gì khi người đó được giới thiệu, chẳng hạn, là một người đâm cá; và nếu thi đua với những sĩ quan hải quân, người đó điền thêm mấy chữ đầu S. C. V. (Săn Cá Voi) vào danh thiếp, thì thủ tục ấy cũng sẽ được xem như hết sức tự phụ và buồn cười.

Không ngờ gì một lý do hàng đầu khiến thế giới không chịu tôn kính bọn người săn cá voi chúng tôi, là như thế này: họ nghĩ rằng có giỏi cho lắm, thì nghề nghiệp của chúng tôi cũng chỉ đến mức một hạng công việc đồ tể mà thôi; và lúc tham gia tích cực vào công việc đó chúng tôi bị bao vây bởi đủ mọi thứ ô nhục. Chúng tôi là hạng đồ tể, rất đúng. Nhưng chính những vị chỉ huy quân sự mà thế giới hân hoan tâng bốc bằng cách này hay cách khác, cũng chỉ là đồ tể cả thôi, những đồ tể mang huy hiệu đẫm máu nhất. Còn như vấn đề đã nêu ra về sự không sạch sẽ của công việc của chúng tôi, thì chẳng bao lâu nữa bạn sẽ được chỉ dẫn đến một vài thực tế thông thường ít ai biết đến, mà, nói chung, sẽ đặt con tàu đánh cá voi ít nhất cũng ngang hàng các thứ sạch sẽ nhất trên toàn thể thế giới ngăn nắp này. Nhưng dù có xem sự buộc tội nói trên là đúng đi nữa, thì những boong trơn nhớt hỗn độn của một tàu đánh cá voi nào có thể so sánh được với cảnh dơ dáy ghê tởm không sao tả nổi của những bãi chiến trường mà từ đấy nhiều chiến sĩ đã trở về để đón nhận những tràng pháo tay hoan hô của các bà mệnh phụ? Và nếu ý niệm về nguy hiểm đã nâng cao thái quá khuynh hướng chung biệt đãi nghề quân nhân; tôi cả quyết với bạn rằng nhiều tay cựu binh đã từng ngang nhiên tiến tới trước một họng đại bác, sẽ lùi lại rất nhanh khi thấy xuất hiện cái đuôi khổng lồ của con cá nhà táng, quạt luồng khí trên đầu họ thành những cuộn lốc xoáy. Vì những nỗi kinh hoàng có thể lĩnh hội nào của loài người sánh nổi những nỗi kinh hoàng lẫn kỳ quan của Thượng đê!

Nhưng, mặc dù thiên hạ khinh khi hắt hủi những kẻ săn cá voi chúng tôi, họ vẫn không chủ tâm mà tỏ lòng sùng kính sâu sắc nhất đối với chúng tôi; thật vậy, một sự tôn sùng toàn phần mãnh liệt! Bởi hầu hết cả những cây bạch lạp, những cây đèn và nến cháy chung quanh quả địa cầu, cũng như cháy trước biết bao nhiêu ngôi mộ, để tôn vinh chúng tôi!

Nhưng hãy nhìn vấn đề theo những quan điểm khác; hãy đem vấn đề ra cân đo đong đếm bằng mọi cán cân; hãy xem thử những người đánh cá voi chúng ta hiện tại và trước kia ra sao.

Tại sao người Hà Lan thời De Witt lại có những vị thủy sư đô đốc chỉ huy các hạm đội săn cá voi? Tại sao vua Louis XVI của nước Pháp lại bỏ tiền riêng ra trang bị những thuyền đánh cá voi ở bến Dunkerque và rất tôn kính mời một vài chục gia đình dân đảo Nantucket chúng tôi đến thành phố đó? Tại sao nước Anh giữa khoảng 1750 và 1788 lại trả cho những người săn cá voi của họ những món phụ cấp lên đến 1.000.000 bảng? Và sau hết, tại sao chúng tôi, những người săn cá voi ở Mỹ châu, giờ đây lại đông hơn hẳn thành phần còn lại của những đoàn thể dân đánh cá voi trên thế giới; đi nghề trên một đoàn hơn bảy trăm tàu; điều khiển bởi mười tám nghìn người; chi phí mỗi năm đến 4.000.000 đô la; những con tàu này, trị giá là 20.000.000 đô vào lúc khởi hành, và mỗi năm đem về các hải cảng của chúng tôi một số hoa lợi chừng 7.000.000 đô. Tại sao lại như thế được, nếu chả có gì mãnh liệt trong công việc săn cá voi?

Nhưng ấy là chưa được non nửa đâu, hãy lưu ý cho.

Tôi có thể công nhiên tuyên bố rằng, trọn cả đời, một triết gia quán thế không thể đề ra được một tác động hòa bình nào mà trong sáu mươi năm vừa qua đã gây ảnh hưởng trên khắp thế giới mãnh liệt hơn là công cuộc săn cá voi cao cả và mạnh mẽ kia. Bằng cách này hay cách khác, công cuộc săn cá voi đã tự nó liên tục gây nên những biến cố rất đặc biệt và rất vĩ đại, và rồi những kết quả quan trọng liên tiếp theo sau khiến cho công việc đánh cá voi có thể xem như bà mẹ Ai Cập kia mang trong bụng những đứa con cũng có bầu. Biên mục lại tất cả những điều đó là một công việc vô vọng và vô hạn. Chỉ một ít thôi cũng đã đủ lắm rồi. Trong nhiều năm qua, tàu đánh cá voi đã tiên phong trong công cuộc khám phá những khu vục xa xăm nhất và ít người biết đến nhất trên trái đất. Tàu đã thám hiểm các vùng bể và các bán đảo chưa có địa đồ, nơi mà những Cook hay Vancouver chưa hề đáp thuyền tới. Giờ đây, nếu các chiến thuyền Âu Mỹ bình yên qua lại những hải cảng một thời man dã, hãy để họ bắn loạt súng chào trước danh dự và vinh quang của các tàu săn cá voi thuở ban đầu đã mở đường cho họ, và lần đầu tiên đã thông dịch giữa họ với thổ dân man dã. Những chiến thuyền đó có thể tùy ý mà tổ chức tưởng niệm những vị anh hùng của các cuộc viễn du thám hiểm như những Cooke và Krusenstern, nhưng tôi xin nói cho các bạn biết là đã có hàng tá thuyền trưởng vô danh đáp tàu ra đi từ Nantucket và các vị đó chí ít cũng vĩ đại bằng, hoặc có khi còn hơn những Cooke và Krusenstern của các bạn nữa. Vì trong hoàn cảnh tay không và thiếu người giúp đỡ, tại những vùng bể đầy cá mập và hoang vu man rợ, gần những hoang đảo chưa được ghi vào bản đồ, họ đã chiến đấu với những kỳ quan và những điều khủng khiếp ban sơ mà Cooke với bao nhiêu thủy binh cùng vũ khí cùng sẽ không bao giờ tình nguyện nhận. Tất thảy những gì mà người ta khoe khoang về các cuộc du hành ở Nam Hải đều chỉ là những điều rất tầm thường trong đời sống của các cư dân Nantucket anh dũng của chúng tôi. Thường thường những cuộc phiêu lưu mà Vancouver dành đến ba chương, những người này đều xem như không xứng đáng để được ghi vào quyển nhật trình của tàu họ. À! Sự đời! Ô! Sự đời là thế!

Trước khi có những cuộc săn cá voi chung quanh mũi Sừng, chưa có một nền thương mại nào ngoài nền thương mại thuộc địa, và hầu như không có sự giao dịch, trừ ra với thuộc địa, được thực hiện giữa Âu châu và một dãy dài những thuộc địa phong phú của Tây Ban Nha trên bờ Thái Bình Dương. Chính thủy thủ săn cá voi là những người đầu tiên phá tan chính sách khư khư giữ chặt này của hoàng gia Tây Ban Nha và chạm được đến những thuộc địa ấy; và nếu còn đủ chỗ, còn có thể nói rành mạch làm thế nào mà nhờ những thợ săn cá voi đó rốt cuộc đã đưa tới cuộc giải phóng Peru, Chile và Bolivia khỏi ách thống trị của Tây Ban Nha già cỗi, và thiết lập một nền dân chủ lâu dài trên những xứ này.

Thứ Mỹ châu rộng lớn ở phía bên kia địa cầu, tức là Úc châu, cùng được những người săn cá voi giao về cho thế giới sáng sủa. Sau cuộc vô tình khám phá đầu tiên do một con tàu Hà Lan, hết thảy những tàu khác đều tránh những bờ bể này, xem như vô cùng man dại; nhưng tàu đánh cá voi lại đến. Tàu đánh cá voi mới là mẹ đẻ thực sự của thuộc địa hiện rất mạnh mẽ này. Hơn nữa trong thời kỳ phôi thai của các cuộc định cư đầu tiên ở Úc, những người di cư đến đó đã nhiều lần may mắn được cứu khỏi chết đói nhờ bánh bích quy của tàu đánh cá voi đã thả neo ở vùng bể ấy. Vô số hòn đảo ở toàn bộ Polynesia cũng nhìn nhận sự thực đó, và ghi công đức về mặt thương mại của những tàu đánh cá voi này, vì đã dọn đường cho các giáo sĩ và nhà buôn, và trong nhiều trường hợp còn chở các giáo sĩ đầu tiên kia đến các trú quán trước nhất của họ. Nếu dải đất bế môn tỏa cảng là Nhật Bản ấy có bao giờ trở nên hiếu khách ngoại bang, thì công đầu phải dành cho tàu đánh cá voi, vì chính loại tàu đó đã tới trước nhất.

Nhưng, nếu trước những sự kiện này mà bạn vẫn còn tuyên bố rằng đánh cá voi chẳng có chút liên quan mỹ thuật cao xa nào cả, thì tôi sẽ sẵn sàng so giáo với bạn, cho tới khi gãy hết năm chục ngọn giáo và mỗi lần như thế lại hất bạn xuống ngựa với chiếc mũ sắt bị chẻ đôi.

Bạn có thể bảo, cá voi không có tác giả trứ danh nào, và nghề săn cá voi không có lấy một sử gia trứ danh nào cả.

Cả voi không có được một tác giả trứ danh nào, và săn cá voi không có lấy một sử gia trứ danh nào? Thế ai đã viết câu chuyện đầu tiên về con thủy quái Leviathan của chúng ta? Ai, ngoài ông Job oai quyền kia! Và ai đã viết bài kỹ thuật đầu tiên về cuộc du hành săn cá voi? Ai, nếu không phải là một đấng quân vương như đại đế Alfred, người đã từng dùng ngòi bút đế vương của ngài để ghi chép theo lời thuật của Other, một người Na Uy săn cá voi thời bấy giờ! Và ai đã nói lên những lời ngợi khen nồng nhiệt chúng tôi ở Hạ Nghị viện? Còn ai, ngoại trừ Edmund Burke!

Quả vậy, nhưng những con người săn cá voi đều là thứ quỷ sứ cùng cực; họ có thứ dòng máu xấu xa chảy trong huyết quản.

Dòng máu xấu xa chảy trong huyết quản ư? Họ có một thứ còn tốt hơn dòng máu hoàng gia nữa kia. Bà nội của ông Benjamin Franklin là Mary Mortel; sau đó, lấy chồng trở thành bà Mary Folger, một trong những người cư ngụ lâu đời nhất ở Nantucket, và là tổ mẫu của một dòng họ Folger làm nghề đâm cá - hết thảy đều là cháu chắt và bà con của ông Benjamin cao cả - giờ đây đang phóng những thanh sắt có mấu từ phía bên này sang phía bên kia thế giới.

Được rồi; nhưng thảy đều thú thật rằng dù sao nghề đánh cá voi cũng không được kính nể lắm.

Nghề đánh cá voi không được kính nể lắm ư? Đánh cá voi rất là đế vương! Theo quy luật của nước Anh cổ xưa, cá voi được coi là “cá hoàng gia”.

Ồ, đấy chỉ là lời nói! Cá voi chưa bao giờ được hình dung một cách oai hùng đường bệ cả.

Cá voi chưa bao giờ được hình dung một cách oai hùng đường bệ cả? Nhân một trong những cuộc khải hoàn oanh liệt nhất tổ chức để mừng một đại tướng La Mã lúc vị này tiến vào thủ đô của thế giới, những bộ xương cá voi đem từ bờ bể Syria về là phẩm vật được lưu ý nhất trong cuộc diễu hành có chiêng trống nọ.

Cũng cho là được đi, vì do anh trích dẫn ra; nhưng muốn nói gì cứ nói, dù sao cũng chẳng có phẩm giá gì trong cái nghề săn cá voi ấy.

Không có phẩm giá gì trong nghề săn cá voi? Phẩm giá của nghề chúng tôi đã có trời làm chứng. Cetus là một chòm sao ở miền Nam! Thế thôi! Hãy cất nón trước mặt Nga hoàng, và hãy cất nón trước mặt Queequeg, thế thôi! Tôi có biết một người lúc sinh thời đã hạ được ba trăm năm chục con cá voi. Tôi cho rằng người đó đáng vinh dự hơn vị tướng lãnh cao cấp ngày xưa khoe khoang đã từng chiếm được một số thành trì tương đương.

Còn như tôi, nếu có thể nào lại có điểm chính yếu nào đấy còn chưa được khám phá ra nơi tôi; nếu tôi có bao giờ xứng đáng được chút tiếng tăm thực sự trong địa hạt cao cả và lặng lẽ ấy, một việc mà có lẽ tôi không hề hoài bão vô lý; nếu như sau đây tôi sẽ làm một cái gì mà, xét theo toàn bộ, một người nên làm cho xong hơn là bỏ dở; nếu lúc tôi chết đi, những đao phủ của tôi, hay nói đúng hơn, những chủ nợ của tôi, tìm thấy được một bản thảo quý hóa nào trên bàn viết của tôi, thì đây tôi xin gửi trọn vẹn danh dự và vinh quang vào nghề săn cá voi; vì một con tàu săn cá voi chính là một đại học đường Yale hay Harvard của tôi.

CHƯƠNG XXV
Tái bút

VÌ DANH Dự của nghề đánh cá voi, tôi đành lòng không đưa ra một điều gì ngoại trừ những sự kiện đã được chứng thực. Nhưng sau khi đã sắp đặt các sự kiện, người biện hộ đã hoàn toàn ỉm đi một ước đoán không phải là không có lý, một ước đoán có thể sẽ tố giác động cơ của anh ta - một người biện hộ như vậy có đáng chê trách hay không?

Ta biết rằng vào dịp đăng quang của các vị vua và hoàng hậu, kể cả những vua chúa thời nay, người ta cũng phải bày ra một vài nghi thức mắm muối gia giảm kỳ lạ lên các vị ấy để chuẩn bị cho các hoạt động sau này. Có một bình muối quốc gia, như người ta thường gọi, và rất có thể còn có một bình tiêu quốc gia. Chính xác họ dùng muối như thế nào - ai mà biết được? Tuy vậy tôi dám chắc là đầu của một ông vua thường được long trọng xức dầu vào ngày đăng quang, như thể cái đầu là món xà lách trộn dầu dấm. Dẫu rằng, có lẽ họ xức dầu như vậy trên quan điểm làm cho những gì ở bên trong cái đầu đó hoạt động tốt, như thể châm dầu vào máy? Ta còn có thể dông dài nhiều nữa ở đây, về sự tôn nghiêm cần thiết của nghi thức vương giả ấy, vì trong đời sống thường ngày, chúng ta miệt thị và rất khinh thường một anh chàng xức dầu lên tóc, và để bay mùi dầu cho mọi người ngửi thấy. Thực ra, một người trưởng thành mà dùng dầu xức đầu, trừ phi cốt để chữa bệnh, thì người đó ắt phải bị hư hỏng, yếu đuối ở điểm nào đấy trong bản thân. Theo lệ thường, người đó không có giá trị mấy xét toàn cục.

Nhưng điều duy nhất mà ta cần nhận xét ở đây, là điểm này - người ta dùng thứ dầu gì ở các lễ đăng quang? Chắc hẳn không thể là dầu ô liu, cũng không thể là dầu cọ, mỡ hải ly, mỡ gấu, dầu xe lửa hay dầu gan cá tuyết được. Như vậy thì còn có thể là dầu gì nữa ngoại trừ thứ dầu của cá voi chưa chế biến, chưa bị vẩn đục, thứ dầu dịu nhất trong các thứ dầu?

Hãy nghĩ đến diều đó đi, hỡi các công dân Anh trung thành ơi! Chúng tôi, những người đánh cá voi, đã cung cấp cho vua và hoàng hậu của các vị chất dầu dùng vào lễ đăng quang!

CHƯƠNG XXVI
HIỆP SĨ VÀ CẬN VỆ

THUYỀN PHÓ của tàu Pequod là Starbuck, một người dân đảo Nantucket và môn đồ Quaker theo truyền thống gia đình. Anh là một người dài ngoẵng, nghiêm chỉnh, và mặc dù sinh ra trên một bờ bể đầy băng giá, vẫn có vẻ dễ dàng thích ứng khi phải chịu những vĩ độ nóng bức, da thịt anh cứng như bánh bích quy nướng hai lửa. Dù được chở sang miền Ấn Độ, máu tươi của anh cũng không bị hỏng như rượu bia đóng chai. Hẳn anh sinh ra vào một thời kỳ đại hạn và đói kém toàn thể, hay vào một trong những ngày nhịn ăn mà xứ anh xưa nay nổi tiếng. Anh đã trải qua chỉ chừng ba chục mùa hạ khô cằn, những mùa hạ ấy hút khô mọi chỗ thịt thừa trên người anh. Có điều sự gầy còm của anh, ấy là nói vậy, không có vẻ là triệu chứng của những mối lo âu và băn khoăn hao tâm tổn trí, cũng chẳng hề là dấu hiệu của thân thể bị héo tàn. Đó chỉ là sự cô đọng của con người. Trông anh không hề bệnh hoạn một chút nào; hoàn toàn trái lại. Làn da săn chắc không bợn cực kỳ khỏe khoắn; và gói ghém trong làn da ấy, ướp bằng sức khỏe nội tại lẫn thể chất tốt, như một vị vua Ai Cập sống lại, anh chàng Starbuck này xem ra sẵn sàng để chịu đựng nhiều năm về sau, và để luôn luôn chịu đựng, như giờ đây; vì dưới băng tuyết Bắc Cực hay mặt trời bỏng gắt, anh vẫn như chiếc đồng hồ bấm giờ tài tình, tâm sinh lực được bảo đảm để làm tốt dưới bất kỳ khí hậu nào. Nhìn vào mắt anh, ta tưởng như thấy những lưu ảnh của vô số tai họa mà anh đã bình tĩnh đương đầu trong suốt cuộc đời. Một con người đứng đắn, cương quyết, phần lớn cuộc đời là một bản kịch câm có động tác nhưng không có lấy một chương tiếng động nhạt nhẽo gọi là. Tuy vậy, nếu xét mọi sự tiết độ và bản tính cương quyết, gan dạ của anh, có một vài đức tính nơi anh đôi khi cũng bị ảnh hưởng, và trong vài trường hợp có vẻ gần như đem lại sự quân bình cho phần còn lại. Là thủy thủ nhưng tận tâm khác thường, và sẵn bản tính sùng tín tự nhiên sâu sắc, sự cô đơn đượm màu bể khơi hoang dại của đời anh vì thế càng đẩy mạnh anh tới chỗ mê tín; nhưng đó là loại mê tín mà trong một vài cơ thể dường như phát sinh do thông minh hơn là do dốt nát. Tin vào điềm gở bên ngoài và linh cảm bên trong là kiểu mê tín của anh. Và nếu đôi khi những điều này có làm rời rã mối hàn trong tâm hồn thép của anh, thì những kỷ niệm về gia đình xa xăm của anh ở Cape với vợ trẻ con thơ còn làm cho anh rã rời hơn, khiến anh càng tách xa hơn bản chất thô kệch sơ khai, mở đường cho anh đón nhận những ảnh hưởng tiềm tàng, vốn kìm bớt nơi vài con người chân thật cái tính táo tợn không biết sợ, mà thường thường nhiều người khác ưa chứng tỏ trong những biến cố thậm chí hiểm nghèo hơn của nghề đánh cá. “Tôi sẽ không nhận một người nào không biết sợ cá voi lên thuyền tôi,” Starbuck nói. Khi nói như vậy, dường như anh không những muốn cho người ta hiểu rằng sự can đảm có ích và đáng tin cậy nhất là sự can đảm phát sinh từ ước lượng đúng đắn hiểm họa sẽ gặp, mà còn muốn nói rằng một kẻ hoàn toàn không biết sợ là một người đồng chí nguy hiểm hơn nhiều một kẻ nhát gan.

“Phải, phải,” thuyền phó nhì Stubb nói, “Starbuck, kia kìa, là kiểu người rất cẩn thận mà anh sẽ gặp ở bất cứ đâu trong nghề đánh cá này.” Nhưng rồi đây ta sẽ sớm hiểu từ “cẩn thận” mà một người như Stubb hay bất cứ người săn cá voi nào khác dùng thật ra có nghĩa là gì.

Starbuck không phải thập tự quân ưa đuổi theo nguy hiểm; trong anh, can đảm không phải là một tình cảm; mà chỉ là một cái gì hữu ích cho anh, luôn luôn có sẵn dùng trong mọi dịp hết sức thực tế. Lại nữa, anh cho rằng có lẽ, trong nghề săn cá voi, can đảm là một trong những món đồ nghề chính yếu lớn lao của con tàu, cũng như thịt bò, bánh mì, và không được đem phung phí một cách điên rồ. Vì vậy, anh không hạ buồm để săn cá voi sau lúc mặt trời lặn; hay quá mải mê săn đuổi một con cá đang quyết tâm quật lại anh. Vì, Starbuck nghĩ rằng, ta sở dĩ ở đây, giữa đại dương nguy hiểm này, là để giết cá voi làm kế sinh nhai, chứ không phải để làm mồi cho bọn chúng sinh sống, và Starbuck đã biết rõ, hàng trăm mạng đã chết như vậy rồi. Thân phụ anh đã kết thúc cuộc đời như thế nào? Dưới đáy bể sâu vô cùng tận, anh còn có thể tìm ở đâu được nữa những tay chân bị đứt của người anh trai?

Với những ký ức như thế trong lòng, và, hơn nữa, thêm vào một chút mê tín dị đoan, như đã nói ở trên; ấy thế mà lòng can đảm của anh chàng Starbuck này vẫn còn có thể nảy nở thì hẳn đó phải là lòng can đảm mạnh đến cục độ. Nhưng thật là phi tự nhiên khi mà một người được cấu tạo như thế, với những kinh nghiệm và ký ức ghê gớm như thế; thật là phi tự nhiên khi mà những điều đó không thể tiềm tàng cấu thành một yếu tố trong anh, thứ yếu tố mà trong những hoàn cảnh thích họp, sẽ phá tung vòng kiềm tỏa và thiêu rụi lòng can đảm của anh. Và mặc dù có thể can đảm như vậy, đó lại là loại can đảm chủ yếu thường thấy rõ nơi những người gan lì, thứ can đảm nhìn chung giữ cho ta không chùn bước trong những cuộc chống trả với bể cả, với gió, với cá voi, hay với bất cứ rùng rợn phi lý thông thường nào ở ngoài đời, nhưng không thể chịu đựng những khủng khiếp ghê gớm hơn, vì thiên về tinh thần hơn, đôi khi đe dọa ta, từ đôi mày nhíu lại của một đấng oai quyền đang phẫn nộ.

Nhưng nếu truyện dưới đây, nhân một trường hợp nào đó, có tiết lộ sự suy đồi hoàn toàn của lòng can đảm nơi anh Starbuck đáng thương kia, thì tôi cũng không nỡ lòng nào viết ra; vì điều buồn nhất, nếu không nói là khó chịu nhất, chính là ta phải bày tỏ sự suy giảm giá trị tâm hồn. Con người có thể đáng ghét hệt các công ty cổ phần và các quốc gia; những tên đểu giả, những kẻ ngốc khờ lẫn sát nhân đều có thể có ở đó; con người ta có thể có những bộ mặt tầm thường và hom hem; nhưng con người, trong lý tưởng, lại cao cả và sắc sảo, một sinh vật vĩ đại và rực rỡ, đến nỗi những bạn bè y phải chạy lại phủ những cái áo đắt tiền nhất của bọn họ lên trên bất cứ một lỗi lầm nhơ nhuốc nào của y. Cái bản chất nhân chủng trong sạch mà ta cảm thấy ở bên trong chúng ta, rất sâu bên trong chúng ta, cái vẫn còn nguyên lành ở đó cho dù mọi đặc điểm bề ngoài dường như đã tan biến hết; đau xót vô cùng trước cảnh tượng lộ liễu khi phẩm giá một người bị hủy hoại. Ngay đến lòng mộ đạo, trước cảnh tượng ô nhục ấy, cũng không thể hoàn toàn đè nén những lời oán trách các vì sao đã cho phép điều ấy xảy ra. Nhưng thứ phẩm giá khả kính mà tôi xét đến, không phải phẩm giá của các vua chúa và áo mão cân đai, mà là thứ phẩm giá đầy rẫy, không do một cuộc thụ phong nào. Bạn thấy thứ phẩm giá đó chói lọi nơi những cánh tay cầm cuốc hay đóng đinh; thứ phẩm giá dân chủ ấy, trên mọi bàn tay, phát xuất không ngừng từ Thượng đế, đấng Thượng đế vĩ đại tuyệt đối! Trung tâm và chu vi của mọi nền dân chủ! Thượng đế hiện hữu, sự bình đẳng thiêng liêng của chúng ta!

Vậy nên, nếu với những thủy thủ hẹp hòi nhất, những kẻ phản đạo và người bị lưu đày, tôi theo đây sẽ gán cho họ những phẩm tính cao cả, mặc dù tăm tối, dệt quanh họ những ân sủng bi đát; nếu đến cả kẻ thê lương nhất, có khi còn nhục nhã nhất trong đám, rồi có lúc cũng sẽ tự nâng mình lên tận đỉnh cao vút; nếu tôi sáp vuốt ve cánh tay lao động ấy bằng tia sáng cao khiết nào; nếu tôi sắp bắc một nhịp cầu vồng ngang qua ánh thái dương đầy tai họa ấy; thì xin hãy che chở cho con trước mọi phê bình trần tục, hỡi vị thần Bình đẳng đã trùm tấm ngự bào nhân đức lên trên đồng loại của con! Hãy che chở cho con, hỡi đấng Thượng đế dân chủ vĩ đại! Ngài đã không từ chối kẻ da đen bị kết án, Bunyan người thuyết pháp, viên ngọc thơ mộng mà mờ nhạt; Ngài đã khoác những lá giáp vàng tinh xảo lên cánh tay gầy cụt nghèo hèn của lão già Cervantes, Ngài đã lôi tổng thống Andrew Jackson từ đống sạn ra và đẩy ông ta lên yên một con chiến mã; Ngài đã đưa ông ta lên cao hơn ngôi báu! Ngài đã nhân những cuộc ngự du oai quyền trên mặt đất, lựa chọn những đấng anh hùng trong đám thứ dân; xin Ngài che chở cho con, hỡi Thượng đế!

CHƯƠNG XXVII
HIỆP SĨ VÀ CẬN VỆ

STUBB LÀ THUYỀN PHÓ NHÌ. Gã người gốc mũi Cod; do đó, theo tập quán địa phương, được gọi là dân mũi Cod. Một kẻ vô tâm vô tư, không nhát gan cũng chẳng dũng cảm; đón nhận tai ương với vẻ thản nhiên; và khi dấn thân vào những biến cố cấp bách nhất trong cuộc săn đuổi cá vẫn làm việc cực nhọc, bình tĩnh và tập trung như một người thợ mộc công nhật được ăn lương cả năm. Vui tính, dễ dãi và đuểnh đoảng, gã chỉ huy thuyền đánh cá voi của gã như thể cuộc đụng độ dễ sợ nhất chỉ là một bữa tối và đoàn thủy thủ dưới quyền là những thực khách được mời đến. Gã đặc biệt chú ý sắp đặt khu vực của mình trên thuyền sao cho đầy đủ tiện nghi, như thể người đánh xe ngựa thời xưa lo lắng cho chỗ ngồi của y được êm ái. Lúc xáp lại gần cá voi, trong những giờ phút sinh tử nhất của cuộc chiến đấu, gã thản nhiên và ung dung nắm cây lao tàn nhẫn của mình như một anh thợ gò nồi dạo nắm cái búa. Gã hay ngâm nga những điệu vũ nhạc cổ xưa lúc xáp lá cà với con quái vật cuồng nộ nhất. Quá quen với công việc, tay Stubb này biến những quai hàm giết người thành một cái ghế ngồi thư giãn. Gã nghĩ thế nào về cái chết, ta không sao nói rõ được. Đã bao giờ gã nghĩ đến chuyện ấy chưa, có thể là một câu hỏi hay ho; nhưng, nếu gẫ có tình cờ để tâm suy nghĩ theo hướng ấy sau một bữa tối ngon lành, chắc chắn là chẳng khác gì một thủy thủ tốt, gã sẽ coi nó như một phiên gác để làm náo động trên chòi cao, và gây xôn xao giữa bọn họ về một thứ mà gã sẽ tìm ra khi được lệnh tìm, còn trước đó thì không.

Một thứ, có lẽ cùng với những thứ khác nữa, khiến Stubb thành một người thoải mái không biết sợ, hết sức vui vẻ nhấc bước với nguyên cả gánh nặng đời sống trên vai, trong một thế giới đầy những kẻ trầm tư cuốc bộ, ai nấy khom lưng tới sát đất vì hành lý; cái thứ đã đem lại nơi gã vẻ tươi vui gần như thiếu sùng tín; thứ đó hẳn phải là cái tẩu của gã. Vì cái tẩu be bé đen nhánh là một trong những đặc điểm thường trực trên mặt gã, giống như mũi gã vậy. Ta rồi sẽ sớm mong gã ra khỏi giường mà không có cái tẩu nom như cái mũi ấy. Gã bày một hàng tẩu có nhồi sẵn thuốc, trên một cái giá, tại một nơi vừa tầm với, và bất cứ lúc nào quay về đó là gã lần lượt hút, đốt hết tẩu này đến tẩu khác, cho đến lúc hút hết cả lô tẩu ấy; rồi gã tiếp tục nhồi thuốc nữa để có sẵn một loạt mới. Vì, mỗi khi Stubb mặc quần áo, thay vì xỏ hai ống chân vào quần, gã đút tẩu vào mồm trước đã.

Tôi cho rằng lối hút thuốc liên tục đó ít nhất cũng là một nguyên nhân của tác phong đặc biệt của gã, vì mọi người đều biết rằng bầu không khí trên quả đất này, dù là trên bờ hay giữa bể, đều bị nhiễm nặng những cực khổ không kể xiết của vô số những kẻ phàm tục đã chết đi mà trút ra nó; cũng như trong thời kỳ có dịch tả, có người đi ra ngoài với chiếc khăn tay tẩm dầu long não bịt nơi miệng; thành ra, hệt như chống lại những thứ ưu phiền khổ cực phàm trần, khói thuốc lá của Stubb có thể hoạt dụng như một dạng chất thuốc tiệt trùng vậy.

Thuyền phó thứ ba là Flask, quê ở Tisbury, thuộc đảo Martha’s Vineyard. Một gã trai mập lùn hồng hào, rất hiếu chiến với cá voi, có vẻ cho rằng những con thủy quái Leviathan kia đã gây thù chuốc oán riêng với gã từ bao đời, và vì vậy, thành ra một kiểu điểm vinh quang cho gã, khi được tiêu diệt chúng ở bất cứ nơi nào gã gặp. Hoàn toàn mất mọi ý thức tôn sùng trước bao nhiêu vẻ kỳ vĩ nơi thân xác uy nghi đồ sộ lẫn những dáng điệu huyền bí của chúng; không có chút gì tương tự như cảm nhận về nguy hiểm có thể xảy ra lúc gặp chúng; khiến cho, theo quan niệm đáng thương của gã, con cá voi kỳ diệu kia chỉ là một loại chuột bự, hay ít nhất cũng chỉ là một con chuột nước bự mà thôi, và chỉ cần một ít lung lạc và chịu mất một ít thì giờ lẫn phiền phức là có thể giết và luộc được nó rồi. Sự gan dạ vô ý thức xen dốt nát này của gã đã khiến cho gã có vẻ bông đùa về vấn đề cá voi; gã đuổi theo những con cá này vì thích thú, và cuộc du hành trong ba năm quanh mũi Sừng là một trò đùa vui kéo dài vừa xoẳn khoảng thời gian ấy. Như những cây đinh của thợ mộc được chia ra loại đinh tiện và đinh đúc, nhân loại có thể được chia ra tương tự như vậy. Flask nhỏ thó là một trong những loại đinh được đúc ra để giữ cho thật chặt và dùng thật lâu bền. Trên tàu Pequod người ta thường gọi gã là Cột Cái; bởi vì, về hình thể, gã giống như khúc gỗ vuông mà những người săn cá voi ở Bắc Băng Dương thường gọi bằng tên đó, cây trụ ấy nhờ có thêm những tấm gỗ khác gắn vào và chĩa ra xung quanh đã giúp phần trụ đỡ cho con tàu chống lại những chuyển động băng giá của vùng bể động.

Ba thuyền phó này - Starbuck, Stubb và Flask, là những người quan trọng. Chính họ là những người, bằng những mệnh lệnh thường lệ, chỉ huy ba trong số những thuyền săn của Pequod với tư cách đội trưởng. Trong cuộc dàn trận lớn lao mà thuyền trưởng Ahab sẽ thống lãnh toàn lực lượng để hạ những con cá voi, ba đội trưởng này là những thủ lãnh đội săn. Hoặc giả, lúc cầm những cây giáo đâm cá dài và nhọn, họ giống như một bộ ba thương kỵ binh, ngay cả khi những người đâm cá mới là kẻ ném mũi lao.

Vì trong nghề đánh cá nổi tiếng này, mỗi thuyền phó hay đội trưởng đều như một hiệp sĩ Goth thời xưa, luôn luôn có một phụ tá chèo thuyền hay cận vệ ném lao đi kèm, để trong một vài trường hợp nào đó đưa tiếp cho anh ta một ngọn giáo mới, khi ngọn giáo cũ bị cong hay bị quặp lại trong cuộc tấn công, và hơn thế nữa, vì thường tồn tại quan hệ mật thiết và tình bạn bè giữa hai người đó, nên ở đây, ta cũng nên phân ngôi thứ để xem ai là những người ném lao của tàu Pequod, và mỗi người trong bọn thuộc về đội trưởng nào.

Trên hết là Queequeg, mà thuyền phó Starbuck đã chọn làm cận vệ. Nhưng Queequeg thì chúng ta đã biết rồi.

Thứ đến là Tashtego, một người da đỏ chính cống quê Gay Head, mũi cực Tây đảo Martha’s Vineyard, ở đấy hiện còn lưu lại di tích cuối cùng của một làng dân da đỏ, từ lâu đã cung cấp cho hòn đảo láng giềng Nantucket nhiều tay đâm cá gan dạ nhất. Trong giới ngư hộ, những người này thường được gọi bằng cái tên có tính chủng loại là dân Gay Head. Mớ tóc dài, thưa và đen, lướng quyền cao, cặp mắt tròn, đen láy của Tashtego - đối với một người da đỏ, cặp mắt to ấy có vẻ rất Đông phương, nhưng ánh mắt lấp lánh lại có vẻ Nam Cực - những điểm đó đủ để nói lên rằng ông ta là một người được thừa kế dòng máu chưa bị vẩn đục của những thợ săn kiêu hãnh, mỗi khi săn nai sừng tấm lớn ở New England lại cung tên trên tay xông xáo khắp mọi khu rừng già. Nhưng, giờ đây, không theo dấu thú rừng nữa, Tashtego lại đi săn những con cá voi lớn của bể khơi; cây lao không bao giờ phóng lệch của người con đã thay thế mũi tên không bao giờ sai đích của tổ phụ. Nhìn vào bắp thịt sạm nắng trên cánh tay mềm mại và uyển chuyển ấy, ta suýt thì cho rằng những mê tín của một vài môn đồ phái khắc khổ trước kia hẳn là đúng, và bán tín bán nghi rằng người da đỏ man dại kia hẳn là con trai của ông hoàng cầm quyền chốn không trung8. Tashtego là dũng sĩ cận vệ của Stubb, thuyền phó nhì.

Người thứ ba trong số người đâm cá là Daggoo, một anh rợ khổng lồ đen như than, bước chân giống như sư tử - một ông vua Ahasuerus đáng chiêm ngưỡng. Tai anh ta đeo hai cái khâu bằng vàng, to đến nỗi các thủy thủ gọi là những khâu buộc thuyền và tính lấy dây kéo buồm chính cột vào đó. Lúc thiếu thời, Daggoo tình nguyện gia nhập đoàn thủy thủ của một tàu đánh cá voi, bỏ neo tại một vịnh vắng vẻ bên bờ bể quê nhà anh ta. Và chưa bao giờ ở một nơi nào trên thế giới ngoài Phi châu và Nantucket, cùng những hải cảng tà giáo thường được các thuyền đánh cá voi ghé lại; vì từ nhiều năm nay anh ta đã sống một cuộc đời ngư phủ trên những con tàu mà chủ nhân thường rất cẩn thận về cách ăn ở của những người được thâu nhận làm thủy thủ, nên Daggoo vẫn giữ những đức tính man rợ của mình, sừng sững đứng như một con hươu cao cổ, chân đi tất di chuyển quanh trên boong tàu trong vẻ uy nghi hai mét. Ngước nhìn lên anh ta, ta thường có mặc cảm tự ti về thể xác; và một người da trắng đối diện anh ta khác nào cây cờ trắng đến xin đình chiến trước một pháo đài. Có điều rất lạ là, dân da đen có vẻ đế vương ấy, anh chàng Daggoo như vua Ahasuerus ấy, lại là dũng sĩ cận vệ của Flask bé nhỏ kia, người trông như một quân cờ ở bên anh ta. về phần còn lại của đoàn người trên tàu Pequod, phải nói rằng, ngày bấy giờ không có một hai người nào trong số mấy nghìn người đang ở phía trước cột buồm được tuyển dùng trong công cuộc đánh cá voi lại là người Mỹ, mặc dù hầu hết các sĩ quan đều là người Mỹ. Về điểm này, trong ngành đánh cá voi cũng như trong quân đội Mỹ, các thương thuyền cùng hải quân và các lực lượng tạo tác cơ khí trong công việc thiết lập kênh đào hay đường sắt của Mỹ, đều giống nhau cả. Tôi nói giống nhau cả, vì trong những trường hợp này, dân Mỹ chính cống thường cung cấp bộ não, trong lúc mà phần còn lại của thế giới cung cấp các bắp thịt một cách dồi dào. Một số không phải là ít những người đánh cá voi này là dân quần đảo Azores, ở đấy những tàu đánh cá voi từ bến Nantucket đi ra ngoài thường hay đến đậu để tăng cường số thủy thủ bằng những dân quê cần cù trên các bờ bể lổn nhổn đá ấy. Cũng bằng cách này, những tàu đánh cá voi ở Greenland đi từ Hull hay London ra bên ngoài, thường đậu lại quần đảo Shetland để bổ túc cho đủ toàn bộ số thủy thủ. Trên đường về, những tàu ấy sẽ trả họ về chỗ cũ. Ta không giải thích được tại sao lại như thế, nhưng dân trên các đảo thường là những người đánh cá voi giỏi nhất. Người đi trên tàu Pequod hầu hết là dân đảo; tôi gọi họ là những Dân tách biệt, không biết đến các lục địa thông thường của người đời, mỗi Dân tách biệt ấy sống trên một lục địa riêng của họ. Nhưng, giờ đây vì liên hiệp lại cùng nhau trên một con tàu, họ thật đúng là một bộ sậu Dân tách biệt. Cả một phái đoàn Anacharsis Clootz ngoại lai sặc sỡ từ mọi hải đảo và mọi xứ cùng tận quả đất này đi theo ông già Ahab trên tàu Pequod để đem đặt những lời phàn nàn của thế giới phía trước cái vạch kẻ mà từ ấy không mấy người trong bọn họ trở về. Píp da đen nhỏ thó kia kìa - gã chẳng bao giờ trở về đâu - ồ không! gã sẽ ra đi trước. Cậu trai Alabama đáng thương! Trên mũi boong Pequod buồn bã, chẳng bao lâu nữa, ta sẽ thấy gã đập chiếc trống lắc tay; báo trước thời khắc vĩnh cửu, khi gã được phái lên boong lái cao ngất kia, gã được lệnh phải xen vào giữa những thiên thần, và đánh trống nơi tiên cảnh; ở đây, gã bị coi là một kẻ nhát gan, nhưng ở phía bên kia gã lại được tung hô như một vị anh hùng.

CHƯƠNG XXVIII
Ahab

DÃ VÀI NGÀY SAU KHI rời khỏi Nantucket, vẫn chưa thấy bóng dáng thuyền trưởng Ahab phía trên hầm tàu. Các thuyền phó đều đặn thay phiên nhau canh gác, và trái lại, trong chừng mực những gì có thể nhìn thấy, có vẻ như họ là những vị chỉ huy duy nhất của con tàu này; chỉ có điều đôi khi họ đi từ cabin thuyền trưởng ra với những mệnh lệnh đột ngột và cương quyết đến nỗi, nói cho cùng, rõ ràng họ điều khiển với tư cách phụ tá mà thôi. Thật vậy, chúa tể và nhà độc tài tối cao của họ hiện có ở đó, mặc dù từ trước đến nay chưa cặp mắt nào không được phép mà dám xâm nhập vào nơi trú ẩn thiêng liêng là cái cabin để nhìn ông ta.

Mỗi khi từ phiên gác bên dưới đi lên boong tàu, tôi đều nhìn ngay lại đằng lái để xem thử có thấy một bộ mặt lạ nào không, vì mối lo âu vơ vẩn đầu tiên của tôi đối với vị thuyền trưởng mà tôi chưa biết kia, giờ đây, trong lúc bị giam hãm giữa bể khơi đã trở thành gần như một cơn rối loạn. Mối lo âu này đã có lúc tăng lên cao độ lạ lùng do những lời nói không mạch lạc, ma quái của gã Elijah rách rưới kia tái hiện bất ngờ trong đầu óc tôi, với một năng lượng tinh vi mà trước đó tôi không sao tưởng tượng nổi. Nhưng tôi không sao chịu nổi chúng, hệt như trong những tâm trạng khác tôi hầu sẵn sàng mỉm cười chế giễu những lời nói kỳ quặc của Elijah, nhà tiên tri lạ lùng của các bến tàu. Nhưng dù cho những gì tôi cảm thấy là e sợ hay lo âu bứt rứt - ấy là ta cứ gọi vậy, nhưng bất cứ khi nào bắt đầu nhìn quanh mình ở trên tàu, thì việc cứ ấp ủ mãi những cảm xúc như vậy dường như là một việc bất chấp mọi lý do chính đáng. Vì mặc dù những ngưòị đâm cá, với đoàn thủy thủ đông đúc kia, là một lũ người da man thô lỗ hơn bất cứ một đoàn thủy thủ thuần thục nào của các tàu buôn mà kinh nghiệm trước kia đã khiến tôi có dịp làm quen, tôi vẫn gán điều này - và gán hết sức đúng đắn - cho cái tính hung bạo duy có ở bản tính đậm thiên hướng Bắc Âu man dại, đã khiến cho tôi hết sức phóng túng mà xuống tàu. Nhưng chính phong độ của ba sĩ quan chính trên tàu, ba vị thuyền phó, mới là điểm được trù tính mạnh mẽ nhất hòng xoa dịu đi những mối băn khoăn vô vị này, đem lại niềm tin tưởng và không khí vui vẻ trong mọi màn trình diễn của cuộc du hành. Ba con người, nói cho đúng hơn, ba sĩ quan hàng hải khả dĩ hơn cả, khá hơn cả, mỗi người một cung cách khác nhau, không dễ dàng tìm hiểu được, và từng người họ đều là người Mỹ; một người dân Nantucket, một người dân Vineyard, và một người dân Cape. Giờ đây, tàu lao ra khỏi cảng vừa dịp lễ Giáng sinh, đến nơi mà chúng tôi gặp khí hậu Viễn cực lạnh buốt, mặc dù luôn luôn bỏ chạy khỏi đó mà đi về phía Nam; và theo từng độ và phân độ vĩ tuyến mà chúng tôi đi, dần dần rời bỏ mùa đông tàn nhẫn kia, cùng tất thảy cái khí hậu khó chịu ấy lại phía sau. Chính là vào một trong những buổi sáng bót u ám nằng nặng, nhưng vẫn còn xám xịt và khá ảm đạm của cảnh chuyển tiếp, trong lúc nhờ một ngọn gió êm, con tàu lướt qua mặt nước với cái lối không khoan nhượng của thứ chuyển động nhanh nhấp nhô mà buồn nản, tôi bước lên boong tàu để thay phiên gác trước ngọ, vừa ngước nhìn về phía đằng lái, một cơn run rẩy như linh tính điềm gở chụp lấy tôi. Thực tế đã vượt hẳn điều e sợ; thuyền trưởng Ahab đang đứng trên boong lái của ông ta!

Xem ra không có một dấu hiệu đau ốm thể xác thông thường nào nơi ông ta, cũng không có dấu hiệu vừa khỏi cơn bệnh nào. Trông ông ta như một người vừa thoát khỏi giàn hỏa, khi ngọn lửa đã cháy lan cả tứ chi ông ta song không hủy hoại nổi chúng, hoặc giả chỉ cướp đi được một phần tử từ tổng thể lực lưỡng già gân chắc nịch kia. Toàn hình thù cao lớn của ông như bằng đồng đen rắn chắc, đúc trong một cái khuôn không sao hư hỏng được, hệt pho tượng đồng Perseus của Cellini. Chạy tìm lối thoát từ mái tóc hoa rầm thẳng xuống một bên gương mặt và cần cổ trầy trợt sạm nắng, cho đến lúc biến mất trong áo xống, ta thấy một vệt mảnh như một que roi, màu trắng rợn. Nó giống như vệt sẹo thẳng rẵng đôi khi hằn trên thân đại thụ cao thẳng, lúc một tia chớp từ trời cao giáng xuống, không làm gãy một cành nhỏ, nhưng lại lột vỏ cây và khoét hằn thành rãnh từ ngọn xuống đến gốc, trước khi chạy vào trong lòng đất, để lại thân cây lại vẫn sống xanh um, nhưng đã bị đóng dấu nung. Vệt ấy có từ lúc ông ta mới sinh ra, hay là một vết sẹo do một thương tích trầm trọng nào để lại, không ai dám cả quyết. Như có một sự thỏa thuận ngầm, xuyên suốt chuyến du hành, tuyệt nhiên không nghe một ám chỉ gì về chuyện đó, nhất là từ các thuyền phó. Song có một lần phụ tá của Tashtego, một người da đỏ lớn tuổi, dần Gay Head, trong đoàn thủy thủ, cả quyết một cách mê tín rằng, mãi cho tới lúc tròn bốn mươi tuổi, Ahab mới bị đóng dấu như vậy, và vệt ấy đã đến với ông ta, không phải do cuồng nộ trong bất cứ một cuộc xô xát phàm tục nào, mà do một cuộc xung đột phi thường ở bể. Tuy vậy, ý bóng gió ngông cuồng này, có vẻ đã bị phủ quyết ngay, bởi lời ám chỉ của một dân đảo Manx tóc bạc, một ông già sầu thảm, vì trước đây chưa bao giờ đi thuyền ra khỏi Nantucket, nên chưa từng để mắt tới Ahab cuồng dại. Tuy vậy, những tục lệ bể khơi lâu đời, những thứ nhẹ dạ thượng cổ ấy, đã yêu mến mà ban cho lão già đảo Manx quyền năng nhận thức sáng suốt phi thường. Thành thử không một thủy thủ da trắng nào thật sự phản đối lão, khi lão bảo rằng nếu có lúc nào thuyền trưởng Ahab phải nằm thẳng đơ bất động - mà điều này rất khó xảy ra, lão lẩm bẩm - thì, ai làm công việc tẩm liệm cho người chết, sẽ thấy cái vết do trời sinh từ khi mới đẻ ấy trên người ông ta từ chỏm đến gót.

Diện mạo dữ tợn của ông Ahab ảnh hưởng đến tôi một cách mãnh liệt, và cả cái dấu nung rờn rợn đã thành vệt cũng thế, khiến cho lúc thoạt nhìn thấy ông ta những khắc đầu tiên tôi hầu như không lưu ý thấy rằng không ít phần kỳ dị quá độ này là do cái chân trắng rợ mà ông ta dựa lên để đứng. Trước đó, tôi đã chợt nghĩ là cái cẳng ngà này đã được đẽo ở giữa bể, từ một bộ xương hàm con cá nhà táng nào đó. “Phải, ông ta bị ‘tháo cột buồm’ ở ngoài khơi nước Nhật đấy,” ông già da đỏ người Gay Head từng nói. “Nhưng cũng như con tàu bị tháo cột buồm, ông ta lắp luôn một cột buồm khác mà không về tận quê nhà, ông ta có sẵn cả bao chân dự trữ ấy chứ.”

Tôi rất ấn tượng vì tư thế đặc biệt mà ông ta duy trì được. Ở mối phía trên boong lái của tàu Pequod, và rất gần những dây thừng buộc buồm lái, có một lỗ khoan, dùi sâu độ nửa phân vào ván. Cái chân bằng ngà của ông ta chọc vào lỗ ấy, một tay giơ cao, nắm lấy một dây cột buồm; thuyền trưởng Ahab đứng thẳng, nhìn suốt ra phía trước mũi tàu lúc nào cùng tròng trành. Vô biên là can đảm vững vàng, cùng ý chí xác quyết không khoan nhượng, trong cái nhìn tận tụy, cố định, không mảy may sự hãi và luôn hướng ra phía trước đó. Ông ta không nói một lời; các sĩ quan cũng chẳng nói gì với ông ta; mặc dù, qua những điệu bộ và nét nhăn mặt nhỏ nhặt nhất, họ đã rành rành tỏ ý khó chịu, nếu không nói là đau đớn, biết rằng họ đang chịu trận dưới cặp mắt bậc thầy phiền muộn. Không chỉ thế mà thôi, ông Ahab bực bội khổ sở đó còn đứng trước họ với một vẻ đau thương, khổ hạnh trên gương mặt; trong vẻ nghiêm trang hống hách vương giả vô kể của một kẻ thù uy phong nào đó.

Chẳng bao lâu sau cuộc viếng thăm đầu tiên ra ngoài khí trời, ông ra rút lui vào trong cabin thuyền trưởng. Nhưng kể từ buổi sáng đó trở đi, ngày nào thủy thủ cũng thấy ông ta, hoặc đứng trong lỗ để chân; hoặc ngồi trên chiếc ghế đẩu bằng ngà của mình; hoặc đi lại nặng nhọc trên boong. Vì trời bớt u ám, và quả thật đã bắt đầu trở nên ấm áp, nên ông ta ngày càng bớt ẩn dật; như thể lúc tàu dong buồm rời khỏi quê nhà, không gì ngoài vẻ lạnh lẽo lộng gió của bể đã giữ riết ông ta ẩn dật đến thế. Và, dần dần thành ra ông ta gần như luôn luôn ở ngoài trời; tuy vậy, bất kể mọi điều ông ta nói, hay làm một cách rất sâu sắc am tường, trên cái boong tàu cuối cùng cũng nắng ấm ấy, xem ra ông ta chỉ như một cột buồm phụ không mấy cần thiết ở đấy. Nhưng tàu Pequod chỉ mới đang trên đường đi thôi, chứ chưa phải đã thường xuyên tuần tiễu; hầu hết mọi chuẩn bị để săn cá voi cần có sự kiểm soát thì các thuyền phó hoàn toàn đủ khả năng làm, nên còn rất ít hay đúng hơn chẳng còn công việc nào có thể khiến ông ta bận trí hay kích động, lúc này; và do đó đã xua đuổi hết, trong quãng thời gian ấy, những mây dông chồng chất lớp này tiếp lớp khác trên vầng trán ông ta, như các đám mây thường hay chọn những đỉnh cao nhất để chất chồng lên vậy.

Tuy vậy, chẳng bao lâu, sức thuyết phục ấm áp róc rách của thứ thời tiết hệt kỳ nghỉ lễ dễ chịu mà chúng tôi được hưởng dường như đã làm cho trạng thái tâm hồn ông ta trở nên thơ thới, khoan khoái hơn. Và, cũng như lúc các vũ nữ má hồng, là tháng Tư và tháng Năm, trở về với những khu rừng nhiều gió ghét người; ngay cây sồi già trơ trụi nhất, nhám nhúa nhất hay bị sét đánh nhiều nhất, chí ít cũng trổ lấy một vài chồi xanh để đón mừng những khách thăm vui tính vậy; ông Ahab cuối cùng cũng thế, chút ít đáp lại vẻ duyên dáng vui tươi của bầu trời yểu điệu như thục nữ. Đã hơn một lần, ông để lộ một nét thấp thoáng mà nếu ở một người khác, hẳn đã nở thành ra một nụ cười.

CHƯƠNG XXIX
ÔNG AHAB RA SÂN KHẤU; STUBB NÓI VỚI ÔNG TA

VÀI NGÀY TRÔI QUA, tất thảy những băng giá và băng trôi bị bỏ lại đằng sau, tàu Pequod giờ đây tròng trành băng qua mùa xuân Quito tươi sáng, thường ngự trị muôn đời giữa bể khơi nơi ngưỡng cửa tháng Tám vĩnh hằng của miền nhiệt đới. Những chuỗi ngày dồi dào, tràn trề, thơm tho, đầy tiếng reo vui, trong trẻo, mát dịu, như những cốc pha lê đựng nước quả ướp đá Ba Tư, đầy ngập - sủi bọt, với tuyết thanh cảnh. Đêm oai vệ đầy sao như những mệnh phụ kiêu hãnh trong nhung lụa châu báu, thu mình nơi khuê phòng trong kiêu hãnh cô đơn, trong niềm tưởng nhớ những vị bá tước chinh phu xa vắng, những mặt trời đội mũ vàng! Đối với những người mê ngủ, thật khó mà lựa chọn được giữa ngày quyến rũ thế và đêm mê hồn vậy. Mà hết thảy những bùa chú mê hoặc của thứ khí hậu không tàn khuyết đi ấy, không chỉ đem lại vẻ kiều diễm và sức mạnh cho thế giới bên ngoài mà thôi. Bên trong, chúng còn xâm nhập linh hồn, nhất là vào những giờ êm dịu yên tĩnh của đêm đến gần; lúc bấy giờ ký ức tung ra những tinh thể pha lê như băng trong - những hình thù tuyệt nhất của các hoàng hôn yên ắng. Và hết thảy những động lực tế nhị này ngày càng ảnh hưởng đến da thịt của ông Ahab.

Tuổi già thường hay tỉnh ngủ; như thể, hễ càng dính líu lâu dài tới đời sống chừng nào, thì con người lại càng ít dính líu đến một thứ gì có vẻ như sự chết chóc chừng nấy. Trong số các vị chỉ huy hàng hải, những ông già râu tóc hoa râm sẽ là những kẻ hay rời giường nhất để đi xem xét boong tàu lúc ban đêm. Ahab cũng vậy, chỉ có điều, gần đây, có vẻ như ông ta sống ngoài trời nhiều đến nỗi, nói thực, những lần xuống cabin mới giống một chuyến viếng thăm hơn là những lần tư cabin lên boong. ‘Có cảm giác như là đi xuống mồ vậy,” ông ta lẩm bẩm một mình, “lối đâu một thuyền trưởng già như mình đi xuống cái lỗ hẹp này, để chui vào cái giường nhỏ giống như cái huyệt kia.”

Vì vậy, cứ hai mươi bốn giờ một, lúc những phiên gác đêm đã được cắt đặt, và đoàn thủy thủ trên boong đã đứng gác thay những người đang ngủ bên dưới; lúc giả sử có một sợi dây cần được kéo lên boong ở mũi tàu, các thủy thủ cũng chẳng ném xuống mạnh bạo như ban ngày, mà với một dáng điệu thận trọng thả nó vào chỗ cũ, sợ quấy rầy các bạn đồng thuyền của họ; lúc cảnh tượng hoàn toàn yên lặng này bắt đầu chiếm ưu thế, thường người cầm lái lặng im hay nhìn chằm chằm vào chỗ cầu thang lên boong, và chẳng bao lâu ông già kia sẽ xuất hiện, bấu vào thanh dựa, cố gắng khập khiễng đi lên. Có một vài điểm nhân đạo rất đáng kể nơi con người ấy; vì vào những lúc như thế, ông ta thường tránh đi tuần trên boong lái, bởi đối với những thủy thủ mệt mỏi, tìm sự nghỉ ngơi ở cách đôi gót bằng ngà của ông ta chỉ độ sáu phân thôi, thì chính vì các tiếng kêu lọc cọc vang dội và ồn ào của bước chân bằng xương của ông ta, mà những giấc mộng của họ sẽ toàn những răng nhọn của cá mập. Nhưng có một lần, tâm trạng ông ta nặng nề quá cả những nể nang thông thường ấy, những bước chân nặng như khúc gỗ đo cả con tàu từ lái đến cột buồm chính, Stubb, thuyền phó, từ phía dưới đi lên, với một vẻ trào phúng khẩn nài không đoan chắc gì cho mấy, đã nói bóng gió rằng, nếu thuyền trưởng Ahab thích qua lại trên sàn tàu, thì không ai dám bảo ông ta đừng làm thế; nhưng cũng rất có thể có một cách nào đó chẹt bớt tiếng động; đoạn hơi ngập ngừng đề nghị không rõ ràng lắm về một cuộn giẻ rách, và chuyện nhét cái gót ngà kia vào trong giẻ đó. A! Stubb ơi, vậy là mi chưa hiểu ông Ahab rồi.

“Này Stubb, ta đâu có phải là một viên đạn đại bác,” Ahab nói, “để cho mi có thể độn nhét vải viếc cho ta cái lối như vậy? Nhưng thôi đi, ta đã bỏ qua rồi đấy. Đi mà xuống ngôi mộ ban đêm dành cho mi; ở đấy hạng như mi ngủ giữa hai mảnh vải liệm, để rồi cuối cùng cũng quấn mình trong đó. Xuống mau, đồ chó, chui vào chuồng mau!”

Giật mình trước tiếng la chấm dứt câu chuyện bất ngờ của ông già đột nhiên trở nên khinh người như vậy, Stubb đứng lặng một hồi; rồi nói, có vẻ bị kích động, “Thưa ông, tôi không quen được người ta nói chuyện như vậy; và tôi cũng không được đến nửa phần ưa nghe vậy, thưa ông.”

“Cút!” Ahab nghiến răng rít lên, rồi hùng hổ bỏ đi, như để tránh một sự cám dỗ điên giận nào đó.

“Không, thưa ông, chưa xong đâu ạ, Stubb nói, trở nên táo bạo, “tôi không để cho ai gọi tôi bằng chó dễ dàng thế đâu, thưa ông.”

“Vậy thì để ta gọi mi mười lần đồ con lừa, đồ la đực, giờ thì xéo đi nếu không, ta sẽ xóa sổ đời mi cho xem!

Vừa nói Ahab vừa tiến lên phía trước với diện mạo kinh hoàng vượt quá mức chịu đựng đến nỗi Stubb dành miễn cưỡng rút lui.

“Từ trước tời giờ mình chưa bao giờ để người khác đối xử như thế mà không trả đũa lại ra trò,” Stubb lẩm bẩm như vậy, trong lúc gã xuống cầu thang đi về phòng. “Thật lạ lùng. Dừng lại đã, Stubb ơi; giờ đây chẳng hiểu sao mình không biết nên quay lại đánh lão, hay là… cái gì thế nhỉ? Hay là quỳ xuống đây để cầu nguyện cho lão? Phải, đó là ý nghĩ đã đến với mình; mà cũng là lần đầu tiên mà mình đành cầu nguyện. Kỳ lạ; rất kỳ lạ; và lão ta cũng thật là kỳ quặc; chà, hãy xét lão từ trước đến sau, lão là một lão già lạ lùng nhất mà Stubb này từng đi tàu chung. Lão nhìn mình mới nảy lửa chứ! Mắt lão như là hai thùng thuốc súng. Lão ta điên chăng? Dù sao đầu óc lão chắc cũng bị sao đấy, chắc chắn như phải có gì đấy ở trên boong tàu lúc nó rạn nứt. Hồi này, trong hai mươi bốn tiếng đồng hồ thì lão ở trên giường không quá ba tiếng; như vậy là lão không hề ngủ. Chả phải gã phục vụ, cái gã Bột Nhào ấy, đã nói với mình sáng nào gã cũng thấy chăn gối trên võng của lão già nhàu nhĩ và lộn tùng phèo, ga dồn hết xuống phía dưới chân, tấm vải phủ gần như thắt thành nhiều gút, cái gối thì nóng rang, như thể một miếng gạch nướng vừa đặt trên ấy. Một lão già nóng nảy! Mình cá lão có cái mà một số người ở trên bờ thường gọi là lương tâm thì phải; người ta bảo rằng đó là một loại “đau dây thần kinh sinh ba” - còn khó chịu hơn đau răng. Chà, chà; mình chẳng biết nó là gì, nhưng Chúa ngăn không cho mình hiểu nó. Lão rất khó hiểu, mình vẫn tự hỏi lão cứ đi vào hầm đằng sau làm gì, đêm nào cũng vậy, gã Bột Nhào bảo mình là gã nghi lắm; để làm gì vậy, mình muốn biết? Ai hẹn hò với lão trong hầm ấy? Thật lạ lùng, phỏng ạ? Nhưng sao mà biết được, mánh cũ thì sao - vào đấy để ngủ gà ngủ gật đây mà. Trời hành tôi đi, thật đáng mặt nam nhi sinh ra đời chỉ để buồn ngủ. Mà giờ nghĩ đến đấy, ấy là chuyện đầu tiên trẻ con làm còn gì, mà thế cùng lạ đi. Trời hành mình đi, nhưng mọi chuyện đều lạ cả, nghĩ mà xem. Nhưng thế là trái các nguyên tắc của mình. Đừng suy nghĩ nữa, đó là lời răn thứ mười một của mình; và có dịp là ngủ là điều răn thứ mười hai. Vì vậy, giờ lại trở lại câu chuyện. Nhưng như thế là thế nào nhỉ? Lão ấy chẳng gọi mình là con chó đấy thôi? Trắng trợn! Lão ấy gọi mình là mười lần đồ con lừa, còn chồng một lô đồ con la trên đó. Lẽ ra lão nên đá đít mình rồi coi như xong chuyện. Có lẽ lão đã đá đít mình thật, mình không để ý đến đó thôi, bởi không hiểu sao mình bi kinh ngạc vì cái trán của lão. Nó sáng lên như một miếng xương trắng nhạt. Cái quái gì đã xảy đến với mình thrrd nhỉ? Mình không đứng vững được ngay trên hai chân mình nữa. Đụng độ với lão kiến mình như bị lộn trái ra vậy. Nhưng Chúa ơi, chắc hẳn con đã nằm mơ… Thế nào nhỉ? Thế nào nhỉ? Thế nào nhỉ?… Mà có một cách duy nhất ấy là lịm đi; vậy nên giờ đây mình hãy trở lại võng, và sáng mai mình sẽ xem thử cái lão đểu giả khó chịu này sẽ xử sự ra sao lúc ban ngày.”

CHƯƠNG XXX
TẨU THUỐC

LÚC STUBB ĐI RỒI, Ahab vẫn còn đứng dựa một hồi lâu bên thành tàu; và rồi, như vẫn thường hay làm đã bấy lâu nay, ông ta gọi một thủy thủ đang gác, sai anh này xuống phía dưới để lấy chiếc ghế ngà, và cả tẩu thuốc của ông ta nữa. Châm tẩu nơi ngọn đèn của hộp la bàn và đặt chiếc ghế lên boong phía đón gió, ông ta ngồi hút thuốc.

Ở xứ Bắc Âu thời xưa, theo tục truyền, ngai của những vị vua Đan Mạch thích bể cả thường làm bằng ngà của con cá voi mũi. Lúc bấy giờ, nhìn Ahab ngồi trên chiếc ghế ba chân bằng xương đó, sao ta có thể không nghĩ đến vương quyền mà nó tượng trưng. Vì Đại Hãn của sàn tàu, vua của bể khơi, và chúa tể vĩ đại của loài thủy quái Leviathan chính là Ahab.

Vài giây trôi qua, khói đặc từ miệng ông ta phun thành những cụm nhanh và liên tục, phả ngược vào mặt. Cuối cùng ông ta lẩm bẩm một mình, rút tẩu thuốc cất đi. “Sao bây giờ hút thuốc thế này không còn thư thái nữa nhỉ. Ôi Tẩu thuốc của ta! Khó mà chịu được nếu vẻ quyến rũ của mi mất toi! Hóa ra nãy giờ ta vô thức lao động cực khổ ở đây chứ nào phải hưởng thụ gì - phải, và ngu ngốc phà khói thuốc cùng chiều gió thổi suốt thời gian ấy; cùng chiều gió thổi, với những luồng khói bồn chồn như vậy, như thể, giống một con cá voi sắp chết, những luồng khói cuối cùng ta phun là mạnh nhất và trục trặc nhất. Ta còn biết làm gì với cái tẩu này nữa? Vật này vốn dùng để tìm sự sảng khoái, để phun lên những làn hơi trắng dịu giữa những mái tóc bạc phơ mềm dịu, chứ không phải giữa những lọn tóc hoa râm màu sắt như của ta đâu. Ta sẽ không hút thuốc nữa…”

Ông ta ném tẩu thuốc còn cháy đỏ xuống bể. Lửa kêu xèo xèo trên sóng, cùng lúc ấy con tàu tiến nhanh qua chỗ bọt nước vừa tạo nên do chiếc tẩu đang chìm. Đầu đội mũ bẻ vành, Ahab lảo đảo bước trên sàn tàu.

CHƯƠNG XXXI
HOÀNG HẬU MAB9

SÁNG HÔM SAU, Stubb đến gần Flask.

“Một giấc mơ kỳ lạ quá, Cột Cái ạ. Cậu biết cái chân ngà của ông già đấy chứ, vậy mà tôi nằm mơ thấy ông ta đá tôi bằng cái chân ấy đấy; và khi tôi cố gắng đá trả lại thì, kỳ lạ sao, ông bạn lùn của tôi ơi, tôi đã đá văng cả chân tôi! Bấy giờ, tức thời! Ahab như một kim tự tháp, tôi thì như một thằng ngu điên, cứ đá hoài vào đấy. Nhưng kỳ quặc hơn thế nữa, Flask ơi - cậu cũng thừa biết những giấc mơ kỳ quặc đến thế nào rồi chứ - vì bất chấp cơn điên giận lúc bấy giờ, không hiểu sao tôi vẫn tự nhủ rằng, nói cho cùng, cú đá của Ahab cũng chẳng phải là một điều sỉ nhục. ‘Sao nào,’ tôi nghĩ, ‘có gì mà phải om sòm? Đó không phải là cẳng thật, chỉ là một cái cẳng giả thôi.’ Và có bao nhiêu là khác biệt giữa một ngón tay cái sống và một ngón tay cái chết. Đó là điều khiến cho một cú đấm bằng tay, Flask ơi, năm mươi lần dã man hơn một cú đánh bằng gậy. Thân thể sống - cái đó mới tạo nên một sự sỉ nhục sống, ông bạn lùn của tồi ạ. Và tôi tự nghĩ trong thời gian ấy, lưu ý cho, trong lúc mà tôi đang cụng mấy ngón chân đần độn vào chiếc kim tự tháp đáng nguyền rủa kia - mọi sự mâu thuẫn nhau đến bẽ bàng, vào lúc ấy, thế đấy, tôi tự nhủ, ‘Cái cẳng của ông ta giờ là gì, chỉ là một cây gậy mà thôi - một cây gậy xương cá voi.’ ‘Phải,’ tôi nghĩ vậy, thực ra đó chỉ là cú đá gậy chơi chơi thôi - thực ra, ông ta chỉ cho tôi một cú gậy xương cá voi - không phải một cú đá hèn hạ.’ ‘Vả lại,’ tôi nghĩ như thế này, ‘hãy nhìn vào nó một lần mà xem; chao ôi, đầu mút của cẳng ấy - cái phần dùng để thay bàn chân - đó mới thật là một đầu mút nhỏ nhắn làm sao chứ; trong lúc nếu một bác nông phu chân to đá tôi, sự sỉ nhục mới ma quái lớn lao sao! Còn sự nhục mạ này thu hẹp thành một điểm nhỏ mà thôi!’ Nhưng giờ mới tới trò đùa lớn lao nhất của giấc mơ, Flask ạ. Trong lúc tôi đang đá liên hồi vào kim tự tháp kia, thì một loại nhân ngư già lông lá cứng như lông lửng, cùng một cục bướu trên lưng, chụp lấy hai vai tôi và quay tít người tôi. ‘Anh làm gì đấy?’ hắn ta bảo vậy. Chuồn đi! Bồ ơi, nhưng tôi phát hoảng mất rồi. Một bộ mặt lì lợm như vậy kia mà! Nhưng sau đó tôi cũng trấn tĩnh được. ‘Tôi làm gì à?’ cuối cùng tôi nói vậy. ‘Thế còn ông Lưng Gù, công việc của ông là gì thế hử? Tôi muốn biết điều đó lắm. Phải chăng ở ông muốn xơi một cú đá?’ Ông bạn Flask ơi, có Chúa làm chứng, tôi chưa nói xong, thì hắn ta đã quay mông sang tôi, cúi xuống và kéo lên một ít rong bể dùng làm đệm - cậu cho là tôi đã thấy gì? Trời đất sấm sét ơi, bồ ơi, mông hắn ta cắm đầy cọc xăm đất, mũi nhọn chĩa ra phía ngoài. Sau khi suy nghĩ lại, tôi bảo, ‘Tôi không định đá ông đâu, ông bạn già ạ.’ ‘Stubb khôn ngoan đấy,’ hắn nói, ‘Stubb khôn ngoan đấy,’ rồi cứ tiếp tục lẩm bẩm câu đó suốt ngày, như thể lão đang tự nhai nướu mình theo như lối loại chuột nhủi hay nhai. Nhận thấy lão sẽ không ngừng nói câu ‘Stubb khôn ngoan đấy, Stubb khôn ngoan đấy’, tôi cho rằng mình có thể tiếp tục đá kim tự tháp kia. Nhưng tôi vừa giơ chân lên để đá thì lão già kia rống lên, ‘Thôi đá ngay!’ ‘ứa lạ,’ tôi nói, ‘có vấn đề gì sao, ống bạn già?’ ‘Anh nghe đây,’ lão nói, ‘ta hãy thảo luận về sự nhục nhã cái đã. Thuyền trưởng Ahab đá anh, phỏng?’ ‘Phải, ông ta đá tôi,’ tôi đáp, ‘ngay ở đây.’ ‘Tốt lắm,’ lão ta bảo. ‘Thế ông ta dùng cái chân ngà, có phải không?’ ‘Phải, đúng vậy,’ tôi bảo thế. ‘Tốt, đâ như vậy thì,’ lão ta nói vậy, ‘anh Stubb khôn ngoan kia ơi, anh còn phàn nàn gì nữa? Chẳng phải ông ta đá có thiện ý? Ông ta đâu có dùng một cái cẳng bằng gỗ thường để đá anh, phải không? Không, anh đã được một bậc vĩ nhân đá, và bằng một cái cẳng ngà, Stubb ạ. Đó là một vinh dự; tôi coi đó là một vinh dự. Nghe đây, hỡi anh Stubb khôn ngoan. Thời xưa, ở nước Anh, những vị lãnh chúa vĩ đại nhất vẫn cho là một vinh dự lớn khi được một bà nữ hoàng tát tai, rồi được phong làm hiệp sĩ cận vệ; còn anh có thể tự hào, anh Stubb ạ, là đã được ông già Ahab đá và biến anh thành một người khôn ngoan rồi. Hãy nhớ điều tôi vừa nói, hãy để cho ông ta đá; hãy nhận lấy những vinh dự của những cú đá đó, và đừng lẽ gì mà đá trả lại cả, vì anh không sao chịu nổi đâu, anh Stubb khôn ngoan ạ. Anh không thấy chiếc kim tự tháp kia ư?’ Nói xong câu đó, tuồng như lão ta, bằng một cách thức kỳ dị nào đó, bơi lên không trung và biến mất. Tôi ngáy khò khò, lăn lộn và thấy tôi hiện ở trên võng. Giờ đấy, bạn Flask, cậu nghĩ sao về giấc mơ ấy?”

“Tôi cũng chẳng biết nữa, với tôi, nghe cứ như một dạng mộng cuồng ngớ ngẩn?”

“Có lẽ thế thật. Có lẽ thế thật. Nhưng nó đã biến tôi thành một người khôn ngoan, Flask ạ. Cậu có thấy ông Ahab ở đằng kia, đang ngó nghiêng hai bên phía đuôi tàu không? Thế thì, điều tốt nhất mà cậu có thể làm là để yên ông già ấy một mình, đừng bao giờ nói chuyện với ông ta, mặc cho ông ta nói gì thì nói. Ủa lạ! Ông ta la lối cái gì đấy? Lắng nghe nào!”

“Hướng cột buồm, kia kìa! Hãy nhìn kỹ, tất cả các anh em! Cá voi ở quanh đây thôi! Nếu như các anh thấy một con cá voi trắng, cứ vỡ phổi vì nó cũng được!”

“Cậu nghĩ sao, Flask? Chẳng phải có một chút gì đó hơi kỳ lạ sao? Một con cá voi trắng, anh có để ý không đấy, trời? Nhìn kia… có gì đó khác lạ trong gió. Flask, chuẩn bị sẵn sàng đi. Ahab đã có cái thứ máu me ấy trong đầu. Nhưng mẹ ơi; lão đến kìa.”

CHƯƠNG XXXII
CÁ VOI HỌC

CHÚNG TÔI ĐÃ TÁO BẠO vượt qua vùng bể sâu; nhưng chẳng bao lâu nữa chúng tôi sẽ bị lạc lõng giữa vùng bể bao la không bến bờ, không hải cảng. Trước khi điều đó xảy tới, trước khi cái vỏ của tàu Pequod đầy rong bám, trôi lượn bên cạnh những tấm thân hà bám của loài thủy quái Leviathan; thì cung chỉ có tốt thôi nếu lúc ban đầu này ta chú ý đến một vấn đề gần như không thể thiếu cho sự hiểu biết thấu triệt đáng được tán thưởng về mọi tiết lộ lẫn ám chỉ đặc biệt hơn liên quan đến cá voi sắp kể ra sau đây.

Đây là một cuộc trình bày có hệ thống về cá voi trong chủng loại rộng lớn của chúng, mà giờ đây tôi sẵn lòng đặt trước bạn. Tuy nhiên nó không phải công việc dễ dàng. Đây là sự phân loại các thành tố của sự hỗn loạn, không hề kém hơn. Hãy lắng nghe giới sành sỏi nhất gần đây nhất đề cập đến vấn đề này.

“Không có một ngành động vật học nào phức tạp như ngành có tên cá voi học,” thuyền trưởng Scoresby nói như vậy vào năm 1820.

“Nếu có trong tầm khả năng của tôi đi chăng nữa, tôi cũng không có ý định đi sâu vào một cuộc nghiên cứu về phương pháp đúng đắn hòng chia loài động vật biển có vú này ra thành nhiều nhóm và họ.*** Một sự lộn xộn cực điểm hiện tồn tại trong đám sử gia nghiên cứu về giống vật này,” (tức cá nhà táng), bác sĩ giải phẫu Beale nói vậy vào năm 1839.

“Thật không thích hợp khi đeo đuổi cuộc nghiên cứu của chúng ta trong những vùng bể sâu thẳm khôn dò.” “Một bức màn khôn thấu che lấp sự hiểu biết của chúng ta về loài động vật biển có vú này.” “Một lĩnh vực toàn gai góc.” “Hết thảy những lời chỉ dẫn không đầy đủ ấy chỉ tổ làm cho những nhà tự nhiên học chúng tôi đau đớn mà thôi.”

Đó là lời mà các ông Cuvier, John Hunter và Lesson, những nhân vật lỗi lạc về động vật học và giải phẫu học đã nói về cá voi. Tuy nhiên, mặc dù tri thức thực sự thì rất ít nhưng sách lại có rất nhiều; và trong một chừng mực nho nhỏ, thì ngành cá voi học, hay khoa học về cá voi này, cũng tương tự thế. Có khá đông người, nhỏ bé hay lớn lao, cựu hay tân, sống trên bộ hay giữa bể khơi, từng, không ít thì nhiều, viết về cá voi. Ta hãy kể qua một vài người: các tác giả của Thánh Kinh, Aristotle, Pliny, Aldrovandi, Sir Thomas Browne, Gesner, Ray, Linnæus, Rondeletius, Willoughby, Green, Artedi, Sibbald, Brisson, Marten, Lacépède, Bonneterre, Desmarest, nam tước Cuvier, Frederick Cuvier, John Hunter, Owen, Scoresby, Beale, Bennett, J. Ross Browne, tác giả cuốn Miriam Coffin, Olmstead, và linh mục T. Cheever. Nhưng những người này viết nhằm mục đích khái quát tối thượng nào, thì những cầu trích nói trên sẽ chỉ rõ.

Trong số những cái tên trong danh sách các tác giả về cá voi này, chỉ có những tác giả có tên ghi sau tên Owen là đã nhìn thấy những con cá voi sống mà thôi, và chỉ một trong những tác giả ấy là một người đâm cá và săn cá voi chuyên nghiệp. Tôi muốn nói thuyền trưởng Scoresby. Ở đề tài riêng về cá voi Greenland, hay cá voi chính cống, ông này là tác giả uy tín nhất còn sống bây giờ. Nhưng Scoresby không biết gì cả và không nói gì cả về con cá nhà táng lớn, mà so với nó con cá voi ở Greenland hầu như không đáng nói tới. Và ở đây ta nên nói thêm, rằng con cá voi Greenland là một kẻ tiếm ngôi trên ngai vàng bể cả. Nó còn chăng phải là con cá to nhất trong đám cá voi. Tuy nhiên, vì những ưu tiên lâu đời mà chính nó yêu sách, và sự mù tịt mênh mang, mà cho mãi tới bảy chục năm về trước, vẫn bao phủ trên con cá nhà táng hoang đường và hoàn toàn chưa được ai biết tới kia, và cũng bởi sự mù tịt ấy cho đến ngày nay vẫn còn ngự trị trên mọi cơ sở nghiên cứu khoa học và hải cảng; cuộc đoạt ngôi ấy thành ra đã hoàn tất mọi đường. Một cuộc tham khảo lại hết những lời ám chỉ về con thủy quái Leviathan của các thi bá thời xưa, sẽ thỏa mãn ta về điểm con cá voi ở Greenland không có địch thủ, quả là một vị chúa tể vô địch của bể khơi. Nhưng cuối cùng đã đến lúc cho một tuyên bố mới. Đây là phố Charing Gross10; hãy nghe đây! tất cả lương dân, con cá voi ở Greenland đã bị truất phế rồi, cá nhà táng to lớn kia giờ đã lên ngôi!

Chỉ có hai quyển sách hiện đang lưu hành là đã có ý định đưa con cá nhà táng sống sờ sờ ấy ra trước bạn mà thôi, và đồng thời, nỗ lực ấy còn xa xôi diệu vợi lắm mới gọi là thành công. Những sách ấy là của Beale và Bennett, cả hai đều viết trong lúc họ làm bác sĩ cho các tàu đánh cá voi của công ty Biển Nam của Anh quốc, và cả hai đều là những người rất chính xác đáng tin. Vấn đề đầu tiên đề cập đến con cá nhà táng mà ta tìm thấy trong những tập sách ấy rất ít ỏi; nhưng chất lượng thông tin thì rất tuyệt vời, mặc dù phần lớn chỉ hạn chế trong việc mô tả có tính khoa học. Tuy nhiên, dù gì thì con cá nhà táng, khoa học hay thi ca, cũng đều không sống toàn vẹn trong một tác phẩm nào. Vượt hẳn trên những con cá voi bị săn đuổi khác, đời sống của nó là một đời sống không ai viết tới.

Giờ thì những giống cá voi khác nhau cần một kiểu phân loại phổ thông dễ hiểu, giá chỉ một kiểu phân loại đại cương dễ dàng tạm thời thôi, còn về sau này, sẽ có những người lao động kế tiếp bổ khuyết cho đầy đủ các ngành nhánh. Vì chưng không có người nào giỏi giang hơn chịu tiến lên đảm nhiệm lấy vấn đề này, nên tôi phải hiến dâng những cố gắng nghèo nàn của riêng tôi. Tôi không hứa hẹn cái gì hoàn hảo cả; bởi vì bất cứ điều gì thuộc loài người mà được cho là hoàn hảo, hẳn sẽ vì chính lẽ ấy mà rất sai lầm. Tôi không có tham vọng đưa ra một mô tả giải phẫu học tỉ mỉ về các chủng loài cá voi khác nhau, hay - ít nhất cũng tại nơi đây - mô tả bất kỳ điều gì quá nhiều. Mục đích của tôi ở đây chỉ là phác họa một bản hệ thống hóa môn cá voi học. Tôi là một kiến trúc sư, không phải là nhà xây dựng.

Nhưng đó là một nhiệm vụ nặng nhọc; không người phân loại thư từ thông thường nào ở bưu cục có thể so sánh được. Mò mẫm xuống tận đáy bể để theo đuôi chúng, đặt tay lên trên những nền tảng khôn tả xiết, những xương sườn và khung xương chậu của thế giới; đó là một điều đáng sợ. Tôi là gì mà phải cố gắng móc lưỡi câu vào con thủy quái Leviathan này! Những lời cay độc kinh khủng trong sách Job cũng có thể làm cho tôi kinh sợ. Liệu nó (quái vật Leviathan) có ký giao kèo với người không? Trông mong hy vọng ở nơi nó là vô ích!” Nhưng tôi đã lội khắp các thư viện và đi thuyền khắp các đại dương; tôi đã phải đương đầu với cá voi bằng những bàn tay hữu hình này. Tôi rất nghiêm chỉnh; và tôi sẽ cố gắng. Có vài việc chuẩn bị sơ bộ cần sắp đặt.

Thoạt tiên: tình trạng không chắc chắn và lộn xộn của bộ môn khoa học về cá voi này đã được xác nhận ngay từ buổi ban đầu do cái thực tế là ở một vài khu vực, vấn đề cá voi có phải là một loại cá hay không vẫn còn là một điểm thắc mắc. Trong quyển Hệ thống của tạo hóa xuất bản năm 1776, ông Linnæus tuyên bố, “Do đó tôi tách rời cá voi ra khỏi giống cá.” Nhưng theo chỗ tôi biết, tôi nhận thấy rằng cho đến năm 1850, các loại cá mập, cá mòi chấm và cá trích, trái với điều quy định rành rành của Linnæus, vẫn còn được thấy phân chia chiếm lãnh cùng khu bể với cá voi.

Nền tảng mà Linnæus dựa vào để sẵn sàng gạt bỏ những con cá voi ra khỏi bể khơi như sau: “Thể theo quả tim máu nóng chia hai ngăn, phổi, những mi mắt cử động được, lỗ tai sâu, penem intrantem feminam mammis lactantem và cuối cùng, “ex lege nature jure meritoque.11” Tôi trình bày hết thảy những điều đó với các bạn Simeon Macey và Charley Coffin của tôi ở Nantucket, cả hai ngồi chung bàn ăn với tôi trong một cuộc du hành, họ đồng tình rằng những lý do đưa ra đều không đầy đủ. Charley còn ám chỉ một cách rất trêu cợt rằng những lý do đó đều bá láp cả.

Đó là kể ra để biết mà thôi, chứ gạt bỏ tất cả các lập luận đó, tôi chấp thuận lập trường cố hữu là cá voi là cá, còn kêu gọi Jonah thánh thần kia đến ủng hộ tôi. Điểm căn bản này đã được giải quyết, kế đó ta bàn đến chuyện bên trong cá voi khác gì những cá khác. Trên đây, Linnæus đã nêu ra cho các bạn rõ những điểm đó. Nhưng nói tóm lại là: chúng có phổi và máu nóng; trong khi các loại cá khác không có phổi và có máu lạnh.

Tiếp nữa: thể theo bề ngoài hiển hiện của nó, ta sẽ định nghĩa con cá voi như thế nào, để sau này có thể nhận ra nó thật rõ ràng? Như vậy, tóm lại một con cá voi là một con cá có phun nước với một cái đuôi nằm ngang. Thế là bạn nhận ra nó rồi đó. Dù nghe hết sức ngắn gọn song định nghĩa này là kết quả của quá trình ngẫm nghĩ rất dài. Hải cẩu cũng phun nước như cá voi, nhưng hải cẩu không phải cá, bởi nó là một động vật lưỡng cư. Nhưng nửa cuối của định nghĩa này còn vững chắc hơn khi được ghép với nửa đầu. Hầu như bất cứ ai hẳn cũng đều nhận thấy rằng mọi con cá quen thuộc với người trên bộ thường không có đuôi bẹt nằm ngang, mà là đuôi dọc hoặc đuôi vẫy trên-dưới. Trong khi đó, trong các loài cá phun nước thì cái đuôi cá voi, dẫu hình thù có thể tương tự nhau, lại giữ một phương vị ngang bất biến.

Với định nghĩa cá voi là gì trên đây, tôi không hề loại bỏ khỏi tình bằng hữu của loài thủy quái Leviathan bất cứ sinh vật nào từ trước đến giờ vẫn được dân đảo Nantucket thông thạo nhất nhận dạng là loài cá voi; mặt khác, cũng chẳng liên hệ giống cá đó với bất cứ giống cá nào cho đến giờ vẫn được trịch thượng mà xem như xa lạ12. Do đó, hết thảy những loại cá nhỏ hơn, có phun nước và đuôi ngang đều được gộp trong mặt bằng của môn học về cá voi này. Giờ thì đến phần chia nhóm lớn của toàn bộ giống cá voi.

Trước hết: thể theo độ to lớn của chúng, tôi chia cá voi ra làm ba CUỐN cơ bản (sẽ được chia tiếp thành CHƯƠNG) và những cuốn này sẽ gồm hết thảy bọn chúng, cả nhỏ lẫn lớn.

I. CÁ VOI KHỔ HAI; II. CÁ VOI KHỔ TÁM; III. CÁ VOI KHỔ MƯỜI HAI.

Trong nhóm KHỔ HAI, tôi giới thiệu Cá nhà táng, trong nhóm KHỔ TÁM, Cá kình; trong nhóm KHỔ MƯỜI HAI, Cá heo chuột.

KHỔ HAI. Trong cuốn này tôi xin giới thiệu những chương sau đây: I. Cá nhà táng; II. Cá voi chính cống, III. Cá voi vi lưng, IV. Cá voi lưng gù; V. Cá voi lưng dao cạo; VI. Cá voi bụng vàng lưu huỳnh.

CUỐN I (Khổ hai), CHƯƠNG I (Cá nhà táng). Con cá voi này, mà người Anh thời xưa thường gọi một cách mơ hồ là cá voi Trumpa, cá voi Physeter, cá voi đầu đe, là loại cá Cachalot của Pháp hiện giờ, và loại Pottsfich của Đức, và loại Macrocephalus của những người ưa danh từ dài. Nó chắc chắn là cư dân lớn nhất trên quả đất này; ghê gớm nhất trong hết “thảy các giống cá voi mà ta gặp; dáng điệu uy nghi nhất; và cuối cùng, có giá trị thương mại cao nhất cho đến hiện giờ; nó là sinh vật duy nhất người ta có thể lấy ra cái chất rất có giá trị thương mại, gọi là não du cá voi13. Hết thảy những đặc điểm của nó sẽ được bàn rộng thêm ở nhiều nơi khác. Giờ đây điều mà tôi cần giải thích nhất là cái tên của nó trong tiếng Anh - sperm whale, tức cá voi tinh dịch. Nếu xét về phương diện ngôn ngữ học thì cái tên ấy thật ngớ ngẩn. Cách đây vài thế kỷ, thời con cá nhà táng gần như hoàn toàn chưa được biết đến như một cá thể riêng biệt, thời chất dầu của nó chỉ được người ta thỉnh thoảng lấy ở cá mắc cạn; trong những ngày ấy, tuồng như chất não du được đông đảo mọi người cho là lấy từ một sinh vật tương tự loại cá mà lúc bấy giờ ở bên Anh người ta gọi là cá voi xứ Greenland hay cá voi chính cống. Cũng có ý kiến, rằng chính chất não du này là chất nhờn dùng làm kích thích tố cho cá voi Greenland, mà âm tiết đầu của từ “spermaceti” diễn tả rất sát nghĩa. Cũng vào thời ấy, chất não du cá voi cực hiếm và không đtrọc dùng thắp sáng, mà chỉ được dùng làm mỡ xức hay làm thuốc. Người ta chỉ mua được chất đó từ các dược sĩ như ngày nay ta mua mấy lạng đại hoàng vậy. Tôi cho là, khi bản chất thực của não du cá voi dần dần được người ta biết đến, cái tên nguyên thủy của nó vẫn còn bị những người bán duy trì; hiển nhiên là để tăng thêm giá trị của nó bằng một khái niệm có ý nghĩa lạ lùng như vậy về tính hiếm hoi. Và vì vậy, danh xưng ấy cuối cùng hẳn đã được ban cho con cá voi người ta thực sự lấy ra được chất não du.

CUỐN I (Khổ hai), CHƯƠNG II (Cá voi chính cống). Về một phtrong diện, cá này là loại được trọng nhất trong đám quái vật Leviathan và lúc ban đầu thường được người ta săn bắt. Nó hiến cho ta một món hàng thường gọi là lược cá voi hay phiến sừng hàm, và một chất dầu được đặc biệt gọi là dầu cá voi, là một món hàng kém giá trị hơn về phương diện thương mại. Đối với ngư phủ, cá này thường được gọi một cách không phân biệt bằng những tên sau đây: cá voi, cá voi Greenland, cá voi đen, cá voi lớn, cá voi thứ thiệt, cá voi chính cống. Cách nhận diện loài cá này còn nhiều điểm mơ hồ nên mới dẫn đến chuyện đặt vô số tên như vậy. Vậy thì con cá voi mà tôi nhắc tới trong chương hai của cuốn Khổ hai là gì? Đó là con Mysticetus Lớn của các nhà tự nhiên học người Anh; con cá voi Greenland của dân săn cá voi Anh; con Baliene Ordinaire của dân săn cá voi Pháp; con Growlands Walfish của người Thụy Điển. Đó là con cá voi mà suốt hơn hai thế kỷ đã bị người Hà Lan và người Anh săn đuổi ở các vùng biển Bắc Băng Dương. Đó là con cá voi mà ngư phủ Mỹ đã săn đuổi từ lâu trên Ấn Độ Dương, dọc theo bờ biển Brazil, dọc theo miền duyên hải Tây Bắc, và nhiều nơi khác trên thế giới, những nơi được gọi là địa điểm để tuần tiễu thăm dò con cá voi chính cống.

Vài người có tham vọng nhìn ra chỗ khác nhau giữa con cá voi Greenland của người Anh và con cá voi chính cống của người Mỹ. Dù họ đều đồng thuận chính xác về tất cả những đặc điểm lớn của chúng, song cũng không trình bày được lấy một dữ kiện xác quyết nào để căn cứ vào mà thiết lập một sự phân biệt căn bản. Chính do những phân chia bất tận dựa trên những sự sai biệt khó kết luận nhất mà một vài ngành của lịch sử tự nhiên trở nên rắc rối một cách khó chịu như thế. Con cá voi chính cống này sẽ được nghiên cứu lâu hơn ở một chỗ khác để làm sáng tỏ hơn về con cá nhà táng.

CUỐN I (Khổ hai), CHƯƠNG III (Cá voi vi lưng). Dưới đề mục này tôi kể đến con quái vật mà người ta từng thấy ở mọi bể khơi dưới danh xưng Vi Lưng, Vòi Lớn, và John Dài, và là con cá voi có tia nước nhận thấy từ đằng xa thường bị gièm pha bởi các hành khách đi qua Đại Tây Dương, trên những tuyến đường tàu thư tư bên New Yoik. Về chiều dài đạt được và phiên sừng hàm, cá voi vi lưng giống cá voi chính cống, nhưng vòng ngực của nó không nở nang bằng, và màu da cũng nhạt hơn, gần giống như màu ô liu. Cặp môi khổng lồ trông như dây cáp tạo thành bởi những lớp nếp nhăn rộng xiên xiên xoắn vào nhau. Đặc điểm dễ phân biệt nhất của nó, cái vi, nhờ đó nó có cái tên, thường là một vật đập ngay vào mắt. Vi này dài độ một mét đến mét rưỡi, mọc thẳng đứng từ phần sau của lưng, hình góc chéo, và có một đầu rất nhọn. Dù cho những phần khác của con vật này không lộ ra cho người ta thấy tí nào, thỉnh thoảng, cái vi đơn độc kia cũng được thấy rõ ràng nhô lên mặt nước. Khi mặt bể tương đối yên ả, chỉ gợn những làn sóng lăn tăn tỏa tròn, cái vi nom giống cọc đồng hồ mặt trời đó đứng sừng sững đổ bóng lên trên mặt nước lăn tăn, thành thử hoàn toàn có thể cho rằng vòng nước bao quanh cái vi giống như một mặt đồng hồ khắc những nét ghi giờ uốn éo và kiểu cách. Trên mặt đồng hồ Ahaz ấy cái bóng thường hay giật lùi. Cá voi vi lưng không sống thành bầy. Có vẻ như nó là một con vật ghét cá voi, cũng như một vài người hay ghét loài người. Rất rụt rè, luôn luôn đi đơn độc; thình lình xuất hiện trên mặt bể ở những vùng xa xăm nhất và buồn tẻ nhất; cái tia nước cao, to, thẳng và độc nhất của nó vươn lên như một ngọn giáo ghét con người trên một đồng bằng trơ trụi; tài bơi lội khỏe và nhanh kỳ diệu, như thể thách đố mọi sự đuổi bắt của loài người; con thủy quái Leviathan này có vẻ thuộc dòng giống anh chàng Cain bị khai trừ và không ai thu phục nổi, chịu mang cái dấu kiểu cách trên lưng. Vì có phiến sừng hàm trong miệng, cá voi vi lưng đôi khi cũng bị gộp vào với cá voi chính cống trong loài giả định có tên cá voi sừng hàm, nghĩa là cá voi có phiến sừng hàm. Trong những con gọi là cá voi sừng hàm này, tuồng như có nhiều loại khác nhau, tuy vậy, phần lớn ít được ai biết đến. Cá voi mũi rộng và cá voi mỏ nhọn, cá voi đầu cọc, cá voi bó, cá voi hàm dưới, cá voi mỏ chim, thảy đều là những tên do các ngư phủ đặt cho vài loại cá ấy.

Liên quan đến thông danh “Cá voi sừng hàm”, có một điểm rất quan trọng phải kể ra, ấy là tuy một tên gọi như thế có thể tạo thuận lợi khi ám chỉ một vài loại cá voi, nhưng sẽ chẳng ích gì khi cố phân loại rõ ràng giống thủy quái Leviathan dựa trên phiến sừng hàm, bướu, vi hay răng của nó; tuy nhiên những bộ phận và đặc điểm nổi bật ấy rõ ràng là có vẻ phù hợp hơn để cung cấp cơ sở cho một hệ thống chính quy của ngành cá voi học, hơn là những đặc điểm thân thể riêng rẽ nào khác mà con cá voi trình ra trong nhóm của nó. Như vậy là thế nào? Phiến sừng hàm, bướu, vi lưng và răng; đấy là những bộ phận có các nét riêng biệt được phân tán bừa phứa khắp mọi loại cá voi, bất kể bản chất cấu trúc của chúng có thế nào ở những bộ phận khác cần thiết hơn. Thế là, cá nhà táng và cá voi lưng gù chẳng hạn, con nào cũng có bướu cả, nhưng sự giống nhau chỉ có từng ấy thôi. Rồi đến chính con cá voi lưng gù này và cá voi Greenland, mỗi con đều có phiến sừng hàm, nhưng một lần nữa sự giống nhau cũng chỉ có đến từng ấy thôi. Và đối với những bộ phận khác vừa kể trên đây cùng vậy. Trong những tạp loại về cá voi, chúng tạo thành những tổ hợp bất quy tắc như vậy; hoặc trong trường hợp cá thể nào đó trong số chúng tách lẻ, đó cũng là một sự tách biệt bất quy tắc; như để thách đố hoàn toàn mọi công cuộc phương pháp hóa tổng quát hình thành nên trên cơ sở ấy. Ở trên tảng đá này, mọi nhà tự nhiên học nghiên cứu về cá voi đều chia rẽ.

Nhưng cũng có thể tưởng tượng rằng, ở những bộ phận nội tạng của con cá voi, trong cơ thể chúng, ít nhất ở đấy, chúng ta có thể đạt đến một sự phân loại đúng đắn chứ. Không đâu; chẳng hạn như, có gì trong thân thể con cá voi Greenland, xét theo giải phẫu học, đáng chú ý hơn phiến sừng hàm không? Tuy vậy, ta đã thấy rằng nếu chỉ căn cứ trên phiến sừng hàm thì không thể nào phân loại con cá voi Greenland một cách xác đáng được. Và nếu ta đi xuống tận trong ruột những tạp loại cá voi, thì tại sao ở đấy ta lại chẳng tìm thấy những điểm phân biệt dành sẵn cho người muốn hệ thống hóa, bằng được một phần năm mươi những phần bên ngoài vừa kể. Như vậy thì còn gì nữa? Không còn gì nữa ngoại trừ việc xét những con cá voi theo thân thể, theo toàn thể cái khối lượng to lớn của chúng, và mạnh dạn phân loại chúng theo lối ấy. Và đấy là hệ thống thư mục mà ta áp dụng ở đấy: hệ thống duy nhất có thể thành công được vì đó là hệ thông duy nhất có thể thực hiện được. Để tiếp tục:

CUỐN I (Khổ hai), CHƯƠNG IV (Cá voi lưng gù). Con cá voi này thường được thấy ở bờ bể Bắc Mỹ. Nó thường bị bắt ở đấy và kéo về hải cảng. Nó vác một cái bao lớn trên mình như một người bán rong; hay bạn có thể gọi nó là cá voi tượng, hay cá voi lâu đài. Dù sao thì cái tên phổ thông của nó cùng không giúp phân biệt nó một cách đầy đủ được, bởi vì cá nhà táng cũng có bướu mặc dù nhỏ hơn. Dầu của nó không giá trị mấy. Nó cũng có tấm sừng hàm. Nó là loại hay đùa nghịch và nhẹ dạ nhất trong mọi loại cá voi, và thường hay làm tung bọt và nước trắng vui tươi lên hơn bất cứ một loại cá voi nào khác.

CUỐN I (Khổ hai), CHƯƠNG V (Cá voi lưng dao cạo), về con cá này, người ta biết rất ít ngoại trừ cái tên của nó. Tôi đã từng thấy nó ở ngoài khơi mũi Sừng. Bản tính hay ẩn tránh, nó tránh cả người đi săn và cả các triết gia nữa. Mặc dù không nhát gan, nó chưa bao giờ để lộ một phần nào khác ngoài cái lưng, lừng lựng lên thành sống nhọn. Hãy cho nó qua đi, tôi biết rất ít về nó, mà bất cứ người nào khác cũng vậy.

CUỐN I (Khổ hai), CHƯƠNG VI (Cá voi bụng vàng lưu huỳnh). Đây cũng lại là một quý ông nhút nhát với cái bụng màu vàng lưu huỳnh, chắc chắn là do cứ cạo bụng trên nền đá biển thẳm trong vài cuộc lặn sâu nào đó. Người ta hiếm khi thấy nó; ít nhất tôi cũng chẳng bao giờ thấy nó trừ phi ở các vùng bể miền Nam xa xăm, có điều luôn luôn ở quá xa nên chẳng thể nghiên cứu hình dáng của nó. Chẳng bao giờ săn được nó; nó sẽ bỏ trốn mang theo cả dây câu. Người ta đã nói nhiều điều kỳ lạ về nó. Thôi xin từ biệt chú cá voi bụng vàng lưu huỳnh! Tôi không thể nói gì về chú thực hơn nữa cả, ngay đến người dân Nantucket kỳ cựu nhất cũng thế.

Vậy là kết thúc CUỐN I (Khổ hai), và giờ đây bắt đầu CUỐN II (Khổ tám).

KHỔ TÁM14. Khổ tám bao gồm những con cá voi to cỡ trung bình, trong số đó hiện nay ta có thể kể: I. Cá kình; II. Cá voi đen; III. Cá voi mũi; IV. Cá voi sát thủ; V. Cá quất đuôi.

CUỐN II (Khổ tám), CHƯƠNG I (Cá kình). Với hơi thở, hay nói đúng hơn là hơi thổi, to vang từng cung cấp cho người trên bộ nguyên một câu thành ngữ15, loài cá này, mặc dù là một cư dân đáy sâu hết sức nổi tiếng, nhưng lại không hay được phân vào họ cá voi. Nhưng vì sở hữu mọi nét đặc thù đồ sộ của con thủy quái Leviathan, nên phần đông các nhà tự nhiên học đã công nhận nó là một trong các loại cá ấy. Nó thuộc khổ tám khiêm tốn, chiều dài từ mười lăm đến hai mươi bộ, các kích thước vòng quanh mình phù hợp tương ứng. Nó thường bơi từng bầy; không thường xuyên bị săn đuổi, mặc dù lượng dầu của nó cũng khá và dùng thắp sáng rất tốt. Theo một số ngư phủ, sự xuất hiện của chúng thường được xem như dấu hiệu báo trước rằng cá nhà táng to cũng sắp đến.

CUỐN II (Khổ tám), CHƯƠNG II (Cá voi đen). Tôi đưa ra đây những cái tên phổ thông mà các ngư phủ đặt cho những con cá này, vì thường thường đó là những tên hay nhất. Hễ tình cờ mà một cái tên có vẻ mơ hồ hoặc không đắt nghĩa, tôi sẽ nói ngay, và đề nghị một tên khác. Giờ đây tôi làm vậy, cho cá voi đen, như cách người ta thường gọi, vì màu đen là luật cho hầu hết các con cá voi. Vậy, hãy gọi nó là cá voi linh cẩu, nếu các bạn thích. Tính ăn tạp của nó rất nổi tiếng và tùy hoàn cảnh mà các góc trong của môi nó cong hết cả lên, nên mặt nó mang một vẻ nhăn nhở vĩnh hằng như mặt ác quỷ Mephisto. Con cá voi này dài trung bình độ năm, sáu mét. Người ta thấy nó ở hầu hết mọi vĩ tuyến. Nó có cái lối giương vi cong nơi sống lưng trong khi bơi rất kỳ dị, nom hao hao mũi người La Mã. Khi không có công việc gì lợi hơn để làm, thợ săn cá nhà táng đôi khi cũng bắt cá voi linh cẩu, để cho có đủ số dầu rẻ tiền nhà dùng - hệt người quản gia căn cơ, lúc vắng khách khứa, lại chỉ có một mình, thường hay dùng chất mỡ bò không mùi thay vì sáp thơm. Mặc dù bong bóng rất mỏng, một vài con cá voi trong loại này cung cấp cho bạn được trên ba mươi gallon dầu.

CUỐN II (Khổ tám), CHƯƠNG III (Cá voi mũi), nghĩa là cá voi có mũi16. Thêm một ví dụ về một giống cá voi được đặt tên kỳ quặc, tôi đoán sở dĩ có cái tên như vậy là do chiếc sừng đặc biệt của nó thường bị lầm là một cái mũi cong. Con vật dài độ năm mét, trong lúc cái sừng trung bình dài chừng mét rưỡi, mặc dù đôi khi cũng quá ba mét, thậm chí được đến bốn mét rưỡi nữa. Xác thực mà nói, cái sừng này chỉ là một cái ngà mọc dài, thò ra ngoài quai hàm thành một đường hơi hạ thấp so với đường chân trời. Nhưng nó toàn bị trông thấy ở bên phía dễ sợ, thành ra hiệu quả sai lầm, khiến cho chủ sở hữu cái sừng có vẻ gì tương tự như dáng điệu của một người thuận tay trái vụng về. Cái sừng ngà hay ngọn giáo ấy nhằm mục đích cụ thể gì, thật khó mà nói được. Nó không có vẻ được dùng như lưỡi kiếm của con cá kiếm hay cá buồm, mặc dù một vài thủy thủ bảo tôi rằng cá voi mũi dùng bộ phận đó như một cái cào khuấy đảo đáy bể tìm thức ăn. Charley Coffin cho rằng cái sừng được dùng làm dùi đâm băng; vì con cá voi mũi, lúc nổi lên mặt nước tại các vùng hải cực, thấy mặt biển bị băng che lấp thì chòi sừng đục vỡ mà ngoi lên. Nhưng ta không thể đưa ra điều nào chứng tỏ một trong những ước đoán trên này là đúng. Ý kiến riêng của tôi là mặc dù cái sừng mọc một bên đó có thể đươc con cá voi mũi sử dụng thực sự - và cách nào đi nữa – thì chắc chắn cũng sẽ rất tiện dùng làm một cái xếp sách trong lúc nó đọc sách. Về con cá voi mũi này, tôi có nghe người ta gọi là cá voi ngà, cá voi sừng và kỳ lân biển. Chắc chắn nó là một ví dụ kỳ lạ của chủ nghĩa độc giác tìm thấy hầu hết nơi mọi động vật. Nhờ một vài tác giả thuộc giới tu sĩ thời xưa, tôi đã thâu thập được rằng cái sừng của loài kỳ lân biển này được xem như một vị thuốc giải độc rất linh nghiệm, và do đo việc chế tạo thuốc đó đem lại nguồn lợi vô kể. Nó còn được chưng cất thành những chất muối ngửi dùng chữa đàn bà bị ngất choáng, cùng một cách với sừng nai đực chế thành nhung hươu. Lúc ban đầu nó được xem như một vật rất kỳ lạ. Văn tự Goth cho tôi biết chuyện Sir Martin Frobisher trở về sau cuộc du hành ấy, khi nữ hoàng Bess vẫy bàn tay đầy nữ trang gọi ông từ cửa sổ lầu Greenwich, trong lúc con tàu gan góc của ông đi dọc theo sông Thames. Văn tự Goth kể, “Khi Sir Martin du hành trở về, ông ta quỳ xuống dâng lên cho nữ hoàng một cái sừng rất dài của cá voi mũi, và suốt một thời gian rất lâu sau đó cái sừng vẫn còn được treo ở lâu đài Windsor.” Một tác giả người Ai Len tuyên bố rằng bá tước Leicester cung đã quỳ xuống và dâng tặng Đức bà một cái sừng khác, thuộc về một giống thú độc giác trên bộ.

Cá voi mũi có dáng điệu giống con beo, rất đẹp, vì màu da trắng như sữa, lốm đốm những chấm đen tròn và bầu dục. Dầu của nó hảo hạng, trong và tốt nhưng cực ít, và người ta hiếm khi săn nó. Người ta thường thấy nó ở miền bể quanh các địa cực.

CUỐN II (Khổ tám), CHƯƠNG IV (Cá voi sát thủ), về loài cá này người Nantucket chẳng biết mấy điều chính xác, và các nhà tự nhiên học chuyên môn lại càng không biết gì. Do chỗ tôi thấy nó ở đằng xa, tôi phải nói rằng nó to bằng một con cá kình. Nó rất man dã, một loài cá Feegee. Đôi khi nó dám cắn vào miệng con cá voi lớn thuộc khổ hai, và đu đưa ở đó như một con đỉa, cho đến lúc con vật đồ sộ kia bị bực dọc đến chết. Cá voi sát thủ chưa từng bị săn bắt. Tôi chưa từng nghe loại cá này có dầu. Biệt lệ hẳn đã xảy ra khi đặt tên cho con cá voi này, cái tên dựa trên một đặc điểm khó phân biệt. Bởi tất cả chúng ta đều là những kẻ giết chóc, dù trên bộ hay dưới bể, kể cả những ông Bonaparte lẫn các con cá mập.

CUỐN II (Khổ tám), CHƯƠNG V (Cá voi quắt đuôi). Quý ông này nổi tiếng vì cái đuôi, mà nó dùng làm que để quất kẻ thù. Nó cưỡi lên lưng con cá voi khổ hai, và trong lúc con này bơi, nó cũng đi tới được bằng cách quất vào mình con kia, y như một vài thầy giáo sống được trong thế giới này bằng quá trình tương tự. Người ta biết về cá voi quất đuôi còn ít hơn về cá voi sát thủ. Cả hai đều là những hạng ngoài vòng pháp luật, ngay cả trong những vùng bể không luật pháp.

Như vậy là kết thúc CUỐN II (Khổ tám), và bắt đầu CUỐN III (Khổ mười hai).

KHỔ MƯỜI HAI. Cuốn này gồm có những con cá voi nhỏ hơn: I. Cá heo chuột hoan hô; II. Cá heo chuột Algeria và III. Cá heo chuột mõm đầy bột.

Đối với những ai chưa có dịp để đặc biệt nghiên cứu vấn đề này, thì có vẻ như những con cá không quá mét hai đến mét rưỡi lại được liệt vào hàng CÁ VOI - một chữ mà theo nghĩa phổ thông thường hay chuyển tải ý niệm về sự đồ sộ. Nhưng những sinh vật được liệt kê ra trên đây thuộc khổ mười hai đều đúng là những con cá voi không sai vào đâu được, dựa vào những điều kiện trong định nghĩa về cá voi của tôi - cụ thể là những con cá phun nước, có đuôi nằm ngang.

CUỐN III (Khổ mười hai), CHƯƠNG I (Cá heo chuột hoan hô). Đây là con cá heo mà người ta thường thấy ở hầu hết khắp nơi trên toàn cầu. Sở dĩ tôi gán riêng cái tên này cho nó vì có nhiều hơn một loại cá heo chuột và cần phải làm sao để phân biệt chúng. Tôi gọi nó như vậy, bởi vì nó luôn bơi thành đoàn hân hoan và cứ tung mình trên mặt bể rộng như những chiếc mũ của đám đông vào ngày Quốc khánh. Sự hiện diện của chúng thường được thủy thủ hoan hô nồng nhiệt. Đầy thiện cảm, chúng luôn đến từ những làn sóng bị dồi về hướng gió. Chúng là những chú bé luôn luôn đi trước làn gió. Chúng được xem như điềm lành. Nếu bạn kim được ba loạt hoan hô lúc ngắm những con cá hoạt bát ấy thì cầu Chúa phù hộ cho bạn; trong bạn không có cái tinh thần vui nhộn thần thánh ấy. Một con cá heo hoan hô bụ bẫm và no đủ sẽ cung cấp cho ta một gallon đầy ắp thứ dầu tốt. Nhưng cái thứ chất lỏng thanh nhẹ lấy từ quai hàm nó mới cực kỳ giá trị. Chất này thường được những nhà kim hoàn và những người chế tạo đồng hồ tìm mua. Thủy thủ hay bôi chất đó vào đá mài dao của họ. Thịt cá heo rất ngon, bạn biết không. Có lẽ bạn không ngờ con cá heo lại phun nước. Quả thật, vòi nước của nó nhỏ đến nỗi khó mà nhận ra được. Nhưng lần sau nếu có dịp, xin hãy nhìn kỹ, và bạn sẽ thấy nó là hiện thân của con cá nhà táng to lớn kia dưới dạng thu nhỏ mà thôi.

CUỐN III (Khổ mười hai), CHƯƠNG II (Cá heo chuột Algeria). Một tên cướp biển. Rất man dã. Người ta chỉ tìm thấy nó, theo tôi nghĩ, ở Thái Bình Dương mà thôi. Nó hơi to hơn cá heo hoan hô, nhưng hình thù nói chung thì cùng như nhau. Hãy cứ thử khiêu khích nó đi, nó sẽ biến thành một con cá mập. Tôi đã từng thả thuyền để đuổi nó, nhưng chưa bao giờ thấy nó bị bắt cả.

CUỐN III (Khổ mười hai), CHƯƠNG III (Cá heo mõm đầy bột). Đấy là loại cá heo chuột to nhất, và theo chỗ người ta biết thì nó chỉ được tìm thấy ở Thái Bình Dương mà thôi. Tên tiếng Anh duy nhất mà từ trước đến giờ người ta đã đặt cho nó, là tên từ các ngư phủ: cá heo cá-voi- chính-cống, do người ta thường tìm thấy nó ở khu vực quanh con cá voi khổ hai kia. Về hình thù, nó hơi khác con cá heo hoan hô một chút, vì vòng mình không tròn mũm mĩm và đẹp bằng; quả vậy, nó có một dáng điệu quý ông chỉnh tề. Nó không có vi trên lưng (trong khi hầu hết các cá heo chuột khác đều có), nó có cái đuôi đáng yêu và cặp mắt Ấn ủy mị ánh nâu lục nhạt. Nhưng cái miệng đầy bột của nó làm hỏng cả. Mặc dù toàn thể lưng nó xuống cho đến tận các vi bên hông đều một màu đen nhánh, nhưng cái đường viền, rõ rệt như dấu vẽ trên một vỏ tàu được gọi là “ngực sáng”, đường ấy phân đôi nó từ đầu đến đuôi, thành hai màu, đen phía trên và trắng phía dưới. Màu trắng chiếm một phần trên đầu và toàn thể mõm nó, khiến cho nó có vẻ như vừa mới thoát ra từ một cuộc đi ăn vụng bao bột. Quả là một diện mạo đầy bột và tầm thường nhất đời! Dầu của nó cũng khá giống dầu của cá heo chuột thông thường.

* * *

Vượt qua loại cá Khổ mười hai, hệ thống này không tiếp tục nữa, vì con cá heo chuột là loại cá voi nhỏ nhất rồi. Trên đây, các bạn đã có hết thảy những loại thủy quái Leviathan nổi bật. Nhưng còn có một đám lộn xộn những cá voi nửa hoang đường nửa thực, hay trốn tránh, không chắc chắn ra làm sao, mà với tư cách là thợ săn cá voi người Mỹ, tôi chỉ nghe danh tiếng chứ chưa bao giờ trông thấy tận mắt cả, vì rất có thể một bảng danh sách như vậy sẽ có giá trị cho những người điều tra nghiên cứu trong tương lai sau này. Nếu bất cứ một con nào trong những loại cá voi sau đây bị bắt và đánh dấu, thì nó có thể được sáp nhập vào hệ thống này, tùy theo nó thuộc khổ hai, khổ tám hay khổ mười hai: cá voi mũi chai, cá voi mô sáp, cá voi đầu pudding, cá voi vùng Cape, cá voi dẫn đầu, cá voi đại bác, cá voi khẳng khiu, cá voi bọc đồng, cá voi bồ tượng, cá voi tảng băng, cá voi Quog, cá voi xanh, v.v… Từ nguồn những người có chức trách ở Iceland, Hà Lan và Anh thời xưa, có thể dẫn ra đây những danh sách khác về những loài cá voi không chắc chắn, được người ta gán cho đủ loại tên kỳ dị. Nhưng tôi bỏ qua chúng, coi như đã lỗi thời cả, và khó lòng mà không nghi ngờ chúng chỉ là những danh từ suông, đầy vẻ cá voi, nhưng chẳng có nghĩa gì cả.

Cuối cùng: Ngay từ lúc bắt đầu tôi đã tuyên bô rằng hệ thống này sẽ không kết thúc hoàn hảo ngay và luôn tại đây được. Bạn chỉ có thể thấy rõ rằng tôi đã giữ lời hứa mà thôi. Nhưng giờ đây tôi sẽ để hệ thống cá voi học chưa hoàn tất này ở đấy, cũng như nhà thờ lớn ở Cologne, vẫn còn dang dở với cái cần trục còn nằm trên đỉnh tháp chưa hoàn thành kia. Vì rằng những cuộc xây cất nhỏ có thể được hoàn thành do những kiến trúc sư đầu tiên, nhưng những công cuộc kiến trúc vĩ đại hơn, đích thực hơn, vĩnh viễn chừa lại hòn đá tảng cuối cùng cho hậu thế hoàn thành, Thượng đế cứ ngăn không cho tôi hoàn tất bất cứ một việc gì. Toàn bộ quyển sách này chỉ là một bản thảo - hay nói đúng hơn, chỉ là một bản thảo của bản thảo, Ôi! Thời gian, Sức khỏe, Tiền bạc và Kiên nhẫn!

CHƯƠNG XXXIII
NGƯỜI XẺO MỠ

VỀ CÁC SĨ QUAN trên tàu đánh cá voi, dường như nơi này cũng tốt như bất cứ nơi nào để thiết lập chút tính đặc thù nội bộ trên tàu, xuất phát từ sự tồn tại của các sĩ quan vốn đi lên từ giai cấp đâm cá, một giai cấp mà dĩ nhiên không một ngành hàng hải nào khác biết đến ngoại trừ ngành đánh cá voi.

Tầm quan trọng lớn lao mà người ta dành cho nghề đâm cá đã được chứng tỏ ở việc ngay lúc ban đầu, trong ngành ngư nghiệp Hà Lan thời xưa, cách đây hai thế kỷ hay hơn nữa, quyền chỉ huy một con tàu đánh cá voi không hoàn toàn nằm trong tay một người mà giờ đây người ta gọi là thuyền trưởng, mà được phân chia giữa ông ta và một sĩ quan gọi là Specksynder. Từ này có nghĩa đen là người xẻo mỡ, tuy vậy, theo thói quen sử dụng đã dần dần biến nghĩa thành tương đương với người đâm cá chính. Vào thời bấy giờ, uy quyền của thuyền trưởng bị hạn chế trong phạm vi hàng hải và điều khiển tổng quát con tàu mà thôi; còn người xẻo mớ hay người đâm cá chính lãnh quyền tối cao về săn cá voi và hết thảy những gì có liên quan đến việc đó. Trong ngành ngư nghiệp Anh ở Greenland, dưới cái tên thay đổi là Specksioneer, danh hiệu sĩ quan của Hà Lan thời xưa vẫn còn được duy trì, nhưng danh giá trước kia đã bị giảm đi thảm hại. Giờ đây, chức vị đó chỉ đơn giản là thợ đâm cá cấp cao mà thôi; như vậy nghĩa là một trong những thuộc hạ thấp kém hơn của vị thuyền trưởng. Tuy nhiên, vì tài ba của thợ đâm cá quyết định lớn đến sự thành bại của một cuộc du hành săn cá voi, và vì trong ngành ngư nghiệp ở Mỹ người này không những là một sĩ quan trọng yếu của tàu, mà trong một vài trường hợp nhất định (canh đêm trên một hải trường săn cá voi) còn nắm quyền chỉ huy trên boong tàu; vì vậy phương châm chính trị lớn lao nhất của biển cả đòi hỏi rằng ông ta trên danh nghĩa phải sống tách biệt với những người ở phía trước cột buồm, và ở một mặt nào đó được phân định như là chuyên viên cao cấp của họ; mặc dù luôn luôn được những người này thân mật xem như là ngang bằng về địa vị.

Giờ đây, điểm phân biệt đầu tiên giữa một sĩ quan và một thủy thủ là điểm này - sĩ quan sống ở phía lái, thủy thủ sống ở phía mũi. Và như vậy, trên tàu đánh cá voi lẫn các tàu buôn đều như nhau cả, các thuyền phó đều ở một khu với thuyền trưởng, và cũng vì vậy trong phần lớn các tàu đánh cá voi Mỹ, những người đâm cá đều ở về phía sau của tàu cả. Thế nghĩa là, họ ăn cơm trong cabin thuyền trưởng, và ngủ ở một nơi gián tiếp thông với cabin đó.

Trong suốt hành trình Nam du săn cá voi dài đằng đẵng (cuộc du hành dài nhất trong hết thảy các cuộc du hành mà hiện giờ hay từ trước đến giờ loài người từng thực hiện), những tai họa đặc biệt của cuộc du hành ấy và cộng đồng quyền lợi chiếm ưu thế trong đoàn người đi bể ấy, hết thảy bọn họ, dù thượng cấp hay thủ hạ, lợi tức của họ không phải căn cứ trên số lương đã ấn định sẵn, mà trên sự may mắn cùng với tính cẩn mật, lòng gan dạ và lao động cực nhọc; mặc dù tất cả những điều ấy trong vài trường hợp có khuynh hướng gây nên một kỷ luật kém gắt gao hơn thường có trên các tàu buôn; song ta cũng đừng quan tâm làm gì đến việc những người săn cá voi này, trong một vài hoàn cảnh ban sơ, có thể sống như một gia đình Lưỡng Hà cổ đại ra sao; bất chấp điều ấy, ít nhất thì những hình thức bề ngoài câu nệ của boong lái cũng hiếm khi thật sự được nới lỏng, và không có trường hợp nào là mất đi cả. Quả vậy, trên nhiều con tàu Nantucket, ta thấy người hoa tiêu trưởng diễu khắp boong lái với vẻ vênh vang hứng khởi chẳng tàu hải quân nào bì kịp; mà không, hành động ấy đã khơi lên lòng tôn kính của người ngoài gần như thể anh ta đang mặc long bào tía chứ chẳng phải chiếc áo nỉ xanh hạ tiện nhất.

Và mặc dù trong tất cả mọi người, thuyền trưởng hay quạu cọ của tàu Pequod này là người ít thiên về loại trịch thượng nông nổi ấy nhất; và mặc dù sự kính trọng duy nhất mà ông đòi hỏi là thái độ vâng lời tức khắc và tuyệt đối; mặc dù ông không bắt ai phải cởi giày trước khi bước lên boong lái; và mặc dù cũng có đôi lúc, do những hoàn cảnh đặc biệt có liên quan đến những biến cố mà chi tiết sẽ được kê ra sau đây, ông đã nói với họ bằng những từ ít thông dụng, hạ mình hoặc răn đe hoặc thế nào khác; dù vậy, ngay đến thuyền trưởng Ahab cũng không cách nào bất tuân những hình thức và tập tục siêu việt kia của bể khơi.

Có lẽ, cũng chẳng phải người ta rồi sẽ không nhận ra, rằng đôi khi ông ta ngụy trang phía sau những hình thức và tập tục đó, ấy là nói như vậy, cố tình sử dụng chúng vào những mục đích riêng khác hơn là những mục đích chung đã được chính thức đặt ra để phụng sự. Cái phần đầu óc ít nhiều mang tính vương giả của ông ta nhờ những hình thức ấy mà đã phục sinh lại thành một tinh thần độc tài không sao cưỡng lại được, mà nếu không thế sẽ phần lớn không được biểu lộ ra. Vì, dù cho một người có học thức cao thâm như thế nào đi nữa, người đó cũng không bao giờ có thể chiếm được ưu thế đương nhiên và thiết thực trước những người khác, nếu không có sự hỗ trợ của một vài thứ nghệ thuật và thành lũy bên ngoài, những thứ luôn ít nhiều đê hèn và hạ tiện. Chính điều này đã mãi mãi ngăn cản các quân vương đế quốc đích thực của Thượng đế bước lên các đài diễn thuyết tranh cử của thế giới; và đã dành những vinh dự cao nhất mà bầu không này có thể ban cho những kẻ nổi tiếng nhờ sự thấp kém vô hạn trước những tinh hoa ở ẩn trong nhóm nhỏ Trơ Lì Siêu Phàm, hơn là nhờ sự vượt trội hiển nhiên trước mặt bằng trình độ của số đông. Những điều nhỏ nhặt ấy, khi được những mê tín chính trị cực độ đầu tư vào, ẩn giấu tác dụng lớn lao đến mức chúng phát huy hiệu nghiệm trong một vài trường hợp hoàng tộc ngay cả khi lời nói hành động có ngu đần thế nào. Còn khi, như trong trường hợp Nga hoàng Nicholas, vương miện của đế quốc địa lý bao quanh một bộ não đế vương, thì bầy dân đen chịu đành nép mình nhục nhã trước tập quyền vĩ đại. Soạn giả của tấn bi kịch, khi diễn tả tầm ảnh hưởng rộng lớn và tác động trực tiếp của sự bất trị phàm tục, cũng chẳng đời nào quên ám chỉ tới điều mà chúng ta hiện giờ đang đề cập tới, tình cờ cũng vô cùng hệ trọng cho nghệ thuật của ông ta.

Nhưng thuyền trưởng Ahab của tôi đang di chuyển trước mặt tôi thì toát lên bộ tịch Nantucket cau có bờm xờm; và trong cái phần đề cập tới các hoàng đế và vua chúa này, tôi không được giấu giếm rằng tôi chỉ đang làm việc với một tay săn cá voi già nua đáng thương như ông ta thôi; và, vì vậy, hết thảy những trang sức nhà cửa nguy nga bên ngoài đều chối bỏ tôi. Ô, Ahab, điều gì vĩ đại trong con người ông tất phải hái tận trên trời cao, lặn xuống mãi biển sâu và trình bày nổi bật vào trong không gian vô thể kia mới phải!

CHƯƠNG XXXIV
Cái bàn trong cabin

DÚNG GIỮA TRƯA, quản bếp Bột Nhào thò bộ mặt xanh mét hình chiếc bánh mì qua khung cửa sổ tròn báo tin với vị chúa tể của gã là đã dọn bàn xong; ông này ngồi trong thuyền canh nhỏ phía gió, vừa quan sát mặt trời xong và đang tính nhẩm vĩ tuyến trên tấm bảng nhỏ, hình tròn, đặt ở khúc trên cái chân bằng ngà vốn hằng ngày vẫn dùng vào việc ấy. Vì ông ta hoàn toàn không để ý đến lời báo tin, ta những tưởng ông Ahab cau có kia không nghe tiếng thuộc hạ gọi. Nhưng chẳng bao lâu sau, nắm chặt lấy dây neo của buồm nhỏ, ông ta ưỡn người đứng dậy leo lên boong, và với một giọng đều đều không hào hứng, ông ta bảo, “Đi ăn, Starbuck,” rồi biến vào trong cabin.

Lúc dư âm cuối cùng của bước chân vương giả của vị Sultan dứt hẳn, tể tướng Starbuck, có đủ lý do để cho rằng ngài thuyền trưởng đã an tọa, mới thức tỉnh khỏi trạng thái yên lặng, rẽ vài lần dọc cạp tàu, và sau khi đạo mạo liếc nhìn vào trong buồng hoa tiêu, nói với một giọng pha khoan khoái, “Đi ăn, Stubb,” rồi bước xuống cầu thang. Đệ nhị thượng thư đi loanh quanh hệ thống dây neo buồm một lúc, lắc nhẹ dây lèo chính để xem thử cái dây quan trọng ấy có ổn thỏa không, rồi gã cũng tiếp tục đoạn điệp khúc, nhanh nhảu gọi, “Ăn, Flask,” đoạn theo người đi trước.

Nhưng đệ tam thượng thư nhận thấy còn có một mình trên boong lái, có vẻ như cảm thấy thoát khỏi nguyên một cơn gò bó lạ lùng; thành thử sau khi nháy mắt ranh mãnh đủ kiểu khắp mọi hướng và đá văng giày ra, gã nhảy một điệu vũ thủy thủ nhanh mà câm lặng ngay trên đầu vị chúa tể; rồi tài tình khéo léo mắc chiếc mũ kếp lên đầu thanh buồm nhỏ dùng làm cái giá, gã tếu táo đi xuống, ít nhất là trong chừng mực người ở trên boong còn nhìn thấy rõ, vừa đi vừa đảo chiều mọi đoàn diễu hành khác, bằng cách bọc hậu bằng âm nhạc. Nhưng trước khi bước vào cửa cabin bên dưới, gã dừng lại một chút, chường ra bộ mặt khác, rồi Flask bé nhỏ độc lập hai hưoc buóc tới trước mặt vua Ahab với dáng điệu kiểu Kẻ Bị Ruồng Bỏ, hay Người Nô Lệ.

Trong số những điều kỳ lạ sinh ra từ tính giả tạo rõ rệt của những tập tục trên mặt bể không hề bao gồm điều này: ở ngoài trời trên boong tàu, một vài sĩ quan, do bị khiêu khích, đã có thái độ ngạo ngược, thách dìức đối với vị chỉ huy của họ, nhưng cá mười chấp một, cứ để chính những sĩ quan đó, một lát sau xuống dự bữa thường lệ trong cabin chung với thuyền trưởng, lập tức họ sẽ có thái độ hiền từ nếu không nói là tự ti và khúm núm trước ông ta, trong lúc ông ta ngồi ở đầu bàn; điều này thật lạ lùng, đôi khi rất hài hước. Tại sao có sự khác biệt này? Có vấn đề gì? Có lẽ là không. Đã là một Belshazzar, vua thành Babylon; và đã là một Belshazzar, không kiêu căng mà nhã nhặn, thì chắc phải có một vài nét uy quyền trần tục nào đấy. Nhưng kẻ nào với đầu óc thông minh và vương giả đích thực mà chủ tọa bàn ăn tối riêng tư giữa các vị khách được mời, kẻ đó có uy quyền vô địch và chi phối ảnh hưởng cá nhân trong lúc ấy; vương quyền của kẻ đó còn vượt trên vương quyền của Belshazzar, vì Belshazzar không phải là vĩ đại nhất. Ai đã có một lần đãi tiệc tối bạn bè, hẳn đã thưởng thức dư vị làm Ceasar là như thế nào rồi. Đó là một sức quyến rũ của vương quyền Nga hoàng trong giao tế không sao cưỡng lại nổi. Giờ thì, nếu bạn thêm vào dòng suy nghĩ này ưu thế chính thức của một vị chủ tàu, thì, lúc bấy giờ, bằng suy luận, bạn sẽ tìm ra được nguyên nhân của điểm đặc biệt kể trên của đời sống ở bể.

Trước cái bàn khảm ngà, ông Ahab lặng lẽ ngồi chủ tọa, như một con hải sư có bờm, trên một bãi biển san hô trắng, chung quanh có đàn con đầy vẻ hiếu chiến, nhưng rất cung kính. Mỗi sĩ quan đều đợi đến phiên mình để lấy thức ăn. Họ như những đứa trẻ trước mặt Ahab; tuy vậy, ở ông ta dường như không tàng ẩn một chút ngạo mạn giao tế nào. Tất cả cùng một ý nghĩ, những cặp mắt chăm chú của họ dán lên trên con dao của ông già, khi ông ta cắt món chính để trước mặt. Tôi cho rằng đánh đổi lấy cả thế giới họ cũng chẳng dám náo động giây phút này bằng một nhận xét nhỏ nhặt nhất, cho dù về một chuyện rất vu vơ như thời tiết chẳng hạn. Không! Vừa vươn con dao và cái nĩa có kẹp miếng thịt bò ra, ông Ahab vừa ra hiệu cho Starbuck đưa đĩa của anh về phía mình, và thuyền phó thứ nhất nhận phần thịt của mình như nhận một phần ăn bố thí, cắt miếng thịt rất nhẹ nhàng và sẽ giật mình một chút nếu rủi con dao cọ vào mặt đĩa, rồi nhai rất êm nhẹ, và nuốt không phải là không cẩn thận. Vì, giống như tại bữa tiệc đăng quang ở Frankfort, hoàng đế Đức trịnh trọng ngồi ăn với bảy vị tuyển hầu, những bữa ăn trong cabin này cũng là những bữa trọng thể, ăn uống trong im lặng đáng sợ; ấy thế nhưng ông già Ahab không cấm nói chuyện bên bàn ăn, chỉ có điều bản thân ông ta cứ câm như hến. Thật thư thái biết bao cho anh chàng Stubb chết ngột chết ngạt kia, khi một con chuột bỗng làm ồn trong hầm bên dưới. Và anh chàng Flask bé nhỏ đáng thương kia, gã là đứa con út, một chú oắt con trong bữa tiệc gia đình mệt mỏi này. Phần của gã là miếng xương ống của món thịt bò muối; phần của gã lẽ ra đã là cái đùi. Kể mà Flask cứ thể tự lấy phần cho mình thì hẳn đối với gã có vẻ như là một việc tương đương tội ăn căp cấp độ một. Giả sử gã đã tự lấy phần cho mình ở giữa bữa ấy, chắc chắn sẽ không bao giờ gã còn có thể ngẩng mặt nhìn cái thế giới chân thật này nữa; tuy vậy, phải nói là rất lạ, Ahab chẳng bao giờ ngăn cấm gã cả. Và nếu như Flask có tự tiện lấy thức ăn cho mình đi nữa, thì khả năng cao là Ahab cũng chẳng bao giờ chú ý đến. Đặc biệt Flask chẳng bao giờ dám tự mình lấy bơ. Liệu có phải vì gã nghĩ các chủ tàu không cho gã dùng món đó, sợ nó làm sần sùi làn da hồng hào và tươi đẹp của gã; hay có phải gã tưởng đầu rằng, trong một cuộc du hành lâu dài như thế ở những vùng bể không chợ búa như thế, bơ là quý phẩm thượng hạng, và vì vậy không dành cho gã, là một thuộc hạ; bất kể thế nào, Flask, than ôi, là một gã không bơ!

Còn một chuyện khác nữa. Flask là người sau chót xuống ăn tối, và Flask lại là người trước nhất trở lên boong. Hãy nghĩ xem! Vì thế mà bữa ăn của Flask bị bóp nghẹt tệ hại về phương diện thời gian. Cả Starbuck và Stubb đều ăn trước gã; ấy thế mà họ cũng có quyền chần chờ ở lại sau. Thậm chí nếu Stubb, là một người chỉ huy cao hơn Flask có một khúc, lại tình cờ ăn không ngon miệng và sớm tỏ lộ những triệu chứng muốn kết thúc bữa, thì Flask cũng phải cố ăn quàng lên, và gã không ăn được quá ba miếng bữa đó, vì việc Stubb đi lên boong trước Flask là một việc rất trái với tục lệ cổ kính. Thế nên chính Flask đã từng kín đáo xác nhận rằng, kể từ khi gã được thăng vinh quang lên chức sĩ quan, từ giây phút ấy gã không còn biết gì hơn ngoài bị đói, không nhiều thì ít. Vì những thức mà gã ăn không làm giảm bớt cơn đói, mà chỉ giữ cơn đói còn mãi trong người gã. Yên tâm và thỏa mãn, Flask nghĩ, đã mãi mãi rời khỏi dạ dày tôi rồi. Tôi là một sĩ quan, nhưng giờ đây tôi lại ước sao vớ được một miếng thịt bò cũ ở dưới boong mũi dành cho thủy thủ, như tôi thường ăn lúc còn ở cột buồm chính. Giờ, ấy mới là kết quả của sự thăng chức; mới thật là tính chất vô nghĩa lý của vinh quang; mới thật là cái điên rồ của đời sống! Lại nữa, nếu như có một thủy thủ nào của tàu Pequod mà bất bình với Flask trong phạm vi quyền hạn sĩ quan của Flask, thì tất cả những gì thủy thủ đó phải làm, nếu muốn thỏa mãn ý muốn trả thù, là đi ra phía đuôi tàu vào giờ ăn, và nhìn Flask qua cửa sổ nhỏ của cabin, để thấy gã ngồi đó, đần độn và ngơ ngác trước mặt ông Ahab dễ sợ kia. 

Giờ đây, Ahab và ba vị thuyền phó, hợp thành một thứ có thể mệnh danh là bàn ăn thứ nhất trong cabin tàu Pequod. Sau khi mấy người đó đã đi ra, theo thứ tự ngược lại với lúc đi vào, miếng vải dày lót bàn được cất đi, hoặc được gã phục vụ mặt xanh mét sửa lại một cách sơ sài. Và lúc đó ba người đâm cá được mời vào dự bữa, vì họ là những kẻ thừa hưởng gần như cuồng nhiệt của những người đâm cá - tức bạn nghề cấp dưới. Trong lúc chủ của họ, những đội trưởng, có vẻ sợ đến cả tiếng động của các khớp xương hàm của chính mình, thì những người đâm cá nhai thức ăn với vẻ khoái trá đến nỗi đã có một bản báo cáo về vụ đó. Họ ăn như các lãnh chúa, cố dồn đầy bụng như các tàu Ấn Độ luôn luôn chất đầy các món hương liệu. Queequeg và Tashtego ăn khỏe đến nỗi, để phụ thêm vào những chỗ trống do bữa ăn trước tạo nên, thường thường gã mặt xanh mét Bột Nhào phải luôn sẵn sàng đem lên một tảng thăn bò ướp muối lớn, như mới lóc ở một con bò chắc mập. Nếu gã không linh động trong công việc ấy, nếu gã không nhanh nhẹn chạy đi lấy thêm, Tashtego có một cách không tử tế chút nào để thúc giục là chĩa cái nĩa vào lưng gã theo lối đâm cá. Và có một lần Daggoo, bất thình lình nổi nóng, muốn làm cho Bột Nhào nhớ kỹ bằng cách tiếp tay túm lấy người gã và đút đầu gã vào một cái gông cũ bỏ trống, trong lúc Tashtego tay cầm dao bắt đầu vạch sẵn cái vòng tròn để lột da đầu gã. Gã phục vụ mặt bánh mì lại là một thằng oắt bản tính rất hay run rẩy sợ sệt, con của một nữ y tá và thợ bánh mì bị khánh tận. Phần vì phải thường trực quan sát một ông Ahab đen đủi dễ sợ, lại thêm những cuộc thăm viếng huyên náo định kỳ của ba tên dã man, toàn bộ đời sống của Bột Nhào là một anh chàng run sợ liên miên. Thường thường sau khi thấy những người đâm cá kia đã được cung cấp đủ thứ mà họ đòi hỏi, gã liền trốn khỏi nanh vuốt họ, chạy vào phòng trữ thức ăn ở kế cận, và sợt sệt nhìn họ qua khe cửa, cho đến lúc họ xong bữa.

Thật là một cảnh đáng chiêm ngưỡng khi thấy Queequeg ngồi đối diện với Tashtego, nhe hàm răng trơn bóng ra đọ với hàm răng của người da đỏ kia; ngang trước mặt họ, Daggoo ngôi phệt xuống sàn, vì ghế sẽ khiến cho mái đầu rậm rợp tóc của anh ta đụng xà trần thấp; cứ mỗi lúc cẳng tay cẳng chân hộ pháp của anh ta cử động là khung căn phòng thấp lại rung chuyển, y như khi một con voi Phi châu đi trên tàu. Ấy vậy nhưng anh da đen to lớn kia lại tuyệt thanh đạm, nếu không nói là khảnh ăn. Tuồng như với những miếng ăn tương đối nhỏ nhoi như vậy anh ta khó thể nào giữ được sinh lực dồi dào để phân phối ra khắp cả một thân hình vạm vỡ, oai phong và tuyệt diệu đến thế. Nhưng, hiển nhiên là anh chàng man dã cao quý này ăn nhiều và uống khoẻ nhân tố khí trời dồi dào; và nhờ lỗ mũi nong rộng hít được sinh khí tuyệt vời ở các vòm trời. Những người khổng lồ đâu phải được tạo nên hay nuôi dưỡng bằng thịt bò hay bánh mì. Nhưng Queequeg, anh có cái kiểu chép môi phàm phu tục tử mọi rợ lúc ăn - một tiếng động khá xấu xí - xấu xí đến độ khiến cho Bột Nhào run rẩy kia suýt thì nhìn xem thử có dấu răng nào của anh in trên cánh tay gầy gò của gã chăng. Và khi gã nghe Tashtego réo gọi bảo gã ở đâu hãy tự chui ra, rằng xương gã có thể bị lóc thịt, thì anh chàng phục vụ tối dạ kia lên cơn tê liệt bất thần, đập vỡ hết cả những bát đĩa treo chung quanh gã trong phòng trữ đồ ăn. Lại còn cục đá mài mà các tay đâm cá mang theo trong túi để mài dao hay các khí giới khác; đang bữa ăn họ lấy cục đá ra mài dao một cách vênh vang, tiếng lưỡi thép lướt trên đá ấy cùng chẳng làm gã Bột Nhào đáng thương kia an tâm một chút nào. Làm sao gã quên được là trong những ngày còn sống trên đảo, Queequeg ắt hẳn đã có lần phạm tội vô ý giết người trong bữa ăn. Than ôi, Bột Nhào ạ! Thật là số phận hẩm hiu cho kẻ bồi bàn da trắng phải phục dịch những tên mọi ăn thịt người. Lẽ ra gã không nên vắt chiếc khăn ăn lên tay mà là một cái khiên mới phải. Tuy nhiên, sau một lúc lâu, trước vẻ phấn khởi tột độ của gã, ba chiến binh trên biển kia sẽ đứng dậy và đi ra; đối với đôi tai ngoan cố và hay tin chuyện hoang đường của gã, hết thảy những bộ xương võ dũng kêu lục cục theo mỗi bước đi của họ như những thanh mã tấu của dân Moor lách cách trong vỏ.

Nhưng, mặc dù những người man rợ này ăn ở trong cabin, và trên danh nghĩa sống ở đó; bởi thói quen cố hữu, họ rất ít vào đó ngoại trừ giờ ăn và trước khi đi ngủ, lúc họ đi ngang qua để đến khu dành riêng cho mình.

Riêng về mỗi vấn đề này, ông Ahab có vẻ không ra ngoài biệt lệ giống phần lớn các thuyền trưởng tàu cá voi Mỹ, là những người mà, nói chung, đều ngả theo quan niệm cho rằng đúng luật lệ thì cabin tàu này thuộc riêng họ; và rằng nếu như có một người nào khác, bất cứ lúc nào, được vào đó thì ấy là chỉ thuyền trưởng lịch sự mà thôi. Thành thử, thực sự ra, các thuyền phó và thợ đâm cá của tàu Pequod, có thể nói một cách đúng đắn là sống ở ngoài hơn là bên trong cabin tàu. Vì mỗi khi họ vào đó, cũng gần giống như qua một cái cửa mặt phố vào một ngôi nhà; xoay vào trong trong giây lát, chỉ để lại bị mở xoay ra ngoài trời. Như vậy họ cũng chẳng mất mát gì nhiều; trong cabin không có tình đồng bạn; về mặt giao thiệp, Ahab là người không tương thông được. Mặc dù về danh nghĩa có tên trong sổ kiểm tra của những người Thiên chúa giáo, ông ta vẫn là kẻ xa lạ với giới đó. Ông ta sống trên đời, cũng như người cuối cùng của bộ lạc da đồ Grisly Bears sống trong khu định cư Missouri. Và cũng như khi xuân, hạ đã tàn, vị thủ lĩnh gấu già Logan của rừng núi vùi mình trong hốc cây, sống qua mùa đông ở đó, ôm cặp chân mà mút; trong tuổi già gào thét và khắc nghiệt, linh hồn của Ahab, nấp kín trong hốc cây, cũng đang mút cặp chân u buồn của bóng tối!

CHƯƠNG XXXV
CỘT BUỒM CHÍNH

AY LÀ TRONG KHI tiết trời còn êm dịu, luân phiên với các thủy thủ khác, tôi lên đứng gác trên đỉnh cột buồm lần đầu tiên. Trên phần lớn tàu đánh cá voi của Mỹ, phiên gác đỉnh cột buồm được cắt đặt gần như cùng một lúc với thời gian tàu rời khỏi bến; dù cho tàu có phải vượt mười lăm nghìn dặm, hay hơn nữa, mới tới ngư trường hoạt động thật sự cũng vậy cả. Và nếu sau một cuộc du hành lâu độ ba, bốn, năm năm tàu mới về gần đến bến nhà với một hầm tàu đầy ắp - thậm chí không có lấy cả một cái lọ rỗng - thì, những đầu cột buồm vẫn sẽ được cắt đặt canh cho đến phút cuối cùng; và chừng nào các cọc buồm cao nhất chưa lướt vào giữa những tháp chóp nơi hải cảng, con tàu vẫn chưa hết hy vọng bắt được thêm một con cá voi.

Giờ đây, vì công việc đứng gác trên đầu cột buồm, dù ở gần bờ hay ngoài khơi, đều là một công việc rất lâu đời và thú vị, ta hãy thảo luận một chút ngay đây. Tôi cho rằng, những người đứng gác buồm đầu tiên là những người Ai Cập cổ đại; bởi vì, qua hết thảy những nghiên cứu của mình, tôi không tìm ra một ai trước họ cả. Vì mặc dù tổ tiên họ, những người xây dựng tháp Babel, bằng vào cái tháp thì rõ ràng đã có ý định dựng cột buồm cao nhất toàn Á châu, hoặc Phi châu; song (trước khi miếng gỗ xỏ đây buồm cuối cùng được đặt lên đỉnh cột) vì lẽ cột buồm bằng đá đồ sộ đó có thể nói là đã biến mất trong trận cuồng phong kinh hoàng từ cơn thịnh nộ của Thượng đế, nên chúng tôi không thể trao cho những người xây tháp Babel quyền ưu tiên trước những người Ai Cập được. Và ý tưởng cho rằng người Ai Cập là một quốc gia những người đứng gác cột buồm, là một xác quyết căn cứ trên niềm tin chung của các nhà khảo cổ, rằng những kim tự tháp đầu tiên được dựng lên nhằm mục đích thiên văn; một thuyết được ủng hộ đặc biệt căn cứ vào cấu trúc đặc thù giống hệt bậc thang ở cả bốn phía những công trình kiến trúc ấy; do đó, với những bước cú nhấc chân dài đến phi thường, các nhà thiên văn thời xưa đã có thể lên tận đỉnh tháp, hô lớn khi thấy các vì sao mới; đến cả những người đứng canh một con tàu tối tân cũng hô lớn khi thấy một cánh buồm hay một con cá voi xuất hiện trước tầm mắt. Về phần thánh Stylites, vị ẩn sĩ Thiên Chúa giáo tiếng tăm thời xưa, người đã dựng một trụ đá cao giữa sa mạc và sống phần cuối cuộc đời trên đỉnh trụ ấy, dùng dây kéo đồ ăn từ dưới đất lên; qua ông, ta có được ví dụ xuất sắc về một người gác đỉnh cột buồm bất khuất; người không bị mưa, sương giá, mưa đá hay là tuyết hất ra khỏi chỗ của mình, mà đã anh dũng đương đầu với tất cả cho đến cùng, khi chết ngay tại cột theo đúng nghĩa đen. Về những người canh đỉnh cột buồm thời nay, ta chỉ gặp một đám vô tri giác; chỉ là những người bằng đồng, bằng sắt, bằng đá; những người, mặc dù có thể đương đầu tốt với gió bão không khoan nhượng, lại hoàn toàn bất lực trong công việc hô to lên mỗi khi phát hiện bất cứ dấu hiệu lạ nào. Có Napoleon, trên đỉnh cột Vendome, đứng khoanh tay ở cao đô bốn mươi lăm mét giữa trời, đâu có quan tâm kẻ nào ngự trị các boong tàu bên dưới, Louis Philippe, Louis Blanc hay Louis Ác quỷ. Washington vĩ đại cũng đứng trên cột buồm chính cao ngất ở Baltimore, và giống một trong những cây cột của Hercules, cột của ông đánh dấu cái điểm hùng tráng của loài người mà hiếm kẻ phàm trần vượt quá được. Đô đốc Nelson, trên một trụ tời dọc bằng đồng đúc súng, cũng đứng canh trên cột buồm ở quảng trường Trafalgar; và kể cả những lúc mờ mịt vì khói phủ London, cũng vẫn thấy có dấu hiệu một vị anh hùng ẩn danh hiện đứng đó; vì ở đâu có khói ở đó ắt có lửa. Nhưng Washington vĩ đại, Napoleon hay Nelson cũng đều không đáp lại lấy một lời kêu gọi nào từ bên dưới, mặc cho các cố vấn điên cuồng cầu khẩn họ hãy đánh bạn với những boong tàu rối bời mà họ đang chăm chăm nhìn xuống kia; tuy nhiên cũng có thể phỏng đoán rằng tinh thần của họ thấu suốt bức màn dày che phủ tương lai, nhìn ra cần phải tránh những nơi nước cạn, những vỉa đá ngầm nào.

Dù là trên phương diện nào, xem ra có vẻ không họp lý khi liên hệ những người đứng canh cột buồm trên bộ với những người làm việc đó ngoài bể; nhưng thực ra việc này không hề bất hợp lý, đó là một điều đã được bày tỏ rõ ràng qua một câu chuyện do Obed Macy, sử gia duy nhất của đảo Nantucket, trình bày. Ông Obed đáng kính cho ta biết rằng, hồi khởi thủy ngành đánh cá voi, trước khi những con tàu đều đặn ra khơi để đi săn, dân đảo ấy dựng lên những cột cao dọc theo bờ bể, và người canh trèo lên đó bằng những cọc đá nhỏ đóng vào cột, hao hao cách gà vịt leo lên chuồng. Một vài năm trước, phương pháp tương tự thế này được dần đánh cá voi ở vịnh New Zealand áp dụng, lúc phát hiện thấy mồi họ liền báo hiệu cho các thuyền đã chuẩn bị sẵn sàng ở gần bờ bể. Nhưng lệ này giờ đây đã trở nên lỗi thời; vì vậy chúng ta quay sang lối canh gác thích đáng hơn trên ngọn cột buồm chính của tàu săn cá voi giữa bể. Cuộc canh gác chót vót trên cả ba cột buồm được thực hiện từ lúc mặt trời mọc đến lúc mặt trời lặn; thủy thủ đều đặn thay phiên nhau (cũng như ở khoang bánh lái); giải cứu nhau cứ hai giờ một lần. Vào lúc trời yên bể lặng ở miền nhiệt đới, phiên gác trên cột buồm là một dịp cực kỳ thích thú; mà nói cho đúng, đối với một người trầm mặc hay mơ mộng thì thật là thú vị. Ta đứng đó, tít ba chục mét trên boong con tàu lặng lẽ, lướt đi giữa biển thẳm, như thể các cột buồm là những cây cà kheo đồ sộ, trong lúc bên dưới và giữa hai chân ta, ấy là nói vậy, những con hải quái đồ sộ nhất bơi lội, nom y như thuở những con tàu chạy giữa đôi giày ống của tượng thần khổng lồ khét tiếng ở đảo Rhodes ngày xưa. Ta đứng đó, lạc lõng giữa lớp tiếp lớp vô tận bể khơi, không gì xáo động ngoài những con sóng. Con tàu say sưa ngất ngư tiến lên; những ngọn gió mậu dịch mơ màng thổi; mọi vật đều quyết khiến cho ta uể oải. Vì phần lớn thời gian, trong đời sống săn cá voi ở miền nhiệt đới này, sự trang nghiêm không biến cố cứ bủa vây lấy ta; ta không nhận được một tin tức nào; ta không đọc báo chí; những chuyện thêm thắt với các tình tiết xóc nẩy về đời sống thường nhật chẳng bao giờ dụ nổi ta kích động vô ích; ta không nghe một chuyện phiền não gia đình nào; những chứng khoán khánh tận nào; cổ phiếu sụt giá nào; không bao giờ phải phiền lòng nghĩ xem ta sẽ ăn món gì trong bữa tối - vì tất cả các bữa ăn của ta trong ba năm và lầu hơn nữa đều đã được đóng kỹ trong thùng, và thực đơn của ta không bao giờ đổi.

Trên một tàu đánh cá voi miền Nam, trong một cuộc du hành ba hay bốn năm, như thường xảy ra, tổng gộp số giờ đủ loại mà ta bỏ ra để đứng canh trên cột buồm sẽ lên đến hàng trọn mấy tháng trường. Thật cũng là một điều rất đáng phàn nàn khi nơi mà ta hy sinh một khoảng lớn cuộc đời tự nhiên của mình buồn thay lại thiếu thốn bất cứ điều gì suýt soát một chỗ ấm cúng có thể ở được, hoặc thích ứng để ngõ hầu nuôi dưỡng một cảm giác địa phương yên ổn, như cảm giác gắn liền với cái giường, cái võng, cỗ xe tang, một chòi canh, một đài giảng, một cỗ xe ngựa hay bất cứ một vật dụng nho nhỏ tiêm tiệm nào trong đó con người có thể tạm thời tách biệt bản thân. Chỗ mà ta thường đứng nhất là đầu cột buồm ngọn, tại đây, ta đứng trên hai cây gậy mảnh khảnh song song (hầu như kỳ dị đối với thủy thủ săn cá voi), gọi là hai cây tréo chữ thập của cột buồm ngọn. Đứng đó, bị sóng bể tung dồi, người tập sự canh gác có cảm giác yên ổn ngang với đứng trên cặp sừng bò tót. Đã đành, lúc thời tiết lạnh lẽo, ta có thể mang theo lên đó cả ngôi nhà, dưới hình thức chiếc áo choàng canh; nhưng nói cho đúng cái áo choàng dày nhất cũng chẳng mang tính chất ngôi nhà hơn gì một thân thể trần truồng; bởi vì cũng như linh hồn bị dính chặt bên trong ngôi đền xác thịt, thậm chí không thể di chuyển ra ngoài xác thịt đó mà không có nguy cơ tàn lụi (y như khách hành hương dốt nát vượt qua dãy Alps tuyết phủ trong mùa đông); vậy nên áo choàng canh không giống một ngôi nhà lắm mà chỉ như một cái phong bao, hoặc một lớp da phụ bao quanh người. Ta không thể đặt một cái giá hay một cái bàn ngăn kéo trong thân thể mình được, và ta lại càng không thể biến cái áo choàng canh thành một phòng nhỏ tiện lợi.

Về những điều này, thật đáng phàn nàn là chỗ đứng canh trên cột buồm của một con tàu đánh cá voi miền Nam không có những cái chòi hay vọng đài nho nhỏ gọi là tổ quạ, trong đó người đứng canh trên một con tàu đánh cá ở Greenland được che chở chống lại thời tiết ác nghiệt của những vùng bể báng giá. Trong quyển truyện để đọc bên lò sưởi của thuyền trưởng Sleet, nhan đề là Một cuộc du hành giữa các tảng băng lớn, để tìm cá voi ở xứ Greenland, đồng thời để tái khám phá những thuộc địa miền Băng cực đã mất của xứ Greenland xưa kia, trong quyển sách tuyệt tác ấy, những người đứng canh trên cột buồm đều được trang bị phiên bần hoàn cảnh thú vị về thứ tổ quạ của tàu Sông Băng, là tên con tầu tốt của thuyền trưởng Sleet. Ông gọi thứ đó là tổ quạ của Sleet, để vinh danh bản thân; ông là nhà chế tạo đầu tiên được cấp bằng hẳn hoi, thoát khỏi mọi sự tế nhị giả tạo buồn cười, và chủ trương nếu chúng ta đặt tên con cái theo tên chính mình (vì tự cho những bậc tổ phụ chúng ta chính là những nhà chế tạo đầu tiên có môn bài sáng chế) thì cũng như vậy ta có thể lấy tên mình đặt cho bất cứ một vật dụng nào ta tạo ra về hình thể, tổ quạ sleet là một thứ giống như một cái thùng lớn hay một khúc ống; tuy nhiên cái thùng ấy hở phía trên, bên trên có một tấm màn che có thể xoay tứ phía để giữ cho gió khỏi tạt vào đầu những lúc có gió lớn. Được gắn trên ngọn cột buồm, ta trèo lên đó qua một cửa sập dưới đáy. Ở phía sau, hay phía trông ra đuôi tàu, có ghế ngồi rất tiện lợi, với một ngăn bên dưới đế chứa dù, khăn quàng và áo choàng. Ở phía trước có một cái túi bằng da, để chứa những ống loa, tẩu thuốc, kính viễn vọng và các dụng cụ khác về hàng hải. Lúc thuyền trưởng Sleet đích thân lên canh cột buồm trong cái tổ quạ của ông; ông cho biết mình luôn luôn mang theo một khẩu súng (cũng bỏ trong cái túi da), cùng với bao đựng thuốc súng và đạn để tiễu trừ những con cá voi mũi đi lạc hay loài hải độc giác lầm đường đến làm náo động vùng bể ấy; nếu đứng trên boong tàu thì không thể bắn trúng vì sức cản của nước, nhưng ở trên bắn xuống thì khác. Khi thuyền trưởng Sleet mô tả, như ông đã làm, những tiện nghi nho nhỏ nơi tổ quạ của ông, đó rõ là một hành động xuất phát từ niềm say mê; nhưng mặc dù ông bàn rộng thêm về nhiều tiện nghi trong số này, và mặc dù ông cung cấp cho chúng ta một bản tường trình quá sức khoa học những trải nghiệm của ông trong chiếc tổ quạ, với một chiếc la bàn nhỏ ông để đó với mục đích kiểm tra những lỗi sai do một hiện tượng gọi là “hấp lực cục bộ” của mọi nam châm gắn vào hộp la bàn chính; một lỗi sai có thể gán cho sự kề cận về chiều ngang của sắt ở trong ván tàu, và trong trường hợp tàu Sông Băng, có lẽ là do có quá nhiều thợ rèn thất bại trong đám thủy thủ trên tàu; tôi muốn nói rằng, mặc dù ở đây vị thuyền trưởng rất kín đáo và khoa học, song, bất chấp hết thảy những “sai lệch la bàn”, những “quan sát phương vị của la bàn” và những “lỗi sai xấp xỉ”, thuyền trưởng Sleet cũng thừa biết rằng ông chẳng chìm đắm gì lắm vào công việc suy nghiệm sâu sắc về nam châm với từ khí ấy, cũng như chẳng thỉnh thoảng bị lôi cuốn về phía cái chai vuông nho nhỏ đầy ắp khéo léo cất ở một bên thành tổ quạ, tiện tầm với tay của ông. Tuy xét về toàn bộ, tôi hết sức thán phục và mến yêu vị thuyền trưởng can đảm, thành thật và thông thái ấy, tôi vẫn còn chê ông ở chỗ ông hoàn toàn lờ đi cái chai kia, trong khi nó ắt hẳn đã có thể như một người bạn và một kẻ an ủi trung thành ra sao vào những lúc tay mang găng và đầu đội mũ kết, ông nghiên cứu toán học ở tít cao trên cái tổ chim cách xa chân cột đến ba bốn cây sào ấy.

Nhưng nếu chúng tôi, những thợ săn cá voi miền Nam không được yên ổn trong chòi cao như thuyền trưởng Sleet và các thủy thủ xứ Greenland của ông, thì sự bất lợi ấy lại được bù đắp rất nhiều nhờ cảnh trời yên bể lặng đối lập hẳn của những miền bể đầy quyến rũ nơi bọn đánh cá miền Nam chúng tôi thường trôi dạt. Về phần tôi, tôi thường ung dung trèo lên dây thang, nghỉ ngơi ở trên đỉnh cao để nói chuyện với Queequeg hay một người nào khác đang rảnh mà tôi gặp ở đấy; rồi trèo cao hơn một chút, buông một chân uể oải trên thanh buồm đỉnh, nhìn bao quát trước những đồng cỏ bể khơi rồi cuối cùng bước lên cái đích tối thượng của tôi.

Đến đây thì hãy để tôi thú thật, và thành thật thừa nhận rằng tôi đứng gác rất tệ. Khi trong lòng quay cuồng vấn đề của vũ trụ, làm thế nào tôi có thể - trong lúc bị bỏ lại hoàn toàn một thân một mình ở nơi cao độ gợi bao nhiêu ý nghĩ như thế - làm thế nào tôi có thể nhẹ lòng mà đảm đương bổn phận tuân thủ mọi mệnh lệnh thường trực của tàu săn cá voi, “Hãy luôn canh chừng và hễ thấy gì luôn phải gọi thật to.”

Ở vị trí này hãy để tôi mủi lòng mà trách móc các vị, hỡi các vị chủ tàu ở Nantucket! Hãy coi chừng đừng cho nhập đoàn thủy thủ đánh cá đắc lực của các vị bất cứ chàng nhãi nào có trán nhô mắt trũng, thường dễ làm vào trạng thái trầm tư mơ màng không đúng lúc, những kẻ mà trong đầu yêu cầu được đi tàu cùng với Phaedo thay vì Bowditch17. Hãy coi chừng một gã như vậy, tôi nói thật đấy; những con cá voi của các vị phải được trông thấy trước khi có thể bị giết; và chàng thanh niên môn đệ Plato với cặp mắt trũng sâu kia có thể kéo các vị đi mười vòng quanh thế giới mà không khiến các vị giàu thêm được lấy một giọt não du cá voi nào. Những lời cảnh cáo này không phải là không cần thiết. Vì giờ đây nghề đánh cá voi là một dưỡng trí viện cho rất nhiều thanh niên lãng mạn, mơ buồn và lãng trí, chán ngấy những ưu phiền trên mặt đất nên đi tìm tình cảm trong hắc ín và mỡ cá. Childe Harold18 không phải là không thường xuyên vắt vẻo trên cột buồm một con tàu cá voi thất vọng kém may mắn nào đó, và trong tao đoạn phiền muộn từng thốt ra:

Cuồn cuộn chảy đi, hỡi đại dương thẳm xanh kia, cứ cuồn cuộn chảy!

Vạn vạn người săn mỡ cá voi đang lướt trên mình người vô vọng.

Thường thường thuyền trưởng của những con tàu đó hay bắt những chàng thanh niên triết nhân đãng trí làm việc, và trách mắng họ đã không “tha thiết” mấy đến cuộc du hành, nửa ám chỉ rằng họ đã lạc lối đến tuyệt vọng khỏi tất thảy tham vọng cao xa, bởi trong tâm hồn sâu kín của họ, hẳn nhiên họ chỉ thấy cái gì khác chứ chẳng thấy cá voi. Nhưng vô ích cả; những thanh niên đồ đệ Plato kia đã yên trí rằng thị giác của họ không hoàn hảo19, họ đều cận thị hết; như vậy, căng dây thần kinh thị giác ra có ích gì đây? Họ cùng đã để ống nhòm của họ ở nhà rồi.

“Này, đồ con khỉ kia,” một người đâm cá đã nói với một trong những chàng trai lơ đãng kia, “chúng ta đi tàu đến nay vất vả đã ba năm ròng, thế mà anh không chỉ được lấy một con cá voi. Chả hóa ra cá voi cũng hiếm như răng gà mái mỗi lần anh lên ngồi trên ấy.” Có lẽ cá voi hiếm như thế thật; hay có lẽ có hàng đàn cá nơi chân trời xa xăm kia. Nhưng chàng thanh niên đãng trí ấy bị ru vào một cơn mê vô thức và trống rỗng lờ đờ như chất thuốc phiện, do những nhịp sóng bể bập bềnh hòa cùng suy nghĩ, đến nỗi cuối cùng mất cả cá tính; xem đại dương huyền bí ở dưới chân như hình ảnh hiển hiện của linh hồn không đáy xanh biếc đang tràn ngập nhân loại và thiên nhiên; và mỗi vật đẹp đẽ, lướt trơn êm ru, mập mờ và kỳ lạ đều vuột khỏi họ; mỗi cái vây lờ mờ nhìn thấy nhô lên của một hình thù khó phân biệt nào đó, đối với chàng ta tuồng như là hiện thân của những tư tưởng khó nắm bắt thường xâm nhập tâm hồn bằng cách liên tục vụt qua nó. Trong tâm trạng như bị bỏ bùa đó, tinh thần của ta rút đi mỗi khi tâm trạng đến, trở nên tán mạn qua không gian và thời gian; giống như những mớ tro phiếm thần của Cranmer20 bị tung đi, để cuối cùng tạo thành một phần của mỗi bờ bể trên khắp địa cầu.

Không có sự sống trong ta lúc này, ngoại trừ cái sự sống lắc lư truyền từ con tàu đang nhấp nhô êm dịu kia; bằng nhịp của con tàu, mượn của bể khơi; và bằng nhịp của bể khơi, từ những làn sóng nhìn khôn thấu của Thượng đế. Nhưng trong lúc giấc ngủ ấy, giấc mơ ấy đang bao bọc ta, hãy cử động chân tay một chút; hãy thả tay khỏi bất cứ vật gì đang nắm, và hằng tính của ta sẽ trở lại trong ghê rợn. Trên những cơn lốc21 của Descartes ta bay liệng. Và có lẽ vào giữa trưa, dưới tiết trời tươi đẹp nhất, với một tiếng kêu não nuột nghẹn ngào, bạn rơi qua làn không khí trong suốt kia xuống mặt biển mùa hè, để không bao giờ trỗi dậy nữa. Hãy coi chừng đấy, hỡi các môn đồ của phái phiếm thần!

CHƯƠNG XXXVI
BOONG LÁI

[Ahab ra sân khấu: Rồi đến tất cả mọi người]

KHÔNG LÂU LĂM SAU VỤ TẨU THUỐC, một buổi sáng khi vừa điểm tâm xong, ông Ahab, như thường lệ, leo cầu thang cabin lên boong tàu. Phần đông các thuyền trưởng hay tản bộ ở đấy vào giờ ấy, như những người khá giả ở nông thôn sau bữa sáng đi dạo vài vòng trong vườn.

Liền đó người ta nghe có tiếng sải bước chần ngà đều đều của ông ta, khi ông ta tuần hành tới lui vài vòng thường lệ, trên những tấm sàn quá quen thuộc bước chân ông ta, đến độ trở nên đầy vết lõm, như những phiến đá địa chất, in dấu bước chân đặc thù. Bạn có tập trung nhìn kỹ vầng trán nhăn tít đầy vết lõm ấy không; trên đấy, bạn cũng sẽ thấy những dấu chân còn kỳ lạ hơn nữa - dấu chân suy tư tản bộ hoài không bao giờ ngủ.

Nhưng vào dịp cụ thể này, những vết lõm kia nom sâu hơn, ngay cả đến cái bước đi bực bội của ông ta sáng hôm đó cũng để lại một dấu vết sâu hơn. Và ông Ahab trong óc đầy những ý nghĩ, đến nỗi cứ mỗi chỗ rẽ hệt nhau, lúc ở cạnh cột buồm chính, lúc ở buồng hoa tiêu, ta hầu như có thế nhận thấy ý nghĩ của ông ta đang quay trong đầu, trong lúc ông ta quay; và cũng tản bộ trong người, trong lúc ông ta tản bộ; và xâm chiếm ông ta hoàn toàn, đến nỗi những tư tưởng đó có vẻ như một cái khuôn bên trong cho mọi cử động bên ngoài.

“Flask, cậu có để ý đến ông ta không?” Stubb hỏi nhỏ. “Con gà trong người ông ta đang mổ cái vỏ. Nó sắp chui ra đó.”

Hàng giờ trôi qua - Ahab giờ đây đóng cửa lại ở trong cabin; không bao lâu sau, ông ta tản bộ trên boong, bề ngoài vẫn một vẻ cố tâm tột độ đầy dụng đích.

Đã sắp hết ngày. Bỗng nhiên ông ta dừng lại bên thành tàu và đút ống chân bằng gỗ vào trong cái lỗ khoan, và một tay nắm dây buồm, ông ta truyền lệnh cho Starbuck bảo mọi người ra đuôi tàu.

“Thưa thuyền trưởng,” thuyền phó lên tiếng, ngạc nhiên đôi chút về một lệnh không bao giờ được đưa ra trên tàu ngoại trừ vài trường hợp đặc biệt.

“Bảo mọi người ra hết đuôi tàu,” ông Ahab lặp lại. “Cả những người canh cột buồm kia cũng vậy, xuống hết đây!”

Khi toàn thể thủy thủ đoàn đã tụ tập đông đủ, những bộ mặt hết sức tò mò và không đến nỗi hoàn toàn không hiểu gì thảy nhìn ông ta, vì trông ông ta chẳng khác gì cảnh tượng ở chân trời lúc bão táp sắp ập đến. Ahab, sau khi liếc nhanh qua thành tàu, rồi lại phóng mắt vào đám thủy thủ, khởi sự từ chỗ ông ta đứng; và như là không có linh hồn tội nghiệp nào ở gần ông ta cả, lại đi quanh boong tàu những vòng nặng nhọc. Đầu cúi xuống và mũ sụp gần mắt, ông ta tiếp tục đi, không chú ý gì đến những lời thì thầm đầy ngạc nhiên trong đám thủy thủ, cho đến lúc Stubb thận trọng thì thào với Flask, rằng hẳn ông Ahab gọi họ đến để chứng kiến một cuộc biểu diễn đi bộ. Nhưng chuyện này không kéo dài lâu. Hùng dũng dừng bước, ông ta la lên:

“Anh em làm gì khi thấy một con cá voi, hỡi anh em thủy thủ?”

“La to thấy cá!” là lời đáp bốc đồng từ hơn hai chục cái miệng đồng thanh.

“Giỏi!” ông Ahab la lên, với vẻ đồng tình man dại trong tông giọng, mắt quan sát sự náo động đầy nhiệt huyết mà câu hỏi bất thần của ông ta đã gây nên trong bọn họ.

“Rồi anh em làm gì nữa?

“Thả thuyền xuống, đuổi theo!”

“Và chèo theo nhịp điệu gì nhỉ, anh em?

“Cá voi chết hay là thuyền thủng!”

Cứ mỗi lần nghe la to lên như vậy là dung mạo ông già lại trở nên tươi vui và tán thưởng mãnh liệt lạ lùng; trong khi thủy thủ bắt đầu ngơ ngẩn nhìn nhau, như thể lấy làm kinh ngạc sao họ lại trở nên hào hứng đến như thể trước những câu hỏi bâng quơ như vậy.

Nhưng, họ lại đâm ra náo nức trở lại, lúc ông Ahab quay một nửa người trên lỗ đút chân của ông ta, một tay với cao hơn sợi dây buồm, vừa níu sợi dây thật chặt, gần như run rẩy, ông ta vừa tuyên bố như sau:

“Tất cả các anh em trước giờ từng lên canh đỉnh cột buồm đều đã nghe ta ra lệnh về một con cá voi trắng chứ. Nghe đây các anh em! Anh em có thấy đồng tiền Tây Ban Nha bằng vàng này không?” - vừa nói ông ta vừa giơ lên dưới ánh mặt trời một đồng tiền to sáng ngời - “Nó là một đồng trị giá mười sáu đô la Mỹ đấy các anh em ạ! Có trông thấy không, Starbuck? Đưa cho ta cái búa tạ.”

Trong lúc thuyền phó nhất đi lấy cái búa, Ahab không nói năng gì cả, chậm rãi chùi đồng tiền vàng bằng vạt áo khoác, ý hẳn làm cho bóng thêm, và vẫn không nói một lời, ông ta ngâm nga đủ một mình nghe, phát ra một tiếng động kỳ lạ bị ghìm và không rõ ràng, giống như tiếng những bánh xe của sinh lực tiềm tàng trong người ông ta chuyển động đều đều.

Vừa nhận cái búa từ tay Starbuck, ông ta liền tiến đến cột buồm chính một tay giơ búa, tay kia giơ đồng tiền vàng, cất cao giọng, “Ai chỉ được cho ta một con cá voi đầu trắng, trán nhăn nheo và quai hàm cong, ai chỉ cho ta con cá voi đầu trắng với ba lỗ thủng ở vây đuôi phía tay mặt - anh em nghe đây, ai chỉ được cho ta con cá voi trắng ấy, người đó sẽ được đồng tiền vàng này.”

“Hoan hô! Hoan hô!” đám thủy thủ hân hoan la lên như vậy, vẫy tung những tấm vải dầu và réo gọi đóng đồng tiền vào cột buồm.

“Đó là một con cá voi trắng, ta nhắc lại,” Ahab lặp lại, trong lúc nện cái búa, “một con cá voi trắng. Hãy banh mắt ra nhìn nó, anh em ạ; hãy nhìn kỹ những chỗ nước trắng, nếu các anh em chỉ thấy có một đám bọt nhỏ thôi, cũng hô to lên.”

Trong lúc đó, Tashtego, Daggoo và Queequeg chăm chú nhìn và ngạc nhiên hơn các thủy thủ khác, và lúc ông ta kể đến cái trán nhăn và quai hàm cong, họ đều giật mình như thể mỗi người bị xúc động vì một ký ức đặc biệt.

Thưa thuyền trưởng Ahab, Tashtego hỏi, “con cá voi trắng này có phải chính là con cá voi thường được gọi là Moby Dick chăng?”

“Moby Dick?” ông Ahab la lên. “Thế ra anh đã biết con cá voi trắng ấy ư, Tash?”

“Có phải nó vẫy đuôi hơi khác lạ trước khi lặn xuống?” ông già người xứ Gay Head khoan thai hỏi lại.

“Và nó phun nước cũng kỳ lạ nữa,” Daggoo nói, “hơi nhiều nước, kể cả đối với một con cá nhà táng, và nhanh khủng khiếp, phải không thưa thuyền trưởng Ahab?”

“Nó có một, hai, ba - ồ! rất là nhiều thỏi sắt trốn trong nó, thưa thuyền trưởng,” Queequeg la to, không mạch lạc. “Các thỏi cong queo, cong queo như cái đó… cái đó” - anh vừa cố tìm cho ra từ thích hợp vừa xoay tròn bàn tay như rút cái nút chai ra - “… như cái đó… cái đó…”

“Đồ vặn nút chai!” ông Ahab la lên. “Phải đấy, Queequeg ạ, bao nhiêu lao đâm cá đều nằm vặn vẹo và cong oằn trong mình nó; phải đấy. Daggoo, cái vòi nước của nó rất to, như một bó lúa mì và trắng như đống len của dân Nantucket chúng ta sau một vụ hớt lông cừu thường niên; phải đấy, Tashtego ạ, nó quạt đuôi như một cánh buồm tam giác phía trước chẻ đôi, trong một cơn gió lốc. Tử thần ma quỷ ơi! Anh em thủy thủ ơi, đó là Moby Dick anh em đã từng thấy… Moby Dick! Moby Dick!”

“Thưa thuyền trưởng Ahab,” Starbucklên tiếng, vì anh này với Stubb và Flask đương nhìn vị thượng cấp của họ với vẻ ngạc nhiên càng lúc càng tăng, nhưng cuối cùng tuồng như đã bị xúc động vì một ý nghĩ có vẻ giải thích được tất cả sự ngạc nhiên của họ. “Thưa thuyền trưởng Ahab, tôi đã từng nghe về Moby Dick, nhưng có phải con Moby Dick đã đớp mất chân của ông không?”

“Ai bảo mi như vậy?” ông Ahab la lên, nhưng rồi ngừng lại. “Phải đấy, Starbuck ạ, phải đấy, các bạn thân mến ở chung quanh ta. Chính Moby Dick đã bẻ gãy cột buồm của ta, Moby Dick đã đưa ta đến tình trạng khập khiễng, với một khúc chân ta đang đứng đây. Phải, phải,” ông ta hét lên với tiếng nức như một con thú, vang động và ghê rợn như tiếng một con nai Bắc Mỹ bị bắn trúng tim. “Phải đấy, phải đấy, chính con cá voi trắng đáng nguyền rủa ấy đã hủy hoại ta; đã biến ta mãi mãi thành một gã chân gỗ vụng về!” Rồi đưa cả hai tay lên trong dáng điệu khẩn cầu bao la, ông ta la lên, “Phải đấy, phải đấy, và ta sẽ săn nó quanh mũi Hảo Vọng, quanh mũi Sừng, quanh xoáy nước Na Uy, và quanh cả hỏa ngục kỳ đến khi ta hạ được nó. Các anh em được nhận vào thủy thủ đoàn để lo công việc đó, để săn con cá voi ấy ở hai bên bờ lục địa, và trên khắp các nẻo của quả đất này, cho đến lúc nó phun ra máu đen và trôi lềnh bềnh, vi chống lên trời mới thôi. Anh em nghĩ sao, anh em có nắm tay nhau quyết làm việc đó, bây giờ, không? Tôi thiết tưởng anh em đều có vẻ can đảm đấy chứ.”

“Phải đấy, phải đấy ạ!” tất cả thợ đâm cá và thủy thủ chạy đến gần ông già đang bị kích động kia hơn một chút. “Một con mắt tinh nhanh tìm cá voi trắng, và một ngọn giáo thật bén để đâm con Moby Dick.”

“Cầu Thượng đế ban phước lành cho anh em!” ông ta nửa thổn thức nửa la lớn. “Cầu Thượng đế ban phước lành, hỡi anh em! Này phục vụ! Vào lấy thật nhiều rượu ra đây. Nhưng mặt bí xị ra thế kia là thế nào nhỉ, Starbuck; mi không săn con cá voi trắng ấy ư? Không muốn làm mồi cho Moby Dick ư?”

“Tôi làm mồi cho quai hàm cong của nó, và cho cả quai hàm của tử thần nữa, thuyền trưởng Ahab ạ, nếu nó công nhiên xuất hiện trên con đường của công việc mà chúng ta đang theo đuổi; nhưng tôi đến đây là để săn cá voi, không phải để phục thù cho vị chỉ huy của tôi. Ông sẽ được bao nhiêu thùng dầu nếu như ông tóm được nó, thuyền trưởng Ahab nhỉ? Vụ đó sẽ chẳng đem về cho ông mấy tại chợ Nantucket của chúng ta.”

“Chợ Nantucket! úi dà! Nhưng Starbuck, hãy đến gần đây, mi cần được giải thích sâu xuống một lớp nữa. Nếu như tiền bạc là thước đo, bạn ta ơi, và những nhà kế toán đã tính toán ngôi nhà kế toán lớn lao, tức là quả đất này, bằng cách lấy những đồng ghinê mà bao quanh nó, cứ mỗi phân một đồng, nếu như vậy, để ta nói cho mi biết, sự phục thù của ta sẽ đem về một phần thưởng lớn ở ngay đây!”

“Ông ta vỗ vào ngực kìa,” Stubb thì thầm. “Như thế để làm gì? Tôi thì nghĩ có lẽ kêu to đấy, nhưng mà rỗng.”

“Trả thù một con vật ngu ngốc!” Starbuck la lên. “Nó tấn công ông chỉ do bản năng mù quáng nhất của nó! Thật điên rồ! Nổi giận với một con vật ngu ngốc, thuyền trưởng Ahab ạ, có vẻ là báng bổ đấy.”

“Mi lại nghe đây này - xuống thêm một lớp đây. Hết thảy những gì trông thấy được, anh bạn ạ, đều chỉ là mặt nạ giấy bồi. Nhưng trong mỗi sự việc - trong hành động thực tiễn, việc làm thực tế - ở đó, một cái gì người ta không biết song vẫn hữu lý đã làm nảy khuôn cho các nét mặt từ phía sau cái mặt nạ phi lý ấy. Nếu ta đánh, hãy đánh xuyên qua cái mặt nạ! Làm sao một tù binh thoát được ra bên ngoài, ngoại trừ chui qua tường? Đối với ta, con cá voi trắng là bức tường đó, được đẩy đến bên ta. Đôi khi ta cho rằng không có gì phía bên kia. Nhưng thế thôi cũng đủ rồi. Nó đè nặng lên ta; nó tràn đầy trong ta; ta thấy ở nó sức mạnh tàn bạo, với một vẻ ma lanh khôn thấu tiếp sức. Cái chỗ khôn thấu đó là điều chủ chốt ta căm ghét; và nếu là đại diện của cá voi trắng, hay người ủy nhiệm của con cá voi trắng đi nữa, ta cũng vẫn cứ trút cả lòng thù ghét của ta lên người đó. Chớ nói chuyện bổ báng với ta, bạn ạ; ta sẽ đánh cả mặt trời nếu mặt trời ấy chửi ta. Bởi vì nếu mặt trời làm được chuyện nọ thì ta lại làm được chuyện kia; bởi luôn luôn có sự chơi đẹp ở đây, trong khi lòng ghen tị ngự trị muôn loài. Ai hơn ta? Sự thực nào đâu có giới hạn. Bỏ cặp mắt đó đi! Khó chịu hơn nhiều cái nhìn của quỷ sứ chính là một cái nhìn ngu xuẩn!

Như thế đấy, như thế đấy; đỏ mặt lên rồi lại tái mặt đi; cơn thịnh nộ của ta đã khiến mi nóng giận bừng bừng kìa. Nhưng nghe này, Starbuck, những gì thốt ra trong cơn thịnh nộ tự chúng chẳng có nghĩa gì cả. Có những người nói ra những lời nóng nảy nhưng không vũ nhục người khác mấy. Ta không tính khiêu khích. Bỏ qua đi. Hãy nhìn! Đằng xa kia nơi hoang dã những cặp má rám nắng lốm đốm - bức tranh sống động mặt trời vẽ nên. Nhưng con beo tà đạo - những vật không băn khoăn và không thờ phụng, đang sống; hãy tìm kiếm và đừng gán các lý do này nọ cho cái cuộc đời như thiêu đốt họ đang cảm nhận! Thủy thủ đoàn, anh bạn ạ, thủy thủ đoàn! Phải chăng họ không một lòng một dạ với Ahab này, về vấn đề con cá voi kia? Nhìn Stubb kia! Gã cười! Nhìn Chilian ở đằng xa kia! Hắn khịt mũi khi nghĩ đến chuyện đó. Đứng thẳng trong bão táp khắp nơi, cái cây non đang bị lung lay của mi không thể đâu, Starbuck ạ! Mà cái gì thế nhỉ? Hãy tính kỹ. Đây chỉ là để giúp vào việc hạ một con cá thôi, đâu phải một chiến công oanh liệt cho Starbuck đâu. Còn gì hơn không? Từ công cuộc săn bắt tội nghiệp này, tay lao tài ba nhất của toàn thể Nantucket, chắc chắn hắn sẽ không rút lui, trong khi mỗi thủy thủ ở cột buồm trước đều nắm một hòn đá mài? A! Sự ép buộc đã nhập vào mi; ta biết mà, những đợt sóng đã nâng mi lên! Nhưng hãy nói đi, cứ nói đi! Phải, phải, yên lặng, thế là đã lên tiếng thay mi rồi. (Nói một mình) Có cái gì bắn ra từ lỗ mũi phồng to lên của ta, hắn đã hít cái đó vào trong phổi. Starbuck giờ đây là của ta, hắn không thể phản kháng ta mà không phạm tội phiến loạn.”

“Xin Thượng đế phù hộ cho tôi! Xin phù hộ cho tất cả chúng tôi!” Starbuck lẩm bẩm.

Nhưng trong lúc vui sướng trước sự chấp thuận ngầm như bị bỏ bùa của thuyền phó, Ahab không nghe thấy lời cầu khẩn như điềm triệu của anh này; không nhận thấy tiếng cười nhè nhẹ từ dưới khoang; cũng không thấy những run rẩy như lời tiên báo của gió rung chuyển thừng chão; cũng không nghe phần phật rỗng tiếng mảnh buồm cọ vào cột, khi tim họ chìm lắng trong khoảnh khắc. Vì một lần nữa cặp mắt ngó xuống của Starbuck lại bừng lên vẻ bướng bỉnh của đời sống, tiếng cười bí ẩn tắt dần, gió lại tiếp tục thổi, buồm lại căng, tàu lại nhấp nhô và tiến nhanh như trước. Ôi những lời răn bảo và cảnh báo! Tại sao đã đến mà không lưu lại? Nhưng người là lời tiên lượng thì đúng hơn là lời cảnh báo, ôi bóng tối người! Nhưng những tiên lượng từ bên ngoài cững không nhiều bằng sự xác nhận những điều đã nói ở trên từ bên trong. Vì hầu như không gì ở bên ngoài câu thúc chúng ta, mà chính những nhu cầu thiết yếu sâu xa nhất trong bản thân, chính những cái đó mới chỉ hướng cho ta.

“Đưa ca đây, đưa ca đây!” ông Ahab la lên.

Nhận cái ca thiếc đầy đến miệng, ông Ahab quay lại phía những người đâm cá, truyền lệnh cho họ đưa khí giới ra. Rồi sắp hàng ở trước mặt ông ta gần trụ tời dọc, lao cầm sẵn trong tay, trong lúc ba vị thuyền phó tay mang giáo đứng cạnh ông ta, và nhân lực còn lại của tàu vây tròn bên ngoài cả nhóm; ông ta đứng đó giây lát nhìn dò xét từng người trong đoàn thủy thủ của mình. Những con mắt phóng túng kia gặp cặp mắt của ông ta, giống như những cặp mắt đỏ ngầu tia máu của đàn sói đồng cỏ gặp cặp mắt của con sói đầu đàn trước khi nó dẫn đầu cả đàn để rượt theo dấu bò rừng; nhưng than ôi! chỉ để rơi vào cái bẫy giấu kín của thổ dân.

“Uống rồi hãy đi!” ông ta vừa la vừa đưa vò rượu đầy cho người thủy thủ ở gần mình nhất. “Giờ đây riêng các thủy thủ uống mà thôi. Chuyển rượu đi, chuyển đi! Hớp nhanh… nhưng nuốt chầm chậm, anh em ạ! Thứ này nóng như móng guốc quỷ Satan. Như vậy đó, như vậy đó; chuyền quanh một vòng thật khéo. Nó sẽ quay tròn trong đầu anh em, rồi phụt ra ở cặp mắt lanh như mắt rắn. Tốt lắm; gần cạn rồi. Rượu đi như vậy đấy và rượu về như vậy đấy. Đưa lại ta nào… rỗng không đây rồi! Này anh em! Các bạn giống như những năm tháng, đời sống tràn trề rồi cũng bị nuốt chửng và tiêu tan. Phục vụ, rót đầy nữa!

“Hãy nghe đây, các anh em! Ta tụ họp anh em ở quanh cái trụ tời dọc này, các anh em thuyền phó, hãy đứng bên ta với cán giáo; các anh em đâm cá, hãy đứng đấy với cây sắt; và các anh em thủy thủ dũng mãnh, hãy quây quanh tôi, để tôi được sống lại một tục lệ cao cả của các ngư phủ tiền nhân của chúng ta. Hỡi anh em, anh em sẽ thấy rằng - Ha! Trời, quay lại rồi sao? Tiền giả không quay lại mau như vậy được đâu22. Đưa ta nào. Chao ôi, vò rượu này vừa mới lại đầy đến miệng rồi cơ mà, mi là đồ tiểu yêu con thánh Vitus đấy à - biến đi, cơn rùng mình kia!

“Tiến lên các thuyền phó! Bắt tréo giáo của các anh em lại trước mặt tôi đi. Được lắm! Hãy cho tôi chạm vào cái trục ấy.” Vừa nói vừa vươn tay ra, ông ta nắm lấy cả ba chiếc giáo chĩa ra chung quanh, ở ngay chỗ chúng giao nhau; trong lúc làm như vậy, bỗng ông ta vặn chúng một cách bực tức, đồng thời nhìn chăm chú từ Starbuck sang Stubb, rồi từ Stubb sang Flask. Tuồng như, do một ý chí không tên, tự bên trong nào đó, ông ta sẵn sàng truyền sang cho họ mối xúc cảm hung hăng bấy lâu chứa chất trong cái chai tĩnh điện Leyden của đời sống điện từ của ông ta. Cả ba thuyền phó đều như bị khuất phục trước cái dáng điệu mạnh mẽ, bền bỉ và huyền bí của ông ta. Stubb và Flask nhìn tránh qua bên còn cặp mắt thành thật của Starbuck thì ngó xuống.

“Vô ích!” ông Ahab la lên. “Nhưng, biết đâu, là hay cũng nên. Vì nếu ba anh dù chỉ một lần nhận đầy đủ dòng xung điện ấy, thì dòng xung điện của riêng ta, cái dòng xung điện đó của ta sẽ mất hiệu lực. Không chừng, nó còn làm cho các anh chết vật ra. Có lẽ các anh không cần đến nó. Bỏ giáo xuống! Và đây, các thuyền phó, ta chỉ định ba anh mang ba ly rượu tới mời mấy người bà con tà đạo của ta đằng kia - ba quý ông thượng lưu đáng kính nhất, ba người đâm cá anh dũng của ta. Chê công việc này ư? Thử hỏi khi đức Giáo hoàng vĩ đại kia rửa chân cho những kẻ ăn mày và dùng mũ miện của ngài để làm cái gầu múc nước thì sao? Hỡi các đức Hồng y Giáo chủ hiền từ của ta ơi! Chính sự hạ cố của các anh đã uốn các anh vê phía công việc đó. Ta đâu có ra lệnh cho các anh; tự ý các anh muốn. Hãy cắt bỏ dây buộc giáo của các anh và rút sào lên, các anh em đâm cá ạ!”

Lẳng lặng tuân lệnh, ba người đâm cá đứng yên, tay cầm phần mũi lao thép đã tách rời, dài độ chừng một mét, với ngạnh sắt chĩa ngược lên, giơ trước mặt ông Ahab.

“Đừng đâm ngọn thép bén ấy vào ta. Lật nó đi, lật lại! Các anh không biết đâu là đáy ly rượu ư? Lật ngược cái bầu lại! Như vậy đó, như vậy đó; giờ thì các anh, những người cầm ly ơi, hãy tiến tới đi. Những thanh thép ấy, hãy cầm lấy chúng; hãy giữ lấy chúng trong lúc tôi rót đây. Liền đó, chậm rãi từ sĩ quan này đến sĩ quan khác, ông ta rót đầy chất nước hăng nồng ấy từ vò rượu vào trong lưỡi thép.

“Giờ đây, ba đối ba, các anh đứng dậy nào. Hãy ca ngợi những ly rượu giết chóc! Giờ đây các anh đã ở trong một đoàn thể bất diệt. Ha! Starbuck ơi! Ván đã đóng thuyền rồi! Mặt trời phê chuẩn ở đằng xa kia đang chờ để lặn kết thúc vụ này. Uống đi các anh em đâm cá! Uống và thề đi, hỡi những người giữ mũi thuyền đâm cá chết chóc. Khai tử cho Moby Dick! Thượng đế sẽ săn tất cả chúng ta nếu chúng ta không đi săn Moby Dick cho đến lúc giết được nó!” Những cái cốc dài bằng thép có ngạnh được nâng lên, và cùng với những tiếng thét nguyền rủa con cá voi trắng, rượu mạnh được nhất tề nuốt ực một hơi. Starbuck tái mặt, quay đi và run lên. Một lần cuối cùng vò rượu đầy được chuyền quanh đám thủy thủ cuồng nhiệt; rồi Ahab vẫy cái tay để không về phía họ, tất cả bọn họ giải tán, còn ông ta rút lui vào trong cabin.

CHƯƠNG XXXVII
Mặt trời lặn

[Cabin thuyền trưởng; bên cửa sổ mở về đuôi tàu; Ahab ngồi một mình nhìn xa xăm ra bên ngoài]

TA BỎ LẠI MỘT LẰN SÓNG TRẮNG ĐỤC; những vùng nước tái nhợt và những cặp má còn tái nhợt hơn bất cứ ở nơi nào ta dong buồm đến. Những cồn sóng đố kỵ lại dâng lên dọc theo để vùi sâu dấu vết đường ta; thây kê ta cứ đi qua đã.

Xa xa, bên thành cái ly luôn rót đầy đến miệng, những làn sóng ấm ửng hồng như rượu. Vàng trán vàng đang thăm dò độ sâu của màu xanh thẳm. Mặt trời đang lặn - từ từ lặn xuống từ buổi trưa - xuống thấp mãi; trong khi linh hồn ta lại leo lên! Nó rã rời vì ngọn đồi vô tận. Vậy, có phải vì chiếc vương miện quá nặng ta đội trên đầu? Cái đai sắt xứ Lombardy này. Dù nó có sáng ngời ngọc ngà châu báu đi chăng nữa; ta, người mang nó, cái thứ khiến ta sửng sốt đến choáng lòa đó. Đó là sắt – theo chỗ ta biết - không phải vàng. Nó còn rạn nứt nữa - là ta cảm thấy thế; cái vành có cạnh nhọn làm cho ta bực bội khó chịu quá đi mất, cân não ta như đập vào kim khí cứng chắc kia; phải đấy, cái sọ bằng sắt, của ta; loại sọ không cần đến mũ giáp trong cuộc chiến cân não nhất!

Khò nóng bên trên vầng trán ta ư? Ô, đã có lúc, khi cảnh mặt trời mọc khích động ta một cách cao cả, thì cảnh mặt trời lặn lại vuốt ve ta êm dịu. Không gì hơn. Ánh sáng khả ái này, không chiếu sáng cho ta; mọi sự đáng yêu đều gây thống khổ cho ta, vì ta không thể hưởng lạc thú. Được trời phú cho một tri giác cao độ, ta thiếu mất khả năng hưởng thú thấp kém; thật đáng nguyền rủa, một cách tế nhị nhất và cay nghiệt nhất! Đáng nguyền rủa giữa thiên đường! Chúc ngủ ngon… chúc ngủ ngon! (Vừa vẫy tay, ông vừa rời khỏi cửa sổ)

Đó không phải là một công việc quá khó nhọc. Ta tưởng ít nhất cũng tìm thấy một người cứng đầu; nhưng vòng tròn có răng cưa của ta ăn khớp vào những bánh xe khác nhau, và chúng đều quay cả. Hay là nếu như anh muốn, như những đống thuốc súng nhiều như đống mối, họ thảy đứng trước mặt ta, và ta là que diêm của họ. Ôi, khó khăn! Khi muốn châm lửa cho những vật khác, chính que diêm cũng cần tự hủy hoại! Những gì ta dám làm, ta muốn làm; và những gì ta muốn làm, ta sẽ làm! Họ tưởng ta điên - Starbuck tưởng thế đấy; song ta bị quỷ ám, ta là sự điên bị điên! Sự điên rồ man dại chỉ lắng dịu để tự hiểu lấy nó mà thôi. Lời tiên tri rằng ta sẽ bị què quặt; và, ầy, đúng thế! Ta cụt mất cái chân này. Nay ta lại tiên đoán rằng ta sẽ làm cho kẻ gặm què chân ta cũng bị què. Như vậy, giờ đây, người tiên tri và kẻ thực hiện lời tiên tri là một. Thế là hơn các vị thần linh vĩ đại, bất cứ lúc nào cũng hơn. Ta cười và la ó các người, những kẻ chơi cricket các người, những đô vật các người, những gã Burke điếc và những gã Bendigo mù23 các người! Ta không nói như những học sinh lúc đánh lộn - Kiếm đứa nào cùng cỡ với mày ấy; chớ có đánh tao! Không, người đã hạ đo ván ta, và ta lại đứng dậy rồi; nhưng người lại bỏ trốn. Hãy tiến ra đi từ phía sau những túi bông của người! Ta không có súng dài để bắn tới người. Đến đây, lời khen tặng của Ahab dành cho người; hãy đến xem thử người có thể né tránh ta không? Né tránh ta ư? Người không thể né tránh ta, ngược lại người tự né tránh! Loài người đã bắt được người ở đấy. Né tránh ta ư? Con đường đưa tới mục đích định sẵn của ta được thiết lập trên đường ray sắt, trên đó linh hồn ta bám lấy mà chạy. Qua hẻm núi sâu khôn dò, xuyên lòng núi xẻ rãnh xoắn, dưới lòng khe chảy xiết, ta chắc chắn xông lên! Không một trở ngại, không một góc ngoặt trên đường sắt này!

CHƯƠNG XXXVIII
HOÀNG HÔN

[Cạnh cột buồm chính; Starbuck đứng dựa vào đấy]

LINH HỒN CỦA TÔI không chỉ gặp kỳ phùng địch thủ; nó đã bị áp đảo; lại còn bởi một người điên! Bứt rứt nhức nhối không sao chịu nổi, sự sáng suốt lại hạ vũ khí trên một chiến trường như vậy! Nhưng lão đào sâu quá, nguyền rủa mọi lý trí ra khỏi tôi! Tôi nghĩ tôi đã thấy trước cái chết vô đạo của lão; nhưng cảm thấy mình vẫn phải giúp lão đến cái kết ấy. Dù tôi có muốn hay không, một điều không sao tả nổi đã kết chặt tôi với lão; buộc tôi bằng một sợi dây neo mà tôi không có dao để cắt. Lão già đáng ghê tởm! Lão la lên rằng ai hơn được lão; đúng, lão sẽ dân chủ với những người trên lão; nhưng thử nhìn, lão mới hống hách với kẻ dưới chứ! Ô! Tôi hiểu chức vụ khốn khổ của tôi rất rõ - vâng lời, mà vẫn phản đối; còn tệ hơn thế, oán ghét mà vẫn chút lòng thương hại! Vì trong cặp mắt của lão, tôi đọc thấy nỗi đau buồn ghê gớm nào đó, hẳn sẽ khiến cho tôi khô quắt, giả như tôi cũng bị nó xâm chiếm. Nhưng phải chăng vẫn còn hy vọng. Thời gian và thủy triều vẫn trôi xa. Con cá voi bị oán ghét đó vẫn có cả một thủy giới hình tròn để mà bơi lội, y như con cá vàng nhỏ có quả cầu thủy tinh của nó. Mục đích sỉ nhục Thiên giới của lão, Thượng đế có thể gạt ra bên. Tôi muốn nâng trái tim mình lên, nếu như nó không nặng như chì thế này. Nhưng toàn thể cỗ máy đồng hồ là tôi đã chết; trái tim tôi là quả lắc kiểm soát hết thảy, tôi không có chìa khóa để nâng nó lên lần nữa.

(Bỗng ồn ào từ phía boong mũi)

Hỡi Thượng đế! Phải ra khơi với một đoàn thủy thủ tà giáo chẳng có một chúc ảnh hưởng gì của tình mẫu tử con người! Họ ra đời ở một nơi nào đó trên mặt biển đầy cá mập. Con cá voi trắng là vị cựu thần hay con quỷ thế giới ngầm của họ! Hãy nghe kia! Chè chén say sưa ồn ào! Cuộc giải trí ồn ào huyên náo ấy đang diễn tiến! Hãy chú ý đến sự yên lặng không vết bợn ở đuôi tàu. Đối với tôi nó vẽ nên hình ảnh cuộc đời. Trước nhất, qua bể khơi lấp lánh, mũi tàu vui vẻ, sẵn sàng dàn trận và bông đùa phăng phăng tiến lên, nhưng chỉ để kéo ông Ahab u ám theo sau, trong khi ông ta ấp ủ những ý nghĩ đen tối trong cabin cuối tàu, cái cabin dựng phía trên khoảng nước phẳng lặng như tờ của lằn tàu, và quá tí nữa, tiếng ùng ục tham tàn săn đuổi phía sau. Tiếng hú ngân dài khiến toàn thân tôi run rẩy! Bình an nhé! Hỡi những kẻ ưa yến tiệc, và hãy phân ca canh gác. Ôi, đời sống! Chính giờ phút này đây, với một linh hồn bị đày đọa và nắm giữ kiến thức - khi những vật dã man, dốt nát không người dìu dắt cũng buộc phải ăn - Ôi đời sống! Chính giờ đây là lúc ta cảm thấy nỗi kinh hoàng tiềm tàng trong người! Nhưng đây không phải là ta! Nỗi kinh hoàng ấy ở ngoài ta! Với chút tình cảm tế nhị rất con người trong ta, ta sẽ cố gắng kháng cự các người, những viễn ảnh tương lai ma quái! Hãy ở bên tôi, nâng đỡ tôi, buộc chặt lấy tôi, hỡi các đấng uy quyền ơn phước!

CHƯƠNG XXXIX
PHIÊN CANH ĐÊM ĐẦU TIÊN

TRÊN CHÒI CANH PHÍA MŨI [Stubb một mình, đang nối một đoạn dây]

HA! HA! HA! HA! HỪM! Hắng họng nào! Mình nghĩ mãi về chuyện đó từ nãy đến giờ và, ha, ha là kết quả cuối cùng. Tại sao lại thế nhỉ? Bởi vì cười là câu trả lời khôn ngoan và dễ dàng nhất cho hết thảy những gì kỳ dị; việc xảy đến cứ đến, sự an lạc của con người ta vẫn còn lại - sự an lạc bền bỉ ấy là tiền định. Mình không nghe hết những chuyện ông ta nói với Starbuck, nhưng theo con mắt đáng thương của mình, lúc đó Starbuck xem ra cũng giống như mình đây đã cảm thấy đêm hôm kia. Chắc chắn là lão già quyền thế kia cũng đã cho anh chàng một vố rồi. Mình đã thấy rõ, đã biết có vụ đó; đã nhận được món quà, có khi đã dễ dàng tiên đoán được điều đó cũng nên - vì khi mình dán mắt mình vào sọ lão, tất mình phải thấy. Chà, Stubb, Stubb khôn ngoan ơi - danh hiệu của mình đấy; chà, Stubb, thế thì đã sao, Stubb? Đây là một cái xác. Mình không biết được hết thảy những gì có thể xảy đến, nhưng dù có là cái gì đi nữa, tôi cũng sẽ cười lớn mà nghênh đón nó. Một cái liếc mắt chế giễu đểu cáng như ẩn kín trong hết thảy những gì kinh khủng! Mình cảm thấy tức cười. Lá, la! Lúc này đây quả lê bé mọng của mình đang làm gì ở nhà nhỉ? Đang khóc sướt mướt ư? Đang khoản đãi những người đâm cá mới đến? Mình dám nói là đang vui như cây cờ của một pháo hạm, và mình cũng vậy. La la! Lá, la! Ồ…

Chúng ta sẽ say đêm nay lòng vui như ánh trăng,

Để yêu, vui vẻ và phù du

Như bọt rượu sủi lên trên miệng ly,

Và tan vỡ trên môi khi ghé hớp.

Một đoạn thơ hùng tráng mà… Ai gọi thế nhỉ? Anh Starbuck đấy à? Vâng, vâng, thưa anh - (nói riêng một mình) - anh ta là cấp trên của mình, anh ta cũng có cấp trên của anh ta, nếu mình không lầm - Vâng, vâng, thưa anh, xong việc này thôi - tôi tới liền.

CHƯƠNG XL
NỬA ĐÊM, BOONG MŨI

THỢ ĐÂM CÁ VÀ THỦY THỦ

[Buồm trước giương lên để lộ những người trong phiên canh, kẻ đứng, người đi lại, kẻ dựa vào thành tàu và kẻ thì nằm nhiều kiểu, mọi người cùng hát]

Từ biệt và giã biệt hết thảy, hỡi các công nương Tây Ban Nha!

Từ biệt và giã biệt hết thảy, công nương của Tây Ban Nha!

Thuyền trưởng chúng tôi đã hạ lệnh…

THỦY THỦ NANTUCKET THỨ NHẤT

Ô, các chàng trai, đừng đa cảm quá; rất có hại cho tiêu hóa! Uống một liều thuốc bổ nào, theo tôi đây!

[Hát, mọi người hát theo]

Thuyền trưởng của chúng ta đứng trên boong,

Tay cầm cái ống nhòm,

Nhìn những con cá voi bảnh bao kia

Phun nước ở từng bờ bãi.

Ồ, thùng gỗ trên thuyền nhỏ của các bạn, các chàng trai ơi.

Và bên các dây buồm hãy đứng,

Rồi chúng ta sẽ được một trong những con cá voi đẹp đẽ,

Tay, các bạn, thật nhanh tay!

Vậy đó, hãy vui đi, các chàng trai trẻ! Cầu cho tim các bạn đừng loạn nhịp!

Trong lúc người đâm cá gan dạ kia đang rượt con cá voi!

TIẾNG THUYỀN PHÓ TỪ BOONG LÁI

Tám tiếng chuông, tiến lên!

THỦY THỦ NANTUCKET THỨ NHÌ

Dừng lại, dàn hợp xướng! Tám tiếng chuông kìa! Có nghe không, thằng coi chuông? Đánh tám tiếng chuông đi, thằng Pip kia! Đồ mọi đen! Để tôi gọi người gác. Tôi có miệng hợp làm việc đó… một cái miệng thùng. Như vậy đó, như vậy đó (thò đầu về phía cầu thang xuống hầm). Này, Star-bo-le-ens’! Tám tiếng chuông đấy nhé ở dưới kia! Nhào lên đi!

THỦY THỦ HÀ LAN

Đêm nay ngủ thật đã đời, bồ tèo ạ, một đêm tốt để ngủ. Tớ nhận thấy như vậy trong chất rượu của ông già quyền thế. Thật êm dịu đối với một vài người, nhưng cũng thật kích thích khuấy động với những người khác. Chúng ta hát; còn họ thì ngủ - phải đấy, cứ nằm ở đấy, như những thùng tô nô cỡ đại ở lớp dưới cùng. Hãy trở lại với họ đi! Kia, lấy cái ống bơm bằng đồng kia mà kêu gọi họ qua đấy. Hãy bảo họ thôi nằm mộng thấy gái ngay đi. Hãy bảo cho họ còn có vụ phục sinh; phải hôn những người đó lần cuối cùng và chịu sự phán xét. Chính nhờ cách đó - chính nhờ nó, mà cổ họng cậu không bị hư hỏng vì ăn bơ Amsterdam.

THỦY THỦ PHÁP

Yên nào, các cậu, hãy làm vài điệu jig trước khi bỏ neo trong vịnh Blanket. Các cậu nói sao? Tới phiên canh khác rồi. Hãy đứng cho thật vững! Pip! Này nhóc Pip! Hoan hô bằng cái trống tambourine của chú mày đi!

PIP [quạu cọ và buồn ngủ]

Chẳng biết nó ở đâu rồi.

THỦY THỦ PHÁP

Nếu vậy, hãy vỗ bụng và vểnh tai lên. Nhảy jig nào, anh em, tôi nói như vậy đấy; khẩu hiệu củachúng ta là vui đùa mà; hoan hô! Thật đáng nguyền rủa, cậu không khiêu vũ ư? Sắp hàng, ngay, hàng một, và nhào vào điệu nhảy nhịp hai ồn náo chứ? Nhào vô! Chân! Chân!

THỦY THỦ ICELAND

Tôi không thích sàn nhảy của cậu đâu, bồ tèo; theo gu tôi thì nhún quá. Tôi quen với sàn băng hơn. Rất tiếc vì đã tạt gáo nước lạnh nhé, thứ lỗi cho tôi!

THỦY THỦ ĐẢO MALTA

Tôi cũng vậy; gái của cậu đâu? Chỉ có điên mới lấy tay phải chụp tay trái rồi nói một mình, xin chào. Bạn nhảy! Tôi phải có bạn nhảy!

THỦY THỦ ĐẢO SICILY

Phải đấy, gái và phải là gái tơ kia! Lúc bấy giờ tớ sẽ nhảy hốp hốp với cậu; phải đấy, xoay đi, đồ châu chấu!

THỦY THỦ LONG-ISLAND

Này này, lũ sưng sỉa mấy người, chúng ta còn khối nhân nữa đây? Xới được ngô thì cứ xới, tôi nói vậy đó. Cẳng sẽ đi gặt hết chẳng mấy nỗi đâu. A! Nhạc đây rồi. Nhào vào nào!

THỦY THỦ AZORE

[Leo lên, tay giơ cao cải trống tambourine trên đầu cầu thang]

Pip, của mày đây; còn kia là khung giữ những thanh trụ tời ngang; trèo lên thôi! Nào, các chàng trai!

[Một nửa số thủy thủ khiêu vũ theo nhịp trống; vài người đi xuống bên dưới; vài người ngủ hay nằm lăn lóc giữa những cuộn dây thừng; Tiếng chửi rủa om sòm]

THỦY THỦ AZORE [đang khiêu vủ}

Tiếp đi, Pip! Đập mạnh vào, cậu coi chuông! Cột, thúc, chọc, hạ nó đi nào cậu bé! Tạo ra lũ thiêu thân; lắc chuông xủng xoảng đi nào!

PIP

Anh nói chuông xủng xoảng à? Một cái nữa tiêu đời rồi, đánh rơi mất. Tôi đập nó mạnh quá.

THỦY THỦ TRUNG QƯÓC

Thế thì khua răng chú mày ấy, rồi đập tan nó ra; hãy biến thành một ngôi chùa.

THỦYTHỦ PHÁP

Vui cuồng nhiệt lên nào! Giữ nguyên vòng tròn Pip nhé, cho đến lúc ta nhảy qua! Chẻ buồm đi, giật ra đi!

TASHTEGO [lặng lẽ hút thuốc]

Đúng là một gã da trắng; hắn cho thế mới là thú, hừm! Mình thì chẳng phí mồ hôi.

THỦY THỦ GIÀ XỨ MANX

Chẳng hiểu những thằng nhãi ranh kia có nghĩ đến chuyện mình đang nhảy trên cái gì không đấy. Ta sẽ nhảy trên mộ của các người, nhất định đấy - đó là lời đe dọa chua chát nhất từ lũ điếm của các người khi vượt gió ngược ở góc đường. Ôi, Chúa! Hãy đoái thương những đoàn hải quân trẻ tuổi và đám thủy thủ tay mơ kia! Rồi, rồi, cứ xem cả thế giới là một quả cầu đi, như lũ học giả các người vẫn nghĩ; nếu vậy biến nó thành một vũ cầu cũng đúng thôi. Nhảy tiếp đi, lũ nhãi con, các chú còn trẻ lắm, ta đây cũng đã từng trẻ như các chú.

THỦY THỦ NANTUCKET THỨ BA

Nghỉ cái đã, ôi! - Phù! Còn mệt hơn đuổi theo cá voi lúc bể lặng! - cho chúng tôi hơi khói đi, Tash ơi.

[Họ thôi khiêu vũ, tụ tập thành từng nhóm. Bấy giờ trời tối dần, gió chướng nổi lên]

THỦY THỦ LASCAR

Lạy thần Brahma! Anh em ơi, phải hạ buồm nhanh lên. Sông Hằng sóng cả tự trên trời biển thành gió lớn! Ôi thần Shiva, Người đã lộ cái trán đen ra rồi.

THỦY THỦ ĐẢO MALTA [nằm xuống và lắc lư cái mũ]

Đó là sóng - những con sóng bạc đầu sắp nhảy jig quay tít. Chúng sẽ lắc lư những quả tua của chúng ngay thôi. Giờ, nếu tất cả những con sóng ấy đều là phụ nữ, thì tôi đã xuống, khiêu vũ lướt với họ đời đời rồi đấy! Trên mặt đất không có gì ngon ngọt được bằng - thiên đường cũng không đọ được! - với những khóe liếc ấm áp, những bộ ngực man dại lúc khiêu vũ, khi những cánh tay quá dài che giấu những trái nho chín muồi sắp nứt.

THỦY THỦ ĐẢO SICILY [nằm xuống]

Đừng nói chuyện ấy với tôi nữa! Chú bé, hãy lắng nghe; - những cái đan chân tay thật mau; những lắc lư dịu dàng - những e thẹn - những hồi hộp! Môi! Tim! Hông! Tất cả cọ xát vào nhau; đụng chạm không ngừng và liên miên! Đừng có nếm thử! Quan sát thôi, nếu không sẽ chán ngấy liền. È, anh chàng tà đạo kia! (Húc cùi tay)

THỦY THỦ XỨ TAHITI [ nằm trên chiếu]

Hoan nghênh, ôi các cô vũ nữ khỏa thân của chúng tôi - những nàng vũ nữ nhảy Heeva-Heeva! A! Tahiti mù mịt với bờ cọ cao! Ta vẫn ngả mình trên chiếu của người, nhưng đất mềm đã trôi đi mất rồi! Ta thấy người được đan trong rừng, chiếu của ta ơi! Ngày đầu ta đem người tới đây người vẫn còn xanh, vậy mà giờ đã hư nát và héo khô hết cả. A trời! Cả người lẫn ta đều không thể chịu đựng nổi sự thay đổi! Phải làm sao nếu như bị đưa sang chân trời xa kia như thế? Ta có nghe tiếng các dòng suối gầm thét từ đỉnh núi Pirohitee hình những mũi giáo, lúc chúng lao xuống các sườn hiểm trở, nhấn chìm cả xóm làng không? Tức thật! Tức chết đi được! Đứng thẳng xương sống lên, và đương đầu với nó! (Chồm dậy)

THỦY THỦ BỒ ĐÀO NHA

Nhìn sóng bể cuồn cuộn đập tung tóe mạn tàu như thế nào kìa! Chuẩn bị cuộn buồm, các bồ ơi! Gió vừa đâm chéo kiếm, chúng sẽ ngay lúc này bất thình lình thổi xốc tới, lộn xộn hết cả cho mà xem.

THỦY THỦ ĐAN MẠCH

Đi nhanh, con tàu già nua ơi! Hễ chừng nào mi còn răng rắc đi nhanh, mi còn trụ vững! Giỏi lắm! Thuyền phó kia sẽ giữ cho mỉ trụ vững. Hắn không sợ sệt gì hơn cái pháo đài trên đảo Cattegat, đặt ở đấy để chiến đấu chống người Baltic bằng những trọng pháo tấn công như vũ bão, trên đó muối biển đóng bánh!

THỦY THỦ NANTUCKET THỨ TƯ

Cậu đừng quên là hắn có quy tắc của hắn. Tôi có nghe ông già Ahab nói với hắn rằng hắn phải biết diệt cơn gió lốc, kiểu như bắn vỡ tung vòi rồng bằng súng lục - bắn thẳng con tàu của ta vào giữa!

THỦY THỦ ANH

Đổ máu! Nhưng lão già ấy là một tay tổ! Tụi mình là bọn nhãi ranh săn đuổi lão trên lưng con cá voi của lão!

MỌI NGƯỜI

Phải, phải! 

THỦY THỦ GIÀ Ở MANX

Ba cây thông lung lay quá nhỉ! Thông là một loại cây khó sống nhất nếu bứng đi đem trồng ở đất khác, ở đây lại không có gì ngoài thứ đất sét dễ ghét của thủy thủ. Vững tay, bác lái ơi, giữ cho vững! Đây là loại thời tiết, mà ở trên bộ những trái tim cứng rắn cũng vỡ tan, và ở dưới biển những vỏ tàu lật úp cũng tách toang hoác. Thuyền trưởng của chúng ta có vết bớt tiền định; anh em ơi, coi đằng xa kia; ở trên trời còn nữa kìa - y như là sáng sủa ở đằng kia, còn mọi chỗ khác thì đen kịt.

DAGGOO

Cái gì thế? Ai sợ đen kịt là sợ tôi nhé! Tôi chắt ra từ đó mà.

THỦY THỦ TÂY BAN NHA

(Nói một mình) Tên này muốn ẩu đả chắc. Chà! Mối ác cảm cũ khiến ta dễ động lòng quá. (Tiến tới) Này, gã đâm cá kia, nòi giống của người thuộc thành phần đen sẫm không chối cãi được của nhân loại - đen sẫm một cách ma quái như thế đấy. Đừng để bụng nhé.

DAGGOO [nhăn nhở]

Không hề.

THỦY THỦ ST. JAGO

Thằng Tây Ban Nha kia điên hay say rượu rồi. Nhưng không thể thế được, nếu không thì riêng với hắn chất rượu cháy bỏng của lão già quyền thế cũng có hơi lâu phát tác đấy.

THỦY THỦ NANTUCKET THỨ NĂM

Tôi nhìn thấy gì thế - chớp lóe? Phải rồi.

THỦY THỦ TÂY BAN NHA

Không; Daggoo đang nhăn răng ra đấy.

DAGGOO [chồm tới]

Tao nuốt mày cho xem, đồ lùn quắt! Da trắng, gan cũng trắng!

THỦY THỦ TÂY BAN NHA [xáp lại gần]

Tao đâm mày một nhát bây giờ! To xác không to gan!

MỌI NGƯỜI

Đánh nhau! Đụng độ! Đánh nhau!

TASHTEGO [phà một hơi khói]

Đánh nhau ở boong dưới và đánh nhau ở trên cao - Thần và Người thảy đều hiếu chiến! Hừ!

THỦY THỦ BELFAST

Đánh lộn, a ha, đánh lộn! Ôi! Đức Mẹ đồng trinh đầy ơn phước! Họ đánh lộn! Nhào vào đi!

THỦY THỦ ANH

Chơi cho đẹp chứ! Giật lấy dao của gã Tây Ban Nha! Vòng lại đàng hoàng! Vòng lại!

THỦY THỦ GIÀ Ở MANX

Có sẵn rồi kìa! Chân trời vòng cung kia kìa. Trong vòng tròn ấy Cain đấu với Abel. Một pha ngon lành, một pha đúng điệu! Không phải sao? Vậy thì, trời ơi, tại sao cho người vòng tròn ấy?

TIẾNG THUYỀN PHÓ TỪ BOONG LÁI

Tay bén dây neo! Cuốn buồm ngọn! Sửa soạn cuốn buồm chính!

MỌI NGƯỜI

Gió lốc! Gió lốc! Nhảy lên, mấy cha ơi! (Cả bọn tản mát)

PIP [rút xuống dưới trụ tời ngang]

Các cha ơi? Chúa đoái thương mấy cha đó! Loảng xoảng! Dây thép néo sào căng buồm cũng đi tong rồi! Coong coong, dòm đốp! Trời ơi! Thấp hơn chút nứa, Pip, đến lượt trục buồm ngọn ra đi! Thật còn tệ hơn ở trong một khu rừng bị bão, vào ngày cuối cùng của năm; ai trèo lên mấy cây dẻ bây giờ nhỉ? Nhưng họ đi kìa, vừa nguyền rủa kia kìa, còn tôi ở đây thì không. Một viễn cánh đẹp cho họ; họ đang trên đường lên thiên đường. Giữ cho vững nhé! Jimmini, cuồng phong mới ghê chớ! Mà các ông tướng ơi, còn có thứ ghê hơn - đó là cuồng phong trắng24, chính nó? Cuồng phong trắng? Cá voi trắng, mẹ kiếp, mẹ kiếp! Ở đây mình nghe được toàn bộ cuộc tán gẫu của bọn họ vừa mới rồi, và cá voi trắng - mẹ kiếp! mẹ kiếp! - mà chỉ nói đến có một lần! và chỉ đêm nay thôi! - nó khiến mình run rẩy cả người y như cái tambourine của mình - lão già ấy chẳng khác con trăn khổng lồ ép họ phái thề quyết săn đuổi nó. Hỡi Thượng đế to lớn trắng khiết ở cao đâu đó tối tăm nơi xa kia, xin đoái thương đến cậu da đen bé nhỏ ở dưới này; bảo vệ cho cậu ấy chống lại hết thảy những kẻ không có ruột gan để mà thấy sợ kia!

* * *

CHƯƠNG XLI
Moby Dick

TÔI, ISHMAEL, là một người trong đám thủy thủ này; tiếng la của tôi hòa lẫn với mọi người; lời thề của tôi xen lẫn với lời của họ; tôi – la to hơn, và lời thề được đóng đinh chặt hơn, vì nỗi kinh sợ trong hồn tôi. Trong lòng tôi có một cảm giác man dại, huyền bí và đầy đồng cảm; nỗi oán giận không nguôi của Ahab tuồng như là nỗi oán giận của tôi. Với hai tai khao khát, tôi ngóng nghe lai lịch con yêu quái sát nhân kia, con quái thú mà tôi và tất cả mọi người đã thề quyết bạo động và phục thù, chống lại.

Quãng một thời gian trước, mặc dù chỉ lúc này lúc khác, con cá voi trắng đơn độc không bạn bè có lui tới các vùng bể man rợ, nơi đám ngư phủ săn cá nhà táng hay ghé. Nhưng không phải hết thảy bọn họ đều biết đến sự tồn tại của nó; chỉ một vài người trong bọn là tương đối có vẻ từng trong thấy nó; còn số người đã thực sự chiến đấu hẳn hoi với nó quả tình rất ít. Bởi số tàu săn cá voi quá lớn, bởi cái lối tàu rải rác vô trật tự trên khắp cả chu vi bể rộng, nhiều tàu dần phiêu lưu tìm kiếm dọc theo những vĩ tuyến vắng vẻ, nên suốt mười hai tháng tròn hay lâu hơn nữa, hiếm khi hay thậm chí không hề gặp một cánh buồm đơn độc bất cứ loại nào để thông báo tin tức; thời gian dài bất thường của mỗi cuộc du hành riêng rẽ, tính cách thất thường của những thời điểm rời bến nhà,tất cả những điểm này, cùng những trường hợp khác nữa, đã trực tiếp hay gián tiếp ngăn cản thật lâu việc phổ biến những tin tức đặc biệt về con Moby Dick khắp hạm đội săn cá voi toàn thế giới. Khó lòng nghi ngờ, là vài tàu lớn đã loan báo có gặp vào khoảng thời gian nào đó, tại một kinh tuyến nào đó, một con cá nhà táng to lớn bất thường và xảo trá phi thường, con cá đó sau khi gây tổn hại cho những thuyền tấn công nó, đã tẩu thoát; nếu có bảo rằng con cá voi đó không phải con vật nào khác hơn là Moby Dick thì đối với vài người ức đoán đó cùng không phải không có cơ sở, tôi cho là thế. Tuy nhiên, vừa mới đây ngư phủ săn cá voi đã phải chú ý tới nhiều trường hợp khác nhau và không phải không thường xuyên về sự hung tợn khủng khiếp, xảo trá và quỷ quyệt của con quái vật đó lúc bị tấn công. Vì vậy, chính là những người tình cờ cầm cự một cách ngu dốt trước Moby Dick; những thợ săn như vậy, có lẽ phần lớn đều đồng ý liệt sự hãi hùng đặc biệt mà nó gây ra, như ta đã thấy, thiên về loại những hiểm họa của ngành săn cá voi nói chung, hơn là một trường hợp riêng rẽ. Cứ theo lối suy nghĩ ấy, cuộc đụng độ thảm khốc giữa Ahab và con cá voi đó, từ trước tới nay, chủ yếu vẫn được coi như một chuyện rất thường.

Còn về phần những người trước đây đã nghe nói về con cá voi trắng, và tình cờ nhìn thấy nó; thoạt tiên, tất thảy bọn họ không sót một ai hầu như đều táo bạo và gan dạ mà thả thuyền đuổi theo nó, như săn đuổi bất cứ một con cá voi nào khác. Nhưng lâu dần, tai họa cứ thế xảy ra trong các cuộc tấn công này - không hạn chế ở cổ tay và mắt cá bị trẹo, tay chân bị đứt lìa hay nhai nghiến - mà còn chết chóc đến mức độ tột cùng của sự chết chóc; những cuộc chống cự thảm hại lặp đi lặp lại ấy, hết thảy tích tụ và chồng chất những mối kinh sợ về Moby Dick; mấy chuyện ấy đã đến nỗi lung lạc lòng can đảm của nhiều tay săn cá gan dạ cuối cùng cũng nghe được chuyện con cá voi trắng.

Những lời đồn đại hoang đường đủ loại không những không thất bại trong việc phóng đại thêm thắt, mà tệ nữa là làm khủng khiếp thêm những câu chuyện có thật về các cuộc gặp gỡ chết chóc kia. Bởi những tin đồn hoang đường không chỉ xuất phát một cách hết sức tự nhiên từ chính bản thân tất cả những biến cố ghê gớm bất ngờ ấy - như cây cối bị đánh ngã sinh ra những mầm non; mà trong đời sống hàng hải, nhiều hơn nhiều đời sống trên đất liền, những tin đồn hoang đường cứ nhan nhản ở bất cứ nơi nào có thực tế thích hợp cho chúng bấu víu. Và bởi bể khơi vốn đã vượt hẳn đất liền trong vấn đề này, ngành săn cá voi cũng vượt hẳn mọi ngành hàng hải khác về tính kỳ diệu lẫn sự đáng sợ của những tin đồn khi loan truyền ra. Không chỉ bởi những người săn cá voi là một đoàn thể không thoát khỏi món di sản tối tăm và mê tín dành cho mọi thủy thủ, mà trong số các thủy thủ, họ hiển nhiên còn là những kẻ hay được trực tiếp tiếp xúc với bất cứ thứ gì lạ lùng đến phát khiếp ở ngoài bể kia; mặt đối mặt họ không chỉ tận mắt ngắm những kỳ quan đồ sộ nhất, mà còn chiến đấu xáp lá cà với chúng. Chơ vơ, trên những vùng bể xa xăm nhất, đến nỗi dù có dong buồm chạy đến một ngàn hải lý, và băng ngang ngàn bờ bể đi nữa, ta cũng sẽ không đến được bất cứ một bệ đá lò sưởi có chạm trổ nào, hay bất cứ chốn mến khách nào ở dưới vùng mặt trời ấy; giữa những vĩ tuyến và kinh tuyến như vậy, lại theo đuổi một nghề nghiệp như anh ta theo đuổi, người săn cá voi thường bị bao trùm trong những ảnh hưởng thảy có khuynh hướng làm cho trí tưởng tượng của họ phát sinh mãnh liệt.

Bởi vậy, không lấy làm lạ sau khi cứ thâu thập thể tích mãi chỉ từ mỗi việc đi qua những vùng nước rộng lớn nhất kia, những đồn đại bùng phát về con cá voi trắng cuối cùng lại gom góp đủ loại ngụ ý kỳ quặc lẫn những ám dụ thô sơ mới thành hình nửa chừng về các thế lực siêu nhiên, cuối cùng lại gán cho Moby Dick nhiều điểm khủng khiếp mới, chẳng căn cứ trên một thực tại rõ rệt nào. Thành thử, trong nhiều trường hợp, cuối cùng con cá voi đã gây ra một nỗi hoảng sợ kinh khủng, đến nỗi trong số những kẻ ít ỏi từng nghe nói về con cá voi trắng, ít nhất là nghe qua tin đồn, ít kẻ nào trong đám thợ săn ấy sẵn lòng kinh qua những tai họa từ quai hàm con quái vật.

Nhưng vẫn còn những ảnh hưởng thực tiễn khác, sống còn hơn, đang tác động. Thậm chí đến ngày nay, thanh thế ban đầu của con cá nhà táng ấy - tên gọi được kinh sợ đặt ra để phân biệt với mọi loại thủy quái Leviathan khác - cũng chưa tan biến trong trí óc của tập thể những người săn cá voi. Ngày nay có những người trong bọn họ, mặc dù đủ thông minh lẫn can đảm để nghênh chiến với cá voi xứ Greenland hay cá voi chính cống, song có lẽ - vì non tay nghề hay thiếu năng lực, hay rụt rè - sẽ tránh một cuộc đụng độ với con cá nhà táng ấy; dù sao, cũng còn khối thợ săn cá voi, nhất là về phía các quốc gia săn cá voi không đi tàu cắm cờ Mỹ, chưa bao giờ xáp lại gây hấn với con cá nhà táng ấy, và sự hiểu biết độc nhất của họ về con thủy quái Leviathan chỉ hạn chế ở việc đó là con quái vật hạ tiện mà ngay từ sơ khai đã bị săn đuổi ở miền Bắc mà thôi; ngồi bên cửa hầm tàu, những người này quan tâm lắng nghe như đứa trẻ bên lò sưởi, kính sơ trước những mẩu chuyện man dại, lạ lùng về công việc săn cá voi ở miền Nam. Sự to lớn dữ dội hơn hẳn của con cá nhà táng ấy không có một nơi nào cho ta hiểu rõ với nhiều cảm xúc được bằng trên boong những mũi tàu từng kịch chiến nó.

Và như thể sự thật nay đã được chứng minh về uy lực của nó trong thời kỳ hoang đường xưa lại hắt bóng u ám ra phía trước, ta tìm ra được một vài tác giả tự nhiên học - như Olassen và Povelson25 - tuyên bố rằng con cá nhà táng ấy không chỉ là mối thất đảm cho mọi sinh vật dưới biển, mà còn hung tợn không sao tả nổi đến độ luôn thèm khát máu người. Mãi cho đến thời kỳ rất lâu về sau, như thời kỳ của nhà tự nhiên học người Pháp Cuvier chẳng hạn, những ấn tượng này, hay tương tự, vẫn chưa bị xóa nhòa. Vì trong cuốn Lịch sử Tự nhiên của ông ta, chính vị nam tước Curvier đó đã xác nhận rằng hễ nhác thấy con cá nhà táng ấy, hết thảy những cá khác (kể cả cá mập) đều “thất đảm vì nỗi khiếp sợ rừng rực nhất” và “thường vì hấp tấp chạy trốn mà húc mạnh phải đá đến nỗi chết ngay tức khắc”. Và mặc dù kinh nghiệm chung trong ngư nghiệp có thể phủ nhận chính những nhận xét thế này, song trong vẻ dễ sợ trọn vẹn của chúng, ngay cả cho hạng mục khát máu của tác giả Povelson, sự mê tín dị đoan nơi chúng đã dựng sống lại trong trí óc những người săn cá voi vài khúc thăng trầm dễ sợ của nghề.

Thành thử ra, quá sợ những lời đồn đại và điềm chẳng lành về con cá ấy, không phải là ít ngư phủ đã nhớ lại, nhân bàn chuyện con Moby Dick, những ngày đầu tiên của nghề săn cá nhà táng, lúc mà khó khăn lắm mới xui giục được những người quen săn cá voi chính cống xuống tàu bước vào cuộc chiến đấu mới mẻ và táo bạo này; những người ấy thường phản đối, cho rằng những loại thủy quái khác còn hy vọng săn đuổi được, chứ còn rượt theo và phóng lao vào cái đồ ma quỷ hiện hình như con cá nhà táng ấy thì không phải là việc của người phàm. Rằng cứ cố phóng cho được sẽ khó tránh khỏi bị phanh thây trong nháy mắt. Về điểm này có một vài tài liệu đáng chú ý mà ta có thể tra cứu.

Tuy nhiên, vẫn có một vài người đối diện những biến cố đó vẫn sẵn sàng săn đuổi con Moby Dick; và còn một số lớn hơn, tình cờ chỉ nghe nói về con vật một cách xa vời và mơ hồ, không biết chi tiết về bất cứ một tai họa cụ thể nào, cũng không thấy những thứ mê tín nhảm nào kèm theo cả, lại tỏ ra tương đối cứng cỏi không trốn tránh cuộc chiến đấu nếu nó xảy ra.

Một trong những giải thuyết hoang đường hay được nhắc đến, rồi rốt cuộc đã dính liền với con cá voi trắng trong trí óc của những người có khuynh hướng mê tín dị đoan, là ý tưởng khôi hài khủng khiếp cho rằng con Moby Dick có mặt đồng thời ở khắp mọi nơi; rằng thực sự người ta đã gặp nó cùng một điểm thời gian như nhau ở những vĩ tuyến đối nghịch.

Mặc dù đầu óc những người này ắt hẳn thật nhẹ dạ, ý tưởng khôi hài này không phải là không tỏ lộ chút xác suất mê tín dị đoan. Vì lúc bí mật của những dòng hải lưu chưa hề được tiết lộ ra, ngay cả trong nghiên cứu uyên bác nhất, thì phần lớn hành tung quá đỗi bí ẩn của con cá nhà táng lúc ở dưới mặt nước vẫn khiến những người đuổi theo nó không sao hiểu nổi; và thỉnh thoảng đã gây ra những ức đoán lạ lùng và trái ngược, nhất là về chuyện bằng cách huyền bí nào mà sau khi lặn xuống rất sâu nó lại bơi cực nhanh đến những nơi xa xôi nhất như thế.

Một điều mà các tàu đánh cá voi của người Mỹ và người Anh đều biết rất rõ, và cũng là một điều đã được Scoresby ghi báo cáo tường tận cách đây nhiều năm, là trong mình một vài con cá voi bắt được ở miền Viễn Bắc Thái Bình Dương, người ta tìm thấy mũi lao phóng từ các vùng bể Greenland. Và, cũng chẳng phủ nhận được rằng, trong một vài trường hợp như thế, người ta tuyên bố quãng thời gian giữa hai cuộc tấn công không thể dài quá nhiều ngày cho được. Do đó, nhờ suy luận, một vài người săn cá voi đã tin rằng ngả Tây Bắc26, vốn từ lâu là một vấn đề đối với con người, lại không hề là vấn đề đối với cá voi. Thành thử ở đây, trong trải nghiệm sống thực sự của những người sống, những chuyện phi thường về ngọn núi Strello trong nội địa Bồ Đào Nha thời xưa (gần đỉnh núi nghe đâu có một cái hồ đầy những xác tàu đắm phềnh lên tận mặt nước), và cả câu chuyện còn lạ lùng hơn nữa về đài phun nước Arethusa gần Syracuse, mà người ta tin rằng nước ở đó đến từ thánh địa theo một con đường ngầm dưới đất; những chuyện hoang đường ấy gần như sánh ngang các thực tại của người săn cá voi.

Thế là, vì buộc phải quen với những chuyện lạ kỳ như trên, và biết rằng sau bao cuộc tấn công liên tục và gan dạ, con cá voi trắng vẫn sống sót mà trốn thoát, nên cũng chẳng ngạc nhiên mấy khi một vài người săn cá voi còn đi xa hơn trong những điều mê tín khi tuyên bố Moby Dick không những xuất hiện cùng lúc ở khắp nơi mà còn bất diệt (vì bất diệt còn là gì ngoài có mặt ở khắp các khoảng thời gian); mặc dù có những chùm lao đã cắm vào hông nó, nó vẫn lành lặn bơi được đi nơi khác; hoặc giả quả thật nếu có bao giờ nó bị làm cho phụt ra máu đặc, thì một cảnh tượng như vậy chỉ là ảo ảnh ghê gớm; vì trên những làn sóng không vấy máu cách xa đó hàng trăm hải lý, người ta lại thấy cái vòi nước không vẩn đục của nó.

Nhưng, kể cả có gỡ bỏ những ức đoán siêu nhiên đó, thì hình dáng thực tế và cá tính không thể chối cãi của con quái vật cũng đủ để đập vào trí tưởng tượng của ta bằng uy lực hiếm có. Bởi, không hẳn cái thân xác phi thường của nó khác biệt gì mấy với những con cá nhà táng khác, mà như đã được chỉ rõ ở các nơi khác, chính vì cái trán nhăn nheo trắng như tuyết rất đặc biệt và cái bướu trắng cao hình kim tự tháp. Ấy là những đặc điểm nổi bật nhất của nó; những bằng chứng mà nhờ đó, ngay trong những vùng bể mênh mông không bờ bến, chưa ghi trên các bản đồ, con cá vẫn lộ danh tính của nó ra cho những người biết rõ nó, ngay từ một khoảng cách rất xa.

Phần còn lại của thân thể nó có vằn sọc, lốm đốm và có vân cẩm thạch một màu vải liệm, khiến cho cuối cùng nó nhận được cái tên đặc biệt là cá voi trắng, một cái tên mà cứ xét theo đúng từng chữ, quả đã được chứng minh bởi dáng điệu sinh động của nó, bị bắt gặp lướt trên mặt bể xanh đậm vào quãng giữa trưa, để lại một lằn sóng hệt Ngân Hà sủi bọt kem, thảy dát những điểm vàng lấp lánh.

Theo những nguồn tin đặc biệt rất đáng tin cậy, chẳng phải xác thân to lớn phi thường của nó, hay màu sắc đặc biệt của nó, hay cái hàm dưới biến dạng đã cho con cá voi vẻ đáng sợ tự nhiên kia, mà chính bản chất xảo quyệt thông minh vô tiền khoáng hậu, mà theo nhiều lời kể chi tiết, nó đã nhiều lần chứng tỏ trong các cuộc tấn công. Trên hết thảy, những cuộc rút lui xảo trá của nó khiến người ta kinh hoảng hơn bất cứ gì khác. Vì, khi nó bơi phía trước những kẻ đắc thắng đuổi theo nó, với mọi dấu hiệu hoảng sợ lộ ra ngoài, đã nhiều lần người ta biết nó bỗng nhiên quay ngoắt lại và bổ nhào vào những người kia, hoặc làm thuyền của họ thủng và vỡ ra từng mảnh, hoặc đẩy họ lui về tàu, trong lòng đầy kinh hoàng.

Đã vài tai ương chết người dự phần vào cuộc săn đuổi nó. Nhưng mặc dù những tai họa tương tự như vậy, dẫu ít khi được nghe bàn tán trên bờ đến đâu, cũng chẳng lối gì là một chuyện bất thường trong ngành đánh cá; tuy nhiên, trong phần lớn các trường hợp, con cá voi trắng dường như chủ tâm ra tay độc ác, ghê gớm đến nỗi mỗi tai nạn gãy tay chân hay chết người mà nó gây nên đều không hoàn toàn được xem như do một kẻ kém thông minh.

Bởi vậy, hãy đoán xem tâm trí những người đi săn, còn tuyệt vọng hơn, có thể bị cuốn vào cơn giận dữ điên cuồng mãnh liệt đến mức nào, lúc mà giữa những mảnh gỗ vụn của thuyền bị nhai vỡ, và những tay chân đang chìm của các đồng bạn bị phân thây, họ bơi ra khỏi đám bọt trắng do cơn giận dễ sợ của con cá voi gây nên, để đến nơi ánh nắng quang đãng đến mức phát bực, vì nắng cứ tiếp tục cười vui như thể dịp sinh nhật hay đám cưới.

Ba chiếc thuyền săn bị thủng quanh con cá voi, mái chèo và người đều quay cuồng trong bọt sóng; một thuyền trưởng nắm lấy con dao nhỏ từ mũi thuyền bị vỡ bổ nhào vào con cá voi, như một tay kiếm ở Arkansas nhào vào kẻ thù, và, với một lưỡi dao mười lăm phân, cố gắng tiêu hủy một cách mù quáng đời sống sâu nhiều sải của con cá. Thuyền trưởng đó là ông Ahab. Và rồi, bỗng nhiên quét cái hàm dưới hình lưỡi hái xuống bên dưới ông ta, con Moby Dick đã gặt luôn cái cẳng của ông Ahab, y như một người đi cắt cỏ hớt một nạm cỏ ngoài đồng. Không một gã Thổ Nhĩ Kỳ đầu quấn khăn nào, không một dân chém thuê người Venice hay Mã Lai nào lại có thể hạ ông ta một cách xảo quyệt rõ rành như vậy. Bởi vậy, người ta chẳng có lý do để nghi ngờ rằng kể từ cuộc gặp gỡ gần như chí mạng kia, ông Ahab đã nuôi một mối căm thù man dại với con cá voi đó, và càng đắm đuối vào đấy trong con bệnh hoạn điên rồ mà cuối cùng ông ta đâm ra đồng nhất vào mình, không những mọi khổ cực về thân thể mà còn hết thảy những bực dọc tâm trí và tinh thần. Con cá voi trắng bơi trước ông ta như là hiện thân độc tương của tất cả những thế lực xảo quyệt mà một vài người thâm thúy cảm thấy đang ăn hại trong châu thân họ, cho đến lúc họ chỉ còn sống với nửa quả tim hay nửa bộ phổi. Cung cách xảo quyệt bất khả thấu hiểu ấy vốn dĩ đã thế ngay từ đầu; ngay cả những tín đồ Thiên Chúa giáo hiện đại cũng gán hết một nửa thế giới cho sự thống trị của cung cách ấy; giáo phái Ophites cổ đại Đông phương cũng từng sùng bái nó trong ngẫu tượng ác quỷ; Ahab thì không quỳ sụp xuống để thờ phụng ngẫu tượng như họ mà điên cuồng chuyển ý tưởng ác quỷ sang con cá voi trắng đáng nguyền rủa kia, ông đứng ra đọ sức với nó, dù tàn tật. Mọi điều đáng điên tiết nhất, giày vò, khó chịu nhất; mọi điều khuấy lộn cặn đáy mọi vật; mọi sự thật với một ít ranh mãnh trong đó; mọi điều làm cho sứt gân bầm não; mọi sự tín thờ ma quỷ một cách tinh vi của đời sống và tư tưởng; mọi yêu tinh quỷ quái, đối với ông Ahab điên rồ kia, đều được hiển nhiên nhân cách hóa, và trở thành thứ có thể tấn công một cách thực tiễn bằng hình ảnh Moby Dick. Ông ta chồng chất lên trên cái bướu trắng của con cá voi tổng số mọi oán hờn và thù ghét chung chung mà cả dòng họ nhà ông ta từ đời Adam trở xuống cảm thấy; và, như thể lồng ngực của ông ta là một khẩu súng cối, ông ta bắn cả tạc đạn tim nóng hổi của mình lên nó.

Không nhiều khả năng chứng độc tưởng trong ông ta trỗi dậy đúng vào lúc thân thể ông đứt lìa. Trong tích tắc xông tới con quái vật, với con dao trong tay, ông ta chỉ bộc phát niềm hận thù cá nhân mãnh liệt và đột ngột mà thôi; và nhận cái táp rứt đứt cẳng, đại để ông ta chỉ cảm thấy thân thể bị xé toạc đau đớn, chứ không còn gì hơn nữa. Ấy thế nhưng, sau khi bắt buộc phải trở về nhà vì vụ đụng độ này, và trong những tháng đằng đẵng nhiều ngày nhiều tuần sau đấy, ông Ahab và mối căm hờn của ông ta cùng nhau nằm thẳng cẳng trên chiếc võng, lượn vòng giữa mùa đông quanh mũi Patagonia dễ sợ đang gào thét; chính lúc bấy giờ, cái thần xác bị xé nát và linh hồn bị vạc đẽo của ông ta mới trào máu vào nhau, hòa lẫn vào nhau, đến độ ông ta muốn điên lên. Chỉ lúc bấy giờ, trên hành trình về nhà, sau cuộc đụng độ ấy, chứng độc tưởng không tài nào thay đổi kia mới xâm chiếm ông ta, kết luận này có vẻ như chắc chắn bởi thỉnh thoảng trong cuộc hành trình, ông ta đâm ra điên khùng mê sảng; và dù bị đứt mất một cẳng, sức mạnh căn bản vẫn ràng ẩn trong lồng ngực Ai Cập ấy, và càng được gia tăng hơn nữa vì mô sáng, khiến cho thuyền phó buộc phải trói chặt ông ta, và để ông ta lại đó, nằm mê sảng trên võng, trong lúc tàu vẫn chở ông đi. Bị bó giò như vậy, ông ta lắc lư theo những nhịp lay động điên rồ của gió bão. Rồi khi đến những vĩ tuyến dễ chịu hơn, con tàu, với những buồm phụ căng phồng, nhẹ nhàng lướt qua miền nhiệt đới yên ả, và xét mọi vẻ bề ngoài, chứng mê sảng của ông già tuồng như đã rớt lại nơi những đợt sóng cồn của mũi Sừng, ông ta bèn từ cái hang đen tối tiến ra nơi đầy khí trời và ánh sáng đượm phước lành; ngay cả lúc đó, khi ông ta khoác bộ mặt dù tái xanh nhưng bình tĩnh và cương quyết, và lại truyền ra những mệnh lệnh bình tĩnh; và các thuyền phó của ông ta cảm tạ Thượng đế vì cơn điên khủng khiếp của ông ta đã qua; ngay cả lúc đó, ông Ahab, trong thâm tâm, vẫn mê sảng. Sự điên loạn của con người thường là một thứ tinh quái và nham hiểm. Khi ta tưởng nó biến mất, rất có thể nó đã biến thể, trở thành một hình thức nào đó tinh vi hơn. Chứng điên rồ toàn phần của ông Ahab không giảm bớt, nó chỉ co rút sâu xuống; giống như dòng Hudson không suy yếu, khi dòng nước miền Bắc cao quý đó chảy hẹp, nhưng sâu đến không đáy, qua những hẻm núi cao nguyên sông Hudson. Thế nhưng, bởi trong chứng độc tưởng đang chảy hẹp kia, không chút điên loạn nào của ông Ahab bị bỏ lại, thế nên trong sự điên loạn đó, cũng không một chút trí tuệ sáng suốt tự nhiên của ông ta tàn lụi. Tác nhân sống trước kia, giờ đây đã trở thành một khí cụ sống. Nếu có thể đưa ra hình tượng so sánh dữ dội đến thế, thì chứng điên đặc thù của ông đã tấn công sự lành mạnh toàn thể, và mang nó đi mất, đã xoay tất cả họng đại bác tập trung vào cái điểm điên riêng biệt, khiến cho ông ta không những còn lâu mới mất sức lực, mà riêng về điểm này, giờ đây ông Ahab còn sở hữu quyền năng nghìn lần mạnh hơn cả khi ông ta tỉnh táo đem khả năng ấy sử dụng cho bất cứ đối tượng hợp lý nào.

Như thế cũng là nhiều rồi; ấy thế nhưng cái phần sâu xa, đen tối và lớn lao hơn của ông Ahab vẫn còn giấu kín. Nhưng chẳng ích gì phổ cập hóa sự sâu sắc, mà mọi chân lý đều sâu sắc. Hãy theo những lối quanh co từ chính giữa lòng dinh thự Cluny đầy tháp nhọn, nơi chúng ta đang đứng - cho dù tòa nhà ấy đồ sộ và tuyệt diệu đến mức nào, hãy cứ bỏ đi - và hơi những tâm hồn buồn bã hơn và cao cả, hãy tìm đến những phòng tắm La Mã mênh mông; tại đó, rất sâu dưới chân những ngọn tháp kỳ vĩ của loài người trên mặt đất, cội rễ vĩ đại cao cả của con người, toàn bộ bản chất đáng sợ của con người, ngồi trong tình trạng râu ria lông lá; một di tích cổ chôn vùi dưới các di tích cổ, và trị vì những tượng bán thân! Các thần linh cao cả chế giễu ông vua bị cầm tù với chiếc ngai vàng đã vỡ; vì vậy như một nữ nhân trụ đá, ông vua kiên nhẫn ngồi ngẩng vầng trán giá lạnh nâng đỡ những thời đại tiếp nối chồng chất lên nhau. Hãy lượn xuống đó hỡi những tâm hồn buồn bã và kiêu hãnh! Hãy hỏi ông vua buồn bã và kiêu hãnh ấy! Một sự giống nhau của những người cùng dòng tộc! Thật vậy, ông vua đó đã khai sáng ra các người, các người, những hoàng thân quốc thích trẻ tuổi bị lưu đày kia ơi; và chỉ từ vị tổ tiên u ám của các người bí mật quốc gia đã lâu đời kia sẽ đến.

Giờ đây, trong thâm tâm, Ahab đã thoáng nhận ra điều này, cụ thể là: hết thảy các biện pháp của ta đều lành mạnh, nhưng động cơ và mục đích của ta thì điên rồ. Tuy nhiên lại không có khả năng tiêu diệt, thay đổi, hay né tránh thực tế ấy; ông ta cũng biết rằng đối với loài người từ lâu ông đã giả trá rồi; và trong một chừng mực nào đó giờ vẫn thế. Nhưng sự giả trá đó chỉ liên quan tới nhận thức, chứ không phải do ý chí của ông ta quyết định. Tuy vậy, ông ta quả đã rất thành công trong sự giả trá đó, đến nỗi cuối cùng lúc ông ta bước lên bờ với một cẳng chân bằng ngà, không một người dân Nantucket nào cho rằng ông ta có ý nghĩ gì khác ngoài đau buồn tự nhiên, và đau buồn một cách sâu sắc, vì tai nạn ghê gớm đã xảy ra.

Câu chuyện mê sảng không sao chối bỏ được của ông ta ở giữa bể cũng thường được gán cho một nguyên nhân tương tự. Cùng một lý do ấy được gán cho hết thảy tâm trạng ủ rũ gia tăng về sau này, mà cho tới chính cái ngày đang đi trên tàu Pequod trong hành trình hiện tại, lúc nào cũng bao phủ vầng trán ông ta. Cũng không phải quá khó có thể xảy ra, rằng thay vì mất tin tưởng vào mức độ thích hợp của ông ta cho một hành trình săn cá voi nữa, dựa trên những triệu chứng ảm đạm đến vậy, những người dân thận trọng trên hòn đảo khôn ngoan này lại có xu hướng nuôi dưỡng cái ý nghĩ nực cười, rằng chính vì những lý do đó mà ông ta càng đủ năng lực và đủ kích động hơn cho một công cuộc hung tợn và dã man như cuộc săn đuổi cá voi đẫm máu kia. Bị gặm nhấm ở bên trong và bị cào rách ở bên ngoài, do những răng nanh tàn nhẫn hằn sâu của dăm ba suy nghĩ bất trị; một người như ông ta, nếu tìm được, dường như sẽ là con người thích hợp để phóng tiêu sắt và nâng ngọn giáo chống lại con ác thú dễ sợ nhất trong những ác thú. Hoặc giả, nếu vì một lý do nào đó, bị đánh giá rằng không đủ khả năng về phương diện thể xác cho việc đó đi nữa, thì xem ra vẫn thừa đủ khả năng cổ vũ và hò hét đến tột bực thúc giục thuộc hạ trong cuộc tấn công. Nhưng, dù có thế đi nữa, ta cùng chắc chắn được, là với bí mật giấu kín điên rồ về mối căm hận không bao giờ nguôi, mãi đóng chốt và khóa chặt trong tâm hồn, ông Ahab đã cố tình đi chuyến này với mục đích duy nhất là săn cho được con cá voi trắng kia. Nếu bất cứ người quen lâu năm nào của ông ta ở trên bờ chỉ cần sơ tưởng tới cái điều ông ta đang ấp ủ trong lòng kia thôi, hẳn những con người đạo đức đầy kinh hãi đó đã sớm giật con tàu khỏi tay một kẻ tàn ác như thế rồi! Nhưng họ ngả theo những cuộc săn đuổi có lợi tức, chứ lợi tức tính bằng những đồng đô la do sở đúc tiền phát ra. Còn ông ta chỉ nghĩ đến một cuộc phục thù táo bạo, khốc liệt và siêu việt.

Thế là ta có ông già tóc bạc đầy tội lỗi này đây, nguyền rủa săn đuổi con cá voi của Job vòng quanh thế giới, lại còn cầm đầu một đoàn thủy thủ phần lớn gồm tu sĩ phá giới, kẻ vô gia cư và mọi ăn thịt người - chẳng những thế còn suy yếu về mặt đạo đức, bởi sự bất lực của đức hạnh hay sự cương trực chỉ có nơi Starbuck mà không được trợ giúp, bởi tính vui nhộn vững vàng trong vẻ thờ ơ khinh suất ở Stubb, và cả cái kiểu xoàng xoàng bất biến của Flask. Một đoàn thủy thủ như vậy, được chỉ huy như vậy, dường như đã được riêng chọn và đặc biệt đóng gói lại bởi một định mệnh vô vọng nham hiểm nào đó hòng giúp ông ta thực hiện cuộc phục thù điên rồ độc tưởng kia. Tại sao họ lại phụ họa cơn bực tức của ông già đó như vậy - tà thuật ma quái nào đã chiếm trọn linh hồn họ, khiến nhiều lúc căm hờn của ông ta gần như là căm hờn của họ; con cá voi trắng đó cùng giống kẻ thù không đội trời chung của họ y như nó là kẻ thù của ông ta vậy, tại sao tất cả những điều này lại xảy đến - con cá voi trắng là gì với họ, làm thế nào mà trong hiểu biết vô thức của họ, con cá voí đó nhờ cung cách bất ngờ và mờ ảo nào đấy lại có vẻ là một con quỷ to đùng vùn vụt của biển cuộc đời - để giải thích những điều này, tất phải lặn xuống một chỗ sâu hơn chỗ Ishmael này có thể lặn đến. Người thợ mỏ dưới hầm ngầm hoạt động ở trong mỗi chúng ta, làm sao ta có thể nói được hầm y đào đã tới đâu chỉ nhờ nghe tiếng cuốc chim của y nghèn nghẹt hoài xoay trở. Ai không cảm thấy cái kéo tay không sao kháng cự nổi ấy? Chiếc xuồng nào bị cả một cái tàu chiến kéo lại có thể đứng yên? Chỉ một lần duy nhất, tôi phó mặc bản thân cho thời gian và địa điểm; nhưng trong lúc nhào thốc ra để giáp chiến con cá voi đó, tôi không thấy gì khác trong con ác thú ngoài cơn bệnh chết chóc nhất.

CHƯƠNG XLII
MÀU TRẮNG CỦA CON CÁ VOI

CON CÁ VOI TRẮNG đó là thế nào với Ahab thì đã được nói sơ qua rồi; nhưng về điểm có lúc nó là thế nào với tôi thì chưa được nói ra.

Ngoài những nhận xét rõ rệt hơn ấy về con Moby Dick, tức là những nhận xét không tránh khỏi thỉnh thoảng làm bừng dậy ít nhiều kinh hoảng trong tâm hồn của bất cứ một người nào, còn có một suy nghĩ khác, hay đúng hơn một cảm giác kinh khiếp mơ hồ vô danh về nó mà có lúc, bởi cường độ, đã hoàn toàn lấn át hết mọi suy nghĩ còn lại; tuy vậy lại quá huyền bí và khó tả, thành ra tôi gần như thất vọng không sao trình bày được dưới một hình thức sáng sủa dễ hiểu. Chính màu trắng của con cá voi ấy đã làm cho tôi hoảng sợ hơn hết. Nhưng làm sao tôi có thể hy vọng tự bày giải được ở đây; ấy thế nhưng, bằng một cách ngẫu nhiên mơ hồ nào đó, tôi vẫn phải bày giải, nếu không thì tất cả những chương sách này sẽ là vô nghĩa.

Tuy rằng trong nhiều vật tự nhiên, màu trắng thường làm tăng vẻ đẹp một cách tinh tế, như thể làm tỏa lan một đặc tính tự thân nào đó, chẳng hạn như cẩm thạch, hoa trà, hay ngọc trai; và mặc dù nhiều nước khác nhau, bằng cách này hay cách khác, nhìn nhận tính ưu việt đế vương trong màu này; ngay các đức cựu hoàng dã man của Pegu Miến Điện cũng đặt ra tước vị “Chúa tể đàn Voi Trắng” đứng trên hết mọi danh hiệu thống trị huênh hoang khác; các vua Xiêm đương thời cũng trương con vật bốn chân trắng như tuyết đó trên vương kỳ; hiệu kỳ thời Hanover có hình ảnh con ngựa một sừng trắng như tuyết; đế quốc Áo vĩ đại, đi theo Caesar, kẻ kế vị La Mã chúa tể, cùng lấy màu đế vương ấy làm màu đế quốc của họ; và cho dù ưu thế này trong khi áp dụng cho chính loài người, đã ban cho người da trắng quyền bá chủ trên mọi bộ lạc da màu khác; và mặc dù ngoài những điều này, màu trắng còn được biến thành một màu ẩn ngụ sự mừng vui, vì trong cộng đồng người La Mã một hòn đá trắng được dùng để đánh dấu một ngày vui vẻ; và mặc dù trong những đồng cảm trần tục và để diễn đạt bằng tượng trưng, màu này đã được dùng làm biểu tượng cho nhiều điều cao cả, cảm động - như bản chất ngây thơ trong trắng của các cô dâu, bản chất hiền từ của tuổi già; cho dù giữa những người da đỏ ở Mỹ trao tặng một chuỗi vỏ ốc trắng là bằng chứng vinh dự sâu sắc nhất; mặc dù tại nhiều xứ, màu trắng tượng trưng cho vẻ uy nghi của ngành tư pháp trong chiếc áo lông chồn trắng của ông chánh án, và góp phần vào uy thế hằng ngày khi các vua chúa và hoàng hậu đi trên những cỗ xe do ngựa trắng như sữa kéo; mặc dù ngay trong những điểm huyền bí cao siêu hơn của những tôn giáo khả kính nhất, màu đó cũng đã được biến thành biểu tượng cho bản chất trong trẻo không tì vết và uy quyền thiêng liêng; theo những người thờ thần Lửa ở Ba Tư, ngọn lửa trắng bốc lên thành hình chĩa ba được xem như ngọn lửa linh thiêng nhất trên bàn thờ; và trong những truyện thần thoại Hy Lạp, thần Zeus vĩ đại hóa thân thành con bò trắng như tuyết; và mặc dù đối với người dân Iroquois27 cao quý kia, cuộc hiến sinh con chó trắng giữa mùa đông cho đến nay vẫn là buổi lễ long trọng nhất theo tín ngưỡng của họ, sinh vật trung thành không vấy bẩn ấy, được xem như phái viên trong sạch nhất họ có thể gửi tới vị thần cao cả cùng với những biểu hiệu thường niên về lòng tôn thờ của họ hằng năm; và mặc dù mọi linh mục Thiên Chúa giáo lấy thẳng từ albus - tức màu trắng trong tiếng La Tinh - để đặt tên cho một bộ phận trong trang phục thiêng liêng của họ, alb là tấm áo dài mặc bên trong áo chùng; và mặc dù trong số những sự phô trương linh thiêng của đức tin La Mã, màu trắng được đặc biệt sử dụng trong dịp lễ Thương khó; mặc dù theo kinh Khải Huyền của thánh John, áo choàng trắng được ban cho người được cứu rỗi, và hai mươi bốn vị huynh trưởng mặc áo trắng đứng trước chiếc ngai trắng vĩ đại và Đức Chúa ngự trên đấy cũng trắng như len; nhưng trước tất cả những liên tưởng chồng chất nhau này, đi đôi với bất cứ điều gì ngọt ngào, vinh dự và tuyệt vời, vẫn lẩn lút một cái gì khó nắm bắt trong tận cốt lõi ý tưởng về màu này, làm kinh hoảng linh hồn hơn cả màu đỏ thường khiến người ta chết khiếp nghĩ đến máu.

Chính phẩm tính mơ hồ này đá gây ra ý nghĩ về màu trắng, lúc tách rời khỏi những liên hệ tử tế hơn mà sánh với bất cứ đối tượng tự thần đã dễ sợ nào, sẽ nâng cao độ khủng khiếp đến những giới hạn xa xăm nhất. Ta hãy lấy con gấu trắng ở miền địa cực và con cá mập trắng của miền nhiệt đới mà xét; còn gì khác hơn màu trắng trơn tru mềm mại như bông tuyết khiến chúng trở thành nỗi kinh hoàng? Chính màu trắng rùng rợn ấy đã truyền tải một vẻ dịu dàng gớm ghiếc như vậy, thậm chí đáng tởm hơn là dễ sợ, so với bề ngoài hau háu im lìm của chúng. Thành thử không một con cọp nanh dữ tợn trong bộ lông sặc sỡ nào có thể lung lạc được lòng can đảm bằng gấu trắng hay cá mập trắng28.

Hãy nghĩ đến loài hải âu lớn, do đâu mà có những đám mây của sự kinh ngạc tinh thần và sự sợ hãi tái xanh, ở nơi mà cái bóng trắng đó lưỏt qua trí tưởng tượng của con người? Nhà thơ Coleridge không phải là người đầu tiên quăng ra bùa mê ấy, mà chính Thiên nhiên, vị khôi nguyên không xu nịnh của Thượng đế vĩ đại29.

Con vật nổi tiếng nhất trong biên niên sử Tây phương của chúng ta và tập tục cổ truyền Ấn Độ là con ngựa trắng thảo nguyên; một thần Mã trắng như sữa, tuyệt đẹp, mắt to, đầu nhỏ, ngực phồng và uy nghi như cả ngàn bậc vương giả trong cỗ xe cao ngất và hiên ngang. Nó được bầu làm vua Xerxes của những đàn ngựa hoang đông đảo, các đồng cỏ của chúng bấy giờ chỉ giới hạn bởi hai dãy núi Rocky và Alleghany, cầm đầu đàn ngựa hung hăng ấy, nó dẫn chúng đi về phía Tây, y như ngôi sao Kim mỗi đêm dẫn hang hà vì sao sáng. Thác nước chảy tầng tầng là bờm; sao chổi cong cong là đuôi, tạo cho nó những món trang sức sáng chói hơn những thứ mà các thợ bạc và thợ vàng có thể cung cấp cho. Một hiện hình vương giả và thiên thần nhất của thế giới Tây phương không sa đọa, thế giới mà theo con mắt của những người bẫy thú hay săn thú, đã làm sống lại những vinh quang của thời khai thiên lập địa, lúc ông Adam bước uy nghi như một vị thần, ngực ưỡn và không sợ sệt, như con ngựa hùng mạnh kia. Dù hành tiến giữa các phụ tá và thống chế; đi đầu đám quân đông đảo không sao đếm xuể, đang cuồn cuộn chảy không ngớt qua các đồng bằng, như đồng bằng Ohio; hay dù với những bề tôi quây quần chung quanh ung dung ăn cỏ ở chân trời kia, thì con ngựa trắng cũng vẫn vừa chạy nước kiệu vừa duyệt qua cả bầy với cặp lỗ mũi ấm đang ửng đỏ trên màu trắng sữa tươi mát; dù cho có xuất hiện trong dáng điệu nào đi nữa, luôn luôn nó là đối tượng để cho những thổ dân can đảm nhất cũng phải run rẩy sợ hãi, cung kính và kinh ngạc. Từ lập trường nào về huyền thoại con ngựa cao quý này ta cũng có thể chắc chắn rằng chính màu trắng thần thánh đã khoác cho nó vẻ ngoài thiêng liêng vậy; và vẻ thiêng liêng ấy cũng bao hàm một thứ hầu bắt người ta phải tôn thờ, đồng thời gây nên một cảm giác ghê sợ không tên.

Nhưng cũng có những trường hợp khác màu trắng này lại mất mọi vinh quang ngoại phụ lạ lùng vẫn bao trùm con ngựa trắng và con hải âu.

Người bạch tạng thì có gì ghê tởm và chướng mắt khiến cho đôi khi họ bị ngay chính cha mẹ, anh em và quyến thuộc ruồng bỏ? Chính là cái màu trắng đã bao trùm lấy họ, như đã được diễn tả bằng cái tên họ mang. Ngườị bạch tạng cũng có thân thể mặt mũi đều đặn như những người khác – không bị tật nguyền gì cả - vậy mà chỉ nội cái màu trắng làm xáo trộn tất cả đã khiến cho họ trở thành xấu lạ xấu lùng hơn cả quái thai xấu xa nhất. Tại sao lại như thế nhỉ?

Ở khía cạnh hoàn toàn khác, trong các quyền năng mơ hồ nhất nhưng không kém phần ma mãnh của mình, Thiên nhiên cũng không quên bổ sung thuộc tính tột đỉnh kinh khiếp này. Do vẻ trắng như tuyết, con ma mang găng sắt tại các vùng bể miền Nam được mệnh danh là Làn Gió Trắng. Trong một vài câu chuyện lịch sử, nghệ thuật xảo trá của loài người cũng không quên kẻ phụ tá đầy năng lực như vậy. Màu này cũng đã tăng ảnh hưởng của đoạn văn của Froissart30 đến man dại như thế nào, khi mà trùm mặt nạ biểu tượng màu tuyết của đảng lên đầu, những đảng viên Mũ Trắng ghê gớm của Ghent đã giết viên quận trưởng ở giữa chợ.

Trong một số sự vật, kinh nghiệm thông thường cha truyền con nối của nhân loại cũng không quên minh chứng tính siêu nhiên của màu trắng. Cũng như không thể hoài nghi, rằng đặc tính rõ rệt ấy nơi người chết khiến người sống nhìn phát hoảng nhất chính là cái màu sắc tái nhợt như vân thạch còn nán lại; như thể là biểu hiệu của nỗi kinh hoàng trong thế giới bên kia, cũng bằng là biểu hiệu của xúc động người trần tại đấy. Và chính cái vẻ tái nhợt của người chết ấy được chúng ta mượn làm thành cái màu đầy biểu cảm của tấm vải liệm dùng để quấn họ. Ngay trong những tín điều dị đoan, chúng ta cũng không quên trùm chính tấm áo choàng màu tuyết ấy lên những con ma; bao nhiêu ma quỷ đều trỗi dậy trong một đám sương mù trắng sữa… Đúng vậy, trong lúc những nỗi kinh hoàng kể trên xâm chiếm chúng ta, ta hãy nói thêm, rằng ngay đến vị vua của mọi điều khủng khiếp, lúc được vị sứ giả sách Phúc âm nhân cách hóa, cũng cưỡi trên lưng con ngựa trắng nhợt.

Vì vậy, trong những tâm trạng khác, dù có lấy màu trắng tượng trưng cho bất cứ điều gì lớn lao và nhã nhặn, cũng không ai có thể phủ nhận rằng, trong ý nghĩa lý tưởng hóa sâu sắc nhất của nó, màu trắng cũng gọi lên trước tâm hồn ta một ảo ảnh kỳ lạ.

Nhưng dù điểm này được xác nhận mà không có bất đồng nào, làm sao con người phàm tục giải thích được hiện tượng ấy? Để phân tích, dường như là không thể. Như vậy, chúng ta có thể nào, bằng cách kể ra một vài trường hợp trong đó thứ màu trắng ấy - dù tạm thời bị tước mất toàn bộ hay phần lớn những liên tưởng trực tiếp được tính toán hòng truyền tiếp chút gì đáng sợ, nhưng, tuy thế, vẫn bị nhận thấy là có gây cho chúng ta cùng một ảnh hưởng mê hoặc, bất kể đã bị biến cải thế nào; chúng ta có thể nào hy vọng rọi ánh sáng lên vài đầu mối may mắn ngõ hầu đưa chúng ta đến cái nguyên nhân ẩn khuất mà chúng ta đang tìm không?

Ta hãy thử xem. Nhưng đối với một vấn đề như thế này, tinh vi đòi hỏi tinh vi, nếu không giàu tưởng tượng thì không một ai có thể theo người khác vào trong những sảnh đường này. Và mặc dù, chắc chắn, phần lớn mọi người đều chia sẻ ít ra cũng là một vài ấn tượng tưởng tượng sắp trình bày là đây, song có lẽ rất ít người hoàn toàn có ý thức về ấn tượng ấy vào lúc đó, vì vậy giờ đây khó lòng nhớ lại được.

Tại sao, đối với người năng lực tưởng tượng không được giũa rèn, tình cờ biết sơ sơ về tính chất khác thường của ngày lễ, chỉ nhắc sơ tới lễ Hạ trần thôi cũng đủ gợi lên hình ảnh những đám rước dài dặc, đáng sợ, im lìm của khách hành hương chậm chậm bước, đầu cúi phủ tuyết mới rơi? Hoặc giả, đối với tín đồ Tin Lành tại các tiểu bang Trung Mỹ, chất phác và ít đọc sách, tại sao nội đề cập thoáng qua một thầy tu Trắng hay nữ tu Trắng lại gợi lên hình ảnh một pho tượng không mắt như vậy trong tâm hồn?

Hay điều gì, ngoài giai thoại về các chiến binh và các vị vua từng bị tống giam (mà thực ra không hoàn toàn lý giải được cảm giác sau đây) đã khiến cho ngọn Tháp Trắng của London đập mạnh vào tưởng tượng của một người Mỹ chưa hề đi du lịch hơn hẳn những kiến trúc nhiều tầng lầu khác, chẳng hạn các hàng xóm của nó - tháp Byward hay Bloody? Và những ngọn tháp tuyệt trần hơn kia, như Núi Trắng ở New Hampshire chẳng hạn, ở đó, trong vài tâm trạng cụ thể, chỉ đơn thuần nhắc đến tên ấy thôi sẽ thấy ma quái khổng lồ phủ bóng tâm hồn, trong khi ý nghĩ về triền Núi Xanh ở Virginia thì lại tràn đầy vẻ mơ màng êm dịu và mù sương? Hoặc tại sao, không kể đến những vĩ tuyến và kinh tuyến, tên Bạch Hải lại gây một ảnh hưởng yêu quái rùng rợn đến như vậy trong tưởng tượng, trong khi tên Hoàng Hải ru ngủ ta với những ý nghĩ phàm tục về những buổi trưa êm dịu, mặt nước láng bóng, tiếp nối bởi những buổi hoàng hôn rực rỡ nhất mà cũng buồn ngủ nhất? Hoặc giả, để chọn một trường hợp hoàn toàn không thuộc về thực tại, mà dành riêng cho tưởng tượng, ta thử hỏi tại sao khi đọc truyện cổ Trung Âu, “con người to lớn và tái mét” sống trong rừng Hartz, có màu da tái dại không thay đổi lướt qua màu xanh cây cối - tại sao bóng ma ấy lại dễ sợ hơn tất thảy lũ tiểu yêu reo hò trên núi Blocksburg?

Mà nhìn chung, không phải vì hồi tưởng lại các vụ động đất sập đô cả giáo đường; không phải vì những cơn bão táp của bể khơi cuồng nhiệt; không phải vì sự cạn khô nước mắt của những bầu trời khô khan không bao giờ mưa; không phải vì cảnh tượng một bãi rộng nhưng tháp nhọn đổ nghiêng, những đầu tường vặn vẹo và những thánh giá gục xuống (như trục căng buồm xô nghiêng của các đội tàu đang bỏ neo); cả những đại lộ ngoại ô tường nhà đổ chồng lên nhau, như một bộ bài bị xáo; không phải chỉ vì những điều kể trên đã khiến cho Lima không nước mắt kia trở nên thành phố kỳ lạ nhất và buồn thảm nhất. Vì Lima đeo mạng trắng; nỗi thống khổ màu trắng của thành phố mang vẻ ghê rợn cao độ hơn. Mặc dù đã già cỗi như người sáng lập Pizarro, màu trắng giữ cho các hoang tích của thành phố mãi mới mẻ; không chấp nhận sắc xanh lục tươi vui của sự phân hủy hoàn toàn; trải lên trên những thành lũy sụp đổ cái màu tai tái tàn nhẫn của một cơn đột quỵ bất tỉnh tự ấn định lấy sự biến dạng của chính nó.

Tôi biết rằng, đối với hiểu biết thông thường, hiện tượng màu trắng này không được người ta nhìn nhận là tác nhân chính yếu gia tăng vẻ dễ sợ của đối tượng vốn đã dễ sợ; cũng chẳng phải đối với bộ óc kém tưởng tượng, có chút gì đấy khủng khiếp nơi những dung mạo mà với bộ óc khác, vẻ dễ sợ hầu như chỉ cốt ở một hiện tượng duy nhất này, nhất là lúc phô diễn dưới bất cứ hình thức nào gần tới câm lặng hay phổ quát. Điều mà tôi muốn ngụ ý trong hai nhận định trên, có thể lần lượt được làm sáng tỏ bởi những thí dụ sau đây:

Thứ nhất: Thủy thủ lúc đến gần bờ bể các miền đất lạ, nếu ban đêm nghe tiếng sóng gầm thét, y sẽ đâm ra cảnh giác và cảm thấy chấn động đến độ cần mài giũa mọi khả năng; nhưng trong những trường hợp tương tự, nếu y bị gọi từ võng ra để nhìn con tàu của y đang trôi giữa một vùng bể khơi nửa đêm trắng sữa - như thể từ những mũi đất chung quanh hàng đòàn gấu trắng lông mướt đang bơi nhấp nhô quanh y, lúc bấy giờ y sẽ cảm thấy một nỗi kinh hoàng yên lặng và đầy mê tín; con ma quàng vải liệm là những làn nước trắng bợt đối với y cũng dễ sợ như con ma thật; vô ích cho dẫu người dẫn đường có cả quyết rằng y vẫn còn ở ngoài vùng nước sâu; tim y và bánh lái cả hai đều xụi lơ ủ rũ; y không yên tâm cho đến lúc nước xanh lại hiện ra bên dưới. Và chính khi ấy thủy thủ đó bảo ta rằng, “Thưa ông, húc nhầm đá ngầm không đáng sợ bằng màu trắng ghê tởm đã làm cho tôi chấn động ấy.”

Thứ hai: Đối với thổ dân Peru, cảnh tượng liên tục của dãy núi Andes chất chồng tuyết phủ không gây một chút gì sợ sệt ngoại trừ, có lẽ, trong tưởng tượng thuần túy đến sự cô đơn lạnh lẽo vĩnh cửu ngự trị nơi những cao độ mênh mông như vậy, và trong ý niệm tự nhiên rằng thật đáng sợ nếu bị lạc giữa những cảnh cô liêu không một bóng người. Cũng tương tự với những người khai thác rừng miền Tây, họ tương đối lãnh đạm nhìn một đồng cỏ mênh mông tuyết phủ, không một bóng cây hay cành nhỏ hầu phá tan trạng thái ngây ngất mặc định do màu trắng. Thủy thủ ngắm cảnh vùng bể Nam Cực cũng chẳng thấy gì như vậy; tại đó, thỉnh thoảng, do vài trò ảo thuật hiểm độc trong vòng uy quyền của sương mù và khí trời, mà gã, run rẩy và như nửa bị đắm tàu, đáng lẽ nhìn thấy những cầu vồng đem lại nguồn hy vọng và an ủi cho sự cực khổ của mình, thì lại chỉ thấy những gì như một nghĩa địa không bờ bến đang cười gằn với gã bằng các ngôi mộ nước đá ngả nghiêng và vô vàn thánh giá gãy gục.

Nhưng anh bạn nói đúng đấy, có vẻ như chương sách dẫn đạo màu trắng chỉ bàn về màu trắng này chính là một lá cờ trắng do một linh hồn hèn nhát treo lên; anh bạn vậy là đã đầu hàng cơn trầm cảm rồi đấy, Ishmael ạ.

Hãy cho tôi biết tại sao chú ngựa con mạnh mẽ này, sinh ra tại một thung lũng êm đềm nào đó xứ Vermont, lại cách xa hết thảy những thú săn mồi khác - tại sao, nếu vầo một ngày nắng nhất, ta đem một tấm da trâu tươi ra giũ ở phía sau nó, để cho nó không ngó thấy tấm da mà chỉ ngửi thấy mùi nồng hắc của con vật dã man ấy thôi - tại sao nó lại giật mình, hí lên, mắt thao láo, chân giậm điên cuồng hay sợ sệt? Trong nó đầu có ký ức nào về cú húc báng của những sinh vật dã man ở quê hương miền Bắc xanh um của nó, khiến cho cái mùi nồng hắc lạ lùng nó ngửi thấy kia không thể nào nhắc nhớ điều gì liên quan đến các trải nghiệm tai họa trước kia; vì nó, chú ngựa con New England này, có biết gì về những con bò tót đen của miền Oregon xa xăm kia đâu?

Không: nhưng ở đây ta đang thấy ngay cả trong con thú vật ngu xuẩn ấy cái bản năng sẵn có về việc nhận biết sự độc ác trên đời. Mặc dù ở cách Oregon hàng ngàn dặm, khi nó ngửi thứ mùi nồng nặc dã man kia, những bầy bò tót hay húc báng và phanh thây loài thú khác giờ đây liền hiện diện trước con ngựa hoang đồng cỏ, đến độ chúng như đang quần thảo bụi đất ngay thời khắc ấy.

Cũng như vậy, những tiếng sóng gầm nghèn nghẹt của một bể khơi trắng sữa, những tiếng kêu buồn thảm của làn sương mù miền núi; nhưng nhích động buồn bã của tuyết tãi đầy đồng cỏ; tất cả những điểm này, đối với Ishmael, cũng giống như tấm da trâu trước chú ngựa con kinh hãi kia!

Mặc dù cả hai trường hợp đều không biết nằm ở đâu những thứ vô danh mà dấu hiệu huyền bí đã cho ra bao gợi ý như thế; thì đối với tôi, cũng như với chú ngựa con kia, những thứ đó hẳn phải tồn tại ở một nơi nào đó. Tuy về nhiều khía cạnh, cái thế giới hữu hình này tuồng như được tạo nên trong tình yêu, những địa cầu vô hình lại được tạo nên trong sợ hãi.

Nhưng chúng ta hiện vẫn chưa giải thích xong cái câu thần chú màu trắng này, chưa hiểu rõ được tại sao màu đó ảnh hưởng như thế đến tầm hồn, và lạ lùng hơn nữa, cũng dễ sợ hơn nữa - tại sao, như ta đã thấy, màu trắng tức thì là biểu tượng ý nghĩa nhất trong những thứ tâm linh, mà không, chính là tấm mạng của Thiên Chúa; và hẳn còn là tác nhân tăng cường tính đáng sợ của những thứ dễ sợ nhất đối với nhân loại.

Phải chăng do bản chất vô biên, nó bao trùm cả khoảng trống lẫn những khoảng bao la không tâm của vũ trụ, và nhân đó ngầm đâm sau lưng chúng ta ý nghĩ về tự hủy, lúc ta đang ngắm vực thẳm màu trắng của Ngân Hà? Hoặc phải chăng, về bản chất, màu trắng không phải một màu mà chỉ là sự thiếu vắng hữu hình của màu, đồng thời lại là khối bê tông gắn kết mọi sắc màu; phải chăng vì những lý do này mà có sự trống rỗng im lìm đầy ngụ ý làm vậy, nơi một quang cảnh bao la trắng tuyết - cái không màu hay có mọi màu sắc của thuyết vô thần làm chúng ta co rúm lại? Khi chúng ta xét rằng một lý thuyết khác của các triết gia tự nhiên chủ nghĩa, cho rằng tất cả các màu sắc trên thế gian, mọi trang trí uy nghi hay đáng yêu - những cảnh sắc êm dịu của bầu trời và cánh rùng mỗi lúc mặt trời lặn, đúng thế, cả những lớp nhung mạ vàng của lũ bướm, cả những cặp má vẽ hình bươm bướm của các thiếu nữ; hết thảy những thứ ấy chỉ là những ảo ảnh tinh vi, vốn không thực tồn tại về thực thể, chỉ được phủ lên từ phía bên ngoài mà thôi; thành thử toàn thể Tự nhiên được thần thánh hóa, được tô điểm hoàn toàn như một cô gái điếm, và những thứ điểm trang để lừa bịp ấy không che đậy được gì cả, ngoài tòa nhà xác thịt bên trong; và khi ta tiến xa hơn chút nữa, xem chất phấn sáp huyền bí đã tạo nên mọi màu sắc của cô gái ấy, cái nguyên tắc lớn lao ấy về ánh sáng, mãi mãi là màu trắng hay không màu tự thân, và nếu tác động không qua trung gian lên chất ấy, sẽ động đến vạn vật - cả những hoa tulip và hoa hồng, với sắc trắng riêng - hãy ngâm nghĩ mọi điều này, vũ trụ tê liệt nằm trước ta một người cùi; và như những du khách có thiện chí ở xứ Lapland, từ chối mang những cặp kính màu hay cặp kính tô nhuộm màu, kẻ vô tín ngưỡng khốn khổ nhìn chằm chằm như đui mù vào miếng vải liệm màu trắng to lớn bao trùm tất cả mọi viễn ảnh ở chung quanh. Và trong tất cả những thứ này con cá voi bạch tạng kia chính là biểu tượng. Vậy bạn có còn băn khoăn về cuộc săn đuổi dữ dội này chăng?

CHƯƠNG XLIII
HÃY LẮNG NGHE!

“SUỴT! Có nghe tiếng ồn ào đó không, Cabaco?”

Đó là phiên gác quãng nửa đêm; trăng sáng rực rỡ, các thủy thủ đứng thành một hàng dài từ một thùng nước ngọt ở chặng giữa tàu đến chiếc thùng đại gần lan can cuối tàu. Đứng như vậy, họ chuyền cho nhau những gàu nước để đổ đầy thùng phuy đại. Đang đứng phần lớn ở khu vực khả kính của boong lái nên họ rất cẩn thận không nói chuyện hay giậm chân mạnh. Từ tay này qua tay kia, những chiếc gàu được chuyền đi trong yên lặng tuyệt đối, chỉ thỉnh thoảng bị phá vỡ do tiếng đập của một cánh buồm, và tiếng rào rào đều đặn của vỏ tàu đang lướt sóng.

Đúng giữa lúc nghỉ ngơi, Archy, một người trong hàng đứng gần các cửa hầm phía sau nhất, thì thầm với người bên cạnh, một người Cholo, như nói ở trên.

“Suỵt! Có nghe tiếng ồn ào đó không, Cabaco?”

“Cầm gàu đi nào, Archy! Anh muốn nói tiếng ồn gì hả?”

“Lại nữa đây này - từ dưới hầm - anh không nghe thấy ư - một tiếng ho - nghe như tiếng ho.”

“Ho hiếc chết mẹ! Chuyền cái gàu đầy đi đi!”

“Này, lại có nữa - đây này! - Nghe như có hai hay ba người ngủ đang trở mình, đây này!”

“Caramba, xong đi đã, bồ ơi! Ba cái bánh bích quy nhúng rượu bồ ăn lúc tối đang lăn lộn trong bụng chứ không có gì khác. Coi chừng cái gàu kìa!”

“Bạn thuyền ạ, muốn nói gì cứ nói; tôi có cặp tai rất thính.”

“A a, anh có phải là cái anh chàng ấy không đấy, cái gã nghe thấy tiếng kim khâu của một bà già Quaker kêu rền ro ro khi đã ở trên mặt bể cách Nantucket hàng năm chục dặm, anh đúng là gã đó.”

“Cứ cười nhạo đi; rồi ta sẽ thấy cái gì đang trở mình cho mà xem. Hãy lắng nghe, Cabaco ơi, có ai ở bên dưới ấy kia kia, trong hầm phía sau mà ở trên boong không nhìn thấy được; tôi nghi lão già quyền thế của chúng ta cũng biết một chút gì về vụ đó thì phải. Tôi có thoáng nghe Stubb nói với Flask, từ phiên canh buổi sáng, rằng có một vụ gì đó.”

“Suỵt! Đưa gàu đây!”

CHƯƠNG XLIV
HẢI ĐỒ

NẾU NHƯ BẠN THEO CHÂN ÔNG AHAB xuống bên dưới vào trong cabin sau cơn gió lốc to xảy đến vào đêm tiếp theo bữa đoàn thủy thủ cuồng loạn chấp thuận dự tính của ông ta, bạn sẽ thấy ông ta đi đến bên một cái rương nhỏ chỗ thanh rầm ngang, lấy ra một cuộn bản đồ hàng hải lớn đã ngả vàng nhàu nát, đem trải trước mặt trên mặt chiếc bàn được gắn chặt xuống sàn. Rồi ngồi xuống trước hải đồ, bạn sẽ thấy ông ta chăm chú nghiên cứu vô số những đường những bóng đập vào mắt; bằng cây bút chì chậm chạp nhưng cương quyết, ông ta dò những hướng đi phụ trên các khoảng mà trước kia trống trải. Thỉnh thoảng ông ta lại tham khảo đống nhật trình cũ rích để bên cạnh, trong đó có ghi những mùa và những nơi từng bắt hoặc trông thấy cá nhà táng, trong những cuộc hành trình khác nhau trước kia, trên những con tàu.

Trong lúc ông ta chăm chú làm việc đó, thì cây đèn thiếc nặng nề treo bằng xích sắt trên đầu cứ không ngừng đu đưa theo nhịp của con tàu, và cứ mải chiếu những tia sáng dịch chuyển và lằn bóng tối lên vầng trán nhăn nheo của ông ta, cho đến khi tuồng như trong lúc ông ta mải đánh dấu những đường và những cuốc hành trình trên các hải đồ nhăn nheo đó, một cây viết chì vô hình cũng đang dò những đường và những cuốc hành trình trên hải đồ hằn sâu nơi trán ông ta.

Nhưng chẳng phải riêng đêm nay, trong cảnh cô tịch của cabin riêng, ông Ahab mới chuyên chú tới những tấm hải đồ. Hầu hết mỗi đêm, những hải đồ ấy đều được đem ra, và hầu hết mỗi đêm một vài dấu bút chì lại được tẩy đi, những dấu khác được thay vào. Vì với hải đồ của bốn đại dương đặt ở trước mặt, Ahab đang xâu chuỗi một mê cung hải lưu và vực nước xoáy, với mục đích hoàn thiện chắc chắn hơn cái ý nghĩ điên rồ trong tâm hồn ông ta.

Đối với bất cứ ai chưa quen hẳn với lề thói của loài thủy quái Leviathan, dường như việc đi tìm một sinh vật sống lẻ loi như vậy trên những đại dương mênh mông không vòng rào của hành tinh này là một công việc hết sức vô vọng. Nhưng đối với Ahab thì dường không thế, vì ông ta biết rõ các loại thủy triều và hải lưu; do đó ông ta tính trước được những luồng di chuyển của các thứ mồi của con cá nhà táng; và cũng ghi trong trí những mùa chắc chắn và đều đặn để mà săn con cá đó ở những vĩ tuyến cụ thể, nhờ vậy có thể đưa đến những ức đoán hợp lý gần đạt một vài phần chắc chắn về những ngày đúng nhất ông ta phải ở tại hải phận này hay hải phận kia, hòng phát hiện cho được con mồi.

Thực ra việc con cá nhà táng ấy quen thói định kỳ trở lại những vùng bể nào đó đã được xem như chắc chắn đến nỗi nhiều người đi săn tin rằng có thể quan sát và nghiên cứu nó một cách kỹ càng trên khắp thế giới; nếu như những quyển nhật trình của toàn thể hạm đội đánh cá voi được ghi chép cẩn thận, thì hẳn người ta sẽ phát giác những cuộc di trú của con cá nhà táng thường phù hợp bất biến với những di chuyển của các bầy cá mòi, hay của các đàn chim én. Nhờ phát hiện này, người ta đã cố gắng để vẽ nên những hải đồ di trú phức tạp tỉ mỉ của con cá nhà táng.31

Ngoài ra, lúc di chuyển từ một hải phận có mồi ăn này đến một hải phận có mồi ăn khác, con cá nhà táng, được một linh tính tuyệt vời nào đó định hướng - hay nói cho đúng hơn, nhờ một trí thông minh bí mật do đấng thần linh tối cao phú cho, nên nó cứ bơi vào trong những đường “gân”, như người ta thường gọi, và tiếp tục đi dọc theo một con đường nào đó đã vạch sẵn trên đại dương, chuẩn xác vị trí đến nỗi không có một con tàu nào, dù có căn cứ một hải đồ nào đi nữa, lại có thể đi tàu theo đường bơi của con vật ấy được chút xíu nào chính xác tuyệt vời đến như thế cả. Mặc dù trong những trường hợp này hướng đi của bất cứ con cá voi nào cùng đều thẳng như một đường song song của tay đạc điền, và mặc dù vạch đường tiến lên của nó bó gọn trong lằn sóng thẳng không tránh đi đâu được của riêng nó, đường “gân” độc đoán mà người ta cho rằng nó bơi theo trong khoảng thời gian ấy bề ngang thường rộng đến một vài dặm (hoặc hơn hoặc kém vì người ta cho rằng đường gân đó có thể nới rộng ra hoặc co hẹp lại); tuy vậy chưa bao giờ vượt quá tầm mắt của những người gác cột buồm tàu săn cá voi, lúc tàu đó thận trọng lưot dọc theo khu vực huyền bí này. Nói tóm lại, vào những mùa đặc biệt trong khoảng rộng đó, và dọc theo con đường đó, người ta có thể tin tưởng là sẽ tìm ra được cá voi di trú.

Và do đó, không chỉ vào những thời điểm đã được chứng minh, nhờ dựa trên những hải phận có mồi ăn rõ rệt ấy, ông Ahab hy vọng sẽ gặp con mồi; mà trong lúc vượt qua những vùng bể rộng nhất giữa những khu vực ấy, ông ta có thể nhờ tài nghệ riêng, tự định vị trí và thời gian trên con đường đi của mình, cho nên không phải là hoàn toàn không có viễn cảnh gặp được con cá voi đó.

Có một trường hợp mới nhìn qua tưởng như làm rối ren cho kế hoạch điên cuồng nhưng vẫn có phương pháp của ông ta. Nhưng có lẽ trong thực tế lại không thế. Mặc dù cá nhà táng sống thành đàn thường dành những mùa đều đặn để tới những hải phận nhất định, nhưng nói chúng ta không thể kết luận rằng những bầy cá lai vãng tới vĩ tuyến hay kinh tuyến nào đó năm này sẽ vẫn đúng là bầy cá mà người ta đã gặp ở đó vào những mùa trước, mặc dù có những trường hợp đặc biệt, đã được chứng minh ngược lại là đúng. Nhìn chung nhận xét tương tự, chỉ là trong giới hạn hẹp hơn, được áp dụng cho những con cá voi đơn độc và những con hay ẩn dật trong số lũ cá nhà táng có tuổi, đã trưởng thành. Thành thử chẳng hạn, con Moby Dick năm trước được thấy xuất hiện ở thềm lục địa Seychelle trên Ấn Độ Dương hay vịnh Volcano trên miền bể Nhật Bản; như thế không phải là, hễ tàu Pequod viếng thăm điểm nào trong số ấy, vào một mùa nào tương ứng về sau đó, là nhất định sẽ gặp con cá kia ở đấy. Cũng vậy đối với một vài hải phận kiếm mồi khác mà thỉnh thoảng nó xuất đầu lộ diện. Nhưng hết thảy đây chỉ như là những nơi dừng lại tình cờ và, nói cách khác, là những cái quán ở giữa đại dương chứ không phải những chỗ nó lưu lại lâu. Và những nơi mà từ trước đến nay các cơ may đạt tới mục đích của ông Ahab thường được nói tới, ám chỉ đều chỉ là hùa theo bất cứ viễn tượng thêm ngoài, tiền đề, bên lề nào của ông ta mà thôi; trước khi đạt đến một thời gian và địa điểm cụ thể, khi mà mọi khả năng đều trở thành xác suất chắc chắn, và, như ông Ahab ngây thơ mộng tưởng, mọi khả năng đều đến gần ngay bên chắc chắn. Khoảng thời gian và địa điểm đặc biệt đó liên hợp với nhau trong một cụm từ kỹ thuật - Mùa Săn trên đường xích đạo. Vì ở đấy vào lúc bấy giờ, trong nhiều năm liên tiếp, người ta có thấy con Moby Dick định kỳ xuất hiện, nấn ná tại vùng bể ấy một thời gian, cũng như mặt trời, trong vòng xoay vần thường niên, thường tha thẩn chậm lại một khoảng đã định trước mỗi dấu hiệu của Hoàng đới. Đó cũng là nơi phần lớn những cuộc đụng độ chết chóc với con cá voi trắng xảy ra; tại đó những con sóng còn lưu dấu rất nhiều hành động của nó; đó cũng lại là chốn bi đát mà ông già điên độc tưởng tìm thấy cho mình động cơ phục thù dễ sợ. Nhưng trong sự thông minh dè dặt và sự thận trọng không trì hoãn, những đức tính mà cùng với nó ông Ahab ném linh hồn ấp ủ của mình vào trong cuộc săn đuổi không nao núng này, ông ta sẽ không tự cho phép đặt mọi mối hy vọng của mình vào dữ kiện chu toàn vừa kể trên đây, dù cho nó có giúp cho ông ta thỏa mãn những hy vọng kia đến mấy đi nữa; trong khi lời thề nguyền luôn thức tỉnh không ngơi nghỉ, ông ta cũng không thể trấn tĩnh trái tim bất an của mình mà trì hoãn mọi cuộc tìm tòi.

Hồi đó, tàu Pequod khởi hành từ Nantucket, vào đúng lúc vừa bắt đầu Mùa Săn trên đường xích đạo. Như vậy dù cố gắng cách nào vị chỉ huy cũng không thể cho con tàu đi thật nhanh về phía Nam, vượt qua mũi Sừng, và rồi băng qua sáu mươi độ vĩ tuyến để đến vùng nhiệt đới Thái Bình Dương kịp thời tuần tiễu săn cá ở đấy. Vì vậy ông ta phải đợi tới mùa kế tiếp. Nhưng sự khởi hành sớm của tàu Pequod có lẽ đã được ông Ahab lựa chọn cẩn thận, cốt để đối phó với chính tính phức tạp của những điều này. Vì chưng, một quãng thời gian ba trăm sáu mươi lăm ngày và đêm ở trước mặt ông ta, quãng thời gian mà, thay vì chờ đợi sốt ruột trên bờ, ông ta sẽ dành vào việc săn đuổi linh tinh; biết đâu con cá voi trắng, trong lúc đi nghỉ mát ở những vùng bể xa các địa điểm kiếm ăn thường kỳ, lại nhô cái trán nhăn nheo của nó ở ngoài khơi vịnh Ba Tư hay trong vịnh Bengal, hay các bờ bể Trung Hoa, hay trong bất cứ những vùng bể nào mà giống nòi của nó hay lai vãng. Thế rồi những ngọn Gió Mùa, gió thảo nguyên Pampa, gió Tây Bắc, gió Hacmatan hanh nóng của Tây Phi, gió Mậu Dịch; bất cứ ngọn gió nào ngoại trừ gió Đông Địa Trung Hải và gió Ximun Sahara ra, đều có thể thổi con Moby Dick vào cái vòng ngoằn ngoèo quanh co khắp thế giới của lằn sóng tàu Pequod.

Dù công nhận tất cả những điều này; song, xem xét một cách kín đáo và bình tĩnh, cái ý này có vẻ cũng không gì hơn một ý tưởng điên rồ; rằng giữa đại dương mênh mông không bờ, một con cá voi đơn độc, kể cả có gặp đi nữa, lại có thể được người săn nó nhận ra như một tu sĩ Hồi giáo râu bạc được nhận ra giữa các đại lộ đông đúc ở Constantinople? Có thể lắm chứ. Vì đặc biệt cái trán và cái bướu trắng như tuyết của con Moby Dick không làm sao lầm lẫn được. Và ta đã chẳng đánh dấu con cá voi đó là gì, ông Ahab hẳn phải tự lẩm bẩm như vậy, và sau khi cúi xuống chăm chú nhìn vào những hải đồ mãi tới khuya ông ta hẳn sẽ gieo mình trở lại với cơn mộng mị - đánh dấu nó, rồi liệu nó sẽ thoát khỏi tay ta chăng? Những tấm vây rộng của nó xoắn lại, và bị cắt răng cưa như là tai của một con cừu lạc! Và đến đây, trí óc điên cuồng của ông ta hẳn phải lao vào một cuộc chạy đua nghẹt thở; cho đến lúc mệt nhọc và kiệt sức vì suy nghĩ quá mức ập đến, và ông ta phải tìm lại sức khỏe ngoài không khí trên boong tàu. Ôi Thượng đế! Con người bị nung nấu vì ước vọng báo thù mà chưa thỏa mãn kia phải chịu cảnh hôn ám của những nỗi giày vò. Ông ta ngủ mà hai tay nắm chặt và thức dậy với những móng tay đẫm máu trong lòng bàn tay.

Thường thường, khi bị đẩy ra khỏi võng do những giấc chiêm bao mệt nhọc và kịch liệt đến khó chịu ban đêm, những chiêm bao tổng kết lại mọi ý nghĩ mãnh liệt ban ngày của chính ông ta, đưa chúng vào giữa những cơn mê loạn xung đột chan chát, quay chúng vòng vòng trong bộ não đang bốc cháy, cho đến lúc chính tiếng thổn thức của điểm sự sống trong ngực ông ta trở nên khốn khổ không sao chịu nổi; khi ấy, như đôi lúc vẫn xảy ra, những đau đớn về tinh thần này kéo thân xác ông ta lên khỏi cái bệ của nó, và một vực thẳm dường mở ra ở trong ông ta, từ đó tia lửa và lằn chớp bắn ra; và những con quỷ sứ đáng nguyền rủa kia ra dấu cho ông ta nhảy xuống với chúng; khi địa ngục ở trong ông ta mở ngoác bên dưới, một tiếng kêu man dại vang khắp trên tàu; với cặp mắt tráo trâng, ông Ahab từ cabin vọt ra như thể thoát khỏi cái giường đang bốc cháy. Tuy vậy, có lẽ những điều này, thay vì là các triệu chứng không sao xóa bỏ được của một vài điểm yếu ớt tiềm tàng, hay nỗi sợ sệt trước quyết tâm của chính bản thân, lại chính là những biểu hiện rõ rệt nhất về độ mãnh liệt của quyết tâm đó. Vì, những lúc như vậy, ông Ahab điên rồ kia, kẻ săn cá voi trắng kiên quyết không nguôi giận và đầy mưu mô kia; cái ông Ahab đã đi tới bên chiếc võng của mình ấy, không phải tác nhân khiến cho ông ta kinh hoảng vọt khỏi võng như vậy. Tác nhân ấy chính là nguyên tắc sống vĩnh cửu hay chính linh hồn trong ông ta; và trong giấc ngủ, tức khoảng thời gian tách rời khỏi tâm trí đặc định - vốn là thứ mà những lúc khác vẫn sử dụng linh hồn làm tác nhân hay cơ quan chuyển vận bên ngoài cơ thể - linh hồn ngẫu nhiên tìm thoát khỏi sự kề cận thiêu đốt của cái thứ điên cuồng kia, và tạm thời không còn là một bộ phận của nó nữa. Nhưng vì tâm trí không sao tồn tại được trừ phi liên hệ với linh hồn, nên hẳn là, trong trường hợp của Ahab, ông ta đã nhượng bộ tất cả các suy nghĩ và tưởng tượng của mình cho một mục đích tối cao; mục đích ấy, nhờ tính thâm cãn cố đế tuyệt đối của ý chí, đã tự buộc mình chống lại các thiên thần và ngạ quỷ để thành một loại cá thể độc lập tự phong. Nghĩa là, có thể sống và bùng cháy một cách buồn bã, trong lúc cái sinh khí chung mà nó kết nối ghê tởm chạy trốn khỏi sự sinh nở không nguồn cội và ngẫu nhiên này. Bởi vậy, tinh thần bị giày vò trừng trừng nhìn ra từ cặp mắt xác thịt ấy, khi mà thứ dường như là Ahab bổ nhào ra khỏi cabin, bấy giờ chỉ là một vật trống không, một cá thể mộng du không hình thức, một tia sáng sống, quả vậy, dù không có đối tượng để tô điểm, và vì vậy là một sự trống rỗng ngay trong bản chất. Thượng đế giúp người, hỡi lão già kia, những ý nghĩ cua người đã tạo nên một sinh vật ở trong người; và kẻ mà sự suy tư mãnh liệt khiến hắn trở thành một vị thần Prometheus thì sẽ mãi mãi bị kền kền ăn tim; con kền kền ấy chính là sinh vật hắn đã tạo ra.

CHƯƠNG XLV
TỜ CHỨNG THƯ

TỪ NÃY ĐẾN GIỜ cuốn sách này có lẽ giống như một bản tường thuật; và, quả thật, bởi gián tiếp đề cập đến một hay hai đặc điểm rất lý thú và kỳ lạ trong thói quen của loài cá nhà táng, chương trước, trong phần đầu tiên của nó, là một chương quan trọng như sẽ được thấy trong quyển sách này; nhưng vấn đề chính của chương ấy đòi hỏi phải được mở rộng xa hơn và quen thuộc hơn nữa, để có thể hiểu một cách thỏa đáng, và hơn thế, để gạt bỏ bất cứ sự hoài nghi nào, mà tình trạng mù tịt về vấn đề toàn thể có thể gây ra trong đầu óc một vài người, về tính chân thực đương nhiên của những điểm chính trong truyện.

Tôi không chú tâm đến việc thực hiện phần công việc này một cách có phương pháp; nhưng sẽ rất vừa lòng nếu gây được ấn tượng mong muốn nhờ những trích dẫn câu chuyện riêng rẽ mà tôi được biết chắc chắn hoặc qua thực tế đi săn cá voi; thông qua những trích dẫn ấy, tôi cho là kết luận mà tôi nhắm tới sẽ tự nhiên xuất hiện.

Thứ nhất: Cá nhân tôi đã biết được ba trường hợp một con cá voi sau khi bị cắm một mũi lao, đã hoàn toàn trốn thoát được; và sau một khoảng thời gian (một trường hợp là ba năm) đã bị chính bàn tay trước đó đâm lại và giết chết, khi hai thỏi sắt, được đánh dấu cùng một số hiệu riêng, được moi ra từ thân xác nó. Trong trường hợp ba năm xen vào giữa hai lần phóng lao, mà tôi cho rằng có thể còn lâu hơn, người phóng những cây lao đó, trong quãng thời gian ấy, nhân dịp đi trên một tàu buôn du hành Phi châu, đã đổ bộ, tham gia một cuộc thám hiểm và đi sâu vào nội địa, ở đây ông ta du lịch trong một thời gian gần hai năm, thường bị lâm nguy vì rắn độc, mọi rợ, cọp beo, chướng khí độc, cùng tất cả những tai họa thường thấy khác ở các cuộc đi lang thang vào những vùng chưa ai biết đến. Trong thời gian ấy, con cá voi mà người đó đâm hẳn cũng đã có những cuộc chu du của nó; chắc chắn là nó đã vòng quanh trái đất ba lần rồi, và suờn nó đã cọ xát vào hết thảy các bờ bể Phi châu, nhưng không nhằm một mục đích nào cả. Người này và con cá voi kia đã lại gặp nhau, và người này đã thắng con vật kia. Tôi nói tôi, chính tôi, đã biết ba trường hợp tương tự thế này; tức là trong hai trường hợp tôi đã thấy những con cá voi bị đâm; và, trong cuộc tấn công thứ hai, đã nhìn thấy hai thỏi sắt với những dấu hiệu riêng biệt khắc bên trên, sau đó được moi ra từ con cá chết. Trong trường hợp ba năm, hóa ra là cả hai lần, lần đầu và lần cuối, tôi đều ở trên thuyền cả, và lần cuối tôi còn nhận thấy rõ ràng một dạng nốt ruồi đặc biệt và cực to dưới mắt con cá voi, điểm mà tôi đã quan sát từ ba năm trước. Tôi bảo là ba năm nhưng tôi dám chắc là hơn thế. Đây là ba trường hợp mà cá nhân tôi biết được sự thực; nhưng tôi đã từng được nghe nhiều trường hợp khác từ những người mà lòng thành thật về vấn đề này không có lý do chính đáng nào để nghi ngờ cả.

Thứ hai: Trong nghề săn cá nhà táng, nhiều người biết rất rõ một điều mà trên bờ có thể không biết, đó là có vài trường hợp lịch sử đáng ghi nhớ về một con cá voi đặc biệt ở giữa đại dương đã được nhiều người nhận ra ở nhiều nơi và nhiều khoảng thời gian cách xa nhau. Lý do tại sao một con cá voi được chú ý như vậy không hoàn toàn và nguyên thủy là vì những đặc điểm thân thể của nó khi phân biệt với những con cá voi khác; vì dù con cá voi có thể có đặc điểm cơ thể kỳ lạ như thế nào đi nữa thì họ cũng sớm xóa tan những đặc điểm ấy bằng cách giết nó và đun sôi nó lên thành một chất dầu đặc biệt có giá trị. Không, lý do là thế này: từ những kinh nghiệm ác liệt của ngành đánh cá mà đâu đó cứ lửng lơ thứ thanh thế dễ sợ quanh mức độ nguy hiểm của một con cá voi, cũng như sự nguy hiểm người ta gán cho tên cướp Rinaldo Rinaldim, đến mức mà phần đông những người đánh cá đành lòng nhận ra nó bằng mỗi cách rờ vào những tấm vải dầu của họ lúc họ khám phá ra con vật đang bơi cạnh tàu họ giữa bể, mà không cố nuôi dưỡng cho mối quen biết thân mật hơn. Như thể là một vài con quỷ đáng thương ở trên bờ đã có dịp biết một vĩ nhân nóng tính, chúng thường cúi chào vị đó từ xa mà không dám làm trở ngại giữa đường, vì sợ rằng, nếu chúng tiếp tục biểu lộ sự quen thuộc xa hơn chút nữa, chúng có thể nhận được một quả đấm vì tính tự phụ.

Nhưng không phải mỗi con trong số những cá voi nổi tiếng này chỉ có danh tiếng riêng biệt mà thôi - không, ta có thể coi đó là một thứ tiếng tăm lừng lẫy khắp đại dương; nó không chỉ lừng danh riêng lúc sống, mà còn bất diệt trong những câu chuyện vĩnh cửu sau khi chết, nó được hưởng những quyền lợi, ưu đãi và danh vị của một danh nhân; cũng gần mức danh nhân được như hoàng đế Cambyses hay Caesar. Không phải như thế sao, hỡi Timor Tom! Người con thủy quái Leviathan trứ danh, đầy vết sẹo như một tảng băng, mà từ lâu không còn lẩn lút trong các eo bể Đông phương cùng tên, với cái vòi phun nước thường được người ta nhìn thấy từ bãi biển Ombay đầy cọ? Không phải như thế sao, hỡi New Zealand Jack! Người nỗi kinh hoàng của tất cả những con tàu đi qua nhau ở gần xứ hình xăm? Không phải như thế sao, hỡi Morquan! Vương ngư Nhật Bản, với cái vòi nước vĩ đại mà người ta có lúc đã cho rằng giống cây thập tự tuyết trắng trên nền trời. Không phải như thế sao, hỡi Don Miguel! Người con cá voi Chile, được đánh dấu như một lão rùa già bằng những ký tự tượng hình huyền bí trên lưng! Nôm na mà nói, đây là bốn cá voi nổi tiếng trong giới sinh viên bộ môn Lịch sử Cá voi cũng như Marius hay Sylla trong giới học giả cổ điển.

Nhưng thế chưa phải là hết. New Zealand Jack và Don Miguel, sau nhiều lần gây kinh hoàng giữa đám thuyền săn của các tàu khác nhau, cuối cùng đã bị những thuyền trưởng săn cá voi anh dũng săn đuổi một chuyến quy mô và giết chết vì các ông này đã nhổ neo với mục đích kiên quyết rõ rệt ấy, như Đại úy Butler thời xưa đã lùng khắp các miền rừng Narragansett để quyết tâm bắt cho được tên dã man Annawon giết người khét tiếng, chiến binh tiền phong cao cấp của vua thổ dân da đỏ Philip.

Tôi không biết có thể tìm được một nơi nào tốt hơn ngay đây không, để kể ra một vài chuyện khác, mà với tôi dường vô cùng quan trọng, vì dưới hình thức ấn bản nó sẽ thiết lập trên mọi phương diện tính hợp lý, nhất là tính tai họa, của toàn bộ câu chuyện về con cá voi trắng này. Vì đây là một trong những trường hợp làm nản lòng mà trong đó sự thực đòi hỏi phải được nâng đỡ toàn phần hệt như sai lầm. Phần lớn dân đất liền không biết về những kỳ quan rõ rệt nhất và dễ nhận thấy nhất trên thế giới, đến nỗi nếu không có một vài gợi ý sơ qua về các sự kiện rõ rệt có tính cách lịch sử hoặc gì khác của ngành đánh cá, họ có thể chế giễu Moby Dick như là một chuyện hoang đường kỳ quái, hay còn xấu xa và đáng ghét hơn thế nữa, như một bài ngụ ngôn ghê tởm và khó chịu.

Thứ nhất: Mặc dù số đông có một vài ý tưởng mơ hồ thoáng qua về những tai họa chung của ngư nghiệp tổng thể, họ vẫn chẳng có khái niệm sống động cố định nào về các tai ương ấy, và về mức độ thường xuyên chúng xảy ra. Có lẽ có một lý do là, trong năm mươi tai nạn chết người trong ngành đánh cá, không một vụ nào có được một biên bản ghi lại công khai ở quê nhà, dù cho biên bản đó có ngắn ngủi và ngay lập tức bị quên lãng đến đâu đi nữa. Bạn có cho rằng anh chàng đáng thương ở nơi kia, giây phút này đây có lẽ đang bị mắc vào sợi dây đâm cá voi ở ngoài khơi New Guinea, bị con thủy quái Leviathan đang lặn kia kéo xuống đáy bể - bạn có cho rằng danh tính anh chàng tội nghiệp ấy sẽ xuất hiện trên mục cáo phó tờ báo bạn sẽ đọc vào sáng mai chăng? Không: bởi vì thư từ đi lại giữa nơi này và New Guinea rất thất thường. Thực sự thì, bạn đã bao giờ nghe được cái gọi là tin tức đều đặn trực tiếp hay gián tiếp từ New Guinea chưa? Vậy mà, tôi nói cho bạn rõ, mỗi chuyến hành trình đặc biệt tôi thực hiện tới Thái Bình Dương, trong số nhiều hành trình khác chúng ta đã nói đến, trên ba mươi con tàu khác nhau, mỗi một tàu như vậy đều có người chết vì cá voi, và vài trong số tàu ấy mất đến hơn một người, thậm chí ba tàu nọ mất cả đoàn thủy thủ. Vì Chúa, hãy tiết kiệm đèn dầu và nến của các bạn! Bạn chưa đốt hết bốn lít dầu, thế mà ít nhất một giọt máu người cũng đã đổ vì nó.

Thứ hai: Những người trên bộ thường có ý nghĩ bất định rằng cá voi là một sinh vật vĩ đại có uy lực cũng vĩ đại; nhưng tôi đã từng nhận thấy rằng hễ tôi kể lại cho họ nghe một vài thí dụ cụ thể về sự vĩ đại gấp đôi này, thì họ lại đầy ẩn ý khen ngợi tài hài hước của tôi; trong khi, tôi thề rằng, tôi không có một ý nghĩ hài hước gì hơn Moses khi viết về lịch sử những tai họa ở Ai Cập.

Nhưng, may mắn thay, điểm đặc biệt mà tôi tìm kiếm ở đây có thể được thiết lập căn cứ trên sự chứng nhận hoàn toàn độc lập của riêng tôi. Điểm ấy là thế này: con cá nhà táng kia trong vài trường hợp đủ khả năng, kiểu biết và xảo quyệt khôn ngoan, cũng như chủ tâm muốn chọc thủng, phá hủy hoàn toàn và đánh chìm một con tàu lớn; và còn hơn thế nữa, con cá nhà táng đã làm thế.

Thứ nhất: Năm 1820 tàu Essex, thuyền trưởng Pollard của đảo Nantucket đi trong Thái Bình Dương. Một hôm con tàu thấy các cột nước, bèn thả thuyền nhỏ xuống đuổi theo một bầy cá nhà táng. Chưa được bao lâu, vài con cá voi đã bị thương; nhưng, bỗng nhiên, một con cực to vọt từ bầy cá, thoát khỏi các thuyền, và bổ nhào vào con tàu, húc trán vào vỏ tàu, nó đâm thủng con tàu khiến cho trong chưa đầy mười phút tàu đã chìm nghỉm và lật úp. Từ đó, ta không còn thấy một mảnh ván nào của con tàu đó nữa. Sau cơn phơi trần ghê gớm nhất đó, một số các thủy thủ về được tới đất liền trên thuyền của họ. Về đến nhà sau chót, thuyền trưởng Pollard, một lần nữa lại dong buồm ra Thái Bình Dương trên một con tàu khác do ông chỉ huy, nhưng các thiên thần đã đánh đắm ông một lần nữa trên những mô đá và những đợt sóng chưa ai biết đến, lần thứ hai này, con tàu của ông cũng hoàn toàn biến mất, tức khắc ông thề bỏ nghề đi bể, và từ đó ông chưa bao giờ thử đi trở lại. Ngày nay thuyền trưởng Pollard cư ngụ ở Nantucket. Tôi đã từng gặp Owen Chace, thuyền phó nhất tàu Essex vào thời xảy ra tấn bi kịch kia, tôi đã đọc câu chuyện rõ ràng và không thêm bớt của ông ta, tôi có đàm đạo cả với con trai của ông ta nữa, và tất cả những điều này đều diễn ra trong vòng vài dặm từ chỗ xảy ra tai họa.32

Thứ hai: Tàu Union, cũng ở Nantucket, năm 1807 bị mất tích hoàn toàn ngoài khơi vùng Azores do một cuộc tấn công tương tự như vậy, nhưng những chi tiết chính xác của tai nạn này tôi chưa bao giờ có dịp biết, mặc dù qua những người thợ săn cá voi tôi thỉnh thoảng cũng có nghe ám chỉ ít nhiều.

Thứ ba: Cách đây mười tám hay hai mươi năm, tư lệnh hải quân khi đó chỉ huy một tàu chiến hạng nhất, có dịp ăn tối với một nhóm thuyền trưởng tàu đánh cá voi trên một con tàu xứ Nantucket, ở hải cảng Oahu thuộc quần đảo Sandwich. Lúc câu chuyện quay sang cá voi vị tư lệnh hải quân kia hay tỏ thái độ ngờ vực về sức mạnh lạ thường mà những quý ông hiện diện gán cho chúng. Ông ta cương quyết phủ nhận, chẳng hạn cho rằng không con cá voi nào có thể quật chiến thuyền vững chãi của ông ta gây thành một lỗ rò rỉ đủ đến một ngụm nước. Được thôi; nhưng sẽ còn hơn thế. Một vài tuần sau, vị tư lệnh khởi hành đi Valparaiso trên chiến hạm vô địch kia. Nhưng giữa đường ông ta đã phải dừng lại vì một con cá nhà táng rất mạnh xin được bàn chuyện riêng với ông trong vài phút. Chuyện riêng này gồm có cho con tàu một hức mạnh đến nỗi ông ta vừa phải sử dụng tất cả những ống bơm nước trên tàu vừa phải chạy thẳng về hải cảng gần nhất để phơi bụng sửa chữa. Tôi không mê tín, nhưng tôi xem cuộc gặp gỡ giữa vị tư lệnh và con cá voi là một chuyện ý trời. Phải chăng vua Saul ở Tarsus đã từ chỗ vô thần trở thành kẻ mộ đạo do một vụ sợ hãi tương tự? Tôi nói để bạn rõ là cá nhà táng không chịu nổi cái lối cư xử vớ vẩn nào đâu.

Nay tôi muốn nhắc lại với bạn về những cuộc du hành của Langsdorff vì một hoàn cảnh cần nêu lên, có liên quan đặc biệt đến tác giả này. Langsdorff, chắc các bạn đã biết, được đặc cử vào phái đoàn thám hiểm nổi tiếng của thủy sư đô đốc Nga Krunsenstern hồi đầu thế kỷ này. Thuyền trưởng Langsdorff mở đầu chương thứ mười bảy của ông như sau:

“Ngày 13 tháng Năm, tàu chúng tôi sẵn sàng khởi hành và ngày hôm sau chúng tôi đã ở ngoài khơi trên đường đi Ochotsh. Bầu trời trong và đẹp, lạnh căm căm đến nỗi chúng tôi bắt buộc phải tiếp tục khoác áo lông. Trong nhiều ngày tàu gần như không được gió, mãi đến ngày mười chín, một cơn gió mạnh từ Tây Bắc mới nổi lên. Một con cá voi lớn khác thường, mình to hơn con tàu, nằm ngay trên mặt nước, nhưng không một ai trên tàu nhận thấy cho đến lúc con tàu, đang căng buồm lướt nhanh, gần như chồm lên mình nó, thành ra không sao ngăn khỏi đâm vào nó. Chúng tôi lâm vào tình trạng nguy cấp, vì con vật đồ sộ kia, lúc nhô lưng lên đã nâng con tàu cao khỏi mặt nước ít nhất là một mét. Các cột buồm đều đu đưa lảo đảo, cánh buồm ngã rạp cả xuống, trong lúc chúng tôi ở bên dưới đều lao ngay lên trên boong, thảy kết luận rằng tàu đà húc phải một tảng đá ngầm; nhưng chúng tôi thấy con quái vật bơi nguẩy đi với một vẻ đạo mạo và trang nghiêm nhất. Thuyền trưởng D’Wolf đã phải cho chạy các ống ngay lập tức xem thử tàu có bị thiệt hại gì không, nhưng chúng tôi nhận thấy may mắn thay tàu đã thoát hiểm và hoàn toàn không bị thương tổn.”

Thuyền trưởng D’Wolf vừa được giới thiệu sơ qua là chỉ huy trưởng của tàu nói trên, quê ở New England, sau khi sống một cuộc đời đầy những phiêu lưu bất thường với tư cách là thuyền trưởng nay về ở làng Dorchester gần Boston. Tôi có cái vinh dự là cháu họ của ông. Tôi đã đặc biệt dò hỏi ông về đoạn này trong sách của Langsdorff. Ông xác nhận từng chữ một. Tuy nhiên, tàu đó lối gì thì cũng không lớn lắm; một con tàu Nga đóng ở bờ bể Siberia và do cậu tôi sắm sau khi đã đánh đổi con tàu trên đó ông từ nhà khởi hành vượt bể.

Trong quyển sách hùng tráng những thăng trầm của một cuộc phiêu lưu thời xưa ấy, cũng đầy những chuyện kỳ lạ có thật - cuộc du hành của cướp biển Lionel Wafer, một bạn già của cướp biển Dampier kỳ cựu - tôi thấy một chủ đề được ghi lại như thể trích dẫn của Langsdorff mà tôi không thể không cho vào đây để làm một thí dụ chứng thực nếu cần.

Lionel dường như đang trên đường đi tới “John Ferdinando”, danh từ mà ông thường dùng để gọi quần đảo Juan Fernandes đương thời. “Trên đường đi tới đó,” ông bảo vậy, “vào khoảng bốn giờ sáng, lúc chúng tôi cách hải phận Mỹ châu độ một trăm hay năm chục hải lý, con tàu nhận một cú va chạm ghê gớm, khiến cho thủy thủ kinh ngạc đến nỗi họ khó khăn lắm mới biết ra mình đang ở đâu và nên nghĩ gì; nhưng mọi người đều chuẩn bị chết. Quả thật, cuộc va chạm bất ngờ và mạnh đến nỗi chúng tôi đã nghiễm nhiên xem như tàu đã húc phải đá, nhưng khi nỗi kinh hoàng dịu bớt, chúng tôi quăng chì thăm dò, nhưng không thấy đất đai nào cả. Sự đột ngột của vụ va chạm khiến cho các khẩu đại bác nhảy lên trên giá gỗ và nhiều thủy thủ bị hất ra khỏi võng. Thuyền trưởng David, nằm gối đầu trên khẩu súng, bị ném ra khỏi cabin. Lúc bấy giờ Lionel cứ quy cuộc va chạm cho nguyên nhân động đất, và có vẻ chứng minh sự quy kết ấy bằng cách phao lên rằng một cuộc động đất lớn, ở một nơi nào đó cùng lúc đó, đã gây tai họa lớn dọc theo bán đảo Tây Ban Nha. Nhưng tôi không ngạc nhiên lắm nếu, trong bóng tối mờ của cái giờ sớm sủa buổi sáng hôm đó, cuộc va chạm rốt cuộc đã do một con cá voi mà không ai thấy, bỗng cụng nhầm đáy tàu gây ra.

Tôi có thể tiếp tục với một hay nhiều thí dụ nữa, bằng cách này hay cách khác, mà tôi đã biết về sức lực lớn lao và bản chất ranh mãnh thất thường của con cá nhà táng. Trong nhiều trường hợp, người ta đã biết rằng con vật đó, không những đuổi các thuyền nhỏ tấn công nó về đến tàu lớn, mà còn rượt theo cả con tàu lớn nữa, chịu đựng rất dai những ngọn giáo phóng từ boong tàu xuống. Con tàu Anh Pusie Hall có thể kể lại một chuyện về nguồn cơn ấy; còn về sức mạnh của con cá đó, tôi xin nói rằng đã có những trường hợp trong đó những dây buộc vào một con cá voi trong một lúc yên tĩnh, được truyền lên tàu lớn, và buộc chặt vào đấy; rồi con cá voi kéo lê cái thân tàu trên mặt nước y như con ngựa kéo cỗ xe mà bước đi. Một lần nữa, người ta thường quan sát thấy rằng nếu con cá nhà táng, một khi đã bị đâm trúng, nếu có đủ thì giờ để lấy lại sức nó sẽ thường hành động không bực tức mù quáng, mà với những chủ đích cương quyết và có suy nghĩ nhằm tiêu diệt những người săn đuổi nó; người ta cũng thường không quên đưa ra một vài dẫn chứng hùng hồn về tính cách của nó, cho ta biết lúc đang bị tấn công nó thường hay há miệng rất to, và thường hay để miệng rộng ngoác kinh khủng như vậy trong nhiều phút liên tiếp. Nhưng tôi đành bằng lòng với chỉ một minh họa nữa để kết luận; một minh họa rất đặc biệt và có ý nghĩa, qua đó bạn sẽ không thể không thấy rằng biến cố kỳ lạ nhất trong sách này không chỉ được chứng minh bằng những sự kiện rành rành thời nay, mà những vụ việc kỳ lạ này (cũng như mọi vụ việc kỳ lạ khác) chỉ là những lặp lại của các thời đại; khiến cho cả triệu lần chúng ta nói tiếng Amen với Solomon rồi - quả vậy, không có gì mới dưới ánh mặt trời cả.

Thế kỷ Thiên Chúa giáo thứ sáu, có Procopius, một thẩm phán Thiên Chúa giáo ở Constantinople, vào thời mà Justinian làm hoàng đế và Belisarius làm tướng. Như nhiều người đã biết, ông có viết cuốn sử về thời đại của ông, một công việc giá trị khác thường xét trên mọi phương diện. Ông luôn luôn được những nhân vật có uy tín nhất xem như một sử gia đáng tin cậy, không bao giờ phóng đại các biến cố, trừ một vài trường hợp đặc biệt, không ảnh hưởng gì đến vấn đề kể ra ở đây.

Giờ, trong cuốn sử của mình, Procopius kể lại rằng suốt thời kỳ ông đương chức ở Constantinople, người ta có bắt được một con hải quái ở biển Propontis bên cạnh, hay còn gọi là biển Marmora, sau khi nó thỉnh thoảng lại phá hủy nhiều tàu qua lại trên hải phận ấy trong vòng hơn năm mươi năm. Một sự kiện được ghi lại cụ thể như vậy trong lịch sử không dễ gì bị phủ nhận. Mà cũng không có lý do gì để phải phủ nhận. Con hải quái ấy thuộc về loại nào, không thấy ghi rõ. Nhưng vì nó đã phá hủy tàu, cũng như vì những lý do khác, hẳn nó phải là một con cá voi; và tôi thiên mạnh về hướng tin rằng đó là một con cá nhà táng. Rồi tôi sẽ nói cho bạn biết tại sao. Đã lâu, tôi cứ tưởng rằng con cá nhà táng kia không hề được ai biết đến ở Địa Trung Hải và những vùng nước sâu ăn thông với bể đó. Ngay giờ đây tôi cũng dám chắc những bể ấy không phải và không bao giờ có thể, trong thể tạng hiện thời, là nơi trú ngụ bầy đàn như thường lệ của cá nhà táng. Nhưng việc tìm tòi thêm đã giúp tôi chứng minh rằng, ngay trong thời hiện đại đã có những trường hợp tách biệt về sự hiện diện của con cá nhà táng ở Địa Trung Hải. Tôi được cho hay, theo những nguồn tin có căn cứ, rằng ven bờ biển Barbary, Bắc Phi, một vị tư lệnh hải quân Anh tên là Davis, đã tìm thấy một bộ xương cá nhà táng. Giờ đây, khi một chiến hạm dễ dàng chạy qua eo bể Dardanelles, thì con cá nhà táng cũng có thể theo con đường đó từ Địa Trung Hải vào vùng biển Propontis.

Trong vùng biển Propontis, theo như chỗ tôi biết, người ta không tìm thấy một thành phần đặc biệt gọi là phù du, thức ăn cho loài cá voi chính cống. Nhưng tôi có nhiều lý do để tin rằng đồ ăn cho cá nhà táng - như mực ống hay mực nang - có ẩn nấp dưới đáy bể đó, vì những con mực lớn, dẫu không phải lớn nhất thuộc chủng loại đó, đã được tìm thấy nổi trên mặt bể. Vậy, nếu gom góp những chuyện vừa kể này lại một cách đúng đắn, và suy lý một chút, ta sẽ nhận thấy rằng, căn cứ trên lý luận của mọi người, con hải quái của Procopius, mà trong nửa thế kỷ đã đâm thủng nhiều tàu của đế quốc La Mã, xét mọi khả năng hẳn phải là một con cá nhà táng.

CHƯƠNG XLVI
ỨC ĐOÁN

MẶC DÙ, bị dự định nóng như lửa đỏ của mình nung nấu, ông Ahab trong mọi tư tưởng và hành động bao giờ cũng nhắm trong tầm mắt thứ cần bắt cho được cuối cùng là con Moby Dick; mặc dù ông ta có vẻ sẵn sàng hy sinh hết quyền lợi phàm trần cho mối đam mê duy nhất ấy; ta vẫn có thể nhận thấy do bản chất và thói quen lâu nay quá ràng buộc vào các lề thói của một người săn cá voi cuồng nhiệt, ông ta khó có thể từ bỏ những theo đuổi phụ thuộc khác cuộc hành trình. Hay ít nhất nếu không thế, sẽ không thiếu những động cơ khác có ảnh hưởng nhiều hơn lên ông. Có lẽ, kể cả xét chứng điên cuồng độc tưởng của ông ta đi nữa, sẽ vấn là quá tế nhị khi ám chỉ rằng sự báo thù nhằm vào con cá voi trắng kia, trong một mức độ nhất định, có thể đã mở rộng sang tất cá các con cá nhà táng nói chung, và càng giết được nhiều bọn quái vật đó ông ta càng nhân lên số dịp may con cá voi sẽ gặp lần sau là con cá đáng ghét ông ta đang săn. Song nếu một giả thuyết như vậy quá gây tranh cãi, vẫn còn những cân nhắc khác thêm vào, mặc dù không tương thích mấy với mối say mê thống lãnh hoang dã trong ông ta, hẳn không đến nỗi không thể nào lay chuyển được ông.

Để hoàn thành mục đích, ông Ahab phải vận dụng hết mọi công cụ; và trong hết thảy các công cụ dùng dưới bóng mặt trăng con người là thứ dễ trở nên lộn xộn nhất, chẳng hạn ông ta biết rằng, dù uy thế của ông ta về một vài phương diện lên Starbuck có lôi cuốn đến đâu đi nữa, uy thế đó chẳng kiểm soát được con người mộ đạo thuần túy ấy, cũng như ưu việt thể chất đơn thuần không liên quan gì đến uy quyền trí óc; vì đối với những kẻ mộ đạo thuần túy, trí óc chỉ như một dạng liên hệ thể chất. Thân thể Starbuck và ý chí bị gò ép của Starbuck đều thuộc về Ahab, chừng nào Ahab còn giữ thỏi nam châm hấp dẫn của ông ta hướng vào não bộ của Starbuck; nhưng ông ta cũng biết rằng trong thâm tâm thuyền phó nhất vẫn ghê tởm cuộc truy tìm của thuyền trưởng, và nếu có thể, sẽ vui sướng mà tách khỏi công việc đó, hoặc thậm chí chống lại. Có thể còn lâu nữa mới gặp lại con cá voi trắng. Suốt khoảng thời gian dài này, Starbuck rất có thể rơi vào những cơn tái phát công khai căn bệnh nổi dậy chống quyền lãnh đạo của thuyền trưởng, trừ phi một vài ảnh hưởng gián tiếp, thận trọng, bình thường được đưa ra để chế ngự anh ta. Không chỉ thế, sự điên rồ tinh vi của ông Ahab về con Moby Dick không được biểu lộ ở đâu khác ý nghĩa hơn trong ý thức và sự mẫn tiệp tột bậc của ông ta khi tiên đoán rằng, tạm thời, cuộc săn đuổi nên bằng cách nào đó rũ bỏ tính nghịch đạo tưởng tượng lạ lùng đã tự nhiên bao trùm lấy nó; rằng tính chất khủng khiếp toàn phần của cuộc du hành phải được đẩy lui vào hậu cảnh tối tăm (vì chẳng mấy người có lòng can đảm chống chịu được, trạng thái suy tưởng kéo dài mà không giải tỏa thành hành động); rằng đứng suốt những phiên canh đêm dài lê thê, các sĩ quan và thủy thủ của ông ta hẳn phải có gì đấy gần gụi để mà nghĩ đến hơn là Moby Dick. Vì, dù cho đoàn thủy thủ dã man kia có hăm hở và nồng nhiệt hoan hô tuyên bố về cuộc truy tìm; hết thảy các thủy thủ đủ hạng đều không ít thì nhiều nông nổi và khó tin cậy - họ sống ở khí hậu bên ngoài luôn thay đổi, và họ hít thở tính chất luôn thay đổi đó - nên lúc phải đeo đuổi bất kỳ một mục tiêu xa xôi và trống rỗng nào trong cuộc săn đuổi, dù chung cuộc có nhiều hứa hẹn cho đời sống và dục tình cách mấy đi nữa, thì cần thiết trên hết chính là công việc và những quyền lợi tạm thời phải can thiệp vào và giữ họ chú tâm một cách lành mạnh cho đến cuộc đụng độ cuối cùng.

Cũng chẳng phải ông Ahab không bận tâm đến một chuyện khác. Vào những lúc cảm xúc mạnh mẽ, con người coi thường mọi quan tâm căn bản; nhưng những khoảnh khắc như vậy cũng chóng phai mờ. Điều kiện thể chất lâu bền của con người đại trà, Ahab nghĩ thầm, là sự hạ tiện. Cứ cho rằng con cá voi trắng hoàn toàn kích động nhiệt tâm của đoàn thủy thủ dã man này của ta, đồng thời việc giỡn chơi với bản chất dã man của họ thậm chí còn nuôi dưỡng chút ít tinh thần phiêu lưu hiệp sĩ hào phóng trong họ đi nữa, thì trong lúc vì ham thích mà săn đuổi con Moby Dick, họ cũng vẫn phải có thức ăn cho những thèm khát thông thường hằng ngày. Vì ngay cả những hiệp sĩ Thập tự quân anh dũng và được trọng vọng của thời xưa cũng không mãn ý khi phải vượt hai nghìn dặm để chiến đấu bảo vệ mộ Chúa Jesus mà không phạm tội cướp bóc, trộm đạo, và nhân thể đoạt được những bổng lộc ngoan đạo khác. Giả sử họ cứ nghiêm túc giữ triệt để một mục tiêu lãng mạn cuối cùng - cái mục tiêu lãng mạn cuối cùng ấy, khối người hẳn đã quay mặt đi vì ghê tởm. Ta sẽ không tước bỏ mọi hy vọng về tiền bạc khỏi những con người này, Ahab nghĩ - phải, tiền bạc. Giờ họ có thể khinh rẻ tiền, nhưng cứ để vài tháng trôi qua mà không một lời hứa hẹn đầy triển vọng nào về tiền xem, lúc bấy giờ cùng thứ tiền lặng lẽ này sẽ đồng khởi trong họ, và thứ tiền này sẽ sớm thanh toán ông Ahab.

Cũng chẳng phải còn một động cơ đề phòng khác nữa có liên quan hơn đến cá nhân ông Ahab. Trót tiết lộ một cách bộp chộp, rất có thể, và có lẽ là hơi thiếu chín chắn mục đích quan trọng nhưng riêng tư của cuộc du hành của tàu Pequod, nên giờ đây Ahab hoàn toàn ý thức rằng, trong lúc làm như vậy, ông ta đã gián tiếp đặt mình khơi khơi vào tình trạng bị buộc tội tiếm đoạt quyền mà không sao trả lời nổi; và hoàn toàn được miễn tội, về cả phương diện đạo đức lẫn pháp lý, đoàn thủy thủ của ông ta nếu có khuynh hướng như vậy, và đủ năng lực đi tới kết cục đó, có thể từ chối mọi động thái vâng lời ông ta thêm nữa, thậm chí truất quyền chỉ huy của ông ta bằng bạo lực. Từ ý miễn tội tiếm đoạt quyền chỉ vừa mới ám chỉ đến, thêm cả những hậu quả có thể có của một cảm xúc đè nén đang áp đảo như vậy, ông Ahab dĩ nhiên đã hết sức quan tâm tới việc tự vệ. Sự tự vệ đó có thể mói chỉ tồn tại trong bộ não, quả tim và bàn tay ưu việt của ông ta, được hỗ trợ thêm bởi việc theo dõi chặt chẽ có trù liệu sát sạt từng phút một về bầu không khí chung mà có thể đoàn thủy thủ của ông ta đang chịu ảnh hưởng.

Vì tất cả những lý do trên, và cả những lý do khác quá khái lược để có thể được phát triển thành lời ở đây, Ahab rành rành biết rằng ông ta, ở mức độ cao, vẫn phải tiếp tục chân thành với mục đích tự nhiên, danh nghĩa của cuộc du hành của tàu Pequod; tôn trọng hết thảy các thể lệ tập quán; và không chỉ thế, còn phải ép bản thân gạt bỏ mọi mối quan tâm cuồng nhiệt mà ai cũng biết, để theo đuổi một cách chung nhất nghề nghiệp của mình.

Hãy cứ cho rằng hết thảy là như vậy, giờ đây ta thường nghe tiếng ông ta kêu gọi ba người đứng canh trên cột buồm, nhắc họ nhìn cho thật kỹ, đừng bỏ sót lấy một con cá heo. Sự tích cực cần mẫn đó chẳng còn vô ích bao lâu nữa.

CHƯƠNG XLVII
NGƯỜI ĐAN NỆM

MỘT BUỔI TRƯA nhiều mây và oi bức; các thủy thủ uể oải đi lại trên boong tàu, hay lơ đãng ngó mặt nước màu chì. Queequeg và tôi đang lặng lẽ đan một vật dụng gọi là cái nệm cán lao, để bổ túc cho con thuyền săn của chúng tôi. Rất yên lặng và êm dịu nhưng xem như đang chuẩn bị cho một biến cố gì, chính là toàn cảnh lúc đó, và một vẻ huyền bí mơ màng như vậy phảng phất trong không trung, khiến cho mỗi thủy thủ im lặng đều như đã rút vào bèn trong bản thể vô hình của họ.

Tôi là người phụ tá hay tùy tùng của Queequeg trong lúc bận đan nệm. Khi tôi dan qua đan lại sợi thừng bện ngang giữa các sợi dọc dài, dùng chính bàn tay mình làm con thoi, và trong lúc Queequeg đứng bên cạnh, chốc chốc lại luồn cái cán lao bằng gỗ sồi nặng vào giữa hai sợi thừng, và vừa uể oải nhìn ra mặc nước, vừa lơ đễnh và vô tư lự kéo từng sợi thùng về chỗ cũ; tôi dám nói lúc đó có một vẻ mơ màng vô cùng kỳ lạ bao trùm lấy toàn thể con tàu và khắp mặt bể, chỉ bị phá vỡ bởi tiếng động buồn bã gián đoạn của cái lao, đến nỗi tưởng chừng như ấy là Bóng Thời gian còn bản thân tôi là cái thoi cứ máy móc dệt hoài dệt mãi bên ba vị thần Định mệnh. Có những sợi chỉ dọc đã được buộc chặt, lệ thuộc vào một nhịp rung động độc nhất, trở đi trở lại mãi không thay đổi, nhịp rung động ấy vừa đủ để tiếp nhận sự kết chéo của những dây chỉ khác với chính dây dọc ấy. Hàng chỉ dọc đó xem ra rất cần thiết; và đây, tôi nghĩ, với bàn tay của tôi, tôi đưa chiếc thoi của tôi và dệc định mệnh của tôi vào những sợi chỉ không thể thay đổi này. Trong thời gian ấy, cái cán lao lơ đễnh và nóng nảy của Queequeg đôi khi đụng nhầm sợi thừng ngang, đụng xiên, đụng rất mạnh hay rất yếu, tùy trường hợp; sự khác nhau trong cử động kết thúc này sinh ra hiệu quả trái ngược tương ứng trên diện mạo cuối cùng của kết cấu hoàn thiện; cái cán lao của anh chàng thổ dân này, tôi nghĩ, mà cuối cùng tạo nên hình thù và kiểu dáng của những dây ngang dây dọc; cái cán lao dễ dãi lơ đễnh ấy hẳn là sự may rủi - phải, sự may rủi, sự tự nguyện và sự cần thiết - không lối nào bất tương thích, tất cả đều hoạt động đan cài nhau. Sợi dọc cần thiết phải thẳng thớm, để không bị chệch khỏi đường đi cơ bản - quả thật, mỗi rung động qua lại của nó chỉ để hướng tới đường cơ bản ấy; sự tự nguyện vẫn tự do đưa thoi qua lại giữa những sợi thừng đã định; và sự may rủi, mặc dù bị kìm hãm hoạt động trong giới hạn của các đường lằn chuẩn xác cần thiết, và bị sự tự nguyện điều chỉnh chuyển động của nó ở hai bên, mặc dù bị cả hai điều chỉnh như thế, sự may rủi cũng vẫn luân phiên trị vì, và có cú định hình cuối cùng trong mọi sự.

* * *

Chúng tôi cứ đan hoài như vậy, bỗng tôi giật mình vì một tiếng động kỳ lạ kéo dài, và có âm hưởng man dại khác thường, đến nỗi cuộn thừng của sự tự nguyện trên tay tôi rớt xuống, và tôi đứng ngó những đám mây tự đó tiếng nói ấy đang bay xuống. Tashtego, con người điên rồ xứ Gay Head, ở trên cao chót vót giữa những thanh buồm bắt tréo nhau. Thân hình ông ta đang hăng hái vươn ra phía trước, bàn tay giơ ra như một cây đũa phép, và thỉnh thoảng ông ta thốt nhiên la lên những tiếng ngắn. Chắc chắn là cùng tiếng la ấy, vào lúc đó, hẳn nghe thấy được trên khắp các bể, từ cả trăm thủy thủ giữa phiên canh ở chót vót cao trên các tàu đánh cá voi; nhưng từ số ít các bộ phổi ấy có thể thoát ra tiếng la quen thuộc với một nhịp điệu tuyệt diệu như của ông da đỏ Tashtego.

Lúc ông ta đứng nghiêng ngửa trên đầu các đồng bạn và gần như đeo người ở trên không, hăm hở và man rợ nhìn về phía chân trời, bạn có thể nghĩ rằng ông ta là một giáo tổ hay nhà tiên tri đang dõi theo bóng tối Định mệnh và loan báo bằng những tiếng la man dại.

“Nó phun nước! Đó! Đó! Đó! Nó phun nước! Nó phun nước!”

“Ở hướng nào?”

“Sườn ngang sàn tàu, mạn dưới gió, cách chừng hai dặm! Cả một bầy!” Ngay tức khắc, mọi người đều náo động.

Cá nhà táng phun nước như chiếc đồng hồ kêu tích tắc, đều đặn,

không lệch lạc, nhờ đó những người săn cá voi phân biệt được nó với những con khác cùng loài.

“Đuôi của chúng nó kia kìa!” Tashtego la lên như vậy, và bầy cá voi biến mất.

“Nhanh lên, phục vụ! Coi giờ! Coi giờ!” Ahab la.

Bột Nhào vội chạy xuống phía dưới liếc đồng hồ và báo cáo cho ông Ahab biết lúc đó đúng mấy giờ mấy phút.

Giờ đây tàu được lái xa hướng gió, nhưng vẫn nhẹ nhàng nhấp nhô lướt đi trước nó. Vì Tashtego báo cáo rằng đàn cá voi đã lặn hướng về mạn dưới gió, nên chúng tôi tin tưởng đợi trông thấy chúng trở lên ngay trước mũi tàu. Bởi thỉnh thoảng cá nhà táng vẫn phô diễn cái kỹ năng độc nhất vô nhị đó, ấy là khi nó hụp xuống, đầu quay về một ngả, nhưng lúc lặn khuất bên dưới mặt bể lại quay tròn, rồi bơi rất nhanh theo hướng ngược lại - trò xảo trá này của nó giờ đây không thực hiện được, vì không có lý do nào để cho rằng con cá voi mà Tashtego nhìn thấy đã bị đánh động hay biết tí gì về sự cận kề của chúng tôi cả. Một trong những người được lựa chọn để ở lại giữ tàu - nghĩa là, những người không được chỉ định để xuống các thuyền săn lúc bấy giờ, lên thay thế cho ông da đỏ trên cột buồm chính. Những thủy thủ canh ở cột buồm mũi và cột buồm lái đã trèo xuống, những thùng dây câu đã được mắc vào chỗ, những cần trục đã ló cần ra ngoài, buồm chính đã được hạ xuống, và ba chiếc thuyền săn được tung ra bể như ba cái sọt đựng rau câu trên những bờ dốc cao. Bên ngoài thành tàu thủy thủ hăm hở, một tay bám vào thanh ngang còn một chân chờ đợi đứng lên trên mép mạn tàu. Trông giống như hàng dài các thủy binh của một chiến hạm đang chuẩn bị nhảy sang tàu địch.

Nhưng vào giờ phút sống còn này, bỗng một tiếng la lên khiến cho mọi con mắt đang đổ dồn vào con cá voi đều quay lại. Mọi người giật mình ngó trừng trừng vào ông Ahab hắc ám, bây giờ đứng giữa năm con ma mờ ảo tưởng như vừa hiện ra từ không trung.

CHƯƠNG XLVIII
HẠ THUYỀN LẦN ĐẦU TIÊN

NHỮNG CON MA NÀY, vì chúng có vẻ ma quái lắm, qua lại vun vún trên đằng kia của boong tàu, và với vẻ lanh lẹ không chút ồn ào, mải mê nới lỏng những dây nhợ và thuyền cụ lòng thòng lắc lư ở đấy. Thuyền này luôn luôn được xem như một trong những thuyền dự phòng, mặc dù về phương diện kỹ thuật nó được gọi là thuyền săn của thuyền trưởng, vì nó được treo ở khu vực mạn phải tàu. Kẻ giờ đang đứng nơi mũi tàu ấy có thân hình cao lớn, đen nhẻm, với một chiếc răng trắng hiểm độc nhô ra ngoài cặp môi chì. Một chiếc áo vải sợi bông màu đen kiểu Trung Hoa đã nhàu nát bao trùm lên người đó một vẻ tang tóc, cùng với cái quần đen cùng một thứ vải sậm màu. Nhưng chụp lạ lùng trên đỉnh hình thù đen như mun ấy là một chiếc khăn xếp trắng quấn tròn, còn tóc được bện lại và cuộn tròn nhiều vòng trên đầu. Những đồng bạn của người đó, bề ngoài đỡ đen đúa hơn, có nước da chói lọi vàng như cọp, nước da đặc sắc của vài thổ dân Manilla, một giống người khét tiếng về mức độ khôn ngoan ma quái nhất định, được một vài thủy thủ da trắng thật thà chất phác xem như những tên do thám hay nhân viên mật vụ mà người ta thuê để hoạt động trên vùng bể của quỷ, chúa tể của chúng, còn văn phòng của vị chúa tể đó có lẽ đặt tại một nơi khác.

Trong lúc đoàn thủy thủ kinh ngạc nhìn những người lạ đó thì Ahab la lên với lão già quấn khăn trắng cầm đầu bọn họ, “Đằng đó tất cả đã sẵn sàng rồi chứ, Fedallah?”

“Sẵn sàng”, lời đáp gần như tiếng huýt gió.

“Vậy hạ thuyền xuống, nghe không?” ông ta lại la lên qua boong tàu.

“Ta bảo, thả thuyền xuống!”

Tiếng ông ta to như sấm khiến cho bất chấp kinh ngạc các thủy thủ nhảy vọt qua thành tàu; những sợi dây chạy tròn xung quanh các trục cuốn; và ùm một cái, cả ba chiếc thuyền săn được thả xuống bể, trong lúc, với vẻ gan dạ rất khéo léo và tự nhiên, mà trong các nghề khác không mấy khi người ta biết đến, thủy thủ như đàn dê từ mạn tàu đang lắc lư nhảy ào xuống những thuyền săn đang bị tung dồi ở bên dưới.

Họ vừa mới chèo ra khỏi mạn tàu phía kín gió thì chiếc thuyền thứ tư từ phía có gió đến, quay tròn phía đuôi thuyền, trên thuyền có năm người lạ đang chèo, ông Ahab, đứng thẳng người phía đuôi thuyền, réo to tên Starbuck, Stubb và Flask để mấy người này truyền lệnh rộng ra bao trùm cả một khu vực lớn. Nhưng bao nhiêu cặp mắt đều dán vào lão Fedallah đen nhẻm và đoàn thủy thủ của lão ta, những người của các thuyền khác không ai nghe lệnh.

“Thưa thuyền trưởng Ahab?” Starbuck hỏi.

“Tự tản ra đi, các người!” ông Ahab la lên. “Cả bốn thuyền chèo mạnh lên! Flask chèo mạnh hơn về phía khuất gió.”

“Vâng, vâng, thưa thuyền trưởng!” thuyền phó Cột Cái vui vẻ la lên và ngoáy tròn cay chèo lớn. “Quay lại!” gã hét đoàn thủy thủ của mình, “Đó! đó! Lại kìa! Nó đang phun nước ngay đằng trước kia, mấy chú! Quay lại!”

“Archy, đừng để ý mấy đứa da vàng ở đằng kia làm gì.”

“Ồ, tôi đếch quan tâm đến họ,” Archy đáp. “Tôi biết trước cả rồi. Tôi đã chẳng nghe tiếng họ từ dưới hầm là gì? Tôi đã nói với Cabaco ở đây về chuyện đó. Anh đã nói thế nào, Cabaco nhỉ? Họ đều là hành khách lậu thuế, anh Flask ạ!”

“Chèo, chèo mạnh lên, bầy tim phập phồng của tôi ơi; chèo đi, các con ơi; chèo mạnh đi các chú nhỏ!” Stubb thở dài, dịu dàng kéo dài giọng với đoàn thủy thủ. Một vài người vẫn còn tỏ vẻ không thoải mái. “Sao không rán mà chèo gãy xương sống đi các chàng trai? Các cậu nhìn cái gì thế? Mấy gã ở trên thuyền đằng xa kia ư? Suỵt! Bọn họ chỉ là năm người tới tiếp tay cho chúng ta thôi – chẳng nên để ý từ đâu đến - càng nhiều càng vui. Thôi, chèo đi, chèo đi; đừng ngại ngọn lửa trừng phạt lưu huỳnh - quỷ dữ là những người bạn khá tốt đấy. Thế, thế; các cậu đây rồi; đấy là cú chèo xứng một nghìn bảng Anh; cú chèo trọn hũ tiền. Hoan hô vì cái tách vàng đựng não du cá voi nào, các anh hùng của tôi ơi! Ba lần reo mừng, anh em ơi - bầy tim phập phồng của tôi ơi! Thong thả, cứ thong thả; đừng vội vàng - đừng vội vàng. Tại sao không quất gãy mái chèo luôn hả, lũ cáo già? Cắn cái gì đi, lũ súc sanh kia! Thế, thế, thế - khoan nhặt, khoan nhặt thôi! Chính thế đấy… chính thế đấy! Mạnh và bền bỉ. Rán chèo đi, rán chèo đi! Ma quỷ đã đến tìm các anh em, hỡi bè lũ vô dụng rách rưới bần cùng kia ơi; các cậu ngủ gật cả ư? Thôi đừng ngáy nữa, đồ mê ngủ, chèo đi! Chèo đi chứ? Chèo đi được không? Không chèo ư? Nhân danh cá bống và bánh gừng, sao các cậu lại không chèo? Chèo cho gãy một cái gì đi! Chèo cho lồi mắt ra! Đây!” Vừa nói gã vừa rút con dao lưỡi bén cột ở dây lưng. “Tất cả những đứa con của các bà mẹ rút dao ra, vừa chèo vừa cắn lưỡi dao đi. Như thế đấy - như thế đấy! Giờ hãy làm cái gì đi; giống thế đó, các mấu thép của tôi ơi. Tiến lên… tiến lên, những thìa bạc của tôi ơi! Tiến lên, hỡi những dùi khoan lỗ của tôi ơi!”

Những lời mào đầu Stubb cổ vũ đoàn thủy thủ được trình bày ra đây coi như gần hết, bởi gã có một lối khá đặc biệt trong thuật nói chuyện với thủy thủ nói chung, cũng như nhồi nhét vào đầu óc họ thứ tôn giáo chèo thuyền nói riêng. Nhưng nghe một đoạn thuyết pháp mẫu này, bạn đừng cho rằng gã cũng nhao ngay vào chèo say mê cùng với giáo đoàn của mình. Không hề; và đó là điểm khác thường cơ bản của gã. Gã có thể nói những điều ghê gớm nhất với thủy thủ, với một giọng tổng hòa kỳ quặc của hài hước và thịnh nộ; vẻ thịnh nộ dường như được tính toán kỹ cốt để làm một món gia vị cho vẻ hài hước; khiến không một người chèo thuyền nào có thể nghe những lời cầu khẩn kỳ lạ ấy mà không chèo bán mạng, tuy chỉ chèo vì cái vẻ hài hước đó. Còn thì, bản thân gã lúc nào nom cũng ung dung tự tại và khoan thai, hết sức uể oải điều khiển chèo lái, còn ngáp ngoạc cả mồm - lắm lúc mở miệng đến lớn - đến nỗi nội cảnh vị chỉ huy ngáp như vậy, do lực tác động trái ngược, lại thành như thứ bùa chú quyến rũ lên đoàn thủy thủ. Lại nữa, Stubb là một dạng cây hài kỳ quặc, sự vui cợt của gã đôi khi khó hiếu lạ lùng, khiến cho hết thảy những thuộc hạ liên tục đề phòng chuyện chấp hành mệnh lệnh gã.

Theo một hiệu lệnh từ ông Ahab, Starbuck giờ kéo thuyền xiên qua phía mũi thuyền của Stubb; và trong một vài phút hai chiếc thuyền khá gần nhau, Stubb gọi người thuyền phó nhất.

“Anh Starbuck! Cho thuyền qua bên trái đi. Này! Anh làm ơn nói một vài lời đi chứ!”

“Hô là!” Starbuck đáp như vậy, không quay lại lấy một phân trong lúc nói, nghiêm túc nhưng với giọng thì thào nhè nhẹ thúc giục thủy thủ, nét mặt anh tỏ ra lạnh đanh sắt đá so với Stubb.

“Anh nghĩ sao về những gã da vàng ấy, thuyền phó?”

“Trốn lậu lên tàu sao đó, trước khi tàu khởi hành. (Mạnh lên, mạnh lên, anh em!) Starbuck thì thào với thủy thủ như vậy, rồi nói to trở lại với phía bên ngoài. Một chuyện đáng buồn thật, Stubb ạ! (Đẩy tung bọt lên, đẩy tung bọt lên, anh em!) Nhưng đừng bận tâm, Stubb ạ, mọi việc tốt đẹp cả. Cứ để cho thủy thủ chèo mạnh lên, mặc cho cái gì sẽ đến cứ đến. (Vọt lên, anh em, vọt lên!) Rất nhiều thùng đại não du phía trước, Stubb, các anh đến vì chính thứ ấy đấy. (Chèo đi, các anh em!) Não du, não du mới là tấn tuồng chính. Ít nhất đó là nhiệm vụ; nhiệm vụ và lợi tức tay trong tay!”

“Phải, phải! Tôi cũng đã nghĩ đến đấy,” Stubb nói một mình, khi hai chiếc thuyền lại quay mũi ra hai ngả, “vừa nhìn thấy họ là tôi nghĩ ngay vậy đấy. Phải, chính vì thế nên ông ta đi xuống hầm phía sau, thường xuyên vậy, như Bột Nhào đã sớm nghi ngờ. Bọn họ được giấu kín dưới đó. Con cá voi trắng là lý do sâu xa. Chà, chà, thì cùng đành vậy! Biết làm sao! Được rồi! Rán chèo lên, anh em! Hôm nay không phải là cá voi trắng đâu! Rán chèo lên!”

Việc xuất hiện những người lạ mặt kỳ dị kia vào một thời khắc nghiêm trọng như lúc thả thuyền săn từ trên boong tàu xuống đã không hề vô lý mà làm trỗi dậy một cảm giác ngạc nhiên nặng mê tín trong một vài thủy thủ trên tàu; khám phá kỳ quặc của Archy đã từng có lúc được loan rộng giữa bọn họ, dù quả thật bấy giờ không được mấy người tin, song trong một phạm vi nhỏ hẹp cũng đã chuẩn bị cho họ đón nhận biến cố. Sự trạng đó lay mất khía cạnh cực độ ngạc nhiên nơi họ; thành thử, với mọi chuyện này và lối giải thích hết sức tự tin của Stubb cho sự xuất hiện của những người kia, họ bấy giờ đâm thoát khỏi những ước đoán nặng mê tín dị đoan; mặc dù vụ này còn chừa nhiều chỗ cho hết thảy mọi ức đoán man dại về lý do chính của ông Ahab hắc ám kia trong vụ xếp đặt này ngay từ lúc ban đầu. Riêng phần mình, tôi nhớ lại những cái bóng huyền bí tôi thấy trèo lên tàu Pequod lúc rạng đông mờ mịt ở Nantucket, cũng như những lời ám chỉ bí ẩn của lão Elijah khó tin cậy kia.

Trong thời gian ấy, ông Ahab, ở ngoài tầm nghe của các sĩ quan của ông, đã giắng xa nhất về hướng có gió, vẫn vượt lên đầu các thuyền khác; tình hình tỏ rõ đoàn thủy thủ của ông đang chèo mạnh như thế nào. Những người da vàng như cọp ấy dường như thảy bằng thép và xương cá voi; giống như năm cái búa máy, họ nhổm lên và ngồi xuống với những nhịp chèo đều đặn đầy sức mạnh, đẩy con thuyền lướt đi trên mặt nước theo từng nhịp một; y như một ống phun hơi nằm ngang trên một con tàu chạy bằng hơi nước trên sông Mississippi, còn Fedallah, mà người ta thấy đang chèo sử dụng mái chèo của người đâm cá, lão ta đã trật chiếc áo choàng đen ra một bên, để lộ bộ ngực trần với cả phần trên của thân thể trên mép mạn tàu, hiện rõ rệt trên những lằn nhấp nhô, lúc lồi lúc lõm, của chân trời dính liền với mặt nước, trong lúc ở cuối thuyền, ông Ahab một tay giống như người đấu kiếm, lăng nửa chừng về phía sau, thẳng lên không trung, ý hẳn để lấy thăng bằng chống chọi bất cứ một khuynh hướng lảo đảo nào. Người ta thấy ông Ahab điều khiển tay lái một cách cương quyết như trong hàng ngàn cuộc thả thuyền xuống trước vụ con cá voi trắng cắn xé ông ta. Liền tắp lự cánh tay giơ cao ra dấu một chuyển động riêng biệt và rồi giữ im, trong khi tất cả thấy năm mái chèo nhất tề chổng ngược. Thuyền và thủy thủ ngồi bất động trên mặt bể. Ngay tức khắc, ba thuyền ở phía sau tạm dừng. Bầy cá voi đã bất đồ cùng nhau lặn xuống biển xanh, không để lại một vết tích gì khiến người ở xa có thể nhận được hành tung của chúng, mặc dù ở vị trí gần hơn ông Ahab đã quan sát điều đó.

“Tất cả nhìn kỹ dọc mái chèo,” Starbuck la lên. “Anh, Queequeg, đứng dậy!”

Nhanh nhẹn nhảy bật lên cái ô hình tam giác ở phía mũi, gã thổ dân đứng sững, cặp mắt diều hâu hoay hoáy nhìn về điểm mà con vật bị săn đuổi đã được phát hiện. Cũng tương tự, ở đầu lái tận cùng con thuyền cũng có đặt bệ tam giác ngang với mép tàu, người ta thấy chính Starbuck đang thản nhiên và khéo léo tự cần bằng theo nhịp trồi sụt của chiếc thuyền nhỏ, lặng lẽ ngắm con mắt bể rộng bao la xanh thẳm.

Cách đó không xa lắm, thuyền của Flask cũng nằm yên như nín thở, người chỉ huy của thuyền đó đứng khinh suất trên đỉnh của cọc thuyền, một loại cọc tròn đóng chặt vào vỏ thuyền và nhô lên độ vài bộ cao hơn bệ gỗ phía lái. Người ta dùng nó làm trụ cột dây câu cá voi. Đỉnh trụ không rộng hơn lòng bàn tay của một người, và đứng trên đó, Flask như đang đứng trên đầu cột buồm của một con tàu nào đó đã bị chìm cả chỉ trừ ngọn cột buồm. Ông Cột Cái bé người tuy nhỏ và thấp, nhưng cũng ông Cột Cái bé người ấy lại đầy tham vọng lớn lao, khiến cho cái điểm đứng trên cọc thuyền chẳng làm cho Cột Cái thỏa mãn một chút nào.

“Không sao ngó thấy ba mặt bể ở ngoài xa; chèo nhẹ lên một nhịp đi nào, để tôi trông được đằng kia.”

Nghe vậy, Daggoo, hai tay vịn lên bệ tàu để cho vững lối, trượt nhanh ra sau và đứng thẳng người lên tình nguyện đưa đôi vai rộng của anh ta ra làm kệ.

“Thưa ông, cũng tốt như bất cứ cột buồm nào. Ông có bước lên không?”

“Bước lên chứ, cảm ơn anh lắm, bạn thân mến; ước sao anh cao thêm độ mười lăm mét nữa thôi.”

Lập tức đặt hai chân chắc chắn lên hai tấm ván thuyền đối diện nhau, anh da đen to lớn cúi xuống một chút, ngửa lòng bàn tay của anh ra cho Flask đặt chân lên, rồi đặt tay Flask trên đầu tóc xơ cứng của mình và bảo Flask hãy nhảy lên trong khi anh tung, và bằng một cú hất khéo léo đã đặt con người bé nhỏ chễm chệ trên vai. Và khi Flask đã đứng yên, Daggoo đưa một tay lên làm chỗ dựa cho Flask đứng thẳng người.

Bất cứ lúc nào đối với người mới vào nghề cũng là một chuyện lạ khi nhìn thấy những người săn cá voi bằng thói quen kỹ xảo vô thức kỳ diệu giữ cho người đứng thẳng trên thuyền ngay những lúc bị sóng dồi tại những vùng bể động và cuồng bạo nguy hiểm nhất. Còn lạ hơn nữa là lúc ta thấy họ đứng cheo leo lảo đảo trên chiếc cọc thuyền, cùng trong những tình huống đó. Nhưng cảnh tượng Flask bé nhỏ cưỡi trên gã Daggoo đồ sộ còn kỳ lạ hơn nữa; vì muốn đỡ giữ thuyền phó với một vẻ uy nghi, man dại, lạnh nhạt, thản nhiên, dễ dàng, không suy nghĩ, chàng da đen cao lớn kia cứ mỗi nhấp nhô uốn éo của sóng bể lại uyển chuyển mà uốn éo phom hình đẹp đẽ của mình. Trên phản lưng rộng của anh ta, Flask với mái tóc hoe trông nhẹ như bông tuyết. Người cõng coi bộ cao quý hơn người cưỡi. Tuy Flask linh lợi, ồn ào và hay phô trương giờ thỉnh thoảng lại còn giậm chân bực tức; nhưng chẳng lần nào đủ khiến lồng ngực uy nghi của người da đen kia phải rên lên. Tôi đã nhìn thấy Ham muốn và Hư ảo giẫm lên trần gian cao thượng này, nhưng trần gian không thay đổi những nhịp thủy triều và bốn mùa vì thế.

Trong lúc đó, Stubb, thuyền phó thứ ba không biểu lộ vẻ quan ngại xa vời như vây. Đàn cá voi có thể đã thực hiện một trong những cuộc lặn thường lệ của chúng, không phải lặn hụp tạm thời do sợ sệt suông; và nếu đúng như vậy, Stubb, theo thói quen trong những trường hợp như vậy, có vẻ đã quyết định khuây khỏa khoảng nghỉ héo hon vì mong mỏi ấy bằng cái tẩu thuốc. Gã kéo tẩu thuốc từ dải mũ, nơi gã quen gài nó xiên xiên như lông chim. Gã nhồi thuốc, nhận chỗ thuốc xuống tít dưới bằng đầu ngón tay cái; nhưng chưa quẹt xong cây diêm trên lớp nhám sù sì là bàn tay gã, thì Tashtego, người đâm cá của thuyền gã, nãy giờ cặp mắt vẫn hướng về phía gió như hai ngôi sao cố định, đang đứng bỗng ngồi thụp vào chỗ nhanh như chớp, cuồng nhiệt hấp tấp la bai bải, “Ngồi, ngồi xuống tất cả, và chèo đi - chúng kia kìa!”

Đối với một người dân trên bộ, lúc đó chẳng cứ cá voi mà đến một mống cá mòi cũng không thấy bóng dáng đâu; không một dấu tích nào ngoại trừ chút nước trắng hơi xanh vẩn gợn và những làn hơi mỏng rải rác liệng quanh trên ấy, đương thổi dồi dào về phía khuất gió, như trận mưa sương gió quẩn tơi bời từ những con sóng cuồn cuộn. Không khí chung quanh bỗng nhiên rung chuyển và kêu lách tách, như thể không khí trên những tấm sắt bị đốt quá nóng. Ở bên dưới bầu không khí nhấp nhô và uốn lượn ấy, và một phần bên dưới làn nước mỏng, những con cá voi đang bơi lội. Nhìn được thấy trước hết thảy mọi dấu hiệu khác là những làn hơi chúng phun ra, như những kẻ chạy tin đi trước và những tên hầu cưỡi ngựa tách ra phóng lên trước.

Cả thảy bốn thuyền giờ đây đang tập trung đuổi một điểm nước lẫn không khí xáo động ấy. Nhưng phải cược nhiều công phu mới mong vượt được chúng; cái điểm đó cứ tiếp tục lướt vùn vụt, như một khối bọt nước hòa lẫn vào nhau phát sinh từ một dòng suối trên sườn đồi chảy ào ạt xuống.

“Chèo đi, chèo đi, các chàng trai giỏi giắn của tôi ơi!” Starbuck thì thào với các thủy thủ, khẽ khàng hết mức mà cũng tập trung hết mực; trong lúc cái nhìn sắc lẹm bất động từ cặp mắt anh chĩa thẳng ra phía trước mũi thuyền, gần như hai cây kim thấy rõ trong hai cái la bàn luôn chính xác của buồng hoa tiêu. Tuy vậy, anh không nói nhiều với thủy thủ, và các thủy thủ cũng chẳng nói gì với anh. Chỉ có sự yên lặng của con thuyền lúc lúc lại đột ngột bị xuyên thủng bởi những tiếng thì thào của anh, lúc xẵng giọng chỉ huy, lúc dịu dàng khẩn khoản.

Còn thuyền phó Cột Cái to tiếng kia lại khác hẳn. “Hát lên đi chứ, nói gì đi chứ, các tình yêu của tôi ơi. Rống lên và chèo mạnh lên, sấm sét của tôi ơi! Đổ bộ tôi lên, đổ bộ tôi lên những tấm lưng đen của chúng, các chú ạ; chỉ cần làm thế cho tôi, tôi sẽ ký nhượng tất cả đồn điền đảo Martha’s Vineyard của tôi cho các chú ngay, kể cả vợ và con tôi nữa, các chú ạ. Đặt tôi nằm lên đó - đặt tôi nằm lên đó đi! Ô lạy Chúa, lạy Chúa

ôi! Nhưng tôi sẽ hóa điên mất. Nhìn kìa! Thấy vùng nước trắng kia chưa!” Vừa la như vậy, gã vừa kéo bỏ mũ ở trên đầu, và giậm chân lên, rồi lượm mũ lên và liệng ra tít xa ngoài bể, cuối cùng gã thả người ngã ngửa ra sau và thụp xuống đằng lái thuyền như một con ngựa non nổi cơn điên trên đồng cỏ.

“Trông gã kia xem!” Stubb bình thản gật gù, hắn đi thuyền theo sau cách một quãng ngắn, cái tẩu thuốc ngắn đã tắt lửa vẫn máy móc ngậm giữa hai hàm răng. “Hắn lên cơn rồi, anh chàng Flask ấy lên cơn. Lên cơn? Phải, hãy cho hắn lên cơn đi - chính là chữ ấy đấy - cho bọn họ lên cơn đi! Vui lên đi, vui lên đi và sống động lên! Bữa tối có pudding, anh em có biết không; vui lên là đúng nhất. Chèo đi, các chú em! Chèo đi, các bé - Chèo đi, lũ thú con - chèo đi, tất cả các bạn! Mà các bạn vội quái gì vậy? Mềm mại, mềm mại và cương quyết, hỡi các anh em. Chỉ chèo thôi, và tiếp tục chèo; không gì hơn nữa! Chèo cho đến gãy xương sống thì thôi, hãy cắn lưỡi dao ra làm hai - chỉ có thế thôi! Cứ khoan thai - tại sao các bạn lại không khoan thai, tôi hỏi đấy, và hãy đốt cháy buồng gan lá phổi của các bạn đi nào!”

Nhưng những lời ông Ahab bí hiểm kia nói với đoàn thủy thủ da vàng như cọp của ông ta thì thế nào - những lời này tốt nhất là nên lược bỏ ở đây, vì các bạn đang sống dưới ánh sáng ân phước của dải đất phúc âm. Chỉ có những con cá mập ngoại đạo nơi các vùng bể táo tợn kia mới dỏng tai nghe những lời nói như thế, khi mà, với cái trán dậy bão tố, với cặp mắt sát nhân đỏ lòm và cặp môi sủi bọt, ông Ahab nhảy theo con mồi của ông ta.

Trong lúc đó, hết thảy các thuyền tiếp tục tiến mau hơn. Những lời nói bóng gió ám chỉ cụ thể lặp đi lặp lại của Flask về “con cá voi đó”, mỗi khi gã ta gọi con quái vật tưởng tượng mà gã tuyên bố không ngớt lấy đuôi quấy rầy mũi thuyền của gã - những lời nói bóng gió ám chỉ đó có lúc rất sinh động và như thật, đến nỗi một hai bọn thủy thủ nào đó của gã ta lén phóng một cái nhìn e ngại qua vai. Nhưng điều này trái với mọi luật lệ; vì người chèo thuyền phải giương mắt ra trước, và như xâu xiên qua cổ vậy; tập quán dạy rằng họ không được có giác quan nào ngoài hai tai, và không có chân mà chỉ có cánh tay, trong những giờ phút quan trọng ấy.

Đó là cảnh tượng đầy sửng sốt và đáng sợ tức thì! Những con sóng mênh mông nơi bể khơi hùng mạnh; tiếng gầm trống rỗng và ào ạt chúng tạo ra trong lúc tuôn dọc theo tám cái mạn thuyền, trông như những chiếc bát đồ sộ giữa một màu xanh lục đến bối rối không bờ bến. Cuộc vật lộn ngất ngư ngắn ngủi của con thuyền trong lúc nó lắc lư trên mép những đợt sóng sắc bén như dao gần như đang đe dọa cắt đôi nó ra; cuộc hụp lặn sâu bặt thình lình vào những vực thẳm và hố trùng của bể khơi; những kích thích và thôi thúc vọt đến đỉnh đồi sóng đối diện; những cú trượt đâm đầu như xe trượt tuyết xuống bên kia đồi sóng ấy – bấy nhiêu thứ này, cùng với tiếng la của những đội trưởng và thợ đâm cá cùng những cái giật mình run sợ của các tay chèo thuyền trước cảnh tượng lạ lùng là con tàu Pequod xương cá voi kia căng buồm bổ nhào vào các thuyền săn, tựa như một con gà mái rừng truy đuổi bầy gà con đang kêu la - bấy nhiêu thứ đều rùng rợn cả. Kể cả chàng tân binh hành tiến từ bộ ngực của vợ vào sức nóng hầm hập như phát sốt của trận đánh đầu tiên; kể cả hồn ma người chết gặp con ma không quen biết đầu tiên ở thế giới bên kia; không một ai trong những người ấy có thể có những cảm giác kỳ lạ và mạnh mẽ hơn cảm giác mà người đó cảm nhận, lúc lần đầu tiên thấy mình đang được đẩy vào trong vòng tròn mê hoặc vừa được con cá nhà táng bị săn đuổi quậy lên.

Cái vùng nước trắng lùng bùng nhảy múa mà cuộc săn đuổi đã tạo nên giờ đây trở nên càng lúc càng rõ rệt, do sự gia tăng mức độ đen tối của những bóng mây nâu xám rải rác khắp trên mặt bể. Những vòi hơi nước không còn hòa lẫn vào nhau nữa, mà nghiêng khắp nơi qua mặt và qua trái; bầy cá voi dường như đang tách lằn nước của nhau ra. Những con thuyền cũng được chèo rời nhau hơn, Starbuck đang săn đuổi ba con cá voi chạy trối chết về hướng gió. Giờ đây, buồm thuyền chúng tôi đã căng, và với ngọn gió vẫn đang lên, chúng tôi tiến tới; con thuyền lướt như điên trên măt nước, đến nỗi những mái chèo ở bên phía cuối gió hầu như khó có thể hoạt động đủ nhanh để tránh bị gãy lìa khỏi cột chèo.

Chẳng bao lâu chúng tôi vượt qua một màn rộng đầy sương mù bao phủ khắp nơi, không thấy lấy một con tàu hay chiếc thuyền nào cả.

“Chèo mạnh lên, mọi người!” Starbuck vừa thì thầm vừa thụt sâu hơn nữa phía sau lá buồm của anh. “Vẫn còn thì giờ để giết một con cá trước khi gió kéo đến. Lại có nước trắng kìa! Xáp gần đi! Chồm lên!”

Chẳng bao lâu sau, hai tiếng la tiếp nối nhau ở hai bên chúng tôi chứng tỏ rằng những thuyền khác đã đeo sát được; dù rất khó nghe thấy họ, chợt một tiếng thầm thì lướt qua như chớp khi Starbuck hô, “Đứng dậy!” và Queequeg, nắm ngọn lao trong tay, vụt đứng dậy.

Mặc dù không có một người chèo thuyền nào bấy giờ đang đương đầu với tai họa sinh tử ngay trước mặt, nhưng với cặp mắt của họ thảy gắn vào dung mạo căng thẳng của vị thuyền phó ở phía lái thuyền, họ biết rằng giờ phút cấp bách đã đến; họ cũng có nghe tiếng lăn lộn giãy giụa như có độ năm chục con voi đang cựa quậy trong ổ. Trong lúc đó chiếc thuyền vẫn lướt nhanh qua màn sương, và những đợt sóng uốn cong và rít lên quanh chúng tôi như những cái mồng dựng ngược của bầy rắn tức bực.

“Kìa cái bướu của nó. Nào, nào, tặng cho nó món quà ấy đi!” Starbuck thì thầm.

Một tiếng vút ngắn thoát ra từ thuyền! Đó là thoi sắt của Queequeg ném ra. Rồi tất cả trong một chấn động đồng bộ, cú húc vô hình từ phía lái phát ra trong lúc phía trước thuyền tuồng như đập vào một mô đá; cánh buồm rớt xuống và toác ra; một cột hơi đang sùng sục phụt lên gần đỏ; một cái gì cuồn cuộn và đảo lộn như một trận động đất bên dưới chúng tôi. Toàn thể thủy thủ đoàn đều có phần ngột ngạt trong lúc bị tung dồi hỗn độn vào trong làn gió lốc như cái máng bột kem trắng vón cục. Gió, cá voi và lao thảy trộn lẫn nhau, và con cá voi, chỉ bị trầy da vì thanh sắt, đã trốn thoát.

Mặc dù hoàn toàn ngập nước, con thuyền gần như không bị hư hao gì. Vừa bơi chung quanh nó, chúng tôi vừa lượm mấy mái chèo nổi, ném chúng qua mạn thuyền và vọt trở lại chỗ cũ. Chúng tôi ngồi đó giữa biển nước ngập đến gối, nước bao phủ mọi sườn gỗ và mọi tấm ván, khiến cho trước những cặp mắt ngó xuống của chúng tôi, con thuyền lơ lửng như một thuyền san hô mọc trỗi lên chỗ chúng tôi từ dưới đáy bể.

Gió nổi lên thành lốc; sóng xô đụng những tấm khiên vào nhau; gió gầm thét, chĩa nhánh và kêu lách tách chung quanh chúng tôi như ngọn lửa trắng trên đồng cỏ, trên đó, chưa bị ngún hết, chúng tôi đang bốc cháy; bất diệt giữa những quai hàm của tử thần! Chúng tôi gọi những thuyền khác nhưng vô hiệu. Gọi thuyền trong trận bão ấy chẳng khác gì gào xuống những cục than hồng ở dưới ống khói một lò lửa đang bốc cháy. Trong lúc ấy gió mạnh lùa, mây trôi dạt, và sương móc càng trở nên tối tăm hơn cùng với những cái bóng của đêm; không thấy dấu hiệu nào của con tàu. Bể động ngăn cản mọi cố gắng vét nước ra khỏi thuyền. Những mái chèo làm vật đẩy thì đã vô dụng, giờ đây đang đóng vai trò của những vật cứu tử. Vì vậy, vừa cắt dây nơi thùng diêm không thấm nước và sau khi thất bại nhiều lần, Starbuck cố gắng thắp được ngọn đèn bão, rồi mắc lên một cái cột cờ làm dấu, đưa nó cho Queequeg như cho người mang cờ hiệu của niềm hy vọng tuyệt cùng này. Gã ngồi đó, giơ cao ngọn đèn ngu ngốc ở chính giữa trung tâm tuyệt vọng hết sức ấy. Ở đó, bấy giờ, gã ngồi như một dấu hiệu và ký hiệu của một người không có đức tin, đang tuyệt vọng nâng cao niềm hy vọng giữa thất vọng.

Ướt sũng khắp người, và run lên vì lạnh, tuyệt vọng với tàu lớn hay thuyền săn, chúng tôi ngước mắt lên lúc rạng đông xuất hiện. Sương móc vẫn tràn khắp bể, cây đèn cạn dầu nằm bẹp dưới đáy thuyền. Bỗng Queewueg giật mình đứng dậy, đưa bàn tay lên bên tai. Tất cả chúng tôi đều nghe một tiếng răng rắc không rõ rệt, như của các dây thừng và của các thanh ngang mà từ trước đến giờ đã gần như bị át hẳn vì cơn bão. Tiếng đó càng lúc càng rõ hơn, những lớp sương móc dày mơ hồ phân đôi ra bởi một hình thù khổng lồ không rõ rệt. Hoảng sợ, chúng tôi đều nhảy xuống bể đúng lúc con tàu vào phút chót hiện ra trong tầm mắt, đâm thẳng về phía chúng tôi trong một khoảng cách không dài hơn chiều dài của tàu.

Bập bềnh trên sóng, chúng tôi con thấy con thuyền bị bỏ rơi trong khoảnh khắc tung lên và bị nhấn xuống dưới mũi tàu như miếng gỗ nhỏ ở dưới chân ngọn thác; rồi cái thân tàu to lớn kia đè lên trên và người ta không còn thấy nó nữa cho đến lúc nó nổi lên trồi hụp phía đuôi tàu. Một lần nữa chúng tôi lại bơi tới bên thuyền, bị sóng bể đập vào mạn, và cuối cùng được kéo lên, và yên ổn trên boong. Trước khi cơn gió lốc kéo đến, mất thuyền khác đã bỏ rơi con cá của họ và trở về tàu kịp lúc. Con tàu đã bỏ rơi chúng tôi, nhưng vẫn đi tuần tiễu, để may ra nó có soi sáng được chăng vài dấu hiệu chúng tôi đã bỏ mạng, một mái chèo hay một ngọn lao.

CHƯƠNG XLIX
CON LINH CẨU

CÓ MỘT VÀI THỜI ĐIỂM và vài dịp rất lạ lùng trong cái công vụ hỗn tạp kỳ dị mà chúng ta gọi là cuộc đời này, một người xem toàn thể vũ trụ như một trò chơi khăm mênh mông, mặc dù anh ta chỉ lờ mờ nhận ra tính hóm hỉnh trong đó, và hết sức nghi ngờ rằng trò đùa đó không thiệt hại cho ai ngoài chính anh ta. Tuy nhiên, không có gì làm anh ta nản lòng, và dường như cũng không có gì đáng tranh chấp. Kẻ đó thâu thập hết thảy mọi biến cố, mọi tôn giáo, mọi tín ngưỡng, mọi sự thuyết phục, hết thảy những điều khó khăn thấy được và không thấy được, bất kể chúng sần sùi đến như thế nào, cũng như con đà điểu có một bộ máy tiêu hóa mạnh nuốt cả đạn và đá lửa mồi súng. Còn như những khó khăn nhỏ và những lo âu, những hy vọng và những tai biến bất ngờ, những nguy nan đến mạng sống và chân tay; tất cả những điều này và ngay cả bản thân cái chết, với kẻ đó có vẻ chỉ như những cú đánh kín đáo với ý tốt, những quả đấm giỡn chơi bên sườn mà ông già vô hình hay đùa và không đáng tin cậy kia đã ban cho thôi. Cái lối tâm trạng bất thường kỳ khôi tôi đang nói đó, đến với một con người chỉ trong lúc đau khổ cùng cực nào đó; nó đến ngay giữa lúc đứng đắn nghiêm túc nhất, khiến cho điều ngay trước đó có vẻ trầm trọng nhất đối với họ, giờ đây tuồng như chỉ là một phần của trò đùa chung. Không gì so sánh được với những tai họa của nghề sán cá voi trong việc nuôi dưỡng cái kiểu tự do và dễ dàng của thứ triết lý thần kỳ, liều mạng, tuyệt vọng kia; và giờ đây với triết lý đó, tôi xét toàn thể cuộc hành trình của tàu Pequod, và con cá voi trắng lớn chính là đối tượng.

“Queequeg,” tôi nói, lúc họ kéo tôi, là người cuối cùng lên trên boong, và tôi đang còn rùng mình để giũ bớt nước trong áo ra, “Queequeg, bạn giỏi giang ơi! Vụ kiểu này có thường xảy ra không nhỉ?” Không xúc động mấy, mặc dù cũng ướt dầm như tôi, anh khiến tôi hiểu rằng những vụ như vậy thường xảy ra lắm.

“Anh Stubb”, tôi nói, quay sang con người đầy giá trị, áo vải dầu cài kín tận cổ, giờ đây đang lặng lẽ hút tẩu dưới trời mưa, “Anh Stubb ạ, tôi nghĩ tôi có được nghe anh nói rằng trong những người săn cá voi mà anh từng gặp, anh Starbuck, thuyền phó nhất của tàu ta, là người cẩn thận và dè dặt nhất. Vậy căng buồm đâm thẳng vào con cá voi đang lội nhanh như bay trong một trận cuồng phong đầy sương mù như thế có phải là sự dè dặt cao độ của một nhà săn cá voi chăng?”

“Chắc chắn là như vậy. Tôi đã hạ thuyền để đuổi theo cá voi, từ một con tàu thủng, trong một cơn bão táp ngoài khơi mũi Sừng.”

“Anh Flask ạ”, tôi nói, hướng mắt về thuyền phó Cột Cái nhỏ bé đang đứng cạnh, “anh là người đã từng trải, còn tôi thì chưa. Anh sẽ nói cho tôi biết xem thử có phải luật lệ bất di dịch trong nghề đánh cá này bắt một kẻ chèo thuyền phải sụm cả lưng tự chèo ngược anh ta vào giữa bộ quai hàm của thần chết không?”

“Anh không thể vặn nhỏ bớt cái giọng hử?” Flask đáp. “Phải, chính là luật lệ. Tôi muốn thấy đoàn thủy thủ của một con thuyền hất nước vào mặt một con cá voi trước nhất. Ha, ha! Con cá sẽ ăn miếng trả miếng với họ ngay, nhớ kỹ cho!”

Như vậy ở đây, từ ba nhân chứng vô tư, tôi đã xin lời phát biểu thận trọng về toàn thể trường hợp. Bởi xét rằng, những cơn gió lốc và những thuyền lật úp dưới nước và hậu quả là những cuộc cắm trại lộ thiên trên mặt bể sâu, đều là những sự vụ thường xảy ra trong loại đời săn cá voi này; xét rằng vào giờ phút nghiêm trọng tột buộc phải tiến đến gần con cá voi, tôi phải giao phó đời sống của tôi vào tay người lái thuyền - nhiều khi là một anh chàng mà chính vào lúc ấy, trở nên nóng nảy đến nỗi suýt đánh đắm cả con thuyền vì những cú giậm chân cuồng nhiệt; xét rằng tai họa cho riêng con thuyền của chúng tôi chính do việc Starbuck tiến tới con cá voi gần ngay bộ răng của cơn gió lốc; và xét rằng Starbuck, tuy thế, vẫn lừng danh vì tính thận trọng trong nghề đánh cá; xét rằng tôi thuộc về thuyền của Starbuck thận trọng bất thường kia; và cuối cùng xét rằng tôi đã can hệ đến một cuộc săn đuổi ma quái đến thế nào, quanh con cá voi trắng ấy: gom góp tất cả mọi điều lại, tôi muốn nói, tôi có thể đi xuống bên dưới và dự thảo tờ di chúc của tôi là vừa. “Queequeg ạ,” tôi nói, “lại đây, anh sẽ vừa là luật gia, vừa là người thi hành di chúc, vừa là người thừa hưởng của tôi.”

Dường như thật lạ lùng khi hết thảy mọi thủy thủ thường hay phải vá víu di nguyện và chúc thư của họ, nhưng không có giống người nào trên đời ưa thích trò tiêu khiển ấy hơn họ. Đây đã là lần thứ tư trong đời đi biển tôi lo soạn di chúc. Sau khi nghi lễ đã hoàn tất nhân dịp cụ thể này, tôi cảm thấy nhẹ nhõm dễ chịu hơn; một hòn đá vừa lăn ra khỏi quả tim tôi. Vả lại, hết thảy những ngày mà giờ đây tôi sẽ sống cũng sẽ tốt như những ngày mà thánh Lazarus đã sống sau cuộc phục sinh của ngài; lợi nhuận thuần bổ sung sau nhiều tháng hay nhiều tuần lễ, như trường hợp có thể xảy ra. Tôi đã sống sót, cái chết của tôi và những đồ mai táng tôi đều đã bị khóa kỹ trong rương ngực. Tôi bình thản và thỏa mãn nhìn quanh như một con ma lặng lẽ với lương tâm trong sạch ngồi sau những chấn song của một vòm nhà êm ấm.

Vậy giờ, tôi vừa nghĩ vừa xắn tay áo choàng thủy thủ, xin giới thiệu ra đây một cuộc lăn xả bình tĩnh, tự chủ vào chỗ chết và hủy diệt, và mạnh ai nấy tự lo thân.

CHƯƠNG L
THUYỀN ÔNG AHAB VÀ ĐOÀN THỦY THỦ CỦA FEDALLAH

“AI MÀ NGỜ được điều đó Flask nhỉ?” Stubb la lên như vậy.

“Tôi mà chỉ có một cẳng thôi, cậu sẽ chẳng bắt được tôi lên thuyền đâu, trừ phi để trám cái lỗ tháo nước bằng ngón chân gỗ của tôi. Ôi chao! Ông ta thật là một lão già tuyệt diệu!”

“Tôi không cho là kỳ lạ tí nào cả, nói cho cùng, về phương diện ấy,” Flask đáp. “Nếu như cẳng của ông ấy bị cụt đến tận háng thì sẽ là chuyện khác. Ông ấy sẽ trở thành một phế nhân, nhưng ông ấy hiện còn cả đầu gối và nguyên cái chân còn lại, chắc cậu cũng biết chứ.”

“Tôi không biết chuyện đó, bạn bé nhỏ ơi, tôi chưa bao giờ thấy ông ta quỳ.”

* * *

Trong đám người thành thạo về cá voi, người ta thường tranh luận xem, xét tầm quan trọng tột độ của mạng sống thuyền trưởng đối với sự thành công của cuộc du hành, thì liệu có đúng không khi vị thuyền trưởng săn cá voi đó làm liều mạng trong những con nguy khốn sôi sục của cuộc săn đuổi. Cũng như quân sĩ của Thiếp Mộc Nhi thường tranh cãi đến trào nước mắt xem có nên mang cái mạng sống vô giá của ông ta đến những nơi cam go nhất của trận mạc không.

Nhưng với Ahab thì vấn đề lại khoác lấy một khía cạnh giảm nhẹ. Xét rằng dù có cả hai chân con người vẫn chỉ là một kẻ tập tễnh trong mọi dịp nguy hiểm; xét rằng cuộc săn đuổi cá voi luôn luôn chịu những khó khăn lớn lao và kỳ lạ; xét rằng mỗi khoảnh khắc, quả thực, đều bao gồm một hiểm họa; trong những hoàn cảnh như vậy thì liệu để cho một người què quặt bưóc lên một con thuyền săn cá voi có phải khôn ngoan không? Nói chung, những người đồng sở hữu tàu Pequod hiển nhiên hẳn phải cho rằng không.

Ông Ahab biết rất rõ rằng mặc dù những người bạn của ông ở nhà không đánh giá cao chuyện ông ta bước lên một chiếc thuyền trong những lúc thăng trầm tương đối vô hại của cuộc săn đuổi, cốt để cho được gần hiện trường và đích thân ra lệnh, nhưng việc ông Ahab có một chiếc thuyền thực sự dành riêng cho ông ta với tư cách là một đội trưởng thường trực trong công cuộc săn cá - trên hết là việc ông Ahab có thêm năm người làm thủy thủ đoàn cho thuyền đó, ông ta hẳn đã biết rõ rằng những suy nghĩ hào phóng như vậy không bao giờ hiện ra trong đầu của các chủ tàu Pequod cả. Vì vậy ông ta không bao giờ nài xin riêng một đoàn thủy thủ, hoặc ám chỉ một chút nào tới những ước vọng của ông ta về mặt ấy. Tuy nhiên, ông ta đã dùng những biện pháp riêng để giải quyết tất cả những vấn đề ấy. Mãi cho đến lúc khám phá của Gabaco được công bố, thủy thủ hầu như không đoán trước được điều gì, mặc dù chắc chắn, sau khi rời hải cảng được ít lâu, mọi thủy thủ đều lo hoàn tất công việc thường lệ là sắp sửa các thuyền săn cá voi để có thể sử dụng được; ít lâu sau người ta thấy ông Ahab thỉnh thoảng tự tay nhúc nhắc làm cọc chèo cho một thứ người ta tưởng là thuyền thay thế, thậm chí thận trọng cắt những thanh gỗ nhỏ, sẽ được cài lên đường xoi ở mũi tàu lúc dây đang thả. Khi người ta quan sát thấy ông ta làm những điều ấy, và đặc biệt là thấy ông ta muốn có một lớp độn phụ ở dưới đáy thuyền, ý hẳn để cho thuyền chịu đựng được sức đè mạnh của cái chân gỗ nhọn của ông ta tốt hơn; và cả mối băn khoăn mà ông ta biểu lộ ra trong việc ráp cho đúng miếng ván kê đùi, hay tấm chắn dị hình như một đôi khi người ta thường gọi, tức miếng gỗ ngang ở mũi thuyền để tựa đầu gối vào trong lúc phóng lao đâm cá voi; khi người ta nhận thấy ông ta thường hay đứng trong thuyền ấy, ấn cái đầu gối đơn độc kia vào các chỗ hõm hình bán nguyệt trong tấm chắn, rồi dùng cái chàng của thợ mộc đẽo chỗ này sâu xuống một chút, chỗ kia thẳng ra một chút; những điều này, như tôi đã nói, đã làm trỗi dậy cùng lúc nhiều sự quan tâm tò mò lẫn chú mục. Nhưng hầu hết mọi người đều cho rằng sự lưu tâm chuẩn bị đặc biệt này của ông Ahab ý hẳn chỉ nhằm săn cho được con Moby Dick; vì ông ta đã tiết lộ ý định là phải đích thân thịt cho được con quái vật không đội trời chung đó. Nhưng giả thuyết như vậy không hề dính dáng đến một sự nghi ngờ xa xôi nào về điểm có nguyên một đoàn thủy thu được chỉ định riêng cho con thuyền đó.

Giờ đây với những bóng ma thuộc hạ ấy, mọi ngạc nhiên còn sót lại chẳng bao lâu đều tan biến, vì nơi một người thợ săn cá voi mọi ngạc nhiên đều chăng mấy mà biến mất. Bên cạnh đó, thỉnh thoảng những đầu thừa đuôi thẹo khó tả của các dân tộc xa lạ bỗng trỗi dậy từ những góc hẻm và lỗ vùi tro không ai hay trên thế gian này cung cấp nhân lực cho những tàu săn cá voi lang bạt ngoài vòng pháp luật; và chính những con tàu ấy thỉnh thoảng thường lượm được những sinh vật lưu manh kỳ quặc trôi khắp bể khơi trên những tấm ván, mảnh tàu chìm, mái chèo, thuyền sán cá voi, xuồng độc mộc, thuyền kiểu Nhật bị thổi dạt ra khơi, và còn bao thứ khác; quỷ Satan kia có thể trèo lên mạn thuyền mà bước xuống cabin riêng để chuyện vãn với vị thuyền trưởng, mà không gây nên bất cứ một sự kích động nào ở chòi phía trước.

Nhưng bất kể mọi chuyện này, chắc chắn là trong lúc những bóng ma thuộc hạ kia vừa chóng vánh chiếm chỗ cho mình trong đám thủy thủ, mặc dù vẫn hơi có vẻ tách biệt với họ, lão Fedallah tóc vấn vẫn là điểm bí mật còn bị che đậy đến tận cùng. Từ đâu mà lão đến một thế giới lễ độ dường này, và do một mối liên hệ khó hiểu nào mà bỗng dưng lão xem ra có liên quan đến vận mệnh đặc biệt của ông Ahab; mà không, để đến mức có một loại ảnh hưởng nửa úp nửa mở như vậy, chỉ có trời biết thôi, nhưng rất có thể còn có cả uy quyền đối với ông ta nữa; tất cả những điều này không ai biết rõ. Nhưng không ai giữ mãi thái độ dửng dưng về Fedallah được. Lão ta là một thứ sinh vật mà những người văn minh, quen với đời sống gia đình vùng ôn đới chỉ thấy trong giấc mơ, mà thấy rất mơ hồ thôi; nhưng hạng giống như lão ta thỉnh thoảng lướt qua giữa những cộng đồng Á châu không thay đổi, nhất là những đảo Đông phương ở miền Đông của lục địa đó - những vùng tách biệt, cổ sơ và bất di bất dịch, mà ngay giữa thời nay này vẫn còn giữ phần lớn bản chất cổ sơ ma quái của những thế hệ ban đầu của quả đất này, thuở ký ức về con người đầu tiên là một ký ức khác biệt rõ ràng, và mọi người thảy là con cháu của kẻ đầu tiên đó - dù chẳng biết từ đâu kẻ ấy đến - mắt họ nhìn nhau như những bóng ma thực sự, họ hỏi mặt trời và mặt trăng tại sao mình lại được sáng tạo ra và để làm gì; lúc mà, theo kinh Sáng thế, những thiên thần quả thật đã đi lại với con gái của loài người, và với cả quỷ nữa, thêm cả các giáo sĩ không theo đúng luật Giáo hội, dấn thân vào những mối tình phù hoa thế tục.

CHƯƠNG LI
Vòi phun thần linh

NHIỀU NGÀY NHIỀU TUẦN đã trôi qua, thuận buồm xuôi gió, và tàu Pequod xương cá voi đã từ từ quét qua bốn khu vực săn cá khác nhau: ngoài khơi đảo Azores; ngoài khơi mũi Verde; trên cái Dĩa (như thường gọi thế) ngoài cửa sông Rio de la Plata; và bãi Carrol, một ngư trường chưa được phân ranh giới ở về phía Nam St. Helena.

Chính khi đang lướt qua những vùng biển vừa kể trên vào một đêm trời thanh trăng tỏ, sóng cuộn như các cuộn giấy bằng bạc; và, do những xáo động sủi bọt mềm mại tràn ngập khắp nơi của sóng, đã tạo nên một thứ có vẻ như một sự lặng lẽ ánh bạc chứ không phải là một vẻ cô đơn: trong một đêm tĩnh lặng như thế vòi nước lấp lánh ánh bạc được thấy từ trước rất xa phía trước những bọt nước trắng ở phía mũi tàu. Được ánh trăng chiếu sáng, thứ đó có một vẻ đẹp mê hồn, tưởng như một vị thần linh lấp lánh có lông vũ từ dưới bể ngoi lên. Fedallah là người đầu tiên thấy vòi nước. Vì vào những đêm trăng sáng thế này, thói quen của lão ta là trèo lên trên cột buồm chính, và đứng quan sát ở đấy với nhận thức chuẩn xác y như lúc ban ngày. Tuy vậy, dẫu có thấy những bầy cá voi lúc ban đêm, trong một trăm người cũng không có lấy một người dám liều lĩnh thả thuyền săn chúng. Vậy nên bạn có thể đoán khi ấy các thủy thủ có cảm xúc thế nào khi ngó lão già Đông phương kia đu đưa trên cao vào cái giờ bất thường như thế; khăn xếp của lão và mặt trăng - hai bạn đồng hành trên một bầu trời. Nhưng, sau khi đã ở đó quãng thời gian như nhau liên tục mấy đêm liền không thốt kêu một tiếng nào; khi ấy, sau quãng thời gian im lặng, người ta nghe giọng nói bí hiểm của lão tuyên bố về cái vòi nước bạc, do ánh trăng chiếu tỏ kia, tất thảy các thủy thủ đang ngủ đều giật mình nhỏm dậy như thể thần linh có cánh nào đó đã hạ xuống các dây buồm và kêu gọi đoàn thủy thủ phàm tục. “Nó phun nước kìa!” Giá thử có nghe hồi còi phán quyết thổi, họ cũng không thể nào run rẩy hơn; tuy vậy họ vẫn cảm thấy không sợ sệt, mà khá là thích thú. Vì mặc dù đó là một giờ giấc hết sức bất thường, song tiếng kêu vô cùng ấn tượng, và quá sức kích thích cuồng nhiệt, đến nỗi hầu hết mọi người trên tàu tự nhiên đều ao ước được hạ thuyền.

Sải bước trên boong với những bước dài, gấp gáp dọc theo một mạn, ông Ahab ra lệnh sắp cả buồm ngọn lẫn buồm đỉnh cột, và căng mọi buồm nhỏ. Thủy thủ giỏi nhất trên tàu đứng ra cầm lái. Rồi, mỗi cột buồm đều có người gác, con tàu căng mọi lá buồm đè gió phăng phăng tiến. Ngọn gió nhẹ phía cuối tàu có xu hướng kỳ lạ như muốn đỡ dâng lên, muốn nâng cao lên, thổi căng phồng mọi chỗ hõm trên bao nhiêu cánh buồm, khiến cho boong tàu đang liệng trên mặt nước có cảm giác như no gió ở phía dưới chân, trong lúc con tàu lặng lẽ bổ nhào tới trước, như thể có hai ảnh hưởng trái ngược nhau đang chiến đấu trong nó, một để bay thẳng lên cõi trời và một để uể oải đưa nó đến một mục tiêu nào đó nằm ngang đường chân trời. Và giá như đêm ấy bạn có ngắm gương mặt của ông Ahab, bạn hẳn đã nghĩ rằng trong ông ta cũng có hai thứ gì đang đánh nhau. Trong lúc cái cẳng còn nguyên lành của ông ta tạo nên những tiếng kêu vang sinh động dọc boong tàu, thì mỗi tiếng kêu của cái cẳng què của ông ta nghe như tiếng đóng đinh vào hòm. Ông già ấy đang bước đi trên sự sống và sự chết. Nhưng mặc dù tàu chạy nhanh như thế, và mặc dù từ mọi con mắt, như những mũi tên, những cái liếc nhìn hăm hở bắn ra, song cái vòi nước bạc kia đêm ấy không thấy đâu nữa. Mỗi thủy thủ đều thề anh ta chỉ thấy nó mỗi một lần, không đến lần thứ hai.

Cái vòi nửa đêm này sắp thành một thứ bị lãng quên, thì bỗng, vài ngày sau đó, ô kìa! cũng vào cái giờ yên lặng ấy, lại nghe loan tin về nó: và một lần nữa nó được tất cả nhận thấy; nhưng vừa giăng buồm chực đuổi theo nó thì, một lần nữa nó lại biến mất như chưa từng xuất hiện. Và cứ đánh động chúng tôi như vậy, đêm này qua đêm khác, cho đến lúc không ai quan tâm nó nữa mà chỉ kinh ngạc. Phun nước một cách bí ẩn dưới ánh trăng tỏ hoặc ánh sao, tùy lúc; biến mất luôn nguyên một ngày, hoặc hai ba ngày; và tuồng như cứ mỗi lần xuất hiện lại càng rõ rệt, lại tiến xa hơn một chút ngoài khu vực của chúng tôi, cái vòi nước đơn độc ấy dường lôi cuốn chúng tôi đi xa mãi.

Do thói mê tín thượng cổ của giới thủy thủ, và thuận theo tính chất siêu nhiên bao trùm nhiều thứ trên tàu Pequod, cũng chẳng thiếu vài thủy thủ thề rằng, bất cứ lúc nào và bất cứ ở đâu họ nhìn thấy nó, dù cho có ở vào những thời điểm xa xăm đến mấy, hay ở những vĩ tuyến và kinh tuyến cách biệt đến mấy đi nữa, cái vòi nước không thể đến gần được đó được phun ra bởi cùng một con cá voi; và con cá voi đó là Moby Dick. Cũng mất một dạo bao trùm cảm giác kinh sợ đặc biệt trước sự xuất hiện hay đổi dời như ve vãn ấy, như thể nó cứ mãi ra dấu cho chúng tôi một cách phản trắc, để cho con quái vật có thể quay vòng mà ập xuống chúng tôi, và cuối cùng xé xác chúng tôi nơi vùng biển xa xăm man rợ nhất.

Những e sợ tạm thời này, hết sức mơ hồ nhưng vô cùng đáng sợ, đã luận ra cái uy lực lạ lùng từ vẻ thanh bình trái ngược của thời tiết, theo đó, dưới màu xanh êm dịu, vài người nghĩ có ẩn náu thứ bùa phép ma quỷ nào đó, vì chưng ngày này qua ngày khác, chúng tôi du hành xuôi các bể vô cùng mệt mỏi, cô đơn, man dại, khiến cho mọi khoảng không gian, vì ghê tởm phẩm tính lang thang đầy ý muốn phục thù của chúng tôi, mà tuồng như tự ý tán đi sự sống ở trước mũi tàu tựa như bình hốt cốt này.

Nhưng, cuối cùng, lúc quay mũi sang hướng Đông, những ngọn gió của mũi Hảo Vọng bắt đầu gào thét chung quanh chúng tôi và chúng tôi nhô lên, thụp xuống trên những vùng bể dài dặc và xáo động đó; lúc tàu Pequod xương cá voi, cương quyết nương theo cơn gió, và điên cuồng húc những mô sóng đen tối, cho đến lúc, như cơn mưa bạc vụn, bọt nước bay tung hai bên mạn tàu; thế rồi mọi vẻ trống rỗng hoang vắng của đời sống biến mất, nhường chỗ cho những cảnh tượng còn buồn thảm hơn trước.

Ở gần mũi tàu, những hình thù kỳ dị dưới nước nhô lên đây đó, trước mũi chúng tôi; trong lúc đặc nghịt ở phía đuôi, những bầy quạ bể trầm ngâm bay. Mỗi buổi sáng, trên dây néo buồm lại thấy hàng dài những quạ đậu; và mặc chúng tôi hò hét xua đuổi, vẫn ngoan cố bám cứng vào thanh lái như thể chúng xem con tàu của chúng tôi khác nào một chiếc bè vô chủ trôi dạt lênh đênh; một vật mặc định là tan hoang, và do đó rất hợp để làm chỗ đậu cho những giống vật không nhà như chúng. Và dâng lên và dâng lên, vẫn dâng lên không ngừng bể khơi đen kịt kia, như thể những đợt sóng khổng lồ là một lương tri, và linh hồn phù phiếm lớn lao đang đau khổ, ăn năn vì tội lỗi và nỗi đau thương dai dẳng nó đã gây ra.

Mũi Hảo Vọng, người ta gọi người thế chăng? Đúng hơn là mũi Tormentoto, như ngày xưa người ta thường gọi; vì chưng bị cám dỗ lâu dài bởi những yên lặng phản trắc trước kia từng đi theo chúng tôi, chúng tôi thấy mình bị ném vào vùng bể giày vò này, nơi những sinh vật tội lỗi bị hóa thành những thú kia và cá nọ, tuồng như bị đày đọa phải bơi mãi bơi hoài mà không có chốn thiên đường nào dành sẵn, hoặc vùng vẫy cái bầu không đen tối không có chân trời nào cả. Nhưng vẫn yên lặng, trắng như tuyết và không thay đổi; vẫn hướng tia nước tua tủa như lông vũ trên bầu trời; vẫn ra dấu cho chúng tôi từ đằng trước, cái vòi nước đơn độc thỉnh thoảng người ta vẫn thấy.

Trong suốt cảnh tối tăm của sức mạnh thiên nhiên như vậy, ông Ahab, mặc dù tiêu tốn thời giờ cho công việc chỉ huy gần như liên tục nơi boong tàu ướt sũng và nguy hiểm kia, vẫn biểu lộ một vẻ dè dặt buồn thảm nhất; lại càng hiếm nói chuyện với các thuyền phó hơn bao giờ hết. Trong những lúc phong ba bão táp thế này, sau khi mọi thứ trên boong lẫn trên cột buồm đã được chằng buộc kỹ càng, không thể làm gì hơn ngoài đợi cho dứt trận cuồng phong. Vị thuyền trưởng và đoàn thủy thủ đều trở thành những tín đồ thuyết định mệnh thực hành. Vì vậy, với cái cẳng bằng gỗ đút trong cái lỗ quen thuộc, và một tay nắm chặt sợi dây buồm, ông Ahab hàng giờ đứng như vậy, nhìn chết trân về phía gió, trong lúc thảng hoặc một cơn gió cuốn theo tuyết hay vụn băng làm đông cứng cả mí mắt ông ta. Trong lúc đó, đoàn thủy thủ bị những đợt sóng bể nguy hiểm đang hung hăng đập vào mũi tàu đẩy lui từ phía trước tàu, đứng sắp hàng dọc theo quãng giữa thành tàu, và để chống lại những làn sóng cao đang ào tới được ổn hơn, mỗi người tự tròng mình vào một sợi lèo cột chặt nơi lan can tàu, rồi ở trong ấy mà thả mình đu đưa như đeo một sợi dây lưng nới lỏng. Rất ít hay không một lời nào thốt ra; con tàu lặng lẽ, như thể điều khiển bởi những thủy thủ bằng sáp sơn màu, ngày qua ngày rẽ sóng tiến lên qua hết thảy cuồng điên lẫn hân hoan của những đợt sóng ma quái. Ban đêm, cùng vẻ trầm lặng ấy của loài người trước những tiếng gào thét của đại dương chiếm phần ưu thế; vẫn lặng lẽ những con người kia đu đưa trong các sợi lèo; vẫn không một lời ông Ahab đứng trơ trước gió. Ngay tới lúc mà bản chất mệt mỏi xem ra đòi hỏi sự nghỉ ngơi thì ông ta cũng không tìm kiếm sự nghỉ ngơi đó trong chiếc võng. Không bao giờ Starbuck quên được dáng điệu của ông già ấy, khi một đêm nọ, đi xuống cabin để đánh dấu xem phong vũ biểu chỉ thế nào, anh thấy Ahab mắt nhắm, ngồi thẳng trên chiếc ghế được vặn dính xuống sàn; mưa và những vụn tuyết tan nửa chừng của cơn bão táp ban nãy ông ta vừa rời khỏi vẫn chậm rãi nhỏ giọt từ mũ và áo ngoài chưa cởi bỏ. Ở trên bàn, gần bên ông ta, trải rộng một trong những hải đồ thủy triều và dòng hải lưu đã nói đến từ trước. Cây đèn lồng đu đưa dưới bàn tay nắm chặt. Mặc dù thân mình ngồi thăng, đầu ông ta hất ngửa ra sau để cho cặp mắt nhắm hướng thẳng về phía cây kim của đồ mách lẻo đang đu đưa từ một thanh xà trên trần.33

Lão già ghê gớm! Starbuck rùng mình nghĩ, ngủ trong cơn bão táp này, mà vẫn kiên quyết nhắm mục đích của mình.

CHƯƠNG LII
TÀU HẢI ÂU

TỪ MŨI HẢO VỌNG chạy về phía Đông Nam, ngoài khơi vùng quần đảo Crozett xa xăm kia, một ngư trường tuần tiễu tốt cho những tàu săn cá voi chính cống, một cánh buồm căng phồng đang lờ mờ hiện ra phía trước, tàu Diều Bể (Hải Âu) là tên gọi. Trong lúc nó chầm chậm tiến lại gần, từ chỗ đu đưa trên cao ở ngọn cột buồm mũi, tôi quan sát tốt cảnh tượng quá sức đáng chú ý đối với một tay mơ ở những ngư trường trên một đại dương xa lắc - một con tàu đánh cá voi ở giữa bể, xa vắng bến nhà từ lâu.

Những đợt sóng như thể những tay thợ chuôi và hồ vải còn con tàu trắng như thể bộ xương của một con hải cẩu dạt bờ. Suốt dọc hai bên mạn, hình dung ma quái đó vạch nhiều đường dài gỉ sắt đỏ, trong lúc tất cả những trụ cột và dây lèo giống như những cành cây to đậm, phủ trắng sương móc. Chỉ có những cánh buồm dưới của nó là căng phồng. Thật là một cảnh tượng man dại khi ta trông thấy những người canh tàu râu dài ở trên chóp ba cột buồm. Tuồng như họ mặc những bộ da thú, rách nát và vá víu những bộ y phục đã trải qua gần bốn năm tuần tiễu săn cá. Đứng trong những vòng sắt đóng vào cột buồm, họ uốn éo và lắc lư trên vùng bể sâu thăm khôn dò, và mặc dù, khi con tàu lướt từ từ cạnh đuôi tàu chúng tôi, sáu thủy thủ cao trên không trung sát gần nhau đến độ có thể nhảy từ ngọn cột buôm tàu này sang ngọn cột buồm tàu kia; tuy vậy, trong lúc thuyền họ đi qua, những người đánh cá coi bộ buồn thảm ấy hiền từ nhìn chúng tôi, không nói một lời với những người canh tàu chúng tôi, dù vẫn có thể nghe thấy tiếng gọi nơi boong lái phía dưới.

“Bớ tàu! Có thấy con cá voi trắng không?”

Nhưng trong lúc vị thuyền trưởng lạ mặt kia, dựa vào thành tàu xám nhợt, cử động như sắp đưa chiếc còi lên miệng, chiếc còi không hiểu sao rơi từ tay ông ta xuống bể; và gió giờ đây lại nổi lên rất mạnh, ông ta cố làm cho người ta nghe được dù không có cái còi, nhưng vô hiệu. Trong lúc đó tàu của ông ta vẫn tăng thêm khoảng cách giữa hai tàu. Trong lúc bằng nhiều cách thức im lặng, thủy thủ tàu Pequod tỏ ra vẫn đang quan sát sự kiện đáng ngại này ngay từ thoạt tiên tên con cá voi trắng được nói ra với một tàu khác, ông Ahab thoáng ngập ngừng, tuồng như thể ông ta sẽ hạ thuyền để lên con tàu lạ kia, giá thử ngọn gió dễ sợ kia không ngăn cản. Nhưng, tận dụng lợi thế trước gió, ông ta lại nắm lấy cái còi, và nhận biết rằng con tàu kia theo bề ngoài của nó, là một tàu của Nantucket đang chạy trở về quê, ông ta gọi to, “Ới này! Đây là tàu Pequod, đi quanh thế giới! Bảo họ tất cả thư sau này gửi sang Thái Bình Dương, và lần này ba năm đấy, nếu tôi chưa về bảo họ gửi thư từ sang…”

Đúng lúc đó hai lằn nước hoàn toàn chéo nhau, và tức thì, theo thói quen đặc biệt của chúng, những đàn cá nhỏ vô hại mà một vài ngày trước đây đã lặng lẽ bơi ở bên tàu chúng tôi, vụt nhảy đi với những cái vi tuồng như đang run rẩy, và sắp hàng cả phía trước, phía sau, lẫn bên hông con tàu lạ kia. Mặc dù trong suốt những cuộc hành trình liên tục, ông Ahab trước kia hẳn đã thấy một cảnh tương tự, nhưng đối với một người điên cuồng độc tưởng, những điều hết sức lặt vặt thế vẫn thường gàn dở mà truyền đạt nhiều ý nghĩa.

“Bơi xa ta ra, có nghe không?” ông Ahab vừa thì thầm vừa nhìn xuống mặt nước. Tuồng như chẳng có gì trong những lời nói đó, nhưng tông giọng ông ta truyền tải nhiều phần buồn thảm vô vọng sâu xa hơn là ông già điên cuồng có lúc nào từng biểu lộ. Dù vậy quay sang người cầm lái, là người cho đến bấy giờ đã ghìm con tàu trong gió để giảm bớt tốc lực, ông ta la lớn bằng giọng sư tử thường ngày, “Vững lái! Giữ tàu mãi ở ngoài khơi vòng quanh thế giới!”

Vòng quanh thế giới! Có nhiều điều trong câu nói đó gợi hứng cho những cảm giác kiêu hãnh, nhưng sẽ đưa đến đâu tất thảy cuộc đi vòng quanh ấy? Chỉ qua vô vàn hiểm họa cho đến tận điểm bắt đầu, nơi những hiểm họa chúng tôi bỏ lại cố định phía sau sẽ lại luôn luôn ở phía trước chúng tôi.

Nếu như thế giới này là một đồng bằng vô tận, và bằng cách cứ chong buồm mãi về hướng Đông, chúng tôi có thể đạt đến những quãng cách mới, khám phá ra những phong cảnh dịu dàng hơn và lạ lùng hơn cả khóm đảo Cyclade hay quần đảo của vua Solomon, thì cuộc du hành cũng coi như là có nhiều hứa hẹn. Nhưng trong cuộc truy đuổi những bí ẩn xa xôi hơn mà chúng tôi mơ tưởng kia, hay trong cuộc săn cực khổ theo con ma tai quái cứ lần này lần khác bơi ngay trước mũi mọi người ấy; trong lúc đi săn đuổi như vậy trên khắp quả địa cầu tròn trĩnh này, chúng đã dẫn chúng tôi vào những mê cung trơ trọi hoặc bỏ lại chúng tôi bị dìm xuống giữa chừng.

CHƯƠNG LIII
MỘT “GAM”

LÝ DO BỀ NGOÀI khiến ông Ahab không lên con tàu đánh cá voi mà chúng tôi đã nói đến là thế này: gió và bể đã báo hiệu có dông. Nhưng kể cả không phải sắp có dông, thì nói cho cùng, có lẽ ông ta cũng không bước lên tàu ấy - là xét theo thái độ ông ta về sau này trong những dịp tương tự - nếu mà làm thế thì hẳn là, vì chưng lối kêu gọi của ông ta, ông ta đã nhận được một câu trả lời phủ định cho câu hỏi của ông ta. Vì, như cuối cùng thành ra, ông ta chẳng cần chuyện vãn, dù cho chỉ trong năm phút, với bất cứ một thuyền trưởng lạ nào cũng vậy, trừ phi ông này có thể đóng góp một vài tin tức ông ta đang hết sức mải mê tìm kiếm kia. Nhưng hết thảy những điều này có lẽ sẽ vẫn bị đánh giá hết sức thiếu sót, nếu như đến đây chúng tôi không đề cập đến những tập tục đặc biệt của các tàu đánh cá voi, lúc gặp nhau ở các vùng bể lạ, nhất là lại ở một ngư trường tuần tiễu chung.

Nếu hai người lạ đi ngang qua vùng rừng thông đất cằn Pine Barrens của bang New York, hay miền đồng bằng Salisbury cũng vắng vẻ như vậy ở nước Anh; nếu tình cờ họ gặp nhau ở những vùng hoang vu không sao cư ngụ được như vậy, thì hai người đó dù có cố cũng không thể tránh không chào hỏi nhau được; và dừng lại một lúc để trao đổi tin tức; và có lẽ, sẽ ngồi xuống một lúc để nghỉ ngơi cùng nhau; thế nên, còn tự nhiên hơn biết bao, khi trên những vùng Pine Barrens và Salisbury mênh mông vô hạn kia của bể khơi, hai con tàu đánh cá voi nhận ra nhau ở những miền xa xôi tột cùng của quả đất - ngoài khơi đảo Fanning vắng vẻ cô đơn, hay quần đảo King’s Mills xa tít; theo tôi còn gì tự nhiên cho bằng trong những trường hợp như vậy, những con tàu kia không chỉ trao đổi lẫn nhau những lời chào gọi, mà còn đến gần nhau hơn nữa, những cuộc tiếp xúc thân mật và đầy tình bè bạn hơn. Và đặc biệt tuồng như là một vấn đề dĩ nhiên hơn nữa, trong trường hợp những con tàu có chủ ở cùng một hải cảng, mà những thuyền trưởng, sĩ quan và không ít thủy thủ đều quen biết nhau cả; thành ra có đủ loại chuyện thần mật gia đình để nói với nhau.

Đối với con tàu lâu nay vắng mặt ở quê hương, con tàu mới ra đi nọ, có lẽ, có chở theo nhiều thư; và lối gì thì cũng chắc chắn là sẽ trao lại cho tàu kia một số giấy tờ thuộc về một ngày một tháng một năm hay hai năm chậm hơn ngày tháng cuối cùng ghi trên các tập hồ sơ bị lu mờ và nhàu nát dấu ngón tay. Và để đền đáp lại thịnh tình ấy, tàu mới ra đi sẽ nhận được tin cá voi mới nhất từ ngư trường tuần tiễu nó trù định tới. Và về mức độ, mọi điều này đều đích thực đúng đối với mọi tàu đánh cá voi cắt ngang qua đường đi của nhau trong ngư trường tuần tiễu, dù cho họ xa nhà cũng lâu bằng nhau. Vì một trong hai tàu có thể đã nhận một sự chuyển giao thư từ một tàu thứ ba, giờ đây đã cách xa, một vài bức trong những thư ấy có thể là của những người trên tàu đang gặp. Vả lại, họ sẽ trao đổi những tin tức về săn cá voi, và sẽ có một cuộc mạn đàm thú vị. Vì không những họ sẽ gặp được hết thảy những mối thiện cảm của các thủy thủ, mà còn hết thảy những tâm đầu ý hợp phát sinh từ một sự theo đuổi chung và chia sớt chung những thiếu thốn lẫn tai ương.

Cũng chẳng phải sự khác biệt về quốc gia gây nên bất cứ mối dị biệt cốt yếu nào; tức là, trong chừng mực hai bên đều dùng một ngôn ngữ chung, như trong trường hợp những tàu Mỹ và Anh. Mặc dù, chắc chắn là vì có ít tàu đánh cá voi của Anh, nên những cuộc gặp gỡ Anh Mỹ thường không hay xảy ra cho lắm, và nếu có xảy ra chăng nữa cũng rất dễ có sự ngại ngùng giữa họ; vì người Anh khá dè dặt, còn dân Yankee thì, họ chẳng quản gì mấy chuyện đó với bất cứ ai, ngoại trừ chính họ. Vả lại những tàu đánh cá voi của Anh đôi khi tỏ vẻ cao kỳ mẫu quốc hơn các tàu đánh cá voi của Mỹ; coi mấy tàu đảo Nantucket dài dài xơ xác, với những đặc điểm tỉnh lẻ không đặc thù gì rõ rệt, như một loại nhà quê ở bể. Nhưng bảo rằng tính khí cao kỳ này thực ra bao gồm những điểm nào, thì thật là khó nói lắm, vì người ta đã từng thấy rằng tàu đánh cá voi Mỹ tập hợp lại trong một ngày có thể giết được nhiều con cá voi hơn tất cả các tàu săn cá voi Anh tập hợp lại trong mười năm. Nhưng đó là một nhược điểm nho nhỏ vô hại nơi những tàu săn cá voi dân Anh, mà người đảo Nantucket không quan tâm cho lắm; đại để, có lẽ, vì họ cũng tự biết rằng chính họ cũng có một vài nhược điểm.

Như vậy, chúng ta thấy trong tất cả những tàu đi riêng rẽ trên mặt bể thì tàu đánh cá voi có nhiều lý do nhất để có thiện cảm tình thân với nhau - và đúng như vậy thật. Trong lúc, có vài tàu buôn gặp nhau ở giữa Thái Bình Dương, thường sẽ vượt ngang qua nhau không có lấy một lời ghi nhận, họ gặp nhau trên bể cả như một cặp công tử ở Broadway, và có lẽ, mãi mãi dấn thân vào những cuộc chỉ trích khó tính khó nết về buồm với dây lèo của nhau. Còn các tàu chiến, lúc họ tình cờ gặp nhau, trước hết họ làm qua một lượt những cúi chào và kéo lê chân ngớ ngẩn, kéo cờ hiệu xuống, đến nỗi dường như không có mấy thiện chí chân thành và yêu thương bằng hữu nào cả. Còn như về các tàu chở nô lệ gặp nhau, tại sao họ lại vội vã kinh khủng dường ấy, họ chạy xa khỏi nhau nhanh chừng nào hay chừng nấy. Còn lũ tàu hải tặc lúc bọn họ có dịp chạy ngang qua những cờ ống xương bắt tréo của nhau, thì lời gọi hỏi đầu tiên là “Bao nhiêu sọ người rồi?” - cũng như cái lối các tàu săn cá voi gọi nhau, “Bao nhiêu thùng rồi?” Và câu hỏi này một khi đã được trả lời, bọn hải tặc ngay lập tức lái tàu rẽ xa nhau ra, vì cả hai bên đều là những thứ người đốn mạt ghê gớm, không muốn nhìn thấy quá nhiều điểm đốn mạt giống hệt của nhau.

Nhưng hãy nhìn vào một con tàu đánh cá voi thần thánh, chân thật, không phô trương, hiếu khách, cởi mở, và tự do khoan khoái. Con tàu đánh cá voi ấy làm gì khi nó gặp một tàu đánh cá voi khác trong điều kiện thời tiết đẹp đẽ nào đó? Tàu đó có một “Gam”, hoạt động mà mọi tàu khác thậm chí còn chưa bao giờ nghe đến tên; và nếu ngẫu nhiên mà nghe được, họ chỉ nhăn nhở cười và lặp lại những lời nói bông đùa về “cá voi phun nước” và “thùng nấu mỡ”, cùng những câu cảm thán hay hay như thế mà thôi. Tại sao hết thảy những thủy thủ tàu buôn, và cả tàu hải tặc, tàu chiến và tàu buôn nô lệ lại nuôi lòng khinh thị đối với tàu đánh cá voi như vậy; đây là một câu hỏi rất khó trả lời. Bởi vì, như trường hợp hải tặc chẳng hạn, xin hỏi liệu cái nghề ấy nó có chút vinh quang đặc biệt nào không. Quả thực, đôi khi nó cũng kết thúc ở một cao độ khác thường; song chỉ là ở trên những giảo đài mà thôi. Và vả chăng, lúc một người được nâng lên cao theo cái lối kỳ dị ấy, họ không còn có nền tảng thích hợp cho cái cao độ ấy nữa. Do đó, tôi kết luận, cho dù huênh hoang rằng mình đứng cao hơn những người săn cá voi, hải tặc chẳng có căn cứ chắc chắn nào để mà vin vào khi tuyên bố như thế.

Nhưng một Gam là gì nhỉ? Bạn có mòn ngón trỏ chạy lên chạy xuống những cột chữ từ điển cũng chẳng bao giờ tìm ra được từ ấy. Tiến sĩ Johnson không bao giờ đạt đến độ uyên bác ấy; con thuyền của Noah Webster không giữ từ đó. Ấy vậy mà, chính cái từ đầy tính biểu đạt này từ nhiều năm nay đã được thường xuyên sử dụng trong độ mười lăm ngàn dân Mỹ chính cống. Chắc chắn, nó cần một định nghĩa, và phải được ghi vào từ điển. Với quan điểm đó, xin hãy để tôi định nghĩa từ ấy một cách thông thái.

GAM. danh từ: Một cuộc gặp gỡ có tính cách xã giao giữa hai tàu săn cá voi (hay nhiều hơn), thường thường trên một ngư trường tuần tiễu; bấy giờ, sau khi trao đổi những lời chào gọi, họ còn trao đổi cả những cuộc thăm viếng giữa thủy thủ đoàn của hai thuyền săn: trong lúc đó, hai thuyền trưởng ở lại trên tàu mình, còn hai thuyền phó chính ở trên tàu kia.

Có một điểm nhỏ khác về cuộc Gam mà ta không được quên ở đây. Hết thảy mọi nghề nghiệp đều có những chi tiết đặc thù nho nhỏ; nghề đánh cá voi cũng vậy. Trên tàu hải tặc, tàu chiến hay tàu chở nô lệ, lúc thuyền trưởng được đưa đi bất cứ đâu trên thuyền nhỏ, ông ta luôn luôn ngồi ở đằng lái trên một chiếc ghế thoải mái, đôi khi còn có đệm, và thường đích thân điều hướng thuyền bằng một tay lái có trang trí dây thừng và băng vải màu sắc sặc sỡ. Nhưng thuyền đánh cá voi không có ghế sau lái, không có bất cứ thứ ghế nào thuộc loại đó, và không có thanh lái nào cả. Quả là cấp bách nếu các thuyền trưởng săn cá voi lại bị xoay tròn trên mặt bể trên những bánh lăn, như những ông hội đồng già khụ bị gút ngồi trên ghế xoay. Còn như thanh lái thì thuyền săn cá voi không bao giờ chấp nhận những kiểu yếu đuối đàn bà như thế; và vì vậy trong một cuộc Gam, toàn thể thủy thủ của một thuyền nhỏ phải rời khỏi tàu, và bởi lẽ người lái thuyền hay người đâm cá cũng ở trong số đó, cho nên thuộc hạ điều hướng trong dịp đó chính là người lái thuyền và vị thuyền trưởng không có chỗ nào để ngồi, bắt buộc phải khởi hành chuyến thăm viếng trong khi đứng sững như một cây thông. Và thường thường bạn sẽ nhận thấy rằng, vì ý thức được những cặp mắt của toàn thể thế giới hữu hình đang dồn vào mình từ tứ phía cả hai tàu, vị thuyền trưởng đứng đó nhận thức được tầm quan trọng của việc giữ gìn phẩm giá của bản thân bằng cách trụ vững hai chân. Cũng không phải một việc dễ dàng cho lắm, vì ở phía sau ông ta là mái chèo lái to tướng xuôi dài ra phía ngoài, thỉnh thoảng lại đập vào thắt lưng ông ta, mái chèo sau chót theo nhịp tới lui của nó thì đụng vào đùi của ông ta phía trước. Như vậy ông ta hoàn toàn bị dồn ép cả trước lẫn sau, và chỉ có thể giãn người sang hai bên bằng cách vững chãi trên đôi cẳng duỗi căng; mà một cú thuyền chồm lên quá đột ngột dữ đội cũng dễ lật ông ta bổ nhào, vì chiều cao của nền bệ sẽ chẳng là gì nếu không có bề rộng tương ứng. Chỉ tạo một góc chéo rộng bằng hai cái cọc, bạn sẽ không thể dựng chúng đứng được. Vậy nên, một lần nữa, tôi dám nói, trước con mắt của cả thế giới dán vào, thật không thích hợp chút nào hình ảnh ông thuyền trưởng đang đứng kia bị bắt quả tang hơi chỉnh thẳng người bằng cách nắm lấy bất cứ thứ gì; thật vậy, để chứng minh cho sự tự chủ hoàn toàn và nhẹ nhõm của bản thân, ông ta thường thọc tay vào túi quần, nhưng có lẽ vì tay ông ta lớn quá và nặng quá, nên ông ta thọc vào chỉ để dằn túi mà thôi. Song lẽ, đã từng xảy ra vài trường hợp, mà toàn những trường hợp đích đáng cả, trong đó được biết thuyền trưởng cũng có một đôi thời khắc nguy kịch bất thường, như trong một cơn gió lốc bất thình lình chẳng hạn - khiến ông ta phải nắm lấy tóc của người chèo thuyền gần nhất và cứ bám như vậy, cứng đờ như người chết.

CHƯƠNG LIV
CÂU CHUYỆN VỀ TÀU TOWN HO

[Như đã được kể ở Quán Trọ Vàng]

MŨI HẢO VỌNG và những vùng bể quanh đấy rất giống một ngã tư nổi danh nào đó của một quốc lộ lớn, ở đó ta gặp nhiều du khách hơn ở bất cứ nơi nào.

Không bao lâu sau khi nói chuyện với tàu Diều Bể, chúng tôi gặp tàu Town Ho34, một con tàu đánh cá voi đang quay về nhà khác. Tàu này gần như được điều khiển hoàn toàn bởi dân Đa Đảo. Trong cuộc Gam ngắn ngủi tiếp theo đó, tàu Town Ho đã cho chúng tôi những tin tức sốt dẻo về con Moby Dick. Đối với một vài người, sự chú tâm chung chung vào con cá voi trắng giờ đây tăng thêm khủng khiếp nhờ ở một chi tiết trong câu chuvện của tàu Town Ho, mà tuồng như có lờ mờ liên hệ con cá voi với thứ tai họa đảo ngược kỳ diệu thuộc diện một trong những cái gọi là phán quyết của Thượng đế, mà có lúc được cho là đã xảy đến với vài người. Cái chi tiết về sau ấy, với những bổ sung đặc thù riêng, tạo nên cái có thể gọi là phần bí mật của tấn bi kịch sắp được kể ra, chưa bao giờ lọt đến tai thuyền trưởng Ahab hay những thuyền phó của ông ta. Vì phần bí mật ấy của câu chuyện chính thuyền trưởng tàu Town Ho cũng không hay biết. Bí mật ấy là của riêng ba thủy thủ da trắng câu kết với nhau trên con tàu đó, và một người trong bọn họ, tuồng như là vậy, đã truyền đạt lại cho Tashtego kèm những huấn thị Công giáo La Mã rằng phải giữ bí mật, nhưng đêm tiếp theo Tashtego đã nói mơ trong giấc ngủ thành ra cứ thế tiết lộ rất nhiều phần câu chuyện, khiến cho lúc thức dậy ông ta không thể từ chối kể nốt phần còn lại. Tuy vậy, chuyện này ảnh hưởng hết sửc mạnh mẽ lên thủy thủ tàu Pequod là những người rốt cuộc cũng biết tường tận ngọn ngành, và, theo một lối tinh vi kỳ lạ, ấy là cứ gọi thế, họ bị kìm nén trong chủ đề này, đến nỗi đã giữ bí mật riêng với nhau không để cho chuyện bị tiết lộ ra sau cột buồm chính tàu Pequod. Xen vào đúng chỗ của nó, mối dây đậm màu này cùng với câu chuyện được công khai kể lại trên tàu, toàn thể nội vụ lạ lùng tôi xin xúc tiến chép vào hồ sơ để lưu giữ mãi mãi.

Để cho hóm hỉnh, tôi sẽ duy trì phong cách mà tôi từng một lần dùng để kể chuyện này ở Lima, cho một nhóm bạn người Tây Ban Nha đang nằm ườn, vào một đêm trước ngày thánh lễ, cùng hút thuốc nơi mái hiên lát gạch mạ vàng của Quán Trọ Vàng. Trong số những chàng hiệp sĩ bảnh bao ấy, các cậu thanh niên Pedro và Sebastian rất thân thiện với tôi, và do đó thỉnh thoảng họ lại đặt ra những câu hỏi xen kẽ và đều được trả lời thích đáng vào lúc ấy.

“Chừng hai năm trước khi lần đầu được nghe những sự việc mà tôi sắp kể, thưa các bạn, tàu Town Ho, tàu đánh cá nhà táng của đảo Nantucket, đang tuần tiễu trong vùng Thái Bình Dương đây, chưa được mấy ngày sau khi dong buồm Đông tiến rời bỏ những mái chìa của Quán Trọ Vàng tốt đẹp này. Tàu ở vào một nơi về phía Bắc đường xích đạo. Một buổi sáng, đương bơm nước ra theo lệ hằng ngày, mọi người nhận thấy trong hầm tàu có nhiều nước hơn ngày thường. Người ta cho rằng một con cá lưỡi kiếm đã đâm thủng tàu, các bạn ạ. Nhưng thuyền trưởng có vài lý do bất thường để tin rằng may mắn hiếm có đang chờ đợi ông ta ở những vĩ tuyến này; và vì vậy, nhất định không từ bỏ chúng, và chỗ rò rỉ nhỏ vậy thì không được xem là nguy hiểm chút nào, mặc dù, thật tình họ không thể tìm ra nó sau khi lục lọi hầm tầu ở cả những chỗ thấp nhất có thể xuống vào những lúc thời tiết khá ảm đạm, tàu vẫn tiếp tục những cuộc săn tuần tiễu, thủy thủ làm việc bên máy bơm nước vào những quãng nghỉ rộng rãi và thong thả; nhưng không may mắn nào xảy tới cả; nhiều ngày trôi qua, không những chỗ rò rỉ đâu chưa thấy, mà mức độ rò rỉ còn tăng lên báo động. Đến nỗi thuyền trưởng hoảng hốt cho chong tất cả các buồm, cho tàu chạy thẳng đến hải cảng gần nhất trong vùng quần đảo để đẩy vỏ tàu lên cạn mà sửa chữa.

“Mặc dù quãng đường còn phải đi phía trước không phải là ngắn, nhưng nếu được vận may thông thường nhất giúp sức, ông ta chẳng phải e sợ chút nào chuyện con tàu sẽ bị chìm giữa đường, vì những bơm nước của tàu ông ta đều thuộc hạng tốt nhất, và bằng cách cứ thay thế nhau từng quãng một, số ba mươi sáu thủy thủ kia có thể dễ dàng giữ cho con tàu được bình yên; chẳng lo nhỡ chỗ rò rỉ kia có rộng ra gấp đôi. Thực ra, gần như toàn bộ cuộc hành trình này được gió thuận, nên tàu Town Ho chắc chắn chỉ có tới hải cảng hoàn toàn bình yên chẳng mảy may tai họa nào, nếu không có nết hống hách độc đoán của thuyền phó Radney, một người xứ Vineyard, và hành động trả thù cay đắng do bị khiếu khích của Steelkilt, một người vùng Hồ là một kẻ liều mạng nhất hạng từ Buffalo đến.

“ ‘Người vùng Hồ! Buffalo! Này, người vùng Hồ là cái giống gì vậy và Buffalo ở đâu vậy?’ Don Sebastian vừa nói vừa nhổm lên trên chiếc đệm cỏ.

“Trên bờ Đông hồ Erie ở nước chúng tôi, Don ạ; nhưng mà tôi yêu cầu cậu từ từ lịch sự cho - có lẽ, cậu sẽ được nghe thêm chuyện này sớm thôi. Nào, thưa các cậu, trên những thuyền hai buồm vuông và tàu ba buồm, cũng to và chắc gần như bất cứ tàu nào từng dong buồm từ cảng Callao lâu đời nước các cậu đến thành Manilla xa xăm, con người vùng Hồ này, trong cái trung tâm ở Mỹ châu bị các vùng đất liền che lấp, được nuôi dưỡng bởi những quan điểm cướp bóc trên đất liền, những quan điểm vốn vẫn được đại chúng gắn với đại dương rộng lớn. Bởi lẽ trong cái toàn thể chảy trôi giao hòa, các bể nước ngọt to lớn của chúng tôi - hồ Erie, Ontario, Huron, Superior và Michigan - sở hữu một vẻ mênh mông to rộng giống như đại dương, với nhiều đặc điểm cao quý nhất của đại dương; cùng nhiều giống người và miền khí hậu đa dạng xung quanh như vậy. Những hồ này bao gồm nhiều quần thể đảo lãng mạn nên thơ, thậm chí còn giống như vùng bể Đa Đảo; phần lớn bờ hồ là lãnh thổ của hai quốc gia khác nhau, y như Đại Tây Dương; chúng cung cấp những đường dẫn hàng hải dài rải rác khắp quanh bờ hồ cho vô số thuộc địa phương Đông; đây đó cau có nhăn nhúm vì những pháo đội, và vì những khẩu súng sần sùi giống như da dê của pháo đài Mackinaw ngạo nghễ; chúng đã nghe súng nổ ầm ầm trong những chiến thắng của thủy quân; thỉnh thoảng chúng nhường các bãi cát ven hồ cho những thổ dân với bộ mặt da đỏ ló ra từ túp lều da xuềnh xoàng; vì trên hàng dặm áp hai bên sườn là những khu rừng già cổ xưa chưa ai bước chân vào, nơi những cây thông gầy đứng trơ như những hàng vua san sát trong cây phổ hệ Gothic; chính rừng rú ấy che giấu những dã thú săn mồi Phi châu, cùng các sinh vật láng mượt có bộ lông được xuất khẩu để may áo choàng cho các hoàng đế Tartar; gượng nước của chúng phản chiếu những đô thành Buffalo và Cleveland lát đá, cũng như các làng ở Winnebago; chúng nổi trôi như một con tàu buôn đầy đủ thuyền cụ, như một tuần dương hạm đầy đủ khí giới của Mỹ quốc, như một con tàu hơi nước, hay một chiếc thuyền độc mộc bằng gỗ dỏ; chúng bị càn quét bởi những luồng gió bấc gãy cả cột buồm cũng dễ sợ như bất cứ một ngọn gió nào quất ngang sóng mặn; chúng biết đắm thuyền là thế nào, vì vượt ra khỏi cảnh quan của đất liền, mặc dù vẫn ở trong nội địa, các hồ đó đã đánh đắm khối tàu chạy đêm với trọn vẹn đoàn thủy thủ kêu gào. Như vậy, thưa các cậu, mặc dù là một người ở nội địa, Steelkilt vẫn sinh trưởng ở giữa đại dtrong hoang vu và được nuôi nấng cũng giữa những đại dương hoang vu ấy; và cũng như bất cứ một người đi biển bạo gan nào. Còn về phần Radney thì mặc dù thuở thơ ấu gã có thể đã từng nằm trên bờ bể Nantucket vắng về để bú móm bà mẹ bể; mặc dù trong cuộc đời về sau này gã đã đi theo Đại Tây Dương nghiêm khắc của chúng tôi và Thái Bình Dương trầm tư của các cậu; nhưng gã cũng hay hiềm thù và ưa cãi cọ như một thủy thủ ở miền rừng hẻo lánh, vừa mới bước ra từ vĩ tuyến của những cây dao săn Bowie có cán bằng sừng hươu. Tuy vậy, gã dân Nantucket này cũng là một người có vài đặc điểm thiện tâm; và gã trai vùng Hồ này cũng là một người đi biển mà, dù quả tình là một dạng quỷ sứ, có thể sở hữu đức cương quyết không tài nào lay chuyển, chỉ bị kiềm chế nhờ phép tắc thông thường khi công nhận con người, tức là quyền của người nô lệ tệ mạt nhất; bị đối xử như vậy, anh chàng Steelkilt này từ lâu đã được xem như vô hại và dễ bảo. Trong mọi biến cố, cho tới nay gã đã tỏ rõ như vậy; nhưng Radney thì đâ tới số và hóa điên, còn về Steelkilt… thưa các cậu, mời các cậu hãy nghe.

“Không quá một hay hai ngày là nhiều nhất, sau khi tàu Town Ho quay mũi tiến về hải cảng đảo, chỗ rò rỉ có vẻ lại đang tăng thêm nữa, nhưng cho đến giờ chỉ cần thêm một giờ bơm nước mỗi ngày. Các cậu nên biết rằng trong một đại dương văn minh và có tổ chức, thí dụ như Đại Tây Dương của chúng tôi, vài thuyền trưởng coi nhẹ việc bơm nước suốt chặng đường chạy qua đó; mặc dù vào một đêm tĩnh lặng và ngái ngủ, nếu viên sĩ quan trên boong tình cờ quên nhiệm vụ của mình về khoản ấy, khả năng là ông ta và các thủy thủ khác cũng sẽ chẳng bao giờ nhớ ra, vì ỷ vào tất cả các thủy thủ bấy giờ đang rút xuống dưới bụng tầu. Ở những vùng bể hoang vắng và man rợ rất xa các cậu về phía Tây, thưa các cậu, chuyện tàu bè cứ leng keng cần bơm thành nguyên một dàn hợp xướng cũng chẳng có gì là bất thường, kể cả cho một hành trình tương đối dài; ấy là, nếu tàu chạy dọc một bờ bể tương đối dễ ghé, hay khi họ được ban cho nơi trú ẩn hợp lý nào khác. Chỉ khi nào con tàu bị rò rỉ ở một trong những vùng bể hết sức xa đường cách lối, một vĩ tuyến thực sự không có đất liền, thì thuyền trưởng mới bắt đầu cảm thấy hơi lo lắng.

“Trường hợp tương tự đã xảy ra với tàu Town Ho, vì thế khi người ta nhận thấy chỗ rò của nó lớn thêm, thật tình đã có đôi chút lo lắng biểu lộ ra ở vài người trong đoàn thủy thủ, nhất là thuyền phó Radney. Lão ra lệnh cho kéo các cánh buồm thượng lên tử tế, chỉnh lại vào chỗ, và căng ra để hứng gió. Mà lão Radney này, theo chỗ tôi quan niệm, thì tính hèn nhát, và khuynh hướng e sợ bồn chồn liên quan đến bản thân con người lão cũng ít ỏi như bất cứ sinh vật gan góc bất cẩn nào, trên bộ hay dưới bể, mà các cậu có thể dễ dàng tưởng tượng ra, thưa các cậu. Vì vậy, lúc lão ta lộ ra là nóng ruột về sự an toàn của con tàu, một vài thủy thủ còn tuyên bố rằng chẳng qua vì lão cũng là một người có cổ phần trong tàu đó thôi. V vậy, đêm ấy khi họ làm việc bên các máy bơm, cả lũ có chút bông đùa lố bịch không nhỏ về chủ đề này, trong lúc đứng ngâm chân dưới làn nước trong đang róc rách chảy; trong như nước suối trên núi, các cậu ạ - cái chất đang sủi bọt từ những chiếc bơm chạy vắt ngang boong tàu, và phụt nước ra ngoài qua những lỗ nơi mạn tàu.

“Giờ đây, như các cậu đã biết rõ, không phải hiếm trường hợp như này trong thế giới đầy quy ước của chúng ta - dù dưới nước hay đâu khác, khi một người ở vị trí chỉ huy đồng bọn nhận thấy có một người trong bọn rất có thể cao hơn y đáng kể về thể diện đàn ông, thì lập tức đâm ra ganh ghét người đó và cảm thấy một sự ghét bỏ lẫn chua chát không sao chế ngự nổi; và nếu có cơ hội hẳn y sẽ xô ngã cái tháp cao của người thuộc hạ kia, khiến cho nó nát vụn ra thành một đống bụi cám. Cứ cho rằng ý kiến này của tôi là đúng như vậy đi, thưa các cậu, thì bất luận mọi sự anh chàng Steelkilt kia cũng vẫn là một con vật to lớn và cao cả, với cái đầu như đầu người La Mã, và một bộ râu vàng óng mướt như bộ yên cương có núm tua trên mình con chiến mã hí vang của vị tổng trấn cuối cùng, với một bộ óc, một quả tim, và một tâm hồn biến Steelkilt thành hoàng đế Charlemagne, nếu hắn sinh ra là con của người cha của Charlemagne. Nhưng Radney, thuyền phó, xấu xí như lừa; mà lại táo bạo, bướng bỉnh và xảo quyệt. Lão không ưa Steelkilt và Steelkilt biết rõ điều ấy.

“Lúc thấy thuyền phó đi đến gần trong lúc gã hì hục bên cái bơm nước với các thủy thủ khác, gã trai vùng Hồ giả vờ không chú ý đến lão ta, mà không e sợ rụt rè, còn tiếp tục giễu cợt.

“Phải, phải, các chàng trai vui vẻ ơi, lỗ này là một cái lỗ sống, một cậu hãy múc một cốc nước con nếm thử mùi vị ra sao. Lạy Chúa, thật đáng đóng vào chai. Tôi bảo này, anh em ạ, phần hùn của lão Rad hẳn sẽ chui cả vào đó! Lẽ ra lão nên cắt phần thân tàu của lão rồi kéo nó về nhà thì hơn. Sự thực là, các cậu ạ, con cá kiếm ấy chỉ mới khởi sự công việc mà thôi; nó sẽ còn trở lại với một bọn thợ mộc, cá cưa, cá giũa và nhiều thứ khác nữa; toàn thể bọn chúng hiện đang cưa và khía dưới đáy; đang tiến triển, tôi cho là thế. Nếu lão Rad có mặt ở đây lúc này, tôi sẽ bảo lão nhảy qua thành tàu xua chúng tản di. Chúng đang giở trò ma quái với tài sản của lão ta đấy, tôi có thể bảo lão ta như vậy. Nhưng lão ta là một lão già ngốc - Rad ấy, lại còn đẹp trai nữa. Các cậu ạ, người ta bảo phần tài sản còn lại của lão được đầu tư cả vào gương soi. Chẳng biết lão có chịu cho một con quỷ tội nghiệp như tôi mẫu mũi của lão không nhỉ.’

“ ‘Mắt mù hả! Cái bơm kia dừng lại làm gì vậy!’ Radney rống lên, tảng lờ như không nghe lỏm câu chuyện của các thủy thủ. ‘Bơm ầm ầm lên chứ!’

“ ‘Phải, phải, ông ạ,’ Steelkilt nói với vẻ vui mừng của con dế hát ca. ‘Hoạt bát lên, các anh em, hoạt bát lên nào!’ Đến đây chiếc bơm lại kêu rền như năm chục xe chữa cháy; các thủy thủ quăng mũ xông vào, và không bao lâu người ta đã nghe những tiếng thở hổn hển mệt nhọc đặc thù của các buồng phổi, biểu lộ sự căng thẳng đầy đặn nhất của các năng lượng sống tột cùng.

“Cuối cùng khi rời khỏi máy bơm với những người còn lại trong bọn, gã trai vùng Hồ hổn hển bước tới ngồi lên trụ tời ngang; mặt gã đỏ gay, mắt đầy tia máu, gã lau mồ hôi nhễ nhại trên trán. Giờ thì, thưa các cậu, tôi không biết con quỷ nham hiểm nào đã nhập vào Radney khiến lão ta dây vào một người trong tình trạng thể xác kiệt quệ như vậy, nhưng sự việc đã xảy ra như thế. Vừa sải bước một cách khó chịu dọc theo boong tàu, viên thuyền phó vừa ra lệnh cho gã lấy chổi quét sàn tàu, và lấy xẻng xúc bỏ những thứ phản cảm hậu quả của việc cho phép một con heo chạy rông.

“Mà thưa các cậu, quét boong tàu ở bể là một loại việc nội trợ mà luôn luôn, trừ những lúc có bão táp, người ta làm mỗi tối; người ta biết có trường hợp công việc này còn được làm vào lúc tàu thực sự sắp đắm nữa. Vậy đấy, thưa các cậu, đây là bản chất bất di bất dịch của những tập tục ở bể và tính ưa chuộng sạch sẽ hết sức bản năng nơi người thủy thủ; vài người bọn họ chưa rửa mặt cho sạch thì còn chưa muốn bị chết đuối. Nhưng trên mọi tàu thuyền, công việc quét tước này thuộc lĩnh vực dành cho những gã oắt con, nêu bọn họ có trên tàu. Vả lại, những người khỏe mạnh hơn trên tàu Town Ho đã được chia thành toán để luân phiên làm việc bên các máy bơm; và vì là thủy thủ lực sĩ nhất trong đám, Steelkilt thường xuyên được chỉ định làm toán trưởng cho một trong các toán; và do đó đáng lẽ gã phải được miễn bất cứ một công việc tầm thường nào không dính dáng tới các nhiệm vụ hạng hai thực sự mới đúng, đồng bọn của gã đều được miễn như vậy cả. Tôi đề cập tất cả những đặc điểm này để cho các cậu có thể hiểu một cách đúng đắn câu chuyện đã xảy ra như thế nào giữa hai người.

“Nhưng chuyện còn phức tạp hơn thế nữa: cái lệnh đi hót phân gần như rành rành có ý châm chích và lăng mạ steelkilt, chẳng khác gì Radney đã nhổ vào mặt gã. Bất cứ ai từng làm thủy thủ trên một tàu săn cá voi đều sẽ hiểu điều này; và tất cả những điều này, cùng chắc chắn nhiều chuyện hơn nữa, gã trai vùng Hồ kia hoàn toàn thừa hiểu, lúc viên thuyền phó ra lệnh. Nhưng khi gã ngồi yên một lúc, nhìn chòng chọc vào con mắt xảo quyệt của viên thuyền phó, cảm nhận những thùng thuốc súng chồng chất lên trong người, cái ngòi nổ chậm đang lặng lẽ cháy dọc theo những thùng đó; trong lúc gã bằng linh tính tự nhiên nhìn thấy tất cả, thì sự chịu đựng lạ lùng và thái độ không buồn khuấy lên cái cảm xúc sâu sắc quyết liệt nơi bất cứ cá nhân vốn đã bực tức sẵn nào - cái cảm giác ghê tởm cảm nhận rõ nhất, giá sử cảm nhận được chút nào, ở những kẻ thực sự anh dũng lúc lòng tự ái bị động chạm nặng nề - cảm giác ma quái không tên đó, thưa các cậu, đang choán lấy Steelkilt.

“Vì vậy, bằng tông giọng bình thường, chỉ ồ ồ đôi chút vì tình trạng mệt mỏi thể xác gã tạm thời đang trải qua, gã đáp lại rằng việc quét tước sàn tàu không phải là công việc của gã, nên gã sẽ không làm. Và rồi không đả động gì đến vụ cái xẻng, gã chỉ định ba thủy thủ là những người quét tàu thường lệ; những người này, vì không bị cắt cử bơm nước, nên đã không làm gì mấy, hay không làm gì sất suốt cả ngày. Nghe xong, Radney trả lời bằng một tiếng chửi thề, theo lối lấn lướt và nhục mạ nhất, nhắc lại lệnh truyền của lão; trong lúc cứ tiến tới phía gã trai vùng Hồ đương ngồi đó, giơ cao chiếc búa đóng đinh của thợ đóng thùng mà lão ta đã vớ được từ một chiếc thùng gần đấy.

“Đang nóng bức và bực bội do công việc mệt nhọc bên máy bơm, bất chấp tất cả những cảm giác chịu đựng không tên ban đầu, gã Steelkilt nhễ nhại mồ hôi kia không thể chịu đựng thêm thái độ này nơi lão thuyền phó; nhưng không hiểu sao vẫn bưng bít lửa giận bên trong, gã không nói năng gì chỉ ngồi lì ra đó, cho đến lúc cuối cùng lão Radney bực bội huơ chiếc búa sát mặt gã chừng vài tấc, phẫn nộ yêu cầu gã phải tuân lệnh.

“Steelkilt đứng dậy và từ từ thoái lui quanh trụ tời ngang, lão thuyền phó vẫn kè kè theo sau huơ búa đe dọa, cố ý nhắc lại ý định không vâng lời. Tuy nhiên, thấy rằng sự tự kiềm chế của gã không có một chút ảnh hưởng nào, nên bằng cách bắt chước dễ sợ không thành lời với bàn tay xoắn lại, gã cảnh cáo con người ngu xuẩn điên cuồng kia, nhưng cũng chẳng đi đến đâu. Và cứ lối đó cả hai chậm chậm đi một vòng quanh trụ tời ngang; tới lúc cuối cùng xác định sẽ không thối lui thêm nữa, cho rằng gã đã kiềm chế quá mức bản năng ưa hài hước của gã rồi, gã trai vùng Hồ dừng lại trên những cửa hầm, nói với vị sĩ quan kia như thế này:

“ ‘Ông Radney ạ, tôi sẽ không vâng lời ông đâu. Cất cái búa kia đi, nếu không thi hãy coi chừng!’ Nhưng thuyền phó đã tới số vẫn đến gần hơn, tới chỗ mà người vùng Hô đang đứng yên, và vừa huơ cái búa nặng lên gần kề răng gã vài phân, vừa lặp lại một chuỗi những nguyền rủa khó nghe. Không lùi lấy một phần nghìn phân, và nhìn một cái nhìn không nao núng như con dao đâm vào trong mắt lão kia, Steelkilt đứng chắp tay sau đít bảo với kẻ đang hành hạ mình rằng nếu cái búa của lão chỉ lướt sơ qua thôi, thì gã (Steelkilt) cũng sẽ giết lão cho mà xem. Nhưng, thưa các cậu, lão điên kia đã được các thần linh đưa lên giáo đài. Ngay tức khắc, cái búa chạm nhẹ vào má Steelkilt, và tức khắc, quai hàm dưới của thuyền phó bị ấn lụn vào trong đầu lão, lão ngã xuống sàn phun máu ra như cá voi.

“Trước khi tiếng la kịp lan tới đuôi tàu, Steelkilt đã đu mình trên một trong hai dây leo đưa lên cao đến nơi mà hai đồng bọn của gã đang đứng trên đầu cột buồm, cả hai đều là dân vùng Kênh đào cả.

“ ‘Dân vùng Kênh đào!’ Don Pedro la lên. ‘Chúng tôi đã thấy nhiều tàu đánh cá voi trong hải cảng này, nhưng chưa bao giờ nghe đến dân vùng Kênh đào của các anh. Xin lỗi nhưng, họ là ai và là giống gì thế?’

“ ‘Dân vùng Kênh đào, Don ạ, là những người chèo thuyền ở kênh đào lớn Erie của chúng tôi. Cậu hẳn đã nghe nói?’

“ ‘Ấy mà chưa đấy thưa anh; quanh đây nơi cái xứ nóng bức, buồn bã, nhác nhớm toàn cha truyền con nối này, chúng tôi biết rất ít về miền Bắc đầy sinh lực của các anh.’

“ ‘Hửm? Chà, vậy thì, thưa Don, rót đầy cốc tôi nữa đi. Món bia Chicha này của cậu quá tuyệt; trước khi tiếp tục câu chuyện tôi sẽ nói cho bồ biết người Kênh đào nước chúng tôi là cái giống gì; vì những thông tin như nay sẽ hắt thêm chút ánh sáng đèn mạn vào câu chuyện của tôi không chừng.’

“Trong vòng ba trăm sáu mươi dặm, thưa các cậu, suốt toàn chiều rộng của tiểu bang New York; ngang qua vô số thị trấn đông dân và những làng mạc phồn thịnh nhất; ngang qua những miền đầm lầy dài dặc không người ở, và những đồng ruộng canh tác màu mỡ mà độ phì nhiêu không nơi nào sánh kịp; ở cạnh các phòng đánh bi-a và các tửu quán; ngang qua miền thánh thần nhất của các miền thánh thần trong các khu rừng đại ngàn; trên vòm cầu La Mã trên các sông Anh Điêng; ngang qua mặt trời và bóng đổ; ngang qua những trái tim sung sướng hay đau khổ; ngang qua hết thảy những quang cảnh rộng lớn đối chọi nhau của các hạt Mohawk35; và nhất là ngang qua những dãy tháp chuông trắng như tuyết, ngọn tháp nhọn sừng sững như những cột dặm trường, chảy trôi dòng liên tực duy nhất của đời sống Venice sa đọa và thường vô luật. Đó đúng là Ashantee của các cậu, các cậu ạ; nơi hú hét đám vô thần; nơi các cậu tìm thấy họ ở cạnh nhà mình; dưới những bóng râm chạy dài, trong chốn lánh gió ấm cúng bao dung của các nhà thờ. Vì bởi một vài vận mệnh kỳ quặc, như người ta thường ghi nhận về đám lục lâm thảo khấu nơi thành thị rằng họ thường đóng đô ở quanh các tòa công lý, vậy nên những kẻ tội lỗi, thưa các cậu, chủ yếu tụ tập loanh quanh những vùng thánh thiện nhất.

“ ‘Có phải một tu sĩ đã qua đời chăng?’ Don Pedro vừa nói vừa nhìn xuống dưới công viên đông người tụ tập, với một vẻ chú ý hài hước.

“ ‘Này, đối với người bạn miền Bắc của chúng ta, thì pháp đình tôn giáo của Đức Bà Isabella suy giảm ở Lima,’ Don Sebastian vừa cười vừa nói. ‘Xin ngài cứ tiếp tục.’

“ ‘Khoan đã! Xin lỗi cho!’ một người khác trong bọn la lên. ‘Nhân danh hết thảy những người dân Lima chúng tôi, tôi chỉ ao ước được tỏ bày cùng ngài, ngài thủy thủ ạ, rằng chúng tôi không hề coi nhẹ nhã ý của ngài khi không thay thế thành Lima hiện nay với thành Venice xa xôi kia trong cuộc so sánh về đồi bại của ngài. Ô! đừng có cúi chào và tỏ vẻ ngạc nhiên thế chứ; ngài cũng biết câu cách ngôn dọc theo bờ bể này rồi đấy - “Đồi bại như thành Lima”. Nó cũng chỉ làm vững thêm câu nói của ngài; nhà thờ nhiều hơn bàn bi-a, lại luôn mở cửa - và “Đồi bại như thành Lima”. Venice cũng vậy; tôi đã từng ở đấy, đô thành rất thánh của nhà truyền giáo đầy ân phước, Thánh Mark! Thánh Dominic, uống hết đi! Đưa ly đây nào! Cảm ơn: tôi rót đầy rồi đây; giờ thì trút bầu tâm sự tiếp đi.’

“Tự do thể hiện phú tính riêng của mình, thưa các cậu, dân vùng Kênh đào có thể sẽ thành vị anh hùng bi kịch trác tuyệt, vì anh ta tệ mạt một cách dồi dào và ngoạn mục. Như Mark Antony, bơi ngày này qua ngày khác, dọc theo sông Nile ngàn hoa và xanh mưót đôi bờ, uể oải dong thuyền, khơi khơi mơn trớn đùa giỡn với nàng Cleopatra má hồng, phơi cho chín muồi cặp đùi màu mỡ trên boong tàu tràn nắng. Nhưng hễ lên bờ, hết thảy những nhu nhược ấy đều biến mất. Lốt vỏ ngoài như tướng cướp mà dân vùng Kênh đào thường kiêu hãnh phô trương; cái mũ có những dải băng màu tươi sùm sụp chứng nhận những nét vĩ đại nơi anh ta. Nỗi kinh hoàng cho các làng mạc ngây thơ hay cười mà anh ta dong thuyền qua; bộ mặt ngăm ngăm và bộ tịch ta đây của anh ta không phải là không bị người ta né tránh trong các đô thành. Một lần khi lang thang trên chính kênh đào ấy, tôi đã được một trong những dân vùng Kênh đào giúp đỡ; tôi nồng nhiệt cảm ơn anh ta; sẵn lòng không bội bạc; nhưng đó thường là một trong những phẩm tính cứu vãn cốt yếu nhất nơi con người ưa bạo lực của các cậu, khiến anh ta đưa cánh tay khá vững chãi ra giúp đỡ một người dưng nghèo khổ cũng chẳng khác nào khi vung tay bóc lột một kẻ giàu có. Nói tóm lại, cái man dại của đời sống vùng Kênh đào này, thưa các cậu, được chứng minh rõ ràng bởi điểm này; rằng ngành đánh cá voi man dại của chúng tôi chứa chấp bao nhiêu cử nhân bằng cấp hẳn hoi nhất, nhưng ít có loại người nào, ngoại trừ dân Sydney36, lại bị các thuyền trưởng săn cá voi nghi ngờ đến thế. Mà cũng chẳng phải việc ấy sẽ giảm bớt chút nào cái sự lạ lùng của vấn đề này, khiến cho đối với hàng ngàn trẻ trai và thanh niên nhà quê nước chúng tôi, sinh trưởng dọc theo tuyến đó, đời sống tập sự nơi vùng Kênh đào lớn đã độc quyền cung cấp giai đoạn chuyển tiếp giữa lặng lẽ gặt hái trên các đồng lúa mì Thiên Chúa giáo và táo bạo rẽ sóng trên các vùng bể dã man nhất.

“ ‘Tôi hiểu rồi! Tôi hiểu rồi!’ Don Pedro hùng hồn la lên như vậy, nhỏ cả chicha lên những khuy áo bạc của gã. ‘Chẳng cần đi đâu! Thế giới là một thành Lima. Tôi giờ cứ tưởng ở miền Bắc ôn đới các anh, các thế hệ đều lạnh lẽo và thánh thiện như những quả đồi. Nhưng còn câu chuyện.’

“Thưa các cậu, tôi đang kể dở đến đoạn người vùng Hồ kia đu lấy dây néo buồm. Vừa làm thế xong thì gã bị ba thủy thủ cấp dưới và bốn tay đâm cá bao vây, bọn họ toan dồn gã xuống boong. Song trượt dây xẹt xuống như những vì sao chổi dễ sợ, hai người dân vùng Kênh đào kia nhảy bổ vào đám đông, và kéo được bạn họ ra chỗ boong mũi. Nhiều thủy thủ khác ùa theo họ trong cố gắng giải vây ấy, và một cuộc xô xát tay chân xoắn vặn tiếp diễn; trong lúc đứng ở bên ngoài vòng đụng chạm, vị thuyền trưởng anh dũng nhảy chồm chồm cùng cái cọc nguấy mỡ cá voi, kêu gọi các sĩ quan tóm cổ thằng cha đểu giả hung ác kia, và kéo thẳng cổ nó đến boong lái. Thỉnh thoảng, ông ta chạy gần đến chỗ ranh giới đang quay cuồng của đám đông hỗn độn kia, và cùng cây cọc xăm xăm nhòm vào trong đám đông, tìm cách châm vào đối tượng ông đang oán ghét. Nhưng Steelkilt và những người bạn liều mạng của gã quá mạnh so với tất cả bọn họ; những người đó đến được dưới boong mũi, ở đấy họ hấp tấp xoay tròn độ ba bốn chiếc thùng lớn thành một hàng ngang với trụ tời ngang, những dân Paris ở bể này núp sau hàng chướng ngại vật đó.

“ ‘Đồ giặc cướp, ra khỏi chỗ ấy ngay!’ thuyền trưởng vừa rống lên vừa hăm dọa họ bằng mỗi tay một khẩu súng lục người quản bếp mới mang lại cho. ‘Ra khỏi đó, bọn cắt cổ người!’

“Steelkilt phóng lên trên chiến lũy, và sải bước lên xuống ở đấy, thách thức điều tệ nhất cặp súng lục kia có thể gây ra; nhưng khiến cho vị thuyền trưởng hiểu rõ, rằng cái chết của anh chàng (Steelkilt) sẽ là dấu hiệu cho một cuộc ẩu đả chết người có tất thảy các thủy thủ dự phần. Trong thầm tâm e ngại điều này rất có thể thành sự thực, vị thuyền trưởng hơi do dự, nhưng vẫn ra lệnh cho những kẻ nổi loạn tức khắc trở về nhiệm vụ.

“ ‘Ông có hứa không động đến chúng tôi nếu như chúng tôi làm theo ông?’ người thủ lĩnh nhóm nổi loạn hỏi.

“ ‘Quay về! Quay về với nhiệm vụ! Tôi không hứa hẹn! Các anh em muốn đánh đắm tàu này hay sao mà đi đánh lộn vào một thời điểm như thế này? Quay về đi!’ Và một lần nữa ông ta giơ súng lên.

“ ‘Đánh đắm tàu?’ Steelkilt kêu lên. ‘Phải, cứ để nó chìm. Sẽ không người nào chúng tôi quay về, trừ phi ông thề không dứ một sợi chỉ thừng nào chống lại chúng tôi. Các anh em nghĩ sao?’ quay về phía các đồng bạn. Một tiếng hoan hô hung tợn là lời đáp lại.

“Người vùng Hồ kia giờ đi tuần chiến luy, suốt lúc đó vẫn dán mắt vào thuyền trưởng, và buột ra những câu như thế này: ‘Không phải lỗi chúng tôi đầu; chúng tôi không muốn thế này. Tôi đã bảo lão ta cất cái búa đi, đó là công việc của các thủy thủ học việc; lẽ ra lão phải biết rõ tôi từ trước; tôi bảo lão ta đừng chọc con trâu. Tôi tin rằng tôi đã gãy một ngón tay ở đây vì đấm cái quai hàm đáng nguyền rủa của lão; phải những con dao chặt kia ở dưới mũi tàu đằng ấy không, các anh em? Hãy coi chừng những thanh trụ tời kia, các bạn mến của tôi. Thuyền trưởng ạ, có trời làm chứng, ông hãy coi chừng; hứa đi; đừng có dại dột; quên mọi chuyện này đi; chúng tôi sẵn sàng quay về; hãy đối xử cho tử tế, chúng tôi sẽ là thủy thủ của ông; chúng tôi không muốn bị trừng phạt.’

“ ‘Quay về đi! Tôi không hứa hẹn, quay về đi, nghe tôi!’

“ ‘Ông coi chừng đấy,’ gã trai vùng Hồ nói, giơ tay về phía ông ta, “có vài người bọn tôi ở đây (và tôi là một) gia nhập đoàn thủy thủ tàu này chỉ cho đến cảng kế tiếp, ông có thấy không; giờ thì như ông đã biết rõ, chúng tôi có thể xin thôi phận sự một khi thuyền bỏ neo; vì vậy chúng tôi không muốn có xô xát; không lợi gì cho chúng tôi cả, chúng tôi muốn được yên ổn; chúng tôi sẵn sàng làm việc, nhưng chúng tôi không muốn bị đánh đập.’

“ ‘Quay về đi!’ thuyền trưởng rống lên.

“Steelkilt nhìn quanh gã một lúc, rồi nói: ‘Để tôi nói cho ông giờ thế nào, thuyền trưởng, thay vì giết ông, để rồi bị treo cổ vì một tên chó má tàn tạ như thế, chúng tôi sẽ không động tay hại ông trừ phi ông tấn công chúng tôi; nhưng chừng nào ông chưa nói lời nào chuyện không trừng phạt chúng tôi, chúng tôi không đời nào quay về.’

“ ‘Vậy thì xuống cả dưới boong mũi, hãy xuống cả đấy đi, tôi sẽ giữ các anh ở đấy kỳ đến lúc các anh phát ốm thì thôi. Xuống mau!’

“ ‘Có xuống không?’ thủ lĩnh phe chống đối la to lên như vậy với người của gã. Phần lớn bọn họ đều không muốn; nhưng sau một hồi, tuân theo Steelkilt, họ đi trước gã xuống dưới chỗ hầm tàu đen tối, lầm bầm biến mất dạng, như những con gấu vào trong hang.

“Lúc cái đầu trọc của gã trai vùng Hồ vừa ngang tấm ván sàn, thuyền trưởng và bọn thủ hạ nhảy qua chiến lũy, nhanh nhẹn xáp lại gần thanh chặn cửa sập dẫn xuống khu thủy thủ, cùng nhau đè tay lên trên, và gọi người phục vụ đem chiếc khóa đồng nặng nề của thang xuống hầm tàu. Rồi mở hé cửa trượt, thuyền trưởng nói nhỏ gì đấy qua kẽ hở, đậy nắp lại, và xoay chìa khóa bên trên bọn họ - mười người cả thảy - thành thử còn lại trên boong độ hơn hai mươi người cho đến giờ vẫn chỉ trung lập.

“Suốt cả đêm, việc canh phòng cẩn mật được tất cả các sĩ quan đảm nhiệm ở phía trước và phía sau, nhất là ở lỗ thông mũi tàu và cửa xuống hầm tàu phía trước; những nơi người ta e ngại bọn dấy loạn nhô lên được, sau khi phá thủng vách ngăn phía dưới. Nhưng những giờ tăm tối trôi qua bình yên; những thủy thủ ở lại làm nhiệm vụ vẫn mải miết nơi ống bơm, và thỉnh thoảng tiếng lạch cạch và leng keng giữa cảnh đêm dễ sợ vang lên buồn thảm trên tàu.

“Lúc mặt trời mọc, thuyền trưởng tiến về phía trước và gõ gõ sàn boong tàu, triệu các phạm nhân ra làm việc, nhưng họ ré lên từ chối. Thế là nước được thòng xuống cho họ, và vài nhúm bánh quy được liệng theo sau đó; trong lúc một lần nữa xoay chìa khóa cẩn thận bên trên họ, và bỏ chìa vào túi, thuyền trưởng quay về boong lái. Hai lần mỗi ngày suốt ba ngày, công việc này lại được lặp lại; nhưng vào buổi sáng thứ tư, nghe có tiếng một cuộc cãi cọ bấn loạn rồi đến xô xat, trong lúc những lời kêu gọi thường lệ đang được đưa ra, và bỗng chốc bốn người ùa ra từ dưới boong thủy thủ, bảo rằng họ sẵn sàng quay về công việc cũ. Không khí hôi hám ngột ngạt và bữa ăn thiếu thốn có lẽ đã liên hiệp lại cùng vài mối lo sợ sự trừng phạt tối thượng sau này, đã buộc họ đầu hàng không điều kiện.

Đắc chí vì điều này, thuyền trưởng nhắc lại yêu cầu với số còn lại, nhưng Steelkilt la toáng lên gợi ý bóng gió cho ông ta rõ là nên thôi đừng nói nhảm nhí nữa và cứ đi lo việc gì thuộc phạm vi của ông ta thì hơn. Vào buổi sáng thứ năm, ba người khác trong đám người nổi loạn lại thò ra bên ngoài trong khi những cánh tay thất vọng ở phía dưới đang tìm cách giữ họ. Chỉ còn có ba người ở lại.

“ ‘Tốt hơn là nên quay về ngay bây giờ đi,’ thuyền trưởng nói giọngchế nhạo.

“ ‘Phiền ông lại nhốt chúng tôi tiếp!’ Steelkilt la lớn.

“ ‘Ô! Chắc chắn rồi,’ thuyền trưởng đáp và chiếc chìa khóa lạch cạch.

“Chính lúc này, thưa các cậu, là lúc mà bực tức vì sự kém cỏi của bảy người cùng bọn trước kia, và bị chọc giận bởi cái giọng giễu cợt kêu gọi gã, lại điên tiết lên vì bị giam hãm lâu trong một nơi tối đen như tận cùng nỗi thất vọng; chính bấy giờ là lúc mà Steelkilt đề nghị hai chàng dân Kênh đào kia, cho tới giờ có vẻ như vẫn cùng chung chí hướng với gã, hãy vùng ra ngoài lỗ hầm lần tới khi đội tuần tiễu kêu gọi; và trang bị dao băm sắc bén (dài, hình lưỡi liềm, thứ dụng cụ nặng với mỗi đầu một cán) rồi chạy thục mạng từ mũi cho đến lái; và nếu nhờ ma quái hiện hình tuyệt vọng nào đó mà khả dĩ, thì sẽ chiếm lấy con tàu. Về phần gã, gã sẽ làm việc đó dù cho họ có theo gã hay không. Đêm ấy phải là đêm chót mà gã sống trong cái hang đen tối ấy. Kế hoạch không gặp một sự phản kháng nào về phần hai người kia; họ thề rằng họ đã sẵn sàng để làm điều đó, hay bất cứ chuyện điên rồ nào khác, nói tóm lại sẵn sàng để làm bất cứ điều gì ngoại trừ việc đầu hàng. Và điều hay hơn thế nữa là, mỗi người trong hai người đó đều khẩn khoản được lên trên boong đầu tiên, khi giờ phút thoát thân đến. Nhưng về điểm này thì người thủ lĩnh của họ phản đối kịch liệt, và tự dành quyền ưu tiên ấy cho chính gã; nhất là vì cả hai người bạn của gã, không ai chịu nhường ai, về việc này; mà không thể nào cả hai đều là thứ nhất; vì chiếc thang chỉ nhận được mỗi lần một người. Và đến đây, thưa các cậu, tấn tuồng dễ sợ của những bọn vô lại ấy phải xảy ra.

“Khi nghe dự tính cuồng nhiệt của vị lãnh tụ của họ, dường như mỗi người trong thâm tâm bỗng lóe lên một ý định bội phản như nhau, cụ thể là: phải thoát ra trước tiên, cốt để làm người đầu tiên trong ba người, mặc dù sẽ là người cuối cùng trong mười người đầu hàng; và do đó bảo đảm chút ít cơ may được tha thứ dẫu nhỏ nhoi thế nào mà một hành động như vậy có thể tưởng thưởng cho. Nhưng khi Steelkilt cho họ hay gã quyết định dẫn đầu họ cho đến cùng, thì ở một mặt nào đó, bằng thứ hóa chất xảo trá tinh vi nào đó, họ đã trộn nháo nhào những tư tưởng phản bội bí mật trước kia với nhau; và lúc lãnh tụ của họ ngủ thiếp đi một chặp, họ bèn cởi mở tâm tình với nhau chỉ trong ba câu; đoạn trói người đang ngủ lại bằng dây, và nhét miệng gã bằng dây; xong kêu réo thuyền trưởng lúc nửa đêm.

“Tưởng rằng đã có giết chóc đâu đây, và ngửi bóng tối tìm mùi máu, ông ta và tất cả các thủy thủ cùng thợ đâm cá mang vũ khí ùa đến mũi tàu. Trong vài phút, lỗ thang xuống hầm được mở ra, và anh chàng lãnh đạo cuộc ẩu đả, tay chân bị trói gô lại, được ẩy lên khỏi hầm bởi những đồng minh quỷ quyệt nham hiểm, những kẻ ngay tức khắc tự cho là đã có cái vinh dự bắt được một kẻ sắp giết người. Nhưng tất cả ba người này đều bị tròng dây va keo lê dọc boong tàu như những con vật chết; và bị treo sát cạnh nhau trên dây buồm tàu như ba thớt thịt, và cứ lủng lẳng ở đấy họ bị treo cho đến sáng. ‘Đồ trời đánh’, vị thuyền trưởng kêu lên, vừa đi tới đi lui trước mắt họ, ‘lũ diều hâu cũng chẳng thèm động đến các người, đồ khốn kiếp!’

“Lúc mặt trời mọc, ông ta gọi tất cả thủy thủ lại; và tách rời những kẻ đã nổi loạn với những kẻ không tham dự vào bè đảng, ông ta bảo với tốp người trước rằng ông ta đã nghĩ đến chuyện đánh đòn tất cả bọn họ - và đã nghĩ rằng, xét về toàn bộ thế nào cũng sẽ làm điều đó, ông ta phải làm điều đó - công lý đòi hỏi điều đó - nhưng ngay giờ đây xét về sự đầu hàng đúng lúc của họ, ông ta sẽ để cho họ yên mà chỉ khiển trách thôi, điều này ông ta sẽ thực hiện theo ngôn ngữ riêng của xứ ông.

“ ‘Nhưng còn các người, những đồ đốn mạt,’ quay về phía ba kẻ bị treo ở trên dây buồm, ‘phần các người, ta tính băm ra để cho vào vạc đun não du;’ và cầm một sợi thừng, ông ta tận lực quất thật mạnh vào lưng của hai kẻ phản bội, cho đến lúc họ không còn rên la được nữa, chỉ lủng lang vô hồn đầu ngoẹo về một bên, như hai kẻ trộm bị đánh khi đóng đinh vào thánh giá.

“ ‘Cổ tay ta đã trẹo vì các người!’ cuối cùng ông ta kêu lên, ‘nhưng vẫn còn đủ dây thừng kia để dành cho người, con gà trống gié đẹp mã không chịu hàng phục kia. Hãy bỏ nùi dây nơi miệng hắn ra và ta hãy lắng nghe xem thử hắn có thể biện bạch được điều gì cho hắn không.’

“Trong một khắc, kẻ phiến loạn mệt mỏi làm một cử động run rẩy cái quai hàm tê liệt, và rồi đau đớn vặn vẹo đầu, nói trong tiếng rít gió: ‘Điều mà tôi nói đây - và hãy nhớ cho kỹ - nếu ông quất tôi, tôi sẽ giết ông!’

“ ‘Ngươi nói thế hử? Vậy xem người làm ta sợ đến chừng nào’ – nói đoạn thuyền trưởng vung dây chực quất.

“ ‘Tốt hơn là đừng,’ người vùng Hồ rít lên.

“ ‘Nhưng ta phải đánh,’ - và sợi dây một lần nữa bị giật lại để quất.

“Tới đây, Steelkilt rít lên gì đó, tất cả mọi người không tài nào nghe nổi, trừ thuyền trưởng; ông này, trước sự kinh ngạc của tất cả thủy thủ, trở lui, sải bước gấp gáp trên boong hai ba lượt, rồi bỗng nhiên ném sợi thừng xuống, bảo, ‘Ta không làm nữa - thả hắn đi - cắt dây cho hắn xuống: các người nghe không?’ “

“Nhưng trong lúc các thủy thủ cấp dưới vội vã thi hành mệnh lệnh, thì một người tái mét, đầu còn bị băng, ngăn họ lại. Đó chính là lão thuyền phó Radney. Từ sau cú đánh, lão vẫn nằm liệt giường; song sáng hôm ấy, nghe tiếng loạn đả trên boong tàu, lão đã bò ra ngoài, và cho đến bấy giờ đã nhìn thấy toàn bộ tấn tuồng ấy từ đằng xa. Dù là tình trạng miệng khiến lão ta hầu như chưa nói được; nhưng lẩm bẩm gì đó về chỗ lão sẵn lòng còn thuyền trưởng thì không dám, lão chụp lấy sợi dây thừng và tiến tới gần kẻ thù đang bị trói gô.

“ ‘Ông là đồ hèn nhát!’ người vùng Hồ rít lên.

“ ‘Tao vậy đấy, nhưng hãy nhận lấy cái này.’ Thuyền phó đang làm động tác quất, thì một tiếng rít khác ngăn cánh tay đang giơ lên của lão dừng lại; và rồi lão không dừng nữa, cứ làm đúng theo lời lão nói, bất chấp lời đe dọa của Steelkilt, bất kể đó là chuyện gì. Kế đó ba người được cắt dây để hạ xuống, tất thảy mọi thủy thủ trở về công việc cũ, và rồi, các máy bơm sắt lại lạch cạch kêu như trước dưới tay các thủy thủ u sầu.

“Hôm ấy ngay lúc trời sập tối, khi mà một ca canh gác vừa rút lui xuống dưới, người ta nghe những tiếng ồn ở dưới khoang mũi tàu; và hai tên phản bội run rẩy chạy lên, án ngữ lấy cửa cabin, nói rằng họ không dám nhập bọn với thủy thủ. Khẩn nài, bạt tai, đấm đá cũng không ép được bọn họ quay về, thành thử theo gợi ý của chính họ, họ được đưa xuống hầm tàu gần lái. Lúc bấy giờ vẫn chưa có triệu chứng phản loạn nào tái xuất hiện trong đám thủy thủ còn lại. Trái lại, dường như nghe theo xúi bẩy của Steelkilt, họ quyết tâm duy trì nền hòa bình chặt chẽ, tuân thủ đến cùng mọi mệnh lệnh, và khi tàu đến hải cảng, sẽ rời bỏ tàu cả lượt. Song le để lo cho cuộc hành trình kết thúc mau chóng nhất, bọn họ thảy đều thỏa thuận thêm một điều - ấy là, không báo hiệu có cá voi, nếu có thấy bất cứ con nào. Vì, mặc kệ lỗ thủng ở sườn tàu, và mặc kệ hết thảy những hiểm họa khác, tàu Town Ho vẫn duy trì những phiên canh ngọn cột buồm và thuyền trưởng tàu đó vẫn hết sức sẵn lòng hạ thuyền xuống để săn một con cá ngay bấy giờ, hệt cái ngày tàu đến ngư trường tuần tiễu lần đầu tiên; thuyền phó Radney cũng đã sẵn sàng thay giường nhỏ bằng một chiếc thuyền săn, và cùng với cái miệng bị băng bó, lão vẫn toan bỏ mạng để khóa cho được quai hàm nguy hiểm của con cá voi.

Nhưng mặc dù người vùng Hồ Erie đã xúi giục các thủy thủ giữ thái độ thụ động này, gã vẫn giữ ý định riêng (ít nhất cho tới khi mọi việc xong xuôi) sẽ đích thân phục thù đích đáng người đã đâm gã ngay giữa tim. Gã luôn luôn bị thuyền phó Radney trông chừng, và như một người điên tìm cách chạy trước đón đầu định mệnh nghiệt ngã, sau cảnh tượng lủng lẳng ở dây buồm, gã nài xin, mặc thuyền trưởng ra mặt can ngăn, được trở lại phụ trách cữ canh gác ban đêm. Nhân đây, cùng một hai hoàn cảnh hợp khác, Steelkilt đã xây dựng nên kế hoạch phục thù rất có hệ thống.

“Ban đêm, Radney có cái kiểu ngồi nom không giống thủy thủ chút nào trên thành boong lái, và chống cánh tay lên mạn con thuyền nhỏ đã được kéo lên ở đấy, ngay kế bên sườn tàu một chút. Ai cũng biết, một đôi khi, lão ngủ với điệu bộ như vậy. Giữa thành tàu và chiếc thuyền săn có một khoảng cách khá rộng, và phía dưới giữa đó là bể. Steelkilt trù tính thời điểm, và nhận thấy rằng trò kế tiếp ở chỗ bánh lái sẽ xảy ra khoảng hai giờ, sáng ngày thứ ba, kể từ cái ngày gã bị phản trắc. Những thời gian rảnh, gã tận dụng để bện một vật gì hết sức cẩn thận trong các phiên canh ở dưới hầm tàu.

“ ‘Anh đang làm cái gì đấy?’ một thủy thủ hỏi.

“ ‘Ông bạn thấy thế nào? Trông giống như cái gì nhỉ?’

“ ‘Giống như dây thắt miệng túi; nhưng sợi dây kỳ dị lắm, tôi thấy vậy đấy.’

“ ‘Phải, hơi kỳ dị!’ anh chàng vùng Hồ Erie vừa nói vừa vung sợi dây ra phía trước một khoảng vừa tầm tay, ‘nhưng tôi cho rằng cũng đủ dùng. Ông bạn ơi, tôi không có đủ sợi - cậu có ít nào không?’

“ ‘Chẳng có tí nào dưới khoang mũi cả.’

“ ‘Vậy tôi phải đi xin lão già Rad mới được!’ Nói đoạn gã đứng dậy đi ra phía đuôi tàu.

“ ‘Anh tính ngửa tay xin lão ấy thật ư?’ một thủy thủ hỏi.

“ ‘Sao không? Ông bạn cho rằng lão không giúp tôi một chuyên, mà hóa ra chung cuộc cũng là giúp chính lão ta hay sao?’ Nói rồi gã đi tới trước mặt thuyền phó, lặng lẽ nhìn lão, và hỏi xin lão mấy sợi dây để vá võng. Gã được cho dây - chuyện dây nhợ không ai nghe tới nữa; nhưng đêm sau, một cục sắt tròn, có chằng lưới phía ngoài, từ túi chiếc áo choàng của người vùng Hồ Erie rớt ra, trong lúc gã máng áo vào võng để làm gối. Hai mươi bốn giờ sau, đến phiên gã đứng lặng lẽ cầm bánh lái - gần con người sắp thiếp ngủ trong cái huyệt luôn luôn được đào sẵn do tay người thủy thủ - giờ phút định mệnh ác liệt cuối cùng đã đến; và trong thâm tâm đã sắp đặt trước của Steelkilt, thuyền phó đã nằm cứng đơ thẳng cẳng như một xác chết với cái trán bị dần nát.

“Nhưng, thưa các cậu, một kẻ ngốc đã cứu kẻ sắp thành sát nhân đó tránh được hành động đẫm máu mà gã đang sắp đặt. Tuy vậy gã vẫn phục thù được mà không cần phải là kẻ báo thù. Vì do một định mệnh huyền bí, ông trời dường như cũng đã can thiệp mà giật tay gã ra để đích thân nhúng tay vào cái việc đáng nguyền rủa mà gã tính làm.

“Bấy giờ là giữa lúc rạng đông và lúc mặt trời mọc của ngày thứ hai, lúc mọi người đang cọ sàn tàu, thì anh chàng đần độn người xứ Teneriffe, đang tháo nước trong những giàn cái đỡ dây lèo, bỗng la lên, ‘Nó cuộn mình kia kìa! Nó cuộn mình kia kìa!’ Chúa ơi! Con cá voi mới to chứ! Ấy chính là con Moby Dick.

“ ‘Moby Dick!’ Don Sebastian la lớn, ‘Thánh Dominic ôi! Thưa anh thủy thủ, cá voi có tên thánh không ạ? Ai gọi ta là Moby Dick?’

“ ‘Đó là một con cá voi trắng trứ danh, con quái vật bất tử ghê gớm nhất, Don ạ; - nhưng đó là một câu chuyện quá dài.’

“ ‘Sao hở, sao hở?’ những cậu trai Tây Ban Nha xúm đông lại hỏi.

“ ‘Không, Don, Don - không, không! Tôi không thể kể lại được. Cho tôi thở một chút chứ nào, các cậu ơi!’

“ ‘Chicha! Chicha đâu!’ Don Pedro la. ‘Người bạn cường tráng của chúng ta nom sắp ngất rồi; rót đầy cái ly cạn này đi!’

“ ‘Không cần đâu, thưa các cậu; chờ một chút là tôi xin tiếp tục… Giờ đây, thưa các cậu, bất thình lình thấy con cá voi trắng như tuyết cách tàu độ năm chục thước, họ quên hẳn vụ đụng độ giữa đám thủy thủ - trong niềm phấn khích nhất thời, anh chàng xứ Teneriffe tình nguyện và hết sức bản năng mà cất cao giọng vì con quái vật, mặc dù chỉ sau giây lát vừa rồi cả ba đầu cột buồm đều nhìn thấy rõ con vật. Bây giờ hết thảy đều cuồng nhiệt. ‘Con cá voi trắng, con cá voi trắng!’ là tiếng la từ thuyền trưởng, các thuyền phó và thợ đâm cá, những người, không bị lay chuyển vì những lời đồn đại đáng sợ, đang thảy bồn chồn muốn bắt con cá quý báu và lừng danh ấy; trong lúc đoàn thủy thủ lì lợm ngó nghiêng, kèm những câu chửi thề, về vẻ đẹp dễ sợ của cái khối trắng sữa, được chiếu sáng bởi mặt trời lấp lánh ngang đường chân trời, linh động và óng nháng như hòn ngọc sống trên bể xanh sáng sớm. Thưa các cậu, một định mệnh lạ lùng xâm nhập toàn thể diễn biến của những biến cố này, như thể đã được họa đồ trước khi trái đất được họa đồ. Người nổi loạn là người cầm lái cho thuyền ông thuyền phó, và khi lao tới con cá, nhiệm vụ của y là ngồi gần ông ta, trong lúc Radney cầm lao đứng ở đầu mũi, và siết hoặc nới lỏng dây câu theo khẩu lệnh. Hơn nữa, khi bốn chiếc thuyền sàn được hạ xuống, thì thuyền của thuyền phó dẫn đầu; và không ai hú lên hung tợn đầy hào hứng như Steelkilt khi gã ra sức chèo. Sau một lượt chèo mạnh, người đâm cá thuyền họ không cử động được, và, lao trong tay, Radney nhảy ra trước mũi. Xem ra ở dưới thuyền láo luôn luôn tỏ ra là một người nóng nảy. Và giờ cái hàm băng bó của con người ấy la lên là hãy đưa lão đổ bộ lên chóp lưng con cá voi. Không do dự, người giữ lái đẩy lão lên cao mãi, qua một màn dăm bọt nước hòa trộn hai màu trắng với nhau, cho đến lúc đột nhiên con thuyền như húc phải một vỉa đá ngầm, và bật ngược lại, hất thuyền phó đang đứng ra bên ngoài. Ngay lúc ấy, trong khi lão ngã lên cái lưng trơn của con cá voi, con thuyền chếch phải, và được một con sóng cồn đẩy xa sang bên, còn Radney bị hất xuống bể, phía sườn bên kia của con cá voi. Lão vùng vẫy xuyên qua tia nước và, trong lúc đó, người ta lờ mờ thấy lão qua bức màn nước ấy, điên dại tìm cách thoát khỏi con mắt của con Moby Dick. Nhưng con cá voi đã lượn vụt thành một xoáy nước sâu khổng lồ, ngoạm con người đang bơi ấy giữa hai quai hàm của nó, và quay đầu lại ngụp thẳng xuống đáy nước.

Trong lúc đó, khi đáy thuyền bị đụng lần đầu, gã trai vùng Hồ Erie đã nới lỏng dây câu, để tụt lại xa đằng sau chỗ nước xoáy; lặng lẽ nhìn, gã chú tâm vào những ý nghĩ riêng. Nhưng một cái giật đột ngột và dễ sợ muốn nhấn chìm thuyền khiến gã kê ngay dao vào dây câu. Gã cắt dây; và con cá voi được tự do. Nhưng, ra xa một quãng, con Moby Dick lại nhô lên, với những mảnh giẻ rách của chiếc áo sơ mi đẫm máu của Radney dính nơi hàm răng đã tiêu diệt lão. Cả bốn chiếc thuyền lại săn đuổi, nhưng con cá voi lảng tránh và cuối cùng biến mất.

“Đúng hẹn, tàu Town Ho ghé tại hải cảng đã định - một bến rất xa vắng và man dã, nơi không sinh vật văn minh nào cư ngụ cả. Tại đây, do gã trai vùng Hồ Erie cầm đầu, tất cả những thủy thủ ở cột buồm trước, trừ ra chừng năm hay sáu người, ung dung rời bỏ tàu đi vào giữa đám cọ. Cuối cùng hóa ra là họ đã chiếm một chiến thuyền kép của người mọi và dong buồm đi đến một hải cảng khác nào đó.

“Vì đoàn thủy thủ của tàu bị giảm bớt chỉ còn một nhúm, thuyền trưởng phải nhờ đến dân đảo giúp ông ta làm cái việc nặng nhọc là đẩy con tàu lên cạn để trám chỗ rò rỉ. Nhưng vì nhóm người da trắng thiểu số phải không ngừng coi chừng những đồng minh nguy hiểm này, cả ngày lẫn đêm, và công việc của họ khó nhọc đến cực độ, khiến cho lúc tàu sẵn sàng vượt bể trở lại thì họ ở vào một tình trạng suy nhược đến nỗi thuyền trưởng không dám rời bến cùng với họ trong con tàu nặng nề đến vậy. Sau khi tham khảo ý kiến các sĩ quan, ông ta cho tàu thả neo ở một nơi càng xa bờ càng hay; nạp đạn và thuốc sung vào hai khẩu đại bác đặt sẵn sang ở trước mũi; dồn súng hỏa mai vào phía lái; và cảnh cáo những người dân đảo đừng tới gần tàu mà bị hại, ông ta mang theo một người đồng hành, dong buồm chiếc thuyền săn tốt nhất, lái thẳng ra phía trước gió để đi Tahiti, cách đó năm trăm dặm, để tuyển một tốp người hòng tăng cường đoàn thủy thủ của ông ta.

“Vào ngày thứ tư của cuộc du hành này, ông ta gặp một chiếc thuyền độc mộc lớn, có vẻ như mới đụng phải một hòn đảo san hô thấp. Ông ta lái thuyền tránh xa, nhưng chiếc thuyền dã man cứ tiến thẳng đến; chẳng mấy chốc tiếng nói của Steelkilt vang lên kêu ông ta phải ghé bờ, nếu không sẽ xô ông ta chìm xuống nước. Thuyền trưởng giơ khẩu súng lục lên. Mỗi chân đặt trên một mũi thuyền, gã trai vùng Hồ Erie cười kiêu ngạo và cả quyết nêu khẩu súng của ông ta lên đạn, thì gã sẽ chôn ông ta trong đám bọt sóng.

“ ‘Anh muốn gì ở tôi?’ thuyền trưởng hỏi.

“ ‘Thế ông định đi đâu, đi việc gì thế?’ Steelkilt hỏi vặn. ‘Không nói láo.’

“ ‘Tôi đi Tahiti tuyển thêm người.’

“ ‘Tốt lắm. Để tôi lại gần ông một chút - tôi sẽ đến trong hòa bình.’ Nói xong, gã nhảy từ chiếc thuyền độc mộc xuống nước, bơi đến gần và trèo lên mạn thuyền tới trước mặt thuyền trưởng.

“ ‘Khoanh tay lại, thưa ngài; và ngẩng đầu lên. Giờ thì lặp lại lời tôi. Ngay khi Steelkilt bỏ đi, tôi xin thề sẽ ném chiếc thuyền này lên bờ ở hòn đảo đằng xa kia và lưu lại đấy trong sáu ngày. Nếu tôi không làm thế xin sấm sét đánh chết tôi đi!’

“ ‘Một học giả tuyệt diệu!’ người vùng Hồ Erie cười to lên như vậy. ‘Xin từ biệt, thưa ngài!’ Và gã nhảy xuống bể bơi trở về với đồng bạn của gã.

“Ngó theo cho đến khi chiếc thuyền được đàng hoàng đẩy vào bờ và kéo đến tận gốc rặng dừa, Steelkilt lại chong buồm lên và đến Tahiti là nơi gã tính đến rất đúng hạn. Ở đấy, may mắn đã đến với gã, có hai chiếc tàu sắp sửa đi Pháp, và may mắn thay đang vừa vặn cần đúng số người mà gã dẫn tới. Họ lên tàu, và như vậy đã nhanh chân hơn thuyền trưởng cũ của họ, nếu ông ta có ý tìm cách trừng phạt họ theo luật.

“Độ mười ngày sau khi hai chiếc tàu Pháp khỏi hành đi nơi khác, chiếc thuyền săn cá voi đến, và vị thuyền trưởng bắt buộc phải tuyển mộ thêm một vài người dân xứ Tahiti văn minh hơn đồng bào họ, và đã từng quen đi bể. Ông ta thuê một thuyền hai buồm nhỏ của người bản xứ, trở về tàu với bọn người này; và thấy mọi sự ở đó đều tốt đẹp, bèn lại tiếp tục thực hiện những cuộc tuần tiễu.

“Thưa các cậu, giờ đây chẳng ai biết Steelkilt ở đâu, nhưng trên đảo Nantucket, người vợ góa của Radney vẫn hướng ra bể khơi từ chối trao trả người đã chết; trong giấc mơ cũng vẫn thấy con cá voi trắng dễ sợ kia đã hủy diệt lão.

“ ‘Ngài kể xong chưa?’ Don Sebastian thản nhiên hỏi.

“ ‘Xong rồi, Don ạ.’

“ ‘Vậy, xin ngài làm ơn nói cho tôi rõ theo như sự tin tưởng nhất nơi ngài, câu chuyện ấy thực chất có thật hay không? Thật là vô cùng kỳ diệu! Ngài có nghe từ một nguồn xác đáng hay không? Lượng thứ cho tôi nếu như tôi có vẻ thúc ép ngài.’

“ ‘Cũng xin lượng thứ cho tất cả chúng tôi, ngài thủy thủ; vì tất cả chúng tôi đều thỉnh cầu như Don Sebastian,’ cả nhóm cùng la lên, vẻ quá sức quan tâm.

“ ‘Có cuốn Phúc âm nào trong Quán Trọ Vàng không, thưa các cậu?’

“ ‘Không, Don Sebastian đáp. ‘Nhưng tôi biết một mục sư rất xứng đáng ở gần đây, có thể cung cấp liền cho tôi một bản. Tôi đi lo việc ấy đây; nhưng ngài có thận trọng không đấy? Chuyện này có thể thành ra nghiêm túc quá thể đây.’

“ ‘Luôn tiện cậu đưa cả vị mục sư ấy lại đây được không, hả Don?’

“ ‘Mặc dù giờ không có cuộc hỏa thiêu nào ở Lima,’ một người nói với một người khác trong nhóm, “tôi e rằng anh bạn thủy thủ của chúng ta sẽ bị lâm nguy vì chế độ tổng giáo chủ. Ta hãy rút ra khỏi ánh sáng trăng đi. Tôi thấy không cần thiết rồi.’

“ ‘Xin thứ lỗi cho tôi đã chạy theo cậu, Don Sebastian ạ, nhưng tôi mạn phép yêu cầu cậu đặc biệt lưu ý kiếm cuốn Phúc âm nào khổ lớn nhất có thể?

* * *

“ ‘Đây là vị mục sư, ông ấy đem cho ngài cuốn Phúc âm,’ Don Sebastian trang trọng nói, lúc trở về cùng một người cao lớn nghiêm trang và đạo mạo.

“ ‘Cho tôi bỏ mũ ra đã. Giờ thì, xin mục sư, hãy bước ra chỗ có ánh sáng và đưa cuốn Thánh Kinh ra trước mặt tôi để tôi có thể sờ vào được.’

“ ‘Hỡi Thượng đế, xin hãy giúp con, con lấy danh dự mà thề rằng câu chuyện con nói với các bạn đây, về bản chất và về các điểm chính đều thực cả. Con biết câu chuyện đó có thực; nó đã xảy ra trên quả đất tròn này; con đã bước chân trên tàu ấy, con biết đoàn thủy thủ, con đã gặp và nói chuyện với Steelkilt sau khi Radney chết.’ ”

CHƯƠNG LV
VỀ NHỮNG HÌNH ẢNH CÁ VOI GỚM GUỐC

TÔI SẼ SỚM PHÁC HỌA cho bạn thấy như người ta có thể phác họa không cần đến vải bố, cái thứ giống hình thù đích thực của cá voi lúc nó thực sự xuất hiện trước con mắt của người săn cá, khi trọn thân xác cá voi bị néo chặt dọc con tàu săn đến độ người ta có thể bước chân lên mình nó. Vì vậy, rất có thể cũng đáng cho ta nói trước tới những chân dung tưởng tượng về con cá đó, con vật cho đến hiện thời đã rất tự tin mà thử thách đức tin của người trên bộ. Đã đến lúc cần phải sửa sai cho thế giới trong vấn đề này, bằng cách chứng tỏ rằng những hình ảnh như vậy về con cá đều sai cả.

Có lẽ nguồn gốc chính của hết thảy những ảo ảnh hình họa đó có thể tìm thấy trong những tác phẩm điêu khắc Hindu, Ai Cập và Hy Lạp cổ xưa. Vì kể từ những thời kỳ giàu sáng kiến nhưng không mấy tỉ mỉ ấy, khi trên những bức tranh đá hoa cương của các đền đài, bệ tượng, và trên những tấm khiên, mề đay, huy chương, tiền xu, con cá heo được vẽ có vảy giáp xích như áo giáp của Hồi vương Saladin, và đầu đội mũ sắt như thánh George; kể từ lúc đó một cái gì đó kiểu như giấy phép phổ biến, không riêng trong phần lớn những hình ảnh phổ thông nhất, mà cả trong nhiều thuyết trình khoa học về cá voi.

Rõ ràng chân dung cổ nhất hiện có đại khái tự cho là khắc họa hình ảnh cá voi được tìm thấy trong chùa hang của đảo Elephanta nổi tiếng ở Ấn Độ. Những người Bà La Môn chủ trương rằng trên hầu hết những hình chạm dài vô tận trên vách đá ngôi chùa thượng cổ đó, hết thảy những giao thương và săn bắt, mọi khuynh hướng có thể tưởng tượng của con người, đều được trình bày từ nhiều thời đại trước khi chúng thật sự xuất hiện. Ta không lấy làm lạ rằng ở chừng mực nào đó cái nghề săn cá voi cao quý của chúng ta hẳn đã được tiên đoán từ trước ở đó. Con cá voi Hindu ta đang nói tới xuất hiện tại một khu vực riêng trên bức vách, tượng thần Vishnu dưới bộ dạng con thủy quái Leviathan, tên gọi uyên bác là hóa thân Matse. Tuy hình chạm này nửa người nửa cá voi, chỉ để cho có cái đuôi cá, nhưng phần nhỏ đó cũng toàn sai. Cái đuôi đó trông giống như đuôi nhọn của con trăn hơn là cái đuôi có vây rộng của con cá voi chính cống uy nghi vùng vẫy.

Nay ta xét tới các phòng tranh cổ, và thử nhìn bức họa của một họa sĩ Thiên Chúa giáo vẽ con cá này; vì họa sĩ này không thành công hơn họa sĩ Ấn Độ thời tiền Hồng Thủy bao nhiêu. Đó là bức tranh Guido vẽ thần Perseus cứu công chúa Andromeda thoát khỏi nanh con hải quái hay cá voi. Họa sĩ Guido lấy kiểu mẫu con vật lạ lùng như vậy ở đâu? Còn Hogarth cũng vậy, khi minh họa cùng một cảnh này trong bức “Thần Perseus giáng lâm”, không trình bày khá hơn chút nào. Khối cơ thể đồ sộ của con quái vật của Hogarth ấy uốn lượn trên mặt nước, hầu như chẳng làm rút đi lấy một phân nước. Nó có một cái bướu trên lưng, và sóng đang cuộn trong cái miệng rộng ngoác có răng nanh của nó, cái miệng có thể bị nhầm với cái Cửa Cho Kẻ Phản Bội dẫn từ sông Thames vào bên trong tòa tháp. Lại có những con cá voi Prodromus thuở rất xưa của lão thầy thuốc già Sibbald người Scotland, và con cá voi của Jonah, được mô tả trong những ấn bản Kinh Thánh xưa và những bức họa khắc gỗ trong các cuốn kinh nhật tụng. Ta sẽ nói gì về những bức họa này? Còn về con cá voi của thợ đóng sách uốn lượn như một cành nho quanh một cái gộc mỏ neo đang thả xuống - được in dập và mạ vàng trên gáy và bìa của nhiều cuốn sách xưa và nay - là một sinh vật rất đẹp nhưng hoàn toàn hoang đường, tôi cho là bắt chước theo những hình vẽ tương tự trên các bình cổ. Mặc dù hoàn cầu gọi nó là cá heo, tôi vẫn cho con cá của người đóng sách này là một cố gắng diễn tả cá voi; vì nó được nhắm cho mục đích ấy khi được giới thiệu lần đầu tiên. Nó được giới thiệu bởi một nhà xuất bản Ý vào quãng thế kỷ 15, thời kỳ Phục hưng; trong những ngày đó và ngay cả giai đoạn tương đối muộn về sau nữa, cá heo nhìn chung được coi là một chủng loại của giống thủy quái Leviathan ấy.

Trong số những hình minh họa và trang trí khác của một vài quyển sách cổ ta sẽ thỉnh thoảng gặp những chi tiết rất kỳ lạ về con cá voi, đủ kiểu vòi phun nước, tia nước, suối nóng và lạnh, suối Saratoga và nhà tắm kiểu La Mã Baden-Baden sùng sục sủi bọt hiện lên từ não bộ không biết mệt của con cá. Trên trang nhan đề ấn bản gốc cuốn Sự tiến triển của học thức, ta sẽ tìm thấy một vài con cá voi kỳ lạ.

Nhưng rời bỏ những cố gắng không chuyên nghiệp này, ta hãy liếc qua những bức hình thủy quái Leviathan được những cá nhân hiểu biết coi như là những minh họa đơn giản và khoa học hơn. Trong tuyển tập các hành trình của ông già Harris có vài bản minh họa cá voi trích ở một cuốn sách hành trình Hà Lan xuất bản năm 1671, nhan đề Cuộc du hành săn cá voi đến spitzbergen trên tàu Jonas ở trong một con cá voi, thuyền trưởng Peter Peterson xứ Friesland, ở một bản minh họa ấy, như những bè gỗ cực lớn, cá voi được vẽ nằm giữa những đảo băng, lũ gấu trắng chạy nhảy trên lưng, ở một bản minh họa khác thì điểm sai lầm to tướng ấy là con cá voi được vẽ với những vi đuôi thẳng đứng.

Lại nữa, còn một cuốn sách khổ tư, do một thuyền trưởng Colnett nào đó, đại tá trong Thủy quân Anh, viết, nhan đề Một cuộc du hành quanh mũi Sừng vào tận các vùng bể miền Nam, nhằm khuếch trương ngành săn cá nhà táng. Trong sách này chính là phác thảo tự cho là “Hình ảnh của Physeter hay cá nhà táng, vẽ theo kích cỡ con cá bị giết tại bờ bể Mexico, tháng Tám 1793, và được kéo lên sàn tàu”.

Tôi không nghi ngờ gì chỗ vị thuyền trưởng này đã cho chụp bức hình nói lên sự thật đó hòng giúp ích cho các thủy thủ của ông ta. Giả sử đề cập một điểm duy nhất về con cá đó, hãy để tôi nói rằng nó có một con mắt mà, theo như tỷ lệ đi kèm, nếu ứng với một cá nhà táng đã hoàn toàn trưởng thành thì thành ra con mắt con cá voi đó dài bằng một khung cửa sổ vòm dài chừng mét rưỡi. Ngài thuyền trưởng bảnh bao của tôi ơi, sao ngài không cho chúng tôi hình ảnh Jonah ngó qua con mắt ấy cho rồi!

Những tác phẩm biên soạn tận tâm nhất về Lịch sử Tự nhiên vì lợi ích của những người trẻ tuổi và nhạy cảm, không phải không mắc cùng một lỗi lầm đáng tởm ấy. Hãy xem cuốn sách nổi tiếng của Goldsmith Thiên nhiên sinh động. Trong ấn bản London rút gọn năm 1807, có những bản minh họa cái gọi là “cá voi” và “cá voi mũi”. Tôi không muốn tỏ ra bất nhã, nhưng con cá voi xấu xí này trông như một con lợn nái bị chặt hết bốn giò; còn như con cá voi mũi, thì chỉ nhìn qua cũng đủ làm cho người ta ngạc nhiên rằng ở thế kỷ thứ 19, một con mã ngư như vậy có thể được giả mạo để được một đám tuyền nam sinh thông minh nào đấy coi là thật.

Lại nữa, năm 1825, Bernard Germain, bá tước Lacépède, một nhà tự nhiên học vĩ đại, ấn hành một quyển sách về cá voi được hệ thống hóa khoa học, trong đó có vài hình ảnh của những loài thủy quái Leviathan khác nhau. Hết thảy những hình họa đó không chỉ không chính xác, mà bức hình con Mysttcetus hay còn gọi là cá voi Greenland (tức cá voi chính cống), ngay cả Scoiesby, một người có kinh nghiệm lâu năm về chủng loài này, cũng tuyên bố không hề thấy sinh vật đối ứng nào như thế ngoài thực tế.

Song việc đặt bó lúa cuối cùng hoàn tất mọi công việc ngớ ngẩn này được dành cho nhà khoa học Frederick Cuvier, em của nhà tự nhiên học danh tiếng Baron. Năm 1836, ông ta xuất bản một cuốn Lịch sử tự nhiên loài cá voi, trong đó có đưa ra hình vẽ mà ông ta gọi là một con cá nhà táng. Trước khi chìa bức hình ấy ra cho bất cứ người dân đảo Nantucket nào, tốt hơn là bạn tự liệu đường rút lui cho nhanh khỏi Nantucket. Nói tóm lại, con cá nhà táng của Frederick Cuvier không phải cá nhà táng, mà là một khối thịt. Dĩ nhiên là ông ta chưa bao giờ có được cái hân hạnh đi săn cá voi (những người như ông ta hiếm khi đi vậy lắm), nhưng từ đâu mà ông ta đã lấy mẫu cho bức hình ấy, có ai nói được? Có lẽ ông ta cũng có được theo cùng cách nhà khoa học tiền nhiệm của ông ta trong cùng lãnh vực, ông Desmarest, có được một thất bại về mặt xác thực của mình; tức là, phỏng theo một bức họa của Trung Quốc. Người Trung Quốc ấy vốn là những tay linh hoạt nhường nào với cây bút của họ, bao nhiêu những chén và ấm sành kỳ dị kia cũng đủ cho chúng ta biết rồi.

Còn như những con cá voi của các nhà vẽ biển quảng cáo thấy đầy ngoài phố lủng lẳng trên cửa hàng bán dầu, thì ta nói sao đây? Chúng thường thuộc loại cá voi Richard III, với những cái bướu hệt lạc đà một bướu, và rất man dại; chúng ăn sáng bằng ba bốn chiếc bánh tạc thủy thủ, ý là những thuyền săn cá voi đầy thủy thủ: những dị hình dị tướng của chúng trồi sụt trong biển máu và sơn xanh.

Nhưng những sai lầm vô số kể trong việc mô tả con cá voi này, nói cho cùng, không có gì đáng ngạc nhiên cho lắm. Nghĩ mà xem! Phần lớn những bức họa được vẽ theo con cá mắc cạn; mà thế thì cũng chuẩn xác như vẽ tàu đắm, với bộ sườn gãy, sẽ chuẩn xác mà đại diện cho chính con vật cao cả ấy trong mọi vẻ kiêu hãnh chưa từng rạn vỡ của những vỏ tàu và thuyền cụ. Trong khi loài voi đứng cho người ta họa toàn thân, loài thủy quái Leviathan con sống thì không bao giờ công nhiên nổi cả thân mình lên mặt nước để họa hình chân dung. Con cá voi sống sờ sờ ấy, toàn bộ vẻ uy nghi đầy ý nghĩa của nó, chỉ được thấy ngoài bể tại những chỗ nước sâu khôn dò thấu; và lúc nổi lên thì thân hình đồ sộ của nó vượt khỏi tầm thấy của ta, giống như một chiến hạm nhiều tầng được hạ thủy; và vì nếu to đó, thật là chuyện muôn đời bất khả cho người phàm tục toan đưa toàn thân con cá voi lên trên không, mà vẫn giữ hết thảy những đường cong và vẻ mềm mại uốn lượn của nó. Ấy là, chưa nói đến sự khác xa nhau mà người ta có thể phỏng đoán về bề tròn giữa một con cá voi non còn bú mớm và một thủy quái Leviathan thuần khiết đã hoàn toàn trưởng thành; tuy nhiên, kể cả trường hợp một trong những con cá voi non đang bú ấy bị kẻo lên sàn tàu, thì thật bấy giờ đó chỉ là cái hình thù bất định, mềm nhũn, giống như con lươn, đến độ ma quỷ cũng không diễn tả cho đúng được.

Nhưng người ta có thể tưởng tượng rằng căn cứ nơi bộ xương trần trụi của con cá voi mắc cạn, sẽ có thể rút ra những gợi ý chuẩn xác liên quan tới hình thể đích thực của nó. Hoàn toàn không. Vì một trong những điều lạ lùng nhất về con thủy quái Leviathan này, chính là bộ xương của nó hầu như chẳng cho ta ý niệm nào về hình thù nói chung của nó. Mặc dù bộ xương của triết gia Jeremy Bentham, được treo như bộ chân đèn nến trong thư viện của một trong những người thi hành di chúc của ông, đã chuyển tải chính xác ý tưởng về một ông già thượng lưu có vầng trán rộng theo thuyết vị lợi, cùng hết thảy những đặc điểm cá nhân nổi bật khác của Jeremy; nhưng từ bộ xương khớp của loài thủy quái Leviathan người ta không rút ra được một đặc điểm gì kiểu như thế cả. Thực ra, như nhà giải phẫu Hunter nổi tiếng đã nói, chỉ mỗi bộ xương cá voi thôi thì mối liên hệ với con vật đầy đủ cả da dẻ lòng mề cũng y như côn trùng liên hệ với cái kén đã bao bọc nó rất tròn vành. Đặc điểm này được chứng tỏ hết sức nổi bật ở phần đầu, cũng như trong vài phần cuốn sách này sẽ ngẫu nhiên tỏ rõ. Nó cũng được trưng ra một cách đáng tò mò nơi cái vi bên hông, những khúc xương của phần này gần đúng khớp với những khúc xương của bàn tay người, chỉ trừ ngón cái. Cái vi này có bốn ngón xương đều đặn, ngón trỏ, ngón giữa, ngón đeo nhẫn và ngón út. Nhưng tất cả các ngón này đều vĩnh viễn được bao trong lớp vỏ thịt, như thể những ngón tay người luồn vào một bao tay nhân tạo. “Dù đôi lúc con cá voi đối xử với ta táo tợn đến mức nào đi chăng nữa,” như một hôm Stubb trào phúng nói, “nhưng ta không bao giờ có thể xác thực mà nói nó đã thẳng tay trần mà táng chúng ta.”

Thành thử, vì tất cả những lý do này, dù có nhìn nhận theo cách nào, ta cũng không thể không kết luận rằng con thủy quái Leviathan to lớn kia chính là sinh vật duy nhất trên thế gian này nhất định cho đến tận cùng vẫn sẽ không được họa hình để lại. Đúng thế, chân dung này có thể trúng hồng tâm hơn chân dung khác, nhưng chưa có bức nào đạt đến một độ chính xác đáng kể nào hết. Vì vậy không tưởng tượng ra cách nào để biết chính xác xem con cá voi thực sự trông như thế nào. Và phương pháp duy nhất để ta có thể rút tỉa ra một ý niệm khả dĩ về thân xác sống động của nó, là tự mình đi săn cá voi; nhưng làm vậy, ta sẽ gặp sự rủi ro không nhỏ là bị nó đâm thủng ruột và nhấn chìm thiên thu. Vì vậy, theo tôi thì tốt hơn là bạn đừng quá khó tính khi tò mò muốn biết về loài thủy quái Leviathan này.

CHƯƠNG LVI
VỀ NHỮNG TRANH VẼ CÁ VOI ÍT SAI LẠC VÀ NHỮNG TRANH TẢ THỰC CÁC CẢNH SĂN CÁ VOI

LIÊN QUAN đến những bức tranh quái dị về cá voi, đến đây tôi hết sức mong muốn đề cập những chuyện còn quái dị hơn về chúng, được tìm thấy trong một vài quyển sách, cả xưa lẫn nay, nhất là sách của Pliny, Purchas, Hackluyt, Harris, Cuvier, v.v… Nhưng tôi cho qua vấn đề đó.

Tôi chỉ biết có bốn phác thảo đã được ấn hành mô tả về con cá nhà táng; đó là của Colnett, Huggins, Frederick Cuvier và Beale. Trong chương trước, Cuvier và Colnett đã được nhắc tới. Phác thảo của Huggins tốt hơn nhiều; nhưng, lạ nhất là, phác thảo của Beale tốt nhất. Hết thảy những họa phẩm của Beale về con cá voi này đều tốt, trừ cái hình thù ở giữa trong bức họa ba con cá voi ở các tư thế khác nhau, mở đầu chương thứ nhì. Trang đầu sách vẽ mấy chiếc thuyền đang tấn công lũ cá nhà táng, tuy rõ ràng được trù tính để kích thích lòng hoài nghi thông thường của vài kẻ chỉ ngồi trong phòng khách, nhưng lại chuẩn xác một cách đáng phục và ấn tượng chung là giống thật. Một vài bức vẽ cá nhà táng của J. Ross Browne cũng khá đúng về hình thể; nhưng chúng lại bị khắc quá thô lậu. Dù sao cũng không phải lỗi của ông ta.

Về con cá voi chính cống, những bức họa phác thảo đẹp nhất là của Scoresby; nhưng theo một tỷ lệ xích quá nhỏ để gây được ấn tượng mong đợi. Ông ta chỉ có một bức vẽ cảnh săn cá voi, đó là một thiếu sót đáng buồn, bởi đáng ra nhờ những hình ảnh như vậy, khi được vẽ cho hoàn toàn khéo, người ta có thể suy ra chẳng hạn như một ý niệm đúng đắn về con cá voi sống như các thợ săn cá voi sống vẫn thấy.

Nhưng, tôi cho rằng nói chung, những bức đẹp nhất cho đến nay, dù ở vài chi tiết không hẳn đúng nhất, miêu tả về con cá voi và cảnh săn cá voi, là hai bức in khắc lớn của Pháp, được chạm rất đẹp theo các bức họa của Garnery. Từng bức một, chúng trình bày cảnh tấn công cá nhà táng và cá voi chính cống. Trong bức chạm thứ nhất, con cá nhà táng cao cả được mô tả trong toàn thể sức mạnh uy nghi, vừa mới trỗi lên phía dưới thuyền từ những tầng sâu thẳm của đại dương, và đưa lên cao trong không trung trên lưng nó là tàn vật dễ sợ của những ván thuyền thủng. Mũi thuyền phần nào không bị bể nát, và được vẽ đúng lúc đang lắc lư trên xương sống của con quái vật; và đang đứng ở đầu mũi thuyền ấy, trong khoảnh khắc chớp nhoáng duy nhất không sao tính được đó của thời gian, ta thấy một người chèo thuyền, nửa bị che lấp vì vòi nước tức tối sôi sục của con cá voi, và đang sắp sửa nhảy, như thể từ một vách núi. Hành động của toàn thể cảnh này đẹp đẽ và chân thực tuyệt diệu. Cái ống dây câu vơi hết một nửa nổi lềnh bềnh trên mặt bể trắng xóa; cán gỗ của các cây lao bung tung tóe nghiêng nghiêng lắc lư trong cái ống; đầu của thủy thủ đoàn đang bơi rải rác quanh con cá voi với những nét trái ngược thảy biểu lộ sự sợ sệt; trong lúc ở nơi xa xa đen tối bão táp kia, con tàu đang xuôi chiều gió bổ vào cảnh tượng. Có thể tìm ra những lỗi nghiêm trọng về chi tiết giải phẫu học của con cá voi này, nhưng hãy bỏ qua đi; vì, có suốt cả đời mình, tôi cũng không thể vẽ nổi một con đẹp như thế.

Bức chạm thứ hai, mô tả chiếc thuyền săn đang kéo dọc theo mạn thuyền cái hông bám đầy hà của một con cá voi chính cống lớn đang quẫy phá, cuộn thân hình đen sì um tùm cỏ của nó dưới bể như tảng đá rêu mốc trượt lở từ trên các vách đá xứ Pantagonia. Những tia nước của nó phun thẳng lên, đầy đặc và đen như bồ hóng, khiến cho nhìn một làn khói dồi dào như vậy trong ống khói, ta hẳn sẽ cho rằng phải cỗ ruột dưới kia đang nấu nướng can trường lắm. Lũ hải điểu đang rải cua bé, ngao ốc cùng các loại kẹo biển cùng mì ống biển khác, những thứ cá voi chính cống đôi khi mang theo trên phản lưng gớm ghiếc của nó. Trong lúc đó, con thủy quái Leviathan môi dày kia lại nhào vội xuống đáy sâu, để lại hàng tân bọt trắng sôi sục trên lằn nước của nó, khiến cho thuyền nhẹ phải lắc lư trên sóng dồi như chiếc xuồng bị lôi tới gần bánh guồng của một tàu hơi nước vượt đại dương. Như vậy, tiền cảnh là hoạt động cuồng nhiệt; nhưng phía sau, trong cảnh trái ngược tuyệt diệu đây thẩm mỹ là mặt gương bể lặng, những lá buồm mềm mại ủ rũ của con tàu bất lực, và cái khối trơ ì của con cá voi chết, một pháo đài đã bị chiếm, với lá cờ chiếm hữu uể oải phấp phới đầu cọc săn cá voi cắm vào lỗ phun nước của nó.

Họa sĩ Garnery là ai, hay đã là ai, tôi không biết. Nhưng xin mang cả đời tôi ra mà cược rằng ông ta hoặc đích thật thạo việc mình, hoặc được một người đánh cá voi kinh nghiêm nào đó tài tình chỉ dẫn. Người Pháp là những tay tô vẽ nghề họa. Hãy đi ngắm tất cả những bức họa ở Âu châu, bạn sẽ tìm đâu ra một phòng trưng bày những bức tranh sinh động trông như thật hơn cái sảnh đường long trọng ở Versailles; ở đấy khách xem tranh tán loạn lách lối qua những trận đại chiến liên tục của Pháp; ở đấy mỗi lưỡi gươm dường như một tia Bắc cực quang, và các ông vua và hoàng đế có vũ trang kế tiếp ào đến, như cuộc xung phong của những con nhân mã đội vương miện? Không phải là không có giá trị trong gian phòng này là các bức hải chiến này của Garnery.

Khả năng tự nhiên của người Pháp trong việc ghi lấy vẻ đẹp của sự vật tuồng như được đặc biệt chứng tỏ trong những bức tranh và những bức chạm vẽ cảnh săn cá voi của họ. Không bằng một phần mười kinh nghiệm của người Anh trong nghề đánh cá, và không bằng một phần ngàn kinh nghiệm của người Mỹ, họ tuy vậy vẫn cống hiến cho cả hai nước kia những bức phác thảo hoàn thiện duy nhất có thể truyền tải chút nào cái tinh thần thực sự của công cuộc săn cá voi. Thường thường, những người Mỹ và Anh chuyên vẽ cá voi hoàn toàn thỏa mãn với việc trình bày nét đại cương máy móc của sự vật, như là mặt nghiêng không suy nghĩ của con cá voi; mà, xét ấn tượng về tính đẹp thì cũng tương đương vẽ phác trắc diện của kim tự tháp. Ngay đến Scoresby, thợ săn cá voi chính cống nổi tiếng một cách thích đáng, sau khi cho chúng ta thấy một hình dung toàn thân cứng nhắc con cá voi Greenland, cùng ba bốn tiểu họa tinh vi nho nhỏ vẽ cá voi mũi và cá heo, đã đãi chúng ta một loạt các bức in khắc kinh điển về móc câu của thuyền, dao chặt và neo nhỏ; và với đức chuyên cần cực tinh vi của một nhà vi sinh học Leeuwenhoek, đã đệ trình lên trước quyền giám định của một thế giới đang run rẩy chín mươi sáu kiểu tinh thể phóng đại của tuyết miền Bắc Cực. Tôi không định làm mất thể diện người du hành siêu đang kia (tôi tôn kính ông ta vì là một tay kỳ cựu), nhưng trong một vấn đề quan trọng như thế, chắc chắn thật thiếu sót khi không cung cấp cho mỗi tinh thể một tờ khai có tuyên thệ lập trước Thẩm phán Hòa giải Greenland.

Thêm vào những bản in khắc đẹp ấy của Garnery, có hai bản in khắc Pháp khác đáng chú ý, do một người nào đó ký tên là “H. Durand”. Tuy nhiên một bức, dù không hẳn là phù hợp với mục đích hiện tại của chúng ta, đáng được kể ra vì những duyên cớ khác. Đó là một cảnh ban trưa lặng lẽ giữa các hòn đảo Thái Bình Dương; một tàu đánh cá voi Pháp bỏ neo gần bờ, vào một buổi trời êm, và uể oải chuyền nước lên tàu; những cánh buồm thả chùng, và những lá cọ dài ở hậu cảnh, cùng rũ xuống trong bầu không khí đứng gió. Hiệu quả rất tốt, nếu cân nhắc tới việc giới thiệu những ngư phủ dày dạn kia dưới một trong số ít những khía cạnh thư thái Đông phương của họ. Bản in khắc kia lại là một chuyện hoàn toàn khác: con tàu đậu giữa bể, ngay trung tâm đời sống loài thủy quái Leviathan, với một con cá voi chính cống kèm dọc theo một bên; con tàu (trong lúc lạng mỡ) đậu cạnh con quái vật như thể đỗ ở bến tàu; và một con thuyền, đang hối hả chèo ra xa cảnh hoạt động ấy, chực đuổi theo những con cá voi ở đằng xa. Những lao và giáo nằm ngang chờ sử dụng; ba người chèo vừa dựng cột buồm vào lỗ cắm; trong khi đó vì một đợt cuộn trào của sóng bè, con thuyền nhỏ nửa chổng đứng khỏi mặt nước, như một con ngựa đá hậu. Từ trên tàu, làn hơi khổ sở của con cá voi đang sôi sục tỏa lên như khói trên một xóm lò rèn; và về hướng gió, một làn mây đen, nổi lên cùng những luồng gió lốc và mưa cuối mùa, tuồng như đang thôi thúc các thủy thủ đang kích động làm cho nhanh.

CHƯƠNG LVII
VỀ NHỮNG CON CÁ VOI TRONG TRANH; VỀ RĂNG; VỀ GỖ; VỀ MIẾNG SẮT LÁ; VỀ ĐÁ; VỀ NÚI; VỀ SAO

TỪ TRÊN ĐỒI THÁP, lúc đi xuống khu bến tàu ở London, có thể bạn đã thấy một người hành khất què (hay là người kéo tàu, như các thủy thủ thường gọi) đeo một tấm bảng sơn trước mặt, trình bày cảnh tượng bi thảm nơi gã mất một cẳng. Có ba con cá voi và ba chiếc thuyền; và một trong những thuyền đó (đoán chừng có chứa cái chân bị mất kia khi còn toàn vẹn nguyên thủy) đang bị hàm răng con cá voi gần nhất nghiền nát. Người ta kể với tôi rằng mười năm trở lại đây, lúc nào cũng thấy con người ấy mang tấm bảng đó, phô bày cái chân gỗ cho thiên hạ đầy hoài nghi. Nhưng giờ đã đến lúc bào chữa cho gã. Dù sao thì ba con cá voi của gã cũng ngang ngửa những con cá voi từng được bố cáo ở quận Wapping; và không ai có thể nghi ngờ cái chân cụt của gã, cũng như không nghi ngờ bất cứ gốc cây cụt nào bạn thấy ở các khoảng rừng thưa miền Tây. Nhưng, cho dù đứng mãi trên cái khúc gỗ ấy, chưa bao giờ gã thủy thủ săn cá voi tội nghiệp làm bài diễn thuyết nào như các ông chính trị gia hay diễn thuyết trên gốc cây cụt; mà chỉ cụp mắt đứng buồn thảm ngắm cái sự cụt của mình.

Khắp Thái Bình Dương, và cũng ở Nantucket, New Bedford và Sag Harbor nữa, bạn sẽ bắt gặp những phác họa sống động về cá voi và cảnh săn cá voi do chính các thủy thủ khắc vào răng cá nhà táng, hay đồ độn coóc xê của các bà rèn từ xương cá voi, cũng những đồ chạm khắc thủy thủ tương tự, như cách những người săn cá voi thường gọi vô số những vật dụng nhỏ mà họ chạm khắc công phu từ chất liệu thô trong những giờ nhàn rỗi giữa đại dương. Một vài người còn có hộp nhỏ đựng những vật trông giống đồ của thợ trồng răng, đặc biệt danh cho công việc đẽo gọt đó. Nhưng, thường thì họ chỉ cặm cụi chạm khắc bằng mỗi dao bỏ túi thôi; và, với món khí cụ gần như vạn năng ấy của thủy thủ, họ sẽ làm ra bất cứ cái gì bạn muốn, theo óc tưởng tượng của một thủy thủ.

Một cuộc lưu đày dai dẳng khỏi thế giới Thiên Chúa giáo và nền văn minh thế nào rồi cũng không tránh khỏi đưa một người về cái điều kiện Thượng đế đã đặt anh ta vào lúc ban đầu, tức là tình trạng dã man. Người săn cá voi thực sự cũng dã man như một người da đỏ Iroquois. Chính tôi đây là một người dã man; không hiến dâng lòng trung thành cho ai ngoài vị vua của dân mọi ăn thịt người; và bất kể giờ phút nào cũng sẵn sàng chống lại anh ta.

Một trong những đặc tính của người dã man trong những giờ rảnh ở nhà là sự kiên nhẫn tuyệt diệu về sở nghiệp. Một cây chùy chiến đấu hay một chiếc bơi chèo của dân Hawaii xưa, trong thiên hình vạn trạng tỉ mỉ các nét chạm khắc, là một chiến lợi phẩm lớn của đức kiên nhẫn loài người như một cuốn ngữ vựng La Tinh. Vì, chỉ với một miếng vỏ ốc, một cái răng duy nhất của con cá mập thôi, cả một hệ thống phức tạp những vật dụng bằng gỗ đã được hoàn thành; mất bao nhiêu năm trời cần cù chăm chỉ.

Người dã man Hawaii thế nào, thì thủy thủ dã man da trắng cũng vậy. Với một sự kiên nhẫn tuyệt diệu, và cùng với cái răng của con cá mập duy nhất đó, chàng thủy thủ, dùng con dao bỏ túi thô sơ, chạm trổ cho bạn một món điêu khắc xương cá, không hoàn toàn như công trình của một người thợ, nhưng cũng ních chật trang trí rối rắm, khác nào cái khiên của Achilles, một người dã man Hy Lạp; và đầy tinh thần dã man và gợi nhiều ý nghĩa, như những bản in khắc của con người dã man Hà Lan Albert Durer kia.

Những con cá voi bằng gỗ, hay là những con cá voi gọt theo mặt nghiêng từ những ván gỗ nhỏ và sẫm màu của rừng gỗ keo Nam Hải cao cả kia, thường hay được tìm thấy trên các chòi của dân săn cá voi Mỹ. Một vài món trong số đó được hoàn thiện với độ chính xác cao.

Nơi một vài ngôi nhà quê đầu hồi nhọn xưa, ta thấy có những con cá voi bằng đồng treo đuôi lên để làm đồ gõ cho cánh cửa bên đường. Khi người gác cửa buồn ngủ thì con cá voi có đầu hình đe sẽ là tốt nhất. Nhưng những con cá voi gác cửa này hiếm khi đặc sắc với tư cách những bài luận trung thành. Trên tháp một vài nhà thờ kiểu xưa, ta thấy những con cá voi bằng tôn dựng lên dùng làm kim chỉ thời tiết, nhưng chúng được dựng cao quá, vả lại xét về mọi mặt thực tiễn thì cứ như dán nhãn “Đừng động vào”, nên ta chăng thể quan sát kỹ lưỡng để có thể định đoạt về giá trị của chúng.

Tại những vùng gồ ghề lởm chởm của quả đất này, nơi dưới chân vách núi cao gây vỡ hàng đống đá nằm rải rác thành từng khóm kỳ dị trên miền đồng bằng, ta thường khám phá ra những hình ảnh tựa những hình thù hóa đá của con thủy quái Leviathan phần nào hòa lẫn trong bụi cỏ, và vào ngày gió lại va vào nhau trong một bức thành sóng cao xanh lục.

Lại nữa, trong những vùng miền núi, nơi người lữ khách liên tục bị bao vây giữa những đỉnh cao như các giảng đường; đây đó, từ một điểm quan sát tốt, ta sẽ thấy thấp thoáng dáng nằm nghiêng của những con cá voi hiện hình dọc theo những chồm núi gợn sóng. Nhưng bạn phải là một người săn cá voi thật sự mới nhìn thấy được những dáng phong cảnh này; mà không chỉ có thế, nếu như muốn trở lại ngắm phong cảnh đó lần nữa, bạn phải biết chắc và ghi nhớ chỗ giao nhau giữa vĩ tuyến và kinh tuyến của điểm quan sát ban đầu của bạn, bằng không muốn quan sát được đỉnh đồi như vậy phụ thuộc vào may rủi đến mức phải gian khổ lắm mới tìm lại được điểm mốc của lần trước; khác nào quần đảo Solomon, vẫn còn nhiều bí mật, mặc dù từng được nhà quý tộc Mendanna cổ cao xếp nếp bước chân lên và ông nhà văn già Figuera chép lại chuyện.

Dù đề tài này có được nâng lên lớn lao cao rộng, ta cũng không thể không dò ra những con cá voi lớn trên bầu trời đầy sao, và những con thuyền đang theo đuổi chúng; cũng như khi chìm đắm quá lâu trong những ý nghĩ về chiến tranh, các quốc gia Đông phương nhìn mây là lại thấy các đợi quân bị vây hãm trong chiến trường. Vì vậy, ở miền Bắc, tôi đã từng săn đuổi con thủy quái Leviathan vòng quanh Bắc Cực theo những điểm sáng xoay vòng lần đầu tiên định hình con quái vật ấy cho tôi. Và dưới những bầu trời Nam Cực chói lọi, tôi đã lên tàu Argo37, tham gia cuộc săn đuổi chòm Kình Ngư, mãi xa bên ngoài chòm Rắn Nước và chòm Cá Bay.

Với những mỏ neo tàu chiến dùng làm hàm thiếc và những bó lao quyền lực làm đinh thúc hông ngựa, gía tôi có thể cưỡi con cá voi ấy mà nhảy lên những bầu trời cao nhất, để xem thử những cõi trời hoang đường với hết thảy vô số lều lán có thực sự đóng trại bên ngoài tầm thị giác phàm tục của tôi chăng!

CHƯƠNG LVIII
SINH VẬT PHÙ DU

LÁI TÀU VỀ PHÍA ĐỒNG BẮC từ quần đảo Crozett, chúng tôi sa vào những đồng phù du bao la, thứ chất màu vàng là thức ăn chủ yếu của cá voi chính cống. Hàng hải lý phù du nhấp nhô những cánh đồng lúa mì chín vàng vô tận.

Vào ngày thứ nhì, chúng thấy nhiều cá voi chính cống, an toàn tránh được cuộc tấn công của một con tàu săn cá voi như tàu Pequod, với quai hàm mở rộng, uể oải bơi qua đám phù du, phù du dính bết vào những thớ tua rua của tấm mành Venice tuyệt diệu trong miệng chúng, và theo lối ấy được gạn tách khỏi nước biển, để nước thoát chảy ra hai bên môi.

Cũng như những người cắt cỏ buổi sớm, xáp lưng nhau từ từ tiến và hăm hở đưa liềm dọc theo cỏ ướt đồng lầy; những quái vật này cũng vậy, tạo nên một tiếng cắt lạ lùng nghe rất giống cắt cỏ, để lại sau lưng những vạt cỏ mới phạt bất tận màu xanh dương trên mặt bể vàng38.

Nhưng duy chỉ có tiếng động chúng tạo nên trong lúc gạn vi sinh vật là gợi nhớ tới người cắt cỏ thôi. Nhìn từ đỉnh cột buồm, nhất là lúc những tảng vi sinh vật đó tĩnh đọng một lát, những hình thù đen to lớn ấy trông giống những khối đá bất động hơn là thứ gì khác. Cũng như tại những miền quê hay săn bắn lớn ở Ấn Độ, khách lạ ở khoảng cách xa đôi khi đi qua những cánh đồng đầy voi mà không biết, cứ tưởng chúng là những mô đất trọc đen; thì những kẻ lần đầu tiên thấy loài thủy quái Leviathan ở bể cũng thường như vậy. Mà kể cả lúc rốt cuộc cũng nhận ra, tầm vóc vĩ đại của chúng cũng khiến cho người ta khó tin rằng những khối đồ sộ quá cỡ kia, tất tật mọi phần, lại có thể tràn đầy cùng một loại sự sống như một con chó hay một con ngựa.

Quả thật, về các phương diện khác, ta khó có thể nhìn bất cứ một sinh vật nào ở dưới nước sâu với cùng những cảm giác như ta nhìn những sinh vật trên bộ. Vì mặc dù một vài nhà sinh vật học xưa đã chủ trương rằng tất cả những sinh vật ở trên bộ đều có thứ đối ứng ở dưới bể; và mặc dù quan sát chung mọi sự vật, điểm này rất có thể đúng; song đi sâu vào cụ thể đặc trưng, chẳng hạn, ở đâu đại dương cung cấp cho ta một con cá tâm tính tương ứng được với nết tinh khôn mến chủ của con chó? Về bất cứ mặt giống loài nào thì chỉ có thể nói có mỗi con cá mập đáng nguyền rủa là mang nét tương đồng tương đối với chó mà thôi.

Nhưng mặc dù, đối với những người trên bộ nói chung, thổ dân của bể mãi mãi được nhìn nhận bằng những cảm xúc phi xã hội và ghê tởm khó thành lời; mặc dù chúng ta biết bể là một vùng mãi mãi không ai biết đến, khiến cho Columbus phải dong buồm qua vô số những thế giới chưa ai biết đến để khám phá ra cái thế giới Tây phương hời hợt kia; mặc dù, hiển nhiên, thảm họa ghê gớm nhất trong những tai họa phàm trần từ thượng cổ đã bừa bãi giáng xuống hàng vạn ức những kẻ đi biển; mặc dù chỉ cần suy xét trong thoáng chốc cũng đủ dạy rằng, dù con người thời đại phôi thai có khoe khoang khoa học kỹ xảo cách nào đi nữa, và trong một tương lai sáng sủa, nền khoa học kỹ xảo có thể tiến bộ bao nhiêu đi nữa; thì mãi mãi và mãi mãi, đến ngày phán quyết, bể khơi vẫn sẽ lăng mạ và ám sát con người, bóp nát con tàu cứng rắn nhất, uy nghi nhất con người có thể đóng; tuy thế, vì chính những ấn tượng ấy cứ lặp đi lặp lại liên tục nên con người đâm mất ý thức về sự kinh khiếp toàn phần vốn dĩ nguyên sơ vẫn gắn liền với bể cả.

Con thuyền đầu tiên ta đọc thấy trong sách vở (thuyền Noah), nổi trôi trên một đại dương, mà cùng với sự trả thù của Bồ Đào Nha, đã chôn vùi cả một thế giới không để lại gì ngoài một góa phụ. Vẫn đại dương ấy giờ đây cuồn cuộn chảy; và cũng chính đại dương ấy phá hoại các tàu đắm trong năm vừa qua. Phải, hỡi những người phàm tục ngu ngốc, trận thủy tai của Noah vẫn chưa rút; nguyên hai phần ba thế giới còn bị nó bao trùm.

Bể khơi và đất liền khác nhau ở chỗ nào, mà phép mầu ở nơi này không phải là phép mầu nơi kia? Nỗi kinh hãi siêu phàm giáng lên người Do Thái, khi dưới chân Korah và đoàn tùy tùng, mặt đất như sinh vật sống mở ra chôn vùi họ mãi mãi; tuy nhiên không phải một mặt trời đương thời lặn mất, mà chính xác cùng cách ấy, bể khơi dã nuốt chửng tàu bè và thủy thủ.

Nhưng bể khơi không chỉ là kẻ thù đối với người lạ, mà còn là yêu tinh đối với con cái của nó; tệ mạt hơn cả gã chủ nhà Ba Tư đi ám hại các lưu khách của y; không chừa cả đến các sinh vật do chính mình tạo ra. Cũng như con cọp cái dã man quay cuồng trong rừng già đè lên cả con của nó, bể khơi cũng xô đẩy những con cá voi mãnh liệt nhất vào mỏm đá, và bỏ chúng lại bên những phù vật của các tàu chìm. Không ân sủng, không uy quyền nào điều khiển được bể khơi, trừ uy quyền của chính nó. Thở hổn hển và hí lên như một con chiến mã điên mất người cỡi, đại dương vô chủ chảy tràn ngập địa cầu.

Hãy suy ngẫm về sự tinh vi của bể khơi; nhìn xem cách thức những sinh vật dễ sợ nhất của nó lướt dưới mặt nước, phần lớn không lộ diện và được gian xảo che đậy dưới những sắc thanh thiên tươi đẹp nhất. Hãy suy ngẫm về cả vẻ lộng lẫy ma quái và cái đẹp của nhiều loài tàn độc nhất, chẳng hạn như hình thù đẹp đẽ của nhiều giống cá mập. Hãy suy ngẫm, một lần nữa, về bản chất ăn thịt đồng loại của bể khơi; hết thảy những sinh vật ở bể đều ăn thịt lẫn nhau, duy trì một cuộc chiến tranh không bao giờ dứt kể từ lúc thế giới bắt đầu.

Hãy suy ngẫm về hết thảy những điều này, và kế đó hãy quay về với bờ đất xanh um, dịu hiền và vô cùng dễ bảo; hãy đồng thời nghĩ đến cả bể khơi lẫn đất liền; bạn không tìm thấy một điểm tương tự kỳ lạ nào trong bản thân mình sao? Vì trong lúc đại dương dễ sợ này bao quanh đất liền xanh um, trong linh hồn của con người cũng có một hòn đảo Tahiti, đầy yên bình và vui vẻ; nhưng bị bao quanh bởi tất cả những kinh hãi của cái đời sống mới được biết có một nửa. Cầu Thượng đế phù hộ cho bạn! Đừng đi quá xa ngoài khơi đảo ấy, bạn không bao giờ trở lại được đâu!

CHƯƠNG LIX
Con mực

TỪ TỪ LƯỚT QUA những cánh đồng phù du, tàu Pequod tiếp tục giữ hướng Đông Bắc trực chỉ đảo Java; một làn gió nhẹ đẩy sống tàu tiến tới, khiến cho trong cảnh trời quang mây tạnh chung quanh ba cây cột buồm thuôn dài miên man lắc lư theo gió, giống như ba cây cọ mềm trên miền đồng bằng. Và còn chưa hết, cứ lâu lâu một chập, trong đêm sáng như bạc, người ta lại thấy cái vòi nước đơn độc quyến rũ kia.

Nhưng một buổi mai xanh trong, lúc vẻ êm tịnh hầu như siêu phàm tràn lan cùng khắp bể, mặc dù không được phụ họa bởi một bề mặt phẳng trì trệ; lúc trảng nắng bóng loáng trải dài trên mặt nước như một ngón tay vàng đặt ngang, đang đưa ra một chỉ thị bí mật nào đó; lúc những đợt sóng êm ái thỏ thẻ với nhau, mềm mại khẽ khàng cuộn trôi tiếp; trong cái yên lặng sâu thẳm này của quả cầu hữu hình, một bóng ma lạ lùng được khám phá ra bởi Daggoo từ đỉnh cột buồm chính.

Xa xa, một khối trắng lớn uể oải nhô lên, nhô cao mãi, gỡ mình nổi hẳn trên mặt biển xanh, cuối cùng sáng nháng lên trước mũi tàu như một trận tuyết lở mới vụt lướt xuống đồi. Chỉ nháng lên một lúc, rồi từ từ sụm xuống và chìm nghỉm. Rồi một lần nữa lại nhô lên, và lặng lẽ sáng nhang nháng. Dường như không phải cá voi; tuy nhiên đây có phải là Moby Dick? Daggoo nghĩ như vậy. Một lần nữa, bóng ma lặn xuống, nhưng khi hiện lên trở lại thì, với một tiêng rít giống như tiếng vút của mũi dao găm làm kinh ngạc mọi người đang ngủ, anh chàng da đen kia kêu lên, “Kìa! lại nó nữa kìa! Kìa nó rẽ nước! Ngay trước mũi! Con cá voi trắng! Con cá voi trắng!”

Nghe đến đây, các thủy thủ túa đến các đầu trục căng buồm, như những con ong mùa làm tổ lao vào các nhánh cây. Đầu trần, phơi dưới ánh nắng oi bức, ông Ahab đứng ở phía mũi tàu, một tay giơ ra sau sẵn sàng để ra lệnh cho người cầm lái, ném cái nhìn thèm thuồng háo hức về hướng mà cánh tay bất động của Daggoo đang chỉ ở trên cao kia.

Liệu sự xuất hiện kiểu ve vãn khiêu khích của cái vòi lặng lẽ và đơn độc này có lần lần tác động tới Ahab, khiến cho ông ta giờ đây sẵn sàng kết nối những ý tưởng êm dịu và yên tĩnh khi lần đầu trông thấy vào con cá voi đặc biệt ông ta đang săn đuổi ấy; tuy có như thế đi nữa, hay liệu nỗi háo hức có phản ông ta; dù có thế nào thì ngay khi vừa nhận thấy rõ cái khối trắng ấy, ông ta liền ra lệnh cấp tốc thả thuyền xuống.

Bốn thuyền lập tức được thả trên mặt nước; ông Ahab dẫn đầu và ai nấy đều chèo thật nhanh về hướng con mồi. Chẳng mấy nó lại lặn xuống, và trong lúc chúng tôi gác chèo đợi nó xuất hiện trở lại, thì lạ thay! đúng chỗ nó đã lặn xuống, một lần nữa nó từ từ nhô lên. Gần như quên phứt trong giây lát hết thảy mọi ý nghĩ về Moby Dick, giờ đây chúng tôi nhìn vào hiện tượng kỳ diệu nhất mà những bể khơi bí mật từng tiết lộ cho nhân loại từ trước đến giờ. Một khối mềm mại to lớn, dài hàng trăm mét, màu kem lóe sáng, nằm nổi bập bềnh trên mặt biển, vô số những vòi dài tỏa ra từ trung tâm của nó, uốn lượn và vặn xoắn giống như một tổ trăn khổng lồ, toan mù quáng chụp lấy bất cứ vật nào vô phúc năm vừa tầm. Không một bộ mặt hay cái trán ta có thể nhận ra được; không một bằng chứng gợi ý niệm nào rằng nó có cảm giác hay bản năng; nhưng uốn éo trên sóng kia là hiện thân siêu phàm, không hình thể, tựa như may rủi của cuộc đời.

Trong lúc với một tiếng mút trầm, nó từ từ biến đi lần nữa, Starbuck vẫn nhìn vung bể xáo động nơi nó vừa lặn xuống, và với một giọng man rợ cất tiếng thán, “Thà rằng tao gặp Moby Dick và chiến đấu với nó, còn hơn là nhìn thấy mày, đồ ma quái trắng hếu kia!”

“Thưa ông, đó là cái gì thế?” Flask hỏi.

“Đó là con mực sống khổng lồ, người ta cho rằng, chả mấy tàu cá voi từng thấy nó còn về đến bến mà kể chuyện.”

Ahab thì không nói gì; chỉ quay thuyền, ông chong buồm rút trở về tàu, những thủy thủ còn lại lặng lẽ theo sau.

Bất kể những mê tín mà người săn cá nhà táng nói chung thường liên hệ với việc nhìn thấy đối tượng này là gì, có một điều chắc chắn, rằng nhìn thấy nó là hết sức bất thường, cho nên người ta phóng đại mà gán cho hoàn cảnh đó một điềm chẳng lành. Hiếm ai thấy con vật đó, đến nỗi mặc dù tất cả mọi người đều tuyên bố nó là thứ sinh vật lớn nhất đại dương, không mấy ai có được một ý niệm dù chỉ mơ hồ về bản chất và hình thể thực sự của nó; tuy vậy, họ đều tin nó cống hiến cho cá nhà táng món thức ăn duy nhất của con vật này. Vì mặc dù những loại cá voi khác thường kiếm ăn trên mặt nước và có thể bị con người quan sát trong lúc đang ăn, con cá nhà táng lại hoàn toàn kiếm ăn trong những vùng chưa ai biết đến ở mãi dưới sâu, và người ta chỉ có thể suy diễn để phỏng đoán xem chính xác thức ăn của nó gồm những gì mà thôi. Đã có lúc, khi bị săn đuổi quá gắt, nó khạc ra những vật nom như những cái vòi bị đứt của con mực kia; vài cái dài quá hai, ba mươi bộ. Họ tưởng tượng rằng con quái vật có mấy cái vòi đó thường dùng chúng để bám chằng vào đáy đại dương; còn con cá nhà táng, không giống như những loại cá khác, được ban cho hàm răng dành để tấn công và xé con vật đó ra.

Dường như có một vài lý do để tưởng tượng rằng con quái vật khổng lồ Kraken của Giám mục Pontoppodan sau cùng có thể biến thành con mực ma. Cứ theo như đức Giám mục mô tả những lúc nó luân phiên nhô lên và lặn xuống, cùng một vài đặc điểm khác đã kể, hết thảy các điểm nêu ra đều phù hợp cả. Nhưng còn về thân hình đồ sộ mà ông ta gán cho nó thì cần giảm bớt đi nhiều.

Theo một vài nhà tự nhiên học đã từng mơ hồ được nghe qua đồn đãi về con vật bí ẩn ấy, nó thường được liệt vào loại cá mực, theo đó, quả thật, về một vài khía cạnh nhất định bề ngoài, nó dường như thuộc chủng loại đó, nhưng chỉ như thứ quái vật khổng lồ Anak của bộ lạc ấy mà thôi.

CHƯƠNG LX
DÂY CÂU

VỀ NHỮNG CẢNH săn cá voi sắp mô tả, cũng như để hiểu rõ hơn về tất cá những cảnh tương tự được trình bày ở nơi khác, tôi cần phải nói ở đây về dây câu cá voi huyền bí và đôi khi dễ sợ nữa.

Dây câu ban đầu dùng trong đánh cá là thứ dây gai tốt nhất, được phun lên một chút hắc in, chứ không phải ngâm trong chất đó như trường hợp dây thừng bình thường; vì trong lúc chắt hắc in, như người ta thường dùng, làm cho sợi gai mềm mại hơn cho người thợ làm dây, và cũng khiến cho thứ dây này tiên lợi hơn đối với thủy thủ trong mọi việc thông thường trên tàu; thì, không những lượng hắc ín thông thường quá nhiều sẽ làm cứng dây câu khiên khó cuộn chặt sợi dây lại; mà như phần lớn các thủy thủ đều biết, dầu hắc ín nói chung không làm cho sợi dây thêm dai hay thêm bền chắc, dù có thể làm cho sợi dây thêm dày và láng hơn.

Gần đây, trong ngành đánh cá Mỹ, dây thừng Manilla đã hầu như hoàn toàn thay thế sợi gai làm nguyên liệu bện dây câu cá voi; vì mặc dù không bền được bằng gai, nó chắc hơn, mềm hơn và dẻo hơn; và tôi muốn nói thêm (vì mọi vật đều có một vẻ đẹp riêng), thứ dây đó đẹp và xứng với thuyền hơn là gái nhiều. Gai giống như anh chàng da sậm màu, kiểu người Ấn Độ, còn dây thừng Manilla là một anh chàng người Circassia tóc vàng óng ánh ai cũng ưa ngắm.

Dây câu cá voi chỉ dày độ một phân rưỡi. Mới nhìn qua, ta sẽ không nghĩ nó bền chắc như trong thực tế. Theo kinh nghiệm, một đoạn thừng bện chừng năm mốt sợi thì mỗi sợi có thể mang đến hơn năm chục cân; thành ra nguyên một sợi thừng đó có thể chịu đựng được một sức kéo nặng gần ba tấn. Độ dài thông thường của dây câu cá nhà táng chừng trên hai trăm sải. Dày này được cuộn vòng vào ống về phía lái thuyền, nhưng không giống cái vòi xoắn của một bình chế rượu, mà để tạo thành một đống tròn như tảng pho mát có những bó dây cuộn chặt, hay những lớp dây cuộn tròn thành vòng quy tâm, và không có lỗ hổng nào ngoại trừ “lỗ trung tâm”, là một cái ống dọc nhỏ được tạo thành ở trục của khoanh pho mát. Vì chỉ va chạm hay vướng một chút vào cuộn dây, trong lúc dây tuôn ra, sẽ không tránh khỏi bị lấy mất cánh tay hoặc cẳng chân, hoặc toàn bộ thân thể, nên người ta phải rất thận trọng đề phòng khi siết chặt dây câu vào ống. Vài người thợ đâm cá bỏ ra gần non buổi sáng để lo công việc này, mang dây câu cao lên bên trên và kế đó luồn nó xuống dưới ngang qua cây chạc, hướng về ống dây, để lúc cuộn và nhả dây có thể tránh khỏi mọi sự gấp lại hoặc uốn vặn.

Trên thuyền của người Anh, người ta dùng hai ống thay vì một; cùng một sợi dây được tiếp tục cuộn trong cả hai ống. Làm thế cũng có cái lợi, bởi lẽ những ống đôi vì nhỏ nên vừa ngay vào thuyền hơn và không căng thuyền mấy; trong khi ống của Mỹ có đường kính gần ba bộ và một chiều sâu cân xứng, là một món hàng nặng rất đồ sộ cho con thuyền với những tấm ván chỉ dày có hơn một phân; bởi đáy của thuyền đánh cá voi, giống như băng sắp tan, có thể chịu đựng một sức nặng phân tán đáng kể, nhưng không chịu nổi mấy sức níu quy tụ. Lúc cái nắp bằng vải sơn được đóng lại trên ống dây câu Mỹ, chiếc thuyền như thể đang chèo ra khơi với một cái bánh cưới lớn khổng lồ để hiến cho lũ cá voi.

Cả hai đầu dây câu đều lòi ra; đầu dây thấp hơn kết thúc bằng một khâu gút hay khâu tròn đi từ đáy ngược lên cạnh của ống dây, và buông thòng qua mép hoàn toàn tách biệt mọi vật. Đầu dây thấp cần phải được sắp đặt như vậy vì hai lẽ. Trước hết: để tạo điều kiện cho việc buộc dây phụ từ một chiếc thuyền bên cạnh được dễ dàng, trong trường hợp con cá voi bị đâm lặn xuống quá sâu khiến có thể nguy cơ mang đi mất tăm toàn sợi dây câu đầu tiên mắc vào cây lao. Trong những trường hợp này, lẽ dĩ nhiên con cá voi được chuyền qua như bia, như ta thấy, từ thuyền nay đến thuyền khác, mặc dù chiếc thuyền đầu tiên luôn luôn quay vòng ở gần đó để giúp các thuyền đi cùng. Thứ đến: Sự sắp đặt này rất cần cho an toàn chung; vì nếu đầu dưới của dây câu buộc vào thuyền như thường, và nếu như lúc bấy giờ con cá voi kéo phăng hết sợi dây câu chỉ nội trong một giây duy nhất bất thình lình như một đôi khi nó hay làm, nó sẽ không dừng lại ở đấy, và chiếc thuyền bị kết án kia chắc chắn sẽ bị kéo xuống dưới vực biển sâu theo nó; và trong trường hợp đó, không một kẻ rao mõ nào có thể tìm thấy chiếc thuyền đó nữa.

Trước khi hạ thuyền để săn đuổi, đầu trên của sợi dây câu được rút ra khỏi ống, và cuộn quanh cây cọc cái cạnh đó, đồng thời lại được kéo về phía trước hết chiều dài của con thuyền, dựa chéo lên trên tay cầm hay cán chèo của từng người, khiến cho nó đụng vào cổ tay họ trong lúc chèo; và cũng chuyền giữa những tay chèo đó, lúc họ ngồi đối nhau hai bên mạn thuyền; rồi chạy qua những chốt bọc chì hay những đường nẹp ở đầu nhọn tột cùng của mũi tàu, ở đấy một cây trụ gỗ hay một sào tiêu cỡ một cây ky, giữ sợi dây không tụt ra mất. Từ những cái chốt ấy, sợi dây được mắc vào một cái thoi nhẹ trên mũi thuyền, rồi lại được kéo ngang bên trong thuyền; và chừng mười hay hai mươi sải (được gọi là dây hộp) được cuộn trên một chiếc hộp ở mũi thuyền, dây đó tiếp tục chạy thêm một chút nữa men theo mạn về phía sau, và kế đó được gắn vào sợi xích ngắn - tức sợi thừng dính liền với cây lao; nhưng trước khi nối liền như thế, sợi xích ngắn chạy qua những điểm huyền bí khác nhau rất phiền phức về chi tiết.

Như vậy dây câu cá voi cột toàn bộ chiếc thuyền vào cuộn xoắn phức tạp của nó, ngoằn ngoèo và chằng chịt lung tung đủ mọi hướng chung quanh thuyền. Hết thảy những người chèo thuyền đều có liên quan đến những vòng ngoằn ngoèo, rối ren nguy hiểm ấy, khiến cho trong con mắt e lệ của người trên bộ, họ có vẻ là những nghệ sĩ biểu diễn người Ấn Độ, với những con rắn ghê gớm nhất đang quấn chặt vào tứ chi. Cũng không người con trai của một phụ nữ phàm trần nào, khi lần đầu tiên, ngồi giữa những đống dây gai rối ren ấy, và trong lúc đang cố gắng thật lực bên mái chèo, lại có thể nghĩ được rằng vào bất cứ một giây phút bất thần nào, ngọn lao kia có thể phóng ra, và những mối dây ngoằn ngoèo dễ sợ ấy có thể hoạt động như những tia chớp cuộn vòng; do đó, anh chàng không thể đứng trước tình cảnh ấy mà không rùng mình khiến cho tủy não trong xương náo động lên như một thứ mứt bị khuấy. Tuy nhiên, thói quen lạ thay! có gì mà thói quen không làm được - những châm chọc vui vẻ, những lời nói đùa hay hơn giỡn chơi, những cuộc đối đáp sinh động, bạn chẳng bao giờ được nghe những điều đó ở trên các bộ đồ gỗ đào của các bạn, như khi bạn được nghe trên tấm ván dày hơn phân của chiếc thuyền săn cá voi bằng gỗ du phong trắng này, trong lúc bị treo lủng lẳng như vậy trong những gút thắt của người đao phủ; và giống như sáu công dân thành Calais tới trước mặt vua Edward, ta có thể nói sáu người tạo thành một đoàn thủy thủ lao thuyền vào giữa bộ hàm của tử thần, với vòng dây thắt chung quanh cổ.

Có lẽ một ý nghĩ rất vặt vãnh giờ đây sẽ giúp bạn lý giải những tai họa săn cá voi liên tiếp xảy ra - một số ít các tai họa đó đã tình cờ được ghi lại - rằng một người này người kia đã bị dây quật văng ra khỏi thuyền, và mất tích. Vì, lúc dây câu được phóng ra, ngồi trong thuyền khác nào ngồi giữa vô số những tiếng rít ầm ầm vèo vèo của một động cơ hơi nước đang xả hết tốc lực, trong lúc từng kèo bay, cần trục và bánh xe, đều đang cọ vào người ta. Còn tệ hơn nữa; vì ta không thể ngồi yên như phỗng giữa trung tâm những tai họa này, bởi thuyền đang lắc lư như một cái nôi, và ta bị tung hết bên này đến bên khác mà không được báo trước chút nào; và chỉ nhờ chút tinh thần hăng hái tự điều chỉnh cùng sự kết hợp đồng thời giữa ý chí và hành động mà ta mới có thể thoát không bị biến thành một Mazeppa, chạy đến một nơi mà mặt trời thấu suốt cũng không bao giờ rọi tới ta được.

Còn nữa: sự bình yên sâu thẳm có vẻ như chỉ đến trước và tiên đoán cơn bão, nó có lẽ còn dễ sợ hơn là chính cơn bão đó; bởi vì, quả vậy, bình yên chỉ là tấm vải trùm và cái bao che bão táp; và chứa đựng bão táp bên trong, cũng như khẩu súng dường như vô hại chứa nào thuốc súng chết người, nào đạn, nào vụ nổ; cái vẻ nghỉ ngơi duyên dáng của sợi dây câu cũng vậy, trong lúc nó lặng lẽ chạy ngoằn ngoèo quanh những người chèo thuyền trước khi được đưa vào cuộc chơi thực sự - đầy là món mang lại nhiều kinh hãi thực sự hơn bất cứ khía cạnh nào khác của công việc nguy hiểm này. Nhưng nói thêm nữa làm gì? Ai mà chẳng sống trong cảnh bị dày câu cá voi vây bọc. Ai mà chẳng sinh ra với vòng thòng lọng quanh cổ; nhưng chỉ khi bị cuốn vào cái vòng xoáy vùn vụt, bất thình lình của cái chết, những kẻ phàm mới nhận ra những tai ương lặng lẽ, tinh vi luôn luôn hiện diện của đời sống mà thôi. Và nếu như bạn là một triết nhân, dù có ngồi trong thuyền săn cá voi đi nữa, bạn cũng chẳng cảm thấy trong thâm tâm một chút kinh hãi nào hơn ngồi trước lò sưởi buổi tối với một cây khều lửa, chứ không phải một cây lao, ở bên cạnh.

CHƯƠNG LXI
Stubb giết cá voi

NẾU NHƯ ĐỐI VỚI STARBUCK sự xuất hiện của con mực là một điềm chẳng lành, thì đối với Queequeg đó lại hoàn toàn là đề tài khác.

“Khi nào thấy nó mực ma,” anh chàng thổ dân vừa nói vừa mài ngọn lao vào mũi con thuyền săn vừa được kéo lên, “thì sau đấy sẽ sớm thấy nó cá nhà táng.”

Ngày hôm sau cực kỳ lặng lẽ và oi bức, cũng không có gì đặc biệt lôi cuốn họ cả, đoàn thủy thủ tàu Pequod cực nhọc chống lại cơn buồn ngủ mà vùng bể khơi trống rống như vậy gây nên. Vì vùng này của Ấn Độ Dương, nơi chúng tôi đang đi ngang, không phải là vùng người săn cá voi gọi là ngư trường sinh hoạt; tức là, chỉ được thấy phớt qua chút đỉnh những cá heo, cá chuồn và vài giống cư dân biển lanh lợi khác quen những vùng nước xoáy động, hơn là những vùng như ngoài khơi Rio de la Plata, hay bên ngoài dải đất ven bờ bể Peru.

Lúc đó đến phiên tôi canh đỉnh cột buồm mũi; tì vai vào những dây buồm lớn lơi lỏng, tôi đu đưa người ở nơi có vẻ như khoảng không trung huyền diệu. Không quyết tâm nào có thể chống lại vẻ huyền diệu đó; trong trạng thái mơ mộng mờ tan mọi tri giác, cuối cùng linh hồn tôi thoát ra khỏi thể xác; mặc dù thể xác tôi vẫn tiếp tục đu đưa như một quả lắc, mãi lâu sau khi động lực chuyển vận nó lúc sơ khởi đã hết.

Trước khi quên lãng hoàn toàn chế ngự tôi, tôi đã ghi nhận rằng hai thủy thủ ở đỉnh cột buồm chính và cột buồm lái đều đã buồn ngủ cả Thành thử cuối cùng cả ba chúng tôi đều lắc lư như xác chết trên những xà ngang, và theo mỗi cái lắc lư của chúng tôi lại có một cái gật phụ họa từ bên dưới của người cầm lái đang ngủ sụm. Sóng biển cũng gật những mào nước lười nhác; và băng vùng bể khơi trải rộng, phương Đông gật sang phương Tây, và mặt trời ở trên tất cả.

Bỗng nhiên bọt nước như bắn tung từ bên dưới đôi mí khép của tôi; như những gọng kìm, hai bàn tay tôi nắm lấy dây buồm; một động lực vô hình từ bi nào đó đã bảo toàn cho tôi; bằng một cú sốc mạnh, tôi chợt sống lại. Và chao ôi! ngay phía dưới gió, không xa quá bốn mươi sải, một con cá nhà táng khổng lồ, nằm cuộn mình dưới nước y như cái vỏ bị lật của một chiến thuyền; cái lưng rộng bóng láng của nó, mang màu sắc xứ Ethiopia, phản chiếu ánh mặt trời như một miếng gương. Nhưng uể oải uốn éo ở giữa biển, và cứ thỉnh thoảng lại lặng lẽ phụt cái vòi nước đầy hơi, con cá voi trông giống như một vị trưởng giả đang nằm hút cữ thuốc xế chiều ấm áp. Nhưng cái tẩu thuốc ấy, con cá voi đáng thương kia ơi, là tẩu cuối cùng của mày đấy. Như thể là bị vẩy bởi một cây đũa phù thủy nào đó, con tàu thiêm thiếp kia và mọi người thiếp ngủ trong đó lập tức sực tỉnh hẳn; và hơn một tá giọng nói từ mọi ngõ ngách trên tàu, đồng thanh với ba nốt chói chang từ cao bên trên, la thật lực tiếng la quen thuộc, trong khi con cá vĩ đại từ từ đều đặn phun nước bể lấp lánh lên không trung.

“Sửa soạn thuyền! Lái sát chiều gió!” ông Ahab la lên. Và tuân theo chính mệnh lệnh của bản thân, ông ta giật mạnh bánh lái xuống trước khi người cầm lái kịp điều khiển các tay nắm lái.

Những tiếng la bất thình lình của thủy thủ hẳn đã làm kinh động con cá voi; cho nên trước khi người ta kịp hạ thuyền săn xuống, thì uy nghi quay mình, con cá đã bơi xa về hướng khuất gió, song với vẻ bình thản ổn định, và hầu như không khuấy động nước trong lúc bơi, đến độ ai nấy đều nghĩ rằng suy cho cùng nó có lẽ chưa hoảng hốt chút nào. Ông Ahab truyền lệnh không được dùng một mái chèo lớn nào cả, và không người nào được nói chuyện trừ phi là thì thào. Vậy là cứ ngồi như người da đỏ ở Ontario trên mép các mạn thuyền, chúng tôi lặng lẽ chèo tay; sự tĩnh lặng không chấp thuận cho những cánh buồm không tiếng động kia giương lên. Ngay giờ đây, trong lúc chúng tôi lướt nhanh như vậy để săn đuổi, thì con quái vật giương thẳng đứng cái đuôi bốn chục bộ của nó lên trời, và rồi tức thì chìm mất dạng như cái tháp bị nuốt chửng.

“Đuôi biến mất rồi!” là tiếng kêu, tiếp sau lời thông báo ấy thì Stubb quẹt diêm và châm tẩu, vì lúc đó được phép nghỉ ngơi. Sau cả quãng thỏa hụp lặn, con cá voi lại nhô lên, và vì chưng nó ở về phía trước con thuyền của người hút thuốc kia, và ở gần thuyền đó hơn bất cứ thuyền nào khác, nên Stubb hy vọng sẽ được vinh dự bắt nó. Giờ đây, rõ ràng là con cá voi cuối cùng cũng nhận ra người ta đi săn nó. Vì vậy mọi sự yên lặng để đề phòng không còn dùng được nữa. Mọi người đã buông chèo nhỏ, và những mái chèo lớn ồn ào vào cuộc. Vừa bập bập rít tẩu thuốc, Stubb vừa cổ vũ thủy thủ tấn công.

Đúng vậy, một sự thay đổi mạnh bao trùm con cá. Ý thức được hoàn cảnh hiểm nghèo, nó đang “lao đầu tới”; cái đầu nó phóng nghiêng ló ra từ đám bọt điên rồ nó vừa tạo ra.39

“Lùa nó, lùa nó đi, các anh em! Đùng hấp tấp quá, cứ thật từ từ - nhưng hãy lùa nó, lùa nó như sét đánh, thế thôi!” Stubb la, vừa nói vừa phà khói thuốc. “Lùa nó ngay; chèo dẫn nhát dài và mạnh vào, Tashtego. Lùa nó đi Tash - lùa nó đi, mọi người; nhưng hãy bình tĩnh, bình tĩnh - không nao núng là khẩu hiệu - khoan thai, khoan thai - chỉ cần lùa nó như lùa tử thần hung ác và lũ quái cười gằn, hãy dựng đứng những xác chết ra khỏi mộ của chúng, anh em ạ - thế thôi. Lùa nó đi!”

“U hu! Oa hi!” người Gay Head kia thét lên đáp lại, cao giọng thét lên những tiếng hô giáp chiến vang tận trời xanh; và mỗi tay chèo trong chiếc thuyền đang căng sức ấy tự nhiên chồm tới trước theo cú chèo dẫn cực mạnh người da đỏ háo hức kia làm mẫu.

Song những tiếng thét man dại được đáp lại bằng những tiếng khác cũng man dại không kém. “Ku hu! Ki hi!” Daggoo thét lên như vậy, căng người ra trước rồi lại về sau trên ghế, tựa như một con cọp sải bước lồng lộn trong chuồng.

“Ka la! Ku lu!” Queequeg hú lên, như thể chép môi trên một thìa đầy thịt bò hảo hạng dành cho pháo binh. Và cứ thế với những tiếng mái chèo và hú thét, mấy sống thuyền cắt sóng. Trong lúc đó, Stubb giữ chỗ của gã ta ở vị trí tiên phong, vẫn khuyến khích thủy thủ tiếp tục tấn công, còn mình thì mồm phì khói thuốc. Giống như những kẻ tuyệt vọng, họ giật về rồi vươn ra, cho đến lúc nghe tiếng hô: “Đứng dậy Tashtego! Cho nó một mũi!” Ngọn lao vút đi. “Tất cả về lái!” Những người chèo thuyền chèo giật lùi; cùng lúc ấy một vật gì nóng hổi rít lên trên cổ tay của mỗi người. Đó là sợi dây câu huyền bí. Một giây trước đó, Stubb đã bắt vội hai vòng phụ dây đó quanh cọc cái, ở đấy, bởi chưng những vòng vấn quanh vội vã cứ tăng thêm, một làn khói xanh từ mớ dây câu giờ tỏa lên lẫn với làn khói đều đều từ tẩu thuốc của gã. Trong khi dây câu quấn quanh trụ cái; và, ngay trước khi chạy tới điểm đó, nó sắc lẹm lướt qua rồi lại qua hai bàn tay Stubb, từ hai bàn tay ấy những miếng vải bao tay, hay những miếng vải buồm chần đôi khi bị rách bươm vào những lúc thế này, tình cờ rớt xuống. Giống như nắm đằng lưỡi thanh kiếm bén cả hai cạnh của kẻ thù, trong lúc kẻ thù ấy chỉ chực giật nó khỏi nắm tay của ta.

“Thấm ướt dây câu! Thấm ướt dây câu đi!” Stubb la lên với tay chèo giữ ống dây câu (gã ngồi bên ống dây) và vừa giật mũ khỏi đầu vừa vục nước bể vào đấy.40 Cần quay nhiều vòng nữa, để cho dây câu ở đúng chỗ của nó. Giờ đây con thuyền bay nhanh qua vùng nước bể đang nổi sóng như một con cá mập giương hết mọi cặp vi. Tới đây Stubb và Tashtego đổi chỗ - mũi đổi cho lái - một phần việc hết sức lao đao trong lúc thuyền đang lắc lư như thế.

Bởi sợi dây câu rung bần bật kéo dài tới trọn chiều dài phần trên con thuyền, và bởi dây đó giờ chặt thít còn hơn cả dây thụ cầm, ta sẽ tưởng con thuyền có hai sống thuyền - một đang rẽ nước, một đang rẽ không khí - trong lúc con thuyền tiếp tục ngào trộn cả hai thể chất đối chọi nhau ấy cùng một lúc. Một thác nước không ngừng tuôn trước mui thuyền; một xoáy nước cuộn xoáy không ngừng trong lằn nước; và, mỗi cử động nhẹ nhàng nhất từ bên trong, dù chỉ một ngón tay nhỏ, cũng đủ làm cho con thuyền đang kêu răng rắc và rung chuyển kia nghiêng hẳn về một bên, ép một mạn thuyền chìm hẳn xuống mặt bể. Cứ như vậy họ tiến tới; mỗi người đều gắng hết sức dính chặt vào ghế của họ, để khỏi bị tung vào đám bọt nước; và hình thù cao lớn của Tashtego ở mái chèo ngồi xổm co rúm gần như gấp đôi người, để hạ trọng tâm của ông ta xuống. Trọn cả vùng Đại Tây Dương và Thái Bình Dương dường như chạy ngang qua trong lúc họ vùn vụt tiến, cho đến lúc cuối cùng con cá voi đành phải chậm lại.

“Kéo về, kéo về!” Stubb la lên với người ở mui thuyền; quay mặt về hướng con cá voi, mọi cánh tay bắt đầu ra sức chèo thuyền lại gần con vật, trong lúc con thuyền bị kéo đi. Chẳng bao lâu đã tới sát bên sườn con cá, Stubb, kê đầu gối lên thanh gỗ đòn, và phóng hết mũi giáo này tới mũi giáo khác vào mình con cá đang phi như bay; theo khẩu lệnh, thuyền lùi khỏi chỗ con cá đang kinh hãi vùng vẫy, rồi xáp lại để tấn công đợt khác.

Thủy triều đỏ máu giờ đây túa ra từ tứ phía quanh con quái vật, như suối chảy xuống sườn đồi. Tấm thân bị hành hạ ấy lăn lộn không phải giữa vùng nước mặn mà giữa bể máu, sủi bọt sôi sục hàng dặm nơi lằn sóng đằng sau họ. Mặt trời xế bóng đùa giỡn trên cái mặt ao đỏ thẫm dưới biển, hắt bóng lên từng gương mặt, khiến trông họ như những người da đỏ. Trong khi đó, tia tiếp tia khói trắng túa ra từ một lỗ phun nước của con cá voi, và từng luồng từng luồng hơi kịch liệt túa ra từ miệng tay đội trưởng phấn khích; trong lúc mỗi lượt phóng ra gã lại rút ngọn giáo oằn cong trở về (nhờ có dây câu nối vào đó), Stubb uốn giáo thẳng ra lượt tiếp lượt, bằng cách đập liên hồi ngọn giáo vào mạn thuyền, và rồi lượt tiếp lượt phóng nó vào con cá voi.

“Chèo đi, chèo đi!” Stubb la lên với tay chèo ở mũi, trong lúc con cá voi yếu dần nghỉ xả hơi sau cơn thịnh nộ. “Chèo đi - tiến sát lại!” và con thuyền ghé dọc sát sườn con cá. Với ra mãi ngoài đầu mũi, Stubb từ từ thọc ngọn giáo dài vào mình con cá và giữ cây giáo ở đó, cẩn thận thọc mãi thọc mãi, như thể đang thận trọng cố tìm cho ra chiếc đồng hồ vàng nào đó con cá voi có thể đã nuốt, cái đồng hồ gã sợ làm bể trước khi móc được ra. Song chiếc đồng hồ vàng mà Stubb tìm thấy chính là sự sống tận cùng của con cá. Và giờ đây, sự sống đó đã điểm; vì, giật mình bừng tỉnh khỏi trạng thái hôn mê tiến đến tình trạng gọi là “giãy chết”, con quái vật nuốt máu nó một cách dễ sợ, và bao phủ toàn thân mình trong một lớp bụi nước sôi sục, điên loạn, bất khả xâm nhập, khiến cho chiếc thuyền bị lâm nguy kia, ngay tức khắc lùi về phía sau, mất vô khối công sức mò mẫm rời khổi ánh mờ cuồng nhiệt ấy ra nơi không khí ban ngày trong sáng.

Và giờ đây bớt vẫy vùng, con cá voi một lần nữa trồi mình vào tầm mắt; nhô qua bên này bên kia; thảng hoặc phập phồng và co rút lỗ phun nước của nó, với những hơi thở ngắn khò khè và có vẻ ngất ngư. Cuối cùng, từng chập ùng ục ùng ục máu đông cục đổ, như thể thứ cặn rượu vang đỏ tía, phụt lên không trung rờn rợn; rồi rót trở xuống hai bên sườn bất động của con cá mà lăn xuống bể. Tim nó đã nát tan rồi!

“Ông Stubb, nó chết rồi,” Daggoo nói.

“Phải; cả hai ống đều phì khói ra rồi!” Và rút cái ống khói của chính gã ra khỏi miệng, Stubb rắc mớ tro nguội lên mặt nước, đoạn đứng lặng hồi lâu chòng chọc nhìn cái xác chết đồ sộ gã vừa tạo ra.

CHƯƠNG LXII
NGỌN LAO

MỘT VÀI LỜI về sự việc trong chương vừa qua.

Theo tập tục bất biến của nghề, khi thuyền đánh cá voi rời khỏi tàu, thì đội trưởng tức đao phủ tạm thời cầm lái, còn người đâm cá tức người buộc cá giữ mái chèo đầu trên, thường được gọi là mái chèo người đâm cá. Bởi bấy giờ cần một cánh tay mạnh và gân guốc để phóng thỏi sắt đầu tiên vào con cá; vì thường thường, trong cái gọi là cây lao dài, thứ dụng cụ nặng nề ấy phải được phóng ra tới khoảng cách độ hai hay ba mươi bộ. Nhưng dù cuộc săn đuổi có kéo dài và mệt nhọc cách mấy, người ta vẫn trông đợi người đâm cá cũng phải ra sức chèo cật lực trong suốt thời gian đó; thật vậy, anh ta được trông đợi nêu gương hoạt động như siêu nhân cho những người còn lại, không chỉ bằng cách chèo khỏe ngoài sức tưởng tượng, mà còn bằng những lời cảm thán hùng tráng rộn ràng lặp đi lặp lại nữa; là cảm giác như thế nào khi liên tục la hét ở chóp đỉnh tông giọng của mình, trong lúc mọi bắp thịt khác đều căng thẳng và nửa phần giật nẩy - cảm giác ấy như thế nào không ai biết được ngoại trừ những kẻ đã làm thử. Riêng tôi, không thể cùng một lúc vừa dốc sức nói oang oang vừa làm việc một cách khinh suất được. Trong trạng thái hò hét căng thẳng ấy, lưng thì đang xây lại phía con cá, bất thình lình người đâm cá kiệt lực chợt nghe tiếng hô phấn khích - “Đứng dậy, cho nó một mũi!” Anh ta bấy giờ phải buông nhưng vẫn giữ được mái chèo, quay trọng tâm nửa chừng, nắm lấy cây lao để trên chạc, và với chút tàn lực còn lại, cố gắng quăng sao đó cho trúng con cá voi. Xét toàn thể hạm đội của những người săn cá voi, cũng không lạ khi trong năm mươi cơ hội phóng lao, thì chưa được lấy năm cú thành công; cũng không lạ khi nhiều người đâm cá vô duyên bị nguyền rủa thậm tệ và bị giáng cấp; cũng không lạ khi một vài người trong bọn họ thật sự đứt mạch máu ở trên thuyền; cũng không lạ khi một vài người săn cá nhà táng vắng nhà bốn năm để rồi chỉ được có bốn thùng dầu; cũng không lạ khi mà đối với nhiều chủ tàu săn cá voi tất cả chỉ là mối lo lỗ lãi; vì chính người đâm cá là kẻ tạo nên cuộc du hành, và nếu bạn lấy mất hơi sức trong thể xác của người đó, làm thế nào bạn có thể mong tìm được hơi sức ấy khi cần đến nhất!

Lại nữa, nếu như cú phóng lao có kết quả, thì đó là giây phút thiết yếu thứ hai, nghĩa là, lúc con cá voi bắt đầu bỏ chạy, đao phủ và người đâm cá tất nhiên cũng phải chạy dọc chiều dài thuyền, để khỏi gây hiểm họa cấp kỳ cho chính họ và cho mọi người. Chính lúc bấy giờ là lúc họ đổi chỗ; và người đao phủ, viên sĩ quan chỉ huy con thuyền nhỏ ấy, đến chiếm vị trí thích đáng của anh ta ở mũi thuyền.

Giờ thì tôi bất cần những ai duy trì lập trường trái ngược, vì hết thảy mọi điều này đều điên rồ và không cần thiết. Người đao phủ phải đứng mũi từ đầu cho đến cuối, phải phóng cả lao lẫn giáo dài, và chẳng ai đòi hỏi anh ta phải chèo thuyền cả, trừ trong những hoàn cảnh bất cứ một ngư phủ nào cũng thấy rõ ràng cần thiết. Tôi biết rằng điều này đôi khi làm giảm tốc lực đôi chút trong cuộc săn đuổi, nhưng kinh nghiệm lâu dài của nhiều thợ săn cá voi ở nhiều nước đã khiến tôi tin chắc rằng phần lớn các vụ thất bại trong nghề đánh cá voi, vấn đề không hề là do tốc lực của con cá voi, mà do sự mệt mỏi của người đâm cá đã được mô tả trên đây gây nên.

Để bảo đảm hiệu quả lớn nhất cho cú phóng lao, những người đâm cá trên thế gian này phải đứng lên từ một trạng thái nhàn nhã khỏe khoắn, chứ không phải từ lao động mệt nhọc cùng kiệt.

CHƯƠNG LXIII
CÁI CHẠC

TỪ THÂN CÂY, các cành mọc ra; và từ những cành này, các nhánh nhỏ. Cũng như vậy trong các đề tài màu mỡ, các chương sách sẽ mọc ra.

Cái chạc đã nói sơ qua ở một trang trước đáng được đề cập riêng. Đó là một cây gậy có chạc hình thù đặc biệt, dài độ vài bộ, cắm thẳng đứng ở mạn thuyền bên mặt, gần đầu mũi, để làm chỗ kê đầu cán gỗ của cây lao, đầu lao trần có tua sắt thì thò ra phía mũi. Như vậy, món vũ khí đó nằm ngay tầm tay người phóng, người này chỉ cần chộp lấy nó đã sẵn sàng từ trên cái giá nghỉ kia y như người đi khai hoang quơ cây súng treo trên tường. Theo lệ có hai chiếc lao kê trên chạc, được gọi tương ứng là thỏi sắt thứ nhất và thứ nhì.

Nhưng hai cây lao này, mỗi cây một thừng riêng được nối liền vào dây câu; và mục đích là thế này: để phóng cả hai, nếu có thể, cây này theo liền cây kia, vào cùng một con cá voi; để giả sử nếu, khi con cá kéo lê sau đấy, một cây có tụt ra, thì cây kia cũng vẫn còn gắn chặt. Đó là một cách để tăng gấp đôi cơ may. Nhưng rất thường xảy ra là nhân cuộc chạy trốn cấp thời, mãnh liệt và quay cuồng của con cá voi lúc bị đâm thỏi sắt đầu tiên, người đâm cá, dù cử động có chớp nhoáng đến đâu, cũng không thể phóng được thỏi sắt thứ hai vào mình nó. Song le, vì thỏi sắt thứ hai đã được nối sẵn vào dây câu, và dây này đương chạy tuôn ra, nên trong mọi trường hợp, món vũ khí đó phải được ném ra khỏi thuyền trước, bằng cách nào đấy và ở đâu đấy; bằng không tai hại ghê gớm sẽ xảy ra cho mọi tay chèo. Thế là nó thường được ném xuống nước, trong những trường hợp như vậy; cuộn dây câu dự phòng trong hộp (đã đề cập đến trong chương vừa qua) giúp cho kỳ công này, hầu hết các lần, đều được thực hiện một cách thận trọng. Nhưng hành động cấp thời nguy kịch này không phải luôn luôn tránh được những tổn hại buồn thảm nhất và chí tử nhất.

Vả chăng: bạn phải biết rằng, khi thỏi sắt thứ hai được phóng qua thuyền, nó trở thành một vật sắc nhọn lắc lư đáng sợ, nhảy chồm chồm vòng quanh cả thuyền lẫn con cá voi, làm rối bời hoặc cắt đứt các dây câu, gây cảm giác kinh hoàng khắp mọi phương. Nói chung, người ta không thể thâu được vật đó về trước khi con cá voi hoàn toàn bị bắt và chỉ còn là một xác chết.

Giờ đây, hãy thử nghĩ xem sẽ như thế nào trong trường hợp bốn chiếc thuyền cùng săn đuổi một con cá voi mạnh mẽ, hăng hái và hiểu chuyện bất thường; khi mà do những đức tính vừa kể của con cá, cũng như do hàng ngàn tai nạn dồn dập của một công chuyện táo bạo như thế, tám hay mười thỏi sắt thứ nhì có khi cùng đồng thời lòng thòng quanh thân nó. Vì dĩ nhiên là mỗi thuyền đều có vài cây lao để buộc vào dây câu, phòng trường hợp lỡ như ngọn lao đầu tiên phóng ra không kết quả và không thâu hồi lại được. Tất cả những đặc điểm này đều được kể ra đây đúng sự thật, vì những điểm đó sẽ làm sáng tỏ được nhiều đoạn quan trọng và rối ren nhất trong các cảnh sẽ được mô tả về sau này.

CHƯƠNG LXIV
Bữa tối của Stubb

CON CÁ VOI CỦA STUBB bị giết ở cách tàu một quãng xa. Trời yên bể lặng; vậy nên, tạo đội hình một dây ba thuyền săn, chúng tôi bắt đầu công việc chậm chạp là kéo chiến lợi phẩm về cạnh tàu Pequod. Và giờ đây, trong lúc mười tám người chúng tôi, với ba mươi sáu cánh tay, một trăm tám mươi ngón tay hì hục giờ tiếp giờ bên cái xác chết bất động và nặng nề giữa bể ấy; và nó có vẻ chẳng động đậy tí nào, ngoại trừ từng chập lâu lâu một; thì đây chính là bằng chứng sờ sờ về mức độ đồ sộ của cái khối mà chúng tôi đang di chuyển. Vì trên kênh đào lớn Hang-Ho, hay bất kể cái tên nào họ dùng để gọi nó ở Trung Quốc, bốn hay năm lao động đi trên đường mòn sẽ kéo được một chiếc ghe mành chở nặng với tốc độ một dặm mỗi giờ; song cái con tàu kỳ vĩ mà chúng tôi đang kéo đi tiến tới một cách rất nặng nề, như thể bên trong nặng những chì đặc.

Trời đã sẩm tối; nhưng ba ngọn đèn phía trên và phía dưới dây buồm chính tàu Pequod vẫn mờ mờ chỉ đường cho chúng tôi; mãi cho đến lúc đến gần hơn chúng tôi thấy ông Ahab đang thả thêm nhiều đèn qua thành tàu. Mơ màng ngắm con cá voi đang dập dềnh vào chỗ một lúc, ông ta ra những mệnh lệnh thường lệ về vấn đề trông coi con cá ban đêm, và rồi đưa cây đèn cho một thủy thủ, đi lối riêng vê cabin, và không trở ra nữa cho đến tận sáng hôm sau.

Mặc dù, trong lúc theo dõi cuộc săn đuổi con cá voi này, thuyền trưởng Ahab vẫn chứng tỏ mình vẫn hoạt động như thường lệ, là cứ nói vậy; tuy nhiên, giờ khi con cá đã chết, một vẻ bất mãn mơ hồ, hay sốt ruột, hay chán nản, dường như đang phát tác trong người ông ta; như thể cảnh tượng của xác chết kia đã nhắc cho ông ta nhớ là Moby Dick chưa bị giết; và dù cho một ngàn con cá voi khác có được mang về tàu của ông ta đi nữa, hết thảy những điều đó cũng chẳng làm tiến triển thêm mảy may nào cái mục tiêu vĩ đại độc tưởng của ông ta. Chẳng bao lâu sau, nghe tiếngđộng trên boong tàu Pequod, ta cứ tưởng rằng thủy thủ đang chuẩn bị bỏ neo ở chỗ sâu; vì những dây xích nặng đang được kéo lê dọc boong, và đẩy lạch cạch ồn ào ra khỏi các lỗ thành tàu. Nhưng nhờ những mối dây lạch cạch này, cái xác chết to lớn mênh mông kia, chứ không phải con tàu, được neo lại. Bị buộc đầu vào lái, và đuôi vào mũi, con cá voi giờ đây nằm sát thân tàu với thân hình đen thui, mà nhìn qua bức màn đen của đêm che tối sầm những thanh buồm cùng các dây nhợ trên cao, cả hai - con tàu và con cá voi, như thể bị ách chung với nhau hệt cặp bò khổng lồ, một con nằm trong lúc con kia cứ đứng.41

Nếu như ông Ahab tính khí thất thường giờ đã hoàn toàn im lìm, thì ít nhất như người ta có thể nhận thấy trên boong tàu lúc bấy giờ, thuyền phó Stubb, đỏ bừng cả mặt vì thành quả vừa chinh phục được, đã để lộ sự kích động bất thường dù vẫn tử tế. Gã om sòm một cách bất thường đến nỗi thượng cấp chính cống của gã, Starbuck điềm đạm kia, lặng lẽ tạm nhường cho gã điều khiển công việc. Chẳng mấy chốc cái nguyên do nho nhỏ góp phần gây nên hết thảy những náo động ấy nơi Stubb chẳng mấy chốc đã trở nên rõ ràng đến lạ. Stubb là một tay ưa nhậu nhẹt; gã thích thịt cá voi có hơi thái quá, cho là một món rất khoái khẩu.

“Một miếng bít tết cá, một miếng bít tết cá, trước khi tôi đi ngủ! Cậu, Daggoo! Nhảy qua mạn tàu cắt cho tôi một miếng thắt đuôi!”

Ở đây ta nên biết, rằng mặc dù những ngư phủ man dại kia, nói chung, và căn cứ theo một phương châm quân sự nổi danh, thường bắt kẻ thù phải bồi thường những phí tổn chiến tranh thường lệ (ít nhất trước khi nhìn thấy rõ số thu hoạch của cuộc hành trình), song thỉnh thoảng các bạn cũng tìm thấy vài dân xứ Nantucket thực sự có hứng thú với cái phần đặc biệt ấy của con cá nhà táng mà Stubb vừa chỉ; tức cái phần thuôn thuôn tận cùng thân thể nó.

Vào khoảng nửa đêm, miếng bít tết cá được cắt ra và nấu nướng; và dưới ánh sáng của hai cây đèn não du cá voi, Stubb bệ vệ đứng dùng bữa tối có thịt cá voi ở bên chóp trụ tời dọc, như thể trụ tời dọc này là một cái tủ chè. Nhưng đêm ấy không phải riêng có Stubb là người duy nhất dự tiệc thịt cá voi. Hòa lẫn tiếng nhóp nhép của chúng với tiếng nhai của Stubb, hàng nghìn hang nghìn con cá mập tụ tập quanh xác con thủy quái Leviathan, sôi nổi chè chén trên cơ thể phì nhiêu ấy. Một số ít người ngủ trên giường dưới hầm tàu thường bị giật mình vì tiếng cá mập quật đuôi vào vỏ tàu, ở cách quả tim của họ chỉ vài phân. Nhìn qua thành tàu ta có thể trông ngay thấy chúng (như trước đó ta đã nghe thấy chúng) đang đầm mình trong những vùng nước đen ảm đạm, và lật hẳn mình lên để giật như cắt ra những miếng thịt cá voi hình cầu to tướng cỡ đầu người một. Tài điêu luyện đặc biệt này của bầy cá mập gần như kỳ diệu. Làm thế nào mà trên một bề mặt dường như bất khả công kích như vậy, chúng có thể xẻ từng miếng thịt cân đối đến thế, vẫn còn thuộc phạm vi những vấn đề không thể lý giải. Những vết tích chúng để lại trên xác con cá voi thật giống như những cái lỗ loe miệng thợ mộc đục để bắt một con vít.

Mặc dù giữa tất thảy nỗi kinh hoàng khói lửa và tính hiểm ác của một trận hải chiến, người ta vẫn thấy lũ cá mập hau háu ngó lên boong tàu, như lũ chó đói quanh chiếc bàn đang xẻ thịt đỏ, sẵn sàng nuốt chửng từng người bị giết ném xuống cho chúng; và mặc dù, trong lúc những đồ tể anh dũng kia đang xẻo thịt lẫn nhau qua bàn xẻ khác nào lũ mọi ăn thịt người, với những con dao xẻ thịt mạ vàng có đeo tua, thì những con cá mập kia, với mõm nạm châu báu, cũng đang khấu ó nhau dưới gầm bàn để xâu xé những miếng thịt chết; và mặc dù, bạn có lộn ngược toàn thể vụ việc, thì cũng thế thôi, nghĩa là, một công việc kiểu cá mập đáng kinh hãi cho tất cả mọi phe; và mặc dù cá mập là những quân hộ tống không thay đổi của hết thảy tàu chở nô lệ chạy qua Đại Tây Dương, bơi tung tăng rất có hệ thống dọc theo mạn tàu, sẵn sàng chờ lúc một miếng mồi cần được mang đi nơi khác, hay một tên nô lệ chết cần được chôn cất cho tử tế; và mặc dù một hay hai trường hợp tương tự khác có thể được ghi lại, về những kỳ hạn, nơi chốn và cơ hội mà cá mập tụ họp đông đảo và chè chén vui nhộn hân hoan nhất; không có lúc nào và cơ hội nào ta có thể thấy chúng tụ tập cơ man đông đảo và vui mừng hân hoan hơn là lúc chúng quây quần chung quanh xác một con cá nhà táng, neo bên một con tàu săn cá voi ở giữa bể ban đêm. Nếu bạn chưa bao giờ thấy cảnh tượng đó, hãy ngưng quyết định của bạn về tục lệ thờ phụng ma quỷ, và tính thích hợp của việc thỏa hiệp với ma quỷ đi.

Nhưng cho đến bấy giờ Stubb không chú ý đến những tiếng nhóp nhép của bữa tiệc đang tiến hành ngay gần gã, chẳng gì hơn những con cá mập kia chú ý đến tiếng chọp chẹp của cặp môi hưởng lạc của gã.

“Đầu bếp, đầu bếp! Lão già Fleece ấy đâu rồi nhỉ?” cuối cùng gã la lên, giạng chân rộng ra hơn nữa, như để tạo thế vững chắc hơn cho bữa tối; rồi, cùng lúc đâm nĩa lên mặt đĩa, như thể đang đâm chém bằng giáo. “Đầu bếp, đầu bếp! Lại đây đầu bếp!”

Người đầu bếp già da đen, không vui mấy vì bị dựng dậy khỏi chiếc võng ấm áp của lão vào một giờ vô lý hết sức, kéo lê chân từ nhà bếp đi ra, vì, giống như nhiều ông già da đen, xương đầu gối của lão có gì đó trục trặc, mà lão không chùi rửa sạch sẽ được như những đít xoong đít chảo kia; lão Fleece này, như người ta thường gọi lão, vừa đi tới vừa quẹt chân và cà nhót, dùng cái kềm lão vụng về chế bằng những vòng sắt uốn thẳng lại, để vịn mà bước đi; lão Gỗ Mun ấy loạng choạng bước tới, và đứng sững ở phía bên kia chiếc tủ chè của Stubb chờ lệnh; lão khoanh hai tay trước ngực, mình dựa lên cây nạng, cái lưng còng khom khom ra phía trước, đồng thời lão nghiêng đầu qua một bên để lắng tai nghe cho thật rõ.

“Này đầu bếp!” Stubb nói, và đưa nhanh một miếng cá đỏ hồng lên gần miệng. “Bác có cho rằng miếng cá này hơi quá chín không? Bác dần miếng cá này quá lâu, bác bếp ạ, cho nên nó quá mềm đi. Tôi đã luôn luôn bảo là muốn cho ngon, miếng thịt cá voi phải dai kia mà? Đang có lũ cá mập ở bên thành tàu ngay giờ kia kìa, bác không thấy là chúng thích dai và chín hồng đào ư? Chúng đang làm huyên náo quá chừng! Đầu bếp, bác hãy đến chuyện vãn với chúng đi; cho chúng biết là được tự tiện ăn uống cho lịch sự và tiết chế, nhưng phải giữ im lặng. Cứ nguyền rủa tôi đi, nếu tôi nghe thấy tiếng của chính tôi. Chạy đi, bác bếp, rồi chuyển lời nhắn của tôi. Đây, cầm lấy cây đèn này,” rồi giật lấy một cây đèn từ tủ chè của mình, “giờ thì bác hãy đến giảng thuyết cho chúng đi!”

Sưng sỉa cầm cây đèn Stubb đưa cho, lão già Fleece cà nhót đi qua boong đến bên thành tàu; rồi, một tay hạ thấp cây đèn xuống phía mặt bể, để nhìn rõ bầy cá, tay kia rất long trọng khua cái kềm của lão, và nhô người rất xa ra ngoài thành tàu, giọng càu nhàu, lão nói chuyện với lũ cá mập, trong lúc Stubb nhẹ nhàng mò tới sau lưng, và nghe lỏm hết thảy những lời lão nói.

“Hỡi bọn đồng sinh chúng bay! Ta được nệnh đến đây nói cho nũ chết tiệt chúng bay hay rằng hãy thôi mất trật tự ngay. Có nghe không? Thôi chép môi chép mỏ ngay! Ông Stubb bảo rằng chúng bay tha hồ ăn no đến cành cái hông khốn của chúng bay nên, nhưng, xin Thượng đế chứng cho, chúng bay phải thôi nàm huyên náo ngay!”

“Đầu bếp,” tới đây Stubb can thiệp vào, kèm theo lời nói ấy gã đột nhiên vỗ vào vai lão già. “Đầu bếp! Chao ôi, trời hành mắt bác đi, bác không được chửi thề như vậy khi giảng thuyết? Đó không phải là lối cải hóa những kẻ có tội đâu đầu bếp!”

“Ai vậy? Thế thì ông cứ tự thân chinh ra mả giảng thuyết chúng đi,” lão sưng sỉa quay đi.

“Không, đầu bếp; cứ tiếp tục, cứ tiếp tục đi.”

“Vâng, như vậy thì, hỡi các bạn đồng sinh thân mến!”

“Đúng thế!” Stubb la lên tán thưởng. “Cứ ngọt ngào khuyên nhủ chúng, cứ thử thế đi.” Và Fleece tiếp tục,

“Phải chăng các bạn nà cá mập tất, và theo bản chất, hết sức tạp thực, nhưng tôi xin nói để các bạn rõ, các bạn đồng sinh ạ, rằng cái nối tạp thực đó… Thôi quật đống đuôi khốn nạn ấy ngay, nàm sao chúng bay nghe ta nói được nếu chúng bay cứ quật cái đuôi chết tiệt rồi cắn táp mãi như thế hử?”

“Đầu bếp,” Stubb vừa la vừa tóm cổ lão ta, “tôi không muốn nghe chửi thề thế. Nói lịch sự với chúng xem nào.”

Một lần nữa cuộc giảng thuyết tiếp tục.

“Tính tạp thực của các bạn, hỡi các bạn đồng sinh, tôi không trách gì các bạn mấy; đó nà bản tính, chẳng đặng đừng; nhưng kiềm chế được bản chất xấu xa ới, đấy nà điểm cốt yếu. Các bạn nà cá mập, chắc chắn rồi, nhưng nếu các bạn kiềm chế bản chất cá mập, thì sau các bạn sẽ thành tiên đồng, vì mọi tiên đồng chẳng khác gì những cá mập biết kiềm chế tài tình. Giờ, nghe đây, các thân huynh, hãy cố sao cho văn minh nịch sự, rồi xin mời tự nhiên xơi món cá voi ấy. Tôi bảo, đừng có giành miếng mỡ nơi miệng hàng xóm. Chẳng nhẽ không cá mập nào hành xử đúng đắn khi cắn vào con cá voi đấy sao? Mà, Thượng đế chứng giám cho, không vị nào trong các bạn có quyền với con cá voi ấy cả; con cá voi ấy nà của người khác. Tôi biết vài vị trong các bạn có cái miệng rất rộng, tọng hơn miệng các vị khác, nhưng mà miệng to đôi khi nại đi với bụng nhỏ, thành thử miệng to không phải để nuốt ác niệt mà chỉ để giành giựt những miếng mỡ với các bạn cá mập nhỏ không thể chen nấn vào kiếm miếng ăn được.”

“Hay lắm, lão Fleece!” Stubb la lên. “Chính ấy là Thiên Chúa giáo đấy, tiếp tục đi.”

“Tiếp tục cũng chẳng ích gì; nũ quỷ đáng nguyền rủa ấy sẽ cứ tiếp tục chen nấn nhau và vật đuôi vào nhau, ông Stubb ạ; chúng chẳng nghe một nời nào cả; chẳng ích gì giảng thuyết cho một nũ tham ăn khốn nạn như vậy, như ông thường gọi, cho đến núc bụng chúng cành nên, mà những cái bụng khốn của chúng nại không đáy; mà núc bụng chúng đầy rồi, chúng nại không nghe ông nữa; vì bấy giờ chúng chìm xuống đáy bể, đi ngủ kỹ trên đống san hô, không thể nghe gì hết nữa, không gì nữa, mãi mãi như thế.”

“Thề có linh hồn tôi, tôi sắp đồng quan điểm với lão đến nơi; vậy hãy ban phước lành cho chúng, Fleece ạ, còn tôi sẽ biến đi ăn tối.”

Đến đây, Fleece giơ cả hai tay bên trên lũ cá, cất giọng cao the thé của lão lên, la thật to, “Các bạn đồng sinh đáng nguyền rủa kia ơi! Cứ ẩu đả nhau cho đã đời đi; tọng cho đầy bụng nên - cho đến núc vỡ tung ra, rồi chết đi.”

“Này, đầu bếp,” Stubb vừa nói, vừa trở lại ăn nốt bữa tối ở trụ tời dọc. “Hãy đứng đúng chỗ mà bác đứng lúc nãy, ở cạnh tôi và hãy đặc biệt chú ý.”

“Xin chú ý,” Fleece nói, vừa đứng dựa trên cái kềm của lão, ở vị trí mong muốn.

“Này,” Stubh vừa nói vừa ăn thoải mái. “Bây giờ tôi trở lại vấn đề miếng thịt. Trước hết, xin hỏi bác bao nhiêu tuổi, bác bếp?”

“Chuyện đó có liên quan gì đến miếng thịt đâu?” lão già da đen hỏi lại, vẻ bực tức.

“Im đi! Bác bao nhiêu tuổi, bác bếp?”

“Khoảng chín mươi,” lão già lầm bầm.

“Vậy là bác đã sống trên thế gian này sắp được một trăm năm, bác bếp, thế mà bác vẫn chưa biết nấu một miếng thịt cá voi ư?” Gã nuốt nhanh một miếng khác cùng với chữ cuối cùng, khiến cho miếng này có vẻ như là một sự nối tiếp cho câu hỏi, “Bác sinh ở đâu, bác bếp?”

“Ở phía sau nối xuống hầm, trên một chiếc phà, đang chạy trên sông Roanoke.”

“Sinh trên một chiếc phà! Cũng thật kỳ quái! Nhưng tôi muốn biết bác sinh ở xứ nào, bác bếp ạ?”

“Tôi chả bảo xứ Roanoke nà gì?” lão la lên, xẵng giọng.

“Không, bác chưa nói, bác bếp ạ; nhưng tôi sẽ nói cho bác nghe điều mà tôi sắp nói, bác bếp ạ. Bác phải về nhà và sinh trở lại đi; bác chưa biết nấu một miếng thịt cá voi.”

“Xin Thượng đế ban phước nành cho ninh hồn tôi, nếu tôi mà nấu một miếng nào khác,” lão già càu nhàu, bực tức, toan quay lưng đi.

“Trở lại đây, bác bếp; đây, đưa cái kềm ấy cho tôi; bây giờ thử ăn miếng thịt kia, và nói tôi nghe thử xem miếng thịt ấy có được nấu đúng cách không? Ăn đi, tôi bảo” - dứ dứ cái kềm về phía lão - “ăn đi, nếm thử coi.”

Hơi nhóp nhép cặp môi khô héo quanh miếng thịt một lúc, lão da đen lầm bầm, “Miếng thịt nấu ngon tôi từng nếm; mọng nước, rất mọng nước.”

“Bác bếp,” Stubb một lần nữa nghiêm sắc mặt hỏi, “bác có đi nhà thờ không?”

“Có đi ngang qua một ngôi ở mũi Down,” lão già sưng sỉa đáp.

“Thế là đã có một lần trên đời bác đi ngang một nhà thờ thiêng liêng ở mũi Down. Tại đấy chắc chắn bác đã nghe một mực sư thánh thiện trần thuyết với thính giả như những đồng sinh thân mến của ông ta, đúng không bác bếp! Vậy mà bác đến đây nói với tôi một điều láo toét dễ sợ như vậy sao, hơ? Stubb sừng sộ. Tính đi đâu đó, bác bếp?”

“Đi ngủ niền đây!’ lão già lầm bầm, quay lưng lại.

“Đứng lại! Đứng! Ý tôi lúc bác sắp chết ấy, bác bếp ạ. Đó là một vấn đề đáng sợ. Giờ đây, bác trả lời tôi sao?”

“Khi mà não già đen này chết đi,” ông già da đen vừa chậm rãi đáp, vừa thay đổi toàn bộ vẻ mặt và dáng điệu, “não sẽ không đi đâu cả, vài thiên thần đầy phước nành sẽ đến đón não.”

“Đón lão? Cách nào? Xe tứ mã như người ta đến đón Elijah ư? Mà tìm lão ở đâu?”

“Ở trên kia,” lão Fleece nói, vừa giơ cái kềm thẳng lên trên đầu, rồi trịnh trọng giữ nguyên ở đó,

“Như vậy, là, lúc chết bác muốn được lên trên chóp đỉnh kia, có phải thế không, bác bếp? Nhưng bác không biết là càng lên cao chừng nào lại lạnh chừng ấy ư? Tận chóp đỉnh kia, hử?”

“Tôi có nói như vậy đâu nào,” Fleece đáp, lại sưng sía tức giận.

“Bác chẳng nói trên kia kìa là gi, thử nhìn kỹ xem kềm của bác chỉ vào đâu. Mà, chẳng có lẽ bác hy vọng lên thiên đường bằng cách leo qua các lỗ cột buồm, bác bếp; nhưng không, không đâu, bác bếp ạ, bác không sao tới đó được đâu, trừ phi bác đi theo con đường thường lệ, tức là đi vòng quanh các dây buồm. Đó là một công việc rất khó khăn, nhưng phải làm, nếu không thì không được. Nhưng chưa có một ai trong chúng ta lên thiên đường cả. Hạ kềm xuống, bác bếp, nghe lệnh của tôi đây. Bác có nghe không? Một tay cầm mũ và đập tay kia đúng ngay chỗ quả tim của bác, theo hiệu lệnh của tôi nào. Cái gì! Tim của bác ở đó, ở đó ư? Đó là cái dạ dày! Cao hơn chút nữa! cao hơn chút nữa! Chính chỗ ấy - giờ bác đã chỉ đúng rồi. Cứ giữ ở đấy, và hãy chú ý.”

“Rất chú ý,” lão già da đen vừa nói vừa đặt hai tay vào đúng chỗ, vặn vẹo mái đầu bạc mà không thành, như muốn vểnh cả hai tai ra phía trước cùng một lúc.

“Vậy, bác bếp, bác đã thấy rằng miếng bít tết cá voi này của bác dở tệ, và tôi đã mau mau đẩy nó khuất tầm mắt tôi; bác đã thấy thế rồi đấy chứ? Được, từ này về sau, khi bác nướng miếng bít tết cá voi khác cho bữa ăn riêng của tôi ở đây, tức là chỗ trụ tời dọc này, tôi dạy cho bác cách làm thế nào để đừng phá hư miếng thịt vì chiên quá chín. Một tay cầm miếng thịt, còn tay kia giơ một cục than hồng về phía miếng thịt, thế là xong, đem đặt trên đĩa; bác đã nghe rõ chưa? Và đến ngày mai, bác bếp, lúc xẻo thịt cá, thế nào bác cũng phải đến đứng bên cạnh để nhận lấy những đầu vi; đem muối chua nhé. Còn những khúc vi đuôi, thì dầm muối và nấu chín, thế là xong. Thế thôi, bây giờ bác có thể đi nghỉ.”

Nhưng lão Fleece vừa đi được ba bước đã bị gọi giật lại.

“Bác bếp này, tối mai lúc phiên gác đêm, cho tôi mấy miếng sườn để ăn khuya nhé. Bác đã nghe rõ chưa? Thôi đi đi. Hố là! dừng lại! Cúi chào trước khi rút lui chứ! Thôi thở dốc đi nào! Thịt cá voi viên cho bữa điểm tâm - đừng quên đấy.”

“Ước gì, thưa Thượng đế, con cá voi ăn thịt hắn ta thay vì hắn ta ăn thịt cá voi. Tôi có phước lắm nếu hắn chẳng mang bản chất cá mập hơn thứ cá mập đáng nguyền rủa kia,” lão già vừa lẩm bẩm vừa cà nhót đi mất; rồi sau vài lời cảm thán khôn ngoan đó, lão đi đến chỗ mắc võng của mình.

CHƯƠNG LXV
Món thịt cá voi

CON NGƯỜI PHÀM TRẦN phải ăn thịt con vật đã cung cấp dầu thắp đèn cho họ, và, như Stubb chẳng hạn, còn ăn thịt con vật dưới ánh đèn do nó cung cấp, bạn có thể nói vậy; điều này có vẻ là một chuyện lạ lùng khiến ta phải tìm hiểu một chút về lịch sử và ý nghĩa của nó.

Theo tài liệu thì cách đây ba thế kỷ, ở Pháp, lưỡi cá voi chính cống được cho là một món tuyệt ngon, và được đặt mua với giá đắt. Lại vào thời Henry VIII, khi một đầu bếp nọ của hoàng cung được thưởng hậu vì đã chế ra một món nước xốt tuyệt diệu để ăn với thịt cá heo nướng, mà như bạn đã biết, cá heo cũng là một loại cá voi. Thật vậy, cho đến ngày nay thịt cá heo vẫn được xem như một món ăn ngon tinh tế. Thịt đó thường được băm viên cỡ viên bi a; sau khi nêm kèm nhiều gia vị thì ăn như viên thịt rùa hoặc viên thịt bê. Giới tu sĩ già xứ Dunfermline rất ưa món thịt đó. Họ đã từng được Hoàng gia ban cho một con cá heo lớn.

Thực tế là, ít nhất trong đám người đi săn, thịt cá voi sẽ được tất cá thống nhất là một món ăn sang nếu không có nhiều thịt đó; nhưng nếu ta ngồi trước một cái bánh nhân thịt dài độ một trăm bộ thì ta sẽ hết thấy ngon miệng Chỉ có những người không có thành kiến nhất như Stubb là còn ưa ăn mon cá voi; song người Esquimaux42 không khó tính lắm. Tất cả chúng ta đều biết họ sống nhờ vào thịt cá voi, và sở hữu những thứ dầu cá voi lâu năm quý hiếm thượng hạng như thế nào. Zogranda, một trong những bác sĩ nổi tiếng nhất, giới thiệu những dải mỡ cá cho trẻ nhỏ, vì ê hề nước ngọt và chất bổ. Và điều này nhắc tôi nhớ tới một số người Anh, cách đây đã lâu tình cờ bị một thuyền săn cá voi bỏ lại ở Greenland - những người này thực sự đã sống nhiều tháng ròng nhờ những miếng thịt cá voi nhỏ bỏ lại trên bờ sau khi đã lóc hết mỡ. Đối với thợ săn cá voi Hà Lan, những miếng thịt vụn đó được gọi là những miếng “bánh rán”; vì, quả thật, khi chiên vàng và giòn nó cực giống, và lại tỏa mùi hao hao thứ bánh rán của các bà nội trợ Hà Lan, khi vừa mới ra lò. Những miếng thịt ấy có vẻ ngon lành khiến cho người lạ kém ăn nhất cũng khó lòng mà kiềm tay bốc.

Nhưng sau này, điều làm giảm giá thịt cá voi, khiến nó không còn là một món ăn của người văn minh nữa, là độ béo ngậy thừa thãi của nó. Đó là thứ thịt bò bể giá quá đỗi cao, và quá béo để có thể là một món ăn ngon một cách tinh tế cho được. Kìa như cái bướu của nó, đó cũng là một thứ ăn ngon như thịt trâu (thứ được trân trọng như món ăn hiếm quý), có khác gì một kim tự tháp toàn mỡ đặc. Còn não du cá nhà táng thì mới nhạt nhẽo và mượt mịn làm sao; nó giống như miếng cơm trắng trong mềm như thạch của một quả dừa ba tháng, nhưng quá ngậy để có thể dùng thay thế cho bơ. Tuy vậy, nhiều người săn cá voi có một phương pháp để hút chất mỡ đó vào một chất khác, rồi phân chia chất đó ra. Trong những cuộc gác đêm dai dẳng để chế biến mỡ, một điều mà thủy thủ thường làm là nhúng miếng bánh quy của họ vào trong những thùng dầu khổng lồ để chiên một lúc lâu. Nhiều bữa tối ngon lành tôi đã nấu theo cách ấy.

Trong trường hợp một con cá nhà táng nhỏ, bộ óc được xem như là một món ăn ngon. Cái mô trên xương sọ của nó được chẻ làm hai bằng rìu, và hai khối trắng nhờn được lấy ra (giống y như hai chiếc bánh pudding lớn), đem trộn với bột và nấu thành một món hổ lốn ngon nhất, về mùi vị gần giống óc bê, một món ăn cho những kẻ ưa cao lương mỹ vị; và mọi người đều biết một vài chàng trai tơ trong đám người ưa ăn sang, vì ăn mãi món óc bò, nên dần dần đã có được một bộ óc nho nhỏ của riêng họ, để có thể phân biệt đầu bò con với đầu họ thì quả thật đòi hỏi một trí xét đoán khác thường. Và đó là lý do khiến cho một gã trai tơ với một cái đầu bê có vẻ thông minh đặt trước mặt, không hiểu sao lại là một trong những cảnh tượng đáng buồn nhất ta có thể gặp. Cái đầu ấy như trách móc ngó gã kia, với biểu cảm “Et tu Brute!43”

Có lẽ không phải hoàn toàn vì con cá voi quá nhiều mỡ mà người trên bộ xem ra có ý coi ăn thịt cá voi là một việc ghê tởm; điều này, theo cách nào đó, dường như có nguyên do từ một suy xét đã kể ra trước đây: tức là vụ một người phải ăn thịt cái thứ hải vật mới bị giết ấy, và ăn thịt con vật đó dưới chính sáng chất dầu của chính nó. Mà rõ ràng con người đầu tiên giết một con bò hẳn bị xem là một kẻ sát nhân; có lẽ hắn ta đã bị treo cổ; nếu bị lũ bò đưa ra tòa xét xử, chắc chắn hắn đã bị như thế rồi; và chắc chắn hắn ta xứng đáng bị như vậy nếu có kẻ sát nhân nào xứng đáng. Hãy đi đến chợ thịt vào đêm thứ Bảy và ngắm những đàn đống sinh vật hai chân đang ngó những dãy dài loài bốn chân đã chết, cảnh tượng này có làm rớt mất một cái răng ở quai hàm chú mọi ăn thịt người không? Mọi ăn thịt người ư? Ai không phải là mọi ăn thịt người? Tôi xin nói, chuyên một người dân đảo Fejee đem ướp muối một nhà truyền giáo gầy gò trong tầng hầm đề phòng khi đói kém còn khả dĩ tha thứ được hơn; sẽ còn đáng tha thứ cho người dân đảo Fejee biết lo xa kia, tôi dám nói, trong ngày phán quyết, hơn là cho anh, kẻ tham ăn văn minh và sáng suốt, đã đóng đinh những con ngỗng xuống đất để được ăn lá gan sưng to lên của chúng, trong món pa tê gan.

Nhưng về phần Stubb, gã ăn thịt cá voi dưới ánh sáng đốt lên từ dầu của nó, phải không? Và thế tức là gia trọng sự sỉ nhục con cá nọ? Hãy nhìn con dao mà ông bạn văn minh và sáng suốt nhưng tham ăn đang dùng để cắt miếng bít tết kia, thử hỏi cán dao ấy làm bằng gì? Bằng gì nếu không phải bằng xương của con vật anh em chính con bò ông bạn đang ăn thịt? Và ông bạn xỉa răng bằng gì, sau khi đã ngôn ngấu con ngỗng béo kia? Bằng một cái lông của chính con vật ấy. Và ông Tổng Thư ký Hội Tiết Hành động Tàn ác đối với Ngỗng đực, chính thức thảo những thông cáo của ông ta bằng một quản bút làm bằng gì nhỉ? Hội ấy chỉ mới thông qua độ trong vòng một hoặc hai tháng gần đây mà thôi quyết định không dùng thứ gì khác ngoài những quản bút bằng thép.

CHƯƠNG LXVI
TÀN SÁT CÁ MẬP

TRONG NỀN NGƯ NGHIỆP miền Nam, một con cá nhà táng bị bắt, sau cuốc lao động lâu lắc mệt nhọc, được đem cột dọc theo mạn tàu vào giữa đêm khuya, việc xúc tiến xả thịt con vật ngay không phải là thông lệ, ít nhất là không xả thịt toàn bộ con vật nói chung. Vì công chuyện ấy là một thứ lao động vất vả; không sớm mà hoàn thành được; và đòi hỏi mọi người phải tham gia. Vì vậy lệ thường là cứ phải dong buồm; buông lái theo chiều gió; và sau đó bắt mọi người xuống phía dưới ngủ trên võng cho đến sáng ngày, với điều kiện là, cho đến khi ấy, công tác canh neo vẫn phải được duy trì, nghĩa là, cứ mỗi giờ có hai cặp canh, từng cặp một, đám thủy thủ sẽ luân phiên lên boong để coi chừng xem mọi sự có được yên lành không.

Nhưng đôi khi, nhất là trên tuyến Thái Bình Dương, kế hoạch này không phù hợp chút nào; vì có vô số cá mập như vậy tụ tập chung quanh cái xác cá bị neo lại, khiến cho nếu xác đó bị để vậy trong sáu giờ đồng hồ, cứ cho là thế, liên tục, thì đến tảng sáng sẽ chỉ còn thấy bộ xương. Tuy nhiên, trong phần lớn các hải phận khác trên đại dương, nơi loại cá này không nhiều đến thế, bản chất ăn tạp kỳ dị của chúng có thể thỉnh thoảng bị suy giảm kha khá, băng cách khua động chúng thật lực bằng những chiếc xẻng xắn thịt cá voi sắc bén, một quy trình tuy vậy, trong nhiều trường hợp, chỉ tổ chọc ghẹo cho chúng hoạt động mạnh hơn. Nhưng trong trường hợp hiện tại với những con cá mập tàu Pequod thì không như thế; mặc dù, chắc chắn, bất cứ ai không quen với cảnh tượng như vậy, phải nhìn qua thành tàu đêm hôm ấy, sẽ hầu như cho rằng toàn bể cong cong là một miếng pho mát lớn, và lũ cá mập kia là những con giòi trong đó.

Tuy vậy, khi Stubb khởi sự phiên canh neo sau khi bữa tối xong xuôi; và nhân đó, Queequeg cùng một thủy thủ ở phía chòi trước lên trên boong, không một khích động nhỏ nào xảy ra trong đám cá mập; vì ngay lập tức treo những thang dây dùng khi cắt cá qua thành tàu, và hạ xuống ba cây đèn sao cho chiếu những tia sáng dài trên vùng bể đen đặc, hai thủy thủ này phi hai chiếc xẻng xắn thịt cá voi dài, khai diễn một cuộc tàn sát không ngừng bầy cá mập44, bằng cách thọc sâu mũi thép bén vào sọ chúng, chỗ dường như yếu huyệt độc nhất của chúng. Nhưng trong sự hỗn độn đầy bọt nước tung tóe của những thực khách đang nhào lẫn vào nhau, tranh giành nhau, những người đâm cá cũng không thể nào luôn luôn đâm trúng tiêu điểm; và thực tế này mang lại nhiều tiết lộ mới về sự hung bạo không sao tả nổi của kẻ thù này. Chúng cắn xé dã man không những lòng ruột của nhau, mà còn như những cây cung mềm ẻo, uốn tròn lại, và tự cắn mình; cho đến khi bộ ruột của chúng như bị nuốt mãi nuốt mãi bởi chính miệng chúng, bị bài tiết hết về bên kia bởi vết thương rộng ngoác. Đây chưa phải là hết. Đụng đến thân xác và hồn ma của những sinh vật này là một chuyện không an toàn chút nào. Một thứ sinh lực thuộc về chủng loại hay phiếm thần dường như đang ẩn náu trong những khóp xương hay những đốt xương của cá mập, sau khi thứ có thể gọi là cuộc sống cá nhân đã lìa bỏ chúng. Bị giết chết và đưa lên boong để lột da, một trong những con cá mập đó đã táp gần đứt lìa một bàn tay cua Queequeg đáng thương, lúc anh cố gắng khóa chặt đôi quai hàm sát nhân của nó lại.

“Queequeg không quen tâm vị thần nèo đã biến nó thành cá mập,” anh chàng thổ dân nói, đau đớn giơ lên hạ xuống bàn tay, “thần dẻo Fejee hay thần dẻo Nantucket; thần nào đã tẹo ra con cá mập hẳn là một vị thần đáng nguyền rủa.”

CHƯƠNG LXVII
Xả thịt

AY LÀ ĐÊM THỨ BẢY, và thật là một ngày Chúa nhật tiếp theo sau! Đương nhiên các giáo sư chủ trương phá bỏ lễ Chúa nhật đều là dân đánh cá voi. Tàu Pequod xương cá voi biến thành một thứ lò sát sinh, và mỗi thủy thủ thành một tay hàng thịt. Hẳn bạn sẽ nghĩ chúng tôi đang hiến một vạn con bò đỏ lòm cho thần bể.

Trước hết, những dụng cụ xả thịt bóc mỡ khổng lồ, cùng với những vật dụng nặng nề khác tạo thành những chùm dụng cụ thường sơn màu xanh lá, không ai một mình có thể nâng lên nổi - chùm nho khổng lồ này được kéo lên ngọn cột buồm chính, và buộc chặt vào đầu cột buồm thấp hơn, là nơi vững chãi nhất trên sàn tàu. Đầu mút của sợi dây chắc như dây cáp ngoằn ngoèo qua những ngả rắc rối này, sau đó được đưa tới trụ tời ngang, và cái khối đồ sộ ở thấp hơn gồm toàn dụng cụ được đung đưa trên mình con cá voi; gắn vào khối dụng cụ này là một cái móc kéo tách mỡ nặng độ năm chục cân. Và giờ đây, treo lơ lửng trên những thang dây vắt qua thành tàu, hai thuyền phó Starbuck và Stubb, tay cầm xẻng dài, bắt đầu xắn một lỗ trên mình con cá, để gài cái móc vào ngay bên trên chỗ sát hai cái vi bên hông nhất. Xong xuôi, một đường bán nguyệt rộng được xẻ chung quanh lỗ hổng, móc được cài vào, và mọi thành phần chính của đoàn thủy thủ ca lên một bản đồng ca man dại, giờ bắt đầu thành một đám đông ken đặc bên cán trụ tời ngang. Thế rồi đột nhiên cả con tàu như lật nghiêng về một bên; từng mộng chốt trên tàu đều rung động như những đầu đinh của một ngôi nhà cũ lúc thời tiết đông giá; con tàu rung bần bật, gục gặc những chóp cột buồm sợ sệt về phía bầu trời. Càng lúc tàu càng nghiêng về phía con cá voi, trong khi mỗi lần trụ tời hổn hển nâng đều được một làn sóng hổn hển lên hồi đáp; cho đến cuối cùng nghe một tiếng bật đánh tách khiến ai nấy giật mình; cùng một tiếng sóng vỗ oàm thật lớn, con tàu tiến tới rồi lại lui ra xa khỏi con cá voi, và cái bộ dụng cụ đắc thắng kia vươn cao lên đến tầm mắt mọi người, kéo theo nó cái đầu mút hình bán nguyệt của dây mỡ đầu tiên không bị vướng mắc gì. Giờ đây, vì chưng lớp mỡ bọc con cá voi đúng như vỏ cam bọc quả cam, nên cũng được lóc khỏi thân con cá, đúng như vỏ quả cam đôi khi được lột đi theo từng khoanh xoáy ốc. Vì sức căng liên tục được trụ tời ngang duy trì khiến cho con cá voi cứ quay mãi dưới nước, và khối mỡ được lột ra thành một lớp dài dọc theo một đường gọi là khăn quàng cổ, được xắn ra đồng thời bởi xẻng của các thuyền phó Starbuck và Stubb; và nhanh chóng con cá được lóc mổ, và quả thật do chính động tác đó, con cá được lần lần đưa lên cao, cao mãi, cho đến lúc mút bên trên của nó đụng vào chóp cột buồm chính; các thủy thủ quay trụ tời ngang bấy giờ đã ngừng kéo lên, và trong một hay hai giây gì đó, cái khối đồ sộ có máu nhỏ giọt kia lắc lư qua lại, như thể được thả xuống từ vòm trời, và mỗi người hiện diện phải chú ý tránh lúc nó lắc lư, nếu không nó có thể cọ vào tai họ, và hất họ cắm đầu qua boong tàu.

Một trong những người đâm cá phụ lúc đó tiến lên với một khí cụ dài và bén, gọi là thanh kiếm giáp lá cà, và lựa dịp khéo léo lạng ra một lỗ rất lớn ở tận cùng khối mỡ đang lắc lư. Đầu bộ dây nhợ dụng cụ to tướng thứ hai lúc đó được móc vào lỗ này để giữ lấy thỏi mỡ, nhằm chuẩn bị cho công việc tiếp theo. Đến đây, kiếm sĩ xẻo cá thiện nghệ cảnh báo mọi thủy thủ nên đứng tránh xa, một lần nữa xáp vô khối thịt một cách khoa học, bằng một vài lát cắt thọc mạnh dữ dội, dọc theo chiều dài, chẻ hẳn khối thịt ra làm hai; sao cho trong khi phần ngắn và thấp hơn vẫn còn dính chặt, thì rẻo mỡ dài ở phía trên, gọi là tấm chăn, đã đeo lủng lẳng tách rời, sẵn sàng chờ được hạ xuống. Những người kéo trục ở đằng trước giờ đây lặp lại bài ca của họ, và trong lúc một bộ dây nhợ dụng cụ đang lột da và kéo rẻo mỡ thứ nhì từ thân con cá voi, bộ dụng cụ còn lại từ từ hạ xuống, và rẻo mỡ đầu tiên được đẩy xuống qua con cửa hầm chính ngay bên dưới, vào trong một căn phòng không có đồ đạc gọi là phòng mỡ. Trong căn phòng tối mờ mờ này, những thủy thủ khéo tay tiếp tục cuộn tấm chăn mỡ dài dài như thể ấy là một đống đồ sộ sống động gồm những con rắn cuộn nhau. Và cứ thế công việc tiến triển; hai bộ dụng cụ lên xuống đồng thời, cả con cá voi lẫn cần trụ tời ngang đều được nâng lên, những người kéo dây tời ca hát, những người trong phòng mỡ cuộn tròn tấm mớ, các thuyền phó mổ ra từng khúc, con tàu no căng, và mọi tay thợ thỉnh thoảng lại chửi thề, như cách làm dịu bớt mọi sự đụng chạm xích mích thông thường.

CHƯƠNG LXVIII
Tấm chăn

TÔI ĐÃ CHÚ Ý không ít đến vấn đề không phải là không bực mình, tấm da cá voi. Tôi có tham gia những cuộc bút chiến về vấn đề đó với những người săn cá voi có kinh nghiệm ở giữa bể, và với những nhà sinh vật học thông thái trên bộ.

Quan điểm ban đầu của tôi vẫn luôn luôn không thay đổi; nhưng đó chỉ là một quan điểm mà thôi.

Vấn đề đặt ra là, tấm da cá voi là gì và ở đâu? Hẳn các bạn đã biết mỡ của nó là thế nào? Mỡ ấy là một thứ về độ chắc thì giống như thịt bò đặc chắc và có thớ dính sát nhau, nhưng dai hơn, dẻo hơn, và rắn chắc hơn, và độ dày xê xịch từ hăm mươi hăm lăm, đến ba bốn chục phân.

Giờ đây, khi nói tâm da của bất cứ một sinh vật nào là thứ chắc và dày như thế, cho dẫu thoạt tiên nghe có vẻ vô lý ra sao, thì sự thực vẫn không có một lý lẽ nào có thể chống lại giả định đó; bởi vì ta không thể kéo bất cứ một lớp vỏ bọc đặc nào khác lên khỏi thân mình con cá voi ngoại trừ lớp mỡ đó; và cái lớp vỏ bao bên ngoài bất cứ một con vật nào, nếu dày đặc một cách hợp lý, có thể là vật gì khác ngoại trừ tấm da? Thật vậy, từ cái xác chết trơ trơ của con cá voi, ta có thể lấy tay cào ra một chất hết sức mỏng, trong suốt, giống như những miếng keo mỏng nhất, chỉ khác là nó dễ uốn và mềm như xa tanh; tức là, trước khi được phơi khô, khi không những nó co lại mà còn dày lên và trở nên cứng và giòn. Tôi có nhiều miếng keo khô như thế, dùng để đánh dấu trong những trang sách về cá voi của tôi. Nó trong suốt, như tôi đã nói ở trên; vả nếu đem đặt trên một trang sách in, đôi khi tôi tự hài lòng với việc tưởng tượng nó có khả năng phóng đại. Dù sao mặc lòng, nếu ta được đọc về những con cá voi qua cặp kính lúp làm bằng chất keo của chúng thì cũng thật là thú vị, như bạn có thể nói. Nhưng điểm mà tôi đang nhắm đến ở đây là thế này. Chất keo hết sức mỏng ấy, mà, tôi công nhận, bao trùm toàn thân con cá voi, không có bao nhiêu để có thể coi là da của nó, nó chỉ như lớp da của lớp da chính thôi, ấy là cứ nói như vậy; vì đơn giản là quá buồn cười khi nói rằng làn da thực sự của con cá voi mỏng mềm hơn cả da đứa trẻ sơ sinh. Nhưng thôi chuyện này đi.

Cứ cho lớp mỡ là làn da của con cá voi; thì, nếu lớp da này, như trường hợp một con cá nhà táng rất lớn, cho khối lượng một trăm thùng dầu; và nếu xét rằng, về số lượng, hay trọng lượng, dù, khi đã ép xong, chỉ bằng ba phần tư chứ không phải toàn thể chất của tấm da ấy; thế là cũng đã giúp hình dung phần nào về sự đồ sộ của cái khối linh động ấy, chỉ một phần của lớp da thôi cũng đủ cung cấp cả một hồ thứ nước đó rồi. Cứ tính mười thùng là một tấn, thì ta đã có được mười tấn tịnh chỉ với ba phần tư chất da cá voi đó.

Khi còn sống, cái lớp bên ngoài của con cá nhà táng mà ta thấy được chẳng mảy may nằm trong rất nhiều kỳ quan mà nó phô bày. Hầu như lúc nào cũng vậy toàn thân nó bị vạch sọc chéo qua chéo lại vô số những vệt thẳng sít nhau, tựa như những vết khắc trên các bức chạm tinh vi nhất của Ý. Nhưng những dấu sọc này xem ra không in hằn lên chất keo vừa được nói ở trên, mà có vẻ như được nhìn thấy qua lớp keo đó, y như thể đã được khắc trên mình con cá voi. Như vậy cũng chưa hết. Trong nhiều trường hợp, đối với cặp mắt biết quan sát và tinh nhanh, những dấu hệt đường kẻ ấy, như trong một bản khắc đích thực, chỉ có thể làm “phông” cho những phác họa khác mà thôi. Những hình vẽ này đều là cổ tự tượng hình; nghĩa là, nếu như bạn gọi những ký mã bí hiểm ở trên tường các kim tự tháp kia là cổ tự tượng hình, thì đấy là từ thích hợp để dùng trong liên hệ so sánh này. Theo ký ức vững chắc của tôi về những cổ tự tượng hình trên một con cá nhà táng, tôi đã ngạc nhiên rất nhiều trước một tấm bảng có những ký tự do thổ dân da đỏ khắc trên các cổ tự tượng hình danh tiếng trên đôi bờ thượng lưu sông Mississippi. Giống như những tảng đá huyền bí kia, con cá voi bị khắc dấu huyền bí cũng không thể giải mã được. Ám chỉ tới những phiến đá của dân da đỏ này nhắc tôi nhớ tới một điều khác. Bên cạnh mọi hiện tượng khác mà vẻ bề ngoài một con cá nhà táng phô bày, nó không phải là hiếm khi phô lưng, đặc biệt là hai bên hông, phần lớn bị nhòa mờ những vạch kẻ thông thường, do vô số vết cào thô lậu, thành một tổng thể bất quy tắc và ngẫu hứng. Tôi phải nói rằng những tảng đá New England trên bờ bể, nơi nhà địa lý Agassiz tưởng có mang những dấu cào mạnh do đụng độ những tảng băng nổi khổng lồ - tôi phải nói rằng, những tảng đá ấy nhất định giống con cá nhà táng không ít. Đối với tôi dường như những vết cào như thế trên mình con cá voi cùng đại để do đụng độ xô xát với những cá voi khác mà ra; vì tôi đã hay nhận thấy chúng ở những con đực lớn và đã trưởng thành của loại cá này.

Thêm một đôi lời liên quan đến vấn đề da hay mỡ cá voi này. Ta đã từng nói, rằng lớp da ấy được lóc khỏi mình nó thành từng miếng dài, gọi là miếng chăn. Cũng như nhiều thuật ngữ ngoài bể, thuật ngữ này rất tài tình và ý nghĩa. Vì con cá voi quả thật được quấn trong lớp mỡ của nó y như trong một tấm khăn trải giường hay chiếc chăn thực sự; hay, hơn thế nữa, như trong một tấm áo choàng của thổ dân da đỏ chui tuột qua đầu, và bọc đến tận chót đuôi. Chính nhờ lớp chăn ấm cúng toàn thân ấy, mà con cá voi có thể duy trì được nhiệt độ ấm áp thoải mái trong mọi thời tiết, qua mọi vùng bể, thời điểm và con nước. Con cá voi xứ Greenland sẽ ra sao, chẳng hạn, trong những vùng bể băng giá lạnh lẽo rùng mình của miền Bắc, nếu như không có lớp áo choàng dài ấm cúng ấy? Thật vậy, người ta thường hay gặp những loại cá khác hết sức náo động trong những vùng bể địa cực ấy, nhưng nếu quan sát kỹ, lũ cá ấy đều thuộc loại máu lạnh, không có phổi, chính bụng chúng là những chiếc tủ lạnh; những sinh vật tự sưởi ấm dưới đáy của một tảng băng, như một du khách về mùa đông sưởi ấm trước lò sưởi quán trọ; trái lại, cá voi có phổi và máu nóng. Làm cho máu nó đông giá lại, nó sẽ chết. Thế nên thật kỳ diệu biết bao - dù giải thích xong thì chẳng còn gì kỳ diệu nữa - rằng con quái vật to lớn này, với nó hơi nóng của thể xác cũng cần thiết như với con người; thật kỳ diệu làm sao nó vẫn sống dễ chịu thoải mái, trong tình trạng nước ngập lên đến môi nơi các vùng Bắc Băng Dương ấy! Ở đấy, nếu thủy thủ bị rơi qua boong tàu, đôi khi họ được tìm thấy, hàng vài tháng sau, đóng đông thẳng đứng ở giữa cánh đồng nước đá, y con ruồi bị tìm thấy dính trong một miếng hổ phách. Nhưng có một điều lạ hơn mà ta cần biết, như đã được thực nghiệm chứng minh, là máu của cá voi ở miền địa cực nóng hơn máu của anh da đen xứ Borneo về mùa hạ.

Với tôi thì dường như ở điểm này chúng ta thấy phẩm tính hiếm hoi của sinh lực cá nhân mạnh mẽ, lẫn phẩm tính hiếm hoi của các bức tường dày, và cả phẩm tính hiếm hoi của sự rộng lớn bên trong. Hỡi con người! Hãy thán phục và bắt chước con cá voi! Các bạn có giữ được ấm trong nước đá như thế không? Các bạn có sống trong thế giới này mà không thuộc về thế giới như thế không? Hãy mát mẻ ở vùng xích đạo; hãy giữ cho máu không đông cứng ở địa cực. Như nóc nhà thờ St. Peter và con cá voi to lớn kia, hãy duy trì, hỡi loài người, một nhiệt độ của riêng mình qua mọi mùa.

Nhưng truyền thụ những điều hay ho này mới thật dễ dàng và vô vọng làm sao! Trong số các công trình, mấy nơi có vòm nóc như nhà thờ St. Peter! Trong số các sinh vật, mấy loại được đồ sộ như con cá voi!

CHƯƠNG LXIX
Lễ an táng

“NỚI DÂY LỎNG RA, cho xác cá trôi ra phía sau!” Giờ đây các bộ dụng cụ cồng kềnh đã hoàn thành nhiệm vụ. Cái xác trắng đã lóc mỡ của con cá voi bị chặt đầu ánh lên như một thây ma bằng đá hoa; mặc dù đã đổi thay về màu sác, vẻ đồ sộ vẫn không mất một tí gì. Nó vẫn to lớn dềnh dàng. Nó chầm chậm trôi ra xa, vùng nước quanh nó bị xáo trộn tung tóe lên vì những con cá mập không bao giờ thỏa, và khoảng không tròn phía bên trên cũng xáo động bời những vòng bay tham lam cũa bầy chim ăn tạp đang kêu thét, mỏ chúng giống như bao nhiêu mũi dao găm xấc xược cắm vào con cá voi. Con ma không đầu to lớn trắng nhởn ngày càng trôi xa khỏi tàu, và mỗi quáng vài mét nó trôi như thế, nhúng khoảng vuông đầy cá mập và những khoảng tròn đầy chim chóc làm tăng thêm vẻ ồn ào náo nhiệt đầy sát khí. Hàng giờ liền từ con tàu gần như đứng một chỗ, cảnh tượng gớm guốc ấy được tất cả mọi người trông thấy. Dưới bầu trời xanh êm dịu và không mây, trên bộ mặt đẹp đẽ của vùng bể khơi dễ chịu, phảng phất những làn gió nhẹ vui tươi, cái khối chết chóc vĩ đại ấy cứ trôi đi cho đến khi biến mất vào những vùng quang cảnh vô cùng tận.

Đó là một đám tang buồn thảm và kỳ quặc nhất! Lũ kền kền bể thảy đều than khóc vẻ chí hiếu, bọn cá mập không trung thảy kính cẩn phục sức tuyền màu đen hay lốm đốm. Tôi cho rằng lúc còn sống, ít con nào từng giúp đỡ gì con cá voi, nếu tình cờ con kia cần đến sự giúp đỡ đó; nhưng gặp bữa tiệc nhân đám tang của nó, chúng lại đâm bổ vào một cách rất chí hiếu. Ôi, bản chất kền kền dễ sợ của trái đất! Con cá voi vĩ đại nhất cũng chẳng thoát khỏi.

Thế cũng chưa phải là hết. Mặc dù thân xác đã bị báng bổ, hồn ma thù hằn vẫn sống sót và lẩn quất ở bên trên nó hòng dọa nạt. Bị vài chiến thuyền dè dặt hay mấy tàu thám hiểm mù mờ từ đằng xa do thám thấy, trong lúc khoảng cách giữa hai bên phủ mờ mịt những chim chóc xúm xít quần đảo, dù gì vẫn phơi bày ra một khối trắng trôi dưới ánh mặt trời và luồng bụi nước trắng trào dập lên trên đó; ngay tức khắc, cái xác chết vô hại của con cá voi, đã được những ngón tay run rẩy ghi vào trong quyển nhật ký hành trình - bãi ngầm, đá tảng và sóng to ở xung quanh: coi chừng! Và có lẽ nhiều năm sau, tàu bè vẫn tránh xa nơi ấy; nhảy vọt qua chỗ đó y như con cừu ngu đần nhảy qua một khoảng trống, vì con đầu đàn ban đầu đã nhảy qua lúc một cây gậy hẵng còn cắm ở đó. Đấy là quy luật về tiền lệ; đấy là ích lợi của truyền thống; đấy là câu chuyện về sự tồn tại ngoan cố của các tín ngưỡng từ xưa kia chưa từng chạm xuống mặt đất, và giờ đây thậm chí còn không bay liệng trên không trung! Đấy là giáo lý chính thống!

Vậy là, lúc sống xác thân con cá voi to lớn kia có thể đã là một mối kinh hãi thực sự cho những kẻ thù của nó, thì lúc chết đi bóng ma của nó trở thành một mối kinh hoàng vô hại cho thế giới.

Bạn có phải người tin có ma quỷ không, bạn tôi? Có những con ma khác ngoài con ma Cock Lane, và những người sâu sắc hơn tiến sĩ Johnson tin là có chúng.

CHƯƠNG LXX
CON NHÂN SƯ

TA KHÔNG NÊN QUÊN rằng trước khi xẻo mỡ trên thân con cá voi, người ta đã chặt đầu nó. Công việc cắt đầu con cá nhà táng là một kỳ công giải phẫu rất khoa học mà những vị y sĩ giải phẫu cá voi rất lấy làm hãnh diện; và không phải là không có lý do.

Ta hãy nhìn nhận rằng con cá voi không có phần nào có thể được gọi một cách đúng đắn là cái cổ cả; trái lại, nơi mà đầu và thân nó tiếp giáp nhau, chỗ đó, ở chính chỗ đó, lại là phần dày nhất của nó. Cũng nên nhớ, rằng y sĩ phải giải phẫu từ trên cao, ước độ tám hay mười bộ ngàn cách giữa ông ta và con bệnh, con bệnh ấy lại gần như bị che giấu trong một vùng bể đục màu, cuộn sóng, và thường ồn ào và náo động. Cũng nên ghi nhớ, rằng trong hoàn cảnh không thuận lợi như thế này ông ta còn phải cắt sâu rất nhiều bộ vào phần thịt con cá; và cứ theo cách mò mẫm ấy, chẳng nhìn thấy dù chỉ một lần cái đường xẻ vừa được tạo nên và cứ luôn lấp kín lại, ông ta phải khéo léo tránh các phần cấm kỵ tiếp giáp với đầu cá, và chặt đôi xương sống cá chuẩn xác ở cái điểm thiết yếu dính liền với sọ. Vậy nên, làm sao ta không ngạc nhiên thán phục cho được, khi nghe Stubb khoe khoang, rằng chỉ xin mười phút để chặt đầu con cá nhà táng?

Lúc mới cắt rời ra, cái đầu được đẩy về phía đuôi tàu và neo ở đấy bằng một sợi cáp, cho đến lúc toàn thân bị lóc hết hết mỡ. Xong việc này, nếu là đầu một con cá voi nhỏ, nó được kéo lên boong tàu để từ từ xử lý. Nhưng, nếu là đầu của một con thủu quái Leviathan ớn hết mức thì việc này không sao thực hiện được; vì đầu cá nhà táng chiếm gần một phần ba toàn thân nó, và để hoàn toàn treo được một gánh nặng như thế, kể cả bằng những dụng cụ đồ sộ của một con tàu đánh cá voi, công việc này cũng vô ích chẳng khác gì cố gắng đem cân một vựa lúa Hà Lan trên cái cân của tiệm kim hoàn.

Con cá voi của tàu Pequod bị chặt đầu, mình bị lóc hết mỡ, cái đầu được kéo tựa lên mạn tàu - độ một nửa nhô ra khỏi mặt biển, sao cho phần lớn còn được nâng đỡ bởi nhân tố nước quê hương của nó. Và ở đó với con tàu bị níu kéo mơ màng nghiêng nhao về phía cái đầu cá, do sức kéo xuống lớn đỉnh cột buồm thấp, và từng đầu trục căng buồm ở phía đó chĩa ra như cần trục trên sóng; ở đó, cái đầu nhỏ máu được móc vào eo tàu Pequod y như đầu của tên khổng lồ Holofernes móc vào dây lưng của Judith.

Khi công việc cuối cùng này xong xuôi thì trời đã xế trưa, thủy thủ đi xuống dưới hầm ăn trưa. Im lặng ngự trị boong tàu mới rồi còn náo nhiệt mà giờ đây đã vắng vẻ. Một sự lặng lẽ cực độ bọc đồng, giống như bông sen vàng vạn năng đang dần mở xòe cánh hoa lặng lẽ vô cùng tận trên mặt biển.

Một khoảng ngắn trôi qua, ông Ahab một mình đi từ cabin riêng lên chốn không tiếng động ấy. Sau khi đi quanh vài vòng trên boong lái, ông dừng lại để nhìn qua thành tàu, rồi từ từ tiến lại gần những dây xích lớn, ông cầm lấy chiếc xẻng dài của Stubb - vẫn còn để tại đấy sau khi cắt đầu cá xong - và dận nó vào phần dưới của cái khối lớn treo lơ lửng, để phần đầu kia như cái nạng bên dưới một cánh tay, rồi cứ đứng thế nghiêng người mắt chăm chú nhìn dán vào chiếc đầu này.

Đó là một cái đầu đen có chỏm, lủng lẳng ở đó giữa một cảnh yên lặng cực độ, trông như thể chiếc đầu nhân sư giữa sa mạc. “Nói đi, hỡi cái đầu to lớn đáng kính nể,” ông Ahab lầm bầm, “mặc dù không có râu tô điểm, nhưng đây đó vẫn gỉ han những mốc meo; nói đi, hỡi chiếc đầu uy lực kia, kể chúng ta nghe sự bí mật ở nơi mi. Trong mọi loài lặn mi là sinh vật đã lặn xuống đáy sâu nhất. Chiếc đầu mà giờ đây mặt trời phía bên trên chiếu sáng đã di chuyển giữa những nền móng của thế giới này. Nơi những tên tuổi không được ghi chép và những chiến thuyền han gỉ, cả những hy vọng chưa ai kể và những mỏ neo mục nát; nơi trong vòng tay sát nhân của nó ôm quả đất này tựa như được rải đáy bằng đống xương của hàng triệu người chết đuối; ở đó, trong xứ sở nước dễ sợ này, có ngôi nhà quen thuộc nhất của mi. Mi đã từng ở nơi mà những cái chuông hay thợ lặn chưa bao giờ tới được; đã ngủ bên cạnh nhiều thủy thủ, nơi mà những người mẹ đang thao thức sẵn sàng hiến cả mạng sống để được đặt mình xuống. Mi đã thấy những cặp tình nhân ôm nhau khi nhảy từ con tàu đang bốc cháy xuống bể; tim kề bên tim họ chìm xuống dưới làn sóng đang hoan ca đắc thắng; luôn luôn thành thực với nhau trong lúc thiên giới tuồng như giả tạo đối với họ. Mi đã thấy vị thuyền phó bị bọn cướp biển quăng xuống nước từ boong tàu nửa đêm; hàng giờ lâu vị thuyền phó đó rơi vào một màn đêm tối tăm của cái bao tử chẳng bao giờ thỏa mãn; lũ sát nhân vẫn chong buồm lướt sóng bình yên vô sự - trong khi những tia chớp giật làm rung chuyển con tàu ở gần đó, con tàu ấy hẳn đã mang một người chồng ngay thẳng về với những cánh tay mở rộng đón chờ. Ôi hỡi đầu cá! mi đã thấy khá nhiều chuyện để có thể chẻ đôi hành tinh và biến Abraham thành một kẻ vô thần, thế mà mi không thốt ra lấy một lời.”

“Có buồm!” một giọng đắc thắng bỗng cất lên từ ngọn cột buồm chính.

“Thế hả? Chà, đó là một lời hân hoan,” ông Ahab la lên, đột nhiên đứng thẳng người trong lúc những đám mây dông quét qua vầng trán. “Tiếng kêu sống động giữa lặng lẽ ghê gớm này hầu như có thể cải đạo một người tử tế hơn. Ở đâu vậy?”

“Ba điểm về phía mũi bên phải45, thưa ngài, đang xuôi gió về phía tàu chúng ta!”

“Càng tốt, càng tốt, người anh em ạ. Ước gì thánh Paul đến theo lối ấy và đem luồng gió mát đến cho cảnh im gió của ta! Hỡi thiên nhiên, hỡi linh hồn của loài người! Xa đến đâu sau mọi bày tỏ chính là những điểm tương đồng có liên hệ với nhau! không một nguyên tử nhỏ nhất nào khuấy động hay sống nhờ vật chất, ngoại trừ thứ có bản sao tinh quái trù định sẵn.”

CHƯƠNG LXXI
Câu chuyện về Jeroboam

SIẾT CHẶT LẤY NHAU, con tàu và làn gió cùng tiến tới; nhưng gió tiến mau hơn tàu, và chẳng bao lâu sau tàu Pequod bắt đầu lắc lư.

Dần dần, qua ống kính, những con thuyền lạ và những cột buồm có người canh chứng tỏ rằng đó là tàu săn cá voi. Nhưng vì tàu đó xuôi gió và vùn vụt đi qua, có vẻ như đang hướng về một ngư trường nào khác, tàu Pequod không hy vọng bắt kịp được họ. Vì vậy cờ hiệu được đưa ra để xem thử họ trả lời ra sao.

Tới đây ta cần biết rằng, giống như tàu hải quân, mỗi tàu của hạm đội săn cá voi Mỹ đều có một tín hiệu riêng, các tín hiệu đó được thâu thập và ghi lại trong một quyển sách có kèm theo tên của mỗi con tàu và tên vị thuyền trưởng. Do đó, những vị chỉ huy các tàu săn cá voi đều có thể nhận ra nhau trên mặt bể một cách dễ dàng, dù ở cách rất xa.

Tín hiệu của tàu Pequod cuối cùng được tàu lạ nêu tín hiệu riêng đáp lại; chứng tỏ rằng đó là tàu Jeroboam của đảo Nantucket. Chỉnh lại các trục căng buồm sao cho gió ở thẳng đằng sau, con tàu đó chồm tới, và vừa sóng ngang với mạn khuất gió của tàu Pequod vừa thả một thuyền nhỏ xuống; chẳng mấy chốc thuyền nhỏ ấy đã đến gần; nhưng khi chiếc thang bên cạnh tàu, theo lệnh của Starbuck đã được thả xuống để tiện việc lên xuống của vị thuyền trưởng tàu kia, người lạ này từ phía lái thuyền vẫy tay để tỏ rằng hành động ấy không cần thiết. Hóa ra là tàu Jeroboam đang bị một bệnh truyền nhiễm hiểm ác trên boong, và ông Mayhew, thuyền trưởng của tàu, rất sợ truyền bệnh sang cho thủy thủ tàu Pequod. Mặc dù, ông ta và số thủy thủ đang chèo thuyền không bị bệnh, và mặc dù tàu của ông ta cách xa nửa tầm đạn súng trường, và một khoảng bể khơi cùng một khoảng không trung không bị truyền nhiễm cuồn cuộn chảy trôi ở giữa; để cho đúng với lương tâm bám chặt lấy lệ cách ly nghi ngại tàu trong tình trạng có dịch, ông ta cương quyết từ chối không chịu tiếp xúc với tàu Pequod.

Nhưng điều này không ngăn cản hết thảy mội sự liên lạc. Tuy vẫn giữ một khoảng cách độ vài thước giữa nó và tàu Pequod, chiếc thuyền của tàu Jeroboram, bằng cách thỉnh thoảng sử dụng mái chèo, cố gắng giữ cho song song với tàu Pequod, trong lúc tàu này tiến mạnh trên mặt bể (vì lúc bấy giờ có gió lớn), chiếc buồm chính phía mũi bị thổi ép vào cột buồm; tuy quả thỉnh thoảng vì bị một đợt sóng lớn cuồn cuộn chảy dồi manh, con thuyền bị đẩy ra phía trước, nhưng chẳng bao lâu lại được khéo léo đưa về vị trí cũ của nó. Mặc dù thỉnh thoảng bị những sự gián đoạn này nọ tương tự như vậy, hai bên vẫn tiếp tục nói chuyện được với nhau; nhưng cứ quãng một không phải không bị gián đoạn thêm nữa vì một nguyên cớ hoàn toàn khác.

Giữ một tay chèo thuyền của tàu Jeroboam là một người có bề ngoài đặc biệt, đặc biệt ngay cả trong các đời sống đánh cá voi man dại những đặc điểm cá nhân bị hòa trộn vào cái toàn thể ấy. Gã còn trẻ, thấp bé, tàn nhang lấm tấm khắp mặt, mái tóc vàng rậm rợp. Một chiếc áo khoác vạt dài, may theo kiểu thầy phù thủy màu hạt dẻ đã bạc phếch trùm lấy người, ống tay quá dài được xoắn lên cổ tay. Một vẻ cuồng nhiệt sâu đậm, quyết liệt và cuồng tín toát lên từ đôi mắt gã.

Vừa nhận ra gương mặt này Stubb đã la lên, “Chính hắn ta! Chính hắn ta đấy! Gã hề mặc áo dài thượt mà đoàn thủy thủ tàu Town Ho kể với chúng ta đấy!” Stubb muốn ám chỉ câu chuyện lạ lùng kể về tàu Jeroboam và một thủy thủ tàu đó, cách đây ít lâu khi tàu Pequo gặp tàu Town Ho. Cứ theo câu chuyện đó và những điều sau này nghe được thì tuồng như tay hề này đã gây được uy tín lớn đối với hầu hết mọt người trên tàu Jeroboam. Câu chuyện như sau:

Hồi nhỏ, gã được nuôi nấng trong xã hội điên cuồng của những môn đồ Shaker ở Neskyeuna, tại đó gã từng là một nhà tiên tri có uy thế; trong những buổi họp kín đã vài lần gã từ trên trời rớt xuống bằng đường cửa sập, tuyên bố rằng sẽ mở nhanh chiếc lọ thứ bảy46, thứ gã mang theo trong túi áo; nhưng người ta cho rằng cái lọ ấy, thay vì đựng thuốc súng, lại chứa đầy chất hương nha phiến. Một ý thích bất chợt lạ lùng mang tính tông đồ đã xâm chiếm gã, gã rời bỏ xứ Neskyeuna để đi Nantucket, ở đấy, với cái vẻ xảo quyệt đặc biệt ấy do bản chất điên rồ, bề ngoài gã tỏ ra rất cương quyết và bình thường, và tự tình nguyện xin gia nhập đoàn thủy thủ đi săn cá voi trên tàu Jeroboam. Tàu này thu nhận gã; nhưng ngay khi vừa ra khỏi tầm trông thấy đất liền, chứng điên cuồng của gâ lại bộc phát như một trận lụt. Gã tự nhận là tổng thiên thần Gabriel, và hạ lệnh cho thuyền trưởng nhảy ra khỏi tàu. Gã công bố một bản tuyên ngôn trong đó gã tự cho là người giải phóng cho các đảo giữa bể, và là Tổng Giám mục của toàn thể châu Đại Dương. Tinh thần thực sự kiên quyết mà gã biểu lộ lúc tuyên bố những thứ như vậy; vai trò táo bạo ngấm ngầm của trí tưởng tượng tỉnh táo và bị kích thích của gã, cùng hết thảy những nỗi kinh hoàng siêu nhiên của chứng điên cuồng thực sự, liên hiệp lại để khoác lên ông thánh Gabriel này, trong trí óc của đa số các thủy thủ dốt nát, một vẻ gì đó rất thánh. Hơn nữa, họ rất sợ gã. Tuy nhiên, vì một người như vậy không ích lợi thực tế gì nhiều cho tàu, nhất là gã còn không chịu làm việc, trừ những lúc gã thích làm, nên thuyền trưởng rất sẵn sàng loại bỏ gã; nhưng khi hay tin nhân vật đó có ý định đổ bộ gã lên một hải cảng thuận tiện đầu tiên, vị tổng thiên thần liền mở tất cả những ấn triện và lọ của gã ra - tuyên bố rằng cả con tàu lẫn các thủy thủ sẽ bị hủy diệt vô điều kiện nếu ý định này được thực hiện. Ánh hưởng của gã đối với những tín đồ trong đám thủy thủ vô cùng mạnh, đến nỗi, cuối cùng thành một đoàn thể, họ đến nói với thuyền trưởng rằng nếu loại bỏ Gabriel ra khỏi tàu, không một người nào trong bọn họ sẽ ở lại cả. Ông ta vì vậy bắt buộc phải hủy bỏ kế hoạch. Họ cũng không cho ai cư xử tàn tệ với Gabriel, để cho gã tùy ý muốn nói gì thì nói, muốn làm gì thì làm; khiến cho Gabriel hoàn toàn được tự do trên tàu. Kết quả là anh chàng tổng thiên thần đó rất ít quan tâm hay chẳng quan tâm một chút nào đến thuyền trưởng và các thuyền phó; và kể từ sau trận dịch này phát ra, gã đâm ra uy tín hơn bao giờ hết, tuyên bố rằng dịch tễ này, như lời gã gọi, chịu sự chi phối duy nhất của gã; chứng đó đã chẳng lưu lại nếu chăng phải theo ý muốn của gã. Các thủy thủ, phần lớn là bọn quỷ đáng thương, co rúm cả lại, một vài kẻ trong bọn còn quỳ mọp xuống trước mặt gã, tuân theo những lời giáo huấn của gã, và đôi khi thờ phụng cá nhân gã, như một vị thần. Những chuyện thế này nghe ra có thể khó tin; nhưng, dù có lạ lùng cách mấy đi nữa, chúng vẫn thực. Chuyện về những kẻ cuồng nhiệt cũng chẳng ấn tượng bằng một nửa sự tự dối mình vô biên của chính gã cuồng tín đó, cũng như uy lực vô biên của gã trong việc dối gạt và làm lạc hướng bao nhiêu người khác. Nhưng giờ đây đã đến lúc ta trở về với tàu Pequod.

“Tôi không sợ chứng dịch của bác đâu, bác ạ,” Ahab từ mạn tàu nói với thuyền trưởng Mayhew đứng ở lái thuyền. “Mời cứ lên tàu đi.”

Nhưng Gabriel bấy giờ vụt nhổm dậy.

“Nghĩ đi, nghĩ đến những cơn sốt rét, vàng da và mật trướng! Hãy coi chừng nạn dịch ghê gớm!”

“Gabriel, Gabriel!” thuyền trưởng Mayhew la lớn. “Anh phải…” Nhưng vừa lúc đó một đợt sóng cao đẩy tung chiếc thuyền tiến lên mãi xa đằng trước, và tiếng ào ào át mọi lời nói.

“Bác có thấy con cá voi trắng không?” thuyền trường Ahab hỏi, lúc chiếc thuyền trôi giật lùi trở lại.

“Nghĩ đi, nghĩ đến thuyền săn cá voi của ông, bị đâm thủng và bị đánh chìm! Hãy coi chừng cái đuôi dễ sợ kia!”

“Gabriel, tôi xin nhắc lại với anh, rằng…” Nhưng một lần nữa con thuyền tiến phăng về phía trước như thể là bị ma quỷ kéo đi. Không ai nói được gì trong một lát, trong lúc liên tiếp cuồn cuộn những đợt sóng lướt qua, mà do những nông nổi tạm thời của các bể khơi đang xô lắc, chứ không nâng đỡ nó. Trong lúc đó, cái đầu con cá nhà táng đang treo lắc qua lắc lại dữ dội, và người ta thấy Gabriel nhìn chiếc đầu đó với vẻ lo ngại hơn bản chất tổng thiên thần của gã dường như bảo đảm.

Khi màn dạo đầu này chấm dứt, thuyền trưởng Mayhew bắt đầu kể một câu chuyện rất u ám về Moby Dick; tuy vậy, không phải là không có những xen ngang thường xuyên từ Gabriel bất cứ lúc nào người ta kể đến tên gã, và bể khơi điên cuồng kia dường như cũng câu kết với gã.

Có vẻ như tàu Jeroboam này chưa rời bến nhà được bao lâu, thì trong khi nói chuyện với một tàu cá voi nọ, người của tàu được biết đích xác về sự tồn tại của con Moby Dick, cùng những tàn phá nó tạo nên. Tham lam ngốn ngấu thông tin tình báo đó, Gabriel đã long trọng cảnh cáo thuyền trưởng đừng nên tấn công con cá voi trắng nếu nhìn thấy nó; với bản chất điên rồ ấm ứ, gã đề cập tới con cá voi trắng chẳng kém hiện thân của vị chủ tể của giáo phái Shaker, những môn đồ Shaker chấp nhận Thánh Kinh. Nhưng một hai năm sau, khi con Moby Dick được nhìn thấy rõ ràng từ ngọn cột buồm, thì Macey, thuyền phó thứ nhất của tàu đó, sôi sục hăng hái muốn được gặp con cá đó; và vị thuyền trưởng cũng không phải là không muốn để cho hắn ta cơ cơ hội đó, nên mặc tất cả những lời tố cáo và cảnh cáo của vị tổng thiên thần kia, Macey thuyết phục được năm người chèo thuyền săn cho mình. Cùng với họ, Macey đẩy thuyền ra xa; và sau rất nhiều chèo chống mệt nhọc, cùng vô số những cuộc tấn công nguy hiểm và bất thành, cuối cùng hắn ta phóng được một mũi lao vào con vật. Trong lúc đó, Gabriel trèo lên cột buồm chính, vẫy mạnh cánh tay và hét lên những lời tiên đoán về tai họa nhanh chóng cho những kẻ phạm thượng đã dám tấn công vị thần linh của gã. Trong lúc thuyền phó Macey đứng ở mũi thuyền, và cùng với toàn thể năng lượng táo bạo của đoàn thủy thủ, hắn mải phóng những lời hét chửi hoang dại lên con cá, cố gắng tìm dịp tốt cho chiếc giáo đang lơ lửng trên tay, thì ôi chao, một cái bóng trắng trỗi dậy từ mặt bể, và bằng cử động quạt nhanh của nó, nhất thời khiến toàn thể những tay chèo ngừng thở. Ngay sau đó tay thuyền phó kém may mắn kia, lòng đầy căm tức, bị hất tung lên trên không và rơi xuống theo một đường hình vòng cung cách thuyền độ năm chục thước. Không một miếng gỗ nào trong thuyền hư hao, không một sợi tóc nào trên đầu người chèo thuyền mất đi; nhưng thuyền phó thì chìm nghỉm.

Cần phải mở một dấu ngoặc ở đây, rằng trong những tai họa chết người của ngành đánh cá nhà táng, loại tai họa này có lẽ cũng thường xảy ra gần như bất kỳ loại nào khác. Một đôi khi, không gì bị hư hao ngoại trừ con người bị hủy diệt như vậy; trường hợp thường xảy ra hơn là mũi thuyền bị húc vỡ tung, hoặc tấm chắn đùi có người đội trưởng đứng trong, bị xé toạc và rơi cùng xác người kia. Nhưng lạ lùng hơn hết là trường hợp, mà không phải là hiếm, khi xác nạn nhân được vớt lên, không thấy có một dấu vết gì về sự bạo động cả, nhưng người đó thì đã chết cứng đờ.

Toàn thể tai họa ấy, cùng với hình dạng Macey rơi xuống nước, đã được nhận thấy rõ ràng từ chỗ con tàu. Vừa thét lên thất thanh, “Cái lọ! Cái lọ!” Gabriel vừa gọi đoàn thủy thủ khiếp đảm đừng săn đuổi con cá voi xa hơn nữa. Biến cố ghê gớm này càng khoác thêm cho vị tổng thiên thần nhiều ảnh hưởng; bởi vì những tín đồ ngây ngô của gã tin rằng gã đã đặc biệt tuyên báo trước chuyện ấy, chứ không tiên đoán chung chung vu vơ, như mọi người đều có thể làm, và tùy may rủi mà nhắm đúng một điểm nhỏ nào đó trong cả một khoảnh lớn đã được đề ra. Gã trở thành một mối kinh hãi không tên cho cả con tàu.

Ông Mayhew vừa kết thúc câu chuyện, ông Ahab bèn đưa ra những câu hỏi khiến cho thuyền trưởng lạ kia không dừng được việc hỏi lại ông Ahab xem thử ông này có ý định săn con cá voi trắng đó không, nếu như dịp may đến. Đáp lại, ông Ahab bảo, “Có chứ”. Ngay lúc bấy giờ, Gabriel một lần nữa vụt đứng dậy, vừa nhìn trừng trừng ông già kia vừa trỏ ngón tay trịnh trọng la lên, “Nghĩ đi, nghĩ đến kẻ phạm thượng, chết chìm dưới kia kìa! Hãy coi chừng cái chết của kẻ phạm thượng!”

Ông Ahab thản nhiên quay đi; rồi nói với ông Mayhew, “Thuyền trưởng, tôi vừa sực nhớ đến bao thư của tôi; có một bức thư gửi cho một trong các sĩ quan của bác, nếu như tôi không lầm. Này Starbuck, kiểm tra bao thư đi?”

Mỗi tàu săn cá voi đều chở theo một lô rất nhiều thư cho nhiều tàu khác, để giao thư cho những người thư ấy đề gửi, chỉ trông nhờ vào dịp may họ gặp nhau giữa bốn đại dương mà thôi. Do đó, phần lớn các bức thư không bao giờ đến đích; và nhiều bức thư chỉ được nhận sau hai hay ba năm tuổi.

Chẳng bao lâu sau, Starbuck trở lại, tay cầm một bức thư. Bức thư nhàu nát, ẩm ướt tang thương, phủ một lớp mốc xanh lốm đốm, hậu quả của việc bị cất trong một chiếc rương tối tăm trong cabin. Một bức thư như vậy, tử thần có thể chính là người đưa thư.

“Không đọc được thư ư?” Ahab la lên. “Đưa đây cho tôi. Phải, phải, chỉ là một bức thư nguệch ngoạc mờ tịt; cái gì đấy?” Trong lúc ông Ahab săm soi bức thư thì Starbuck cầm cán một cán xẻng xẻo mỡ rõ dài, dùng lưỡi con dao nhỏ của anh khẽ tách đôi đầu cán xẻng để nhét phong thư vào đây, và bằng cách ấy, đưa phong bì qua thuyền, mà không cần thuyền tiến lại gần tàu thêm một chút nào.

Trong lúc đó, ông Ahab cầm thư, lẩm bẩm đọc, “Ông Har… phải, ông Harry - (nét chữ mảnh mai của phụ nữ, vợ của anh chàng thủy thủ kia, tôi dám cá) - phải - Ông Harry Macey, tàu Jeroboam; chao ôi, là Macey, hắn ta chết mất rồi!”

“Anh chàng tội nghiệp! Anh chàng đáng thương! Mà lại là thư của vợ anh ta chứ,” Mayhew thở dài. “Thôi để tôi nhận thư đó cho.”

“Không, cứ giữ lấy thư đó đi,” Gabriel la lên với ông Ahab. “Rồi ông sẽ sớm đi theo đường đó.”

“Những lời nguyền rủa rồi sẽ bóp họng người!” Ahab rít lên. “Thuyền trưởng Mayhew, chờ đấy mà nhận lấy thư;” đoạn lấy lá thư đầy tai họa từ tay Starbuck, ông ta nhét vào kẽ cán xẻng, và đưa ngang qua tới tận thuyền. Nhưng trong lúc ông ta làm vậy, thì những người chèo thuyền nấn ná không chịu chèo; chiếc thuyền trôi dạt một chút về phía đuôi tàu; khiến cho, như thể nhờ phép mầu, phong thư bỗng nhiên ngang tầm bàn tay thèm khát của Gabriel. Gã nắm lấy phong thư trong chớp mắt, chụp con dao ở dưới thuyền, quấn thư vào quanh con dao ném trở lại tàu. Rơi ngay dưới chân Ahab. Gabriel bèn thét to lên bảo các bạn gã chèo mạnh lên, và nhờ đó, chiếc thuyền nổi loạn vọt xa khỏi tàu Pequod.

Sau màn phụ diễn này, khi thủy thủ quay lại công việc của họ bên trên tấm da cá voi, mọi người lại bóng gió ám chỉ nhiều điều kỳ lạ liên quan đến câu chuyện man dại này.

CHƯƠNG LXXII
DÂY THỪNG BUỘC KHỈ

TRONG CÔNG VIỆC xẻo mỡ và làm thịt con cá voi ồn ào huyên náo, có nhiều việc cần thủy thủ phải chạy lui chạy tới. Bây giờ cần một số thủy thủ ở đây, lát nữa lại cần ở nơi kia. Không làm sao đứng một chỗ được; vì cùng một lúc mọi việc cần làm ở khắp nơi. Thật không khác gì với kẻ khổ công cố mô tả tấn tuồng này. Giờ chúng ta cần tự lần lại đường lối một chút. Ta đã biết rằng khi thoạt tiên chặt nơi lưng con cá voi, cái móc câu mỡ được nhét vào trong cái lỗ đào lên bởi xẻng của các thuyền phó. Nhưng làm thế nào mà một khối nặng nề và kềnh càng như cái móc câu ấy lại móc được vào trong lỗ? Nó được móc vào đấy nhờ anh bạn Queequeg đặc biệt của tôi, công việc của anh, với tư cách một người đâm cá, là phải đi xuống đứng trên lưng con quái vật vì mục đích đặc biệt vừa được nhắc đến. Nhưng trong nhiều trường hợp, hoàn cảnh đòi hỏi rằng người đâm cá phải ở lại trên con cá voi cho đến lúc toàn thể công tác chặt miếng và lóc da kết thúc. Nếu ta quan sát kỹ, con cá voi nằm gần như hoàn toàn chìm dưới nước, trừ những phần tức thời người ta đang mổ xẻ. Vậy là ở dưới đó, chừng mười bộ bên dưới boong tàu, người đâm cá bì bõm, nửa trên lưng cá nửa dưới nước, trong lúc cái khối to lớn kìa lăn tròn như cối xay ở dưới chân anh ta. Vào dịp nhắc đến ở đây, Quecqueg mặc trang phục dân miền cao nguyên - vận áo và đi tất - trong bộ cánh ấy, ít nhất trong con mắt tôi, anh có vẻ thoải mái bất thường, và không ai có cơ hội nào tốt hơn để quan sát anh, như tôi sắp thấy.

Là tay chèo mũi của con người man dã kia, nghĩa là người chèo dầm mũi của thuyền anh (người thứ nhì kể từ phía mũi) nhiệm vụ hân hoan của tôi là chăm lo cho anh trong lúc khổ sở vừa bò vừa bấu trên lưng con cá chết. Bạn hẳn đã thấy cậu bé quay đàn rong người Ý nắm sợi thừng dài buộc một con vượn nhảy nhót. Cũng y như vậy, từ thành dốc đứng của con tàu tôi đã giữ Queequeg ngay trên mặt bể, bằng một món mà thuật ngữ trong nghề đánh cá voi gọi là dây thừng buộc khỉ, buộc vào một băng vải dày và chắc quấn tròn chung quanh thắt lưng anh.

Đó là một công việc nguy hiểm đáng tức cười, cho cả hai chúng tôi. Vì, trước khi chúng ta kể thêm, cần phải nói rằng sợi dây buộc khỉ được buộc chặt ở cả hai đầu; chặt thít vào thắt lưng vải bố rộng bản của Queequeg, và chặt thít vào thắt lưng da hẹp của tôi. Thành thử dù hay hay dở, cả hai chúng tôi, lúc đó, đã ràng buộc vào nhau; và nếu như Queequeg đáng thương có chìm không nổi lên nữa, thì cả tập tục lẫn danh dự đòi hỏi tôi, thay vì cắt dây, phải để cho nó kéo tôi xuống theo lằn nước anh để lại. Vì vậy, lúc bấy giờ, có một mối ràng buộc kiểu song thai dính nhau nối liền chúng tôi lại. Queequeg là người anh em sinh đôi không rời của tôi, và tôi cững không sao thoát khỏi trách nhiệm liên đới nguy hiểm mà sợi dây kia đã gây nên.

Lúc bấy giờ tôi ý thức hết sức mạnh mẽ và siêu hình về tình trạng của mình, đến nỗi trong lúc nghiêm túc quan sát cử động của Queequeg, tôi tưởng như nhận rõ rằng giờ đây cá nhân tôi đã hòa vào khối liên kết hai người; rằng ý chí tự do của tôi đã bị thương trầm trọng; và lỗi lầm hay sự rủi ro của người kia có thể đưa cái thằng tôi vô tội này đến chỗ tai họa và cái chết không đáng chút nào. Vì vậy tôi thấy là ở đây có một loại ảnh hưởng đứt quãng xen vào sự điều khiển của Thượng đế; bởi vì bản chất công minh không bao giờ có thể chấp nhận một sự bất công gớm guốc như thế. Ấy thế nhưng ngẫm nghĩ kỹ hơn - trong khi thỉnh thoảng tôi giật anh giữa con cá voi và con tàu, đe dọa làm anh chết chẹt ở giữa - ngẫm nghĩ kỹ hơn, tôi dám nói, tôi thấy tình trạng này của mình chính xác là tình trạng mọi người phàm trần đang sống; chỉ có điều, trong phần lớn các trường hợp, một người, bằng cách này hay cách khác, lại có mối liên hệ ràng buộc song thai mật thiết này với nhiều người phàm trần khác. Nếu chủ ngân hàng của ta phá sản, ta cũng tiêu tùng; nếu người bán thuốc vô ý gởi cho ta những viên thuốc có chứa độc tố, thì ta chết. Quả thật, ta có thể nói rằng, chỉ cần thật thận trọng, ta rất có thể tránh được những vận rủi này và vô số vận rủi quỷ quái khác xảy ra cho đời bạn. Nhưng mặc dù tôi giữ sợi dây buộc khỉ của Queequeg cẩn thận hết mức, thỉnh thoảng anh vẫn giật nó mạnh đến độ tôi suýt trượt qua thành tàu. Tôi cũng không thể quên nổi rằng, có làm gì đi nữa, tôi cũng chỉ điều khiển được một đầu sợi dây đó mà thôi.47

Tôi đã nói sơ qua rằng tôi thường giật anh chàng Queequeg đáng thương lên từ giữa con cá voi và con tàu - thỉnh thoảng anh bị rơi xuống đó, do những lắc lư và đu đưa không ngừng của cả hai thứ. Nhưng đó không phải là nguy cơ bị mắc kẹt duy nhất dễ xảy ra cho anh. Chẳng sợ sệt cuộc giết chóc dồn lên chúng suốt đêm qua, giờ đây những con cá mập lại bị lôi cuốn sảng khoái và hăng hái theo làn máu trước kia bị ứ lại nay tuôn trào ra từ xác con cá chết - những con vật hung tợn ấy tụ họp chung quanh xác chết như bầy ong trong bộng.

Và chính giữa đám cá mập này là Queequeg, anh thường xuyên phải đẩy chúng sang bên bằng cặp chân loạng choạng. Đó là một điều hết sức lạ lùng, vì nếu như không bị lôi cuốn bởi một miếng mồi như con cá voi chết, thì những con cá mập ưa ăn thịt tạp kia cũng sẽ rất hiếm động đến người.

Tuy vậy, người ta tin rằng bởi chưng chúng quá ngấu nghiến can thiệp vào việc này, ta cũng nên cho rằng cẩn thận đối với chúng là khôn ngoan hơn cả. Vì vậy, ngoài sợi dây buộc khỉ thỉnh thoảng tôi giật để kéo anh lại không cho quá gần một con cá mập đặc biệt hung tợn - anh còn được cung cấp một sự bảo vệ khác nữa. Treo trên cái thang dây mắc vào thành tàu, Tashtego và Daggoo liên tục múa một cặp xẻng xén mỡ rất bén trên đầu anh, họ dùng những dụng cụ đó để giết hết lũ cá mập có thể với tới. Quy trình này của họ, chắc chắn, là không vụ lợi và không có thù lao rồi. Họ cũng vì hạnh phúc tốt đẹp nhất của Queequeg thôi, tôi công nhận; nhưng trong cơn nhiệt thành hòng kịp giúp đỡ anh, và bởi hoàn cảnh cả anh lẫn bầy cá mập thỉnh thoảng lại bị làn nước trộn máu che lấp, những cái xẻng vô ý tứ kia dễ làm cụt chân người hơn là đứt đuôi cá. Song Queequeg đáng thương, tôi cho rằng, trong lúc đang triển gân lên hì hục ở đấy với cái móc sắt lớn kia - tôi cho rằng Queequeg tội nghiệp chỉ cầu nguyện vị thần Yojo của anh mà thôi, và giao phó cả sinh mạng mình vào trong tay các thần linh của anh.

Chà, chà, người đồng đội thân thiết, người anh em sinh đôi của tôi ơi, tôi nghĩ trong lúc kéo dây vào rồi thả chùng dây ra trước mỗi đợt sóng to của biển cả - nói cho cùng, chuyện đó có quan trọng gì? Chẳng phải anh là hình ảnh quý báu của mỗi người và mọi người chúng ta trong thế giới đánh cá voi? Cái đại dương sâu thăm thẳm trong đó anh hổn hển, là Cuộc sống; lũ cá mập kia, kẻ thù của anh; những cái xẻng kia, bạn của anh; và giữa lũ cá mập và xẻng, anh lâm vào rối rắm và tai họa đáng buồn, chàng trai đáng thương của tôi.

Nhưng hãy can đảm lên! Có đồ ngon để dành cho anh đây, Queequeg. Vì giờ đây với cặp môi tái xanh, và đôi mắt đầy tia máu, anh chàng mọi kiệt quệ cuối cùng cũng trèo lên đống dây xích và đứng ở đó thân mình nhỏ nước tong tỏng và tự dưng run bần bật bên kia thành tàu; gã phục vụ tiến tới, và với một cái nhìn an ủi thương hại, đưa cho anh - cái gì thế nhỉ? Ít rượu mạnh hâm nóng chăng? Không! Đưa cho anh, vâng hỡi các vị thần linh, đưa cho anh một tách nước gừng nóng!

“Gừng? Có phải tôi ngửi thấy mùi gừng?” Stubb vừa hoài nghi hỏi vừa tiến đến gần. “Phải rồi, đây hẳn là gừng,” đoạn nhòm vào bên trong tách nước chưa ai nhấp môi. Rồi cứ đứng thế hồi lâu như thể hoài nghi, gã bình tĩnh bước tới bên tay phục vụ kinh ngạc, thong thả tiếp, “Gừng? Gừng ư? Vậy ngài Bột Nhào, vui lòng bảo cho tôi biết gừng hay ho ở chỗ nào? Gừng cơ đấy! Phải chăng gừng là một loại dầu mà chú mày sử dụng, hở Bột Nhào, để thắp lên một ngọn lửa trong con người man dại đang run rẩy kia? Gừng nữa chứ! Gừng là cái quái gì? Than bể ư? Củi? Diêm? Bùi nhùi? Thuốc súng? Tao muốn hỏi gừng là cái quái gì mà chú mày lại đem hiến dâng tách nước này cho Queequeg đáng thương của chúng ta?”

“Có phong trào lén lút nào đó của Hội Tiết độ liên quan đến việc này,” gã đột nhiên nói thêm, vừa nói vừa tiến đến gần Starbuck từ phía mũi đi đến. “Xin anh hãy nhìn vào đây một chút, thưa thuyền phó: nếu muốn thì hãy ngửi xem.”

Rồi chăm chú quan sát nét mặt của vị thuyền phó, gã thêm, “Anh Starbuck ạ, gã phục vụ dám ngang nhiên đưa thuốc xổ với thuốc tẩy cho Queequeg uống, kia kìa, đúng lúc rời lưng con cá voi. Gã phục vụ ấy là thầy lang à, thưa thuyền phó? Thử hỏi chất ấy có phải là một loại rượu mạnh thổi hồi sinh cho người gần chết đuối không?”

“Tôi tin, Starbuck đáp, “đó là một thứ không bổ dưỡng mấy.”

“Phải, phải, tay phục vụ kia,” Stubb la to, “chúng tao sẽ dạy chú em cách bốc thuốc cho một người đâm cá; không một chất thuốc nào của thầy lang dùng được ở đây; chú mày tính đầu độc tao phỏng? Chú mày nhận được phiếu bảo hiểm nhân thọ của chúng tao nên tính hạ sát hết chúng tao để bỏ túi món lợi phỏng?”

“Không phải tôi,” anh chàng Bột Nhào la lớn, “mà là Dì Phước đã đem gừng lên tàu; dì bảo tôi đừng bao giờ cho người đâm cá chút rượu nào, mà chỉ cho họ cái chất nước gừng này - dì gọi tên nó như thế.”

“Nước gừng ư! Đồ đần độn đầy gừng! Cầm lấy cái đó! Chạy xuống kho hàng mang lên thứ gì tốt hơn. Tôi hy vọng mình không làm điều gì quấy, anh Starbuck ạ. Đây là mệnh lệnh của thuyền trưởng - rượu nóng cho người đâm cá đứng trên mình cá voi.”

“Đủ rồi,” Starbuck trả lời, “chỉ cần đừng đánh hắn ta nữa, nhưng…”

“Ồ, tôi có đánh cũng chẳng đau đâu, trừ phi đánh một con cá voi hay một thứ gì thuộc loại ấy; mà tay này là đồ con chồn lén lút lắm. Anh đang định nói gì à, thuyền phó?”

“Tôi chỉ muốn nói: xuống dưới ấy với hắn ta, cần gì thì tự lấy.”

Lúc Stubb trở lại, gã một tay cầm chai bẹt tối màu, tay kia cầm một cái hộp như hộp trà. Cái đầu là rượu mạnh, gã đưa cho Queequeg; còn vật thứ hai là món quà của Dì Phước, được liệng xuống sóng nước.

CHƯƠNG LXXIII
STUBB VÀ FLASK GIẾT MỘT CON CÁ VOI CHÍNH CỐNG RỒI TRÒ CHUYỆN VỀ CON CÁ ĐÓ

TA CẦN NHỚ RÕ RẰNG suốt thời gian ấy, chúng tôi có một cái đầu cá nhà táng lớn treo bên hông tàu Pequod. Nhưng chúng tôi phải tiếp tục treo ở đó chờ dịp mổ xẻ nó. Ngay lúc này có nhiều vấn đề khác cấp bách hơn và điều tốt nhất mà giờ đây ta có thể làm đối với cái đầu cá là cầu trời sao cho đám dụng cụ giữ được vững.

Suốt đêm qua và buổi sáng, tàu Pequod đã từ từ trôi vào một vùng bể, ở đó, nhìn những tảng phù du vàng thảng hoặc, ta thấy những bằng chứng bất thường rằng mình đang ở gần cá voi chính cống, một loài thủy quái Leviathan mà chẳng mấy ai cho là thời điểm này đang ẩn náu ở một nơi nào gần đấy. Và mặc dù nói chung ai cũng khinh việc bắt những sinh vật thấp kém ấy; và mặc dù tàu Pequod hoàn toàn không được lệnh săn đuổi chúng, mặc dù tàu này đã bỏ qua vô số những con cá đó gần quần đảo Crozett không thèm thả thuyền săn; vậy mà giờ đây khi con cá nhà táng đã được mang theo bên cạnh tàu và bị chặt đầu, thì mọi người kinh ngạc hay tin có lời tuyên bố phải bắt cho được một con cá voi chính cống ngày hôm ấy, nếu có dịp.

Chẳng phải chờ đợi bao lâu. Những vòi nước cao lừng lững được người ta phát hiện thấy ở hướng gió thổi; và hai chiếc thuyền, của Stubb và Flask, được thả xuống để săn đuổi. Thuyền chèo đi xa dần xa dần, cuối cùng họ gần như mất dạng trước mắt những người ở trên đầu cột buồm. Nhưng bỗng chốc ở đằng xa, họ thấy nước trắng xóa tung tóe dồn lên cao, và chẳng mấy chốc sau đó tin từ trên cao truyền xuống cho hay rằng một hay cả hai thuyền hẳn đã buộc chặt được con cá voi. Một khoảng thời gian trôi qua, rồi hai thuyền, hiện ra rõ mồn một, đang bị con cá voi lai dắt lôi về chính hướng con tàu. Con quái vật đến gần sát vỏ tàu đến nỗi mới thoạt tiên tưởng như nó tính toán gì ác ý; nhưng bỗng nhiên nó lặn xuống thành một vùng nước xoáy, và lúc đến cách vỏ tàu độ chưa đầy ba trượng, con cá hoàn toàn biến mất khỏi tầm mắt, như thể lặn xuống dưới vỏ tàu. “Cắt dây, cắt dây!” Đó là tiếng la từ tàu truyền sang các thuyền săn, vì trong khoảnh khắc, tưởng như hai chiếc thuyền đang sắp sửa húc chí mạng vào sườn tàu. Nhưng vì có thừa dây câu trong các ống, và vì con cá voi không lặn xuống quá nhanh, họ buông ra rất nhiều dây, đồng thời ráng chèo hết sức để thuyền vượt lên trước tàu. Cuộc tranh đấu diễn ra cực điểm gay go trong vài phút; vì trong lúc họ nới lỏng dây câu quấn chặt về một hướng, và ra sức chèo thuyền về một hướng khác, sức căng đối kháng đe dọa nhấn chìm họ. Nhưng họ chỉ mong tiến lên trước được vài bộ. Và khi đã tiến được vài bộ rồi thì họ kẹt luôn tại đó; vì bỗng trong tích tắc, người ta cảm thấy một sự rung chuyển vụt nhanh chạy như tia chớp dọc sườn tàu, trong lúc sợi dây câu bị căng đang cọ kẹt dưới đáy tàu bỗng trỗi dậy rõ rành dưới đằng mũi, vừa đập vừa rung rẩy và bật tung tóe những giọt nước đọng, từng giọt như những miếng kính vỡ trên mặt nước, trong lúc con cá voi ở đàng xa trỗi lên lọt tầm nhìn, và một lần nữa hai con thuyền lại tha hồ mà bay. Nhưng con cá voi đuối sức giảm bớt tốc lực, và mù quáng đổi hướng, quành ngoắt quanh đuôi tàu kéo theo sau cả hai chiếc thuyền làm cho cả hai quay nguyên một vòng tròn.

Trong lúc ấy họ lần lần rút ngắn dây câu lại, cho đến lúc hai chiếc thuyền kèm hai bên con cá, Stubb trả lời Flask bằng cách phóng giáo này tiếp giáo khác; và cứ thế vòng quanh tàu Pequod cuộc chiến đấu tiếp diễn, trong lúc vô số cá mập, trước đó vừa bơi quanh xác chết của con cá nhà táng, giờ lao vào những vũng máu tươi mới phun ra, uống một cách thèm khát nơi các vết đâm mới, tựa như người Do Thái thèm khát uống các suối nước tuôn trào từ khe đá.

Sau cùng, cái vòi của con cá phun nước đặc, và vừa quằn quại dễ sợ vừa ọe mửa, nó nằm vật ngửa ra thành xác chết.

Trong lúc hai đội trưởng bận rộn buộc thừng vào vi đuôi nó, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng kéo cái khối đó đi, một cuộc chuyện trò diễn ra giữa họ.

“Tôi chẳng hiểu ông già kia muốn gì ở cái miếng mỡ hôi hám này?” Stubb nói, không phải là không có đôi chút kinh tởm khi nghĩ tới việc phải giải quyết một con thủy quái Leviathan hạ cấp dường này.

“Muốn gì ư?” Flask vừa nói vừa cuộn một vài dây câu phụ nơi đầu mũi thuyền. “Chưa bao giờ nghe nói con tàu nào có được cùng một lúc một chiếc đầu cá nhà táng ở bên mặt và một chiếc đầu cá voi chính cống bên trái ư? Stubb ơi, anh chưa từng nghe nói con tàu đó không bao giờ bị chìm sao?”

“Tại sao không?”

“Tôi không biết; nhưng tôi nghe con ma vàng khè Fedallah kia nói vậy, và lão ta có vẻ biết tất tật những chuyện yểm bùa lên tàu bè. Nhưng đôi khi tôi cho rằng lão ta yểm bùa con tàu chẳng vì mục đích tốt đẹp gì đâu. Tôi chẳng ưa thằng cha đó tí nào, Stubb ạ. Anh có bao giờ để ý thấy cái răng nanh của lão trông như kiểu đục vào đầu con rắn không?”

“Nhấn chìm lão đi! Tôi có bao giờ thèm để mắt đến lão đâu; nhưng nếu có bao giờ được dịp tối trời nào đó mà lão đứng trơ khấc bên thành tàu, không ai ở gần cả; nhìn dưới kia này, Flask.” - chỉ xuống bể với cử chỉ đặc biệt bằng cả hai tay - “Phải đấy, tôi sẽ làm thế! Flask ạ, tôi xem thằng cha Fedallah ấy là quỷ trá hình. Cậu có tin là câu chuyện con cà con kê về hắn đã lan tràn khắp boong tàu không? Tôi nói, lão đúng là quỷ sứ. Lý do khiến cậu không thấy được đuôi lão là vì lão vểnh nó lên giấu biệt đó thôi. Tôi đoán, lão đã cuộn nó để mang theo trong túi. Quỷ tha ma bắt lão đi! Giờ nghĩ lại tôi mới nhớ lão luôn cần xơ dây thừng để nhét vào chỗ ngón chân trong ủng.”

“Đi ngủ lão cũng mang ủng, phải không? Lão không có chiếc võng nào cả; nhưng tôi đã thấy lão nằm đêm này qua đêm khác trên những cuộn dây buồm.”

“Hẳn rồi, đó là bởi vì cái đuôi đáng nguyền rủa của lão; lão cuộn nó xuống dưới, cậu hiểu không, cho vào lỗ hổng của khoanh dây thừng.”

“Thế ông già kia dính dáng tới lão ta làm gì mà dữ vậy?”

“Đổi chác hay mặc cả gì đó, tôi cho là như vậy.”

“Mặc cả? Về cái gì nhỉ?”

“Chao ôi, cậu thấy không, ông già kia thì dồn tất cả theo con cá voi trắng, còn tên quỷ sứ nọ thì đang cố bẫy ông ta, khiến ông ta đổi đi mất cái đồng hồ bạc, hay linh hồn của ông ta, hay một thứ gì kiểu đó, và rồi thế nào lão cũng sẽ đầu hàng Moby Dick.”

“Dào ôi! Stubb ơi, anh lại bông đùa rồi; làm thế nào Fedallah lại có thể thực hiện được chuyện đó?”

“Tôi không biết, Flask ạ, nhưng quỷ sứ là một kẻ kỳ dị, và một kẻ xấu xa, xin nói cho cậu rõ như vậy. Chao ôi, người ta bảo có một lần hắn ung dung đi lên một soái hạm, phe phẩy đuôi một cách khoan thai có vẻ ma quái và quý phái, lại còn cật vấn xem ông thống đốc già có ở nhà không. Ồ, có, ông ta ở nhà, và hỏi lão muốn gì. Quỷ sứ, đá đá móng guốc, lên giọng nói, ‘Ta muốn gặp John.’ ‘Để làm gì?’ vị thống đốc già hỏi. ‘Can gì đến ông đâu,’ quỷ sứ điên tiết lên đáp, ‘ta muốn dùng hắn ta.’ ‘Cứ đem hắn đi, thống đốc nói -và Flask ơi, lạy Chúa, nếu quỷ sứ không truyền cho John chứng dịch tả Á châu của lão trước khi kết liễu hắn ta, thì tôi cứ là ăn một miếng hết cả con cá voi kia. Nhưng hãy coi chừng - cậu chưa sẵn sàng ở đâu bên ấy ư? Rồi hả? Vậy thì chèo tới đi, và ta kéo con cá voi dọc theo mạn thuyền.”

“Tôi nhớ hình như đã nghe câu chuyện như anh kể rồi,” Flask nói, lúc cả hai thuyền cuối cùng cũng chậm chạp kéo theo gánh nặng tiến về phía con tàu, nhưng tôi không nhớ nổi là ở đâu.”

“Ba người Tây Ban Nha48 chăng? Những cuộc phiêu lưu của ba quân nhân khát máu ấy mà. Cậu đã đọc truyện đó chưa, Flask? Tôi đoán là cậu đã đọc hử?”

“Không. Chưa bao giờ thấy quyển sách nào như vậy; mặc dù có nghe nói qua. Nhưng nào, Stubb, nói xem, anh có cho rằng con quỷ mà anh vừa mới nói đến đó cũng chính là con quỷ hiện giờ đang ở trên tàu Pequod không?”

“Có phải tôi vẫn là gã đã góp phần giết con cá voi này không? Chẳng phải quỷ sứ sống mãi ư; ai đã từng nghe nói quỷ sứ chết chưa hả? Cậu có bao giờ thấy tu sĩ nào than khóc mòn mỏi cho quỷ chưa? Và nếu như quỷ có chìa khóa để vào cabin ông đô đốc, cậu có cho rằng lão bò được vào trong lỗ khóa không? Nói cho tôi hay thưa ngài Flask?”

“Anh đoán Fedallah bao nhiêu tuổi, Stubb?”

“Cậu có thấy cột buồm chính đằng kia không?” gã vừa nói vừa chỉ con tàu, “ờ, đấy là số một; giờ hãy lấy tất cả những khoanh sắt trong hầm tàu Pequod, buộc chúng lại với nhau làm thành một dãy dài thẳng hàng với cột buồm đó, tượng trưng cho số không, hiểu chưa; ờ, đấy còn chưa ngấp nghé số tuổi của Fedallah đâu. Tất cả thợ đóng thùng hiện có trên thế gian này cũng không sao cung cấp đủ khoanh sắt để làm những số không ấy được.”

“Nhưng Stubb ơi, thử nghĩ xem, tôi cho rằng vừa rồi anh đã hơi khoác lác một chút, khi nói rằng anh muốn tung Fedallah xuống bể, nếu anh có cơ hội. Nào, nếu lão già bằng tất cả những khoanh sắt ấy, và nếu lão sẽ sống đời đời, thì quăng lão xuống bể có ích lợi gì chứ - nói thử tôi nghe xem?”

“Dìm lão một chuyến cho thật sâu đã, gì thì gì.”

“Nhưng rồi lão lại bơi trở lên.”

“Dìm lão lần nữa; và cứ tiếp tục dìm hoài như thế.”

“Nhưng giả sử như lão ghi thù muốn dìm anh - phải, rồi khiến anh chết chìm - thì sao?”

“Tôi rất muốn thấy lão thử đấy; tôi sẽ tặng lão một cặp mắt bầm tím đến nỗi lão sẽ không dám ló mặt lên cabin ngài đô đốc kha khá lâu nữa, và bị bỏ một mình nơi sàn đáy thấp nhất lão thường sống đấy, và đây đó quanh các boong thượng lão hay lén lút lên. Quỷ sứ chết tiệt, Flask ạ: cậu cho rằng tôi sợ quỷ ư? Ai sợ lão, trừ vị thống đốc già không dám còng tay lão lại, như lão đáng phải chịu, mà cứ để kệ cho lão đi bắt cóc người; phải đấy, và ký một tờ giao kèo với lão, rằng tất cả những người mà quỷ sứ bắt cóc được, lão đều đem nướng lên cho ông ta ư? Đấy mới đúng là thống đốc chứ!”

“Anh có cho rằng Fedallah muốn bắt cóc thuyền trưởng Ahab không?”

“Tôi có cho như vậy không ấy à? Không bao lâu nữa cậu sẽ rõ điều đó, Flask ạ. Nhưng giờ đây tôi sẽ chú ý hết sức đến lão ta; và nếu tôi thấy bất cứ một điều gì có vẻ đáng ngờ, thì tôi sẽ nắm lấy cần cổ lão ta mà rằng - Beelzebub49, hãy nhìn đây, đừng có làm thế; và nếu như lão sinh sự, thì xin Chúa tha tội, tôi sẽ thò tay vào túi lão chụp lấy đuôi lão, đem nhét nó vào trụ tời đứng, tặng lão ta đủ vặn xoắn và nâng kéo, cho đến chừng đuôi lão cụt tận gốc thì thôi - cậu hiểu chưa; và lúc bấy giờ, tôi đoán khi lão nhận thấy mình bị chặt đuôi theo lối kỳ dị ấy, lão sẽ lẩn trốn đi mà thiếu mất sự khoái lạc tầm thường là có cái đuôi giữa hai cẳng.”

“Và anh sẽ làm gì với cái đuôi ấy, Stubb?”

“Làm gì à? Bán nó đi đổi lấy cây roi đuôi bò lúc chúng ta về đến nhà - chứ còn gì nữa?”

“Này, anh có nghĩ đúng như anh vừa nói và vẫn nói suốt nãy giờ không đấy, Stubb?”

“Đúng hay không đúng thì chúng ta cũng đã tới tàu rồi.”

Trên tàu, người ta gọi thuyền kéo cá voi về bên trái tàu, tại đấy những sợi xích vi đuôi và những chuẩn bị cần thiết khác đều được sẵn sàng để buộc chặt con cá.

“Tôi đã chẳng nói với anh như vậy là gì?” Flask nói. “Phải, chẳng bao lâu nữa anh sẽ thấy đầu con cá voi chính cống này được kéo lên phía bên đối diện với đầu con cá nhà táng kia cho mà xem.”

Dần dà, lời nói của Flask đã chứng tỏ là đúng sự thực. Trước đó, tàu Pequod dốc nghiêng về phía đầu con cá nhà táng, giờ nhờ sức nặng đối xứng của cả hai cái đầu, con tàu lấy lại thăng bằng; mặc dù phải chở nặng ì ạch đến đau đớn, bạn có thể tin như vậy. Vậy là, một bên nâng đầu của Locke, ta đi vẻ một hướng; nhưng giờ đây, ở phía bên kia nâng thêm cái đầu của Kant50, thế là ta lại trở về; nhưng trong một tình cảnh rất đáng thương. Thế là, tâm trí cứ mẫi xoay buồm về hướng gió như vậy. Ô, những kẻ ngốc kia ơi! Hãy ném tất cả những đám mây dông ấy qua boong tàu đi, và rồi tàu các người sẽ trôi nhẹ nhàng và đúng đắn cho xem.

Trong việc xử lý thân xác của con cá nhà táng, sau khi đã được đem buộc dọc theo tàu rồi, tiến trình sơ bộ tương tự thường diễn ra giống như trường hợp cá nhà táng; chỉ có điều, trong trường hợp sau, toàn bộ cái đầu được cắt rời ra, còn trong trường hợp trước môi và lưỡi đều bị lọc bỏ riêng và kéo lên boong tàu, với trọn vẹn cái xương đen lừng danh vẫn còn dính liền vào một thứ gọi là xương vòng. Nhưng người ta chẳng làm gì giống như thế trong trường hợp hiện tại. Xác của cả hai con cá voi đều bị bỏ lại phía sau; và con tàu chở nặng hai cái đầu kia không phải là không giống con lừa mang hai sọt quá nặng ở hai bên.

Trong lúc đó, Fedallah bình thản ngó cái đầu con cá voi chính cống, và thỉnh thoảng liếc từ những nếp nhăn lằn sâu trên đó đến những đường chằng chịt trên bàn tay của chính lão. Và Ahab ngẫu nhiên cũng đứng như thế, khiến môn đồ Bái Hỏa giáo kia lấp cả cái bóng ông; mặc dù, nếu môn đồ Bái Hỏa giáo kia mà có bóng thì dường như cái bóng cũng chỉ hòa lẫn và kéo dài bóng của ông Ahab ra mà thôi. Vậy là trong lúc đoàn thủy thủ hì hục làm việc, những ức đoán về quỷ dữ cứ lan truyền ra trong bọn họ liên quan đến những chuyện vừa qua.

CHƯƠNG LXXIV
ĐẦU CÁ NHÀ TÁNG - GÓC NHÌN TƯƠNG PHẢN

HIỆN GIỜ, Ở ĐÂY, có hai con cá voi lớn đặt đầu gần nhau; vậy chúng ta hãy nhập bọn và đặt đầu chúng ta cùng với chúng.

Theo trật tự xếp hạng lớn của các loại thủy quái Leviathan khổ hai, cá nhà táng và cá voi chính cống cho đến nay là đáng nói đến nhất. Chúng là những con cá voi duy nhất con người thường săn. Đối với dân đảo Nantucket, chúng tiêu biểu cho hai cực điểm của mọi loại cá voi người đời biết đến. Bởi sự khác nhau về bên ngoài giữa chúng chỉ có thể nhận thấy được ở nơi đầu; và bởi đầu mỗi con ngay lúc này đây treo lủng lang bên thành tàu Pequod; và bởi chúng ta có thể tự do đi từ cái đầu này đến cái đầu kia, chỉ bằng cách tản bộ ngang qua boong tàu - thì, thử hỏi, có một dịp may nào hơn nữa để nghiên cứu ngành học thực tiễn về cá voi hơn ở đây?

Thoạt tiên, ta sẽ ngạc nhiên vì sự trái ngược đại cương giữa hai cái đầu này. Cả hai chắc chắn đều khá đồ sộ; nhưng vẫn có một thứ cân đối toán học nào đó nơi đầu con cá nhà táng mà đầu con cá voi chính cống đáng buồn thay lại thiếu. Đầu cá nhà táng cũng có cá tính hơn. Trong lúc ta ngắm nhìn nó, tự nhiên ta phải nhường cho nó phần ưu việt to lớn hơn, xét về mặt phẩm cách toát ra. Trong trường hợp này đây, phẩm cách ấy còn tăng thêm nhờ màu muối tiêu ở đỉnh đầu nó, cho thấy bằng chứng về tuổi tác già hơn và kinh nghiệm lớn hơn. Nói tóm lại, nó là một thứ mà dân đánh cá theo thuật ngữ gọi là “cá voi đầu hoa râm”.

Giờ đây ta hãy chú trọng đến cái ít khác nhau nhất trên hai cái đầu này - ấy là, hai giác quan quan trọng nhất, mắt và tai. Tít đằng sau một bên đầu, và sâu về phía dưới, gần góc quai hàm của cả hai con cá voi, nếu như chịu khó tìm kỹ, cuối cùng ta sẽ thấy một con mắt không có lông mi, mà ta tưởng là mắt ngựa con, vì rất không hợp tỷ lệ với mức to lớn kỳ vĩ của cả cái đầu.

Vậy là, từ vị trí ở một bên mắt cá voi kỳ cục như thế, rõ ràng nó không bao giờ có thể nhìn thấy một vật gì ở ngay phía trước, cũng như không thể thấy một vật gì ở ngay đằng sau. Nói tóm lại, vị trí của mắt cá voi tương ứng với vị trí tai người; và ta có thể tự tưởng tượng xem ta sẽ ra sao nếu phải ngang ngang mà nhìn mọi vật qua tai. Ta sẽ nhận ra rằng mình chỉ có thể bao quát được một khoảng quang cảnh ước chừng ba chục độ đằng trước đường thẳng biên của tầm nhìn; và ước chừng ba mươi độ ở phía sau đường biên ấy mà thôi. Nếu như kẻ thù cay độc nhất của ta bước thẳng tới trước ta, với một con dao găm giơ lên giữa ban ngày, ta vẫn sẽ không thể nào thấy được hắn, chẳng khác gì hắn đang đánh trộm ta từ phía sau. Nói tóm lại, ta sẽ có hai lưng, có thể nói như vậy; nhưng, cùng lúc ấy, có hai trán (hai trán bên); bởi vì, cái gì tạo thành trán của một người - quả thật, cái gì, nếu không phải là con mắt anh ta?

Hơn nữa, trong lúc nơi phần lớn những con vật khác mà giờ tôi có thể nghĩ đến, cặp mắt được đặt ở chỗ không thể nhận thấy như vậy để hòa lẫn thị lực của chúng, tạo nên một chứ không phải hai hình ảnh trong não; thì vị trí đặc biệt của mắt con cá voi, bị chia đôi triệt để như thế bởi cái đầu rắn đặc nhiều mét khối, dựng sừng sững giữa hai con mắt như một hòn núi to ngăn hai hồ nước trong thung lũng; dĩ nhiên điều này hẳn phải tách biệt cảm giác mà mỗi một cơ quan độc lập truyền lại. Vì vậy, con cá voi hẳn phải thấy một hình ảnh rõ rệt ở phía bên này, và một hình ảnh rõ rệt khác ở phía bên kia; trong lúc tất cả mọi thứ ở giữa đối với nó hẳn là tối tăm thẳm sâu và hư vô. Thật vậy, người ta có thể bảo một người nhìn ra thế giới bên ngoài từ trong một chòi canh có hai cái khung lật dùng thay cửa sổ. Nhưng với con cá voi, hai khung này được lắp tách biệt, làm thành hai cửa sổ rõ ràng tách biệt, chỉ làm giảm thị giác đi một cách tệ hại mà thôi. Đặc điểm này của mắt cá voi là thứ luôn luôn được ghi khắc trong trí óc nghề đánh cá; và sẽ được độc giả nhắc nhở trong vài tấn tuồng về sau này.

Người ta có thể nêu ra một câu hỏi đáng tò mò và cực kỳ rắc rối về vấn đề thị giác liên quan đến giống thủy quái Leviathan này. Nhưng tôi phải tự thỏa mãn với một vài gợi ý xa xôi mà thôi. Chừng nào cặp mắt của một người còn mở dưới ánh mặt trời, thì động tác nhìn thấy vẫn là tự động; nghĩa là, người đó không thể dừng được việc tự động nhìn thấy bất cứ vật nào ở trước mắt. Tuy nhiên, kinh nghiệm của bất cứ người nào cũng sẽ dạy người đó, rằng dù cho họ có thể thoáng nhìn một cái là đã bao quát không phân biệt thấy cả loạt các vật, thì họ vẫn không thể nào khảo sát nổi một cách cẩn thận và hoàn hảo bất cứ hai vật nào - dù to hay nhỏ - cùng một lúc; bất kể chúng có nằm cạnh nhau và đụng sát vào nhau ra sao. Nhưng nếu như giờ ta tách hai vật đó ra, và bao quanh mỗi vật một vành tối âm u; thì bấy giờ, để nhìn thấy một trong hai vật, theo lối buộc ta phải dồn hết tập trung chú ý vào đó, vật kia sẽ phải bị loại tuyệt đối ra ngoài ý thức hiện hữu của bạn. Vậy, đối với con cá voi thì sao? Đúng thế, cả hai con mắt, tự chúng phải cùng đồng thời hoạt động; nhưng phải chăng trí óc cá voi thông tuệ hơn, tài phối hợp hơn và tinh nhạy hơn não người nhiều, nên trong cùng một thời điểm hệt nhau ấy nó có thể cẩn thận kỹ càng quan sát hai cảnh tượng khác biệt nhau, một ở bên phía này của nó và một ở phía ngược lại? Nếu nó có thể làm được, thì ấy là một điều diệu kỳ ở trong bản thân nó, cũng y như một người có thể đồng thời tiến hành thông suốt phần luận giải hai bài toán khác nhau theo tiên đề Euclid. Nghiên cứu chặt chẽ mà nói, không phải là không có gì phi lý trong sự so sánh này.

Có thể chỉ là một ý tưởng bất chợt vu vơ, nhưng với tôi dường như những chuyển động lắc lư kỳ dị của một vài con cá voi lúc bị ba hay bốn chiếc thuyền tấn công; vẻ nhút nhát và cái lối dễ mắc vào những mối sợ lạ kỳ, hết sức thông thường với những con cá voi như thế; tôi phải cho rằng tất cả những cử động gián tiếp này đều bắt nguồn từ rối loạn ý chí đến tuyệt vọng, mà cái khả năng chia sẻ và đối chiếu nhau kia của thị giác nhất định có liên quan.

Song le tai của con cá voi cũng có nhiều điểm kỳ lạ như mắt nó. Nếu là một người hoàn toàn xa lạ với chủng loài của chúng, ta có thể săn lùng mãi hàng giờ trên hai chiếc đầu ấy mà chẳng bao giờ thấy giác quan ấy cả. Cái tai không có một vành nào bên ngoài; và cả trong lỗ tai, ta cũng khó lòng nhét nổi một quản bút lông, dù nhỏ đến đâu đi nữa. Tai nằm ở sau con mắt một chút, về phương diện tai mà nói, người ta đã nhận thấy điểm khác nhau quan trọng này giữa cá nhà táng và cá voi chính công. Trong lúc tai của con trước có một lỗ phía bên ngoài, thì tai của con sau lại được che bằng phẳng bởi một cái màng, khiến cho từ bên ngoài người ta gần như hoàn toàn không trông thấy được.

Chẳng kỳ lạ sao, khi một sinh vật to lớn như cá voi lại nhìn thế giới qua một con mắt nhỏ nhường vậy, và nghe tiếng sấm sét qua một lỗ tai nhỏ hơn cả lỗ tai thỏ rừng? Nhưng nếu mắt nó to bằng thấu kính viễn vọng lớn của Herschel; và tai nó rộng như cổng vòm giáo đường; liệu thế có làm cho tầm thị giác của nó dài hơn, và thính giác nhạy hơn không? Không một chút nào cả. Vậy tại sao bạn lại cố gắng “nới rộng” trí óc của bạn ra làm gì? Hãy tinh nhạy hóa nó thì hơn.

Giờ chúng ta hãy lấy bất cứ một đòn bẩy và động cơ hơi nước nào có sẵn, lật ngược đầu con cá nhà táng kia lên, để cho nó có thể nằm ngửa, rồi, dùng một chiếc thang lên trên đỉnh đầu đó, hãy nhìn xuống lỗ miệng; và nếu chẳng phải thân mình nó giờ đây đã tách rời hẳn khỏi cái đầu, thì xách một cây đèn chúng ta có thể đi xuống Hang Lớn Mammoth ở Kentucky là cái dạ dày của nó. Nhưng ta hãy dừng lại đây bên bộ răng này, và nhìn quanh chỗ ta đứng. Quả là một cái miệng đẹp và thanh tú làm sao! Từ sàn lên trần, thảy đều lát, hay đúng hơn phủ một màng trắng óng ánh, bóng loáng như xa tanh áo cô dâu.

Nhưng giờ hãy ra ngoài, và nhìn vào hàm dưới đô sộ của nó, có vẻ giống như cái nắp dài hẹp của một hộp đựng thuốc lá vĩ đại, bản lề nắp ở một đầu, thay vì một cạnh hộp. Nếu ta nạy cái đó lên, nâng nó cao quá đầu, để cho hàm răng của con cá phô ra, như một cái bừa dễ sợ; dễ sợ đến nỗi, than ôi! chứng thực bởi nhiều kẻ khốn khổ đáng thương trong ngành đánh cá, bị những cọc nhọn này rớt xuống với sức mạnh ghê gớm. Nhưng còn dễ sợ hơn nữa, là lúc ở hàng nhiều sải tay dưới bể, ta nhìn thấy một vài con cá voi buồn rầu, nổi lơ lửng ở đấy, với quai hàm đồ sộ, dài độ mười lăm bộ, trễ thòng dưới nước, chéo thẳng góc với mình nó, hoàn toàn giống như lá buồm tam giác của một con tàu. Con cá voi này không chết; nó chỉ mất tinh thần; mệt mỏi khó chịu, có lẽ thế; bị chứng sầu muộn; hết sức uể oải, đến nỗi các khớp xương quai hàm thả lỏng hết cả, và cứ mặc kệ mà buông thõng tại đấy theo cái lối nhọc mệt kia, một sự trách móc dành cho cá bầy, những con chắc chắn sẽ nguyền rủa cho nó bị chứng sài uốn ván.

Trong phần lớn các trường hợp, quai hàm dưới này - có thể được một tay thợ quen tháo ra dễ dàng - thường được gỡ rời ra kéo lên trên boong để lấy hàm răng ngà, và cống hiến nguồn cung chất phiến sừng cá voi cứng màu trắng, mà các ngư phủ thường dùng tạo tác đủ loại đồ vật như ba toong, cán dù và cán roi ngựa.

Sau một cuộc đu kéo lâu dài mệt nhọc, quai hàm đó được lôi lên boong tàu, như thể một chiếc mỏ neo; và khi thời gian thích hợp đến - thường là vài ngày sau công việc kia - Queequeg, Daggoo và Tashtego, thảy là những nha sĩ lành nghề, khởi sự công việc nhổ răng. Với một cái xẻng cắt rất bén, Queequeg đâm vào lợi con cá; rồi thì quai hàm được buộc chặt xuống các chốt vòng khâu, và một dụng cụ được thả từ trên cao, họ kéo những cái răng này ra, như những con bò Michigan kéo những khúc gỗ sồi ra khỏi khu rừng hoang. Thường thường có tất cả bốn mươi hai răng; ở những con cá voi già, nhiều răng đã mòn, nhưng không hư hoại; cũng chẳng được thay răng khác theo lối nhân tạo của chúng ta. Quai hàm thì về sau được cưa thành khúc và chất đống như kèo, cột dùng làm nhà. 

CHƯƠNG LXXV
ĐẦU CÁ VOI CHÍNH CỐNG - GÓC NHÌN TƯƠNG PHẢN

DI NGANG QUA BOONG TÀU, giờ ta hãy quan sát thật kỹ và thật lâu cái đầu cá voi chính cống.

Nếu xét theo hình thù chung, đầu cá nhà táng cao quý có thể so sánh với một chiến xa kiểu La Mã (đặc biệt là phần phía trước tròn rộng mênh mang); thế thì, nhìn một cách khái quát, đầu con cá voi chính cống mang nét hao hao tương đối không thanh lịch với một chiếc hia mũi thuyền buồm đồ sộ. Hai trăm năm trước, một người Hà Lan thích chu du đã so sánh dáng tàu đó với khuôn giày của một thợ đóng giày nọ. Và cũng chính trong cái khuôn hay chiếc giày này, mà bà già trong truyện kể cho trẻ em, với cả đàn con cháu đông đúc, có thể ẩn náu thoải mái, cả bà ta lẫn lũ con cháu.

Nhưng khi ta đến gần cái đầu to ấy hơn, nó bắt đầu mang những vẻ khác nhau tùy theo điểm nhìn của ta. Nếu đứng trên đỉnh đầu con cá nhìn vào hai lỗ phun nước hình chữ F, ta sẽ thấy toàn thể cái đầu đó như một cây vĩ cầm lớn và những hình cuộn tròn này là những lỗ mở nơi thùng đàn. Rồi, lại nữa, nếu chăm chú nhìn vào lớp vảy cứng kỳ lạ, có chỏm, giống như chiếc lược ở trên chóp đỉnh của khối ấy - cái vật xanh có mấu này, mà người dàn xứ Greenland gọi là “vương miện” còn ngư dân miền Nam gọi là mũ bon nê của con cá voi chính cống kia; dán chặt mắt nhìn mỗi vật đó, ta sẽ tưởng cái đầu cá đâu như thân một cây sồi lớn, với một cái tổ chim ở chạc. Gì thì gì, lúc ta quan sát lũ cua sống nép mình trên chiếc mũ này, thì một ý nghĩ như vậy chắc chắn sẽ xuất hiện trong ta; trừ phi, quả thật vậy, trí tưởng tượng của ta đã bị ấn định vì thuật ngữ “vương miện” đã được ban cho cái đầu to tướng đó; và trong trường hợp đó ta sẽ chú trọng rất nhiều đến việc suy nghĩ xem làm thế nào mà con quái vật mạnh mẽ kia hiện giờ lại thành một hải vương đội miện, và cái vương miện xanh lại được ráp vào cho nó tuyệt diệu đến vậy. Nhưng nếu như con cá voi này là một ông vua, thì vẻ ngoài của anh bạn này quá sưng sỉa không thể tôn vẻ duyên dáng của vương miện lên. Hãy nhìn cái môi dưới lòng thòng ấy! Cái môi trề ra phụng phịu mới đồ sộ làm sao! Một cú trề môi phụng phịu, mà theo kích thước của thợ mộc, ước độ hai mươi bộ dài và năm bộ sâu; cú trề môi phụng phịu sẽ cung cấp cho ta độ năm trăm gallon dầu có dư.

Thật vô cùng đáng tiếc con cá voi vô phước kia giờ lại có cặp môi giống như môi thỏ. Đường kẽ hở ước độ một bộ bề ngang. Đại để có lẽ con cá voi mẹ trong một quãng thai kỳ quan trọng lúc nào đó đã bơi xuôi bờ bể xứ Peru, trong lúc những vụ động đất khiến bờ bể nứt toác. Ở bên trên vành môi này, cũng tựa như ở bên trên một ngưỡng cửa trơn tuột, giờ chúng ta trượt vào trong miệng nó. Tôi xin cam đoan, nếu như đang ở Mackinaw, tôi hẳn đã cho đây là bên trong một cái lều người da đỏ rồi. Lạy Chúa! Phải chăng đây là con đường Jonah đã đi? Mái lều ấy ước độ cao hai mươi bộ và chạy đến một góc rất đột ngột, như thể có một cây sào ngang cân đối ở đấy; trong lúc hai bên vách có lông, cong vòng và lòi sườn, cống hiến cho ta những tấm xương cá voi hình mã tấu, nửa như chổng ngược theo chiều dọc, ba trăm cái một bên, tùy thuộc vào phần trên của cái đầu, hay là xương sọ, tạo thành những tấm mành mành kiểu Venice đã được đề cập quấy quá ở một chô khác. Rìa những xương này tua rua những sợi lông, thông qua thứ lông ấy con cá voi chính cống giữ nước, và trong cái rối rắm xoắn xuýt đó, nó chặn lũ cá nhỏ, trong lúc há miệng tiến qua những vùng bể đầy rong để tìm đồ ăn. Trong những tấm mành bằng xương nằm ở giữa này, khi chúng ở đó theo trật tự tự nhiên, có một vài dấu vết đáng tò mò, những đường cong, những hõm sâu, những mép, nhờ đó một vài thợ săn cá voi tính tuổi của con vật, y như tuổi của cây sồi theo số những khoanh tròn trong thân gỗ nó. Mặc dù, độ chắc chắn của tiêu chuẩn này còn lâu mới có thể chứng minh, song le nó vẫn có cái vẻ khả dĩ đúng theo phép loại suy. Dù sao, nếu như chịu theo tiêu chuẩn đó, chúng ta sẽ phải gán cho con cá voi chính cống một số tuổi nhiều hơn số tuổi mà lúc thoạt nhìn qua tưởng là hợp lý.

Thuở xưa, dường như đã phổ biến nhiều bịa đặt kỳ quặc nhất liên quan đến những tấm mành này. Một du khách ở Purchas gọi chúng là những sợi “ria mép” kỳ diệu trong miệng con cá voi51; người khác thì gọi là những “lông nheo”; một quý ông thứ ba ở Hackluyt thì dùng ngôn ngữ lịch sự sau đây: Có độ gần 250 cái vi mọc ở mỗi bên hàm nhá trên của nó, cong vòng lên trên lưỡi ở hai bên miệng.”

Như mọi người đã biết, những “lông nheo”, “vi”, “ria mép”, hay “bức mành”, hay bất cứ cái gì tùy ý bạn, đều cung cấp cho phụ nữ sang trọng những đồ độn coóc xê và các dụng cụ giúp đứng dáng khác. Nhưng về điểm này, nhu cầu mua từ lâu đã sụt dần. Chính vào thời nữ hoàng Anne xương cá voi thịnh nhất, vì váy phồng là thứ y phục hợp thời trang. Và cũng như những quý bà đài các cổ xưa đi lại vui vẻ, dù là ở trong những quai hàm cá voi, ta có thể nói thế; thì cũng như vậy, dưới cơn mưa rào, với tính vô tư y hệt, chúng ta ngày nay cũng rảo bước dưới những quai hàm tương tự để cầu che chở; cây dù chính là một cái lều nhỏ căng trên cùng loại xương.

Nhưng giờ hãy quên đi trong chốc lát hết thảy mọi thứ về bức rèm và ria mép, và, đứng trong miệng con cá voi chính cống, một lần nữa hãy nhìn lại chung quanh. Nhìn cả dãy cột xương được sắp đặt có phương pháp đến thế, chẳng phải ta sẽ nghĩ mình đang ở bên trong một cây đại phong cầm Haarlem vĩ đại, và đang nhìn lên vô số những ống gió của nó hay sao? Về cái nệm cho cây đại phong cầm đó, chúng ta có một tấm thảm Thổ Nhĩ Kỳ mềm mại nhất - tức cái lưới, thứ dán dính, quả vậy, xuống sàn mồm. Lưỡi này rất béo và mềm mại, dễ bị rách ra nhiều mảnh lúc kéo lên boong tàu. Cái lưỡi đặc biệt này giờ đây đang ở trước ta; thoáng nhìn qua tôi đã có thể nói ngay nó ước độ sáu thùng; nghĩa là nó có thể cung cấp độ chừng ấy dầu.

Trước điểm này, bạn hẳn đã nhận rõ sự thực của điều mà tôi vừa nói lúc nãy - tức là cá nhà táng và cá voi chính cống có những cái đầu hầu như khác nhau hoàn toàn. Như vậy, để tổng kết; trong con cá voi chính cống, không có một giếng to chứa não du; không răng ngà; cũng không xương quai hàm dưới dài mảnh, như con cá nhà táng. Còn cá nhà táng thì lại không có một chút gì những tấm mành xương kia; không môi dưới to; và gần như không chút lưỡi nào. Lại nữa, cá voi chính cống có hai lỗ phun nước bên ngoài, còn cả nhà táng chỉ một.

Giờ, hãy nhìn lần chót những chiếc đầu có chỏm đạo mạo ấy đi, trong lúc chúng còn nằm với nhau; vì một cái sẽ sớm chìm xuống bể, không hồ sơ chép lại; còn cái kia cũng sẽ nối gót theo không lâu nữa.

Bạn có thể nào bắt được nét mặt con cá nhà táng ở nơi ấy chăng? Nó đã chết với chính vẻ mặt ấy, chỉ có vài lằn nhăn dài hơn ở trên trán là dường như đã biến mất đi mà thôi. Tôi nghĩ cái trán rộng của nó tràn ngập một vẻ thản nhiên như đồng cỏ, sinh ra từ một sự thản nhiên thấu đáo trước cái chết. Nhưng hãy chú ý đến biểu hiện nơi cái đầu kia. Hãy nhìn cái môi dưới đáng kinh ngạc ấy, tình cờ bị ép vào mạn tàu, như để giữ chặt lấy quai hàm. Chẳng phải cái đầu trọn vẹn ấy dường như nói lên một quyết tâm thực tiễn lớn lao hòng đương đầu cái chết? Con cá voi chính cống này, tôi xem như là một môn đồ của phái khắc kỷ; còn con cá nhà táng, một môn đồ của Plato, kẻ những năm về già hẳn đã theo Spinoza.

CHƯƠNG LXXVI
Phiến gỗ phá thành

TRƯỚC KHI tạm rời bỏ đầu con cá nhà táng, tôi muốn bạn, với tư cách một nhà sinh lý học khôn ngoan, chỉ cần chú ý - đặc biệt chú ý đến cái mặt tiền của con cá, trong toàn bộ vẻ tự chủ vững chắc ấy. Tôi muốn bạn nghiên cứu nó bây giờ với ý niệm duy nhất là tự hình thành cho bản thân một đánh giá thông minh không tô vẽ nào đấy về bất kể sức mạnh phiến gỗ phá thành nào có thể đang ẩn náu ở đó! Đây là điểm sống còn; vì bạn phải hoặc là giải quyết vấn đề này cho thông suốt, hoặc là mãi mãi làm một kẻ chống đạo đã xuyên tạc một trong những biến cố dễ sợ nhất, nhưng không hề kém phần xác thực, có lẽ có thể tìm thấy ở bất cứ đâu trong mọi văn sử.

Bạn quan sát thấy khi cá voi bơi ở tư thế bình thường, trán nó chường ra thành một mặt phẳng hầu như thẳng đứng với mặt nước; bạn cũng quan sát thấy phần bên dưới của cái trán đó trượt đáng kể ra sau, để cung cấp thêm chỗ ẩn dật cho cái hốc dài thâu nhận quai hàm dưới giống như một cái buồm tam giác; bạn quan sát thấy cái miệng hoàn toàn ở bên dưới đầu, quả thật hết sức tương tự như thể miệng ta nằm hoàn toàn dưới cằm ta. Hơn thế nữa, bạn còn quan sát thấy con cá voi không có mũi bên ngoài; và cái thứ mũi mà nó có - tức lỗ phun nước của nó - thì ở ngay trên đỉnh đầu; bạn quan sát thấy mắt và tai con vật nằm ở hai bên đầu nó, gần một phần ba toàn chiều dài kể từ trán xuống. Do đó, giờ bạn hẳn đã nhận thấy rằng trán của con cá nhà táng là một bức tường mù tịt chết cứng, không có một giác quan hay một chỗ lồi mềm nào hết. Hơn nữa, giờ hẳn bạn phải để ý thấy là chỉ ở phần trượt ra sau thấp hơn, tận cùng của phía trước đầu, là có một dấu xương mảnh nhất mà thôi; và mãi cho đến cách trán nó gần hai mươi bộ, bạn mới tới được chỗ sọ phát triển hoàn toàn. Thành thử, toàn thể cái khối to lớn không xương này chỉ như miếng độn. Cuối cùng, mặc dù, như chẳng bao lâu nữa bạn sẽ được biết, những chất bên trong phần nào gồm cả thứ dầu mong manh nhất, giờ hẳn bạn còn phải biết về đặc tính của cái chất đã bao trùm hết sức vững vàng cho toàn bộ thứ dầu yếu ớt kia. Ở vài đoạn trước, tôi đã mô tả cho bạn rõ lớp mỡ kia bao trùm thân thể con cá voi như thế nào rồi, cũng tựa như vỏ cam bao bọc một quả cam. Cái đầu cũng thế; nhưng có điểm khác biệt này: lớp bọc quanh đầu, mặc dù không quá dày, lại có tính dai chắc không xương, mà người nào chưa động đến nó đều không sao ước lượng được. Ngọn lao nhọn khắc nghiệt nhất, ngọn giáo bén nhất do tay của con người mạnh nhất ném đi, thảy đều bất lực mà bật tung trở ra. Tuồng như cái trán của con cá nhà táng được lát bằng móng ngựa. Tôi cho rằng không có một cảm giác nào ẩn náu trong đó cả.

Hãy nghiền ngẫm một điều khác nữa. Khi hai con tàu buôn Anh- Ấn đồ sộ chở đầy hàng vô tình chen lấn và đụng phải nhau ở bến tàu, thì những thủy thủ thường làm gì? Họ sẽ không treo gác giữa hai con tàu đó, ở điểm sắp va chạm, bất cứ một chất cứng nào như sắt hay gỗ. Không, họ để ở đấy một miếng độn tròn bằng xơ gai và nút bầu, bọc trong một miếng da bò dày và dai nhất. Tấm độn dũng cảm không bao giờ bị thương tổn đó nhận lấy sự đụng chạm đáng nhẽ sẽ làm gây nát mọi cọc gỗ sồi và cần bẫy sắt. Điểm này tự nó cũng đã diễn tả đầy đủ dữ kiện tường minh mà tôi chỉ ra rồi. Nhưng để bổ sung điểm này, tôi chợt nghĩ về giả thuyết, bởi cá bình thường có bộ phận gọi là bong bóng trong mình, có thể tùy ý phồng ra hay bóp lại; còn cá nhà táng, trong chừng mực tôi biết, không có bộ phận nào giống như vậy; lại cũng xét cái dáng điệu khó tả cách nào khác theo đó con cá voi ngụp đầu xuống dưới mặt nước, và thỉnh thoảng lại vừa bơi vừa nhô đầu cao lên khỏi mặt nước; rồi xét tính chất co giãn không trở ngại của lớp da ấy; xét cả cái chất độc đáo chứa bên trong cái đầu ấy; tôi chợt nghĩ theo giả thuyết những lỗ tổ ong huyền bí hình thù như các tế bào phổi ở trong đó hẳn phải có mối liên hệ không bị nghi ngờ và chưa ai biết nào đó với không khí bên ngoài, để có thể nhạy cảm theo sự co giãn của không khí bên ngoài. Nếu quả đúng như vậy, hãy tưởng tượng đến sự quyến rũ không cưỡng lại nổi của sức mạnh đó, mà yếu tố khó rờ mó nhất và có sức tàn phá mãnh liệt nhất trong mọi yếu tố đã góp phần tạo nên.

Giờ đây, hãy nhớ kỹ. Trong lúc bức tường thành chết không thể bị chiếm cũng không thể bị tổn thương kia tiến lên phía trước với sự chính xác tuyệt đối, với cái vật nổi nhất ở bên trong nó; thì bơi ở đằng sau nó kia là cả một khối sinh lực ghê gớm, và chỉ được ước đoán tương đương theo gỗ xếp đống - theo đơn vị đo củi; và hết thảy đều tuân theo một ý chí, y như loài côn trùng nhỏ nhất. Để sau này khi tôi trình bày tỉ mỉ cho các bạn rõ mọi đặc điểm và mọi nơi tập trung uy lực bất cứ nơi nào lẩn lút trong con quái vật đồ sộ này; khi tôi cho bạn thấy một vài trong những kỳ công thực hiện bằng trí óc lớn lao hơn của nó, thì tôi tin bạn hẳn sẽ từ bỏ mọi sự bướng bỉnh do vô tri gây nên, để sẵn sàng tôn trọng điều này; và cho dù con cá nhà táng có chọc thủng một đường xuyên qua eo đất Darien, và hòa lẫn nước Đại Tây Dương với nước Thái Bình Dương, bạn cũng sẽ chẳng nhướng lấy một cọng lông mày. Vì trừ phi bạn sở hữu một con cá voi, còn không bạn chỉ là một dân tỉnh quê kệch, một kẻ đa cảm mà thôi. Mà sự thực là thứ chỉ những con thằn lằn khổng lồ bên bờ bể là gặp được; thành ra cơ may của dân tỉnh quê kệch nhỏ nhoi đến thế nào chứ? Cái gì sẽ xảy đến cho một anh chàng thanh niên yếu ớt dám cả gan nâng màn che mặt vị nữ thần dễ sợ ở Lais nhỉ?

CHƯƠNG LXXVII
THÙNG HEIDELBURGH KHỔNG LỔ

GIỜ ĐẾN CÔNG VIỆC NẠO SỌ. Nhưng để hiểu công việc đó cho đúng đắn, bạn phải biết ít nhiều về cơ cấu lạ kỳ bên trong cái vật sắp được giải phẫu.

Cứ xem đầu con cá nhà táng như là một khối bầu dục đặc, thì ta có thể, trên một mặt phẳng nghiêng, xé xẻo nó ra thành hai cục chêm52, mà phần bên dưới là cấu trúc xương, tạo thành cái sọ và quai hàm, và phần bên trên là một khối nhờn, hoàn toàn không có xương; đầu trước rộng tạo thành một cái trán trương nở thẳng đứng rõ rành của con cá voi. Chính giữa trán, hãy chia đôi theo chiều ngang cục bán bầu dục bên trên ta sẽ có hai phần suýt soát bằng nhau, mà trước kia được chia đôi một cách tự nhiên bởi bức tường bên trong cơ thể làm bằng một thứ chất gân dày.

Phần bị chia ra bên dưới, gọi là chất trắng, là một tảng sáp khổng lồ đầy dầu, được tạo nên từ những sợi trắng co giãn bắt tréo qua lại trong suốt toàn thể bộ phận đó, thành hàng chục nghìn ngăn thẩm thấu? Phần bên trên, được biết đến như cái sọ, có thể được xem như là thùng Heidelburgh khổng lồ của con cá nhà táng. Và cũng như cái thùng lớn nổi danh kia có chạm trổ huyền bí ở phía trước, cái trán mênh mông xếp nếp của con cá voi tạo thành vô số hình thù kỳ dị, để trang hoàng tượng trưng cho cái thùng kỳ diệu ấy. Hơn nữa, cũng như cái thùng Heidelburgh luôn luôn chứa đầy thứ rượu ngon nhất trong các thứ rượu của các vùng thung lũng sông Ranh, thùng của con cá voi cũng chứa đựng những thứ quý báu nhất trong tất cả những chất dầu kinh điển của nó; nghĩa là, chất dầu thượng hảo hạng, trong tình trạng hết sức thơm tho, trong trẻo và tuyệt đối thuần khiết. Mà người ta cũng không tìm thấy chất quý hóa này thuần khiết như thế ở bất cứ phần nào khác của con vật này. Mặc dù lúc nó còn sống chất đó vẫn còn hoàn toàn là chất lỏng, nhưng vừa phơi ra ngoài không khí, sau khi con cá chết, nó tức thì đông đặc lại; làm nảy ra nhiều cục pha lê nhỏ xinh đẹp, như khi băng đá mỏng tinh vừa hình thành dưới nước. Một cái sọ cá voi lớn nhìn chung cho ta độ năm trăm gallon não du, mặc dù trong những trường hợp không thể tránh được, rất nhiều chất ấy bị chảy ra, hoặc rỉ ra, và nhỏ giọt đi mất; hay là bị mất đi không sao cứu lại được trong cái công việc khó khăn là giữ gìn những gì ta có thể giữ được.

Tôi không biết rõ cái thùng Heidelburgh được lót bên trong bằng vật liệu tốt và đắt tiền gì, nhưng về tính phong phú tột bậc thì lớp lót đó không thể nào so sánh được với cái màng màu ngọc bóng như tơ kia, tựa như lần lót chiếc áo choàng lông, tạo thành bề mặt bên trong của cái hộp sọ chứa não du cá nhà táng.

Người ta rồi sẽ thấy rằng cái thùng Heidelburgh của con cá nhà táng ôm trọn toàn bộ bề dài của toàn bộ đỉnh đầu; và bởi chưng - như đã từng được nói đến ở một nơi khác - cái đầu bao quát một phần ba toàn thể chiều dài con vật, như vậy cứ tạm ấn định chiều dài đó là tám mươi bộ cho một con cá voi cỡ kha khá, thì ta có hơn hai mươi sáu bộ bề sâu cho cái thùng kia, khi nó được kéo lên kéo xuống theo chiều dọc ở mạn tàu.

Vì trong lúc chặt đầu cá voi, dụng cụ của người thợ giải phẫu phải được đưa sát tới cái vị trí mà từ đó anh ta tạo một lối vào thông tới bao chứa chất não du; nên người đó phải đặc biệt thận trọng, vì sợ rằng, chỉ một đường cắt vô ý, không đúng lúc sẽ phạm vào nơi thiêng liêng ấy và làm cho chất nhờn vô giá đó chảy phí đi mất. Cũng chính phía bên đầu cá bị chặt ấy cuối cùng cũng được nâng lên khỏi mặt nước, và được giữ ở vị trí đó bởi những dụng cụ cắt xén khổng lồ, những tổ hợp dây gai chằng chịt của bộ dụng cụ này, ở về một bên, tạo thành cả mớ dây rắc rối ở khu vực đó.

Đã nói nhiều như vậy, giờ đây, tôi yêu cầu bạn - trong trường hợp đặc biệt này - hãy tham gia vào cuộc giải phẫu tuyệt diệu và chết chóc sau đây, khi cái thùng Heidelburgh khổng lồ của con cá voi được mở ra.

CHƯƠNG LXXVIII
VẠI CHỨA VÀ GÀU MÚC

NHANH NHẸN NHƯ MỘT CON MÈO, Tashtego trèo lên cao; và không buồn đổi tư thế đứng sừng sững, ông ta leo thẳng ra đằng ngoài lên trên thanh buồm chính đang đu đưa, ra tận chỗ thanh buồm chòi ra ngoài đúng bên trên cái thùng Heidelburgh đã được kéo lên kia. Ông ta mang theo một dụng cụ nhẹ gọi là dây roi, gồm hai phần, chạy ngang qua một trục ròng rọc một dây. Buộc chặt cái trục ròng rọc này xong, sao cho nó lủng lẳng bên dưới thanh buồm, ông ta ném một đầu dây xuống, cho đến khi một thủy thủ dưới sàn tàu chụp được và nắm thật chắc. Rồi, hai tay úp lên nhau, buông đầu dây bên kia, người da đỏ buông mình xuống giữa không trung, cho đến lúc ông ta khéo léo đặt chân trên đỉnh đầu con cá voi. Ở đấy - còn rất cao phía trên toàn thể các thủy thủ khác mà ông ta hăng hái kêu réo - nom ông ta như một tu sĩ Hồi giáo Thổ Nhĩ Kỳ nào đó đang từ trên đỉnh tháp kêu gọi dân chúng ngoan đạo tới buổi cầu kinh. Một cái xẻng bén cán ngắn được đưa lên cho ông ta, và ông ta cẩn thận tìm cho thật đúng chỗ để bắt đầu xén vào cái thùng. Trong công việc này ông ta hành động rất thận trọng, y như một người đi tìm chỗ chôn đồ quý trong một ngôi nhà cũ, gõ gõ vào tường để tìm xem vàng giấu ở đâu. Đến chừng công việc tìm tòi kỹ lưỡng này xong, một chiếc gầu nẹp đai sắt chắc chắn, như gàu múc nước giếng, được buộc vào một đầu cáp; trong lúc đầu cáp kia, nằm vắt ngang qua boong tàu, được hai hay ba thủy thủ nhanh nhẹn giữ lấy. Những người này lúc đó kéo cái gàu lên vừa tầm tay với của ông già da đỏ, một người khác vươn người đưa lên cho ông ta một cây cọc dài. Tra cây cọc này vào cuống gàu xong, Tashtego đẩy cái gàu vào trong thùng lớn, cho đến lúc nó mất dạng; rồi ra lệnh cho các thủy thủ ở đầu dây bên kia, tức thì chiếc gàu lại trồi lên, sủi bọt hết cả như thể chiếc xô của cô gái vắt sữa bò tuyền chất sữa mới. Cẩn thận hạ từ trên cao xuống, cái gàu chứa đầy sữa được một thủy thủ đã chỉ định đón lấy, và nhanh chóng đổ tuột vào trong một chậu lớn. Rồi lại chạy lên cao, cái gàu lại làm một vòng như ban nãy cho đến lúc cái vại chứa sâu kia không còn gì nữa. Cho đến lúc cuối cùng, Tashtego vẫn phải đâm đẩy cây cọc dài càng lúc càng khó khăn hơn và sâu hơn vào trong thùng, cho đến lúc cả cây cọc hai chục bộ lút mất bên dưới.

Bấy giờ, người của tàu Pequod đã đang hì hục làm việc như thế hồi lâu; vài chậu to được đổ đầy chất não du thơm tho ấy; thì bất thình lình một tai nạn kỳ dị xảy ra. Hoặc là tại ông già Tashtego, ông già thổ dân da đỏ man dại ấy, quá bất cẩn và lơ đễnh đến nỗi trong nháy mắt tay nắm cái cần dây cáp to tướng buông lơi ngay trên đầu; hoặc giả chỗ ông ta đứng nguy hiểm và lầy lội quá; hoặc giả chính quỷ dữ đã muốn sự việc thành ra như thế, mà chẳng đưa ra lý do đặc biệt nào cả; dù chính xác là thế nào đi nữa, thì nay cùng không phân biệt được; nhưng lúc cú múc gàu thứ mười tám hay mười chín gì đó trồi lên đầy non miệng thì - trời ơi! Tashtego đáng thương - như một chiếc gàu đôi truyền động qua lại trong một cái giếng đích thực, ngã nhào chúc đầu xuống cái thùng Heidelburgh to lớn kia, và với một tiếng ùng ục nhờn dầu dễ sợ, ông ta biến mất tăm!

“Người rớt xuống!” Daggoo la lên, giữa cú kinh hoàng tập thể gã là người đầu tiên tỉnh lại. “Ném cái gàu sang đây!” và đặt một chân vào trong đó, như để giữ cho chắc hơn cái tay trơn trượt của gã nắm vào dây cáp, những người kéo dây kéo gã lên cao tận đỉnh đầu con cá, gần như trước cả lúc Tashtego xuống đến đáy thùng. Trong lúc đó thì một cảnh náo động khủng khiếp nổ ra. Nhìn qua thành tàu, người ta thấy cái đầu lúc trước không còn một chút sinh lực nào giờ đang gục gặc nhô lên thụp xuống ngay bên dưới mặt bể, như thể thời khắc đó bị một ý nghĩ trọng yếu nào xâm chiếm; thật ra đó chỉ là người thổ dân đáng thương kia biết bằng những cú vẫy vùng đang vô thức mà tỏ cho người ta về chiều sâu tai hại của cái chốn ông ta bị chìm xuống.

Ngay thời điểm đó, trong lúc Daggoo, ở trên đỉnh đầu con cá, đang tháo rối sợi dây - không hiểu sao lại rối vào cái dụng cụ lớn để cắt - người ta nghe một tiếng gãy vỡ đột ngột; và trước vẻ hoảng sợ không nói nên lời của hết thảy mọi người, một trong hai chiếc mấu lớn móc cái đầu cá bị trật ra, và với một cú rung chuyển cực mạnh khối thịt khổng lồ kia lăng nghiêng qua một bên, cho đến lúc con tàu say loạng choạng quay mòng và lắc lư như thể húc phải băng trôi. Cái mấu duy nhất còn lại, mà giờ đây toàn sức căng thẳng đều treo neo vào đấy, có vẻ như chực tuột ra bất cứ khắc nào; một điều rất có thể xảy ra do những cử động mạnh của cái đầu.

“Xuống đi, xuống đi!” các thủy thủ hét gọi Daggoo, nhưng một tay nắm chặt lấy dụng cụ nặng để nếu cái đầu cá có rơi xuống thì gã vẫn đu trên đó; anh chàng da đen, sau khi đã gỡ rối sợi dây bị vướng, bèn thọc gàu xuống cái giếng giờ bị lật nghiêng, như muốn gợi ý cho ông già đâm cá đang bị chôn vùi trong đó chụp lấy để rồi sẽ được kéo ra bên ngoài.

“Trời đất ơi!” Stubb la lên. “Có phải anh đang định nhồi viên đạn vào nòng đấy không? Coi chừng đấy! Làm thế cứu ông ta ra sao được; bằng cách động cái gàu sắt ấy xuống đỉnh đầu ông ra ư? Coi chừng đấy nhé!”

“Tránh xa dụng cụ cắt ra!” một tiếng la to như hỏa tiễn nổ.

Gần như cùng lúc, với một tiếng ồn như sấm dậy, khối thịt đồ sộ kia rơi xuống bể, như tảng đá bàn to tướng của thác Niagara rơi xuống vùng nước xoáy; thân tàu bỗng nhiên nhẹ bẵng đi, cuộn xa khỏi cái đầu, tới mãi bên dưới lớp mạ đồng53 ánh ngời; và tất cả đều nín thở, trong lúc qua một màn bọt dày, người ta lờ mờ thấy Daggoo đu lắc - lúc thì ở trên đầu các thủy thủ, lúc thì trên mặt nước - đang bám vào cái móc câu đu đưa, trong lúc người da đỏ Tashtego bị chôn sống đáng thương kia chìm nghỉm xuống đáy bể! Nhưng làn hơi bưng mù mắt kia chưa kịp tan, thì nhoáng một cái người ta thấy một thân hình trần truồng tay cầm cây kiếm xáp lá cà đang lao mình qua thành tàu. Kế đó, một tiếng nước bắn tung tóe lớn cho hay rằng anh chàng Queequeg can đảm đã nhảy xuống bể cứu bạn. Tức thì người ta đổ xô cả lượt sang bên thành tàu, và mọi con mắt chăm chú đếm từng lằn sóng, trong lúc từng giây tiếp từng giây trôi qua, không thấy dấu hiệu nào của cả người bị chìm lẫn người vừa nhào xuống cứu. Vài thủy thủ lúc này nhảy vào một chiếc thuyền dọc mạn tàu, và chèo nó ra cách tàu một quãng ngắn.

“Ha! Ha!” Daggoo la lên, hoàn toàn bất thình lình, từ chỗ gã đang đu đưa bấy giờ rất lặng lẽ; và tư bên thành tàu nhìn ra xa, chúng tôi thấy một cánh tay chọc lên từ mặt sóng xanh; một cảnh tượng rất lạ lùng, chẳng khác gì một cánh tay chọc lên từ cỏ xanh trên mộ.

“Cả hai! Cả hai! Là cả hai kìa!” Daggoo la lên giọng đầy vui sướng; và liền sau đó, người ta thấy Queequeg can trường vùng vẫy bơi một tay, tay kia thì nắm mái tóc dài của ông già thổ dân da đỏ. Ngay sau khi được kéo lên trên chiếc thuyền đang đợi sẵn, họ liền được đưa lên boong tàu; nhưng phải một hồi lâu Tashtego mới tỉnh, còn Queequeg thì cũng chẳng có vẻ gì là nhanh nhẹn hẳn.

Thế thì, công cuộc cứu vớt cao cả này đã được thực hiện như thế nào? Này nhé, lặn xuống theo cái đầu đang từ từ chìm, Queequeg dùng cây kiếm bén làm vài đường bất thình lình ở cạnh biên gần dưới đáy cái đầu, để xẻo thành một lỗ rộng ở đó; rồi thả rơi kiếm anh xọc cánh tay dài vào bên trong và về phía trên, nắm đầu ông già Tash đáng thương kia mà kéo ra. Anh xác nhận, rằng lúc mới mò tay vào tìm thì một cái cẳng chồi ra; nhưng biết rõ rằng kéo cẳng ra là không nên, mà còn có thể gây nên rắc rối lớn, anh bèn đẩy lui cái cẳng, và bằng một cú đẩy nhận xuống rồi lại dồi lên khéo léo, đã chỉnh cho ông da đỏ kia nhào lộn; để đến lần thử sau đó, ông ta đã ra thuận chiều - tức là đầu trước. Còn về cái đầu to lớn kia, thì vẫn cứ đang tiến hành đúng như ta đã có thể dự đoán.

Và như vậy, nhờ lòng can đảm và tài khéo léo về khoa đỡ đẻ của Queequeg, nên công việc giải thoát, hay nói cho đúng hơn công việc đỡ đẻ cho Tashtego lọt ra, đã được thực hiện thành công, mà còn ngay ở giữa bộ răng của những chướng ngại vật khó khăn nhất và rõ rành vẻ tuyệt vọng nhất. Môn hộ sản thành ra nên được dạy cùng khóa với kiếm và quyền thuật, cưỡi ngựa và bơi thuyền.

Tôi biết rằng cuộc phiêu lưu kỳ lạ này của ông già xứ Gay Head kia hẳn sẽ có vẻ khó tin đối với vài người dân trên bờ, mặc dù có thể họ đã thấy hay nghe chuyện có người rơi vào thùng chứa dầu ở trên bờ; một thứ tai nạn không phải là hiếm xảy ra, và còn kém xác đáng hơn nhiều trường hợp của người thổ dân da đỏ kia, xét bản chất quá trơn của thành giếng cá nhà táng.

Nhưng, có lẽ, người ta có thể thắc mắc một cách rất sáng suốt rằng, sao lại thế? Chúng tôi những tưởng cái đầu nhiều mô thẩm thấu kia của con cá nhà táng là phần nhẹ nhất và có tính chất nút bần nhất nơi con cá; ấy vậy mà bạn lại làm nó chìm trong một chất có trọng lượng riêng lớn hơn bản thân nó rất nhiều. Chúng tôi bịp được bạn rồi. Không hề, mà là tôi bịp được bạn; vì lúc ông già Tash đáng thương kia rơi xuống, cái sọ ấy đã bị lấy gần hết chất nhờn nhẹ của nó, chẳng còn lại gì mấy ngoài phần tường bằng gân dày đặc của cái giếng - một chất bị dần nhừ ra, kết lại với nhau, như trước kia tôi đã nói, nặng hơn nước bể nhiều, một miếng chất ấy chìm trong nước bể gần như chì. Nhưng cái khuynh hướng chìm nhanh, về đại thể, trong trường hợp này, quả thật bị trung hòa cụ thể bởi các phần khác của cái đầu vẫn chưa bị tách ra hẳn, khiến nó chìm rất chậm và khoan thai, cho Queequeg cơ hội hoàn thành được ca đỡ đẻ lanh lẹ của anh trong lúc chạy xuống ấy, như bạn có thể nói. Phải đấy, đó là một cuộc đỡ đẻ chạy, chính là như vậy đó.

Giờ đây, giả như Tashtego bỏ mạng trong cái đầu đó, thì đó đã là một cái chết rất quý báu; nghẹt thở trong chất não du thơm tho, trắng nhất và tuyệt diệu nhất; được đóng hòm, đặt lên nhà tang và chôn trong cái phòng bí mật tít bên trong đền đài thiêng liêng nhất của con cá voi. Ta chỉ có thể nhớ ra ngay một kết thúc duy nhất dịu ngọt hơn - cái chết ngon ngọt của anh chàng săn mật ở Ohio, người đi kiếm mật ong nơi một nạng cây to rỗng ruột, tìm thấy dồi dào mật quá đỗi đến độ cúi đầu quá sâu vào trong ấy, cái hốc rỗng ấy hút anh ta vào trong, thế là xác anh ta được ướp mật. Bạn thử nghĩ xem, có bao nhiêu người đã rơi vào cái đầu mật ngọt54 của ông Plato, để rồi bỏ xác ngọt ngào trong đấy?

CHƯƠNG LXXIX
ĐỒNG CỎ

NHÌN LƯỚT QUA những đường nhăn trên mặt nó, hay sờ những cái bướu trên đầu con thủy quái Leviathan này; đây là một điều chưa nhà nhân tướng học hay não tướng học nào từng làm được. Một công cuộc như vậy có vẻ cũng gần chứa chan hy vọng như việc nhà nhân tướng học Lavater nghiên cứu chi tiết những đường nhăn của núi Gibraltar, hay việc nhà não tướng học Gall trèo thang lên xem xét vòm trần điện Panthéon. Tuy nhiên, trong tác phẩm nổi tiếng của mình, Lavater không phải chỉ phân tích các mặt người khác nhau, mà còn nghiên cứu rất cẩn thận mặt ngựa, chim, rắn và cá nữa; và đi vào tận chi tiết những thay đổi nét mặt có thể nhận thấy ở đấy. Cả Gall lẫn đồ đệ của ông ta là Spurzheim cũng không phải không đưa ra vài gợi mở đơn sơ liên nhiều đến dung mạo của con cá voi. Vì, cũng như trong việc dựng vườn cảnh, một chóp nhọn, một vòm nóc, một đền đài, hay một cái tháp thuộc kiểu nào đó, đều được xem như là không thể thiếu để làm cho phong cảnh kia được hoàn hảo hơn; vì vậy không có một bộ mặt nào có vẻ là một tướng mạo cả, nếu như không có cái nóc chuông là cái mũi kia. Đập mũi tượng thần Zeus đá hoa của Phidias mà xem, hình thù còn lại mới tồi tệ làm sao! Tuy vậy, con thủy quái Leviathan quá đồ sộ về độ lớn, hết thảy những tỷ lệ của nó đều nguy nga, đến nỗi sự thiếu hụt tương tự dẫu có làm cho tượng thần Zeus trở nên gớm ghiếc, thì ở nơi nó không xấu xí gì hết. Không, nó còn tăng thêm vẻ hùng vĩ. Trong lúc chèo quanh cái đầu to lớn của nó để thực hiện một cuộc du hành tướng mạo, thì những ý niệm cao cả của ta về con vật đó chẳng hề bị lăng mạ khi ta nghĩ rằng nó cần có một cái mũi để cho người ta véo. Một ý nghĩ dí dỏm đến độc hại, thường khăng khăng đến quấy rối ngay cả lúc ta đang chiêm ngưỡng những thầy tư tế hoàng gia hùng mạnh trên ngai của họ.

Xét một vài đặc điểm, có lẽ cái hình ảnh tướng mạo gây ấn tượng mạnh nhất mà ta có được từ con cá nhà táng là cái trán đầy đặn của đầu nó. Cái trán này thật là tuyệt tác.

Ngẫm cho kỹ, một cái trán người đẹp đẽ cũng giống như phương Đông lúc ban sáng. Trên yên ả đồng cỏ, bờ trán nhăn nheo của một con bò đực có ẩn nét gì vĩ đại. Đẩy những khẩu thần công nặng lên trên các hẻm núi, cái trán của con voi thật uy nghi. Dù là người hay loài vật, cái trán huyền bí kia cũng giống như đại ấn vàng mà các hoàng đế Đức đóng lên đạo dụ. Nó có nghĩa - “Thượng đế - Dụ này được viết ra ngày hôm nay do chính tay ta”. Nhưng ở phần lớn các sinh vật, hay nói cho đúng hơn nơi chính con người, thường thường cái trán chỉ là dải Alps nằm dọc theo một con đường tuyết. Ít có những cái trán như trán của Shakespeare, hay của Melancthon, nhô lên rất cao và chạy xuống rất thấp khiến cho cặp mắt có vẻ như mặt hồ trong trẻo trên núi, vĩnh cửu và không gợn sóng; và ở phía trên cặp mắt, trong những lằn nhăn của trán, ta có vẻ đang theo dấu những suy nghĩ có gạc đang xuống uống nước ở kia, như các thợ săn thú vùng cao nguyên theo dõi dấu chân nai in trên tuyết. Nhưng ở trong con cá nhà táng lớn, phẩm cách cao cả và mãnh liệt như thần linh vốn dính liền với cái trán kia được phóng đại ra mênh mang đến nỗi lúc nhìn vào đó, vào toàn cảnh cái trán đầy đặn ấy, ta cảm nhận Thượng đế, và những uy quyền dễ sợ kia, một cách mạnh mẽ hơn là lúc ta ngắm nhìn bất cứ vật nào khác trong tự nhiên sinh động. Vì ta không thấy chính xác một điểm nào; cũng chẳng nét đặc biệt nào được bày lộ ra; không mũi, không mắt, không tai, không miệng; không cả mặt; nó không hề có gì, theo đúng nghĩa; không gì ngoại trừ một bầu trời rộng toàn những trán, xếp nếp đầy lằn nhăn, cứ thin thít cau lại trước những tai họa của thuyền bè, của tàu và người. Lúc trông nghiêng cái trán tuyệt diệu ấy cũng chẳng giảm vẻ đẹp đi chút nào; mặc dù, nhìn từ phía ấy, vẻ đồ sộ của nó không tác động lên ta mạnh bằng. Trông nghiêng, ta nhận thấy rõ cái lỗ hõm bán nguyệt nằm ngang ở chính giữa trán, một nét mà, ở nơi mặt con người, là dấu chỉ thiên tài của Lavater.

Nhưng, thế là thế nào đây? Thiên tài ở nơi cá nhà táng ư? Con cá nhà táng có bao giờ viết sách hay diễn thuyết chưa? Không, thiên tài lớn lao của nó được tuyên ngôn ở chỗ nó không làm gì đặc biệt để chứng minh điều đó. Thiên tài đó được tuyên ngôn trong cái yên lặng như kim tự tháp của nó nhiều hơn. Và điều này nhắc cho ta hay rằng nếu như thế giới phía Đông non trẻ55 kia mà biết về con cá nhà táng vĩ đại, thì tư duy mê tín trẻ con của họ hẳn sẽ phải thần thánh hóa con vật đó lên rồi. Họ đã từng thần thánh hóa con cá sấu sông Nil, bởi vì cá sấu không có lưỡi; mà cá nhà táng cũng không có lưỡi, hay ít nhất lưỡi đó cũng cực kỳ nhỏ, khiến người ta không sao kéo nó ra được. Nếu như sau này bất kỳ một quốc gia thơ mộng và có nền văn hóa cao nào có lôi cuốn ta trở lại với quyền huynh trưởng của họ, với những vị thần tháng Năm vui vẻ ngày xưa, và đưa các vị đó lên ngôi trở lại trên bầu trời giờ đây tự đại một thần; trên khu đồi giờ đây không bị ám, thì lúc bấy giờ hãy nên tin chắc rằng, đã được tâng lên thì con cá nhà táng sẽ ngự trị trên ngôi cao của Zeus.

Champollion đã giải mã ra ý nghĩa của những cổ tự Ai Cập ngoằn ngoèo khắc trên đá. Nhưng không có Champollion nào để khám phá ra bản chất Ai Cập của mọi mặt người hay mọi mặt sinh vật. Khoa xem tướng mặt, cũng như mọi khoa học khác của loài người, chỉ là trò ngụ ngôn qua đường. Vì nếu như ông William Jones, nhà ngữ văn người Anh đọc được ba mươi hai thứ tiếng, mà không thể đọc được gương mặt đơn giản nhất của người nhà quê trong những hàm nghĩa sâu xa và tế nhị hơn, thì làm thế nào mà Ishmael mù chữ kia lại mong vọng đọc được thứ chữ Syria dễ sợ nơi lông mày con cá nhà táng? Tôi chỉ xin đặt cái trán ấy trước bạn. Và hãy đọc thử xem nếu bạn có thể.

CHƯƠNG LXXX
VẤN ĐỀ HÓC BÚA

NẾU NHƯ VỀ nhân tướng học cá nhà táng là một con nhân sư, thì đối với những nhà não tướng học, não cá nhà táng tuồng như một vòng tròn hình học không sao sửa cho vuông được56. Ở sinh vật trưởng thành này hộp sọ sẽ dài ít nhất hai mươi bộ. Hãy tháo bỏ hàm dưới của nó, mặt bên của chiếc sọ này là mặt bên của chiếc phi cơ hơi nghiêng dựa trên một nền bằng phẳng. Nhưng lúc sống - như ta đã từng thấy ở đâu đó khác - chiếc phi cơ nghiêng này lại bị chồng chất lên có góc có cạnh, và gần như trở thành vuông do cái khối chồng chất bên trên toàn những tảng mô sáp và chất não du. Ở đầu trên cao của cái sọ hình thành một miệng núi lửa để lót cho phần đồ sộ kia; trong lúc dưới cái sàn dài của miệng núi lửa - trong một ổ khác hiếm khi quá hai lăm phân chiều dài và tương tự thế ở chiều sầu - ta thấy có một nhúm não của con quái vật. Não này cách thứ có vẻ như là cái trán của nó lúc còn sống ít nhất hai mươi bộ, được giấu kín ở phía sau công sự phụ mênh mông, như thành lũy tận cùng bên trong những công sự rộng lớn của Quebec. Như vậy bộ não chẳng khác nào được cất kỹ trong một quan tài hảo hạng, khiến cho, theo chỗ tôi biết, một vài người thợ săn cá voi đã hống hách phủ nhận chuyện con cá voi nhà tang có bất cứ một bộ não nào khác hơn chính cái hao hao sờ mó được tạo nên bởi những khối kho não du của nó. Nằm thành từng lớp xếp nếp, đường cong và vành ngoằn ngoèo lạ lùng vậy, nên theo sự lĩnh hội của họ, thì nhìn nhận cái phần huyền bí đó của con cá voi như là trung tâm trí thông minh có vẻ phù hợp hơn với ý tưởng về sức mạnh của nó.

Như vậy, rõ rang là xét về não tướng học, cái đầu của con thủy quái Leviathan, nguyên trạng như lúc sinh vật này còn sống, là một ảo ảnh hoàn toàn. Còn như về bộ não thực của nó, thì bạn không thể thấy một dấu hiệu nào hoặc cảm thấy gì. Con cá voi, y như tất cả những sinh vật to lớn, chường cái trán giả ra cho thế giới thông thường.

Nếu trút tháo hết cái đống não du trong sọ và nhìn phía sau nó, tức là đầu trên cao hơn, ta sẽ kinh ngạc vì sự tương đồng với sọ người, ngắm trong cùng tình trạng và từ cùng điểm nhìn. Quả thật, hãy đặt cái sọ lộn ngược này (thu nhỏ về kích thước sọ người) giữa một bản minh họa nhiều sọ người, tự nhiên ta sẽ lầm sọ này với sọ kia, và nhìn thấy những chỗ lõm xuống ở một phần đỉnh sọ, ta sẽ nói một câu rất có vẻ não tướng học rằng, “Người này không tự trọng, không tôn kính”. Và do những phủ nhận ấy, xét chung với những dữ kiện chắc chắn về thân xác đồ sộ và sức mạnh của nó, ta có thể tự hình thành cho mình ý niệm đúng đắn nhất, dù chẳng phải là hân hoan nhất, về vẻ hùng mạnh cao cả nhất kia.

Nhưng nếu như từ các kích thước tương đối của bộ não đích thực của cá voi, bạn cho rằng không thể nào họa đồ lại nó cho đúng đắn, thì tôi có một ý tưởng khác dành cho bạn. Nếu như nhìn kỹ hầu hết xương sống của bất cứ loài vật bốn chân nào, bạn sẽ phải ngạc nhiên vì sự giống nhau giữa các đốt xương sống của chúng với những chuỗi sọ bị teo lại, và tất cả đều mang nét hao hao thô lậu với cái sọ chính. Cho rằng đốt xương sống là những cái sọ chưa được phát triển, là một ý niệm của người Đức. Nhưng những điểm giống nhau đặc biệt về bên ngoài ấy, tôi cho người Đức không phải là những người đầu tiên nhận thấy đâu. Một người bạn ngoại quốc có lần chỉ cho tôi thấy, trong bộ xương một kẻ thù mà anh ta đã giết, anh ta đã dùng đốt xương sống của y dát mũi nhọn chiếc thuyền độc mộc, thành ra một loại họa tiết khắc chạm. Tôi cho rằng những nhà não tướng học đã bỏ mất một điều quan trọng khi không xúc tiến công cuộc tìm tòi từ cái tiểu não xuyên suốt qua khắp ống tủy xương sống. Vì tôi tin rằng phần lớn đặc tính của một người sẽ được biểu lộ ra nơi xương sống. Tôi ưa rờ thấy xương sống của anh hơn là sọ anh, dù anh có là ai đi nữa. Một cái xương sống chịu lực mảnh mai không bao giờ nâng đỡ được một linh hồn hoàn hảo và cao cả. Tôi hoan ca xương sống của tôi, như là cây cột chắc chắn và táo bạo của cán cờ mà tôi treo một nửa ra bên ngoài thế giới kia.

Ta hãy áp dụng nhánh xương sống của não tướng học vào cá nhà táng. Cái khoang xương sọ của nó tiếp giáp với đốt sống cổ đầu tiên; và trong đốt xương sống đó đáy của ống dẫn tủy sẽ dài ước độ hai lăm phân, bề cao hai chục phân, và là hình tam giác có đáy ở phía dưới. Trong lúc đi qua các đốt sống còn lại, thì ống dẫn tủy thu hẹp lại, nhưng trong một khoảng đáng kể vẫn giữ nguyên dung tích lớn ấy. Giờ đây, lẽ dĩ nhiên, ống này cũng đầy nghẹt chất có thớ lạ kỳ tương tự - chất dây tủy - như não; và thông trực tiếp với não. Và còn một điều hơn thế nữa, là sau khi từ khoang não thoát ra một quãng dài ước độ nhiều bộ, thì dây tủy vẫn là một đường vòng quanh không thu hẹp và gần ngang với dây tủy của bộ não. Trong mọi trường hợp, phải chăng quan sát và họa đồ xương sống cá voi thể theo môn học về sọ người là một điều vô lý? Vì, nhìn theo khía cạnh này, thì sự nhỏ nhắn tương đối kỳ diệu của bộ não chính thức của nó lại được bù đắp nhờ vẻ to lớn tương đối kỳ diệu của dây tủy.

Nhưng ta hãy cứ để gợi ý này tùy ý vận động theo các nhà não tướng học. Tôi chỉ khoác lấy cái lý thuyết xương sống trong chốc lát thôi, để tham chiếu tới cái bướu của cá nhà táng. Cái bướu này, nếu tôi không lầm, nổi lên trên một trong những đốt xương sống to hơn các đốt khác và vì vậy, đại loại, đã trở thành cái khuôn lồi bên ngoài bao trùm lấy đốt xương đó. Như vậy, từ tình trạng tương đối của nó, tôi sẽ gọi cái bướu cao ấy là bộ phận chỉ tỏ sự mạnh mẽ hay phẩm tính bất khả chinh phục nơi con cá nhà táng. Và rằng con quỷ to lớn kia không ai chế ngự nổi, mà bạn sẽ có lý do để biết ra.

CHƯƠNG LXXXI
TÀU PEQUOD GẶP TÀU TRINH NỮ

CÁI NGÀY TIỀN ĐỊNH đã đến và chúng tôi gặp rất đúng lúc con tàu Jungfrau, thuyền trưởng Derick De Deer, thuộc bến Bremen. Có một thời là những dân tộc săn cá voi lớn lao nhất thế giới, người Hà Lan và người Đức giờ đây thuộc về hạng săn cá voi kém cỏi nhất; nhưng thỉnh thoảng ta vẫn còn gặp cờ của họ trên Thái Bình Dương.

Vì một lý do nào đó, tàu Jungfrau có vẻ như hết sức háo hức được chào mừng con tàu Pequod. Trong lúc còn ở cách xa tàu Pequod một quãng, tàu đó đã quay mũi xuôi gió, và thả một chiếc thuyền xuống, vị thuyền trưởng đang được đẩy chèo về phía chúng tôi, có vẻ sốt ruột đứng ở phía trước mũi thay vì ở đuôi thuyền.

“Ông ta cầm cái gì ở tay thế nhỉ?” Starbuck la lên, chỉ vào vật mà người Đức kia đang huơ lên. “Không thể nào! Một cái vịt để rót dầu vào đèn.”

“Không phải thế đâu,” Stubb bảo. “Không, không, đó là một bình cà phê, anh Starbuck ạ; ông ta đến đây để pha cà phê cho chúng ta, ông ta là người Đức mà; anh không thấy cái bình thiếc to tướng bên mình ông ta đó sao? Đó là nước sôi của ông ta đấy. Ồ! ông ta được lắm, đúng là người Đức.”

“Thôi đi,” Flask la lên, “đó là cái vịt để rót dầu vào đèn và cái bình đựng dầu. Ông ta hết dầu rồi, ông ta đến xin dầu đấy.”

Dù việc một chiếc tàu chở dầu đi mượn dầu tại một hải phận săn cá voi có kỳ lạ như thế nào đi nữa, và dù điều đó có trái ngược với câu tục ngữ xưa về việc chở củi về rừng cho mấy đi nữa, thì điều ấy, một đôi khi vẫn thật sự xảy ra; và trong trường hợp này thuyền trưởng Derick De Deer đúng là đang cầm một cái vịt để rót dầu vào đèn như Flask đã tuyên bố.

Khi ông này leo lên boong tàu, Ahab vội vã đến gần hỏi han, chẳng mảy may chú ý đến vật ông ta cầm nơi tay. Nhưng chẳng mấy chốc, bằng thứ ngôn ngữ lập bập đứt quãng, ông người Đức đã mau chóng tỏ ra rằng ông ta chẳng biết cá voi trăng nào sấtt; và tức thì xoay ngay câu chuyện sang cái vịt rót dầu và cái can đựng dầu, thêm vài nhận xét về điểm ban đêm ông ta đã phải trằn trọc trên võng trong bóng tối mịt mùng - vì giọt dầu Bremen cuối cùng của ông ta đã cạn và họ chẳng bắt được lấy một con cá chuồn nào để bù vào chỗ thiếu ấy; và kết luận ý tứ rằng tàu của ông ta quả thật đang làm vào tình trạng mà ở ngành ngư nghiệp người ta thường gọi cho có vẻ chuyên môn là một con tàu “cạn sạch” (nghĩa là trống rỗng) rất xứng với cái tên Jungfrau tức Trinh Nữ.

Sau khi món cần đến đã được tiếp tế, Derick ra đi; nhưng ông ta chưa sang được đến bên thành tàu của ông, thì những người canh trên cột buồm của cả hai tàu đều cùng báo cáo một lúc rằng có cá voi nhô lên, và ông Derick quá ham săn đuổi cá đến nỗi không màng dừng lại để đặt cái can đựng dầu và chiếc vịt rót dầu lên tàu, ông ta cho quay thuyền lại đuổi theo những con thủy quái Leviathan cung cấp dầu cho đèn kia.

Con mồi nổi lên ở phía dưới gió nên ông ta và ba thuyền Đức nhỏ khác chẳng mấy chốc đã tiến theo sau ông, đi trước các thuyền của tàu Pequod tương đối xa. Lúc bấy giờ có tám con cá voi, tức một bầy trung bình. Nhận biết rõ nguy cơ, nên chúng thảy sóng hàng với tốc độ kinh hoàng thẳng tiến trước gió, cọ sườn sát sạt với nhau, y như bao nhiêu những cặp ngựa thắng dây cương. Chúng để lại một đường lằn mênh mông rộng lớn, tựa hồ đang liên tiếp giở một cuộn giấy cực rộng ra mặt bể.

Lồ lộ nơi lằn nước vùn vụt ấy và tụt về phía sau nhiều sải, một cá nhà táng già to tướng có bướu đang bơi, mà cứ căn theo tốc độ tiến tới chậm chạp, cũng như những đường khảm màu vàng nhạt bất thường chằng chịt khắp thân mình, nó có vẻ đang bị chứng hoàng đan, hay một chứng gì khác. Việc con cá voi này có thuộc về bầy cá phía trước hay không có vẻ đáng ngờ; vì những con cá voi đạo mạo như vậy theo lệ thường ít sống thành bầy. Tuy vậy, con vật vẫn bám sát lằn nước của những con trước, mặc dù quả thật lằn nước phía sau chúng hẳn đã phải làm cho nó bơi chậm lại, vì cục xương trắng hay là lằn nước cuộn ở nơi cái mõm rộng của nó là một lằn nước mẻ, tạo thành do hai dòng nước ngược gặp nhau. Vòi phun của nó ngắn, chậm chạp và khó nhọc; phụt ra như bị cơn nghẹt và tung tóe thành những mảnh nước rách vụn; tiếp theo sau là những chuyển động ở bên trong, những chuyên động ngầm kỳ lạ mà tuồng như đã có lối thoát ra ở đầu mút bị chìm kia, khiến cho nước ở đằng sau nó sủi bọt lên rất mạnh.

“Có ai đem ít thuốc đau bụng theo không?” Stubb bảo. “Tôi e rằng con cá đó bị đau bụng. Lạy Chúa, hãy nghĩ đến một cái bụng to bằng nửa sào bị đau. Những ngọn gió chướng đang tổ chức lễ Giáng sinh cuồng loạn trong bụng nó đấy, các chàng trai ạ. Đúng là ngọn gió lỗ mãng đầu tiên chưa từng thấy thổi từ phía sau tàu lại; mà nhìn kìa, trước giờ cá voi có từng chạy vát thế chưa? Hẳn là nó đã mất bánh lái rồi.”

Cũng như một con tàu Ấn Độ chở đầy hàng chạy xuôi theo bờ bể Hindu, với một boong tàu chở đầy ngựa sợ sệt, bị nghiêng, dồi dập, lắc lư, cuộn đằm thân mình dưới sóng trên đường đi; con cá voi già kia cũng nâng cái xác thân lâu năm của nó lên, và thỉnh thoảng quay vòng trên những đầu mút xương sườn cồng kềnh vướng víu, để lộ nguyên nhân của lằn nước cong queo là cái đủm vi cụt bên phải. Nó đã mất vi ấy trong một cuộc chiến đấu hay vẫn như vậy từ lúc mới sinh ra, thật khó mà nói cho đúng được.

“Chỉ cần đợi một chút thôi, ông bạn già của tôi ạ, tôi sẽ cho ông bạn dây đeo cái cánh tay bị thương ấy,” Flask độc ác la lên, chỉ dây câu cá voi gần gã.

“Chú ý kẻo nó quàng vào cậu bằng chính cái dây đó ấy,” Starbuck la lên. “Nhanh lên, không có thì những người Đức kia bắt được nó cho mà xem.”

Cùng một ý định, tất cả các thuyền đang cạnh tranh phối hợp nhau nhất tề nhắm vào con cá này, bởi không những nó to lớn hơn hết, và do đó là con cá có giá trị nhất, nó còn là con cá ở gần họ nhất, trong lúc những con kia đang bơi với một tốc lực nhanh đến nỗi, lúc bấy giờ, gần như không sao đuổi kịp. Trong lúc nguy cấp ấy, những thuyền săn của tàu Pequod đã lướt qua bên cạnh ba thuyền Đức vừa thả xuống lần chót; nhưng vì có khởi đầu tuyệt hảo, thuyền của Derick vẫn dẫn đầu cuộc săn đuổi, mặc dù lúc nào bên cạnh cũng có những thuyền địch thủ ngoại quốc. Điều duy nhất mà họ sợ, bởi lẽ ông ta đã ở quá gần mục tiêu, là ông ta có thể đâm thỏi sắt trước khi họ bắt kịp và vượt qua ông ta. Còn về phần Derick, tuồng như ông ta hoàn toàn tin tưởng rằng đấy sẽ là trường hợp phải xảy ra, vì vậy thỉnh thoảng ông ta lại huơ cái vịt rót dầu ra dấu chế nhạo các thuyền khác.

“Thật là đồ đều giả vô ơn bội nghĩa!” Starbuck la lên, “lão ta chế giễu tôi và thách thức tôi bằng chính cái hòm công đức khốn nạn mà cách đây chưa đầy năm phút tôi đã đổ đầy cho lão!” - rồi gằn giọng thì thào câu xưa nay vẫn thường dùng - “Chèo đi, bầy chó săn! Bám sát vào!”

“Các anh em, tôi xin nói rõ điều này,” Stubb la to lên với toán thủy thủ của mình. “Điên tiết thì trái với nguyên tắc đạo đức của tôi; nhưng tôi rất muốn ăn tươi nuốt sống cái lão ‘người Đứt’ quỷ quyệt kia - chèo đi - không chèo ư? Có thể nào anh em để cho thằng cha đểu giả ấy thắng anh em? Anh em có ưa rượu mạnh không? Vậy thì, một cốc rượu thật đầy cho người giỏi nhất. Này, tại sao vài người anh em không chèo cho đến đứt mạch máu đi? Kẻ nào đang thả neo qua mạn thuyền vậy. Chúng ta không cựa quậy lấy được một phân nào - chúng ta đứng yên một chỗ. Ô là, cỏ đang mọc ở dưới đáy thuyền rồi đấy - và lạy Chúa, cột buồm đang đâm chồi kia kìa. Cứ như thế này thì không thể được đâu anh em ạ. Hãy nhìn lão ‘người Đứt’ kia kìa! Anh em ơi, nói tóm lại là anh em có đồng ý chèo cho thật nhanh đến nảy lửa ra hay không?”

“Ôi! Nhìn bọt nước sủi lên kìa!” Flask vừa la to vừa nhảy lên nhảy xuống. “Một cái bướu mới to làm sao chớ! Ô, hãy kéo chèo mạnh nữa lên, con cá voi đang nằm im thít như súc gỗ kia kìa! Ô, các chú ơi, hãy chèo nhanh lên, sẽ có bánh kếp và ngao biển cho bữa tối, các chú có biết không - ngao nướng với bánh nướng xốp - ồ, hãy cứ chèo, chèo đi - con cá voi ấy là cái giếng hàng trăm thùng dầu - đừng mất hút nó lúc này - ô, đừng, đừng để chuyện như vậy! Nhìn lão ‘người Đứt’ kia - Ô! không chịu chèo để có cái mà ăn ư, các chú - con vật mới to làm sao! một cục bướu mới to làm sao chứ! Các chú không thích não du ư? Thứ kia đến ba ngàn đô lận, anh em ạ - một ngân hàng! Toàn bộ một ngân hàng! Ngân hàng Anh quốc! Ô! Chèo, chèo đi, chèo mạnh lên! Giờ lão ‘người Đứt’ kia đang làm gì vậy?”

Ngay lúc ấy Derick đang quăng cái vịt đổ dầu của ông ta về phía các thuyền đang tiến tới, cả can đựng dầu nữa; có lẽ nhằm mục đích làm cho các thuyền kình địch với đi chậm lại, đồng thời khiến chiếc thuyền của chính ông tiến nhanh lên nhờ đà tiến tạm thời của hành động quăng lùi.

“Cái thằng thuyền Hà Lan hai buồm thô tục kia!” Stubb la lớn. “Chèo đi, anh em, như năm vạn con quỷ tóc đỏ trên các chiến thuyền. Tashtego, ông nói gì nào? Ông có phải là người dám bẻ gãy xương sống thành hai mươi hai mảnh chỉ vì danh dự của một ông già xứ Gay Head không? Ông nói gì nào?”

“Tôi nói, hãy chèo như bị trời hành,” người da đỏ la lớn.

Bị những lời chửi rủa đáp trả của người Đức kia kích động lại mãnh liệt không kém, ba thuyền của tàu Pequod bấy giờ bắt đầu dóng gần như ngang hàng; và cứ thế, chẳng mấy đã lướt đi ngay ở bên ông ta. Trong dáng điệu đẹp đẽ, khoan thai và có vẻ hiệp sĩ của đao phủ lúc đến gần con mồi, ba thuyền phó hãnh diện đứng lên, thỉnh thoảng cổ vũ người chèo phía sau bằng một tiếng gọi vui vẻ, “Nó đang lướt kìa! Hoan hô ngọn gió tần bì57! Đả đảo lão ‘người Đứt’! Hãy lướt tới trước lão ta đi!”

Nhưng Derick có một lối tiến lên rất đặc biệt vô cùng quyết liệt khiến cho, bất chấp hết thảy tài ba của họ, ông ta cũng vẫn chứng tỏ là kẻ đắc thắng trong cuộc đua này, nếu không có một sự phán quyết rất công mình giáng xuống ông ta dưới hình thức một con sóng như con cua kẹp lấy mái chèo của tay chèo thuyền. Trong lúc anh chàng vụng về đang cố gẵng gỡ cây tần bì của chàng ta ra, và vì thế, chiếc thuyền của Derick suýt bị lật úp, còn ông ta bận hò hét các thủy thủ của mình trong cơn thịnh nộ tột cùng, thì đó là thời cơ cho Starbuck, Stubb và Flask. Hét to một tiếng, họ làm một cú tiến lên chí tử, và gióng hàng ngang chênh chếch ngay trong khu vực của người Đức ấy. Chỉ một lát nữa thôi, là hết thảy bốn chiếc thuyền đó nằm chéo góc với nhau trong đường lằn kế cận nhất của con cá voi, trong lúc kéo dài ra hai bên các thuyền là những vùng bọt nước mà nó tạo nên.

Thật là một cảnh tượng rùng rợn, điên cuồng và đáng thương nhất. Con cá voi giờ đây vừa bơi nhô đầu ra ngoài vừa phun nước ra phía trước thành một dòng liên tục vẻ đau đớn khổ sở; trong lúc cái vi độc nhất tội nghiệp của nó đập vào sườn trong cơn hoảng sợ. Lúc nghiêng qua bên này, lúc nghiêng qua bên kia, con vật đó xiên xiên và loạng choạng tiến tới, và mỗi lần rẽ một đợt sóng to, nó lại co quắp chìm xuống nước hay là lật cái vi độc nhất đang khua đập lên trời. Tôi đã từng thấy một con chim một bên cánh bị cụt, lượn từng vòng tròn đứt quãng và sợ sệt trên không, cố gắng trốn thoát lũ diều hâu ác tặc nhưng vô ích. Nhưng lũ chim có giọng hót, và làm cho người ta biết rõ mối lo sợ của nó bằng những tiếng kêu than; còn mối lo sợ của con vật to lớn câm lặng của bể khơi kia thì lại bị xích lại và nguyền rủa trong bản thân nó mà thôi. Nó không có một tiếng nói, ngoại trừ cái hơi thở ngột ngạt qua lỗ thông hơi kia, điều này khiến cho hình ảnh nó đáng thương không sao tả được; trong lúc, cùng với cái xác thần tuyệt diệu, quai hàm như lưỡi bừa và cái đuôi vĩ đại, nó vẫn còn đủ sức làm cho người chắc mập can trường nhất và hiện đang thương hại nó phải lánh hoảng.

Giờ đây, nhận thấy rằng chỉ một vài phút nữa là những chiếc thuyền của tàu Pequod sẽ thắng thế, và để cho khỏi bị thua trong trò chơi này như vậy, Derick quyết định liều cái có vẻ như một cuộc tiến tới từ xa bất thường nhất, trước khi bị mất dịp may cuối cùng.

Nhưng người đâm cá của ông ta vừa mới đứng dậy chực đâm thì cả ba con hổ kia - Queequeg, Tashtego, Daggoo - lập tức đứng phắt dậy, và sắp thành một hàng chéo nhau, chĩa lao ra cùng một lúc; rồi phóng lao lướt trên đầu người đâm cá dân Đức kia, và ba thỏi sắt của xứ Nantucket kia cắm vào mình con cá voi. Những làn hơi bọt nước và sóng bạc đầu bưng mù mịt cả mắt. Trong cơn giận dữ đầu tiên của con cá voi đang đâm đầu tiến tới rất nhanh, cả ba chiếc thuyền kia đụng vào mạn thuyền của người Đức rất mạnh, khiến cho cả Derick lẫn người đâm cá kinh ngạc đều bị bắn tung ra ngoài và bị ba chiếc thuyền đang chạy như bay ấy lướt lên trên.

“Đừng sợ, các hộp bơ của tôi ơi,” Stubb vừa la lên vừa liếc xéo những kẻ gã vượt ngang qua; “các anh sẽ được người ta vớt lên ngay giờ đây - tốt lắm - tôi thấy một vài con cá mập ở đằng sau kia kìa - những con chó vùng núi tuyết St. Bernard - các anh biết đấy - giải cứu những du khách đang bị tai họa. Hoan hô! Đây mới chính là cách đi thuyền đấy. Mỗi chiếc thuyền là một tia mặt trời! Hoan hô! Giờ đây chúng ta đi như ba cái lon bằng thiếc ở sau đuôi một con sư tử Phi châu cáu tiết! Điều này nhắc cho tôi nhớ tới lúc được buộc chặt vào một cỗ xe voi kéo trên một khu đồng bằng rộng - và các nan hoa xe sẽ bay vèo lên các chú ạ, khi buộc như vậy; và anh cũng có nguy cơ bị bắn tung ra ngoài, lúc leo lên đồi. Hoan hô! Đấy là cái lối mà một anh chàng cảm thấy lúc đi đến với Davy Jones - hoàn toàn chỉ là một cuộc tuột xuống trên một mặt phẳng nghiêng vô cùng tận. Hoan hô! Con cá voi này mang một bức thư vĩnh cửu!”

Nhưng cuộc chạy trốn của con quái vật rất nhanh chóng. Chồm lên đột ngột, nó lặn xuống rất ồn ào. Với một tốc độ nhanh rít chói tai, cả ba dây câu tuôn ra vèo vèo chung quanh những cọc chính với một mãnh lực có thể khoét những đường lằn sâu trên các cọc ấy; trong lúc những người đâm cá rất lo ngại là cuộc hụp lặn nhanh chóng này chẳng mấy chốc sẽ tiêu hết cuộn dây của họ, thành ra họ phải sử dụng hết mọi khả năng khéo léo, cầm dây quay những vòng tròn liên tiếp để giữ vững; cho đến lúc - do sức căng của các dây ở nơi những cục chêm có lót chì của các thuyền, từ đó ba dây kia chạy thẳng xuống biển xanh - các mép mạn thuyền ở phía mũi xuống gần ngang với mặt nước, và ba đầu lái chổng đứng lên không. Con cá voi chẳng mấy chốc thôi không lặn nữa, và suốt một lúc họ cứ giữ nguyên dáng điệu đó, vì lo sợ phải tốn thêm dây, mặc dù thế đứng cũng có hơi tức cười. Nhưng mặc dù theo cách này các thuyền đã bị kéo xuống và chìm mất dạng, hãy còn là cái thế “giữ vững” ấy, như người ta thường gọi; móc những mấu nhọn bén vào thịt tươi của lưng con cá; đây chính điều thường hay quấy rầy con thủy quái Leviathan khiến nó phải sớm trở lên mặt nước để nhận lấy những mũi giáo nhọn của kẻ thù. Tuy vậy, nếu như không nói gì đến nguy cơ của điều ấy, thì cũng phải nghi ngờ xem chạy như thế có phải là cách tốt nhất không; vì cũng là hợp lý khi cho rằng con cá voi bị đâm ngã kia càng ở dưới nước lâu chừng nào thì càng mệt chừng nấy. Bởi vì, do diện tích to lớn của nó - quãng gần 2.000 bộ vuông nơi một con cá nhà táng đã trưởng thành - áp lực nước thành ra rất lớn. Tất cả chúng ta đều biết hiện chúng ta đang đứng ở dưới một sức nặng không khí lạ lùng biết bao; ngay cả ở đây, vùng trên mặt đất, giữa không trung; như vậy thì cái gánh nặng mà con cá voi mang trên lưng nó, một cột nước bể độ hai trăm sải chiều cao, sẽ lớn đến thế nào! Ít nhất cùng phải bằng sức nặng của năm chục át mốt phe. Một người thợ săn cá voi đã ước lượng sức nặng đó ngang với hai mươi tàu chiến, cùng hết thảy những súng ống, đồ dự trữ và thủy thủ trên tàu.

Trong lúc ba chiếc thuyền nằm đó trên mặt bể đang nhấp nhô êm dịu dưới bầu trời xanh thẳm xế trưa; và trong lúc không có lấy một tiếng càu nhàu, la hét, hay nói cho đúng hơn, không cả đến một lằn nhăn hay bọt nước nào từ dưới bể sâu kia nổi lên; thì có người trên bờ nào lại có thể nghĩ được, rằng ở bên dưới quang cảnh lặng lẽ và êm đềm ấy lại có một con quái vật ghê gớm nhất của bể khơi đang quằn quại và vật mình trong cơn hấp hối. Người ta không thấy được lấy hai chục phân của sợi dây thẳng đứng này ở nơi mũi. Có thể nào ta tin được rằng với ba sợi dây nhỏ ấy người ta đã treo được cả một con cá voi to y như quả lắc lớn treo dưới chiếc đồng hồ chạy tám ngày mới lên dây một lượt. Treo? Mà vào cái gì? Vào ba miếng ván. Phải chăng đấy là con vật mà có một người ta đã nói một cách đắc thắng về nó - “Anh có cắm được ngạnh sắt vào da nó không? Xiên được mũi giáo vào đầu nó không? Lưỡi kiếm của nó, kẻ nhắm vào đấy không thể nào nguyên vẹn được, cả ngay đến giáo, mác, áo giáp sắt cũng không. Nó xem sắt như rơm rác; tên bắn không thể đuổi nó chạy trốn; những mũi lao đều bị xem như gốc rạ; nó cười chế giễu mỗi lúc người ta vung giáo lên!” Đây là con vật ấy ư? Chính nó đấy ư? Ồ! Những điều chưa thực hiện này phải tuân theo lời các nhà tiên tri. Vì với một sức mạnh của ngàn bắp đùi nơi đuôi nó, con thủy quái Leviathan chạy chúi đầu xuống núi bể, để tránh những ngọn giáo đâm cá của tàu Pequod!

Trong ánh nắng chiều tà, bóng ba chiếc thuyền rọi xuống mặt bể hẳn phải khá dài và khá rộng đủ che nửa đạo quân của Xerxes. Ai có thể nói được những con ma to lớn lảng vảng trên đầu ấy dễ sợ đối với con cá voi bị thương đến chừng nào!

“Coi chừng đấy anh em ạ, nó cựa quậy,” Starbuck la lên, trong lúc ba sợi dây câu hốt nhiên rung chuyển dưới nước, rõ rành truyền lên tới họ, y như thể bằng từ điện, những tiếng thổn thức của con cá voi sống dở chết dở, khiến cho mọi người chèo thuyền đều cảm thấy tất cả ngay chỗ mình ngồi. Giây sau, được giải tỏa phần lớn khỏi sức căng thẳng bên dưới mũi, những chiếc thuyền kia bỗng nhiên chồm tới trước, y như một đồng băng nhỏ bị đẩy tới, lúc một đàn gấu trắng vì sợ hãi đã nhảy từ đó xuống bể.

“Rút dây đi, rút dây đi!” Starbuck la lên. “Nó đang nổi lên.”

Những dây câu, vừa mới ngay đây thôi, người ta không sao kéo lên được lây một khúc, giờ đây đã nằm thành cuộn dài trên thuyền và đầy nước đang nhỏ giọt, rồi chẳng bao lâu con cá voi rẽ sóng nổi lên ở cách các tay thợ săn một quãng dài bằng hai con tàu.

Những cử động của nó rành rành chứng tỏ tình trạng mệt nhọc cùng cực? Trong huyết quản phần lớn các con thú ở trên bờ, có một vài thứ van chặn hay cửa lũ ngăn máu, nhờ đó lúc bị thương, ít nhất máu được chặn ngay tức khắc theo một vài hướng nào đó. Con cá voi thì không thế; một trong những đặc điểm của nó là, có một cấu trúc các huyết quản không van chặn, khiến cho lúc bị thương dù cho là một điểm rất nhỏ như dấu lao đâm đi nữa, quá trình mất tháo máu đáng sợ sẽ bắt đầu ngay tức khắc trên toàn bộ hệ thống động mạch của con vật đó, và khi sức máu chảy tăng lên do áp lực kỳ lạ ở một quãng rất xa dưới nước, người ta bảo rằng sinh lực của nó đang tuôn trào ra khỏi mình nó thành từng dòng liên tục. Tuy nhiên, vì máu trong thân nó quá nhiều và quá dài và vô số kể là những mạch nguồn trong thân, đến nỗi máu của nó cứ thế tiếp tục chảy hoài suốt một thời gian khá lâu; thậm chí trong cơn đại hạn dòng sông vẫn chảy, vì nguồn của nó ở mãi tận các suối nước thuộc những khu đồi xa xăm và không nhận ra được. Thậm chí bây giờ đây, khi những chiếc thuyền chèo đến gần con cá voi, và lướt hết sức hiểm nghèo qua những cái vi đuôi đang ve vẩy của nó, và rồi những cây giáo được cắm vào mình nó, rồi theo sau giáo là những tia máu rất thẳng từ vết thương mới tạo cứ tiếp tục chảy hoài, trong lúc cái lỗ phun nước thiên nhiên ở đầu nó chỉ thỉnh thoảng mới phun ra, tuy rất mau, một chút nước sợ sệt. Từ cái lỗ cuối cùng này chưa có máu rỉ ra, bởi vì cho đến bấy giờ không có bộ phận quan trọng nào trong thân nó bị đâm trúng. Sinh mệnh của nó, như người ta thường ý nghĩa gọi như thế, chưa bị động chạm đến.

Bởi những chiếc thuyền giờ đã bao sát quanh nó, toàn thể phần trên hình thù của nó, mà phần lớn thường chìm xuống nước, giờ đây đã lộ ra rõ ràng. Măt nó, hay nói cho đúng, hai chỗ đã từng có mắt của nó, đã lộ ra cho người ta thấy. Cũng tựa như những khối đống kỳ lạ sai chỗ tụ tập nơi hốc mắt gỗ của những cây sồi cao quý nhất lúc bị đốn ngã, từ hai điểm mà cặp mắt cá voi từng choán, giờ đây nhô ra những cục u mù, trông đáng thương kinh khủng. Nhưng không có chút thương xót nào cả. Vì chưng tuổi già của nó, và cái vi chỉ có một của nó, và cặp mắt đui mù của nó, nên nó phải chết và phải bị giết để thắp sáng những đám cưới vui vẻ và những cuộc liên hoan khác của loài người, và còn để thắp sáng những ngôi nhà thờ trang nghiêm giảng ràng không ai được vô cơn cớ làm tổn thương ai. Vẫn còn lăn lộn trong vũng máu, cuối cùng nó phần nào để lộ ra một cục hay một khối u đã bạc màu kỳ lạ, cỡ một cái đấu khá lớn, ở tít bên dưới mạng sườn.

“Điểm gì ngộ quá,” Flask la to. “Để tôi đâm cho nó một cái.”

“Dừng lại!” Starbuck la lên. “Không cần phải làm thế đâu!”

Nhưng Starbuck nhân đạo kia đã quá chậm mất rồi. Ngay lúc ngọn lao được phóng vào, một tia máu mủ bắn phụt ra từ vết thương độc địa ấy, và bị kích động trong cơn đau không còn chịu đựng được nữa, con cá voi giờ đương phun ra máu đặc, và tức thì điên tiết lao mình mù quáng vào đoàn thuyền, làm bắn tung tóe cả một cơn mưa những cục máu đông vào các thuyền và đoàn thủy thủ hân hoan, đẩy nghiêng cả thuyền của Flask và làm hư hại mấy mũi thuyền. Đó là cú đâm kết liễu đời nó. Vì đến lúc bấy giờ nó đã quá kiệt quệ vì mất máu, đến nỗi nó tuyệt vọng cố lội ra xa nơi hỗn loạn nó vừa tạo nên; nó nằm nghiêng về một bên, thở hổn hển, đập cái vi cụt một cách yếu ớt, rồi hết lần này đến lần khác từ từ xoay như cả một thế giới sụp đổ; lật ngửa những bí mật trắng dưới bụng nó ra; nằm trơ như một khúc gỗ, và chết. Thảm thương nhất, chính là vòi phun khi nó trút hơi cuối cùng. Cũng tựa như lúc do những bàn tay vô hình mà nước dần dần bị rút kiệt từ vòi phun mãnh liệt nào đó, với những tiếng ùng ục đau buồn nửa như bị cầm lại, cái cột bụi nước kia hạ thấp dần thấp dần xuống sát đất - cái vòi nước cuối cùng của con cá voi đang hấp hối cũng vậy.

Liền đó, trong lúc những đoàn thủy thủ đang chờ đợi tàu đến, thì cái xác thần ấy chứng tỏ những dấu hiệu rằng sắp chìm xuống với tất cả những kho tàng còn chưa bị cướp đoạt của nó. Tức thì, theo lệnh của Starbuck, người ta ghì chặt các dây câu ở nhiều chỗ trên mình nó, khiến cho không bao lâu nữa, mỗi chiếc thuyền chỉ là một cái phao nổi; con cá voi chìm kia đang được treo ở vài phân bên dưới họ, bằng những dây thừng. Nhờ sự điều khiển rất cẩn thận, lúc con tàu chạy đến gần, con cá voi kia được kéo sang cạnh tàu, và được buộc siết vào đó bằng những dây xích cứng nhất dùng buộc vi đuôi, vì có một điều rõ rệt là trừ phi nó được nâng lên bằng phương pháp nhân tạo, còn không cái xác sẽ chìm ngay tức khắc xuống đáy bể.

Ngẫu nhiên là gần như ngay nhát xẻng đầu tiên xấn vào mình con vật, người ta đã tìm thấy cả một chiếc lao gỉ nằm trong thịt nó, ở phần bên dưới cục u đã được mô tả trên đây. Nhưng vì chưng những khúc lao thường hay thấy trong xác chết của những con cá voi bắt được chung quanh có thịt che lấp hết cả, và không có một cục u nổi lên nào để chứng tỏ vị trí của chúng; nên trong trường hợp này, nhất định phải có một lý do khó hiểu nào khác để lý giải triệt để cho cái cục mủ mà chúng tôi vwfa nói đến. Nhưng có một điều còn lạ hơn thế nữa, là việc tìm thấy trong mình nó một mũi giáo bằng đá, ở một chỗ không cách xa thỏi sắt bị vùi kia mấy, và thịt ở chung quanh hoàn toàn chắc nịch. Ai đã phóng mũi giáo bằng đá ấy? Và vào lúc nào? Hoàn toàn có thể nó đã được phóng ra do một vài thổ dân miền Tây Bắc, rất lâu trước khi người ta khám phá ra châu Mỹ.

Còn về những điều kỳ lạ khác có thể đã được bàn tán về con vật to lớn ấy, thì cũng không sao biết được. Nhưng hốt nhiên mọi cuộc khám phá thêm phải ngưng lại, vì con tàu bị kéo nghiêng chưa từng thấy về một bên mặt bể, do nguy cơ càng lúc càng to lớn là cái xác chết kia đang chìm. Tuy nhiên, Starbuck, kẻ trông nom sắp đặt mọi việc, vẫn cứ cố giữ nó đến kỳ cùng; và giữ nó đến là quyết liệt, đến nỗi thế rồi cuối cùng con tàu cũng sắp lật nghiêng luôn, nếu như cứ cố tình ôm chặt lấy xác chết kia; rồi lúc bấy giờ, khi có lệnh đưa ra là phải dứt bỏ xác đó, thì sức căng trên đầu các khúc gỗ mà tại đó người ta buộc những dây xích và dây cáp vi đuôi, mạnh đến nỗi không sao nới chúng ra được. Trong lúc ấy thì mọi đồ vật trong tàu Pequod đều nghiêng theo cả. Lúc bấy giờ đi ngang qua phía mạn bên kia của boong tàu cũng y như đi ngược lên một mái nhà có đầu hồi dốc đứng. Con tàu rên rỉ và hổn hển. Nhiều miếng lót bằng gỗ mun ở bên trong thành tàu và cabin tàu bị bật ra khỏi chỗ cũ vì sự rối loạn bất thường ấy. Vô dụng biết bao những thanh đòn sắt và xà beng được mang đến để nạy bật các dây xích vi đuôi lúc bấy giờ không sao xê dịch nổi, để bẩy cho chúng long ra khỏi đầu các khúc gỗ; và giờ đây con cá voi kia nằm thấp đến nỗi người ta không sao mó đến được những đầu mút bị chìm xuống nước, trong khi càng lúc cái xác thân đang chìm đó từng khắc một càng gia tăng hàng tấn sức nặng, và con tàu có vẻ như sắp sửa lật đến nơi.

“Gượm đã, hẵng cứ gượm đã, phải không mày?” Stubb la to lên với xác con cá voi. Đừng có vội chìm quỷ quái quá vậy! Trời ơi, các anh em, ta phải làm sao, chẳng lẽ chịu bó tay? Bẩy cũng chẳng tích sự gì đâu; tôi muốn nói là với những thanh đòn bẩy của các anh em ấy, nên giờ một người trong các anh em hãy chạy đi lấy một quyển kinh và một con dao xếp lại đây, để cắt dây xích to kia.”

“Dao? Rõ, rõ!” Queequeg la to lên, vừa nắm lấy cái rìu nặng của thợ mộc, anh vừa thò đầu ra ngoài một lỗ cửa sổ thành tàu, rồi thì dùng thép cọ với sắt, bắt đầu chặt những dây xích vi đuôi lớn nhất. Cũng chỉ vài nhát chặt đầy tia lửa thôi, còn thì sức căng quá độ đã thực hiện phần còn lại. Với một tiếng bứt kinh khủng, tất cả những thứ gì đang buộc chặt thảy nới ra, con tàu đứng thẳng lại, xác chết lóa chìm xuống.

Việc con cá nhà táng vừa bị giết chìm bất thần không sao tránh khỏi là một điều rất lạ; cũng chẳng ngư phủ nào lý giải được chuyện này một cách thích đáng. Thường thường cá nhà táng chết hay nổi lềnh bềnh, để lòi hông hay bụng nổi rất cao lên trên mặt nước. Nếu những con cá voi chìm xuống như vậy chỉ là những sinh vật già, gầy còm và yếu tim, những tấm mỡ của chúng đã giảm bớt, và xương của chúng thảy nặng, lại mang chứng phong thấp; vậy thì, ta có thể tương đối hữu lý mà xác nhận rằng sự chìm này là do một trọng lực cụ thể bất thường trong con cá hết sức có tính chìm, hậu quả sự thiếu thốn chất nổi ở trong nó. Nhưng cũng không phải thế. Vì những con cá voi trẻ, mặc dù đang lúc khỏe mạnh nhất, và căng phồng những ước vọng cao cả nhất, cũng bị kết liễu đột ngột giữa lúc tuổi xuân đang mơn mởn, với tất cả những lớp mỡ còn phập phồng bao bọc; ngay những anh chàng cá anh hùng da sạm nắng và dễ nổi này, đôi khi vẫn cứ chìm như thường.

Tuy nhiên, ta có thể nói rằng, cá nhà táng ít có khả năng bị tai nạn ấy hơn bất cứ một loại nào khác. Cứ một con thuộc loại đó chìm, thì phải có đến hai mươi con cá voi chính cống chìm. Sự sai biệt theo chủng loại này chắc chắn có thể quy ở mức độ không nhỏ cho số lượng xương nhiều hơn ở cá voi chính cống; chỉ nội tấm sừng hàm như bức mành Venice của nó đôi khi cũng đã nặng hơn một tấn rồi; con cá nhà táng lại hoàn toàn thoát khỏi những trở ngại này. Nhưng có những trường hợp, sau nhiều giờ hay nhiều ngày con cá voi đã chìm xuống lại nổi lên, và nổi cao hơn là lúc còn sống. Nhưng lý do của điều này hết sức rõ ràng. Khí ga phát sinh ra trong mình nó; nó phồng lên to tướng; trở thành một dạng bong bóng sinh vật. Lúc bấy giờ thì cả một chiến hạm cũng khó lòng mà đè cho nó chìm xuống được. Trong ngành săn cá voi ven bờ, quanh các vịnh New Zealand, khi một con cá voi chính cống cho dấu hiệu sắp chìm, thì họ buộc các phao vào nó, bằng rất nhiều dây thừng; để cho lúc xác nó đã chìm xuống rồi, họ biết được phải đến đâu mà tìm khi nó lại nổi lên.

Không bao lâu sau khi xác con cá chìm xuống, người ta nghe những người canh ở đầu cột buồm tàu Pequod kêu lên báo rằng tàu Jungfrau lại thả thuyền; mặc dù cái vòi nước duy nhất thấy gần đó là của một con cá vi lưng, thuộc loại cá voi khó bắt được, vì khả năng bơi lội không sao tưởng tượng nổi của nó. Tuy nhiên, vòi cá voi vi lưng rất giống với vòi cá nhà táng, khiến cho những người đánh cá chưa rành nghề thường hay lầm lẫn hai con vật đó. Và hậu quả là Derick với cả đám người của ông ta giờ đây đang săn đuổi con vật mà người ta không sao đến gần được ấy. Tàu Trinh Nữ bấy giờ đang chong hết buồm lên, chạy theo bốn chiếc thuyền, và cứ thế biến mất hút tít tận những nơi xa xăm theo chiều gió cuốn, và giờ hẳn vẫn cứ đuổi theo táo bạo và đầy hy vọng như vậy.

Ồ! Trên đời này có biết bao nhiêu là con cá voi vi lưng, và biết bao nhiêu ông lão Derick, các bạn nhỉ!

CHƯƠNG LXXXII
DANH DỰ VÀ VINH QUANG CỦA NGHỀ SĂN CÁ VOI

CÓ MỘT VÀI NGHỀ NGHIỆP trong đó sự hỗn độn cẩn trọng chính là phương pháp đích thực.

Càng đào sâu chừng nào vào chủ đề săn cá voi này, và càng đẩy công cuộc tìm tòi đến tận nơi nguồn cội của nghề, tôi càng xúc động vì niềm vinh dự lớn lao và sự cổ kính của nó chừng nấy; và nhất là khi tôi tìm thấy nhiều vị á thần lớn lao, cùng các vị anh hùng, các nhà tiên tri thuộc đủ loại, từng cách này hay cách khác đem lại cho nghề này nhiều sắc màu độc đáo, tôi vô cùng xúc động nghĩ rằng chính tôi đây cũng thuộc về một phường hội được tán dương như vậy, mặc dù chỉ là hàng thuộc hạ.

Chàng Perseus bảnh bao, con của Jupiter, là người thợ săn cá voi đầu tiên; và để vinh danh vĩnh cửu cho nghề chúng tôi, tôi có thể nói rằng con cá voi đầu tiên bị các vị huynh đệ của chúng tôi giết không vì mục đích đê hèn nào hết. Lúc bấy giờ là thời hiệp sĩ của nghề này, thuở mà chúng ta chỉ mang khí giới để cứu giúp những người bị tai họa chứ không phải để đổ đầy đèn dầu của loài người. Mọi người đều biết câu chuyện rất hay giữa Perseus và Andromeda; nàng Andromeda đáng thương, con gái một vị vua, bị buộc vào một tảng đá nơi bờ bể, và trong lúc con cá voi sắp sửa mang nàng ra khơi, thì Perseus, hoàng tử của thợ săn cá voi, can đảm tiến tới, phóng lao vào con cá voi, giải thoát và cưới nàng. Đó là một chiến công khéo léo tuyệt diệu, mà những người đâm cá tài tình nhất thời nay cũng hiếm khi thực hiện nổi; đến mức con thủy quái Leviathan này bị giết chết ngay ở cú phóng lao đầu tiên. Và xin đừng một ai nghi ngờ về chuyện thành Arka này; vì ở thành Joppa xưa, giờ là thành phố cảng Jaffa, trên bờ bể xứ Syria, tại một trong những ngôi đền tà đạo, trải qua nhiều thời đại sừng sững một bộ xương cá voi đồ sộ, mà các truyền thuyết của thành phố đó và tất cả dân chúng vùng ấy xác nhận chính là xương của con quái vật Perseus đã giết. Khi quân La Mã chiếm thành Joppa, chính bộ xương ấy đã được mang sang Ý trong niềm vui chiến thắng. Điều dường như đặc biệt nhất và gợi mở quan trọng nhất trong câu chuyện này là: Joppa cũng chính là nơi Jonah khởi hành.

Cũng tương tự câu chuyện về cuộc phiêu lưu của Perseus và I Andromeda - quả thật một số nguồn cho là gián tiếp xuất phát từ đó - là câu chuyện về thánh George và con rồng; mà tôi cho là con cá voi; vì trong rất nhiều chuyện đời xưa, rồng và cá voi thường hay bị người ta lẫn lộn với nhau, và thường thường con này hay bị hiểu là con kia. Ezekiel đã nói như này: “Người là con sư tử của thủy giới, cũng là con rồng của bể khơi” để ám chỉ con cá voi, thực ra thì một vài bản thánh kinh cũng dùng những lời ấy. Vả lại, vinh dự của chiến công sẽ bị giảm đi nhiều nếu như thánh George gặp một con trăn đang bò trên đất, thay vì đã chiến đấu với một con quái vật ở dưới sâu. Bất cứ ai cũng có thể giết một con rắn, nhưng chỉ có Perseus, thánh George và Coffin là có trái tim dũng cảm dám tiến tới con cá voi một cách can trường mà thôi.

Đừng nên để những bức họa tân thời của cảnh này lừa dối chúng ta; vì mặc dù con vật mà người thợ săn cá voi anh dũng kia đã đối đầu được miêu tả mơ mộng dưới hình thức của một con vật giống quái vật sư tử đầu chim, và mặc dù cuộc chiến đấu này được mô tả diễn ra trên bộ và vị thánh trên lưng ngựa, nhưng xét vì sự dốt nát vô biên của các thời đại đó, khi hình thù thực sự của con cá voi chưa được các nghệ sĩ biết rõ; và xét vì cùng như trong trường hợp của Perseus, con cá voi của thánh George có thể đã bò từ dưới bể khơi lên tận ven bờ; và xét thấy con vật mà thánh George đã cưỡi có thể chỉ là con hải cẩu, hay hải mã; và sau khi ghi nhận hết thảy những điều đó, thì việc cho rằng con vật mà người ta gọi là con rồng này không gì khác hơn là chính con thủy quái Leviathan to lớn kia, là một chuyện không có vẻ gì trái ngược với huyền thoại thiêng liêng và những bức họa cổ nhất về tấn tuồng ấy. Thật ra, đặt trước một sự thực nghiêm ngặt và sắc bén, toàn thể câu chuyện này sẽ hợp lý với pho tượng hình cá, thú và chim của người Philistine, có tên Dagon; được đặt trước cổng thành Do Thái, cái đầu ngựa và cả hai lòng bàn tay nó đều rơi khỏi mình, chỉ một khúc cụt hay phần giống cá của nó là còn lại mà thôi. Như vậy, một trong những dấu triện cao quý của chúng ta, dẫu là thợ săn cá voi đi nữa, chính là vị thần hộ mệnh cho nước Anh; và đúng ra, chúng ta những người đâm cá ở Nantucket phải được gia nhập vào hàng ngũ cao quý nhất của thánh George mới phải. Và vì vậy, đừng để cho những vị hiệp sĩ của tập đoàn vinh dự ấy (không một ai trong bọn họ, tôi dám nói, từng phải đối phó với một con cá voi như vị chúa trùm của họ), và chớ để bọn họ nhìn một người dân Nantucket nào với vẻ khinh thị, bởi vì ngay trong những áo len và những quần dính đầy hắc ín, chúng tôi còn xứng đáng được huy hiệu thánh George hơn họ nhiều.

Về việc có nên chấp nhận Hercules vào trong bọn chúng tôi không thì từ trước tới giờ tôi vẫn còn nghi ngờ mãi; vì mặc dù thể theo những truyện thần thoại Hy Lạp, anh chàng Crockett và Kit Carson cổ xưa ấy - kẻ nở nang hân hoan làm việc tốt ấy, đã bị cá voi nuốt xuống và nhổ phụt lên; nhưng có phải điều này khiến cho anh chàng đó trở thành thợ săn cá voi không, thì còn phải bàn thêm. Chưa có chỗ nào chứng tỏ rằng anh ta đã thực sự đâm cá lần nào, trừ phi là từ bên trong đâm ra, quả vậy. Tuy nhiên, anh ta có thể được xem như một dạng thợ săn cá voi bất đắc dĩ; dù sao thì con cá cũng sẽ bắt anh chàng nếu anh chàng không bắt nó. Vì vậy tôi tuyên bố là chàng ta thuộc về phường hội của chúng tôi.

Nhưng, do những nguồn tin cực uy tín mà lại cực trái ngược nhau, câu chuyện về Hercules và con cá voi của người Hy Lạp được xem như đã phỏng theo một chuyện lâu đời hơn về Jonah và con cá voi của người Do Thái; và ngược lại; dĩ nhiên hai câu chuyện đó rất giống nhau. Nếu tôi đã xác nhận vị á thần, thì tại sao không xác nhận giáo đồ?

Không chỉ nội các vị anh hùng, thánh, á thần và giáo đồ là đã bao gồm toàn bộ sổ điểm danh của ngành nghề chúng tôi. Vị đại tôn sư của chúng tôi vẫn còn chưa được nêu tên; vì như là những vị vua thời xưa, chúng tôi tìm thấy nguồn cội cho phường hội của mình không gì khác hơn là nơi các vị thần linh. Câu chuyện Đông phương kỳ diệu kia, giờ đây cần phải được thuật lại kể từ Kinh Shaster, cuốn kinh đã ban cho ta vị thần Vishnoo dễ sợ, một trong ba vị thần lớn của người Ấn Độ; ban cho chúng ta chính vị Vishnoo thiêng liêng ấy để làm đấng chúa tể của chúng ta; thần Vishnoo, theo hiện thân đầu tiên trong số mười hiện thân trần tục của ngài, đã để riêng cá voi ra mà thờ phụng. Lúc Brahma, hay vị Thần của tất cả các vị Thần, theo lời Kinh Shaster, quyết định tạo lập lại thế giới sau một trong những cuộc hủy diệt định kỳ, thần đã sinh ra Vishnoo để trông nom toàn bộ công việc; nhưng Kinh Vệ Đà, hay những kinh sách huyền bí mà việc nghiên cứu sẽ cần thiết cho Vishnoo trước lúc khởi sự công cuộc sáng tạo kia, và vì vậy hẳn đã chứa đựng một cái gì trong hình thù những gợi ý thực tiễn cho các kiến trúc sư trẻ tuổi, những Kinh Vệ Đà này bấy giờ nằm ở dưới đáy nước, vì vậy Vishnoo hiện thân thành con cá voi, lặn xuống đến tận những tầng sâu nhất, cứu vớt được những pho sách thiêng liêng nhất. Như vậy, vị Vishnoo này chẳng phải là một thợ cá voi là gì? Như một người cỡi ngựa được gọi là một kỵ mã đấy thôi?

Perseus, thánh George, Hercules, Jonah và Vishnoo! Cả một danh sách các hội viên dành cho bạn! Có đoàn thể nào ngoại trừ đoàn thợ săn cá voi có được khởi đầu như vậy?

CHƯƠNG LXXXIII
JONAH NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN LỊCH SỬ

CHÚNG TÔI ĐÃ NHẮC LẠI câu chuyện dã sử về Jonah và con cá voi trong chương trước đây rồi. Ngày nay một số dân đảo Nantucket hơi nghi ngờ câu chuyện sử ấy. Nhưng có vài người Hy Lạp và La Mã hoài nghi, đi ngược lại những quan điểm đa thần chính thống của thời đại họ, cũng nghi ngờ câu chuyện về Hercules và con cá voi chẳng kém gì, cả truyện Arion với con cá heo nữa; dù cho việc họ nghi ngờ những truyện truyền miệng ấy không làm cho những truyện ấy bớt đi phần sự thật nào.

Lý do chính khiến một thợ săn cá voi già người Sag-Harbor nghi ngờ câu chuyện Do Thái là điểm này: Ông ta có một trong những cuốn Kinh Thánh kỳ dị và lâu đời nhất, được tô điểm bằng những bức hình kỳ lạ, không khoa học chút nào, một trong những bức hình đó trình bày con cá voi của Jonah với hai vòi nước trên đầu - một đặc điểm chỉ đúng với một loại thủy quái Leviathan mà thôi (cá voi chính cống và đồng loại), đối với loại đó, giới săn cá đã có câu sau đây: “Một cái bánh một xu cũng làm nó mắc nghẹn”; họng của nó rất nhỏ. Nhưng, về vấn đề này, câu trả lời đợi trước của Giám mục Jebb đã sẵn sàng. Vị Giám mục có gợi ý rằng chúng tôi không cần phải xem Jonah như bị chôn trong bụng cá, mà chỉ là ở tạm thời nơi phần nào đó trong miệng nó mà thôi. Giải thích như vậy tuồng như cũng khá hợp lý đối với vị Giám mục hiền lành kia. Vì thực ra miệng con cá voi chính cống chứa được hai cái bàn chơi bài uýt và đủ chỗ êm ái cho tất cả các tay chơi. Cũng rất có thể là Jonah đã nép mình vào một khe răng, nhưng nghĩ kỹ lại thì con cá voi chính cống không có răng.

Một lý do khác mà Sag-Harbor (ông ta dùng danh tính này) dẫn chứng cho việc thiếu tin tưởng câu chuyện về giáo đồ, ấy là chi tiết mơ hồ liên quan đến thể xác bị giam hãm và dịch vị của con cá voi. Nhưng rồi lời phản đối ấy cũng chẳng ăn thua gì, vì một nhà chú thích Thánh Kinh người Đức cho rằng Jonah hẳn đã phải ẩn náu trong cái xác nổi của một con cá voi “chết” - cũng lính Pháp, trong trận chiến tranh với Nga đã biến những con ngựa chết của họ thành những túp lều, và bò vào trong đó. Lại nữa, điều này đã được những nhà phê bình khác trên lục địa thần thánh hóa, cho rằng khi Jonah bị văng ra ngoài con tàu Joppa, thì đã tránh sang con tàu khác có mũi khắc hình cá voi ở gần đó; và tôi lại xin thêm rằng, rất có thể tàu đó mang tên là “Cá Voi”, cũng như ngày nay một vài tàu được đặt tên là “Cá Mập” hay “Hải Điểu” hay “Phượng Hoàng”. Cũng chẳng thiếu những nhà chú thích Thánh Kinh uyên bác quan niệm rằng con cá voi kể trong sách Jonah chỉ có nghĩa là một cái phao - một chiếc túi phồng hơi - mà nhà tiên tri bị lâm nguy đã bơi vào và nhờ đó đã được cứu khỏi tai họa của bể khơi. Sag-Harbor tội nghiệp vì vậy có vẻ như đã hoàn toàn đầu hàng. Nhưng ông ta vẫn còn một lý do nữa cho sự thiếu đức tin của mình. Nếu như tôi nhớ đúng thì câu chuyện như thế này: Jonah bị một con cá voi nuốt ở Địa Trung Hải, và sau ba ngày được nó phun ra ở đâu đó cách Nineveh, một thành phố trên bờ sông Tigris, một khoảng cách lớn hơn ba ngày đường nhiều, tính từ điểm gần nhất của bờ biển Địa Trung Hải. Sao thế được?

Nhưng con cá voi không có cách nào khác để đổ bộ vị giáo đồ kia trong phạm vi ngắn ngủi của thành Nineveh ư? Có chứ. Nó có thể đã mang Jonah vòng qua mũi Hảo Vọng. Ấy là chưa nói đến con đường xuyên qua khắp chiều dài của Địa Trung Hải và một con đường khác đi ngược lên vịnh Ba Tư và Hồng Hải, một giả thuyết như vậy sẽ gây nên một cuộc đi vòng quanh toàn thể châu Phi trong ba ngày đó, chưa nói đến chuyện những vùng ven sông Tigris gần địa điểm Nineveh quá cạn để một con cá voi có thể bơi qua. Vả lại, ý nghĩ rằng ông Jonah đã đi quanh mũi Hảo Vọng vào một thời đại sớm như vậy, sẽ làm mất vinh dự khám phá ra mũi đất lớn ấy của nhà thám hiểm Bartholomew Diaz, và do đó biến bộ sử hiện đại thành dối trá.

Nhưng hết thảy những lý luận điên rồ này của ông lão Sag-Harbor chỉ chứng tỏ cái kiêu hãnh điên rồ của lý trí ông ta mà thôi - một điều còn đáng quở trách hơn ở ông ta, khi ta nhận thấy rằng ông ta có rất ít kiến thức ngoại trừ những điều ông ta nhặt được ở ngoài trời và giữa bể. Tôi xin nói rằng điều đó chỉ tỏ rõ tính kiêu hãnh vô thần và điên rồ của ông ta và bản chất ngạo ngược ma quái ghê tởm chống lại giáo đồ đáng tôn kính kia mà thôi. Vì, theo ý một linh mục công giáo Bồ Đào Nha thì chính ý nghĩ rằng Jonah đi vòng qua mũi Hảo Vọng để đến Nineveh đã được đưa ra làm một dấu hiệu để tán tụng phép mầu nhiệm chung. Như vậy đó. Vả chăng, cho đến ngày nay, người Thổ Nhĩ Kỳ đã thành tâm tin tưởng vào câu chuyện dã sử về Jonah và cách đây độ ba thế kỷ, một lữ khách người Anh trong cuốn tuyển tập các hành trình của ông già Harris có nói về ngôi đền Thổ Nhĩ Kỳ dựng lên để thờ Jonah, trong đó có một ngọn đèn huyền diệu cháy sáng luôn luôn mà không cần dầu.

CHƯƠNG LXXXIV
CỌC ĐÂM CÁ

CÁC TRỤC BÁNH XE được tra dầu mỡ bôi trơn để chạy dễ dàng và nhanh chóng; cũng nhằm cùng mục đích ấy, vài tàu săn cá voi tiến hành một hoạt động tương ứng trên thuyền của họ; họ thoa mỡ vào dưới đáy. Cũng không phải e ngại rằng, vì một quy trình như vậy không thể gây một chút phương hại nào, có thể nó cũng không đem lại một chút thuận lợi nào cả; xét vì dầu và nước khắc nhau; dầu là một thứ trơn tuột, và mục tiêu đang nhắm là làm cho con thuyền lướt thật can trường. Queequeg tin tưởng mạnh mẽ vào việc thoa dầu nhớt cho thuyền mình, và một buổi sáng kia, không bao lâu sau khi con tàu Đức Jungfrau biến mất dạng, chú trọng nhiều hơn cả lệ thường đến công việc ấy, anh bò xuống dưới đáy thuyền, chỗ thuyền anh đeo vào một bên thành tàu, và chà mạnh đến bóng nhờn như thể cần mẫn tìm cách làm cho cái sống thuyền trọc trụi có được một nhóm tóc. Tuồng như anh đang làm việc thể theo một điềm báo trước nhất định nào. Cũng chẳng phải điềm báo đó không hề được biến cố xảy ra bảo đảm.

Đến non trưa thì có thông báo cá voi xuất hiện; nhưng tàu vừa giương buồm tiến thẳng đến gần chúng, chúng liền sấp ngửa quay đầu bỏ chạy vội vã, một cuộc tháo chạy hỗn loạn, như thể những chiếc thuyền của Cleopatra chạy tránh Actium.

Tuy vậy, các thuyền cứ săn đuổi, và thuyền của Stubb dẫn đầu. Cuối cung, Tashtego, nhờ tài khéo léo, đã cắm được một thỏi sắt; nhưng con cá bị đâm ấy không hề lặn xuống, tiếp tục cuộc tháo thân chạy thẳng, càng lúc càng nhanh. Sức căng liên tục nơi dây câu buộc vào thỏi sắt không sớm thì muộn cũng sẽ lam cho thỏi sắt bật ra khỏi mình con cá. Vì vậy nên điều cấp thiết cần làm lúc bấy giờ là phóng giáo vào con cá voi đào tẩu, hay là đành chịu mất nó. Nhưng chèo thuyền đến tận bên hông nó là điều không thể, nó bơi rất nhanh và mạnh. Còn làm được gì?

Trong tất cả những dụng cụ và những tài khéo kỳ diệu, những xảo thuật bàn tay, cùng vô số các xảo diệu khác mà người thợ săn cá voi lâu đời thường hay bị bắt buộc phải làm, không một xảo thuật nào vượt được việc sử dụng một cây giáo gọi là cái cọc đâm. Kiếm lưỡi nhỏ hay kiếm lưỡi lớn, trong thực tiễn cũng không tuyệt xảo được bằng cọc đâm. Chỉ đặc biệt hữu dụng cho một con cá voi quen thói tháo chạy; nét đặc trưng lớn chính là khoảng cách tuyệt diệu theo đó cây giáo dài kia được phóng từ một con thuyền vừa lắc lư vừa giật lại đang tiến rất nhanh. Làm bằng thép với gỗ, cả cây giáo dài ước độ mười hay hai mươi bộ; cán giáo mảnh khảnh hơn và cũng làm bằng một chất nhẹ hơn cán lao - chất gỗ thông. Nó dính với một sợi dây thừng nhỏ gọi là dây kéo, độ dài đáng kể, nhờ đó người ta có thể rút nó về sau khi phóng ra.

Nhưng trước khi đi xa hơn, có một điều quan trọng ta cần kể ra đây, là mặc dù cây lao có thể được phóng theo cùng một cách với cây giáo này, nhưng người ta lại ít ném thế lắm; và khi nó được ném theo cách ấy, thì cũng ít khi đạt đến kết quả, vì so với cây giáo đó thì chiếc lao nặng hơn và cán ngắn hơn, do đó, chiếc lao đâm ra nhiều khuyết điểm hơn. Nên nhìn chung, thường thì trước hết ta phải neo chặt được con cá voi, rồi mới đến phóng giáo gì thì phóng.

Giờ đây hãy nhìn Stubb; một con người với vẻ thản nhiên trầm tĩnh lẫn trào phúng trong những tình huống khẩn cấp kinh khủng nhất, đặc biệt đủ phẩm chất để phóng giáo thiện nghệ. Hãy nhìn gã; gã đứng thẳng nơi cái mũi bị dồi dập của con thuyền đang lướt như bay; bao phủ giữa một lớp bọt nước xốp nhẹ, còn con cá voi đang kéo ở bốn mươi bộ về phía trước. Tay cầm chiếc giáo dài hết sức nhẹ nhàng, liếc nhìn cái cán giáo hai hay ba lần để xem thử có thẳng chuẩn xác không, Stubb cuộn chặt rin rít cái khoanh dây thừng ấy vào một bên tay, như để nắm chắc đầu mút rời của nó, để cho phần còn lại không bị vướng víu. Rồi giữ chắc ngọn giáo ở ngay phía trước chính giữa đai bụng, gã giơ ngọn giáo lên về phía con cá; trong lúc che người bằng chính cây giáo đó, gã từ từ hạ đế cán giáo nơi tay xuống, và do đó nâng đầu nhọn lên cho đến lúc khí giới này nằm thăng bằng trong lòng bàn tay gã, ở độ cao chừng mười lăm bộ. Gã phần nào nhắc ta nhớ đến hình ảnh một diễn viên tung hứng đang giữ một cây trượng dài thăng bằng ở cằm. Giây lát sau, bằng một sức đẩy tới vô danh nhanh vụt, thổi thép sáng vượt qua quãng đường sủi bọt, và rung lên nơi huyệt của con cá voi. Thay vì nước lấp lánh, giờ đây con vật phun máu đỏ.

“Rút được nút bần ra khỏi con cá voi rồi!” Stubb la lên. “Hôm nay đúng là ngày Quốc khánh bất diệt, hết thảy các suối nước đều phải phun rượu ra ngày hôm nay! Dù có là whiskey Orleans lâu năm, hay rượu Ohio lâu năm, hay Monongahela rượu lâu năm không chê được! Lúc ấy, chú Tashtego ơi, tôi sẽ nhờ chú cầm một cái ca hứng rượu và chúng ta sẽ uống chung theo lượt vòng tròn! Phải đây, quả vậy, các anh em, chúng ta sẽ hân hoan pha món rượu pân tự chọn quanh lỗ phun nước của nó, và từ trong cái bát rượu pân tươi ấy chúng ta sẽ uống chất sống kia!”

Lượt tiếp lượt câu chuyện đùa nghịch này tiếp diễn, công cuộc phóng giáo nhanh nhẹn kia cũng cứ lặp đi lặp lại, ngọn giáo trở về với chủ như một con chó săn được thả đi khéo léo. Con cá voi đang hấp hối bỗng nổi cơn loạn động; dây kéo được nới lồng ra và người phóng giáo ngồi phịch xuống đầu lái, khoanh tay lại, lặng lẽ nhìn con quái vật chết.

CHƯƠNG LXXXV
ĐÀI NƯỚC

NGƯỜI TA NÓI RẰNG suốt sáu ngàn năm - và không ai biết trước đấy bao triệu năm - những con cá voi lớn kia hẳn đã phun nước khắp bể, vừa phun rắc vừa giăng màn sương nước mù mịt khắp các khu vườn nơi đáy sâu, như thể bằng rất nhiều chậu giăng sương rắc nước huyền diệu; và trong suốt hàng thế kỷ, hàng nghìn người thợ săn hẳn phải nằm gần cái đài nước ấy của con cá voi, chăm chú nhìn những tia những vòi ấy - và hết thảy mọi điều này hẳn phải như thế cho đến giây phút đầy phước lành (một giờ mười lăm phút một phần tư buổi chiều ngày 16 tháng Mười hai, 1851 sau Công nguyên), người ta vẫn thắc mắc về chỗ chẳng hiểu những vòi nước này, nói cho cùng, có phải thực sự là nước, hay chẳng có gì ngoài hơi nước - điểm này chắc chắn rất đáng ghi nhớ.

Vậy thì, chúng ta hãy nhìn thẳng vào vấn đề này, cùng với một vài chi tiết thú vị bất ngờ tiếp nối. Ai nấy đều biết rằng do phẩm chất đặc biệt của mang cá, nhìn chung những bộ cá có vi hít thở không khí bao giờ cũng phối hợp với yếu tố môi trường trong đó chúng bơi lội, do đó, một con cá mòi hay một con cá thu có thể sống trọn một thế kỷ, không bao giờ phải thò đầu lên khỏi mặt nước. Nhưng vì cơ cấu bên trong đặc thù, đã cho nó bộ phổi bình thường, y như của con người, nên cá voi chỉ có thể sống bằng cách hít không khí ở giữa trời mà thôi. Ấy là lý do nó cần những cuộc xuất hiện thường kỳ trên mặt nước. Nhưng nó không thể nào thở bằng miệng, vì, ở tư thế thông thường, miệng con cá nhà táng chìm sâu tám bộ bên dưới mặt nước; và hơn nữa, ống thông hơi không liên quan gì với miệng nó cả. Không hề, nó chỉ thở qua lỗ thông hơi; và lỗ này ở tận đỉnh đầu nó.

Nếu tôi nói rằng ở bất cứ một sinh vật nào, hô hấp chỉ là một chức năng không thể thiếu cho sự sống, vì chưng nó rút ở không khí một vài yếu tố nào đó, yếu tố ấy sau đó được đem vào tiếp xúc với máu thì truyền lại cho máu cái khả năng duy trì sinh lực sống của nó, tôi không nghĩ tôi lầm; mặc dù tôi rất có thể đã dùng một vài từ khoa học vô nghĩa. Cứ cho là thế, thì tiếp theo nếu như máu của một người có thể có không khí bằng một hơi thở, người đó có thể cứ thế bịt chặt mũi lại và không thở hơi nào nữa trong một thời gian tương đối lâu. Nói thế tức là, người đó sống mà không cần thở. Dẫu cho có vẻ bất thường đến đâu đi nữa, thì đây chính là trường hợp của cá voi, thỉnh thoảng đã sống một cách có hệ thống hàng giờ hay lâu hơn nữa (khi nó ở dưới đáy bể) mà không cần thở lấy một hơi, hay hít lấy một chút không khí nào; bởi, ta nên nhớ, nó không có mang. Tại sao vậy? Ở giữa những xương sườn và ở cạnh xương sống của nó có một số ống dẫn giống như sợi bún và chằng chịt như mê lộ đảo Crete, những ống dẫn đó mỗi khi nó rời mặt nước thì đều căng đầy máu huyết giàu dưỡng khí. Thành thử ra trong một giờ hay hơn nữa, dù ở cách mặt bể hàng ngàn sải, nó cũng vẫn mang một trữ lượng sinh lực thừa đủ trong mình, y như con lạc đà đi ngang qua một bãi sa mạc không nước vẫn mang theo một lượng nước dự trữ trong bốn dạ dày phụ của nó để dùng về sau. Sự thực giải phẫu học về mê cung chằng chịt này thì không ai chối cãi được; và giả thuyết căn cứ trên đó cũng hợp lý và rất đúng, với tôi dường như lại càng vững chắc hơn, mỗi khi tôi phải xem xét sự ngoan cố mà ở tình huống khác khó tả được của con thủy quái Leviathan phun nước ra bên ngoài ấy, như là những người đánh cá thường hay nói. Đây cũng là điều tôi muốn nói. Nếu không bị quấy rầy, thì mỗi lúc nổi lên mặt nước, con cá nhà táng sẽ tiếp tục ở đấy một khoảng thời gian chính xác y như mọi vụ nổi lên khác. Nghĩa là, nếu nó ở trên mặt nước mười một phút và phun nước bảy chục lần, tức là thở bảy chục cái; thì mỗi lúc nổi lên lại, chắc chắn nó sẽ lại thở đủ bảy mươi cái, chuẩn đến từng phút. Nếu như sau khi thở được vài cái mà nhận thấy rằng ta quấy rầy nó, đến nỗi nó phải lặn, thì nó sẽ luôn trở lên để hít đủ định lượng không khí lệ thường, và chừng nào đã thở đủ bảy chục cái nói đến trên kia, cuối cùng nó mới lặn xuống để nằm toàn thời gian bên dưới đáy sâu. Lưu ý rằng tuy ở những cá nhân khác nhau, tỷ lệ này khác nhau; nhưng ở bất cứ con nào hình thù cũng đều tương tự. Giờ đây, tại sao con cá voi lại khăng khăng phun nước ra bên ngoài như vậy, trừ phi là để nạp lại cho đầy bình dự trữ không khí, trước khi lặn xuống một lúc lâu? Rõ rệt sao việc con cá voi nổi lên mặt nước đã khiến cho nó phơi trần mình ra trước những rủi may chí tử của cuộc săn đuổi. Vì không phải bằng lưỡi câu và bằng lưới mà người ta có thể bắt được con thủy quái Leviathan to lớn ấy lúc nó lặn cách ánh sáng mặt trời cả ngàn dặm sâu. Cũng chẳng phải tài khéo của người là sự cần thiết to lớn gì, hỡi thợ săn, đã đem thắng lợi lại cho người đâu!

Ở con người, hô hấp diễn tiến không ngừng - một hơi thở chỉ dùng đủ cho hai hay ba nhịp đập của mạch máu mà thôi; vì vậy, dù cho con người ta phải làm bất kể công chuyện nào khác, tỉnh thức hay là thiu ngủ, anh ta đều phải thở, nếu không anh ta sẽ chết. Nhưng cá nhà táng chỉ thở được có độ một phần bảy, hay một Chủ nhật thì giờ của nó mà thôi.

Người ta thường nói rằng con cá voi chỉ thở qua vòi phun của nó; nếu như người ta có thể thật thà mà thêm vào rằng các vòi phun hơi của nó trộn lẫn với nước; thì tôi cho rằng chúng ta nên được biết lý do vì sao mà khứu giác lại có vẻ như bị nghẹt trong mình nó; vì thứ duy nhất nơi con cá hoàn toàn đáp ứng làm mũi cho nó chính là cái y hệt lỗ phun nước ấy; vì bị chặn nghẹt bởi cả hai yếu tố (nước và không khí), người ta không thể nào mong đợi nó có năng lực khứu giác. Nhưng do tính chất huyền bí của cái vòi phun - dù đó là nước hay là hơi - nên không có gì tuyệt đối chắc chắn trên cái đầu ấy cả. Tuy vậy, chắc chắn con cá nhà táng không có cơ quan khứu giác đích thực nào. Nhưng nó cần tới những cơ quan ấy làm gì chứ? Không có hoa hồng, không có violet, không nước hoa ở giữa bể mà.

Lại nữa, vì ống thông hơi của nó chỉ mở độc vào ống của kênh phun nước, và vì cái kênh đào dài ấy - như kênh đào Erie vĩ đại - được trang bị sẵn một loại nắp khóa (mở ra và đóng vào) để giữ không khí ở phía dưới hay thải loại nước lên bên trên, cho nên con cá voi không có tiếng kêu, trừ phi ta sỉ nhục nó bằng cách bảo rằng, khi nó gầm lên kỳ lạ như vậy, là nó đang nói bằng lỗ mũi. Nhưng lại nữa, con cá voi có gì mà nói? Tôi rất ít khi nghe một sinh vật bể sâu có bất cứ điều gì cần phải nói với thế giới nay, trừ phi bị bắt buộc phải phụt ra gì đó để được sống. Ô, sung sướng thay, thế giới lại là một thính giả tuyệt diệu như vậy!

Giờ đây, vì kênh phun nước của cá nhà táng, chủ yếu dùng để vận chuyển không khí, và suốt nhiều bộ dài nằm ngang thẳng rẵng ngay dưới làn da phía trên đầu nó, hơi lệch về một bên; kênh dẫn kỳ lạ này cũng là một đường khí ga đặt ngầm ven đường trong thành phố. Nhưng câu hỏi quay trở lại vấn đề liệu đường khí ga này có đồng thời là một đường nước hay không; nói cách khác, liệu vòi nước của con cá nhà táng chỉ là làn hơi thở, hay phải chăng làn hơi thở ấy có hòa lẫn nước hút vào đằng miệng, và phun ra qua lỗ thông hơi. Chắc chắn cái miệng có liên thông gián tiếp với kênh phun nước; nhưng ta không thể chứng minh rằng bộ phận này cốt để thải nước ra qua lỗ thở. Bởi vì điểm cần thiết lớn nhất khi làm như vậy có vẻ là vì khi ăn nó tình cờ hút vào từ dưới nước. Song thức ăn của con cá nhà táng lại ở sâu bên dưới mặt nước, và ở đấy nó không thể phun nước ra được dù nó có muốn hay không. Vả lại, nếu như ta nhìn nó thật sát, và dùng đồng hồ để canh thời giờ, ta sẽ thấy rằng, khi không bị quấy rầy, nó luôn luôn có một nhịp điệu đều đặn giữa các khoảng thời gian phun nước và các khoảng thời gian hít thở.

Nhưng tại sao lại làm rầy rà mọi người với những lý luận về vấn đề ấy? Nói thử xem! Hẳn bạn đã thấy nó phun nước rồi chứ; vậy hãy tuyên bố xem thử cái vòi là gì; chẳng lẽ bạn không thể phân biệt nước với không khí ư? Thưa quý vị, trên thế gian này không dễ mà phân định những điều rõ rệt như thế đâu. Tôi đã từng thấy những điều rõ rệt kia của quý vị lại mắc mớ hơn tất thảy đó. Và về cái vòi phun này của con cá voi, ta có thể đứng ngay ở trong nó, mà vẫn không nhất quyết được chính xác đó là cái gì.

Phần thân thể ở trung tâm bị che lấp trong làn hơi nước trắng như tuyết bao phủ; và giờ đây làm thế nào bạn có thể chắc chắn mà nói là có tí nước nào rơi từ đó xuống hay không, trong lúc mà, hễ bạn đến gần con cá voi để nhìn ky cái vòi của nó, thì con vật đều đương cử động cực mạnh, và nước tuôn chảy như thác chung quanh nó. Và nếu như vào những lúc ấy, bạn cho rằng bạn thật sự nhận thấy được những giọt nước rơi từ vòi ấy, thì làm thế nào bạn biết chúng không phải chỉ là ngưng tụ từ hơi nước; hay làm thế nào bạn biết chúng không phải là những giọt giống hệt nằm nông choèn trong khe lỗ phun nước, vốn bị khía chìm vào bên trong đỉnh đầu con cá voi? Vì dù cho lúc nó đang thư thái bơi băng qua bể khơi yên ả lúc giữa ngày, với cái bướu ngẩng cao phơi nắng như bướu lạc đà ở giữa sa mạc; ngay cả khi đó, con cá voi cũng luôn luôn mang một chậu nước nhỏ trên đầu nó, như thể dưới ánh mặt trời chói lọi đôi khi ta sẽ thấy một hốc đá đầy ắp nước mưa.

Và đối với người đi săn, quá tò mò lần mò bản chất đích xác của vòi phun cá voi cũng không phải là một việc thận trọng chút nào. Thật không hay gì cho họ nếu họ nhìn sát, hay đưa mặt vào đó. Ta không thể nào mang bình đến suối nước ấy để lấy đầy nước và mang đi nơi khác đươc. Vì cho dù chỉ tiếp xúc sơ sơ với các tia nước bên ngoài thôi, điều rất thường xảy ra, là da của ta sẽ đau nhức như lên cơn sốt, do bản chất nóng cay của thứ đó. Tôi có biết một người đến gần cái vòi hơn chút nữa, bởi lẽ họ nhắm một mục đích khoa học hay một mục đích nào khác tôi không sao biết được, da má và da cánh tay họ bị lột hết. Cũng vì vậy, trong đám thợ săn cá voi, cái vòi nước bị xem như có độc; họ cố gắng tránh nó. Còn một điều khác nữa; tôi có nghe kể lại, và tôi cũng không lấy làm nghi ngờ, là nếu vòi ấy phun vào mặt bạn, nó sẽ làm cho bạn đui mắt. Điều khôn ngoan nhất mà nhà điều tra nghiên cứu có thể làm lúc bấy giờ là cứ để cho cái vòi phun chết người ấy yên.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn có thể đưa ra giả thuyết, dù chúng ta không thể chứng minh và xác nhận. Giả thuyết của tôi như thế này: cái vòi nước không là gì khác hơn làn sương móc. Và bên cạnh những lý do khác nữa, tôi bắt buộc phải đạt đến kết luận này, bằng những cân nhắc suy xét về giá trị lớn lao vốn có và vẻ uy nghi hùng vĩ của con cá nhà táng; tôi cho nó không phải là sinh vật tầm thường, nông cạn, vì chưng có một sự kiện không sao cãi chối được là ta không bao giờ tìm thấy nó ở các vùng nước nông hay gần bờ; còn tất cả những cá voi khác đôi khi có đến. Con cá nhà táng vừa nặng nề vừa sâu sắc. Và tôi dám cả quyết là trong đầu mọi nhân vật nặng nề sâu sắc, như thể Plato, Pyrrho, Satan, Jupiter, Dante, v.v… luôn luôn bốc lên một làn hơi mờ mờ, trong lúc các vị đó nghĩ những ý nghĩ sâu sắc. Hồi tôi làm một luận đề ngắn về sự vĩnh cửu, tôi đã tò mò đặt một chiếc gương soi ở trước mặt; và không bao lâu đã thấy trong đó phản chiếu một đường bay lượn uốn éo kỳ lạ trên đầu tôi. Độ ẩm không thay đổi của tóc tôi trong lúc tôi đang đào sâu suy nghĩ, sau sáu cốc trà nóng trong căn gác thượng làm bằng ván mỏng, vào một buổi trưa tháng Tám; hình ảnh này có vẻ thành một luận điểm phụ trợ cho giả thuyết trên đây.

Và nó nâng đến cao cả quan điểm của chúng ta về con quái vật mãnh liệt và mơ hồ ấy, khi ta ngắm nó bơi qua vùng bể nhiệt đới êm đềm; cái đầu mềm mại mênh mang của nó như được kéo nhô lên nhờ một chiếc lọng hơi, do những ý nghĩ không liên thông được với nhau tạo thành, và hơi nước đó - như một đôi khi ta sẽ thấy - được thêm vẻ vinh quang nhờ một cái câu vông, như thể trời đã đóng dấu lên những ý nghĩ của con vật đó. Vì, bạn cũng biết đấy, cầu vồng không xuất hiện lúc trời quang, chúng chỉ chiếu sáng những làn hơi mù mà thôi. Và vì vậy, xuyên qua mọi mối nghi ngờ mờ như những làn sương móc dày đặc trong đầu tôi, thỉnh thoảng vài trực giác thiêng liêng chiếu sáng, nhen nhóm lớp sương mù ấy bằng một tia sáng thiên giới. Và tôi xin cảm tạ Thượng đế về điều đó; vì mọi người đêu có những mối nghi ngờ; nhiều người phủ nhận; nhưng dù nghi ngờ hay phủ nhận, ít người có được trực giác. Nghi ngờ đủ mọi thứ trần tục, và trực giác về một vài thứ trên thiên giới; những phối hợp này không tạo nên các tín đồ hay những kẻ vồ thần mà chỉ tạo nên những người ngắm nhìn hai loại người kia bằng con mắt công minh.

CHƯƠNG LXXXVI
CÁI ĐUÔI

NHỮNG THI SĨ KHÁC kể lể tụng ca con mắt dịu hiền của sơn dương, và bộ lông xinh đẹp của con chim không bao giờ đậu58. Ít thiên đường hơn, tôi ca tụng một cái đuôi.

Nếu ta cứ tính cái đuôi của con cá nhà táng to lớn nhất bắt đầu từ chố thân hình nó thon lại còn bằng độ eo lưng của con người, thì chỉ nội bề mặt phía trên của nó không thôi cũng bao gồm được một diện tích ít nhất là năm chục bộ vuông. Khúc thân cuống đuôi tròn dày đặc đó tỏa thành hai tấm lá hay vi đuôi rộng, chắc và dẹt, mỏng dần chỉ còn gần ba phân bề dày thôi, ở chỗ chạc chẻ đôi hay chỗ tiếp giáp, những vi đuôi này hơi chồng lên nhau, rồi tõe xa nhau ra về hai bên như hai cái cánh, để lại một khoảng trống ở giữa. Không ở sinh vật sống nào các đường nét vẻ đẹp được khắc họa thanh tú hơn là những đường viền lưỡi liềm của vi đuôi này. Một cái đuôi nở nang nhất của con cá voi to lớn nhất, to hơn hai mươi bộ bề ngang.

Bộ phận này có vẻ là một lớp mạng gân nối liền nhau dày đặc; nhưng cắt sâu vào trong, ta sẽ thấy nó bao gồm ba tầng lớp riêng biệt: lớp trên, lớp giữa và lớp dưới. Những thớ ở lớp trên và lớp dưới đều dài và chạy theo chiều ngang; những thớ của lớp giữa rất ngắn và chạy chéo chữ thập ở giữa hai lớp ngoài. Cơ cấu gồm ba lớp này, như bất cứ cơ cấu nào khác, truyền lực cho cái đuôi. Đối với những sinh viên nghiên cứu về các bức tường La Mã xưa, lớp thớ giữa vừa nói trên sẽ làm nên một đường song song kỳ lạ với hàng ngói mỏng luôn luôn xen kẽ vào lớp đá trong những dí tích tường thành kỳ diệu cổ xưa, và kỹ thuật đó không nghi ngờ gì đã góp rất nhiều phần vào sức mạnh lớn lao của công trình xây dựng ấy.

Nhưng, như thể sức mạnh cục bộ lớn lao nơi cái đuôi đầy gân này chưa đủ, nên toàn thân của con thủy quái Leviathan đan kết chằng chịt những sợi và thớ cơ ngang dọc, sau khi chạy qua hai bên thận và thang xuống các vi đuôi, vô tình kết hợp với những vi đuôi ấy, và góp phần lớn vào sức mạnh của nó; khiến cho sức mạnh hợp dòng vô biên của toàn thể con cá voi dường như tập trung vào một điểm nơi cái đuôi. Nếu nảy sinh đối tượng cần tiêu diệt, thì đó chính là bộ phận thực hiện nhiệm vụ.

Bản chất này - tức là sức mạnh tuyệt diệu của nó, không hề có khuynh hướng làm hỏng mất chuyển động uốn lượn duyên dáng của cái đuôi; nơi mà vẻ thoải mái thơ trẻ uốn lượn trong sức mạnh Titan. Trái lại, những chuyển động này rút được vẻ đẹp dễ sợ nhất từ đó. Sức mạnh thực sự không bao giờ làm sút giảm mà thường đem lại vẻ đẹp hay sự hài hòa; và ở mọi vật đẹp một cách trang nghiêm, sức mạnh phụ giúp nhiều cho vẻ lôi cuốn huyền bí. Hãy bỏ đi những sợi gân chằng chịt như sắp bật bung khỏi pho tượng đá của Hercules, vẻ duyên dáng của pho tượng sẽ biến mất. Cũng như Eckerman thành kính nâng tấm vải lanh phủ xác chết trần trụi của Goethe lên, ông ta choáng ngợp vì lồng ngực đồ sộ của Goethe, trông như một khải hoàn môn La Mã. Khi ông Angelo gì đó họa Đức Chúa Cha dưới hình dạng con người, hãy để ý xem có nét lực lưỡng nào trong bức họa. Và cho dù có tiết lộ bất cứ gì về tình yêu thiêng liêng nơi Đức Chúa Con, thì những bức họa Ý dịu dàng, mềm mại và lưỡng tính mà trong đó tư tưởng Người được thể hiện thành công nhất; những bức họa đó, quá thiếu những bắp thịt, chẳng gợi mở ra chút sức mạnh nào, ngoài sức phục tùng và chịu đựng tiêu cực hết sức nữ tính, được nhất loạt chấp nhất trên mọi bức họa, tao nên những phẩm chất thực dụng đặc biệt của giáo lý của Người.

Tính chất đàn hồi của bộ phận mà tôi tả tinh vi đến nỗi, dù sử dụng khi đùa giỡn, hay khi nghiêm túc, hay lúc giận dữ, bất kể tâm trạng có ra sao đi nữa, những uốn lượn của cái đuôi vẫn luôn đáng chú ý vì vẻ mềm dịu duyên dáng có thừa, về điểm này không một cánh tay tiên nào có thể vượt hơn.

Có năm chuyển động lớn là đặc thù của cái đuôi ấy. Thứ nhất là lúc dùng làm vi để đẩy tới; thứ nhì, là lúc dùng làm chùy để chiến đấu khi lâm trận; thứ ba, là lúc quét; thứ tư, là quẫy đuôi; thứ năm, là chổng vi đuôi.

Trước hết: Nằm ngang ở vị trí bình thường, cái đuôi của con thủy quái Leviathan hoạt động theo một cách khác với mọi sinh vật khác ở bể. Nó không bao giờ vặn vẹo. Dù nơi người hay nơi cá, vặn vẹo cũng là một dấu hiệu thấp kém. Đối với con cá voi, cái đuôi là phương tiện duy nhất để đẩy nó tiến tới. Chính cử động cuộn xoáy đuôi bên dưới thân mình cho tiến xuôi lên, rồi tức thì vẫy ngược nó về phía sau, đã khiến con quái nhảy chồm và phóng tới hết sức lập dị mỗi lúc nó bơi vì bực tức.

Thứ hai: Có một điều có ý nghĩa đôi chút, ấy là cá nhà táng chỉ đánh nhau với cá nhà táng khác bằng đầu và quai hàm thôi, còn trong những cuộc xung đột với con người, nó chủ yếu dùng đuôi một cách rất khinh thường. Lúc quật một chiếc thuyền, con vật đó thường hay cong đuôi lại, và chỉ thực hiện cú quật của nó lúc giở đuôi ra. Nếu được thực hiện ở một khoảng không trung không bị cản trở, nhất là nếu hạ xuống đúng mục tiêu, thì lúc bấy giờ cú quật ấy đơn giản là không sao cưỡng nổi. Không một xương sườn người hay thuyền nào có thể chịu đựng nổi. Giải thoát duy nhất là tránh nó, nhưng nếu như nó đến từ bên cạnh thuyền qua vùng nước đối diện, thì một phần nhờ cái đặc điểm nhẹ và nổi của thuyền săn cá voi, cùng độ đàn hồi của các dụng cụ đi kèm, mà kết quả nặng lắm đi nữa cũng chỉ là một chiếc xương sườn gãy hay vài tấm ván rơi ra, tức là một loại đâm chọc sơ sơ bên sườn mà thôi. Những cú quất bên cạnh thuyền từ dưới nước như vậy quá thường gặp trong ngành đánh cá, đến nỗi người ta xem chúng như trò trẻ con. Ai đó sẽ xé tuốt một manh áo và cái lỗ được bít kín lại ngay.

Thứ ba: Tôi không chứng minh được, nhưng đối với tôi dường như ở con cá voi xúc giác quy tụ ở đuôi; vì về phương diện này, có một nét tinh tế mà chỉ vẻ xinh xắn của cái vòi voi là có thể ngang hàng được thôi. Nét tinh tế đó chủ yếu được chứng tỏ nơi hành động quét đuôi, khi mà trong vẻ dịu dàng trinh nữ con cá voi với sự chậm chạp mềm mại nhất định cử động những vi đuôi to lớn của nó từ bên này qua bên kia trên mặt bể; và giả sử nó cảm thấy dẫu chỉ chút xíu râu mép của một thủy thủ thôi, thì cũng đủ khốn cho tên thủy thủ ấy, râu ria lẫn mọi thứ rồi. Bao nhiêu dịu dàng chứa đựng trong cái chạm đầu tiên ấy! Nếu như đuôi cá có khả năng cầm nắm, tôi han sẽ nghĩ ngay đến con voi của Darmonodes hay đến viếng các chợ bán hoa, và vừa cúi chào rất thấp dâng những đóa hoa nho nhỏ thơm ngát cho các cô gái, vừa kế đó vuốt ve eo lưng các cô. Vì nhiều hơn là một lý do, đáng tiếc là đuôi cá voi không có khả năng cầm nắm này, vì tôi đã nghe kể một con voi khác, lúc bị thương trong một cuộc chiến đấu, còn biết uốn vòi rút ngọn giáo cắm vào thân nó ra.

Thứ tư: Ngó lén con cá voi trong cảnh an toàn huyễn tưởng giữa những vùng bể hoang vu quạnh quẽ, ta sẽ thấy nó buông thả cái vẻ lừng lững khổng lồ đầy đạo mạo uy nghi của nó, và giống như con mèo con, nó đùa giỡn giữa đại dương như mèo giỡn trước lò sưởi. Nhưng ta vẫn thấy rõ uy lực của nó trong lúc giỡn. Những lá đuôi rộng uốn lượn cao vào không trung; rồi đập xuống mặt bể, tiếng động ầm ầm như sấm vang rền suốt nhiều dặm. Những tưởng một khẩu súng cớ đại vừa nhả đạn; và nếu ta để ý tới làn hơi nhẹ từ cái vòi ở đầu đằng kia con cá, tất ta phải cho đó là khói từ họng súng.

Thứ năm: Bởi chưng ở tư thế nổi bình thường của con thủy quái Leviathan,“những vi đuôi nằm thụt tương đối sâu bên dưới mức nổi của lưng, lúc bấy giờ chúng hoàn toàn ở ngoài tầm nhìn bên dưới mặt nước; nhưng khi nó sắp lặn xuống sâu, toàn thể những vi đuôi, với ít nhất là ba mươi bộ của thân thể nó, được hất thẳng đứng lên không trung, và cứ ở yên như thế mà rung chuyển một lúc, cho đến khi chúng bắn nhào xuống nước ra khỏi tầm nhìn. Ngoại trừ cú nhảy khỏi mặt nước hùng vĩ - mà chúng tôi sẽ mô tả ở một đoạn khác - cú dựng đứng của những vi đuôi cá voi có lẽ là cảnh tượng lớn lao nhất mà ta thấy được trong toàn thể tự nhiên sinh động. Từ những vực sâu thăm thẳm bể khơi, cái đuôi vĩ đại như đang cố gắng co thắt mà vươn lên đến cõi trời cao nhất. Đúng như trong mơ, phải chăng tôi đã thấy Satan uy nghi lẫm liệt chĩa những nanh vuốt đồ sộ của nó lên trời từ bể lửa Baltic của địa ngục. Song le nhìn vào những cảnh như vậy, nhìn chung quan trọng là ta ở tâm trạng như thế nào; nếu như trong tâm trạng kiểu Dante, những con quỷ sẽ đến với bạn; còn nếu như trong tâm trạng Isaiah thì là các thiên thần. Đứng ở đầu cột buồm con tàu của tôi suốt một buổi mặt trời mọc nhuộm đỏ tía cả một vùng trời bể, tôi có lần đã thấy một bầy lớn cá voi ở phương Đông, tất cả đều hướng về mặt trời, và trong một lúc cùng hòa nhịp rung chuyển với tất cả các vi đuôi của chúng dựng lên. Theo chỗ tôi nghĩ, thời đó một sự biểu tỏ lòng sùng bái các vị thần lớn lao nhường ấy là chưa từng thấy, ngay cả ở Ba Tư, quê nhà của những kẻ thờ phụng thần lửa cũng vậy. Như pharaoh Ptolemy Philopater chứng nhận về con voi Phi châu, tôi chứng nhân cho con cá voi, theo đây tuyên bố nó là sinh vật sùng đạo nhất trong hết thảy sinh vật. Vì theo vua Juba voi trận thời xưa thường tán dương buổi sáng sớm bằng cách giơ cao vòi của chúng trong im lặng.

Sự so sánh ngẫu nhiên trong chương này, giữa con cá voi và con voi, ở chừng mực liên quan đến cái đuôi con này và cái vòi con kia, không hề có ý đặt hai cơ quan đối chiếu ấy ngang nhau, hai loại sinh vật sở hữu các bộ phận ấy lại càng kém phần tương ứng ngang hàng. Vì chưng con voi mạnh mẽ nhất kia chỉ là một con chó sục bờ bụi so với thủy quái Leviathan, và cũng vậy, so với cái đuôi thủy quái Leviathan, cái vòi kia chỉ là cọng huệ. Cú quật dễ sợ nhất của vòi con voi chỉ là cái đập nhẹ đùa giỡn của cán quạt, so với độ nghiền nát lẫn chà đạp vô chừng của những cái vi đuôi nặng trịch của cá nhà táng, mà trong bao trường hợp lặp đi lặp lại đã lần lượt tung lên trời toàn bộ thuyền với tất cả chèo chống cùng thủy thủ, khác nào những diễn viên xiếc Ấn Độ tung bóng.59

Càng xem xét cái đuôi mạnh mẽ này, tôi càng lấy làm ân hận cho sự bất lực của tôi trong việc mô tả nó. Thỉnh thoảng có những cử động nơi cái đuôi đó, mà cho dẫu có làm duyên dáng thêm cho bàn tay của con người, thì vẫn hoàn toàn không sao giải thích được. Trong một bầy cá đông đảo, thỉnh thoảng có những cử động huyền bí vô cùng đáng chú ý, đến nỗi tôi đã từng nghe những người đi săn cá voi tuyên bố rằng chúng giống như những dấu hiệu và ký hiệu của Hội Tam Điểm; rằng quả thật, con cá voi bằng các phương pháp này đã nói chuyện một cách thông minh với thế giới. Mà cũng không thiếu gì những cử động khác nơi thân mình con cá voi, đầy vẻ lạ lùng, và không lý giải nổi kể cả đối với những kẻ tấn công nhiều kinh nghiệm nhất. Tôi có mổ xẻ nó thế nào, thì cũng chỉ biết sơ qua ngoài da mà thôi; tôi không hiểu nó, và sẽ không bao giờ hiểu. Nhưng nếu tôi không hiểu cả đến đuôi con cá voi này, làm sao tôi hiểu rõ được đầu nó? Còn hơn thế nữa, làm sao hiểu nổi mặt nó, khi nó không có mặt? Dường như nó đang nói, Người sẽ nhìn thấy lưng ta, nhưng mặt ta người sẽ không nhìn thấy.60 Song tôi không thể hoàn toàn phân biệt được đâu là lưng nó; và dù nó muốn ám chỉ gì về mặt nó đi nữa, tôi vẫn nhắc lại một lần nữa là nó không có mặt.

CHƯƠNG LXXXVII
TÀU ARMADA VĨ ĐẠI

BÁN ĐẢO MALACCA dài và hẹp, mở rộng theo hướng Đông-Nam lãnh thổ Miến Điện, tạo thành điểm cực Nam của toàn thể Á châu. Cả một dải liên tiếp từ bán đảo ấy mở rộng ra những là đảo dài dặc Sumatra, Java, Baly và Timor; những đảo, cùng với nhiều đảo khác, tạo thành một con đê chắn sóng mênh mông, hay bức thành lũy, kết nối Á châu với Úc châu theo chiều dài, lại tách Ấn Độ Dương dài không dứt quãng kia khồi những quần đảo Đông phương rải rác ken dày. Thành lũy này bị chọc thủng bởi nhiều hải cảng kiểu lỗ phá nhằm tiện lợi cho tàu bè và cá voi; mà đáng chú ý nhất trong số ấy là các eo bể Sunda và Malacca. Chủ yếu nhờ những eo bể Sunda mà các tàu từ phương Tây đi Trung Quốc thâm nhập được vào các vùng bể Trung Quốc.

Những eo bể hẹp Sunda này tách Sumatra khỏi Java; và nằm ở giữa thành lũy đảo rộng lớn ấy, lại được một doi đất xanh um dốc đứng mà các thủy thủ thường gọi là mũi Java chống đỡ, những eo bể này tương ứng đáng kể với cái gọi là cửa ngõ chính mở vào một đế chế rộng lớn có tường bao; và xét tình trạng dồi dào vô tận đồ gia vị, lụa là, châu báu, vàng và ngà voi, mà ngàn đảo ở bể Đông phương ấy thảy đầy ngập, tuồng như thiên nhiên đã dự phòng đầy ý nghĩa khi những kho tàng như vậy, nhờ chính địa hình đất đai, mà ít nhất cũng có mang, dù vô hiệu đến đâu, cái vẻ như được bảo vệ khỏi sự vơ vét của thế giới Tây phương. Bờ bể của eo Sunda không có được các thành trì hết sức áp chế trấn giữ mọi cổng vào Địa Trung Hải, biển Baltic và biển Propontis. Không giống như người Đan Mạch, những người Đông phương này không đòi hỏi thái độ tôn kính của những lá buồm đỉnh bị kéo xuống từ hàng dãy vô cùng vô tận những con tàu căng buồm xuôi gió, mà trong nhiều thế kỷ qua, cả ngày lẫn đêm, đã đi qua giữa các đảo Sumatra và Java, chở đầy hàng hóa đắt tiền nhất của phương Đông. Nhưng trong lúc phóng khoáng khước từ nghi lễ ấy, họ không từ bỏ một tí nào đòi hỏi về các cống vật đặc sắc hơn.

Từ xa xưa những tàu hải tặc của người Mã Lai, ẩn trong các vịnh nhỏ có núi thấp che và hệ thống đảo nhỏ Sumatra, đã xông ra tận các tàu chạy ngang qua eo bể và đòi hỏi đồ cống vật nơi đầu mũi giáo. Do những trừng phạt liên tục đầy máu me mà họ đã phải chịu dưới bàn tay thủy thủ các tàu tuần dương Âu châu, đức gan dạ nơi bọn hải tặc này gần đây đã bị suy giảm; dẫu vậy ngày nay thỉnh thoảng ta vẫn còn nghe có những tàu Anh và Mỹ đã bị quân hải phỉ nhảy lên cướp phá tàn nhẫn.

Giờ đây nhờ bể êm gió thuận, tàu Pequod đang tiến đến gần các eo bể ấy; ông Ahab có ý định đi ngang qua đấy để tiến vào bể Java; và từ đó đi tuần tiễu về phương Bắc, trên những vùng nước mà thường cá nhà táng hay lui tới chỗ này chỗ kia, tiện tạt vào gần bờ các đảo Philippine, rồi lên mãi tận vùng bờ biển Nhật Bản xa xăm, đúng vào mùa săn cá voi ở đấy. Bằng cách này, tàu Pequod chạy vòng tròn, sẽ lượn qua gần hết những ngư trường săn cá voi trên thế giới, trước lúc xuống đến tận lằn phân ranh ở Thái Bình Dương; ở đấy Ahab, mặc dù bị thất bại trong cuộc săn đuổi ở mọi nơi khác, vẫn cương quyết trông mong được chiến đấu ra trò với con Moby Dick, ở vùng bể mà hầu như ai cũng biết nó thường đến; và vào một mùa hầu như hợp lý để cho rằng nó đang lẩn quất ở đó.

Nhưng làm thế nào trong cuộc lùng kiếm các khu vực ấy ông Ahab không cập bến nào? Đoàn thủy thủ của ông sẽ uống không khí sao? Chắc chắn ông ta sẽ dừng lại để lấy nước chứ. Không đâu. Đã rất lâu rồi, vầng mặt trời chạy vòng quanh kia đã chạy đua trong cái vòng hung tợn ấy, và không cần phương tiện sinh sống nào ngoài các chất ở ngay trong bản thân của nó. Ông Ahab cũng vậy. Hãy ghi nhận, ngay chính trong con tàu săn cá voi. Trong lúc những thân tàu khác chất đầy hàng hóa ngoại quốc, để đưa sang các bến tàu ngoại quốc; tàu săn cá voi chạy khắp hoàn cầu không chở một thứ hàng hóa nào trừ chính nó và đoàn thủy thủ, khí giới của họ cùng những đồ cần thiết. Con tàu đó có sức chứa của một cái hồ chứa đầy bị đóng chai trong cái hầm bụng rộng lớn. Nó rải đầy thân mình các thứ hữu dụng chung; không hoàn toàn là những cục chì và đồ dằn tàu vô dụng. Nó chở theo nước uống đủ cho nhiều năm. Thứ nước Nantucket trong lành cũ rích đặc trưng; thứ nước mà ba năm bập bềnh trên bể Thái Bình Dương, người dân Nantucket ưa uống hơn cả chất lỏng mằn mặn kia, mà hôm qua còn được đóng thùng thả ra khơi, từ những dòng chảy Ấn Độ hay Peru. Vậy nên, thế đấy, trong lúc nhưng con tàu khác có lẽ đã đi từ New York đến tận Trung Quốc, và trở về bến nhà, cập hàng tá hải cảng thì tàu săn cá voi, trong suốt khoảng thời gian đó, có khi còn không nhìn thấy một hột đất nhỏ; đoàn thủy thủ không gặp một người nào ngoại trừ dân đi biển trôi nổi như chính họ. Vì vậy, giả như ta mang đến cho họ cái tin rằng một trận lụt tận thế khác đã đến, họ cũng chỉ trả lời, “Này, các chú, đây là con tàu giải thoát đấy!”

Giờ đây, vì nhiều cá nhà táng bị bắt ngoài khơi bờ bể miền Tây Java, ở lân cận vùng eo bể Sunda; quả thật, vi phần lớn ngư trường này, cả chung quanh đó, thường được những người đánh cá xem như là một điểm tuyệt vời để săn cá; thành ra, hễ tàu Pequod càng tiến gần đến mũi Java, việc canh chừng càng được thực hiện liên tục, rồi nhắc nhở cảnh báo để mọi người hết sức sẵn sàng. Nhưng mặc dù những vách đá cao xanh um cọ của đất liền chẳng bao lâu đã lờ mờ đằng trước mũi mạn bên phải, và hai cánh mũi hạnh phúc với mùi quế tươi thơm ngát trên không, người ta vẫn không nhận thấy một vòi nước nào. Gần như từ bỏ mọi ý nghĩ rằng sẽ tình cờ bắt gặp bất cứ con mồi nào ở chung quanh, con tàu giờ đây đã xáp vào rất gần các eo bể, thì bỗng nghe thấy tiếng la phấn khởi quen tai từ trên cao, và chẳng mấy chốc một cảnh tượng đặc biệt tráng lệ đã chào đón chúng tôi.

Nhưng ở đấy cần phải giải thích trước rằng, do cái hoạt động tích cực không mệt mỏi theo đó người ra gần đấy đã săn đuổi chúng trên khắp bốn đại dương, cá nhà táng, thay vì hầu như lúc nào cũng bơi thành từng đàn nhỏ riêng biệt, như lúc trước, giờ đây thỉnh thoảng bị bắt gặp bơi thành từng bầy lớn, bám chặt lấy nhau hết sức đông, khiến ta có cảm giác như thể vô số quốc gia ngư loại đã long trọng thề thốt với nhau bằng những liên minh và hiệp ước giúp đỡ và bảo vệ lẫn nhau. Có thể quy tại giống cá nhà táng quy tụ lại thành từng đoàn lữ hành lớn lao đông đảo vậy, nên ngay cả ở những ngư trường loại được nhất để săn, giờ đây một đôi khi ta có thể đi tuần tiễu hàng tuần và hàng tháng mà không được lấy một cái vòi đơn độc đón chào, và rồi hốt nhiên lại được cớ hàng ngàn vòi phun nghênh tiếp.

Rộng ở cả hai bên mạn đằng mũi, ở một quãng cách độ vài ba dặm, và tao thành một vòng tròn lớn, bao trọn cả một nửa chân trời, một dây chuyền liên tục những tia nước cá voi đang phun ngược lên và sủi tung tóe lấp lánh không trung buổi trưa. Không giống như những tia song sinh thẳng dựng ngược của con cá voi chính cống, chia ra ở trên đỉnh đầu, rồi đổ xuống thành hai nhánh, y như những cành chẻ đôi ở cây dương liễu, cái vòi đơn độc phun ra phía trước của cá nhà táng bày ra một cột dày đặc cong như một bụi cày toàn là sương nước trắng xóa, liên tục vọt lên và rơi tuốt xuôi xuống phía dưới gió.

Nhìn từ boong tàu Pequod lúc bấy giờ, trong lúc con tàu nhổm lên trên một đồi sóng cao, cái đội quần vòi hơi nước ấy, từng vòi một cuộn cong vào trong không trung, và nhìn qua cái bầu khí quyển hỗn hợp của bức mù sương mù nước xanh mờ ấy, cảnh tượng hiện ra giống như hàng nghìn ống khói hân hoan của một đô thị đông đúc, mà chàng kỵ mã trên đồi cao đã nhận thấy vào một sáng mùa thu êm dịu.

Hệt những đạo binh đang hành tiến đến gần một hẻm núi chẳng mấy thân thiện trong cả dãy núi, rảo nhanh bước quân hành, ai nấy thảy nóng lòng muốn bỏ đoạn đường hiểm trở ấy lại sau lưng, một lần nữa tràn lên đồng bằng tương đối an toàn; cũng vậy là bầy cá voi to lớn mênh mông giờ đây có vẻ như đang hấp tấp tiến qua những eo bể này; dần dần thâu hẹp hai cánh cung của vòng bán nguyệt của chúng, và tiếp tục bơi, theo một tâm điểm vững chắc, nhưng vẫn hình lưỡi liềm.

Căng hết mọi cánh buồm, tàu Pequod lao theo chúng; những người đâm cá tay cầm khí giới, và hò reo rất to từ đầu mũi những thuyền săn còn đương treo đó của họ. Chỉ cần gió vẫn thổi như vậy, bọn họ tin chắc khi bị đuổi ngang qua vùng eo bể Sunda, đàn cá đông đảo ấy sẽ chỉ có cách dàn hàng mà vào các vùng bể Đông để rồi chứng kiến người ta bắt một số không ít đồng loại của chúng. Và ai có thể nói là trong đoàn lữ hành cá voi đông nghịt ấy, con Moby Dick lại không thể nhất thời đang bơi, y như con voi trắng được thờ phụng trong buổi lễ gia miện của người Xiêm! Vì vậy, buồm phụ này chồng lên buồm phụ khác, chúng tôi cứ chạy, đuổi những con thủy quái Leviathan chạy trước chúng tôi; rồi bỗng nhiên, nghe có giọng của Tashtego la to rổn rang hướng sự chú ý đến một thứ gì đó nơi đường lằn nước của chúng tôi.

Tương ứng với hình lưỡi liềm ở đội quân tiên phong, chúng tôi nhìn thấy một hình khác ở phía sau. Tuồng như nó hình thành từ những làn hơi trắng riêng biệt, phun lên và rơi xuống giống như những vòi phun của cá voi; chỉ có điều chúng không hoàn toàn hiện ra rồi biến mất; vì chúng cứ lơ lửng mãi, cuối cùng cũng không biến mất. Vừa giơ cao ống kính nhìn cảnh tượng ấy, ông Ahab vừa quay rất nhanh trên cái lỗ cắm chân của ông mà la lên: “Anh em trên kia, soạn sửa cáp kéo và gàu để thấm ướt buồm; người Mã Lai, thưa ngài, và họ đang theo chúng ta!”

Như thể đã ẩn núp quá lâu ở sau những mũi đất ấy, để chờ cho đến lúc tàu Pequod lọt vào hẳn trong eo bể, những người Á châu quỷ quyệt kia giờ đây mới hoạt động mạnh để săn đuổi, để bù lại thời gian chờ đợi quá lâu. Nhưng khi tàu Pequod nhanh nhẹn kia, nhờ gió xuồi buồm, cũng đang săn đuổi quá hăng; thì những con người nhân đức sạm nắng nọ thật tốt biết bao khi giúp đỡ con tàu ấy tiến lên trong cuộc săn đuổi mà chính con tàu ấy đã chọn lựa - đối với con tàu, chúng chỉ là những cú roi thúc giục và những bánh xe có răng cưa để thúc ngựa mà thôi. Trong lúc ấy, ống nhòm kẹp nách, ông Ahab đi qua lại trên boong tàu, quay ra phía trước ngắm nhìn những con quái vật mà ông ta săn đuổi, và quay lại phía sau nhìn những tên giặc cướp săn đuổi ông ta; những tưởng tượng nhắc tới ở trên có vẻ như là của ông ta. Và trong lúc ông ta liếc nhìn lên những bức tường xanh của cái hẻm núi bể, mà lúc bấy giờ tàu của ông ta đang chạy qua, ông ta chợt nghĩ ra rằng xuyên qua cửa ngõ này là con đường dẫn tới sự phục thù của ông ta, và nhìn xem, làm sao mà cùng qua cửa ngõ ấy ông ta đang vừa săn đuổi vừa bị săn đuổi đến một cái kết chết chóc; và không chỉ thế thôi, còn có một đám hải tặc dã man tàn nhẫn và những con quỷ vô thần vô nhân đạo đang cổ vũ ông ta ghê gớm bằng những lời chửi thề của họ; trong lúc tất cả những ý niệm này đi qua trí óc, vầng trán của ông Ahab bị bỏ lại hoang vắng thê lương và đầy lằn nhăn luống cày, trông tựa như bãi cát đen ở ven bờ bể sau khi một vài làn sóng dông bão tràn lên toan cuốn đi, mà không sao kéo nổi thứ chắc chắn ấy ra khỏi vị trí của nó được.

Nhưng những ý tưởng như thế này hầu như chang làm bận rộn mấy người trong đám thủy thủ liều lĩnh; và sau khi đã lần lần bỏ lại và bỏ rơi bọn giặc cướp ở phía sau, tàu Pequod cuối cùng cũng lao gần tới mũi Cockatoo xanh lấp lánh ở về phía Sumatra, xuất hiện trên vùng bể rộng đằng xa; rồi những người đâm cá có vẻ buồn nản về nỗi những con cá voi vun vút kia đã vượt xa con tàu, hơn là hân hoan rằng con tàu họ đã hết sức thắng lợi vượt xa tàu bọn cướp người Mã Lai. Nhưng vì tàu họ vẫn chạy theo lằn nước của lũ cá voi, rốt cuộc chúng cũng có vẻ giảm bớt tốc lực; dần dần con tàu đến gần chúng được; và gió bấy giờ đang đứng, nên có lệnh truyền nhảy lên thuyền. Nhưng bầy cá ấy vừa mới nhờ linh tính kỳ diệu nào đó của loài cá nhà táng mà nhận ra được là ba chiếc thuyền kia đang đuổi theo chúng - dù vẫn còn ở cách sau chúng một dặm, lập tức liền tập hợp lại, tạo thành các đội ngũ san sát nhau, khiến cho những vòi phun của chúng thảy giống như hàng hàng sáng loáng lưỡi lê ken dày, chuyển động với vận tốc nhanh gấp đôi.

Cởi vội chỉ còn áo và quần đùi, chúng tôi nhảy ngay vào thuyền, và sau nhiều giờ chèo chống đã toan bỏ cuộc săn, thì bỗng một chấn động tạm nghỉ chung trong đám cá voi cho thấy dấu hiệu đáng hy vọng rằng cuối cùng lúc này chúng đang chịu ảnh hưởng của tình trạng lúng túng kỳ lạ của thứ do dự không thể hành động, một tình trạng ở con cá voi mà theo các ngư phủ nhìn nhận, con vật đang hoảng hốt. Những hàng ngũ ken dày hùng dũng mà cho đến lúc ấy chúng đã sắp thành để bơi cho nhanh chóng và an toàn, giờ tan tác thành một đám đông rối loạn vô độ, và giống như những con voi của vua Porus trong trận chiến của Ấn Độ với Alexander, chúng dường như đang phát điên vì khiếp đảm. Tản rộng ra mọi hướng thành những vòng tròn cực lớn không đều, và vừa bơi vô định đây đó lẩn quẩn, chúng vừa để lộ rõ ràng vẻ sao lãng vì hoảng loạn bằng những vòi nước phun dày đặc quãng ngắn một. Điều này còn được minh chứng một cách lạ lùng hơn nữa bởi những con trong bọn đã bị tê liệt hoàn toàn, nổi bập bềnh tuyệt vọng như những chiếc tàu bị phá hủy ngập nước bập bềnh trên mặt bể. Giả sử những con thủy quái Leviathan này chỉ là một bầy cừu chất phác, bị ba con sói dữ truy đuổi trên khắp đồng cỏ, thì chúng cũng không thể chứng tỏ một sự kinh hoàng tột độ đến nhường ấy được. Nhưng vẻ rụt rè nhất thời này lại là đặc điểm của hầu hết những sinh vật sống thành bầy. Mặc dù hợp nhau thành bầy đông đến hàng chục ngàn cá thể, những con trâu rừng có bờm như sư tử miền Tây vẫn tháo chạy trước một kỵ mã đơn độc. Ta cũng hãy chứng nhận rằng, mọi con người, khi tụ tập thành đoàn cùng nhau trong một cái sân xem hát chỉ to bằng một chuồng cừu, hễ nghe chuông báo hỏa hoạn dù cực nhỏ, cũng đều chạy ùa hỗn loạn ra ngoài cửa, chen lấn nhau, giẫm lên nhau, chẹt nhau, và đôi khi đổ xô lên nhau cho đến chết. Vì vậy, tốt nhất là ta hãy nén ngạc nhiên trước những con cá đang hoảng hốt đến lạ lùng trước mặt ta, vì không sự điên rồ nào của súc vật trên quả đất này lấn át được sự điên rồ của loài người.

Mặc dù nhiều con cá voi, như người ta thường nói, hành động hung hăng, nhưng ta vẫn phải quan sát thấy là xét toàn thể, đàn cá voi kia không tiến mà cũng không lùi, cứ ở cả cùng nhau nguyên một chỗ. Như thường lệ, trong những trường hợp này, lập tức các thuyền săn phân tán ra, mỗi thuyền đuổi theo một con đơn độc nào đó ở phía ngoài rìa bầy cá. Độ ba phút sau, cây lao của Queequeg được ném ra; con cá bị đâm phóng ra những tia nước mù quáng vào mặt chúng tôi, rồi bơi trối chết kéo theo cả chúng tôi lướt nhanh như chớp vào giữa bầy cá. Mặc dù hành động như vậy về phía con cá voi bị đâm trong trường hợp ấy không phải khôn ngoan bất ngờ gì; và quả vậy, người ta hầu như luôn luôn ít nhiều đoán trước được, tuy vậy nó vẫn là một trong những thăng trầm thuộc diện hiểm nghèo trong nghề đánh cá. Vì trong lúc con quái vật vun vút kia kéo ta ngày càng sâu vào trong đám cá cuồng nhiệt, ta có thể chào vĩnh biệt đời sống yên ổn, và chỉ tồn tại được trong sự hồi hộp hoang mang mà thôi.

Trong lúc, vừa mù vừa điếc, con cá voi cứ đâm bổ về phía trước, như thể muốn dùng sức mạnh không kiểm soát của tốc độ để gạt bỏ thỏi sắt đang như đỉa đói bám vào thân nó; trong lúc chúng tôi vạch một đường rạch trắng xóa như vậy giữa bể, và bị đe dọa tứ phía lúc phóng như bay ấy, bởi những sinh vật điên cuồng đang lao tới lao lui ở quanh chúng tôi; chiếc thuyền bị bao vây của chúng tôi hệt như một con tàu bị cơn bão tấn công, gắng lái qua những kênh đào và eo bể rối rắm, không biết rồi giây phút nào đây sẽ bị chặn lại và tan nát.

Nhưng không một chút sợ sệt, Queequeg dũng mãnh lái thuyền chúng tôi; lúc đổi hướng tránh trước con quái vật này đang tức thời cắt ngang đường chúng tôi, lúc lại né xa khỏi con kia, những vi đuôi to lớn đang giương ngược lên trên không, trong khi suốt thời gian đó, Starbuck đứng ở đầu mũi, tay nắm cây giáo, đâm dẹp đường bất cứ con cá voi nào vừa tầm với bằng những nhát đâm ngắn, vì không có thì giờ để phóng những nhát đâm dài. Những người chèo thuyền cũng chẳng được hoàn toàn nhàn nhã, mặc dù nhiệm vụ thông thường của họ giờ đây được miễn. Họ chủ yếu tham gia vào phần hò hét. “Tránh đường nào, đại tá,” một người la lên với con cá voi một bướu bỗng nhiên trỗi thân mình lên mặt nước, trong khoảnh khắc đe dọa nhấn chìm chúng tôi. “Này chú kia, hạ đuôi chú xuống!” một thủy thủ thứ hai hét toáng với con cá voi khác, ở ngay mạn tàu chúng tôi, có vẻ như đang thản nhiên dùng vi đuôi rẻ quạt của nó để quạt cho mát.

Tất cả những thuyền săn cá voi đều mang theo một vài dụng cụ lạ kỳ, ban đầu do dân da đỏ ở đảo Nantucket sáng tạo ra, gọi là cái “phi tiêu gỗ”. Hai miếng gỗ vuông dày, kích thước bằng nhau, được ghép chắc lại với nhau, sao cho chúng bắt tréo thớ nhau thành góc vuông; một sợi dây khá dài được buộc vào giữa khối này, ở đầu kia đã có vòng gút sẵn, để bất cứ lúc nào cùng có thể buộc rất nhanh vào đấy một chiếc lao. Người ta hay dùng dụng cụ đó nhất với lũ cá voi đang hoảng hốt. Vì lúc bấy giờ nhiều cá voi ở sát chung quanh khiến ta không thể săn đuổi chúng một lúc được. Song cá nhà táng không phải giống ta gặp được hằng ngày; lúc có thể gặp chúng ta phải giết nhiều chừng nào hay chừng nấy. Và nếu không thể giết chúng ngay tức khắc, thì ta phải làm chúng bị thương ở vi, để sau này có thể dễ thịt chúng lúc rảnh. Do đó, những lúc như thế này ta phải dùng thứ phi tiêu gỗ kia. Thuyền của chúng tôi có ba cái. Cái đầu và cái thứ hai phóng ra khả quan, và chúng tôi thấy những con cá voi loạng choạng bơi đi nơi khác, bị sức cưỡng ghê gớm về một bên của dụng cụ kia ghìm lại. Chúng bị cùm như những kẻ bất lương bị phạt xích hòn sắt. Song khi ném cái thứ ba, khi chúng tôi đương tung qua mạn thuyền cục gỗ vụng về lúa, nó mắc vào bên dưới chiếc thuyền, và trong chóp mắt đục thủng toác chỗ ấy ra bắn tung đi; rơi mất cả mái chèo ở cuối thuyền do chỗ ngồi đó trượt tuột đi bên dưới chân người chèo. Ở cả hai bên, nước bể tràn vào qua những tấm ván thủng, nhưng chúng tôi đã nhét hai ba chiếc quần đùi và áo vào, và nhờ vậy bít được tạm thời những chỗ thủng ấy.

Nếu không phải trong lúc chúng tôi càng tiến vào trong bầy cá, con cá của chúng tôi càng giảm tốc độ đáng kể, thì thật là gần như không sao phóng được những lao có mang theo dụng cụ đó; hơn nữa, hễ chúng tôi càng đi xa cái vòng loạn động ấy, thì những lộn xộn dễ sợ dường như càng suy giảm. Thành thử cuối cùng lúc cây lao gục gặc kia tuột ra, và con cá đang kéo nó theo kia lật nghiêng thân mình biến mất; thì bấy giờ, nương theo lực giảm dần gần như ngừng hẳn của đà rẽ nước của nó, chúng tôi lướt qua giữa hai con cá vào chính giữa bầy, như thể từ một dòng thác núi cao chúng tôi tuột xuống một cái hồ trong trẻo nơi thung lũng, ở đây, người ta chỉ có thể nghe mà không cảm thấy được những cơn bão nơi các vực sâu gầm thét giữa những con cá voi ở bên ngoài rìa nhất. Trong khoảng giữa này, bể là cái bề mặt yên lặng và trơn láng như xa tanh, mà người ta gọi là một vùng màng dầu, gây nên bởi chất nước bóng rịn mà con cá voi phun ra khi nó ở những tâm trạng yên lặng hơn. Đúng như vậy, giờ đây chúng tôi đang ở trong cái yên lặng huyền diệu ẩn náu nơi trung tâm mọi loạn động kia. Và vẫn ở một quãng xa khó gây chú ý, chúng tôi ngắm những náo động của các vòng tròn đồng tâm nằm ở phía bên ngoài, và thấy những tốp cá voi kế tiếp nhau, mỗi tốp độ tám hay mười con gì đó, bơi vòng tròn vùn vụt, như những đoàn ngựa trong một vòng đua ngựa, và san sát vai kề vai, khiến cho một kỵ mã gánh xiếc to lớn như người khổng lồ có thể dễ dàng cưỡi những con ở giữa, và cứ trên lưng chúng thế mà chạy vòng quanh. Vì tình trạng đông đặc của đám cá voi đang nghỉ ngơi, gần như tức thì quây quần quanh cái trục được bọc kín như vịnh này của đàn cá, nên hiện giờ không có hy vọng trốn thoát nào cho chúng tôi. Chúng tôi phải chú ý tìm một kẽ hở nơi bức tường sống bao quanh; bức tường chỉ thâu nhận để rồi giam cứng chúng tôi trong đó. Vẫn ở chính giữa cái hồ ấy, thỉnh thoảng chúng tôi được những bò cái và bê con thuần tính đến thăm; chính là vợ con của đám tán loạn kia.

Giờ đây, kể cả những quãng rộng thảng hoặc giữa các vành tròn bên ngoài, và kể cả những khoảng trống giữa các tốp cá khác nhau ở bất cứ một vòng nào trong những vòng tròn ấy, trong lúc nguy cấp này, toàn thê khu vực bấy giờ cả bầy cá đông nhung nhúc ấy chiếm cứ phải bao quát ít nhất là hai hay ba dặm vuông. Dù sao đi nữa - mặc dù một cuộc thử thách như vậy ở vào một thời điểm như vậy hoàn toàn có thể gây lầm lẫn - thì từ con thuyền thấp bè của chúng tôi có thể phát hiện những vòi phun nước dường như đang phun lên từ mép chân trời. Tôi đề cập trường hợp này, vì, cũng tựa như lũ bò cái và bê con bị nhốt vào cái chuồng ở tận trong cùng này, một cách chủ tâm; và tựa như thể quy mô rộng lớn của bầy cá trước nay đã ngăn cản không cho chúng biết nguyên nhân đúng đắn của sự chắn lại ấy; hay, rất có thể, là vì chúng quá trẻ, không xảo trá, ngây thơ và thiếu kinh nghiệm đủ mọi mặt; dù vì sao đi nữa, những con cá voi nhỏ này - thỉnh thoảng từ mép hồ vào thăm chiếc thuyền không thể di chuyển của chúng tôi - đã tỏ ra không sợ sệt và tin tưởng đến kỳ diệu, hoặc không thì cũng là một trạng thái hoảng hốt như bị phù phép khiến ta không thể không kinh ngạc. Như lũ chó săn, chúng vừa chạy chung quanh chúng tôi vừa đánh hơi ở ngay mạn thuyền và đụng đầu vào đó, đến độ tưởng như có một sức quyến rũ nào bỗng nhiên chi phối chúng. Queequeg vỗ vỗ trán chúng; Starbuck cào lưng chúng bằng mũi giáo; nhưng vì sợ hậu quả tai hại, anh cố giữ không phóng lao vào chúng.

Nhưng tít sâu bên dưới thế giới kỷ lạ trên mặt bể này, một thế giới khác còn kỳ lạ hơn mà mắt ta sẽ nhìn thấy nếu ta ngó qua mạn thuyền. Bởi, cheo leo giữa những vòm nước kia còn lơ lửng hình thù của các con cá voi mẹ đang cho con bú, và những con cá mà căn cứ vòng bụng khổng lồ thì dường như chúng sắp làm mẹ đến nơi. Cái hồ chính giữa, như tôi đã có nói sơ qua, cực kỳ trong đến một độ sâu tương đối; và cũng như trẻ con loài người lúc bú thường hay lặng lẽ nhìn đăm đăm vào một nơi khác với vú mẹ chúng, tựa như chúng sống hai đời sống cùng một lúc; và trong khi đang hút dưỡng chất phàm trần, tinh thần chúng vẫn mê mẩn một vài ký ức thiên giới siêu phàm; những con cá voi non này cũng vậy, chúng có vẻ nhìn lên phía chúng tôi, nhưng không nhìn vào chúng tôi, như thể chúng tôi chỉ là một chút rong bể trong cặp mắt sơ sinh của chúng. Lềnh bềnh bên cạnh chúng, những con cá mẹ cũng có vẻ đang lặng lẽ nhìn chúng tôi. Một trong những con cá con ấy, căn từ vài đặc điểm lạ lùng nhất định thì dường như chưa đầy ngày tuổi, vậy mà có khi đã đến chừng mười bốn bộ chiều dài, và độ sáu bộ vòng thân. Nó có vẻ hay đùa bỡn; mặc dù thân mình của nó như chưa phục hồi hoàn toàn sau thế nằm khó chịu mà vừa mới đây còn chiếm giữ trong bụng mẹ; ở đó, con cá voi con chưa ra đời, nằm gọn từ đầu đến cuối như một cây cung Tartar, sẵn sàng để bật bung cái cuối cùng. Những chiếc vi hông mỏng manh, và lòng trong vi đuôi của chúng, vẫn còn giữ nguyên vẻ mềm mại và nhăn nheo như lỗ tai của đứa trẻ vừa mới từ những bộ phận ngoại lai xuất ra.

“Dây câu! Dây câu!” Bỗng Queequeg vừa nhìn qua mạn thuyền vừa la. “Cá nhanh! Cá nhanh! Ai dây cá không? Ai đâm không? Hai cá voi; một lớn, một nhỏ!

“Người anh em, cái quái gì làm anh khó ở thế hả?” Starbuck la lên.

“Nhìn đây,” nói đoạn Queequeg chỉ xuống nước.

Y như một con cá voi bị đâm kia lôi từ ống ra hàng trăm sải dây thừng, và sau lúc lặn rất sâu, nó lại nổi trở lên, để lộ sợi dây cong uốn éo giờ đã chùng đang nổi lên và uốn vòng tròn hướng tới không trung; giờ đây Starbuck cũng nhìn thấy những vòng dài dẵng cuống rún của Bà Thủy Quái, nhờ đó con cá voi con dính vào bụng mẹ nó. Không hiếm trường hợp trong những thăng trầm nhanh chóng của cuộc săn đuổi, sợi dây thiên nhiên này, vì đầu mút phía cá mẹ quá lòng thòng, nên đã mắc míu với sợi thừng gai khiến cho con cá con cũng bị mắc bẫy luôn. Một vài trong số những bí mật tế nhị nhất của các bể khơi có vẻ như đang được truyền ra cho chúng ta trong cái hồ bị bỏ bùa này. Chúng tôi nhìn thấy cả những con cá voi trẻ tình tự ở dưới sâu.61

Và như vậy, mặc dù bị bao vây bởi vòng tiếp vòng những ngạc nhiên và khiếp sợ, chẳng phải các sinh vật bí hiểm ở khoảng giữa này vẫn tham gia tự do và không e sợ vào những công việc hết sức hòa bình; phải đấy, chúng bình yên yến tiệc trong ve vãn yêu đương và thích thú. Nhưng dù vậy, giữa Đại Tây Dương quay cuồng dông tố của sự sinh tồn, chẳng phải chính bản thân tôi vẫn cứ mãi nô giỡn ở chính giữa này trong êm đềm câm lặng, và trong lúc những hành tinh nặng nề như toàn thống khổ không phai kia quay tròn chung quanh tôi, thì tận đáy lòng và ở tít sâu nơi khoảng giữa ấy tôi vẫn chìm đắm trong nỗi hân hoan vĩnh cửu.

Trong thời gian đó, giữa lúc chúng tôi nằm nguyên một chỗ mê man như vậy, thì những cảnh tượng hốt nhiên cuồng nhiệt ở nơi xa xăm chứng tỏ sự hoạt động của các thuyền khác, vẫn còn đang tham gia vào công cuộc mê hoặc những con cá voi ở rìa bầy; hay có thể là đang tiếp tục chiến đấu bên trong vòng vây đầu tiên, nơi họ có vô khối chỗ và một vài địa điểm rút lui tiện lợi. Song hình ảnh những con cá voi đang bị mê hoặc phát điên mà thỉnh thoảng mù quáng phóng tới phóng lui xuyên ngang các vòng vây, không có nghĩa lý gì cả so với điều cuối cùng chúng tôi nhìn thấy. Ấy là thỉnh thoảng lại có cái lệ khi bị buộc chặt vào một con cá voi mạnh mẽ và nhanh nhẹn hơn bình thường, người ta thường tìm cách cắt gân đuôi của nó, nghĩa là tách rời và chặt gân đuôi lớn của nó ra. Người ta thường làm công việc này bằng cách phóng một xẻng cắt ngắn cán có buộc dây ở một đầu để còn thu về. Một con cá voi bị thương (sau rồi chúng ta mới biết) ở phần này, nhưng tuồng như không có hiệu quả, vì có vẻ như con vật đã chạy xa chiếc thuyền và mang theo hết nửa đoạn dây câu có buộc lao; và trong cơn hấp hối kỳ lạ vì vết thương, nó đâm nhào vào các vòng tròn cá đang bơi xung quanh như tướng Arnold đơn độc liều mạng trên lưng ngựa nơi chiến trường Saratoga, mang theo nỗi kinh hoảng tới bất cứ nơi nào ông ta đến.

Nhưng dù vết thương của con cá có đau đớn quằn quại, và dẫu gì cũng là một cảnh tượng khá hãi hùng; nỗi kinh hoàng đặc biệt mà xem ra nó đã gây nên cho toàn thể đám cá còn lại thì lại do một nguyên nhân mà thoạt tiên quãng cách đã làm mờ không cho chúng tôi thấy rõ. Mãi một lúc lâu chúng tôi cũng nhận ra là do một tai nạn không sao tưởng tượng được của ngành đánh cá, con cá này bị vướng vào chính sợi dây câu có buộc lao mà nó đang lôi; nó đã bơi ra xa với cái xẻng đâm trên mình, và trong lúc đầu dây để không của sợi dây nối vào món vũ khí ấy cuộn lại từng vòng quanh đuôi nó, thì cái xẻng xấn vào thịt kia cũng dần tuột ra trong thịt nó. Thành thử vì đau đớn đến phát điên, giờ đây nó đang nguậy khắp vùng nước và quật đuôi thật mạnh, đồng thời tung cái xẻng bén ra chung quanh, làm cho bạn bè của nó bị thương và vô tình giết hại chúng nữa.

Cái món vũ khí khủng khiếp ấy dường như đã gọi toàn thể bầy cá tỉnh hẳn khỏi cơn mê yên tĩnh đáng sợ của chúng. Thoạt tiên, những con cá voi tạo thành hàng rào ven cái hồ ấy bắt đầu chen chúc và húc vào nhau, như thể bị nửa đợt sóng từ xa xa nâng lên, rồi chính cái hồ cũng bắt đầu hơi nhô cao và phồng lên; những phòng cò dâu chú rể lẫn phòng trẻ em ngầm dưới bể biến mất; những con cá voi ở các vòng trong gần trung tâm hơn bắt đầu bơi thành từng cụm dày theo các quỹ đạo càng lúc càng co cụm. Đúng như vậy, vẻ yên ả tĩnh lặng đang biến mất. Người ta nghe một tiếng rền trầm nhẹ; và rồi như thể những khối băng đá lớn ầm ầm náo động lúc sông cả Hudson tan băng về mùa xuân, cả đàn cá voi ầm ầm nhào vào trung tâm phía bên trong, như thể muốn chồng chất cả bọn thành một quả núi. Starbuck và Queequeg lập tức đổi chỗ; Starbuck ra sau cầm lái.

“Chèo! Chèo!” anh vừa dằn tiếng thì thào vừa nắm lấy bánh lái - “chụp lấy chèo của anh em, vồ lấy linh hồn của anh em, ngay bây giờ! Lạy Chúa tôi, hỡi các anh em, chuẩn bị! Chọc nó một cái, Queequeg - con cá voi ở kia kìa! Đâm nó đi! Đánh nó đi! Đứng dậy, và cứ đứng yên thế! Ưỡn người lên các anh em - chèo đi, các anh em; đừng ngại lưng chúng - cứ cào vào lưng chúng! Cào mạnh vào!”

Thuyền của chúng tôi giờ đây đành chịu chẹt ở giữa hai cái mình cá đen lưỡng to tướng, chỉ còn chừa lại một dải nước hẹp như eo bể Dardanelles giữa hai khúc chiều dài đôi cá. Song nhờ cố gắng tuyệt vọng, cuối cùng chúng tôi cũng chèo vọt vào một chỗ mở tạm thời; rồi nhanh chóng mở lối, và cùng lúc chú tâm tìm kiếm một đường thoát khác. Sau nhiều cuộc chạy trốn nghẹt thở tương tự, cuối cùng chúng tôi lướt nhanh vào một chỗ vừa mới đây còn là một trong những vòng tròn ngoài, nhưng giờ đây ngang dọc toàn những con cá voi đang vẫy vùng hòng tìm đến trung tâm. Cuộc thoát nạn may mắn này chỉ phải trả một cái giá rất rẻ là Queequeg mất mũ, chiếc mũ mà trong lúc anh đứng ở đầu mũi để đâm những con cá voi chạy trốn thì một làn bọt nước tung lên từ cặp vi đuôi gần đó đã hất gọn nó khỏi đầu.

Mặc dù bầy cá bấy giờ vô cùng huyên náo vô trật tự, chẳng bao lâu sự rối loạn đã trở thành một thứ giống như chuyển động có hệ thống; vì sau khi rốt cuộc cũng tụ tập lại thành một đàn đông nghịt, chúng bèn tái tục cuộc bơi về phía trước với tốc độ gia tăng. Những cuộc săn đuổi về sau này đều vô ích cả; nhưng đội thuyền vẫn nấn ná trong đường lằn của chúng để nhặt những con cá voi nào có thể bị trúng phi tiêu gỗ mà rớt lại phía sau, và cũng là để giữ con mà Flask đã giết và đánh dấu bằng phiêu vật. Phiêu vật là một cọc cờ nhỏ, mối thuyền mang theo hai hay ba cọc ấy, và cứ mỗi lần con mồi phụ ở trong tầm tay, người ta lại cắm những cọc đó lên cái xác nổi của con cá voi chết, vừa để đánh dấu vị trí của nó trên mặt bể vừa để làm bằng là họ đã chiếm con cá trước tiên, ngộ nhỡ có thuyền của tàu nào khác lai vãng đến gần.

Kết quả của việc hạ thuyền này đã chứng minh được câu nói trong nghề đánh cá: Càng nhiều cá voi càng săn được ít. Trong số những con cá voi bị trúng phi tiêu gỗ, chỉ bắt được có một con. Những con khác đều thoát trong dịp đó, song cũng chỉ để chờ bị bắt, như sau đây sẽ thấy, bởi những tàu khác, không phải tàu Pequod.

CHƯƠNG LXXXVIII
TRƯỜNG VÀ THẦY GIÁO

CHƯƠNG TRƯỚC đã đề cập đến một nhóm lớn hay một bầy rất nhiều cá nhà táng, và cũng đã cho biết nguyên nhân đại để gây nên những cuộc tập hợp đông đảo như vậy.

Mặc dù những nhóm lớn như thế đúng là thỉnh thoảng có bị bắt gặp, song, ắt hẳn người ta cũng thấy, ngay cả ở thời nay, hãn hữu lắm mới quan sát được những toán cá voi riêng biệt nhỏ, gồm từ hai mươi đến năm mươi con. Những toán cá voi như thế được gọi là trường, và thường chia ra hai loại: đàn gồm hầu hết là con cái; và đàn trong đó chỉ có cá đực trẻ khỏe, hay là những con đực rựa, như người ta thường thân mật gọi chúng.

Ga lăng trông coi toán cá cái, ta luôn thấy một con đực đã hoàn toàn trưởng thành, nhưng chưa già; cứ mỗi lần có báo động là lại chứng tỏ bản tính hào hoa bằng cách thụt lùi ra phía sau để che chở cho các mụ cá voi kia chạy trốn. Thực ra quý ông này là một anh chàng Ottoman sang trọng, đã bơi lội trên khắp các vùng nước, và được vây bọc bởi những vuốt ve, trìu mến của cả một bầy hậu cung thê thiếp. Điểm tương phản giữa anh chàng Ottoman và những thê thiếp của nó rất nổi bật; vì trong lúc nó luôn luôn thuộc diện thủy quái Leviathan có kích thước to lớn nhất, thì những con cá cái, mặc dù đã trưởng thành tột độ, cũng chẳng nhỉnh hơn một phần ba thân con cá voi đực trung bình là mấy. Thật vậy, chúng tương đối mảnh mai; tôi dám nói là vòng eo lưng chúng không quá sáu thước Anh. Tuy nhiên, người ta không thể phủ nhận được rằng xét về tổng thể chúng đã được xem như có truyền thống phốp pháp.

Thật vô cùng kỳ lạ khi nhìn bầy hậu cung này cùng vị chúa tể của chúng uể oải bơi lội. Như những kẻ sang trọng thời thượng, chúng muôn đời dịch chuyển đi tìm sự đổi thay. Ta gặp chúng ngay đường xích đạo vừa hay kịp cao trào mùa ăn uống ở vùng xích đạo, chúng vừa mới trở về, có lẽ, từ cuộc sống mùa hè nơi các vùng bể Bắc, mùa hè vô cùng dối gạt của những lo âu vô vị và nóng ấm. Đến lúc đã thơ thẩn đây đó ngao du vùng xích đạo được một thời gian, chúng bèn khởi sự đi tới các vùng Đông Hải ngóng chờ mùa mát ở đấy, cũng là để tránh nhiệt độ quá khó chịu trong năm.

Khi đang thanh bình tiến tới trong một cuộc du hành thuộc loại này, nếu thấy có bất cứ cảnh tượng nào kỳ lạ đáng nghi ngờ, con cá voi chúa tể liền cảnh giác để mắt đến gia đình thú vị của nó. Giả sử chú cá nhà táng trẻ nào không hiểu sao cũng đi trên đường ấy, lại muốn đến gần một trong những quý bà kia, con cá đực Tổng trấn sẽ hung hãn nổi cơn thịnh nộ mà tấn công và đuổi chú ta chạy xa ngay! Quả thật là thần tiên, nếu những chàng thanh niên cá trăng hoa vô nguyên tắc xâm nhập được vào nơi đền đài bất khả xâm phạm người ta đang hưởng hạnh phúc gia đình; và mặc con Tổng trấn kia có làm gì đi nữa, nó cũng không thể giữ cho anh chàng Lothario tiếng tăm tránh xa giường của nó; vì than ôi! Mọi con cá đều ngủ chung cả. Cũng như ở trên bộ, phụ nữ thường gây nên những cuộc đấu kiếm ghê gớm nhất giữa những người ái mộ tranh giành họ; những con cá voi cũng vậy, đôi khi chúng chiến đấu đến chết, tất cả vì yêu. Chúng dùng quai hàm dưới rất dài để chiến đấu, có khi chúng mắc hàm vào nhau, và cố gắng để thắng nhau như những con nai Bắc Mỹ mắc sừng vào nhau chiến đấu rất hung hăng. Số cá người ta bắt được có mang những vết sẹo sâu gây nên do các cuộc đụng độ ấy - những cái đầu bị vô khối lằn sâu, răng gãy, vi tướp răng cưa; và trong vài trường hợp, cả những cái miệng bị vặn vẹo hay sứt mẻ.

Nhưng giả sử anh chàng cá xâm nhập hạnh phúc gia đình cao chạy xa bay ngay lúc vị chúa tể hậu cung kia bổ nhào đến lần đầu tiên, thì lúc bấy giờ, chú ý nhìn vị chúa tể đó mới thật là thú vị. Nhẹ nhàng len lỏi tấm thân to lớn của nó trở lại giữa đám cá cái, và nô đùa ở đấy một lát, tuy vẫn lưu ý canh chừng anh chàng Lothario trẻ tuổi, y như Solomon mộ đạo thờ phụng thần linh ở giữa hàng ngàn cung tần mỹ nữ. Cho rằng những con cá voi khác đã ở trong tầm mắt, nên các ngư phủ ít khi săn đuổi những vị quốc vương Thổ to lớn này; vì những vị quốc vương Thổ này quá dồi dào sức mạnh, nên có rất ít chất dầu. Còn về phần đám cá con đực và cái chúng tạo nên, chao ôi, những con non đực lẫn cái ấy phải tự lo thân; bần cùng thì chỉ có sự giúp đỡ của mẹ chúng mà thôi. Vì cũng như một vài chàng si tình lang thang khác thuộc giới ăn tạp mà ta hoàn toàn có thể nêu tên, cá voi chúa nhà ta không ưa thích gì việc nuôi con, dù cho có thích lên giường nhiều đến đâu đi nữa; và vậy nên, vốn dĩ là một tay chu du vĩ đại, nó bỏ rơi những đứa con vô danh ở khắp thế giới; mọi đứa con đều là vật ngoại lai. Song chẳng mấy nỗi, lúc hăng hái của tuổi trẻ suy giảm; lúc tuổi tác và sầu não tăng lên; lúc suy nghĩ thêm phần do dự nghiêm trang; nói tóm lại, lúc mệt nhọc uể oải tổng thể xâm chiếm anh chàng Thổ đã chán chường; bấy giờ sự ưa thích nhàn nhã và đạo đức sẽ thay thế cho sự ưa thích đàn bà; anh chàng Ottoman nhà ta bước vào thời kỳ bất lực, hối hận, chuyên tâm khiển trách, từ bỏ, giải tán đám thê thiếp, trở thành một linh hồn gương mẫu cằn cỗi hay quạu cọ, chuyên lang thang một mình giữa những kinh tuyến và vĩ tuyến để cầu nguyện và cảnh báo từng chàng cá voi trẻ tuổi nên đề phòng mà tránh mọi lỗi lầm ái tình anh ta từng mắc.

Giờ đây, trong lúc bầy hậu cung thê thiếp của những con cá voi đó được các ngư phủ gọi là một trường học, vị chúa tể kiêm thầy của trường học đó nghiêm túc mà nói được coi như một vị thầy giáo. Song le cũng không phải do ở đặc điểm chính xác này - cho dẫu có châm biếm mỉa mai đáng yêu ra sao, dẫn đến sau khi tự mình đi học, thầy giáo cá lại đi ra ngoại quốc để truyền bá không phải những điều đã học được mà là mọi sự điên rồ của trường học. Danh xưng thầy giáo đó, xem ra nguyên do tự nhiên từ danh từ mà người ta gán cho đám thê thiếp kia, nhưng có một vài người ức đoán rằng người đầu tiên đặt cho chàng cá voi Ottoman cái tên đó hẳn đã từng đọc tập hồi ký của Vidocq, và cũng đã thừa hiểu người Pháp nổi tiếng đó thuộc về hạng thầy giáo nào ở thôn quê hồi trẻ và bản chất những bài học thần bí mà y đã nhồi sọ cho một vài học sinh.

Lối sống ẩn dật và tách rời tương tự mà thầy giáo cá voi thường có trong những năm về già của nó, rất đúng cho mọi cá nhà táng lớn tuổi. Gần như là một thông lệ, một con cá voi đơn độc - như cách người ta thường gọi con thủy quái Leviathan sống riêng biệt - là một cá voi đã già. Cũng như ông Daniel Boone đạo mạo cằm đầy meo móc râu ria, con cá già không có con vật nào ở gần ngoại trừ Thiên nhiên, và nó lấy Thiên nhiên làm vợ trong cảnh man dại bể khơi, Thiên nhiên - bà vợ đẹp nhất trong các bà vợ của nó, mặc dù nàng có rất nhiều bí mật thất thường.

Những trường gồm toàn các con đực trẻ khỏe đề cập đến ban nãy rất trái ngược với những trường có cung tần mỹ nữ. Vì, trong khi những con cá voi cái kia tính khí thảy rụt rè e lệ, lũ cá nhà táng trẻ, hay những anh chàng đực rựa bốn chục thùng dầu, như mọi người thường gọi chúng, là những con hiếu chiến nhất trong đám thủy quái Leviathan, và ai cũng biết là những con nguy hiểm nhất ta gặp phải; ngoại trừ những con cá voi hoa râm đầu xám phi chường mà ta gặp một đôi khi, những con sẽ chiến đấu với ta y như lũ quỷ ác nghiệt cáu tiết vì chứng gút.

Những trường đực rựa bốn chục thùng dầu ấy đông và lớn hơn các trường cung tần mỹ nữ. Y như một đám sinh viên trẻ tuổi, chúng rất hiếu chiến nghịch ngợm xấu xa, thường đi quanh thế giới với một mức độ liều lĩnh đảo điên, đến nỗi không có một nhà bảo kê thận trọng nào chịu bảo hiểm chúng cao hơn cho một thằng nhóc ưa phá phách ở đại học Yale hay Harvard. Mặc dù chẳng bao lâu chúng sẽ bỏ tính nghịch ngợm, và lúc trưởng thành độ ba phần tư tuổi đời là rời bỏ trường, đi riêng rẽ đó đây để tìm chốn định cư, tức là các bầy hậu cung thê thiếp cho riêng mình.

Thêm một điểm khác nhau giữa hai trường cá đực và cá voi cái, thậm chí còn đặc thù hơn nữa cho hai giới tính. Đó là, nếu ta đâm một con đực rựa bốn chục thùng dầu - thì đáng thương thay cho con quỷ đó, tất cả bạn bè của nó đều rời bỏ nó. Nhưng nếu ta đâm một con trong trường hậu cung, bạn bè nó sẽ bơi quanh nó với cử chỉ chứng tỏ sự quan ngại lưu tâm, đôi khi nấn ná gần nó lâu đến nỗi chúng cũng trở thành con mồi luôn.

CHƯƠNG LXXXIX
CON CÁ BỊ CỘT LẠI VÀ CON CÁ TUỘT DÂY

O CHƯƠNG TRƯỚC tôi đã nhắc qua về các phiêu vật và các cọc phiêu vật, dẫn đến đòi hỏi phải có các giải thích về luật lẫn lệ của nghề đánh cá voi, trong đó phiêu vật có thể được xem như thứ ký hiệu và dấu hiệu vĩ đại.

Việc này thường xảy ra khi nhiều tàu cùng đi săn thành đoàn, một con cá voi có thể bị một tàu này đâm, sau đó bơi thoát, rồi cuối cùng bị một tàu khác giết và bắt lấy; và sau đó là bao chuyện bất ngờ nhỏ nhặt gián tiếp liên quan. Chẳng hạn như - sau một cuộc rượt đuổi nguy hiểm mệt lử và rồi bắt được một con cá voi, xác con vật có thể bị tuột ra khỏi chiếc tàu vì một cơn bão táp dữ dội, và trôi dạt ra xa theo chiều gió, để rồi bị một tàu đánh cá voi thứ hai chiếm lấy, và tàu này kéo nó đi một cách lặng lẽ êm thấm không tốn lấy một sinh mạng hay một sợi dây câu. Vậy nên những cuộc tranh chấp hung tợn và khó chịu sẽ thường xảy ra giữa các ngư phủ, bởi lẽ chẳng có mấy luật lệ phổ thông không bác bẻ được nào, thành văn hay bất thành văn, có thể áp dụng cho mọi trường hợp.

Có lẽ quyển pháp điển chính thức duy nhất về săn cá voi được nhìn nhận trên văn bản luật là pháp điển của Hà Lan. Nó được chính quyền Hà Lan ra thành sắc lệnh năm 1695 sau Công nguyên. Cho dù không một quốc gia nào khác có luật viết về nghề săn cá voi, những ngư phủ Mỹ đã tự làm nhà soạn luật kiêm luật sư cho mình về vấn đề này. Họ có bày ra một hệ thống mà về điểm gọn gàng vắn tắt và dễ hiểu thì hơn cả bộ pháp án của hoàng đế Justinian và cả những Quy chế của Hội Cấm Can thiệp vào Công việc Nội bộ của Dân tộc khác, do người Trung Quốc sáng lập. Đúng như vậy, những luật lệ này có thể khắc được lên đồng fathing của nữ hoàng Anne, hay trên mấu cây lao, và đeo quanh cổ, đủ hiểu nó ngắn như thế nào.

I. Con cá bị cột lại thuộc về bên đã cột nó.

II. Con cá bị tuột dây là con mồi cho bất cứ ai bắt được nó trước nhất.

Nhưng khuyết điểm của pháp điển kiệt tác này là tính chất ngắn ngủn đặc biệt của nó, khiến ta cần phải có một tập bình luận rất dày để giải thích.

Thứ nhất: Thế nào là một con cá bị cột lại? Dù sống hay chết, một con cá được xem như bị cột lại về phương diện kỹ thuật, khi nó được cột vào một con tàu hay chiếc thuyền trên có người, bằng một vật trung gian mà một người hay nhiều người trên thuyền có thể kiểm soát được - như một cột buồm, một cây chèo, một dây cáp dài hai chục phân, một dây thép hay một sợi tơ mạng nhện, thảy như nhau cả. Cùng tương tự vậy, một con cá được xem như đã bị cột lại khi mang một phiêu vật hay bất cứ một ký hiệu nào khác biểu tượng cho sự chiếm hữu đã có người nhìn nhận; tới chừng nào mà bên đánh dấu con cá bằng phiêu vật chứng tỏ rõ ràng khả năng kéo phiêu vật đó theo bất cứ lúc nào, cũng như ý định sẽ làm việc đó.

Đó là những lời bình luận nghe khá khoa học; còn những lời bình luận của chính các thợ săn cá voi đôi khi cốt ở lời lẽ gay gắt và những cú đấm còn gay gắt hơn - đó là thứ Coke bình Littleton62 của nắm tay. Thật vậy, giữa những thợ săn cá voi lương thiện và ngay thẳng với nhau, việc giành phần sở hữu chỉ dành cho những trường hợp đặc biệt, họ cho rằng việc phe này đòi quyền chiếm hữu con cá voi do phe khác săn đuổi giết được là một điều bất công nhục nhã về phương diện tinh thần. Còn những người khác xem ra không gắt gao quá như vậy.

Cách đây độ năm chục năm, có một trường hợp rất kỳ lạ kiện đòi lại con cá voi săn bị chiếm đoạt được đưa ra xét xử ở Anh. Bên nguyên khiếu nại rằng sau khi vất vả săn đuổi một con cá voi ở những vùng bể Bắc và đã đâm thành công con cá; họ (bên nguyên) cuối cùng, vì trải qua tai ương hiểm nghèo cho sinh mạng, bắt buộc phải bỏ không những dây câu mà cả thuyền của họ nữa. Sau đó bên bị (thủy thủ của chiếc tàu kia) đến gần con cá đã bị đâm, để giết chết nó, cầm giữ và rốt cuộc chiếm đoạt ngay trước mắt các nguyên cáo. Và khi những bị cáo kia bị trách móc, thuyền trưởng của họ liền ngạo nghễ thách thức trước mũi nguyên cáo và đảm bảo với họ rằng để tụng ca hành động ông ta đã làm, giờ đây ông ta sẽ giữ dây câu, lao, và thuyền của họ, là những thứ vẫn dính vào con cá voi lúc ông ta bắt được nó. Do đó, các nguyên cáo đưa họ ra tòa để đòi lại trị giá của con cá voi, dây câu, lao và thuyền của họ.

Ông Erskine63 là người bào chữa cho các bị cáo; Lord Ellenborough ngồi ghế thẩm phán. Trong lúc bào chữa, ông Erskine thông minh trình bày quan điểm của ông bằng cách ám chỉ một trường hợp thông gian vừa xảy ra trong đó một người đàn ông, sau khi cố gắng ngăn cản tính xấu của cô gái mà không được, đã phải bỏ rơi cô ta ở giữa bể đời; nhưng sau một thời gian khá lâu, hối hận vì biện pháp ấy, người đó đưa đơn ra tòa để xin chiếm lại cô gái. Erskine đứng vào phía bên bị cáo, ông biện hộ cho bên ấy bằng cách bảo rằng, mặc dù người kia là kẻ đầu tiên “đâm” cô gái, và đã buộc chặt cô ta đầu tiên, chỉ vì cô gái quá mải miết chìm đắm trong tội lỗi mà cuối cùng người đó phải bỏ rơi, nhưng vì người đó đã bỏ rơi nên cô gái hóa thành một con cá tuột dây; do đó, người đàn ông đến sau, đã đâm cô gái một lần nữa, và lúc bấy giờ cô gái trở thành vật sở hữu của người đến sau cùng với bất cứ cây lao nào được tìm thấy còn đang dính nơi người cô ta.

Giờ đây, trong trường hợp này, Erskine cho rằng những thí dụ về con cá voi và người đàn bà kia đều có thể hỗ trợ chứng minh cho nhau.

Sau khi nghe kỹ những lời buộc tội và những lời bào chữa, vị thẩm phán thông thái quyết định như sau: về chiếc thuyền ông xử hoàn lại cho bên nguyên, vì họ chỉ bỏ nó để mà cứu lấy sinh mạng của họ mà thôi, còn như con cá voi đang tranh chấp, những cây lao và dây câu, thì ông xử chúng thuộc về bên bị, con cá voi cũng được trao cho họ, vì nó là con cá tuột dây lúc bị bắt lần cuối cùng; còn lao và dây câu về bên bị là vì khi con cá chạy trốn, nó đã thâu đoạt được quyền chiếm hữu các vật đó, và do đó, bất cứ ai về sau này bắt được con cá đều có quyền chiếm hữu những vật đó cả. Sau đó các bị cáo được chiếm con cá, và lẽ đương nhiên những dụng cụ nói trên là của họ.

Một người thường khi mới nhìn đến quyết định này của vị thẩm phán thông thái kia, có thể phản đối. Nhưng nêu xét kỹ tới tận cốt lõi của vấn đề, hai nguyên tắc lớn được đặt ra trong các luật lệ song sinh về nghề đánh cá voi vừa kể ra trên đây, và đã được Lord Ellenborough đem ra áp dụng cùng làm sáng tỏ trong vụ xử kể trên; thì hai đạo luật về con cá đã bị cột và con cá tuột dây này, tôi dám nói, nếu ta suy nghĩ kỹ, sẽ tìm thấy ở đó những điểm căn bản cho mọi nhân pháp; vì bất kể kiểu kiến trúc họa tiết phức tạp của ngành điêu khắc, đền đài luật pháp này, cũng như đền đài người Philistine, chỉ có hai cọc để chống đỡ mà thôi.

Chẳng phải người ta ai ai cũng nói câu: Quyền chiếm hữu đã là phân nửa luật lệ rồi, nghĩa là, bất chấp vật đó được chiếm như thế nào? Nhưng thường thường quyền chiếm hữu là toàn bộ luật lệ. Những dây gân và linh hồn của các tên cùng đinh Nga và nô lệ nền Cộng hòa là gì nếu không phải những con cá bị cột chặt, mà chiếm hữu được chính là toàn bộ luật lệ? Đối với gã địa chủ tham tàn, đứa con cuối cùng của người đàn bà góa là gì nếu không phải con cá bị cột? Và lâu đài bằng đá hoa của tên vô lại chưa bị phát giác đằng xa kia với tấm bảng tên nơi cửa làm phiêu vật kia là gì, nếu không phải con cá bị cột? Và số tiền phí cho vay dễ sợ mà Mordecai, nhà môi giới kia, thâu từ anh chàng Woebegone khánh kiệt đáng thương, cho một món tiền cho vay hòng cứu gia đình Woebegone khỏi chết đói; số tiền phí dễ sợ đó là gì nếu không phải con cá bị cột? Và số lợi tức 100.000 bảng của ông Tổng Giám mục Savesoul đã thâu được nhờ số bánh mì và pho mát của hàng trăm hàng ngàn nông phu làm việc đến sụm lưng kia (mà tất cả đều chắc chắn sẽ lên thiên đường không cần sự giúp đỡ của Savesoul) số 100.000 bảng ấy là gì, nếu không phải là một con cá bị cột? Những thành phố và ấp truyền tử lưu tôn của quận công Dunder là gì nếu không phải những con cá bị cột? Và đối với anh chàng đâm cá Jonh Bull kinh hoảng kia, Ireland đáng thương chẳng phải chỉ là con cá bị cột? Đối với người phóng lao tông đồ, huynh đệ Jonathan, chẳng phải Texas chỉ là con cá bị cột? Và đối với hết thảy điều này, phải chăng quyền chiếm hữu là toàn bộ luật pháp?

Nhưng nếu như học thuyết con cá bị cột thường hay được áp dụng thì giáo điều con cá tuột dây lại càng được áp dụng phổ quát hơn.

Mỹ quốc năm 1492 là gì, nếu không phải con cá tuột dây lúc Columbus đâm cây cờ Tây Ban Nha làm phiêu vật cho vua và hoàng hậu của ông ta? Ba Lan đối với Nga hoàng là gì? Hy Lạp đối với Thổ Nhĩ Kỳ? Ấn Độ đối với Anh? Và cuối cùng Mexico đối với Hợp Chủng Quốc là gì? Tất cả đều là những con cá tuột dây.

Nhân quyền và những Quyền Tự do của Thế giới là gì nếu không phải cá tuột dây? Những trí tuệ và quan điểm của con người là gì nếu không phải con cá tuột dây: Nguyên tắc về tín ngưỡng nơi họ là gì nếu không phải con cá tuột dây? Đối với những kẻ phê bình ba hoa tự phụ chỉ ưa khoe khoang bằng lời nói tư tưởng của bậc thức giả là gì nếu không phải con cá tuột dây? Và bạn độc giả của tôi hiện giờ đây, bạn là gì nếu không phải là một con cá tuột dây hay con cá bị cột.

CHƯƠNG XC
ĐẦU VÀ ĐUÔI

“De balena vero sufficit, si rex habeat caput, et regina caudam.”

Bracton, dòng 3, chương 3

DÓ LÀ MỘT CÂU LA TINH trích trong bộ luật của nước Anh, nếu xét theo văn mạch của nó, có ý nghĩa là mọi con cá voi do bất cứ ai bắt được dọc theo duyên hải của một nước nào đó thì ông vua nước đó, tức là người Đâm Cá Danh Dự, phải được cái đầu, và hoàng hậu phải được cung kính dâng cho khúc đuôi. Một sự phân chia như vậy, nơi con cá voi, cũng gần giống như chia đôi một quả táo; không có một phần nào còn lại ở giữa. Vì luật lệ này, dưới một hình thức thay đổi, vẫn còn hiệu lực đến ngày nay ở Anh quốc; và vì nó dị thường kỳ lạ về nhiều phương diện đụng đến quy luật chung con cá bị cột và con cá tuột dây, nên ở đây chúng tôi bàn về nó trong một chương riêng biệt, theo cùng nguyên tắc xã giao đã chi phối khiến những thiết lộ Anh phải nhượng bộ trước một toa xe riêng dành cho Hoàng gia. Thoạt tiên, để làm bằng cho thực tế là luật lệ kể trên vẫn còn hiệu lực, tôi sắp sửa bày ra trước bạn một trường hợp xảy ra trong hai năm vừa qua.

Tuồng như có vài thủy thủ thật thà của Dover, hay Sandwich, hay của một trong các thành phố cảng Cinque Port, sau khi săn đuổi cực nhọc, đã giết được và đem vào bờ một con cá voi rất đẹp mà ngay từ lúc đầu họ đã nhận thấy ở xa khơi. Các thành phố cảng Cinque Port được đặt một phần hoặc như thế nào đó dưới quyền xét xử của đại khái một cảnh sát viên hay viên chức gọi là Lord Warden. Vì được Hoàng gia trực tiếp giao cho chức vụ ấy, nên tất cả những sở đắc của Hoàng gia vốn gắn liền với các lãnh địa Cinque Port đều thành ra của ông ta. Theo một vài nhà văn chức vụ này được gọi là một chức ngồi không ăn lương. Nhưng không phải vậy. Bởi vì Lord Warden có lúc đã rất bận rộn trong công việc bỏ túi những món bổng lộc; những mối lợi thâu đoạt được chủ yếu nhờ cùng phẩm chất lừa gạt bỏ túi kia.

Lúc bấy giờ những thủy thủ đáng thương da sạm nắng, chân trần, quần xắn cao, đã mệt nhọc mà kéo con cá béo ấy lên một nơi cao khô ráo, tự hứa hẹn sẽ được một số dầu và xương quý ước độ 150 bảng; và trong lúc họ mơ màng nhấm nháp chén trà quý với vợ, hoặc ly bia ngon với bạn bè, và tưởng đến số tiền lớn mà các cổ phần của họ sẽ đem lại, thì một người vừa là tín đồ Thiên Chúa giáo mộ đạo nhất và rất thông thái, vừa là người từ thiện nhất nách kẹp quyển Blackstoné64 bước lên; và đặt nó lên trên đầu cá voi, ông ta nói, “Đừng động vào đấy! Con cá này, thưa quý ngài, là con cá bị cột, tôi tịch thu nó thành con cá của Lord Warden”. Nghe xong câu này, những thủy thủ kia với một vẻ ngạc nhiên đầy kính cẩn - thật đúng là tính cách Anh quốc - không biết nói gì cả, chỉ lần lượt gãi đầu thật lực mà thôi; trong lúc đó họ nhìn hết con cá voi kia đến người lạ mặt nọ một cách rất thiểu não. Nhưng làm thế cũng chẳng giải quyết được vấn đề này tí nào, cũng như chẳng làm dịu quả tim sắt đá của người thông thái cầm quyển Blackstone kia. Lát sau một người trong bọn, sau khi đã gãi đầu rất lâu để tìm ý, đánh bạo cất lời:

“Thưa ông, Lord Warden là ai thế?”

“Là Quận công.”

“Nhưng Quận công đâu can dự gì đến con cá này.”

“Con cá này là của ngài.”

“Chúng tôi đã bị rất nhiều phiền phức và tai họa, và còn phải tốn kém nữa, và tất cả những điều đó giờ đây rơi vào lợi tức của Quận công cả; như vậy chúng tôi sẽ không thu được gì cả cho công lao khó nhọc của chúng tôi ngoài những vết chại ở da chúng tôi ư?”

“Con cá này là của ngài.”

“Quận công nghèo nàn đến nỗi bắt buộc phải dùng đến lối kiếm ăn tệ mạt này ư?”

“Con cá này của ngài.”

“Tôi những tưởng sẽ đỡ đần mẹ già ốm liệt giường bằng phần cá của tôi.”

“Con cá này của ngài.”

“Quận công có chịu nhận một phần tư hay một nửa con cá này không?”

“Con cá này của ngài.”

Nói tóm lại, con cá voi bị tịch thu và đem bán, và ngài quận công Wellington nhận tiền. Nghĩ rằng, xét theo một vài phương diện đặc biệt nào đó, trường hợp này có khả năng tối thiểu ở một chừng mực nhỏ nào đó được xem như, do hoàn cảnh, là một trường tu sĩ chân thành tại thành phố ấy đã viết một giác thư cho ngài Quận công yêu cầu ngài xét kỹ lại trường hợp của những thủy thủ bất hạnh này. Để trả lời ông này, vị Quận công kia đã đáp lại bằng thư (cả hai bức thư này đều được công bố) rằng ông ta đã xét kỹ lại rồi, đã nhận tiền và sẽ rất biết ơn vị tu sĩ đáng kính nếu từ rày về sau ông ta (vị tu sĩ đáng kính nể) chịu khó đừng dính dáng đến công việc của kẻ khác nữa. Phải chăng, đây là một ông lính già yên lặng đứng ở góc của ba vương quốc, cả hai tay cướp đoạt đồ ăn xin của những kẻ ăn mày?

Người ta sẽ thấy một cách dễ dàng là trong trường hợp này quyền được cho là của vị Quận công kia là một quyền nhà vua đã ủy thác cho ông ta. Vậy chúng ta cần phải hỏi theo nguyên tắc nào mà ngay từ lúc ban đầu quyền ấy được trao cho vua. Bản thân luật cũng đã được ban hành. Nhưng luật gia Plowdon cho chúng ta rõ lý do về điều ấy. Plowdon nói rằng, con cá voi bị bắt như vậy thuộc về vua và hoàng hậu “vì bản chất ưu tú cao cả của nó”. Và theo những nhà phê bình sâu sắc nhất, điều này được xem như là một lý luận không thể cãi được về những vấn đề như vậy.

Nhưng tại sao ông vua lại nhận cái đầu và hoàng hậu lại nhận cái đuôi? Xin cho một lý do về điều đó, hỡi các bạn luật gia!

Trong bài luận về sinh hoạt phí của hoàng hậu, một tác giả già về pháp đình King’s Bench là ông William Prynne đã nói như thế này, “Cái đuôi về phần hoàng hậu là cốt để cung cấp xương cá voi cho tủ quần áo của hoàng hậu đó.” Điều này được viết ra hồi cái xương đen to của cá voi Greenland hay cá nhà táng được dùng rất nhiều để làm khung áo lót cho phụ nữ. Những cái xương ấy không phải ở đuôi mà ở đầu con cá, và đó là một điều lầm lẫn rất buồn đối với một luật gia thông minh như Prynne. Phải chăng hoàng hậu là một nữ thần đầu người đuôi cá, cần phải được người ta dâng cho bà cái đuôi? Một hàm ý phúng dụ bóng gió có thể núp ở đây.

Có hai con cá ngự mà các nhà viết về luật đã đặt ra kiểu mẫu là con cá voi và con cá măng; cả hai đều là của hoàng gia dưới một vài điều kiện hạn chế, và trên danh nghĩa chúng cống hiến cho ngành thứ mười trong các ngành lợi tức thường lộ của hoàng gia. Tôi không biết có tác giả nào khác bàn về vấn đề này chưa; nhưng cứ theo suy luận thì tuồng như con cá măng cũng phải chia đôi như con cá voi, và ông vua nhận cái đầu cực đặc và rất đàn hồi đặc thù của con cá đó, mà xét tượng trưng, có lẽ được căn cứ một cách buồn cười vào cái sự được cho là tương hợp nào đó. Nếu vậy, tuồng như có nguyên do trong mọi chuyện, ngay cả trong luật pháp.

CHƯƠNG XCI
TÀU PEQUOD GẶP TÀU NỤ HỒNG

“Săn tìm long diên hương trong bụng con thủy quái Leviathan này là hoàn toàn vô ích, mùi hôi hám không chịu nổi ngăn cản mọi sự tìm kiếm.”

Sir T. Browne, Những sai lầm thông thường

DỘ MỘT VÀI TUẦN sau tấn tuồng săn cá voi cuối cùng mà chúng tôi vừa kể lại, và trong lúc chúng tôi chong buồm chạy từ từ trên mặt bể giữa buổi trưa u uất mơ màng dễ làm cho người ta buồn ngủ, thì nhiều cái mũi trên boong tàu Pequod chứng tỏ bọn họ là những nhà thám hiểm đắc lực hơn cả ba cặp mắt ở trên cao. Một mùi đặc biệt và không dễ chịu lắm được ngửi thấy ngoài bể.

“Giờ tôi dám cuộc một cái gì đấy,” Stubb nói, “là nơi nào đó quanh đây có vài con cá voi chúng ta đã cắm trúng phi tiêu gỗ ngày nọ. Tôi cho rằng chúng sắp lật ngược.”

Chẳng bao lâu sau những làn hơi tới trước đã lướt qua một bên, và xa xa có một con tàu đậu, buồm tàu cuốn lại chứng tỏ phải có một con cá voi nào đó bên cạnh. Khi chúng tôi lướt đến gần hơn, tàu lạ đã trương cờ Pháp ở mũi; và căn cứ vào đám mây xoay tròn là bầy diều hâu đang bay liệng vòng vòng, quần đảo và nhào xuống gần đó, thì đã rõ là con cá voi ở cạnh tàu phải là thứ mà ngư phủ gọi là con cá sình, nghĩa là, một con cá voi đã chết yên ổn ở giữa bể, và đã thành một xác chết chưa ai chiếm cứ, nổi lềnh bềnh giữa bể. Có thể tưởng tượng được hết sức rõ ràng cái mùi mà một khối to như vậy bốc ra không thơm tho chừng nào; mùi đó còn tệ hơn một thành phố ở Assyrie bị bệnh dịch hạch, khi người sống bất lực không chôn kịp người chết. Thật vậy, mùi hôi đó khó chịu đến nỗi có người cho rằng không một sự tham lam nào có thể khiến họ neo dọc theo con cá ấy được. Tuy nhiên, có những kẻ nào kia sẽ vẫn làm việc đó; bất kể đến thực tế là chất dầu mà người ta lấy được từ những đối tượng như vậy thuộc loại dầu hạng cực kém, và không có một tí gì giống mùi tinh dầu hoa hồng nguyên chất cả.

Cùng với ngọn gió biển nhè nhẹ đang sắp tắt, đền gần tàu đó hơn chúng tôi thấy con tàu Pháp kia có một con cá voi thứ hai neo bên cạnh; con cá này thậm chí còn nức mũi hơn là con đầu tiên. Sự thực hóa ra đó là một con cá có vẻ sắp khô héo và chết vì cơn chướng bụng rất lạ, hay chứng khó tiêu gì đó; thành thử xác chết của nó gần như hoàn toàn cạn kiệt bất kể loại dầu diếc nào. Tuy vậy, ở vào địa vị thích hợp, chúng ta sẽ thấy không một thủy thủ sáng suốt nào lại nguẩy mũi chê một con cá như con này, dù thường thường họ vẫn tránh những con cá voi sình.

Giờ đây, tàu Pequod tiến gần đến con tàu lạ đến nỗi Stubb thề rằng gã nhận ra cái cán xẻng của gã bị sợi dây câu quấn quanh đuôi một trong hai con cá.

“Thật đúng là đẹp mặt,” gã đứng ở mũi tàu cười giễu cợt. “Thật đúng là cốc mò cò xơi! Tôi biết rất rõ mấy tay cóc ghẻ người Pháp kia chỉ là những con quỷ đáng thương trong ngành đánh cá; thỉnh thoảng hạ thuyền xuống đuổi theo những đợt sóng lớn, vì lầm tưởng chúng là cột nước của lũ cá nhà táng; đúng vậy, và đôi khi rời khỏi hải cảng mà trong hầm tàu đầy những hộp nến và thùng chứa kéo cắt tim đèn, tiên đoán sẵn là hết thảy số dầu chúng kiếm được cũng sẽ chẳng đủ để nhúng tim đèn của thuyền trưởng vào; à phải, tất cả chúng ta đều biết những điều này; nhưng hãy nhìn kia, đây là một thứ cóc ghẻ rất thỏa mãn với đồ thừa của chúng ta, tôi muốn nói là con cá voi đã trúng phi tiêu gỗ kia; à phải, và cũng quá thỏa mãn với việc cào xương khô của con cá quý hóa hắn có ở kia ấy. Đồ quỷ đáng thương! Này, hãy ngả nón đi xin một vòng, bớ ai đó và cho hắn một ít dầu làm quà coi như tấm lòng từ thiện. Vì số dầu mà hắn lấy ở con cá voi bị trúng phi tiêu gỗ kia dùng để thắp trong nhà tù không hợp một chút nào; không, không phải trong xà lim tử hình đâu. Và còn con cá voi kia, thì này, tôi thà đồng ý lấy thêm dầu bằng cách chặt gãy và rồi cố mà rút dầu từ ba cột buồm của chúng ta còn hơn là lấy dầu từ mớ xương kia; nhưng mà, nghĩ lại thì mớ xương đó có thể chứa đựng thứ đáng giá hơn dầu nhiều; phải đấy, chính là long diên hương. Giờ đây tôi tự hỏi liệu ông lão của tôi có nghĩ đến điều ấy không. Đáng thử lắm. Phải, tôi tham gia,” và nói đoạn, gã bèn bước về phía boong lái.

Cùng lúc ấy, không trung mơ màng đã trở nên một cảnh tĩnh lặng hoàn toàn; thành thử dù có hay không, tàu Pequod kia giờ đây cũng bị cái mùi ấy đánh bẫy, không có hy vọng gì thoát được trừ phi gió lại thổi mạnh thêm. Từ dưới cabin đi lên Stubb gọi đám thủy thủ của gã lại và chèo thuyền đến tàu lạ kia. Lúc đi ngang qua mũi tàu đó, gã nhận thấy nằng theo thị hiếu kỳ quặc của người Pháp, phần trên tấm sống mũi được chạm giống như một cuống hoa khổng lồ trĩu vòng xuống, sơn xanh, cọc đồng chĩa tua tủa làm gai; toàn bộ tụ vào một cái búp màu đỏ chói, gấp khép cánh rất đối xứng. Nơi tấm bảng phía trên cao, gã đọc thấy những chữ mạ vàng to: “Bouton de Rose”. Nụ hồng hay búp hồng; đây là cái tên rất nên thơ của con tàu thơm tho ấy.

Mặc dù Stubb không hiểu phần chữ Bouton của bảng mô tả ấy, nhưng chữ Rose và hình chạm nổi ở đầu mũi tàu hợp lại với nhau cũng đủ giải thích cho gã tất cả.

“Một nụ hồng bằng gỗ, hở?” gã vừa la lên vừa lấy tay bụm mũi. “Rất được đấy; nhưng lạy Chúa sao nó thối vậy!”

Giờ đây để liên lạc trực tiếp với những người trên boong, gã phải kéo chèo quanh mũi tàu sang bên mạn phải, và do đó phải đến gần con cá voi sình; và nói chuyện với qua con vật ấy.

Lúc đến chỗ này, tay vẫn còn bụm mũi, gã la lên:

“Ê, này, Nụ Hồng; có ai trong đám Nụ Hồng các người biết nói tiếng Anh không?”

“Có,” một người quê vùng Guernsey từ thành tàu đáp lại, hóa ra lại chính là thuyền phó.

“Như vậy thì này; Nụ Hồng của tôi ơi, các anh có thấy con cá voi trắng không?”

“Con cá voi nào?”

“Cá voi trắng - một con cá nhà táng, con Moby Dick ấy mà, các anh có thấy nó không?”

“Chưa bao giờ nghe qua con cá voi như vậy. Cachalot Blanche! Cá voi trắng - chưa hề.”

“Được thôi; vậy xin tạm biệt, và lát nữa tôi sẽ trở lại thăm các anh.”

Rồi chèo rất nhanh trở về tàu Pequod, nhìn thấy ông Ahab đang dựa lên lan can sắt trên boong lái đợi báo cáo của gã, gã bụm hai tay thành kèn và la to lên: “Không, thưa thuyền trưởng, không.” Nghe xong ông Ahab rút lui và Stubb trở lại chỗ con tàu Pháp.

Giờ đây gã nhận thấy người Guernsey kia vừa chui vào sợi xích và đang dùng một chiếc xẻng xẻo mỡ, mũi anh chàng đeo một cái bao.

“Này mũi anh làm sao thế?” Stubb nói. “Gãy à?”

“Ước gì nó gãy, hoặc đừng có mũi cũng được!” người đảo Guernsey kia đáp lại, có vẻ như không hứng thứ gì với việc đang làm. “Nhưng còn anh, sao anh giữ mũi của anh làm gì?

“À, có gì đâu. Đó là một cái mũi bằng sáp; tôi phải tiếp tục giữ nó. Trời đẹp nhỉ? Không khí đượm mùi hoa viên, tôi dám nói; vậy hãy ném cho chúng tôi một bó hoa nhỏ đi chứ, bạn Nụ Hồng?

“Anh muốn làm yêu làm quỷ gì ở đây hả?” người đảo Guernsey rống lên, hốt nhiên tỏ vẻ bực tức.

“Ồ! Đừng nóng - đừng nóng! Phải rồi, đúng từ ấy đấy; sao anh không đóng gói những con cá voi ấy vào đá cho khỏi nóng, trong lúc anh xẻo mỡ chúng? Nhưng đó là nói chơi thôi; anh biết không, Nụ Hồng, cố gắng tìm lấy dầu ở những con cá voi như vậy cũng vô ích thôi. Còn như con cá khô kia thì không có một mi li lít dầu nào trong cả cái thân xác ấy đâu.”

“Tôi cũng biết rõ thế; nhưng anh có thấy không, thuyền trưởng ở đây không tin điều đó; đây là lần đầu ông ta đi biển, trước kia ông ta là một chủ xí nghiệp ở Cologne. Nhưng hãy cứ lên trên tàu, rất có thể ông ta sẽ tin anh, nếu như ông ta không tin tôi, và như vậy tôi sẽ thoát khỏi tình cảnh khó chịu này.”

“Bất cứ gì giúp được bạn, ông bạn ngọt ngào dễ chịu của tôi,” nói đoạn Stubb lên tàu ngay. Ở đấy, một cảnh tượng rất lạ lùng hiện ra. Những thủy thủ đầu đội mũ len đỏ có tua đang sửa soạn dụng cụ sẵn sàng để làm thịt con cá voi. Nhưng họ làm việc khá chậm, nói chuyện lại rất nhanh, xem ra rất vui vẻ. Hết thảy mọi cái mũi đều hất ngược lên trên mặt như bao nhiêu là sào căng buồm. Thỉnh thoảng một vài người trong bọn lại bỏ dở công việc và trèo lên đầu cột buồm để hít một ít không khí trong sạch. Một vài người cho rằng mình sẽ mắc bệnh dịch nên nhúng xơ gai vào hắc ín và thỉnh thoảng giơ lên mũi hít. Những người khác bẻ gãy ống tẩu sát đến chỗ đầu nhận thuốc và hút thật mạnh để khói luôn luôn bay lên đầy mũi.

Stubb ngạc nhiên vì một tràng tiêng hò hét và chửi rủa từ cabin của thuyền trưởng phía gần đuôi tàu; và lúc nhìn về phía ấy gã thấy một gương mặt hung tợn thò ra ở phía sau cánh cửa hé mở về bên trong. Đó là viên thầy thuốc, sau khi đã khiển trách vô hiệu những hành vi của các thủy thủ trong ngày đã vào ẩn trong cabin của thuyền trưởng (cái tủ như ông ta thường gọi) để tránh dịch; nhưng vẫn không thể nhịn được việc thỉnh thoảng thét lên những lời khẩn cầu và thái độ phẫn uất.

Nhận thấy rõ mọi điều ấy, Stubb nghĩ kỹ về kế hoạch của mình, đoạn quay sang người dân đảo Guernsey chuyên vãn một hồi, trong lúc trò chuyện người này tỏ ra rất bực về sự dốt nát đáng khinh bỉ của viên thuyền trưởng, ông ta đã đưa anh em thủy thủ vào một tình cảnh khó chịu chẳng thơm tho mà cũng chẳng sinh lời gì. Dò hỏi cẩn thận, Stubb nhận ra thêm là anh chàng Guernsey kia chẳng chút nghi ngờ gì về chuyện long diên hương. Vì vậy, gã lặng thinh về vấn đề ấy, nhưng trái lại tỏ ra rất thực tình tâm sự với anh chàng, nên hai người chẳng mấy đã vạch sẵn ra một kế hoạch hòng lừa gạt và chế giễu viên thuyền trưởng, mà ông này không tài nào tưởng nổi đến việc nghi kỵ lòng chân thành của họ được. Theo kế hoạch nhỏ này, người dân miền Guernsey cứ lấy danh nghĩa là một thông dịch viên, sẽ nói với thuyền trưởng bất kỳ điều gì anh ta muốn và cứ cho là điều đó chính Stubb đã nói ra; và về phần Stubb, gã chỉ việc nói vớ va vớ vẩn suốt trong cuộc đàm thoại ấy.

Lúc ấy, nạn nhân đã định của họ xuất hiện từ cabin ông ta. Ông ta nhỏ người, nước da ngăm ngăm đen, nhưng có vẻ thanh lịch quá so với một thuyền trưởng, với bộ râu quai hàm lớn cùng ria mép, ông ta mặc một cái áo bằng nhung đỏ với những con dấu gắn vào sợi dây đồng hồ ở bên hông. Stubb được anh chàng dân đảo Guernsey giới thiệu một cách rất kính cẩn với ông ta, và lập tức hết sức khoa trương khoác lấy cái vẻ thông ngôn cho hai người.

“Trước hết tôi phải nói gì với ông ta?” hắn hỏi.

Stubb vừa nói vừa nhìn chiếc áo đỏ với đồng hồ và những con dấu, “Ôi dào, anh có thể bắt đầu bảo ông ta rằng đối với tôi ông ta trông có vẻ như là một đứa con nít mặc dù tôi không muốn tự nhận là một tay sành sỏi.”

Anh chàng dân Guernsey quay lại phía thuyền trưởng nói bằng tiếng Pháp, “Thưa ông, anh ta nói rằng mới hôm qua đây, tàu anh ta gặp một con tàu mà vị thuyền trưởng, vị thuyền phó và sáu thủy thủ đều chết cả vì bị chứng sốt rét do một con cá voi sình mà họ kéo theo gây nên.”

Nghe xong viên thuyền trưởng giật mình, và tha thiết ước muốn biết rõ thêm.

“Giờ thì gì nữa?” người dân miền Guernsey hỏi Stubb.

“Xem nào, vì ông ta có vẻ xem thường điều đó, hãy bảo với ông ta rằng, giờ đây sau khi tôi đã nhìn ông ta kỹ càng, tôi hoàn toàn tin chắc là trong việc chỉ huy con tàu đánh cá voi này, ông ta cũng chẳng tài cán gì hơn là con khỉ St. Jago. Thực ra, hãy nói cho ông ta rõ là theo tôi thì ông ta là một con vượn.”

“Thưa ông, anh ta thề thốt và tuyên bố rằng con cá voi kia là một con cá voi khô, tức là lại còn dễ sợ hơn con cá voi sình nữa; thưa ông, nói cho đúng ra, anh ta khuyên chúng ta nên rời xa những con cá này đi nếu chúng ta coi trọng tính mạng của mình.”

Lập tức vị thuyền trưởng chạy ra phía trước và nói rất to bảo thủy thủ đừng kéo những dụng cụ cắt lên nữa và nới lỏng ngay lập tức những dây cáp và dây xích buộc những con cá voi kia vào tàu.

Lúc viên thuyền trưởng quay lại với họ, anh chàng Guernsey hỏi, “Giờ thì gì nữa?”

“Ôi dào, để tôi xem; phải rồi, anh có thể nói với ông ta rằng… rằng… thực ra, nhờ anh hãy nói rằng, tôi đã bịp ông ta (nói riêng một mình) có lẽ tôi cũng bịp cả một người khác nữa.”

“Thưa ông, anh ta nói rất sung sướng đã giúp chúng ta được ít nhiều.”

Nghe như vậy viên thuyền trưởng quả quyết rằng họ là những kẻ chịu ơn (ông ta muốn nói là ông ta và vị thuyền phó kia) và kết lại là mời Stubb xuống phòng để uống một chai rượu Bordeaux.

“Ông ta muốn mời anh cùng uống một ly rượu,” người thông ngôn nói.

“Xin anh nhiệt thành cảm ơn ông ta giùm tôi, nhưng xin bảo giùm rằng việc uống rượu đối với một người mà tôi đã lừa bịp là trái với nguyên tắc của tôi. Thực ra, xin bảo với ông ta rằng tôi phải từ biệt ông ta.”

“Thưa ông, anh ta nói rằng những nguyên tắc về nếp sống của anh ta không thuận cho uống rượu, nhưng nếu như ông sống thêm ngày nữa để mà uống thì tốt nhất là ông nên thả cả bốn thuyền xuống và đẩy tàu xa con cá voi này, vì trời hiện rất lặng gió nên chúng sẽ không trôi đi nơi khác đâu.”

Lúc đó, Stubb đã qua bên kia thành tàu, vừa bước xuống thuyền gâ vừa kêu gọi người đảo Guernsey về việc này - có một sợi dây kéo dài bên thuyền này nên gã sẽ làm mọi điều có thể được để giúp họ bằng cách kéo giùm con cá voi nhẹ hơn ra xa con tàu đó. Bấy giờ, trong lúc những thuyền Pháp đang cố gắng kéo tàu về một phía thì Stubb lại gia ơn kéo con cá voi ấy đi xa ra về phía đối diện, và với vẻ phô trương nhất nới lỏng sợi dây kéo dài dẵng bất thường.

Chẳng bao lâu một ngọn gió nhẹ nổi lên; Stubb giả vờ bỏ rơi con cá voi; sau khi kéo thuyền của mình lên, con tàu Pháp chẳng mấy chốc đi xa dần, trong lúc tàu Pequod lướt ở giữa nó và con cá voi của Stubb. Thừa cơ hội đó, Stubb chèo rất nhanh đến gần xác con cá đang nổi ấy, và vừa kêu tàu Pequod để báo cho họ rõ về ý định của gã, vừa bắt đầu thâu lượm kết quả của sự gian xảo trái lẽ của mình. Cầm chiếc xẻng bén rộng bản của thuyền nhà, gã bắt đầu đào mình con cá, ở sau cái vi bên hông một chút. Nhìn cứ tưởng gã đang đào một cái hầm giữa bể ấy chứ; và cuối cùng khi cái xẻng xén đụng vào những xương sườn gầy gò kia, cảnh tượng nom giống như lật ngược những tấm ngói và đồ sành La Mã xưa chôn trong đất sét trộn màu mỡ của nước Anh. Các thủy thủ của Stubb đều rất hào hứng và tha thiết muốn giúp đỡ thuyền phó, ai nấy trông sốt sắng như thợ săn vàng.

Suốt thời gian đó, vô số chim chóc nhào lặn, la hét và đánh nhau quanh họ. Stubb bắt đầu tỏ vẻ thất vọng, nhất là từ lúc cái mùi hương dễ sợ kia tăng lên, và bỗng chốc từ chính giữa trận dịch này, bốc ra một làn hơi thơm phức, bay qua cơn thủy triều hôi thối mà không bị thứ hơi này nuốt trọn, như một con sông chảy vào một con sông khác rồi lại chảy xuôi theo với con sông khác nữa, mà không lần nào bị hòa lẫn.

“Lấy được rồi, lấy được rồi,” Stubb hân hoan la lên, tay đập vào một vật gì đó trong bụng con cá, “một cái túi! Một cái túi!”

Thả chiếc xẻng xuống, gã thò cả hai tay vào trong bao kéo ra từng nắm đầy một thứ giống như xà phòng Windsor vụn nát, hay chất pho mát để lâu có đốm mốc; rất nhiều dầu lại còn rất thơm. Ta có thể ấn lõm vật đó rất dễ dàng bằng ngón tay cái. Màu sắc nửa vàng nửa tro, chất này, thưa các bạn, là long diên hương, đáng giá một ghi nê vàng một ounce nếu bán cho các nhà bào chế. Tất cả được độ sáu nắm tay như vậy; nhưng một số nhiều hơn thế có lẽ bị mất ở dưới bể hoặc nằm ở một chỗ mà Stubb đành phải bỏ dở để tuân theo mệnh lệnh của ông Ahab nóng nảy và trở lên tàu ngay nếu không tàu sẽ bỏ gã.

CHƯƠNG XCII
LONG DIÊN HƯƠNG

LONG DIÊN HƯƠNG NÀY là một chất rất kỳ lạ, vừa là một món hàng quan trọng, khiến cho hồi 1791 một thuyền truởng tên là Coffin người đảo Nantucket đã bị đem ra xét xử ở pháp đình thuộc Hạ viện Anh. Vì vào thời điểm đó, và thật tình thì mãi cho đến tương đối gần đây, nguồn gốc đích xác của long diên hương, cũng như hổ phách, vẫn còn là một vấn đề cần được nghiên cứu tiếp. Tuy long diên hương - ambergris - không gì khác hơn từ ghép tiếng Pháp chỉ hổ phách xám, hai chất đó lại hoàn toàn khác nhau. Hổ phách, tuy có lúc được tìm thấy ở bờ bể, nhưng còn đào thấy ở một vài vùng đất xa xôi trong nội địa, còn long diên hương thì ngược lại không tìm thấy ở đâu cả, ngoại trừ giữa bể. Ngoài ra, hổ phách là một chất cứng và trong, giòn, dễ vỡ, và không có mùi, thường dùng làm ống ngậm cho các ống điếu, chuỗi hạt và đồ trang sức; còn long diên hương thì lại mềm nhuyễn như sáp, thơm đậm đặc và cay nồng, phần lớn được dùng để làm nước hoa, thuốc ngậm cho thơm miệng, nến quý, phấn xức tóc và sáp thơm. Người Thổ Nhĩ Kỳ dùng chất đó trong nấu nướng, và còn mang nó sang thánh địa Mecca, cùng một mục đích như hương trầm được mang sang nhà thờ St. Peter ở La Mã. Vài nhà buôn rượu bỏ ít hạt long diên hương vào rượu để làm cho rượu thơm hơn.

Ai mà nghĩ nổi những quý ông quý bà đẹp đẽ lại thích thú một chất tìm thấy ở trong bộ ruột không hào nhoáng chút nào của một con cá voi đau yếu! Tuy nhiên thực là như vậy. Theo một vài người long diên hương này là nguyên nhân, theo một vài người khác thì đó là kết quả, của chứng sình bụng nơi con cá voi. Làm thế nào để chữa chứng trúng thực như vậy thì lại rất khó nói, trừ phi cho nó uống ba hay bốn thuyền đầy thuốc viên của tiệm Brandretli, rồi mau mà chạy xa khỏi vùng nguy hiểm, như những người lao động thường làm lúc làm nổ mìn phá đá.

Tôi quên nói rằng trong mớ long diên hương người ta còn tìm thấy vài mảnh xương đẹp, tròn và cứng, mà thoạt tiên Stubb nghĩ có thể là những nút quần của thủy thủ; nhưng sau té ra đó chẳng phải là gì khác hơn là những mảnh xương mực ông loại nhỏ được ướp thơm bằng cách ấy.

Giờ đây, tính không hư rữa được của thứ long diên hương thơm nhất lại được tìm thấy chính nơi trung tâm của thối rữa như thế; không đáng kể gì ư? Hãy nghĩ đến câu nói của thánh Paul trong tập Tín hữu Corinth về sự hư hỏng và không hư hỏng; về chỗ chúng ta phải trải qua nhục nhã như thế nào, nhưng lại trỗi dậy trong vinh quang ra sao? Và cũng như vậy, hãy nhớ lại câu nói kia của Paracelsus về cái làm nên thứ xạ hương tốt nhất. Cũng đừng nên quên thực tế lạ lùng là trong hết thảy mọi vật có mùi hôi, nước hoa, trong giai đoạn sơ chế, là thứ mùi tệ nhất.

Tôi muốn kết thúc chương này bằng lời kêu gọi trên kia nhưng không thể được, vì nỗi tôi chỉ ước gì chống lại được lời buộc tội mà người ta thường gán cho những thợ săn cá voi, lời buộc tội đó, theo sự ước lượng của một vài khối óc chưa gì đã thành kiến, có thể xem như đã được gián tiếp chứng minh bởi những điều đã nói về hai con cá voi của người Pháp. Ở các nơi khác trong tập sách này, những lời phỉ báng cho rằng nghề đánh cá voi là một nghề hoàn toàn vô trật tự và bẩn thỉu từ đầu đến đuôi đã bị bác bỏ. Nhưng còn một điều khác nữa đáng phủ nhận. Người ta thường ám chỉ rằng tất cả những con cá voi đều bốc mùi. Thử hỏi vết nhơ khả ố đó khởi thủy như thế nào?

Tôi quan niệm rằng có thể lần dò được tới tận hồi những tàu đánh cá voi Greenland lần đầu tiên cập cảng đến London, cách đây hơn hai thế kỷ. Bởi vì những người thợ săn cá voi ấy, lúc bấy giờ không, mà sau này cũng không, cố gắng chiết dầu ở bể như những tàu miền Nam thường làm; mà họ lại cắt mỡ tươi thành từng miếng nhỏ, bỏ nó qua các lỗ có nút lỗ của những thùng to và mang chúng về nhà bằng cách ấy; bản chất ngắn ngủi của các mùa trong các vùng bể đầy nước đá ấy, và những trận bão bất thần, hung hăng mà họ thường gặp cấm cản bất cứ một lối nào khác. Kết quả là lúc phá của vào hầm, và kéo lên một trong những nghĩa địa cá voi này, tại bến Greenland, có một mùi vị bay ra tương tự thứ mùi bốc lên khi khai quật khu nghĩa địa của một thành phố xưa cỗi, làm móng cho một Bệnh viện Nằm ổ.

Tôi cũng ức đoán phần nào, rằng lời buộc tội xấu xa chống lại những thợ săn cá voi đại để có thể được gán cho điểm rằng ở miền duyên hải Greenland một làng Hà Lan gọi là Schmerenburgh hay Smeereenberg, về sau tên của làng đó là cái tên duy nhất được nhà thông thái Fogo Von Slack sử dụng trong tác phẩm vĩ đại của ông ta về Các mùi, tức quyển khảo luận về chủ đề ấy. Như tên sách ấy đã ngụ ý (smeer, mỡ; berg, kéo lên), làng này được lập ra để làm một nơi thâu nhận mỡ mà hạm đội săn cá voi Hà Lan đổ ra, không cần phải trở về Hà Lan vì mục đích ấy. Đó là chỗ quy tụ các lò, chảo mỡ và nhà chứa dầu; những công việc này lúc đang được thực hiện toàn diện chắc chắn sẽ tỏa ra thứ mùi không thom tho một chút nào. Nhưng tất cả những điều này đều rất khác với một tàu đánh cá nhà tang miền Nam Hải; con tàu ấy trong một cuộc du hành lâu có lẽ đến bốn năm, sau khi đã chứa dầu đầy hầm, hẳn sẽ không mất đến năm chục ngày cho công chuyện nấu dầu; và trong trạng thái đã được đóng vào thùng, chất dầu ấy gần như không bay mùi gì cả. Sự thực là, dù sống hay chết, nếu được làm thịt một cách đúng đắn, những con cá voi với bản chất là một loại cá, chẳng phải là một sinh vật hôi hám gì; và người ta cũng không thể coi những người thợ săn cá voi như bọn dân thời trung cổ ưa dò dẫm dò ra người Do Thái trong một đoàn, bằng cách dùng mũi hít ngửi. Quả thật vậy, con cá voi cũng không thể có mùi nào khác hon là mùi thơm, trong khi nó thường có một sức khỏe dồi dào như vậy; tập dượt thể thao hết sức nhiều; lại luôn luôn ở ngoài trời; mặc dù, đúng là, nó rất hiếm khi ở ngoài không khí khoáng đạt. Tôi muốn nói là, cử động của các vi đuôi cá nhà táng trên mặt nước làm tỏa ra một chất thơm y như kiểu một phụ nữ thơm mùi xạ hương sột soạt áo quần trong một phòng khách ấm cúng. Vậy tôi sẽ so sánh con cá voi với cái gì về phương diện hương thơm, xét mức độ vĩ đại của nó? Chẳng phải sẽ là con voi nổi tiếng, ngà đầy châu báu, thơm phức hương vị cỏ, con voi mà người ta dẫn ra khỏi một thành phố Ấn Độ để đón chào Alexander đại đế?

CHƯƠNG XCIII
KẺ BỊ RUỒNG BỎ

CHỈ ÍT NGÀY SAU bữa gặp tàu Pháp, một biến cố hết sức ý nghĩa đã tình cờ thành ra biến cố vô nghĩa nhất cho cả đoàn thủy thủ tàu Pequod; một biến cố đáng tiếc nhất; và đã kết thúc bằng cách cống hiến cho con tàu đôi khi vui điên dại và đã được tiền định ấy một sinh kế cùng lời tiên tri luôn kèm theo về bất cứ hậu quả tan vỡ nào sẽ xảy ra cho họ.

Trên một tàu đánh cá voi, không phải tất cả mọi người đều xuống thuyền để săn cá. Một vài nhân lực ở lại, gọi là những người giữ tàu, phạm vi làm việc là ở trên tàu lúc các thuyền được thả xuống để săn cá voi. Nói chung, những người giữ tàu này đều là những người gan dạ chẳng kém gì các thủy thủ trong mấy đoàn thủy thủ kia của tàu. Nhưng nếu tình cờ có kẻ khốn khổ mảnh khảnh quá độ, vụng về, hay nhút nhát trên tàu, thì kẻ đó chắc chắn sẽ được phân làm một người giữ tàu. Đấy chính là trường hợp trên tàu Pequod với chú nhỏ da đen tên tục là Pippin, hay Pip nếu viết tắt. Tội nghiệp chú Pip! Bạn đã nghe kể về chú ấy rồi; hẳn bạn còn nhớ tiếng trống nhỏ vừa u buồn vừa khoái hoạt vào lúc nửa đêm bi đát ấy chứ?

Bề ngoài, Pip và anh chàng Bột Nhào là một cặp bài trùng y như một con ngựa ô và con ngựa bạch, thân mình phát triển giống nhau, tuy màu sắc khác nhau, được thăng thành một cặp quái gở. Nhưng trong lúc anh chàng Bột Nhào bản chất chậm chạp và trí óc trì độn, thì Pip, tuy tâm tư hết sức dịu hiền, nếu xét kỹ lại rất sáng trí với bản chất sáng láng vui tươi, ân cần và dễ chịu đặc thù của nòi giống chú; một nòi giống luôn luôn hưỏng hết thảy những khoái cám và lạc thú một cách tự do và đẹp đẽ hơn bất cứ một nòi giống nào khác. Vì đối với những người da đen, tấm niên lịch không biểu lộ gì khác ngoài ba trăm sáu mươi lăm ngày lễ Quốc khánh và ngày Tết đầu năm. Bạn cũng đừng cười khi tôi viết rằng cậu chàng da đen này rất sáng láng, vì ngay cả đến sự đen cũng có vẻ bóng - bẩy của nó; bạn hãy thử ngắm chất mun bóng láng dùng làm vách trong văn phòng của các vua chúa mà xem. Nhưng Pip ham sống, và ưa mọi yên ổn an toàn của đời sống; thành thử cái công chuyện đầy kinh hoảng không hiểu sao một đôi khi chú phải tham gia, đáng buồn thay đã làm mờ bớt trí thông minh của chú; tuy không bao lâu nữa người ta sẽ thấy điều đã được tạm thời trấn áp trong chú cuối cùng định mệnh cũng trù định cho bị những ngọn lửa hoang dại lạ lùng làm bừng tỏ lên ghê gớm, đến độ đã hết sức giả tạo khuyếch trương chú lên tới mười lần vẻ bóng láng tự nhiên mà lúc còn ở hạt Tolland bản xứ Connecticut, chú đã có lần dùng để hoạt náo cuộc vui của người kéo vĩ cầm dạo trên bãi cỏ xanh; và trong buổi chiều hôm du dương nọ, với tiếng ha ha vui vẻ chú đã biến chân trời cong tròn thành cái trống tambourine diềm trang trí các ngôi sao. Vì vậy, mặc dù giữa bầu không khí trong trẻo buổi ban ngày, lủng lẳng trên nền cần cổ rặt gân xanh, viên kim cương trong như nước lấp lánh sáng lành mạnh; song, khi người bán châu báu gian xảo kia chỉ cho bạn hạt kim cương trong vẻ bóng láng nhất của nó, họ sẽ để nó trên một nền tối mờ, và rồi làm cho nó sáng thêm lên, không phải bằng ánh sáng mặt trời, mà lại bằng những chất khí không tự nhiên. Lúc bấy giờ, những tia sáng dữ dội kia mới chiếu ra, vô cùng tuyệt diệu; rồi hạt kim cương chói lòa ma quái kia, xưa đã từng là tượng trưng thiêng liêng nhất của các bầu trời trong xanh pha lê, nom như hạt châu báu vương giả tột đỉnh đánh cắp của Diêm Vương. Nhưng hãy trở về với câu chuyện của ta đã.

Trong vụ long diên hương, người chèo thuyền phía sau Stubb rủi thay bị trẹo tay, khiến cho mất một thời gian cánh tay anh ta trở nên tê liệt như bị cụt; tạm thời Pip được đưa vào thế chỗ.

Lần đầu tiên Stubb xuống thuyên cùng chú, Pip tỏ ra rất hồi hộp; nhưng hạnh phúc thay, lúc bấy giờ, chú đã thoát khỏi cuộc tiếp xúc quá kề cận với con cá voi; và do đó thành ra không đến nỗi toàn phần nhục nhã, mặc dù Stubb quan sat chú rất kỹ, quan tâm, và sau đó cố ý khuyến khích chú cố gắng can đảm đến tột độ, vì biết đâu chú sẽ thường xuyên thấy thế là cần thiết.

Lúc thả thuyền lần thứ hai, chiếc thuyền được chèo ngay đến bên con cá voi; và lúc nhận thỏi sắt phóng ra kia, con cá voi liền tặng thuyền cú quật nhẹ nhàng thường lệ, mà, trong trường hợp này tình cờ lại ngay bên dưới ghế ngồi của Pip. Nỗi kinh hoảng tự nhiên của lúc bấy giờ đã khiến cho chú nhảy khỏi thuyền, mái chèo trong tay; và chú nhảy thế nào mà đoạn dây câu nới lỏng lại thít vào ngực chú, chú đeo dây câu vào ngực mà nhảy qua mạn thuyền thành ra bị dây quấn quanh lúc chú đâm nhào xuống nước. Ngay khi con cá voi bị đâm bắt đầu cuộc bơi hung hăng, dây câu tức thì căng ra; và a lê hấp! cậu chàng Pip đáng thương nổi sùi bọt sát cái lót trục mạn thuyền, bị dây câu quấn quanh nhiều vòng quanh ngực và cổ co níu tàn nhẫn.

Tashtego đứng ở đầu mũi thuyền. Ông ta đang hăng máu muốn săn đuổi. Ông ta ghét Pip vì nhát gan. Tuốt lưỡi dao ra khỏi vỏ, ông ta tì lưỡi bén vào dây câu quay sang Stubb và la hỏi: “Cắt chứ?” Trong lúc đó gương mặt xanh ngắt và nghẹt thở của Pip hiện lên rõ mồn một chữ, cắt đi, trời ạ. Bấy nhiêu thứ lướt qua nhanh như chớp. Mọi việc xảy ra trong không đầy nửa phút.

“Cắt đi, đồ quỷ!” Stubb rống lên; và vậy là mất con cá voi nhưng cứu được Pip.

Vừa mới tỉnh lại là chú da đen đáng thương liền bị đoàn thủy thủ tấn công bằng những lời la hét và nguyền rủa. Lặng lẽ để cho những lời nguyền rủa bất thường ấy tan biến đi rồi, Stubb mới dõng dạc như lúc có chuyện quan trọng, tuy vậy vẫn nửa trào phúng, để công khai nguyền rủa Pip; xong đâu đó, gã lại không công khai dùng những lời hiền dịu khuyên nhủ Pip. Nội dung những lời khuyên đó là Pip chẳng bao giờ nên nhảy ra khỏi thuyền, trừ phi… nhưng tất cả phần còn lại này mơ hồ, vì lời khuyên sâu sắc nhất lúc nào chẳng mơ hồ như thế. Thường thường bám chắc lấy thuyền, là châm ngôn chính của nghề đánh cá voi, nhưng đôi khi có những trường hợp xảy ra khi mà nhảy ra khỏi thuyền vẫn hơn. Hơn nữa, như thể sau cùng nhận thấy rằng nếu tận tình thẳng thắn khuyên nhủ Pip như vậy, có khi gã lại đang nới quá rộng biên độ cho chú bé hoành hành trong tương lai; Stubb bỗng thôi không khuyên nhủ nữa, và kết luận bằng một mệnh lệnh quyết định: “Pip, bám lấy thuyền, nếu không thì, lạy Chúa, ta sẽ không vớt lên nếu chú mày còn nhảy ra nữa đâu; nhớ lấy điều đó. Chúng ta không để mất cá như thế chỉ vì những kẻ như chú mày đâu; một con cá voi bán được gấp ba mươi lần tiền bán chú mày ở Alabama. Pip ạ. Nhớ đấy, đừng có nhảy ra nữa nhé.” Theo đây có lẽ Stubb đã gián tiếp ám chỉ, rằng mặc dù con người vốn thương yêu đồng loại, nhưng con người là động vật biết làm ra tiền, mà thiên hướng làm tiền đó thường hay can thiệp vào lòng từ tâm của họ.

Nhưng tất cả chúng ta đều ở trong tay của Chúa; và Pip lại đã nhảy xuống bể một lần nữa. Trong trường hợp hết sức tương tự vụ xảy ra lần đầu tiên kia; nhưng lần này chú không đeo theo sợi dây câu nữa, do đó lúc con cá voi bắt đầu bơi đi, Pip bị bỏ lại đuôi tàu ở giữa bể, như cái rương của một du khách quá vội vàng. Than ôi! Stubb quả nói sao làm vậy. Đó là một ngày xanh tươi đẹp đẽ đầy bao dung; bể khơi lấp lánh bạc lặng lẽ và mát dịu chạy dài xa tận chân trời, khắp chung quanh chú, y như mảnh ruột bò làm vàng lá bị đập dẹp đến cùng độ. Còn cái đầu đen như gỗ mun của Pip nhấp nhô giữa bể như một cải nụ đinh hương. Trên thuyền không cây dao nào giơ lên khi chú rớt quá nhanh lại phía sau. Cái lưng tàn nhẫn của Stubb vẫn quay lại phía chú, và con cá voi đã bị thương. Chỉ chừng ba phút, hàng dặm bể khơi không bờ bến đã ngăn cách giữa Pip và Stubb. Bị bỏ rơi giữa bể khơi, chú bé Pip đáng thương quay, cái đầu đen tóc quăn giòn cháy về phía mặt trời, một kẻ lạc lõng bơ vơ khác, tuy cao vời nhất và sáng nhất.

Trong cảnh trời êm bểdặng, đối với một người quen bơi lội, bơi ở giữa bể khơi cũng dễ như cưỡi xe nhíp ở trên bộ. Nhưng sự đơn độc dễ sợ kia thì không sao chịu nổi. Sự tập trung cực độ của một người ở giữa khoảng mênh mông tàn nhẫn như thế, hỡi Thượng đế! Làm sao mà mô tả được? Ta đừng quên, thủy thủ ra sao khi bơi tắm trong hoàn toàn lặng sóng - đừng quên họ bám sát dọc theo thành tàu như thế nào.

Nhưng Stubb có thực tình bỏ rơi chú da đen đáng thương để mặc số phận của y không? Không; ít nhất gã cũng chẳng định như vậy. Bởi vì có hai chiếc thuyền bơi theo thuyền của gã, và gã nghĩ rằng chắc chắn họ có thể đến với Pip rất nhanh, và vớt chú da đen ấy lên; mặc dù, trong những tình huống tương tự, các thợ săn cá voi không phải lúc nào cũng cân nhắc đối xử như vậy với các tay chèo vì bản tính nhát gan mà lâm nạn; và những tình huống như thế cũng không phải là không thường xảy ra; gần như bất di bất dịch trong nghề đánh cá, ấy là một kẻ nhát gan, là cứ tạm gọi vậy vậy, sẽ bị liệt vào cùng hạng đáng ghét vốn đặc thù cho thủy quân và lục quân.

Nhưng cũng lại tình cờ, những thuyền ấy không nhìn thấy Pip mà bỗng nhận thấy có nhiều cá voi ở gần đó về một phía nên quay sang săn đuổi; khi đó thuyền của Stubb đã quá xa, và cả gã lẫn thủy thủ của gã quá ham đuổi cá khiến cho chân trời chung quanh Pip bắt đầu mở rộng một cách thê thảm. Do một sự tình cờ may mắn, sau cùng chính con tàu đã cứu chú; nhưng từ giờ phút ấy, chú da đen kia đâm trở thành một thứ đần độn thất thểu trên boong tàu; ít nhất ai cũng cho là thế. Bể khơi đã nhạo báng mà giữ cho thân thể bé bỏng của chú được nổi lên, trong khi nhấn chìm vĩnh viễn toàn bộ linh hồn chú. Dù gì chú cũng chưa hoàn toàn bị nhấn chìm. Chỉ là bị kéo sống xuống tận vùng sâu thẳm kỳ diệu, ở đó những hình thù lạ lùng của một thế giới nguyên thủy chưa bị suy đồi lượn qua lượn lại trước cặp mắt thụ động của chú; và vị nam thần nửa người nửa cá, đấng khôn ngoan đó, tiết lộ những kho tàng đồ sộ của mình; và giữa sự sống bất di bất dịch mãi mãi tươi trẻ, vô tâm, hân hoan, Pip nhận thấy vô số côn trùng bằng san hô, của Thượng đế vô sở bất tại, những sinh vật đã nâng các thiên thể vĩ đại lên bên ngoài vùng trời nước ấy. Chú nhìn thấy vết chân của Thượng đế giẫm lên trên bàn đạp của cái bóng lờ mờ, bèn chặn lấy nó; và vì vậy những thủy thủ đồng bạn của chú cho chú là thằng điên. Như vậy sự điên khùng của loài người là sự khôn ngoan của Thượng đế; và sau khi lang thang trải qua khắp mọi lý trí phàm trần, con người cuối cùng đi đến tư tưởng thiên giới, mà tư tưởng đó đối với lý trí lại vô lý và cuồng nhiệt; thành thử dù sung sướng hay khổ sở, thì con người cũng cảm thấy không nao núng nữa, cứ thản nhiên như Thượng đế của anh ta.

Về mọi điểm khác, xin bạn đừng quở trách Stubb quá gay gắt. Điều này rất thường trong nghề đánh cá, và trong đoạn tiếp của truyện này, bạn sẽ chứng kiến sự ruồng bỏ xảy đến với tôi như thế nào.

CHƯƠNG XCIV
BÀN TAY BÓP CHẶT

CON CÁ VOI mà Stubb thiết tha giành được giờ được đưa tới bên sườn tàu Pequod đúng kiểu, tại đó những hoạt động xẻo và kéo mà tôi đã mô tả chi tiết ở trên, diễn ra hoàn toàn quy củ, thậm chí đến cả khâu múc não du từ thùng Heidelburgh, tức hộp sọ.

Trong lúc một vài thủy thủ còn bận công việc sau cùng này, những người khác được phân công kéo đi những chậu to, sau mỗi lần đổ đầy não du; đến đúng thời điểm, chất dầu ấy sẽ được đánh thủ công bằng tay cẩn thận sau đó đưa đến lò nấu, mà cũng không bao lâu nữa.

Chất đó nguội mát và kết tinh đến độ, khi cùng với nhiều anh em khác, tôi ngồi xuống trước nguyên một hồ tắm La Mã chứa đầy chất ấy, tôi nhận thấy nó đã đông lại rất lạ lùng thành từng miếng, nổi lều bều trên khắp cả phần lỏng. Công việc của chúng tôi là bóp những cục ấy cho thành chất lỏng trở lại. Một nhiệm vụ mới ngọt ngào và trơn tru làm sao! Chẳng trách gì thời xưa chất não du này là thứ mỹ phẩm nhuận da mướt tóc rất được ưa chuộng. Thật là trong suốt! Thật là ngọt ngào! Thật là mềm mại! Thật là dịu nhẹ tuyệt diệu! Sau khi nhúng tay vào đó chỉ độ vài phút, những ngón tay của tôi có cảm giác như những con lươn, rồi như thể thế thật, chúng bắt đầu chạy ngoằn ngoèo xoắn xuýt kiểu rắn.

Trong lúc tôi ngồi đó thoải mái, bắt chân chữ ngũ trên boong tàu, sau khi đã lao lực ác liệt bên trụ tời ngang; dưới một bầu trời xanh yên ả, con tàu biếng nhác dong buồm, lướt đi vô cùng thanh thản; trong lúc tôi đầm tay giữa những cục mềm nhẹ hều toàn các mô thấm hút, ngoằn ngoèo ở đấy gần suốt một giờ; trong lúc chúng nát vụn theo ngón tay tôi, và nhả hết chất nhờn của chúng, như trái nho chín nẫu nhả rượu; trong lúc tôi hít sâu hương thơm chưa bị hư hỏng ấy - đích thực và đúng nghĩa đen, giống hệt mùi thơm của hoa viola mùa xuân; tôi xin tuyên bố với bạn, là trong lúc đó tôi như sống giữa một đồng cỏ xạ hương; tôi quên hết lời thề dễ sợ của chúng tôi; trong chất não du khó tả này, tôi phủi sạch tay rũ sạch tâm can khỏi cái lời thề đó, tôi gần như bắt đầu tin tưởng chuyện dị đoan kiểu nhà hóa học Paracelsus, cho rằng chất não du có một phẩm tính rất hiếm làm cho dịu bớt trái tim nóng giận: trong khi tôi ngâm tay trong bồn đó, tôi có cái cảm giác tự do thần thánh thoát khỏi mọi ý muốn xấu xa, hay bản tính nóng nảy, hay tâm ý xảo trá, bất kể thuộc loại nào.

Bóp! Bóp! Bóp! suốt một buổi sáng; tôi bóp chất não du đó cho đến lúc tôi gần như bị tan ra trong đó; tôi bóp chất não du đó cho đến lúc một thứ điên cuồng lạ lùng tràn khắp người tôi; và tôi thấy mình vồ tình đang bóp tay các bạn cùng làm việc trong chất đó; lầm tay họ với những cục mềm kia. Công việc lặt vặt này gây nên thứ cảm giác mới phong phú, âu yếm, thân thiện và yêu thương tuyệt diệu làm sao; đến nỗi cuối cùng tôi cứ tiếp tục bóp tay họ, vừa nhìn vào mắt họ một cách rất tình tứ, như thể muốn nói, Ô, hỡi các bạn thân mến của tôi, tại sao chúng ta lại nuôi dưỡng những niềm chua chát khi giao thiệp với nhau, hay giữ mãi vẻ buồn bực rầu rĩ không đáng kể hay cơn đố kỵ làm gì chứ! Nào đến đây, ta hãy bóp tay nhau khắp vòng quanh; mà không, ta hãy bóp người chúng ta vào với nhau; ta hãy bóp toàn thể chúng ta hòa vào trong chất sữa và não du của từ tâm.

Ước gì tôi có thể bóp mãi chất não du này! Vì giờ đây, nhờ có những kinh nghiệm thâu thập được một cách lâu dài và liên tiếp, tôi đã hiểu ra rằng trong mọi trường hợp, cuối cùng con người phải thực sự hạ thấp, hay ít nhất dịch chuyển, ảo tưởng kỳ lạ của họ về hạnh phúc mà họ có thể đạt đến; không đặt nó ở bất cứ đâu gần trí tuệ hay tưởng tượng; mà ở nơi vợ họ, nơi tim họ, nơi giường nằm của họ, nơi yên ngựa, nơi lò sưởi và nơi quê hương xứ sở của họ; giờ đây đã nhận thức ra mọi điều này nên tôi sẵn sàng bóp cục chất dầu ấy mãi mãi. Cũng trong mạch suy nghĩ về những ảo cảnh ban đêm, tôi còn nhìn thấy những hàng dài thiên thần trên thiên giới, mỗi vị tay cầm một lọ não du.

* * *

Giờ đây, trong lúc nghị luận về não du, chúng ta cần phải nói đến những điều khác có liên quan đến chất ấy, trong công việc chuẩn bị đưa con ca nhà táng vào lò nấu mỡ.

Thoạt tiên là “ngựa trắng”, người ta thường gọi vậy, lấy được ở phần thuôn của con cá, và cả những phần dày nhất của vi đuôi của nó. Phần đó rất dai, đầy gân đông cứng lại – một núi đầy bắp thịt - nhưng vẫn chứa một ít dầu. Sau khi bị cắt rời ra khỏi con cá voi, thoạt tiên “ngựa trắng” được cắt ra thành những cục hình bầu dục có thể mang đi được, trước khi được đưa đến máy xắt. Trông chúng như những miếng đá hoa Berkshire, “Bánh pudding mận” là thuật ngữ được gán cho những phần rời rạc nhất định của thịt con cá, bám chặt đó đây vào lớp chăn mỡ, và thường dự phần đáng kể vào tính mềm mại của nó. Đó là một phần thịt nhìn rất tươi tắn, ngon lành và đẹp mắt. Như cái tên đã ngụ ý, nó béo ngậy vượt bực, sắc hơi lốm đốm, với một nền vàng xen trắng tuyết có sọc, điểm những chấm màu đỏ và tía đậm nhất. Đó là những quả mận màu hồng ngọc, giống như quả thanh yên. Bất chấp lý trí, việc giữ cho bản thân không ăn phần thịt đó thật là một việc rất khó khăn. Tôi thú thật có lần đã núp sau cột buồm mũi để nếm thứ đó. Tôi cho là vị của nó hẳn nếm giống vị một miếng cốt lết ngự xẻo từ đùi vua Louis Béo Bự, giả sử ông ta đã bị giết vào ngày đầu tiên sau mùa hái nho, và mùa hái nho đặc biệt đó lại đương thời với rượu vang chính vụ ngon bất thường của các vườn nho vùng Champagne.

Còn một chất khác nữa, một chất rất đặc biệt xuất hiện trong chu trình nấu mỡ này, nhưng tôi cảm thấy rất bối rối không sao tả nó đúng đắn được. Người ta gọi đó là chất cặn; một cái tên bắt nguồn từ những người thợ săn cá voi, và thậm chí bản chất của chất đó cũng vậy. Đó là một chất nhớt bùn và quánh không sao tả nổi, mà người ta thường tìm thấy trong những chậu não du, sau khi được bóp rất lâu rồi gạn lọc vào các thùng. Tôi cho rằng nó là những màng mỏng đến kỳ diệu của các cục dầu bị nát vụn, nay kết lại.

“Đồ bỏ”, như người ta thường gọi, là một thuật ngữ đúng ra thuộc về thợ săn cá voi chính cống, nhưng đôi khi cũng được những người săn cá nhà táng sử dụng. Nó chỉ một chất bầy nhầy màu sẫm mà người ta thường cạo được từ lưng con cá voi Greenland hay cá voi chính cống, và rất nhiều chất ấy bao phủ các boong tàu của những tâm hồn thấp kém chuyên săn loại cá voi tệ mạt này.

“Cái kềm”. Nghiêm túc ra thì danh từ này không thuộc ngữ vựng về cá voi. Nhưng vì được các thợ săn ca voi dùng nên trở nên như vây. Cái kềm của thợ săn cá voi là miếng gân ngắn và chắc cắt nơi phần thuôn của đuôi cá voi ra: miếng gân đó dày ước độ hai phân rưỡi, con về các chiều khác thì băng cái lưỡi cuốc. Di chuyển nghiêng nghiêng dọc theo boong tàu nhờn dầu, nó hoạt động như một cây chổi bằng da; và nhờ vẻ quyến rũ vô danh, như có phép lạ, cuốn theo hết những thứ dơ bẩn.

Nhưng để học biết về mọi thứ khó hiểu này, cách hay nhất là hãy đi xuống phòng mỡ ngay tức khắc và nói chuyện thật lâu với các thủy thủ ở trong đó. Nơi này trưóc kia đã được kể ra như một nơi để thâu nhận những miếng chăn mỡ sau khi lóc ở con cá voi và kéo lên tàu. Đến thời điểm cắt các thứ ở trong đó, phòng này là một quang cảnh kinh khủng đối với mọi thợ học việc, nhất là ban đêm. Một bên phòng, thắp sáng nhờ một cây đèn lờ mờ, nguyên một khoảng trống được chừa ra cho các thợ. Họ thường đi thành từng cặp, một người đâm cọc nhọn, người xấn xẻng. Cọc nhọn đâm cá voi cũng tương tự với vũ khí cận chiến của một chiến thuyền. Với cọc ấy, người đâm cá móc vào miếng mỡ và cố gắng giữ nó cho khỏi tuột, trong lúc con tàu nhấp nhô và lắc lư. Cùng lúc đó, người cầm xẻng đứng lên trên tấm mỡ ấy và xén nó theo chiều dọc thành những miếng vừa để một người có thể vác được. Cái xẻng ấy bén như mới mài; chân của người cầm xẻng không mang giày; vật mà y đứng bên trên đôi khi tuột khỏi y một cách không sao giữ được, như chiếc xe trượt tuyết. Nếu y cắt mất một ngón chân của y hay một ngón của người phụ tá của y, bạn có ngạc nhiên lắm không? Ngón chân thường rất hiếm trong số các thủy thủ kỳ cựu của phòng mỡ.

CHƯƠNG XCV
CHIẾC ÁO THỤNG

NẾU BẠN TỪNG BƯỚC LÊN boong tàu Pequod vào một lúc nào đó sau khi mổ xác con cá voi; và nếu bạn từng tản bộ ra tận gần trụ tời ngang, tôi tin chắc bạn sẽ nhìn chăm chú với một vẻ đó dọc theo chiều dài nơi những lỗ thông nước ở mạn tàu phía gió. Không phải là cái thùng kỳ diệu trong cái đầu khổng lồ của con cá voi, không phải vẻ lạ lùng của hàm dưới không có khớp của nó; không phải phép lạ của cái đuôi cân đối của nó; không một thứ nào trong số này khiến bạn ngạc nhiên, được bằng một nửa lúc bạn ngó sơ cái hình chóp không sao tả được kia - dài hơn chiều cao của một người miền Kentucky, đường kính bề đáy dài gần một bộ, và đen láng như Yojo, tượng thần bằng mun của Queequeg. Và đó là một pho tượng, quả thật vậy; hay là, đúng hơn, một thứ tương tự, thời xưa. Một pho tượng như pho tượng mà người ta tìm thấy ở trong các lùm cây bí mật của nữ hoàng Maachah ở Judea; và cũng vì bà ta thờ tượng đó mà vua Asa, con trai bà, đã truất phế bà, phá hủy pho tượng, đốt cháy nó ở suối Kedron vì cho là một điều khả ố, như được nêu ra khá u ám trong chương thứ 15, cuốn đầu của bộ Liệt sử.

Hãy nhìn người thủy thủ, gọi là người xắt mớ, giờ đang đi dọc theo thành tàu, được hai người phụ giúp, nặng nhọc kéo lui Grandissimus - Cái To Nhất, như các thủy thủ thường gọi, và với đôi vai cong cánh cung kéo lê nó đi y như một chiến sĩ bộ binh mang một người bạn tử thương từ một bãi chiến trường đi nơi khác. Trải xênh xang nó lên boong mũi tàu, giờ đây anh ta hớt theo vòng tròn để gạt bỏ lớp da sẫm, y như một thợ săn Phi châu hớt da một con trăn. Xong việc, anh ta bèn lộn bộ da trong ra ngoài, như một cái ống quần; nong nó ra thật lực, để tăng đường kính của nó lên gần gấp đôi; và cuối cùng vuốt nó thật thẳng, treo nó lên các dây buồm, để phơi khô. Không bao lâu, người ta lấy nó xuống và sau khi bỏ đi độ ba bộ, về phía đầu nhọn, cắt hai đường để làm nách áo ở đầu kia, anh ta chui vào theo chiều dài. Người xắt mỡ giờ đây đứng trước bạn với y phục giáo sĩ đủ lệ bộ của nghề mình. Thượng cổ so với mọi quy tắc phục sức, nội quyền được khoác áo này cũng đủ bảo vệ cho anh ta, trong lúc thực thi các bổn phận đặc biệt của công việc.

Công việc đó là xắt những dải mỡ ngựa trắng để cho vào các nồi; một thao tác được thực hiện trên một con ngựa gỗ kỳ quặc, đóng chết một đầu vào thành tàu, một chậu to đặt bên dưới, những miếng xắt ra rơi xuống đó, nhanh như những tờ giấy rơi xuống từ bàn của một nhà hùng biện cao hứng. Trang phục chỉnh tề với bộ đồ đen ấy, chiếm một giảng đài lồ lộ, miệt mài trên những tờ Thánh Kinh, còn ứng cử viên nào xứng với chức Tổng Giám mục, còn anh chàng nào xứng với chức Giáo hoàng hơn người xắt thịt kia nữa!65

CHƯƠNG XCVI
LÒ NẤU MỠ

NGOÀI NHỮNG THUYềN được kéo lên cao, có thể phân biệt bề ngoài một tàu đánh cá voi của Mỹ nhờ những lò nấu mỡ. Con tàu chưng ra vẻ dị thường kỳ lạ khi khối xây gạch vững chắc nhất kết hợp với gỗ sồi và dây đay tạo thành con tàu hoàn chỉnh. Tựa như từ cánh đồng rộng một lò gạch được chở lên sàn tàu.

Lò nấu được dựng ở khoảng giữa cột buồm mũi và cột buồm chính, tức phần rộng nhất của boong tàu. Những kèo gỗ ở bên dưới đặc biệt chắc, thích hợp để chịu đựng được sức nặng của một khối hầu như chắc đặc toàn gạch vữa, chừng mười bộ chiều dài, tám bộ chiều ngang và năm bộ chiều cao. Nền móng của nó không ăn xuyên qua boong tàu, nhưng cả công trình xây cất ấy được cố định chắc trên bề mặt sàn bằng những khuỷu sắt nặng trịch ôm lấy nó ở tứ phía, bắt vít xuống lớp gỗ ván tàu. Hai bên hông nó được ốp gỗ, và trên đỉnh đậy kín bằng một thứ cửa xuống hầm đồ sộ, xuôi và cài thanh ngang. Bỏ cái nắp ra chúng ta để lộ những nồi nấu mớ lớn, có hai nồi cả thảy, mỗi nồi như vậy chứa được nhiều thùng. Lúc không dùng đến, người ta giữ chúng cực kỳ sạch sẽ. Đôi khi chúng được đánh bóng bằng xà phòng và cát, cho đến lúc phía bên trong ánh lên như liễn bạc đựng rượu. Trong những giờ canh đêm một vài thủy thủ già thô lỗ sẽ trèo vào trong mà uốn cong mình đánh giấc ngủ ngắn. Lúc đánh bóng - mỗi người ở trong mỗi nồi sát cạnh nhau - nhiều câu chuyện tâm tình đã được trao đổi qua những cái nắp sắt. Đó cũng là một nơi để cho người ta suy ngẫm sâu sắc về toán học. Chính trong lò nấu mỡ phía bên tay trái của tàu Pequod, tay cầm miếng xà phòng cần mẫn xoa vòng quanh, mà tôi lần đầu tiên đã gián tiếp sực nghĩ ra là theo hình học hết thảy những vật trượt theo vòng tròn, như cục xà phòng của tôi chẳng hạn, đều sẽ lọt xuống từ bất cứ một điểm nào trong chính xác cùng một khoảng thời gian.

Dỡ bỏ tấm chắn lửa ở phía trước lò nấu mỡ, cái khối gạch trọc trụi phía ấy lộ ra, và có hai miệng lò bằng sắt thông vào đó, ngay dưới hai bình chứa. Ở hai miệng lò này có lắp những cửa sắt nặng. Sức nóng cực độ của lửa được ngăn không cho truyền sang boong tàu nhờ có một ngăn rống nằm trọn ở dưới bề trong của lò. Nhờ một ống ngầm gắn ở phía sau, ngăn rỗng này được giữ cho hễ nước bốc hơi là lại được làm đầy. Không có ống khói bên ngoài; vì lò mỡ thẳng từ phía vách đằng sau. Đến đây ta hãy trở lại chuyện cũ một lúc đã.

Lúc bấy giờ độ chín giờ đêm, những lò nấu mỡ của tàu Pequod khởi sự hoạt động lần đầu tiên trong cuộc du hành này. Chính Stubb có bổn phận phải trông nom công việc đó.

“Hết thảy đã sẵn sàng đâu đó chưa? Bỏ nắp đi, rồi cho lò chạy. Bác bếp, đốt lò lên.” Đấy là một việc rất dễ, vì người thợ mộc đã bỏ dăm bào và vụn gỗ vào lò qua ngõ ấy. Ở đây ta phải nói rằng trong những cuộc du hành săn cá voi, lửa đốt đầu tiên trong lò phải được nhen bằng củi một lúc đã. Sau đó không dùng củi nữa, trừ phi để làm phương tiện bén cho nhanh chất dầu dùng làm nhiên liệu. Nói tóm lại, sau khi được rán lên, miếng mỡ, giờ đây bị quắn và teo lại, được gọi là tóp mỡ hay cặn mỡ vẫn còn rất nhiều chất nhờn. Những tóp mỡ này nuôi ngọn lửa. Tựa như một người tử vì đạo cháy thực bùng nổ, một kẻ ghét người ghét đời tự hao mòn, con cá voi tự cung cấp nhiên liệu cho nó và bùng cháy nhờ thân xác nó. Nó có tự hít khói của chính nó không nhỉ! Vì khói của nó hít vào rất khó chịu, và ta phải hít khói đó, không những thế, ta còn phải sống trong khói đó suốt một lúc. Nó có một mùi Hindu man dại, khó tả, giống thứ mùi hôi ở gần giàn hỏa thiêu. Nó bay mùi như ở phía bên trái của ngày phán quyết; bằng chứng của địa ngục.

Đêm đến các lò hoạt động hết cỡ. Chúng tôi rời xa xác cá; buồm được chong lên; gió bấy giờ mát khoan khoái; và vẻ tối tăm của đại dương hoang vu cũng tối đến tột độ. Nhưng vẻ tối tăm ấy bị liếm quẹn bởi những lưỡi lửa hung hăng, thỉnh thoảng chĩa đinh ba ra từ những ống dẫn khói đầy bồ hóng, và chiếu sáng mọi dây buồm trên cao, y như ngọn lửa nổi tiếng của người Hy Lạp. Con tàu rừng rực lửa tiến tới, như thể đã được tàn nhẫn giao phó một hành động trả thù nào đó. Chẳng khác nào những thuyền hai buồm chở lưu huỳnh và nhựa thông của các dũng sĩ Hydra và Canaris can trường rời hải cảng vào ban đêm, với những tấm lửa lớn dùng làm buồm, đâm bổ vào các chiến thuyền của Thổ Nhĩ Kỳ quây chúng thành các đám cháy lớn.

Cái nắp bị cất khỏi chóp lò giờ đây làm thành một khoảng nền lò sưởi ở phía trước. Đứng trên đó có những hình thù Tartar của những người đâm cá vô thần, chuyên đốt lò giữ lửa trên tàu săn cá voi. Với những cọc lớn có chĩa, họ nén những tảng mỡ lớn xèo xèo vào trong chảo nóng hay nguậy lửa ở phía dưới, cho đến khi những ngọn lửa uốn éo như rắn phóng ra, liệng vòng, bùng thoát khỏi cửa lò táp vào chân họ. Khói cuộn giăng thành từng đống ảm đạm. Cứ mỗi bận tàu dập dềnh tiến lên, chất dầu đang sôi kia cũng bị dập dềnh bùng lên, hung hăng như muốn trào lên mặt họ. Đối diện với miệng lò, ở phía xa kia của vòng gỗ rộng là trụ tời ngang. Vật này được dùng như cái trường kỷ trên tàu. Tại đó tốp canh tàu thường nằm ườn, lúc không có việc gì khác để làm, nhìn xoáy vào ngọn lửa nóng đỏ, cho đến lúc mắt như cháy phỏng trong đầu. Những nét sạm nắng, giờ đây lem luốc khói và mồ hôi, những bộ râu dày trết bết, và vẻ bóng loáng trái ngược man dại của hàm răng họ, mọi điểm này lạ thay đều được tiết lộ trong những cơn hứng thú bất thường của lò nấu. Trong lúc họ kể cho nhau nghe về những cuộc phiêu lưu không thánh thần của họ, những câu chuyện kinh hoàng nói bằng những lời giỡn cợt của họ; trong lúc nụ cười chẳng văn minh bật ra khỏi con người họ như những ngọn lửa thoát khỏi lò; trong lúc tới tới lui lui ở trước mặt họ, những người đâm cá bận rộn hoa chân múa tay với những cọc có chĩa và những vá múc lớn; trong lúc gió tiếp tục hú rít, bể nhảy chồm chồm, và con tàu rên rỉ chúc mũi vào sóng, mà vẫn kiên định bắn tung hỏa ngục đỏ lòm của nó càng ngày càng xa vào trong màn đen nghịt của bể khơi và đêm tối, khinh khỉnh nhai cắn xương trắng trong miệng, và khạc nhổ một cách xấu xa tệ lậu ra tứ phía; thì tàu Pequod đang tiến tới rất nhanh ấy, chở đầy những người man rợ, và nặng những lửa, lại còn đang đốt cháy một xác chết, và nhao dần vào trong màn đen tăm tối, có vẻ như là một bản sao về phương diện vật chất của linh hồn vị chỉ huy điên rồ độc tưởng kia.

Quang cảnh có vẻ như vậy đối với tôi, trong lúc tôi đứng bên bánh lái, và hàng giờ liền lặng lẽ dẫn lối cho con tàu lửa trên bể khơi. Cũng bị phủ kín trong quãng thời gian đó trong màn đen, nên tôi lại càng thấy rõ hơn màu đỏ, vẻ điên rồ và ghê tởm của những thứ khác. Cảnh tượng liên tục của những hình thù ma quỷ trước mắt tôi, nhảy nhót nửa trong khói nửa trong lửa, cuối cùng đã gây nên những ảo cảnh tương đương trong linh hồn tôi ngay lúc tôi bắt đầu khuất phục cơn gà gật lơ mơ không sao hiểu nổi và chưa từng xảy đến với tôi vào cữ cầm lái ban đêm thế này.

Nhưng đêm ấy đặc biệt có một điều rất lạ (mãi đến giờ vẫn không sao giải thích nổi) đã xảy đến với tôi. Giật mình thức dậy sau một giấc ngủ đứng ngắn ngủi, tôi kinh hoảng ý thức về một điều gì sai lạc chí tử. Bánh tay lái bằng xương quai hàm cá đập mạnh phần hông tôi đang tựa vào đấy; trong tai tôi là tiếng rào rào nho nhỏ của những cánh buồm mới bắt đầu kíc lư theo làn gió; tôi cho rằng mắt tôi đang mở; tôi phần nào ý thức được mình đang đặt ngón tay trên mí mắt, và máy móc banh nó ra cho thật to. Nhưng, bất chấp mọi sự, tôi vẫn không thể thấy cái địa bàn phía trước để mà lái; dù có vẻ như chỉ trong một phút rồi tôi đã lại đang nhìn vào cái mặt la bàn, nhờ ngọn đèn hộp la bàn kiên trì chiếu sáng nó. Tuồng như không có gì ở phía trước tôi cả ngoại trừ một bầu u ám tối đen, thỉnh thoảng lại nom ma quái dễ sợ vì những chớp lửa đỏ. Hơn hết là cái cảm tưởng rằng bất kể thứ đang tiến tới vùn vụt mà tôi đang đứng trên đây là gì, nó cũng không có vẻ sẽ đi đến một hải cảng nào phía trước, mà là đang mau mau chạy khỏi mọi hải cảng đằng sau. Một cảm giác bối rối ảm đạm - như thể cái chết - xâm chiếm tôi. Luống cuống tay tôi chụp lấy bánh lái, nhưng với một ý nghĩ rất điên rồ là bánh lái có lẽ đã bị đảo ngược do bùa phép nào đó. Lạy Thượng đế! Chuyện gì xảy ra với con thế này? tôi nghĩ. Chao ôi! Trong lúc ngủ thiếp đi, tôi đã quay người, và đang đứng mặt hướng về đuôi tàu, lưng quay về mũi tàu và địa bàn. Lập tức tôi quay người lại, vừa kịp để ngăn không cho con tàu bị cuốn theo chiều gió, và rất có thể còn bị lật. Vui mừng và biết ơn xiết bao thoát khỏi ảo giác quái dị này của đêm tối, và khỏi chuyện ngẫu nhiên bất tường tiếp theo là bị cuốn về phía khuất gió!

Đừng nhìn quá lâu vào khuôn mặt lửa. Hỡi các thủy thủ! Đừng bao giờ mơ mộng lúc đang cầm lái! Đừng quay lưng vào địa bàn; hãy nhận lấy dấu hiệu đầu tiên của bánh lái đang giật mạnh; đừng có tin vào nơi ngọn lửa nhân tạo kia, khi mà màu đỏ của nó khiến cho mọi vật nom ghê tởm. Ngày mai đây, dưới ánh mặt trời tự nhiên, các bầu trời sẽ bừng sáng; những kẻ trừng mắt như quỷ dữ trong ngọn lửa hình đinh ba, buổi sáng sẽ cho thấy vẻ thanh thản khác xa, ít nhất cũng dịu dàng hơn; mặt trời hân hoan vàng chói vẻ vinh quang kia là ngọn đèn đích thực duy nhất - hết thảy những mặt trời khác đều chỉ là giả dối!

Tuy vậy, mặt trời cũng không giấu được Đầm lầy Buồn bã của xứ Virginia, hay là vùng đất hoang Campagna bị nguyền rủa của Rome, hay sa mạc Sahara rộng lớn, hay hàng triệu dặm hoang mạc và buồn thảm dưới ánh mặt trăng. Mặt trời không che được đại dương, là phía tăm tối của quả đất, chiếm mất hai phần ba quả đất. Vậy nên, kẻ phàm trần nào kia tự thấy nơi mình nhiều vui hơn buồn, kẻ ấy không thể nào thành thực - không thành thực hay là còn ngu dốt. Với sách vở cũng vậy. Thành thực nhất trong mọi con người là Con người của Đau buồn, và quyển sách thành thực trong mọi quyển sách là cuốn sách của Solomon, và Ecclesiastes là chất thép của sự đau buồn đã được tinh rèn. “Tất cả là phù phiếm.” TẤT CẢ. Thế giới ương ngạnh đã không giữ lấy sự khôn ngoan của vua Solomon phản bội Thiên Chúa giáo kia. Nhưng kẻ tránh nhà thương và tù ngục, rảo bước vội vàng qua những nghĩa địa, và thường hay nói về rạp hát hơn địa ngục, hay kêu gọi những Cowper, Young, Pascal, Rousseau, những con quỷ đáng thương của kẻ bệnh tật, và suốt một đời phóng đãng thề có Rabelais là khôn ngoan phi thường; kẻ đó không thích hợp ngồi trên các nấm mộ làm bằng đá, và phá vỡ cái khuôn xanh ẩm ướt với Solomon kỳ diệu khôn dò thấu.

Nhưng ngay đến Solomon cũng đã nói, “Kẻ nào lang thang ra ngoài con đường của hiểu biết sẽ ở lại trong hiệp hội của người chết” (nghĩa là ngay cả lúc họ còn sống). Vậy, đừng từ bỏ bản thân trước lửa, chỉ để lửa khỏi làm đảo lộn ta, khỏi làm cho ta đần độn; như có lúc nó đã làm với tôi. Khôn ngoan có khi là phiền muộn, nhưng phiền muộn có khi là điên rồ. Có con đại bàng Catskill trong một vài linh hồn có thể giống nhau mà đâm nhào xuống những vực thẳm đen tối nhất, rồi lại liệng bay ra khỏi nơi ấy và trở nên vô hình trong những bầu không tràn nắng. Và ngay cả nếu nó mãi mãi bay trong vực thẳm, thì vực thẳm đó cũng ở trong những ngọn núi; vì vậy ngay cả những lúc sà xuống thấp nhất, con đại bàng ở núi cũng vẫn cao hơn những con chim khác trên đồng bằng, dù lũ chim ấy có chao cao tới đâu.

CHƯƠNG XCVII
Cây đèn

NẾU ĐI TỪ NHỮNG LÒ NẤU MỠ XUỐNG đến chòi canh đằng mũi của con tàu Pequod, nơi những người hết phiên canh đang nằm ngủ, trong giây phút duy nhất, bạn sẽ nghĩ rằng bạn đang đứng trong một ngôi miếu thắp sáng của những vua chúa hay những kỳ lão đã được phong thánh. Trong những vòm gỗ sồi hình tam giác, họ nằm sóng sượt đấy, mỗi thủy thủ là một người câm, và độ hai mươi cây đèn chiếu sáng trên cặp mắt nhắm kín của họ.

Trên những tàu buôn, dầu dành cho thủy thủ hiếm hơn cả sữa mèo. Mặc quần áo trong bóng tối, ăn trong bóng tối, và bước chập choạng tới nệm rơm của họ trong bóng tối, đó là số phận thông thường của họ. Nhưng người săn cá voi, vì đi tìm cái thứ phát ra ánh sáng, nên họ sống trong ánh sáng. Họ biến chiếc giường nhỏ của họ thành cây đèn của Aladdin và nằm vào trong đó; thành thử trong những đêm sóng cả nhất, cái thân đen ngòm của con tàu đánh cá voi chứa đầy ánh sáng.

Hãy nhìn người thợ săn cá voi cầm đèn của họ hoàn toàn tự do chùng nào - mặc dù thường chỉ là những chai lọ cũ - tới bên thùng mát bằng đồng ở chỗ các lò nấu mỡ, và châm đầy dầu ngay tại đó, như những vại bia đầy bên một thùng to. Họ đốt lên chất dầu trong trẻo nhất, trong trạng thái chưa sơ chế, và vì vậy, chưa bị vẩn đục; thứ chất lỏng hoàn toàn xa lạ đối với các dụng cụ xem mặt trời, mặt trăng, hay các vì tinh tú trên bộ. Nó cũng ngọt như chất bơ cỏ đầu tháng Tư. Họ đi săn tìm dầu, để chắc chắn về độ tươi và thực chất của chất ấy, cũng như người du khách trên đồng cỏ săn lấy mồi dành cho bữa ăn tối của mình.

CHƯƠNG XCVIII
Xếp gọn và dọn dẹp

TÔI ĐÃ KỂ CHO CÁC BẠN rõ con thủy quái Leviathan to lớn ấy bị phát hiện ra như thế nào từ mãi trên đầu cột buồm; nó bị săn đuổi trên những truông vũng ra sao, và bị giết ở những vùng bể thẳm thế nào; nó bị kéo đến sát hông tàu và bị chặt đầu ra sao, và (theo đúng nguyên tắc đao phủ ngày xưa được bộ quần áo của tử tội mặc lúc họ bị giết) cái áo da dày của nó trở thành tài sản của kẻ xử tử nó như thế nào; làm thế nào mà, đúng lúc thích hợp, con cá đó bị đem bỏ vào vạc nóng, và, y như Shadrach, Meshach và Abednego66, chất não du, dầu và xương đều qua lửa mà không hư hao sứt mẻ gì. Nhưng giờ đây ta cần kết thúc chương cuối cùng của phần mô tả này bằng cách dượt lại - và ca lên nếu tôi làm được - cái quá trình lãng mạn những gạn lọc cặn bã dầu để đóng vào thùng và đẩy các thùng đó xuống hầm, ở đấy con cá voi một lần nữa trở về với những vực sâu quê hương của nó, lướt đi bên dưới mặt nước như lúc trước; nhưng than ôi, chẳng bao giờ trỗi dậy và phun được nữa.

Trong lúc còn ấm nóng, dầu giống như rượu pân nóng, được cho vào những thùng lớn chứa được sáu thùng nhỏ; và trong lúc, có lẽ, con tàu đang nhấp nhô và lắc lư phía này phía kia giữa bể ban đêm, những thùng lớn ấy trượt vòng tròn, lăn lông lốc rồi lại lộn ngược trở lại, và đôi khi, chạy trốn hết sức nguy hiểm ngang qua boong tàu trơn bóng, y như nhiều vụ sạt đất, cho đến lúc bị con người điều khiển và chặn lại, và khắp chung quanh đầy những vòng đai, rồi chát, chát, chát, bao nhiêu cán búa đập mạnh lên chúng, vì giờ đây ex officio (mặc nhiên), mỗi thủy thủ là một người thợ mộc.

Sau rốt, lúc mà giọt dầu cuối cùng cũng đã được đóng thùng hết thảy đều đã nguội, và rồi những đường thông xuống hầm bị bẻ niêm phong, hầm tàu được mở rộng ra, các thùng dầu được đưa xuống nơi an nghỉ cuối cùng giữa bể. Một khi xong công việc này, các hầm liền được đóng kỹ, y như một căn phòng bít kín.

Trong nghề đánh cá nhà táng, đây có lẽ là một trong những công tác đặc biệt nhất trong toàn bộ những công tác săn cá voi. Một ngày kia, sàn tàu lênh láng những dòng bất thình lình máu và dầu; trên boong lái thiêng liêng kia, những khối vĩ đại đầu cá voi chồng chất bừa bãi báng bổ; những thùng lớn hoen gỉ nằm rải rác, như trong sân một xưởng làm rượu; khói từ các lò nấu mỡ ám bồ hóng đen ngòm cả hai bên thành tàu; thủy thủ qua lại mình đầm đìa chất dầu nhầy nhớt ấy, cả con tàu như một con thủy quái Leviathan vĩ đại; trong lúc mọi nơi mọi chỗ huyên náo đến độ điếc đặc.

Nhưng sau đó một hay hai ngày, bạn hãy nhìn ra chung quanh, và vểnh tai lên trên cùng một con tàu ấy; nếu chẳng có những thuyền con và những lò nấu làm lộ chân tướng, bạn sẽ khăng khăng thề rằng mình đang lót chót đi lẫn trong đám đông thủy thủ của một tàu buôn lặng tờ nào đó, với vị thuyền trưởng gọn gàng thanh nhã nhất đời. Chất não du chưa chế có phẩm tính tẩy uế phi thường. Cho nên boong tàu chẳng bao giờ nom trắng được cho bằng sau cái việc họ gọi là sự vụ nấu dầu. Hơn nữa, từ tro của tóp mỡ cá voi, một thứ thuốc tẩy rửa hiệu nghiệm được sửa soạn sẵn sàng, và hễ khi nào có chút nhầy nhớt gì từ lưng con cá voi mắc lại hông tàu, thứ thuốc tẩy rửa đó sẽ nhanh chóng triệt tiêu chất nhầy nhớt ấy. Các tay thợ chuyên cần đi lại dọc thành tàu, và với những gàu nước cùng giẻ rách khôi phục chúng trở về trạng thái sạch sẽ ngăn nắp toàn phần lúc trước. Bồ hóng bám ở các dây buồm thấp được chải sạch. Tất tật vô thiên lủng các dụng cụ đã qua sử dụng đều được chân thành mà chùi sạch y như vậy và cất đi. Cái nắp lớn được chùi rửa và đậy lên các lò nấu; che kín hẳn các bình chứa; từng chiếc thùng đều khuất ngoài tầm mắt; mọi dụng cụ thảy được cuộn chặt trong các xó kín; và bấy giờ theo kỹ thuật phối hợp cùng một lúc của hầu hết toàn đoàn thủy thủ con tàu, trọn vẹn phần công việc tận tụy này cuối cùng cũng kết thúc, thế rồi chính các thủy thủ đoàn tiến hành thanh tẩy bản thân, thay đổi từ đầu đến chân, cuối cùng đi lên boong tàu tinh khiết, tươi tắn y như những chú rể vừa nhảy từ nước Hà Lan lịch sự sang.

Giờ đây với những bước hân hoan, họ qua lại trên ván sàn tàu từng cụm hai cụm ba, vừa trào phúng bàn luận về các phòng khách, trường kỷ, thảm nệm cùng vải lanh trắng mịn đẹp; đề xuất trải thảm cả boong tàu; tưởng đến chuyện treo rèm trướng chóp đỉnh; cũng không phản đối dùng trà dưới ánh trăng trên mái hiên của boong mũi tàu. Gợi ý dẫu tí ti thôi với những thủy thủ thơm tho như vậy về chuyện dầu, xương, mỡ thì thật là táo bạo. Họ chẳng biết gì về điều mà bạn ám chỉ một cách xa xôi đâu. Hãy đi đem khăn ăn tới đây cho chung tôi!

Nhưng ghi nhớ nhé: ở trên cao kia, nơi ba đầu cột buồm, lừng lững ba con người đang chăm chú thám thính thêm nhiều cá voi nữa, và nếu như lại bắt được, chắc chắn sẽ làm nhớp mớ đồ đạc gỗ sồi kia lần nữa, và rồi làm rớt ít nhất một cục mỡ nhỏ ở đâu đấy. Phải; và đã nhiều lần rồi, khi mà, sau những buổi làm lụng không ngừng mệt nhọc nhất, những buổi làm không biết đêm; liên tục suốt chín mươi sáu tiếng đồng hồ; khi mà từ chiếc thuyền nơi họ đã sưng rộp cả cổ tay vì cả ngày chèo theo đường xích đạo, họ bước lên boong tàu chỉ để mang những dây xích cực lớn, và nâng trụ tời nặng nề lên, và cắt và chặt đẽo, phải, đúng như vậy, tự đổ mồ hôi nhễ nhại để lại bị hun và thiêu đốt bởi ngọn lửa phối hợp giữa mặt trời xích đạo và các lò nấu mỡ; khi mà, ngay sau mọi công việc này, cuối cùng họ cũng đã tự kích hoạt mình lên để mà chùi rửa sạch sẽ con tàu và làm nên một phòng bơ sữa sạch bong; đã nhiều lần những con người đáng thương ấy, chỉ vừa cài nút cổ chiếc áo sạch của họ lại bị giật nẩy mình bởi tiếng la “Nó phun nước kìa!” và như bay họ lại phải lao đi chiến đấu với một con cá voi khác, và lượt qua toàn thể công việc nhọc mệt này lần nữa. Ô! Các bạn tôi ơi, quả đây là thứ công việc giết người! Tuy vậy âu cũng là đời sống. Vì vừa hay những kẻ phàm trần chúng tôi sau bao lao động khó nhọc lâu lắc rút được ra từ cái thân xác to lớn kia chất não du vô cùng giá trị song ít ỏi; và rồi, cùng với lòng kiên trì rất ư mệt nhọc, vừa gột sạch được chính chúng tôi thoát các ố tạp của thân xác đó, còn vừa tấp tểnh sống ở đây trong những hòm thánh thanh sạch của linh hồn; vừa thực hiện mọi điều này xong thì nghe - Nó phun nước kìa! - con ma ấy phun nước, và chúng tôi lại bơi thuyền ra xa để chiến đấu với một thế giới khác, và lại lượt qua cái lịch trình cũ kỹ của cuộc đời tuổi trẻ lần nữa.

Ô! Luân hồi! Ô! Pythagoras, chính ở Hy Lạp tươi sáng kia, cách đây hai nghìn năm, đã chết, thông thái làm sao, khôn ngoan làm sao và hiền từ làm sao; tôi đã đi bể với người dọc bờ bể miền duyên hải Peru trong cuộc du hành cuối cùng - và, dẫu tôi có ngu ngốc, tôi cũng đã dạy cho người, một chú nhóc non nớt thiếu kinh nghiệm, cách nối một sợi dây!

CHƯƠNG XCIX
ĐỒNG TIỀN VÀNG

TRƯỚC GIỜ CHUYỆN ÔNG AHAB CÓ thói quen đi bộ trên boong lái như thế nào, và ông ta hay quay trở đầu rất đều đặn ở một trong hai giới hạn, buồng hoa tiêu hay cột buồm chính ra sao, đều đã được thuật lại; nhưng trong vô số những điều khác cần kể, tôi đã quên không thêm chuyện đôi khi trong những cuộc tản bộ này, khi chìm đắm nhất trong tâm trạng suy tư, ông ta hay có thói quen dừng lại lần lượt ở mỗi điểm ngoặt, và đứng ở đấy nhìn một cách lạ lùng vào đồ vật cụ thể nào đó trước mặt ông ta. Lúc ông ta dừng bước trước phòng hoa tiêu, cái nhìn chăm chú bắt chặt vào cây kim nhọn của địa bàn, cái nhìn đó bắn như một ngọn lao nhờ cường độ mãnh liệt xoáy thẳng của mục đích của nó; và lúc ông ta lại tiếp tục quảy bộ xong rồi dừng một lần nữa trước cột buồm chính, thì lúc bấy giờ, cũng với cái nhìn chăm chú ấy bắt chặt lên đồng tiền vàng đóng đinh ở đấy, ông ta giữ nguyên xi vẻ cương quyết như đinh đóng kia, chỉ dặm thêm chút mong chờ man dại nhất định, nếu không nói là hy vọng.

Nhưng một buổi sáng kia, ngoặt qua đồng tiền vàng, ông ta có vẻ như bị lôi cuốn hết sức mới mẻ vì những hình thù lạ lùng và những ký tự khuôn trên ấy, như thể giờ là lần đầu tiên ông ta bắt đầu tự lý giải theo cung cách của người điên rồ độc tưởng bất kể ý nghĩ nào có thể lẩn lút ngụ trong những hình ảnh ấy. Vả chăng, ý nghĩa nhất định nào đó luôn lẩn lút ngụ trong mọi vật, bằng không, mọi vật đều chẳng đáng giá gì, và thế giới toàn thể tự nó chỉ một số không trống rỗng, ngoại trừ để đem bán từng xe đầy, như thể các khu đồi ở Boston, hòng lấp vài bãi lầy trên dải Ngân Hà.

Đồng tiền Tây Ban Nha bằng vàng nguyên chất, tinh khiết kia được người ta cào thấy ở nơi nào đó giữa lòng những rặng đồi sặc lộng lẫy, từ đó, về phía Đông lẫn phía Tây, qua các bãi cát vàng, những dòng suối ngầm của nhiều con sông cát vàng như Pactolus chảy qua. Và mặc dù giờ đây bị đóng chắc giữa các chốt sắt hoen gỉ đỏ lẫn cọc đồng trạt gỉ xanh, song, bởi còn tinh khiết và không chất dơ bẩn nào chạm đến được, nó vẫn giữ trọn ánh sáng Quito67 rực rỡ. Ngược lại, dẫu bị đặt vào giữa một đám thủy thủ tàn nhẫn và hàng giờ bị những bàn tay tàn nhân sượt qua, thâu bao đêm dài bị bao phủ bởi đêm đen dày đặc dễ dàng che giấu bất cứ hành động đột nhập ăn cắp vặt nào, nhưng mỗi khi mặt trời mọc người ra vẫn cứ thấy đồng tiền ấy tại nơi mặt trời lặn đã bỏ nó lại ngày hôm trước. Vì nó được để riêng ra và được thần thánh hóa tới độ dễ sợ; và cho dù có phóng đãng cỡ mấy đi nữa thì trăm người như một các thủy thủ đều cung kính vật đó như lá bùa chống con cá voi trắng. Một đôi khi họ bàn tán về vật đó trong những buổi canh đêm nhọc mệt, hỏi nhau xem thử cuối cùng nó sẽ thuộc về ai, và liệu anh ta có còn sống để tiêu đồng tiền kia chăng.

Giờ đây những đồng tiền vàng cao quý của miền Nam Mỹ ấy cũng là những huy chương của mặt trời và những kỷ niệm chương miền nhiệt đới. Ở đây ê hề biết bao nhiêu là chà là, lạc đà và hỏa diệm sơn; những chiếc đĩa của mặt trời và những vì sao; đường hoàng đạo, những sừng dê kết hoa quả, với các lá cờ rực rớ phấp phới theo gió; thành thử thứ vàng quý báu ấy hầu như thu được từ một bản chất quý báu thặng dư nào đó cùng những vinh quang làm tăng giá trị, nhờ đã đi qua những lò đúc tiền đặc biệt, vô cùng nên thơ kiểu Tây Ban Nha kia.

Rất tình cờ đồng tiền của tàu Pequod lại là một ví dụ phong phú nhất cho những điểm này. Trên mép tròn của nó có mang những chữ CỘNG HÒA ECUADOR: QUITO. Tức đồng tiền chói lòa này đến từ một nước ở ngay chính giữa hoàn cầu, và bên dưới đường xích đạo vĩ đại kia, còn được đặt tên theo tên nước đó; và nó được ném nửa chừng lên dãy Andes, giữa một vùng khí hậu chẳng suy tàn không biết tới mùa thu. Phân chia thành khu vực bằng các con chữ kia, bạn sẽ thấy hao hao ba đỉnh núi Andes; trên một đỉnh một ngọn núi lửa; trên một đỉnh khác một ngọn tháp; trên ngọn thứ ba một con gà đang gáy; trong lúc viền vòng cung ở trên tất cả là một đoạn của đường hoàng đới chia nhỏ, những dấu hiệu thảy được ghi bằng các nét phù chú thông thường, và mặt trời chủ yếu trên đó đang đi vào điểm phân tiết ở Libra.

Đứng trước đồng tiền thuộc miền xích đạo, ông Ahab, mà không ai là không thấy, bấy giờ đang ngừng bước.

Có một vẻ muôn đời tự tôn tự đại nơi những đỉnh núi và các tháp cao, và nơi hết thảy những thứ đồ sộ và cao lớn khác; coi kìa, ba đỉnh núi kia kiêu ngạo tựa Lucifer. Ngọn tháp chắc chắn nọ, tức là Ahab; hòn núi lửa, cũng lại Ahab; và con gà đắc thắng, ngoan cường và can đảm kia, lại nữa, cũng là Ahab; hết thảy đều là Ahab; và cái miếng vàng tròn kia chỉ là hình ảnh của một quả cầu tròn hơn, nó như một tấm gương của lão phù thủy, lần lượt phản chiếu chính cái tôi bí ẩn riêng của tất cả và mỗi người. Đau đớn nhiều và thụ hưởng chẳng bao nhiêu cho những kẻ đòi hỏi thế giới giải quyết cho họ; thế giới không thể tự giải quyết cho chính nó. Tôi cho rằng giờ đây mặt trời hình đồng tiền này đã mang một dung mạo hồng hào; nhưng coi kìa! Úi chà, nó đang tiến vào dấu hiệu của bão táp, tiết xuân phân! Mà chỉ có sáu tháng trước khi nó lại lượn vòng ra khỏi một tiết xuân phân cũ nơi chòm sao Bạch Dương! Từ trận bão táp này sang trận bão táp khác! Thì đời hãy cứ vậy đi! Sinh cảnh thương đau, âu cũng là lẽ thường khi kẻ đó sống trong đau thương và chết trong lo âu hồi hộp! Thì đời hãy cứ vậy đi! Đây chính là chất liệu cứng cho tai ương thống khổ tung tác! Thì đời hãy cứ vậy đi.”

“Không ngón tay tiên nào có thể ấn lên vàng ấy, nhưng móng vuốt của quỷ dữ thì đã để dấu vết lại đó từ hôm qua,” Starbuck lẩm bẩm một mình, đứng tựa vào thành tàu. “Ông già này tuồng như đang đọc câu viết dễ sợ của Belshazzar68. Mình chưa bao giờ chú ý xem kỹ đồng tiền đó. Ông ta đi xuống bên dưới rồi; để mình thử đọc xem. Một thung lũng u tối giữa ba đỉnh nhọn hùng vĩ chọc trời, có vẻ gần như là Đấng Ba Ngôi, nơi một vài ký hiệu nhạt nhòe trần tục. Vậy nên trong thung lũng này của Sự Chết, Chúa bao bọc chúng ta; và trên khắp tăm tối của chúng ta mặt trời Công chính kia vẫn chiếu sáng một hải đãng và một nguồn hy vọng… Nếu như chúng ta cúi mắt xuống, thung lũng u tối kia sẽ cho ta thấy đất đai mốc meo của nó; nhưng nếu ta ngước mắt lên, mặt trời sáng chói kia sẽ gặp cái nhìn của chúng ta ở nửa đường, để chào mừng. Phải đấy, ồ, mặt trời sáng chói kia không phải bộ phận bất động; và nếu như, vào lúc nửa đêm, chúng ta đành tìm lấy một nguồn an ủi nào từ nơi đó, ta sẽ nhìn mãi nó mà không thấy! Đồng tiền này thổ lộ một cách khôn ngoan, dịu dàng và thành thực nhưng vô cùng buồn bã với mình. Mình sẽ rời bỏ nó, vì e rằng sự thật sẽ lay chuyển mình một cách sai lầm. “

Stubb nói một mình ở cạnh lò nấu, “Lão già quyền thế kia rồi, lão đang ngắm nghía nó; và kia đến Starbuck cũng lại cùng một giuộc, và cả hai đều có nhũng bộ mặt mà mình phải nói là dài đến chín sải. Và cả hai đều từ nhìn vào một đồng tiền vàng, mà nếu như ngay giờ đây mình có thể lượm được nơi Đồi Da Đen hay ở Mũi Corlaer69, thì mình cũng không buồn nhìn ngắm lâu mà sẽ tiêu nó đi cho sớm. Hừm! Theo suy nghĩ tội nghiệp không đáng kể của mình, mình xem điều này như là rất lạ lùng. Trước kia trong những cuộc du hành, mình đã từng thấy rất nhiều đồng tiền vàng; tiền vàng Tây Ban Nha này, tiền vàng Peru này, tiền vàng Chile này, tiền vàng Bolivia này, tiền vàng Popayan này; với vô khối là những đồng vàng moidore và đồng vàng pistole, những đồng một joe, nửa joe và một phần tư joe. Thế vậy ở đồng tiền của miền xích đạo này có cái gì mà tuyệt diệu ghê gớm thế? Tiền xứ Golconda70 chăng? Thế để mình đọc thử đồng tiền đó một lần? Ô la! Đây đích thực là những dấu hiệu và những điều kỳ diệu! Đó chính là cái thứ mà ông già Bowditch trong quyển Toát yếu của ông ta71 gọi là hoàng đạo và quyển niên giám của mình ở dưới kia cũng gọi như vậy. Mình sẽ đi tìm quyển niên giám đó, và vì mình nghe nói có thể khích động quỷ dữ bằng số học của Daboll nên mình cùng sẽ cố thử lấy rút ra một ý nghĩa nơi những đường cong kỳ lạ đấy nhờ quyển lịch Massachusetts. Quyển sách ấy đây rồi. Xem nào. Dấu hiệu và kỳ quan; và mặt trời luôn luôn ở giữa chúng… Hừm, hừm, hừm; chúng đây rồi - chúng đây - hết thảy đều sống động; chòm Bạch Dương tức Cừu Đực, chòm Kim Ngưu tức Bò Đực và Jimimi! Đây chính là chòm Song Tử, tức cặp anh em Song Sinh. Chà; mặt trời kia quay chung quanh chúng. Phải đấy, ở nơi đồng tiền kia, mặt trời vừa mới vượt qua ngưỡng cửa ở giữa hai phòng trong số mười hai phòng tiếp khách, hết thảy sắp thành một vòng tròn. Sách ơi! Người nằm ở kia; sự thật là những quyển sách các người phải biết vị trí của mình. Các người sẽ chỉ cho chúng ta những con chữ và những sự kiện suông, nhưng chúng ta tiếp nhận để cho ra những tư tưởng. Đó là trải nghiệm nhỏ của mình, thể theo lịch Massachusetts và nhà hàng hải Bowditch và số học của Daboll. Dấu hiệu và kỳ quan, hở? Thật là đáng thương hại nếu như không có gì kỳ diệu nơi các dấu hiệu và không có gì ý nghĩa nơi các kỳ quan! Hẳn phải có đầu mối ở một nơi nào đây; đợi một chút; suỵt - nghe này! Lạy trời, tôi đã tìm ra được rồi! Người xem này, đồng tiền vàng của ta ơi, đường hoàng đạo của người ở đây là đời sống của một con người trong một chương trọn vẹn; giờ thì ta sẽ đọc cho hết chương đó, ngay trong sách này… Này niên giám ơi, lại đây! Bắt đầu nhé: đây là chòm sao Bạch Dương tức Cừu Đực - con chó phóng đãng đã sinh ra chúng ta, rồi đến chòm sao Kim Ngưu tức Bò Đực - đụng vào ta trước nhất; rồi đến sao Song Tử hay cặp anh em Song Sinh, ý là, Đạo Đức và Thói Tật; chúng ta cố gắng đạt đến Đạo Đức, song mà than ôi! Chòm Cancer Con Cua đến và kéo chúng ta trở lùi; và đây, từ Đạo Đức mà đi, chòm Leo Sư Tử đang gầm rống, nằm ngay ở giữa đường đi - nó hung dữ táp miệng vài cái và quạu cọ tát chân mấy bận; chúng ta thoát được nó, và kêu gọi chòm sao Xử Nữ hay Trinh Nữ? Đó là mối tình đầu của chúng ta; chúng ta lấy nhau mà nghĩ rằng chúng ta hạnh phúc mãi, thình lình lúc ấy hiện ra chòm Thiên Bình, hay là Cái Cân - hạnh phúc đè nặng và ta thấy khao khát thiếu thốn; và đương khi mình đã rất buồn chán vì nối sao ấy, thì Chúa ơi! Chúng ta sẽ nhảy mới đột ngột làm sao, đúng khi Thiên Yết hay con Bọ Cạp đốt chúng ta từ phía sau; chúng ta đang chăm sóc vết thương thì lộp độp tên từ tứ phía bay đến; chòm sao Nhân Mã, tức Người Bắn Cung, đang giỡn chơi một mình. Trong lúc chúng ta nhổ những mũi tên ra, hãy tránh sang bên; đây là phiến gỗ phá thành, chòm sao Ma Kết, tức Con Dê; nghênh nghênh đầu hết sức, nó lao tới, và chúng ta bị hất tung lên, đầu cắm xuống; trong lúc ấy chòm Bảo Bình, tức Người Mang Nước, trút ra toàn bộ trận đại hồng thủy nhấn chìm chúng ta; và để bế mạc, cùng với chòm sao Song Ngư, tức Hai Con Cá, chúng ta đi ngủ. Thế là có một bản thuyết pháp, viết trên trời cao, và mặt trời đi xuyên qua đó hằng năm, tuy vậy đi ra khỏi đó thảy vẫn sống sót và nồng ấm. Vui vẻ mặt trời, ở trên cao kia, quay tròn chuyển mình qua những nỗi nhọc nhằn và phiền muộn; và cũng vậy, ở dưới này, Stubb cũng làm việc vui vẻ như vậy. Ồ, vui vẻ là cái từ mình nên dùng mãi mãi! Vĩnh biệt nhé, đồng tiền vàng! Nhưng gượm đã, chú nhỏ Cột Cái đã tới kìa, giờ hãy tránh quanh lò mỡ và lắng nghe điều y sắp nói. Đây, y đang ở ngay trước nó kia; y sẽ nói ra điều gì ngay tức khắc cho mà xem. Đấy, đấy; y đang bắt đầu.”

“Mình chẳng thấy gì ở đây cả, ngoại trừ một vật tròn bằng vàng, và hễ ai kéo lên được một con cá voi nhất định thì đồng tiền đó thuộc về họ. Vậy thì tất cả vụ nhìn chăm chăm thứ đó nãy giờ nghĩa là gì nhỉ? Nó chỉ đáng giá mười sáu đô thôi, đúng như vậy; và cứ tính hai xu một điếu xì gà, thì chỉ bằng chín trăm sáu mươi điếu xì gà. Mình không hút tẩu bẩn thỉu như Stubb nhưng mình ưa xì gà, và chỗ này là chín trăm sáu mươi điếu; vì vậy anh chàng Flaskngạo nghễ kia giờ cũng đến đây để dò dẫm chúng.”

“Giờ thì mình phải gọi suy nghĩ như thế là khôn ngoan hay ngu ngốc đây; nếu như đây thực sự là khôn ngoan, thì nhìn bề ngoài nó có vẻ rất ngốc; còn nếu như đấy là thực sự ngu ngốc, thì trông nó lại có vẻ khôn khôn. Nhưng, coi chừng; giờ là lão già Manxman - lão chở quan tài, đã đến, lão hẳn đã đến đấy rồi, nghĩa là trước khi lão xuống bể. Lão dừng trước đồng tiền vàng kia; hô là, lão đi vòng sang phía bên kia cột buồm. Chao ôi, co một cái móng ngựa đóng vào phía ấy! Và giờ lão quay trở lại; điều đó có nghĩa là gì? Nghe này! Lão đang lẩm bẩm - giọng nói y như một cái cối xay cà phê cũ bị hư. Vểnh tai lên, nghe nào!”

“Nếu như người ta kéo được con cá voi trắng lên, thì cũng phải cỡ một tháng lẻ một ngày, lúc mà mặt trời ngừng ở một cung nào đó trong này. Mình từng tìm hiểu các cung, và nhận biết được dấu của chúng; dạy chúng cho mình hai chục năm về trước là một phù thủy già ở Copenhagen. Nào, giờ mặt trời sẽ ở vào cung nào? Cung móng ngựa; vì nó ở đấy kìa, đối diện ngay với miếng vàng. Và cung móng ngựa là gì? Con sư tử là cung móng ngựa - con sư tử đang rống, và đang nuốt mồi. Con tàu, con tàu xưa ơi! Cái đầu già nua của ta phải lắc khi nghĩ đến người.”

“Lại một kiểu diễn dịch khác; nhưng vẫn chỉ từ một bản văn thôi. Đủ loại người trong một kiểu thế giới, bạn biết đấy. Tránh đi nào! Queequeg đến kìa - xăm trổ khắp người - nom như bản thân anh ta là các cung hoàng đạo. Anh chàng mọi ăn thịt người đó bảo gì? Rõ rành như mình sống đây, anh ta đang vừa so sánh những lời chú giải vừa nhìn vào xương đùi của anh; hẳn nghĩ mặt trời ở nơi đùi, hay nơi bắp chân, hay nơi ruột, tôi đồ vậy, y như các bà già nói về Thiên văn của thầy thuốc72 ở các vùng quê. Và lạy Thượng đế, anh đã tìm thấy một cái gì ở đấy ở gần đùi - mình đoán đó là chòm Nhân Mã tức Người Bắn Cung. Không, anh ta chẳng hiểu đồng tiền vàng ấy nghĩa là sao; anh ta cho đó là một cái nút cũ rớt ra từ quần của một ông vua nào. Nhưng lại tránh sang bên đi! Đồ ma quỷ Fedallah đến đây rồi; đuôi lão ta cuộn khuất khỏi tầm nhìn như thường lệ, xơ dây thừng vẫn ở nơi mũi giày của lão như thường lệ. Lão nói gì vậy, với cái vẻ mặt ấy của lão? A, chỉ ra dấu với cung đó và tự cúi đầu; có một mặt trời trên đồng tiền đó - hỡi người thờ thần lửa, tùy cả vào đấy đấy. Hô! Ngày càng nhiều! Lối này là Pip - thằng nhóc tội nghiệp! Giá như nó chết đi, hay là tôi thì hơn. Đối với tôi nó phần nào có vẻ dễ sợ. Nó cũng đang chăm chú nhìn tất cả những người muốn luận giải này - bao gồm cả tôi - và nhìn này, nó đến để đọc, với cái vẻ mặt đần độn phi phàm. Lại tránh xa ra đi, và lắng nghe nó này. Hãy nghe!”

“Tôi nhìn, anh nhìn, nó nhìn; chúng ta nhìn, các anh nhìn, chúng nó nhìn.”

“Tôi xin lấy linh hồn tôi mà thề, nó đang học Văn phạm của Murray! Đang bổ túc trí tuệ nó, một tay đáng thương! Nhưng nó đang nói gì vậy – suỵt!”

“Tôi nhìn, anh nhìn, nó nhìn; chúng tôi nhìn, các anh nhìn, chúng nó nhìn.”

“Chao, nó đang học thuộc lòng cơ đấy - suỵt! Lại đọc nữa.”

“Tôi nhìn, anh nhìn, nó nhìn; chúng tôi nhìn, các anh nhìn, chúng nó nhìn.”

“Ô! Thật là buồn cười.”

“Và tôi, anh và nó! Và chúng tôi, các anh và chúng nó, đều là dơi tất cả. Và tòi là con quạ, nhất là khi tôi đứng trên ngọn cây thông ở đây. Quạ, quạ, quạ, quạ, quạ, tôi không phải là con quạ ư? Thế còn bù nhìn đâu? Hắn đang đứng đấy kìa; hai cái xương dính chui trong cái quần cũ, và hai cái xương nữa xỏ vào ống tay của một cái áo khoác cũ.”

“Phải nó nói mình không? Xin có lời khen tặng! Chú nhãi đáng thương! Mình có thể đi treo cổ bản thân lên lắm. Dù sao thì giờ mình phải tạm xa Pip cái đã. Mình có thể chịu đựng bọn kia vì bọn họ còn sáng suốt, nhưng thằng nhóc này quá điên rồ đối với trí óc lành mạnh của mình… Vì vậy, vì vậy, mình mặc kệ nó lẩm bẩm đây.”

“Đây là lỗ rốn của con tàu, cái đồng tiền vàng đây, và bọn họ thảy nóng lòng muốn tháo vít lấy nó ra. Nhưng, hãy thử tháo bỏ lỗ rốn của anh đi, rồi anh sẽ thấy hậu quả thế nào? Nhưng nếu nó cứ ở đây thì cũng xấu, vì khi cái gì đó được neo vào cột buồm thì đó là dấu hiệu mọi sự đã trở nên tuyệt vọng. Ha, ha! ông già Ahab ơi! Con cá voi trắng; nó sẽ đóng đinh ông cho mà xem! Đây là một cây thông… Trong xứ Tolland xưa có lần cha mình chặt một cây thông và tìm thấy một chiếc nhẫn bạc ở trong ấy; một cái nhẫn cưới lâu năm đã sẫm màu. Làm thế nào cái nhẫn lại vào trong ấy được? Và người ta cũng sẽ nói như vậy lúc phục sinh, lúc người ta câu được lên cột buôm lâu đời này, và thấy đồng tiền vàng ở đó, với những con hầu chồng lên tạo thành một lớp vỏ xù xì. Ồ vàng! Vàng quý báu, quý báu! Biển xanh kia chẳng bao lâu nữa sẽ chiếm lấy người! Suỵt! Suỵt! Thượng đế đi giữa những thế giới gom lượm cơ man là những linh hồn như thu hoạch mâm xôi. Nấu lên! Hô, nấu! Hãy nấu chúng tôi lên! Jenny! Hây, hây, hây, hây, Jenny, Jenny! Hãy nấu chín cái bánh bột ngô!”73

CHƯƠNG C
CẲNG CHÂN VÀ CÁNH TAY. TÀU PEQUOD BẾN NANTUCKET GẶP TÀU ENDERBY BẾN LONDON

“BỚ TÀU! Có thấy con cá voi trắng không?”

Ông Ahab la lên như vậy, một lần nữa vừa gọi một con tàu có treo cờ Anh, vừa chạy ra phía đuôi sau tàu. Đặt loa vào miệng, ông già đứng trong chiếc thuyền treo trên boong lái, cái cẳng ngà để lộ ra rõ rệt trước vị thuyền trưởng lạ mặt kia, bấy giờ đang đứng dựa một cách lơ đễnh nơi mũi thuyền riêng của ông ta. Ông ta là một người trạc độ sáu mươi, nước da sẫm rám nắng, thân hình vạm vỡ, vẻ mặt đôn hậu và bề ngoài ưa nhìn; bận một cái áo choàng quây cộc rộng lùng thùng thành những dải vải xanh thủy thủ quanh người; và một cánh tay trống rỗng của chiếc áo này buông lòng thòng sau ông ta y như ống tay thêu trang trí của áo choàng kỵ binh.

“Có thấy con cá voi trắng không?”

“Ông có nhìn thấy vật này không?” Nói đoạn ông ta kéo ra từ trong chiếc cặp nãy giờ vẫn che giấu vật đó, và giơ lên một khúc xương cá nhà táng trắng hếu, ở đầu có một cục bằng gỗ, y như một chiếc chày vồ.

“Người đâu, thuyền của ta!” ông Ahab la lên, vẻ kích động, hất tung những mái chèo ở cạnh, “sẵn sàng thả!”

Trong chưa đầy một phút, và không hề rời khỏi chiếc thuyền nhỏ, ông ta và đám thủy thủ được thả xuống nước, và chẳng bao lâu đã áp sát dọc chiếc thuyền lạ. Nhưng đến đây thì một khó khăn kỳ lạ tự dưng hiện diện. Trong cơn hào hứng nhất thời, ông Ahab đã quên rằng kể từ lúc mất một chân ông chưa hề bước lên boong bất cứ một tàu nào giữa bể khơi ngoại trừ tàu của ông, và sở dĩ thế là nhờ cả vào một dụng cụ máy móc rất tinh xảo và cực kỳ tiện lợi, thứ dụng cụ chẳng bao giờ được mắc vào hay chở theo trên một con tàu khác nếu chẳng báo trước sớm sủa. Giờ thì, chẳng dễ dàng gì - ngoại trừ những người hàng giờ đều đã quen thuộc công việc ấy, như các thự săn cá voi chẳng hạn – cái việc trèo lên boong một con tàu ở giữa bể; vì những đợt sóng lớn dồi chiếc thuyền lên thật cao đến tận thành tàu, rồi lại hạ ngay nó xuống rất thấp, tận nửa quãng đường xuống sống tàu. Như vậy là, phần thì thiếu một cẳng, phần thì con tàu lạ kia lẽ dĩ nhiên là không có cái thứ phát minh đầy lòng tử tế vừa nói ở trên, nên ông Ahab giờ cảm thấy bản thân tụt lùi đến khốn khổ khốn nạn thành ra một gã đất liền vụng về; và trong lúc tuyệt vọng quan sát cao độ sóng đổi thay bất định kia, ông ta hầu như không hy vọng lên tàu đó được.

Trước đây chúng ta đã từng ám chỉ sơ qua, có lẽ vậy, là mỗi một trường hợp xui xẻo xảy ra cho ông ta, mà gián tiếp bắt nguồn từ nỗi bất hạnh không may mắn kia của ông ta, thì hầu như trăm lần như một đều sẽ khiến ông Ahab phát cáu, hay chán nản. Và trong tình cảnh hiện tại, tất tật lại càng bốc lên ngùn ngụt, lúc ông ta nhìn thấy hai sĩ quan của tàu lạ dựa bên thành tàu, gần chiếc thang dọc có các thanh đỡ tán đinh ở đấy, đang quăng xuống cho ông ta một cặp dây thừng làm tay vịn có trang trí thanh nhã; vì thoạt tiên họ dường như không nghĩ rằng một người chỉ có một cẳng lại quá tàn tật không cả dùng được những lan can biển ấy. Nhưng lúng túng rắc rối này chỉ kéo dài một phút, vì vị thuyền trưởng thuyền lạ, sau khi đã liếc mắt một cái quan sát sự tình đương ra làm sao, liền la lên: “Tôi hiểu, tôi hiểu! Dừng kéo đằng đó! Nhảy, các chú ơi, quăng dụng cụ cắt xuống đây.”

May làm sao, họ đã có một con cá voi dọc sườn tàu một hay hai ngày trước và những dụng cụ cắt lớn nhất vẫn còn ở trên cao, cái móc mớ đồ sộ cong vòng, giờ đây khô và sạch boong, vẫn còn gắn ở đầu mút. Vật này được hạ xuống chóng vánh trước Ahab, người bấy giờ tức thì hiểu ra mọi việc, bèn luồn bắp đùi cô độc của mình vào trong đường cong của cái móc (cũng tựa như ngồi trên thanh cong của một cái neo, hay trên một cái chạc cây táo) và bấy giờ, vừa ra hiệu bằng lời nói vừa quặp cứng thứ dụng cụ ấy, đồng thời tay này vươn lên trên tay kia kéo mạnh tới một trong những phần chạy được của dụng cụ. Chẳng bao lâu ông ta đã lao mình qua phía trong thành tàu cao, và nhẹ nhàng đổ bộ lên đầu trụ tời ngang. Với cánh tay bằng ngà thò ra trước đón mừng, vị thuyền trưởng kia tiến tới và ông Ahab, giơ cẳng gỗ ra, vừa bắt tréo với cánh tay gỗ kia (y như hai lưỡi dao của cá đao), vừa la lên theo lối hải cẩu, “Phải! Phải! Thật là hân hoan! Ta hãy cùng bắt xương đi nào! Một cánh tay và một cẳng chân! Một cánh tay không bao giờ có thể co lại, ông thấy đấy; và một cẳng chân không bao giờ có thể chạy. Ông bạn thấy con cá voi trắng ấy ở đâu? Đã được bao lâu rồi?”

“Con cá voi trắng,” người Anh kia vừa nói vừa dùng cánh tay gỗ kia để chỉ về phương Đông, buồn bã nhìn dọc cánh tay như thể đó là một viễn vọng kính. “Tôi thấy nó đằng đó, trên đường xích đạo, mùa vừa qua.”

“Và nó đã lấy mất của ông bạn cánh tay đó phải không?” ông Ahab vừa hỏi vừa trượt từ trụ tời ngang xuống, và trong lúc làm như vậy ngồi ngay lên vai người Anh kia.

“Phải, con vật đó chí ít cũng là nguyên nhân của việc đó; và cả cái chân kia nữa phải không?”

“Hãy kể đầu đuôi cho tôi nghe đi,” ông Ahab nói. “Câu chuyện ra sao?”

“Đó là lần đầu tiên trong đời tôi tuần tiễu trên đường xích đạo,” người Anh bắt đầu kể. “Lúc bấy giờ tôi chẳng biết gì về con cá voi trắng đó. Thế rồi, một ngày nọ chúng tôi hạ thuyền xuống săn một bầy độ bốn hay năm con cá voi gì đó, và thuyền của tôi đuổi theo sát một trong số chúng; một con thuộc loại ngựa xiếc nhà nghề thường thấy, nó cứ chạy quanh vòng tròn hoài, khiến cho đoàn thủy thủ của thuyền tôi chỉ bận rộn giữ cho cân thuyền, bằng cách tất cả ngồi nửa mông ra bên ngoài mạn thuyền. Ngay lúc bấy giờ từ dưới đáy bể rẽ nước chồm lên một con cá voi lớn, có một cái đầu màu trắng như sữa và một cái bướu đầy những dấu chân chim và nếp nhăn.”

“Chính nó đấy, chính nó đấy!” ông Ahab la lên, thốt nhiên thở ra khoan khoái.

“Và có những cây lao dính vào gần cái vi bên phải.”

“Phải, phải, chúng là của tôi, những thỏi sắt của tôi,” ông Ahab la lên, mừng hớn hở. “Nhưng cứ tiếp tục đi.”

“Thì để yên cho tôi kể,” người Anh nói pha trò. “Này nhé, ông tổ nội này, với một cái đầu trắng và cái bướu, đâm bổ vào bầy cá kia làm tung tóe bọt trắng lên và đập mạnh vào dây câu của tôi.”

“Đúng đấy, tôi hiểu rồi! Nó muốn rẽ dây câu; giải thoát cho con cá kia. Mánh cũ. Tôi biết rõ nó lắm.”

“Tình hình chính xác như thế nào,” vị tư lệnh một tay nói tiếp, “tôi cũng chẳng biết; nhưng trong lúc cắn dây câu, dây câu này vướng vào răng nó, mắc vào đấy sao đó; nhưng lúc bấy giờ chúng tôi không biết nó; thành thử ra sau đó khi kéo dây câu chúng tôi nhảy vọt lên trên cái bướu của nó! thay vì lên trên cái bướu của con cá voi kia lúc đó đã tháo chạy xuôi hướng gió, vừa xoay thùy đuôi hết cả. Nhận thấy mọi sự xảy ra như thế nào, và con vật ấy to lớn cao quý ra sao - cao quý nhất và to lớn nhất tôi từng thấy trong đời, ông bạn ạ, nên tôi quyết bắt cho được nó, mặc dù nó đang hết sức bực tức. Và nghĩ rằng cái dây câu mà do may rủi đã mắc vào nó có thể bị tuột ra hay cái răng mà dây đó mắc vào có thể gãy đi (vì tôi có một đoàn thủy thủ kinh khủng để mà kéo dây câu); lường trước tất cả những điều này, tôi nhảy sang thuyền của vị thuyền phó của tôi - anh Mounttop đây (nhân tiện, thuyền trưởng - anh Mounttop, anh Mounttop - ông thuyền trưỏng); như tôi đang nói, tôi nhảy vào trong thuyền anh Mounttop, ông bạn nghe rõ chưa, lúc bấy giờ mép sát mép thuyền tôi; và chụp lấy cây lao đầu tiên phóng vào ông tổ nội già ấy. Nhưng lạy Chúa, ông bạn ơi, ông hãy nghe đây - cầu cho tâm hồn và trái tim ông minh mẫn, ông bạn nhé - ngay tức khắc, chỉ trong nháy mắt thôi, tôi bị mù y như một con dơi - cả hai mắt vô dụng - bọt nước đen ngầu phủ lên làm cho mờ mịt cả - đuôi con cá voi lù lù vểnh thẳng ra ngoài mặt nước, thẳng đứng lên không, y như một nóc chuông bằng đá hoa. Lúc bấy giờ giữ dây lái cũng chẳng ích gì, nhưng tôi lại đang sờ soạng ngay giữa ngày, dưới ánh mặt trời chói lọi, tất thảy các báu vật tột đỉnh; đương lúc tôi vẫn đang sờ soạng tìm thỏi sắt thứ nhì, hòng tung nó qua mạn thuyền, thì cái đuôi ấy quật mạnh như tháp Lima đổ xuống, chặt thuyền tôi ra làm hai, khiến cho mỗi nửa nát vụn thành nhiều mảnh; và, vi đuôi trước, rồi tới cái bướu trắng kia quay lại lướt qua chiếc thuyền bị đắm, y như đó là các mảnh gỗ vụn. Để tránh những cú quật đuôi kinh khủng của nó, tôi nắm chặt lấy cán cái lao đang cắm chặt vào mình nó, và suốt một lúc lâu bám vào đó y như một con cá hút đá. Nhưng biển sóng cồn sôi sục hất tôi rơi ra, và cùng lúc ấy con cá, đang lao nhanh về phía trước, bèn lặn xuống nhanh như chớp; cái tua của thỏi sắt thứ hai đáng nguyền rủa đang bị lai dắt theo gần chỗ tôi liền móc lấy tôi ngay đây (vừa nói vừa vỗ tay bôm bốp ngay vào chỗ dưới vai); “phải, móc lấy tôi ở chỗ ấy đấy, tôi dám nói, rồi tính kéo thốc tôi xuống lửa Địa Ngục, tôi còn đương tưởng vậy; thì hốt nhiên, nhờ ơn Thượng đế từ tâm, tua sắt đó rạch một đường trong thịt tôi - dọn sạch cả chiều dài cánh tay tôi - tuột ra khỏi thịt lúc đến gần cổ tay và tôi bỗng nổi lên; và quý ngài kia sẽ kể cho ông nghe đoạn cuối (nhân tiện xin giới thiệu với thuyền trưởng bác sĩ Bunger, thầy thuốc của tàu này. Này, anh bạn Bunger, đây là thuyền trưởng). Nào, Bunger hãy xe nốt phần sợi chỉ của anh.”

Quý ngài chuyên gia vừa được giới thiệu một cách thân mật như vậy, suốt trong thời gian đó vẫn đứng gần họ, không để lộ một chút gì đặc trưng ngõ hầu chứng tỏ địa vị hào hoa phong nhã của mình trên tàu. Khuôn mặt anh ta quá chừng bầu bĩnh dù tiết độ; anh ta vận áo cánh choàng hay sơ mi len xanh đã bạc màu và một cái quần vá; và cho đến bấy giờ vẫn đang phân tán toàn thể sự chú ý giữa một cái dùi để tháo múi dây cầm ở một tay, và một cái hộp đựng thuốc viên cầm nơi tay kia, thỉnh thoảng lại ném một ánh nhìn soi mói vào tay với cẳng chân bằng gỗ của hai vị thuyền trưởng tàn tật. Nhưng trước lời giới thiệu của vị chỉ huy cao cấp của anh ta với ông Ahab, anh ta lịch sự cúi chào, và ngay tắp lự tuân theo lời vị thuyền trưởng.

“Đó là một vết thương nặng tệ hại,” thầy thuốc tàu cá voi nói, nên nghe lời khuyên của tôi thuyền trưởng Boomer đây liền cho tàu Sammy cũ kỹ của chúng tôi…”

“Samuel Enderby là tên tàu của tôi,” thuyền trưởng một tay ngắt lời người kia, giải thích cho ông Ahab; “kể nốt đi, chú em.”

“Ông cho tàu Sammy tiến về phía Bắc, tính thoát khỏi khí hậu nóng như thiêu đốt chỗ đường xích đạo ấy. Nhưng cũng vô ích; tôi đã làm tất cả những gì có thể làm; thức với ông suốt đêm; và rất nghiêm khắc với ông về vấn đề ăn kiêng…”

“Ô, nghiêm khắc lắm!” chính bệnh nhân xen vào như vậy; rồi hốt nhiên ông ta đổi giọng. “Uống những cốc rum hòa nước nóng với tôi hằng đêm, cho đến lúc anh ta không thể nhìn thấy để mà băng cho tôi nữa; rồi đưa tôi đi ngủ, say bí tỉ, vào quãng ba giờ sáng. Ô phải các vì sao! Anh ta quả có thức với tôi, và rất khắc nghiệt về việc kiêng khem. Ồ! Bác sĩ Bunger là một người trông nom tuyệt vời, và về kiêng khem mà nói thì cực kỳ nghiêm khắc. (Bunger, đồ tệ mạt, cười to lên chứ! Sao lại không cười? Chú thừa biết chú là một tay cáo già vui vẻ và đáng yêu cơ mà.) Nhưng ngẩng đầu lên, nhóc; tôi thà bị chú giết còn hơn được bất kể kẻ nào kia cứu sống.”

“Thuyền trưởng của tôi thì, ông hẳn đã nhận thấy từ trước chuyện này rồi, thưa quý ông, anh chàng Bunger bảnh bao và phớt tỉnh, hơi cúi đầu về phía ông Ahab, nói, “lúc nào cũng có thể bông lơn; ông ấy quay mòng chúng tôi qua vô khối những chuyện thần tình kiểu vậy. Nhưng tôi dám nói - en passant (nhân tiện đây) - như cách người Pháp vẫn dùng, là chính tôi đây, Jack Bunger, giáo đồ đáng kính, là một kẻ tiết độ khe khắt toàn phần; tôi không bao giờ uống…”

“Nước!” thuyền trưởng la. “Anh ta chẳng bao giờ uống nước cả; nó làm cho anh ta nổi điên; nước lã khiến cho anh ta bị chứng sợ nước; nhưng kể tiếp đi - tiếp câu chuyện về cánh tay đi.”

“Vâng, được thôi,” vị thầy thuốc thản nhiên nói, “tôi vẫn đang nhận xét, thưa ông, trước khi thuyền trưởng Boomer bông đùa cắt ngang, rằng bất chấp cố gắng hết sức và nghiêm khắc nhất của tôi, vết thương của ông ấy cứ ngày một tệ; sự thực là, thưa ông, đó là một vết thương xé ngoác rất tệ mà một người phẫu thuật chưa bao giờ thấy; dài những hơn hai bộ; tôi đã dùng dây chỉ đo độ sâu để đo. Nói chung, nó đã đen lại. Tôi biết rõ điều được cảnh báo và phựt nó đứt rời ra. Nhưng tôi không có quyền đem theo cái tay bằng ngà kia, vì điều ấy là trái lệ” - ông ta lấy dùi chỉ vào cánh tay - “đó là việc của thuyền trưởng chứ không phải của tôi; ông ta ra lệnh cho thợ mộc đẽo vật đó, bảo đặt cái búa tướng kia vào làm tay, có lẽ để dùng đập vỡ sọ ai đó, tôi đoán thế vì đã có một lần ông ta thử đập sọ tôi. Đôi khi ông ta lao vào những cơn nóng giận ma quái. Thưa ông, ông có thấy cái vết mẻ này không” - bác sĩ cất mũ, chải tóc về một bên, để lộ một chỗ hõm bằng cái bát trên đầu, nhưng không có dấu sẹo nhỏ nào, hay bằng chứng nào cho thấy chỗ đó là một vết thương - “đây, thuyền trưởng sẽ kể cho ông nghe chuyện ra làm sao, ông ấy biết rõ chuyện ấy.”

“Không, tôi không biết,” thuyền trưởng nói, “nhưng mẹ anh ta biết, anh ta sinh ra đã có dấu đó. Ồ chú nhỏ, chú là tay xỏ lá thượng hạng, chú Bunger ơi! Còn có một Bunger nào khác chú trong thế giới bể khơi này nữa chứ? Bunger, lúc chú chết, chú phải chết trong nước dấm, đồ đểu giả; người ta nên ướp xác chú để giữ đời này qua đời khác, đồ vô lại.”

“Thế còn con cá voi trắng?” ông Ahab từ nãy đã sốt ruột nghe câu chuyện đùa giỡn giữa hai người Anh kia, bèn la lên.

“Ô!” thuyền trưởng cụt một tay đáp. “Ô phải đấy! Chà chà; sau khi con cá đó lặn xuống, chúng tôi không trông thấy nó nữa suốt một lúc lâu; thực ra, như tôi đã nói lúc trước, hồi ấy tôi chẳng biết con cá voi nào đã chơi tôi một vố nặng như vậy, cho đến ít lâu sau, khỉ đã trở lui về đường xích đạo, tôi mới nghe nói đến con Moby Dick - như người ta thường hay gọi - và lúc bấy giờ tôi mới biết là chính nó.”

“Ông bạn có lại đi ngang qua lằn nước của nó không?”

“Hai lần.”

“Thế mà không bắt được nó ư?”

“Không còn muốn thử lại nữa: bị cụt một chi chưa đủ ư? Tôi sẽ làm sao đây nếu mất cả cánh tay kia? Và tôi nghĩ rằng Moby Dick không cắn nhiều bằng nuốt đâu.”

“Chà, như thế thì, hãy cho nó nốt cánh tay trái của ông để làm mồi lấy lại cánh tay phải,” Bunger ngắt lời, vừa cúi chào hết sức trang nghiêm và chuẩn mực lần lượt từng ông thuyền trưởng. “Thưa quý vị, hai vị có biết rằng, những bộ phận tiêu hóa của con cá voi đã được đấng tạo hóa thiêng liêng tạo nên một cách vô cùng bí hiểm, đến nỗi nó hoàn toàn không thể tiêu hóa trọn vẹn dẫu chỉ một cánh tay con người thôi? Và chính con vật đó cũng biết như thế. Thành thử cái mà các ông coi như mánh lới xảo quyệt của con cá voi trắng thì kỳ thực chỉ là sự vụng về của nó. Vì nó không đời nào nuốt cả một cánh tay hay một cẳng chân; nó chỉ định dọa cho chết khiếp bằng cánh tấn công giả mà thôi. Nhưng đôi khi nó giống như lão làm trò múa rối, trước kia là con bệnh của tôi ở Ceylon, kẻ chuyên làm cho người ta tin y đã nuốt cả những con dao xếp, rồi một lần nọ đã để một con dao rơi vào trong bụng thật, và con dao đã ở lại đấy suốt cả năm ròng hay hơn nữa; cho đến lúc tôi cho lão một liều thuốc giúp lão mửa con dao ra thành những miếng nhỏ, các ông có hiểu không. Không có cách nào cho lão tiêu hóa được con dao ấy, và sáp nhập trọn vẹn vật ấy vào hệ thống chung của thân thể. Đúng như vậy đấy, thuyền trưởng Boomer ạ, nếu ông khá nhanh nhạy về việc đó, và có ý định lấy một cánh tay ra đảm bảo đổi lấy cái đặc quyền chôn cất tử tế một cánh tay khác, thì tại sao trong trường hợp ấy cánh tay đó lại là của ông; nói tóm lại, hãy cứ cho con cá voi cơ hội khác để mà nhắm vào ông thôi!”

“Thôi khỏi, anh Bunger ạ, xin cảm ơn,” thuyền trưởng người Anh đáp. “Mời nó cứ tự nhiên với cái cánh tay đã đoạt được, bởi tôi làm gì khác được, và cũng bởi lúc đó tôi chưa biết nó; nhưng không phải cả cánh tay kia nữa. Với tôi không còn Cá Voi Trắng gì hết; tôi hạ thuyền vì nó một lần rồi, và tôi thỏa mãn lắm rồi. Đã đành giết được nó hẳn phải là một vinh dự rất lớn, tôi biết rõ như thế; và trong mình nó cũng có đến một tàu đầy chất não du quý báu, nhưng hãy nghe tôi đây, tốt hơn là nên để cho nó yên; ông có nghĩ thế không, thuyền trưởng?” Nói đoạn ông ta liếc cái cẳng ngà.

“Nó nên được yên. Nhưng dẫu vậy ta vẫn phải săn nó… cái thể loại mà ta nên để yên, cái thể loại đáng nguyền rủa ấy không phải lúc nào cũng kém quyến rũ nhất đâu. Nó chính là một thỏi nam châm! Kể từ lúc ông nhìn thấy nó lần chót, đến nay đã bao lâu rồi? Nhằm hướng nào?”

“Xin hãy ban phước lành cho linh hồn tôi và nguyền rủa con quỷ lỗ mãng kia,” Bunger vừa la lên như vậy vừa khom lưng đi bộ vòng quanh Ahab, và y như một con chó, đánh hơi một cách kỳ lạ; máu của con người này - hãy đem nhiệt kế tới đây! - đã đến một điểm sôi sục! Mạch của ông ta làm cho những tấm ván này đập mạnh! Thuyền trưởng!” anh ta vừa nói vừa móc trong túi ra một con dao mổ, đưa lại gần cánh tay ông Ahab.

“Coi chừng!” “ông Ahab rống lên, đẩy anh ta văng vào thành tàu. “Xuống thuyền! Con vật đó nhằm hướng nào?”

“Trời ơi là trời!” vị thuyền trưởng người Anh - kẻ mà câu hỏi hướng đến - kêu lên cảm thán. “Có chuyện gì cơ chứ? Nó nhằm hướng Đông, tôi nghĩ như vậy.” Và ông hỏi nhỏ Fedallah, “Thuyền trưởng nhà bác điên à?”

Nhưng Fedallah, một ngón tay đặt lên môi, trượt qua bên kia thành tàu để cầm chèo lái con thuyền, sau đó ông Ahab đu trên dụng cụ xén mỡ tụt về phía lão, truyền cho các thủy thủ đứng trên tàu sẵn sàng hạ thuyền xuống.

Trong khoảnh khắc ông ta đã đứng ở lái thuyền, và các tay thủy thủ Manila đã chụp lấy mái chèo ưỡn ngực ra chèo tới. Vị thuyền trưởng người Anh kêu gọi vô ich. Xây lưng vào con tàu lạ, mặt hướng thẳng đầy vẻ cương quyết về phía tàu mình, Ahab đứng thật thẳng tận cho đến lúc thuyền của ông đậu dọc tàu Pequod.

CHƯƠNG CI
Bình rượu

TRƯỚC KHI CON TÀU ANH MẤT DẠNG, ta cần phải nói ở đây rằng, tàu đó từ London đến và mang tên ông Samuel Enderby quá cố, một thương gia của thành phố ấy, thành phố trụ sở của công ty đánh cá voi danh tiếng Enderby & Con Trai; một công ty mà theo thiển kiến của một thợ săn cá voi đáng thương như tôi thì không kém các công ty Hoàng gia của các triều đại Tudor và Bourbon là mấy, về phương diện giá trị lịch sử thực sự. Về việc bao lâu trước năm 1775 sau Công nguyên công ty danh tiếng này bắt đầu tồn tại, những tài liệu về đánh cá rất dồi dào của tôi không nói rõ; nhưng vào năm ấy (1775) chính nó đã trang bị cho những tàu Anh đầu tiên thường xuyên săn đuổi cá nhà táng; mặc dù vài năm trước đó (ngay từ 1726) những công ty khác như Coffin và Macey của Nantucket và đảo Vineyard đã có các hạm đội lớn để săn đuổi giống thủy quái Leviathan, nhưng chỉ ở vùng Bắc và Nam Đại Tây Dương: không ở nơi nào khác. Cũng cần phải ghi lại ở đây một cách rõ ràng, rằng dân đảo Nantucket là những người đầu tiên của nhân loại đã đâm cá nhà táng lớn bằng chất thép văn minh; và suốt trong nửa thế kỷ họ là những người duy nhất trên quả đất này đã đâm con cá đó như vậy.

Năm 1778, một con tàu đẹp, tàu Amelia, được trang bị phù hợp cho mục đích cấp bách kia, và dưới sự đài thọ duy nhất của công ty Enderby mạnh mẽ, đã can trường đi quanh mũi Sừng và là công ty đầu tiên trong các quốc gia đã hạ thuyền săn cá voi chẳng kể loại nào nơi vùng biển lớn Nam xích đạo. Cuộc du hành này rất khéo léo và may mắn; lại trở về bến cảng bỏ neo với hầm chứa đầy não du cá voi quý giá, vậy nên tấm gương của tàu Amelia chẳng bao lâu sau đã được các tàu Anh và Mỹ noi theo, và thế là những hải phận săn cá nhà táng rộng bao la đã được mở toang. Nhưng chưa vừa lòng với thành tích tốt đẹp ấy, công ty không biết mệt mỏi kia lại tự hoạt động mạnh lên: Samuel và tất cả Các Con Trai ông ta - tổng cộng bao nhiêu thì chỉ có bà mẹ của họ mới biết được mà thôi - và dưới sự bảo trợ trực tiếp của họ, cùng với, theo tôi, một phần thực chi của chính họ, chính phủ Anh thuận tình gửi chiếc chiến hạm loại nhỏ Rattler vào một cuộc thám du nơi vùng bể lớn Nam xích đạo. Do một đại tá thủy quân chỉ huy, tàu Rattler thực hiện một cuộc du hành ồn ào, và cũng có giúp được ít nhiều, mặc dù nhiều bao nhiêu thì không thấy nói. Nhưng thế cũng chưa phải là hết. Năm 1819, cũng công ty ấy trang bị cho một tàu săn cá voi khám phá riêng của họ để đi tham dự một cuộc săn đuổi thử ở các vùng bể xa xăm của Nhật Bản. Con tàu đó - hay được gọi là tàu Mỹ Nhân Ngư - thực hiện cuộc du hành thí nghiệm cao cả; và nhờ vậy ngư trường săn cá voi lớn Nhật Bản lần đầu tiên được người ta biết đến rộng rãi. Tàu Mỹ Nhân Ngư trong cuộc du hành lừng danh này được thuyền trưởng Coffin, một người dân đảo Nantucket, chỉ huy.

Vì vậy, mọi danh dự thảy dành cho người nhà Enderby, công ty của họ, theo chỗ tôi biết, tồn tại cho đến ngày nay; mặc dù chắc chắn là chiếc Samuel nguyên thủy kia cách đây rất lâu đã buông trôi dây cáp vĩnh viễn ra đi ở vùng bể phương Nam lớn lao của thế giới kia.

Con tàu lấy theo tên ông Samuel thật xứng với vinh dự ấy, vì là một con tàu cao quý chạy nhanh đủ đường. Có một lần tôi đã lên boong tàu đó vào lúc nửa đêm ở một nơi nào đó ngoài khơi miền duyên hải Pantagonia, và đã uống rượu đánh bông ngon lành ở đằng mũi dưới boong thủy thủ. Đấy là một cuộc “gam” hay ho, và tất cả họ đều là người tử tế - từng linh hồn trên tàu ấy. Một đời sống ngắn ngủi cho họ, và một cái chết vui vẻ. Và cuộc gam hay ho tôi đã được dự vào đó - một khoảng thời gian lâu lâu sau khi ông già Ahab chạm gót ngà lên những tấm ván sàn tàu - nó nhắc tôi nhớ lối đón tiếp lịch sự và nồng hậu, đậm tính cách Saxon của con tàu đó; mục sư sẽ quên tôi còn quỷ sứ sẽ nhớ tôi nếu tôi không còn nhìn thấy con tàu đó nữa… Rượu đánh bông ư? Phải tôi vừa bảo chúng tôi đã uống rượu đánh bông không nhỉ? Đúng thế, chúng tôi quất với tốc độ mười gallon một giờ; rồi khi luồng gió lốc thổi đến (vì lúc ấy luồng gió đang quật mạnh ngoài khơi Pantagonia), tất cả những ai có thể giúp – kể cả khách khứa - đều được gọi lại để cuộn các lá buồm trên đỉnh, lúc ấy chúng tôi váng vất nặng đầu đến nỗi cứ lắc lư trên các dây lèo trên cao, còn cuộn lầm vạt áo của mình vào với cột buồm, thành thủ bị treo lủng lẳng ở đấy mãi, bị cuốn chặt trong làn gió rít, một tấm gương tày liếp cho các thủy thủ nghiện rượu. Tuy vậy, những cột buồm không lăng qua thành tàu; thành thử chỉ một loáng chúng tôi đã mò được xuống phía dưới, hoàn toàn tỉnh táo đến độ lại phải làm một vòng rượu đánh bông nữa, mặc dù bụi muối hoang dã kia đang rớt tung tóe xuống lỗ thông mạn tàu, đã làm rượu hơi quá loãng và chua lòm so với khẩu vị của tôi.

Món thịt thì ngon - dai, nhưng nhiều thịt. Có người bảo rằng đó là thịt bò; có kẻ lại bảo rằng đó là thịt lạc đà; nhưng tôi không biết chắc chắn là thế nào. Họ cũng có sủi cảo; nhỏ nhưng chắc nịch, tròn một cách cân đối và không gì phá hủy nổi. Tưởng tượng ta có thể cảm thấy chúng, làm cho chúng lăn lộn ở trong người của ta sau khi nuốt. Nếu cúi khom người quá xa ra phía trước, ta có thể làm cho chúng thọt ra bên ngoài y như những viên bi a. Còn về bánh mì… thì đành chịu; vả chăng, bánh mì còn trị bệnh phù thũng; nói tóm lại, bánh mì là thứ chứa đựng chất tươi duy nhất mà họ có. Nhưng mũi tàu không sáng lắm, đi vào trong góc tối để ăn bánh là một việc rất dễ. Nhưng xét cho cùng, tính từ miếng gỗ đỉnh buồm đến bánh lái, xét cả kích thước của những nồi hơi của anh đầu bếp; gồm luôn đội ngũ phụ bếp của riêng anh ta, từ trước tới sau, thì Samuel Enderby là một con tàu vui vẻ, thức ăn ngon lại nhiều; rượu ngon và mạnh; toàn là những tay giỏi giắn cả, và tuyệt diệu từ gót giày đến dải mũ.

Nhưng bạn nghĩ xem tại sao Samuel Enderby và một vài tàu đánh cá voi của người Anh khác mà tôi biết - dù không phải tất cả đâu - đều là những con tàu rất danh tiếng và tiếp đón khách rất niềm nở, đến nỗi người ta chuyển thịt bò, bánh mì, những ca rượu đánh bông cho nhau và bông đùa với nhau; và chẳng bao lâu, mọi người sẽ mệt vì ăn và uống và cười? Tôi sẽ nói cho bạn nghe. Niềm vui dồi dào trên những tàu đánh cá voi của Anh là một chủ đề dành cho cuộc nghiên cứu có tính cách lịch sử. Mà tôi cùng luôn nghiên cứu về lịch sử cá voi, khi công việc đó có vẻ cần thiết.

Trong ngành đánh cá voi, những kẻ đến trước người Anh là người Hà Lan, New Zealand và Đan Mạch; từ những người này người Anh đã lấy được rất nhiều thuật ngữ hiện tồn trong ngành đánh cá voi; và hơn thế nữa, cả những kiểu cách cổ xưa béo bở tốt đẹp, về ăn và uống. Vì, thường thường, những thương thuyền Anh keo kiệt với thủy thủ của họ; nhưng tàu đánh cá voi Anh thì không thế. Do đó, ở người Anh, cái lối hay tiệc tùng vui vẻ trên mỗi tàu đánh cá voi không phải là bình thường và tự nhiên, mà chỉ là bất thường và ngoại lệ; và bởi vậy hẳn có nguồn cơn đặc biệt nào đấy, chính là điều vừa được nêu ra ở đây và sẽ còn được giải thích rõ thêm nữa.

Trong cuộc nghiên cứu về lịch sử con thủy quái Leviathan, tình cờ tôi gặp một pho sách Hà Lan cũ, mà căn theo mùi mốc của nghề săn cá voi, tôi biết rằng nó phải là về các tàu săn cá voi. Nhan đề của sách đó là Dan Coopman, do đó tôi kết luận rằng đây hẳn là cuốn hồi ký vô giá của cooper - một người thợ đóng thùng trong ngành săn cá voi ở Amsterdam, vì mỗi tàu săn cá voi đều phải mang theo thợ đóng thùng riêng. Tôi càng tin chắc hơn, khi nhận thấy sách đó là tác phẩm của một “Fitz Swackhammer” nào đó. Nhưng ông bạn của tôi là tiến sĩ Snodhead, một nhà thông thái và giáo sư dạy tiếng Hạ Hà Lan và Thượng Đức tại đại học Santa Claus và St. Potts, là người mà tôi trao quyển sách ấy nhờ phiên dịch, đồng biếu một hộp nến bằng não du cá voi để đền bù công khó - chính tiến sĩ Snodhead này, khi vừa mới lướt qua quyển sách đã quả quyết với tôi rằng “Dan Coopman” không có nghĩa là thợ đóng thùng” mà là “người lái buôn”. Nói tóm lại, quyển sách cũ kỹ viết bằng tiếng Hạ Hà Lan ấy bàn về nền thương mại của Hà Lan; và, giữa nhiều vấn đề khác, có kể lại một cách rất thú vị về ngành đánh cá voi. Và chính trong chương này, đầu đề là “Smeer” tức “Mỡ”, là chương tôi đã tìm thấy một danh sách đầy đủ chi tiết về những món trang bị cho phòng mỡ và hầm chứa của 180 tàu buồm trong hạm đội săn cá voi Hà Lan; trích từ danh sách ấy, và nhờ sự phiên dịch của tiến sĩ Snodhead, tôi đã ghi được như sau:

400.000 pound thịt bò

60.000 pound thịt heo Friesland

150.000 pound cá hong khô

550.000 pound bánh quy

72.000 pound bánh mì mềm

2.800 thùng nhỏ bơ

20.000 pound pho mát Texel và Leyden

144.000 pound pho mát (có lẽ là thứ pho mát loại xấu)

550 thùng 10 gallon rượu gin

10.800 thùng tròn bia

Phần lớn những bảng thống kê đều khô rang khô róc lúc đọc; tuy nhiên trường hợp này thì không, khi mà độc giả bị tràn ngập trong những thùng tô nô, thùng tròn, chai lít vừa, và chai lít nhỏ đầy rượu gin với thịt thà.

Lần ấy, tôi dành suốt ba ngày vào việc tiêu hóa kỹ càng hết thảy những bia, thịt bò và bánh mì, và trong thời gian ấy nảy ra nhiều suy tư sâu sắc, khả dĩ áp dụng theo kiểu siêu vượt và thuần lý tưởng được; và hơn nữa, tôi còn thâu thập những bảng kê phụ riêng của tôi, về một số lượng cá khô, vân vân, có thể là chính xác, mà từng người đâm cá Hạ Hà Lan kia đã tiêu thụ trong ngành đánh cá voi ở Spitzbergen và Greenland hồi xưa ấy. Thoạt tiên, số bơ và pho mát Texel và Leyden đã tiêu thụ có vẻ rất ghê gớm. Tôi quy nó cho bản chất nhờn tự nhiên của những thứ đó đã được làm cho nhờn thêm vì bản chất của nghề nghiệp của họ, và nhất là vì họ săn đuổi con mồi của họ trong những vùng bể lạnh lẽo ở các miền địa cực, ngay trên các bờ biển thuộc địa hạt người Esquimo, nơi mà dân bản xứ đến dự tiệc tùng chúc mừng nhau bằng những ly dầu cá tinh lọc đầy có ngọn.

Số bia cũng rất nhiều, những 10.800 thùng. Giờ đây, vì những cuộc đánh cá ở các vùng địa cực chỉ có thể thực hiện vào mùa hè ngắn ngủi của vùng khí hậu ấy thôi, thành thử ra toàn thể cuộc săn cá voi của một trong những chiếc tàu săn cá voi Hà Lan này gồm có một cuộc du hành ngắn ngủi, tới lui trong bể spitzbergen; không thể quá ba tháng được, nghĩa là nếu cứ tính ba mươi người cho mỗi một tàu trong số hạm đội 180 tàu buồm đó, chúng ta có 5.400 thủy thủ nói tiếng Hạ Hà Lan cả thảy; vì vậy, như đã nói, chúng tôi có đúng hai thùng tròn bia cho mỗi người, để làm phần chu cấp trong 12 tuần, không kể tỷ lệ công bình 550 thùng 10 gallon rượu gin. Giờ đây nếu bảo rằng những người đâm cá nốc toàn rượu gin và bia này, lại còn hay say sưa như người ta thường tưởng tượng, là loại người rất hợp để đứng ở đầu mũi thuyền, và nhắm trúng tốt những con cá voi đang lướt như bay; xem ra là điều không thể. Ấy vậy mà họ đã nhắm và đâm trúng. Nhưng đấy là tận cực Bắc, xin hãy nhớ, ở đấy bia hợp hẳn với cấu tạo con người; trên đường xích đạo, trong ngành đánh cá voi miền Nam chúng tôi, bia có thể làm cho người đâm cá voi buồn ngủ lúc canh trên cột buồm, và ngà ngà trong thuyền của họ; và những thiệt hại nặng nề có thể xảy ra cho đảo Nantucket cùng New Bedford.

Nhưng không còn gì hơn nữa; người ta đã nói đủ nhiều để chứng tỏ rằng những tàu săn cá voi Hà Lan cách đây hai ba thế kỷ là những tàu ưa nhậu nhẹt; và những tàu săn cá voi của người Anh đã không bỏ qua một tấm gương tuyệt vời đến vậy. Vì theo lời họ, khi tuần tiễu trên một con tàu trống rỗng, nếu ta không thể có được cái gì tốt đẹp hơn ở trên cõi đời này, thì chí ít cũng phải ăn cho ngon miệng. Và ngon miệng cạn bình rượu.

CHƯƠNG CII
LÙM CÂY TRONG MIỀN ARSACID

CHO TỚI NAY, khi mô tả con cá nhà táng, tôi chủ yếu chỉ bám lấy những kỳ quan bề ngoài của nó mà thôi; hoặc chỉ nói riêng và đầy đủ chi tiết về một vài điểm rất hãn hữu thuộc cơ cấu bên trong. Nhưng để hiểu rõ toàn thể và thấu triệt hơn về con vật, giờ đây tôi cần phải lột trần nó ra kỹ càng hơn, và gỡ mối dây đan nơi tất của nó, tháo nút dây lưng của nó, và nới lỏng những mấu và lỗ ở những khớp xương sâu kín nhất của nó, bày nó ra trước bạn trong tình trạng trần trụi nhất nghĩa là trong bộ xương vô điều kiện của nó.

Nhưng làm cách nào, hỡi Ishmael? Làm cách nào mà nhà ngươi, một tay chèo tầm thường trong ngành đánh cá, dám giả như hiểu biết về những phần sâu kín của con cá voi? Phải chăng Stubb thông thái đã trèo lên trụ tời đứng của người và diễn giảng về giải phẫu cá voi học; và nhờ trợ giúp của trụ tời đứng, đã giơ ra một mẩu xương sườn để triển lãm cho người xem? Hãy giải thích đi, Ishmael ơi! Người có thể đặt nguyên một con cá voi lên boong tàu để xem xét như là một anh đầu bếp bày món thịt lợn quay lên đĩa hay không? Chắc chắn là không. Từ trước đến giờ người có phải là một nhân chứng thực sự không, hỡi Ishmael; nhưng hãy coi chừng bằng cách nào người sẽ một mình nắm lấy đặc quyền của Jonah; đặc quyền thảo luận vì những bộ rầm và xà; những rui nóc, sào ngang, gióng đỡ ngang và cột chống, đã dựng thành bộ khung của con thủy quái Leviathan, và không chừng của những thùng mỡ đặc, phòng đựng sữa, chỗ để bơ và pho mát trong ruột của con cá đó.

Tôi xin thú thật, rằng kể từ thơờ Jonah, ít có thợ săn nào từng thâm nhập vào bên dưới da của con cá voi trưởng thành; tuy vậy, tôi đã từng may mắn được dịp xẻ con vật đó ra trong một hình thù rất nhỏ. Trên một con tàu mà tôi có mặt trong đoàn thủy thủ, có một lần người ta đã kéo lên boong tàu một con cá nhà táng còn nhỏ để lấy cái đãy hay túi (tức lớp da ngoài) của nó, tính làm thành những cái bao che tua sắt của các cây lao và giáo. Bạn cho rằng tôi để mất dịp may ấy, không dùng cái rìu nhỏ trên thuyền và con dao xếp, ngõ hầu đập vỡ dấu niêm phong ra và đọc tất cả những nội dung bên trong con cá non ấy ư?

Và về hiểu biết chính xác về xương con thủy quái Leviathan đó khi đã phát triển trưởng thành đầy đủ và đồ sộ, khối tri thức hiếm hoi đó, tôi phải chịu ơn rất nhiều người bạn cao sang đã quá cố của tôi là ông Tranquo, vua đảo Tranque trong quần đảo Arsacid. Vì cách đây nhiều năm, lúc còn là tùy viên cho một thương thuyền của quốc vương xứ Algiers ở Tranque, tôi thường được mời đến tham gia phần lớn những ngày hội Arsacid với vị chúa tể đảo Tranque, tại biệt thự riêng của ông ta ở Pupella; một hẻm núi trên bờ bể không xa nơi mà thủy thủ gọi là thành phố Tre, kinh đô của nước ấy.

Trong số bao nhiêu đức tính tốt đẹp khác, ông bạn đế vương Tranquo của tôi, vì được ban cho tình yêu cuồng nhiệt dành cho mọi thứ gọi là đồ mỹ nghệ cổ man di, đã khuân về Pupella bất cứ gì hiếm hoi và tinh xảo hơn hết mà nhân dân nước đó chế ra; nhất là những đồ gỗ có chạm trổ hoa văn kỳ diệu, những vỏ ốc khảm, những cán dao chạm, những mái chèo đắt giá, những chiếc thuyền bằng gỗ thơm; hết thảy các thứ này đều ở trong số những kỳ quan thiên nhiên mà những đợt sóng chở đầy kỳ quan và mang nặng cống vật đã quẳng lên bờ bể của ông ta.

Kỳ quan chính trong số ấy sau rốt là một con cá nhà táng khổng lồ, sau một cơn lốc dữ dội kéo dài bất thường, bị người ta tìm thấy nằm chết và mắc cạn trên bờ bể, đầu tựa vào cây dừa mà những chùm lá rủ bờm xờm như lông chim hệt như là cái vòi nước xanh tươi của con vật. Khi cái xác to lớn đã được gạt bỏ lớp da bọc ngoài đi, và xương thì đã khô roong như bụi dưới ánh mặt trời, bộ xương khi ấy được cẩn thận đưa lên vùng đồng bằng Pupella, nơi một ngôi đền lớn bằng những cây cọ chúa được dựng lên để che cho nó.

Những xương sườn được treo cùng với các chiến lợi phẩm; những đốt xương sống được khắc các niên giám xứ Arsacid bằng cổ tự tượng hình Ai Cập lạ kỳ; ở nơi sọ, những vị linh mục đốt mãi một ngọn lửa thơm không bao giờ tắt, thành thử cái đầu huyền bí kia lại tỏa ra một vòi hơi, trong khi treo dưới một cành cây chiếc quai hàm dưới dễ sợ của con cá ở ngay bên trên những người hành hương, giống như ngọn kiếm treo đầu sợi lông đã khiến cho Damocles74 hoảng sợ vô chừng.

Đó là một cảnh tượng kỳ diệu. Gỗ cũng xanh như rêu của Hẻm Núi Băng; cây cối mọc rất cao và ngạo nghễ, cảm thấy được cả nhựa sống của chúng; đất cần cù bên dưới cũng như cái khung cửi của người thợ dệt, với một cái nệm muôn sắc bên trên, ở đó những ngọn dây nho đất bò thành những đường chỉ ngang dọc, và hoa tươi trang trí muôn hình. Hết thảy những cây cối, với hết thảy những cành sai quả; hết thảy những bụi rậm, dương xỉ và cỏ; không khí chuyển tải thông điệp, tất cả chúng thảy hoạt động không ngừng. Qua những dây lá đan cài chằng chịt, mặt trời vĩ đại như chiếc thoi bay đang dệt một màu xanh tươi bền bỉ. Ô, người thợ dệt bận rộn! Người thợ dệt vô hình! Hãy dừng lại! Một lời thôi! Tấm vải ấy chảy đi đâu? Nó sẽ lót sàn cho lâu đài nào? Tất cả những mệt nhọc không ngừng này để làm gì đây? Hãy nói, hỡi người thợ dệt! Hãy ngừng tay! Chỉ một lời với người thôi! Này - cái thoi bay - những hình ảnh nổi lên trên khung cửi; tấm thảm chảy theo dòng nước ngoài bể mãi mãi lướt đi xa. Ông thần dệt cửi kia, ông đang dệt; và phải chăng vì bị tiếng khung cửi dệt làm cho điếc tai, đến nỗi ông không nghe thấy tiếng nói phàm trần nào; và bởi tiếng ồn rền vang đó, cả chúng tôi nữa, những kẻ nhìn lên khung cửi, cũng bị làm cho điếc đặc; và chỉ khi nào thoát được nó chúng tôi mới nghe được cả ngàn tiếng nói xuyên qua ồn ĩ. Bởi cũng như vậy trong hết thảy các nhà máy chế tạo nguyên liệu. Những lời nói ra không sao nghe thấy giữa những con quay đang bay; cùng những lời ấy lại nghe rõ mồn một ở bên ngoài những bức tường, bùng ra từ những khuôn cửa sổ mở rộng. Do đó những đê hèn bị phát giác. A hỡi người phàm! Vậy hãy coi chừng, vì chính là như vậy, trong mọi ồn ào này của khung cửi thế giới rộng lớn, những ý nghĩ tinh vi nhất của người cũng có thể bị nghe lỏm thấy từ xa.

Giờ đây giữa đám cây xanh, cái khung cửi sự sống không ngừng của khu rừng Arsacid ấy, cái bộ xương trắng to lớn được người ta thờ phụng nằm dài - như một kẻ lười biếng. Tuy vậy, trong lúc những sợi ngang sợi dọc xanh tươi mãi dệt muôn đời tréo nhau chằng chịt và kêu ầm ầm chung quanh nó, con vật nhàn tản mãnh liệt kia có vẻ một tay thợ dệt xảo quyệt; chính nó cũng bị dây nho dệt chăng chịt chung quanh; hằng tháng lại khoác lên mình màu xanh hơn tươi hơn; nhưng chính nó lại chỉ là một bộ xương thôi. Sự Sống bao gồm Cái Chết và Cái Chết bao quanh Sự Sống; vị thần hung tợn cặp đôi với sự sống trẻ trung, và sinh ra cho nó những vòng hào quang tóc quăn.

Giờ đây, lúc tôi đi thăm con cá voi kỳ diệu với vua Tranquo, và nhìn thấy cái sọ hắn thờ, cùng làn khói nhân tạo bay tỏa lên từ nơi mà cái vòi thực sự của nó trước kia đã phun ra, tôi rất lấy làm ngạc nhiên rằng ông vua đó lại xem đền thờ như là một món đồ mỹ nghệ của tàng cổ viện. Ông ta cười. Nhưng tôi càng ngạc nhiên khi những tu sĩ lại tin rằng tia khói đó có thật. Tôi đi tới đi lui trước bộ xương – gạt những cành nho ra bên – đi xuyên qua những xương sườn – và với một quả bóng dây bện Arsacid, tôi đi lang thang, quanh quất ở giữa bao nhiêu cột cái ngoằn ngoèo bóng mờ và những cây thuộc loại tùng bách. Nhưng chẳng mấy chốc dây của tôi đã hết; và lần theo nó trở về, tôi ló ra chỗ cửa mà từ đó tôi bước vào. Tôi không thấy sinh vật sống nào cả; không gì cả ngoài những khúc xương.

Chặt một cành que tươi để làm thước đo, một lần nữa tôi chui vào trong bộ xương ấy. Từ kẽ hở mà mũi tên xẻ ra nơi cái sọ, những vị tu sĩ nhìn thấy tôi đang đo chiều cao của cái sườn cuối cùng. Họ la lên, “Làm sao thế hở? Ông bạn lạ cả gan đo ông thần của chúng tôi ư? Đó là phận sự của chúng tôi.” “Vâng, các ngài tu sĩ ạ - vậy, các ngài đo ông thần này dài độ bao nhiêu vậy”? Nhưng tới đây thì một cuộc bàn cãi dữ dội nảy ra giữa bọn họ về kích cỡ. Họ lấy những thước đo đập vỡ đèn của nhau – cái sọ to lớn kia vang âm lại – thừa dịp may ấy, tôi nhanh chóng kết thúc những kích thước phần mình đo được.

Những kích thước này, giờ đây tôi dự định đưa ra trước bạn. Nhưng trước hết, hãy nhớ rằng, trong vấn đề này tôi không tự do đưa ra bất cứ kích thước nào mà tôi muốn. Bởi vì có những nhà chức trách chuyên về bộ xương mà bạn có thể viện dẫn, để xét xem tôi đo có đúng đắn không. Họ bảo với tôi là có một bảo tàng về con thủy quái Leviathan ở xứ Hull bên Anh, một trong những cảng cá voi của nước ấy, tại đó họ có một vài mẫu cá voi có vi trên lưng và các mẫu cá voi đẹp đẽ khác. Cũng tương tự như vậy, tôi cũng nghe nói rằng trong bảo tàng Manchester ở New Hampshire có thứ mà các chủ tàu gọi là “mẫu vật hoàn hảo duy nhất của con cá voi Greenland hay là cá voi sông của nước Mỹ”. Lại nữa, ở một nơi gọi là Burton Constable, tại Yorshire ở bên Anh, một quý ông nào đó tên là Clifford Constable có một bộ xương cá nhà tang, nhưng kích thước chỉ khiêm tốn, không đời nào to được bằng kích thước con cá voi của vua Tranquo bạn tôi.

Trong cả hai trường hợp, những con cá coi mắc cạn, chủ thể của hai bộ xương vừa nói trên, ngay lúc ban đầu đã bị những người chủ của nó đòi quyền chiếm hữu, dựa trên những căn nguyên tương tự nhau. Vua Tranquo chiếm lấy con cá của ông ta bởi vì ông ta muốn có nó; còn Sir Clifford, bởi vì ông ta là chúa tể của các vị chúa ở các vùng ấy. Con cá voi của Sir Clifford được nối khớp xương khắp cả; thành thử, giống như một cái rương vĩ đại đầy ngăn kéo, ta có thể mở và đóng nó, ở mọi lóng xương của nó - xòe những xương sườn của nó ra như một chiếc quạt to - và đu đưa suốt ngày trên quai hàm dưới của nó. Người ta đặt những ổ khóa trên một vài cửa sập và những cửa chặn; và một người đưa đường có mang một xâu chìa khóa bên sườn sẽ chỉ đường cho du khách tương lai đi xem quanh đấy. Sir Clifford nghĩ sẽ tính phí hai xu cho một lần nhìn vào phòng triển lãm những lời thì thào trong cột xương sống; ba xu để nghe tiếng vang vọng nơi hõm sâu tiểu não nó; và sáu xu cho quang cảnh đẹp vô song nhìn từ cái trán của nó.

Những kích thước của bộ xương mà giờ đây tôi sắp ghi lại đã được chép nguyên văn trên cánh tay phải của tôi, tại đấy tôi đã bảo người ta xăm kích thước kia vào thịt; và trong những lúc tôi lang thang một cách man dại vào thời kỳ đó thì không có cách nào chắc chắn để duy trì những bảng thống kê có giá trị hơn cách ấy cả. Nhưng vì chưng nơi người tôi không còn nhiều chỗ, mà tôi thì ước mong cho các phần khác của thân thể toi còn là một trang giấy trắng để ghi một bài thơ mà lúc ấy tôi đang sáng tác - và ít nhất, những phần chưa xăm hình có thể vẫn còn - tôi cũng không phải phiền hà vì những phân độ kỳ quặc kia; quả thật, phân độ cùng chẳng nên đi vào phép đo lường liên quan đến cá voi làm gì.

CHƯƠNG CIII
KÍCH THƯỚC BỘ XƯƠNG CỦA CÁ VOI

TRƯỚC HẾT, tôi muốn nói với bạn một điểm đặc biệt về tầm vóc lúc sống của con thủy quái Leviathan mà ta sẽ đem bộ xương ra triển lãm chóng vánh ngay đây. Trình bày này có thể rất có ích ở đây.

Thể theo sự tính toán rất cẩn thận của tôi, mà tôi đã căn cứ một phần trên ước lượng của thuyền trưởng Scoresby, cho rằng con cá voi Greenland cỡ lớn nhất nặng bảy mươi tấn và dài sáu mươi bộ; theo chỗ tôi tính toán cẩn thận, tôi cho rằng, con cá nhà táng đồ sộ nhất, dài từ 85 đến 90 bộ, và đại khái chưa đầy 40 bộ ở nơi vòng thân to nhất, một con cá voi như vậy cân nặng ít nhất là chín mươi tấn; thành thủ khi ta tính mười ba người một tấn thì con cá đó nặng hơn trọng lượng của toàn thể dân một làng hơn một ngàn một trăm người.

Rồi thì bạn chớ nên cho rằng, cũng như trâu bò được thắng vào ách cày, bộ não cũng phải được đặt vào trong con thủy quái Leviathan, để khiến cho nó hoạt động theo tưởng tượng của bất cứ người trên bờ nào.

Vì chưng, bằng nhiều cách khác nhau, tôi đã bày ra trước bạn sọ của con vật đó, lỗ phun nước, quai hàm, răng, đuôi, trán, vi và những phần khác nhau, giờ đây tôi sẽ chỉ cho các bạn cái thú vị nhất trong toàn thê nói chung cái bộ xương không bị ngăn cản ấy. Nhưng vì cái sọ đồ sộ chiếm tỷ lệ rất lớn trong toàn thể bộ xương; vì cho đến giờ nó là phần phức tạp nhất và vì không cần phải lặp lại một điều gì trong chương này liên quan đến nó cả, nên bạn đừng quên giữ nó trong trí óc bạn, hay kẹp theo nách bạn, như chúng tôi đã làm, bằng không bạn sẽ không làm sao có một khái niệm về cái cơ cấu chung mà chúng ta sắp sửa quan sát.

Về chiều dài bộ xương con cá voi nhà táng ở Tranque đo được bảy mươi hai bộ; thành thử lúc có đầy đủ da thịt và còn sống, con vật ấy hẳn phải dài chín mươi bộ; vì ở cá voi, bộ xương sụt mất đi độ một phần năm chiều dài so với thân thể lúc sống; trong số bảy mươi hai bộ này, cái sọ và quai hàm chiếm độ hai mươi bộ, để lại độ năm mươi bộ cho toàn bộ xương sống. Dính liền với xương sống, chừng gần một phần ba chiều dài của nó, là cái thúng xương sườn hình tròn bao lấy ruột gan của nó.

Đối với tôi lồng ngực to lớn đỡ bằng xương sườn ngà kia, với xương sống dài không vướng víu, mở rộng từ đó ra xa thành một đường thẳng, cũng khá giống với vỏ của một con tàu lớn mới đặt trên giàn tàu, khi người ta gắn vào đó độ vài mươi chiếc sườn cong trơ trụi, và trong lúc đó thì vỏ tàu chỉ là một khúc gỗ dài và tháo rời.

Số xương sườn ở mỗi bên là mười. Cái đầu tiên, bắt đầu từ cổ, dài độ gần sáu bộ; cái thứ hai, thứ ba, thứ tư đều lần lượt dài hơn thế, cho đến khi ta đến cao điểm là cái thứ năm, hay một trong những xương sườn giữa, đo được hơn tám bộ. Từ khoảng ấy trở đi, những xương sườn còn lại ngắn bớt, cho đến lúc cái thứ mười và xương chót chỉ dài độ hơn năm bộ. Về bề dày nói chung, tất cả chúng đều tương ứng thích đáng với chiều dài. Những xương sườn giữa là những xương cong nhất. Trên một vài đảo thuộc quần đảo Arsacid người ta đã dùng chúng để bắc cầu ngang những con suối nhỏ.

Trong lúc nghiên cứu những xương sườn này, tôi không thể không bị ngạc nhiên một lần nữa vì trường hợp, mà đã được nhắc lại nhiều lần trong chính cuốn sách này, rằng bộ xương của con cá voi không hề là cái khuôn của hình thù bao quanh nó. Cái xương sườn lớn nhất của con cá voi Tranque, một trong những xương giữa, chiếm cái phần của con cá mà lúc còn sống có chiều sâu lớn nhất. Giờ đây chiều sâu lớn nhất của thân thể bao phủ bên ngoài con cá voi cụ thể này ít nhất cũng phải đến mười sáu bộ; trong lúc, ngược lại, cái xương sườn phụ thuộc vào đó dài chưa đầy tám bộ. Thành thử xương sườn này chỉ chuyển tải được một nửa ý niệm đúng đắn của mức độ to lớn khi còn sống của phần ấy mà thôi. Vả chăng, bằng một cách nào đó, ở nơi mà giờ đây tôi chỉ thấy có một cái xương sống trơ trụi, tất thảy chỗ đó trước kia đã từng được bao quanh bởi hàng tấn thịt, cơ bắp, máu lẫn lòng ruột gan tạo nên thân xác của nó. Hơn thế nữa, ở chỗ những cái vi lớn, giờ đây tôi chỉ thấy một vài khớp xương hỗn độn; và nơi vi đuôi nặng cân và oai vệ nhưng không xương kia, tôi chỉ còn một khoảng trống hoàn toàn!

Như vậy, theo tôi nghĩ, thật là vô ích và điên rồ biết bao việc một người nhút nhát không bao giờ đi du lịch xa, cố hiểu hết về con cá voi kỳ diệu này chỉ bằng vào mải miết say đắm theo bộ xương cá voi chết teo, nằm dài trong khu rừng hòa bình này. Không. Chỉ giữa những hiểm họa cấp kỳ nhất; chỉ ở trong những vùng nước xoáy của các vi đuôi bực tức của con vật; chỉ trên những vùng bể sâu chưa tàu nào từng đến, họa chăng người ta có thể hiểu được một cách hoàn toàn và sinh động về con cá voi còn đầy đủ thịt đắp lên xương ấy mà thôi.

Còn về cái xương sống, về phần đó, cách tốt nhất để chúng ta có thể cân nhắc đến là dùng máy cẩu, cất hàng chồng những xương ấy cao lên. Không phải thứ công việc vội vàng gì cả. Nhưng giờ thì xong rồi, trông có vẻ như cây cột của Pompey hơn rồi.

Có cả thảy bốn mươi có lẻ đốt xương sống kỳ dị, không lắp dính với nhau trong bộ xương này. Những đốt xương phần lớn nằm như các khối lớn hình nắm tay trên một hình chóp kiểu gothic, tạo thành những đường chắc chắn cho khối xây cất nặng nề. To nhất, và ở giữa, về chiều rộng chưa đầy ba bộ, và về chiều sâu thì hơn bốn bộ. Đốt xương nhỏ nhất, mà tại đó xương sống thót nhỏ dần thành cái đuôi, chỉ được năm phân chiều rộng, và trông hao hao như một trái bi a trắng. Người ta nói với tôi rằng còn có những đốt xương nhỏ hơn, nhưng đã bị một vài đứa trẻ con của dân mọi ăn thịt người, tức là lũ con của các tu sĩ, giành mất, lấy cắp để làm bi chơi với nhau. Như vậy chúng ta thấy rằng ngay cả xương sống của sinh vật to lớn nhất trong các sinh vật sống cuối cùng cũng thui chột thành ra trò chơi con trẻ.

CHƯƠNG CIV
Cá voi hóa thạch

VÌ XÁC THÂN ĐỒ SỘ CỦA MÌNH, con cá voi đã cho ta một đề tài hết sức tương đắc để mà bàn rộng ra, phóng đại lên và nói dông dài. Dù có muốn bạn cũng không thể cô đọng nó được. Đúng lý ra nó phải được trình bày trong một cuốn sách khổ hai loại đế vương. Chưa cần nhắc lại độ dài hai trăm mét từ lỗ thở đến đuôi nó, và hàng thước đo được quanh eo lưng nó; chỉ cần tưởng đến những cuộn xoắn vĩ đại là ruột, nằm trong nó như những dây cáp và thừng lớn cuộn trong boong dưới sâu nhất của một chiến hạm.

Bởi tôi đã nhận bàn về con thủy quái Leviathan này, nên tôi phải chứng minh bản thân toàn diện toàn trí toàn thức trong công việc ấy; không bỏ lỡ những tinh bào của máu nó, và cuộn nó ra ngoài tới cuộn tận cùng của ruột. Sau khi đã mô tả phần lớn những đặc điểm về hình dạng hiện tại và các đặc điểm giải phẫu học của nó, việc còn lại giờ đây là tán tụng nó trên quan điểm khảo cổ và cổ sinh vật, và về vẻ trước cả thời hồng thủy của nó. Áp dụng vào bất cứ một con vật nào khác hơn con thủy quái Leviathan - như vào một con kiến hay một con ruồi - những danh từ oai vệ như thế có thể không oan mà bị xem như khoa trương không chấp nhận được. Nhưng khi con thủy quái Leviathan chính là bản văn, thì trường hợp lại thay đổi. Tôi đành lòng lê bước vào công việc hào hiệp chính nghĩa này dưới những con chữ nặng nề nhất trong từ điển. Và ở đây cần phải nói, rằng bất cứ lúc nào cảm thấy tiện lợi để tham vấn một chữ trong công cuộc bàn luận này, tôi đều đã dùng một tác phẩm lớn của Johnson75, mà tôi mua cốt nhằm mục đích ấy; bởi vì thân hình bồ tượng bất thường của người soạn tự điển kia khiến họ hợp soạn một quyển tự điển hơn là làm một tác giả viết về cá voi như tôi.

Người ta thường nghe có những văn sĩ đề cao và thổi phồng chủ đề của họ lên, mặc dù chủ đề đó có thể chỉ là một mảng tầm thường. Vậy, đối với tôi, là kẻ đang viết về con thủy quái Leviathan này, thì sao đây? Chữ viết tay của tôi sẽ vô thức mà giãn ra thành những chữ hoa cáo thị. Hãy đưa cho tội một bút lông kền kền khoang cổ! Hãy đưa cho tôi miệng núi lửa Vesuvius làm bình mực! Các bạn ơi, hãy giữ lấy cánh tay tôi! Vì nội hành động viết ra những ý nghĩ của tôi về con thủy quái Leviathan này thôi cũng khiến tôi mệt phờ, khiến tôi ngất xỉu bởi sự toàn diện vượt quá của tầm bao quát, như thể là để bao gồm toàn thế giới khoa học, cùng hết thảy các thế hệ cá voi, con người, và voi răng mấu, quá khứ, hiện tại, và tương lai sẽ tới, cùng với tất cả những toàn cảnh của đế quốc trên quả đất này, và trên khắp cả vũ trụ, không loại trừ những vùng ngoại ô của nó. Như vậy, và mới tuyệt diệu làm sao, chính là phẩm tính của một đề tài tự do và rộng lớn! Ta sẽ nói rộng ra đến phần thân của nó. Để viết được một quyển sách đồ sộ, ta phải chọn một đề tài đồ sộ. Người ta đâu có viết được quyển sách vĩ đại và lâu bền nào về con bọ chét đâu, mặc dù rất nhiều người đã thử làm.

Trước khi bước vào chủ đề về cá voi hóa thạch, tôi xin trưng ra những bằng chứng chứng minh tư cách nhà địa chất của tôi, bằng cách khẳng định rằng trong nhiều thời điểm linh tinh tôi từng là một người thợ làm đá, và cũng có tên tuổi về việc đào hố, đào kênh đào và giếng, rồi cả những hầm rượu, kho hầm và bể chứa đủ loại. Cũng tương tự như vậy, để dẫn nhập, tôi muốn nhắc quý vị độc giả, rằng trong khi ở những địa tầng địa chất thuở ban đầu, người ta đã tìm thấy nhiều hóa thạch của các quái vật giờ đã gần như hoàn toàn tuyệt chủng; những di tích tiếp về sau trong cái gọi là các kiến tạo của kỷ Đệ Tam có vẻ là những mối nối, hay lối gì thì cũng những mắt xích đã bị chặn, giữa những sinh vật tiền sử và những vật mà hậu duệ xa xôi của chúng được cho là đã lên Thuyền Lớn; hết thảy những con cá voi hóa thạch khám phá ra kể từ đó thuộc về kỷ Đệ Tam, tức ngay trước thời kỳ của các kiến tạo sát bề mặt. Và mặc dù không hóa thạch nào trong số chúng tương ứng chính xác với bất cứ chủng loài nào mà ngày nay ta biết, chúng vẫn có liên quan với nhau ở những khía cạnh chung, đủ để chứng nhận cho thứ hạng động vật biển có vú hóa thạch của chúng.

Những hóa thạch bị vỡ rời ra của cá voi trước thời kỳ Adam, những mẩu xương và những mảnh vụn của bộ xương của chúng, trong ba mươi năm vừa qua, nhiều lần được người ta tìm thấy ở chân núi Alps, ở Lombardy, ở Pháp, Anh, Scotland và trong các tiểu bang Louisiana, Mississippi và Alabama. Kỳ lạ nhất trong những di vật ấy là một phần của một cái sọ mà năm 1779 người ta đã đào được tại dường Dauohiné tại Paris, một con phố ngắn trổ ngay vào điện Tuileries, và những xương tìm thấy trong lúc đào đất ở các bến tàu lớn ở Antwerp, dưới thời Napoleon. Cuvier tuyên bố rằng những khúc xương này thuộc về một vài giống thủy quái Leviathan mà người ta hoàn toàn không biết đến.

Song cho đến nay di tích kỳ diệu nhất trong hết thảy những di tích về cá voi là bộ xương rất lớn và gần đầy đủ của một con quái đã tuyệt chủng, tìm thấy vào năm 1842, trên khu đồn điền của quan tòa Creagh ở Alabama. Những dân nô lệ hay sợ sệt và cả tin ở gần đấy xem bộ xương đó như là xương của một trong các thiên thần sa ngã. Các nhà thông thái ở Alabama tuyên bố đó là một loài bò sát khổng lồ, và ban cho nó cái tên Basilosaurus. Nhưng khi một vài mẫu xương của bộ xương đó được chở qua biển đến cho một nhà giải phẫu học Anh là ông Owen xem, thì té ra con vật bò sát phỏng đoán này lại là một con cá voi, mặc dù thuộc về một chủng đã biến mất từ lâu.

Một minh họa rất có ý nghĩa cho thực tế này được lặp đi lặp lại trong sách này, cho rằng bộ xương của con cá voi chẳng cung cấp được mấy manh mối về hình thù của thân xác đầy đủ thịt da của nó. Do đó, ông Owen đã đặt tên lại cho con quái vật là Zeuglodon76; và trong bài thuyết trình đọc trước Hội Địa lý London, ông ta tuyên bố rằng nó, về bản chất, là một trong những sinh vật phi thường nhất đã bị những biến chuyển của địa cầu xóa sạch khỏi đời sống.

Khi tôi đứng giữa những xương, sọ, ngà, quai hàm, sườn, đốt xương cụt của thủy quái Leviathan mãnh liệt này, hết thảy đều có đặc điểm là giống vài phần với những giống hải quái hiện tồn tại, nhưng cùng lúc ấy, lại quy những cấu trúc giống tương tự trên các mặt khác cho những con thủy quái Leviathan đã tuyệt diệt thời tiền sử, các bậc tiền bối đông vô số kể của chúng. Tôi thì, nhờ một trận lụt, đã được sống lui trở lại thời đại kỳ diệu ấy, trước cả khi có thể nói là thời gian đã bắt đầu; bởi thời gian bắt đầu với sự xuất hiện của loài người, ở đây cảnh hỗn độn xám xịt của sao Thổ cuồn cuộn lướt trên tôi, và tôi có được một vài thoáng nhìn run rẩy mơ hồ vào trong những vĩnh hằng miền địa cực; khi mà những thành lũy bằng nước đá bị lèn chặt đè nặng lên vùng mà giờ đây là những miền nhiệt đới; và suốt cả chu vi 25.000 dặm của thế giới này, người ta không thấy lấy một khoảnh đất nào dù chỉ bằng lòng bàn tay mà trên đó loài người ở được. Lúc bấy giờ toàn thể thế giới thuộc về con cá voi; và với tư cách vua của tạo vật, nó để lại một lằn nước dọc theo những đường mà hiện nay là dãy núi Andes và Himalaya. Ai có thể chỉ ra một nơi như con thủy quái Leviathan? Cây lao của Ahab đã làm đổ những dòng máu lõi đời hơn cả những lao của các vua Pharaoh. Methuselah77 có vẻ chỉ là một tên học trò thôi. Tôi nhìn quanh để bắt tay Shem78. Tôi kinh hoảng trước những nỗi kinh hoàng khó tả, không nguồn cội, tiền Moses, của con cá voi này, vốn dĩ đã tồn tại trước cả mọi thời gian, nên hẳn cũng vẫn tồn tại sau khi mọi kỷ nguyên loài người kết thúc.

Nhưng không những con thủy quái Leviathan này để lại các dấu tích tiền Adam trong những khuôn in rập nổi của tự nhiên, trong đá vôi và loại đất sét lẫn vôi truyền lại đời sau cái tượng bán thân cổ đại của nó, mà cả trên những bảng chữ tượng hình Ai Cập tính cổ đại dường đã đem lại cho chúng đặc tính gần như hóa thạch, chúng ta lại tìm thấy dấu vết không lẫn đi đâu được của cái vi của nó. Trong một căn phòng của đền lớn Denderah, cách đây độ năm chục năm, người ta đã khám phá được trên trần đá hoa một bản đồ sao có sơn và chạm khắc đầy quái vật đầu người mình ngựa, quái vật mình sư tử đầu chim, và những con cá heo mỏ, tương tự những hình thù kỳ quặc trên địa cầu thiên giới của những người hiện đại. Lướt đi giữa đám quái vật ấy, con thủy quái Leviathan già đời vẫn bơi lội như thuở xa xưa; và đã bơi lội trong bản đồ sao ấy, hàng thế kỷ trước khi Solomon được đặt vào nôi.

Ta cũng không được bỏ sót một chứng thực lạ lùng khác cho tình trạng cổ xưa của con cá voi, bằng thực tế xương cốt chính nó trước thời Hồng Thủy, vốn đã được ông John Leo đáng kính, nhà du hành bờ bể Barbary lâu đời kia, giữ lại.

“Không cách xa bờ Bể, người ta có dựng lên một Đền lớn, mà những Cột Kèo được làm bằng Xương Cá Voi; vì Cá Voi kích thước đồ sộ thường bị thấy nằm chết trên bờ. Thường Dân thì tưởng tượng, rằng do một thứ uy quyền bí mật mà Thượng đế đã ban cho đền đó nên không con Cá Voi nào có thể đi ngang qua mà không chết ngay tức khắc. Nhưng sự thực của Vấn Đề này là, ở hai bên Đền đều có những Mô Đá nhô ra ngoài Bể đến hai Dặm, và đã làm bị thương những con Cá Voi khi chúng tung mình vượt qua. Những thường dân đó lại giữ một Rẻ Xương Sườn Cá Voi dài không tưởng nổi để Làm Phép, tức là xương đó nằm trên Mặt Đất với phần lồi hướng về bên trên, làm thành một Vòng Cung, Đỉnh của nó một Người trên Lưng Lạc Đà không với tới nổi. Người ta bảo rằng cái xương sườn này (John Leo nói), đã nằm ở đó một trăm Năm trước khi tôi thấy nó. Những sử gia của họ xác nhận rằng một vị giáo tổ đã từng tiên đoán về Mahomet đã xuất hiện từ Đền này, và cả một vài người không chịu xác nhận rằng giáo đồ Jonas đã được một con cá voi hất lên bờ vào ngay chân Đền ấy.”

Tôi để các bạn độc giả ở lại trong ngôi Đền Phi châu của con cá voi này, và nếu như bạn là một người đảo Nantucket, một thợ săn cá voi, bạn sẽ lẳng lặng làm lễ ở đấy.

CHƯƠNG CV
ĐỘ LỚN CỦA CÁ VOI CÓ SUY GIẢM ĐI KHÔNG? NÓ CÓ DIỆT VONG KHÔNG?

NHƯ VẬY, trong lúc con thủy quái Leviathan này từ trên những ngọn sóng của những cảnh giới vĩnh cửu giáng xuống chúng ta, ta có thể tìm hiểu một cách đúng đắn xem thử qua các thế hệ, thân xác nó có suy kém hơn xác thân lúc sơ khai của các bậc tổ tiên của nó không.

Nhưng sau khi tìm tòi kỹ, chúng tôi khám phá ra rằng không những con cá voi ngày nay hơn hẳn về mức độ to lớn so với những con mà xương hóa thạch người ta tìm thấy trong hệ thống kỷ Đệ Tam (bao quát một thời kỳ địa chất học rõ rệt trước lúc loài người xuất hiện), mà trong số những con cá voi tìm thấy trong hệ thống kỷ Đệ Tam ấy, những con thuộc các thời đại về sau này cũng vượt trội về kích cỡ so với những con lúc ban đầu.

Trong số những con ca voi thuộc thời đại tiền Adam đã được khai quật lên, con lớn nhất là con Alabama đã được đề cập đến trong chương trước, và bộ xương nó về chiều dài chưa đầy bảy mươi bộ. Trong lúc đó thì chúng ta đã thấy, rằng sợi thước dây cho ta bộ xương của một con cá voi cỡ lớn ngày nay những bảy mươi hai bộ. Và, tôi còn từng nghe, từ giới chức trong ngành săn cá voi, rằng những con cá nhà táng bị bắt dài đến một trăm bộ.

Nhưng lẽ nào lại không thể, trong lúc mà những con cá voi của thời hiện đại là cả một bước tiến về mức độ to lớn kỳ vĩ trên tài những con trong tất cả các thời kỳ địa chất kia; phải, lẽ nào lại không có chuyện kể từ thời kỳ Adam chúng đã thoái giống đi?

Chắc chắn, chúng ta phải kết luận như vậy, nếu như chúng ta tin vào các tường thuật của những người đúng đắn như Pliny; và cả những nhà tự nhiên học thời xưa nói chung. Vì Pliny cho chúng ta biết về những con cá voi thân xác lúc sống bằng hàng sào đất, và những con cá voi mà nhà tự nhiên học Aldrovandus, trong số các nhà tự nhiên học khác, đo được tới tám trăm bộ chiều dài. Những con cá voi dài như các con Đường Bện Thừng và Hầm Sông Thames! Và ngay cả trong thời các nhà tự nhiên học Banks và Solander, theo như nhà sinh vật học Cooke, chúng ta cũng tìm thấy một hội viên hàn lâm Đan Mạch của Viện Khoa học có ghi lại rằng một số cá voi Iceland (chủng reydan-siskur tức Bụng Nhăn) dài những một trăm hai mươi thước; nghĩa là ba trăm sáu mươi bộ. Và nhà tự nhiên học Pháp Lacépède, trong tác phẩm rất công phu về lịch sử cá voi, ngay đầu sách đó (trang 3), đã chép lại về một con cá voi chính cống dài một trăm mét, ba trăm hai mươi tám bộ. Và tác phẩm này mãi đến năm 1825 mới được ấn hành.

Nhưng liệu có người săn cá voi nào tin những chuyện này không? Không. Con cá voi ngày nay chỉ to bằng những thủy tổ của nó thời Pliny mà thôi. Và nếu như có bao giờ về lại cái thời có Pliny ấy, thì tôi, một thợ săn cá voi (hơn cả ông ta), cũng sẽ có gan để nói với ông ta như vậy. Bởi vì tôi không thể hiểu được tại sao, trong khi mà những xác ướp Ai Cập đã được chôn hàng nghìn năm trước cả lúc Pliny ra đời, ở trong quan tài của họ lại không cao hơn người Kentucky hiện đại đi tất bao nhiêu; và trong khi mà trâu bò gia súc và những con vật khác chạm trên các tấm bảng chữ tượng hình xưa nhất của người Ai Cập và Nineveh, theo tỷ lệ tương đối khi người ta vẽ chúng, cũng lại chứng nhận rõ ràng rằng các gia súc béo mập, cao lớn, đáng giá nhất của chợ thịt Smithfield, không những bằng, mà còn vượt hẳn con vật béo nhất trong đàn bò của Pharaoh về độ to lớn; đối diện với những điều này, tôi sẽ không thể thừa nhận rằng trong mọi loài vật riêng có con cá voi là phải suy vi.

Vả chăng một điều thắc mắc khác vẫn còn đấy: người ta thường hay bị bối rối vì những người dân Nantucket còn bí hiểm khó hiểu hơn kia. Không hiểu có phải là do những cữ canh chừng gần như thông suốt mọi sư kia ở trên các đỉnh cột buồm các tàu săn cá voi giờ đây đang đi vào qua eo bể Behring, cả vào những nơi ngăn kéo và két sắt khóa chặt hẻo lánh nhất của thế giới; và hàng nghìn ngọn lao cùng giáo phóng theo suốt dọc tất cả các bờ bể miền lục địa; điểm đáng tranh cãi là, liệu con thủy quái Leviathan có thể chịu đựng mãi một cuộc săn đuổi rộng lớn như vậy, một sự tàn phá tàn nhẫn như vậy không; liệu nó có không bị diệt sạch ở các vùng bể, và con cá voi cuối cùng ấy, y như người cuối cùng, có hút tẩu thuốc cuối cùng, để rồi bốc hơi tiêu tán trong làn khói chung cuộc?

So sánh những bầy cá voi có bướu với bầy trâu mà cách đây chưa đầy bốn mươi năm, tràn lan hàng vạn con trên các đồng cỏ Illinois và Missouri, lắc lư cái bờm sắt của chúng, và chau cặp mày như sấm động nhìn các đô thị ven sông đông đúc dân chúng, tại đấy giờ đây người mại bản trung gian bán đất của họ cho bạn với giá một đô mỗi hai phân rưỡi; trong một so sánh như vậy, một lý luận không ai chống cự nổi tuồng như đã được đưa ra, rằng con cá voi bị săn đuổi giờ đây sẽ không tránh khỏi số phận tuyệt chủng nhanh chóng.

Nhưng ta phải nhìn vấn đề từ đủ mọi phương diện. Mặc dù một thời gian rất ngắn trước đây - không phải là hẳn một đời người - số trâu điều tra được ở Illinois vượt quá số người điều tra được ở London hiện tại, và mặc dù hiện nay không còn lại một cái sừng hay móng chân nào của chúng ở khắp vùng này; và mặc dù nguyên nhân của sự diệt chủng kỳ diệu này chính là ngọn giáo của loài người; bản chất khác biệt của công cuộc săn đuổi cá voi nhất định ngăn chặn một kết cục kém vinh quang đến vậy cho con thủy quái Leviathan. Bốn chục người trên một con tàu đi săn cá nhà táng suốt bốn mươi tám tháng đinh ninh rằng họ đã làm việc rất cừ, và đa tạ Thượng đế nếu cuối cùng họ có thể mang về được một số dầu cỡ bốn chục con cá. Trong lúc, vào thời những người Canada và da đỏ làm nghề săn và đánh bẫy ở miền Tây, khi mà miền Viễn Tây, (trong những ngày các mặt trời hoàng hôn vẫn bình minh) còn là một miền hoang vu trinh nguyên, thì cùng một số người đi giày da đinh ấy, trong cùng chừng ấy tháng trời, cưỡi ngựa thay vì đi trên tàu, hẳn đã giết không chỉ bốn chục con trâu, mà đến bốn chục ngàn hay nhiều hơn nữa; một thực tế mà, nếu cần thiết, có thể được khẳng định bằng con số thống kê.

Nếu xem xét đúng đắn, cũng không có luận điểm nào ủng hộ cho thuyết con cá nhà táng tuyệt chủng dần dần, chẳng hạn như, trong những năm trước đây (nghĩa là ở nửa sau của thế kỷ vừa qua) người ta gặp những con thủy quái Leviathan này đi thành từng bầy nhỏ thường xuyên hơn ngày nay nhiều, và, do đó những hành trình lúc bấy giờ không bị kéo quá dài, mà thành quả cũng hậu hĩnh hơn. Bởi vì, như người ta đã ghi nhận ở các nơi khác, những con cá voi này, hẳn vì quan điểm nào đó liên quan đến an toàn, nên giờ đây bơi trên biển thành từng đoàn hải hành đông đảo, thành ra một mức độ rất lớn các cá thể riêng rẽ rải rác, những cặp, những tốp, những bầy, và những “trường” của ngày xưa giờ đây nhập lại thành những đạo quân mênh mông nhưng tách biệt vô cùng và không thường xuyên. Chỉ có thế thôi. Và một quan niệm xem ra cũng sai lầm tương tự, cho rằng vì loại cá mà người ta gọi là cá voi có phiến sừng hàm không còn đến ám nơi các vùng bể những năm trước kia chúng tụ tập rất đông, như vậy các chủng loại ấy cũng đang suy giảm. Vì chúng chỉ bị đẩy từ doi đất đến mũi đất nhô ra bể mà thôi; và nếu như một vùng bờ bể không còn được sinh động nhờ các vòi nước của chúng nữa, thì bấy giờ, bạn hãy tin chắc rằng một vài bờ bể khác xa xăm hơn gần đây đã giật cả mình vì cảnh tượng bất thường của các vòi nước đó.

Thêm vào đó: về những con thủy quái Leviathan vừa mới kể ra, chúng có hai pháo đài vững chắc, mà chỉ bằng năng lực con người, có lẽ mãi mãi sẽ không bị xâm chiếm. Và như trong cuộc xâm lăng miền thung lũng, những người Thụy Sĩ lãnh đạm đã rút lui vào miền núi của họ; vậy nên, bị săn đuổi ở những hoang mạc và trảng rừng biển Địa Trung Hải, những con cá voi có phiến sừng hàm kia cuối cùng cũng có thể rút về nương náu trong các thành trì miền địa cực của chúng, và lặn xuống bên dưới những vùng nước trong trẻo như gương kiên cố và sâu thẳm, để rồi nổi lên giữa những cánh đồng nước đá và băng tảng; và trong vòng tròn quyến rũ mê mụ của tháng Mười hai, thách thức mọi cuộc săn đuổi của loài người.

Nhưng có lẽ phải năm chục con cá voi phiến sừng hàm mới săn được một con cá nhà táng, nên một vài triết gia trên boong mũi kết luận rằng cuộc tàn sát tích cực này đã làm giảm nghiêm trọng quân số các đạo quân của chúng. Nhưng mặc dù trong một khoảng thời gian, một số cá voi không dưới 13.000 con đã bị giết hằng năm trên vùng bờ bể Tây Bắc bởi người Mỹ nói riêng; song le vẫn có những suy xét cho rằng trường hợp này không hoặc không mấy có giá trị như một lý lẽ phản biện trong vấn đề này.

Dù vốn dĩ hết sức tự nhiên khi có hơi nghi ngờ liên quan đến dân số đông đảo những con vật khổng lồ hơn hẳn kia của địa cầu, ta sẽ nói gì đây với Harto, sử gia thành Goa, khi ông ta bảo với chúng ta rằng trong một cuộc đi săn, vua Xiêm đã hạ được 4.000 con voi; và rằng trong những vùng ấy voi cũng nhiều như những đàn mục súc ở khí hậu êm dịu. Và tuồng như không có lý do gì để ngờ vực rằng, nếu như những con voi đã từng bị săn đuổi suốt hàng ngàn năm bởi những nữ hoàng Semiramis, vua Porus, tướng Hannibal, rồi lại bởi những vị vua kế tiếp nhau của Đông phương - nếu chúng vẫn tồn tại ở đó rất đông đảo, thì những con cá voi kia lại càng có thể sống sót dễ dàng hơn qua hết thảy các cuộc săn đuổi, bởi chúng có cả một đồng bể rộng để di cư đến, rộng đúng gấp hai lần cả Á châu, hai Mỹ châu, Âu châu và Phi châu, Tân Hà Lan cùng tất cả các hải đảo hợp lại.

Hơn nữa: chúng ta phải tính đến, rằng do tuổi thọ được cho là rất cao của những con cá voi đó, chúng tất phải sống lâu đến một thế kỷ hay hơn nữa, vì vậy ở bất cứ một giai đoạn thời gian nào, vài thế hệ cá voi khác biệt hẳn phải sống cùng thời nhau. Và điều đó có nghĩa là, chúng ta có lẽ sẽ sớm có một vài ý niệm, bằng vào tưởng tượng tất cả các bãi tha ma, nghĩa địa và những vòm kiến trúc trong đó nằm chết thi thể của mọi đàn ông, đàn bà và trẻ nhỏ từng sống cách đây 75 năm; và thêm vào đạo quân vô số đó đám dân cư người hiện thời của địa cầu.

Chính vì vậy, chính vì tất cả những điều này, mà chúng ta xem con cá voi là bất tử về giống loài, tuy rằng có thể bị tiêu diệt về cá thể. Con cá voi đã bơi qua các miền bể trước khi các lục địa rẽ nước hiện lên; có lần nó đã bơi qua những khu vực mà hiện giờ là điện Tuileries, lâu đài Windsor, và điện Kremli. Vào thời Hồng Thủy của Noah, nó đã khinh bỉ thuyền lớn của Noah; và nếu có bao giờ thế giới lại bị nạn Hồng Thủy, như Hà Lan, để giết cho hết chuột sống trên đó, thì con cá voi sẽ vẫn cứ sống và chồm lên trên chóp sóng cao nhất của trận lụt ở miền xích đạo, phun vòi đầy bọt nước khiêu khích lên tận các bầu trời.

CHƯƠNG CVI
CÁI CHÂN CỦA ÔNG AHAB

CÁI LỐI HẤP TẤP vội vàng của ông Ahab lúc rời tàu Samuel Enderby của bến London, đã không khỏi gây ra cho ông ta chút bạo lực hại vào thân. Ông ta đã hạ nhiệt tình lên ván ngang của thuyền đến nỗi cái cảng ngà nhận trọn một cú sốc xém gãy. Và sau khi đã trở lên boong tàu, với cái lỗ đút chân gỗ riêng, ông ta bèn kịch liệt xoay tròn để ra một mệnh lệnh cấp kỳ cho người cầm lái (như thường lệ vẫn là về chuyện ông này lái không đủ linh hoạt); và rồi, cái cẳng ngà đã sẵn lắc lư đón thêm một cú vặn mạnh kèm giật bổ sung như vậy, khiến cho dù nó vẫn còn nguyên vẹn, và tổng thể bề ngoài nom vững chắc, ông Ahab không thấy còn tin tưởng nó hoàn toàn được nữa.

Quả vậy, tuồng như ta cũng chẳng ngạc nhiên gì mấy khi, mặc dù hay hấp tấp đến điên rồ tán tác, ông Ahab vẫn có lúc chú ý cẩn thận đến tình trạng của cái xương khô mà nhờ đó ông ta phần nào đứng được. Vì không lâu trước khi tàu Pequod rời khỏi bến Nantucket, một đêm kia người ta đã thấy ông ta nằm sấp trên mặt đất, và bất tỉnh; vì một tai nạn có vẻ khó giải thích và không tưởng tượng được, cái chân ngà của ông ta đã bị dịch chuyển khá bạo liệt, khiến cho nó đập không phải đâu khác mà chính vào háng ông ta, như một cây cọc đóng thùng chỗ đó; hết sức khó khăn mới chữa cho vết thương ấy lành hẳn được.

Vào lúc ấy, trong bộ óc điên rồ độc tưởng của ông ta cũng không quên phác nên mọi mối lo âu về nỗi đau đớn hiện đang chịu đựng chính là kết quả trực tiếp của một tai họa từ trước mà thôi; và ông ta cũng có vẻ thấy rằng, con rắn độc nhất của đầm lầy vẫn sinh sôi nảy nở và truyền tử lưu tồn không sao tránh khỏi đúng như con chim hát tiếng ngọt ngào nhất trong lùm cây; vậy nên, tương tự với hạnh phúc, mọi biến cố khốn khổ thảy sinh ra những thứ giống chúng. Phải, còn hơn cả tương tự nữa, ông Ahab nghĩ; bởi cả thủy tổ lẫn đám hậu sinh của Đau Buồn thường đi xa hơn thủy tổ và đám hậu sinh của Niềm Vui. Vì, cũng chẳng phải để ám chỉ điểm này: rằng chính do một suy luận từ những giáo lý của Kinh Thánh, rằng trong lúc một vài điều ân hưởng tự nhiên sẽ không có truyền tử lưu tôn sang thế giới bên kia, sẽ bị vô hậu-hân hoan của mọi nỗi tuyệt vọng địa ngục đeo đuổi; thì trái lại, vài khốn khổ tội lỗi phàm trần sẽ sòn sòn mà sinh ra cả một chuỗi tiệm tiến vĩnh cửu những con cháu của nỗi đau buồn từ thế giới bên kia; chẳng hề là để ám chỉ điểm này, tuồng như vẫn còn có một sự không bình đẳng trong việc phân tách sự vật kỹ càng hơn. Vì, theo ý ông Ahab, trong lúc những hạnh phúc phàm trần cao cả nhất thảy từng có một vài nhỏ mọn vô nghĩa ẩn tàng bên trong, thì tận đáy cùng, mọi thống khổ thâm tâm đều ẩn tàng một ý nghĩa huyền bí, và nơi vài người đàn ông đều ẩn tàng một bản chất kỳ vĩ thượng đẳng thiên thần; vậy phải chăng những lần ra dấu vết cần mẫn ấy không gây ấn tượng sai lầm cho điều suy luận rõ rành rành. Để lần tìm phổ hệ của những nỗi thống khổ phàm trần ghê gớm này, cuối cùng hãy đưa chúng ta vào giữa những trưởng nam không nguồn cội của các vị thần; sao cho, đối diện những mặt trời vui vẻ mùa dỡ cỏ phơi khô, và những mặt trăng tròn vạnh đánh thành là mùa gặt, ta phải nhân nhượng điểm này: bản thân các vị thần cũng không vui vẻ mãi được. Cái dấu chàm buồn thảm không sao chùi xóa được nơi lông mày của loài người, lúc lọt lòng mẹ, chỉ là dấu ấn của buồn thảm nơi những kẻ mang nó.

Đến đây vô tình một điều bí mật đã bị lan truyền, một điều đáng lẽ đã có thể được tiết lộ từ trước, một cách đúng đắn hơn. Cùng với nhiều đặc điểm khác về Ahab, thì luôn luôn còn một điều là bí ẩn với vài người, ấy là tại sao, suốt trong một thời gian, cả trước lẫn sau lúc tàu Pequod chỏng buồm ra khơi, ông ta lại ẩn mình tách riêng khép kín như vị Đại Lạt Ma; và, trong quãng thời gian đó, ẩn náu nín khe tuyệt đối, như ta đã biết, giữa viện nguyên lão đá hoa của người chết. Lý do thuyền trưởng Peleg đưa ra, như người ta đã đồn đãi có vẻ không hề thỏa đáng; mặc dù, quả tình, như liên quan tới mọi phần sâu sa hơn của ông Ahab, mọi tiết lộ đều có cái vẻ tối tăm ẩn ý hơn là sáng tỏ cho lý giải. Nhưng, chung cuộc, cái kim trong bọc cuối cùng cũng phải lòi ra; ít nhất là lý do cho chuyện này. Cái tai nạn tàn khốc kia chính là nguyên nhân sâu xa cho thái độ ẩn dật tạm thời của ông ta. Và không chỉ có thế, mà ngay cả với nhúm nhỏ trên bờ nằm trong phạm vi giao tình luôn có trong giao kèo kia, những kẻ, bất kể vì lý do nào, sở hữu cái đặc quyền tiếp cận ông ta mà không bị cấm cản cằn nhằn mấy kia; đối với cái phạm vi quen thuộc rụt rè đó, cái thương tích ám chỉ trên đây - mà ông Ahab luôn rầu rầu không giải thích gì hết, như ta đã biết - cũng bao phủ quanh nó những nỗi kinh hoàng, không hoàn toàn không bắt nguồn từ mảnh đất của các linh hồn và tiếng than khóc. Thành thử, vì lòng tận tụy đối với ông ta, tất cả bọn họ cùng âm mưu, trong chừng mực giữa họ với nhau, hòng bóp nghẹt không cho những người khác hiểu biết về tai họa ấy; và cứ vậy, mãi cho đến khi một quãng thời gian tương đối đã trôi qua, thì tai họa nói trên mới được tiết lộ ra trên boong tàu Pequod.

Nhưng cứ kệ mọi điều này vậy đi; hãy để kệ cái hội nghị tôn giáo tối tăm vô hình ở trên không trung, hay là những ông hoàng thù hận và các vị vua lửa, liên quan hay không liên quan đến ông Ahab phàm trần, song trong vấn đề hiện tại về cái cẳng của bản thân thì ông ta đã áp dụng những quy trình hoàn toàn đơn giản thực dụng; ông ta gọi thợ mộc.

Khi người thợ ấy xuất hiện trước mặt Ahab, ông ta ra lệnh cho người đó ngay tức khắc bắt tay làm một cái cẳng mới, đồng thời chỉ huy các thuyền phó coi sóc nhân lực cung cấp cho người này đủ những kèo cột bằng ngà ở quai hàm (con cá nhà táng) đã thâu thập được trong suốt cuộc du hành, để có thể lựa chọn cẩn thận được thứ xương bền chắc nhất và có thớ xương mịn láng trong trẻo nhất. Công việc chọn lựa này xong xuôi, người thợ mộc nhận được lệnh phải làm cho xong cái cẳng ngay trong đêm đó; và cung cấp tất cả những đồ gá lắp cho cẳng ấy, mà không kể đến những đồ đoàn thuộc về cái cẳng mất tín nhiệm ông ta đang dùng kia. Hơn nữa, lò đốt của tàu được lệnh chấm dứt tình trạng nhàn tản tạm thời dưới hầm tầu; và, để xúc tiến sự vụ này, người thợ khóa được lệnh rèn tức thì bất cứ dụng cụ sắt mới mẻ nào mà người thợ mộc có thể cần tới.

CHƯƠNG CVII
NGƯỜI THỢ MỘC

HÃY BUÔNG MÌNH ngồi xuống oai vệ như ông vua Thổ giữa đám mặt trăng sao Thổ và chỉ xem xét riêng con người lơ đễnh cao độ kia thôi; người đó dường như một kỳ quan, một cái gì trong toàn thể, và cho đại bộ phận, bọn họ như một bầy bản sao vô dụng, vừa đương đại vừa nặng tính truyền đời. Nhưng mặc dù là kẻ hèn kém nhất, và không phải một hình mẫu con người trừu tượng cao cả nào; bác thợ mộc của tàu Pequod không phải thứ bản sao; thành thử, bác ta giờ sẽ thân chinh lên sân khấu.

Cũng giống mọi thợ mộc trên tàu đi bể, và nhất là những tay thợ thuộc các tàu đánh cá voi, trong một phạm vi tự nhiên và thực tiễn nào đó, bác ta cũng có kinh nghiệm về nhiều công việc thương mại và những nghề nghiệp song hành với nghề của bác ta; cái nghiệp người thợ mộc đeo đuổi là chiếc rương cổ lỗ nhiều ngăn của tất cả những thợ tiểu thủ công đông đảo ít nhiều liên quan đến phụ liệu gỗ kia. Nhưng, ngoài việc đem áp cho bác ta cái nhận xét chung như trên, bác thợ mộc này của tàu Pequod còn đặc biệt đắc lực trong hàng ngàn trường hợp khẩn cấp không tên về máy móc cứ xuất liên hồi kỳ trận trên một con tàu lớn, trong một hành trình lâu ba hay bốn năm, giữa những vùng bể xa xôi chưa khai hóa. Vì chưa kể đến việc bác ta luôn luôn sẵn sàng trong các bổn phận thông thường: như sửa chữa thuyền thủng, cột buồm căng, tu sủa hình thù của những mái chèo đẽo vụng, lắp cửa kính tròn trong boong tàu, hay đóng đinh chum ba mới vào các ván sườn tàu, và những sự vụ linh tinh khác trực tiếp thuộc về công việc đặc thù của bác ta hơn; bác ta còn là một chuyên viên không do dự trên mọi mặt trận năng lực, cả hữu ích lẫn đồng bóng thất thường.

Cái sân khấu lớn duy nhất tại đó bác ta đóng những vai tuồng khác nhau nhiều không kể xiết được là cái bàn nguội; một cái bàn dài, thô và nặng trịch trang bị nhiều êtô, đủ cỡ khác nhau, cả bằng sắt lẫn bằng gỗ. Và bất cứ lúc nào, ngoại trừ lúc neo lũ cá voi dọc sườn tàu, cái ghế đó thường được buộc chặt phía sau các lò nấu mỡ.

Một cái cọc buộc dây hóa ra quá to để có thể nhét dễ dàng vào lỗ của nó ư? Người thợ mộc kẹp nó ngay vào một trong những cái êtô luôn luôn chực sẵn, và tức thì giũa nó cho nhỏ hơn. Một con chim có bộ lông kỳ lạ bay lạc vào tàu, và cần phải bắt ư: từ những thanh xương tròn của con cá voi chính cống đã được đẽo gọt sạch sẽ và những xà ngang bằng ngà cá voi đực, người thợ mộc làm thành một cái lồng giống như ngôi chùa cho nó. Một người chèo thuyền bị trẹo cổ tay chăng? Người thợ mộc vội chế ngay một thứ thuốc xức làm êm dịu. Stubb muốn vẽ những hình ngôi sao đỏ son lên thân mỗi mái chèo của gă ư: kẹp ngay lấy mỗi mái chèo ấy bằng êtô lớn, người thợ mộc bèn cung ứng các chòm sao một cách vô cùng đối xứng. Một thủy thủ chơi ngông muốn có một chiếc hoa tai bằng xương cá mập để đeo ư: người thợ mộc khoan ngay vật đó cho họ. Một người khác bị đau răng: người thợ mộc giơ ra kềm cua, và vỗ một tay lên trên ghế dài của bác ta bảo anh chàng kia ngồi xuống đó; nhưng anh chàng đáng thương kia cứ nhăn nhó một cách khó bảo trước công việc nhổ răng chưa ngã ngũ; xoay tròn quanh cán cái êtô bằng gỗ, người thợ mộc ra dấu cho anh chàng cạp quai hàm vào đấy, nếu như muốn bác ta nhổ răng cho.

Như vậy, người thợ đó được cụ bị về mọi mặt, và cũng thản nhiên chẳng đếm xỉa đến thứ gì. Bác ta xem răng như những mẩu ngà; còn đầu thì như những cục khóa buồm; ngay cả đến con người, bác ta cũng xem chỉ như trụ tời. Nhưng giờ đây trong lúc xét một phạm vi rộng rãi như vậy đã được thực hiện khác nhau theo từng trường hợp như vậy, và với một vẻ sinh động cũng đầy lão luyện nơi bác ta; hết thảy điều này tuồng như chứng tỏ một trí thông minh sống động bất thường nào đó. Nhưng không thật đúng như vậy. Vì không có gì là xuất chúng nơi người đàn ông đó ngoại trừ vẻ bình thản khách quan nhất định vốn dĩ ở bác ta; tôi nói là khách quan; vì bản chất đó quá lu mờ trong cảnh vô biên chung quanh sự vật, khiến nó có vẻ như hòa thành một với vẻ bình thản chung có thể nhận thấy rõ trong toàn thể thế giới hữu hình; vẻ bình thản đó trong khi vận động không ngừng theo vô số cách thức, vẫn muôn đời giữ sự bình hòa của nó, và quên bẵng bạn đi, mặc dù bạn đang đào nền móng xây cất giáo đường. Nhưng phải chăng vẻ thản nhiên phần nào dễ sợ kia trong bác ta, cũng liên can đến, dường như vậy, một vẻ nhẫn tâm lan tỏa vấn vít mọi vật; tuy thỉnh thoảng có va chạm khá kỳ cục với một vẻ trào phúng ồn ào, thái cổ và đại khái có tác dụng nâng đỡ, mà thỉnh thoảng không phải là không dặm thêm một ý nhị rền rĩ nhất định; như thể đã giúp trải qua một đêm canh ở trên boong mũi có ngạnh của con thuyền Noah. Phải chăng người thợ mộc già nua này đã là một kẻ suốt đời lang thang đây đó, và vì bao nhiêu lăn lóc hết nơi này sang nơi khác không những chẳng nhặt được chút rong rêu nào; mà hơn thế, phải chăng lại còn phủi sạch mọi bám dính bên ngoài cho dù là nhỏ rất có thể ban đầu gắn liền với bác ta? Bác ta là một bản tóm tắt trần trụi; một toàn bộ không chia nhỏ; không thỏa hiệp như một đứa trẻ sơ sinh; sống mà không có mối dính dáng chủ ý nào với thế gian này hay thế gian sau cả. Ta gần như có thể nói, là cái tính không thỏa hiệp kỳ dị ấy nơi bác ta có liên quan đến một dạng tối dạ nào đấy; vì trong vô số mánh nghề của mình, bác ta chẳng có vẻ làm việc bằng lý trí hay bằng linh tính gì mấy, hay đơn giản vì đã được dạy cho điều ấy, hay bằng bất cứ sự trộn lẫn nào của tất cả mọi thứ vừa kể, bất kể đúng sai; mà chỉ bằng cái kiểu điếc và câm. Bác ta chỉ là một người thao tác thuần túy; bộ não của bác ta, nếu như bác ta có một bộ, hẳn ngay từ đầu đã ứa ra nơi các cơ ngón tay. Bác ta giống như một trong các dụng cụ Sheffield, phi lý nhưng vẫn đắc dụng cao độ, mang cái vẻ bề ngoài - mặc dù có to hơn - của một con dao xếp thường; chứa đựng không riêng những lưỡi dao đủ cỡ, mà còn cả những cái vặn đinh ốc, mở nút chai, nhíp nhổ tóc, dùi, quản bút, thước và giũa móng tay, dùi khoan lỗ nữa. Thành thử, nếu những người bề trên cần dùng bác thợ mộc làm một người vặn nút, thì việc mà họ phải làm là mở phần đó của bác ta ra, và công việc vặn vít sẽ rất nhanh chóng, hay nếu họ cần nhíp nhổ tóc, thì họ chỉ việc nắm cẳng bác ta giơ lên là có ngay.

Tuy nhiên, như đã nói sơ qua trước đây, bác thợ mộc nhiều công dụng, mở đóng dễ dàng kia, nói cho cùng, cũng không phải là một con người máy. Nếu không có một linh hồn thông thường, thì bác ta cũng có một cái gì tế nhị có thể làm được nhiệm vụ này một cách bất thường. Đó là cái gì, dù là chất tinh túy của thủy ngân, hay một vài giọt của chất nhung trong sừng nai đực, thì cũng chẳng làm sao phân biệt được. Nhưng sự thực là nó có ở đấy; và nó đã có ở đấy từ sáu chục năm hay hơn nữa. Và nó chính là đây, cái thứ nguyên tắc đời sống xảo quyệt và không tín nhiệm được nơi bác ta; nó là đây, thứ đã khiến cho bác ta phần lớn thời gian tự trò chuyện với bản thân mình; nhưng chỉ như một bánh xe phi lý, cũng ầm ầm tự nói một mình; hay nói cho đúng hơn nữa, thân xác của bác ta là môt chòi canh và kẻ nói một mình đang canh gác ở đấy, và luôn mồm nói chuyện để giữ cho bản thân tỉnh ngủ.

CHƯƠNG CVIII
AHAB VÀ NGƯỜI THỢ MỘC

BOONG - ĐÊM CANH THỨ NHẤT

[Người thợ mộc đứng trước cái bàn nguội, và dưới ánh sáng của hai chiếc đèn treo, đang bận rộn giũa đoạn khớp ngà cho cái chân, đoạn khớp ngà được kẹp chặt trong cái êtô. Những thanh ngà, những đai da, những miếng đệm, đinh vít và những dụng cụ khác đủ loại, nằm đây đó trên chiếc bàn nguội. Ở phía trước, có ngọn lửa đỏ lòm của lò rèn, tại đó người thợ rèn đang làm việc]

PHẢI GIÓ CÁI GIŨA NÀY, phải gió cái xương này nữa! Chính là thứ cứng đáng lý nên mềm, thứ mềm đáng ra phải cứng. Chúng ta cứ vậy tiến hành, giũa những quai hàm cữ và xương ống quyển. Ta hãy thử một cái xương khác. Ái dà, cái thứ bụi xương này (hắt hơi) - chao ôi nó thật (hắt hơi) - đúng vậy, nó thật (hắt hơi) - xin ban phước lành cho linh hồn tôi, nó sẽ không để cho mình nói đâu! Đây là hậu quả mà giờ lão già phải nhận vì làm việc trong súc gỗ chết chóc. Hãy cưa một cây con tươi, anh sẽ không phải hít chất bụi này, hãy chặt một cái xương còn tươi, anh sẽ không phải hít chất bụi này (hắt hơi). Này bác Rèn già, đằng đó đó, giúp một tay, mang cho tôi vòng sắt đệm và cái vít xiết xoắn kia với nào; tôi sắp sẵn sàng dùng đến chúng rồi đây. Thật may là bây giờ (hắt hơi) ta không phải làm khớp xương đầu gối; thứ đó thì sẽ rắc rối một chút; chỉ một cái xương ống quyển thôi - sao lại dễ dàng như mấy thanh sào cho cây hoa bia leo thế này; có điều tôi vẫn muốn giũa cho nó trơn đẹp hơn một chút nữa. Thời giờ, thời giờ; giả sử có đủ thời giờ thôi, tôi sẽ biến nó thành một cái chân tinh tươm như từ xưa đến giờ (hắt hơi) để dâng lên bậc mệnh phụ trong phòng khách. Những cái cẳng căng da hoẵng và bắp thịt mà tôi đã thấy ở các tủ kính cửa hàng không thể nào so sánh với cẳng này. Những cẳng đó gặp nước là bị thấm, đúng như vậy; và lẽ dĩ nhiên là bị phong thấp, và phải bị đưa đi bác sĩ (hắt hơi) để được lau rửa và tẩm thuốc, y như những cẳng sống thật. Đó; giờ trước khi tôi cưa nó, tôi phải gọi vị thủ lĩnh Mông Cổ già kia, xem thử chiều dài có vừa không; hay quá ngắn, hay gì phải chữa nữa không, tôi đoán vậy. Ha! Gót sen đây rồi; chúng ta thật may quá; ông ta đến kìa, hay là một người nào khác, thôi đúng là ông ta rồi.

AHAB [tiến tới]

[Suốt trong cảnh tiếp diễn sau đây, người thợ mộc vẫn tiếp tục hắt hơi luôn luôn]

Này, bác đẽo người!

Thưa ông, ông đến vừa đúng lúc. Nếu thuyền trưởng không phiền tôi xin đánh dấu chiều dài. Thưa ông, để cho tôi đo.

Đo để làm một cái chân cơ đấy! Tốt. Này, chẳng phải là lần đầu tiên đâu nhé. Độ khoảng ấy đấy! Chính chỗ ấy đấy, hãy giữ ngón tay của bác ở đấy. Bác có cái êtô này rất thuyết phục đấy, bác thợ mộc ạ; để ta cảm giác độ kẹp của nó một lần xem sao. Được, được; nó kẹp khá mạnh.

Ô, thưa ông, nó sẽ làm bể xương đấy - xin coi chừng, coi chừng cho!

Chả sợ; ta muốn cú kềm kẹp thật lực; ta muốn cảm thấy một thứ gì ở nơi thế giới trượt tuột không thể giữ được này, bác thợ ạ. Lão Prometheus kia đang làm gì ở đấy? Ta muốn nói lão thợ rèn ấy mà, lão đang làm gì thế kia?

Thưa ông, giờ đây chắc bác ấy đang rèn một cái khâu.

Đúng. Tinh thần cộng tác đấy; lão ta cung cấp phần bắp thịt. Lão ta đang đốt một ngọn lửa hung dữ đỏ lòm ở đằng kia!

Ầy phải, thưa ông; bác ấy phải đốt ngọn lửa trắng ấy cho mỹ nghệ phẩm này.

Ưm hừm. Hẳn là thế. Giờ thì ta cho đấy là một điều có ý nghĩa nhất, cái chuyện rằng lão già người Hy Lạp, Prometheus kia, tạo ra được con người, như họ thường kể, hẳn phải là một người thợ rèn, và đã lấy lửa để thổi sinh khí cho những người đó; vì cái được tạo ra trong lửa phải hẳn thuộc về lửa; và vì vậy địa ngục là có thể lắm. Hãy xem bồ hóng bay ra sao! Đây hẳn là phần thừa mà người Hy Lạp dùng để tạo ra những người Phi châu Này, bác thợ mộc, khi nào lão ta xong cái khâu kia, bác hãy bảo lão rèn cho ta một đôi xương bả vai bằng thép, hiện trên tàu có một người phu vác và một gói hàng rất nặng.

Vâng, thưa ông gì ạ?

Nhớ đây; bao giờ Prometheus làm đến, ta sẽ yêu cầu một hình người hoàn chỉnh theo một kiểu mẫu mơ ước. Trước hết, mười lăm bộ cao tính cả tất; lồng ngực làm theo kiểu hầm sông Thames; kế đến, đôi cẳng với những rễ dính vào đó, để cho đứng được một chỗ; rồi đến những cánh tay ba bộ quá cổ tay; không tim gì sất, một cái trán bằng đồng, và độ một phần tư mẫu Anh chất não tốt; mà để xem nào - ta sẽ yêu cầu cặp măt để nhìn ra phía ngoài chứ nhỉ? Không, nhưng ta sẽ đặt một cửa sổ nhỏ ở ngay trên đỉnh đầu của hình người ấy để soi sáng cho bên trong. Đấy, hãy ghi lấy lệnh đó, liền đi.

Giờ thì mình rất muốn biết ông ta đang nói về cái gì và ông ta đang nói với ai? Mình cứ đứng ở đây được không? (nói riêng một mình)

Làm một cái vòm không cửa sổ ánh thì chỉ là thứ kiến trúc tầm thường thôi. Đây là một cái như vậy. Không, không, không; ta phải có một cây đèn.

Hô, hô! Chính là nó, phỏng ạ! Thưa ông, có hai cái đây; một cái sẽ giúp cho công việc của tôi.

Bác chõ cái cây đèn bắt trộm ấy vào mặt tôi để làm gì, hở bác thợ? Rọi đèn còn khó chịu hơn chĩa súng lục.

Thưa ông, tôi tưởng ông nói chuyện với bác thợ mộc.

Thợ mộc? Chao ôi thật là, mà không; một công việc rất sạch sẽ và kiểu vô cùng quý ông lịch duyệt, ta dám nói, bác thợ mộc ạ; hay nói thẳng thì là, bác có muốn nặn đất sét không?

Thưa ông? Đất sét? Đất sét ư, thưa ông? Nhưng đấy là bùn; chúng tôi để đất sét cho những người đào hố, ông ạ.

Cái bác này mới bất kính chứ! Bác hắt hơi cái gì mãi thế?

Thưa ông, xương có hơi nhiều bụi.

Vậy thì bác nên hiểu ra ẩn ý; khi nào bác chết, đừng có chôn thân trước mũi những người sống.

Dạ thưa ông? Ô! A!… Tôi cũng đoán thế; đúng thế; phải, phải đấy ạ; quý hóa biết chừng nào!

Nghe đây, bác thợ, bác có dám tự gọi bản thân là thợ giỏi cứng cựa không hả! Vậy thì, này, sản phẩm của bác có phản ánh cái tay nghề tốt đẹp ấy không nếu ta lẹo lên cái chân bác vừa làm, ta dù gì sẽ vẫn vì thế mà cảm thấy một cẳng khác đúng chỗ ấy chứ; tức là, bác thợ ạ, cái chân đã mất trước kia của ta ấy; cái chân bằng thịt bằng máu kia, ý ta là vậy. Bác không thể đẩy cái ông Adam ấy đi ư?

Thưa ông, thật đúng vậy. Giờ tôi đã bắt đầu hiểu được ít nhiều rồi. Vâng, tôi đã từng nghe một cái gì đặc biệt về cái cơn cớ ấy, thưa ông; làm sao mà một người bị mất cẳng chả bao giờ mất hẳn cảm giác về cái cẳng cũ của họ cả, và cẳng đó thỉnh thoảng lại đâm nhéo vào người họ. Tôi dám mạo muội hỏi liệu thật như vậy không, thưa ông?

Đúng vậy đấy, bác thợ. Này nhé, cứ thử đặt cái cẳng sống sờ sờ của bác đây này vào chỗ trước kia là cái chân ta; vậy là giờ, đối với con mắt đây là một cái cẳng rành rành duy nhất, nhưng với linh hồn ta lại là hai. Ở nơi mà ta cảm thấy sự sống rần rần như kiến bò nhất; ở đấy, chính xác chỗ ấy, ở đấy đến từng sợi tóc - ta cảm thấy. Chẳng phải là một câu đố?

Thưa ông, tôi phải cung kính gọi nó là một câu đố hiểm hóc.

Suỵt, như vậy thì. Làm thế nào mà bác biết một vật hoàn toàn trọn vẹn, sống nguây nguẩy, biết suy nghĩ lại không thể một cách vô hình và không ai giải thích nổi đứng đúng vào chỗ bác đang đứng; phải đấy, và cứ đứng ở đấy bất chấp bác tồn tại? Rồi bấy giờ, trong những giờ cô đơn nhất, bác không sợ những kẻ rình nghe lén? Im đi, đừng nói gì! Và nếu như ta vẫn cảm thấy nỗi đau đớn nhức nhối của cái cẳng bị giập nát, mặc dù nó giờ đã tan rã lâu rồi; như vậy, thì sao bác, một người thợ mộc, bác lại không thể cảm thấy những đau đớn dữ dội vĩnh viễn địa ngục và không có mẩu thân thể ấy? Hả!

Thượng đế ôi! Quả tình, thưa ông, nếu như câu chuyện đã đến chỗ đó, tôi phải tính toán lại mất; tôi nghĩ tôi không nhớ được con số nhỏ đâu. Thưa ông.

Này bác, đầu bã đậu thì chớ nhượng địa sản. Còn bao lâu nữa thì cái cẳng ấy xong?

Thưa ông, có lẽ một giờ nữa.

Vậy hãy làm tào tào lên đi, rồi đem nó lại cho ta (quay người định đi) Ồ, cuộc sống! Ta đang ở đây, kiêu hãnh như một vị thần Hy Lạp, vậy mà vẫn mãi mắc nợ kẻ ngu đần kia chỉ vì một cái xương để đứng. Đáng nguyền rủa thay, trò mắc nợ lẫn nhau phàm trần sẽ không mất đi cùng các quyển sổ cái. Ta đáng nhẽ được tự do như khí trời; thì giờ đây ta lại bị ghi trong sổ sách của toàn thế giới. Ta giàu lắm, ta đã có thể ra thi đua với những vị pháp quan giàu có nhất thời xưa trong một cuộc đấu thầu cả đế quốc La Mã (tức là cả hoàn cầu); vậy mà ta vẫn mắc nợ vì miếng thịt nơi cái lưới ta dùng để khoe khoang. Trời ơi! Ta sẽ tìm một nồi nấu kim thuộc, và nhảy vào trong, để hòa tan thân xác thành một đốt sống nhỏ gọn gàng. Vậy đấy.

BÁC THỢ MỘC [tiếp tục công việc của bác ta]

Chà, cha, chả! Stubb biết rõ ông ta hơn ai hết và Stubb luôn luôn bảo rằng ông ta kỳ quặc; không nói gì hơn một từ nho nhỏ mà đủ ý ấy là kỳ quặc; ông ta kỳ quặc, Stubb bảo; ông ta kỳ quặc - kỳ quặc, kỳ quặc; và cứ lải nhải như thế với ông Starbuck suốt thôi - kỳ quặc, thưa ông - kỳ quặc, kỳ quặc, vô cùng kỳ quặc. Và đây là chân ông ta! Phải đấy, giờ mình thử nghĩ kỹ, thì đây là bạn đồng sàng của ông ta. Ông ta lấy một cái xương quai hàm cá voi về làm vợ! Và đây là chân của ông ta, ông ta sẽ đứng trên chân này. Thế còn về một chân đứng trên ba chỗ, và cả ba chỗ ấy lại đứng trên một địa ngục - thế thì là thế nào nhỉ? Ôi! Không lạ nỗi ông ta nhìn mình khinh bỉ thế! Người ta bảo mình là cái loại thỉnh thoảng cũng tư tưởng lắm chứ, mà cũng tùy may rủi thôi. Như vậy, một xác thân thấp ngắn nhỏ nhắn và già nua như mình, không bao giờ dám lội ra các vùng nước sâu với những vị thuyền trưởng cao như sếu vườn đâu; nước sẽ vỗ cằm anh ngay, và rồi sẽ đến một tiếng la lớn gọi các thuyền cứu hộ. Còn đây là một cái cẳng sếu! Dài và thon nhỏ, hẳn rồi. Đối với phần lớn mọi loại người, một cặp cẳng dùng được trọn một đời, và hẳn thế quá chứ vì bọn họ dùng chúng một cách rất có từ tâm, như thể một quý bà luống tuổi dùng những con ngựa kéo xe già nua khập khiễng. Nhưng còn ông Ahab; ôi dào ông ta là một người lái xe hăng máu. Nhìn xem, lái một cẳng đến chỗ chết đấy, lại còn làm cho cái cẳng kia khớp sưng đau suốt đời, và giờ lại dùng dây đeo những cẳng ngà nữa. Ô này, bác Rèn đằng kia ơi! Giúp một tay mấy cái đinh vít kia xem, và hãy làm cho xong việc này trước khi ông lão phục sinh kia gọi ống loa đòi đem mọi thứ cẳng lại, bất kể thật giả ra sao, như thể những người nấu bia đi vòng quanh để thâu thập thùng bia cữ châm lại cho đầy. Một cái chân mới tuyệt làm sao chứ! Trông y như một cái chân sống thật vậy, giũa nhăn hết chả còn gì ngoài lõi đấy thôi; ngày mai đây ông ta sẽ đứng bằng chân đó; ông ta sẽ lấy cao độ trên đó. Ô này! Mình đã xém quên tiệt cái bảng nhỏ hình bầu dục, bằng ngà trơn ấy, ở đấy ông ta tính toán vĩ độ. Thôi được, thôi được; đục, giũa, giấy nhám, mau! 

CHƯƠNG CIX
AHAB VÀ STARBUCK TRONG CABIN

THEO LỆ THƯỜNG họ bơm tàu sáng hôm sau; và ôi chà trông xem! và không phải là ít dầu nổi lên theo với nước đâu; những thùng phía dưới hẳn phải bị một chỗ thủng rất tệ. Thấy người ta có vẻ lo lắng nhiều; Starbuck còn đi xuống cabin thuyền trưởng để báo cáo về sự việc không hay ấy.79

Giờ đây từ phía Nam tiến về phía Tây, tàu Pequod được đưa tới gần Formosa và các đảo Bashee, ở giữa quãng này có một trong những ngả thoát miền nhiệt đới từ các vùng bể Trung Quốc vào bể Thái Bình Dương. Và vì vậy Starbuck thấy Ahab với một bản đồ tổng quát các bán đảo phương Đông trải ra trước mặt; và trong một bản riêng biệt khác mô tả các vùng bờ bể Đông dài dặc của các đảo Nhật Bản: Niphon, Matsmai và Sikoke. Với cái cẳng bằng ngà mới làm trắng như tuyết buộc chặt vào cái chân bàn bắt vít dính xuống sàn tàu, và với con dao xếp cong dài như kéo tỉa cây trong tay, ông già kỳ lạ ấy, lưng xây ra cửa ra vào sân tàu, đang nhíu lông mày dò lại những tuyến đường ông ta đã đi từ xưa.

“Ai đấy?” vừa nghe bước chân nơi cửa ông ta đâ vội hỏi, nhưng vẫn không quay lại. “Lên boong tàu! Đi mau!”

“Thuyền trưởng Ahab nhầm rồi, chính tôi đây. Thưa thuyền trưởng, dầu ở trong hầm bị rỉ ra, chúng ta phải kéo dụng cụ lên và chuyển thùng ra.”

“Kéo dụng cụ và chuyển thùng ư? Giờ ta đang đến gần Nhật Bản; sẽ dừng lại đấy độ một tuần để sửa lại một số vành sắt cũ hả?”

“Hoặc làm như thế, thưa thuyền trưởng, hoặc là để mặc một ngày mất số dầu nhiều hơn số ta có thể kiếm ra trong một năm. Cái thứ ta đi hai mươi ngàn dặm mới kiếm được cũng đáng được tiết kiệm chứ, thưa thuyền trưởng.”

“Đúng như vậy, đúng như vậy; nếu như chúng ta thâu được nó.”

“Tôi đang nói đến số dầu trong hầm, thưa thuyền trưởng.”

“Còn ta lại chẳng nói hay nghĩ đến số dầu đó tí nào. Đi đi! Cứ để cho nó rỉ! Ta đây cũng đang rỉ nước ra đây. Phải đấy, lỗ rỉ ở trong lỗ rỉ! Không những đầy những thùng có lỗ rỉ, mà những thùng có lỗ rỉ ấy lại nằm trong một con tàu rỉ lỗ; đó là một tai họa tệ hơn nhiều tai họa của tàu Pequod, người anh em ạ. Nhưng ta sẽ không dừng lại để trám lỗ rỉ ấy đâu; vì ai có thể tìm ra được lỗ ấy nơi cả cái thân tàu chở đầy hàng này; hay lại sao đó mà hy vọng trám được nó, kể cả có tìm được đi chăng nữa, trong cái cơn gió nổi cuộc đời này? Ta sẽ không cho kéo dụng cụ lên đâu.”

“Thưa thuyền trưởng, rồi các chủ tàu sẽ nói sao đây!”

“Hãy cứ để những người chủ tàu ấy đứng trên bờ Nantucket mà la ó bão lớn. Lão Ahab này đếch bận tâm? Chủ tàu, chủ tàu? Anh Starbuck, anh cứ luôn luôn nói chuyện tầm phào về lũ chủ tàu khốn nạn ấy. Nhưng hãy nhớ kỹ đây, người chủ thực sự duy nhất của bất cứ vật nào chính là người chỉ huy vật đó; nên nghe ta đây, lương tri ta hiện đang ở trên tàu này. Lên boong ngay!”

“Thuyền trưởng Ahab,” người thuyền phó đỏ mặt lên, tiến sâu nữa vào trong cabin, với một vẻ gan dạ kính cẩn lạ kỳ và cẩn trọng đến mức dường như nó không chỉ tìm mọi cách tránh không biểu lộ ra bên ngoài chút nào, mà cả bên trong cùng đã quá nửa mất niềm tin vào bản thàn. “Một người tốt hơn tôi có thể bỏ qua nơi thuyền trưởng những điều anh ta hẳn sẽ phẫn nộ ngay ở nơi một người trẻ hơn; và đúng thế, hạnh phúc hơn, thưa thuyền trưởng Ahab.”

“Đồ quỷ! Giờ anh lại cả gan nghĩ đến chuyện chỉ trích ta? Lên boong ngay!” 

“Không, thưa thuyền trưởng, chưa đâu; tôi xin được khẩn cầu. Tôi dám đấy – dám chịu đựng đấy ạ! Chúng ta chẳng sẽ hiểu nhau hơn sao, thưa thuyền trưởng Ahab?”

Ông Ahab với tay lấy một khẩu súng hoa tiêu trên giá (vật tạo thành một phần của phần lớn đồ đạc trong cain của người miền biển phương Nam), chĩa súng ấy vào Starbuck, la lên, “Chỉ có một Thượng đế tức là Đức Chúa ngự trị trên thế gian, và chỉ có một thuyền trưởng là vị chúa ngự trị trên tàu Pequod thôi. Lên boong!”

Trong một khoảnh khắc, ta những tưởng rằng thuyền phó vừa thực sự nhận tia lửa từ nòng súng ông Ahab vừa giơ lên vào cặp mắt nảy lửa lẫn cặp má phừng phừng tức giận kia của anh. Nhưng nén cảm xúc cá nhân, anh lặng lẽ đứng dậy, và trong lúc rời khỏi cabin, dừng lại giây lát anh nói, “Ông đã nhục mạ tôi đấy, chứ không phải chửi bới tôi, thưa thuyền trưởng; nhưng về chuyện đó tôi xin ông đừng coi chừng Starbuck này; hẳn ông sẽ phì cười; nhưng xin Ahab hãy coi chừng Ahab; hãy coi chừng chính bản thân ông, ông già ạ”.

“Hắn ta nổi giận, tuy vậy cứ vâng lời mà đi, đó mới là gan dạ!” ông Ahab lẩm bẩm, trong lúc Starbuck đi khuất. “Hắn ta nói gì nhỉ - Ahab hãy coi chừng Ahab - hẳn có ý gì ở đó!” Rồi vô thức sử dụng khẩu súng như một cán cờ, cùng với hàng lông mày cứng như sắt ông ta đi đi lại lại trong cabin nhỏ; nhưng lúc đó những nếp nhăn dày sít trên trán ông ta đã giãn bớt, rồi đặt khẩu súng trở lên giá, ông ta đi lên boong tàu.

“Anh là một người quá tốt, anh Starbuck ạ,” ông ta nói rất nhỏ với thuyền phó như vậy, rồi gióng giả với thủy thủ đoàn, “Cuốn buồm ngọn, cuốn sát buồm chóp đỉnh, cả trước lẫn sau; kéo buồm chính về vị trí dừng tàu, rút dụng cụ lên, chuyển hết thùng khỏi hầm lớn!”

Có lẽ cũng vô ích chuyện phỏng đoán cho đúng tại sao như vậy, tại sao trong lúc vẫn kính nể Starbuck, ông ta lại hành động như vậy. Rất có thể ấy là một thoáng thành thực nơi ông ta; hoặc chỉ là một chính sách thận trọng mà trong trường hợp ấy, đã quyết liệt ngăn không cho ông ta thổ lộ bất kể dấu hiệu hờn ghét công khai nào dù nhỏ nhất, dù chỉ tạm thời ra sao, dành cho chính viên sĩ quan trọng yếu trên tàu của ông. Dù sao thì các mệnh lệnh của ông cũng đã được thi hành và người ta đã kéo các dụng cụ lên.

CHƯƠNG CX
QUEEQUEG TRONG QUAN TÀI

SAU KHI LỤC SOÁT kỹ càng, người ta nhận thấy rằng những thùng đặt xuống hầm sau chót hoàn toàn lành lặn, và rằng lỗ rỉ hẳn phải ở sâu hơn. Vậy là, bầu trời thì lặng gió, họ khuân dỡ lục lọi sâu hơn, sâu hơn nữa, làm rộn đến cả giấc ngủ vùi của những cái thùng khổng lồ tầng đáy, và từ chốn nửa đêm tối đen đem những con chuột chũi vĩ đại ra ánh ngày trên boong. Thật sâu họ đi xuống mãi; và xiết bao cũ kỹ, hư mòn và meo mốc um tùm là bề ngoài những thùng lớn bên dưới cùng ấy, đến nỗi ta hầu như trông chờ kế tới sẽ là những thùng cổ lỗ đẽo từ đá khối chứa tiền vàng của thuyền trưởng Noah, với những bản sao thông cáo dán tường, tự mãn mà cảnh cáo thế giới cuồng dại ngày xưa ấy về nạn lụt. Lớp tiếp lớp còn cả nước ngọt, bánh mì, thịt bê, những bộ ván và nắp chưa đóng thành thùng, và những bộ vành sắt, được kéo ra bên ngoài, cho các boong tàu chất đầy gần như không đi lại được nữa, và cái thân tàu rỗng sâu hoắm kia vang dội dưới chân ta, y như thể ta đang giẫm lên những hầm mộ trống không, và bị dồi dập ở giữa bể y như cái hũ rượu cổ nhỏ vận chuyển đường không. Quá ư nặng đằng đầu là con tàu như một sinh viên chưa ăn tối mà óc đầy từ tưởng của Aristotle. Cũng may mà bão táp không đến viếng thăm họ lúc đó.

Chính lúc này người bạn đường thân thiết, ngoại đạo và tội nghiệp của tôi là Queequeg, bị lên cơn sốt, nó đưa anh đến gần cái chung cuộc bất tận.

Ta cần phải nói rằng trong nghề săn cá voi này, những chức vị ngồi mát ăn bát vàng là thứ không ai biết đến, chức tước luôn luôn đi liền với nguy hiểm; kỳ cho đến khi ta lên đến chức thuyền trưởng, càng lên cao càng nhọc mệt. Vì vậy anh chàng Queequeg đáng thương, với tư cách là một người đâm cá, không chỉ đương đầu với sự bực tức của con cá voi sống, mà – như chúng ta đã từng thấy - còn phải trèo lên lưng con cá chết đang lăn lóc giữa bể; cuối cùng còn đi xuống hầm tàu tối tăm và đổ mồ hôi mặn đắng cả ngày trong cái phòng giam dưới hầm ấy, kiên quyết chuyển vận cho được những thùng hàng cồng kềnh nhất xuống và trông nom việc chất xếp chúng. Nói tóm lại, trong số thợ săn cá voi, những người đâm cá là những người cầm trịch như người ta thường gọi.

Queequeg đáng thương sao! Khi con tàu đã trống hết phân nửa, ta hãy nên khom người trên lối xuống hầm mà nhìn xuống chỗ anh đứng; ở đây, ở trần vận độc một cái quần đùi len, kẻ dã man xăm thân ấy đang bò mọp ở giữa chỗ ẩm ướt và bùn lầy, như một con thằn lằn đốm xanh ở dưới đáy một cái giếng. Và cái giếng hay nhà chứa nước đá đi chăng nữa, nó cũng đã tỏ rõ cho anh chàng hay sao đó rồi, anh chàng ngoại đạo đáng thương; ở đấy, phải nói là rất lạ, bất chấp tất thảy hơi nóng của bao nhiêu đợt mồ hôi đầm đìa, anh vẫn bị cớn lạnh run người ghê gớm chuyển thắng thành sốt rét; và cuối cùng, sau một vài ngày chịu trận, khiến anh nằm li bì trên võng, cận kề ngưỡng cửa tử thần. Anh sút dần, sút dần trong vài ngày dai dẳng ấy, cho đến lúc dường như chỉ còn lại nơi anh khung da bọc xương và những hình xăm. Nhưng trong lúc mọi thứ khác nơi anh teo nhỏ, còn xương gò má nhô nhọn hơn, thì mắt anh lại như lồi dần, lồi dần ra; chúng trở thành một thứ gì dịu dàng kỳ lạ toàn ánh sáng rực rỡ; và từ tốn thôi nhưng vô cùng chăm chú từ trong cơn bạo bệnh của anh mà ngó ra ta ở bên ngoài; một bằng chứng kỳ diệu về cái sức khỏe bất diệt ở nơi anh không thể chết, hay bị làm cho yếu đi được. Và như những vòng tròn đồng tâm trên mặt nước hễ càng mờ đi thì lại càng lan rộng; cặp mắt anh cũng cứ tròn dần tròn dần ra hệt vậy, như những vòng tròn của vĩnh cửu. Một cảm giác kính sợ không thể gọi tên rồi sẽ len lỏi vào trong ta giữa lúc ta ngồi bên cạnh chàng man rợ đang hấp hối này, và nhìn thấy những điều kỳ lạ trên mặt anh, như bất cứ ai đã thấy kẻ bàng quan ngoài cuộc lúc nhà tiên tri Zoroaster chết. Vì điều thực sự kỳ diệu và đáng sợ nơi con người, bất kể là gì, đều chưa từng được viết thành chữ hay đưa vào sách. Và việc thần chết đến gần, vốn đánh đồng tất cả, và gây ấn tượng như nhau cho tất cả về một sự tiết lộ sau cùng, điều mà chỉ có tác giả xuất hiện từ cõi chết mới có thể kể lại thỏa đáng. Thành thử - hãy để cho chúng tôi lặp lại rằng - không có mọt người dân Chaldea hay Hy Lạp đang hấp hối nào có những suy nghĩ cao cả hay thánh thần hơn những suy nghĩ ấy, những suy nghĩ với cái bóng bí ẩn bấy giờ ta thấy đang lẩn quất nơi mặt Queequeg, trong lúc anh nằm lặng yên trên chiếc võng đang lắc lư của anh, và bể khơi có vẻ như nhè nhẹ đưa anh đến chỗ an nghỉ cuối cùng, và khi sóng triều vô hình của đại dương nâng anh lên cao dần đến cõi trời đã dành cho anh.

Không một người nào trong thủy thủ đoàn bỏ rơi anh; và, riêng phần Queequeg, anh nghĩ gì về trường hợp của anh thì đã bị cưỡng bách tỏ lộ nhân một ân huệ lạ kỳ chính anh đòi hỏi. Anh gọi đến gần một người đang canh cữ tờ mờ sáng, lúc trời mới rạng đông, và cầm tay người đó anh nói rằng khi còn ở Nantucket, anh đã có dịp thấy một vài chiếc thuyền độc mộc nhỏ bằng gỗ đậm màu, giống như thứ gỗ chiến đấu đắt đỏ của hòn đảo quê hương anh; và sau khi dò hỏi, anh biết rằng hết thảy những người săn cá voi chết ở Nantucket đều được đặt trong những chiếc thuyền gỗ đậm màu ấy, thành thử ý tưởng được đặt nằm như vậy khiến anh hài lòng lắm lắm; bởi nó không khác gì tục lệ của dân xứ anh, sau khi ướp xác một chiến binh tử trận, thì để xác ấy trôi xa đến những bán đảo sáng ánh sao; vì không những họ tin rằng những ngôi sao là các hòn đảo, mà hòn đảo ấy còn ở rất xa bên kia mọi chân trời thấy được, những vùng bể êm dịu, không thuộc về lục địa nào cả, của riêng họ hòa dòng chảy với những thiên đường xanh dương; và cứ thế tạo nên những đợt sóng trắng của dải Ngân Hà. Anh còn than, anh rùng mình khi nghĩ đến lúc bị chôn cùng chiếc võng, theo thủ tục của những người đi bể, bị ném đi y như một vật gì vô giá trị để làm mồi cho những con cá mập ăn tạp. Không: anh muốn có một chiếc thuyền độc mộc như những chiếc thuyền Nantucket kia, mọi bề đều thích hợp hơn cho anh, một thợ săn cá voi, nên cũng y như một thuyền săn cá voi những chiếc thuyền-quan tài không có sống thuyền, mặc dù thế khiến việc lái hướng không ổn định, và rất hay trôi dạt về thời tăm tối.

Giờ đây, lúc trường hợp kỳ lạ này được kể lại, bác thợ mộc tức thì được lệnh thực hiện yêu cầu Queequeg bảo, bất kể yêu cầu ấy có thể bao gồm điều gì đi nữa. Hiện có một vài khúc gỗ lâu năm ngoại đạo màu quan tài ở trên boong tàu, trong một cuộc du hành dai dẳng trước kia đã bị đốn hạ từ những khu rừng nhỏ ban sơ thuộc các đảo Lackaday, và người ta đã khuyên bác mộc kia lấy những tấm ván sậm màu ấy làm hòm. Người thợ mộc ngay khi nhận được lệnh này bèn cầm thước và với tất cả vẻ nhanh nhẹn thản nhiên của bản chất bác ta, tiến đến boong mũi tàu và đo người của Queequeg thật chính xác, đều đặn vạch phần hình người Queequeg trong khi di chuyển thước.

“A! Anh bạn đáng thương! Giờ đây anh sắp phải chết,” người thủy thủ xứ Long Island nói.

Vừa đi đến chiếc bàn nguội, để cho tiện việc và để tham khảo ý kiến chung, giờ đây người thợ mộc đo lên bàn đó đúng chiều dài của cái quan tài mà bác ta sẽ làm, rồi biến sự di chuyển kích thước ấy thành xác định bằng cách cắt hai khấc ở hai đầu bàn. Xong việc này, bác ta sắp đặt các tấm ván và dụng cụ rồi bắt tay vào việc. Đóng xong mũi đinh cuối cùng, và cái nắp đã được bào và lắp cẩn thận, bác ta liền nhẹ nhàng vác quan tài lên vai và tiến bước về phía trước, vừa hỏi xem thử các thủy thủ đã sẵn sàng cho nó tiến về hướng ấy chưa.

Đang nghe hóng tiếng la bất bình nhưng có vẻ trào phúng của những thủy thủ trên boong lúc họ đẩy cái hòm ra xa, thì trước sự kinh ngạc của mọi người, Queequeg lại bảo phải đem vật ấy lại ngay cho anh, và cũng chẳng ai cãi lại anh; vì biết, trong tất cả những người phàm trần, vài người lúc đang hấp hối là những kẻ độc đoán nhất; và chắc chắn như vậy, bởi vì họ sẽ làm phiền ta đâu có bao lâu nữa, và những kẻ đáng thương đó hẳn phải được tha thứ thôi.

Nghiêng người trên võng, Queequeg nhìn chiếc hòm rất chăm chú. Kế đó anh bảo đem cây lao của anh lại và bảo tháo cái cán gỗ ra rồi đặt khúc sắt vào trong quan tài, cùng với một trong những mái chèo trên thuyền của anh. Hết thảy mọi thứ, cả đến những miếng bánh quy cũng được đặt quanh bốn phía theo lời yêu cầu của anh, một chai nước ngọt được đặt ở phía trên đầu, và một túi nhỏ đầy đất mùn trộn gỗ cào ở hầm tàu được đặt phía dưới chân, cả một miếng vải buồm được cuốn lại làm gối. Giờ đây Queequeg bảo người ta nâng anh lên và đặt anh vào giường ngủ cuối cùng của anh để anh xem thử có êm ái không, nếu quả thật được như vậy. Anh nằm yên ở đó trong một vài phút rồi bảo một người đến lấy trong túi của anh ra ông thần nhỏ Yojo của anh. Rồi, anh khoanh tay trước ngực, và đặt Yojo ở giữa, đoạn bảo người ta đem nắp (mà anh gọi là đồ đậy) lại đặt lên trên anh. Phần trên đầu lật ngửa ra nhờ một bản lề bằng da và Queequeg nằm trong quan tài của anh, chẳng để cho mọi người thấy gì ngoại trừ dung mạo điềm tĩnh của anh. Cuối cùng anh lẩm bẩm, “Rarmai” (được đấy, dễ chịu đấy), và ra dấu cho người ta đặt anh trở lại vào võng.

Nhưng chưa kịp xong xuôi hẳn thì Pip, nãy giờ vẫn đương lẩn quất ở gần đó, đã lẻn đến gần chỗ anh nằm và khóc thút thít, một tay nắm lấy tay anh và tay kia cầm chiếc trống con.

“Anh chàng lang thang đáng thương! Anh không bao giờ ngán cái lối lang thang mệt nhọc ấy ư? Giờ anh đi đâu? Nhưng nếu những dòng nước mang anh đến các miền đảo Antilles êm dịu kia, nơi bờ bể chỉ dập dềnh những hoa súng trắng, thì anh có làm giùm tôi một việc vặt mọn không? Hãy tìm giùm tôi một cậu Pip từ lâu vắng mặt: tôi nghĩ cậu ta chính ở tại những vùng Antilles xa xăm ấy. Nếu anh tìm thấy cậu ta, hãy an ủi cậu ta; vì cậu ta hẳn rất buồn; vì hãy nhìn xem! Cậu ta đã để lại cái trống nhỏ; tôi đã tìm thấy vật đó. Tung-tung-tung-tung! Giờ, Queequeg ơi, hãy chết; tôi sẽ đánh cho anh hồi trống đưa ma.”

“Mình có nghe,” Starbuck lẩm bẩm, nhìn qua cửa tròn nhỏ, “là trong những cơn sốt nặng, loài người, dù toàn phần dốt nát, đã từng nói chuyện bằng ngôn ngữ cổ xưa; và khi bí ẩn được dò thấu nguồn cơn, thì té ra là trong tuổi ấu thơ giờ đây đã hoàn toàn bị quên lãng của họ, những ngôn ngữ cổ xưa ấy đã được một vài học giả cao quý nói cho họ nghe. Vì vậy, thể theo lòng tin thật thà của mình, cậu chàng Pip đáng thương kia, trong vẻ dịu ngọt lạ lùng điên rồ của cậu ta, đã đem lại bằng chứng siêu phàm về những ngôi nhà trên trời của chúng ta. Cậu ta đã học được điều đó ở đâu vậy, nếu không phải là ở đấy? Hãy lắng nghe! Cậu ta lại sắp nói nữa kìa: nhưng giờ thì man dại hơn.”

“Xếp hàng hai! Hãy biến anh thành một vị tướng! Ô hô, cây lao của anh đâu rồi? Hãy đặt nó ngang đây - tum bum, bum! Hu da! Ôi chao, giờ hãy cho một con gà chọi ngồi trên đầu anh ta và gáy! Queequeg chết anh dũng! Hãy nhớ kỹ điều ấy; Queequeg chết anh dũng! Tôi nói vậy đó, anh dũng, anh dũng, anh dũng! Nhưng thằng Pip nhỏ nhoi và đê tiện, cậu ta chết như một kẻ hèn nhát; chết trong run rẩy - tẩy Pip đi! Hãy nghe đây, nếu như anh tìm thấy Pip, anh hãy bảo cho tất cả dân Antilles biết cậu ta là một kẻ đào ngũ, một kẻ hèn nhát, hèn nhát, hèn nhát! Bảo với họ là cậu ta đã nhảy từ một thuyền săn cá voi xuống bể. Tôi sẽ không bao giờ đánh trống nhỏ của tôi cho thằng Pip hèn hạ kia nữa và cũng không tuyên dương cậu ta làm đại tướng nếu như cậu ta hấp hối một lần nữa. Không, không, những kẻ hèn nhát thật là nhục nhã - nhục nhã thay bọn chúng! Hãy để cho chúng chìm xuống như thằng Pip kia, là kẻ đã nhảy từ thuyền cá voi xuống bể! Nhục nhã thay! Nhục nhã thay!”

Suốt trong thời gian ấy, Queequeg nằm nhắm mắt, như trong giấc mơ. Người ta dẫn Pip đi chỗ khác và người bệnh được đặt trở lại trong võng.

Nhưng giờ đây khi anh đã rõ ràng chuẩn bị để chết; giờ đây khi chiếc quan tài của anh tỏ ra vừa vặn, Queequeg bỗng nhiên mạnh trở lại; và chẳng bao lâu sau tuông như không cần đến cái hòm của bác thợ mộc kia nữa; và nhân đó, trong khi một vài người diễn tả sự ngạc nhiên đầy vẻ hân hoan của họ, thì anh đại khái bảo rằng nguyên nhân của sự lành bệnh bất thình lình đó là thế này: vào một lúc cực kỳ nguy kịch, anh đã chợt nhớ ra một ít bổn phận ở trên bờ mà anh vẫn bỏ dang dở; và bởi vậy mà đã đổi ý về việc chết, anh chưa thể chết được, anh quả quyết. Lúc bấy giờ người ta hỏi anh, liệu chết và sống có phải chuyện toàn quyền tùy ý muốn của anh chàng. Anh đáp, chắc chắn là như vậy rồi. Nói tóm lại, theo quan niệm của Queequeg, nếu như một người quyết định sống thì chỉ một vụ ốm đau suông không đủ để giết anh ta đâu; không gì ngoài một con cá voi, một trận bão táp, và một vài thứ phá hoại hung tợn, không trí tuệ thông minh, và không ai điều khiển nổi, là có thể giết họ. 

Giờ đây, có một sự sai biệt đáng ghi nhớ giữa một người dã man và một người văn minh; ấy là trong lúc một người văn minh bị bệnh có thể phải nằm dường bệnh suốt sáu tháng, ấy là nếu ta cứ nói theo sự thông thường, thì một anh chàng dã man bị ốm có thể gần như lành hẳn bệnh trong khoảng một ngày. Vì vậy, rất nhanh anh chàng Queequeg của tôi khỏe lại; và chung cuộc sau khi ngồi trên trụ tời ngang hết vài ngày uể oải (nhưng ăn rất khỏe và rất ngon miệng) anh hốt nhiên nhảy xuống, duỗi chân tay, và vươn người ra, ngáp sơ ít cái, và lúc bấy giờ nhảy vọt vào trong mũi chiếc thuyền mà người ta đã kéo lên kia, nhấc thử một cây lao, đoạn tuyên bố bản thân đã sẵn sàng chiến đấu.

Với một vẻ kỳ dị man dại, giờ anh dùng cái quan tài của anh làm rương đựng đồ; và rút hết vào trong đó cả bao vải quần áo của anh, sắp chúng rất có thứ tự trong đó. Nhiều giờ nhàn rỗi anh dành ra để khắc cái nắp đủ kiểu hình thù lẫn những bức vẽ kỳ cục, và tuồng như nhờ đó, anh đang cố gắng, bằng cách thô sơ của bản thân, ghi lại những phần của các hình ảnh ngoằn ngoèo mà người ta đã xăm lên mình anh. Những hình xăm này, vốn là công trình của một giáo tổ đã chết, cũng là nhà tiên tri của hải đảo anh, người, bằng những dấu cổ tự Ai Cập, đã viết ra trên mình anh một lý thuyết đầy đủ về thiên giới và thế gian, cùng một bài thuyết pháp huyền bí về nghệ thuật đạt đến chân lý; thành thử chính bản thân Queequeg đã là một câu đố chờ luận giải; một tác phẩm kỳ diệu thành một pho sách; nhưng những bí ẩn ấy ngay chính anh cũng không thể đọc ra được, mặc dù quả tim bổn mạng của anh hằng đập đụng vào chúng; và những bí ẩn này vì vậy chung cuộc được dành để rồi tiêu tan đi cùng miếng giấy sống trên đó người ta xăm chúng, và không lời giải đáp cho đến phút cuối cùng. Hẳn chính là ý nghĩ này đã gợi lên nơi ông Ahab tiếng kêu man dại kia, nhân một buổi sớm nọ ông đương quay đi sau khi quan sát Queequeg tội nghiệp, “Ô! quả thật là một cách hành hạ ma quái của các thần linh!”

CHƯƠNG CXI
THÁI BÌNH DƯƠNG

TRONG KHI ĐANG LƯỚT BĂNG BĂNG qua các đảo Bashee, cuối cùng chúng tôi cũng ló ra trên Nam Hải; mà giá không vì bao chuyện khác, tôi đã có thể chào bể Thái Bình Dương thân mến của tôi bằng vô số những lời cảm tạ, vì giờ đây lời khẩn cầu dai dắng trong buổi thiếu thời của tôi đã được đáp trả; đại dương lặng gió kia đang cuồn cuộn về phía Đông từ chỗ tôi đứng hàng ngàn dặm xanh thăm thẳm.

Có một điều gì huyền bí dịu dàng mà người ta không biết về nơi bể khơi này, những chuyển động nhẹ nhàng đáng sợ của nó tuồng như đang nói về một vài linh hồn ẩn giấu nào ở bên dưới; y như những nhấp nhô thần thoại của cỏ xanh Ephesus trên nấm mồ thánh John người truyền giáo. Và người ta đã đồng ý rằng trên những vùng đồng cỏ-bể này, những vùng thảo nguyên nước mênh mông cuồn cuộn chảy, những đồng mộ hoang, trên cả bốn lục địa, những con sóng cứ mãi nhô lên hạ xuống, triều hết rộng lại lớn không ngừng; vì ở đây, hàng triệu sắc thái và bóng tối hòa lẫn với nhau, những giấc mơ ngập chìm, những cơn mộng du, và những mộng tưởng mơ màng; tất cả những điều chúng ta gọi là đời sống và linh hồn, đang nằm mộng, vẫn đang nằm mộng; sấp sấp ngửa ngửa như những người ngủ mê trên giường; những đợt sóng mãi cuồn cuộn trở nên như vậy vì bản chất không ngừng của chúng.

Đối với bất cứ chuyến lang thang như đạo sĩ trầm tư mặc tưởng nào, Thái Bình Dương thanh bình này, một khi đã trông thấy, mãi mãi sau này tất phải là bể khơi được họ thừa nhận. Thứ bể khơi cuồn cuộn những vùng nước trung tâm nhất của thế giới, Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương chỉ là cánh tay của nó. Cũng chính những làn sóng đó gột rửa những kè đã của các thành phố mới lập xứ California, mà hôm qua thôi một giống người tân thời nhất mới dựng lên, và gột rửa những rìa đất Á châu đã phai nhạt song còn nhiều màu sắc và lâu dời hơn Abraham; trong lúc hết thảy ở giữa vùng bể đó trôi nổi những ngân hà đảo san hô và những dãy bán đảo không ai biết đến, vô cùng vô tận nằm lè tè ngang mặt biển, cùng nước Nhật hiểm trở khó vào. Như vậy Thái Bình Dương huyền bí thiêng liêng bao quanh cái khối toàn thể của thế giới; biến mọi bờ bể thành một cái vịnh duy nhất thông ra đại dương ấy; như quả tim trái đất đập nhịp thủy triều. Được những đợt sóng vĩnh cửu ấy nâng lên, ta cần phải thừa nhận vị thần linh quyến rũ kia, và cúi đầu trước Ông Tạo.

Nhưng chẳng mấy suy nghĩ về Ông Tạo kích động được bộ não Ahab, thành thử trong lúc đứng sừng sững như tượng sắt ở một nơi rất quen thuộc cạnh cái dây lèo buồm sau, một bên lỗ mũi hít hà không vướng bận hương vị ngọt dịu như đường từ quần đảo Bashee (trong các khu rừng êm dịu nơi những cặp tình nhân âu yếm thường đi dạo), còn lỗ mũi kia tỉnh táo hít lấy hơi mặn mòi của vùng bể mới tìm ra được; vùng bể trong đó con cá voi trắng đáng ghét kia hẳn đang bơi lội. Rốt cuộc cũng được phóng thả trên những vùng nước tận cùng này, và sắp lướt nhanh đến vùng bể săn cá Nhật Bản, cái mục đích của lão già tự nó mãnh liệt lên. Làn môi cương quyết của ông ta khép chặt như mép cái kềm to; châu thổ những đường gân nơi trán ông ta phồng lên như những dòng suối trương nước; trong giấc ngủ ngon tiếng la của ông ta chạy khắp thân tàu cong vòm: “Tất cả về đuôi tàu! Cá voi trắng phun máu đậm!”

CHƯƠNG CXII
NGƯỜI THỢ RÈN

LỢI DỤNG KHÍ HẬU êm dịu và mát mẻ của mùa hạ bấy giờ ngự trị trên những vĩ tuyến này, và cũng nhằm chuẩn bị cho những cuộc săn đuổi đặc biệt linh động sắp diễn ra đến nơi, Perth, lão thợ rèn bẩn thỉu đầy mụn ghẻ, không buồn dời cái lò lưu động trở về dưới hầm, sau khi đã xong công việc làm cái cẳng của Ahab, mà lão giữ luôn trên boong, buộc chặt vào những vòng khâu ở cạnh cột buồm mũi; vì giờ đây gần như liên hồi kỳ trận bị các đao phủ, những người đâm cá, và những tay chèo mủi, hỏi han gạ gẫm nhờ làm việc nhỏ gì đấy cho bọn họ; hoặc thay hoặc chữa, hoặc gọt lại cho mới những khí cụ và đồ dùng dưới thuyền. Thường thường lão sẽ được một vòng người náo nức bao quanh, ai nấy đều chờ đợi để được lão phục vụ; người cầm chèo lưỡi xẻng, người cầm đầu cọc, lao hay giáo, và ghen tị dõi theo mỗi cử chỉ mềm mại của lão trong lúc lão cặm cụi làm việc. Mà nhất cử nhất động của lão già này đây chính là một cây búa kiên nhẫn được một cánh tay kiên nhẫn sử dụng. Không một lời than vãn, không một vẻ nản chí, không một dấu hiệu nóng nảy nơi lão. Yên lặng, chậm chạp và trang nghiêm; cúi khom thêm mãi cái lưng gần như bị gãy kinh niên, lão ta cặm cụi lao lực, như thể bản thân lao lực là đời sống, là nhịp đập mạnh của búa lão, là nhịp nhảy dồn tim lão. Và chuyện đời cứ thế - khổ sở khốn nạn nhất!

Lối bước đi đặc biệt nơi lão già này, một vẻ đau đớn dù thấp thoáng nơi dáng đi của lão, ngay từ buổi đầu đã kích thích trí tò mò của các thủy thủ. Và trước sự quấy rầy từ hàng đống câu hỏi khẩn khoản của họ cuối cùng lão cũng phải đầu hàng; bởi vậy thành ra giờ đây mọi người đều biết rõ câu chuyện nhục nhã về số phận hẩm hiu khốn khổ của lão.

Về muộn, và không hẳn ngây thơ vô tội, giữa một đêm đông lạnh lẽo, trên con đường giữa hai thị trấn miền quê, người thợ rèn cảm thấy gần như mê độn cái tê cóng ghê gớm chết chóc đang tràn ngập khắp người, bèn tìm chỗ ẩn náu trong một vựa lúa xiêu vẹo và đổ nát. Kết quả là lão cụt mất hết đầu mũi chân. Từ tiết lộ này, lần lượt từng phần, cuối cùng ra bốn màn kịch hân hoan, và màn thứ năm dài dặc nhưng chưa thảm khốc gì mấy nói lên nỗi đau thương của tấn kịch đời lão.

Lão đã già, trạc độ sáu mươi, đã chạm trán về sau này cái điều mà khía cạnh kỹ thuật của nỗi buồn gọi là sụp đổ. Trước kia lão đã từng là một thợ thủ công có tiếng tài hoa và thừa thãi việc để làm; sở hữu một ngôi nhà và một khu vườn; ôm ấp một người vợ trẻ măng như con gái mới lớn và rất yêu chồng, cùng ba đứa con vui tươi và hồng hào; cứ mỗi Chủ nhật họ lại đến một giáo đường nom vui mắt, dựng trong một khu rừng nhỏ. Nhưng một đêm kia nương theo bóng tối che lấp, một tên đạo chích tuyệt vọng đã lẻn vào căn nhà hạnh phúc của lão, khoắng sạch hết mọi đồ đạc. Mà kể ra thì còn đáng buồn hơn, bởi chính lão thợ rèn đã ngu muội mà đưa tên đạo tặc ấy vào tận giữa nhà. Đó chính là tên Phù thủy Chai Cốc80! Chỉ cần mở cái nút bần định mệnh tức thì con quỷ lọt vào và ngôi nhà lão teo nhỏ lại. Giờ đây vì những lý do kinh tế, vừa là thận trọng và khôn ngoan nhất, cửa hàng của lão thợ rèn ở luôn tầng hầm nhà lão, nhưng có một lối vào riêng; cốt để lúc nào người vợ trẻ đáng yêu và khỏe mạnh kia cũng không bồn chồn khốn khổ, mà được khoan khoái hừng hực, nghe rõ từng tiếng búa vang dội của ông chồng già nhưng cánh tay trẻ; những âm thanh dội đi dội lại, dù ván sàn và vách tường đã chặn cho nhỏ bớt, vẫn vang lên đến tận nàng, tận phòng nuôi trẻ của nàng, và không phải là không êm dịu; và nhờ vậy, con của người thợ rèn được ru ngủ.

Ôi, tai tương tai ương! Ôi, tử thần, sao ngài có thể không đúng lúc vậy? Giả sử ngài rước lão thợ rèn đi làm của riêng trước khi sụp đổ hoàn toàn ập lên đầu lão thì có phải người vợ góa trẻ tuổi kia đã được một nỗi buồn đầy thi vị; và các con côi của nàng có một người đàn ông thần kỳ, đáng kính để mà mơ tưởng đến những năm tháng sau này; nhưng kết cục ấy thảy đều có khả năng tiêu diệt âu lo. Vậy nhưng tử thần lại bứt đi đứa anh lớn có đạo đức, đứa mà nhờ lao động nặng nhọc liên tay hằng ngày của nó mà gia đình đã trông cậy được vào, và để lại sừng sững lão già tệ lậu hơn cả vô dụng kia, cho đến lúc sự mục nát gớm guốc của đời sống khiến cho việc gặt hái lão dễ dàng hơn.

Sao lại kể toàn bộ câu chuyện? Những tiếng búa đập ở dưới hầm mỗi ngày một rời rạc, và từng cú đập mỗi ngày một yếu hơn trước đó; người vợ ngồi đóng băng nơi cửa sổ, cặp mắt ráo lệ, lóe sáng ngó những bộ mặt lã chã nước mắt của hai đứa con nàng; những ống bễ sụp xuống, lò rèn nghẹt tro; ngôi nhà bị bán đi; người mẹ bị chôn vùi dưới cỏ xanh um tùm của nghĩa địa nhà thờ; con nàng hai lượt theo nàng đến đó; và lão già không nhà cửa, không gia đình, lang thang khập khiễng như một tên vô lại đeo băng tang; tai họa đời lão không ai tôn trọng; và đầu tóc hoa râm của lão là đối tượng bị những đầu tóc vàng hoe uốn lọn khinh bỉ!

Chết có vẻ là kết quả mong muốn duy nhất cho một nghiệp đời như vậy; nhưng Chết chỉ là cú nhào vào miền xa lạ chưa thử nghiệm; đó mới là lời chào mừng đầu tiên trước khả năng tồn tại những Miền Xa Xăm mênh mông, Miền Hoang Dại, Miền Trời Nước, Miền Vô Bờ Bến; do đó, trước các cặp mắt ước mong được chết của những con người như vậy, những người trong lòng còn ít nhiều e dè hối tiếc trước ý nghĩ tự sát, chẳng phải đại dương giúp cho tất cả và đón nhận tất cả, trải ra đến mê người cái đồng bằng toàn thể những nỗi kinh hoàng quyến rũ, không sao tưởng nổi, và cả những cuộc phiêu lưu đời sống mới xiết bao kỳ lạ của nó; và từ những trung tâm của các Thái Bình Dương vô biên, hàng ngàn ngư phủ ca cho họ nghe - hãy đến đây, hỡi con tim tan nát; đây là một cuộc đời khác không vương nghiệp ác cái chết gián tiếp; đây có những kỳ quan phi phàm, vì chúng ta không cần chết. Hãy đến đây! Dựng lên bia mộ của nguời trong nghĩa địa này, và hãy tới đây, cho đến chừng ta kết hợp với người!”

Lắng nghe những giọng nói này, cả đằng Đông lẫn đằng Tây, vào lúc bình minh sớm, và lúc đêm sập cửa, linh hồn người thợ rèn bèn đáp, Vâng, có tôi đây! Và thế là Perth đi săn cá voi.

CHƯƠNG CXIII
LÒ RÈN

VỚI BỘ RÂU BẾT LẠI, mình quàng một tấm tạp dề da cá mập cứng đanh, vào khoảng giữa trưa, lão già Perth đang đứng ở khoảng giữa cái lò với cái đe, cái đe đặt trên một khúc gỗ cứng, một tay giữ một thỏi sắt đang vùi trong than, tay kia kéo ống bễ lò rèn, thì thuyền trưởng Ahab đến, tay cầm một cái túi nhỏ bằng da nhem nhúa. Khi còn một quãng ngắn nữa thì đến lò rèn, ông Ahab mặt mày sưng sỉa dừng lại; cho đến cuối cùng lão Perth, rút thỏi sắt ra khỏi lửa xong, bắt đầu đập nó trên đe - cái khối đỏ tung ra muôn tia lửa thành những luồng tứ tung dày đặc, vài tia bay đến sát sạt Ahab.

“Những thứ này có phải đàn gà con của bà mẹ Carey81 không hả lão Perth? Chúng cứ luôn bay theo lão; cũng là giống chim đem điềm lành đấy, nhưng không phải cho tất cả; nhìn xem, chúng cháy; còn riêng lão, lão sống giữa chúng không bị lấy một vệt sém nào.”

Chống lên cán búa một lát, Perth đáp, “Bởi vì tôi bị cháy khắp mọi chỗ, thưa thuyền trưởng Ahab, thành thử tôi xong mấy chuyện cháy với sém rồi. Không dễ gì sém thành vết sẹo đâu, thưa ông.”

“Chà, chà; không thế nữa rồi. Cái giọng co rút của lão nghe quá bình tĩnh, ta lại thấy đau buồn đúng mực sao. Ta thì không ở thiên đường nào sất, ta phát sốt ruột trước mọi nỗi khốn khổ của kẻ không phát điên. Lão nên hóa điên, lão thợ rèn ạ, tại sao lão lại không hóa diên? Sao lão có thể chịu đựng mà không hóa điên? Phải trời ghét lão đến nỗi lão không thể điên được không? Lão đang làm gì đấy?”

“Đang trui lại một cái đầu cọc, thưa ông; có những đường ráp nối và vết mẻ đây.”

“Vậy lão có thể làm cho nó trơn tru lại như cũ chứ hả, lão thợ rèn, sau bao nhiêu việc gay go nó bị đem ra dùng như thế.”

“Thưa ông, tôi nghĩ là có thể được.”

“Ta cũng đoán là lão có thể mài trơn bất cứ đường ráp nối hay vết mẻ nào; bất kể kim khí đó cứng đến đâu đi nữa, có phải không, lão thợ rèn?”

“Thưa ông, phải, tôi cho rằng tôi sửa được; hết thảy mọi đường ráp và vết mẻ, chỉ trừ một vết thôi.”

“Vậy lão hãy nhìn đây,” ông Ahab nói, vừa nhiệt tình tiến tới, và đặt cả hai tay lên vai lão Perth. “Lão nhìn đây này - đây cơ - lão có thể mài trơn một đường ráp như thế này không, lão thợ rèn,” rồi vung một tay ngang cặp lông mày nhíu lại - “nếu như lão có thể, lão thợ rèn ơi, thì ta sẽ vui lòng mà đặt đầu ta lên trên đe của lão, vui lòng cảm thấy cái búa nặng nhất của lão giữa cặp mắt ta. Hãy trả lời đi! Lão có thể mài trơn đường ráp này không?”

“Ô, chính là đường ráp đó, thưa ông! Tôi chả nói với ông là tôi có thể mài trơn tắt cả mọi đường ráp và vết mẻ trừ một vết là gì?”

“Đúng thế, lão thợ rèn ạ, chính là nó; không làm sao có thể mài trơn nó được; vì dù lão chỉ thấy nó ở đây nơi da thịt ta, nó đã ăn vào đến xương sọ của ta - cái chỗ toàn nếp nhăn ấy! Mà cứ cho qua trò trẻ con đi, hôm nay không lao mấu hay cọc nhọn gì nữa. Hãy nhìn đây!” Cái túi da kêu leng keng, như thể chứa đầy tiền vàng. “Ta cũng thế, ta cũng cần làm một cây lao; một cây lao như thế nào để một ngàn cặp yêu quái cũng không thể tách gỡ, lão Perth ạ; một cây lao sẽ mắc vào một con cá voi y như cái xương vi của chính nó. Có nguyên vật liệu,” nói đoạn ném chiếc bao nhỏ lên trên đe. Nhìn xem, lão thợ rèn, đây là những đầu đinh lớn dùng lại từ các bộ móng sắt ngựa đua.”

“Đinh sắt móng ngựa đua ư, thưa ông? Thuyền trưởng Ahab, vậy ông có nguyên liệu tốt nhất và bền nhất mà giới thợ rèn từng có để rèn rồi.”

“Ta biết thế chứ, lão già; những đinh lớn này sẽ dính với nhau như keo chế bằng xương những kẻ giết người nấu chảy ra. Nhanh! Rèn cho ta cây lao, cả mười hai thanh tròn làm chuôi; rồi hãy uốn, và vặn, và đập mười hai cái vật ấy với nhau y như những tao dây và sợi bện của một dây kéo. Nhanh! Ta sẽ thổi lửa.”

Đến khi mười hai thanh tròn được rèn xong, ông Ahab thử từng cái một bằng cách dùng chính tay mình xoắn trôn ốc chúng quanh một cái then sắt dài và nặng. “A lỗi rồi!” ông ta vừa nói vừa liệng thanh tròn cuối cùng. “Lão Perth ạ, hãy rèn lại thanh kia đi.”

Công việc này xong xuôi, lão Perth đang sắp sửa bắt đầu rèn cả mười hai thanh chập một thì ông Ahab giữ tay lão lại và bảo rằng ông ta phải tự đúc lấy thỏi sắt của mình. Rồi, cùng với những tiếng hắng giọng đều đặn hổn hển, Ahab đập xuống đe, trong khi Perth đưa cho ông ta những khúc tròn sáng chói, khúc này tiếp khúc khác, và cái lò rèn được thụt mạnh phụt lên ngọn lửa thẳng rẵng rừng rực, tín đồ Bái Hỏa giáo lặng lẽ đi ngang, nghiêng đầu về phía lửa, có vẻ như đang khấn vái nguyền rủa hay xin phước lành cho công việc nặng nhọc của lão. Nhưng lúc ông Ahab nhìn lên, lão lại ngó sang bên.

“Cái lão Lucifer này né né tránh tránh làm gì vậy?” Stubb lẩm bẩm, vừa từ chòi canh nhìn lên. “Cái đồ Bái Hỏa giáo ấy sặc mùi lửa như ngòi súng hỏa mai; còn mùi của chính lão, y như ổ nạp thuốc súng của một cây súng hỏa tiêu nóng giẫy.”

Cuối cùng cái chuôi, đã thành một thanh thuôn tròn hoàn chỉnh, được qua lửa lần cuối; và lúc Perth nhấn nó nóng xèo xèo vào thùng nước gần đó để tôi, hơi nước sôi sục bắn lên tận mặt ông Ahab đang cúi xuống.

“Lão muốn đóng dấu nung ta hở, Perth?” ông ta nhăn nhó giây lát vì đau đớn. “Thế là ta đã rèn xong thỏi sắt của ta rồi nhỉ?”

“Lạy Thượng đế, không phải thế; vả lại tôi e một chuyện, thuyền trưởng Ahab ạ. Không phải cây lao này dành cho con cá voi trắng đấy chứ?”

“Chính để cho con quỷ trắng ấy đó! Nhưng còn những tua lao, lão phải tự làm lấy, lão thợ rèn ạ. Đây là đám dao cạo của ta - loại thép tốt nhất; đây, hãy rèn các tua bén như những tảng tuyết của Băng Hải.”

Người thợ rèn ngắm những lưỡi dao cạo một lúc, coi bộ lão ta không sẵn sàng muốn sử dụng chúng.

“Cứ lấy chúng đi, ông bạn, ta không cần đến đâu; vì từ đây ta không bao giờ cạo râu, húp canh hay cầu kinh nữa cho đến lúc… nhưng này… làm việc đã!”

Cuối cùng khi đã được rèn thành một hình mũi tên, và được lão Perth hàn liền với chuôi sắt dài, chất thép kia trở thành đầu mút nhọn của thỏi sắt; và trong lúc lão thợ rèn sắp cho các tua lao qua lửa lần cuối cùng, trước khi tôi chúng, lão la to bảo Ahab đặt thùng nước lại gần.

“Không, không - không nhúng nước cái đó. Ta cần cái đó tôi chết thật kỹ càng. Bớ này, đàng kia! Tashtego, Queequeg, Daggoo! Các người nói gì hở, mấy kẻ ngoại đạo! Các người có chịu cho ta nhiều máu đủ bao phủ tua lao này không?” Ông ta vừa nói vừa giơ vật đó lên cao. Một bầy những cái gật đầu đáp lại. “Có.” Ba cái lỗ vậy là được dùi thủng qua chất thịt tà giáo kia, và thế là những tua lao dành cho con cá voi trắng kia đã được tôi.

“Ego non baptizo te in nomine patris, sed in nomine diabolic!”82 ông Ahab hét lên như mê sảng, trong lúc thỏi sắt quỷ quái nóng nảy ngốn ngấu chất máu rửa tội.

Giờ thâu góp những sào phụ từ bên dưới, và lựa chọn một chiếc sào bằng gỗ hồ đào, còn y nguyên cả vỏ ngoài, ông Ahab lắp đuôi sào vào hốc chuôi thỏi sắt. Một cuộn thừng kéo mới được tời ra vài ba sải rồi được đưa đến máy trụ tời, và bị kéo căng ra hết cỡ. Ấn chân lên trên ấy, cho đến lúc sợi thừng kêu o o như một dây thụ cầm, rồi nóng nảy cúi lúi húi bến trên, ông Ahab la lên, “Tốt! Giờ thì buộc dây.”

Ở một đầu sợi thừng to được nới chùng, và những sợi tách riêng đều được bện kết lại quanh chuôi lao; cây sào lúc bấy giờ được đẩy mạnh vào trong hốc chuôi lao; và từ đầu thấp hơn dây thừng được kéo dọc theo chiều dài sào, và được buộc chặt cố định nguyên thế, với nhiều tao dây bện. Công việc này xong xuôi, ba thứ: sào, thỏi sắt và dây thừng, y như Ba Vị Thần Định Mệnh, không rời nhau ra nữa, còn ông Ahab quạu cọ mà oai vệ đi khỏi cùng với món vũ khí; tiếng động của cái cẳng ngà của ông cùng âm thanh cây sào bằng gỗ hồ đào, cả hai vang lên nghe giả tạo dọc theo từng tấm ván sàn tàu. Nhưng trước khi ông ta vào cabin, thốt nhiên nghe có một tiếng động rất nhẹ, bất thường và gần như có vẻ giễu cợt, nhưng lại rất thảm thương. Ô! Pip ơi! Nụ cười thiểu não của ngươi, cặp mắt nhàn rỗi nhưng không yên ổn của ngươi; hết thảy những tuồng câm kỳ lạ của người đã hòa lẫn không phải là không nghĩa lý với tấm thảm kịch đen tối của con tàu buồn thảm, và chế giễu nó.

CHƯƠNG CXIV
NGƯỜI MẠ VÀNG

TIẾN CÀNG LÚC CÀNG SÂU vào trung tâm của vùng ngư trường Nhật Bản, chẳng bao lâu tàu Pequod đã nhộn nhịp công việc đánh cá. Thường thường vào những lúc trời êm ả, suốt một khoảng thời gian mười hai, mười lăm, mười tám và hai mươi giờ liên tiếp, họ ngồi dưới thuyền, chèo mạnh hay chong buồm, hay rượt theo cá voi, hay trong một quãng nghỉ cỡ sáu, bảy chục phút lặng lẽ họ đợi chúng nổi dậy; mặc dù chỉ thành công rất ít so với công lao khó nhọc của họ.

Vào những lúc ấy, dưới ánh mặt trời đã dịu bớt, lềnh bềnh suốt ngày trên những cồn sóng được chầm chậm nâng lên êm dịu; ngồi trên thuyền của mình, nhẹ như một chiếc độc mộc bằng gỗ phong, và hết sức chan hòa hòa vào những đợt sóng mềm mại khiến chúng như những con mèo đá lát dưới lò sưởi mà rên hừ hừ vào mạn thuyền, ấy là những lần yên tĩnh đầy thơ mộng, khi mải ngắm vẻ đẹp bình lặng và độ bóng nháng của làn da bể, người ta quên mất quả tim cọp đang hào hển ở dưới ấy; và cũng không sẵn lòng nhớ rằng bàn chân êm như nhung này có giấu một cái vuốt tàn nhẫn.

Chính vào những lúc ấy, khi trên chiếc thuyền săn, người lang thang cảm thấy một cảm giác như trên đất liền, cảm giác tin tưởng nhất định như của đứa con với mẹ, hướng về bể cả; những lúc ấy anh ta xem bể cả thật quá giống mặt đất nở hoa; và con tàu xa xăm chỉ lộ ra những đỉnh cột buồm, dường như đang vật lộn tiến lên, không phải qua muôn sóng cồn cao nhấp nhô, mà qua cỏ cao của một đồng cỏ cuồn cuộn: như lúc ngựa của những người di dân Tây tiến chỉ nhô lên những cái tai xửng, trong khi những thân hình khuất lấp của chúng tản mác lội qua đám cỏ xanh tuyệt trần kia.

Những thung lũng nguyên sơ dằng dặc đến vô cùng, những sườn đồi xanh êm; vì trên những chốn này vẫn lẩn lút một sự yên lặng hay âm thanh o o rền rĩ; nên ra gần như thẻ rằng đó là những đứa trẻ nô đùa đến mệt lả nằm ngủ thiếp trong quạnh hiu, vào quãng tháng Năm vui vẻ nào đó, lúc người ta hái những đóa hoa rừng. Và tất cả những thứ này hòa lẫn với tâm trạng huyền bí diệu kỳ nhất của ta; sao cho sự thực và tưởng tượng, gặp nhau ở lưng chừng, xâm nhập nhau, và tạo thành một sự toàn vẹn không sứt mẻ.

Những cảnh tượng êm dịu đến vậy, dù cho chỉ tạm thời, chẳng phải không gây nổi chí ít một ảnh hưởng tạm thời nào nơi ông Ahab. Nhưng nếu những chìa khóa vàng bí mật này xem ra muốn mở sâu bên trong ông ta những kho vàng bí mật, thì hơi thở của ông ta trên đó chỉ chứng tỏ chúng đã mờ xỉn nhơ nhuốc.

“Ô, những trảng rừng thưa xanh cỏ! Ô, những phong cảnh vô cùng vô tận mãi xuân thì trong linh hồn; trong mi - dù đã từ lâu bị cằn cỗi vì đại hạn chết chóc của đời sống phàm trần, - trong mi, loài người vẫn lăn đi, y như những chú ngựa non trên nhành cỏ ba lá lúc tinh sương; và suốt mấy khắc vèo qua, cảm thấy hạt sương mát lành của đời sống bất diệt trên chúng. Liệu nhờ ơn Chúa những bình yên ân điển này liệu rồi còn mãi. Mà những sợi dây pha trộn của đời sống được bện bằng sợi ngang và sợi dọc: bình yên lại gặp bão táp, bão táp mỗi bận bình yên. Không có thứ tiến bộ vững chắc không chút thụt lùi nào nơi đời sống này; chúng ta không tiến tới theo những đợt tiệm tiến ấn định, và đến cuối cùng dừng lại: mà tiến qua lá bùa vô thức của thời trẻ con ấu trĩ, tín điều khinh suất buổi thiếu thời, cùng nỗi hoài nghi (vận rủi thông thường) lúc tráng thời, rồi đến thái độ bi quan, rồi nỗi ngờ vực, sau hết là nghỉ ngơi trong hài hòa trầm tư của chữ ‘Nếu’ thời kỳ thành nhân. Nhưng một khi đã qua được hết các giai đoạn đó, chúng ta quay vòng trở lại, và lại trở thành những trẻ con, thiếu thời, người lớn, và những chữ ‘Nếu’ vĩnh cửu. Ở đâu cái bến cảng cuối cùng, từ đó ta không nhổ neo nữa? Nơi chín tầng trời đê mê nào trôi nổi cái thế giới trong đó người mệt nhất không bao giờ mệt nữa? Người cha của đứa trẻ bị bỏ rơi kia giấu kín nơi đâu? Linh hồn của chúng ta cũng như những đứa trẻ mồ côi kia, những bà mẹ chưa chồng ra đi trong lúc sinh ra chúng: bí mật của phụ hệ nằm theo những người mẹ ấy xuống mồ, và chúng ta phải ở đấy để mà biết.”

Và cùng một ngày ấy, vừa nhìn từ mạn thuyền xuống cùng vùng bể vàng óng ánh ấy, Starbuck lẩm bẩm khe khẽ:

“Yêu kiêu vô bờ bến, muôn đời như anh tình nhân thấy trong mắt cô dâu trẻ! Chớ có nói với tôi về lũ cá mập tầng tầng lớp lớp răng, và những lối bắt cóc mọi ăn thịt người của mi. Hãy để lòng tin thay cho sự thực; để trí tưởng tượng thay ký ức; ta nhìn xuống đáy sâu và ta tin tưởng.”

Và Stubb, y như con cá, với bộ vảy lấp lánh, vọt lên cùng trong ánh sáng vàng kia:

“Tôi là Stubb, và Stubb có cả một thiên truyện của riêng hắn; nhưng tại đây Stubb thề rằng hắn đã luôn vui sướng!”

CHƯƠNG CXV
TÀU PEQUOD GẶP TÀU CỜ ĐUÔI NHEO

VÀ VUI THAY những cảnh tượng và âm thanh băng băng xuôi chiều gió, một vài tuần sau khi cây lao của Ahab được rèn xong. Đó là một tàu Nantucket, tàu Cờ Đuôi Nheo, vừa mới chêm xong thùng dầu cuối cùng, và đã khóa chặt các nắp hầm đang chực bật tung lên; và giờ đây, trong bộ dạng nghỉ ngơi vui vẻ, đang vui sướng, dù có hơi vênh vang hợm hĩnh, chong buồm chạy quanh giữa những con tàu ở cách xa nhau trên hai phận săn cá, trước khi quay mũi trở về bến nhà.

Cả ba người trên đầu cột buồm đều mang những dải dài toàn cờ hẹp màu đỏ trên mũ; ở phía lái có treo một chiếc thuyền săn, đáy hướng xuống; và ta thấy tù nhân lơ lửng đằng rầm néo buồm chính là một cái quai hàm dưới rõ dài của con cá voi cuối cùng mà họ đã giết được. Những cờ hiệu, cờ tàu, phướn nhỏ đủ màu sắc phấp phới trên dây lèo của tàu ấy. Buộc chặt hai bên ớ trên mỗi chóp trong ba chóp đỉnh tàu là hai thùng đựng não du cá voi; và bên trên đó, tức là ở nơi những thanh chéo của cột buồm chính, ta nhìn thấy những thùng nhỏ hơn cũng chứa đựng thứ chất nhờn quý báu kia; và đóng đinh vào miếng tháp cột buồm chính là một cây đèn đồng thau.

Như về sau này người ta được biết, tàu Cờ Đuôi Nheo đã có được thứ thành công lạ lùng nhất; và càng kỳ diệu hơn nữa, bởi là thành công trong lúc săn đuổi tại vô số những vùng bể nơi nhiều tàu đánh cá khác chạy hàng tháng trời không bắt lấy được một con cá nào. Không những bao nhiêu là thùng đựng thịt bò và bánh mì đã bị quẳng ra để có chỗ cho chất não du bội phần quý giá hơn, mà còn cơ man những thùng phụ bộ sung đánh đổi về, từ những con tàu họ gặp dọc đường; những thùng này được sắp dọc boong tàu, cả trong cabin thuyền trưởng và các khoang của sĩ quan. Ngay đến cái bàn phòng ăn cũng bị phá ra thành những tấm gỗ rời; và phòng ăn hỗn độn thết đãi tất cả trên cái nắp rộng của một thùng dầu buộc xuống sàn làm món trang trí giữa phòng. Trên boong mũi, thủy thủ đã thực sự trét khít và trát hắc ín rương của họ, rồi đổ đầy não du vào đấy; chuyện còn được kể thêm một cách trào phúng, rằng người đầu bếp đã căng một cái nắp trên thùng nấu lớn nhất của hắn, và đổ đầy não du; rằng người bồi bàn cũng đã trám cái lọ đựng cà phê để đổ đầy não du; rằng những người đâm cá đã đóng nắp lên các ống vỏ lao để chứa não du; rằng mọi thứ đều đã được dùng để chứa não du, chỉ ngoại trừ túi quần thuyền trưởng, cùng những túi ông ta dành để đút tay vào, làm bằng chứng cho cái sự khoái trá nơi ông ta.

Trong lúc con tàu nhiều may mắn này chồm tới tàu Pequod buồn rầu, thanh âm man dã của những tiếng trống ầm ầm vọng đến từ boong mũi; và đến gần hơn, người ta thấy một đám đông các thủy thủ tàu đó đang đứng quanh những lò nấu lớn của tàu, những lò nấu phủ các bao giống như giấy hay da dạ dày cá đen, thật lực rống to theo mỗi đòn đấm tay của đoàn thủy thủ. Trên boong lái, các thuyền phó và những thợ đâm cá khiêu vũ với các cô gái nước da bồ quân từ các đảo Đa Đảo bỏ nhà trốn theo họ; trong lúc lơ lửng trên một chiếc thuyền trang hoàng đẹp đẽ và được cột lên cao ở giữa cột buồm trước và cột buồm chính, ba anh chàng da đen ở Long Island với những cung vĩ cầm bằng xương cá lấp lánh đang chủ tọa cuộc nhảy múa hân hoan kia. Cùng một lúc, những người khác trong đoàn thủy thủ đang hì hục ồn ào chỗ xây bệ lò nấu mỡ, người ta đã dời các thùng nấu to tướng đi đâu mất. Suýt thì ta tưởng họ đang kéo sập ngục Bastille đáng nguyền rủa, họ la những tiếng la man dại lúc gạch vữa hồ vô dụng bấy giờ bị ném cả xuống bể.

Như một vị chúa tể và chủ nhân vượt trên trọn tấn tuồng này, thuyền trưởng tàu ấy đứng sững trên boong lái đã được nâng cao lên, thành thử toàn bộ vở kịch vui mừng diễn tiến đầy đủ trước mắt ông ta, nom như đã được trù hoạch sẵn để cho riêng ông ta tiêu khiển vậy.

Và Ahab, cả ông ta cũng đứng trên boong canh của mình, râu tóc xồm xoàm và nước da đen sẫm, với một vẻ buồn nẫu ngoan cố; và trong lúc hai con tàu chạy chéo lằn nước nhau - một thì toàn vẻ hân hoan vì những chuyện đã qua, một thì toàn điềm triệu những chuyện sắp tới - cả hai thuyền trưởng đều ngay nơi họ hiện thân cho toàn bộ vẻ trái ngược rõ rệt của tấn tuồng.

“Xin mời lên boong tàu, xin mời lên boong tàu!” thuyền trưởng tàu Cờ Đuôi Nheo vui vẻ mời, giơ cả ly lẫn chai lên.

“Có thấy con cá voi trắng không?” Ahab nghiến răng đáp lại.

“Không; chỉ nghe nói về nó thôi; nhưng tôi chả tin một tí nào cả,” ông kia rất trào phúng đáp. “Xin mời lên tàu!”

“Ông bạn thật vui vẻ gớm. Xin cứ tiếp tục. Thế có bị mất người nào không?”

“Không mất mát gì đáng kể - hai dân đảo, chỉ có thế thôi - nhưng xin mời lên tàu, ông bạn cố tri ơi, xin mời lên đây. Rồi tôi sẽ đánh tan mây dông kia trên trán ông bạn cho xem. Xin mời lên tàu, ông bạn có chịu không (tấn kịch cũng vui vẻ đấy chứ); một tàu đầy dầu đang quay về bến nhà.”

“Một gã khờ mới suồng sã kỳ lạ sao!” ông Ahab lầm bầm; rồi nói to, “Ông là con tàu đầy dầu đang trở về bến nhà, ông nói được vậy; chứ còn, đây, ông nên gọi tôi là một con tàu rỗng đang ra xa khơi. Vậy xin cứ đi đường ông, tôi sẽ đi đường tôi. Tiến lên đằng kia! Chong hết buồm, và giữ vững tiến vào gió!”

Và thế là, trong lúc tàu này vui vẻ chạy xuôi chiều gió thì tàu kia bướng bỉnh chiến đấu chống lại gió ấy; và hai tàu rời xa nhau; đoàn thủy thủ tàu Pequod nhìn với vẻ trầm tư và lưu luyến về phía tàu Cờ Đuôi Nheo, trong khi thủy thủ tàu Cờ Đuôi Nheo không mảy may chú ý gì đến cái nhìn của những người ấy cả bởi còn mải miết nô đùa ồn ĩ. Và cùng lúc ấy, ông Ahab, vẫn đương dựa lan can tàu nhìn sang con tàu đang chạy về bến nhà kia, lấy từ trong túi áo ra một lọ cát nhỏ, rồi nhìn hết con tàu kia lại nhìn lọ cát của ông, có vẻ như đang liên kết hai ý nghĩ xa xăm với nhau, vì lọ đó chứa đầy cát lúc đo mớn nước đảo Nantucket.

CHƯƠNG CXVI
CON CÁ VOI HẤP HỐI

KHÔNG PHẢI LÀ hiếm ở trên đời này, những khi, hoàn toàn thuận lợi, các sủng thần của vận may dong buồm sát cạnh ta, còn chúng ta dù thảy ủ rũ chán chường từ trước, vẫn tìm bắt một chút gì của làn gió heo may đang ùa tới, và vui vẻ cảm thấy những cánh buồm lụng thụng của ta có gió căng phồng. Dường như cùng vậy đối với tàu Pequod. Vì sau ngày gặp tàu Cờ Đuôi Nheo hân hoan kia, họ thấy cá voi và đến bốn con bị giết; một con trong số đó do chính ông Ahab hạ.

Trời lúc ấy đã quá xế về chiều; và khi hết thảy những cú xiên thọc của cuộc chiến đồ thắm đã chấm dứt: và trôi nổi giữa vùng trời bể hoàng hôn tuyệt đẹp ấy, mặt trời lẫn cá voi đều cùng chết lặng tờ; rồi, thật ngọt ngào và ai oán sao, những lời kinh cầu khắp chung quanh như vậy tiếp nối giữa không trung hồng phấn, đến nỗi tưởng như thể từ mãi tít những xanh thầm các thung lũng tu viện trên quần đảo Manilla, ngọn gió lục địa Tây Ban Nha kia, hay người thủy thủ phóng đãng, đã ra khơi, chở theo những bản kinh chiều.

Đã bình tâm trở lại, nhưng chỉ bình tâm để buồn bã hơn, ông Ahab vừa nãy quay thuyền rời xa con cá voi, lúc này đang ngồi chăm chú nhìn những cảnh báo cuối cùng từ chiếc thuyền giờ lặng lẽ. Vì cái cảnh tượng kỳ lạ người ta có thể quan sát được ấy khi mọi con cá nhà táng sắp chết- hành động quay về phía mặt trời của cái đầu, và thở dốc mệt nhọc đến thế - cảnh tượng kỳ lạ ấy, ngắm nhìn vào một đêm yên bình như thế, không hiểu sao đã chuyển tải tới Ahab một vẻ kỳ lạ phi thường trước kia chưa ai biết đến.

“Nó quay dần mình nó về phía mặt trời… chầm chậm làm sao, mà cương quyết làm sao, cái vầng trán cầu khẩn và thần phục của nó, với những cử động hấp hối sau cùng của nó. Nó cũng thờ thần lửa; vị chư hầu lớn và trung thành nhất của mặt trời! Ô, ước gì những con mắt quá thiên vị này nhìn thấy những cảnh tượng quá thiên vị kia. Hãy nhìn kìa! Tít tắp bốn bề nước chặn; xa mãi bên kia hết thảy những ồn ào của tai ương hay hạnh phúc con người; trong những vùng bể công bình và vô tư nhất này; ở đấy theo tập quán không có tảng đá nào làm bài vị, ở đấy suốt những kỷ nguyên Trung Hoa dai dẳng, những cồn sóng vẫn cuồn cuộn chảy không thốt lấy nửa lời và cũng chẳng được ai đả động đến, y như những ngôi sao chiếu sáng trên thượng nguồn vô danh của sông Niger; ở đây cũng vậy, đời sống chấm dứt về hướng mặt trời mà đầy đức tin; nhưng hãy nhìn! vừa mới chết chửa bao lâu mà tử thần đã lồng lộn quanh thi thể, và nó lại trực chỉ một lối nào đó khác.

“Ô! Ngươi, dân Hindu da sẫm một nửa, ngươi, từ những xương cốt bị nhận chìm làm thành một ngai vua riêng ở giữa những vùng bể chẳng hề xanh; người một kẻ phản đạo, người nữ hoàng, đã quá thành thực với ta trong bão lớn nhiệt đới đang hoành hành lẫn cảnh chôn vùi lặng lẽ của hậu bể yên sóng lặng. Con cá voi này của người quay cái đầu đang hấp hối của nó về hướng mặt trời, để rồi quay tròn trở lại, không phải là không cho ta một bài học đâu.

“Ồ, một bộ hông uy lực được niềng đến ba lần vành sắt rồi đúc lại. Ồ! Những vòi nước vươn lên cao và cong lóng lánh tựa mống trời! Vòi này cố gắng nhất, vòi kia tung lên mạnh nhất nhưng thảy vô dụng! Vô dụng, ồ cá voi, chẳng phải người tìm cách điều đình với mặt trời ban sự sống cho tất thảy kia sao, rằng mặt trời ấy chỉ gọi ra đời sống mà không trao nó cho ta một lần thứ hai nữa. Nhưng người, nửa sẫm hơn kia, hãy ru ta bằng một đức tin sẫm hơn và hãnh diện hơn. Hết thảy những sự lộn xộn của người mà người ta không sao định danh được trôi nổi bên dưới ta đây: Ta được nâng đỡ nhờ bởi bao hơi thở của những thứ đã từng là sinh vật sống, đã từng hít thở không khí, nhưng giờ đây thở bằng nước.

Vậy hãy gọi đi, hãy mãi gọi, hỡi bể khơi, trong những dập dồi muôn đời của người con chim man dại kia tìm thấy sự an nghỉ duy nhất của nó. Sinh ra từ mặt đất nhưng được bể khơi cho bú mớm; mặc dù đồi núi và thung lũng đã nuôi nấng ta, nhưng các con sóng là anh em ta cả!

CHƯƠNG CXVII
CANH CHỪNG CÁ VOI

BỐN CON CÁ VOI bị giết vào chiều ấy đã chết cách nhau rất xa: một con tít xa ở hướng gió; một con gần hơn, dưới gió; một con ở đằng mũi, một con ở đằng lái. Ba con sau được neo dọc theo thành tàu trước lúc trời tối; nhưng con ở hướng gió thì mãi đến sáng người ta mới đến gần được; và chiếc thuyền đã giết được nó phải nằm bên cạnh nó suốt đêm, thuyền đó lại là thuyền của ông Ahab.

Cây cọc làm dấu được dựng thẳng vào trong lỗ phun nước của con cá voi chết; và cây đèn treo nơi đỉnh đầu của cọc ấy, ném ra một ánh lửa chập chờn trên cái lưng đen láng, hắt xa rất xa trên những đợt sóng nửa đêm chà xát dịu dàng cái hông rộng lớn của con cá voi, giống như bọt sóng mềm trên bãi bể.

Ahab và cả đoàn thủy thủ có vẻ như đang ngủ, chỉ trừ tay tín đồ Bái Hỏa giáo; gã này đang ngồi ở đầu mũi, chăm chú canh chừng những con cá mập nô đùa chung quanh con cá voi, và quất đuôi chúng vào những tấm ván gỗ táo nhẹ. Một âm thanh y như tiếng than trong các đạo quân trên Biển Chết của những con ma không được tha thứ xứ Gomorrah kia, chạy rung rinh qua không gian.

Bừng tỉnh dậy giữa giấc ngủ vùi, ông Ahab mặt đối mặt nhìn tay tín đồ Bái Hỏa giáo; và bởi bóng đêm bao trùm chung quanh, họ có cái vẻ của những người cuối cùng trong một thế giới ngập lụt. “Ta lại nằm mơ thấy nó nữa,” ông ta nói.

“Thấy cỗ xe tang? Tôi đã chẳng nói với ông, ông già ơi, là không có cỗ xe tang hay quan tài nào có thể là của ông là gì?”

“Có ai chết ngoài bể mà có xe tang đâu nhỉ?”

“Với cả ông già ơi, tôi xin nói cho ông biết là trước khi ông được chết trong cuộc du hành này, người ta phải đích thị thấy ở bên ông trên mặt bể hai cô xe tang; cỗ đầu không do những bàn tay phàm trần tạo nên; và loại gỗ nhìn thấy được của cỗ sau phải là gỗ của những cái cây mọc ở Mỹ châu tạo nên.”

“Phải đấy, phải đấy! Một cảnh tượng lạ lùng sao, tín đồ Bái Hỏa giáo ạ: một cỗ xe tang, những bộ lông của nó nổi bềnh trên mặt đại dương để cho những đợt sóng làm đám đông đưa ma. Ha! Một cảnh tượng như vậy, chúng ta không sớm thấy được đâu.”

“Ông có tin hay không thì tùy, nhưng chưa thấy nó thì ông cũng không thể chết đâu, ông già ạ.”

“Mà cái câu nói về bản thân chú mình như thế nào ấy nhỉ?”

“Dù cho đến sau chót tôi vẫn sẽ đi trước người, hoa tiêu cho người.”

“Và khi chú mình đã ra đi trước như vậy, nếu như điều ấy có bao giờ xảy ra, thì trước khi ta có thể đi theo, chú mình phải xuất hiện trước ta, để vẫn cứ dẫn đường cho ta sao? Chẳng phải thế sao? Chao, như vậy, nay ta đã tín mọi điều chú nói đấy nhỉ, người dẫn đường! Ở đây ta có hai lời thề, ấy là ta sẽ giết Moby Dick và sống sót sau đó.”

“Lập lời thề khác nữa đi ông già,” tay tín đồ Bái Hỏa giáo nói, trong lúc mắt lão sáng lên như những con đom đóm trong bóng tối. “Chỉ dây gai là có thể giết ông.”

“Ý chú mình nói là đoạn đầu đài. Như vậy là ta bất diệt, trên đất liền và trên bể,” Ahab kêu lên, cười man dại, “bất diệt trên đất liền và trên bể!”

Cả hai đều yên lặng trở lại, y như chỉ là một. Bình minh màu xám ló dạng, và đoàn thủy thủ đang ngủ vùi chồm dậy từ dưới hầm tàu, và đến non trưa con cá voi chết đã được đem lên tàu xong xuôi.

CHƯƠNG CXVIII
THƯỚC ĐO ĐỘ

MÙA SĂN CÁ Ở MIỀN XÍCH ĐẠO cuối cùng cũng đến gần; và mỗi ngày khi Ahab từ cabin đi ra, ngước cặp mắt lên cao, người cầm lái thận trọng sẽ vênh vang mà điều khiển những thanh lái, còn các thủy thủ khát khao hào hứng hơn thì mau chóng chạy đến cạnh những dây lèo, đứng ở đấy với những cặp mắt tập trung vào đồng tiền đóng ở cột kia; nóng lòng muốn được nghe lệnh hướng mũi tàu về phía đường xích đạo. Lệnh đó đã đến đúng lúc. Đó là suýt soát giữa trưa; ngồi đằng mũi con thuyền đã kéo cao lên trên tàu, ông Ahab đang tiến hành công tác thông thường hằng ngày là quan sát mặt trời để ấn định vĩ độ của tàu.

Bấy giờ trong vùng bể Nhật Bản, những ngày mùa hạ giống như những dòng ánh sáng chói lọi. Mặt trời Nhật Bản sống động đến thản nhiên có vẻ như tiêu điểm rành rành của tấm gương đang bốc cháy khổng lồ khôn đo thấu là đại dương trong vắt như thủy tinh kia. Bầu trời như tráng men bóng; mây không một gợn; chân trời trôi nổi; và vẻ trơ trụi này của những nét đẹp huy hoàng không biến hóa cũng tựa như muôn ánh rực rỡ không sao chịu nổi của ngai vàng Thượng đế. Thước đo độ của ông Ahab có những gương màu mà qua đó người ta có thể thoáng nhìn được ánh lửa mặt trời kia. Vì vậy, vừa lắc lư cái hình thù đang ngồi của ông ta theo nhịp nhấp nhô của con tàu, vừa ghé thứ dụng cụ để nhìn tinh tú vào cạnh mắt, ông ta giữ vững thế ngồi ấy hồi lâu hòng bắt cho đúng khoảnh khắc mặt trời đạt đến kinh tuyến chuẩn của nó. Trong khoảng thời gian toàn bộ sự chú ý của ông ta bị hút cả vào đó, tay tín đồ Bái Hỏa giáo quỳ ở phía trước dưới ông ta, trên boong tàu và với bộ mặt ngửa vếch lên như mặt ông Ahab, lão cũng đang ngắm nghía cùng một mặt trời; chỉ có điều mi mắt lão đã che lấp non nửa những vành tròn, và bộ mặt man dại của lão bị đè nén thành một vẻ không thiết tha rất phàm trần. Cuôi cùng, khi việc quan sát như mong muốn cũng xong xuôi, và với cây bút chì đặt trên chiếc chân ngà, chẳng bao lâu ông Ahab tính được vĩ tuyến của ông ta vào chính xác lúc bấy giờ. Rồi chìm vào một khắc mộng mơ, ông ta lại nhìn về hướng mặt trời và lẩm bẩm một mình: “Người dấu mốc bể khơi! Người vị hoa tiêu cao cả và hùng mạnh, hãy bảo cho ta biết thực sự ta đang ở đâu - mà người có thể luôn tiện cho chút gợi ý mọn xem là ta sẽ ở đâu không? Hay người có thể nói xem một vài vật khác bên cạnh ta lúc này đang sống ở đâu không? Con Moby Dick ở đâu nhỉ? Vào lúc này, hẳn là người cũng đang nhìn nó. Đôi mắt này của ta ngay lúc này đây cũng đang ngắm hệt như vậy những đối tượng ở mặt xa kia không ai biết đến của người, chính người hỡi mặt trời!”

Rồi nhìn vào thước đo độ, và vừa sử dụng hết cái này đến cái kia những dụng cụ bí hiểm, ông ta vừa suy nghĩ mông lung, và lẩm bẩm, “Món đồ chơi điên rồ, thứ đồ chơi trẻ con của các đô đốc, các chỉ huy và thuyền trưởng cao ngạo; thế giới khoe khoang về mi, về trí xảo quyệt và uy lực của mi; nhưng suy cho cùng mi có thể làm gì, ngoại trừ việc nói đến cái điểm khổ sở và đáng thương hại nơi mi tình cờ phải ở trên hành tinh rộng rãi này, và bàn tay nắm giữ mi: không! không một chút nào nữa! Mi không thể nói một giọt nước hay một hạt cát sẽ ở đâu vào lúc trưa mai; và lúc này với sự bất lực của mi, mi nguyền rủa mặt trời! Khoa học! Ta nguyền rủa mi, thứ đồ chơi vô dụng; và nguyền rủa hết thảy những gì đưa cái nhìn của con người cao xa lên tận cõi thiên giới, vẻ chói lọi sống động của chốn đó chỉ hun cháy sém anh ta thôi, cũng chăng khác gì những cặp mắt già này tận bây giờ vẫn bị ánh sáng của mi hun cháy sém. Ô mặt trời! Ngang hàng tự nhiên với chân trời của quả đất này là những cái liếc nhìn của cặp mắt con người; chứ không phải phóng ra từ chóp đỉnh đầu anh ta, như thể Thượng đế đã muốn cho nó nhìn chằm chằm lên tầng trời của Người Ta nguyền rủa mi, đồ thước đo độ!” Nói đoạn ném vật đó lên boong tàu. “Ta sẽ không dẫn lời phàm trần của ta nhờ vào mi nữa; mực độ địa bàn của tàu, và mực độ ước lượng, bằng sổ hải trình và bằng tuyến đường, những thứ này sẽ dẫn lối cho ta, và chỉ cho ta thấy vị trí của ta ngoài bể. Phải đấy,” ông ta đi từ thuyền xuống boong, “nên ta sẽ chà đạp mi, mi một vật nhỏ mọn đáng khinh, đứng sững yếu ớt trên cao kia; ta chẻ mi ra, phá hủy mi!”

Trong lúc ông lão điên rồ nói như vậy và giẫm thình thịch cả chân thật lẫn chân giả lên sàn tàu, một chiến thắng nhạo báng tuồng như được dành cho ông Ahab, và một vẻ thất vọng định mệnh tuồng như cũng dành cho ông ta - cả hai vẻ này lướt ngang qua trước gương mặt câm lặng, không cử động của tay tín đồ Bái Hỏa giáo. Gã đứng dậy lượn ra nơi khác mà không ai thấy; trong lúc, kinh sợ trước dáng điệu của vị chỉ huy, các thủy thủ tụ tập cả lại trên boong mũi, cho đến lúc ông Ahab, đi đi lại lại trên boong vẻ bực dọc, la lên, “Đến chỗ dây lèo! Lái về hướng gió! Quay!”

Trong khoảnh khắc những thanh buồm văng khắp chung quanh; và trong lúc con tàu quay được gần nửa vòng, thì ba cột buồm duyên dáng chắc chắn của nó đứng thẳng trên cái thân tàu dài thượt lòi sườn, trông như ba tay Horatii ngạo nghễ quay tròn trên chiến mã can trường của họ.

Đứng giữa những đầu hiệp sĩ, Starbuck chăm chú nhìn tuyến đường náo nhiệt của tàu Pequod, và ông Ahab cũng vậy, trong lúc vẫn đang lảo đảo trên boong tàu.

“Tôi đã ngồi trước ngọn lửa than đỏ rực và nhìn ngọn lửa đó chói sáng, đầy nhựa sống rừng rực bứt rứt; và cuối cùng tôi đã thấy nó tàn dần, lụi, lụi mãi, xuống đống bụi im lìm nhất. Hỡi lão già của các đại dương! Trong cả cuộc đời của người, sẽ còn sót lại gì nơi đây trừ một đống tàn tro!”

“Phải đấy” Stubb la lên, “nhưng là những tro tàn than bể - xin anh nhớ cho điều đó, anh Starbuck nhé - than bể chứ không phải là than thường. Chà, chà; tôi đã nghe ông Ahab thì thào, ‘Ai đó nhét mấy con bài này vào trong đôi bàn tay già nua của ta đây này, thề rằng ta phải chơi những con bài này chứ không chơi con bài nào khác nữa.’ Mà khốn cho tôi chứ, Ahab ạ, nhưng ông hành động đúng lắm; sống với ván bài, chết với ván bài.”

CHƯƠNG CXIX
NHỮNG CÂY NẾN

NHỮNG MIỀN ẤM ÁP nhất chỉ nuôi dưỡng những cái răng nanh độc ác nhất: con cọp xứ Bengal ngồi chồm hỗm trong những khu rừng gia vị xanh um vô tận. Các vòm trời sáng ngời nhất chỉ chứa đựng những tia sấm sét ghê rợn nhất: xứ Cuba tường tận những cơn bão táp chưa bao giờ quét qua các vùng đất miền Bắc êm dịu thuần thục. Cũng vậy, chính trong vùng bể Nhật Bản rực rỡ thủy thủ thường trực tiếp đối mặt cơn bão tàn khốc nhất trong các cơn bão, “Đại phong”. Cơn bão này đôi khi bùng lên từ một vòm trời không mây, như trái bom nổ trên một thành phố đang mơ màng ngái ngủ.

Hôm ấy về chiều tối, tàu Pequod bị gió xé toạc mất buồm, và phải trơ cột chống chọi với trận Đại phong đang đập nó thẳng đầu. Khi bóng đêm nối tiếp ập xuống, trời lẫn bể thảy gầm lên và bị sấm bửa nát, bị sét đánh cho sáng quắc, đến nỗi thấy rõ những cột buồm gãy đang nổi lềnh bềnh đây đó với những miếng giẻ buồm mà đợt cuồng nộ đầu tiên của cơn bão táp hung hăng đã để lại ngay tại trận.

Nắm chắc vào một dây lèo cột buồm, Starbuck đứng trên boong lái; cứ mỗi tia sét lóe sáng trên cao lại nhìn xem thêm những tai hại nào có thể đã giáng xuống giỏ thực phẩm kềnh càng ở đây; trong lúc Stubb và Flask đang điều động người kéo lên cao hơn và buộc chặt hơn nữa các thuyền của họ. Dù vậy hết thảy mọi công sức của họ tuồng như số không tròn trĩnh. Mặc dù nâng lên đến tận đỉnh những máy kéo, chiếc thuyền ở hướng gió (chiếc của ông Ahab) cũng không thoát nạn. Một vùng bề đang cuồn cuộn mênh mông, đập lên tận phía mạn cao của con tàu đang lắc lư, đâm thủng đáy con thuyền phía lái, và lại bỏ nó đấy, nước nhỏ tong tỏng qua đáy thuyền như một cái sàng.

“Bậy lắm! Bậy lắm! Anh Starbuck ơi,” Stubb vừa nói vừa nhìn những vật hư nát, “nhưng bể có lối riêng của nó. Lần này Stubb không thể thắng nó được. Anh Starbuck ơi, anh có thấy một đợt sóng phải lấy đà rất dài trước khi nhảy vọt, và nó chảy khắp quanh địa cầu, rồi thì mùa xuân tới đấy không! Nhưng với tôi, bất kể nó lấy đà thế nào tôi vẫn phải gặp nó, chỉ bên kia cái bàn đây thôi. Mà chẳng can hệ gì đâu; vui là chính, bài ca xưa nói vậy;” (hát)

Ô, vui vẻ thay là cơn gió mạnh,

Và pha trò là chú cá voi,

Kìa đuôi chú múa loi choi…

Một chú nhãi ngồ ngộ, ưa thể thao, hay nô đùa, hay giễu cợt và khoái chạy rong, ấy chính là Đại dương, ôi chao!

Mây mưa bạt gió đang bay,

Rượu đánh bông sủi bọt vui thay,

Khuấy nêm cho đậm đà cái này…

Một chú nhãi ngồ ngộ, ưa thể thao, hay nô đùa, hay giễu cợt và khoái chạy rong, ấy chính là Đại dương, ôi chao!

Sấm sét chẻ tàu làm đôi,

Nhưng anh chỉ chép môi,

Nếm món rượu đấy thôi…

Một chú nhãi ngồ ngộ, ưa thể thao, hay nô đùa, hay giễu cợt và khoái chạy rong, ấy chính là Đại dương, ôi chao!

‘‘Coi chừng đấy Stubb,” Starbuck la lên, “hãy để kệ Đại phong ca hát, và gảy thụ cầm bằng dây lèo của ta; nhưng nếu anh là một người can đảm anh sẽ giữ mồm giữ miệng của mình.”

“Tôi không phải người can đảm; chưa bao giờ bảo tôi là người can đám cả; tôi là đồ hèn; tôi hát để giữ vững tinh thần của tôi. Và xin nói cho anh rõ thế này, anh Starbuck ạ, không gì trên đời này ngăn được tôi hát đâu ngoại trừ cắt họng tôi đi. Và giá mà người ta có làm như vậy thì mười chấp một, tôi sẽ hát cho anh nghe khúc tụng ca để chốt hạ màn cho mà xem.”

“Đồ điên! Nhìn qua mắt tôi xem, anh chẳng còn là chính mình nữa.” Sao cơ! Làm thế nào anh nhìn đêm tối rõ hơn bất cứ ai, bất kể ngu đần như thế nào đi nữa?”

“Đây!” Starbuck la lớn, vừa nắm lấy vai Stubb vừa lấy bàn tay chỉ vào mạn hứng gió của mũi tàu, “anh không để ý thấy gió bão đến từ phương Đông, chính tuyến đường ông Ahab đi hoài để đuổi theo con Moby Dick ư? Chính tuyến đường ông ta quành sang hồi trưa nay ư? Giờ hãy nhìn thuyền của ông ta ở đằng kia xem; lỗ thủng ấy đâu rồi? Ở miếng ván sau lái, người anh em ạ; chỗ ông ta hay đứng ấy - điểm đứng của ông ta cũng bị thủng rồi, người anh em! Giờ hãy cứ nhảy qua thành tàu và hãy hát lên, nếu anh thấy cần!”

“Tôi chả hiểu lấy nửa lời anh bạn, nghe cái gì ở trong gió thế nhỉ?”

“Phải, phải, vòng quanh mũi Hảo Vọng là con đường gần nhất tới Nantucket,” Starbuck bỗng nhiên nói một mình, chẳng chú ý gì đến câu hỏi của Stubb cả. “Cơn gió bão mà bây giờ đang đập để đâm thủng chúng ta, chúng ta có thể đổi nó thành ra làn gió thuận đưa chúng ta trở về quê. Xa xa, ở hướng gió kia, toàn là một màu đen tối tận tiệt; nhưng cứ theo chiều gió, thẳng hướng về quê nhà - tôi thấy nó chiếu sáng ở trên đấy; mà không nhờ tia chớp nào cả.”

Lúc ấy, tại một trong những khoảng lặng tối tăm cùng cực tiếp theo những tia chớp, một giọng nói cất lên ở bên cạnh anh; và gần như cùng lúc ấy, cả loạt những tiếng gầm thét của sấm sét vang rền ở trên đầu.

“Ai đấy?”

“Sấm Già!” ông Ahab vừa nói vừa lần thành tàu mò mẫm đi đến lỗ kê chân của ông ta; bỗng nhiên thấy con đường rõ ràng hẳn ra trước mặt nhờ những tia lửa lòe cong queo.

Giờ đây, cũng như những cần thu lôi dính với một dây sắt trên bờ cốt để truyền dòng điện sét nguy hiểm kia thẳng xuống đất; những cần thu lôi tương tự mà một vài tàu thường mang ở mỗi cột buồm cũng nhằm để dẫn dòng điện ấy xuống nước. Nhưng cần này phải chạy xuống độ sâu nhất định để cho đầu mút của nó có thể tránh mọi đụng chạm với vỏ tàu; và hơn nữa, nếu như liên tục lai dắt theo đấy thì tai họa rủi ro là hoàn toàn có thể xảy ra, ngoài ra còn mắc mớ không ít với dây lèo, và cũng ít nhiều cản trở đường đi của tàu dưới nước; vì những lẽ này, những phần ở dưới thấp hơn của các cần thu lôi của một con tàu không phải luôn luôn ở bên kia mạn tàu; mà thường được làm thành những dây xích dài mảnh ở bên ngoài, để có thể kéo lên hay ném xuống bể dễ dàng hơn, tùy trường hợp.

“Cần thu lôi! Cần thu lôi!” Starbuck la lên với đoàn thủy thủ bỗng nhiên như được nhắc nhở tinh thần cảnh giác nhờ tia chớp chói lọi vừa mới xẹt ra những ánh đuốc, soi cho ông Ahab đến vị trí của ông. Chúng có trên boong không? Ném chúng qua thành tàu, cả mũi lẫn đuôi. Nhanh!”

“Ngưng ngay!’’ ông Ahab la lên. “Hãy chơi ngay thẳng hết mình, dù cho chúng ta có về phe yếu; ta vẫn sẽ góp sức cắm những cần thu lôi trên Himalaya và núi Andes, để cho toàn thế giới này có thể được an toàn; nhưng đặc quyền thì thôi đi! Cứ kệ chúng, thưa ngài.”

“Nhìn trên cao kìa!” Starbuck la lên. “Lửa thánh Elmo trên tàu mỗi lúc bão tố. Thánh thể! Thánh thể!”

Hết thảy những đầu trục căng buồm đều điểm một ngọn lửa tái nhợt; đụng vào mỗi một đầu cần thu lôi chĩa ba mũi nhọn là ba ngọn lửa trắng thuôn nhọn, ba cột buồm cao mỗi cột đều đang lặng lẽ cháy trong không khí đầy lưu huỳnh, như ba ngọn đèn sáp trước một ban thờ.

“Con thuyền trời đánh thánh vật! Hãy để cho nó chìm đi!” Stubb la lên đúng thời khắc này, lúc một vùng bể động ì oạp sóng nhô cao bên dưới chiếc thuyền nhỏ chẳng đáng gì của gã, khiến cho mép thuyền ép mạnh tay gã, đúng lúc gã đang buộc dây lèo. “Trời đánh thánh vật nó đi!” Xong vừa trượt lui trên boong tàu, gã lại vừa ngước mắt bắt gặp những ngọn lửa; và cao giọng ngay tức khắc, gã la lớn, “Ánh sáng thánh thể đoái thương tất cả chúng ta.”

Với các thủy thủ, những câu chửi thề đều là lời thường dùng như ở nhà; họ sẽ chửi thề trong hôn mê của yên lặng lẫn trong nanh vuốt của bão tố; họ sẽ nguyền rủa từ những trục căng buồm đỉnh, khi phần lớn bọn họ đu đưa trên một vùng bể đang sủi bọt; nhưng trong hết thảy những cuộc du hành của tôi, hiếm khi nghe thấy một câu chửi thề thông thường khi ngón tay bốc cháy của Thượng đế đã được đặt lên con tàu, khi mà tiếng “Mene, Mene, Tekel Uphar-sin”83 được dệt thành những dây lèo và thừng chão.

Trong lúc ngọn lửa tái nhạt này đang bốc cháy trên cao, người ta nghe được vài lời từ đoàn thủy thủ hân hoan; là những kẻ tụ tập thành một cụm dày trên boong mũi tàu, mọi cặp mắt họ ngời lên trong vùng ánh sáng tái nhạt ấy, y như một chòm tinh tú xa xôi. Được giải tỏa trước ánh sáng ma quái, anh mọi da đen khổng lồ, Daggoo, hiện ra to gấp ba lần tầm vóc thực sự cua anh ta, và giống như làn mây đen từ đó sấm sét kéo đến. Cái miệng hé của Tashtego để lộ hàm răng trắng cá mập ánh lên kỳ quặc như thể chúng cũng đã được ánh sáng thánh thể chiếu rọi; trong lúc được ánh sáng siêu việt soi sáng, những lằn xăm trên da Queequeg bốc cháy như những ngọn lửa xanh của quỷ Satan trên mình anh.

Toàn thể bức tranh cuối cùng phai mờ vì ánh sáng tái nhợt trên cao; và một lần nữa tàu Pequod cùng mọi linh hồn trên boong bị quấn trong một tấm vải trùm quan tài. Một vài phút trôi qua, rồi Starbuck tiến ra phía trước và đụng vào một người. Người đó chính là Stubb. “Giờ anh lại nghĩ đến cái gì vậy hở, tôi đã nghe tiếng kêu la của anh; không giống như trong bài hát.”

“Không, không, không giống, tôi đã nói ánh sáng thánh thể đoái thương tất cả chúng ta; và tôi hy vọng giờ đây chúng vẫn đoái thương như vậy. Nhưng có phải chúng chỉ đoái thương những gương mặt dài? Chúng chẳng có lòng nào mà cười? Và anh Starbuck ơi, anh hãy nhìn - mà trời tối quá làm sao nhìn được đây. Vậy, hãy nghe tôi: Tôi xem ngọn lửa ở trên chóp cột buồm như là một dấu hiệu may mắn; vì những cột buồm kia bắt rễ trong một cái hầm đang sắp bị nghẹt vì dầu cá voi, anh thấy không; và vì vậy, tất cả chất não du kia sẽ trào lên các cột buồm, như nhựa cây trong thân cây. Phải đấy, ba cột buồm sẽ là ba cây nến bằng chất não du cá voi - đó chính là hứa hẹn tốt nhất chúng ta thấy được.”

Lúc ấy Starbuck thoáng thấy hình dáng khuôn mặt Stubb dần bắt đầu chập chờn đi vào tầm nhìn. Ngước nhìn phía trên, anh la lên, “Coi kia! Coi kìa!” và một lần nữa những ngọn lửa thuôn trên cao kia được ngắm với tất cả những gì có vẻ là tinh thần siêu việt được gia tăng trong vẻ tái nhợt của chúng.

“Vầng ánh sáng thánh thể đoái thương tất cả chúng ta,” Stubb la lên lần nữa.

Ở chân cột buồm chính, mãi dưới đồng tiền vàng và ngọn lửa kia, tay tín đồ Bái Hỏa giáo đang quỳ đằng trước ông Ahab, đầu cúi ngoảnh đi; trong khi ở gần đó, từ một dây lèo căng lủng lẳng phía trên, nơi họ vừa được phái tới để buộc chặt một trụ buồm, một số thủy thủ phải ngưng công việc vì thiếu ánh sáng, giờ đây đã tụ tập lại, và đu đưa theo kiểu quả lắc đồng hồ, trông tựa đám ong vò vẽ vụng về trên một cành cây sồi cong oặt. Trong đủ dáng điệu kỳ quái hân hoan, như những bộ xương thị trấn Herculaneum, những người khác như chôn chặt chân xuống boong tàu, bất kể đang đứng hay đang bước hay đang chạy; mắt họ thảy ngước lên.

“Phải đấy, phải đây, các anh em thủy thủ!” ông Ahab la lớn. “Hãy nhìn; hãy đánh dấu cho kỹ; ngọn lửa trắng chỉ soi sáng con đường đi đến con cá voi trắng! Hãy đưa cho ta những mắt dấy cột buồm chính kia; ta sẵn sàng bắt mạch này, và hãy để cho mạch ta đập lại mạch nó, máu đọ với lửa! Thế đấy!”

Rồi vừa quay lại, vừa giữ chắc mắt dây cuối cùng nơi tay trái, ông ta đặt chân lên mình tay tín đồ Bái Hỏa giáo; và với cặp mắt dán lên trên, và cánh tay phải vung cao, ông ta đứng sững trước thần lửa chĩa ba cao sang ấy.

“Ôi! Thần linh anh minh của lửa sáng, trên những vùng bể này, con như một người Ba Tư đã có lần thờ phụng Người, cho kỳ đến lúc bị Người đốt như vậy trong khi tế lễ, đến nỗi tận giờ con vẫn mang sẹo; giờ đây con biết Người rồi, Người, đấng thần linh trong sáng, và giờ đây con biết rằng thờ phụng Người cho đúng chính là thách thức, Người sẽ không nhân từ với tình yêu lẫn thờ phụng nào hết; và ngay cả trong hờn ghét, Người cũng không thể làm gì ngoài giết chóc; và tất cả đều bị giết. Không kẻ khờ không biết sợ nào đương đầu với Người. Con đã có được uy quyền câm lặng không nơi chốn của Người; nhưng cho đến hơi thở cuối cùng của cuộc đời địa chấn của con, uy quyền đó vẫn sẽ tranh giành quyền làm chủ vô điều kiện từng bộ phận trong con. Ở giữa cái không cá nhân được nhân cách hóa, một nhân cách đang đứng. Mặc dù tối đa chỉ mỗi một điểm; bất cứ nơi nào con đến; bất cứ chốn nào con đi; nhưng trong lúc con sống một cách phàm trần, cái nhân cách vương giả kia sống trong con, và cảm thấy những đặc quyền vương giả của mình. Nhưng chiến tranh là nỗi đau và oán hờn là tai ương. Đến trong hình thức thấp kém nhất của ái tình của Người, và con sẽ quỳ xuống hôn Người, còn ở mức cao nhất nơi Người, hãy chỉ đến với tư cách một uy quyền siêu việt; và mặc dù Người thả những hạm đội các thế giới chở đầy hàng hóa, thì nơi đây cũng vẫn nguyên vẻ thản nhiên. Ô, Người, đấng thần linh trong sáng, bởi ngọn lửa của Người tạo nên con, và hệt như một đứa con thực sự của lửa, con thở trả lại nó cho Người.”

(Đột nhiên có những tia sáng liên tục xuất hiện; chín ngọn lửa nhảy cao đến gấp ba chiều cao trước kia của chúng. Ông Ahab cùng mọi người nhắm mắt lại, tay phải của ông ta ấn mạnh vào mắt)

“Con đã có được uy quyền câm lặng không nơi chốn của Người, con chẳng đã nói vậy sao? Chẳng phải nó được rút ra từ nơi con; cũng chẳng phải giờ đây con buông bỏ những dây nối này. Người có thể làm cho đui mù; nhưng thế thì con có thể mò mẫm. Người có thể làm tiêu biến, nhưng thế thì con có thể thành tro bụi. Xin hãy nhận lòng tôn kính của những cặp mắt đáng thương này, và của những bàn tay cửa sập. Con thì sẽ không nhận đâu. Những tia chớp xẹt ngang qua sọ dừa con; nhân cầu mắt con đau hoài đau mãi; toàn thể bộ não đau đớn của con như bị chém, và lăn đi mãi trên mặt đất lạ lùng quái dị nào kia. Ô, ô! Dù cho có bị bịt mắt con vẫn cầu nguyện tới Người. Dù là ánh sáng, Người cũng từ tăm tối nhảy ra, nhưng con là tăm tối đang nhảy ra khỏi ánh sáng, đang nhảy ra khỏi Người. Những cây lao ngừng lại; mở lớn những cặp mắt; thấy hay không? Những ngọn lửa cháy ở đó! Ô, Người, đấng Quảng đại! Giờ đây con tự hào về phổ hệ của con. Nhưng Người chỉ là người cha hung bạo của con; người mẹ dịu hiền của con, con không biết đến. Ô, độc ác thay! Người đã làm gì bà ấy? Thắc mắc của con nằm ở đấy, còn điều thắc mắc của Người lớn lao hon. Người không biết được Người đã đến đây như thế nào, do đó Người tự mình là kẻ không cha, chắc chắn Người không biết điểm bắt đầu của Người, do đó tự gọi mình là không khởi thủy. Con biết khởi thủy của con, mà Người không biết khởi thủy của Người, ô, Người, đấng Vạn năng, ở quá bên ngoài Người có một cái gì không lan tỏa rộng, hỡi đấng thần linh trong sáng, với Người mọi vĩnh cửu của Người chỉ là thời gian, mọi sáng tạo của Người thuần máy móc. Qua Người, bản thể rực lửa của Người, cặp mắt trầy, sượt của con nhìn lờ mờ thấy cái đó. Ô, Người, ngọn lửa đứa trẻ bị ruồng bỏ, Người, kẻ ẩn sĩ thượng cổ, chính Người cũng có câu đố bí ẩn không thể thông tri của Người, nỗi sầu độc nhất của Người, ở đây, lại một lần nữa trong thống khổ kiêu ngạo, con đọc về tổ tiên con. Nhảy đi! Nhảy lên liếm bầu trời! Con nhảy cùng với Người; con bốc cháy cùng với Người; sẵn sàng dính liền với Người; con bất chấp mà thờ phụng Người.”

“Chiếc thuyền! Chiếc thuyền!” Starbuck la lên. “Hãy nhìn thuyền của ông, ông già ơi!”

Cây lao của ông Ahab, cây lao đã được rèn qua ngọn lửa của Perth, vẫn buộc chặt vào cây nạng lồ lộ của thuyền, thành thử nó thò ra bên ngoài mũi thuyền săn đó; nhưng vì bể đã đâm thủng đáy thuyền nên cái vỏ bằng da lỏng lẻo rơi ra; và từ cái ngạnh thép bén ấy giờ đây lòe ra một ánh lửa bằng bằng nhạt màu. Trong lúc cây lao lặng lẽ bốc cháy ở đó y như lười một con rắn, Starbuck nắm lấy cánh tay Ahab, “Thượng đế, Thượng đế đang chống lại ông đấy ông già; nhịn đi! Đây là một cuộc du hành không hay rồi! Bắt đầu rất bậy và tiếp diễn cũng bậy; để tôi sửa ngay ngắn cái trục buồm, khi chúng ta còn có thể làm điều đó, ông già ạ, và làm cho hứng được nhiều gió thuận còn trở về nhà, rồi còn làm tiếp một cuộc du hành tốt đẹp hơn cuộc này chứ.”

Thoáng nghe Starbuck nói, đoàn thủy thủ hoảng sợ chạy ngay tới những dây lèo - mặc dù ở trên cao không còn mảnh buồm nào cả. Lúc bấy giờ, mọi ý nghĩ của vị thuyền phó kinh hoảng có vẻ là ý nghĩ của họ; họ thốt kêu một tiếng gần như làm phản. Nhưng ném những dây thu lôi lên boong tàu, giằng chiếc lao đang bốc cháy kia, ông Ahab huơ nó như một cây đuốc giữa đám người ấy; thề rằng ông ta sẽ dùng lao đó đâm thủng người thủy thủ đầu tiên nào nới lỏng đầu dây thừng. Khiếp sợ vì bộ tịch của ông ta, và còn rúm ró hơn vì cây lao hung bạo mà ông ta cầm, đoàn thủy thủ lại chìm trong kinh hoảng, và ông Ahab lại tiếp tục nói:

“Hết thảy những lời thề của các anh em khi đi săn cá voi trắng đều có giá trị ràng buộc như lời thề của ta; và cả tâm hồn, thể xác, gan phổi lẫn sinh mạng lão già Ahab này đều bị ràng buộc. Và để cho anh em có thể hiểu quả tim này đập theo nhịp điệu nào; anh em hãy nhìn đây; ta sẽ dập rắt nỗi kinh sợ cuối cùng như thế này này.” Và chỉ bằng một hơi độc nhất, ông ta thổi tắt ngọn lửa.

Như trong cơn cuồng phong càn quét đồng bằng, người ta chạy tránh xa nơi có một cây to lớn và đơn độc, chiều cao và sức mạnh quá đỗi của cây chỉ khiến cho nơi đó càng kém an toàn, vì nhiều phần là dấu hiệu cho những tia sét kia dễ đánh vào thì đúng hơn; thành thử nghe những lời cuối cùng của ông Ahab như vậy, nhiều thủy thủ quả thật đã chạy tránh xa ông ta trong kinh hoảng hết hồn bạt vía.

CHƯƠNG CXX
BOONG TÀU VỀ CUỐI ĐÊM CANH

[Ông Ahab đứng cạnh bánh lái. Starbuck đến gần ông ta]

“THƯA ÔNG, chúng ta phải cho trục buồm chính xuống. Cái niềng đang lỏng ra và dây lèo và chặn buồm phía dưới gió cũng không căng. Tôi có phải hạ nó xuống không? Thưa ông?”

“Không hạ cái gì cả; buộc chặt lại. Giá có buồm cánh chim, tôi sẽ kéo nó lên cao ngay bây giờ.”

“Thưa ông? Nhân danh Thượng đế! Thưa ông?”

“Dào.”

“Mấy mỏ neo đang neo. Thưa ông, tôi có lấy chúng lên tàu không?”

“Không hạ gì cả, và không nhổ cái gì cả, buộc chặt mọi thứ. Gió nổi, nhưng vẫn chưa đến mức những miền cao nguyên của tôi đâu. Nhanh lên, và quán xuyến cẩn thận vào… Nhân danh các cột buồm và sống tàu! Hắn xem ta như là vị thuyền trưởng gù lưng của một tàu đánh cá ven bể. Hạ trục buồm chính của ta xuống cơ đấy! Này, đám thủy thủ kia! Thanh luồn dây lèo cao nhất là để cho những cơn gió hoang dã nhất, và thanh luồn dây lèo não của ta giờ đang lướt vèo vèo giữa mây. Ta có hạ chúng xuống không? Ồ, chỉ có đồ hèn mới phải hạ chúng xuống vào lúc bão táp. Ô kìa, ở trên cao kia mới ồn ào xáo trộn ghê gớm làm sao! Ta hẳn sẽ tưởng đó là siêu phàm tuyệt diệu, nếu không biết đau bụng là một chứng ồn ào. Ô, hãy dùng thuốc đi, hãy dùng thuốc đi!”

CHƯƠNG CXXI
NỬA ĐÊM - THÀNH TÀU BOONG MŨI

[Stubb và Flask cưỡi trên thành tàu và đút những dây phụ qua những mỏ neo treo ở đó]

“KHÔNG STUBB Ạ, anh có thể giã nát cái gút ở đấy thế nào tùy thích, nhưng anh sẽ không bao giờ nhồi vào trong tôi những điều mà anh vừa mới nói được đâu. Mới được bao lâu rồi anh còn nói ngược lại hoàn toàn kia mà? Chẳng phải đã có lần anh nói cho dù Ahab đi trên tàu nào đi nữa thì tàu đó cũng đều phải trả một thứ phụ phí thể theo chính sách bảo hiểm, đúng như thể nó chất đầy những thùng thuốc súng ở phía sau và hộp diêm sinh phía trước? Thôi nào; chẳng phải anh nói vậy sao?”

“Dào, cứ cho là tôi nói vậy đi? Thì sao? Tôi đã thay đổi một phần thịt da tôi kể từ lúc ấy, tại sao lại không thay đổi tâm trí? Vả chăng, giả sử chúng ta hiện đang chất đầy các thùng thuốc súng ở phía sau và các hộp diêm sinh ở phía trước; thì làm thế quái nào các hộp diêm ấy có thể bốc lửa trong vòi nước sũng nước này đây? Chao ôi, chú nhỏ của tôi, cậu có bọ tóc đỏ rất đẹp, nhưng giờ đây cậu không thể bùng cháy được đâu. Hãy lắc người đi cho tỉnh; cậu cùng Aquarius, tức kẻ mang nước, Flask ạ; có thể đổ đấy các bình nơi cổ áo choàng của cậu. Thế cậu không thấy các công ty bảo hiểm hàng hải có những bảo đảm phụ cho những rủi ro thêm ấy hay sao? Đây là những vòi nước Flask ạ. Nhưng hãy nghe đây, và tôi sẽ đáp lại cậu về chuyện kia. Trước hết hãy cất chân cậu khỏi đỉnh chiếc neo này, để cho tôi có thể xỏ thừng qua được; giờ thì nghe đây. Đâu là khác nhau mãnh liệt giữa việc giữ một cần thu lôi của cột buồm trong cơn bão táp, và việc đứng gần một cột buồm chẳng có cần thu lôi nào cả trong cơn bão táp? Cậu không thấy sao, cái đồ đầu gỗ, cậu không thấy rằng không điều tai hại nào có thể xảy đến cho người cầm cây thu lôi, trừ phi cột buồm bị đánh trước? Như vậy thì cậu đang nói gì cơ chứ? Không có lấy một trong một trăm con tàu có mang thu lôi tiễn, và như vậy là ông Ahab - ấy phải đấy và tất cả chúng ta nữa - theo thiển ý tôi không còn bị nguy hiểm gì hơn tất cả thủy thủ trong mười ngàn con tàu giờ đây đang chong buồm giữa bể khơi. Này, Cột Cái ơi, tôi giả sử như cậu bảo mọi người trên thế giới đi đây đó với một cần thu lôi cắm trên góc mũ, như lông chim cắm xiên trên mũ của một sĩ quan vệ binh, và kéo lê ở phía sau như dải thắt lưng của anh ta. Tại sao cậu lại không biết lẽ phải nhỉ, Flask? Biết lẽ phải rất dễ kia mà; người nửa con mắt cũng có thể biết lẽ phải kia mà.”

“Tôi không biết đâu, Stubb ạ. Đôi khi ta thấy hiểu lẽ phải quả hơi khó khăn.”

“Phải, khi một anh chàng bị ướt dầm thì rất khó mà biết lẽ phải, thực vậy. Và tôi đang sắp sửa bị ướt mèm vì vòi nước này. Chẳng sao; cứ chụp lấy chỗ ngoặt ở đấy rồi luồn dây thôi. Tôi thấy có vẻ ta đang buộc mấy cái mỏ neo này như thể chẳng bao giờ dùng đến chúng nữa vậy. Cột hai mỏ neo này ở đây, Flask ạ, tuồng như ta đang buộc quặt hai bàn tay của một người ra sau. Và hai bàn tay ấy mới to lớn rộng lượng sao, chắc chắn rồi. Đây là hai nắm tay sắt của cậu, nhỉ? Chúng có sức nắm mới chặt làm sao! Flask a, tôi tư hỏi thế giới có đang buông neo ở đâu đó không; nếu quả như có, hẳn nó lắc lư với một dây cáp dài bất thường. Thế, cứ nện búa đóng gút ấy xuống, thế là xong việc. Chính thế đấy; tiếp theo đến tiếp đất, thắp sáng trên boong là khoái nhất. Mà này, cuốn giùm đuôi áo khoác hộ tôi cái, ha? Cảm ơn. Họ cũng chế giễu những thứ quần áo quá dài nữa, Flask ạ; nhưng có vẻ như với tôi, một cái áo đuôi dài luôn phải được mặc trong mọi cơn bão nổi. Những cái đuôi áo thuôn xuống theo lối ấy giúp dẫn thoát nước đi, cậu có hiểu không? Tương tự với mũ gấp góc; những cái góc ấy tạo thành các máng xối, Flask ạ. Không cần áo choàng với cả vái dầu bóng cho tôi; tôi phải nâng đuôi én, và ấn mũ hải ly; như thế đấy. Ồ! Gớm! Bạt của tôi bay qua mạn tàu rồi kìa! Lạy Chúa, lạy Chúa, sao những ngọn gió đến từ thiên giới cũng thô tục vậy! Một đêm mới khó chịu sao, anh bạn ạ.”

CHƯƠNG CXXII
TRÊN CAO LÚC NỬA ĐÊM - SẤM CHỚP

[Trục căng buồm chính. Tashugo cột thêm dây quanh trục]

AM, ẦM, ẦM. Ngưng tiếng sấm ấy lại! Có quá nhiều sấm ở đây rồi. Sấm thì có ích gì? Ầm, ầm, ầm. Chúng tôi không muốn có sấm chớp; chúng tôi muốn rượu rum; hãy đưa cho chúng tôi một ly rum. Ầm, ầm, ầm!

CHƯƠNG CXXIII
KHẨU SÚNG HỎA MAI

SUỐT NHỮNG CÚ TÁP BẠO LIỆT nhất của cơn Đại phong, người thủy thủ ở thanh lái xương-quai-hàm của tàu Pequod đã mấy bận bị những chuyển động giật cục của thanh lái hất cho lảo đảo về phía boong tàu, mặc dù các dụng cụ trợ giúp khỏi gã đã được buộc vào đó – chúng rất lỏng – vì vài món đóng vai trò quan trọng không thể thiếu đối với thanh lái.

Trong một cơn bão gay gắt như thế này, giữa lúc con tàu cứ như một quả cầu long bị tung dồi theo luồng gió, cũng chẳng phải bất thường gì khi thấy các cây kim trên hải la bàn thỉnh thoảng lại quay tít. Chuyện đang diễn ra y như vậy với chiếc hải la bàn của tàu Pequod; hầu như cứ sau mỗi cú động mạnh, người cầm lái đều không quên ghi chép tốc độ quay tròn của những cây kim ấy trên bề mặt; thật là một cảnh tượng khó lòng có ai ngó thấy mà không vương vài xúc cảm dị thường. Vài giờ sau nửa đêm, cơn Đại phong dịu hẳn, đến nỗi nhờ những cố gắng mãnh liệt của Starbuck và Stubb - một người đằng mũi và một người đằng lái - những mảnh rách nát run rẩy còn lại của lá buồm tam giác và các lá buồm trước cùng lá buồm chính đã được cắt phăng khỏi các cột buồm, bay dạt đi theo chiều gió, như những chiếc lông chim hải âu đôi khi bay theo gió giữa lúc con chim bị bão tung dồi hẵng đang sải cánh. Ba cánh buồm mới tương ứng giờ đây được buộc chặt và cuộn mép lại, và một lá buồm dọc chống bão được căng lên xa hơn đằng lái; thành thử chẳng mấy chốc con tàu lại bình yên lướt qua sóng nước tương đối theo đúng hướng; và đường tàu chạy - hiện theo hướng Đông Nam Đông - mà người cầm lái phải giữ, nếu có thể được, lại một lần nữa được trao về người giữ lái. Vì suốt trong dữ dội bạo liệt của cơn bão kia, người giữ lái ấy chỉ biết lái theo những thăng trầm bão tố. Nhưng giờ đây khi anh ta đang vừa đưa tàu vào gần hải trình của nó hết mức, vừa chăm chú nhìn hải la bàn thì, ô kìa! một dấu hiệu tốt đẹp! gió có vẻ quay tròn ở đằng sau; đúng rồi, ngọn gió hiu hiu cáu bẩn nay đã thuận!

Ngay lập tức, những lá buồm được chỉnh thẳng thớm, theo tiếng ca sống động “Hò khoan! Ngọn gió tốt lành! Lơ hò lơ, vui lên, hỡi anh em!” Đoàn thủy thủ đang hò hát cho vui, một biến chuyển đầy hứa hẹn như vậy có vẻ chẳng bao lâu nữa sẽ đảo lộn hết những điềm xấu ma quái đến từ trước đó.

Tuân theo mệnh lệnh thường trực của vị chỉ huy - báo cáo ngay tức khắc, bất kỳ giờ nào trong cả hai mươi bốn giờ, bất cứ thay đổi nào được quyết định trong các công việc trên boong tàu - Starbuck vừa chỉnh xong các trục căng buồm theo chiều gió, một cách miễn cường và buồn bã, liền như cái máy đi xuống phía dưới để báo cáo tình hình cho thuyền trưởng Ahab.

Trước khi gõ cửa vào cabin riêng của thuyền trưởng, anh tự nhiên dừng lại trước cửa một lúc. Cây đèn trong cabin - lắc qua lắc lại cả quãng dài - đang sáng chập chờn, ném những tia bóng tối chập chờn lên cánh cửa khóa phòng ông già, một cánh cửa mỏng, với những tấm mành mành cố định được mắc vào đấy, thay cho những tấm ván ô phía trên. Cái sự ngầm cô lập của cabin này khiến cho sự im lặng âm u nào đó ngự trị, mặc dù im lặng đó bị mọi ồn ào của các yếu tố vây quanh. Những khẩu súng hỏa mai đã nạp đạn trên giá gác lộ ra sáng loáng, chúng đứng thẳng tựa vào vách ngăn đằng trước. Starbuck là một người thành thực, ngay thẳng; nhưng thâm tâm Starbuck, ngay thời khắc anh nhìn thấy những khẩu súng hỏa mai kia, kỳ lạ thay liền nảy ngay ra một ý nghĩ xấu xa; nhưng ý nghĩ ấy hết sức hòa lẫn với những ý phụ đệm thiên về tốt và trung dung hơn khiến cho ngay lúc ấy anh gần như không có ý niệm nào về nó cả.

“Lẽ ra ông ta bắn mình một lần rồi,” anh lẩm bẩm, “phải, đúng như thế, đấy chính là cây súng mà ông ta đã chĩa vào mình; cây súng với một ổ đạn tán đinh; để mình chạm vào nó - nâng lên coi. Lạ lùng chưa, mình đã từng sử dụng nhiều cây giáo chết chóc, lạ chưa khi giờ đây mình run lên đến vậy. Nạp đạn chưa nhỉ? Phải xem thử mới biết. Phải rồi, phải rồi; thuốc cũng ở trong ổ nạp thuốc súng rồi; thật là không hay. Tốt nhất là ném ra ngoài? Gượm đã. Mình sẽ chữa cho khỏi bệnh này. Mình sẽ can trường cầm cây súng hỏa mai này trong lúc suy nghĩ. Mình đến để báo cáo có gió thuận cho ông ta được biết. Nhưng thuận thế nào? Thuận cho sự chết và diệt vong. Thế tức là thuận cho con Moby Dick. Một làn gió chỉ tốt lành cho con cá đáng nguyền rủa ấy. Chính cái nòng kia ông ta đã chĩa vào mình! Chính cái nòng ấy, cái nòng này - mình cầm nó đây; ông ta dám giết mình với chính cái vật giờ đây mình đang cầm nắm. Phải đấy, và ông ta sẵn sàng giết cả đoàn thủy thủ. Ông ta chẳng đã bảo sẽ không chặt gây cột buồm trước bất cứ một ngọn gió nào là gì? Ông ta đã chẳng ném cái viễn vọng kính ngắm thiên thể đi là gì? Và trong chính những vùng bể nguy hiểm này, đã chẳng dò dẫm hải trình chỉ bằng tính toán theo những quyển nhật trình đầy sai lầm ấy là gì? Và trong cơn Đại phong này ông ta đã chẳng thề rằng sẽ không dùng những cần thu lôi là gì? Nhưng lão già điên này có phải chịu chút thiệt hại nhạt nhẽo nào khi kéo toàn thể thủy thủ của con tàu này đến diệt vong cùng với ông ta không? Phải, đúng như vậy, ông ta trở thành kẻ cố sát hơn ba mươi thủy thủ, nếu như con tàu này có gặp tai hại chí mạng nào nữa; và thề có linh hồn mình con tàu này sẽ gặp tai họa chí mạng, nếu như ông Ahab cứ được làm theo đường lối của ông ta. Vậy nếu ông ta giây khắc này… cứ gạt sang một bên thôi, tội lỗi ấy sẽ không là của ông ta nữa. Ha! Ông ta có lẩm bẩm điều gì trong lúc ngủ không ư? Có, ngay kia kìa - trong kia, ông ta đang ngủ. Đang ngủ? Phải đấy, nhưng vẫn còn sống, và chẳng bao lâu nữa sẽ thức dậy. Tôi không thể chịu đựng được ông đâu, ông già ạ. Ông sẽ không nghe ai nói lý lẽ; quở trách; hay van xin, nài khẩn. Hoàn toàn tuân thủ những mệnh lệnh thẳng thừng của ông, đây là tất cả những gì ông nói. Phải đấy, còn nói rằng mọi người đã thề lời thề của ông; nói tất cả chúng tôi đều là Ahab. Xin Thượng đế vĩ đại tha thứ! Nhưng không có cách nào khác ư? Không có cách hợp pháp nào? Biến ông ta thành ra một tù nhân bị đưa về bến nhà? Sao cơ! Hy vọng giật sinh quyền ra khỏi bàn tay sinh động của chính ông ta ư? Chỉ có kẻ điên mới thử làm điều ấy. Thậm chí giá như ông ta có bị trói gô lại; bị buộc chặt hết cả bằng thừng và cáp; bị xích vào những vòng sắt trên sàn cabin; ông ta cùng sẽ hung tợn hơn cả cọp bị nhốt trong chuồng. Mình không thể chịu đựng được quang cảnh ấy; không thể chạy trốn những tiếng hú hét của ông ta; tất thảy êm đềm và bản thân giấc ngủ lẫn lý trí vô giá đều sẽ rời bỏ ta trong cuộc du hành dài dặc khó chịu này. Vậy còn gì lưu lại đây? Đất liền còn cách xa hàng trăm lý, và Nhật Bản bế quan tỏa cảng thì gần nhất. Ta đứng một mình trên một vùng bể khơi với hai đại dương và nguyên một lục địa ở giữa ta và Luật pháp. Phải, phải, vậy đấy. Liệu trời có phải sát nhân không, khi sấm chớp của trời đánh một kẻ rồi-đây-sẽ-là sát nhân trên giường của hắn, đốt cháy cả chăn và da? Và ta đây có phải là một kẻ sát nhân không nếu, giả sử…” Đoạn chầm chậm, len lén, và nửa liếc xéo sang bên, anh đặt khẩu súng hỏa mai đã nạp đạn tựa vào cánh cửa.

“Vừa hay ngang tầm đây, cái võng của Ahab lắc lư bên trong; đầu ông ta đằng này. Chỉ một cú chạm là Starbuck ta có lẽ sẽ sống sót để lại được ôm vợ ôm con. Ô Mary! Mary! Con trai ơi! Con trai! Con trai! Nhưng nếu ta đánh thức ông không phải để chết, thì ông già ơi, ai có thể nói, ngày này tuần nữa thôi thân xác Starbuck này sẽ chìm xuống tận vực sâu khôn dò nào cùng với cả bọn thủy thủ? Thượng đế vĩ đại, Người ở đâu! Con làm nhé? Con làm nhé? Gió đã lặng và đổi chiều, thưa thuyền trưởng; các lá buồm trước và lá buồm chính đều đã được cuốn lên và buộc chặt; tàu tiến đúng hải trình.”

“Tất cả ra phía đuôi tàu! Ồ, Moby Dick, cuối cùng ta cũng nắm được tim ngươi!”

Ấy là những âm thanh giờ đây đang túa ra ngay bên ngoài giấc ngủ không yên của ông già, như thể là tiếng nói của Starbuck đã khiến cho giấc mơ câm dai dẳng kia phải bật thành lời.

Khẩu súng hóa mại chổng ngược run rẩy đập vào tấm bảng như cánh tay một người say. Starbuck như đang vật lộn với một thiên thần, những úc quay ra khỏi cửa, anh đặt cái ống giết người kia trở lên giá của nó, rồi rời khỏi cabin.

“Ông ta ngủ mê quá, Stubb ạ; hay anh thử đi xuống bên dưới đánh thức ông ta xem, và bảo với ông ta. Tôi phải xem boong tàu đây. Chắc anh biết phải nói gì rồi đấy.”

CHƯƠNG CXXIV
CÂY KIM

SÁNG HÔM SAU bể khơi chưa lắng dịu cuồn cuộn thành những cồn sóng dài chầm chậm to lớn mãnh liệt, vừa cố gắng theo dấu vết tàu Pequod, vừa đẩy con tàu tiến lên như những lòng bàn tay khổng lồ xòe rộng. Ngọn gió mát mạnh mẽ khổng do dự tràn ngập khắp, đến độ bầu trời và không trung dường như những cánh buồm căng phồng; toàn thể thế giới bừng nở trước gió. Bị lu mờ trong ánh sáng ban mai tròn đầy, mặt trời vô hình chỉ được người ta biết nhờ cường độ lan tỏa tại chỗ; tại đó những tia sáng hình lưỡi lê di chuyển thành từng chùm hào quang. Dương quang lộng lẫy, như của các vì vua và hoàng hậu Babylon, ngự trị trên mọi vật. Bể khơi như một nồi nấu vàng chảy tràn, sôi sục nhảy nhót những ánh sáng và nhiệt lượng.

Hồi lâu giữ thái độ im lặng như bị bỏ bùa, ông Ahab đứng riêng một mình; và mỗi lần con tàu loạng choạng kia sục cái mũi của nó xuống sâu, ông ta lại quay nhìn những tia sáng rực rỡ mặt trời tỏa ra từ phía trước; còn khi con tàu bị chìm đằng đuôi xuống sâu, ông ta lại quay ra sau, nhìn thấy hậu điểm của mặt trời, và nhìn cũng chính những tia vàng kia hòa hợp với lằn nước không đổi hướng của con tàu ra sao.

“Ha, ha, con tàu của ta! Lúc này trông mi mới giống cỗ hải mã của mặt trời làm sao. Kia kìa! Hỡi hết thảy các quốc gia trước mũi tàu của ta, ta mang mặt trời đến cho các người. Hãy đóng ách những đợt sóng xa hơn kia; xin chào! Một cỗ xe hai ngựa con trước con sau, ta lái bể khơi!”

Nhưng bỗng nhiên như bị một ý nghĩ đối nghịch kìm lại, ông ta vội vã chạy về phía đuôi tàu, khản đặc cả giọng hỏi thử con tàu hướng mũi về phía nào.

“Thưa ông, hướng Đông Nam Đông.”, người cầm lái sợ sệt đáp.

“Nói láo!” ông ta nắm tay đập y một cái. “Quay mũi về hướng Đông vào giờ này buổi sáng mà mặt trời lại ở sau lái ư?”

Đến đây thì mọi người trên tàu thảy đều sửng sốt; vì hiện tượng mà ông Ahab vừa quan sát được chẳng hiểu sao lại thoát khỏi tầm mắt những kẻ khác; nhưng cái ánh sáng rõ đến mù mắt hẳn chính là nguyên nhân.

Thò đầu vào buồng hoa tiêu, ông Ahab lướt nhìn các hải la bàn; cánh tay giơ lên của ông ta từ từ rơi xuống; và trong một khắc ông ta có vẻ gần như loạng choạng. Đứng phía sau ông ta, Starbuck ngó nhìn và, Ôi cha! Cả hai hải la bàn đều chỉ hướng Đông, và chắc chắn tàu Pequod đang chạy về hướng Tày.

Nhưng trước khi tiếng la báo động man dại đầu tiên lan rộng ra đoàn thủy thủ, ông già, với một nụ cười cứng rắn la lên, “Tôi hiểu rồi! Chuyện này trước kia đã xảy ra rồi. Starbuck ạ, tiếng sấm đêm qua đã làm cho địa bàn của ta quay - chỉ có thế thôi. Hẳn trước kia anh đã từng nghe thấy một điều tương tự thế rồi chứ, tôi cho là vậy đó.”

“Vâng phải, nhưng thưa ông, từ trước đến giờ, chuyện thế này chưa bao giờ xảy ra với tôi. Thưa ông,” thuyền phó tái nhợt, buồn bã nói.

Ở đây ta cần phải nói rõ rằng những tai nạn giống như thế đã nhiều lần xảy đến cho nhiều con tàu trong những cơn bão táp dữ dội. Năng lượng từ trường nơi cây kim nam châm của người thủy thủ, như mọi người đều biết, về cơ bản là cùng một thứ với thứ điện ta trông thấy ở trên trời, vậy nên cũng chăng nên kinh ngạc quá, chỉ là những điều như vậy phải xảy ra thôi. Trong những trường hợp sấm sét thực sự đánh trúng tàu, hạ một vài trụ buồm và dây lèo, thì ảnh hưởng lên cây kim kia có vài lúc còn chí mạng hơn; trọn cả phẩm chất đá nam châm của nó bị hủy diệt, khiến cho miếng thép trước kia có từ điện giờ đây không còn ích dụng gì hơn chiếc kim khâu của bà vợ già. Nhưng bất kể trong trường hợp nào, cây kim kia chẳng bao giờ, tự nó, hồi lại được bản chất nguyên thủy đá bị hư hao hay mất đi; và nếu các hải la bàn trong phòng hoa tiêu cũng bị ảnh hưởng, thì tất cả những hải la bàn khác hiện có ở trên tàu sẽ chịu chung số phận; dù là cái thấp nhất đã được gắn vào tấm gỗ đáy tàu.

Thận trọng đướng trước buồng hoa tiêu, vừa ngắm những hải la bàn lạc hướng, ông già bấy giờ dùng đầu nhọn của bàn tay giơ ra lấy vị trí chính xác của mặt trời nơi địa bàn, và đắc chí về nỗi các cây kim đã được đảo lộn lại cho đúng, bèn la to các mệnh lệnh thay đổi diễn tiến của tàu cho phù hợp. Các trục buồm được kéo lên và một lần nữa tàu Pequod húc mũi tàu ngoan cường vào trong luồng gió nghịch, vì chính cái luồng gió được cho là thuận đó đã gạt phỉnh con tàu.

Trong lúc ấy thì bất kể những ý nghĩ thầm kín có là gì đi nữa, Starbuck cũng không nói không rằng, chỉ lặng lẽ đưa ra mọi mệnh lệnh cần thiết; trong lúc Stubb và Flask - ở một mức độ nhỏ nhặt nào đó như đang chia sớt những cảm tưởng của anh - hệt như vậy chẳng than phiền mà cứ ngấm ngầm đồng thuận. Còn các thủy thủ, mặc dù một vài người trong bọn cũng khe khẽ càu nhàu, nhưng nỗi sợ ông Ahab lớn hơn nỗi sợ Số Mệnh. Vả chăng, như đã từng thấy từ trước, những người đâm cá tà đạo gần như hoàn toàn không hề hấn; hay nếu có cũng chỉ là một chút từ điện nào đó bắn vào những quả tim tương thông hòa hợp nhau của họ từ quả tim cứng rắn của ông Ahab mà thôi.

Ông già bách bộ trên boong tàu một lúc trong những ảo tưởng cuồn cuộn. Nhưng lúc tình cờ suýt trượt chần vì cái gót bằng ngà, ông ta nhìn thấy những ống ngắm bằng đồng của kính đo độ mà hôm trước ông ta đã ném xuống boong tàu.

“Ngươi, kẻ nhìn trời kiêu hãnh đáng thương cùng vị hoa tiêu của mặt trời kia, hôm qua ta quăng nát người còn hôm nay những hải la bàn ấy sẵn lòng phá nát ta. Đúng như vậy, đúng như vậy. Nhưng Ahab vẫn còn là chúa về phương diện từ điện. Starbuck - một mũi giáo không sào; một cái chày vồ, và cây kim nhỏ nhất trong những cây kim của thợ làm buồm. Nhanh!”

Có lẽ phụ thêm cho cái lý bốc đồng thúc đẩy hành động ông ta sắp làm, chính là các động cơ thận trọng nhất định, mà mục tiêu rất có thể là làm hồi sinh tinh thần đoàn thủy thủ nhờ vào chút tài tế nhị của ông ta, trong một vấn đề kỳ diệu như vấn đề hải la bàn bị đảo ngược kia. Bên cạnh đó, ông già cũng biết rõ chuyện lái tàu theo các kim la bàn đảo hướng, dù vẫn có thể khả thi một cách vụng về, không phải là thứ sự cố các thủy thủ hay mê tín có thể bỏ qua mà không khỏi rùng mình mà nghĩ đến vài điềm xấu.

“Anh em,” ông ta nói, cương quyết quay về phía đoàn thủy thủ, trong lúc vị thuyền phó đưa cho ông ta những thứ ông đòi hỏi, “các anh em của tôi, sấm sét đã quay đảo những cây kim la bàn của lão già Ahab này; nhưng không có mẩu thép này, Ahab đây vẫn có thể tự làm lấy mẩu khác, có thể chỉ đúng như bất cứ kim la bàn nào.”

Trong lúc ông ta nói vậy, thủy thủ trao đổi với nhau những cái nhìn hoảng hốt; và bằng những cặp mắt như bị thôi miên, họ đợi chờ điều huyền bí có thể xảy ra. Nhưng Starbuck lại nhìn đi chỗ khác.

Nhờ một cú búa tạ, ông Ahab đập gây đầu thép nhọn của cây giáo, rồi chuyển cho thuyền phó thanh sắt dài còn lại, ra lệnh cho anh này giũ nó đứng thật thẳng mà không đụng vào boong tàu. Rồi sau khi nện búa liên tục trên đầu mút trên của thanh sắt, ông ta đặt cái kim cùn lên trên châu đầu với đầu mỏm thanh sắt ấy, đoạn đập nhưng nhẹ bớt đi, trong lúc thuyền phó vẫn giữ đoạn thép kia nguyên một chỗ. Rồi cầm vật đó mà lượn qua một vài cử động nhỏ nhặt lạ lùng - dù không biết làm thế là cần thiết cho việc dẫn từ điện vào chất thép, hay chỉ cốt để tăng sự sợ sệt của đoàn thủy thủ - ông ta gọi đem chỉ vải đến; và di chuyển tới phòng hoa tiêu, bỏ hai cây kim đảo nghịch ra, treo ngang quãng giữa cây kim buồm đó, trên một trong những mặt la bàn. Mới đầu, miếng thép quay tròn quay tròn, run rẩy và rung chuyển ở hai đầu; nhưng cuối cùng nó cứ nằm yên chỗ đó, đúng lúc ông Ahab, nãy giờ vẫn đang chăm chú theo dõi kết quả này, thẳng thừng từ phòng hoa tiêu lùi ra, chỉ cánh tay duỗi thẳng vào đấy, đoạn la lên, “Nhìn kìa, nhìn mà tự biết lấy, xem Ahab có làm chúa được chất từ điện không! Mặt trời ở phương Đông, và hải la bàn kia chỉ hướng đó!”

Kẻ trước người sau lần lượt liếc nhìn, vì không gì ngoài cặp mắt của chính họ có thể thuyết phục được bản chất dốt nát như bản chất dốt nát của bản thân họ tin theo, và người này tiếp người kia bọn họ lần lượt lẻn đi.

Trong cặp măt hung dữ đầy vẻ khinh bỉ và đắc thắng của ông ta, bấy giờ ta thấy một Ahab trong toàn bộ vẻ kiêu hãnh chết chóc.

CHƯƠNG CXXV
Khúc gỗ và dây dọi

TRONG LÚC CON TÀU PEQUOD định mệnh bấy giờ đã lênh đênh rất lâu trong cuộc hành trình này, thiết bị đo tốc “khúc gỗ và dây dọi” hiếm khi được dùng đến. Nhờ sự trông cậy đầy tin tưởng vào những phương tiện khác để ấn định vị trí con tàu, một vài tàu buôn, và nhiều tàu săn cá voi, nhất là mỗi khi tuần tiễu, hoàn toàn chểnh mảng trong việc nhấc khúc gỗ lên; mặc dù cùng lúc đó, và thường thì vì lý do hình thức chứ chẳng phải vì gì khác, họ vẫn ghi lên bảng nhật ký quãng biển tàu đi được, cùng với tốc lực trung bình hằng giờ. Tàu Pequod cũng vậy. Cần quay gỗ và khúc gỗ đính kèm lủng lẳng, bấy lâu không ai động tới, ngay dưới rào chắn của thành tàu phía sau. Mưa và những tia nước té nó ướt đẫm; mặt trời và gió làm nó cong oằn, mọi yếu tố phối hợp lại để làm cho một vật treo lơ đễnh như vậy mục nát. Nhưng lơ là mọi chuyện này, ông Ahab đang nổi tâm trạng tình cờ liếc nhìn lên cần quay, không bao nhiêu giờ sau tấn tuồng từ điện, và ông ta nhớ ra thước đo độ đã không còn nữa, nhớ ra lời nguyền rủa điên cuồng của ông ta về khúc gỗ và dây dọi mớn nước. Con tàu đang chong buồm húc đầu vào sóng; phía sau những cồn sóng cuồn cuộn tung tóe. “Tiến lên, đằng kia! Liệng khúc gỗ xuống!”

Hai thủy thủ chạy đến. Một người dân đảo Tahiti da vàng và một người dân đảo Man tóc bạc. “Nắm lấy cần quay, một trong hai anh, ta sẽ liệng.”

Họ đi đến phía đuôi tàu, mạn dưới gió của con tàu, ở đấy boong tàu, do sức gió thổi xiên, giờ đang gần như chìm ngập trong nước bể sủi bọt đập dọc mạn.

Người vùng Man cầm lấy cần quay, và cứ giữ nó ớ trên cao, nhờ những đầu tay nắm nhô ra của trục quay, quanh đó búi dây cuộn tròn, rồi cứ thế đứng với miếng gỗ góc cạnh treo thõng, cho đến khi ông Ahab tiến tới.

Ông Ahab đứng trước người này, và đang tháo nhẹ độ ba bốn chục vòng thành một cuộn dây cầm tay chuẩn bị để tung qua thành tàu, thì người thủy thủ già đảo Man đánh bạo lên tiếng:

“Thưa ông, tôi không tin vào sợi dây này chút nào; hết nóng lại ẩm quá lâu, nên nó bị mục rồi.”

“Vẫn chắc như thường, quý ngài già lão ạ. Nóng ẩm lâu ngày có làm mục lão không? Lão có vẻ vẫn khá mà. Hay, có khi đúng ra là, cuộc sống giữ lão; không phải lão giữ nó!”

“Thưa ông, tôi giữ ống cuộn. Nhưng đúng như thuyền trưởng vừa nói thật. Tóc đã bạc rồi thì có tranh luận dở cũng thấy không còn đáng nữa, nhất là với một vị thượng cấp không bao giờ chịu phục thiện.”

“Cái gì thế hở? Giờ lại thêm một vị giáo sư chắp vá ở Đại học xây bằng đá hoa cương của Nữ hoàng Thiên nhiên cơ đấy; mà ta xem chừng lão ta khúm núm quá cơ. Lão sinh trưởng ở đâu nhỉ?”

“Ở đảo Man nhỏ xíu gồ ghề, thưa ông.”

“Tuyệt! Lão đã làm cho thế giới chú ý nhờ thế đấy.”

“Thưa ông, tôi không biết điều đó, nhưng tôi sinh trưởng ở đấy.”

“Ở đảo Man, hả? Cha chả, cách khác thì, cũng là chuyện tốt. Đây là một người đàn ông từ đảo Đàn ông đến; một người sinh ra ở đảo Đàn ông từng một thời độc lập, giờ đây không được “đàn ông” cho lắm; mà cái gì bị hút vậy? Hút bằng gì? Cuộn ống lên. Cuối cùng bức tường đui mù chết chóc này húc tất cả những cái đầu muốn tìm hiểu. Kéo nó lên! Thế.”

Khúc gỗ được nâng lên. Những cuộn thừng chùng nhanh chóng được kếo thẳng căng thành một dây đo mực độ dài lê thê đằng sau lái, và rồi, ngay tức khắc cần quay bắt đầu quay. Lần lượt bị xốc lên rồi nhồi xuống do những làn sóng cuồn cuộn chảy, sức trì kéo lai dắt của khúc gố khiến cho ông già cầm cần quay phải loạng choạng lạ lùng.

“Giữ vững!”

Phựt! Sợi dây dọi quá căng giãn võng thành một vòng thòng lọng dài, khúc gỗ kéo đã đi đời.

“Ta đập nát thước đo độ, sấm sét đã đảo lộn kim la bàn, và giờ đây bể điên rồ lại rứt đứt dây dọi. Nhưng Ahab này có thể chắp nối mọi thứ. Cứ kéo vào đi, người Tahiti, cả người đảo Man nữa, cứ cuốn lên. Và nghe đây, bảo anh thợ mộc làm một khúc gỗ khác và nối dây dọi lại. Ráng lo công việc ấy.”

“Ông ta đi rồi kìa, đối với ông ta không có gì xảy ra cả; nhưng đối với mình, cây xiên có vẻ đã tuột ra khỏi trung tâm thế giới. Kéo vào, kéo vào nào cậu Tahiti. Dây dọi này chạy hết rồi, và đang xoay tít ra ngoài đây: cuộn vào thì bị đứt khúc và kéo lại rất chậm. Ha, Pip? Đến giúp ta; này Pip?”

“Pip? Ai gọi Pip vậy? Pip nhảy từ thuyền săn xuống. Pip mất tích rồi. Giờ cho chúng tôi xem có phải ông câu cậu ta lên đấy không, ông ngư phủ. Dây kéo có vẻ nặng lắm; tôi đoán cậu ta đang nắm vào đó. Giật cậu ta ra, Tahiti! Giật cậu ta ra đi; ở đây chúng ta không kéo lên kẻ hèn nhát nào cả. Ưa! Kìa! Cánh tay cậu ta đang rẽ nước. Rìu đâu! Rìu đâu! cắt dây đi - chúng ta không kéo kẻ hèn nhát nào lên đây cả. Thuyền trưởng Ahab! Thưa ông, thưa ông! Đây là Pip, đang cố gắng trèo trở lại tàu.”

“Im mồm, đồ điên,” ông già đảo Man vừa la lên vừa nắm cánh tay thằng nhóc. “Cút khỏi boong lái!”

“Kẻ ngu nhiều lại mắng kẻ ngu ít,” Ahab lầm bầm tiến lại. “Bỏ tay khỏi đấng thánh linh ấy ngay! Người bảo Pip ở đâu, hả nhóc?”

“Ở đằng sau kia kìa, thưa ông, đằng đuôi tàu. Kia kìa!”

“Còn ngươi là ai thế? Ta không thấy hình ảnh của ta phản chiếu trong con người trống rỗng của cặp mắt người. Hỡi Thượng đế! Kẻ đó hẳn là một vật cho các linh hồn bất diệt sàng lọc qua! Người là ai?”

“Mõ tàu, thưa ông; đính, đoong, đinh! Pip! Pip! Pip! Một trăm cân đất sét thưởng cho Pip; cao năm bộ - nom hèn hèn - nhanh nhảu. Đinh, đoong, đinh! Có ai trông thấy thằng hèn Pip không?”

“Bên trên lằn băng vĩnh viễn chỉ còn nhân tâm sắt đá. Ồ hỡi những cõi trời đông giá! Nhìn xuống đây. Các người đã sinh ra đứa con không may mắn kia, và đã bỏ rơi nó, hỡi các người, những kẻ phóng đãng sáng thế. Đây này, nhóc; cabin của Ahab sẽ là nhà của Pip, chừng nào Ahab còn sống. Người đã chạm đến thâm tâm sâu kín nhất của ta, nhóc ạ; người kết chặt với ta bằng những sợi dây dệt bằng chỉ của tim ta. Hãy đến đây, xuống thôi.”

“Cái gì đây? Có phải da cá mập nhung,” chú chăm chú nhìn bàn tay Ahab, và vuốt ve nó. “A, giá Pip của thời trước mà cảm thấy được một thứ tốt đẹp tử tế nhường này, thì có lẽ chả bao giờ y hư hỏng cả! Thưa ông, thứ này với tôi dường như một sợi thừng cứu mạng; một thứ cho những linh hồn hèn yếu bám vào. Ô, thưa ông, hãy để cho lão Perth đến ngay giờ và đóng đính hai tay này với nhau; bàn tay đen với bàn tay trắng, vì tôi sẽ không để cho bàn tay này rời tôi.”

“Ồ, nhóc! Ta sẽ không đóng đinh với người đâu, trừ phi ta phải theo đó mà kếo luôn người đến những kinh hoàng tồi tệ hơn cả ở đây. Vậy hãy đến cabin của ta. Ô kìa! Các người, những kẻ tin tưởng thánh thần toàn tốt đẹp, và con người toàn xấu bệnh, ô kìa các người! Có thấy các vị thần toàn trí toàn thức lãng quên con người đang đau khổ; còn con người, cho dẫu ngu đần, lại chẳng biết việc mình làm, nhưng tràn đầy những điều dịu ngọt của ái tình và lòng biết ơn. Hãy đến đây! Ta cảm thấy hãnh diện khi nắm bàn tay đen đúa của ngươi mà dìu dắt, hơn là nắm tay một vị hoàng đế.”

“Giờ thì có đến hai tên khùng,” lão già đảo Man lẩm bẩm. “Một tên khùng có sức mạnh, và tên khùng kia yếu ớt. Nhưng mà đầu dây mục đây rồi, ướt nhẹp nữa. Nối lại, hở? Mình cho rằng tốt hơn là nên có một sợi dây mới. Mình sẽ gặp ngài Stubb để nói chuyện này.”

CHƯƠNG CXXVI
PHAO CỨU SINH

BẤY GIỜ đang đi theo hướng Đông Nam nhờ miếng thép đập bẹt của ông Ahab, và tốc độ tiến lên đã được ấn định nhờ dây dọi mớn nước của ông Ahab, tàu Pequod duy trì hải trình hướng đến đường xích đạo. Thực hiện một hành trình dài đến vậy qua những vùng biển không ai thăm ghé, không gặp một con tàu nào, và không bao lâu nữa, sẽ bị gió mậu dịch không thay đổi thúc mạng sườn, trên những con sóng êm dịu đến buồn tẻ; bấy nhiêu dường như là những điều bình lặng kỳ dị báo trước một tấn tuồng huyên náo và tuyệt vọng nào đó.

Cuối cùng, khi tàu đến gần ngoại vi - có thể nói là như vậy - của vùng săn cá miền xích đạo, và ở trong bóng tối mịt mù thường thấy trước rạng đông, đang căng buồm chạy đến gần một chùm đảo đá lởm chởm; phiên canh - lúc bấy giờ do Flask dẫn dắt - bị giật mình vì một miếng la man dại não nùng nghe rất siêu phàm, như những tiếng nỉ non của các hồn ma hết thảy những trẻ ngây thơ bị Herod đại đế giết - khiến cho tất cả không trừ một ai, bọn họ thảy giật mình thoát khỏi cơn mê, và trong khoảng vài khắc hoặc đứng hoặc ngồi, hoặc dựa dẫm, hết thảy chết lặng lắng nghe, như bức tượng đẽo kẻ nô lệ La Mã, trong lúc tiếng la man dại kia vẫn còn ở trong tầm tai họ. Những thủy thủ Thiên chúa giáo hay nhóm văn minh trong đoàn bảo rằng đó là người cá, và run rẩy; nhưng các thợ đâm cá tà đạo thì không buồn hoảng sợ. Ấy thế nhưng ông già đảo Man tóc bạc - thủy thủ già nhất cả đám - tuyên bố rằng những âm thanh hoang dại đáng sợ nghe được đó là đủ giọng nói của những ké mới chết đuối giữa bể.

Nằm trên võng bên dưới, ông Ahab không nghe thấy gì cả, cho đến mãi rạng đông xám xịt, khi ông ta đi lên boong; lúc bấy giờ Flask kể lại cho ông ta nghe, không quên dặm thêm vài hàm ý đến tôi. Ông ta cười tỏng lên, sau đó thì giải thích điều kỳ lạ ấy.

Những hòn đảo đầy đá mà tàu đi ngang qua là khu lui tới của cơ man là hải cẩu, và có vài chú hải cẩu non mất mẹ, hoặc những hải câu mẹ lạc con, hẳn đã nổi lên gần tàu rồi cứ thế bơi đồng hành theo con tàu, vừa bơi vừa la khóc thổn thức, như tiếng người. Nhưng nói vậy chỉ càng thêm gây xúc động cho một vài người trong bọn họ, bởi vì phần đông các thủy thủ hay mê tín về những con hải cẩu, nguyên do không riêng bởi giọng kêu đặc biệt lúc lâm nguy mà còn bởi bộ tịch giống như người của những cái đầu tròn và những bộ mặt nửa thông minh ló lên từ mặt nước dọc theo thành tàu. Giữa bể, trong một vài trường hợp, người ta đã lầm hải cẩu là người.

Nhưng linh tính về điềm gở của đoàn thủy thủ đã định sẵn là sẽ được một sự xác nhận thích đáng bằng số mạng của một người trong bọn vào buổi sáng ấy. Lúc mặt trời mọc, người này đi từ võng của y lên đến đầu cột buồm lớn phía trước; và liệu có phải vì anh ta vẫn còn mơ màng khi vừa ngủ dậy (vì các thủy thủ đôi khi trèo lên cột buồm trong tình trạng mơ ngủ), liệu chuyện với anh ta có phải như vậy hay không thì giờ cũng không ai nói rõ được; nhưng, cứ cho là đúng thế đi, anh chàng đó chưa vắt vẻo trên đỉnh được bao lâu thì người ta đã nghe một tiếng la - một tiếng la và một tiếng nước cuốn - nhìn lên họ thấy một bóng ma đang rơi giữa không trung; nhìn xuống, họ thấy một đống bọt trắng nổi lên giữa bể xanh thẳm.

Cái phao cứu sinh - một thứ thùng dài mỏng manh - được ném xuống bể từ đuôi tàu, nó luôn được treo dính vào một cái lò xo xảo diệu ở đất; nhưng không một bàn tay nào giơ lên nắm lấy nó, và mặt trời thì bao lâu nay đã hành hạ cái thùng thành thử nó teo đi, nên nó dần dần bị bít kín và những miếng gỗ khô nẻ cũng bít mất hết mọi lỗ; và cái thùng nẹp đai sắt có đóng đinh ghim cùng theo người thủy thủ kia đi xuống đáy biển, như thể chịu làm gối cho anh ta, mặc dù sự thực chỉ là một cái gối rất cứng.

Và thế là người đầu tiên của tàu Pequod trèo lên cột buồm để canh chừng con cá voi trắng, ở ngay tại ngư trường riêng của nó; người ấy đã bị bể sâu nuốt chửng. Nhưng có lẽ chẳng mấy người nghĩ đến điều đó vào lúc ấy. Quả vậy, theo một cách nào đó, họ không tỏ ra buồn rầu vì biến cố này, ít nhất là như một điềm xấu; vì họ không xem nó như báo trước một điều xấu trong tương lai, mà như là đã xong một điều xấu được báo trước. Họ tuyên bố rằng giờ đây họ đã biết lý do của những tiếng kêu man dại họ nghe được đêm qua. Nhưng một lần nữa, ông lão đảo Man lại nói rằng không phải thế.

Cái phao cứu sinh bị mất giờ đây cần được thay thế; Starbuck được chỉ định để lo việc ấy; nhưng vì không thể tìm được cái thùng nào đủ nhẹ, và vì trong tình trạng náo nức cuồng nhiệt về điểm dường như là cơn khủng hoảng tới nơi của cuộc du hành, mọi thủy thủ đều rạo rực trước bất cứ việc nào trừ việc có liên quan trực tiếp đến sự kết thúc cuối cùng, bất kể có là gì đi nữa; vậy nên, khi họ sắp rời bỏ đuôi tàu mà không tìm được cái phao nào, thì bằng một vài dấu hiệu lạ lùng và những lời bóng gió, Queequeg gợi ý tới cái áo quan mà chúng ta đã biết.

“Một cái phao cứu sinh bằng áo quan!” Starbuck giật mình la lên.

“Hơi kỳ quái đấy, tôi cho là thế,” Stubb lên tiếng.

“Nó có thể thành một cái phao khá tốt,” Flask nói, “bác thợ mộc đây có thể làm việc đó dễ dàng.”

“Đem nó lên; không có thứ gì khác làm phao đâu,” Starbuck nói, sau một hồi suy nghĩ. “Sửa soạn đi, bác thợ mộc; đừng nhìn tôi như thế - tôi muốn nói cái áo quan. Bác có nghe tôi không? Hãy sửa soạn đi.”

“Rồi tôi có đóng đinh nắp lại không, thưa ông?” vừa nói lão vừa cử động tay như đang cầm búa.

“Có chứ.”

“Và tôi có xảm các mép của nó không, thưa ông?” Lão cử động tay như đang cầm đục xảm thuyền.”

“Có chứ.”

“Và rồi tôi có phủ nhựa thông lên đó không, thưa ông?” Lão cử động tay như đang cầm chai nhựa thông.

“Cút! Cái quái gì ám bác thế nhỉ? Cứ biến cái áo quan thành một cái phao cứu sinh cho tôi và không có gì hơn nữa. Anh Stubb, anh Flask hãy ra đằng trước với tôi.”

“Anh ta tức giận bỏ đi. Anh ta có thể chịu đựng được toàn thể; nhưng anh ta chùn bước trước bộ phận. Mình không thích điều này. Mình đã làm môt cái chân cho thuyền trưởng Ahab, và ông ta đã đeo nó như một quý ông, nhưng mình làm một cái hộp cho Queequeg mà hắn ta lại không đút đầu vào trong đó. Bao nhiêu công khó mình làm cái áo quan đó thành công cốc ư? Và giờ đây người ta lại ra lệnh cho mình biến nó thành ra một cái phao cứu sinh. Khác nào lộn ngược một chiếc áo cũ; giờ đây mình phải lộn bề thịt ở trong ra ngoài. Mình không thích loại công việc vá víu này - mình không thích một tí nào cả; nó chẳng danh giá một tí nào cả; không xứng địa vị của mình. Hãy để thợ hàn nồi làm công việc hàn nồi chúng tôi là hạng tài giỏi hon bọn họ. Mình muốn giữ về tay mình không gì ngoài những công việc sạch sẽ, trong trắng, đàng hoàng vuông chằn chặn toán học, công việc gì đó thường bắt đầu đúng lúc bắt đầu, và nằm vào quãng giữa đúng lúc ở khúc giữa, và chấm dứt vào lúc kết thúc; chứ không phải là công việc vá víu thế này, thứ công việc chấm dứt giữa chừng, và bắt đầu vào lúc cuối. Được giao những công việc vá víu là thứ trò đùa của một bà già. Lạy Chúa! Tất cả các bà già mới chuộng thợ hàn nồi ghê gớm làm sao chứ! Mình biết có một bà lão sáu mươi lăm đã trốn đi theo một chàng hàn nồi trẻ tuổi đầu hói. Và đó là lý do khiến mình chưa bao giờ làm việc cho những bà góa già cô đơn ở trên bờ, hồi mình còn mở xưởng ở Vineyard; trong đầu óc già nua đơn chiếc của họ, họ có thể đã nghĩ đến chuyện cùng với mình đào tẩu. Nhưng hây hô! Ở biển không có mũ nào ngoài những mỏm mũ tuyết. Để xem đã nào. Đóng đinh nắp lại; xảm các đường mép; và phủ một lớp nhựa thông lên; lót ván xuống cho thật chặt; và treo nó ở đuôi tàu bằng thép lò xo. Đã có khi nào người ta làm những việc như thế với cái áo quan chưa? Thuở nay một vài người thợ mộc già dị đoan hẳn sẽ được buộc chắc vào dây lèo trước khi họ dám làm công việc này. Nhưng mình lại được làm bằng dây độc cần Aroostook. Mình không nhúc nhích. Bị đóng đai mông bằng một cỗ quan tài! Chong buồm vượt bể với một cái hòm nghĩa địa. Nhưng chẳng phiền làm gì. Thợ mộc chúng ta đóng cả giường cho cô dâu lẫn bàn đánh bài, cũng như cả áo quan lẫn các cỗ xe tang. Chúng ta làm việc theo tháng, hay làm khoán, hay làm chia lời; chúng ta không có phận sự hỏi lý do và duyên cớ của công việc chúng ta làm; trừ phi đó là công việc vá víu khả ố kia, và rồi chúng ta sẽ giấu giếm nó nếu có thể. E hèm! Giờ mình sẽ làm công việc này, từ tốn thôi. Mình sẽ cân… xem nào… bao nhiêu người tất cả trong nghiệp đoàn tàu này nhỉ, nói cả rồi ư? Nhưng mình đã quên rồi… Dù sao, mình cũng cần ba mươi dây cứu sinh riêng biệt có gút thắt trang trí kiểu Thổ, mỗi dây dài ba bộ buộc quanh cái áo quan. Rồi thì, nếu như thân tàu có bị chìm xuống, sẽ có ba mươi anh chàng còn sống sót giãy giụa tranh nhau một cái áo quan, một cảnh tượng mà người ta hiếm thấy dưới ánh mặt trời! Hãy đến đây, búa, đục xảm, chai nhựa thông và dùi tháo mũi dây! Ta bắt tay vào việc.”

CHƯƠNG CXXVII
BOONG TÀU

[ Cái áo quan nằm trên hai ống dây câu, giữa cái bàn nguội và cửa hầm mở rộng; người thợ mộc đang trảm mép áo quan; sợi dây xơ thừng vặn vẹo từ từ nới lỏng ra từ một cuộn to đặt ở trong ngực áo lão; ông Ahab đi chầm chậm từ cầu vào cabin, và nghe thấy tiếng Pip đi theo]

“LUI NGAY, nhãi ranh; ta sẽ lại đấy với người ngay thôi. Thằng nhãi đi rồi! Chẳng phải bàn tay này sẵn sàng chiều tâm trạng ta một cách thân thiện hơn thằng bé ấy đâu. Lối đặt quan tài giữa một nhà thờ! Cái gì đây?”

“Phao cứu sinh, thưa ông. Lệnh của ông Starbuck. Ồ, coi chừng, thưa ông! Coi chừng cửa hầm tàu!

“Cảm ơn bác. Chiếc áo quan của bác nằm vừa tầm làm hầm mộ lắm.”

“Thưa ông? Cái cửa hầm ư? Ôi! Đúng vậy thật. Thưa ông, đúng vậy thật.”

“Bác chẳng phải người làm cẳng sao? Coi này, có phải cái cẳng này xuất phát từ xưởng của bác không?”

“Thưa ông, tôi tin rằng đúng. Cái đầu bít ấy có vững không, thưa ông?”

“Cũng khá tốt. Nhưng chẳng phải bác còn là người làm dịch vụ tang lễ?”

“Phải, thưa ông. Tôi chắp víu gỗ trên tàu để làm thành cái áo quan cho Queequeg, bây giờ họ lại bảo tôi biến vật đó thành một món khác.”

“Vậy thử nói ta nghe; bác có phải là một lão già ngoại đạo chuyên quyền, đại bợm, xen vào hết thảy, chụp lấy hết thảy, bữa nay làm cẳng, bữa sau làm áo quan để giam chúng vào đấy, thế rồi, lại làm phao cứu sinh từ cái áo quan ấy. Bác cũng vô nguyên tắc như các thiên thần, và cũng là một kẻ bá nghệ thật.”

“Nhưng tôi không chủ ý một cái gì hết, thưa ông. Tôi làm là làm, thế thôi.”

“Lại thần thánh. Hãy nghe đây, bác từng hát hò trong khi đóng áo quan chưa? Theo lời người ta nói thì những người khổng lồ Titan âm ư các đoản khúc khi họ đẽo miệng các núi lửa; và người đào huyệt trong lúc làm phận sự của họ, tay cầm xẻng, miệng vẫn hát hò. Bác chưa bao giờ ư?”

“Hát hò, thưa ông? Tôi có hát hò không ư? Ồ, tôi chẳng quan tâm, thưa ông, về cái chuyện ấy; nhưng lý do người đào huyệt ca hát chắc hẳn vì không có một chút âm nhạc nào nơi cái xẻng của hắn, thưa ông. Còn như cái chày vồ của tôi thì đầy âm nhạc. Ông hãy nghe đây!”

“Phải, bởi vì cái nắp kia là một miếng ván tăng âm; và thứ trong hết thảy các thứ đã làm nên cái bảng gỗ tăng âm ấy là đây: ở bên dưới không có gì cả. Tuy vậy, cái áo quan với một cái xác trong đó cũng kêu van gần như y hệt thế, bác thợ mộc ạ. Bác có bao giờ giúp người ta mang một cái giá quan tài, và nghe tiếng quan tài gõ vào cổng nghĩa địa để đi vào không?”

“Đức tin hỡi, thưa ông, tôi có…”

“Đức tin? Thế nghĩa là sao?”

“Vâng, đức tin, thưa ông, chỉ là một dạng câu cảm thán… Có thế thôi, thưa ông.”

“Hừm, hừm; cứ tiếp tục đi.”

“Thưa ông, tôi định nói rằng…”

“Bác có phải là con tằm không? Bác có nhả ra loại tơ riêng từ chính bác không? Nhìn ngực bác xem! Làm cho xong đi! Rồi dẹp những thứ bẫy này đi cho khuất mắt!”

“Ông ta đi ra phía đuôi tàu. Lúc này thể có hơi đột ngột; nhưng những luồng gió bỗng đi vào các vĩ tuyến nóng. Mình nghe kể rằng đảo Albemarle, thuộc quần đảo Gallipagos, bị đường xích đạo cắt ngay chính giữa. Có vẻ như trong chừng mực nào đó đường xích đạo cũng cắt qua lão già, ở ngay thắt lưng. Ông ta luôn luôn ở dưới đường xích đạo… Nóng rực, tôi xin nói cho ông biết! Ông ta đang nhìn theo lối này - nào, xơ thừng; nhanh lên. Giờ chúng ta lại tiếp tục nào. Chiếc vồ gỗ này là nút bần, và tôi là giáo sư môn đàn ly thủy tinh - bốp, bốp!”

[Ông Ahab nói một mình]

“Cảnh tượng kia! Tiếng động kia! Con chim gõ kiến đầu bạc gõ vào thân cây trống rỗng! Mù và câm giờ rất có thể bị ghen tị. Coi kìa! Vật đó dựa trên hai ống dây, đầy những dây kéo. Một kẻ bông đùa hết sức độc địa, cái gã đó. Tích tắc! Giây đồng hồ của con người kêu tích tắc như vậy! Ô, hết thảy những thể chất mới vô thể làm sao! Có gì là thực ngoại trừ những suy nghĩ không thể đo lường được. Giờ đây một biểu tượng hết sức đáng sợ của cái chết dữ tợn ngẫu nhiên lại trở thành dấu hiệu có ý nghĩa giúp đỡ và hy vọng khi sự sống nguy kịch. Dùng một cái áo quan làm phao cứu sinh! Có thể đi xa hơn chăng? Có thể nào là ở ý thức tâm linh nào đó cỗ áo quan chung quy cũng chỉ là thứ bảo vệ phẩm tính bất tử? Ta sẽ nghĩ về điều đó. Nhưng mà không. Cho đến nay ta đã đi sâu vào bên phía tôi tăm của quả đất đến nỗi phía bên kia của nó, tức phía ánh sáng theo giả thuyết, có vẻ với ta chỉ là cảnh chạng vạng không chắc chắn mà thôi. Này bác thợ mộc, chẳng nhẽ bác sẽ chẳng bao giờ ngưng cái thứ tiếng động đáng nguyền rủa ấy sao? Ta đi xuống dưới; hãy làm sao cho ta đừng thấy cái thứ ấy ở đây lúc tôi trở lại. Giờ thì nào, Pip, chúng ta sẽ nói chuyện này lần nữa; ta phải hút sạch những triết lý kỳ diệu nhất nơi người! Một vài máng nước không ai biết đến từ các thế giới không ai biết đến, hẳn đã đổ cả vào người!”

CHƯƠNG CXXVIII
TÀU PEQUOD GẶP TÀU RACHEL

NGÀY HÔM SAU, người ta nhận thấy một con tàu to, tàu Rachel, chồm thẳng mũi về phía tàu Pequod, tất cả các trụ buồm tàu ấy đều tụ tập rõ đông người. Bấy giờ tàu Pequod đang đạt tốc lực ổn định lướt băng làn nước; nhưng lúc con tàu lạ buồm lớn ở trong luồng gió thổi kia chạy đến gần, thì những cánh buồm trắng huênh hoang thảy rớt xuống cùng nhau như những bong bóng rỗng bị nổ tung, và hết thảy sinh mạng đều tháo chạy tránh cái chỗ thân tàu bị đụng ấy.

“Tin chẳng lành, tàu đó đem tin chẳng lành tới,” lão già người đảo Man lẩm bẩm. Nhưng thuyền trưởng của tàu đó chưa kịp kê loa lên miệng, đứng dậy trên tàu của ông ta; ông ta chưa kịp cất tiếng gọi đầy hy vọng, thì đã nghe tiếng ông Ahab.

“Có thấy con cá voi trắng không?”

“Có, hôm qua. Ông có thấy một chiếc thuyền săn cá voi trôi giạt không?”

Nén nỗi vui mừng, ông Ahab trả lời “không” cho câu hỏi bất ngờ này; và đang sẵn sàng ghé sang con tàu lạ, thì chính vị thuyền trưởng lạ kia, sau khi đã bảo dừng tàu của ông ta lại, cũng thấy đi xuống phía bên hông tàu. Một vài nhát chèo hăng hái, rất nhanh cái mấu thuyền của ông ta đã móc vào những sợi dây xích của tàu Pequod, và ông ta nhảy lên boong. Lập tức ông Ahab nhận ra ông này là một người dân đảo Nantucket mà ông quen. Nhưng hai người không trao đổi một lời chào thường lệ nào cả.

“Nó ở quãng nào? Không bị giết! Không bị giết!” ông Ahab la lên, tiến sát lại gần ông kia. “Chuyện ra sao?”

Tuồng như vào lúc quá xế chiều ngày hôm trước, trong khi ba trong số các thuyền của tàu lạ đương theo đuổi một bầy cá voi, bầy cá đã dẫn họ đi xa tàu đến bốn năm dặm; và trong lúc họ săn đuổi vùn vụt xuôi chiều gió thì cái bướu và cái đầu trắng của con Moby Dick thình lình nổi lên khỏi mặt nước xanh thẳm, không xa mấy mạn dưới gió; nhân đó, chiếc thuyền buồm thứ tư - một chiếc thuyền thửa riêng - được thả ngay xuống để săn đuổi. Sau một cuộc chạy đuổi gắt gao xuôi gió, chiếc thuyền thứ tư, chiếc nhanh nhất, có vẻ như đã cắm chắc được mũi lao, ít nhất trong chừng mực người canh trên đỉnh cột buồm có thể phân biệt ra cái gì đó. Từ xa, người đó thấy chiếc thuyền chỉ còn là một đốm nhỏ dần; và rồi, một tia chớp sáng đầy bọt nước trắng xóa; và sau đó không còn gì nữa; do đó người ta đành kết luận rằng con cá voi bị đâm ấy hẳn đã tháo chạy luôn đến chốn vô cùng vô tận cùng với những kẻ săn đuổi nọ, như thường xảy ra. Có vài mối lo ngại, nhưng báo động thực sự thì chưa. Cờ hiệu gọi về được bố trí nơi các dây lèo; bóng tối ập đến; và buộc phải kéo lên ba chiếc thuyền xuôi chiều gió - trước khi lao vào công cuộc truy tìm chiếc thứ tư chính xác về hướng ngược lại - con tàu không những buộc phải để mặc chiếc thuyền đó trôi theo định mệnh của nó cho tới gần nửa đêm, mà, theo thời gian trôi, còn đành lòng tăng quãng cách với nó nữa. Số thủy thủ còn lại cuối cùng đã đang an toàn ở trên boong tàu xong xuôi, họ bèn chong hết mấy cánh buồm lên - buồm phụ này trên buồm phụ kia - đuổi theo chiếc thuyền bị mất tích, nhen lửa lò nấu mỡ làm đèn hiệu; và mọi người khác ở trên cao đều để ý quan sát. Nhưng, dù cho con tàu đã chạy một quãng khá xa để đến chỗ được cho là nơi nhìn thấy những người mất tích lần cuối; dù cho lúc bấy giờ tàu đã dừng lại để thả các thuyền xuống, và liên tục nỗ lực cho đến sáng ngày; vẫn không thấy chút ánh sáng le lói nào của chiếc thuyền bị mất tích.

Kể chuyện xong xuôi, vị thuyền trưởng lạ lập tức tiếp tục tiết lộ mục tiêu bước lên tàu Pequod của ông ta. Ông ta muốn tàu Pequod phối hợp với tàu ông ta trong việc tìm kiếm; bằng cách chong buồm chạy cách nhau độ bốn năm dặm trên biển, thành hai vệt song song, và như vậy sẽ rà quét được một khoảng chân trời lớn gấp đôi, có thể nói là thế.

“Giờ thì tôi dám đánh cuộc món gì đấy,” Stubb thì thào với Flask, “là vài người trên chiếc thuyền mất tích ấy đã trót mặc cái áo đẹp nhất của vị thuyền trưởng kia; hay có thể là, đeo chiếc đồng hồ của ông ta - ông ta lo lắng muốn lấy lại cho được thế cơ mà. Có ai từng nghe nói hai con tàu săn cá voi ngoan đạo đi lùng sục một chiếc thuyền săn mất tích, giữa kỳ cao điểm nhất của mùa săn cá voi chưa? Xem kìa, Flask, nhìn kia, ông ta nom mới nhợt nhạt làm sao chứ - lợt cả trong tròng mắt kìa - nhìn xem - không phải cái áo đâu – hẳn phải là…

“Con trai tôi, chính con trai tôi cũng trong đám thủy thủ ấy. Vì Chúa, tôi cầu xin, tôi khẩn khoản cầu xin…” Tới đây vị thuyền trưởng lạ kia la lên với ông Ahab, người cho đến giờ đã tiếp đón lời yêu cầu của ông ta một cách rất lạnh nhạt. Trong bốn mươi tám giờ hãy để tôi thuê tàu của ông bạn - tôi sẽ vui lòng trả tiền, và xin trả đàng hoàng - nếu như không còn cách nào khác - chỉ bốn mươi tám tiếng đồng hồ thôi - chỉ thế thôi - các bạn nhất định phải, ồ, các bạn nhất định phải, và các bạn sẽ làm việc đó.”

“Con trai ông ta!” Stubb la lên, “Ôi chao, là ông ta mất con trai ư! Tôi xin rút ý kiến về cái áo và cái đồng hồ - Ahab nói gì đây? Chúng ta phải cứu chàng trai ấy.”

“Hắn ta đã chết đuối cùng cả bọn, đêm hôm qua rồi,” lão thủy thủ đảo Man đứng sau họ lên tiếng; “tôi đã nghe được, mọi người trong chúng ta đều đã nghe tiếng hồn ma của họ.”

Chẳng bao lâu chuyện lộ ra, điều khiến cho biến cố của tàu Rachel này trở nên đau buồn tang thương hơn, ấy là vì không những một con trai thuyền trưởng ở trong đám thủy thủ của chiếc thuyền mất tích; mà trong số thủy thủ của một chiếc thuyền khác, cùng một lúc ấy, mặt khác đã tách rời khỏi con tàu suốt những thăng trầm của cuộc săn đuổi, còn có một người con trai khác nữa; vì việc ấy mà suốt một thời gian, người cha khốn khổ bị nhận chìm tận đáy cùng của cảnh rối bời tàn độc nhất; việc chỉ được giải quyết cho ông ta nhờ vị thuyền phó đã nhanh trí áp dụng thủ tục thông thường của một tàu săn cá voi trong những lúc khẩn cấp như vậy, nghĩa là khi bị đặt giữa những chiếc thuyền khác nhau cùng bị tổn thương, thì luôn luôn nên chọn thuyền đông người trước. Nhưng vị thuyền trưởng, vì lý do thể chất nào không rõ, đã kiềm chế tránh đả động đến mọi điều trên, cho đến lúc bị kích động vì vẻ lạnh nhạt của ông Ahab, ông ta mới đành nói sơ qua đến đứa con bị mất tích của ông ta; một đứa nhỏ xíu, chỉ mười hai tuổi thôi, mà cha nó với phẩm tính sắt đá sốt sắng mà tự tin, kiểu tình phụ tử của người đảo Nantucket, đã sớm tìm cách khai tâm cho nó về những hiểm họa lẫn bao điều diệu kỳ của một nghề gần như tức thì thành vận mạng của toàn thể chủng tộc họ. Điều này chẳng phải không thường xảy ra, vì các thuyền trưởng Nantucket hay gửi một đưa con trai tuổi còn thơ nhỏ vậy đi xa họ, để du hành tập sự trong ba hay bốn năm trên một con tàu khác chứ chẳng phải tàu của họ; để cho kiến thức đầu tiên của đứa trẻ về nghề săn cá voi không bị bất cứ trường hợp thiên vị hết sức tự nhiên song vu vơ không phải lúc của cha nó, hay bất cứ thái độ lo sợ và quan tâm không phải cách nào làm cho bớt phần thiêng liêng quan trọng.

Cùng lúc đó, bấy giờ vị thuyền trưởng lạ kia vẫn hết sức tội nghiệp cầu xin ông Ahab gia ơn; và ông Ahab vẫn cứ đứng im như một cái đe, tiếp nhận mọi cú sốc nhưng chính ông ta lại không suy suyển run rẩy một chút nào.

“Tôi sẽ không đi,” thuyền trưởng lạ nói, “cho đến lúc ông nói ‘thôi được’ với tôi. Hãy làm cho tôi những điều mà ông bạn muốn tôi làm cho ông trong trường hợp tương tự. Vì giả sử như ông bạn có một đứa con, thuyền trưởng Ahab ạ - dù chỉ là một đứa trẻ thôi, và giờ đây đang nằm yên ổn ở nhà - một đứa trẻ cũng tuổi ông bạn ngày xưa - phải, phải, ông bạn đã xiêu lòng, tôi thấy mà - nào, chạy, chạy đi các anh em, và hãy chuẩn bị quay các trục buồm.”

“Hượm đã,” ông Ahab la lên, “chớ có mó vào một sợi thừng nào cả.” Rồi bằng một giọng kéo dài dằn từng tiếng ông ta tiếp, “Thuyền trưởng Gardiner này, tôi sẽ không làm việc đó. Ngay lúc này tôi đã mất thì giờ rồi. Từ biệt, từ biệt. Xin Thượng đế ban phước lành cho ông bạn, và giá tôi có thể tự tha thứ cho mình. Nhưng tôi phải đi. Anh Starbuck, hãy coi ca canh gác của chòi hoa tiêu, độ ba phút kể từ lúc này hãy yêu cầu hết thảy những người lạ tránh xa ra: rồi quay hướng buồm trở lại phía trước và để cho tàu đi như cũ.”

Hấp tấp quay đi, với khuôn mặt được che khuất, ông ta đi xuống cabin, bỏ mặc ông thuyền trưởng lạ đờ người trước thái độ từ chối cương quyết vô điều kiện yêu cầu tha thiết của ông ta. Nhưng rồi sực tỉnh khỏi cơn mê, ông Gardiner lặng lẽ lao sang phía hông tàu; gần như rơi xuống hơn là bước vào thuyền ông, và trở về tàu.

Chẳng bao lâu, cả hai con tàu rẽ sóng tách nhau, và hễ chừng nào con tàu lạ kia còn ở trong tầm mắt, người ta còn thấy nó chạy vát chéo qua chéo lại quanh mỗi điểm sẫm, dù nhỏ cách mấy, trên mặt bể. Bằng cách nay hay cách khác họ quay tròn được những trục buồm; mạn phải lẫn mạn trái, và tàu đó tiếp tục chạy vát; bấy giờ nó chinh phục một vùng bể sóng ngược; rồi lại nữa sóng đẩy con tàu đó lên trước sóng; trong lúc suốt quãng thời gian đó, các cột buồm và trục buồm đầy những người xúm lại, như thể ba cây anh đào cao khi lũ trẻ trai đang vui vẻ lượm quả anh đào giữa những cành cây.

Nhưng cứ nhìn hải trình ngập ngừng và cái lối ngoằn ngoèo đầy tai họa của nó, ta thấy rành rành con tàu này vẫn không sao yên ổn được. Con tàu đó chính là Rachel, đang khóc cho những đứa trẻ của nó, bởi vì lũ trẻ không còn khóc nữa. 

CHƯƠNG CXXIX
Cabin

[Ahab đang di chuyển lên boong tàu; Pip chụp lấy tay ông ta để đi theo]

“NHÃI CON, NHÃI CON, ta bảo người không được theo Ahab bây giờ. Đã đến lúc Ahab không dọa ngươi phải tránh xa ông ta nhưng cũng không để ngươi ở gần. Ở ngươi có một cái gì, chú nhãi đáng thương ơi, khiến ta cảm thấy quá tốt để chữa bệnh cho ta. Nhưng đồng bệnh tương liên; và trong cuộc săn đuổi này, bệnh của ta trở thành sức khỏe mà ta muốn có nhất. Người hãy ở lại dưới này, nơi mà họ sẽ phục vụ người như thể một vị thuyền trưởng. Phải đấy, nhãi con, người sẽ ngồi đây trên cái ghế vặn dính xuống sàn của ta; mọt chiếc vít khác cho cái ghế ấy, người hẳn là như vậy.”

“Không, không, không! Ông không có một thân thể nguyên vẹn, thưa ông; hãy dùng tôi thay cho cái chân mất đi của ông; chỉ cần giậm chân lên tôi, thưa ông; tôi không đòi hỏi gì hơn, như thế tôi vẫn được là một phần của ông.”

“Ồ! Bất chấp hàng triệu kẻ vô lại, chuyện này biến ta thành một kẻ cuồng tín về lòng trung thành không phai nhạt được của con người! Lại còn là một người da đen! Một kẻ điên! Nhưng ta cho có lẽ trường hợp đồng bệnh tương liên cũng áp dụng được cho chú ta; chú ta minh mẫn trở lại quá chừng.”

“Họ bảo tôi, thưa ông, rằng có một lần Stubb đã bỏ rơi thằng Pip đáng thương, cỗ xương đắm chìm của cậu ta giờ đây vẫn lộ ra trắng nhởn, trên tất thảy đen nhẻm của lớp da sống động. Nhưng tôi sẽ không bao giờ bỏ rơi ông, thưa ông, như Stubb đã bỏ rơi thằng nhóc ấy. Thưa ông, tôi phải đi với ông.”

“Nếu người cứ nói vậy với ta mãi, thì chủ đích của Ahab sẽ lật nhào trong lòng ông ta đấy. Ta đã bảo với người là không; không thể được.”

“Ồ, ông chủ tốt, thưa ông chủ, ông chủ!”

“Cứ khóc đi, ta sẽ giết người cho mà xem! Cứ coi chừng, vì Ahab cũng điên. Nghe này, người sẽ thường nghe được tiếng cái chân ngà của ta trên boong tàu, và vẫn biết là ta ở đấy. Còn giờ ta tạm biệt người đây. Tay người nào! Bắt tay một cái! Người quả thực là, chú nhãi ạ, y như chu vi đối với tâm vòng tròn vậy. Vậy thì: Thượng đế mãi mãi ban phước lành cho người; và nếu đến nước ấy, - cầu Thượng đế luôn cứu vớt người, hãy cứ để chuyện gì sắp xảy ra xảy ra.”

[Ahab đi; Pip tiến tới một bước]

“Ngay lúc này ông ấy đứng đây; mình đứng trong bầu không khí có ông, nhưng mình cô độc. Giờ thì kể cả có Pip đáng thương ở đây mình cững chịu được, nhưng cậu ta vẫn đang mất tích. Pip! Pip! Đinh, đoong, đinh! Ai đã thấy Pip? Cậu ta hẳn phải ở trên đây; thử mở cái cửa này xem nào. Cái gì vậy? Không khóa, cũng chẳng then cài, chẳng chấn song; vậy mà sao lại không mở được. Hẳn phải là bùa chú; ông ta bảo mình ở đây: Phải, và bảo mình rằng cái ghế vặn vít này là của mình. Đây, thế thì mình sẽ đặt mình ngồi trên thanh ngang này đây, ngay giữa con tàu, toàn thể sống tàu và ba cột buồm của nó đều ở trước mặt mình. Ở đây, những thủy thủ già của chúng ta kể rằng trên những con tàu hai boong màu đen, các đô đốc vĩ đại đôi khi ngồi bên bàn, và dương oai diễu võ trước những hàng thuyền trưởng và trung úy. Ha! Cái gì thế này? Những ngù vai! Những ngù vai! Những ngù vai tụ lại chật ních! Hãy chuyền quanh các vò rượu; rất vui mừng được thấy các vị; rót đầy nào, thưa các quý ngài! Cảm giác mới kỳ lạ làm sao, bây giờ đây, khi một thằng nhóc da đen lại là chủ tiệc trước những người da trắng với những dải viền vàng trên áo choàng! Các quý ngài, các vị có thấy thằng Pip không? Một chú nhãi da đen, cao năm bộ, vẻ mặt bẽn lẽn và rất nhát gan! Có lần hắn đã nhảy từ một chiếc thuyền săn cá voi xuống bể; có thấy hắn không? Không à! Thế thì, lại rót đầy đi, các thuyền trưởng, ta hãy nâng ly để sỉ nhục tất cả những kẻ hèn nhát nào! Ta không nêu cái tên nào. Nhục nhã thay bọn họ! Cho một chân lên bàn. Nhục nhã thay tất cả bọn hèn nhát. Suỵt! Ở trên kia, mình nghe tiếng chân ngà. Ồ, ông chủ, ông chủ! Mình quả thật rất sầu muộn khi ông đi ngang qua mình. Nhưng mình sẽ ở lại đây, dù cho đằng đuôi tàu có đập vào đá; và đá chọc thủng đáy; và những lũ hàu sẽ đến tham gia cùng mình.” 

CHƯƠNG CXXX
Cái mũ

VÀ GIỜ KHI đúng vào khoảng thời gian và không gian thích hợp, sau một cuộc tuần tiễu sơ bộ lâu dài và rộng lớn, ông Ahab – mọi vùng săn cá voi khác càn quét xong xuôi – có vẻ như đã đuổi được kẻ thù của ông vào một bãi rào-đại dương, để mà giết cho yên tâm hơn; giờ khi ông cảm thấy thật khó cho bản thân ở ngay nơi vĩ tuyến và kinh tuyến đã giáng cho ông cái vết thương vẫn hành hạ ông bấy nay; giờ khi một con tàu chúng tôi vừa nói đến đúng ngày hôm trước đã thực sự đụng con Moby Dick; và giờ khi tất cả những cuộc gặp gỡ liên tiếp với cả lố những con tàu đối chọi nhau đồng thời xảy ra, cho thấy cái thản nhiên ma quái nơi con cá voi trắng lúc xé xác đám người săn nó, dù họ bấy giờ đáng trách hay đáng thương; giờ chính là khi có điều gì u uẩn lẩn lút trong cặp mắt ông già, mà những linh hồn yếu ớt khó lòng chịu được mà nhận ra cho nổi. Cũng như ngôi sao phương Bắc không lặn, mà xuyên suốt đêm trường sáu tháng dài đằng đẵng miền địa cực duy trì ánh nhìn tập trung, ổn định và thấu suốt của nó; mục đích của ông Ahab cũng kiên định chiếu sáng xuống đêm trường bắt tận của đọàn thủy thủ sầu thảm. Nó chế ngự bên họ như vậy, thành thử mọi dự cảm, nghi ngờ, lọ âu, sợ hãi đều chỉ chực náu kỹ tận đáy linh hồn họ, không trổ lấy một chồi cây hay mầm lá nào hết.

Cũng trong khoảng ngưng tự nhiên hay gò ép, đều tan biến. Stubb chẳng còn cố gắng nở nụ cười; Starbuck không còn cố thôi mỉm cười. Hệt như nhau, vui mừng và buồn thảm, hy vọng và sợ sệt, như nhuyễn thành cát bụi nhỏ nhất, và thành bột, vào lúc ấy, trong cối xay gia vị của linh hồn sắt đá của ông Ahab. Như những cỗ máy, họ câm lặng di chuyển quanh boong tàu, luôn ý thức rằng con mắt chuyên chế của lão già đang chĩa vào họ.

Nhưng bạn từng rà quét thật kỹ ông ta trong những giờ bí mật riêng tư hơn chứ; khi ông Ahab nghĩ không con mắt nào nhắm vào mình trừ có một, lúc bấy giờ bạn sẽ thấy rằng kể cả như cặp mắt của Ahab mà đoàn thủy thủ sợ đến thế, cái nhìn khó dò thấu nổi của tay tín đồ Bái Hỏa giáo cũng khiến mắt ông ta e sợ; hoặc theo cách nào đấy, chí ít, theo cái cung cách hoang đường, thỉnh thoảng cũng gây ảnh hưởng đến ông ta. Cái vẻ lạ lùng bàng bạc mới xuất hiện như thế bắt đầu bao trùm lão Fedallah mảnh khảnh ngay lúc này; những cơn rung động không ngừng rung lắc lão; khiến cho các thủy thủ nhìn lão quan ngại; nửa nghi hoặc không chắc lão ta có là một phần tử phàm trần, hay biết đâu chỉ một cái bóng run rẩy bị vài thân xác của sinh vật vô hình ném lên trên boong. Cái bóng ấy luôn luôn lẩn quất ở đấy. Vì ngay cả vào ban đêm cũng không chắc Fedallah từng bao giờ biết ngủ hay đi xuống bên dưới. Lão ta hay đứng lặng hàng giờ: nhưng không bao giờ ngồi xuống hay dựa vào thành tàu; cặp mắt xanh mét nhưng kỳ lạ của lão thổ lộ rõ rệt rằng, Chúng tôi cả hai người gác đều không bao giờ nghỉ.

Giờ đây bất cứ lúc nào, dù đêm hay ngày, thủy thủ cũng không thể lên boong mà không thấy Ahab đã lên trước họ; hoặc đứng nơi lỗ xoáy của ông ta, hay sải bước trên sàn tàu chính xác giữa hai giới hạn thẳng băng không chệch đi đâu; hoặc họ thấy ông ta đứng chỗ lỗ thông mái cabin, cái chân còn nguyên đưa lên boong, như thể sắp bước đi; mũ sụp xuống tận mắt; đến độ dù cho ông ta có đứng yên thế nào đi nữa, dù cho ngày tiếp đem nhiều thêm chừng nào nữa, ông ta vẫn chưa vào võng đu đưa; song khuất lấp dưới cái mũ sùm sụp ấy, người ta cũng chẳng bao giờ có thể nói chắc liệu có phải, bất chấp mọi điều trên, thỉnh thoảng mắt ông ta thực sự có nhắm; hay phải chăng ông ta vẫn cứ luôn chăm chú rà soát họ thật kỹ; bất kể ông ta có đứng đằng đẵng như vậy nơi lỗ thông mái cabin hàng giờ liền, và cái ẩm thấp ban đêm không ai buồn để ý đọng thành những hạt sương trên chiếc áo và cái mũ như chạm bằng đá ấy. Những áo quần sương đêm thấm ướt đẫm, ánh mặt trời ngày hôm sau lại sấy khô đi trên người ông ta; và cứ như vậy, ngày này qua ngày khác, đêm này qua đêm khác; ông ta không còn đi xuống phía dưới sàn tàu nữa; và hễ cần gì ở cabin riêng, ông ta lại sai người đi lấy giùm.

Ông ta ăn cũng ở không gian ngoài trời đó; nghĩa là hai bữa duy nhất trong ngày của ông ta - bữa sáng và bữa trưa; còn bữa tối chẳng bao giờ ông ta động đến; ông ta cũng chẳng cạo râu nữa; râu đâm ra rậm rì hắc ám, như những chùm rễ bật của cái cây bị thổi tơi tả song vẫn mọc biếng nhác trên nền đất trụi, mặc dù đã khô héo hết màu xanh bên trên. Nhưng mặc dù toàn thể cuộc đời ông ta giờ đây đã trở thành một phiên canh duy nhất trên boong tàu; và mặc dù phiên canh bí ẩn của tay tín đồ Bái Hỏa giao cũng không ngưng, hệt như thế; cả hai dường như không bao giờ trò chuyện – kiểu đàn ông với đàn ông - trừ vào những quãng nghỉ dài, khi mà một vài vấn đề không quan trọng đã qua tự dưng trở nên cần thiết. Mặc dù một thứ bùa chú mãnh liệt như vậy có vẻ đã bí mật gắn kết cặp đôi, công nhiên, và với đám thủy thủ sợ sệt kia mà nói, bọn họ có vẻ cách xa nhau như hai cực địa cầu. Nếu ban ngày họ nhỡ có nói một lời; ban đêm, cả hai là những người câm, xét bất kể trao đổi lẫn nhau bằng lời nào dù là nhỏ nhất. Có lúc, hàng giờ đằng đẵng, không cả một câu chào, họ đứng cách xa nhau dưới ánh sao đêm; Ahab ở trong lỗ nóc cabin, tay tín đồ Bái Hỏa giáo cạnh cột buồm chính; nhưng vẫn trân trân nhìn xoáy vào nhau; như thế trong tay tín đồ Bái Hỏa giáo, Ahab nhìn thấy cái bóng ông ta đã ném đi, và trong Ahab, tay tín đồ Bái Hỏa giáo nhận thấy bản chất mình từng rời bỏ.

Tuy thế, dù cách này hay cách nọ, ông Ahab - tức cái bản thân đích thị của riêng ông ta, cái bản thân từng ngày, từng giờ, và từng khắc, vẫn oai nghiêm lộ ra trước các thuộc hạ của ông - Ahab dường như một vị chúa tể độc lập, còn tay tín đồ Bái Hỏa giáo chỉ là tên nô lệ của vị chúa tể đó. Song le, cả hai có vẻ ăn rơ với nhau, và một bạo chúa vô hình lèo lái họ; cái bóng gầy gò sánh vai với khúc xương sườn chắc chắn. Cho dù tay tín đồ Bái Hỏa giáo có là gì đi nữa, hết thảy những sườn và sống tàu chính là ông Ahab vững chắc.

Vào cữ ánh sáng le lói tờ mờ nhất của rạng đông, người ta nghe tiếng ông ta từ dưới tàu. “Bớ này, đầu cột buồm!” và xuyên suốt cả ngày, đến tận sau mặt trời lặn và sau chạng vạng, người ta vẫn nghe cùng giọng nói ấy từng giờ một, mỗi lúc chuông của người lái tàu rung lên. “Có thấy gì không? Nhanh lên! Chóng lên!”

Nhưng rồi ba bốn ngày đã trôi qua, từ sau hôm gặp tàu Rachel đang tìm con, mà chưa thấy một vòi nước nào cả; lão già thiên chấp kia có vẻ không tin ở lòng trung thành của hầu hết thủy thủ đoàn; chí ít cũng là của hầu như tất cả ngoại trừ đám đâm cá tà đạo; ông ta dường như nghi ngờ cả đến Stubb và Flask, rằng họ có thể không hào hứng quan sát thật kỹ mục tiêu mà ông ta đang tìm. Nhưng nếu những nghi ngờ này là có thực, ông ta cũng đã khôn ngoan cố nhịn không thổ lộ ra ngoài, mặc dù những hành động của ông ta có vẻ ít nhiều ám chỉ tới chúng.

“Chính ta đây sẽ nhìn thấy con cá ấy trước tiên,” ông ta nói vậy. “Phải đấy! Ahab phải lãnh lấy đồng tiền vàng!” Và ông ta tự tay kết một cái giỏ bằng những gút dây, xong giơ một tay lên cao, cùng với một cái ròng rọc đơn, để buộc chắc vào đầu cột buồm chính, ông ta nắm lấy hai đầu múc của sợi dây luồn qua ròng rọc thả thòng xuống dưới; và vừa buộc một đầu dây vào cái giỏ vừa sửa soạn một cái chốt cho đầu kia, để buộc nó vào lan can ở thành tàu. Xong việc đó, tay vẫn nắm đầu dây kia, đứng cạnh cái chốt nói trên, ông ta nhìn quanh đám thủy thủ, đảo mắt từ người này đến người kia; ngừng lại hồi lâu nơi Daggoo, Queequeg và Tashtego; nhưng tránh không nhìn Tedallah; rồi ấn định cặp mắt tin tưởng vững chắc vào người thuyền phó, ông ta bảo, “Cầm lấy dây kia, thưa anh, ta xin giao nó trong tay anh, Starbuck ạ.” Rồi thu xếp thân mình vào trong giỏ, ông ta ra lệnh cho họ kéo ông ta lên cao đến tận đỉnh cột, Starbuck là người buộc dây cuối cùng; rồi sau đó thì đứng ngay cạnh sợi dây. Và cứ vậy, một tay quành chắc cột buồm chính, ông Ahab nhìn chằm chằm ra khơi bao quát hàng dặm hàng dặm mặt bể - phía trước, phía sau, mạn này, mạn kia - trong một chu vi mở rộng lớn nhìn được từ trên mút cao chót vót.

Khi thao tác bằng tay ở nơi tách biệt trên cao chỗ các dây lèo, tức là nhiều khả năng không có chỗ để chân, thủy thủ bể khơi được kéo lên tới nơi, và được giữ cho ở đó bằng dây; trong những trường hợp này đầu dây buộc trên boong tàu thường được nghiêm cẩn giao phó cho một người nào đó có nhiệm vụ đặc biệt coi chừng. Vì tính man dại của việc kéo chạy dây lèo, những liên lạc khác nhau đa dạng trên cao không phải lúc nào cũng được người ở dưới phân biệt rõ ràng bằng vào những gì thấy được từ ở boong, và vì đâu trên boong của sợi dây này cứ cách vài ba phút lại thõng khỏi nút cột, nên sẽ chỉ là tai nạn tự nhiên, nếu như không có một người canh chừng thường chực, thủy thủ lơ lửng trên cao vì bất cẩn nào đó của thủy thủ đoàn mà bị bắn tung ra và rơi nhào xuống bể. Cũng vì vậy mà những biện pháp của ông Ahab về vụ này không có gì là bất thường, duy có một điều dường như lạ ấy là Starbuck kia, gần như người duy nhất từng dám phản đối ông về bất cứ chuyện gì dù mới ở cấp độ nhỏ nhặt nhất na ná thái độ kiên quyết - cũng là một trong những người ông ta có vẻ nghi ngờ đôi chút lòng trung thành khi canh gác – thật là lạ, chính con người này được ông ta chọn làm người canh chừng cho mình; tự do tình nguyện giao phó hoàn toàn sinh mạng của mình vào tay một người không đáng tin cậy như thế.

Đây là lần đầu tiên ông Ahab được đưa lên cao; ông ta mới lên đến đây chừng mười phút; một trong những con diều bể mỏ đỏ dã man thường hay bay sát đến là khó chịu chung quanh các cột buồm có người canh của các tàu săn cá voi vùng này; một trong những con chim ấy đang vừa bay lượn vừa kêu hét quanh đâu ông ta vẽ thành một mê cung những vòng tròn vèo vèo khiên không ai theo dõi được. Rồi nó vụt thẳng lên trên cao đến một ngàn bộ; rồi bổ xoáy ốc xuống và lại lượn vành quanh đầu ông ta.

Nhưng vì cái nhìn mải đăm đăm hướng về chân trời xa mờ nên ông Ahab có vẻ không chú ý đến con chim man dại này; và quả thật, nếu là người khác thì cũng chẳng chú ý mấy nỗi đến nó, vì không phải là một bối cảnh bất thường gì; chỉ có điều giờ đây hầu như cặp mắt ít lưu tâm nhất xem ra đã nhận ra được ý nghĩa xảo quyệt nào đó trong hầu như mọi cảnh tượng.

“Cái mũ của ông, cái mũ của ông, thưa ông!” người thủy thủ đảo Sicily bỗng nhiên la lên, vì đang canh ở chóp cột buồm nhỏ phía lái nên anh ta đứng ở ngay phía sau Ahab, mặc dù có thấp hơn mực độ của ông, và có một khoảng không như vực sâu phân cách hai người họ.

Nhưng cái cánh đen của nó đã ở trước cặp mắt của ông già rồi; cái mỏ dài có mấu đã ngay trên đầu ông ta: và chỉ với một tiếng rít the thé, con diều hâu đen kia đã bay vút ra xa mang theo chiến lợi phẩm.

Một con đại bàng bay ba vòng trên đầu của vua Tarquin, hất mũ ông đi để thay thế vào đó một cái khác, và nhân đó Tanaquil, vợ ông, tuyên bố rằng Tarquin sẽ là vua La Mã. Nhưng chỉ bằng mỗi việc thay thế cái mũ mà điềm triệu kia được xem là tốt. Cái mũ của ông Ahab thì chẳng bao giờ đươc trả lại; rất xa ở phía trước mũi tàu: và cuối cùng thì biến mất; trong lúc từ điểm biến mất đó, có thể thấy lờ mờ một chấm đen nhỏ xíu, rơi từ cao độ ấy xuống bể.

CHƯƠNG CXXXI
TÀU PEQUOD GẶP TÀU VUI SƯỚNG

TÀU PEQUOD HĂNG HÁI tiếp tục chong buồm; sóng cuồn cuộn cùng với ngày trôi qua; cái áo quan phao cứu sinh vẫn nhẹ nhàng đong đưa; và người ta nhận ra một con tàu khác, hết mực thảm thay lại được đặt nhầm tên là tàu Vui Sướng. Trong lúc tàu đó tiến đến gần, mọi cặp mắt thảy dán vào những xà chéo bản rộng, gọi là cần trục nạng, thứ trên một vài tàu săn cá voi được vắt chéo qua boong lái ở cao độ tám hay chín bộ, dùng để đỡ gác những thuyền cấp cứu, những thuyền không có dây lèo buộc, hay những thuyền hư hại.

Trên những cần trục nạng của tàu lạ kia có thể thấy những xương sườn trắng gãy nát, và một vài tấm ván bị bể vụn, hẳn của thứ trước kia là một thuyền săn cá voi; nhưng giờ đây ta thấy được xuyên suốt chiếc thuyền hư này, đúng như một bộ xương ngựa đã lóc thịt, với các khớp trắng nhờn bị tháo rời rã quá nửa.

“Có thấy con cá voi trắng không?”

“Nhìn đây!” vị thuyền trưởng má hóp đáp từ lan can chỗ đuôi tàu ông ta; đoạn cầm lấy cây kèn chỉ vào cái xác thuyền.

“Giết nó rồi ư?”

“Cây lao chưa ai rèn được sẽ làm việc ấy,” người kia đáp, vừa buồn bã liếc mắt lên cái võng quấn tròn trên boong tàu84, ba bề bốn bên nhăn nhúm vài thủy thủ lặng lẽ đang cùng nhau mải miết ngồi may.

“Chưa rèn được ư!” Nói đoạn giằng thói sắt ngang của Perth từ trên cái chạc, ông Ahab giơ vật đó ra, vừa la lên, “Nhìn đây, ông bạn Nantucket; ở đây, trong bàn tay này, ta đã nắm chắc cái chết của nó! Những tua sắt này được tôi bằng máu, tôi bằng các tia chớp; và ta xin thề sẽ tôi ba lần nữa ở cái chỗ nóng hổi phía sau vi ấy, chỗ con cá voi trắng cảm thấy rõ nhất cái mạng sống đáng nguyền rủa của nó.”

“Thượng đế phù hộ cho ông đấy, ông lão ạ - ông có thấy kia không” - nói đoạn chỉ cái võng – “Tôi mới chôn có một trong năm lực sĩ, chỉ sống được đên hôm qua; rồi thì đã chết hồi đêm. Chỉ có người ấy tôi được chôn thôi, những người kia đã bị chôn vùi trước cả khi họ chết; tàu ông bạn giương buồm trên mộ của họ đấy.” Rồi ông ta quay sang đoàn thủy thủ nhà: “Anh em đã sẵn sàng chưa? Đặt ván lên lan can và nâng xác lên; vậy, rồi… Ô hỡi Thượng đế!” Vừa nói ông ta vừa tiến đến võng với đôi tay giơ lên, “Cầu cho phục sinh và sự sống…”

“Tiến tới trước! Tay lái lên!” ông Ahab hét như sấm dậy với các thủy thủ của mình.

Nhưng tàu Pequod hốt nhiên khởi hành thật chẳng đủ nhanh để thoát được tiếng xác chết kia rơi tõm xuống bể; không nhanh được đến vậy, quả tình, nhưng phần nào bọt nước bay kia có thể đã tưới lên cho thân tàu thứ nước rửa tội ma quái của nó.

Trong lúc ông Ahab lướt nhanh tách khỏi tàu Vui Sướng buồn rầu kia, cái phao cứu sinh lạ lùng lủng lẳng ở đằng lái lại càng nổi bật.

“À! Xa hơn! Hãy nhìn xa hơn, hỡi các anh em!” một giọng nói như báo điềm dữ vang lên từ trên đường lằn nước của con tàu. “Ô, vô ích thôi, đám lạ mặt các người, các người tháo chạy đám tang buồn thảm của chúng tôi; nhưng các người lại quay đuôi tàu để chỉ cho chúng tôi thấy chiếc quan tài của các người!”

CHƯƠNG CXXXII
BẢN GIAO HƯỞNG

DÓ LÀ MỘT NGÀY trời xanh như ánh thép. Tầng không của trời và bể khó lòng tách biệt trên một nền xanh biếc tràn ngập hết cả làm vậy; chỉ có bầu không tư lự kia là trong veo tinh khiết và mềm mại, với dáng vẻ của một người phụ nữ, bể khơi vạm vớ như một nam nhân dồi lên những cồn sóng dài mạnh mẽ nối đuôi nhau, như lồng ngực của Samson say ngủ.

Đó đây, trên từng cao, lướt êm những cặp cánh trắng như tuyết của những con chim nhỏ không đốm hoa mơ; đây là những ý nghĩ êm dịu của bầu không nữ tính; nhưng trở đi trở lại dưới đáy sâu, tít bên dưới thăm thẳm xanh không đáy ấy, những con cá voi, cá đao và cá mập lực lưỡng lao vun vút; và đây lại là những tư tưởng giết chóc, rắc rối và mạnh mẽ của bể khơi nam tính.

Nhưng dù trái ngược bên trong, điểm trái ngược đó chỉ là những dải màu và bóng mờ ở vẻ bề ngoài; cả hai dường như là một; và như ta đã biết, chỉ phân biệt chúng nhờ khác giống mà thôi.

Ở trên cao, khác nào một Nga hoàng hay một vị vua, mặt trời dường như đang ban bầu không dịu dàng cho vùng bể động và táo bạo, như thể ban cô dâu cho chú rể. Và nơi đường chân trời vành đai, một vận động rung chuyển mềm mại – thường được nhìn thấy nhất chính tại vùng xích đạo này đây – biểu lộ sự tin tưởng thổn thức trìu mến, những báo động đầy âu yếm yêu thương, cùng với đó cô dâu đáng thương đã trao cả tấm lòng mình đi.

Bị trói buộc và oằn xoắn vặn vẹo, xương xẩu và đầy những đầu mấu nếp nhăn; kiên quyết đến phờ phạc và không hàng phục; cặp mắt ánh lên như than đá còn rực hồng trong đống tro của điêu tàn; ông Ahab không lung lay đứng sừng sững giữa trong trẻo ban mai; nhướng lên long mày như chiếc mũ sắt nát bươm trước vầng trán thiên đường của cô gái xinh.

Ôi! Ấu thơ bất diệt và vẻ trong trắng của thanh thiên. Hỡi những điểu cầm vô hình thảy đang nô đùa chung quanh ta! Hỡi thời niên thiếu ngọt ngào của không gian và bầu trời? Các người đã quên sao nỗi buồn thắt ruột của ông già Ahab! Nhưng ta cũng đã thấy hai em bé tinh nghịch Miriam và Martha85, hai bé yêu tinh mắt cười, nhảy nhót nô đùa lơ đễnh quanh cha già của họ; nô đùa với vành tóc những lọn cháy sém mọc trên rìa hỏa diệm sơn cháy rụi là cái sọ ông ta.

Chầm chậm đi ngang qua cái lỗ thông mạn, ông Ahab ngó qua thành tàu, chăm chú xem thử cái bóng của ông ta dưới nước sẽ chìm, chìm mãi ra sao trước cái nhìn của ông ta, cứ hễ ông càng cố gắng nhìn xuyên thấu nước sâu thẳm. Nhưng những mùi thơm yêu kiều trong không gian mê hồn ấy cuối cùng dường như cũng xua đuổi được, trong khoảnh khắc, thứ bại hoại mục loét ấy trong tâm hồn ông ta. Không khí vui tươi hạnh phúc ấy, bầu trời quyên rũ ấy, cuối cùng đã vỗ về, vuốt ve ông ta; bà mẹ ghẻ thế giới, đã từ lâu độc ác - ngăn cấm – giờ đây quàng cánh tay âu yếm qua cần cổ ương ngạnh của ông ta, và như đang vui mừng thổn thức về ông thật, như thể qua một người, dù cho có ương ngạnh và lầm lạc đến đâu, bà cũng có thể tìm lại được cảm giác cứu rỗi và ban phước lành trong lòng. Từ phía bên dưới cái mũ sụp tận mắt, ông Ahab nhỏ một giọt nước mắt xuống bể; chưa bao giờ toàn thể Thái Bình Dương chứa được một tài sản quý như giọt nước mắt cỏn con ấy.

Starbuck ngó thấy ông già; thấy ông ta, ông ta dựa mới nặng nề vào thành tàu; và Starbuck như nghe được chính trong chân tâm của ông ta tiếng thổn thức không sao đo lường được đã từ trung tâm sự bình thản ấy lén lút xuất phát ra ngoài. Thận trọng để khỏi động vào ông già, hay để bị ông ta phát hiện ra, Starbuck len lén tiến lại gần ông ta, và đứng yên đó.

Ông Ahab quay lại.

“Starbuck!”

“Vâng thưa ông.”

“Ồ Starbuck! Ngọn gió dễ chịu này, dễ chịu quá, và bầu trời nom cũng dễ chịu. Vào một ngày như thế này - hết sức ngọt ngào thế này - ta đã đâm được con cá voi đầu tiên - gã đâm cá tập sự mới mười tám tuổi! Bốn mươi - bốn mươi - những bốn mươi năm về trước cơ đấy! Về trước! Bốn mươi năm liên tiếp săn cá voi! Bốn mươi năm kham khổ, đầy tai ương và bão táp! Bốn mươi năm trên bể khơi tàn nhẫn! Suốt bốn mươi năm Ahab này đã từ bỏ đất liền bình yên, suốt bốn mươi năm phải gây chiến trên những kinh hoàng bể sâu! Và phải đấy, Starbuck ạ, trong khoảng bốn mươi năm ấy ta chưa sống được đến ba năm trên bờ. Khi nghĩ đến cuộc đời ta đã sống; đến cảnh hiu quạnh cô đơn; đến đời sống riêng biệt của một thuyền trưởng như thể cái thị trấn tường vây kín mít, thứ đời sống chỉ chừa một lối vào rất nhỏ cho chút đồng cảm nào đấy từ miền quê xanh um bên ngoài kia - ôi chao mệt nhọc! Nặng nề! Chỉ huy cô đơn ở miền bờ bể nô lệ Guinea! Khi ta nghĩ đến mọi điều này; chỉ nửa tin nửa ngờ, chớ trước thì không được rõ ràng lắm - và làm sao mà suốt bốn mươi năm ta toàn được nuôi nấng bằng đồ ăn ướp muối phơi khô - vừa vặn cái biểu hiệu của dinh dưỡng tâm hồn ta khô cằn - trong lúc con người nghèo nàn nhất sống trên bộ cũng có được trái tươi trong tay mỗi ngày, và được bẻ bánh mì tươi của thế gian so với những mẩu bánh mốc meo của ta - và cách xa, cách cả mấy đại dương, xa người vợ trẻ mà ta mới cưới lúc ngoài năm mươi, xuống thuyền đi mũi Sừng ngay ngày hôm sau, để lại mỗi vết nằm hõm trên gối cưới. Vợ? Vợ ư? Một quả phụ có chồng đang còn sống thì đúng hơn! Phải đấy, ta đã biến cô gái đáng thương ấy thành một quả phụ lúc ta cưới nàng, Starbuck ạ; và thế rồi với vẻ điên rồ, cuồng loạn, luồng máu sôi sục và cái trán bốc khói, lão già Ahab đã hàng ngàn lần thả thuyền hung hăng và sôi nổi săn đuổi con mồi - một con quỷ chứ không phải người! Ầy ầy, phải đấy! Một thằng điên bốn mươi - thằng điên - thằng già điên, lão già Ahab này đã là vậy đấy! Cuộc tranh đấu săn đuổi này, tại sao? Tại sao lại cứ nhọc mệt và tê liệt cánh tay này nơi mái chèo, nơi thỏi sắt, và nơi cây giáo? Giờ Ahab giàu có hay giỏi giang gì hơn nào? Xem này. Ồ, anh Starbuck! Không khó để biết rằng với vật nặng ta mang đây, một bên cẳng tội nghiệp hẳn đã bị rứt khỏi thân dưới ta? Đây này, chải đám tóc già nua này qua một bên; nó che mù mắt ta, khiến cho ta như khóc. Mớ tóc hoa râm đến độ tưởng như mọc ra từ đống tro nào. Nhưng trông ta có già lắm, có quá già không, Starbuck? Ta cảm thấy ta nhược nhạc chết được, cong khòm, và có bướu, y như thế ta là ông Adam, bước đi loạng choạng bên dưới hằng hà thế kỷ chồng chất kể từ thuở bị đuổi khỏi vườn Địa Đàng. Thượng đế! Thượng đế! Thượng đế! Xin hãy tách tim ta! Hãy đâm thủng não ta! Mỉa mai thay! Mỉa mai thay! Mớ tóc hoa râm mỉa mai chua chát, ta đã sống trải đủ lạc thú gì để phải mang mi trên đầu ư; và như cảm thấy ta già đến khó chịu thế này ư? Gần vào, hãy đứng gần ta vào, anh Starbuck; hãy để ta nhìn vào một cặp mắt con người; sẽ còn hơn là ngắm trời nhìn bể; còn hơn cả ngắm vọng Thượng đế nữa. Thề có dải đất xanh; thề có đá lát lò sưởi! Đây đích thị là gương phù thủy; ta thấy vợ con ta trong mắt anh. Không, không; anh hãy cứ ở trên boong, ở trên boong! Đừng có thả thuyền lúc ta thả thuyền của ta xuống nhé; lúc mà Ahab bị sắt nung này săn đuổi con Moby Dick. Rủi may ấy sẽ không phải là rủi may của anh. Không, không! Không phải với cảnh quê nhà xa xăm kia ta thấy nơi mắt anh.”

“Ồ, thuyền trưởng của tôi ơi! Thuyền trưởng của tôi! Thật là tâm hồn cao cả! Tâm hôn già cỗi, nói cho cùng! Tại sao ai đấy lại phải săn đuổi con cá đáng ghét ấy? Hãy bỏ đi cùng với tôi! Ta hãy mau thoát khỏi những vùng bể chết chóc này! Ta hãy về nhà! Vợ và con, Starbuck này cũng có - vợ và con của đám thanh niên thân thiết với nhau như anh em, chị em; cũng như vợ và con của ông, thưa ông, tức là vợ và con của kẻ tuổi già đáng bậc cha chú đầy tình yêu và đầy lòng ước mong chờ đợi. Đi thôi! Ta hãy ròi khỏi nơi này! Ngay giờ phút này hãy cho tôi thay đổi hải trình! Vui mừng làm sao, hân hoan làm sao, ô, thuyền trưởng của tôi ơi, ta sẽ nhẹ nhàng lăn lối trở đường để về gặp lại Nantucket thân yêu của ta! Thưa ông, tôi cho rằng ta cũng có những ngày xanh tươi đẹp nhường này ở Nantucket đấy.”

“Đúng là có, đúng là có. Ta cũng đã từng thấy những ngày đó - một vài ngày hè về buổi sáng. Quãng giờ này đây - phải đấy, giờ là nhằm lúc giấc trưa của đứa bé ấy - thằng trẻ thức dậy rất nhanh nhảu; ngồi nhổm dậy trên giường; và mẹ nó kể cho nó về ta, về lão già ăn thịt người là ta; ta đã ở ngoài biển khơi bên trên vực sâu như thế nào, nhưng sẽ lại trở về để bồng bế nó như thế nào.”

“Đây là Mary của tôi, Mary của tôi đấy! Nàng đã hứa là nàng sẽ mang con trai tôi lên đồi mỗi sáng để nhìn thấy trước nhất cánh buồm tàu của cha nó trở về! Phải đó, phải đó! Không còn gì nữa! Xong cả rồi! Chúng ta hãy quay về Nantucket! Hãy đến đây, hỡi thuyền trưởng, nghiên cứu lộ trình thôi, rồi ta ra đi! Hãy nhìn kìa! Gương mặt thằng bé nơi cửa sổ! Bàn tay thằng bé trên đồi!”

Nhưng cái nhìn của Ahab đã chuyển hướng; như một cây ăn quả bị khô héo, ông ta giũ mình và làm rơi quả táo đã thành tro cuối cùng xuống đất.

“Cái gì thế, cái vật vô danh, khôn dò xét và siêu phàm ấy là gì nhỉ; vị chúa tể và tôn sư lẩn lút và hay phình gạt nào, cả vị hoàng đế không biết hối hận nào đã chỉ huy ta; khiến cho ta mãi mãi đẩy ra, và nhồi nhét, và chèn ép bản thân, chống lại mọi âu yếm và khao khát tự nhiên; và vô tình đã làm cho ta sẵn sàng làm những điều mà trong thâm tâm sâu kín tự nhiên ta không dám làm mấy nỗi? Là Ahab, là Ahab phải không nhỉ? Hơi Thượng đế, phải là ta, hay ai khác, vừa nâng cánh tay này? Mà nếu mặt trời vĩ đại kia không thể tự di chuyển được; mà nếu không thì như một chú nhóc chạy việc trên thiên giới vậy; một ngôi sao đơn độc chẳng thể quay tròn, trừ phi nhờ uy lực vô hình nào; rồi làm thế nào quả tim nhỏ này có thể đập; bộ não nhỏ này có thể nghĩ ra những tư tưởng được; trừ phi Thượng đế gây nên nhịp đập ấy, suy nghĩ ấy, và sự sống ấy, chứ không phải ta. Xin trời chứng giám cho, người anh em ạ, chúng ta quay mòng mòng mãi trong thế giới này, như cái cần trục đằng xa kia, và thần Định mệnh là cây đòn dùng để vận chuyển hàng hóa trên tàu. Và suốt khoảng thời gian đó, ôi chà! Bầu trời tươi đẹp hớn hở này, bờ bể thẳm khôn dò này! Hãy nhìn con cá ngừ ở đằng xa kia! Ai đã xui khiến nó săn đuổi và mổ con cá chuồn? Những kẻ sát nhân rồi sẽ đi đến đâu, hở người anh em? Ai sẽ bị phán quyết, khi chính phán quan cũng bị kéo đến trước vành móng ngựa? Nhưng đó là một ngọn gió êm dịu, êm dịu, và một bầu trời cũng nom êm dịu; và không khí giờ đây phảng phất mùi thơm, như thể từ nơi đồng cỏ mù xa thổi lại; người ta đang cắt cỏ ở một chốn nào đó dưới những sườn non Andes, Starbuck ạ, và những người cắt cỏ đang ngủ giữa đám cỏ mới cắt. Đang ngủ? Phải, dù ta có nhọc nhằn cho mấy, rồi cuối cùng ta cũng sẽ ngủ trên đồng cỏ. Mà ngủ ư? Phải đấy, sét gỉ giữa đám cỏ xanh um ấy; vì những liềm hái của năm ngoái rơi xuống, và bị bỏ lại giữa những lằn cắt, Starbuck ạ!”

Nhưng tái nhợt như một xác chết đầy thất vọng, thuyền phó đã lén chạy xa tự bao giờ.

Ông Ahab đi qua boong tàu để nhìn về phía thành tàu bên kia; nhưng giật mình sửng sốt trước cặp mắt trừng trừng nhìn dưới nước kia. Fedallah cũng đang đờ người nhoai qua cùng hàng lan can ấy.

CHƯƠNG CXXXIII
CUỘC SĂN ĐUỔI - NGÀY ĐẦU

DÊM ẤY, vào phiên canh nửa đêm, khi ông già kia - như thỉnh thoảng ông thường làm - bước từ lỗ thông mái cabin nơi ông ta đứng dựa vào, và đi đến chỗ lỗ quay chân, ông ta hốt nhiên thò mặt ra ngoài một cách rất hung tợn, và hít hít không khí ngoài bể như một con chó khôn thường làm mỗi lúc đến gần một hải đảo man dã. Ông ta tuyên bố rằng một con cá voi hẳn phải ở gần đâu đây. Chẳng mấy chốc mùi đặc biệt kia, mà đôi khi con cá nhà táng còn sống tỏa ra từ một quãng xa, được cả toán canh chừng nhận thấy; mà cũng không một thủy thủ nào còn ngạc nhiên nữa, sau khi đã kiểm soát kỹ càng cái hải la bàn, rồi đến cái phong tiêu, và kế đó xác nhận hướng chính xác của mùi đó đến mức suýt soát nhất có thể, ông Ahab nhanh chóng ra lệnh hải trình của tàu thay đổi đôi chút, và buồm thì cuốn bớt lên.

Đến lúc rạng đông thì chính sách đúng đắn bức chế nên những hành động này đã được minh oan đầy đủ, nhờ cảnh tượng một đường nước loang dài trên mặt biển ngay trước mũi tàu theo chiều dọc, trơn láng như dầu, và tương tự ở nơi những lằn nước gọn thành nếp chung quanh đường đó, các vệt như kim khí bóng láng của khoảng xoáy triều rất nhanh nào đó, ở giang khẩu một con sông sâu chảy mạnh.

“Cắt cử gác các đầu cột buồm! Gọi tất cả thủy thủ lại đây!”

Vừa la lối ầm ầm với ba cái cán đòn điều khiển vận chuyển hàng hóa trên boong mũi con tàu, Daggoo vừa đánh thức những người đang ngủ bằng những cái vỗ tay bạo liệt như phát ra từ lỗ thông hơi, thành thứ ngay tức khắc các thủy thủ xuất hiện với quần áo trên tay.

“Anh thấy gì vậy?” ông Ahab la, vừa ngửa mặt lên trời.

“Không thấy gì cả, không gì cả, thưa ông!” là tiếng la to xuống phía dưới để đáp lại.

“Buồm ngọn! Buồm phụ! Bên dưới và bên trên, và cả hai bên nữa!”

Tất cả các buồm đều căng xong, ông ta nới lỏng dây cứu sinh, dùng để đưa ông ta lên trên chóp cột buồm chính; người ta vừa kéo ông ta lên đó được quãng vài giây, trong khi mới đến hai phần ba quãng đường lên cao, còn đang săm soi nhìn đằng trước xuyên qua quãng trống ngang giữa buồm đỉnh và buồm ngọn, ông ta kêu lên một tiếng như tiếng chim hải âu giữa không trung. “Nó phun nước kìa! Nó phun nước kìa! Một cái bướu y như một đồi tuyết! Đích thị là Moby Dick!”

Bị kích thích bởi tiếng kêu gần như đồng thanh cả ba người canh cột buồm thốt ra, thủy thủ trên boong leo ào lên các dây buồm để ngắm con cá voi tiếng tăm mà họ đã đuổi theo từ lâu. Ông Ahab bấy giờ đã lên đến ngọn cột cuối cùng, trên những người canh khác độ vài bộ. Tashtego đứng ngay dưới ông ta, trên đầu cột buồm ngọn, thành thử đầu người da đồ ấy gần ngang với gót của ông Ahab. Từ độ cao ấy, giờ đây, người ta thấy con cá voi ở cách một vài dặm về phía trước và cứ mỗi lần sóng cuộn nó lại để lộ cái bướu cao lấp lóa, và đều đặn phun nước lên không trung. Đối với những thủy thủ dễ tin xằng, tuồng như đó cũng chính là vòi nước lặng lẽ mà cách đây đã lâu họ nhìn thấy dưới ánh trăng giữa Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương.

“Mà không ai trong các người nhìn thấy nó trước đây sao?” ông Ahab la lên, vừa kêu gọi những người đứng trên các cây cột chung quanh ông ta.

“Thưa ông, tôi đã thấy nó gần cùng một lúc với thuyền trưởng Ahab ồng, và tôi cũng đã la lên đấy,” Tashtego đáp.

“Không phải cùng một lúc; không cùng lúc - không, đồng tiền vàng kia là của ta, Định mệnh đã dành đồng tiền vàng ấy cho ta; chỉ có ta thôi, không một ai trong các người chỉ được con cá voi trắng trước nhất. Nó phun nước kia kìa! Nó phun nước kìa! Lại nữa kìa! Nữa Ba!” ông ta la lên, bằng tông giọng hết sức thủ thuật, kéo dài, dài mãi ra, ăn nhịp với những đợt vươn dài dần của các vòi nước rõ rành trong tầm mắt của con cá voi kia. Nó sắp lặn! Cuốn buồm phụ! Hạ buồm ngọn! sẵn sàng ba thuyền săn. Anh Starbuck, nhớ ở lại trên boong, giữ tàu. Lái kia! Bám sát gió, sát gió một điểm86! Vậy đó; giữ vững, giữ vững! Vì đuôi nó kia kìa! Không, không; chỉ là nước đen thôi! Thuyền dưới đó sẵn sàng cả chưa? Chuẩn bị, sẵn sàng! Hạ ta xuống, anh Starbuck; hạ xuống, hạ xuống, nhanh đi, nhanh nữa đi! Dứt lời ông ta lướt qua khoảng trống xuống boong tàu.

“Thưa ông, nó chúi đầu thẳng về hướng dưới gió,” Stubb la lên, “ngay khuất tầm chúng ta, chưa thể thấy tàu chúng ta đâu.”

“Câm đi, người anh em! Sẵn sang dây lèo! Lái theo gió! Căng buồm hướng mũi! Rung buồm nào! Rung buồm nào! Vậy; chính thế! Thuyền, thuyền!”

Tức thì tất cả các thuyền săn ngoại trừ thuyền của Starbuck được thả xuống; hết thảy các cánh buồm căng phồng, hết thảy mọi mái chèo miệt mài chèo; với không khí khẩn trương ào ạt sóng dợn, phóng theo chiều gió; ông Ahab dẫn đầu cuộc tấn công. Một ánh sáng tái nhạt, le lói tựa tử thần rực sáng cặp mắt buồn sụm cửa Fedallah; một cử động dễ sợ giày vò khuôn miệng lão ta.

Như những vỏ ốc anh vũ im lìm, những mũi thuyền nhẹ của họ lướt nhanh qua mặt bể, nhưng họ đến gần kẻ thù rất chậm. Trong lúc họ đến gần con vật, đại dương vẫn trở nên êm dịu hơn; như đang vẽ một tấm thảm trên sóng; lại dường như là một đồng cỏ ban trưa, bởi vẻ thanh bình trải ra. Cuối cùng, người săn cá nín thở đến sát con mồi bề ngoài dường như không hay biết gì hết của ông ta, đến nỗi có thể thấy trọn cục bướu sáng lóa chói mắt ấy rõ rành rành, bấy giờ đang lướt suốt dọc mặt bể như thể một vật thể riêng rẽ, liên tục quay thành một vòng bọt nước xanh nhạt, xốp nhẹ, tuyệt đẹp. Ông ta thấy những lằn nhăn mênh mông rối rắm của cái đầu hoi nhô lên ở đằng xa. Phía trước nó, tít xa bên ngoài trên vùng nước mềm mại như nệm Thổ, rập rình nhảy nhót cái bóng trắng sáng loáng từ vầng trán rộng và trắng như sữa của nó, và một bản nhạc kịch gợn sóng nhịp nhàng vui tươi chơi đệm cho cái bóng; và ở phía sau, nước bể xanh đẫm xen kẽ nhau chảy vào cái thung lũng lằn nước thẳng tắp không ngừng chuyển động; hai bên những bọt nước sáng trỗi dậy và tung dồi cạnh sườn. Nhưng những bọt nước này lại bị nguậy lên bởi những cặp chân nhẹ bẫng của hàng trăm con chim vui vẻ đang nổi lềnh bềnh mềm bang trên mặt bể, luân phiên các đợt bay ào ạt; và giống như một vài cán cờ nhô cao bên trên thân tàu sơn màu của một con tàu buôn lớn, cây sào cao nhưng đã bị gãy tan của một ngọn giáo mới được phóng ra còn thò lỗ trên lưng con cá voi trắng; và thảng hoặc một đám mây chim chân vịt bay liệng, lướt qua lướt lại như một cái tàn che phía trên con cá, rồi lặng lẽ đậu lắc lư trên sào đó, những lông đuôi dài thượt của chúng tủa ra như những lá cờ hiệu.

Một vẻ vui mừng dịu dàng, một vẻ dịu êm mãnh liệt của quãng nghỉ ngơi trong đà vùn vụt, bao trùm con cá voi đang lướt nhanh. Cũng chẳng phải thần Jupiter trong hình hài con bò đực trắng, đang bơi đi cùng với nàng Europa bị bắt mải bám chặt tay vào cặp sừng duyên dáng; cặp mắt âu yếm ranh mánh đăm đăm liếc ngang nàng trinh nữ; nhanh êm đến ma mị, đánh sóng thẳng về phòng cưới ở Crete; không cả Jove, không cả đấng cao cả uy nghi có thể hơn được con cá voi trắng vinh quang lúc nó bơi nom thần thánh làm vậy.

Ở mỗi bên hông mềm - trùng khớp với chỗ sóng dồi lên và rẽ đôi ra, chỗ sóng một khi đã rời bỏ con vật thì cuồn cuộn tràn lênh láng ra xa - con cá voi tỏa ra những thứ quyến rũ về mỗi bên sáng ngời kia. Chẳng lạ khi từng có một vài người trong đám thợ săn cá vì cảm kích không nói nên lời và bị lôi cuốn bởi hết thảy vẻ tĩnh lặng này, đã mạo hiểm tấn công nó; để rồi nhận ra một cách chí tử rằng im lặng đó chỉ là bề ngoài bao trùm những bão táp ghê gớm mà thôi. Nhưng ngươi trầm lặng, trầm lặng một cách quyến rũ, hỡi cá voi ơi! Người cứ lướt đi, trước mắt những kẻ mói trông thấy người lần đầu, chẳng kể trước đó đã bao nhiêu lần cùng cách ấy người đã bị phỉnh lừa và bị hủy diệt.

Và cứ như vậy, xuyên qua những bình lặng tĩnh mịch nhất của bể khơi nhiệt đới, giữa những con sóng lớn mà tiếng vỗ bị ngưng lơ lửng vì say mê quá độ, con Moby Dick tiếp tục di chuyển, vẫn kìm giữ lại cái cảnh tượng nỗi kinh hoàng trọn vẹn khi cả thân mình nó nhận chìm xuống nước, hoàn toàn giấu kỹ vẻ gớm guốc quăn queo méo mó của chiếc quai hàm nó. Nhưng chẳng mấy chốc phần đằng trước nó từ từ nhô lên khỏi mặt nước; trong giây lát toàn bộ thân hình như phủ cẩm thạch của nó tạo nên một cái cổng vòm cao vút, hệt cây cầu Thiên Nhiên ở Virginia, rồi phe phẩy cái đuôi cờ lên trên không vẻ cảnh cáo, vị thần vĩ đại tự lộ mình như vậy, đoạn lặn xuống, và biến mất tăm. Ngập ngừng lượn vòng, và bay nhào xuống, những con chim bể màu trắng nấn ná vẻ thiết tha chờ đợi trên vùng nước xao động mà con vật kia để lại.

Các mái chèo gác thẳng lên, mái dầm buông xuống, những tấm buồm thả nổi, ba chiếc thuyền giờ đây bập bềnh yên lặng, chờ đợi Moby Dick xuất hiện trở lại.

“Một tiếng rồi”, ông Ahab nói, trong lúc đứng như chôn chân đằng đuôi thuyền; rồi ông nhìn quá chỗ con cá voi lúc nãy, đến những khoảng xanh mờ và những quãng trống rộng rãi ve vãn phía dưới gió. Như vậy chỉ độ một khắc; vì cặp mắt ông đã lại như đang lộn lại trong đầu lúc ông rà quét mặt nước một vòng. Gió giờ tươi mát hơn hẳn, bể bắt đầu nổi sóng.

“Đàn chim! Đàn chim!” Tashtego la lên.

Thành hàng một dài dặc như khi những con diệc cất cánh, lũ chim trắng giờ đang bay cả về hướng thuyền ông Ahab; và khi còn chừng vài thước chúng bắt đầu cứ đập cánh bên trên mặt nước đằng đó, lượn vòng quanh vòng quanh, kềm những tiếng kêu ré vui mừng chờ đợi. Nhãn quang của chúng tín xác hơn của con người; ông Ahab không khám phá được một dấu hiệu nào ngoài bể. Nhưng bỗng nhiên trong lúc ông liếc nhìn xuống mãi, xuống mãi dưới đáy sâu, ông bỗng trông thấy hết sức là sâu một chấm trắng sống động không to hơn con chồn trắng, đương nổi lên với tốc độ nhanh kỳ diệu, và trong lúc nổi lên thì lại hóa to ra, cho đến lúc nó quay ngược lên, rồi để lộ rõ ràng hai hàm răng cong oằn trắng nhởn, lấp lóa sáng, đang nổi lên từ dưới đáy sâu khôn thấu. Chính là cái miệng mở hông hốc cùng quai hàm cuộn xoắn của con Moby Dick; cái thân xác đồ sộ lờ mờ tối của nó vẫn nửa lẫn lộn với màu xanh của bể khơi. Cái miệng sáng lấp lóa ngáp há ngoác bên dưới con thuyền y như một nấm mồ đá hoa cửa ngỏ; làm một nhát chèo rõ sâu về một bên mạn bằng mái chèo lái, ông Ahab quay thuyền của mình vòng qua một bên để tránh sự xuất hiện phi thường ấy. Rồi vừa gọi Fedallah để đổi chỗ với lão, ông ta vừa tiến tới mũi thuyền, giằng lấy cây lao của Perth, và ra lệnh cho đoàn thủy thủ nắm lấy chèo của họ và chờ sẵn ở phía đuôi.

Giờ đây, vì lẽ vừa hay kịp lúc quay trong chiếc thuyền trên trục của nó, nên dự trù trước là mũi thuyền sẽ phải đối diện với đầu con cá voi trong lúc nó còn ở dưới nước. Nhưng như thể đã nhận ra mưu chước này, con Moby Dick, với trí thông minh giảo quyệt thường được người ta gán cho, tự nghiêng mình lên như ta đã thấy, và trong khoảnh khắc lao thẳng cái đầu đầy nếp nhăn của nó lên theo chiều dọc, ngay phía dưới chiếc thuyền.

Xuyên qua, xuyên qua mãi; xuyên qua mọi tấm ván và từng khúc sống thuyền, trong khoảnh khắc chiếc thuyền rung chuyển, con cá voi đang nằm ngửa chênh chếch, theo lối một con cá mập đang cắn, từ từ và đầy cảm xúc ngoạm cả mũi thuyền vào miệng, để cho cái hàm dưới dài, hẹp và quăn queo kia uốn cong lên không trung bên trên, và một trong những cái răng của nó bị mắc trong một cọc chèo. Màu trắng ngọc trai hơi xanh của phía bên trong cái hàm ấy ở cách đầu ông Ahab độ mười lăm phân, và còn nhô cao hơn thế nữa. Ở trong tư thế đó, giờ đây con cá voi trắng lay chiếc thuyền nhẹ bằng gỗ bách hương ấy như một con mèo vờn chuột. Fedallah vẫn nhìn với cặp mắt thản nhiên, tay khoanh chặt; nhưng đoàn thủy thủ vàng như cọp kia đụng đầu nhau nháo nhào ngã xô về mãi tận cùng đằng lái.

Và giờ đây, trong lúc cả hai bên mạn thuyền đàn hồi kia hết hõm vào lại bật ra, khi mà con cá voi đùa nhây với chiếc thuyền khốn khổ theo cái lối ma quái ấy; và cứ căn theo thần hình nó bị khuất lấp dưới thuyền, người ta không thể từ mũi thuyền phóng lao vào nó được, vì mũi thuyền gần như ở bên trong nó, như ta đã biết; và trong lúc những chiếc thuyền khác bất giác dừng lại, như trước một cơn khủng hoảng đột ngột người ta không làm sao chặn nổi, thì chính ông Ahab thiên chấp kia, điên tiết vì kẻ thu đến sát cạnh mình một cách trêu người như vậy, khiến cho ông ta bị đặt sống sờ sờ và tuyệt vọng vào ngay trong cái quai hàm mà ông ta ghét nhất; điên tiết lên vì mọi điều này, ông ta giơ tay trần nắm lấy cái xương dai ấy, và cố gắng một cách man dại để vặn nó trật ra khỏi vật mà nó vừa ngoạm vào. Bấy giờ, trong khi ông ta cố gắng như trên một cách vô hiệu, thì quai hàm kia tuột ra khỏi tay ông ta; hai bên mép thuyền mảnh khảnh cong oằn, sụm xuống, và gãy răng rắc, trong lúc cả hai quai hàm kia, y như hai cái khiên khổng lồ, tuột xa hơn về phía sau, nghiến đứt trọn chiếc thuyền ra thành hai, và khép lại rất nhanh ở giữa bể, ngay chính giữa những mảnh vỡ đang nổi lềnh bềnh. Những mảnh này nổi ở bên, hai đầu bị gãy thì đương chìm xuống, và đoàn thủy thủ ở mảnh vỡ phía đuôi vẫn cố bám mạn thuyền, và rán sức nắm chặt cột chèo để khua.

Vào giây phút dạo đầu ấy, trước khi thuyền bị táp gãy, ông Ahab, người trước tiên nhận thấy ý định của con cá voi, nhờ cử động ngóc đầu lên hết sức láu cá của nó, một cử động khiến ông ta lỏng tay nắm trong một lúc; vào chính lúc đó, tay ông ta đã thực hiện một nỗ lực chót cùng hòng đẩy con thuyền ra khỏi tầm táp của con cá. Nhưng lại chỉ tuột xa hơn vào miệng con cá voi mà thôi, lại còn nghiêng về một bên trong lúc lướt đi như vậy, chiếc thuyền giật tay nắm của ông ta khỏi cái quai hàm; hất ông ta văng ra khỏi đó, trong lúc ông ta còn nghiêng ngả, và vì vậy ông ta té sấp mặt xuống bể.

Rì rầm rút xa khỏi con mồi của nó xong, giờ đây con Moby Dick nằm cách một quãng xa, xô thẳng cái đầu trắng hình bầu dục của nó lên giữa làn sóng biếc; và cùng lúc ấy từ từ xoay trọn thân xác như mọc thẳng đứng ấy; đến độ lúc cái trán nhăn nheo của nó nổi lên - độ trên hai mươi bộ bên trên mặt nước - thì những cồn sóng bấy giờ đang dồi lên, với tất cả các con sóng hợp lưu theo, cùng đập thẳng vào đầu nó đến lóa mắt; căm hận quăng tia nước vỡ vụn run rẩy của chúng lên cao hơn nữa trên không.87 Cũng như trong một trận bão táp, những làn sóng của kênh đào Anh bị cản trở phần nào đành rút khỏi nền đảo đá Eddystone hiểm trở, chỉ hân hoan chồm được lên chóp đỉnh đảo đá một cách chóng vánh xuôi chiều gió thôi.

Nhưng chẳng bao lâu trở lại tư thế nằm ngang, con Moby Dick bơi vùn vụt quanh đám thủy thủ bị đắm thuyền; cứ chiều ngang mà khuấy động cả vùng bể trong phạm vi lằn nước đầy hận thù của nó, như thể tự kích động để chuẩn bị cho một cuộc tấn công nữa còn dễ sợ hơn. Cảnh tượng chiếc thuyền bị vỡ vụn có vẻ như làm nó phát điên, như màu đỏ máu của nho và dâu tây ném ra trước đàn voi của Antinchus trong sách kinh Cựu Ước Maccabee. Trong lúc đó Ahab gần như bị chết ngộp trong bọt nước do cái đuôi hỗn xược của con cá voi, và lại quá què quặt chẳng thể bơi lội, mặc dù ông ta vẫn có thể giữ cho mình nổi, kể cả ngay chính giữa một vùng nước xoáy hỗn loạn như vậy; có thể thấy cái đầu tuyệt vọng của ông Ahab tựa như một viên bọt nước bị tung dồi mà mỗi đụng chạm nhỏ nhất nếu rủi xảy ra đều có thể làm cho nổ tung. Từ phần đuôi tan tành của chiếc thuyền, Fedallah hờ hững nhìn ông ta rất dịu dàng; đoàn thủy thủ đang bám víu, ở một đầu kia phiêu vật, không thể đến cứu ông; phải lo cho thân họ cũng đã là quá đủ. Vì dáng điệu của con cá voi trắng hết sức dễ sợ theo lối quay tròn, và những vòng tròn thu hẹp nó tạo ra lại có vẻ hết sức vùn vụt như các hành tinh di chuyển. Và mặc dù những thuyền khác, không bị tổn thương, vẫn lượn ở quanh đó; họ không dám chèo vào trong vùng nước cuộn để tấn công, sợ rằng làm như vậy sẽ là tín hiệu chết tức thì của những kẻ bị đắm đang lâm nguy, tức là ông Ahab và tất cả mọi người; và cũng chẳng phải trong trường hợp ấy chính bọn họ sẽ có hy vọng thoát được. Thành thử bấy giờ cứ giương to mắt lên, họ đành ở lại rìa ngoài khu vực dễ sợ ấy, khu vực mà trung tâm giờ đây là cái đầu của ông già kia.

Trong lúc đó, ngay từ đầu, mọi sự biến này đã được quan sát thấy tường tận hết thảy từ trên mấy đầu cột buồm; vậy là xoay các trục buồm, con tàu tiến tới nền cảnh tấn tuồng; và giờ thì đã sát gần, đến nỗi ông Ahab từ dưới nước nói với lên tàu được, “Chạy thẳng vào…” Nhưng vừa lúc ấy bể khơi vỡ sóng to từ Moby Dick ập vào ông ta, và nhận chìm ông ta trong một lúc. Nhưng lại cố vẫy vùng thoát khỏi sóng ấy, và nhờ dịp may nổi lên được theo một đầu ngọn sóng ngút cao, ông ta hét lên, “Đâm thẳng con cá! Tống cổ nó đi!”

Mũi tàu Pequod được chỉnh hướng; và vượt qua vòng tròn nước bị phù phép, con tàu chặn ngang hiệu quả giữa con cá voi trắng và nạn nhân của nó. Trong lúc nó buồn bã bơi đi nơi khác, thì các thuyền phóng đến giải cứu.

Được kéo lên thuyền của Stubb, mắt mù và đầy máu, chất muối trắng đóng thành lớp nơi các nếp nhăn của ông; tình trạng sức khỏe thể xác căng đết kéo dài của ông Ahab đã bị phá vỡ, thành thử tuyệt vọng ông ta đành đầu hàng trước vận mệnh của thể xác: suốt một lúc lâu, ông ta nằm nát bẹp nơi đáy thuyền của Stubb, như người bị giày xéo dưới gót cả đàn voi. Tít sâu trong nội tạng, những tiếng rên la không tên não nuột từ ông ta phát ra, như những âm thanh điêu tàn từ ngoài bể thẳm.

Nhưng cường độ kiệt quệ về thể xác của ông ta rút ngắn bớt rất nhiều. Trong biên độ một khoảnh khắc, đôi khi những trái tim vĩ đại cô đặc lại thành một nỗi đau sâu sắc, tổng cộng của những nỗi đau nông cạn tản mát tử tế xuyên suốt toàn thể các sinh mạng người yếu ớt hơn. Vậy nên, những trái tim như thế, dù khái lược trong từng nỗi đau thương; nếu các thần linh định vậy, vẫn sẽ kết tụ trong thời gian cuộc đời họ hẳn một kỷ nguyên buồn thảm, hoàn toàn tạo thành từ những cảm xúc mãnh liệt chớp nhoáng; vì ngay ở các trung tâm vô nghĩa nhất của họ, những bản chất cao cả ấy vẫn chia sớt cho những vòng tròn toàn thể của các linh hồn thấp kém hơn.

“Cây lao,” ông Ahab, nửa nhổm lên, đồng thời lê mình tì lên bên cánh tay cong, hỏi, “vẫn nguyên vẹn đấy chứ?”

“Vâng, thưa ông, vì nó chưa được phóng ra; đây, nó đây,” Stubb vừa nói vừa chỉ vào vật đó.

“Hãy đặt nó trước mặt ta; có người nào mất tích không?”

“Một, hai, ba, bốn, năm; có năm cây chèo, thưa ông, và đây là năm người.”

“Tốt lắm! Hãy giúp ta, người anh em. Ta muốn đứng dậy. Như vậy đấy, như vậy đấy, ta thấy nó! ở đấy! ở đấy! Bơi về phía dưới gió. Vòi nước vọt mới cao làm sao! Bỏ tay ra khỏi người ta! Chất nhựa vĩnh cửu lại chạy lên trong xương của Ahab này rồi! Căng buồm lên; bỏ chèo ra; nắm tay lái!”

Đó là trường hợp thường xảy ra khi chiếc thuyền bị đâm thủng, thủy thủ đoàn của thuyền đó, được một thuyền khác vớt lên, vẫn giúp việc theo thuyền thứ hai này; và cuộc săn đuổi lúc bấy giờ được tiếp tục với tình trạng người ta gọi là hai hàng chèo. Chính là tình trạng bấy giờ. Nhưng uy lực bổ sung của chiếc thuyền ấy, không thể ngang với uy lực bổ sung của con cá voi được, vì xem ra nó có đến ba hàng chèo nơi mỗi cái vi của nó; và đang bơi với một tốc độ rành rành cho thấy, rằng nếu bây giờ, trong hoàn cảnh này, mà tiếp tục, cuộc săn đuổi sẽ thành ra thứ công cuộc kéo dài vô cùng vô tận, nếu không nói là tuyệt vọng; mà cũng không có một đoàn thủy thủ nào có thể chịu đựng một khoảng thời gian lâu dài như thế, và một sức cố gắng cao độ và không ngừng trên mái chèo như vậy; một hoàn cảnh chỉ có thể chịu được trong một vài cuộc thăng trầm ngắn ngủi mà thôi. Rồi thì, chính con tàu, như thỉnh thoảng vẫn xảy ra, lại trở thành phương tiện trung gian hứa hẹn hơn cả trong việc tiếp quản cuộc săn đuổi. Và do đó, các thuyền giờ quay về tàu, và rồi chẳng mấy sẽ được kéo lên cạnh những cần trục - hai mảnh tan tành của chiếc thuyền bị đắm cũng đã được tàu buôc chặt trước đó và kéo tất tật cả về một bên mạn, vừa xếp những tấm bạt buồm lên cao, và vươn dài ra bên những buồm phụ, như đôi cánh hai khớp của một con hải âu; tàu Pequod hướng về lằn nước phía dưới gió của con Moby Dick. Cứ theo từng đợt đều đặn rất có phương pháp trứ danh, cái vòi nước sáng lấp lóa của con cá voi đều đều được hô lên thông báo từ trên mấy đầu cột buồm cắt người canh; và khi đáng lẽ đã được báo cáo là đã đi xuống phía dưới, ông Ahab vẫn còn thong thả ở lại, bước từng bước trên boong tàu, chiếc hộp la bàn kiêm đồng hồ trong tay, ngay khi giây cuối cùng của phiên canh được phân công chấm dứt, người ta nghe tiếng ông ta, “Giờ đồng tiền vàng thuộc về ai nào? Các anh em thấy nó không?” Và nếu như câu trả lời là, Không, thưa ông! thì lập tức ông ta truyền lệnh cho họ kéo mình lên đến tận đầu cột buồm. Và cứ như vậy ngày hôm đó trôi đi; Ahab, bấy giờ ở trên cao và bất động; không bao lâu sau, lại bước từng bước không ngừng nghỉ trên lớp ván tàu.

Trong lúc ông ta cứ bước đi như vậy và không thốt ra lời nào, trừ phi để kêu gọi những người trên cao, hay ra lệnh cho họ kéo một cánh buồm lên cao hơn, hay căng một cánh buồm khác cho rộng hơn - cứ bước tới bước lui như vậy, bên dưới chiếc mũ sụp sát mắt, và ở mỗi chỗ ngoặt ông ta lại đi ngang chiếc thuyền bị hư nát của chính ông, mà người ta đã hạ xuống boong canh và để nằm úp ngược ở đó; mũi thuyền cho kỳ đuôi đều gãy tan. Cuối cùng ông ta dừng lại trước chiếc thuyền hư đó; và như trên một bầu trời quá nhiều mây, những cụm mây mới bay tới đôi khi sẽ trôi ngang qua, trên gương mặt của ông già giờ đây cũng bò lan vài nỗi buồn mới bổ sung như vậy.

Stubb thấy ông dừng lại; và có lẽ có ý định chứng tỏ, một cách không phải là vô hiệu, lòng cương nghị không nao núng của gã, và để qua đó chiếm được một địa vị anh dũng trong tâm trí vị thuyền trưởng, nên gã tiến lên, và ngó chiếc thuyền hư rồi tuyên bố, “Cây kế mà con lừa từ chối; nó đâm vào miệng con lừa rất mạnh, thưa ông; ha! ha!”

“Cái thứ thiếu linh hồn nào lại đi cười hô hố trước một chiếc thuyền hư hả? Ôi! Ôi! Nếu ta không biết mi can đảm như ngọn lửa không biết sợ là gì (và cũng máy móc như vậy) thì ta đã có thể nguyền rủa mi là đồ nhát gan rồi đấy. Trước một chiếc thuyền hư vì bị đắm không bao giờ nên để lộ tiếng rên rỉ, than vãn hay cười đùa.”

“Vâng, thưa ông,” Stubb vừa nói vừa tiến đến gần, “đây là cảnh tượng trang nghiêm, cũng là một điềm báo xấu.”

“Một điềm báo? Một điềm báo? Từ điển đâu! Nếu như các thần linh tính nói thẳng với con người, tất sẽ nói một cách đáng tôn kính; chứ không lắc đầu và buông ra những ẩn ý tối tăm như các bà vợ già. Thôi đi! Hai người là hai cực đối lập của thái cực của cùng một thứ; Starbuck là Stubb đảo ngược, và Stubb là Starbuck; và cả hai là toàn thể nhân loại; còn Ahab này, đứng một mình giữa triệu con người trái đất, không có thiên thần hay con người nào là láng giềng của lão cả! Lạnh, lạnh. Ta run lên đây! Giờ thế nào nhỉ? Trên cao kia! Các anh có thấy nó không? Hãy báo cáo từng lần phun nước, dù nó có phun tới mười bận một giây đi chăng nữa!”

Ngày đã gần tàn, chỉ có vạt chiếc áo vàng của ông ta là kêu xào xạc. Chẳng bao lâu nữa đã là sẩm tối, nhưng những người canh vẫn chưa được lặn như hoàng hôn.

“Thưa ông, giờ không thấy vòi nước được nữa; trời tối quá,” một tiếng la từ trên không.

“Lúc thấy lần cuối, nó ở hướng nào?”

“Như trước, thưa ông, thẳng theo chiều dưới gió.”

“Tốt! Giờ nó sẽ di chuyển chậm hơn vì là ban đêm. Hạ cả buồm ngọn và buồm phụ nữa, anh Starbuck. Chúng ta không được vượt quá nó trước lúc tảng sáng; giờ đây nó đang bơi và có thể trôi dạt một lúc. Giữ lái kia! Giữ tàu hoàn toàn dưới gió! Trên cao kia! Xuống đi! Stubb, phái một thủy thủ mới lên đầu cột buồm chính, và trông nom để có người canh cột buồm đó đến sáng.” - Rồi tiến tới chỗ đồng tiền vàng nơi cột buồm chính - “Các anh em, đồng tiền vàng này là của ta, vì ta đã được lãnh nó; nhưng ta sẽ để nó ở đây cho đến lúc con cá voi trắng kia chết; và lúc bấy giờ, hễ người nào chỉ được nó trước tiên vào chính ngày nó bị giết, thì đồng tiền vàng thuộc về người ấy; và nếu như ngày ấy ta chỉ được nó, thì lúc bấy giờ mười lần đồng tiền vàng này sẽ được chia cho tất cả các bạn. Giờ thì đi đi! Boong tàu này là của người, thưa Ngài!”

Và vừa nói vậy, ông ta đứng ở nửa đường chỗ cái lỗ thông, kéo sụp mũ xuống, đứng yên đấy cho đến tảng sáng, trừ vài cữ bừng tỉnh xem thử đêm đã đến đâu.

CHƯƠNG CXXXIV
CUỘC SĂN ĐUỔI - NGÀY THỨ HAI

VÀO LÚC RẠNG ĐÔNG, ba chỗ canh trên cột buồm vừa được thay người canh rất đúng giờ.

“Anh em có thấy nó không?” ông Ahab la lên, sau khi để một chỗ nhỏ dành cho ánh sáng lan tràn.

“Không thấy gì cả, thưa ông.”

“Đánh thức các thủy thủ dậy và chong buồm lên! Nó vượt nhanh hơn ta tưởng; căng buồm ngọn lên! Phải đấy, đáng lẽ phải giữ tốc độ tàu suốt đêm. Nhưng không việc gì đâu, chỉ là nghỉ ngơi để tiến mạnh hơn lên thôi.”

Đến đây cần phải nhắc lại rằng một cuộc săn đuổi ương ngạnh làm vậy để bắt một con cá voi đặc biệt, tiếp diễn hết ngày đến đêm, hết đêm lại đến ngày, là điều lối gì cũng chưa từng có tiền lệ trong nghề cá biển phương Nam. Vì công cuộc ấy đòi hỏi tài ba kỳ diệu, độ chuẩn xác của kinh nghiệm, và đức tự tin bất bại chỉ một vài bậc anh tài tự nhiên trong đám các vị chỉ huy ở Nantucket có được; đến độ từ quan sát đơn thuần con cá voi lúc người ta thấy nó lần cuối, thì trong vài trường hợp nhất định, người ta có thể đoán khá chuẩn xác hướng con cá kia tính tiếp tục bơi theo trong một thời gian sau đấy, lúc đã khuất khỏi tầm quan sát, cũng như đại để tốc độ tiến lên của nó trong suốt thời gian ấy. Và trong những trường hợp này, gần giống như một hoa tiêu khi sắp sửa mất tầm nhìn bờ bể, song hướng của bờ bể đó y biết rất rõ, và y muốn trở lại đó sớm, nhưng ở một điểm xa xôi hơn; cũng như người hoa tiêu này đứng cạnh la bàn của y, và xác định vị trí chính xác của mũi đất bấy giờ đã thấy rõ, để có thể chính xác hơn mà tiến đúng vào mỏm đất xa xôi chưa thấy mà chung cuộc sẽ phải viếng thăm: người săn cá cũng vậy, bên la bàn của họ, cùng với con cá voi; vì sau khi bị săn đuổi, và bị cần mẫn đánh dấu, qua nhiều giờ lúc ban ngày, khi đêm đến che phủ mất con cá, lằn nước sắp tới của con vật xuyên qua bóng đêm cũng gần như đã xác định rõ rệt vào trí óc minh mẫn của người thợ săn, cũng như là vùng bờ bể đã định được vị trí đối với người hoa tiêu. Thành thử đối với tài khéo léo kỳ diệu của người thợ săn cá, bản chất dễ biến mất đã đi vào cách ngôn tục ngữ ấy của một vật được ghi trên mặt nước, một lằn nước chẳng hạn, về mọi chủ đích mong muốn, cũng gần đáng tin cậy như là dải đất vững chắc kia. Và cũng như con thủy quái Leviathan bằng sắt của hệ thống hỏa xa tối tân ngày nay, từng bước tiến được biết nằm lòng, đến nỗi, hễ có cầm đồng hồ trên tay là con người có thể bấm giờ tốc độ của nó như bác sĩ đo mạch trẻ con; và nôm na hơn mà nói, đoàn xe lửa chạy ngược hay đoàn xe lửa chạy xuôi sẽ đến một nơi nào đó và vào một giờ nào đó; thậm chí cũng vậy, hầu như là có những dịp những người dân Nantucket này tính giờ chỉnh nhịp được con thủy quái Leviathan dưới sâu kia, thể theo tâm tính tốc độ nó mà người ta quan sát được; và họ tự nhủ, con cá voi sẽ đi hết hai trăm dặm trong bao nhiêu giờ, sẽ ước chừng đến độ vĩ tuyến hay kinh tuyến nhất định. Nhưng để đưa sự chính xác ấy thành công đến cùng, gió và bể phải là các đồng minh của người săn cá voi; vì dù tài khéo léo đảm bảo cho y là y hiện ở đúng cách hải cảng của y chín mươi ba hải lý một phần tư, thì cũng đâu được tác dụng tức thời nào cho người thủy thủ lúc lặng gió tàu không thể di chuyển, hay lúc trời gió ngược? Và cứ suy luận từ những khẳng định này là sẽ ra nhiều vấn đề rất tinh vi trong công việc săn cá voi.

Con tàu vẫn lướt sóng; để lại một lằn nước trên mặt bề tựa như một hòn đạn đại bác, bị bắn sai đích, trở thành một thứ lưỡi cày, và xới tung ruộng đồng bằng phẳng.

“Thề có muối và dây gai!” Stubb la lên. “Nhưng cử động nhanh chóng này của boong tàu bò lên cẳng chân tôi và râm ran nơi tim. Con tàu này và tôi là hai anh bạn can trường! Ha, ha! Ai đó bồng tôi lên và phóng tôi, ngửa xương sống, xuống mặt bể, vì xin thề có những cây sồi tươi! Xương sống của tôi là sống tàu! Ha, ha! Chúng ta đi cái dáng đi không để lại phía sau chút bụi!”

“Nó phun nước kìa! Nó phun nước! Nó phun nước! Ngay ở phía trước mũi!” là tiếng la của người canh trên đầu cột buồm vào lúc ấy.

“Ây, ây!” Stubb la lên. “Tôi đã biết mà - ngươi không thể trốn thoát đâu - cứ phun nước đi và chẽ hai vòi nước của người đi, hỡi cá voi! Chính ma quỷ điên cuồng của người đang ở sau người! Hãy phun vòi nước của ngươi - căng phồng lá phổi của ngươi! Ahab sẽ chặn dòng máu của ngươi, như một ông chủ cối xay đóng cửa chắn nước lại để chặn dòng chảy!”

Và Stubb đã nói thế với hầu hết đám thủy thủ. Những cuồng nhiệt của cuộc săn đuổi đến bấy giờ đã khiến cho họ sôi sục lên, y như rượu cũ đang được làm mới lại. Bất kể bao sợ hãi đến nhược người và điềm triệu mà một vài người trong bọn họ có thể đã cảm thấy, những sợ hãi này không những giờ bị ém nhẹm cho khuất tầm mắt suốt cơn kính phục Ahab đang càng lúc càng tăng, mà chúng còn bị vỡ tan, và trên mọi ngả đường chạy trốn, như những con thỏ thảo nguyên nhút nhát chạy tán tác trước con bò rừng đang nhảy lồng. Bàn tay của Định mệnh đsc vồ lấy linh hồn của họ; và cứ căn theo những hiểm họa chấn động ngày hôm trước; theo thực tế rồi cũng trôi qua của tình trạng hồi hộp chờ đợi đêm qua; cái cách con tàu hoang dại này đâm đầu băng băng, không sợ sệt, mù quáng và liều lĩnh tiến tới mục tiêu đang tháo chạy như bay kia; mọi điều ấy khiến tâm can họ thành ra sửng sốt. Ngọn gió đã thổi no căng các bụng buồm của họ; và hối con tàu tiến lên bằng những cánh tay vô hình đồng thời không ai kháng cự nổi; điều này có vẻ như tượng trưng cho thứ động lực vô hình đã trói buộc họ thành nô lệ cho cuộc săn này.

Họ là một, chẳng phải ba mươi người. Vì cũng như một con tàu đã chở tất cả bọn họ; mặc dù gồm đủ thứ trái ngược ráp lại với nhau – gỗ sồi, gỗ phong và gỗ thông, sắt, hắc ín và dây gai - tất cả chúng lại xen lẫn vào nhau để thành một thân tàu chắc đặc, lao đi trên lộ trình của nó, được đường sống tàu rất dài ở chính giữa cân bằng và điều hướng; cũng vậy, mọi phẩm chất cá nhân trong đoàn thủy thủ, giá trị của người này, nỗi sợ của người kia, tội lỗi và đủ trạng huống phạm tội, hết thảy mọi tạp loại ấy được rèn đúc lại thành một tính chất thống nhất, và hết thảy đều được chỉ hướng đến mục đích chí tử mà Ahab, vị chúa tể của họ, cái sống tàu duy nhất của họ, đã chỉ ra.

Dây lèo sống động. Những đầu cột buồm, y như chóp đỉnh của các cây cọ cao vút, được điểm tô nhiều cẳng tay và cẳng chân xòe rộng. Một tay bám chặt lấy một cọc chèo, vài người với tay kia ra phía trước huơ huơ vẻ sốt ruột, vài người khác đang che mắt tránh ánh mặt trời chói chang thì ngồi tít đằng xa trên những trụ buồm đang lắc lư; tất cả các trụ buồm đều mang nặng những kẻ phàm trần, sẵn sàng và đã chín muồi cho định mệnh của họ. Ha! Họ mới cố gắng làm sao xuyên qua màu xanh thẳm vô biên này hòng tìm ra cho được cái giống có thể hủy diệt họ!

“Tại sao các anh em lại không hô hoán lên, nếu các anh em thấy nó?” ông Ahab la tướng, khi một vài phút sau tiếng la đầu tiên ông không nghe thấy một tiếng nào khác nữa. “Các anh em, kéo tôi lên cao xem thử; chắc là các anh lại bị lừa rồi; Moby Dick không bao giờ phun lên nhõn một tia nước kỳ lạ vậy, để rồi biến mất đâu.”

Quả đúng như vậy thật; trong cơn náo nức vội vàng, các thủy thủ đã lầm một vật khác với vòi nước của cá voi, như sự việc chẳng bao lâu sẽ tự tỏ lộ; vì vừa hay ông Ahab lên đến cây cột của ông ta; và vừa hay dây buộc của ông ta được buộc chặt vào chốt của nó ở boong tàu, ông ta liền phụ trách ngay âm chủ đạo cho ban nhạc, khiến không trung rung lên như thể có những loạt súng liên thanh. Có thể nghe được tiếng hú đắc thắng của ba mươi lá phổi da hoẵng, khi - gần con tàu hơn là chỗ vòi nước tưởng tượng, chưa đầy một dặm về phía trước - con Moby Dick bỗng xuất hiện trong tầm mắt! Vì con cá voi trắng giờ đây tiết lộ vị trí ở ngay gần không phải bằng những vòi nước bình thản và chậm chạp; cũng không bằng sự phun êm ru của cái suối nguồn huyền bí nơi đầu nó; mà do hiện tượng kỳ diệu hơn nhiều là cử động vọt lên khỏi nước của nó. Nhô cao lên với một tốc độ cực nhanh từ những vùng bể sâu nhất, con cá nhà táng cứ thế phóng toàn thân hình đồ sộ của nó lên nguyên tố khí trong trẻo và chồng chất lên một núi bọt nước chói lòa, chỉ rõ vị trí của nó đến cả quãng cách trên bảy dặm cũng thấy. Trong lúc ấy, những đợt sóng hung hăng và rách toạc mà nó lắc mình giũ đi trông như cái bờm của nó; trong một vài trường hợp, vọt lên khỏi mặt nước như vậy là một hành động thách thức của con vật.

“Nó vọt lên ở đằng kia kia! Nó vọt lên ở đằng kia kìa!” là tiếng la, trong lúc bằng những cử động phách lối vô biên con cá voi trắng tung mình hệt cá hồi lên đến tận giời. Bỗng nhiên bị phát hiện trong đồng bằng bể xanh thẳm này, và lại còn nổi bật trên đường rìa càng xanh thẳm hơn nữa của bầu trời, chùm tia nước mà nó phun lên, lấp lánh lẫn sáng quắc đến khó chịu nổi, như thể một dòng sông bang; và cứ dựng sững ở đấy, mỗi lúc một mờ dần, mờ dần cái cường độ chói sáng lấp lánh lúc ban đầu, tiến tới tình trạng mù sương mờ ảo của một trận mưa rào đang dần nặng hạt trong thung lũng.

“Phải đấy? Moby Dick, hãy nhảy lần chót lên tới mặt trời đi!” Ahab hét lên, “Giờ phút của mày và cây lao của mày đã sẵn sàng đây rồi! Xuống, xuống hết tất cả mọi người, chỉ trừ một người đằng mũi. Các thuyền! Săn sàng!”

Không lưu tâm đến những thang dây vô vị của đám dây thừng chăng cột buồm, các thủy thủ, y như những ngôi sao bay, tuột xuống boong tàu, theo những dây néo sau và dây leo; trong khi ông Ahab, tuy không nhanh bằng, vẫn được hạ cấp tốc từ cột của ông ta xuống.

“Hạ thuyền ra xa,” ông ta la lên, ngay lúc đến thuyền mình - một chiếc thuyền thay thế, đã được sửa soạn từ chiều hôm trước. “Anh Starbuck, con tàu thuộc về anh - hãy tránh xa các thuyền nhưng giữ sao cho luôn gần họ. Thả thuyền, tất cả!”

Như để cho bọn họ một đòn kinh khủng tức thì, vì đến lúc bấy giờ vẫn chính nó là kẻ tấn công trước, con Moby Dick đã quay lại, và đang tiến đến cả ba nhóm thủy thủ. Thuyền của Ahab ở chính giữa; vừa cổ vũ bộ hạ ông ta vừa bảo bọn họ ông ta sẽ chơi con cá voi theo lối đầu chọi đầu - nghĩa là cứ chèo thẳng đến trước trán nó - chuyện vốn không phải bất thường gì; vì khi vẫn ở trong một giới hạn nhất định, một cuốc hành trình như thế sẽ loại cuộc tấn công sắp đến khỏi tầm nhìn xiên một bên của con cá voi. Nhưng trước khi đạt đến cái giới hạn sát sạt đó, tức là trong lúc cả ba thuyền nom rõ rành như ba cột buồm trước đôi mắt nó; con cá voi trắng đang mải khích động bản thân lên một tốc độ cuồng nộ, gần như ngay tích tắc đâm bổ vào giữa những chiếc thuyền kia với quai hàm mở rộng, cái đuôi quật mạnh, cống hiến trận chiến khủng khiếp về mọi phương diện; và chẳng chú ý gì đến những thỏi sắt phóng vào nó từ mọi chiếc thuyền, có vẻ như chỉ định phá hủy từng tấm ván đóng nên các thuyền ấy mà thôi. Nhưng vì được lái rất khéo léo, không ngớt xoay tròn như những con ngựa chiến thuần thục ngoài chiến địa; ba chiếc thuyền suốt một lúc lâu hoàn toàn tránh được nó; mặc dù đã có lúc chỉ cách có một khoảng rộng bằng bề ngang tấm ván; trong lúc, suốt trong thời gian ấy, tiếng hô xung trận phi phàm của Ahab xé toang mọi tiếng kêu khác thành từng mảnh vụn.

Nhưng cuối cùng, bằng những diễn tiến biến hóa không sao theo dõi nổi, con cá voi trắng cứ lội xéo qua xéo lại, và bằng cả ngàn cách đã quậy rối tung đoạn chùng của ba dây câu giờ đây đang dính chặt vào nó, khiến cho các dây này bị rút ngắn lại, và, tự chúng quấn kéo các thuyền tận tụy kia lại gần những thỏi sắt cắm trên mình nó; mặc dù giờ đây suốt một lúc, con cá voi có bơi chệch sang bên một chút, như để lấy lại sức cho một cuộc tấn công mãnh liệt hơn nhiều. Nhân cơ hội này, trước hết ông Ahab cho thảy ra nhiều dây câu hơn: và kế đó lại vội vàng kéo kéo và giật giật sợi dây - hy vọng bằng cách ấy sẽ gỡ được vài mối thắt nút rối bù - thì ôi thôi! Một cảnh tượng còn dã man hơn cả bộ răng xáp chiến của những con cá mập!

Bị vướng vào và xoắn vặn hình trôn ốc trong mê cung những dây câu, các cây lao và giáo bị tuột lỏng, cùng tất thảy các tua ngạnh và mũi nhọn lấp lánh sáng, nom sáng lóe và nhiều nước lên các đòn chống nơi mùi thuyền ông Ahab. Lúc ấy chỉ có thể làm một việc. Nắm con dao của thuyền vẻ sưng sỉa, ông ta nhoài vào trong - tít trong - và rồi ra ngoài các chùm thép; kéo về sợi dây câu ở đằng xa, chuyển nó vào trong, cho người chèo mũi thuyền, và rồi, cắt hai lần sợi thừng gần các đòn chống, cho rơi cái bó thép bị tóm giữ đó xuống bể; và mọi thứ lại chắc chắn trở lại. Ngay thời khắc ấy, con cá voi trắng bất thình lình đâm bổ vào giữa, những nùi rối còn lại của mấy dây câu khác; và bởi làm vậy mà kéo được hai thuyền mắc míu nhiều hơn của Stubb và Flask đến sát vi đuôi nó, không sao cản nổi; đập hai thuyền vào nhau y như hai miếng vỏ trấu lăn lông lốc trên bờ bể bị sóng dập vùi, và rồi lặn thẳng xuống bể, biến mất trong một vụng nước xoáy bọt sủi ùng ục, những miếng gỗ bách hương từ các mảnh thuyền đắm quay cuồng nhảy múa vòng quanh, suốt một lúc, như những hột đậu khấu đã lột vỏ trong một bát rượu đang được nguậy tít.

Trong lúc cả hai đoàn thủy thủ đang quay mòng mòng dưới nước, cố với theo những ống dây câu, những mái chèo và đồ gỗ lềnh bềnh khác, trong lúc anh chàng Flask nhỏ bé cứ vừa nẩy lên hụp xuống như một chiếc lọ không, vừa giật chân lên trên để tránh những quai hàm cá mập gớm ghiếc; còn Stubb đang mạnh sức hò hét tìm lấy một ai đó vớt gã lên; và trong lúc dây câu của ông già - giờ tẽ làm hai - cho phép ông ta chèo vào trong vùng nước ngầu bọt ấy để cứu bất cứ ai cứu được; trong cảnh tượng man dại hàng ngàn tai ương trước mắt cùng xảy ra một lúc ấy, chiếc thuyền chưa bị đánh đắm của ông Ahab có vẻ như được những dây nhợ vô hình nâng lên tới thiên đường, đúng lúc ấy, như một mũi tên từ dưới bể bắn thẳng lên, con cá voi trắng lao cái trán rộng của nó vào đáy thuyền, tung thuyền ấy lên, lộn vòng và lộn vòng trên không; cho đến khi lại rơi xuống - lật úp mạn - ông Ahab cùng các thủy thủ của ông ta thì vẫy vùng hòng thoát ra từ bên dưới, y hệt những con hải cẩu trong một cái hang bên bờ bể.

Sức xung kích của cuộc nổi dậy đâu tiên của con cá voi - vốn đang đổi hưóng di chuyển đúng lúc nó xông lên mặt nước - vô tình cũng đã ném nó theo đà, đến chỗ cách trung tâm thảm họa mà nó gây nên một quãng; và xoay lưng ra phía ấy, giờ đây nó nằm một lúc ở đấy từ từ phe phẩy thùy đuôi từ bên này sang bên kia; và hễ lúc nào một mái chèo lạc, một miếng ván, một miếng vỡ nhỏ nhất hay chỉ một mẩu thuyền động vào da nó, lập tức đuôi nó thụt lùi nhanh như chớp, và xáp ngang quật liền xuống nước. Nhưng chẳng bao lâu, tuồng như thỏa mãn vì công chuyện bây giờ coi như xong, nó cày cái trán đầy lằn nhăn xuống biển, và kéo theo sau những dây câu rối rắm nhằng nhịt, nó tiếp tục đi theo con đường dưới gió của nó y như thể bước chân có sắp đặt của một du khách nào.

Cũng như lần trước, con tàu ân cần đã quan sát toàn thể trận đấu, lại tiến tới để giải cứu, và vừa thả một thuyền xuống vớt các thủy thủ, ống dây, mái chèo đang nổi lềnh bềnh, cùng bất cứ thứ gì có thể với tới được, rồi vô sự hạ những thứ đó lên tàu. Một vài bả vai, cổ tay và mắt cá bị trẹo; những vết bầm giập lồ lộ; những lao và giáo bị cong đầu; những nùi dây rối rắm, những miếng ván hay tay chèo gãy nát; hết thảy những thứ này đều ở đấy cả, nhưng xem ra không có triệu chứng chết người hay ngặt nghèo nào xảy đến cho ai. Cũng như đối với Fedallah ngày hôm trước, giờ đây người ta tìm thấy ông Ahab đang kiên quyết bám dính lấy nửa chiếc thuyền bị vỡ của ông ta; bấy giờ vẫn nổi được tương đối dễ dàng; mà lần này cũng chẳng phải cuộc săn vắt kiệt sức ông ta đến như rủi ro ngày hôm trước.

Nhưng khi được đỡ lên boong tàu, thì mọi cặp mắt đều dán vào người ông ta; bởi thay vì tự đứng lấy một mình, ông ta vẫn nửa đeo lấy vai Starbuck, người cho đến lúc ấy đã đi đầu trong công tác cứu giúp ông ta. Cái chân bằng ngà của ông ta đã bị táp gãy mất, chỉ còn lại một mảnh vụn ngắn ngủn và sắc nhọn.

“Ấy, ấy, Starbuck, tựa vào người khác đôi khi cũng êm dịu thật, làm người tựa thì hay tựa đi; phải chi lão già Ahab này tựa thường xuyên hơn thì hay biết mấy.”

“Thưa ông, cái vòng sắt đã không trụ vững,” người thợ mộc bây giờ đang tiến tới, lên tiếng. “Tôi đã phí khối công khó vào cái chân ấy đấy.”

“Nhưng không có cái xương nào gãy cả, thưa ông, tôi hy vọng vậy,” Stubb lo lắng, vẻ quan tâm thực bụng.

“Ầy! Và tất cả vỡ nát ra từng mảnh, Stubb ạ, anh hiểu phỏng. Nhưng dù cho có một cái xương gãy đi nữa thì lão Ahab này cũng còn nguyên vẹn; và ta cũng không mảy may coi trọng một cái xương tươi nào của ta hơn là cái xương khô ta đã mất này. Không con cá voi trắng, cũng không con người nào, không kẻ thù nào có thể nhìn thấu lão Ahab này trong cái bản thể đích thực không chụm tới được của lão. Có dây dọi nào động được đến nến sàn đăng kia, có cột buồm nào cào cọ được tới mái xa đằng kia? Trên cao kia! Đường nào?”

“Ngay phía dưới gió! Thưa ông.”

“Nếu vậy, quay tay lái lên; cuốn mấy cánh buồm lại, các anh em giữ thuyền! Hạ các thuyền thay thế còn lại xuống và sắp đặt chúng cẩn thận. Anh Starbuck, hãy đi tập họp thủy thủ chèo thuyền.”

“Để tôi dẫn ông đi đến thành tàu đã, thưa ông.”

“Ôi, ôi, ôi! Miếng xương cụt này chọc ta đau điếng! Định mệnh đáng nguyền rủa thật! Một thuyền trưởng không ai thắng nổi về phần hồn lại có một thuyền phó nhát gan đến thế ư!”

“Thưa ông?”

“Thân thể ta, không phải thân thể anh. Cứ đưa ta cái gì đó làm gậy - kia, cây giáo run rẩy kia được đấy. Tập hợp các thủy thủ lại. Chắc chắn là ta chưa từng thấy hắn. Thề có trời, không thể thế được? Mất tích? Nhanh! Gọi tất cả bọn họ.”

Ý nghĩ mơ hồ của ông già lại đúng thực. Sau khi tụ tập cả đoàn thủy thủ, tay tín đồ Bái Hỏa giáo không có mặt.

“Ta Bái Hỏa giáo!” Stubb la lên. “Lão ta hẳn đã bị mắc ở trong…”

“Các người hãy lục tung cả lên đi! Tất cả các người hãy chạy lên trên boong, xuống dưới hầm, phòng tàu, chòi canh - đi tìm hắn ta xem - chưa mất tích đâu - chưa mất tích đâu!”

Nhưng chẳng bao lâu các thủy thủ đã trở lại chỗ ông ta với các báo cáo là không tìm thấy tay Bái Hỏa giáo ở đâu cả.

“Ầy dà, thưa ông,” Stubb nói, “bị mắc vào mấy đoạn dây câu rối của ông rồi - tôi nghi rằng đã trông thấy lão kéo kéo giật giật dưới ấy.”

“Dây câu của ta! Dây câu của ta ư?Mất tích rồi? Mất tích ư? Chút lời nói ít ỏi đó có nghĩa gì? Có hồi chuông báo tử nào rung trong lời ấy, mà khiến cho lão già Ahab này run lên như thể lão là gác chuông vậy. Cả cây lao nữa! Tung cái vật nhớp nhúa ở đấy lên, - các ngươi có thấy nó không? Cái thỏi sắt rèn, chao ôi, cái thỏi sắt của con cá voi trắng. Không, không, không, đồ ngu rầy rà; chính tay này đã phóng nó ra! Và nó đã trúng con cá! Trên cao kia! Hãy cứ nhìn nó không rời. Nhanh! Tất cả thủy thủ đến dây lèo thuyền, gom chèo lại. Các anh em đâm cá! Các thỏi sắt! Các thỏi sắt! Kéo những buồm to lên cao hơn. Trương hết các lá buồm! Bánh lái kia! Giữ vững, giữ vững như giữ mạng! Ta sẽ vòng mười vòng; quanh quả đất không ai đo được này; phải đấy và cú lặn thẳng vào trong ấy, nhưng ta sẽ giết nó!”

“Đấng thần linh vĩ đại! Chỉ một lần thôi hãy xuất đầu lộ diện,” Starbuck la lên. “Chẳng đời nào, chẳng đời nào ông bắt được nó đâu, ông già ạ. Nhân danh Đức Chúa, xin thôi chuyện này đi, quả thật còn tệ hơn sự điên rồ của ma quỷ nữa. Đã hai ngày săn đuổi rồi; đã hai lần bị đâm nát ra từng mảnh rồi; chính cái chân ông đã một lần nữa bị ngoạm ngay dưới mũi ông; cái bóng xấu xa của ông cũng mất tiêu – hết thảy các thiên thần bao quanh ông với những lời cảnh cáo; ông còn muốn gì nữa chứ? Chúng ta vẫn còn tiếp tục săn đuổi con cá giết người này cho đến lúc nó nhận chìm người cuối cùng ư? Để rồi chúng ta sẽ bị nó kéo xuống địa ngục ư? Ồ! Ồ! Săn nó nữa quả thật là bất kính và phạm thượng!”

“Anh Starbuck ạ, vừa rồi đây, ta cảm thấy ngả theo ý anh một cách lạ lùng; kể từ cái gìờ phút ấy, cả hai ta đều nhìn - anh biết nhìn gì rồi đấy, trong mắt người kia. Nhưng về vấn đề con cá voi này, thì hãy làm sao cái trán của anh đối với ta giống như lòng bàn tay này - một khoảng trống không có lằn nhăn và chỗ lồi nào cả. Ahab mãi mãi vẫn là Ahab, người anh em ạ. Toàn thể hành động này đã được quyết định bất di bất dịch. Nó đã được ta và anh diễn thử hàng tỷ năm trước khi đại dương này cuồn cuộn chảy. Đồ điên ạ! Ta là tùy viên của thần Định mệnh đây. Ta hành động theo mệnh lệnh. Này các chú, thuộc hạ của ta! Ước gì các anh em cũng vâng lời ta. Các anh em hãy đứng quanh ta. Các anh em thấy một lão già bị cắt mất một khúc; ngả người trên một ngọn giáo cong oằn run rẩy; dựa trên một chân đơn độc. Đó là Ahab - phần thân thể của lão; còn phần hồn của Ahab là một con rết, bò trên cả trăm chân. Ta cảm thấy căng thẳng, căng thẳng đến nửa phần, hệt như những sợi dây lai dắt các tàu chiến nhỏ bị gãy cột buồm trong một cơn bão tố; và rất có thể ta trông như vậy đấy. Nhưng trước khi ta gãy, các anh em sẽ nghe tiếng ta răng rắc; và cho đến chừng các anh em nghe thấy như thế, hãy biết rằng dây cáp của Ahab vẫn lai dắt hoài bão của ông ta. Các anh em có tin không, vào những thứ được gọi là điềm báo trước ấy? Như vậy hãy cười to và la to lên nữa đi! Vì trước khi chìm, các vật sắp bị chìm thường hay nổi lên hai lần trên mặt nước; rồi lại nổi lên một lần nữa, rồi mới chìm hẳn. Đối với Moby Dick cũng vậy - nó đã nổi lên hai lần - mai đây sẽ là lần thứ ba. Phải đấy các anh em ạ, nó sẽ nổi lên một lần nữa, nhưng chỉ để phun vòi nước cuối cùng! Anh em có cảm thấy là những con người can đảm không, can đảm không?”

“Như những ngọn lửa không biết sợ kia,” Stubb la lên.

“Và như một bộ máy,” Ahab lẩm bẩm. Và trong lúc các thủy thủ tiến ra phía trước, ông ta tiếp tục lẩm bẩm, “Những điều gọi là điềm triệu ấy! Và hôm qua ta cũng nói chuyện ấy với Starbuck kia, về chiếc thuyền bị vỡ của ta. Ôi chao! Dũng cảm sao ta đã tìm cách để tống ra khỏi tim của kẻ khác cái thứ đã dính chặt vào tim ta! Tay Bái Hỏa giáo, tay Bái Hỏa giáo! Mất tích, mất tích ư? Hắc ta đã phải đi trước, nhưng vẫn cần được nhìn thấy lần nữa trước khi chính ta bỏ mạng - sao lại thế nhỉ? Giờ đây có một câu đố, có thể ngăn cản hết thảy các luật sư đã được những hồn ma của toàn thể hệ thống các quan tòa ủng hộ, tựa như một cái mỏ diều hâu nó mổ vào sọ ta, ta sẽ, ta sẽ đoán ra câu đố đó.”

Lúc bóng tối ập xuống, con cá voi vẫn ở trong tầm mắt phía dưới gió.

Như vậy, một lần nữa, buồm được cuộn bớt lên, và mọi việc đều xảy ra gần như đêm hôm trước; duy có tiếng búa đập và tiếng ầm ầm của đá cối xay là vẫn còn nghe được cho đến gần sáng ngày, lúc các thủy thủ cặm cụi dưới ánh đèn, mải mê sắp đặt cho cẩn thận và đầy đủ các thuyền cụ thay thế và mài bén các khí cụ mới dành cho ngày mai. Trong lúc đó từ mảnh thuyền hư của Ahab, bác thợ mộc làm một cái chân khác; còn ông Ahab vẫn như đêm trước, mũ sụp xuống tận mắt đứng im trong lỗ thông mạn; cái nhìn giấu giếm hướng về mặt la bàn đầy vẻ dự liệu; chỉnh chính Đông chờ mặt trời sớm nhất mọc lên.

CHƯƠNG CXXXV
CUỘC SĂN ĐUỔI - NGÀY THỨ BA

BUỔI SÁNG NGÀY THỨ BA bừng lên rạng đông tươi đẹp, và một lần nữa, người canh đêm đơn chiếc trên đầu cột buồm trước được đám thủy thủ canh ban ngày giải thoát, những người này rải rác ra từng cột buồm và hầu như mỗi trụ buồm.

“Các anh em có thấy nó không?” ông Ahab la lên; nhưng con cá voi chưa ở trong tầm mắt.

“Cứ đúng trong đường lằn nước của nó; theo lằn nước ấy, chỉ có thế thôi. Đằng bánh lái kia; hãy cứ vững tay mà chạy như trước, giờ đây cứ chạy như vậy. Lại một ngày mới dễ chịu làm sao; phải chăng là một thế giới mới tạo, làm thành một nhà nghỉ mùa hè cho các thiên thần, và sáng nay đây là buổi sáng đầu tiên của thế giới ấy bừng mở ra trước họ, không thể có một ngày đẹp hơn trên thế giới này. Đây là món ăn cho tư tưởng, và giá Ahab có thì giờ để suy nghĩ; nhưng Ahab không bao giờ suy nghĩ cả, lão chỉ cảm thấy, cảm thấy, cảm thấy; thế cũng là đủ rắc rối cho một người phàm trần rồi! Suy nghĩ tức là táo bạo lắm rồi. Chỉ có Thượng đế là có quyền và đặc quyền mà thôi. Suy nghĩ là, và phải là, một sự trầm tĩnh và bình lặng, và những quả tim đáng thương của chúng ta đập dồn, và những bộ não đáng thương của chúng ta nặn vắt quá nhiều cho lao động ấy. Tuy vậy, đôi khi ta nghĩ rằng não bộ của ta rất bình lặng – một vẻ bình lặng băng giá, cái sọ già này cũng nứt vậy, như một cái ly mà thứ đựng bên trong biến thảnh đá, khiến cái ly bể ra. Giờ sợi tóc này vẫn đang mọc; thời khắc này đang lớn lên, và nhiệt lượng hẳn gây giống nó; nhưng không, nó cũng như loại cỏ thông thường, sẽ mọc ở bất cứ đâu, giữa những kẽ nứt trần tục của vùng băng giá Greenland, hay trong phún thạch núi lửa Vesuvius. Những ngọn gió man dại thổi nó như thế nào; chúng tạt quanh ta như những mảnh rách của các cánh buồm bị xẻ đôi tạt con tàu bị tung dồi chúng bám dính. Một ngọn gió xấu chắc chắn đã thổi trước ngọn gió này xuyên qua những hành lang nhà ngục và phòng giam, và các khoa phòng bệnh viện, và đến thổi ở đây ngây thơ tựa long cừu. Mặc xác nó! Nó đã hỏng thối đi rồi. Nếu như ta là ngọn gió đó, ta thì sẽ chẳng đời nào thổi trên một thế gian khốn khổ và xấu xa đến thế nữa. Ta thà lần đâu đấy đến một cái hang, và ẩn trú ở đấy. Tuy vậy, đây là một thứ gì anh hùng và cao cả, ngọn gió ấy! Ai đã từng thắng nó? Trong mọi trận đấu nó đều giáng đòn cuối cùng và chua chát nhất. Hãy cứ chạy nghiêng xiên bên nó, người sẽ chạy xuyên qua được nó. Ha! Một ngọn gió hèn nhát đập cả những con người hoàn toàn trần truồng, nhưng sẽ không chịu đứng để nhận lấy một cú đấm. Ngay cả Ahab cũng còn can đảm hơn - một thứ cao cả hơn thứ đó. Giá như giờ đây ngọn gió chỉ có một thân thể; nhưng hết thảy những thứ khiến con người cáu tiết nhất và nhục mạ họ nhất, hết thảy những thứ ấy đều không có thân thể, nhưng chỉ như là các đối tượng vật thể không có thân thể, chứ không như là các chất. Có nguyên một sai biệt tinh quái nhất, xảo quyệt nhất và đặc biệt nhất! Tuy vậy giờ đây ta xin lặp lại, và xin thề rằng, có một thứ gì vinh quang và duyên dáng hết sức trong ngọn gió ấy. Những ngọn gió mậu dịch ấm cúng này, ít nhất, ở trên những tầng trời trong trẻo, cũng thổi thẳng tới, trong êm dịu đầy sinh lực và kiên định mạnh mẽ, và không xoay chiều ra khỏi mục tiêu, dù những dòng chảy bùn lầy của bể khơi có thể xoay chiều và đổi hướng, và những con sông Mississippi mạnh mẽ nhất của đất liền có nhanh chóng và chạy lệch quanh, không chắc cuối cùng sẽ chảy vào đâu. Và xin thề có các miền địa cực vĩnh cửu, những ngọn gió mậu dịch đó thổi thẳng vào tàu ta. Những gió mậu dịch này, hay là một cái gì giống như chúng - một cái gì không thay đổi đến như thế, vừa lồng lộng vừa mạnh, thổi linh hồn sống tàu của ta tiến tới! Tới nó! Trên cao kia! Có thấy gì không?”

“Không, thưa ông.”

“Không gì cả! Và đã sắp đến trưa! Đồng tiền vàng này không ai cần đến ư! Hãy nhìn mặt trời! Đúng, đúng, hẳn là như vậy. Ta đã vượt quá nó rồi. Sao thế được nhỉ, được lợi thế hả? Phải, giờ đây nó đang đuổi ta; chứ không phải ta đuổi nó. Thật là bậy! Đáng lẽ ta cũng phải biết chứ. Điên mất! Những dây câu - những cây lao mà nó đang kéo, ầy, ầy, ta đã chạy qua nó đêm qua rồi. Chung quanh! Ở chung quanh! Hãy xuống đi, tất cả anh em, trừ những người đúng phiên canh thông thường thôi! Cắt người trông dây lèo!”

Đang lái theo hướng nãy giờ, ngọn gió gần như ập vào góc đuôi tàu Pequod, khiến cho giờ đây chỉ về hướng ngược lại, con tàu xông thẳng vào ngọn gió trong lúc nó nguậy bọt nước ở trên lằn nước trắng xóa của nó.

“Giờ ông ta lái thuyền ngược gió xông vào cái quai hàm mở rộng kia,” Starbuck lẩm bẩm một mình trong lúc cuộn dây lèo chính mới bị đổi hướng lên trên lan can. “Xin Thượng đế phù hộ, sao mình cảm thấy đến cả xương mình cũng ẩm ướt tận bên trong rồi, và từ bên trong ra làm ướt cả thịt mình. Mình ngờ rằng hễ mình mà nghe theo lời của ông ta là mình không vâng lời Thượng đế rồi.”

“Chuẩn bị kéo ta lên trên!” ông Ahab vừa la vừa tiến tới cái giỏ bằng dây gai. “Chúng ta sắp gặp nó rồi.”

“Ầy, ầy, thưa ông,” lập tức Starbuck tuân lời Ahab, và một lần nữa ông Ahab lắc lư ở trên cao.

Trọn một giờ đã trôi qua; kéo dài như vàng dát ra thành bao thời đại. Giờ đây, bản thân thời gian cũng nín thở thật dài vẻ hồi hộp rõ rệt. Nhưng cuối cùng cách khoảng ba chấm độ bên ngoài mũi tàu mạn áp gió, ông Ahab lại thấy vòi nước, và ngay tức khắc từ ba đầu cột buồm cũng phát ra ba tiếng kêu ré, như thể những chiếc lưới bằng lửa đã thốt ra vậy.

“Trán chạm trán ta sẽ gặp người, lần thứ ba, Moby Dick ạ! Lên boong tàu trên kia! Quay buồm lên cao hơn, hướng tàu hết tốc lực vào mắt gió. Con vật đó hiện còn quá xa để ta có thể hạ thuyền, anh Starbuck ạ. Buồm lắc lư! Mang chày vồ ra giám sát tay lái tàu kia! Thế, thế; nó đi mau thật, và ta phải xuống đây. Nhưng hãy để cho ta nhìn quanh từ trên cao này ra bể một lần xem sao. Một cảnh tượng xưa cũ, xưa cũ, nhưng lại rất mới sao đó; ầy, và không thay đổi một chút nào kể từ lần đầu tiên ta thấy nó, một đứa con trai, từ những đồi cát xứ Nantucket, vẫn thế! Vẫn thế! Vẫn thế với Noah cũng như với ta. Có mưa nhỏ ở phía dưới gió. Những thứ đang ở phía dưới gió duyên dáng thế! Chúng phải dẫn đến một nơi nào đó – đến cái gì đó khác hơn là đất thường, giống cọ hơn cả những cây cọ. Dưới gió! Con cá voi trắng đi lối ấy; vậy hãy nhìn về phía gió; hướng gió căng buốt thì càng tốt. Nhưng tạm biệt, tạm biệt, hỡi các anh em đầu cột buồm già đời! Gì đây? Màu xanh? Ấy, những rêu mùn nhỏ xíu trong những kẽ nứt nẻ cong queo này. Không có những vết biến màu xanh như vậy trên đầu của Ahab! Có sự khác biệt giữa tuổi già của con người và tuổi già của vật chất. Mà phải đấy, cột buồm già kia ơi, cả hai ta già đi bên nhau; nhưng thân thể vẫn khỏe mạnh, phải thế không, tàu của ta? Ấy phải, mất một chân, chỉ có thế thôi. Xin thề có trời, thứ gỗ chết khô này hơn đứt thịt sống nguẩy của ta mọi đường. Ta không thể so sánh với nó được; và ta đã biết một vài con tàu làm bằng cây chết sống dai hơn bao đời sống con người làm bằng chất liệu thiết yếu nhất của những người cha thiết yếu nhất. Hắn ta vừa nói gì thế? Hắn vẫn nên đi trước ta, hoa tiêu của ta ấy; và sẽ còn được gặp lại nữa? Nhưng ở đâu? Ta có cặp mắt ở dưới đáy biển không, giá sử ta đi xuống dưới những nấc thang vô cùng vô tận kia? Và suốt đêm ta đã chạy tàu vượt hắn, bất kể hắn đã lặn xuống đến đâu. Phải đấy, phải đấy, như người đã nói sự thật trần trụi về người, hỡi tay tín đồ Bái Hỏa giáo; nhưng Ahab ơi, kia cú bắn của lão nhắm sai rồi. Chào tạm biệt - đầu cột buồm - hãy trông chừng con cá voi kia cho cẩn thận, trong lúc ta đi vắng. Chúng ta sẽ đàm đạo ngày mai, không, đêm nay, tức là lúc con cá voi trắng kia nằm ở dưới ấy và bị buộc ở cả đằng đầu và đằng đuôi.”

Ông Ahab ra lệnh; và hẵng còn đang nhìn quanh thì đã được hạ thấp êm chắc xuyên không trung xanh thẳm xuống boong tàu.

Đúng giờ những chiếc thuyền được hạ xuống, nhưng đứng ở đằng đuôi con thuyền sà lúp, ông Ahab cứ lảng vảng quanh điểm hạ thuyền, ông huơ tay gọi thuyền phó - bấy giờ bận giữ một trong các dây tời trên boong tàu - hạ lệnh cho anh này ngừng tay.

“Starbuck!”

“Vâng ông?”

“Lần thứ ba con tàu hồn vía của ta khởi động trong chuyến đi này, Starbuck ạ.”

“Ầy, thưa ông, ông sẽ thắng được nó.”

“Vài con tàu xuất hành từ các hải cảng của họ, và sau thì bị mất tích, Starbuck ạ!”

“Thực thế, thưa ông: thực tế buồn thảm nhất.”

“Có người chết lúc thủy triều lên; có người chết lúc nước triều xuống; có người lúc lụt lội dâng cao - và ta cảm thấy lúc này đây một cồn sóng nhô cao lên tới chóp đỉnh rồi, Starbuck ạ. Ta già rồi; hãy bắt tay ta đi, người anh em.”

Tay họ bắt lấy nhau; mắt họ như níu chặt; nước mắt của Starbuck tựa như keo dán.

“Ồ thuyền trưởng của tôi, thuyền trưởng của tôi! Tâm hồn cao cả - đừng đi – đừng đi nữa! Nhìn xem, một người can đảm đang khóc; sẽ thấy nỗi thống khổ của sự thuyết phục to lớn như thế nào.”

“Hạ xuống ngay!” Ahab la lên, vừa hất cánh tay thuyền phó ra. “Đoàn thủy thủ chuẩn bị sẵn sàng!”

Trong chốc lát chiếc thuyền này được chèo quành ra sát phía dưới lái tàu.

“Cá mập! cá mập!” một giọng nói từ cửa sổ cabin thấp đằng ấy phát ra. “Ô ông chủ ơi, hãy trở lui đi!”

Nhưng ông Ahab không nghe thấy gì cả; vì giọng nói của chính ông ta bây giờ đã bị cao vống lên; và con thuyền thì cứ vọt tới.

Tuy nhiên tiếng nói kia nói đúng thực; vì vừa hay ông ta đẩy thuyền rời con tàu, thì một cơ số cá mập, như đang trỗi dậy từ các vùng nước xanh thẫm phía dưới thân tàu, đã ma lanh mà táp vào các mái chèo mỗi lần những mái chèo này nhúng xuống nước; và cứ lối ấy hộ tống chiếc thuyền bằng những cú táp mạnh. Đó là chuyện không phải hiếm xảy ra cho những thuyền săn cá voi ở các vùng bể đầy cá mập; những con cá mập có lúc đã đàng hoàng bơi theo họ đúng cái lối lũ diều hâu bay liệng bên trên những cờ xí của các đạo binh tiến về miền Đông. Đó là những con cá mập đầu tiên tàu Pequod gặp kể từ lúc nhìn thấy con cá voi trắng; có phải chính vì đoàn thủy thủ của ông Ahab đều là những tên dã man da vàng như cọp như vậy, và vì vậy thịt họ đối với cá mập thơm ngon hay không - một vấn đề ai cũng biết là đôi khi ảnh hưởng đến chúng thật - dù sao đi nữa, chúng cũng có vẻ chỉ theo sau có một thuyền đó thôi, không buồn quấy rầy đến các thuyền khác.

“Quả tim bằng thép rèn!” Starbuck vừa lẩm bẩm vừa nhìn sang bên, và giương mắt theo dõi chiếc thuyền đang giật lùi. “Ông có thể mạnh dạn hò toáng lên trước cảnh tượng ấy ư? Hạ sống thuyền của ông vào giữa đám cá mập ăn tạp kia, và bị chúng theo sát, miệng há hốc săn đuổi ông; ngày thứ ba sinh tử đây ư? Vì khi mà ba ngày nối tiếp nhau trong một cuộc săn đuổi liền; thì hãy cứ chắc rằng ngày đầu là buổi sáng, ngày thứ nhì buổi trưa và ngày thứ ba buổi tối và cũng là ngày kết thúc vụ ấy - kết thúc ra sao mặc lòng. Ôi! Thượng đế! Cái gì bắn xuyên qua mình thế, và bỏ lại mình yên lặng như chết, song đầy mong chờ như vậy, rồi cố định ở đỉnh điểm một cơn rùng mình! Các thứ tương lai bơi ở trước mình, như trong những đường viền và những bộ xương rỗng tuếch; trọn vẹn quá khứ không hiểu sao bỗng trở thành hư ảo, Mary, em ơi! Em đã phai mờ thành những hào quang tái nhợt ở sau anh rồi; con trai ơi, cha có vẻ như chỉ nhìn thấy cặp mắt con trở nên xanh đến diệu kỳ thôi. Những vấn đề lạ lùng nhất của đời sống như đang sáng tỏ, nhưng mây lại cuốn qua ở giữa. Phải chăng tầng cuối cùng cuộc du hành của mình đã đến? Chân mình cảm thấy rã rời; như chân của kẻ bước đi cả ngày. Hãy cảm nhận con tim mình - vẫn còn đập đẩy mà? Tự cựa quậy đi chớ; Starbuck! Tiêu tán mệt mỏi đi! Cử động, cử động nào! Nói to lên! Đầu cột buồm kia! Có thấy tay con trai mình chỉ về phía đồi không? Điên rồ - trên cao kia! Dùng con mắt tinh nhất mà nhìn kỹ các thuyền - nhận cho rõ con cá voi. Hô! lại một lần nữa! – đuổi con diều hâu ấy đi! Hiểu chưa! Nó mổ - nó xế cái chong chóng gió – vừa nói vừa chỉ lá cờ đỏ bay phần phật trên cột buồm chính. Ha! Nó bay vút đi mang theo thứ đó! Ông già đang ở đâu nhỉ? Ông có thấy cảnh tượng đấy không, hỡi ông Ahab! Rùng rợn, rùng rợn!”

Những chiếc thuyền chưa đi xa lắm thì bỗng theo một dấu hiệu từ những đầu cột buồm - một cánh tay chỉ xuống phía dưới, ông Ahab biết ngay rằng con cá voi đã lặn xuống; nhưng vì muốn đến gần nó vào lúc nó nhô lên lần sau, ông ta giữ nguyên hướng tiến hơi ngang so với con tàu; đoàn thủy thủ bị bùa mê thuốc lú kia vẫn đang giữ thật im lặng, trong lúc những đợt sóng húc đầu cứ đập, đập hoài vào mũi thuyền bơi ngược.

“Cứ đóng vào, đóng đinh của bọn mi vào, ô hỡi sóng kia! Vào những cái đầu tột cùng của chúng, đóng vào! Nhưng người chỉ đập một vật không có nắp thôi; và không quan tài nào, không cỗ xe tang nào có thể là của ta cả, duy có dây gai là có thể giết ta! Ha! Ha!”

Bỗng nhiên, nước ở chung quanh họ từ từ phồng lên thành những vòng tròn rộng; nhanh chóng dâng lên, như thể đang trượt ngang từ một tảng băng ngầm mới nổi, rồi tức thì nổi trỗi dậy trên mặt nước. Người ta nghe thấy một tiếng mài trầm đục, một tiếng ầm ì ngầm bên dưới; và mọi người đều nín thở; trong lúc tuồng như bị kéo lê cùng với những dây thừng lẵng nhẵng, những lao, giáo và các dây câu, một hình thù to lớn mênh mang từ dưới bể phóng lên chênh chếch theo chiều dọc. Bị cuốn trong một màn sương móc mỏng thả lòng thòng, vật đó quay liệng một hồi trên không trung cầu vồng; và kế đó rơi chìm nghỉm trở xuống đáy sâu. Bị tung cao lên đến ba mươi bộ, vùng nước ánh lên giây lát như những vông cua đài phun nước, rồi chìm vỡ nát trong một trận mưa bông nước, để lại mặt bể xoay tròn mịn màng như sữa quanh thân mình tựa đá hoa cương của con cá voi.

“Chèo đi!” ông Ahab la lên với các tay chèo và những chiếc thuyền phóng tới tấn công; nhưng phát điên vì những thỏi sắt hôm qua mới tinh nay đã sét gỉ trong mình nó, con Moby Dick như bị hết thảy những thiên thần sa ngã rơi từ trên trời xuống toa rập nhau lại ám ảnh. Những tầng rộng gần dính chặt nhau phủ khắp cái trán rộng của nó, dưới lớp da trong suốt, nom như được bện lại với nhau; trong lúc đầu cứ tiến lên, nó xông xáo nguậy cái đuôi giữa đám thuyền; và một lần nữa tách rời chúng ra; đánh văng những thỏi sắt và giáo từ những chiếc thuyền của hai thuyền phó, và húc vào một bên của phần trên hai mũi thuyền ấy, nhưng lại chừa cho ông Ahab nguyên lành không một vết trầy.

Trong lúc Daggoo và Queequeg đang trám những tấm ván bị căng; vừa lúc con cá voi bồ họ mà bơi ra xa, quay mình để lộ cả một bên hông, nó lại sắp phóng đến gần họ; ngay lúc đó một tiếng la thất thanh nổi lên. Bị buộc cuốn quanh lưng con cá; trói chặt vòng nọ chồng vòng kia trong cái mớ suốt đêm qua con cá voi đã quấn hàng cuộn dây câu quanh, người ta thấy cái thân xác nửa rách nát của tay tín đồ Bái Hỏa giáo; bộ y phục của lão đã bị cọ xơ ra từng mảnh; cặp mắt sưng lồi củạ lão quay hẳn về phía ông già Ahab.

Ông Ahab bỗng buông lỏng cây lao.

“Thật nhảm nhí, nhảm nhí!” ông ta vừa nói vừa thở dài. “Ây a, tay tín đồ Bái Hỏa giáo! Ta lại thấy người. Ây a, vậy là người đã đi trước; và cái này, cái này là cỗ xe tang mà người đã hứa hẹn. Nhưng ta vẫn bắt người giữ cho đúng đến chữ cuối cùng lời nói của người. Cỗ xe tang thứ nhì ở đâu? Tránh xa ra, các thuyền phó, về tàu! Những thuyền kia giờ vô dụng cả rồi; hãy sửa chữa đúng nếu các anh có thể làm kịp, rồi trả lại cho ta; nếu như không kịp, Ahab này chết là đủ. Xuống, anh em! Việc đầu tiên chỉ là yêu cầu nhảy ra khỏi thuyền ta đứng, còn cái thứ đó chính ta sẽ phóng lao. Các anh em không phải là người nào khác, mà chính là tay chân ta, vì vậy phải vâng lời ta. Con cá voi ấy đâu? Lại lặn xuống rồi ư?”

Nhưng ông ta đã nhìn quá gần con thuyền; vì tuồng như muốn đào tẩu cùng với cái xác chết nó mang theo, và tuồng như nơi đặc biệt dành cho cuộc gặp gỡ cuối cùng này chỉ là một giai đoạn trong cuộc du hành dưới gió của nó, nên con Moby Dick giờ đây lại bơi nhanh ổn định về phía trước; và đã gần như vượt qua con tàu - cho đến bấy giờ vẫn đang chạy hướng ngược nó, mặc dù hiện tại sự tiến lên của tàu đã bị chặn lại. Con cá như đang bơi với một tốc độ nhanh nhất, và giờ đây chỉ định theo đuổi con đường thẳng của riêng nó giữa bể khơi.

“Ồ! Ông Ahab,” Starbuck la lên, “chưa quá muộn, kể cả hôm nay là ngày thứ ba đi nữa, để ngừng theo đuổi. Ông xem đấy! Con Moby Dick có đi tìm ông đâu. Mà chính ông, ông là người phát điên lên đi tìm nó!”

Chong buồm chạy về hướng gió đang nổi, chiếc thuyền đơn độc bị đẩy nhanh về phía dưới gió, bằng cả chèo lẫn buồm. Và cuối cùng lúc ông Ahab trượt đến cạnh tàu, gần đến nỗi nhận ra được cả mặt của Starbuck trong lúc anh dựa trên lan can tàu, ông lão la to bảo Starbuck quay tàu lại chay theo ông ta, đừng qua nhanh, cách ông ta một quãng vừa phải thôi. Nhìn lên phía trên, ông ta thấy Tashtego, Queequeg và Daggoo đang háo hức leo lên mấy đầu cột buồm; trong lúc những tay chèo lắc lư trong hai chiếc thuyền bị thủng vừa mới được kéo lên bên hông tàu đang bận rộn sửa chữa chúng. Từ chỗ này đến chỗ kia, ngang qua những lỗ cửa tù, trong lúc ông ta di chuyển mau lẹ ông ta cũng thấy vụt qua hình ảnh Stubb và Flask, đang bận rộn trên boong giữa những bó sắt thỏi và giáo mới. Trong lúc ông ta nhìn mọi cảnh này; trong lúc ông ta nghe những nhát búa đạp chỗ các thuyền bị vỡ; những nhát búa xa xăm khác như đang đóng đinh vào tim ông ta. Nhưng ông ta cố trấn tĩnh. Và bấy giờ ghi nhận thấy chong chóng gió hay cờ tàu đã biến mất không còn nơi cột buồm chính nữa, ông ta quát gọi Tashtego, người lúc đó vừa hay leo lên cây cột ấy, hãy trở xuống lấy một lá cờ khác, cả búa và đinh, để mà đóng luôn cờ đó vào cột buồm.

Có phải là mệt rã rời sau ba ngày bị săn đuổi, cùng tình trạng cản trở bơi lội rõ rành của những vật phụ tùng chằng chịt nó mang theo, hay ấy là mánh lới lừa gạt xảo quyệt nào của nó ta chẳng rõ: nhưng bất kể sao mới là đúng, giờ đây con cá voi đã bắt đầu yếu đi, tuồng như có vẻ thế, nhìn từ chiếc thuyền đang một lần nữa tiến rất nhanh đến gần nó; mặc dù thực tình cuộc khởi hành ban nãy của con cá voi cũng đã không được lâu bằng lúc trước. Và vẫn trong lúc ông Ahab lướt trên các đợt sóng, lũ cá mập không biết thương xót cũng đang hộ tống ông ta, hết sức bướng bỉnh bám dính lấy con thuyền, liên hồi kỳ trận táp vào những mái chèo đang khua dồn dập, đến độ các bàn chèo bị sứt mẻ và nghiền nát hết cả, vương tung tóe lại những mảnh vụn trên mặt bể theo mỗi nhát dận xuống nước.

“Đừng có quan tâm đến chúng! Những bộ răng kia chỉ tặng thêm cột chèo mới cho mái chèo của các anh em mà thôi. Cứ chèo đi! Hàm cá mập là nơi yên nghỉ tốt hơn vùng nước yếu hèn đấy.”

“Nhưng thưa ông, cứ mỗi lần chúng tấp là mái chèo lại mỏng vẹt đi.”

“Những chèo đó còn trụ được lâu! Cứ chèo đi! Nhưng ai dám chắc” - ông ta lẩm bẩm – “những con cá mập này bơi theo để ăn thịt cá voi hay ăn thịt Ahab? Mà cứ chèo đi! Ầy, giờ còn sống cả đấy thôi – chúng ta rất gần nó. Tay lái! Hãy nắm lấy tay lái; để cho ta đi qua.” Và vừa nói xong, hai người trong bọn thủy thủ bèn giúp ông tiến lên phía mũi chiếc thuyền vẫn đang lướt như bay.

Cuối cùng, lúc con thuyền bị lăng về một bên, và chạy dập dình dọc theo sườn còn cá voi trắng, kỳ lạ sao con vật tuồng quên hẳn việc tiếp tục tiến lên – như đôi khi cá voi sẽ lãng quên – ông Ahab vậy là đã ở ngay bên trong màn sương mù bao trùm núi khói, mà sau khi bị quăng ra khỏi cái vòi của con cá voi thì uốn éo vòng quanh cái bướu lớn như đồi sót trên bình địa của nó; ông ta thậm chí đã ở sát cạnh con vật; đúng lúc, lưng cong theo thần mình, cả hai cánh tay nâng cao tư thế tự tin, ông ta phóng thỏi sắt hung tợn, cùng lời nguyền rủa còn hung tợn hơn vào con cá voi đáng ghét. Trong lúc cả chất thép lẫn lời nguyền rủa cùng chui vào hốc, như thể bị húc bởi một bãi lầy, con Moby Dick vặn nghiêng mình; cuộn phần sườn ở gần hơn cơn từng cơn vào mũi thuyền, và không hề đâm thủng một lỗ nào ở đó, bất thình lình xô nghiêng con thuyền, khiến cho nếu không kịp bám vào phần nhô cao của mạn thuyền, ông Ahab một lần nữa hẳn đã bị văng xuống bể.

Như ta đã biết, có ba người chèo - vì không biết trước thời khắc chuẩn xác của cuộc phóng lao, và do đó không được chuẩn bị trước cho những hậu quả của nó - nên bị ném ra ngoài; nhưng rơi xuống bể như vậy, trong một khắc hai người trong họ lại bám ngay vào mạn thuyền và nhô lên được ngang mực mạn thuyền nhờ một đợt sóng phối hợp, ném thẳng thân mình họ vào trong thuyền; còn người thứ ba rơi một cách tuyệt vọng về phía đuôi thuyền, nhưng vẫn nổi và vẫn bơi.

Gần như cùng lúc, với một ý chí tột độ muốn hành động chớp nhoáng không tính toán, con cá voi trắng phóng ngang qua vùng bể hỗn loạn. Nhưng lúc này thì Ahab la to bảo những người lái thuyền phải vòng vài vòng dây mới, và giữ nguyên như vậy; đồng thời ra lệnh cho đoàn thủy thủ quay lại và lai dắt thuyền đến tận lằn nước; đúng cái thời khắc ấy sợi dây câu phản trắc kia cảm nhận sức căng và lực kéo gấp đôi, đến độ nó đứt phụt giữa không trung!

“Cái gì gãy nứt trong người ta vậy? Đường gân nào đứt rồi! Lại toàn bộ nào; chèo! Chèo! Nhào vào nó đi!”

Nghe tiếng xô ào ạt khủng khiếp của con thuyền va quệt trên bể, con cá voi quay vòng lại giơ cái trán trơ trụi của nó ra giữ thế thủ; nhưng trong lúc quay như vậy, thoáng thấy thân tàu đen thui gần đấy; dường như ngộ ra trong hình ảnh ấy nguồn cơn mọi nỗi khổ sở của bản thân; nó nghĩ đấy là - và rất có thể đúng vậy - một kẻ thù to lớn và cao cả hơn hẳn; nên hốt nhiên, nó bổ nhào lên mũi tàu đang tiến tới, chuyển động các quai hàm giữa đám bọt nước hung hăng.

Ông Ahab loạng choạng; bàn tay ông đập trán. “Ta mù rồi; anh em! Dang tay ra phía trước để cho ta có thể mò đường. Là đêm ư?”

“Con cá voi! Con tàu!” những người chèo thuyền đang rúm cả lại la lên.

“Chèo! Chèo! Nghiêng xuống tận đáy sâu của người, ô hỡi bể khơi, để cho trước khi vĩnh viễn quá muộn Ahab này có thể bắn lướt đi cú chót này trúng mục tiêu của lão; ta thấy: thuyền! thuyền! Tiến lên, anh em! Anh em không cứu tàu ta ư?”

Nhưng trong lức những thủy thủ kia dùng sức cố ép con thuyền của họ qua khu bể đầy sóng cuộn, hai đầu mũi ván bị cá voi táp toạc đột nhiên bật tung lên, và trong tích tác, chiếc thuyền tạm thời bị hư đó năm gần như ngang mặt sóng; đoàn thủy thủ tung tóe bọt, dầm nước đến tận nửa mình, cố hết sức trám lỗ hổng và chặn nước tràn vào.

Lúc ấy, trong khoảnh khắc quan sát thấy sự tình, chiếc búa đầu cột buồm của Tashtego vẫn còn lơ lửng trên tay ông ta; và lá cờ đỏ, quấn dính nửa vời vào người ông ta như cái áo tơi bằng len, rồi lại duỗi thẳng ra khỏi người ông ta, như quả tim của chính ông ta đang đẩy máu ra phía trước; trong lúc Starbuck và Stubb đang đứng ở rầm néo buồm bên dưới nhận thấy cùng một lúc với ông ta con quái vật kia đang tiến tới.

“Con cá voi, con cá voi! Quay bánh lái lên, quay bánh lái lên! Ồ, tất thảy mọi quyền năng ngọt ngào của không trung chư vị, giờ đây hãy ôm tôi cho chặt! Đừng để Starbuck chết, nếu như hắn có phải chết, thì cũng trước cơn bất tỉnh của một người đàn bà. Bánh lái lên, ta bảo - lũ điên các ngươi! Cái hàm! Cái hàm! Phải chăng đấy là kết cục của hết thảy những lời cầu nguyện thiết tha của tôi? Hết thảy những trung thành trọn đời tôi? Ồ, Ahab, Ahab, chao, công việc của ông ta. Anh lái, giữ vững. Không, không! Quay lái ngược lên! Nó quay lại để gặp tôi! Ồ, cái trán không bao giờ nguôi cơn giận kia đang tiến đến một con người mà bổn phận của anh ta bảo anh ta là không thể bỏ đi nơi khác. Hỡi Thượng đế, xin đứng bên ta lúc này.”

“Đừng đứng cạnh tôi, mà hãy đứng ở dưới tôi, hỡi bất cứ ai muốn giúp Stubb; vì Stubb cũng vậy, cũng dính chặt ở đây. Ta nhe nhởn với mi đây, hỡi con cá voi nhe nhởn! Ai từng giúp Stubb, hay giữ cho Stubb này luôn tỉnh, ngoại trừ chính con mắt không chớp của hắn? Và giờ đây Stubb tội nghiệp đi ngủ trên một cái đệm quá mềm; liệu có phải nó được nhồi bằng cành củi không! Ta nhe nhởn với mi đây, hỡi con cá voi nhe nhởn! Hỡi nhật nguyệt và tinh tú, chư vị nhìn đây! Ta gọi các vị là những kẻ đi ám sát một anh chàng tốt bụng hệt như bóng ma của anh ta muôn đời phun nước. Vì mọi điều này, tôi sẽ cụng ly với các vị, nếu các vị chịu đưa ly! Ô! ô! ô! ô! Con cá voi hay nhe nhởn nhà mi, chẳng bao lâu nữa sẽ có khối nhai nuốt đây! Tại sao ông lại không chạy trốn như bay đi hỡi ông Ahab! Riêng tôi, tôi thì cởi bỏ cả giày lẫn áo cho nó; nhưng hãy để cho Stubb chết có quần đùi! Mặc dù là một cái chết mốc meo nhất và bị ướp muối quá mặn; anh đào! Anh đào! Anh đào! Ô, Flask, một quả anh đào đỏ trước khi chúng ta chết!”

“Anh đào? Tôi chỉ ước rằng chúng ta được ở nơi những cây đó mọc lên thôi. Ồ, Stubb, tôi hy vọng bà mẹ tội nghiệp của tôi đã rút được phần của tôi ra trước vụ này; nếu không, sẽ chẳng thợ đóng thùng nào đến với bà bây giờ đâu, vì cuộc du hành đã kết thúc”.

Từ mũi tàu, giờ đây hầu hết các thủy thủ đều ngưng hoạt động; búa, ván, giáo và lao đều máy móc ngưng trong tay họ, như là họ vừa lao từ vô vàn những công việc khác nhau của họ đến; hết thảy những cặp mắt bị bỏ bùa của họ đều nhìn sững vào con cá voi kia đang rung rung cái đầu định mệnh của nó từ bên này sang bên kia một cách lạ kỳ, làm tỏa ra phía trước một vành đai rộng toàn bọt nước hình bán nguyệt lúc nó lao đi. Trừng phạt, báo thù chóng vánh, xảo quyệt vĩnh cửu đều ở trong bộ tịch tổng thể của nó, và chẳng kể gì đến mọi điều người phàm trần có thể làm, cái trán trắng vững chắc như cột trụ của con cá voi đập vào phía bên mặt mũi tàu, cho đến lúc người và gỗ ván đều chuyển rung lay động. Một vài người té sấp mặt. Y như các vòng đệm gỗ trên cột buồm bị bật ra, đầu của các tay đâm cá lắc lư cao cao trên những cái cổ giống như cổ bò của họ. Xuyên qua lỗ hổng, họ nghe tiếng nước tràn vào, như thác từ trên núi chảy xuống các máng nước nhà máy.

“Con tàu! Cỗ quan tài! Cỗ quan tài thứ hai!” Ahab la lên từ thuyền của ông ta. “Gỗ của nó chỉ có thể là gỗ Mỹ!”

Lặn xuống bên dưới con tàu đang chìm, con cá voi bơi như tên bắn dọc sống tàu; quay đầu trở xuống dưới nước xong, nó nhanh chóng phóng vọt trở lên mặt nước, xa tít phía mũi đằng kia, nhưng lại cách thuyền Ahab có vài thước, và tại đấy, suốt một lúc, nó nằm yên.

“Ta xoay người khỏi mặt trời rồi. Cái gì thế, Tashtego? Hãy cho ta nghe tiếng búa của ông. Ô! Các người, ba mũi tên không bao giờ đầu hàng của ta; các người, những sống tàu không rạn nứt; và những thân tàu bụng thần thánh; các người, boong tàu chắc chắn và tay lái kiêu hãnh, và mũi tàu hướng thẳng phía địa cực, con tàu chết vinh quang! Các người có thể nào bị tiêu diệt mà không có ta? Phải ta đang bị cắt bỏ khỏi niềm kiêu hãnh trìu mến cuối cùng của những thuyền trưởng tầm thường nhất từng bị đắm tàu. Ồ, cái chết cô độc cho một đời cô độc. Ôi, giờ đây ta cảm thấy vĩ đại tối thượng của ta nằm trên đau buồn tối thượng, ô này, ô nay! Từ mọi ranh giới xa nhất của các người, hãy đổ ngược vào trong, hỡi những sóng cồn liều lĩnh của toàn bộ đời sống đã ra đi trước, và ở trên hết là làn sóng cao cuồn cuộn chồng chất này, tức cái chết của ta. Ta đang cuồn cuộn tiến tới mi đây, mi, con cá voi phá hoại tất cả nhưng không thua ai cả; cho đến cùng ta sẽ vật lộn với mi; từ nơi trung tâm của địa ngục ta sẽ đâm mi; vì thù ghét mi, ta sẽ khạc hơi thở cuối cùng của ta vào mi. Cứ đánh đắm hết thảy mọi cỗ quan tài và mọi cỗ xe tang vào một vùng chung! Và vì không thứ nào có thể là của ta, hãy để ta lai dắt thành muôn mảnh, trong lúc vẫn săn đuổi mi, mặc dù dính chặt vào mi, con cá voi đáng nguyền rủa kia! Như vậy, ta xin bỏ giáo.”

Cây lao được phóng ra; con cá voi bị đâm trúng lao vụt tới trước; với tốc độ bùng cháy dây câu tuột ra khỏi đường rãnh; - và tuột ra rối mù. Ahab cúi xuống gỡ; ông ta đã gỡ xong; nhưng cái vòng dây đang tuột nhanh ấy cuốn quanh cổ ông ta, và im lìm y như những người Thổ câm thắt cổ các nạn nhân của họ, ông ta bị văng ra ngoài thuyền trước cả khi đoàn thủy thủ kịp biết được là ông ta biến mất. Giây lát sau, mắt nối nặng trĩu ở đầu mút sợi thừng bay ra khỏi cái ống hoàn toàn rỗng, hất ngã một thủy thủ, đập mặt bể, rồi biến mất dưới vực thẳm.

Trong khoảnh khắc, đám thủy thủ như bị hôn mê của con thuyền vẫn đứng; rồi họ quay lại, “Con tàu? Thượng đế vĩ đại ôi! Con tàu đâu rồi?” Chẳng mấy chốc qua những thứ trung gian hư ảo gây hoang mang, bọn họ thấy bóng ma xiên xiên một bên đang biến dần, như trong ảo ảnh Fata Morgana; chỉ có những cột buồm cao nhất là nhô lên khỏi nước; trong lúc bị đóng đinh đờ đẫn vì mê say cuồng dại, hay lòng chung thủy, hay định mệnh, những người đâm cá tà đạo kia vẫn cứ ở yên nơi các vị trí canh đang chìm dần trên biển. Và giờ đây, những vòng tròn quy tâm chụp lấy cả chiếc thuyền đơn độc, cả thủy thủ đoàn, và từng mái chèo lềnh bềnh, từng cọc giáo, và xoay tròn, sinh khí hay không còn sinh khí, thảy xoay tròn và xoay tròn trong một vùng nước xoáy, và mang cả mảnh vụn nhỏ nhặt nhất của tàu Pequod đi mất dạng.

Nhưng trong lúc những cuộn xoáy và chìm đắm cuối cùng hòa trộn lẫn vào nhau để cùng đổ lên đầu của người da đỏ trên đầu cột buồm chính chỉ còn một vài phân trụ buồm thẳng là còn trông thấy được, cùng với những thước cờ chảy dài, bình thản dập dềnh, với sự trùng khớp đầy mỉa mai, trên những làn sóng phá hoại mà chúng gần đụng đến; ngay lúc ấy, một cánh tay da đỏ và một cái búa huơ ra sau được nâng lên trên không trung, trong cử động như thể đóng đinh lá cờ ngày càng chặt hơn vào cột buồm đang chìm nghỉm. Một con diều hâu quang quác từ quê nhà thiên nhiên của nó giữa vòm sao vừa theo chóp cột buồm chính sà xuống, mổ lá cơ, và cả Tashtego đang nhấp nha nhấp nhổm ở đấy; con chim bấy giờ rủi sao lại mắc ngang cái cánh to đang đập loạn vào giữa cái búa và tấm gố; đồng thời cảm thấy cùng cái rùng mình thiên tiên ấy, con người man dã đang bị ngâm dưới nước kia, bằng chút hơi tàn, cứ ấn cái búa đóng băng ở đấy; và vì vậy con chim của thiên đường kia, với những tiếng rít tựa tổng thiên thần, và cái mỏ đế vương cứ xô lên trên và toàn thần hình bị cầm giũ của nó bị nhốt vào trong ngọn cờ của Ahab, chìm nghỉm theo con tàu của ông ta, giống như quỷ Satan, còn chưa chìm xuống địa ngục chừng nào chưa kéo được một bộ phận các sinh linh trên thiên đường xuống với nó, và lấy làm mũ chính ngọn cờ.

Giờ đây, những con chim nhỏ bay lượn và kêu la trên vực thẳm đang ngáp mở ấy; một đống bọt trắng sưng sỉa đập vào sườn tàu dốc đứng; rồi hết thảy đều sụp đổ, và tấm nệm lớn của bể lại cuồn cuộn tiếp như nó vẫn cuồn cuộn năm ngàn năm trước.

ĐOẠN CHÓT

“Và duy có tôi thoát nạn để kể lại với người.”

Sách Job

TẤN KỊCH ĐÃ HẠ MÀN. Nhưng thế tại sao lại có ai còn bước ra đây được? Bởi vì ai đó còn sống sót sau vụ đắm tàu.

Quả thật vô cùng may mắn, sau khi tay tín đồ Bái Hỏa giáo biến mất, tôi là người Định mệnh ban cho cơ may thay thế người chèo mũi thuyền cho ông Ahab, trong khi người chèo mũi này làm một việc khác đương bỏ trống; người đó, khi vào ngày cuối cùng ba thủy thủ bị văng ra khỏi con thuyền tròng trành, cũng bị rơi xuống đằng đuôi thuyền. Thành thử, nổi lên ở bên rìa cảnh tượng kế sau ấy, và hoàn toàn thấy rõ, khi sức hút đã tiêu tán đến quá nửa của con tàu bị đắm đến được gần tôi, thì tôi cũng bị kéo nhưng chỉ từ từ vào vũng xoáy. Khi tôi đến gần nơi ấy, nó đã rút xuống chỉ còn là một hồ nước nổi bọt. Quay tròn, quay tròn, và rồi co rút thành những bọt nước đen như cái nút áo ở trục của vòng tròn đang quay từ từ ấy, như một vị vua Ixion khác, tôi thực sự đã quay tròn, cho đến khi tới cái trung tâm quan trọng sống còn, bọt đen vỡ lên trên; và giờ, được giải thoát nhờ cái lò xo xảo quyệt nọ, và nhờ sức nổi lớn lao, dâng lên cực mạnh, cái phao cứu sinh áo quan kia bị bắn tung khỏi mặt bể theo chiều ngang, rơi xuống nước và nổi ở cạnh tôi. Được cứu nhờ chiếc áo quan ấy, trong gần như suốt một ngày một đêm, tôi trôi nổi trên một khoảng bể khơi tang tóc và êm dịu. Lũ cá mập vô hại, chúng lướt bên cạnh tôi như thể chúng có đeo những ổ khóa trên miệng; lũ diều bể dã man cũng bay với những cái mỏ ngậm chặt. Vào ngày thứ hai, một con tàu đến càng lúc càng gần và cuối cùng vớt tôi lên. Đó là chiếc Rachel đi chệch đương trong lúc tìm kiếm đứa con mất tích nhưng chỉ tìm thấy được một đứa con mồ côi khác.

NGỮ NGUYÊN HỌC

(Do một trợ giáo bị lao phổi quá cố cung cấp cho một trường cấp hai)

Người trợ giáo nhợt nhạt - trong chiếc áo khoác xác xơ, với một tấm lòng, thân hình và bộ não tiều tụy; giờ đây tôi đang nhìn thấy ông. Ông luôn phủi bụi cho nhiều quyển từ điển và văn phạm cũ kỹ bằng chiếc khăn tay kỳ dị, tô điểm một cách đầy chế giễu bằng những ngọn cờ tươi đẹp của tất cả các quốc gia nổi tiếng trên thế giới. Ông ưa phủi bụi cho những quyển văn phạm cũ của ông. Không hiểu sao điều này nhẹ nhàng nhắc cho ông nhớ đến sự chết của ông.

NGỮ NGUYÊN HỌC

“Mặc dù bạn muốn bày cho kẻ khác và dạy họ tên con cá voi bằng tiếng nước bạn, song vì dốt nát mà bạn đã sót mất chữ H88, gần như là chữ duy nhất đem lại ý nghĩa cho tên đó, thì bạn đã nói ra một điều không đúng sự thực”.

HACKLUYT

“CÁ VOI*** Thụy Điển và Đan Mạch gọi là hval. Con vật này được đặt tên như vậy là do dáng điệu tròn trĩnh và bản chất hay lăn lộn của nó; vì trong tiếng Đan Mạch, hvalt có nghĩa là cong, có vòm.”

TỪ ĐIỂN WEBSTER

“CÁ VOI*** Theo ngôn ngữ Hà Lan và Đức càng sát nghĩa hơn nữa. Wallen-, Walw-ian, có nghĩa là lăn tròn, đầm mình.

TỪ ĐIỂN RICHARDSON

PR………………………….. Do Thái

XYPOS……………………. Hy Lạp

CETUS…………… La Tinh

WHOEL……………. Cổ ngữ Anh và Saxon

HVALT……………………. Đan Mạch

WAL…………….. Hà Lan89

HWAL………….. Thụy Điển

WHALE………….. Iceland

WHALE………….. Anh

BALEINE……………. Pháp

BALLENA……………. Tây Ban Nha

PEKEE-NUEE-NUEE………………… Đảo Fegee

PEHEE-NUEE-NUEE…………………. Đảo Erromango

ĐOẠN TRÍCH

(Do một người phụ tá thủ thư cung cấp)

Ta sẽ thấy rằng cái anh chàng phụ tá quỷ quái khốn nạn này, vừa là một kẻ đào hang vừa là thứ ấu trùng cực nhọc, đã có dịp đi ngang qua những đường Vatican dài dằng dặc và những gian hàng trên các đường phố của trái đất để nhờ may rủi lượm nhặt bất cứ những thứ gì có dính dáng đến cá voi mà chúng ta tìm được ở bất cứ quyển sách nào, dù là có tính thiêng liêng hay phàm tục. Vì vậy các bạn đừng nên xem những lời nêu ra trong những đoạn trích này về con cá voi, ít nhất cũng trong mọi trường hợp, dù cho những lời đó có chính xác đến đâu đi nữa, như là một quyển thánh kinh về ngành cá voi. Trái lại là khác. Như về những văn sĩ thời xưa nói chung, đồng thời về những thi sĩ được nêu ra ở đây, những đoạn trích này chỉ có giá trị hay là đem lại sự giải trí cho người ta như tầm nhìn của một con chim liếc vội từ trên cao xuống cái mớ hỗn tạp lộn xộn mà nhiều quốc gia và thế hệ, kể cả chúng ta, nói, nghĩ, tưởng tượng ra và hát lên về con cá voi.

Thôi từ giã nhé, hỡi anh chàng phụ tá quỷ quái đáng thương kia, mà kẻ phê bình anh ta là tôi đây. Người thuộc về bộ lạc nhợt nhạt tuyệt vọng mà không một chất rượu nào của thế giới này có thể làm cho ấm được, một bộ lạc mà đối với họ ngay cả đến rượu xê rét nhợt nhạt cũng đã có vẻ quá mạnh quá sẫm rồi; nhưng người ta một đôi khi thích ngồi với họ, và cảm thấy cung quỷ quái đáng thương như họ; và trở nên vui vẻ trên nước mắt; và nói chuyện huỵch toẹt với họ với cặp mắt ngấn nước cùng những ly rượu cạn khô, và không phải hoàn toàn trong cảnh buồn rầu khó chịu đâu. Hãy thôi đừng làm điều đó nữa các phụ tá ạ. Vì hễ anh bạn càng nhọc mệt chừng nào hòng làm vừa lòng thế giới, thì anh bạn càng mãi mãi không được người ta cảm ơn chừng nấy. Ước gì tôi có thể quét sạch cả Tòa án Hampton và lâu đài Tuileries cho anh bạn, nhưng hãy nuốt nước mắt đi và hãy chạy gấp lên trên cao kia, đến cột buồm chính với tất cả tâm can, vì những người đi trước vẫn đang quét sạch những thiên giới bảy tầng, và biển những Gabriel, Michael và Raphael mà họ từ lâu yêu dấu thành kẻ tỵ nạn, chống không cho các bạn đến. Ở nơi đây bạn cũng chỉ những quả tim vỡ nát vào nhau - ngoài kia, bạn sẽ cụng những cái ly không thể nào vỡ được!”

“Và Thượng đế đã sinh ra những con cá voi vĩ đại.”

SÁCH SÁNG THẾ

“Con cá voi vạch một con đường sáng sau nó; người ta hẳn nghĩ rằng biển cả màu trắng bạc.”

SÁCH JOB

“Giờ đây Chúa đã chuẩn bị một con cá lớn để nuốt chửng Jonah.”

SÁCH JONAH

“Những con tàu đi đến đấy; còn có con thủy quái Leviathan ấy người ta tạo ra để chơi trong đấy.”

THÁNH THI

“Trong ngày ấy, Đức Chúa với thanh kiếm vĩ đại mạnh mẽ và ác liệt sẽ phạt Leviathan, con rắn đã đâm người ấy, chính Leviathan con rắn uốn khúc ấy; và Ngài sẽ giết con rồng ấy ở giữa bể.”

SÁCH ISAIAH

“Và bất cứ vật gì vào trong chốn hỗn độn của lỗ miệng con vật ấy, dù là vật, thuyền hay đá, đều đi xuống tức khắc, theo cái nuốt ực mạnh và gớm guốc kia, và bị tiêu diệt trong vực thẳm không đáy của bao tử nó.”

LỜI PLUTARCH RĂN DẠY CỦA HÀ LAN

“Ấn Độ Dương đã nuôi dưỡng được những con cá lớn nhất, trong số đó, những con cá voi và cá ở các vùng nước xoáy gọi là cá voi sừng hàm dài đến bốn acre hay arpen đất.”

BẢN DỊCH TIẾNG HÀ LAN CUỐN LỊCH SỬ TỰ NHIÊN CỦA PLINY

“Chúng tôi mới hoạt động có hai ngày trên mặt biển thì vào khoảng mặt trời mọc, rất nhiều cá voi và các quái vật khác của bể khơi xuất hiện. Trong đám cá voi, có một con rất đồ sộ… Con này tiến về phía chúng tôi miệng há to và làm tung sóng lên tứ phía, và đập nước bể phía trước thành một đám bọt trắng.”

LUCIAN CỦA TOOKE, CHUYỆN CÓ THẬT

“Ông ta cũng đến thăm nơi ấy với ý định bắt con cá voi ngựa là những con vật có xương rất có giá trị, nhất là hàm răng của chúng, và ông đã đem một cái xương đó vào dâng vua… Những con cá voi tốt nhất đều được người ta bắt ở trong nước ông, ông bảo rằng ông là một trong số sáu người đã giết sáu mươi con trong hai ngày.”

THEO LỜI KHẨU TRUYỀN CỦA OTHER HAY OCTHER GÌ ĐÓ ĐƯỢC VUA ALFRED T.T.G. 890 GHI CHÉP NGAY LÚC ÔNG ẤY KỂ LẠI

“Và còn như hết thảy những thứ khác; dù là đồ vật hay tàu bè; hễ mà đi vào cái vịnh sâu dễ sợ là miệng con quái vật này (cá voi), chúng liền mất biến và bị nuốt chửng ngay. Con cá đục ở bể vào nghỉ ngơi trong đó một cách rất an toàn, và ngủ ở đấy.”

MONTAIGHE, LỜI KHEN TẶNG RAIMOND SEBOND

“Ta hãy bay, ta hãy bay! Quỷ tha ma bắt tôi đi nếu kia không phải là con thủy quái Leviathan được nhà tiên tri cao quý Moses mô tả trong cuộc đời của Thánh Job nhẫn nại.”

RABELAIS

“Bộ gan của con cá voi này bằng hai cỗ xe chở nặng.”

NIÊN GIÁM CỦA STOWE

“Con Leviathan to lớn khiến cho các vùng bể sùng sục như cái chảo đang sôi.”

THÁNH CA CỦA LORD BACON

“Về cái xác thân vĩ đại của con cá voi hay cá voi sát thủ, chúng tôi không dám chắc gì cả. Chúng trở nên béo phì thái quá, đến nỗi có thể rút một số dầu nhiều không sao tả nổi từ một con cá voi.”

CÙNG MỘT TÁC GIẢ NHƯ TRÊN, LỊCH SỬ SỐNG VÀ CHẾT

“Món tối thượng nhất trên mặt đất này là chất parmacetti não du dùng để chữa những vết nội thương.”

VUA HENRY

“Rất giống một con cá voi.”

HAMLET

“Để giữ được, không một nghệ thuật gạn lọc nào hiệu quá, ngoại trừ việc quay trở về

Với người đã làm nó bị thương, với những nhat lao rất chậm,

Làm thủng ngực nó, gây nên đau đớn không ngùng,

Trong lúc con cá voi bị thương kia, phóng nhanh như bay để vượt bể tiến vô bờ.”

NỮ HOÀNG TIÊN

“To lớn mênh mông là những con cá voi, cử động của những xác thân to lớn của chúng có thể nguậy một đại dương đang im lặng đến sôi lên sùng sục.”

SIR WILLIAM DAVENANT, LỜI TỰA CHO GONDIBERT

“Chất não dù là gì, người ta hoàn toàn hữu lý mà nghi ngờ, vì nhà thông thái Hosmannus, trong công trình của ông ta suốt ba mươi năm, cũng đã phát biểu rõ ràng rằng Nescio quid sit90”

SIR T. BROWNE, VỀ CHẤT NÃO DU VÀ CON CÁ VOI CÓ NÃO DU. XEM CUỐN NHỮNG SAI LẦM THÔNG THƯỜNG

“Y như Talus của Spencer thường dùng đòn gánh của chàng.

Con vật gây nên sự sụp đổ bằng cái đuôi nặng nề của nó.

* * *

Nơi hông nó mang những cây lao bị người ta phóng trúng,

Và nơi lưng nó xuất hiện một chòm sào nhọn.”

TRẬN CHIẾN CÁC ĐẢO MÙA HÈ CỦA WALLER

“Bằng nghệ thuật, người ta đã tạo nên con thủy quái Leviathan to lớn ấy, gọi là một nước hay một bang – (Civỉtas, theo tiếng La Tinh) chỉ là một thứ người nhân tạo.”

CÂU MỞ ĐẦU CUỐN LEVIATHAN CỦA HOBBES

“Mansoul khờ khạo kia nuốt nó mà không nhai, như thể là một con tép trong miệng con cá voi.”

CUỘC DU HÀNH CỦA NGƯỜI ĐI HÀNH HƯƠNG

“Con vật bể ấy,

Con thủy quái Leviathan mà Thượng đế trong tất cả các tác phẩm của Ngài

Đã sáng tạo cho thành một tạo vật to lớn nhất bơi lội trên dòng đại dương.

THIÊN ĐƯỜNG ĐÁNH MẤT

“Con thủy quái Leviathan kia,

To lớn nhất trong các sinh vật sống, ở nơi vực sâu,

Duối dài như một mũi đất nhô, mơ màng ngủ hoặc là bơi lội,

Và tuồng như một vùng đất chuyển động; và nơi mang nó,

kéo vào, và qua hơi thở phun ra cả bể rộng.”

NHƯ TRÊN

“Những con cá voi mãnh liệt bơi giữa bể nước và có cả một bể dầu đang bơi lội trong mình chúng.”

TRẠNG THÁI THIÊNG VÀ PHÀM CỦA FULLER

“Sát phía sau vài mỏm đất nhỏ

Những con thủy quái Leviathan khổng lồ nằm đợi mồi,

Và không săn đuổi, mà chỉ nuốt vào

Trong quai hàm đang há to của chúng những con cá lạc đường.”

ANNUS MIRABILIS CỦA DRYDEN

“Trong lúc con cá voi nổi lên ở phía lái tàu, họ cắt đầu nó và lai dắt nó bằng một chiếc thuyền gần bờ hết mức nó có thể vào đến; nhưng nó sẽ mắc cạn ở hai mươi hay ba mươi bộ nước.”

MƯỜI HÀNH TRÌNH TỚI SPITZBERGEN CỦA THOMAS EDGE, PURCHASS BIÊN TẬP

“Trên đường, họ thấy nhiều con cá voi nô đùa giữa đại dương và trong lúc chúng đua giỡn, phun nước xuyên ngang các ống và các lỗ hổng mà thiên nhiên đã đặt trên vai chúng.”

HÀNH TRÌNH VÀO CHÂU Á VÀ CHÂU PHI CỦA SIR T. HERBERT, HARRIS COLL

“Ở đây người ta thấy nhiều bầy cá voi to lớn đến nỗi họ bắt buộc phải hành động một cách rất cẩn thận vì họ sợ chúng sẽ lướt đè lên tàu của họ.”

CHUYẾN VÒNG QUANH TRÁI ĐẤT BẰNG ĐƯỜNG BIỂN LẦN THỨ SÁU CỦA SCHOUTEN

“Chúng tôi chong buồm khởi hành từ Elbe, gió Đông Bắc, trên con tàu gọi là Jonas trong-con-cá-voi.***

Có một vài người bảo rằng cá voi không thể mở miệng nhưng đó chỉ là một chuyện bịa đặt. ***

Họ thường trèo lên những cột buồm để xem thử họ có thể nhìn thấy một con cá voi nào không, vì người nhìn thấy con cá trước tiên được lãnh thưởng một đồng tiền ducat. ***

Người ta đã nói với tôi về một con cá voi bắt được ở gần Shetland có đến trên một thùng cá mòi trong bụng. ***

Có lần một trong những người đâm cá của chúng tôi, bảo với tôi rằng, ông từng bắt được một con cá voi ở Spitzbergen mà toàn thân trắng toát.”

HÀNH TRÌNH TỚI GREENLAND, 1671, HARRIS COLL.

“Nhiều cá voi đã đến miền duyên hải này (Fife). Năm 1652, một bộ xương cá voi dài 80 bộ như tôi đã được người ta cho biết, nặng đến 500 cân ngoài số dầu nhiều vô kể. Nhưng quai hàm của con vật đó được dựng đứng để làm một cái cổng lớn cho vườn Pitferren.”

FIFE VÀ KINROSS CỦA SIBBALD

“Chính tôi đây đã đồng ý để xem tôi có thể chế ngự và giết nổi con cá voi có não du này không, vì chưa bao giờ nghe thấy nói rằng một con vật thuộc loại đó với bản chất hung tợn và lanh lẹ lên đến cao độ lại bị một người nào giết chết.”

THƯ TỪ BERMUDAS CỦA STRAFFORD RICHARD, PHIL. DỊCH, 1668

“Những con cá voi giữa bể vâng theo lời Thượng đế.”

N. E. PRIMER

“Chúng tôi cũng thấy nhiều con cá voi lớn, thường tụ tập đông đúc ở đấy tức là vùng bể miền Nam kia hơn ở vùng bể miền Bắc, như tôi có thể nói, theo tỷ lệ cứ một trăm con tại nơi này thì có một con tại nơi nọ.”

HÀNH TRÌNH QUANH ĐỊA CẦU CỦA THUYỀN TRƯỞNG COWLEY, 1729

… “và hơi thở của con cá voi thường có một mùi hôi hám khó chịu đến nỗi nó khiến cho bộ não phải trở nên hỗn loạn.”

NAM MỸ CỦA ULLOA

“Cho năm mươi nữ thần đặc biệt nổi tiếng đã được lựa chọn,

Chúng tôi tin tưởng vật đỡ quan trọng, chiếc váy lót.

Chúng tôi thường biết rằng khung lá chắn xếp bảy lần cũng thất bại,

Mặc dù có độn những vòng đai và vũ trang bằng xương sườn cá voi.”

CƯỠNG ĐOẠT LỌN TÓC

“Nếu như thể theo hình vóc to lớn chúng ta so sánh các con thú trên bờ với những loài vật ở dưới bể sâu, chúng ta sẽ thấy rằng chúng có vẻ tầm thường đáng khinh trong cuộc so sánh ấy. Con cá voi chắc chắn là con vật lớn nhất của tạo hóa.”

VẠN VẬT HỌC, GOLDSMITH

“Nếu như bạn phải viết một bài ngụ ngôn cho con cá nhỏ, bạn phải khiến cho chung nói y như những con cá voi lớn.”

GOLDSMITH GỬI JOHNSON

Buổi xế, chúng tôi thấy một vật nom như là mô đá, nhưng hóa ra lại là một con cá voi chết, do một vài người Á châu giết, và lúc bấy giờ kéo vào bờ. Họ có vẻ như đang cố gắng ẩn mình phía sau con cá voi, để tránh khỏi bị chúng tôi thấy.”

HÀNH TRÌNH CỦA COOK

“Đối với những con cá voi lớn hơn, thì họ ít dám mạo hiểm tấn công. Họ sợ phát khiếp một vài con trong số chúng, đến nỗi mỗi khi ra bể, họ rất sợ kể đến tên chúng, và mang theo những phấn, đá vôi, gỗ đổ tùng và một vài thứ khác cùng một loại ấy trên thuyền của họ, để dọa cho chúng khiếp sợ và ngăn không cho chúng tiến đến quá gần.”

CÁC BỨC THƯ CỦA UNO VON TROIL VỀ CUỘC DU HÀNH CỦA BANKS VÀ SOLANDER SANG ICELAND VÀO NĂM 1772

“Con cá voi có chất não du được dân Nantucket tìm thấy là một con vật linh hoạt và hung tợn, và đòi hỏi rất nhiều đến tài khéo léo và tính gan dạ của người đánh cá.”

KÝ ỨC LỤC VỀ CÁ VOI CỦA THOMAS JEFFERSON GỬI CHO BỘ TRƯỞNG PHÁP NĂM 1778

“Và thưa ông, xin hãy cầu nguyện, có cái gì trên thế gian sánh bằng vật đó không?

BÀI THAM CHIẾU CỦA EDMUND BURKE Ở HẠ NGHỊ VIỆN VỀ NGÀNH ĐÁNH CÁ VOI TẠI NANTUKET

“Tây Ban Nha - một con cá voi lớn bị mắc cạn nơi bờ bể Âu châu.”

EDMUND BURKE (Ở MỘT NƠI NÀO ĐÓ)

“Một trong mười nhánh lợi tức thông thường của nhà vua, được cho là căn cứ trèn việc ngài phải giữ gìn và bảo vệ các vùng bể chống lại giặc cướp, chính là quyền được hưởng các con cá ngự, tức là cá voi và cá tầm. Và những con cá hoặc giả bị đẩy vào bờ hay bị bắt gần bờ bể đều thuộc quyền sở hữu của nhà vua.”

BLACKSTONE

“Mau chóng các thủy thủ năng lui tới điểm tử thần:

Rodmond không chệch đi đâu được cheo leo trên đầu chàng

thanh thép có tua và mỗi vòng quay.”

VỤ ĐẮM TÀU CỦA FALCONER

“Những mái nhà, những nóc vòm, nóc nhọn chói lọi sáng ngời,

Và những hỏa tiễn tự nó bay vụt lên,

Để treo lơ lửng ngọn lửa chốc lát

Chung quanh vòm tròi.

“Vì vậy ta đem nước so sánh với lửa,

Và đại dương phụng sự ở trên cao,

Được một con cá voi phun lên không trung,

Để diễn tả nỗi vui mừng vụng về.”

TƯỜNG THUẬT CUỘC VIẾNG THĂM NỮ HOÀNG Ở LONDON CỦA COWPER

“Cứ mỗi cú đập thì mười hay mười lăm gallon máu được phun ra với một tốc độ rất cao.”

JOHN HUNTER KỂ CHUYỆN VỀ VIỆC MỔ XẺ MỘT CON CÁ VOI (CỠ NHỎ)

“Động mạch chủ của một con cá voi lớn hơn cái ống dẫn chính của các công trình dẫn thủy của cầu London, và làn nước reo lên xuyên qua ống dẫn ấy, nếu xét về sức đẩy và tốc độ, thì kém hơn máu chảy từ tim con cá voi ra.”

THẦN HỌC CỦA PALEY

“Con cá voi là một con vật có vú mà không có chân sau.”

NAM TƯỚC CUVIER

“Ở 40 độ về phía Nam, chúng tôi thấy những con cá voi có não du, nhưng không bắt được con nào cả cho mãi đến ngày đầu tháng Năm, mặc dù lúc bấy giờ vùng bể đó đầy loại cá voi ấy.”

CUỘC DU HÀNH CỦA COLNETT VỚI MỤC ĐÍCH NỚI RỘNG NGÀNH ĐÁNH CẢ VOI CÓ NÃO DU

“Ở trong môi trường tự do bên dưới tôi bơi lội,

Nhô lên và lặn xuống, vừa nô đùa, vừa đuổi bắt, vừa đánh nhau,

Những con cá đủ màu, đủ hình, đủ loại,

Mà ngôn ngữ không sao diễn tả được và người thủy thủ

Chưa bao giờ thấy từ con cá voi dễ sợ kia,

Đến những con trùng nhỏ, cứ mỗi đợt sóng là hàng triệu con vật đông đúc,

Tụ tập thành từng bầy to lớn, y như những hòn đảo nổi,

Được những linh tính bí mật xuyên qua vùng bị tàn phá và hoang vu mặc dù ở tứ phía,

Đều bị những kẻ thù ăn tạp tấn công,

Cá voi, cá mập và quái vật, mà trán hay quai hàm được trang bị

Bằng kiếm, cưa, sừng xoắn trôn ốc, hay nanh có móc.”

THẾ GIỚI TRƯỚC ĐẠI HỒNG THỦY CỦA MONTGOMERY

“Io, Paen! Io, hát đi,

Đối với vị vua của đám dân có vi,

Không có một con cá voi nào mạnh hơn con này,

Giữa đại dương rộng lớn kia,

Không có một con cá nào béo hơn nó,

Lảng vảng chung quanh vùng bể miền Địa cực.”

CHIẾN THẮNG CỦA CÁ VOL CHARLES LAMB

“Năm 1690, một vài người ở trên đồi cao quan sát những con cá voi phun nước và nô đùa với nhau, khi người ta nhìn chúng ở đấy - họ chỉ tay ra bể - là một đồng cỏ xanh nơi cháu chắt của con cái chúng ta sẽ đến để tìm bánh.”

LỊCH SỬ NANTUCKET CỦA OBED MACY

“Tôi cất một ngôi nhà tranh cho Susan và tôi làm một cái cổng theo lối cổng Gothic bằng cách dựng lên xương quai hàm của cá voi.”

CHUYỆN KỂ HAI LẦN CỦA HAWTHORNE

“Nàng đến để đặt một đền kỷ niệm cho nhân tình đầu tiên của nàng đã bị một con cá voi giết ở Thái Bình Dương cách đây chưa đầy 40 năm.”

NHƯ TRÊN

“Thưa ông, không, đó là một con cá voi chính cống,” Tom đáp. “Tôi đã thấy vòi nước của nó, nó phun lên một cặp vòi như là một đôi móng trời rất đẹp mà người Thiên Chúa giáo hằng muốn nhìn. Nó thật tình là một cái thùng to, cái thằng cha cá ấy!”

NGƯỜI PHI TIÊU CỦA COOPER

“Báo chí được mang vào, và chúng tôi thấy trong Tập san Berlin, người ta bảo rằng con cá voi đã được giới thiệu lên sân khấu ở đây.”

ĐỐI THOẠI VỚI GOETHE CỦA ECKEKMANN

“Trời ơi! Ông Chace, có chuyện gì thế?” Tôi đáp, “Chúng ta đã bị một con cá voi đâm thủng tàu.”

CÂU CHUYỆN CỦA OWEN CHACE, NGƯỜI XỨ NANTUCKET, THUYỀN PHÓ NHẤT CỦA TÀU ESSEX KỂ LẠI VỀ VỤ CHIẾC TÀU SÀN CÁ VOI ESSEX CỦA XỨ NANTUCKET, BỊ MỘT CON CÁ VOI ĐỰC RẤT LỚN TẤN CÔNG VÀ ĐÁNH ĐẮM Ở THÁI BÌNH DƯƠNG, NEW YORK, 1821

“Một đêm kia, một thủy thủ ngồi trên dây lèo,

Ngọn gió đang tha hồ thổi,

Lúc thì sáng tỏ, lúc thì lờ mờ, đó là ánh trăng nhạt,

Và ánh lưu huỳnh sáng ngời lên nơi lằn nước của con cá voi,

Trong lúc nó vùng vẫy giữa bể.”

ELIZABETH OAKES SMITH

“Số dây câu kéo từ những chiếc thuyền khác nhau đã tham gia vào cuộc bắt con cá voi duy nhất này, lên đến 10.440 yark hay là gần sáu dặm.”***

“Đôi khi con cá voi phẩy cái đuôi to lớn của nó lên trên không, và đuôi ấy như một ngọn roi chuyển động vang dội đến tận một quãng xa cách nơi ấy ba bốn dặm.”

SCORESBY

“Điên lên vì những phút hấp hối mà nó phải chịu do những cuộc tấn công mới này, con cá voi đực bực tức kia lặn hụp mãi, nó hất lui cái đầu to lớn của nó và dùng quai hàm mở rộng ngoạm tất cả mọi vật chung quanh, nó lấy đầu húc vào những chiếc thuyền, và những thuyền này thường bị đẩy rất nhanh về phía trươc nó và đôi khí bị phá hủy hoàn toàn.

*** Một điều khiến người ta rất ngạc nhiên là, thể theo phương diện thương mại, những thói quen của một con vật quan trọng và thú vị như vậy (cá nhà táng) lại bị người ta hoàn toàn làm ngơ đến thế, và lại ít gây nên được sự tò mò đến thế giữa đám quan sát viên đông đảo và đầy đủ khả năng khiến cho những năm gần đây người ta cần phải có những cơ hội thuận tiện nhất và dồi dào nhất để chứng kiến các thói quen đó.”

LỊCH SỬ CÁ NHÀ TÁNG CỦA THOMAS BEALE, 1839

“Con cachalot (cá nhà táng) không những được trang bị đầy đủ hơn con cá voi đích thực (cá voi Greenland, hay cá voi chính cống), vì nó có một khí cụ ghê gớm ở mỗi mút đầu thân thể, mà còn thường sẵn sàng sử dụng những khí cụ này để tấn công, một cách khéo léo, gan dạ và tinh quái đến nỗi nó được xem như là con vật nguy hiểm nhất lúc nó tấn công, đối với hết thảy loài cá voi.”

HÀNH TRÌNH SĂN CÁ VOI QUANH ĐỊA CẦU CỦA FREDERICK DEBELL BENNETT, 1840

13 tháng Mười. “Kìa nó phun nước ở đấy kìa,” người ta hô hoán lên từ đầu cột buồm.

“Ở đâu?” Vị thuyền trưởng hỏi.

“Ba chấm ở phía dưới gió đầu mũi, thưa ông.”

“Quay tay lái lên! Giữ vững!”

“Giữ vững, thưa ông.”

“Nè! Anh canh trên đầu cột buồm! Giờ anh có thấy con cá voi đó không?”

“Có, có, thưa ông! Một bầy cá nhà táng! Chúng phun nước ở đằng kia! Chúng nhảy lên khỏi mặt nước ở đằng kia kìa.”

“Hô hoán lên, hô hoán lên, bất cứ lúc nào.”

“Vâng, vâng, thưa ông! Nó phun nước ở đấy, ở đấy, ở đấy kia - kìa, nó phun nước - nó chào - thưa ông.

“Xa bao nhiêu ngoài khơi?

“Hai dặm rưỡi.”

“Thiên địa ơi! Gần đến thế ư? Gọi tất cả thủy thủ đến!”

KHẮC HỌA MỘT TÀU SĂN CÁ VOI CỦA J. ROSS BROWNE, 1846

“Chiếc tàu săn cá voi Globe, trên đó có những cuộc giao dịch rất dễ sợ mà chúng tôi sắp kể ra, thuộc về đảo Nantucket.

NHỮNG KẺ SỐNG SÓT KỂ VỀ SỰ NỔI LOẠN CỦA GLOBE, CỦA LAY VÀ HUSSEY, 1828

“Có một lần bị rượt đuổi bởi một con cá voi mà chàng đã đâm bị thương, chàng lấy giáo chống đỡ cuộc tấn công một lúc lâu, nhưng cuối cùng con quái vật kia húc vào thuyền và cả chàng lẫn các bạn đều thoát nạn được bằng cách nhảy xuống nước lúc họ thấy việc chiếc thuyền bị lật là một sự không sao tránh khỏi.”

NHẬT KÝ TRUYỀN GIÁO CỦA TYERMAN VÀ BENNETT

“Chính thành Nantucket,” ông Webter nói, “là một phần rất đặc biệt và rất đáng chú ý của lợi tức quốc gia. Thành đó có dân số từ tám đến chín nghìn người sống ở đó, tức là ở giữa bể, góp thêm một phần lớn vào sự thịnh vượng quốc gia nhờ một ngành kỹ nghệ táo bạo nhất và kiên nhẫn nhất.”

BÁO CÁO VỀ BÀI DIỄN THUYẾT CỦA DANIEL WEBSTER Ở THƯỢNG NGHỊ VIỆN VỀ ĐƠN XIN DỰNG MỘT ĐẬP CHẶN SÓNG Ở NANTUCKET, 1828

“Con cá voi rơi ngay lên người chàng và giết chàng trong khoảnh khắc.”

CON CÁ VOI VÀ NHỮNG NGƯỜI ĐI BẮT NÓ, HAY LÀ NHŨNG CUỘC PHIÊU LƯU CỦA NHỮNG NGUỜI SĂN CÁ VOI VÀ TIỂU SỬ CỦA CON CÁ VOI MÀ VỊ ĐÔ ĐỐC PREBLE THÂU THẬP ĐUỢC TRONG CUỘC SĂN ĐUỔI TRÊN ĐUỜNG VỀ.

TÁC GIẢ LÀ LINH MỤC HENRY T. CHEEVER

“Nếu anh làm ồn một tí nào, Samuel đáp, “tôi sẽ cho anh xuống địa ngục.”

ĐỜI SỐNG CỦA SAMUEL COMSTOCK (KẺ PHẢN LOẠN). TÁC GIẢ LÀ EM ÔNG TA, WILLIAM COMSTOCK, MỘT BẢN KHÁC CỦA BÀI TƯỜNG THUẬT CHO KHẮP ĐỊA CẦU VỀ TÀU SĂN CÁ VOI

“Những cuộc du hành của người Hà Lan và người Anh sang Đại Dương miền Bắc để khám phá như có thể được một con đường xuyên qua đó để đến Ấn Độ, mặc dù họ thất bại trong các mục tiêu chính của họ, đã khiến cho những chỗ mà loài cá voi hay lui tới được mở rộng ra cho mọi người.”

TỪ ĐIỂN THƯƠNG MẠI CỦA MCCULLOCH

“Những điều này đều có tính cách hỗ tương, quả bóng dội lên chỉ để nhảy một lần nữa ra phía trước, vì giờ đây trong lúc mở rộng các nơi cá voi thường lui tới cho mọi người biết thì những người thợ săn cá voi có vẻ gián tiếp động vào những cuốn chỉ thần mới để dẫn đến con đường huyền bí Tây Bắc ấy.”

TRÍCH TRONG ĐIỀU GÌ ĐÓ CHƯA XUẤT BẢN

“Ta không thể nào gặp một tàu săn cá voi giữa đại dương mà không bị xúc động vì vẻ ngoài của nó khi nhìn gần. Chiếc tàu chạy buồm ngắn với những người canh trên đầu cột buồm thăm dò một cách hăng hái khoảng rộng mênh mông ở chung quanh họ, hoàn toàn khác với những người tham gia vào một cuộc du hành thường.”

NHỮNG DÒNG BIỂN VÀ VIỆC SĂN CẢ VOI ĐỘI VIỄN CHINH THÁM HIỂM HOA KỲ

“Những người đi bộ ở gần London và ở nơi khác có thể nhớ lại rằng họ đâ thấy những bộ xương to và cong dựng trên mặt đất hoặc để tạo nên những cổng lớn hay cổng vào hay những lối vào các hầm và có lẽ người ta đã nói cho họ biết rằng đó là những xương sườn cá voi.”

CHUYỆN CỦA MỘT NGƯỜI ĐI TÌM CÁ VOI Ở BẮC BĂNG DƯƠNG

“Mãi cho đến lúc những chiếc thuyền kia từ cuộc săn đuổi những con cá voi này trở về tàu của người da trắng, họ mới thấy tàu của họ chiếm được bằng xương máu những thổ dân xin đăng làm thủy thủ.”

BÀI TƯỜNG THUẬT CỦA BÁO CHÍ VỀ VIỆC LẤY ĐI LẤY LẠI CHIẾC TÀU SĂN CÁ VOI HOBOMACK

“Người ta thường biết rằng trong những đám thủy thủ của các tàu săn cá voi (Mỹ) ít người trở về được trên những chiếc tàu mà họ đi lúc khởi hành.”

SĂN ĐUỔI TRÊN MỘT TÀU ĐÁNH CÁ VOI

“Bỗng nhiên một khối mãnh liệt nhô lên từ mặt nước, và phóng ngược thẳng lên không trung. Đó là con cá voi.”

MIRIAM COFFIN HAY LÀ NGƯỜI ĐÁNH CÁ VOI

“Con cá voi đó chắc chắn là bị đâm, nhưng hãy thử nghĩ xem, làm thế nào chỉ với một sợi dây buộc vào cái đuôi nó thôi mà bạn có thể điều khiển được một con ngựa còn mạnh mẽ, và chưa thuần.”

MỘT CHƯƠNG VỀ SĂN CÁ VOI TRONG TUYỂN TẬP TRUYỆN NGẮN RIPSAND TRUCKS

“Vào một dịp nọ tôi đã thấy được hai trong những quái vật này (cá voi) hẳn là một con đực và một con cái, bơi rất chậm, con này sau con kia, cách bờ nơi cây sồi tỏa bóng một quãng chưa đầy một hòn đá quăng.” (Terra Del Fuego)

HÀNH TRÌNH CỦA MỘT NHÀ TỰ NHIÊN HỌC CỦA DARWIN

“Lùi tất cả ra sau lái”, người trưởng đoàn la lên, và lúc quay đầu lại, y thấy quai hàm căng thẳng của một con cá nhà táng to, sát với đầu thuyền và đe dọa gây nên sự tàn phá tức khắc. “Tất cả ra sau lái, để giữ tính mạng của các người!”

WHARTON KẺ GIẾT CẢ VOI

“Vậy hãy vui mừng đi các chú, hãy để cho tim ta đừng bao giờ thất bại,

Trong lúc người đâm cá táo bạo kia đang đâm con cá voi.”

BÀI CA NANTUCKET

“Ồ! Con cá voi già nua và hiếm có kia, ở giữa cơn phong ba bão táp,

Sẽ trở về quê nhà giữa đại dương,

Đó là một tên khổng lồ về cường quyền ở nơi mà cường quyền là công lý

Và vua của bể khơi vô biên.”

BÀI HÁT VỀ CÁ VOI

Chú thích

Ý chỉ dân Manhattan, New York. (Những chú thích đánh số 1, 2, 3… là của người dịch và nhóm biên tập.)↩︎

Con thủy quái trong Kinh Thánh.↩︎

Thùng tro để rải lên vỉa hè bằng tuyết chống trơn trượt.↩︎

Tiếng Anh: quan tài.↩︎

Trong Kinh thánh, Jonah bị một con cá khổng lồ nuốt chửng. Cái tên Jonah thường được giới thủy thủ gán cho một người – hoặc thủy thủ hoặc khách đi tàu – mang điềm rủi.↩︎

Tức quần đảo Fiji, biển Nam Thái Bình Dương.↩︎

Canaan là một vùng ở Cận Đông cổ đại, trong Kinh Thánh được nhắc tới như là “một vùng đất chảy tràn sữa và mật ong”, ý chỉ một nơi giàu có trù phú tài nguyên thiên nhiên.↩︎

Tức Satan, theo Thư gửi các tín hữu Ephesus 2:2.↩︎

Trong văn học và kịch nghệ, thường xuất hiện dưới hình ảnh một nàng tiên chuyên chơi khăm và mang đến ảo mộng cho những người đang ngủ.↩︎

Nơi trưng bày con cá voi khổng lồ được tìm thấy vào năm 1827 ở Bắc Hải, giữa Bỉ và Anh, ước tính nặng hơn 200.000 kg.↩︎

Tiếng La Tinh: dương vật đưa vào con cái (penem intrantem feminam); ngực có sữa (mammis lactantem); xuất phát từ quy luật bản chất theo những gì đúng đắn và xứng đáng (ex lege naturæjure meritoque).↩︎

Tôi được biết rằng cho tới giờ, loài lợn biển và cá nược trông như cá (mà nhà Coffin ờ Nantucket gọi là cá lợn) đều được nhiều nhà tự nhiên học liệt vào loại cá voi cả. Nhưng vì những con cá lợn ấy đều hôi hám bần tiện, hay chui lủi ở các cửa bể, ăn cỏ ướt, và nhất là vì chúng không phun nước, nên tôi phủ nhận những ủy nhiệm thư cho chúng là cá voi và cấp cho chúng giấy thông hành để rời khỏi vương quốc của Cá voi học. (Những chú thích đánh dấu * là của tác giả.)↩︎

Tiếng Anh là “spermaceti”, trong đó sperm có nghĩa là “tinh dịch”. Não du còn gọi là sáp cá nhà táng.↩︎

Tại sao quyển sách cá voi này không được đặt tên là Khổ tư, lý do rất rõ ràng. Bởi vì, trong khi cá voi cỡ Khổ tư, mặc dù nhỏ hơn những con loại trước, vẫn giữ được những điểm giống nhau với những con Khổ hai về hình dáng, thì quyển sách khổ tư của người đóng sách, trong hlnh thù nhỏ bớt đi của nó, lại không giư được hình thù của quyển sách khổ hai, còn tập khổ tám thì lại giữ được.↩︎

Thành ngữ: Thở phì phò như cá kình.↩︎

Thực ra chữ nar trong narwhale không có nghĩa là nostril như tác giả nhầm tưởng, mà là nár (xác chết) trong ngôn ngữ Bắc Âu cổ, căn cứ vào màu xam xám lốm đốm và thói quen của loài cá này, nổi yên một chỗ trên mặt biển mùa hè như thủy thủ chết trôi, ở đây chúng tôi dịch tên loài cá voi này theo nhầm tưởng của tác giả.↩︎

Phaedo xứ Elis: triết gia Hi Lạp cổ. Nathaniel Bowditch: tác giả Thực tiễn nhà hàng hải Mỹ kiểu mới, tác phẩm xuất bản từ năm 1802, cho đến nay vẫn là cẩm nang hoa tiêu hàng hải cho các tàu Mỹ.↩︎

Nhân vật chính u sầu ưa phiêu bạt trong trường ca Cuộc hành hương của Childe Harold do Byron sáng tác.↩︎

Trong ngụ ngôn về hang đá của Plato, cuộc sống trần tục trên trái đất được mô tả chỉ như cái bóng của hiện thực trên vách hang – tức là, chúng ta chỉ nhìn thấy một phần sự thực, và không thể nào thấu hiểu nổi cái chúng ta chỉ nhìn thấy không đầy đủ.↩︎

Thomas Cranmer (1489-1556): nhà lãnh đạo cuộc Cải cách Anh đấu tranh để tách rời Giáo hội Anh khỏi tầm ảnh hưởng của Giáo hội La Mã, sau khi bị buộc tội phản quốc, dị giáo và phải lên giàn hỏa thiêu.↩︎

Những khối khí hoặc chất lỏng cuộn xoáy mà triết gia Rene Descartes (1596-1650) giả thuyết rằng cấu thành vũ trụ.↩︎

Có câu ngạn ngữ: “Tiền giả luôn quay trở lại”.↩︎

Tức Jem “Điếc” Burke và William Tompson (biệt danh Bendigo), các võ sĩ quyền Anh hạng nặng.↩︎

Cuồng phong dữ dội đột ngột xuất hiện không có mây đen và các dấu hiệu khác báo trước.↩︎

Hai nhà văn Iceland, Eggar Olafsson và Bjarni Palsson, tác giả Những cuộc du hành ở Iceland (1805).↩︎

Tuyến đường biển xưa xuyên Bắc Băng Dương, nối Đại Tây Dương và Thái Bình Dương.↩︎

Một liên minh các bộ tộc da đỏ mà nay là Đông Bắc Mỹ và một phần Canada.↩︎

Về loài gấu địa cực, những ai sẵn sàng đi sâu vào vấn đề này có thể đề xuất rằng không chỉ riêng mình màu trắng làm tăng vẻ gớm guốc của con vật đó; vì nếu phân tích, ta có thể nói rằng vẻ ghê gớm tăng cường ấy chỉ trỗi dậy tùy trường hợp, rằng cái vẻ dữ tợn vô trách nhiệm của sinh vật ấy được khoác cho bộ lông đầy vẻ ngây thơ đáng yêu; và do đó, bằng cách liên hợp lại hai xúc cảm trái ngược nhau như vậy, loài gấu địa cực đã làm cho ta phát khiếp vì sự trái ngược bất thường ấy. Nhưng dù giả thiết mọi điều trên là đúng đi nữa, nếu không phải là vì màu trắng, ta cũng đâu kinh hoảng dữ dội như thế.

Còn về con cá mập trắng, vẻ ma quái trắng mờ, trơn mướt đầy bình thản của sinh vật ấy, khi ta ngắm nó trong trạng thái bình thường, phù hợp lạ lùng với phẩm tính tương tự nơi con thú bốn chân vùng địa cực. Đặc điểm nãy được một người Pháp biểu đạt một cách sinh động nhất qua cái tên gán cho con cá ấy. Lễ cầu siêu của người La Mã bắt đầu bằng một bản “Requiem eternam” (An giấc ngàn thu), chữ Requiem chỉ chính buổi lễ, và bất cứ bản nhạc tang lễ nào khác. Và, để gợi lên màu trắng, sự bình thản lặng lẽ của cái chết trong con cá mập này, và thói quen giết chóc của nó, người Pháp đã gọi nó là con Requin.↩︎

Tôi nhớ lại con hải âu lớn mà tôi thấy lần đầu tiên. Đó là trong một trận cuồng phong kéo dài, nơi các vùng nước khắc nghiệt miền biển Nam Cực. Sau phiên gác buồi sáng ở dưới hầm tàu, tôi lên boong đầy mây phủ; ở đó tôi thấy một con vật có vẻ uy nghi, lông trắng không vấy bẩn, với một cái mỏ La Mã cong tuyệt đẹp, đang bổ nhào vào những thanh buồm chính. Từng chặp một, con vật vươn cặp cánh thiên thần to rộng như muốn ôm trọn hòm đựng pháp điền nào đó. Mình nó rung chuyển sau những hồi rung đập cánh kỳ diệu. Tuy mình mẩy không bị thương, nó phát ra những tiếng kêu như hồn ma của một ông vua nào trong lúc bị lâm nguy dị thường. Qua cặp mắt lạ lùng và khó tả của nó, tôi như đang nhìn vào những bí mật Thượng đế luôn nắm giữ. Cũng như Abraham trước các vị thiên thần, tôi cúi đầu chào con vật trắng; thứ trắng ấy trắng quá, và cánh nó rộng quá, và trong những vùng bể khơi muôn đời lưu đày xa vắng ấy, tôi đã quên hết những ký ức sai lệch khốn khổ về tục lệ cổ truyền và đời sống thành thị. Tôi ngắm con vật lạ có lông ấy một hồi lâu. Tôi không thề nói rõ, chỉ có thể ám chỉ đại khái, những suy nghĩ vụt đến với tôi lúc đó. Nhưng cuối cùng tôi sực tình; và quay lại, hỏi một thủy thủ xem đó là chim gì vậy. Anh ta trả lời là con diều bể. Diều bể! Từ trước đến giờ tôi chưa hề nghe đến cái tên đó! Ta có thể tưởng rằng con vật vinh quang đó đã hoàn toàn không được người trên bộ biết đến! Chưa bao giờ! Nhưng ít lâu sau, tôi được biết rằng diều bể là tên mà các thủy thù đặt cho con hải âu. Vì vậy, không thề nào mà bài thơ man dại của Coleridge lại có liên quan tới những ấn tượng huyền bí như ấn tượng của tôi, lúc tôi trông thấy con vật đó trên boong tàu. Vì bấy giờ tôi chưa hề đọc bài thơ đó, cũng chưa từng biết đến con hải âu. Tuy nhiên, khi nói thế này, tôi chỉ gián tiếp làm tăng giá trị của bài thơ và của thi sĩ mà thôi.

Tôi cả quyết rằng bí ẩn của bùa mê chủ yếu nằm trong màu trắng tuyệt diệu trên mình con chim ấy; chân lý đó càng tỏ rõ hơn ở điểm này: bằng vào việc sử dụng thuật ngữ lệch chuẩn nên có những con chim được gọi là hải âu xám; tôi thường xuyên thấy loài chim đó, nhưng chưa bao giờ có những cảm xúc như lúc tôi ngắm con chim miền Nam Cực kia.

Nhưng con vật kỳ bí đó đã bị bắt như thế nào? Đừng có thì thào về chuyện đó nữa, để tôi nói cho mà nghe: bắt bằng một cần câu và một lưỡi câu xảo trá, trong lúc con chim nổi trên mặt bể. Cuối cùng thuyền trưởng biến nó thành một thứ chim đưa thư, bằng cách buộc quanh cổ nó một vòng da có viết chữ ghi rõ thời gian và vị trí của con tàu, rồi thả cho nó bay đi. Nhưng tôi ngờ rằng cái vòng da ấy, vốn dành cho người, sẽ bị lấy đi ở thiên đường, lúc con chim trắng kia bay nhập bọn với các tiểu thiên sứ cánh gập, thường được thờ kính và khẩn cầu!↩︎

Jean Froissart (1337-1405) người kể chuyện sử thời Trung cổ.↩︎

Kể từ lúc đoạn trên đây được viết ra thì may mắn thay tuyên bố này đã được ghi trên một thông cáo chính thức do Trung úy Maury của Đài Thiên văn Quốc gia loan truyền từ Washington ngày 16 tháng Tư năm 1851. Theo thông cáo đó, một hải đồ như vậy dường như đang được hoàn thành và một số phần của hải đồ ấy cũng được đăng trong thông cáo. “Bản đồ này chia đại dương ra thành những khu vực từng năm độ vĩ tuyến và năm độ kính tuyến, chia dọc thẳng góc với nhau qua mỗi một khu vực đó có mười hai cột cho mười hai tháng, và chia ngang qua mỗi một khu vực ấy có ba đường; một đường chỉ số ngày đã trải qua ở mỗi khu vực trong mỗi tháng và hai đường khác để chỉ số ngày trong đó người ta trông thấy con cá nhà táng hay cá voi chính cống.”↩︎

Đoạn sau này được trích ra từ lời kể của Chace: “Mỗi sự kiện tuồng như đều bảo đảm cho tôi khi kết luận rằng không có gì ngoại trừ may rủi đã điều khiển những hoạt động của con vật đó; nó tấn công con tàu hai lần, trong quãng cách ngắn giữa hai cuộc tấn công, cả hai, theo như hướng tấn công, đều được tính toán để gây cho chúng tôi sự thiệt hại lớn nhất, bằng vào tiến thẳng tới, và nhờ đó phối hợp tốc lực của hai đối tượng để cho cuộc đụng chạm mạnh hơn; để đem lại điều đó đòi hỏi nó cần thực hiện những điều hướng chính xác. Dáng điệu của nó rất dễ sợ và đầy vẻ giận hờn và tức bực. Nó đến thẳng từ bầy cá mà trước đó chúng tôi vừa xông vào, bầy mà chúng tôi vừa hạ được ba bạn đồng hành của nó, cuồng nhiệt như thể đang muốn báo thù cho đau khổ của những con cá kia.” Lại nữa, “Trong mọi biến cố, tất cả đều diễn ra ngay trước mắt tôi, và lúc đó đã gây nên trong trí óc tôi ấn tượng rằng con cá voi chủ tâm có tính toán làm điều ác (nhiều ấn tượng giờ đây tôi không nhớ lại nổi), toàn bộ các chi tiết gộp lại khiến cho tôi tự lấy làm thỏa mãn rằng minh đã nghĩ đúng.”

Đây là những ý nghĩ của ông ta ít lâu sau khi phải bỏ tàu, trong một đêm đen tối, trên một chiếc thuyền không mui, khi đã gần như mất hy vọng là minh sẽ đáp đến nổi một bờ bề nào có thể trú ngụ được. “Đại dương u ám và những vùng bể khơi dậy sóng chẳng là gì cả; những nỗi khiếp sợ bị một cơn bão dễ sợ nào nuốt chửng hay đâm vào những tảng đá ngầm cùng với hết thảy những vấn đề thông thường khác để mà sợ sệt, tuồng như không thích hợp để nghĩ dù chỉ trong một khoảnh khắc; xác tàu nom buồn thảm, và diện mạo ghê tởm cùng cuộc trả thù dễ sợ của çon cá voi hoàn toàn xâm chiếm ý nghĩ của tôi cho đến lúc ánh sáng xuất hiện trở lại.” Ở một đoạn khác - trang 45 - ông ta nói về “cuộc tấn công bí mật và chết người của con vật đó’’.↩︎

Cái địa bàn trong phòng tàu được gọi là “đồ mách lẻo” vì không cần đi đến địa bàn sau lái, thuyền trưởng ở dưới phòng, vẫn có thể biết được hướng đi của tàu.↩︎

Tiếng gọi thời xưa lúc thấy con cá voi lần đầu tiên từ chóp cột buồm, hiện vẫn còn được những người săn cá voi dùng lúc săn rùa khổng lồ Gallipagos.↩︎

Khu vực ngoại vi xa của New York, thuộc về người da đỏ Mohawk.↩︎

Sydney, Australia, nơi xưa kia những người tù được thả tự do là dân định cư đầu tiên.↩︎

Argo-Navis: chòm sao rất lớn trên bầu trời phương Nam, được đặt tên theo con tàu Argo trong thần thoại Hy Lạp chỏ dung sĩ Jason đi tìm bộ lông cừu vàng.↩︎

Khu vực đó của bể được thợ săn cá voi gọi là “Bãi Brazil”. Không phải như Bãi Newfoundland mang tên ấy vì là bãi ngầm có nơi cạn nơi sâu, nơi đây được gọi là Bãi Brazil vì cái vẻ đặc biệt giống như đồng cỏ gây ra bởi những tảng phù du nổi liên tục ở những vĩ tuyến ấy, nơi cá voi chính cống thường bị săn đuổi.↩︎

Ta sẽ thấy ở vài đoạn khác trình bày về thứ chất chiếm toàn bộ bên trong cái đầu khổng lồ của con cá nhà táng nhẹ vô cùng như thế nào. Mặc dù có vẻ như đồ sộ nhất, đó lại là phần nhẹ nhất trong thân thể nó, đề cho nó có thể nổi vọt lên một cách dễ dàng, nhất là những khi phóng tốc độ cực nhanh. Bên cạnh đó, phần trước đầu con cá rất rộng, và tạo hình phần mũi thuyền thót nhọn lại của phần bên dưới, khiến cho chỉ ngẩng nghiêng đầu lên thôi, thì có thể nói nó sẽ biến từ một con tàu buồm Hà Lan mũi béo thành một tàu dẫn đường New York mũi nhọn.↩︎

Phần để chỉ rõ sự cần thiết của hành động này, có thể kể ra đây rằng trong nghề đánh cá Hà Lan thời xưa người ta thường dùng một cái giẻ lau để vẩy nước vào dây câu đang chạy; trên nhiều tàu khác, một cái gàu hoặc xô gỗ thường được để riêng cho mục đích ấy. Tuy nhiên mũ là vật tiện lợi nhất.↩︎

Một điểm nhỏ có thể kể thêm ở đây. Bộ phận vững chãi nhất và néo giữ chắc nhất mà con tàu có được khi con cá voi bị neo vào một bên thân tàu chính là đuôi; và vi tỷ trọng lớn hơn nên phần đuôi tương đối nặng hơn bất kể phần nào khác (trừ các vi bên hông ra), bàn chất linh hoạt của nó ngay cả lúc đã chết khiến nó chìm xuống dưới mặt nước; khiến cho từ thuyền bạn không sao với tay tới nó, để quấn dây xích quanh nó được. Nhưng khó khăn này đã được giải quyết tài tình: chuẩn bị một dây câu nhỏ dai chắc với một cối phao gỗ ở rìa ngoài, và một vật nặng ở giữa, trong lúc đầu dây kia buộc chặt vào tàu. Nhờ sắp đặt khéo léo chiếc phao gỗ sẽ nổi lên ở phía bên kia cái khối đó, khiến cho giờ đây chạy bao quanh con cá voi kia xong, dây được chuẩn bị sẵn sàng để chạy theo sát nút; và trượt dọc theo mình con cá, cuối cùng dây ấy được buộc chặt quanh phần nhỏ nhất của đuôi cá, ở điểm nối tiếp với những vi đuôi to bản hay các lá đuôi của nó.↩︎

Tức người Eskimo.↩︎

Tiếng Latinh: “Cả cậu ư, Brutus!” Được cho là lời Ceasar nói khi Brutus đâm cú cuối cùng để ám sát Ceasar, biểu lộ nỗi ngạc nhiên và thất vọng trước sự phản bội của một người tưởng là bạn.↩︎

Cái xẻng xắn thịt cá voi dùng để tách mỡ, được làm bằng một thứ thép rất tốt, to độ một bàn tay người xòe ra; và về hình thù nói chung, phù hợp với dụng cụ làm vườn mà người ta đã lấy tên để đặt cho, chỉ khác là cạnh của nó hoàn toàn dẹt, và đầu mút trên của nó hẹp hơn phần dưới rất nhiều. Dụng cụ này luôn luôn được giữ bén chừng nào hay chừng nấy; và khi đã dùng thì thình thoảng hay được mài lại như một cây dao cạo. Ở đầu cuống, một cây cọc dài từ hai mươi đến ba mươi bộ được nhét vào làm cán.↩︎

La bàn 306 độ có 32 điểm, 3 điểm về phía bên phải tương đương với hướng Đông Bắc của hướng Bắc, tức khaongr góc 33,75 độ.↩︎

Chiếc lọ cuối cùng trong bảy lọ được các thiên thần mở ra để giải phóng cơn phẫn nộ của Thượng đế lên trái đất vào những thời điểm sau cùng. Trong sách Khải Huyền 16:17-21, mở chiếc lọ thứ bảy sẽ gây ra động đất và một cơn mưa đá cực lớn.↩︎

Dây thừng buộc khỉ được tìm thấy trên tất cả các tàu đánh cá voi, nhưng chỉ trên tàu Pequod, người đóng vai trò khỉ và người cầm dây phải luôn luôn buộc chặt với nhau mà thôi. Không ai khác ngoài Stubb đề ra sự cải tiến từ cách sử dụng ban đầu này, để đem lại cho người đâm cá dễ bị lâm nguy kia một sự bảo đảm chắc chắn nhất từ lòng trung thành và sự thận trọng của người giữ dây buộc khỉ.↩︎

Tên một cuốn sách xuất bản năm 1800 của tiểu thuyết gia người Anh George Walker.↩︎

Một tên khác của quỷ sứ.↩︎

Triết gia người Anh John Locke cho rằng tâm thức là một tấm bảng sạch trước khi các trải nghiệm lưu dấu trên đó. Triết gia Đức Immanuel Kant cũng đồng ý rằng kiến thức đến từ trải nghiệm, nhưng tâm thức đã có sẵn những ý niệm tiên nghiệm.↩︎

Điều này nhắc ta nhớ lại rằng cá voi chính cống đúng là có một loại râu cá hay là ria mép, gồm vài chiếc lông rải rác phía bên trên và đầu bên ngoài quai hàm dưới. Đôi khi những túm lông này gây nên một bộ tịch co vẻ giặc cướp trên dung mạo trang nghiêm của nó.↩︎

Bán bầu dục không phải là một thuật ngữ hình học. Nó thuộc về toán học hoàn toàn hàng hải. Tôi không biết là trước đây nó đã được định nghĩa chưa. Nhưng cục chêm là một vật đặc khác với một cái nêm ở chỗ đầu nhọn của nó tạo thành vì một bên dốc đứng, hay thon vào ở cả hai bên. Những nhà ấn loát cũng hay dùng nó.↩︎

Lớp mạ đồng phủ bọc vỏ tàu bên dưới mớn nước, để ngăn động thực vật biển bám mọc.↩︎

Theo truyền thuyết, khi triết gia Plato còn nhỏ, ông đã xây tổ trong mồm ông, người ta cho rằng đó là dấu hiệu lời lẽ sẽ tuôn ra như mật ngọt. ↩︎

Tức Ai Cập cổ đại.↩︎

Ý nói một vấn đề không sao giải quyết nổi. “Sửa vuông hình tròn” từng là một đề bài hình học yêu cầu vẽ một hình tròn với cùng diện tích hình vuông được cho. Đến năm 1882, đề bài này được chứng minh là không thể giải được do sự tồn tại hằng số Pi.↩︎

Ngọn gió nhẹ tạo ra khi không khí bị khuấy động bởi mái chèo (thường làm bằng gỗ tần bì).↩︎

Con Huma hay chim thiên đường, sinh vật trong truyện cổ Ba Tư, mà người châu Âu cho rằng không bao giờ đậu.↩︎

Mặc dù mọi sự so sánh về thân thể giữa cá voi và voi hoàn toàn lố bịch, chí ít là vì về riêng mặt này con voi trước con cá voi hệt như con chó trước con voi; nhưng cũng không thiếu một vài điểm giống nhau kỳ lạ; và một trong số ấy là cái vòi phun. Người ta biết rất rõ là voi thường dùng vòi hút nước và bụi rồi giơ vòi đó lên, phun nước ra thành từng tia.↩︎

Exodus 33:32, lời Thượng đế nói với Moses.↩︎

Cá nhà táng, cũng như mọi giống thủy quái Leviathan, nhưng lại không giống phần lớn các loài cá khác, đẻ con dễ dàng cả bốn mùa; sau thời kỳ thai nghén có thể giảm xuống ước độ chín tháng thì sinh ra chỉ một lần một con; mặc dù trong một vài trường hợp hãn hữu người ta biết được, con vật vẫn sinh ra một cặp sinh đôi Esau và Jacob. Và một sự ngẫu nhiên đã được chuẩn bị sẵn sàng cho việc bú mớm, ấy là hai núm vú nằm một cách rất kỳ dị mỗi cải ở một bên hậu môn; nhưng ngực của chúng lại từ đó nhô thêm lên. Khi mà tình cờ những phần quý hóa này nơi một con cá đang nuôi con bú bị một lưỡi dao thự săn cá voi cắt vào, thì sữa và máu của con mẹ chảy ra sẽ thi đua nhau mà tẩy phai màu bể trong những quãng dài hàng trượng. Sữa nó ngọt và ngậy; người ta đã nếm thử sữa đó, uống với dâu tây rất hợp. Khi mà sự tương ái tràn ngập bản thân chúng, những con cá voi chào nhau giống như người.↩︎

Coke upon Littleton: một tập bình giải quan trọng của Sir Edward Coke về luận thuyết sở hữu của Sir Thomas Littleton, trong đó bao gồm nhiều quan điểm của ông về luật sở hữu của Anh quốc thời đó.↩︎

Ông Erskine và Lord Ellenborough là các nhân vật có thật, theo lời thuật của Scoresby, người kể câu chuyện này cho Melville.↩︎

Tức cuốn Những bình giải về Luật Anh quốc, của Sir William Blackstone, xuất bản 1765-1769↩︎

Những tờ Thánh Kinh! Tờ Thánh Kinh! Đây là tiếng các thủy thủ luôn dùng để kêu lên với những người xắt thịt. Nó nhắc anh ta cẩn thận, phải cắt miếng mỡ ra thành từng miếng càng mỏng càng tốt, vì làm như thế thì công việc nấu dầu càng được nhanh chóng, số lượng dầu tăng lên đáng kể, có lẽ ngoài ra còn cải tiến cả chất lượng nữa.↩︎

Trong kinh Cựu Ước, ba người này đã kháng lệnh khi nhà vua bắt họ thờ một bức tượng vàng. Cả ba bị phạt ném vào vạc dầu nhưng sống sót không bị hại gì.↩︎

Ở Ecuador, nơi người ta đúc đồng tiền này.↩︎

Lời phán truyền điềm triệu dành cho một vị vua trong Kinh Thánh: “Người luôn nhọc mình trong do dự và tự thấy mình thiếu thốn”.↩︎

Các quận tập trung các hoạt động đồi bại ở Boston, Massachusetts đầu thế kỷ 19.↩︎

Golconda: một thành phố đã thành tàn tích ở Ấn Độ, từng nổi tiếng vì giàu có thịnh vượng.↩︎

Nhà hàng hải Mỹ thực tiễn: bản toát yếu về hàng hải và thiên văn học hàng hải: cuốn sách của Nathaniel Bowditch, người sáng lập kỹ thuật hàng hải hiện đại.↩︎

Đây có lẽ là chơi chữ từ quyển Thiên văn của Ferguson, thời bấy giờ là một cuốn nhập môn về đề tài này được đọc rộng rãi.↩︎

Jenny, hãy nấu chín cái bánh bột ngô, tên một bài hát thịnh hành lúc bấy giờ. ↩︎

Theo truyền thuyết Hy Lạp, Damocles là người ghen tị với nhà vua, và được ban cho một ngày để đổi vai chỗ với nhà vua. Ông ta sung sướng hưởng thụ một bữa tiệc cho đến khi nhận ra một ngọn kiếm đang treo lơ lửng ngay trên đầu mình, đỡ giữ kiếm ấy chỉ có duy nhất một sợi long ngựa.↩︎

Samuel Johnson, tác giả Từ điển Anh ngữ.↩︎

Có nghĩa là răng cặp, kiểu răng hai nhánh chân thường thấy ở động vật biển hữu nhũ.↩︎

Là một người mà theo kinh Cựu Ước đã sống tới hơn 969 tuổi.↩︎

Con trai của Noah, theo Kinh Thánh thì sống đến 500 tuổi.↩︎

Trên các tàu săn cá nhà táng có chở theo một số lượng dầu bất kể chừng nào, nhiệm vụ thường xuyên cứ một tuần hai lần là đưa một vòi nước vào trong hầm và làm ướt nhép những thùng gỗ ấy bằng nước bể, nước đó sau lại được bơm của tàu hút ra, thành ra nhiều lần khác nhau. Nhân đó người ta cố giữ cho các thùng không bị thủng nhờ trương nước, các thủy thủ cũng đã sẵn sang dò tìm bất cứ chỗ thủng nghiêm trọng nào nơi đống hàng hóa quý giá.↩︎

Ý nói rượu.↩︎

Ý nói loài chim biển tên gọi chim báo bão, thường đi theo các con tàu ngoài biển khơi để nương theo sườn tàu mà tránh bão.↩︎

Tiếng Latinh: Ta rửa tội cho mi không nhân danh Đức Chúa Cha mà nhân danh quỷ sứ.↩︎

Những lời được viết trên tường trong cuốn Thánh Kinh của Daniel, dịch nghĩa: “Thời của triều đại ngài đã chấm dứt; ngài bị đặt trên bàn cân và thấy là không đủ; vương quốc của ngài sẽ bị phân chia.”↩︎

Các thủy thủ chết thường được khâu vào trong võng của họ, buộc thêm một sợi xích hoặc quả nặng, để hải tang ngoài biển.↩︎

Các học giả không rõ hai em bé này là ai. Khoảng năm 1930, William S. Ament đưa ra hai giả thuyết hai đức trẻ chính là con của Ishmael, và rằng nhân vật này bấy giờ đã là một ông già và có lẽ đang kể lại câu chuyện.↩︎

Một điểm trên la bàn, chừng 11,25 độ.↩︎

Chuyển động này là đặc thù của cá nhà táng. Nó được gọi là “giáo lật úp” do bản chất giống hệt tư thế trở đi trở lại hết lên lại xuống lúc dạo đầu của cây giáo đâm cá voi, trong hành động được gọi là lật úp, như lúc trước đã miêu tả. Bằng cử động này con cá voi hẳn quan sát được rõ nhất và bao quát nhất mọi vật thể xung quanh nó.↩︎

Cá voi tiếng Anh là “whole-fish”.↩︎

Thực ra đây là tiếng Đức. Thời đó đôi khi từ “tiếng Hà Lan” lại dùng để chỉ tiếng Đức.↩︎

Tôi không biết nó là gì.↩︎