* Tiền Anh bằng một phần hai mươi của đồng bảng Anh.

* Một thành phố cảng tại nước Anh.

* Tên hai món ăn nổi tiếng làm bằng thịt rùa.

* Thị trấn miền Nam nước Pháp nổi tiếng về món giăm bông đặc sản làm bằng thịt lợn ướp gia vị hun khói.

* Thành phố của nước Ý, nổi tiếng vì món xúc xích thịt lợn, ngon và để được lâu.

* Alexander Pope (1688-1744): Thi sĩ, nhà thơ trào phúng người Anh (BT).

* Hoàng đế La Mã từ năm 218 đến 222, gốc Syria, nổi tiếng vì nhưng hành vi điên rồ (BT).

* Tên một nhà tù lớn ở London.

* Nghệ thuật kiến trúc cổ, xuất hiện ở Pháp, thịnh hành vào khoảng thế kỷ 16 ở châu Âu. Đặc trưng chủ yếu biểu lộ ở những vòm mái và cửa hình cung nhọn và ở tính trang trọng, uy nghiêm của các hình khối.

* Theo luật pháp nước Anh thời phong kiến, nhà quý tộc đồng thời lãnh chức vụ thẩm phán tòa án sơ cấp hòa giải, có quyền xử những vụ thuộc về việc hộ trong phạm vi lãnh địa hoặc trang trại của mình.

* Nhân vật truyền thuyết, được coi là sống vào thời xa xưa ở Babylon. Thisbe say mê một thanh niên là Pyramus, hẹn gặp nhau tại một ngôi mộ cổ. Nàng gặp tại đó một con sư tử vừa ăn thịt xong một con bò, mồm còn dính máu, bèn bỏ chạy để rơi chiếc áo choàng. Tấm áo này bị con sư tử giẫm nát, vấy máu con bò nó vừa ăn thịt. Pyramus đến sau thấy tấm áo cua người yêu, tưởng nàng đã bị sư tử ăn thịt, bèn treo cổ lên cây tự vẫn. Sau đó, Thisbe quay lại thấy ngươi yêu chết, cũng tự vẫn theo.

* Vệ nữ (hay Venus): Nữ thần sắc đẹp và ái tình trong thần thoại La Mã (BT).

* Seraphina: Nhân vật truyền thuyết, theo kinh thánh Gia tô, được xếp vào hạng thượng đẳng thần, chức năng là xưng tụng Thượng đế, được hình tượng như một người đàn bà đẹp qua tượng thánh trong nhà thờ.

* Tisiphone: Một trong ba vị thần báo thù trong thần thoại Hy Lạp, hai vị thần còn lại là Alecto và Megaera (BT).

* Boreas: Thần gió Bấc trong thần thoại Hy Lạp.

* Mỗi khi chúng tôi dùng cách gọi này trong truyện, ấy là để chỉ những kẻ thiếu đạo đức, thiếu lương tri, thuộc mọi tầng lớp, trong đó có nhiều kẻ có địa vị cao sang (Tác giả chú thích).

* Một giáo phái Tin lành, thành lập vào đầu thế kỷ 18 tại Oxford nước Anh.

* Ovid: Thi sĩ La Mã, sống vào khoảng đầu thế kỷ 1 trước Công Nguyên (CN), tác giả của Ars amatoria (Nghệ thuật yêu đương).

* William Hogarth (1697-1764): Họa sĩ và nhà điêu khắc Anh nổi tiếng, bạn thân của tác giả.

* Endor: Một thị trấn thuộc xứ Palestine thời cổ, nơi cư trú của một nữ tiên tri nổi tiếng thời đó, bị coi là phù thủy.

* Nghĩa là “Tôi không muốn làm giám mục”, diễn tả sự từ chối khiêm tốn, nhún nhường với ý không nghiêm túc một điều mà thực chất người nói rất mong muốn (BT).

* Tiếng La tinh, nghĩa là “có quyền của mình”.

* Cơ quan phát hành xổ số công cộng tại London, nước Anh.

* vốn trời sinh.

* Vợ của nhà triết học Socrates, một người đàn bà nổi tiếng hung dữ, nanh nọc.

* Nghĩa là “Mang đến cho tôi cái gì đó để uống”.

* Nhân vật chính trong vở kịch cùng tên của William Shakespeare, nổi tiếng hay ghen.

* Thi sĩ La Mã sống vào cuối thế kỷ 1 trước CN.

* Theo truyền thuyết cổ Hy Lạp, là một bộ tộc gồm những phụ nữ ham thích và có tài chiến trận. Họ không ưa con trai và tự nguyện đốt cháy vú bên phải để khỏi vướng lúc giương cung. Sau này, người ta gặp trên hai bờ sông Maraήon ở Trung Mỹ một bộ lạc có những phụ nữ chiến đấu giỏi như nam giới, bèn cũng gọi là người Amazon.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “đồng thanh”.

* Tiếng La tinh trong nguyên bản nghĩa là “bằng miệng”.

* Một giám mục người Anh sống ở thế kỷ 17, nổi tiếng là một nhà luận chiến có tài.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “của tôi và của anh”.

* Plato (428/427-348/347 trước CN): Triết gia Hy Lạp, ông là học trò của Socrates và là thầy của Aristotle (BT).

* Aristotle (384-322 trước CN): Triết gia và nhà khoa học Hy Lạp. Tư tưởng của ông đã quyết định dòng lịch sử trí tuệ phương Tây trong hai thiên niên kỷ (BT).

* Vua Israel thời cổ (thế kỷ 10 trước CN) nổi tiếng hiền minh và có tài cai trị.

* Tiếng La tình trong nguyên bản, nghĩa là “Điều được nói ra làm cho sự im lặng chấm dứt”.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “Ta thường trừng phạt ngươi không phải vì ghét bỏ mà vì yêu thương”.

* Cũng gọi là Jupiter, chúa tể của các thần.

* Nữ thần Hoa trong thần thoại La Mã.

* Thần gió Bấc trong thần thoại Hy Lạp.

* Thần gió Đông trong thần thoại Hy Lạp.

* Thần gió Tây trong thần thoại Hy Lạp.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “động vật hoang dã”.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “không quý hóa gì”.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “chẳng báu gì”.

* William Congreve (1670-1729): Nhà soạn kịch người Anh được biết đến nhiều vì những vở hài kịch của ông.

* Nhà thơ cổ đại Hy Lạp, tác giả Iliad và Odyssey.

* Hudibras: Tập thơ của Samuel Butler (1612-1680), nhà thơ Anh.

* Tức là Samuel Butler, tác giả tập Hudibras.

* Nguyên văn tiếng Anh là “talents”, nghĩa là “tài năng”.

* Nguyên văn tiếng Anh là “talons”, nghĩa là “móng vuốt”.

* Don Quixote: Nhân vật trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Tây Ban Nha Miguel de Cervantes (1547-1616).

* Nhà thơ châm biếm thời cổ La Mã, sống vào khoảng đầu CN, dùng thơ ca giễu cợt những thói xấu của giai cấp chủ nô đương thời.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “theo lương tâm”.

* Đây là nhân vật thứ hai ở địa vị xã hội thấp kém mà chúng tôi ghi lại trong truyện, xuất thân từ dòng dõi tu sĩ. Hy vọng rằng trong những thời đại sau này, khi gia đình các tu sĩ lớp dưới được cung cấp đầy đủ hơn, nhưng thí dụ tương tự sẽ có vẻ xa lạ, khó hiểu hơn trong hiện tại (Tác giả chú thích).

* Tiền Anh bằng 5 shilling.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “Cần phải tin người nào thông thạo cái nghề của mình”.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “chính nó nói”.

* Nguyên văn tiếng Anh là Harlequin.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “Tôi đã giải phóng linh hồn tôi”.

* Vua xứ Argos và là một trong những người chỉ huy tài giỏi nhất trong cuộc chiến thành Troy.

* Nữ thần Biển, vợ vua Peleus, mẹ đẻ ra dũng tướng Achilles. “Người con trai vĩ đại hơn của Thetis” chính là ám chỉ Achilles.

* Aesculapius: Theo thần thoại Hy Lạp, Aesculapius là con trai thân Apollo, chuyên coi về thuốc men, có tài chữa bệnh, làm cho người chết sống lại được. Khoa học của Aesculapius là khoa y học.

* “Sự ôn hòa hay cách thức nào có thể định giới hạn cho khao khát của chúng ta với người bạn thân yêu ấy.” Từ desiderium ở đây không dễ dịch. Nó bao hàm ý muốn của chúng ta muốn lại có được người bạn và nỗi đau buồn đi kèm theo ý muốn đó (Tác giả chú thích).

* Tiếng La tinh, nghĩa là “nguyên trạng”.

* Dido: Nhân vật nữ trong tác phẩm Aeneid của Vergilius (hoặc Virgil), đã yêu Aeneas và tự sát sau khi chàng ra đi.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “Blifil, người dẫn đầu thiêng liêng đi đến..

* Nguyên văn là “sitting”, nghĩa là “đang ngồi” và cũng chỉ con chim đang đậu.

* Nguyên văn tiếng Anh là “well-wooded”. Đây là cách diễn đạt mơ hồ và không rõ ràng, có thể nhằm chỉ một khu rừng cây cối rậm rạp che kín, hoặc không còn cây cối nào hết (Tác giả chú thích).

* Một hòn đảo trên biển Aegean của Hy Lạp.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “tất cả loài hữu sinh”.

* Đơn vị đo trọng lượng Anh, 2 pao bằng khoảng 900 gram.

* Một vùng của Hy Lạp thời cổ, thuộc vùng trung bộ Peloponnesus, người dân sống bằng nghề chăn nuôi, tương truyền phong tục rất thuần phác, đời sống êm đềm giản dị.

* Niccolò Machiavelli (1469-1527): Nhà triết học chính trị và chính khách của Ý. Trong ngôn ngữ thông thường, nói đến Machiavelli tức là nói tới thủ đoạn chính trị và tài năng chính trị.

* Người chào đời hoặc sinh sống ở Croatia (cũng gọi là Croatian).

* Khu vực cư trú trung tâm của giới quý tộc cung đình Anh ở London thời đó.

* Chòm sao song sinh. Chòm sao thuộc bán thiên cầu Bắc, một trong số các chòm sao hoàng đạo.

* Seneca (4 trước CN - 65 sau CN): Triết gia người La Mã viết những tác phẩm về đạo đức.

* John Milton: Nhà thơ Anh (1604 - 1674).

* Người ủng hộ nghị viện trong nội chiến ở Anh.

* Nhà thơ Hy Lạp được cho là người đã sáng tạo ra bi kịch (khoảng thế kỷ 6 trước CN).

* Nguyên văn tiếng Anh là “Deity”.

* Những vị tướng và hoàng đế La Mã thời xưa.

* Tiếng La tinh, nghĩa là “không ngạc nhiên về cái gì hết”.

* Danh tướng thành Athen thời cổ La Mã, thông minh, tài năng, học trò của Socrates.

* “Boor” (anh nhà quê) và “Boar” (lợn lòi) lúc giận dữ phát âm gần giống nhau, ông Western nghe lầm.

* Thành phố vùng Tây Bắc, Tiểu Á, nơi xảy ra cuộc chiến nổi tiếng đã được nói đến trong tác phẩm Iliad của Homer. Nguyên nhân là vì Paris, con trai của Priam, vua thành Troy, đã quyến rũ Helen, vợ cua Menelaus, từ đó dẫn tới cuộc chiến tranh kéo dài mười năm. Ý nói họ sẽ hành động dũng cảm.

* Tức là Homer, Northerton không biết nên nói nhầm.

* Nguyên văn tiếng Pháp “O, Monsieur, on ne parle pas de la religion dans la guerre”.

* Tiền vàng của nước Anh xưa, trị giá bằng 21 shilling.

* Chúng tôi dùng từ này ở đây cũng như nhiều chỗ khác trong bộ truyện này để chỉ tất cả mọi độc giả trên đời (Tác giả chú thích).

* May thay cho ngài Dacier, ngài không phải là một người Ireland (Tác giả chú thích).

* Vua xứ Ithaca, nhân vật chính trong tập Odyssey của Homer, tập thơ miêu tả cuộc phiêu lưu của Ulysses trong mười năm trên đường từ thành Troy về quê hương.

* Nhân vật khổng lồ trong Odyssey, kẻ giam giữ Ulysses và bị Ulysses dùng mưu chọc mù mắt để thoát.

* Một thể thơ gồm ba đoạn ngắn, xen kẽ một điệp khúc.

* Hippocrene là một con suối thần chảy từ lòng núi Helicon thuộc xứ Boeotia ra. Theo thần thoại Hy Lạp, do ngựa thần Pegasus đập móng vào núi mà phát nguyên dòng suối này.

* Xerxes: Vua của quốc gia Achéménides, thế kỷ 5 trước CN, thất bại trong cuộc chiến tranh với Hy Lạp.

* Herodotus: Sử gia cổ Hy Lạp, người vùng Tiểu Á (thế kỷ 5 trước CN) được coi là cha đẻ ra khoa Sử học, là nhà viết sử nghiêm túc nhất thời cổ với một phương pháp bắt đầu có màu sắc khoa học.

* Alexander: Vua nước Macedonia, sống vào thế kỷ 4 trước CN.

* Chiến thắng Agincourt: Một trận đánh lớn diễn ra tại vùng Calais nước Pháp (25-10-1415) giữa Pháp và Anh. Vua Henry V bị Pháp vây hãm, sau phản công thắng lợi.

* Tinh thần cả đoạn văn này là tác giả dùng lối nói cầu kỳ, bóng bảy và hài hước để đả kích thói tô vẽ, bịa đặt của một số nhà văn, nhà thơ đương thời thiếu tôn trọng thực tế.

* Khu phố ở London, là nơi cho đến năm 1783 vẫn diễn ra những vụ xử tử phạm nhân.

* Nguyên văn tiếng Anh là “Spectator”.

* Nguyên văn tiếng Anh là “Craftsman” :

* Jacobites: Những người ủng hộ vua James II và người nối dõi của vị vua này sau cách mạng 1688 ở Anh.

* Nguyên văn tiếng Anh là “Orphan”.

* Lệnh đình quyền giam giữ.

* Nguyên văn tiếng Anh là “Epistles”.

* Nguyên văn tiếng Anh là “Recognisance”.

* Đoàn luật sư trong liên minh bốn đoàn luật sư London.

* Tiếng lóng của nghề cờ bạc bịp, là con bạc nhiều tiền.

* Tiếng lóng trong nghề cờ bạc bịp, “mòng sừng” là con bạc có tiền nhưng “khó chơi”, “mòng quých” là con bạc “dễ thịt”.

* Vững tâm trong bản thân, kẻ nương tựa vào chính mình

* Ra quân, đẹp, húc: Những tiếng lóng trong nghề cờ bạc bịp (súc sắc).

* Dân tộc ở tây nam châu Phi.

* Tên tối ngu xuẩn nào cũng đều dám viết: Thi ca là nghề của mọi kẻ sống trên đời - Francis (Tác giả chú thích).

* Nhà viết kịch vĩ đại Anh cuối kỳ Phục hưng.

* Nhà văn Anh (thế kỷ 18).

* Nhà viết kịch Anh (thế kỷ 17).

* Nhà viết kịch, nhà thơ Anh (thế kỷ 17).

* Garrick, Cibber, Clive: Những diễn viên kịch nổi tiếng sống cùng thời với tác giả.

* Nhắc tới ở đây tên tuổi một nam diễn viên lớn, cùng hai nữ diễn viên nổi tiếng một cách cực kì xứng đáng này, thật là đặc biệt thích hợp, vì cả ba đều tự rèn luyện thông qua việc nghiên cứu cuộc sống, chứ không phải là bắt chước những bậc tiền bối. Do đó, họ đã có khả năng vượt qua hết thảy mọi diễn viên đi trước, sự xuất sắc ấy, đám người bắt chước như những kẻ nô lệ kia không bao giờ vươn tới nổi (Tác giả chú thích).

* (Thần thoại Hy Lạp) Orpheus là một nhà thơ và nhạc sĩ, ông đã xuống âm phủ để tìm người vợ Eurydice đã chết của mình nhưng không thể đưa Eurydice trở lại trần gian (BT).

* Desdemona: Nhân vật trong vở kịch Othello của Shakespeare, vợ của Othello, bị chồng hiểu lầm là có tình ý với Cassio và giết chết.

* Cassio: Nhân vật trong vở kịch Othello của Shakespeare, là phó tướng của Othello, người vô tình bị Othello nghi oan.

* Một nữ chúa danh tiếng của bộ tộc Amazon, người đã từng có giao thiệp với hoàng đế Alexander xứ Macedonia.

* Trường ca Odyssey của Homer, miêu tả cuộc phiêu lưu của Ulysse.

* Hercules: Một trong những người anh hùng nổi tiếng nhất trong thần thoại Hy-La, con trai của Zeus và Alcmene (BT).

* Adonis: Trong thần thoại Hy Lạp, Adonis là chàng thanh niên đẹp trai được thần Aphrodite yêu say đắm (BT).

* Một thành phố ở vùng Lombardy, miền Bắc nước Ý, nổi tiếng có nhiều nghệ nhân sản xuất những cây vĩ cầm rất tốt.

* Người Anh có câu rủa tương tự như câu “Quỷ bắt mày đi!” trong tiếng Việt là câu “Go to the devil!” nghĩa là “Cút xéo đi!”.

* Từ này không may bị viên trung sĩ hiểu lầm là một lời lăng mạ, là một thuật ngữ về luận lý học, có nghĩa là “kết luận không ăn khớp với tiền đề” (Tác giả chú thích).

* Những tên riêng này bao hàm ý nghĩa tượng trưng: Epicure Mammon: kẻ thù của hưởng lạc, Fopling Flutter: công tử đàng điếm, Courtly Nice: loại người phong nhã chốn cung đình.

* Những thói xấu của nó không hề pha trộn với một đức tính nào hết (Tác giả chú thích).

* Juvenal: Nhà thơ châm biếm người La Mã (BT).

* Người phụ nữ ở phố Strand nổi tiếng về may áo choàng làm tôn vẻ đẹp trong dáng dấp con người của phụ nữ (Tác giả chú thích).

* Nguyên văn tiếng Anh là “Mrs Abigail”. “Abigail” có nghĩa là thị nữ, thị tì (BT).

* Ý nói những tiếng réo ồ ồ/ the thé không thích hợp với sắc đẹp của Sophia.

* Có lẽ là Circassian (Tác giả chú thích).

* Pháp luật Salique: Pháp luật thời Merovingian, triều đại đầu tiên của nước Pháp, quy định con gái không được quyền thừa kế ngai vàng trong trường họp nhà vua không có con trai. Ở đây, tác giả dùng theo nghĩa “tinh thần trọng nam khinh nữ”.

* Arria: Vợ của Caecina Paetus, danh tướng cổ La Mã, sống vào thế kỷ 1 trước CN. Paetus bị kết án tử hình vì khởi quân chống lại Claudius và được phép tự vẫn, nhưng tỏ ra ngần ngại trước cái chết, Arria bèn cầm lấy dao tự đâm vào ngực mình và nói: “Không đau đâu, Paetus ạ.”

* Ca công nổi tiếng thời La Mã, sống vào thế kỷ 6 trước CN, sinh ở Tiểu Á, trốn sự xâm lăng của quân Ba Tư, sang La Mã, chuyên sáng tác những bài thơ ca ngợi sinh hoạt cung đình của giới quý tộc chủ nô.

* Đây là ngôi làng nơi Jones gặp tín đồ phái Giáo hữu (Tác giả chú thích).

* Người ủng hộ vua James II của Anh (BT).

* Tiếng Pháp, nghĩa là “thư thái, ung dung” (BT).

* Nguyên văn “Machiavels”, tên một nhà chính trị xứ Florence (1469-1527), sau đồng nghĩa với xảo quyệt, tàn bạo, lạnh lùng, có tính toán.

* Nguyên văn tiếng Anh là “jointure”, nghĩa là “tài sản chồng để lại cho vợ sau khi chết”.

* Nguyên văn tiếng Anh là “the Orphan” (BT).

* Locke: Nhà triết học Anh theo thuyết thực nghiệm duy vật (thế kỷ 17).

* Punch: Thứ rượu mạnh pha với gia vị.

* Nguyên văn tiếng Anh là “vice-husband” (BT).

* Nguyên văn tiếng Anh là “Mythology” (BT).

* Nguyên văn tiếng Anh là “the mob”, nghĩa là “quần chúng, đám đông hỗn tạp” (BT).

* Punch và Joan: Hai nhân vật chính trong hầu hết các vở kịch múa rối đương thời.

* Nguyên văn tiếng Anh là “side-saddle”, loại yên ngựa dùng cho nữ kỵ sĩ, ngồi cả hai chân về cùng một bên (BT).

* Hãy đặt tôi vào nơi mà ngọn gió mùa hè hây hẩy

* Nguyên văn tiếng Anh là “impossible”.

* Nguyên văn tiếng Anh là “infinite”.

* Nguyên văn tiếng Anh là “eternal”.

* Đều có nghĩa là quỷ vương, quỷ Sa tăng, chủ của địa ngục.

* Nerva, Trajan, Adrian, và hai ông hoàng Antonini (Tác giả chú thích).

* Nhà thơ Anh (1608-1674).

* Nhạc cụ thời cổ gồm một số thân gỗ hình cung và bốn dây dùng để đệm theo những bài đơn ca, sau này thường dùng với nghĩa “tài năng thi ca”.

* Tức là Charlotte Craddock, vợ tác giả, người làm mẫu cho nhân vật Sophia.

* Ám chỉ “cảm hứng sáng tác” được chỉ đạo bởi tinh thần nô lệ do giai cấp tư bản, nhằm mục đích duy nhất là kiếm tiền.

* Nhà thơ cổ La Mã, chuyên viết hài kịch sống vào thế kỷ 4 trước CN.

* Nhà văn Hy Lạp sống vào thế kỷ 2 sau CN.

* Nhà văn Tây Ban Nha, tác giả tập Don Quixote xứ Mancha (1547-1616).

* Nhà văn hài hước Pháp, tác giả tập Pantagruel (1494-1553).

* Nhà viết hài kịch Pháp vĩ đại (1622-1673).

* Nhà văn Anh, tác giả tập Gulliver phiêu lưu ký (1667-1745).

* Nhà viết kịch Pháp (1688-1763).

* Nhà thơ La Mã nổi tiếng, tác giả tác phẩm Aeneid (70-19 trước CN).

* Quái vật trong thần thoại Hy Lạp, hình con chó ba đầu canh gác âm phủ.

* Tác phẩm thơ trường thiên của Virgil nói về hành trình cua nhân vật chính Aeneas, về hình thức, mô phỏng theo Iliad và Odyssey.

* Hoàng tử thành Troy, con trai thần Vệ nữ và Anchises, và là một danh tướng trong cuộc chiến tranh thành Troy.

* Nhân vật trong tập Aeneid, người nữ tiên tri đã cho Aeneas một chiếc bánh mật để nhử quái vật Cerberus. Mải ăn bánh, quái vật đã để cho Aeneas lọt vào âm phủ.

* Một thể thơ 14 câu.

* Nguyên văn tiếng Anh là “muffled”.

* E rằng hậu thế sẽ bỡ ngỡ trước từ này, tôi thấy nên giải thích bằng một bài quảng cáo đăng báo ngày 1-2-1747 như sau: Broughton đề nghị với sự hỗ trợ thích hợp, khai giảng một học viện tại nhà riêng ở Haymarket để dạy những người muốn làm quen với những bí mật của nghề đấu quyền anh, tại học viện này toàn bộ lý thuyết và thực hành của môn nghệ thuật Anh Cát Lợi chân chính này, cùng hết thảy mọi loại đòn như đòn chặn, đòn quai, đòn móc… cần thiết cho người đi đánh nhau, sẽ được giảng dạy, giải thích tỉ mỉ. Những vị sang trọng, quyền quý không ngại bị phương hại gì khi theo học lớp học này, vì sẽ được đối xử hết sức nhẹ nhàng do chiếu cố tới thân hình và địa vị xã hội của quý vị. Vì lẽ đó, quý vị sẽ được cung cấp những cái đệm mặt nhằm bảo vệ một cách hữu hiệu cho mình khỏi bị sưng mắt, vỡ hàm, vẹo mũi (Tác giả chú thích).

* Một nơi thuộc Hy Lạp xa xưa, dân phần lớn chăn cừu, các nhà thơ cổ coi đây là cái nôi của hạnh phúc và trong trắng.

* Nhà hùng biện xuất sắc thành Athens (Hy Lạp) sống vào thế kỷ 4 trước CN.

* Nhà hùng biện nổi tiếng ở La Mã sống vào thế kỷ 1 trước CN.

* Sử gia lớn thời cổ đại Hy Lạp, có tinh thần độc lập khách quan và chính xác trong việc chép sử.

* Họa sĩ Ý, mở đầu trường phái Venice, nổi tiếng về dùng màu sắc (1488/90-1576).

* Họa sĩ Hà Lan nổi tiếng về nét bút tinh tế (1599-1641).

* Một sinh vật trong thần thoại Hy Lạp, có nửa thân trên của người và toàn bộ phân dưới của ngựa.

* (Thần thoại Hy Lạp) Quái vật đuôi rắn mình dê đầu sư tử, biết phun lửa.

* Nhân vật trong kinh thánh Gia tô, một người rất giàu, thế lực và có đạo đức. Quỷ Sa tăng được lệnh thử thách Job, bèn làm cho nghèo khổ khốn cực, phải ngồi trên đống phân ủ, mà Job vẫn không rời bỏ lòng thiện.

* Nhà triết học cổ La Mã/ thầy học của bạo chúa Nero, sau bị chính Nero buộc phải tự vẫn.

* Theo thần thoại Hy Lạp, là con trai thần Apollo và là một nhạc công đàn lia có tài đặc biệt, có thể làm cho thú dữ thành hiền lành. Vợ Orpheus là Eurydice bị rắn cắn chết, chàng xuống âm phủ, dùng âm nhạc thuyết phục được ác thần trả lại vợ.

* Theo thần thoại Hy Lạp, con trai than Zeus là một nhạc công có tài lạ: Lãnh việc xây thành Thebes, chàng dùng âm nhạc khiến các phiến đá tự xếp thành tường lũy.

* Epicurus (341-270 trước CN): Nhà triết học cổ Hy Lạp chủ trương khoái lạc tinh thần và đạo đức là mục đích cuộc đời.

* Ý nói những nhân vật thượng lưu này hay thức đêm hành lạc nên ngủ muộn (ND).

* Một nhà tù khét tiếng ở London (ND).

* Công chúa Hy Lạp, vợ của Menelaus, bị Paris cướp, gây ra cuộc chiến tranh thành Troy

* Huyền thoại của cuộc cướp vợ những người Sabine do quần thần của vua Romolus, theo truyền thuyết, là vua đầu tiên của La Mã.

* Tiếng Pháp, nghĩa là “Em khinh bỉ anh vô cùng”.

* Trong thần thoại Hy Lạp, Adonis tượng trưng cho vẻ đẹp điển hình của nam giới.

* Thi sĩ hài hước cổ La Mã, một nô lệ được giải phóng (thế kỷ 2 trước CN).

* Chỉ những màn kịch giáo đầu và những chương giáo đầu.

* Chỉ những chương giao đầu.

* Chỉ những màn kịch giáo đầu.

* Theo thần thoại Hy Lạp, Hyacinthos, là con trai nhà vua Amyclae, được thần Apollo yêu quý, dạy cho cách ném đĩa. Thần gió Boreas thấy vậy ghen tức, bèn nổi gió mạnh làm tung đĩa lên rơi xuống đầu cậu bé và giết chết cậu. Từ máu cậu bé nảy ra bông hoa, gọi là hoa Hyacinthos.

* Một bộ tộc bán khai vùng Nam Phi.

* Người tự tử.

* Pháp trường ở London.

* Tập thánh kinh của Hồi giáo.

* Nguyên văn tiếng Anh là “to chew the cud” nghĩa là “nhai lại”, nghĩa bóng là “ngẫm nghĩ, nghiền ngẫm” (BT).

* Tập sách triết học của Plato, trong đó ông ghi lại những lời đối thoại cuối cùng trước khi chết về triết lý của Socrates cùng các môn đệ.

* Nộp cho nhà thờ.

* Theo phong tục Âu châu, trao bàn tay có nghĩa là ưng thuận lấy nhau.

* Tên những loại rượu Pháp hảo hạng.

LỜI GIỚI THIỆU

Ngày 28 tháng 2 năm 1749, tác phẩm Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận lần đầu tiên xuất bản ở London, được xem là một mốc nổi bật trong lịch sử văn học Anh. Cho đến nay người ta vẫn coi tác phẩm này là một trong những tiểu thuyết giá trị nhất của nền văn học cổ điển phương Tây, Walter Scott đã gọi Henry Fielding là “người sáng tạo ra tiểu thuyết hiện thực”.

Ngay khi ra mắt độc giả, Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận đã gây dư luận sôi nổi, như một cơn lốc đột ngột, tác phẩm khuấy động bầu không khí tẻ ngắt, im lìm của văn học Anh thời đó, khiến người ta bàng hoàng, sửng sốt, nhưng đồng thời cũng cảm thấy khoan khoái, dễ chịu. Độc giả Anh đang bị ru ngủ bởi một xu hướng tình cảm nhạt nhẽo, giả tạo, được nhào nặn theo tinh thần Thanh giáo cứng nhắc, bỗng choàng tỉnh dậy vì sức lay động của một chủ nghĩa hiện thực đầy sức sống, phản ánh điều người ta gọi là “tinh thần Anh của thời đại mới”. Thi sĩ cung đình Colley Cibber lên tiếng phàn nàn: “Hắn ta (chỉ Henry Fielding, N.D) muốn xóa bỏ mọi sự khác biệt giữa con người với nhau.” Vậy là cơn lốc đã bốc đi mọi thứ phông màn giả dối của tâm hồn, phơi bày những ý nghĩ sâu kín mà đám nhà văn, nhà thơ vẫn bám thắt lưng giới cầm quyền tìm cách che giấu kĩ. “Giữa con người không có sự khác biệt.” Tiếng nói ấy làm cho Sherlock, giám mục thành London, người hiểu rõ hơn ai hết chân lý “Mọi người đều bình đẳng trước Chúa” cũng phải sững sờ và nổi giận. Ngài bước lên bục rao giảng: “Trận động đất năm 1750 chỉ là điềm báo trước những sự trừng phạt khủng khiếp. Thượng đế sẽ giáng xuống đầu dân Anh, nếu họ không chịu ngừng đọc Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận, cuốn sách đầy lời lẽ sàm báng của Henry Fielding.”

Nhưng mặc cho bọn người này cuống quýt đe dọa, mạt sát, công chúng Anh vẫn tìm đọc Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận. Ngay sau đó, tác phẩm được dịch ra tiếng Pháp, tiếng Hà Lan, tiếng Đức, rồi lần lượt tiếng Tây Ban Nha, Ý, Ba Lan, Nga...

Sinh tại Somerset năm 1707 trong một gia đình quý tộc, Henry Fielding tốt nghiệp trường Đại học Eton rồi theo học khoa Luật. Nổi tiếng uyên bác ngay khi còn là sinh viên, ông biết tiếng Pháp, tiếng Ý, tiếng La tinh và tiếng Hy Lạp. Gia đình sa sút, ông phải vất vả tự kiếm sống ở London, nếm đủ vị nhục nhằn của cảnh vay mượn, nhờ vả, vì quyết tâm bước vào con đường đầy gai góc mà hiếm vinh quang của nhà văn. Qua nhiều vở hài kịch, ông đã dùng ngọn roi châm biếm táo bạo quất mạnh vào tinh thần phê phán của khán giả đối với chính phủ và triều đình, làm cho giới cầm quyền phải công bố đạo luật năm 1737 hạn chế việc mở rạp hát và kiểm duyệt gắt gao các vở kịch, trục xuất Henry Fielding ra khỏi ngành sân khấu. Thế là ông quay sang viết tiểu thuyết. Lần lượt ra đời các tác phẩm Những cuộc phiêu lưu của Joseph Andrews cùng bạn là Abraham Adams, Cuộc hành trình từ thế giới này sang thế giới bên kia, Cuộc đời của cụ cố Jonathan Wild vĩ đại, Amelia và Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận... mà nội dung nêu bật thái độ phê phán cái “trật tự ổn định” - trước hết là cái trật tự tinh thần - của xã hội đương thời và niềm khát khao cải tạo cuộc sống cho tốt đẹp hơn.

Giống Dickens, Henry Fielding phẫn nộ trước cái mạng lưới chằng chịt của luật pháp phong kiến - tư sản, nó tạo điều kiện cho “thói đểu cáng” của bọn thầy cò hoành hành. Ông đã cố gắng nhiều ở cương vị một thẩm phán để hỗ trợ công lý, nhưng sau bị buộc phải rời bỏ ngành tư pháp “vì lý do sức khỏe”. Sau một thời gian làm việc quá sức, ông đi an dưỡng tại Lisbon và mất tại đó, ngày 8 tháng 10 năm 1754.

Nhà nghiên cứu tiến bộ George Thompson trong bản báo cáo đọc tại hội nghị Bảo vệ di sản của văn hào nước Anh đã viết: “Chaucer, Shakespeare và Fielding đã khai thác nguồn cảm hứng không phải chỉ trong cuộc sống và sự phát triển của toàn xã hội. Chính vì vậy, mặc dù họ không phải là những nhà cách mạng có ý thức, tác phẩm của họ vẫn mang nội dung cách mạng. Cái nguồn ấy chính là nguồn cảm hứng chỉ đạo mang tinh thần nhân đạo, đặc trưng của những ngòi bút thiên tài, hòa trộn với tinh thần phản kháng của nhân dân trong xã hội đầy rẫy áp bức bất công. Nó là nguồn nhựa sống đã từng nuôi dưỡng những cây đại thụ của nền văn học hiện thực phê phán thế giới. Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận cùng các tác phẩm khác của Henry Fielding đã biểu hiện sắc nét tinh thần phản kháng cũng như tinh thần nhân đạo ấy.”

Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận là câu chuyện về một đứa trẻ vô thừa nhận, kể lại cuộc tình duyên trắc trở của một thanh niên bị coi là dòng dõi hạ tiện với một thiếu nữ con nhà cao sang. Nhà văn Richardson cùng thời, viết cuốn Pamela, nói về một cô hầu gái nhờ có đức hạnh và nhan sắc mà cuối cùng trở thành vợ cậu chủ trẻ tuổi con nhà quý phái. Sự khác nhau giữa hai tập truyện là ở chỗ câu chuyện Pamela thì giả tạo, tác giả của nó đã bịa ra để minh họa cho yêu cầu răn đe đạo đức của Thanh giáo, còn câu chuyện Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận thì rất thực, vì Henry Fielding đã dựa trên nhũng tình tiết có thực trong cuộc sống, dựng nên một cốt truyện độc đáo, có sức khái quát một vấn đề mà cuộc sống đang đặt ra với những con người thật. Câu chuyện tình duyên trắc trở chỉ là một cái cớ, một phương tiện để nêu lên một vấn đề lớn: vấn đề bản tính con người, như chính tác giả tuyên bố. Nhưng miêu tả bản tính con người, đâu phải là tất cả những điều tác giả muốn nói. Sở dĩ tác phẩm có sức hấp dẫn và làm cho dư luận xôn xao là do nó có sức thuyết phục và đã đánh vào nhiều thành kiến cố hữu của xã hội mà giai cấp thống trị vẫn gia công củng cố. Xã hội Anh thời kỳ này là một xã hội phong kiến còn mang nặng những thành kiến, những tập tục lỗi thời, cộng với thói vụ lợi trắng trợn của giai cấp tư sản mới phát triển. Giữa một xã hội mà tôn ti trật tự rõ ràng, mà phẩm cách con người mặc nhiên được đánh giá theo tài sản và dòng dõi, thì đứa con hoang bị coi không hơn con vật là mấy. Trước đó khá lâu, Shakespeare cũng đã từng nêu vấn đề con hoang, qua nhân vật Edmund trong Vua Lear, nhưng tinh thần dân chủ của nhà viết kịch vĩ đại chỉ mới cho phép ông khẳng định trí thông minh, ý chí và tài năng của Edmund, còn ông vẫn đặt nhân vật ở khía cạnh phản diện, ngược lại, đứa con hoang Tom Jones lại là nhân vật chính diện, trung tâm của tác phẩm và được xây dựng với những phẩm chất đẹp đẽ nhất. Henry Fielding không chỉ bằng lòng phát hiện ra cái chất đa dạng và phức tạp của bản tính con người, như người ta thường ca tụng, mà ông còn muốn người ta phải thay đổi cách nhìn, ông muốn đề ra cái chân giá trị mới, trước một vấn đề cơ bản trong bước đi tới của lịch sử là vấn đề đánh giá con người.

Một điều đặc biệt trong cấu trúc của tác phẩm là cốt truyện chính rất đơn giản. Đấy chỉ là một cuộc tình duyên trắc trở, nhưng sức hấp dẫn chủ yếu là những tình tiết tưởng như là phụ, ở bản thân sức mạnh thuyết phục của chân lý toát ra từ một bức tranh rộng lớn phong phú vô cùng, đầy chất sống và rất người. Mặc dù tác giả vẫn gọi Tom Jones và Sophia là hai nhân vật chính, nhưng có thể nói tác phẩm có nhiều nhân vật chính, mỗi nhân vật, xét dưới một góc độ nào đó, có thể xem là một trung tâm, giúp tác giả bộc lộ ý kiến về một vấn đề của cuộc sống. Mặc dù viết bằng văn xuôi, tác phẩm vẫn xứng đáng xếp hàng cùng các thi phẩm lớn. Gọi thế vì tầm rộng lớn của sự kiện gợi đến thể sử thi, mà phong cách hài hước lại nhắc tới lối văn hí lộng. Nhà thơ Byron cũng gọi Henry Fielding là “Homer văn xuôi về bản tính con người”.

Trước hết, Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận là tiếng nói tố cáo sự bất lực của các chế định xã hội phong kiến buộc con người sáng suốt phải thuần phục những định kiến bất công, không phải là chân lý như: tính bất khả xâm phạm của nền quân chủ, uy quyền tuyệt đối của tôn giáo, sự công minh của tòa án thời đó... Mượn việc đả kích chính thể quân chủ chuyên chế Henry Fielding bắn một mũi tên vào triều đình và làm nứt rạn uy thế của nhà vua đương thời. Ông đã xây dựng ba nhân vật đại diện cho bọn người cao sang đam mê khoái lạc. Bellaston là một phụ nữ quý tộc mang tâm lý tư sản rõ rệt, là một mệnh phụ nổi tiếng ở kinh đô, mụ là ả đàn bà phóng túng, lẳng lơ, đa tình mà trịch thượng, coi nam giới như một đồ vật cho thuê, tìm thích thú trong việc làm cho người trai tráng bị sỉ nhục. Là một nhân vật nổi bật vì tính tình liều lĩnh, thái độ bất cần tiếng tăm, mụ là một đồng một cốt với tên huân tước Fellamar, kẻ đã thực hiện âm mưu đê mạt do mụ bày ra để cưỡng bức Sophia. Một tên huân tước khác, người Ireland, dùng tiền bạc dụ dỗ vợ người, lại dùng thế lực ép buộc người chồng phải ly hôn. Trong vô vàn những điều xấu xa của bọn người này, tác giả đã chọn một thói xấu tiêu biểu cho tầng lớp ăn bám là thói đĩ bợm, thấy ở cả ba nhân vật. Chúng dùng những thủ đoạn của bọn lưu manh, ngụy trang dưới bức màn giả dối của phép lịch sự. Thói si tình tự bản thân nó không hẳn là điều xấu, nhưng si tình mà dâm bôn trơ trẽn như Bellaston, mà đốn mạt vô sỉ như huân tước Fellamar, mà mưu mẹo xảo quyệt như huân tước người Ireland, thì quả thật là không một tình cảm đẹp đẽ nào tránh được cái không khí xú uế của cung đình nhiễm độc. Bằng việc tô đậm những bóng đen bẩn thỉu này, Henry Fielding đã đẩy bọn quý tộc xuống cùng một giuộc với những kẻ đê tiện nhất trong xã hội.

Giám mục Sherlock phẫn nộ chủ yếu vì thái độ của Henry Fielding đối với tôn giáo. Mục sư Supple quả không chút nào xứng đáng với sứ mệnh coi sóc phần hồn cho con chiên, khi chính ông ta bán linh hồn cho miếng ăn, cam phận đóng vai trò một thứ gia nhân của Western, nhẫn nhục chịu đựng những lời mắng mỏ thô bỉ. Tệ hơn nữa là thầy tu Thwackum, nhà thần học. Lão này mới thật tiêu biểu cho bản chất xảo quyệt, tham lam, giả dối của nhiều thầy tu đạo Cơ đốc. Bề ngoài sùng tín đạo mạo của lão, gợi nhớ đến vẻ uy nghi tôn nghiêm của thánh đường, nhưng trong đó ẩn giấu những bí mật trần tục mà những tính toán nhỏ nhen bỉ ổi của lão gợi cho ta biết được phần nào.

Henry Fielding vẫn nói đến Đảng Tối cao và tín nguỡng. Nhưng điều ông chủ tâm đả phán là quyền uy tinh thần của giáo hội qua những diện xấu xa của nó. Việc phê phán nhà vua và đả kích giai cấp quý tộc biểu lộ thái độ phủ nhận quyền lực thế tục, việc tố cáo thực chất xảo trá hèn hạ của giới tu sĩ chứng tỏ ông không tin tưởng vào nền tảng tinh thần của nhà nước phong kiến. Ông viết: “Nói rộng ra hai điều này (tức là tôn giáo và đạo đức), nếu thuần khiết thì cũng xứng đáng là những rường cột của xã hội đấy và là những diễm phúc lớn lao, nhưng một khi đã bị đầu độc bởi sự giả mạo, sự lừa dối và giả tạo thì chúng lại trở thành những tai họa ghê gớm nhất vì khi đó chúng tạo điều kiện cho con người phạm vào những lỗi lầm tai hại nhất đối với đồng loại.” Đó là một nhận xét vô cùng sâu sắc.

Henry Fielding cũng tố cáo tính chất thối nát, bất công của tổ chức pháp lý đương thời qua nhân vật Western, một người giữ chức vụ thẩm phán tòa án hòa giải mà không hề biết cả những điều sơ đẳng về pháp luật.

Vốn là một thẩm phán, Henry Fielding hiểu rõ những thối nát của nghề nghiệp, ông nói: “Vì từ chối không cầm đồng shilling* của một người chắc chắn không còn xu nào dính túi, tôi đã làm số thu nhập xấu xa hàng năm của tôi giảm từ 500 bảng xuống chỉ còn hơn 300 bảng một chút mà phần lớn số tiền này lại nằm trong túi người thư lại của tôi.”

Nhân vật Western là một đại diện khá lý thú của tầng lớp đại địa chủ, một cơ sở xã hội khá vững vàng của chế độ phong kiến. Lão mang trong đầu một mớ thành kiến cổ hủ thâm căn cố đế về các vấn đề dòng dõi, gia sư, hạnh phúc, quyền gia trưởng... và mối quan tâm chủ yếu trong cuộc đời của lão là mở rộng phạm vi điền sản, đây là một đại biểu của ý thức hệ phong kiến, lạc hậu mà tính tình lại thô bạo cục cằn, không chút xứng đáng với cái uy thế xã hội mà tầng lớp này vẫn khư khư bảo vệ. Điều đáng quý ở Henry Fielding là ông đã dám tự tách ra khỏi giai cấp của mình, đứng về phía quần chúng để nhìn rõ giai cấp thống trị mà miêu tả. Henry Fielding không tin rằng văn phẩm của mình được mọi người đồng thời tán thưởng ngay, nhưng chính tinh thần bất bình, phản kháng toát ra từ những dòng chữ sắc cạnh của ông lại hấp dẫn họ, và cùng với thời gian, giá trị của tác phẩm ngày càng được xác nhận.

Bút pháp hiện thực của Henry Fielding không phải nhà văn nào tự nhận là hiện thực cũng đạt tới được. Đó là thái độ tôn trọng tính chân thực của cuộc sống được phản ánh. Henry Fielding không cho phép thiên kiến giai cấp lấn át tính khách quan. Tính chân thực ấy đem lại cho người đọc sự thích thú chân chất bền vững: tác phẩm văn học không hề làm cái việc nhạt nhẽo, vô vị là minh họa cho vài định kiến có sẵn nào đó; trái lại, nó luôn luôn là một sự khám phá. Bàn về điều kiện tiên quyết của sáng tác, ông viết: “Thiên tài cầm tay ta, dẫn dắt ta đi qua những mớ hỗn độn, những “mê cung” của tạo hóa... đưa ta thâm nhập vào tất cả những điều bí mật mà người trần mắt thịt không bao giờ thấy được, nó dạy ta hiểu biết người đời hơn là chính họ biết họ, nó lột bỏ tấm màn mỏng manh của sự khôn ngoan, che đậy thói tự viên mãn của sự giàu có, che đậy thói biển lận, nỗi thèm khát cao vọng. Có thể nói, Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận là một “Tấn trò đời của Balzac” nhưng không nặng về miêu tả những mâu thuẫn xã hội, mà đi sâu vào tâm lý con người “tìm kiếm những ngóc ngách sâu kín nhất để rút ra những thí dụ về mặt đạo đức và tật xấu”.”

Bao giờ người đọc cũng chờ đợi ở nhà văn những lời chỉ dẫn của một bậc thầy về khoa học tâm lý. Henry Fielding đã dùng con mắt thấu triệt của tinh thần hiện thực chân chính rọi vào tâm lý con người để rồi nghiêm túc và độ lượng nói lại với chúng ta điều ông đã khám phá. Mặc dầu dưới cái vỏ bề ngoài cười cợt, ông vẫn khiến ta phải suy nghĩ, thận trọng, ông dẫn ta đến gặp đủ hạng người: lão thầy thuốc huênh hoang tự dán cho mình một thứ nhãn khoa học giả, trong khi mối quan tâm duy nhất của lão là khoản tiền thăm bệnh, tên thầy quyền hống hách, tên thầy cò bất lương, vài mụ đàn bà tai ngược lắm điều, cứ muốn xỏ mũi chồng, chị hầu gái kiểu cách rởm, học đòi thói thượng lưu, cậu công tử bột trăng hoa quen thói “quất ngựa truy phong”, bác phó cạo “bẻm mép thợ ngôi”, anh chồng đào mỏ, ông lão chán đời, cậu công tử phá gia... Bao nhiêu con người là ngần ấy nét tâm lý rất thực và có rất nhiều cái mới khám phá, làm cho ta thấy họ sao mà vừa mới mẻ, vừa gần gũi như vẫn sống quanh ta. Hình như hàng ngày ta vẫn thoáng trông thấy họ mà chưa hề nhìn kĩ trước khi Henry Fielding đem giới thiệu với công chúng.

Nhân vật trong Tom Jones có kẻ thật xấu xa, có người thật tốt đẹp, nhưng nói chung, cái xấu cái tốt có lẫn lộn trong mỗi người, vì con người vốn là một thứ sinh vật phức tạp và đa dạng. Người đọc dừng lại ở những phát hiện đặc sắc: bà Blifil cùng đứa con đẻ với tình nhân mà lại ghét bỏ đứa con mình sinh ra với người chồng chính thức; Western thô lỗ và chân thực, lố bịch mà cũng có phần dễ mến, lão ghét vợ cay đắng và quý con gái như vàng; Black George bất lương nhưng cũng không phải là kẻ vong ân; cậu Nightingale đàng điếm nhưng cũng chẳng đến nỗi sở khanh; bà Western nói một đàng làm một nẻo; Honour trung thành nhưng cũng vụ lợi; bà Waters phóng túng mà lại trọng điều nghĩa.

Cuộc hành trình Tom Jones theo đuổi Sophia là một dịp để tác giả đưa ta tiếp xúc với nhiều hạng người, nhiều cảnh ngộ éo le hoặc tức cười, thương tâm hay êm đềm, làm cho vốn hiểu biết của ta về con người và cuộc sống thêm phong phú. Henry Fielding chỉ vạch tỉ mỉ những thói xấu để giễu cợt một cách ý nhị nhưng độ lượng, vì ông rất thông cảm với những yếu đuối của con người.

Ông đặc biệt lên án tính vụ lợi và xảo trá. Về điều này, ông đã thành công khi xây dựng một loạt nhân vật. Nhà triết học Square, một học giả uyên bác, giỏi ngụy biện, một gia sư nghiêm khắc, một chiến sĩ bảo vệ đạo đức. Nhưng thực chất lại là một kẻ nhỏ nhen, hám lợi, đố kỵ, bợ đỡ và nhất là đạo đức giả. Hắn vận dụng cả lý thuyết cao siêu về sự thích ứng đời đời của vạn vật để biện hộ cho hành vi trác táng của mình. Nhân vật Square là hình ảnh sự bất lực của lý thuyết trước sự tấn công của dục vọng, khi học vấn không được vun xới trên một căn bản hướng về điều thiện.

Đại úy Blifil cũng là tay học rộng, biện luận giỏi, nhưng cũng chỉ dùng trí thông minh vào việc chiếm đoạt tài sản của vợ và của anh vợ, ở hắn, lòng tham tiền làm nguội lạnh mọi tình cảm con người, như tình anh em, nghĩa vợ chồng. Con trai hắn là Blifil, em cùng họ với Tom Jones, thừa hưởng tính bố ở mức độ cao hơn. Mặc dù còn trẻ, hắn đã có những thủ đoạn xảo quyệt, già dặn, mang dấu ấn của một tên quỷ ác. Lại còn hai anh em ông già Nightingale, anh thì đã từng giao thiệp mật thiết với đồng tiền, đến nỗi có thể nói rằng ông ta nghĩ trên đời này ngoài đồng tiền ra thật sự không còn tồn tại một vật nào khác; em thì thừa nhận rằng bây giờ người ta coi những chuyện bội ước là thường tình, một việc bội ước trắng trợn nhất cũng chỉ khiến người ta ngạc nhiên và bàn tán trong có một ngày rồi thôi.

Đấy đúng là luân lý của giai cấp tư sản, làm giàu bằng sự lừa lọc, tráo trở.

Cũng là một thái độ phê phán cái xấu, nhưng cách miêu tả của Henry Fielding có sự đặc sắc là luôn đi đôi với những nhận xét độc đáo, làm nổi lên một trí tuệ sắc sảo, tăng thêm giá trị cho bản thân hình tượng rất nhiều.

Trong tác phẩm Kiếm sống, Gorky cho biết khi ông làm phụ bếp trên tàu thủy chạy dọc sông Volga, ông đã say mê đọc Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận, và ông đã nhận xét về Henry Fielding: “Là người sáng tạo ra tiểu thuyết hiện thực vì ông hiểu biết thấu đáo cuộc sống của đất nước mình, ông là một nhà văn có trí tuệ sắc sảo.” Henry Fielding không chỉ làm công việc phơi bày mặt đen tối của cuộc sống, hoặc phát hiện những khía cạnh phức tạp của nó, tác phẩm của ông còn có một phần đáng quý hơn, đó là tác dụng bồi dưỡng rèn luyện phẩm cách con người. Trong bức thư gửi cho George Lyttelton, ông viết: “Tôi xin nói rõ ràng việc biểu dương lòng tốt và từ cả những gì trong trắng, chính là nỗ lực thành khẩn của tôi trong tập truyện này.” Ông có một quan niệm rất đúng đắn về chức năng giáo dục của văn nghệ. Ông đã mượn lời người chủ đoàn múa rối trong truyện để nói lên suy nghĩ của mình: Người ta có thể “giáo dục tâm hồn những người trẻ tuổi, mà nhất định đó là mục đích cơ bản của trò múa rối, bởi lẽ cớ sao những bài học tốt đẹp và hữu ích lại không thể tiến hành bằng nghệ thuật múa rối, cũng như bằng bất cứ cách nào khác.”

Nếu thâu tóm tất cả những ý kiến của ông rải rác trong truyện, ta có thể dựng thành một chương trình cải tạo của văn nghệ đối với phong tục tập quán xã hội. Nhiều nhà văn hiện thực phê phán dẫn ta tới thái độ bi quan, nhưng Henry Fielding, trái lại, khiến chúng ta gấp cuốn truyện lại với một niềm tin sâu sắc vào khả năng cải tạo của con người và cải tạo cuộc sống. Ông không lý luận suông về vấn đề này như một nhà luân lý học tầm thường; ông khẳng định cái tốt bằng cả trí tuệ và trái tim của mình qua việc khái quát thực tế, xây dựng hình tượng nhân vật chính diện, do đó nâng cao sự tác động đến người đọc.

Tom Jones, Sophia và ông Allworthy có thể xem là ba nhân vật thể hiện những nét cao quý trong bản tính con người chân chính. Người ta nói tới những người thật được Henry Fielding dùng làm mẫu: Allworthy là hình ảnh của Ralph Allen, một nhà từ thiện ở Bath sống cùng thời với tác giả, Sophia là chân dung của Charlotte Cradock, người vợ thứ nhất của ông, còn Tom Jones có nhiều phần giống tác giả. Nhưng những nhân vật ấy chủ yếu vẫn là sản phẩm của hư cấu, thể hiện mơ ước của Henry Fielding. Allworthy là người có nhiều đức tính đáng quý: giàu lương tri, cao thượng, vị tha, công bằng, tuy rất giàu có mà không hề bị của cải làm vấy bẩn cái “thiện tâm” bẩm sinh. Nhân vật này có thể xem như một mẫu người hoàn thiện, thuộc lứa tuổi có suy nghĩ chín chắn, hành động cân nhắc, chủ động chế ngự được những dục vọng, khiến cho tình cảm không vì quá sôi nổi mà lạc hướng. Tuy vậy, Allworthy cũng có những nhược điểm, đôi khi ông còn thiếu sáng suốt vì cả tin, và nhất là quá nghiêng về lý trí, nên đối với kẻ phạm lỗi, có phần quá nghiêm khắc. Thái độ nghiêm khắc của ông đối với Black George thật khác xa thái độ của Tom Jones đối với tội lỗi anh chồng cô cháu họ của bà Miller. Sophia là một thiếu nữ, ngoài sắc đẹp tuyệt vời, còn mang những phẩm chất lý tưởng của người đàn bà: một tâm hồn nhuần nhụy tình cảm, một tấm tình chung thủy nồng đượm, một khiếu hiểu biết tinh tế, hiền dịu mà không nhạt nhẽo, tinh tế mà không quá sắc sảo... Hình tượng nhân vật Sophia đáng yêu còn đượm hương vị tâm tình yêu thương canh cánh bên lòng của tác giả đối với người vợ đã quá cố. Nhưng sự thành công của nhân vật cũng còn nhờ có bàn tay của thiên tài. Nó giúp nhà văn xây dựng được một nhân vật mang nhiều màu sắc lý tưởng mà vẫn có sức rung động tâm hồn người đọc, tuy rằng chúng ta có ý muốn ông đưa thêm chút ít yếu tố phức tạp của cuộc sống vào việc cấu tạo tâm lý.

Nhân vật chính Tom Jones được xây dựng nhằm thể hiện tinh thần nhân đạo. Trong tác phẩm, từ “thượng lưu” được nhắc đến nhiều lần, nhưng khái niệm thượng lưu chân chính, theo tác giả, bao hàm tư cách và học vấn, không phải ở gia thế và tài sản. Tom Jones là một đứa con hoang, nhưng là người thượng lưu chân chính. Jones quan niệm “sự phong phú về tinh thần là nền tảng chắc chắn của tất cả những gì lớn lao, cao quý trong bản tính con người”. Sự phong phú ấy, Henry Fielding xem như một bản tính bẩm sinh, một thứ “thiện tâm” cơ bản hướng con người về điều tốt lành, mặc dầu không hề có ý nghĩa toàn thiện, toàn mỹ. Cho nên, ngay từ nhỏ, Jones đã bộc lộ rõ là một người có thiện hướng về đạo đức, qua một số hành vi đẹp đẽ hồn nhiên. Lớn lên, những mầm mống đạo đức phát triển, được củng cố, tạo cho Jones một tính cách ổn định vững vàng, với những nét: trung thực, vị tha, rộng lượng, trọng tín nghĩa, trọng danh dự, cao thượng, và nét rõ hơn cả là tâm hồn sôi nổi nhiệt tình với những gì là tốt lành, là cao quý trong con người và cuộc sống.

Lẽ dĩ nhiên, Henry Fielding không dựng nên một hình nộm, một nhân vật tích cực theo tinh thần tiên thiên. Ông chỉ là người thợ mài đá quý cho nó thêm óng ánh nước sáng, chứ không tạo ra đá quý, cho nên Tom Jones, con đẻ của cuộc sống, với những yếu đuối thuộc bản chất con người. Tính thiếu thận trọng trong cách xử sự vì dễ dàng tuân theo sự kích động tức thời đã gây tai họa cho Jones không chỉ một lần, nhưng Jones không hề phạm một khuyết điểm nào có dụng tâm và nhằm mưu lợi ích cá nhân. Những thiếu sót của anh dễ dàng được tha thứ, vì một người chân thực, tính tình nồng nhiệt, ít kinh nghiệm và trẻ tuổi, mà hay phạm thiếu sót để cho kẻ xấu dễ có cơ hội khai thác, lợi dụng thì không phải là điều đáng ngạc nhiên. Có lẽ thiếu sót lớn nhất của anh là thói đa tình, nhưng xét cho kĩ những mối tình của Jones cũng nêu lên vấn đề bản năng và lý trí mãi mãi gắn bó với con người. Mối quan hệ với ả Molly, bà Waters và Bellaston chỉ là sự sa ngã do nhu cầu của lứa tuổi giàu nhựa sống mà thiếu cân nhắc, do hoàn cảnh khuyến khích hoặc bắt buộc. Nếu không xét đến mối tình chung thủy và thanh khiết của Jones đối với Sophia, cùng cách Jones xử sự đúng đắn trong việc thu xếp cho Nightingale lấy cô Nancy, thì ta đã lầm tưởng anh là phường trác táng. Ở Jones, bản năng tuy khá mạnh, nhưng rồi cuối cùng lý trí cũng chế ngự được, cho nên dù hay vướng mắc với phụ nữ, Jones vẫn là người tôn trọng tình yêu thuần khiết, tôn trọng hôn nhân và gia đình.

Điều nên chú ý là trong khi xây dựng nhân vật Jones, tác giả không làm một con tính cộng những thói xấu và những đức tốt, và đã đạt kết quả trình bày một tính cách phức tạp mà thống nhất. Từ đó nảy ra vấn đề “bản chất”; “bản chất” của Jones được căn bản đạo đức vững vàng hướng dẫn, nó uốn nắn cách xử thế nhưng cũng không thể biến con người thành bậc thánh. Vì vậy, nhiều lần trong cách xử sự, Jones đã tỏ ra có phần khác người, khiến cho ngay khi phạm thiếu sót, anh vẫn có phần đáng trọng. Điều nổi bật ta lĩnh hội được từ hình tượng Tom Jones là một “trái tim nồng nhiệt, một đức tính hồn nhiên bộc trực, một ý thức chân thành ham muốn làm điều thiện”, đó là những mầm mống quý báu của một phẩm chất chân chính. Đôi khi bản năng quá mạnh có nhất thời che lấp những ưu điểm trên, nhưng rồi cái căn bản đạo đức, như một thân cây đầy sức sống, vẫn đâm chồi xanh tốt.

Còn mọi thứ lý luận thông thái, trừu tượng, những quy tắc xử thế căn cứ vào lý trí thuần túy hoặc triết lý siêu hình, đều chỉ là dối trá.

Những chương giáo đầu được ví như lời minh họa cho những bức tranh hài hước, chẳng phải vì tranh vẽ khó hiểu, mà vì lời minh họa dí dỏm giúp ta tìm hiểu sâu hơn ý nghĩa sâu sắc của tranh. Đó là dịp để tác giả bày tỏ trực tiếp quan niệm của mình về nhiều vấn đề có liên quan đến tình tiết của tác phẩm: về tình yêu và hôn nhân, về tôn giáo và đạo đức, về sân khấu và cuộc đời, về văn học và phê bình, về chính thể và tự do... Ở đây ta không tiếp xúc với một nghệ sĩ, mà ta gặp một học giả, một triết gia, một nhà luân lý và hơn hết là một người từng trải việc đời. Những nhận xét sâu sắc trên cơ sở một học vấn uyên bác, một trí tuệ chín chắn, một tinh thần sắc sảo mà độ lượng được khiếu hài hước và thái độ chân thành hỗ trợ, đã lôi cuốn sức chú ý của bất cứ một người đọc nghiêm túc nào, mặc dù ta vẫn nhận thấy thấp thoáng khuynh hướng giáo huấn chịu ảnh huởng ít nhiều của Thanh giáo rất thịnh hành vào thời đó.

Henry Fielding dĩ nhiên không thể hoàn toàn vượt ra ngoài thời đại của ông. Như những thiên tài khác, ông đã vươn lên cao hơn những người đồng thời một với tay khiến cho ta đứng cách xa hàng vài thế kỷ còn thấy rõ; nhưng ở ông cũng có nhiều điểm hạn chế. Trong điều kiện lịch sử lúc bấy giờ, cũng như nhiều nhà văn lớn, ông muốn cải tạo xã hội trên cơ sở xây dựng đạo đức cá nhân mà không thấy được rằng việc giáo dục đạo đức cá nhân chỉ thành công trên cơ sở cải tạo xã hội.

Henry Fielding có một lối văn đặc sắc, giàu tính hài hước của dân tộc Anh. Đọc văn ông từng trang, từng dòng, người ta muốn tủm tỉm cười vì cách ông cấu tạo nhân vật, bố trí tình tiết, khai thác những mâu thuẫn bất ngờ, và còn do cách diễn đạt, cách dùng từ, tất cả tạo nên một ý vị hài hước thâm thúy mà không cay độc.

Viết Tom Jones - Đứa trẻ vô thừa nhận, Henry Fielding không tin rằng mình được mọi người đồng thời tán thưởng ngay, nhưng ông khẳng định: “Tác phẩm của ông sống lâu hơn tác giả tàn phế của nó.” Lịch sử đã chứng minh niềm tự tin ấy. Gấp cuốn truyện lại, chúng ta không thể không nhớ tới lời văn hào Thackeray ca ngợi Henry Fielding: “Thật là thiên tài, thật là mạnh mẽ; một trí thông minh sắc sảo, một khiếu quan sát tinh tế; một lòng căm thù mãnh liệt đối với cái gì là hèn hạ đểu cáng; một niềm thông cảm bao la, thái độ vui vẻ ấy, lòng khao khát cuộc sống ấy đã dạy cho biết bao thế hệ biết cười một cách sáng suốt và lương thiện!”

Ngày nay, chúng ta tìm đến Henry Fielding như tìm đến những lời chỉ bảo ân cần của một bậc tuổi tác ôn tồn bàn với ta điều hơn lẽ thiệt với nụ cười độ lượng. Chúng ta còn tiếp thu được ở Henry Fielding một tinh thần dũng cảm đấu tranh để tiêu diệt cái xấu, một niềm mong ước nhiệt thành xây dựng con người tốt đẹp hơn, cao quý hơn.

NGUYỄN TÂM

QUYỂN MỘT

GHI LẠI MỘT CHUYỆN ĐỨA TRẺ VÔ THỪA NHẬN RA ĐỜI TRONG CHỪNG MỰC CẦN THIẾT ĐỦ ĐỂ RA MẮT ĐỘC GIẢ TRONG PHẦN MỞ ĐẦU

CHƯƠNG I

Lời nói đầu của tác phẩm, hoặc thực đơn của bữa tiệc.

Một nhà văn nên tự coi mình không phải một vị thượng lưu mở tiệc riêng chiêu đãi hoặc ban cơm từ thiện, mà đúng hơn, nên tự xem mình là người chủ một tiệm ăn công cộng, hễ ai có tiền là vào ăn được. Trường hợp thứ nhất, ai cũng biết, chủ nhân tùy sở thích riêng, muốn đãi khách món gì thì đãi, và dù cho khách thấy món ăn xoàng quá và hết sức khó nuốt, vẫn không được chê trách gì cả. Ngược lại, phép lịch thiệp còn buộc họ ngoài mặt cứ phải khen bất cứ món ăn nào chủ nhà dọn ra thết. Còn đối với người chủ tiệm ăn thì trái lại. Khách ăn phải bỏ tiền ra trả sẽ đòi thức ăn phải hợp với khẩu vị của mình, dù cho khẩu vị của họ có cầu kỳ, hoặc thậm chí oái ăm thế nào đi nữa, và nếu mọi thứ đều không vừa ý, họ sẽ đòi được quyền mặc sức chê bai, chỉ trích, thậm chí văng tục trong bữa ăn nữa.

Thế cho nên, để tránh làm phật ý khách hàng vì những chuyện bực mình như vậy, một bác chủ tiệm đứng đắn và có thiện ý thường trương ra một thực đơn, để thoạt bước chân vào tiệm, ai cũng có thể đọc thấy ngay, và một khi đã rõ mình có thể chờ đợi những gì, khách hàng muốn ở lại thưởng thức món ăn nhà hàng sẽ dọn ra, hoặc bỏ sang tiệm ăn khác hợp khẩu vị hơn, tùy ý.

Vốn không ngại chuyện vay mượn trí tuệ hoặc sự khôn ngoan của bất cứ ai có khả năng cho vay hai thứ đó, nên chúng tôi cũng không ngại bắt chước, ngay cả cách làm của các vị chủ quán kia; không những chúng tôi sẽ trương ra sẵn một bản thực đơn chung của toàn bộ bữa ăn, mà còn trao cho bạn đọc những tờ thực đơn riêng của mỗi món sẽ dọn ra trong tập này cũng như những tập tiếp theo của tác phẩm.

Vậy thì chất liệu chúng tôi dùng để chế biến ở đây không gì khác hơn là “Bản tính con người”. Chúng tôi cũng chẳng sợ bạn đọc tinh tế, khẩu vị chỉ thích những thứ xa hoa, sang trọng nhất, sẽ phải giật mình, la ó hay phật ý, vì lẽ chúng tôi chỉ nêu tên có một thứ nguyên liệu mà thôi. Như ngài ủy viên hội đồng thành phố Bristol* vốn uyên bác về khoa ăn uống nhờ sẵn giàu kinh nghiệm đã rõ, ngoài hai món calipash và calipee* tuyệt ngon ra, thịt rùa còn làm được nhiều món khác; vậy thì bạn đọc hiểu biết không thể không hay rằng, mặc dù “Bản tính con người” chỉ được tóm gọn trong một cái tên chung, nhưng trong đó là cả một sự phức tạp, phong phú đến mức một bác đầu bếp muốn làm được hết các món ăn với rau cỏ và thịt động vật có trên thế giới còn sớm thành công hơn một nhà văn muốn khai thác đến cùng một vấn đề mênh mông chỉ tóm gọn trong mấy chữ như vậy.

Có thể vị nào đó khó tính hơn phản đối rằng món ăn này tầm thường và phổ thông quá; vậy chứ nội dung mọi tác phẩm trữ tình, tiểu thuyết, kịch và thơ ca đầy rẫy trong các quầy sách hết thảy chẳng nói chuyện ấy thì còn nói chuyện gì khác? Nếu như ta xem khinh, coi một món ăn là tầm thường và phổ thông chỉ vì ta thấy ở những quán hàng tồi tệ cũng có bán một món nào mang cùng một tên, thì có lẽ vô khối món mỹ vị tuyệt ngon sẽ bị những người sành ăn bỏ qua.

Trong thực tế, tìm kiếm cái bản chất chân thực trong các nhà văn cũng khó như việc kiếm món giăm bông Bayonne* hoặc món xúc xích Bologna* tại các cửa hàng xoàng xĩnh.

Nhưng vẫn theo cách dùng hình tượng ẩn dụ ở trên, toàn bộ vấn đề là ở nghệ thuật nấu nướng của tác giả, vì, như Pope* đã nói:

Trí tuệ chân chính là bản tính tự nhiên được trình bày khéo léo

Là những điều ta thường nghĩ, nhưng chưa hề được diễn đạt thật hay.

Cũng một con vật đã có vinh dự được hiến phần thịt nào đó cho bàn tiệc của ngài quận công, lại có thể bị giảm giá trị ở chỗ khác, và có thể là vài cái đùi của nó treo lủng lẳng ở quầy hàng thịt tồi tàn nhất trong tỉnh.

Vậy nhà quý tộc và bác phu khuân vác, khi họ dùng thịt của cùng một con bò hay một con bê trong bữa ăn, thì thức ăn của họ khác nhau ở chỗ nào, nếu không phải ở cách cho gia vị, cách nấu nướng, cách thêm hoa lá, cách trình bày? Do đó mà món này thì kích thích được cái dạ dày lười biếng nhất, còn món kia lại khiến cho người háu đói phàm ăn nhất cũng phải phát ngán, muốn buồn nôn.

Cũng vậy, một món ăn tinh thần có lý thú hay không, do chủ đề của nó thì ít mà do tài khéo léo sắp đặt của tác giả thì nhiều. Cho nên bạn đọc sẽ thú vị bao nhiêu khi thấy sau đây, trong tác phẩm, chúng tôi bám thật sát một trong những nguyên tắc tối cao mà nhà đầu bếp trứ danh nhất của thời đại hiện nay, hoặc có thể là của thời đại Heliogabalus* đã đề ra. Các vị yêu chuộng việc ăn uống tao nhã đã thừa rõ con người nổi tiếng ấy thoạt tiên dọn cho khách ăn đang đói ngấu những món ăn tầm thường, đợi khi dạ dày khách xem chừng đã uể oải, mới nâng dần lên đến những món xốt và gia vị thượng hảo hạng.

Cũng theo cách ấy, thoạt tiên, chúng tôi sẽ trình bày với các bạn đọc đang đói ngấu, “Bản tính con người” trong cái vẻ tầm thường giản dị ta vẫn gặp nơi thôn dã, rồi sau đó mới thái nhỏ nó ra và đem nấu nướng với các thứ gia vị cao cấp của người Ý và người Pháp, là những sự giả dối và các thói xấu nơi cung đình và thành thị. Bằng cách này, chúng tôi tin rằng bạn đọc sẽ cứ muốn đọc tiếp mãi, cũng như lời con người nổi tiếng kể trên theo người ta đồn, đã khiến cho nhiều người cứ muốn ăn mãi vậy.

Giáo đầu cặn kẽ thế rồi, bây giờ chúng tôi không muốn buộc những người đã ưa thích thực đơn của chúng tôi phải nhịn lâu, và xin lập tức dọn ra món ăn đầu tiên trong câu chuyện để các bạn thưởng thức.

CHƯƠNG II

Miêu tả vắn tắt ông Allworthy, và kể đầy đủ hơn về cô Bridget Allworthy, em gái ông.

Tại một khu vực thuộc miền Tây vương quốc Anh, nơi thường quen gọi là Somerset, hồi gần đây có một nhà quý tộc tên là Allworthy (có lẽ bây giờ ông vẫn còn sống). Có thể nói ông là con cưng của cả Tạo hóa lẫn thần Tài, bởi vì hình như cả hai cùng ganh nhau xem ai hậu đãi ông hơn. Trong việc ganh đua này, theo một số người, Tạo hóa có vẻ như thắng cuộc vì đã ban cho ông nhiều thứ quá, trong khi thần Tài chỉ có khả năng ban cho một thứ; nhưng khi dốc túi ban cho ông, thần Tài đã tỏ ra quá ư hào phóng đến nỗi nhiều người có thể nghĩ riêng một món quà ấy thôi cũng đủ hơn hẳn tất cả các thứ ân huệ ông nhận được từ Tạo hóa. Nhờ ơn Tạo hóa, ông có một vẻ người khả ái, một thể chất lành mạnh, một trí tuệ minh mẫn và một tấm lòng nhân từ, còn nhờ ơn thần Tài, ông được hưởng một gia sản thuộc loại lớn nhất trong quận.

Hồi trẻ, vị thượng lưu này có một người vợ rất xinh đẹp và đáng trọng mà ông yêu thương rất mực. Bà vợ sinh hạ được ba người con, chẳng may đều chết ngay lúc còn nhỏ. Bất hạnh làm sao, ông còn phải chôn chính người vợ yêu quý của mình vào khoảng thời gian năm năm trước khi câu chuyện này bắt đầu. Sự mất mát tuy lớn thật nhưng ông đã chịu đựng với thái độ của một con người sáng suốt và chung thủy. Tuy nhiên, cũng phải thú thực rằng ông vẫn thường nói về vấn đề này một cách hơi kì quặc: Đôi khi ông nói ông vẫn xem như vợ ông còn sống và bà chỉ lên đường trước ông một chút thôi trong một cuộc hành trình mà ông tin rồi sớm muộn ông cũng đi theo. Ông hoàn toàn tin tưởng sẽ được gặp lại bà ở nơi hai ông bà sẽ không bao giờ xa nhau nữa. Những ý nghĩ ấy đã khiến cho nhiều người láng giềng nghi ngờ về trí thông minh của ông, vài người thì nghi ngờ về lòng ngoan đạo và những người khác nữa thì về tính ngay thật của ông.

Bây giờ, phần lớn thời gian ông sống ẩn dật tại thôn quê cùng cô em gái mà ông rất mực yêu thương. Cô em giờ đây đã ngoài ba mươi, mà vào cỡ tuổi này, theo ý kiến của những kẻ xấu miệng, đem cái danh hiệu gái già gán cho cô cũng không phải là không thích hợp. Cô thuộc loại phụ nữ mà ta nên ca ngợi những đức tính tốt hơn là ca ngợi sắc đẹp. Loại này thường được bản thân giới phụ nữ gọi là loại đàn bà “tối hảo” - thưa quý bà, loại đàn bà “tối hảo” như quý bà mong muốn được biết. Quả thật, cô chẳng hề tiếc hận mảy may vì nỗi mình thiếu nhan sắc, không bao giờ cô nhắc tới sự hoàn thiện ấy (nếu có thể gọi đó là một sự hoàn thiện) mà không tỏ thái độ khinh bỉ, nhiều lần cô vẫn cảm tạ Chúa vì cô đã không xinh đẹp như cái nhà cô nọ, một người có lẽ đã bị sắc đẹp dẫn đến những lỗi lầm mà giá như xấu gái lại tránh được. Cô Bridget Allworthy (vâng, chính là tên cô tiểu thư) quan niệm một cách rất có lý rằng, ở một người đàn bà, vẻ người duyên dáng chỉ là những cạm bẫy cho chính họ cũng như cho kẻ khác, vậy là cô vẫn tỏ ra hết sức chín chắn trong cách cư xử, khiến cho tính thận trọng của cô phải sẵn sàng cảnh giác quá mức, tưởng chừng cô đang phải lo đối phó với hết thảy mọi cạm bẫy giăng ra từ trước tới nay cho toàn bộ giới nữ. Thực tế, tôi vẫn nhận thấy là (mặc dầu bạn đọc có thể cho điều này là khó hiểu) như những đội quân có huấn luyện, đội vệ binh của sự thận trọng này thường hết sức sẵn sàng đi làm nhiệm vụ tại nơi nào ít nguy hiểm nhất. Chúng thường bỏ rơi một cách hèn hạ và khiếp nhược những con người ngọc ngà vẫn được phái đàn ông mơ ước, khát khao, chết mê chết mệt và giăng đủ mọi thứ lưới ra bằng tất cả khả năng của mình. Đội quân ấy chỉ thường xuyên túc trực sát bên cạnh các bà “cao cấp” hơn, những người mà nam giới vẫn sẵn có thái độ “kính nhi viễn chi”, đứng xa sợ hãi kính nể, chẳng bao giờ dám táo gan tấn công (ý hẳn vì không hy vọng đạt được kết quả).

Thưa bạn đọc, tôi thấy trước khi cùng nhau đi xa hơn, cũng nên cho bạn đọc biết rằng tôi có ý định trong suốt truyện này, hễ lúc nào có dịp là tôi lại nói lan man: Về việc này, chính tôi có thể phán xét sáng suốt hơn bất cứ nhà phê bình tội nghiệp nào khác. Ở đây, tôi buộc lòng phải yêu cầu tất cả các nhà phê bình ấy hãy lo công việc của mình, chớ có can thiệp vào những việc, những vấn đề không dính dáng đến họ, vì cho đến lúc nào họ đưa được giấy chứng minh rằng họ được chỉ định làm quan tòa có quyền phán định thì tôi sẽ đến cửa họ để xin được phán xử.

CHƯƠNG III

Chuyện quái lạ xảy ra với ông Allworthy khi trở về nhà. Thái độ đoan trang của bà Deborah Wilkins cùng vài lời chỉ trích thích đáng về những đứa con hoang.

Ở chương trên, tôi đã nói với độc giả rằng ông Allworthy thừa hưởng một gia sản lớn, ông là người nhân từ và không có gia đình. Do đó, dĩ nhiên nhiều người sẽ kết luận rằng ông sống như một người lương thiện, không nợ ai một đồng xu, không lấy bất cứ cái gì không phải của mình, sống một cuộc sống đường hoàng, thường thết đãi láng giềng ăn uống với thái độ hiếu khách ân cần, và tỏ lòng từ thiện với kẻ khó, tức là những người thích đi ăn xin hơn làm việc, bằng cách cho họ những thức ăn thừa của những bữa tiếp khách kể trên; rằng ông giàu nứt đố đổ vách, và đã xây một nhà thương làm phúc.

Thật quả như vậy, ông đã làm nhiều việc như thế, nhưng nếu ông không làm gì hơn, tôi vẫn để mặc ông ghi lại công đức của chính mình trên một tấm đá đẹp đẽ nào đó tại cổng của nhà thương kia. Chủ đề cuốn truyện này phải hướng vào những vấn đề thuộc loại đặc biệt hơn nhiều, nếu không, chẳng lẽ tôi đã quá hoài phí thời giờ để viết tác phẩm dày cộp thế này hay sao, và bạn đọc sáng suốt của tôi, bạn có thể thấy thú vị, và bổ ích không kém, khi lướt qua ít trang cuốn sách này mà một vài tác giả kì cục thích thú gọi là Lịch sử Anh quốc.

Vì một công việc đặc biệt nào đó, ông Allworthy đi London suốt ba tháng trời. Tôi không rõ việc gì, nhưng nếu nó buộc ông vắng nhà lâu đến thế thì hẳn là việc quan trọng, đã bao nhiêu năm nay ông không vắng nhà tới một tháng bao giờ. Ông về đến nhà thì trời tối đã lâu, sau khi ăn qua loa cùng cô em gái, ông lui về phòng riêng, người mệt rã rời. Ông quỳ xuống vài phút để cầu nguyện, một thói quen ông không bao giờ thay đổi vì bất cứ lý do gì, rồi sửa soạn đi nằm. Vừa mở màn ra, ông vô cùng ngạc nhiên thấy có một đứa bé bọc trong một mảnh vải thô đang nằm ngủ say trên nệm. Trước cảnh tượng đó, ông sửng sốt, đứng ngây ra một lúc, song lòng tốt vốn chiếm ưu thế trong tâm hồn ông, nên ông cảm thấy ngay một niềm thương xót đối với đứa trẻ bé bỏng đáng thương đang nằm trước mặt. Ông bèn rung chuông ra lệnh cho một người hầu gái có tuổi lập tức thức dậy và đến phòng ông ngay. Trong khi ấy, ông mải mê ngắm vẻ đẹp của sự trong trắng dưới những màu sắc tươi sáng thường để lộ ra ở tuổi sơ sinh trong giấc ngủ; thành thử khi bà quản gia bước vào thì tâm trí ông đang bận rộn, quên bẵng rằng mình đang bận quần áo lót. Để cho ông chủ có đủ thì giờ mặc thêm quần áo, bà soi guơng sửa lại mái tóc có đến mươi phút, phần do kính trọng ông chủ, phần do tính đoan trang, mặc dầu bị sai gọi rất hối hả, và mặc dầu (không hiểu bà có biết không) ông chủ đang nằm hấp hối vì chứng ngập máu hoặc đang lên một cơn bệnh kịch liệt nào khác.

Ta cũng không lấy làm lạ khi thấy một người vốn rất nghiêm túc với bản thân về mặt đoan trang như vậy, tỏ ra bất bình trước sự thiếu sót dù là tối thiểu của người khác. Do đó, vừa mở cửa phòng, thấy ông chủ bận quần áo lót đứng cạnh giường, tay cầm cây nến, bà hoảng hốt lùi lại, rụng rời khiếp đảm và có lẽ suýt chết ngất. May thay ông chủ vừa nhớ ra mình không bận quần áo ngoài, vội chấm dứt ngay sự khiếp đảm của bà bằng cách yêu cầu bà hãy đứng chờ ngoài cửa đợi ông quàng tạm áo ngoài đã, để không xúc phạm cặp mắt thanh khiết của bà Deborah Wilkins, con người mặc dù đã năm mươi hai tuổi đầu, vẫn thề rằng chưa bao giờ nhìn thấy một người đàn ông không bận áo ngoài. Có lẽ cái bọn hay cợt nhạo và khinh bạc có thể chế giễu cơn sợ hãi ban đầu của bà, song bạn đọc nghiêm trang hơn của tôi khi xét đến hoàn cảnh đêm hôm khuya khoắt như thế, bà đang nằm trong giường thi bị gọi lên, lại trông thấy ông chủ ăn mặc như vậy, hẳn bạn sẽ hoàn toàn tán thành và khen ngợi tư cách của bà, ngoại trừ việc sự thận trọng mà chắc hẳn những cô gái già vào lứa tuổi bà Wilkins nhất định phải có sẽ làm giảm bớt chút ít sự khâm phục của bạn.

Khi bà Wilkins lại bước vào phòng và được ông chủ kể chuyện thấy đứa bé thì bà tỏ ra thậm chí còn sửng sốt hơn cả ông chủ lúc nãy, bà cũng không khỏi kêu lên, vẻ mặt và giọng nói biểu lộ một sự hãi hùng ghê gớm.

“Thưa ông chủ, làm thế nào bây giờ?”

Ông Allworthy ra lệnh đêm ấy bà phải chăm sóc đứa bé, đợi sáng hôm sau ông sẽ cho tìm một vú nuôi.

Bà Wilkins nói:

“Thưa vâng, tôi cũng hy vọng ông sẽ ra lệnh tóm cổ con mụ đĩ rạc đẻ ra đứa bé này (nhất định nó chỉ ở quanh quẩn vùng này thôi), bỏ nó vào nhà tù Bridewell* và đem cho voi giày thì tôi mát ruột quá. Cái bọn đĩ rạc này, trừng trị nghiêm khắc mấy cũng chưa đáng tội. Tôi cam đoan đây không phải là lần đầu tiên nó phạm tội, vì nó đã trơ tráo dám cả gan gán đứa bé cho ông chủ.”

Ông Allworthy đáp:

“Gán đứa bé cho tôi! Wilkins, tôi không thể nghĩ nó có âm mưu như vậy. Tôi nghĩ nó làm cách này chỉ cốt cho con nó được chu cấp tử tế đấy thôi, mà tôi cũng mừng rằng nó đã không hành động tồi tệ hơn.”

Bà Wilkins kêu lên:

“Tôi không rõ đối với quân đĩ rạc ấy còn có gì tồi tệ hơn là đem tội lỗi của chúng đặt vào cửa những gia đình đứng đắn. Tuy lòng kính Chúa của ông chủ biết rõ ông vô tội, nhưng người đời vốn hay soi mói. Khối người đàn ông đứng đắn bỗng nhiên trở thành bố của những đứa trẻ mà họ không hề đẻ ra, mà nếu ông chủ chu cấp cho đứa bé này thì chỉ tổ khiến cho người ta càng tin như thế hơn. Vả chăng, hà tất ông phải chu cấp gì cho nó khi xứ đạo có nhiệm vụ cưu mang nó? Theo ý tôi, ví thử nó thực là con người đứng đắn thì thôi cũng được, nhưng tôi không tán thành việc mó vào cái giống con hoang khốn khiếp này, vì tôi không coi nó là con người nữa. Xì! Mới tởm làm sao! Mùi nó không giống mùi người Cơ đốc giáo tí nào. Ví thử tôi được phép mạo muội góp ý thì tôi cho rằng cứ bỏ nó vào giỏ, đem đặt ở ngoài cửa nhà bác gác nhà thờ. Đêm nay tối trời đấy, chỉ hơi có gió và mưa. Nếu nó được ủ cẩn thận và bỏ vào trong một cái giỏ ấm áp, tôi đánh cuộc chắc chắn nó sẽ sống được đến sáng mai, đợi lúc người ta đến nhặt nó. Mà giả sử nó không sống được đến lúc ấy, thì săn sóc nó như thế cũng là ta đã làm hết bổn phận rồi. Có nhẽ những quân này được chết đi trong sự trong trắng còn tốt hơn là sống lớn lên để bắt chước mẹ, vì cũng chẳng thể hy vọng điều gì tốt đẹp hơn ở bọn chúng đâu.”

Trong lời lẽ trên có vài điểm có nhẽ đã khiến ông Allworthy, nếu chú ý nghe, sẽ nổi cơn tức giận. Nhưng lúc này ông đã đặt một ngón tay vào bàn tay đứa bé. Nó khẽ nắm tay lại, hình như muốn cầu xin ông giúp đỡ, điều này rõ ràng đã đánh bại tài hùng biện của bà Wilkins, cho dù bà có nói giỏi gấp mười lần cũng vậy. Ông bèn dứt khoát ra lệnh cho bà đem đứa bé về giường của bà và gọi một chị hầu gái đem cháo cùng những thứ khác nữa để phòng lúc nó thức dậy. Ông lại ra lệnh phải chuẩn bị sáng sớm hôm sau đã có tã lót cẩn thận và hễ ông thức dậy phải mang ngay nó đến với ông.

Bà Wilkins vốn tinh ý, lại rất kính trọng ông chủ vì hầu hạ ông, bà đã có một chỗ làm cực tốt, thành thử nhũng nỗi e dè của bà đành rút lui truớc mệnh lệnh dứt khoát của ông Allworthy. Bà bồng đứa bé trên tay, không tỏ chút nào ghê tởm vì nó là con hoang nữa, mà còn khen nó là một đứa bé kháu khỉnh, rồi bà bước ra mang nó về phòng riêng.

Bây giờ ông Allworthy mới đánh một giấc ngủ dễ chịu mà người có tấm lòng khát khao làm điều thiện dễ dàng được hưởng khi đã hoàn toàn thỏa mãn với chính mình. Những giấc ngủ này còn êm đềm hơn mọi giấc ngủ có được sau bất cứ một bữa ăn ngon miệng nào khác, cho nên, ví thử tôi biết cách nào mách bạn đọc tìm được sự ngon miệng ấy, ắt tôi phải gắng công trình bày hơn để các bạn rõ.

CHƯƠNG IV

Một đoạn văn miêu tả có cơ làm cho bạn đọc gãy cổ. Bạn được thoát nạn. Tính cả nể của cô Bridget Allworthy.

Nghệ thuật kiến trúc Gothic* không thể sản sinh được một kiểu nhà nào đường bệ hơn nhà ông Allworthy. Ngôi nhà này có một vẻ uy nghi khiến ta lặng người đi vì kính sợ, nó có thể ganh đua với những công trình đẹp của khoa kiến trúc Hy Lạp ưu tú nhất. Bên ngoài, nó có vẻ khả kính bao nhiêu thì bên trong cũng đầy đủ tiện nghi bấy nhiêu.

Tòa nhà này được dựng lên trên một trái đồi, về mé đông nam, hơi dịch về phía chân đồi, để có thể tránh được hướng gió đông bắc nhờ một khu rừng nhỏ những cây sồi cổ thụ vươn cao phía trên tòa nhà và trải dài ra dần dần về phía đỉnh đồi khoảng nửa dặm, song tòa nhà cũng khá cao, đủ để thưởng thức một phong cảnh tuyệt đẹp của thung lũng mé dưới.

Giữa khu rừng sồi này là một bãi cỏ đẹp dốc thoai thoải về phía tòa nhà. Gần mé đầu bãi ở phía trên, một dòng suối nước trào ra từ một mỏm đá phủ đầy cây dương xỉ, làm thành một ngọn thác chảy liên tục, cao chừng ba mươi bộ. Ngọn thác này không tràn xuống từng bậc đá đều đặn mà đổ thành một thác nước tự nhiên xuống tới tận chân mỏm đá, lướt qua những tảng đá lô xô phủ đầy rêu, sau đó mới chảy vào một con suối lòng rải đầy đá cuội, con suối nhận thêm nước của mấy thác nhỏ hơn rồi lượn quanh co đổ vào một cái hồ dưới chân đồi, cách tòa nhà khoảng một phần tư dặm về phía nam. Đứng ở mặt chính diện tòa nhà, nhìn qua cửa sổ nào cũng thấy mặt hồ nằm giữa một cánh đồng rất đẹp, lại được tô điểm bởi những khóm cây dẻ gai và cây du, với mấy con cừu đang gặm cỏ. Từ hồ nước, một con sông nhỏ uốn khúc qua không biết bao nhiêu đồng cỏ và rừng cây trải xa tới nhiều dặm, để rồi chảy ra tận biển, đến biển, con sông có thêm một nhánh rất rộng, xa chút nữa là một hòn đảo, đó là toàn bộ khung cảnh. Nhìn về phía bên phải thung lũng, một khung cảnh khác hẹp hơn với nhiều thôn xóm, và phía cuối là một ngọn tháp chuông còn sót lại của một tu viện đã đổ nát và bị phủ kín bởi những bụi cây thường xuân, một phần mặt chính diện của tu viện vẫn còn nguyên vẹn.

Phía bên trái là một bãi đất rất đẹp, mặt đất cao thấp không đều, cảnh trí thay đổi một cách thú vị với nhiều đồi, nhiều bãi cỏ, rừng cây, sông, suối và hồ, được sắp đặt theo một khiếu thẩm mỹ tài tình, song nhờ tay tạo hóa nhiều hơn là do nghệ thuật của con người. Xa hơn nữa, phong cảnh dần dần nhô cao lên cho đến khi nối liền vào một dãy núi hoang vu, đỉnh núi cao hơn cả những đám mây.

Vào khoảng giữa tháng Năm, buổi sớm, bầu trời trong sáng, ông Allworthy bước ra ngoài hiên, ngắm nhìn quang cảnh mỹ lệ mà chúng tôi vừa miêu tả đang từng phút từng phút lộ dần ra trong ánh bình minh. Lúc này, sau khi phóng lên bầu trời màu xanh lơ những luồng ánh sáng như những sứ giả dọn đường đón vẻ huy hoàng của chính mình, mặt trời xuất hiện vô cùng lộng lẫy. Ở hạ giới này chỉ có một thứ có thể coi là rực rỡ hơn cảnh này, đó chính là ông Allworthy, một con người đầy thiện tâm, luôn luôn suy nghĩ xem mình có thể hết sức làm điều tốt cho đồng loại như thế nào để xứng đáng nhất với sự tiếp nhận của Đấng Sáng tạo.

Bạn đọc ơi, hãy thận trọng, tôi đã vô tình dẫn bạn lên tận đỉnh ngọn đồi cao ngang ngọn đồi của ông Allworthy và giờ đây làm thế nào để đưa bạn xuống mà bạn không bị ngã gãy cổ, tôi cũng không rõ nữa. Tuy nhiên, chúng tôi cũng cứ liều cùng nhau trườn xuống xem sao, vì cô Bridget đã rung chuông mời ông Allworthy vào dùng điểm tâm mà tôi cũng phải đến dự và, nếu bạn vui lòng, tôi sẽ rất sung sướng được bạn cùng đến.

Sau khi ông Allworthy và cô Bridget trao đổi mấy lời chúc tụng thường lệ và nước trà đã được rót ra, ông cho gọi bà Wilkins và bảo với cô em rằng ông có một món quà dành cho cô. Cô Bridget cảm tạ ông, và tôi đoán chừng cô nghĩ quà sẽ là một tấm áo dài, hoặc một vật trang sức nào đó. Quả thật, ông Allworthy vẫn hay tặng cô em gái những món quà như thế, và để chiều ý ông anh, cô cũng để khá nhiều thì giờ vào việc trang điểm. Tôi nói rằng cô chiều ý ông anh, bởi vì cô thường tỏ thái độ hết sức coi khinh vấn đề ăn mặc cũng như coi khinh các bà các cô hay nghiên cứu khoa ăn mặc.

Nhưng nếu nghĩ như vậy cô thật đã thất vọng, khi theo lệnh ông chủ, bà Wilkins đưa ra đứa trẻ sơ sinh. Ta đã từng thấy có những nỗi ngạc nhiên cao độ mà vẫn có thể nín lặng được, cô Bridget cũng im lặng như vậy mãi đến khi ông anh kể lại cho nghe toàn bộ câu chuyện mà chúng tôi không nhắc lại, vì các bạn hẳn đã rõ.

Cô Bridget vẫn thường tỏ thái độ hết sức coi trọng cái mà các bà các cô gọi là đức hạnh, và bản thân cô cũng giữ gìn tính nết rất khắt khe, thành thử mọi người, nhất là bà Wilkins, đều chắc rằng dịp này, cô sẽ trút ra những lời lẽ thật gay gắt và hẳn sẽ góp ý tống khứ ngay lập tức đứa bé ra khỏi nhà, như một con vật độc hại. Thế mà trái lại, cô hầu như chấp nhận khía cạnh tốt đẹp của vấn đề, cô tỏ ra đôi chút thương xót đứa nhỏ không chỗ nương tựa, và ca ngợi lòng từ thiện của ông anh về việc ông đã làm. Có lẽ bạn đọc sẽ không lấy làm lạ về thái độ chiều ý ông anh của cô Bridget khi chúng tôi cho bạn biết rằng ông Allworthy tốt bụng, khi kể xong câu chuyện, có nói ông quyết định sẽ chăm sóc đứa bé và nuôi nấng nó như con đẻ, vì thực ra cô vẫn thường sẵn sàng chiều theo ý ông anh, rất ít khi, nếu không nói là không bao giờ, cô làm trái ý muốn của anh trai. Thật ra, thỉnh thoảng cô cũng đưa ra vài nhận xét, như đàn ông đến là ương bướng cứ nhất định làm theo sở thích riêng, và ước mong giá mình có gia sản riêng, song những nhận xét ấy, cô thường chỉ nói rất khẽ, quá lắm thì cũng chỉ đến như ta gọi là lầm bầm trong miệng.

Tuy nhiên, điều về đứa bé mà cô tránh không nói thì cô lại ra sức trút lên đầu người mẹ vô danh đáng thuơng. Cô gọi người này là đồ lười thối thây trơ tráo, đồ đĩ thõa lẳng lơ, quân rạc rầy táo tợn, giống ngựa cái xấu thói, quân bán trôn đê tiện, thôi thì đủ mọi thứ tên mà người đức hạnh sẵn sàng tuôn ra để quật vào kẻ đã làm cho cả giới phụ nữ xấu mặt.

Bây giờ, mọi người mới bàn xem nên tiến hành cách nào để tìm ra người mẹ của đứa bé. Thoạt tiên, họ xét đến tính tình đám đầy tớ gái trong nhà, bà Wilkins bào chữa cho tất cả bọn này, kể cũng có lý, vì chính bà đã lựa chọn họ, và cũng có thể là khó lòng kiếm được một đám người hầu khác tốt như thế.

Bước thứ hai là xét kĩ đến đám người ở trong xứ đạo. Việc này giao cho bà Wilkins tiến hành dò xét một cách hết sức tích cực để đến chiều báo cáo kết quả.

Sắp đặt xong xuôi, ông Allworthy lui về phòng làm việc theo thói quen, để đứa bé lại cho cô em gái, người đã nhận săn sóc đứa bé theo ý muốn của ông.

CHƯƠNG V

Gồm vài vấn đề thông thường, cùng một nhận xét không thông thường chút nào về những vấn đề ấy.

Ông chủ đi rồi, bà Wilkins đứng lặng yên, dò xem ý tứ cô Bridget ra sao.

Người quản gia thận trọng này không hề tin thái độ của cô lúc ở trước mặt ông anh là thực bụng, bà thường thấy ý kiến cô lúc ông vắng mặt khác xa những gì cô nói trước mặt ông. Lần này, cô Bridget không để cho bà quản gia ở trong tình thế bán tín bán nghi lâu mãi. Say sưa ngắm đứa bé đang nằm ngủ trong lòng bà Wilkins một lúc lâu, quý cô tốt bụng này không kìm giữ được, cúi xuống hôn nó một cái thật âu yếm, đồng thời ngỏ ý chính cô cũng thấy thích thú một cách kỳ lạ vì đứa nhỏ mới ngây thơ và xinh xắn làm sao. Thấy vậy, bà Wilkins liền tới tấp ôm ghì lấy đứa bé hôn hít một cách nồng nàn chẳng kém gì một bà nạ dòng đứng đắn bốn mươi lăm ôm hôn ông chồng mới cưới trẻ trai cường tráng, miệng kêu lên:

“Ôi bé yêu quý, bé xinh xắn của tôi! Phải, tôi thề rằng tôi chưa hề thấy đứa bé nào kháu khỉnh như thế này!”

Bà cứ nói mãi thế. Tới lúc cô Bridget ngắt lời mới thôi. Cô bắt đầu thực hiện lời ông anh căn dặn, ra lệnh sắm sửa mọi thứ cần dùng cho đứa bé, lại chỉ định riêng một căn phòng thật tốt trong nhà cho nó. Nhũng lệnh cô ban ra mới hào phóng làm sao, ví thử thằng bé là con đẻ, cô cũng không rộng rãi hơn được. Sợ rằng bạn đọc đức hạnh có thể lên án cô đã tỏ ra yêu quý quá đáng một đứa con hoang, hèn hạ khi mọi cử chỉ từ thiện đối với nó bị luật lệ nhà thờ lên án là vô nhân đạo, chúng tôi thấy cần nói thêm rằng để kết thúc câu chuyện, cô Bridget đã nói:

“Anh tôi đã cao hứng muốn nhận thằng bé này làm con nuôi, nên tôi nghĩ ta cần phải đối xử thật chu đáo với cậu chủ tí hon này. Còn về phần tôi, tôi không thể coi đó là một sự khuyến khích điều tội lỗi, song tôi biết quá rõ nam giới vốn rất ương ngạnh, không sao chống lại được bất cứ sở thích tức cười nào của họ.”

Thường thường, mỗi khi làm một việc gì chiều theo sở thích của ông anh như đã nói ở trên, cô vẫn kèm theo những suy nghĩ tương tự. Và nhất định là chẳng có gì đề cao giá trị của việc chiều ý ấy bằng lời cô tuyên bố rằng cô làm theo, nhưng đồng thời cô vẫn thấy những sở thích mà cô phục tùng là điên rồ và vô lý. Lặng lẽ vâng lời thì tức là ý chí không bị cưỡng bức hay ép buộc, và kết quả có thể là thoải mái và dễ chịu; nhưng khi một người vợ, một đứa con, một người thân hoặc một người bạn thực hiện điều ta muốn một cách miễn cưỡng, lại càu nhàu với thái độ không thích và bất mãn, thì nỗi khó khăn rành rành họ phải chịu đựng nhất định tôn thêm giá trị cho việc bắt buộc phải làm kia.

Đây là một trong số những nhận xét sâu sắc mà có thể rất ít độc giả có khả năng tự tìm ra, thành thử tôi thấy nên giúp đỡ họ. Nhưng trong tác phẩm của tôi, ân huệ này cũng là hãn hữu. Quả thật, sẽ rất ít khi, hoặc không bao giờ tôi nuông chiều họ như vậy nữa, trừ những trường hợp như trường hợp này, khi chỉ có cảm hứng bẩm sinh của bọn nhà văn chúng tôi mới có thể giúp người ta khám phá ra được.

CHƯƠNG VI

Bà Wilkins được dẫn vào xứ đạo, cùng một hình tượng so sánh. Miêu tả qua về Jenny Jones, cùng những nỗi khó khăn và nản chí có thể đến với những cô gái trẻ tuổi trong việc theo đuổi học vấn.

Thu xếp cho đứa bé xong xuôi theo đúng ý muốn của ông chủ, bây giờ bà Wilkins mới sửa soạn đến thăm những nhà mà bà ngờ là nơi có người mẹ đứa bé ẩn náu.

Cũng chẳng khác gì loài vật có lông vũ thấy một con diều hâu, loài chim ghê gớm, bay vụt lên cao và chao lượn trên đầu thì con chim bồ câu đa tình cùng mọi loại chim vô tội bé bỏng khác vội loan tin báo động, và run rẩy bay về nơi trú ẩn. Con diều hâu kiêu hãnh vẫy cánh, ý thức rõ được chức vị cao của mình, nghiền ngẫm về điều ác nó rắp tâm sắp làm.

Cũng vậy, khi cái tin bà Wilkins đến lan khắp phố, thì toàn thể dân cư ở đây run rẩy chạy tọt vào trong nhà, người đàn bà nào cũng nơm nớp lo bà ta đến thăm nhà mình. Còn bà Wilkins thì đường bệ, kiêu hãnh bước qua cánh đồng, cái đầu ngất nghểu ngẩng cao, giương giương tự đắc ta đây hơn hẳn mọi người, trong lòng tính toán cách tiến hành sự khám phá dự tính.

Từ hình tượng so sánh trên, bạn đọc tinh ý sẽ không nghĩ rằng những con người đáng thương kia hiểu được chút gì về mục đích của bà Wilkins khi bà đi về phía họ, song vì cái đẹp lớn lao của hình tượng so sánh đó rất có thể bị bỏ quên hàng trăm năm cho tới khi có một nhà bình luận nào đó trong tương lai cầm đến tác phẩm này, nên ở đây tôi thấy cần giúp đỡ độc giả một chút.

Vậy thì, chủ ý của tôi là muốn nói: Nếu bản tính của con diều hâu là tàn sát những giống chim nhỏ, thì bản tính của những người như bà Wilkins là nhục mạ và hành hạ người dân thấp cổ bé họng. Quả thật, đó là những cách họ dùng để bù đắp cho thái độ khúm núm và nể sợ quá đáng của chính họ đối với người trên. Còn gì phải lẽ hơn là đám người nô lệ và bợ đỡ vẫn bắt buộc người dưới phải cung cấp cho chúng những gì mà chính chúng vẫn dâng nộp cho các bậc bề trên.

Bất cứ khi nào bà Wilkins phải hạ mình hết mức chịu đựng thói kiêu căng, hợm mình của cô Bridget, và như thế khiến bà bực bội, khó chịu, thì thường thường bà lại đến giữa đám người này, nhằm làm cho tâm hồn mình thư thái lại, bằng cách cho xì ra, có nghĩa là cho xổ ra mọi nỗi bực tức của bà. Như thế làm sao họ coi bà là khách quý cho được. Thực tình mà nói đến đâu bà cũng bị người ta thù ghét và sợ hãi.

Tới đây, bà lập tức đến thẳng nhà một mụ đã có tuổi, nói chung đối với mụ này bà có cảm tình hơn cả vì mụ có cái may mắn giống bà cả về sự đoan trang cũng như về tuổi tác. Bà kể lại cho mụ nghe sự việc xảy ra và cái ý định đưa bà sáng nay đến đây. Hai người liền bắt đầu xét kĩ tính tình một số đông các cô gái trẻ ở mấy nhà quanh đấy. Cuối cùng, họ thấy có Jenny Jones là đáng nghi nhất. Cả hai đều nhất trí rằng cô này có vẻ đáng nghi hơn cả. Jenny Jones không phải là một phụ nữ xinh đẹp cho lắm về nét mặt cũng như dáng người, song hình như vì thiếu sắc đẹp nên cô ta được tạo hóa đền bù bằng một thứ thường được một số bà, những người trí phán đoán đã đạt tới mức chín chắn hoàn hảo, ưa chuộng hơn. Tạo hóa đã ban cho cô ta một phần trí tuệ khác thường. Món quà bẩm sinh này được Jenny bồi đắp thêm nhiều bằng vốn học thức khá rộng. Cô ta làm hầu gái ở nhà một ông thầy giáo trong nhiều năm. Thấy cô gái rất sáng ý và khát học tập (những giờ nhàn rỗi, ông thầy giáo thường thấy cô ta chúi mũi đọc những cuốn sách của đám học trò), ông thầy giáo tốt bụng - hoặc là điên rồ, tùy ý độc giả gọi thế nào cũng được - đã dạy cô ta học, thành thử cô ta khá thạo tiếng La tinh, và có lẽ cũng giỏi không kém đa số thanh niên thuộc giới thượng lưu thời đó. Tuy nhiên, cũng như đa số ưu điểm thuộc loại đặc biệt khác, ưu điểm này có kèm theo vài sự bất tiện nho nhỏ: Ta chẳng thấy làm lạ khi thấy một thiếu nữ giỏi giang như thế không lấy làm thích thú lắm cái xã hội của những kẻ ngang hàng với cô ta về của cải nhưng quá kém xa cô ta về học vấn, lại cũng không có gì đáng ngạc nhiên, khi thấy cái ưu thế kia của Jenny, cùng cách cư xử, hậu quả tất nhiên của ưu thế đó, tất yếu đã khiến cho những người khác phần nào ghen ghét và có ác ý với cô ta. Có lẽ ngay từ khi Jenny thôi việc, những ý nghĩ không tốt này đã ngấm ngầm nung nấu trong thâm tâm những người láng giềng của cô ta rồi.

Tuy nhiên, sự ghen ghét của họ chưa bộc lộ công khai, cho tới một ngày Chủ nhật, cô Jenny đáng thương bỗng ăn vận choáng lộn, một tấm áo dài lụa mới tinh, một cái mũ đính đăng ten, và những thứ lặt vặt khác; khiến mọi người hết sức ngạc nhiên và những cô gái quanh đấy khó chịu ra mặt.

Ngọn lửa trước kia còn âm ỉ nay bỗng bùng lên. Do có chút học thức, Jenny ngày càng kiêu căng, nhưng không một người láng giềng nào tỏ ra kính trọng cô ta, điều mà xem ra cô ta vẫn mong đợi. Và giờ đây, chẳng những cô ta không được ai kính nể, ngưỡng mộ vì cách ăn mặc diêm dúa mà cô ta còn bị thù ghét, chửi bới. Mọi người trong xứ đạo đều nói ăn vận như thế không thể nào do làm ăn lương thiện mà có được, còn các bậc bố mẹ, họ không những không muốn con cái họ cũng được ăn mặc như thế, mà lại lấy làm mừng vì chúng không có những thứ ấy.

Có lẽ vì vậy mà thoạt tiên mụ đàn bà quý hóa kia đã nêu ngay tên cô gái đáng thương ra với bà Wilkins. Nhưng cũng còn một chi tiết khác khẳng định thêm cho nỗi ngờ vực của mụ: Ấy là gần đây cô Jenny thường có mặt tại nhà ông Allworthy. Cô ta đã có lần đến trông nom thuốc thang cho cô Bridget hồi cô bị bệnh nặng, và hồi ấy, Jenny đã thức nhiều đêm với cô tiểu thư, ngoài ra chính bà Wilkins đã thấy Jenny có mặt ở nhà này đúng vào hôm trước khi ông Allworthy về. Tuy nhiên, mới đầu, bà Wilkins cũng chưa nghi ngờ gì Jenny về chuyện kia, như chính lời bà nói. Bà vẫn luôn luôn coi Jenny là một cô gái chín chắn (mặc dầu bà hiểu rất ít về cô ta), và có ý nghi ngờ mấy ả lẳng lơ khác vốn hay làm bộ làm điệu bởi vì không nghi ngờ gì là “chúng cứ ngỡ chúng mỹ miều lắm”.

Người ta gọi Jenny đích thân đến gặp bà Wilkins, và nhận được lệnh, cô ta đến ngay. Bà Wilkins lấy bộ điệu trịnh trọng của một quan tòa với vẻ mặt còn nghiêm khắc hơn, rồi bắt đầu trổ tài hùng biện bằng mấy câu: “Cái con đĩ rạc gan cóc tía kia…", hầu như bà kết án tù nhân chứ không phải là kể tội cô Jenny.

Tuy rằng, vì những lý do trình bày ở trên, bà Wilkins đã hoàn toàn yên trí về tội trạng của Jenny, song rất có thể ông Allworthy còn đòi hỏi một số chứng cớ rõ ràng hơn để đủ buộc tội. Nhưng Jenny đã tránh cho những người buộc tội cô ta sự phiền phức ấy, cô ta đã tự nguyện thú nhận toàn bộ câu chuyện.

Lời lẽ thú tội xem ra đầy vẻ ăn năn hối lỗi, song vẫn không hề khiến bà Wilkins mảy may xúc động. Nghe xong, bà còn đưa ra lời chỉ trích thứ hai thậm chí còn gay gắt hơn trước. Lời thú tội ấy cũng chẳng có tác dụng gì đối với những người đứng xem lúc này đã đông nghịt. Nhiều người la to: “Biết ngay mà, tiểu thư áo lụa rồi là đến bước ấy chẳng sai.” Một số người khác giễu cợt học thức của cô ta. Không một phụ nữ nào có mặt mà không tìm ra một cách nào đó để tỏ thái độ ghê tởm đối với Jenny đáng thương. Cô ta kiên nhẫn chịu đựng hết, riêng có một mụ ác miệng, chỉ trích và bôi nhọ cô ta, bảo rằng: “Thằng cha có vẻ cũng gan lắm mới dám đem cả áo dài lụa cho thứ người đĩ rạc này.” Jenny cự lại với lời lẽ cay độc khiến cho người đứng đắn cũng phải ngạc nhiên, vì từ nãy vẫn thấy cô ta bình tĩnh chịu đựng hết thảy mọi lời lăng nhục mình, có lẽ cô ta đã không thể kiên nhẫn được nữa, vì kiên nhẫn là một đức tính dễ dàng bị mệt mỏi khi bị lạm dụng quá mức.

Trong cuộc điều tra, bà Wilkins đã đạt thắng lợi ngoài mong uớc, bà hết sức phấn khởi trở về nhà báo cáo lại một cách trung thành với ông Allworthy. Nghe nói, ông ngạc nhiên quá, vì ông vẫn nghe nói cô gái này có nhiều khả năng đặc biệt và chịu khó trau dồi học tập, ông đã dự định gả cô ta cho một mục sư gần đấy, kèm theo đôi chút hồi môn. Do đó, vào dịp này, ít nhất nỗi băn khoăn của ông cũng ngang với sự thỏa mãn của bà Wilkins, nhiều độc giả, có thể coi nỗi băn khoăn ấy là hết sức phải lẽ.

Cô Bridget cảm tạ Chúa, và nói: “Về phần tôi, từ nay chẳng bao giờ tôi còn dám khen người đàn bà nào nữa!”, vì Jenny cũng đã từng có hạnh phúc được cô chiếu cố coi trọng.

Bà quản gia khôn ngoan lại được lệnh dẫn kẻ phạm tội bất hạnh đến trước ông Allworthy, không phải để đem bỏ vào nhà trừng giới như vài kẻ mong ước, hoặc như tất cả mọi người chờ đợi, mà để nhận lấy những lời răn bảo, mắng mỏ bổ ích mà những ai ưa thưởng thức loại văn chương giáo hóa này có thể nghiền ngẫm ở chương sau.

CHƯƠNG VII

Còn một vấn đề quan trọng đến mức đọc cả chương này, bạn không thể nào cười được lấy một lần, trừ phi có lẽ là bạn cười tác giả.

Khi Jenny đến, ông Allworthy đưa cô ta vào phòng làm việc và bảo:

“Con ạ, với tư cách một vị thẩm phán*, ta có quyền trừng phạt con hết sức nghiêm khắc vì việc sai trái con đã làm, và có lẽ con sẽ càng sợ hơn khi ta là người thi hành quyền này, vì con đã cố ý đem tội lỗi của con đặt vào chính cửa nhà ta.

“Song có lẽ đấy cũng chính là lý do khiến ta quyết định hành động một cách nhẹ tay hơn đối với con: Một vị thẩm phán không bao giờ được để cho những bực tức cá nhân ảnh hưởng đến sự phán xét của mình, do đó, ta không muốn vì việc con mang đứa bé kia đặt vào nhà ta mà gia tăng tội trạng của con, thương hại con, ta cũng cho rằng con làm thế vì lòng yêu thương tự nhiên của con đối với đứa con mình vừa dứt ruột đẻ ra, có thể con phần nào hy vọng làm như vậy đứa bé sẽ được nuôi nấng tốt hơn là nó ở với chính con hoặc với người cha tồi tệ của nó. Thực tình, ví thử con đã vứt bỏ đứa bé theo cách một số người mẹ vô nhân đạo đã làm thì ta sẽ còn giận con hơn nhiều, bọn họ đã vứt bỏ nhân tính cũng như đã vứt bỏ sự trong trắng của mình. Do đó, ta muốn răn dạy con về mặt kia của tội lỗi con đã thắc mắc, tức là việc con đã không giữ gìn sự trong trắng của con, một trọng tội, bản thân nó rất đáng ghê tởm, và đưa đến những hậu quả rất đáng sợ, mặc dầu những kẻ phóng đãng coi đấy là bình thường.

“Một tín đồ Cơ đốc giáo phải thấy rõ bản chất ô uế của tội lỗi này, vì khi phạm tội ấy, người ta đã coi thường những điều luật nghiêm cấm của tôn giáo ta, cùng những điều răn dạy rõ ràng của Đấng Cao cả đã sáng lập nên tôn giáo ấy.

“Trong trường hợp này, những hậu quả của nó có thể coi là đáng sợ, vì còn gì đáng sọ hơn là vi phạm những điều răn dạy thiêng liêng khiến cho Thượng đế phật ý, một tội đã ghi rõ phải chịu hình phạt nặng nề nhất. Ta e rằng những điều này, tuy người ta quan tâm quá ít, nhưng nhân loại chẳng cần phải mách bảo cũng đã biết. Vậy nên vấn đề này, chỉ cần gợi ý con cũng đủ hiểu, bởi lẽ ta muốn khiến con biết lỗi để ăn năn chứ không muốn dồn con đến chỗ tuyệt vọng.

“Còn có những hậu quả khác không đến nỗi đáng ghê sợ hoặc khủng khiếp như thế, nhưng nếu xét cho kĩ, nó cũng khiến mọi người, ít nhất là tất cả giới nữ như con, không ai dám phạm tội. Vì phạm tội ấy, sẽ mang tiếng xấu và như những người mắc bệnh hủi ngày xưa, sẽ bị xua đuổi ra khỏi xã hội, ít nhất cũng là ra ngoài cái xã hội không có những con người xấu xa, những con người bị Chúa ruồng bỏ, vì chẳng một ai chịu sống chung với con đâu. Nếu như con có tài sản, con sẽ vì vậy mà không được hưởng thụ, nếu con nghèo khó, con sẽ không sao gây dựng được, thậm chí khó có thể nuôi nổi thân mình nữa, bởi vì không có người đứng đắn nào muốn nhận con vào nhà họ. Như vậy, nhiều khi, vì nhu cầu cần thiết, con sẽ bị xô đẩy vào con đường cùng khốn, cực nhục và không sao tránh khỏi kết thúc bằng sự hủy hoại cả về thể xác lẫn tinh thần. Hỏi có sự khoái lạc nào bù đắp lại được những tai họa ấy? Có sự quyến rũ nào có sức ngụy biện và ảo tưởng đủ mạnh để thuyết phục nổi con nhận làm một sự trao đổi dại dột như vậy? Có sự thèm khát nhục dục nào chế ngự được ý chí của con, nay ru nó yên ngủ hoàn toàn đến mức ngăn cản con không thấy khủng khiếp kinh sợ mà lánh xa một trọng tội luôn luôn kèm theo một sự trừng phạt ghê rợn như vậy?

“Một người đàn bà phải thấp hèn đến thế nào, phải thiếu sự tự trọng về tinh thần và thiếu lòng tự hào đoan trang đến thế nào - thiếu những cái mà không có, ta không còn xứng đáng là con người nữa - thì mới có thể chịu hạ thấp mình xuống ngang hàng những con vật thấp hèn nhất, và chịu hy sinh tất cả những gì là cao cả, lớn lao của bản thân, cùng tất cả những gì là thiêng liêng trong con người mình, cho một sự thèm khát mà người đàn bà đó có giống với một giống sinh vật thấp hèn nhất trong muôn loài. Bởi vì nhất định không một người đàn bà nào dám đem tình yêu ra để biện hộ cho mình. Như thế là tự nhận mình chỉ là một công cụ của người đàn ông. Dù chúng ta có thể hạ thấp, xuyên tạc ý nghĩa của hai chữ “tình yêu” một cách man rợ đến thế nào đi nữa thì nó vẫn đáng ca ngợi vì nó là một sự đam mê theo lý trí, và sự đam mê ấy chỉ có thể mãnh liệt trong trường hợp hai bên cùng có tình với nhau, tuy kinh thánh khuyên chúng ta phải thương yêu kẻ thù, điều ấy không có ý nói về thứ tình yêu thiết tha mà tự nhiên ta vẫn hướng về bè bạn, lại càng không phải vì kẻ thù mà hy sinh tính mệnh của mình, cũng như hy sinh sự trong trắng, tức là điều mà ta càng tha thiết giữ gìn hơn. Vậy, một người đàn bà có lý trí khi bị một kẻ đàn ông dụ dỗ để mình phải chuốc lấy tất cả những sự khổ nhục ta đã miêu tả ở trên, và khi bị một kẻ vì muốn có được một chút khoái lạc ngắn ngủi, tục tằn đáng khinh, đã bắt mình phải thiệt thòi nhiều đến như vậy, thì người đàn bà nên coi hắn như thế nào, nếu không phải là kẻ thù? Bởi lẽ theo luật lệ phong tục thì toàn bộ sự nhục nhã với mọi hậu quả đáng sợ đều đổ lên đầu người đàn bà. Tình yêu vốn thường nhằm tìm kiếm sự tốt đẹp cho đối tượng của nó, vậy liệu có thể vì tình yêu mà đẩy người đàn bà đến một sự trao đổi mà họ bị thiệt thòi quá nhiều không? Do đó, nếu kẻ quyến rũ kia dám trơ tráo làm ra vẻ thực sự yêu thương thì người đàn bà không những phải coi hắn là kẻ thù mà là kẻ thù ghê tởm nhất, một người bạn giả dối, mạo danh, xảo quyệt, phản bội, định tâm trụy lạc hóa thể xác đồng thời cả lương tri của mình.”

Nghe đến đây, Jenny tỏ ra lo lắng đặc biệt. Ông Allworthy ngừng lại một lát rồi nói tiếp:

“Con ạ, những điều ta nói với con chẳng phải để nhục mạ con về việc đã qua không cứu vãn được nữa, mà là để con dè chừng, để giúp con có thêm sức mạnh trong tương lai. Sở dĩ ta mất công khuyên bảo con, là vì ta còn phần nào tin rằng con biết lẽ phải, mặc dầu con đã sảy chân một cách đáng sợ, và ta còn phần nào hy vọng con sẽ thật tình hối cải, vì ta thấy con thẳng thắn, chân thành thú nhận tội lỗi. Nếu ta không bị lừa dối về những điều ấy, ta sẽ tìm cách đưa con đi khỏi cái nơi nhục nhã này đối với con, đến một chỗ không ai biết con để con tránh được sự trừng phạt, như ta đã nói, mà cõi đời này đang dành cho tội lỗi con phạm phải. Ta hy vọng rằng, nhờ hối cải con sẽ tránh khỏi sự trừng phạt còn nặng nề hơn vì tội lỗi đó ở thế giới bên kia. Từ nay về sau, con hãy ăn ở cho đứng đắn, chớ vì thiếu thốn mà lại mắc sai lầm. Con hãy tin lời ta, ngay trong cõi đời này một cuộc đời trong trắng và đức hạnh cũng có nhiều thú vị hơn là một cuộc đời trác táng xấu xa.

“Còn về đứa bé, con chớ bận tâm, ta sẽ cho nuôi nấng nó chu đáo hơn là con mong ước. Bây giờ chỉ còn một việc, con cho ta biết người đàn ông khốn nạn đã quyến rũ con là ai, vì chuyện này mà ta còn giận hắn hơn cả con.”

Bây giờ, lần đầu tiên Jenny mới đưa cặp mắt từ nãy cứ cúi nhìn mặt đất ngước lên, vẻ mặt e lệ, giọng nói nhu mì, cô ta đáp:

“Thưa ngài, bất cứ ai hiểu biết ngài mà lại không quý mến lòng tốt của ngài, thì đó là một người hoàn toàn thiếu thông minh hoặc thiếu thiện ý. Phần con, nếu con không cảm thấy một cách hết sức sâu sắc rằng ngài đã vui lòng tỏ ra vô cùng tốt với con trong chuyện này, thì thực là con đã hết sức vô ơn. Còn như con nghĩ về chuyện đã qua thế nào, thì con biết ngài sẽ tránh cho con sự hổ thẹn phải nhắc lại. Cách ăn ở của con trong tương lai sẽ chứng minh cho những cảm nghĩ của con là tốt hơn nhiều những gì mà bây giờ con có thể nói. Thưa ngài, con xin phép được đoán chắc với ngài rằng con coi lời ngài khuyên bảo còn quý trọng hơn cả ý ngài rộng lượng định giúp con nữa. Bởi vì, như ngài vẫn nói, đó là một thí dụ chứng tỏ ngài cho con là đứa có hiểu biết.”

Nói đến đây, nước mắt giàn giụa, Jenny ngừng lại một lát rồi nói tiếp:

“Quả thực, thưa ngài, ngài đã đối xử với con quá đỗi tử tế, con sẽ cố gắng để xứng đáng với những ý kiến độ lượng của ngài, vì nếu con là đứa có hiểu biết, như ngài đã thương mà bảo vậy, thì những lời ngài khuyên bảo, con không thể để phí hoài. Con xin chân thành cảm tạ ngài đã có lòng thương đến đứa bé bơ vơ tội nghiệp của con: Nó vô tội, và con mong rằng nó sẽ sống xứng đáng với mọi ân huệ ngài sẽ ban cho nó. Bây giờ, thưa ngài, con xin quỳ xuống khẩn cầu ngài chớ nhất quyết đòi con phải khai ra cha đứa bé là ai. Con xin thành tâm hứa rằng một ngày kia ngài sẽ rõ, nhưng hiện giờ thì con bị ràng buộc bởi những lới hứa danh dự hết sức trịnh trọng, những lời thề nguyền cam kết hết sức thiêng liêng, nên con phải giấu tên con người ấy. Con hiểu ngài rất rõ nên nghĩ rằng ngài sẽ tha cho con, không muốn con phải hy sinh danh dự hoặc tín ngưỡng.”

Những tiếng thiêng liêng ấy chỉ cần nhắc qua cũng đủ cho ông Allworthy xao xuyến. Ông ngần ngừ một lát rồi bảo Jenny: “Cam kết như thế với một tên đốn mạt là con đã hành động sai lầm. Nhưng một khi con đã hứa, thì ta cũng không thể nhất quyết bắt con phản bội lời thề. Ta nói sở dĩ ta muốn biết tên kẻ khốn đó không phải chỉ vì tò mò, mà chính vì ta muốn trừng phạt nó, ít nhất cũng là để sau này ta sẽ khỏi vô tình mà làm ơn cho kẻ không xứng đáng.”

Về những điểm này, Jenny đã khiến cho ông hài lòng, cô ta cam kết hết sức trịnh trọng rằng kẻ kia hoàn toàn ở xa ông, hắn không ở trong vùng thuộc quyền lực của ông, cũng như không thể có khả năng được hưởng ân huệ ông ban cho.

Cách cư xử khéo léo ấy đã khiến cho Jenny có được sự tín nhiệm của ông chủ đáng quý, ông dễ dàng tin ngay những điều cô ta nói: Vì khi cô ta đã không cần nói dối để tự biện hộ cho mình và trong hoàn cảnh lúc này cô ta đã dám thà chịu đựng thêm sự giận dữ của ông còn hơn phản bội người khác để mất danh dự hoặc lòng trung thực, thì ông cũng không sợ cô ta sẽ giả dối với ông. Ông bèn cho cô ta lui ra, và hứa sẽ sớm cứu cô ta ra khỏi cảnh ô nhục cô ta đã tự gây ra, rồi ông kết thúc bằng việc nói thêm vài câu dạy bảo, căn dặn cô ta nên hối cải: “Con ạ, con phải trở về với Chúa, người mà đối với con, ân huệ còn quan trọng hơn ân huệ của ta đối với con rất nhiều.”

CHƯƠNG VIII

Cuộc đối thoại giữa cô Bridget và bà Wilkins, nội dung thú vị hơn nhưng lại ít tính giáo huấn hơn cuộc đối thoại ở chương trên.

Khi ông Allworthy đã lui vào phòng làm việc cùng Jenny Jones như ta đã rõ, cô Bridget và bà quản gia quý hóa liền đến một chỗ sát cạnh phòng, qua một lỗ khóa, hai người lắng tai nghe từng lời thuyết lý của ông Allworthy, cả những câu Jenny trả lời, cũng như mọi chi tiết khác xảy ra ở chương trên.

Cô Bridget quen thuộc với cái lỗ thủng trên cánh cửa phòng làm việc của ông anh lắm, cô dùng đến nó luôn, chẳng khác gì xưa kia Thisbe* đã dùng đến cái lỗ thủng đục trên tường. Cái lỗ ấy dùng được nhiều việc ích lợi. Nhờ cách này nhiều khi cô Bridget biết được những sở thích của ông anh, chẳng cần ông phải phiền lòng nhắc lại cho cô nghe. Kể ra cách này cũng có đôi chút bất tiện và thỉnh thoảng cô cũng có lý do để kêu lên như Thisbe trong tác phẩm của Shakspeare: “Ôi, bức tường tồi tệ, tồi tệ thay!” Ông Allworthy là một thẩm phán, thành thử cũng có một số chi tiết trong khi thẩm cứu những việc như con hoang và những chuyện tương tự, dễ dàng xúc phạm đến lỗ tai trong sạch của các cô trinh nữ, đặc biệt khi họ đã ngót nghét bốn mươi cái xuân xanh như trường hợp cô Bridget. Tuy nhiên, trong những dịp như vậy, cô vẫn có cái thuận lợi giấu kín được bộ mặt đỏ ửng khỏi bị đàn ông nhìn thấy và De non apparentibus, et non existentibus eadem est ratio, dịch ra là: “Khi một người đàn bà đỏ mặt mà không bị trông thấy thì người ấy không hề bị đỏ mặt tí nào.”

Cả hai người đàn bà tuyệt đối im lặng suốt cuộc gặp mặt giữa ông Allworthy và cô gái. Cuộc gặp mặt vừa kết thúc, và lúc yên tâm rằng ông chủ sẽ không thể nghe thấy, bà Wilkins không sao kìm giữ được nữa, phàn nàn rằng ông quá rộng lượng: Đặc biệt vì ông chịu để cho cô gái giấu tên người cha của đứa bé, bà thề rằng phải tay bà, chỉ nội ngày hôm ấy cô kia phải phun ra hết.

Nghe những lời này, trên nét mặt cô Bridget nở một nụ cười (một điều rất hiếm thấy ở cô). Không phải là tôi muốn bạn đọc tưởng tượng rằng đó là một nụ cười lẳng lơ, như Homer đã từng muốn bạn hiểu là của thần Vệ nữ*, khi ông ta gọi Vệ nữ là nữ thần thích cười, lại cũng chẳng phải là một nụ cười của Seraphina* từ lô ghế nhà hát, khiến cho Vệ nữ từng muốn sánh ngang dù phải từ bỏ sự bất tử. Không, đúng hơn, đó là một nụ cười ta có thể đồ chừng là của nàng Tisiphone* đường bệ có cặp má lúm đồng tiền, hoặc của các cô em gái nàng.

Thế là, với một nụ cười như vậy, với một giọng nói nhẹ nhàng như làn gió nhẹ buổi tối từ miệng Boreas* thổi tới vào tháng Mười một thú vị, cô Bridget nhẹ nhàng trách bà Wilkins sao quá tò mò, hình như bà mắc thói xấu này khá nặng, còn cô Bridget thì đả kích nó một cách rất gay gắt, cô nói thêm rằng:

Cảm ơn Trời, trong các lỗi lầm tôi măc phải, kẻ thù của tôi không thể lên án là tôi hay tò mò, tọc mạch vào việc riêng của người khác.”

Đoạn cô khen ngợi Jenny đã xử sự với thái độ dũng cảm và biết trọng danh dự. Cô bảo cô không thể không đồng tình với anh trai được, những lời thú tội thành khẩn và thái độ trung thực của Jenny đối với tình nhân phần nào đáng trọng, cô vẫn thường cho Jenny là một cô gái ngoan ngoãn, cô chắc Jenny đã bị một tên vô lại nào đó quyến rũ và tội của hắn nặng hơn cô gái rất nhiều, rất có thể hắn đã hứa lấy cô ta làm vợ hoặc đã dùng một thủ đoạn dối trá nào khác để khiến cô ta thuận tình.

Thái độ của cô Bridget khiến bà Wilkins ngạc nhiên quá sức: Người phụ nữ khôn khéo này ít khi mở miệng ra nói với ông chủ hoặc cô em gái của ông mà chưa dò trước ý tứ của họ. Ý kiến của bà bao giờ cũng ăn khớp ý kiến hai người. Tuy nhiên, trong trường hợp này, bà có thể yên trí mà lựa gió theo dòng, có lẽ bạn đọc thông minh sẽ không trách bà hành động như thế là thiếu lo xa, mà thán phục bà thay lèo chuyển hướng nhanh nhẹn quá, khi thấy mình đã lái thuyền đi chệch.

Người đàn bà có năng lực và giống như một chính trị gia thực sự ấy nói:

“Thưa tiểu thư, tôi xin thú thực, cũng như tiểu thư, tôi không thể không thán phục thái độ dũng cảm của cô gái ấy. Và cũng như tiểu thư nói, nếu cô gái tội nghiệp đã bị một tên đàn ông xấu xa lừa dối, thì cảnh ngộ ấy ta nên thương. Lại cũng như lời tiểu thư nói, quả thực cô ta thường đã tỏ ra là một thiếu nữ tốt bụng, đứng đắn, chân thực, không hay lên mặt như mấy con đĩ lẳng lơ quanh đây.”

Cô Bridget đáp:

“Wilkins, bà nói đúng. Nếu cô gái đó lại như những con đĩ vênh vác đầy rẫy trong xứ đạo ta, thì tôi đã lên án sự khoan hồng của anh tôi đối với cô ta. Hôm nọ, ở nhà thờ tôi gặp hai đứa con gái nhà tá điền bận áo hở cổ, thực tình tôi thấy chướng mắt quá. Nếu bọn đĩ dại ấy cứ phô bày các thứ ra để quyến rũ đàn ông thì chúng khổ sở thế nào cũng mặc xác chúng. Tôi chúa ghét những hạng người như vậy, giá chúng bị lên đậu, mặt rỗ như tổ ong bầu thì hóa ra lại tốt cho chúng nhiều cơ đấy. Nhưng phải thú thực, tôi chưa bao giờ thấy cô gái Jenny tội nghiệp có tư cách đĩ bợm như thế, chắc chắn cô ta đã bị một tên đốn mạt nào đó lừa dối, hoặc có thể là bị cưỡng bức nữa, thành thử tôi lấy làm thương cho cô ta quá.”

Bà Wilkins tán thành mọi ý kiến của cô chủ, cuộc đối thoại kết thúc bằng những lời đồng tình đả kích sắc đẹp một cách cay độc, kèm theo vô số ý kiến thông cảm với tất cả những cô gái đứng đắn chân thật bị bọn đàn ông gian trá dụ dỗ bằng những mánh khóe xảo quyệt.

CHƯƠNG IX

Gồm những vấn đế khiến độc giả phải ngạc nhiên.

Jenny trở về nhà, lấy làm vui mừng về cách ông Allworthy xử sự với mình vừa rồi, cô ta ra sức tìm mọi cách cho ai cũng rõ ông rộng lượng đối với cô ta, có lẽ đó một phần là sự hy sinh lòng kiêu hãnh của cô ta, một phần do một động cơ khôn ngoan hơn, cô ta muốn làm lành với nhũng người láng giềng cho họ khỏi điều ra tiếng vào.

Song ví phỏng quả thật cô ta có chủ ý làm lành, mà xem ra cũng khá hợp lý lẽ, thì sự thật xảy ra lại không đúng như lòng cô ta mong ước. Lúc cô ta bị đòi ra trước pháp luật, ai cũng đinh ninh cô ta không sao tránh khỏi nhà trừng giới, có vài người đàn bà trẻ tuổi đã kêu lên: “Cho nó thế cũng đáng đời!” và thích thú mường tượng cảnh cô Jenny bận áo dài lụa đứng đập cây gai dầu. Tuy vậy, cũng có nhiều người khác bắt đầu thấy thương hại. Nhưng khi ai nấy đã rõ cách ông Allworthy xử trí thì chiều gió quay ra bất lợi cho Jenny. Có người nói: “Tôi cam đoan rằng tiểu thư nhà ta vớ được vận đỏ”, kẻ thì bảo: “Được quý mến là như thế đấy.” Người thứ ba nói: “Nhờ học thức cả đấy.” Nhân dịp này, mỗi người tìm ra một lời bình phẩm độc ác để chỉ trích sự thiên vị của pháp luật.

Độc giả có thể cho thái độ của những người này là thiếu cân nhắc và bạc bẽo, vì độc giả vốn tôn trọng quyền lực và lòng tốt của ông Allworthy, nhưng quyền lực, ông có bao giờ dùng đến, còn lòng tốt thì ông đã dùng quá nhiều đến nỗi những người láng giềng của ông phải khó chịu, vì có một điều bí mật mà những người cao cả đều biết rõ: Khi ban ra một ân huệ, không phải lúc nào cũng có thêm một người bạn, nhưng chắc chắn sẽ tạo thêm nhiều kẻ thù.

Tuy nhiên, nhờ sự quan tâm và lòng tốt của ông Allworthy, Jenny sớm được chuyển đến một nơi mà ở đó cô ta tránh khỏi lời ong tiếng ve của mọi người. Khi người đời ác miệng không trút được sự giận dữ lên đầu cô ta nữa, họ bèn kiếm một đối tượng khác, mà lại chẳng phải ai khác, chính là ông Allworthy. Chẳng bao lâu, liền có lời xì xào lan ra chính ông là cha đứa bé con hoang kia.

Theo ý kiến chung, lời dự đoán này phù hợp với cách xử sự của ông quá, thành thử ai nấy đều tán thành, và phản đối ông đã tàn nhẫn với người thiếu nữ đáng thuơng. Các bà nghiêm trang và tốt bụng lên tiếng đả kích những người đàn ông sinh con rồi lại bỏ rơi. Sau khi Jenny đi rồi, lại cũng không thiếu người bóng gió nói rằng cô gái bị mang biến đi nơi khác là do một âm mưu quá đen tối không tiện nói ra, họ luôn miệng gợi ý nhà cầm quyền cần tiến hành một cuộc điều tra về toàn bộ sự việc này, buộc vài kẻ nào đó phải đưa cô gái trở lại.

Với một người có tư cách bất minh và khả nghi, không đáng tin hơn ông Allworthy, những lời sàm báng ấy rất có thể gây ra những hậu quả không hay (ít nhất thì cũng gây cho họ đôi chút lo nghĩ), nhưng trong trường hợp này, những lời ấy đều vô hiệu, vì ông Allworthy thản nhiên coi thường, thành ra những lời ong tiếng ve ấy chỉ dùng để những người quanh đấy mua vui trong những câu chuyện đàm tiếu.

Vì không thể đoán được thái độ bạn đọc ra sao, và vì còn ít lâu nữa bạn mới gặp lại cô Jenny, cho nên chúng tôi thấy cần sớm nói riêng cùng bạn rằng ông Allworthy hoàn toàn không có bất cứ dụng ý tội lỗi nào, như sau này ta sẽ thấy. Thực ra, nếu có, ông chỉ phạm sai lầm về cách làm việc, ông đã lấy khoan dung làm giảm sự khắc nghiệt của công lý, đã từ chối không thỏa mãn thái độ đầy thiện ý của đám quần chúng hỗn tạp* muốn ông đưa cô Jenny ra làm đối tượng cho sự “thông cảm” của họ, nghĩa là để thương hại cô ta, họ muốn cho cô ta bị ô nhục, bị vùi dập bằng một sự trừng phạt đáng xấu hổ tại nhà tù Bridewell.

Ông đã không đồng tình với ý nghĩ của họ, vì làm như vậy, mọi hy vọng cải tạo sẽ mất hết, thậm chí sau này, ví thử chính cô ta có muốn chọn con đường đức hạnh thì cũng bị đóng cửa, ông muốn khuyến khích cô Jenny trở về con đường đức hạnh bằng phương sách duy nhất có thể có, trong thực tế, quả đã có nhiều người đàn bà trở thành kẻ bỏ đi, rồi chìm xuống đáy sâu của thói xấu, chỉ vì họ đã không thể vớt lại được bước trượt chân đầu tiên. Tôi e rằng, đó là trường hợp thông thường nếu họ còn ở lại với những người quen thuộc cũ. Bởi thế, ông Allworthy đã xử sự rất khôn ngoan khi ông quyết định đưa cô Jenny đến một nơi cô ta có thể hưởng niềm vui của một người tiếng tăm trong sạch, sau khi đã nếm qua những hậu quả không hay của một người bị tai tiếng xấu.

Vậy thì dù cô ta đến ở đâu đi nữa, chúng tôi cũng chúc cô ta thượng lộ bình an, bây giờ thì hãy tạm biệt cô ta cùng đứa con cô ta đẻ ra, vì chúng tôi còn nhiều vấn đề quan trọng hơn cần thưa với bạn đọc.

CHƯƠNG X

Tính hiếu khách của ông Allworthy, cùng một bản phác họa tính tình hai anh em, một thầy thuốc và một đại úy, những người được nhà quý tộc tiếp đãi.

Nhà ông Allworthy cũng như trái tim ông, đều mở rộng với bất cứ loại người nào, nhưng đặc biệt nó sẵn sàng tiếp đón những người có tài. Nói cho đúng thì khắp trong nước Anh này, nhà ông là nơi duy nhất những người xứng đáng chắc chắn được thiết đãi.

Hơn hết thảy người khác, những người có trí tuệ bậc thầy và học vấn được hưởng phần ân huệ lớn nhất của ông, đối với những người này, ông có con mắt khá tinh đời, vì mặc dầu không được hưởng một nền học vấn uyên bác, nhưng nhờ khả năng trời cho khá rộng rãi, ông đã chuyên tâm một cách sâu sắc, tuy hơi muộn, khoa văn học, lại cũng nhờ có dịp chuyện trò nhiều với những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng, nên chính ông cũng là một nhà phê bình có thẩm quyền về hầu hết các loại văn chương.

Thời ấy, văn học không được sùng thượng lắm, và các nhà văn cũng không được đãi ngộ hậu hĩnh, cho nên ta không lấy làm lạ khi thấy những người có tài về mặt ấy nô nức tập trung về một nơi mà họ chắc chắn được tiếp đón một cách ân cần, và có thể hưởng hầu hết những thuận lợi của một người giàu có, chẳng khác gì chính họ là chủ nhân, vì ông Allworthy không thuộc loại người hào phóng sẵn sàng đãi những kẻ thông minh có học rượu thịt, nơi ăn chốn ở, nhưng đòi hỏi ở họ sự giải trí, học vấn, nịnh nọt và quỵ lụy, tóm lại, những nhà học thức ấy sẽ bị liệt vào hàng tôi tớ không phải bận áo quần ông chủ may cho, và không lĩnh lương.

Trái lại, trong nhà ông Allworthy, mọi người đều hoàn toàn làm chủ thời gian của mình, và vì chỉ có thể tùy ý thỏa mãn mọi ham thích trong phạm vi luật pháp, đạo đức và tôn giáo, cho nên, nếu sức khỏe của anh đòi hỏi, nếu anh thích sống điều độ, hoặc lại muốn nhịn ăn nữa, anh có thể vắng mặt trong một số bữa ăn, hoặc rút lui khỏi bàn ăn bất cứ khi nào anh muốn, mà chẳng bị ai nài kéo mời mọc làm ngược lại. Thật vậy, những lời mời mọc của người trên thường mang nặng ý nghĩa mệnh lệnh. Nhưng ở đây, không ai phải chịu đựng một thái độ hỗn xược tương tự, không chỉ những người mà sự bầu bạn của họ ở những nơi khác được những người ngang hàng về của cải coi là một đặc ân, mà ngay cả những người do hoàn cảnh bần cùng nên phải tìm đến chốn từ thiện, và do đó, họ vẫn thường không được tiếp đón nồng hậu lắm tại bàn ăn của một nhà tai mặt, chỉ vì họ đang cần đến sự thiết đãi ấy.

Trong số thực khách thuộc loại này có bác sĩ Blifil, một con người thuộc tầng lớp thượng lưu, nhưng đã có cái bất hạnh là mất hết lợi thế của những thiên tài lớn, bởi vì cụ thân sinh của ông tính ương ngạnh, cứ nhất định bắt ông theo đuổi một nghề mà ông không ưa. Tuân theo tính ương ngạnh của cụ, hồi còn trẻ, vị bác sĩ đã buộc lòng phải theo học nghề chữa bệnh, trong thực tế, hầu như những sách thuộc loại này lại chính là những sách duy nhất ông không biết tới, và thật không may cho ông, vị bác sĩ lại là bậc thầy trong hầu hết mọi môn học khác, ngoài môn học ông dùng để kiếm cơm: Kết quả là, đã bốn mươi tuổi đầu mà vị bác sĩ vẫn không có cơm để ăn.

Một người như vậy chắc chắn được tiếp đón tại bàn ăn của ông Allworthy, đối với ông Allworthy, sự bất hạnh bao giờ cũng là một lời gửi gắm, một sự “tiến cử”, nhất là nếu sự bất hạnh ấy lại do sự điên rồ, sự tráo trở của kẻ khác gây ra chứ không phải do chính kẻ xấu số kia tạo nên. Bên cạnh giá trị tiêu cực này, ông bác sĩ cũng có một ưu điểm tích cực khác, ấy là một bề ngoài rất mộ đạo. Tôi sẽ không dám tự tiện nói rằng tín ngưỡng của ông là chân thật hay chỉ là ngoài mặt, bởi lẽ tôi không có trong tay hòn đá thử vàng nào khả dĩ phân biệt được cái chân và cái giả.

Nếu như tính cách ông về mặt này làm cho ông Allworthy vui lòng thì nó càng khiến cho cô Bridget vô cùng ưa thích. Cô cùng vị bác sĩ đã nhiều lần tranh luận về tôn giáo, trong những cuộc tranh luận ấy, bao giờ cô cũng tỏ ra hết sức hài lòng về sự hiểu biết của bác sĩ và cô cũng hài lòng không kém về nhũng lời bác sĩ thường ca ngợi sự hiểu biết của chính cô. Sự thực, cô cũng đã đọc khá nhiều sách thần học và nhiều lần đã khiến các mục sư quanh vùng phải lúng túng. Quả thật, cô trò chuyện rất tao nhã, vẻ mặt rất đạo mạo, nói chung, cử chỉ của cô trang trọng, đến nỗi xem ra cô xứng đáng với vị thánh trùng tên với cô, hoặc bất cứ vị nữ thánh nào trong danh sách các vị thánh La Mã.

Những mối đồng cảm thuộc mọi loại xưa nay vốn dễ dẫn tới tình yêu, cho nên kinh nghiệm dạy chúng ta rằng không gì dễ có khuynh hướng trực tiếp như vậy bằng những mối đồng cảm thuộc loại tín ngưỡng giữa những người khác giới tính. Vị bác sĩ thấy mình có nhiều cảm tình đối với cô Bridget, nên bắt đầu thở than về một sự ngẫu nhiên không may đã xảy ra cho ông khoảng mười năm trước đây, nghĩa là cuộc hôn nhân giữa ông và một người đàn bà khác, không những hiện còn sống mà đáng buồn hơn nữa là ông Allworthy cũng biết người phụ nữ này. Điều đó là một cản trở rất lớn đối với cuộc sống hạnh phúc mà ông thấy rất có khả năng thực hiện được giữa ông và cô Bridget, bởi vì ông không bao giờ nghĩ đến những sự phóng túng tội lỗi. Điều này là do tín ngưỡng của ông, hoặc do đam mê của ông thuần khiết và trong sạch, nên ông rất chú tâm vào những thứ mà chỉ cuộc sống vợ chồng, chứ không phải là sự giao tiếp tội lỗi, mới có thể giúp ông có được, hoặc cho ông một danh nghĩa.

Ông nghiền ngẫm về vấn đề này ít bữa thì nhớ ngay ra mình có một người em trai không bị tình trạng mắc kẹt đáng buồn của ông. Ông tin chắc rằng người em sẽ thành công, vì theo ông, cô Bridget đang có tâm trạng muốn lập gia đình, bạn đọc sau khi nghe những tiêu chuẩn tư cách của người em ông bác sĩ hẳn sẽ không trách ông ta quá tin vào sự thắng lợi của em trai.

Con người thượng lưu này trạc ba mươi lăm tuổi, vóc người tầm thước thuộc loại gọi là vạm vỡ. Trên trán có một cái sẹo, biểu lộ sự dũng cảm của anh ta nhiều hơn là ảnh hưởng đến sắc đẹp (anh này vốn là một sĩ quan giải ngũ). Hàm răng đều đặn, mỗi khi anh ta muốn, nụ cười của anh ta có một vẻ rất hòa nhã. Tuy nét mặt, giọng nói cũng như cử chỉ của anh ta, bẩm sinh có vẻ rất thô lỗ, song bất cứ lúc nào, anh ta cũng có thể cất cái vẻ ấy đi để tỏ ra hết sức vui tính lịch sự. Anh ta không phải là không lịch sự, cũng không hoàn toàn thiếu thông minh. Hồi còn trẻ, anh ta cũng tinh ma lắm, sau này, tuy anh ta có làm ra bộ đứng đắn hơn, nhưng khi thích, vẫn có thể trở lại thói cũ.

Ông em này cũng như ông bác sĩ, đã được hưởng một nền giáo dục kinh viện, vì cụ thân sinh ra anh ta, với thói gia trưởng như đã nói ở trên, đã quyết định anh ta phải theo con đường tu hành, song trước khi con trai được thụ chức thì ông già qua đời, nên anh ta liền chọn quân đội của giáo hội, thích nhận mệnh lệnh của nhà vua hơn là của đức giám mục.

Anh ta đã mua một chân trung úy kỵ binh, sau lại được thăng lên cấp đại úy, nhưng vì có chuyện bất hòa với viên đại tá, anh ta đành phải bán lại chức vụ. Từ hồi ấy, anh ta hoàn toàn sống ở thôn quê, lao vào nghiên cứu kinh thánh và người ta ngờ anh ta có khuynh hướng theo phái Giám lý*.

Một người như vậy xem ra rất có thể thành công với một tiểu thư tính tình mộ đạo, mà những sở thích, nói chung, lại chỉ đang hướng về việc xây dựng gia đình. Có điều vị bác sĩ vốn không ưa ông em trai lắm, có sao ông ta lại vì em mà tính chuyện trả ơn một cách tệ bạc như vậy với ông Allworthy, là người đã cưu mang mình, đó là một vấn đề không dễ giải thích.

Phải chăng có những kẻ bản tính ưa thích làm điều xấu cũng như có những người được cho là ưa thích đạo đức? Hoặc giả khi chúng ta không thể chính mình phạm tội thì lại tìm thấy thú vui trong sự a tòng với một tên kẻ cắp? Sau hết, (mà kinh nghiệm xác nhận hình như là có thể lắm) hay là chúng ta thấy thích thú trong việc giúp cho người thân của mình được nâng cao về địa vị, quyền hành hoặc sự giàu có, mặc dầu chúng ta không yêu thương hoặc kính phục họ một chút nào?

Không hiểu một trong những động cơ nào kể trên đã chi phối vị bác sĩ, chúng tôi không biết đích xác, nhưng sự việc đã xảy ra là như thế. Ông cho vời em trai tới, và cũng dễ dàng tìm được cách đưa em trai lọt được vào nhà ông Allworthy, với lý do chỉ đến thăm anh trai trong một thời gian ngắn.

Viên đại úy đến nhà này chưa được một tuần thì ông bác sĩ đã có lý do để tự khen ngợi về con mắt tinh đời của mình. Quả thật, viên đại úy là một bậc thầy về khoa học yêu đương, chẳng kém gì Ovid thuở xưa*. Ngoài ra, anh ta còn nhận của ông anh những lời gợi ý thích hợp mà anh ta hết sức bổ sung để đạt kết quả tốt nhất.

CHƯƠNG XI

Gồm nhiều quy tắc và một vài ví dụ về sự phải lòng nhau: một số đoạn miêu tả sắc đẹp, và những lời xúi giục khôn ngoan hơn về việc lập gia đình.

Tôi cũng quên mất không nhớ là có những người đàn ông hay đàn bà khôn ngoan đã nhận xét rằng trời sinh hết thảy mọi người thế nào cũng phải yêu đương một lần trong đời. Như tôi nhớ thì về chuyện này, không có một thời kỳ đặc biệt nào được quy định, song đối với tôi hình như lứa tuổi của cô Bridget chính là thời kỳ thích hợp nhất, kể ra, thời kỳ ấy thường đến sớm hơn nhiều, còn nếu không thì, như tôi nhận xét, lần này, hiếm khi hoặc không bao giờ nó thất bại. Không những thế, chúng ta có thể nhận thấy rằng đến thời điểm này, tình yêu có tính chất đúng đắn và vững chắc hơn ở thời thanh xuân. Tình yêu của các cô thiếu nữ rất mơ hồ, bất nhất và dại dột, đến nỗi thường ta không thể khám phá nổi cô tiểu thư muốn thế nào, mà hầu như có thể ngờ rằng có khi chính cô cũng không tự biết điều đó nữa.

Còn khi phân tích tình yêu ở một người đàn bà khoảng bốn mươi tuổi chúng ta không bao giờ phải lúng túng, bởi vì những tiểu thư trang trọng, nghiêm túc và từng trải như thế đã hiểu rõ ràng mình muốn gì, cho nên, thông thường, một người đàn ông chỉ hơi tinh ý một chút cũng dễ dàng khám phá được điều họ muốn một cách hết sức chắc chắn.

Cô Bridget là một thí dụ về tất cả những nhận xét trên. Mới gặp gỡ viên đại úy được ít lần, cô đã yêu mê mệt. Cô cũng không đi quanh quẩn trong nhà mà thở ngắn than dài như một cô gái ngớ ngẩn yếu đuối, không hiểu rõ mình buồn vì cớ gì. Cô cảm giác cô không lấy làm sợ hãi hoặc hổ thẹn, vì yên trí rằng không những cảm giác ấy vô tội mà còn đáng khuyến khích nữa.

Thực ra mà nói, có một sự khác nhau rất xa về mọi mặt giữa sự say mê có lý trí của người đàn bà thuộc lứa tuổi này đối với một người đàn ông, và sự yêu thích ngây ngô, vẩn vơ của một cô gái với một cậu con trai, sự yêu thích này thường chỉ liên quan đến bề ngoài, đến những thứ ít giá trị và phù phiếm, thí dụ như cặp má hồng, đôi bàn tay nhỏ nhắn trắng như ngà, cặp mắt đen mơ màng, những búp tóc lượn sóng, cặp má mơn mởn lông tơ, cái dáng dấp tao nhã... Đôi khi họ lại chỉ chú ý đến những vẻ đẹp còn kém giá trị hơn, những thứ không phải ở bản thân người yêu mình có, thí dụ những quần áo trang sức bề ngoài mà người đàn ông nhờ các bác thợ may, thợ đăng ten, thợ tóc giả, thợ mũ, thợ trang điểm mà có chứ không phải là nhờ tạo hóa. Các cô thiếu nữ có thể rất ngượng ngùng, xấu hổ không dám thú nhận với chính mình hoặc với người khác về những tình cảm si mê ấy, nói chung họ đều như thế.

Tình yêu của cô Bridget thuộc loại khác, về mặt phục sức, viên đại úy không vay mượn gì của các cậu công tử bột, về mặt hình thể, anh ta cũng chẳng được chịu ơn tạo hóa cho lắm. Vẻ người ấy, áo quần ấy, ví thể anh ta ra mắt trong một cuộc họp hoặc trong một phòng khách, ắt sẽ bị các bà các cô lịch sự có mặt ở đó dè bỉu giễu cợt. Áo quần tuy sạch sẽ thật, song tầm thường, thô kệch, kiểu cách thì lố lăng và cổ lỗ. Còn về mặt hình dáng con người thì chúng tôi đã miêu tả rõ ràng ở trên. Nước da trên má anh ta khác xa màu hồng của hoa anh đào, đến nỗi ta không thể phân biệt được nước da bẩm sinh của anh ta là màu gì, vì có cả một lớp râu đen rậm che kín má, lên đến tận mắt. Hình thù và tay chân cân đối thật đấy, song to lớn, thể hiện sức khỏe của một bác lực điền chứ không phải của ai khác. Đôi vai rộng quá khổ, hai bắp chân to hơn cả bắp chân của một bác khiêng kiệu thô lỗ.

Tóm lại, toàn bộ con người anh ta thiếu sự tao nhã và vẻ đẹp - những cái trái ngược với sự khỏe mạnh thô kệch - cái làm tôn thêm giá trị cho hầu hết các vị thượng lưu lịch sự, họ có được những cái ấy một phần do thừa hưởng dòng máu cao quý của ông cha, nghĩa là dòng máu được tạo nên một phần bởi những món nước xốt đậm đà và những loại rượu vang hảo hạng, một phần do sớm được hưởng một nền học vấn thành phố từ nhỏ.

Tuy cô Bridget là một phụ nữ có khiếu thưởng thức hết sức tinh tế, nhưng cách bắt chuyện của viên đại úy hấp dẫn quá đến nỗi cô hoàn toàn bỏ qua những nhược điểm về hình thể của anh ta. Cô tưởng tượng, có lẽ cũng là rất khôn ngoan, rằng gần viên đại úy, cô còn được hưởng nhiều giờ phút thú vị hơn là gần một anh chàng đẹp trai. Và cô hy sinh sự thích thú của con mắt, để có được một sự thỏa mãn chắc chắn hơn nhiều.

Viên đại úy nhận ra mối tình say mê của cô Bridget, trong sự khám phá này, anh ta tinh lắm - liền đáp lại một cách thành khẩn. Cô tiểu thư cũng không có gì đáng chú ý về sắc đẹp, giống người mà cô yêu. Tôi cũng muốn vẽ một bức chân dung của cô, nhưng việc này đã có một bậc thầy tài năng hơn là ngài Hogarth* làm trước, đã bao năm nay, cô vẫn ngồi làm mẫu cho ngài Hogarth vẽ, và mới đây vị này đã trưng bày bức tranh về một buổi sáng mùa đông, trong đó cô là một biểu tượng khá thích hợp, tranh vẽ cô đang đi dạo (vì cô dạo chơi trong tranh thật) về phía nhà thờ Covent Garden, theo sau có một chú bé hầu ốm đói ôm tập sách nguyện. Viên đại úy cũng khôn ngoan không kém, ưng những thú vui chắc chắn có được ở tiểu thư hơn là cái vẻ đẹp thoáng qua về con người. Anh ta thuộc loại đàn ông khôn ngoan, coi sắc đẹp của nữ giới là một tiêu chuẩn vô giá trị và hời hợt, hay là, nói cho đúng sự thực hơn, thà sống với một người đàn bà xấu xí mà có đầy đủ mọi tiện nghi còn hơn sống với một người đẹp mà thiếu những thứ ấy. Vốn nhiều ham muốn, nhưng lại ít tao nhã, anh ta tưởng tượng sẽ đóng vai trò của mình rất giỏi tại bàn tiệc hôn nhân không cần đến món nước xốt sắc đẹp.

Nói trắng ra cùng độc giả, ngay từ khi viên đại úy đến nhà này, ít nhất là từ lúc được ông anh trai đặt vấn đề hôn nhân, từ khá lâu trước khi nhận thấy những dấu hiệu có hy vọng nơi cô Bridget, anh ta đã say mê đáo để rồi, nghĩa là anh ta say mê nhà cửa, vườn tược, đất đai, những tài sản hiện có và sẽ được thừa kế của ông Allworthy, say như điếu đổ, đến nỗi rất có thể anh ta vui lòng xây dựng gia đình với những thứ ấy, dù có phải đèo thêm con mụ phù thủy ở Endor cũng cam*.

Vì ông Allworthy đã nói với ông bác sĩ rằng ông không có ý định lấy vợ hai, vậy cô em gái là người thân gần nhất của ông, ông bác sĩ cũng đã khéo dò biết được ông Allworthy có ý định sẽ cho một đứa con nào đó của cô em gái thừa kế gia tài của ông - mà điều này nếu ông không làm thì luật pháp cũng sẽ làm hộ, cho nên hai anh em ông bác sĩ mới nghĩ rằng cho ra đời một sinh mệnh được cung cấp đầy đủ những phương tiện thiết yếu nhất của hạnh phúc, là một hành vi giàu lòng từ thiện. Do đó, toàn bộ ý nghĩ của hai anh em nhà này là làm cách nào để chiếm được cảm tình của cô tiểu thư tốt bụng.

Thần May rủi vốn là người mẹ hiền đối với những đứa con cưng, thường vẫn bù đắp cho chúng nhiều hơn cả những gì chúng mong ước hoặc xứng đáng được hưởng. Đối với viên đại úy, thần đã quan tâm chu đáo quá thành thử khi anh ta còn đang sắp đặt kế hoạch để thực hiện ý định thì cô tiểu thư đã nảy ra những ước muốn tương tự rồi. Về phía mình, cô cũng ra sức kiếm cách nào để khuyến khích viên đại úy một cách thích hợp mà vẫn không tỏ ra quá sốt sắng, vì cô vốn tôn trọng triệt để mọi quy tắc của sự đoan trang. Tuy thế, cô vẫn thành công một cách dễ dàng, viên đại úy lúc nào cũng trong trạng thái tỉnh táo và không một cái nhìn, không một cử chỉ hay lời nói nào của cô thoát khỏi sự chú ý của anh ta.

Niềm thỏa mãn của viên đại úy do thái độ ân cần của cô Bridget cũng bị hạn chế khá nhiều vì còn nỗi e ngại về ông Allworthy, dù ông vẫn thường nói ông không vụ lợi, nhưng viên đại úy vẫn nghĩ: “Nói ngoài miệng thì vậy, nhưng rất có thể ông lại theo cách làm của thiên hạ mà từ chối không chịu công nhận một cuộc hôn nhân quá ư thiệt thòi cho cô em gái.” Vị tiên tri nào đã mách ý kiến này cho anh ta, xin để độc giả tự đoán lấy. Chỉ biết anh ta tỏ ra hết sức bối rối, không biết cư xử ra sao để đồng thời vừa gây cảm tình với cô tiểu thư, lại vừa giấu kín không cho ông anh trai biết. Cuối cùng, anh ta quyết định tìm những cơ hội riêng tư, lúc chỉ có hai người để tỏ tình. Còn khi ở trước mặt ông Allworthy, anh ta lại tỏ ra hết sức kín đáo giữ gìn, ông bác sĩ rất khen thái độ cư xử của ông em.

Không lâu sau, viên đại úy đã tìm được cách tỏ tình với cô Bridget bằng những lời lẽ thật rõ ràng, và được tiểu thư đáp lại bằng một câu trả lời dưới một hình thức thích hợp, nghĩa là một câu trả lời đã có từ cách đây vài nghìn năm, và từ đó, vẫn được các bà mẹ truyền lại cho con gái, từ đời này qua đời khác. Nếu phải dịch ra tiếng La tinh, thì tôi sẽ dùng hai từ này: Nolo Episcopari*, câu này từ xa xưa đã được dùng trong một trường hợp khác.

Không rõ vì đâu mà viên đại úy biết được, chỉ biết anh ta hoàn toàn hiểu thâm ý cô tiểu thư, và ngay sau đó, anh ta nhắc lại lời câu khẩn, nhiệt tình và tha thiết hơn trước, và lại bị từ chối theo đúng phép tắc, song vì những mong muốn của anh ta càng ngày càng tha thiết, và theo phép lịch sự, cô tiểu thư cũng từ chối yếu dần đi.

Để cho độc giả khỏi mệt mỏi vì những cảnh tỏ tình này (theo ý kiến của một nhà văn lớn, thì đó là những cảnh sinh hoạt thú vị nhất đối với người diễn viên, song có lẽ lại tẻ nhạt, sốt ruột nhất đối với khán giả), xin nói ngay rằng viên đại úy đã tiến công lấy lệ, còn thành trì của cô Bridget cũng được bảo vệ lấy lệ, và cuối cùng, cô đã đầu hàng vô điều kiện theo đúng phép.

Suốt thời gian này, kéo dài khoảng gần một tháng, trước mặt ông Allworthy, viên đại úy giữ thái độ rất cách biệt đối với cô Bridget, anh ta càng thân thiết với cô những lúc riêng tư chỉ có hai người bao nhiêu thì trước mặt nhiều người khác, anh ta lại tỏ ra kín đáo, dè dặt bấy nhiêu. Còn về phần cô Bridget, sau khi đã chắc chắn về tình cảm của viên đại úy, lập tức trước mặt mọi người, cô tỏ ra hết sức lạnh nhạt với anh ta. Cho nên ông Allworthy phải có con mắt nhìn thấu gan ruột của quỷ Sa tăng (hoặc một năng lực quỷ quái hơn nào đó của nó) thì mới biết được chút gì đó về những chuyện đang xảy ra.

CHƯƠNG XII

Gồm một điều có lẽ độc giả chờ đợi tìm thấy ở đây.

Trong mọi sự trao đổi giao tiếp, lấy nhau hay đánh nhau hoặc một việc nào khác tương tự, cần có một chút nghi thức giáo đầu để giải quyết câu chuyện, nếu như quả thực cả hai bên đều tha thiết. Đó là trường hợp hiện tại lúc này, và trong vòng chưa đầy một tháng nữa, viên đại úy và cô Bridget sẽ trở thành vợ chồng.

Bây giờ, vấn đề quan trọng là nói ra thế nào với ông Allworthy. Ông bác sĩ bèn nhận làm hộ việc này. Một bữa kia, ông Allworthy đang dạo chơi ngoài vườn, ông bác sĩ lại gần, vẻ mặt rất trịnh trọng, với một thái độ hết sức băn khoăn, ông ta nói:

“Thưa ngài, tôi xin đến nói để ngài rõ một việc hết sức quan trọng. Song tôi sẽ nói thế nào với ngài đây, một việc mà chỉ nghĩ đến tôi đã bối rối!”

Đoạn, ông ta nói một thôi một hồi những lời lăng mạ cay độc đối với đàn ông cũng như đàn bà, nào là đàn ông chỉ biết gắn bó với cái lợi còn đàn bà thì chỉ biết lao vào những chuyện say mê xấu xa, và họ không thể tin nhau được. Ông ta lại nói:

“Thưa ngài, nào tôi có ngờ đâu một vị tiểu thư khôn ngoan như thế, sáng suốt, có học thức như thế lại buông mình vào một sự say đắm dại dột như thế. Và tôi đâu tưởng tượng được rằng thằng em trai tôi... sao tôi lại gọi hắn như vậy được nhỉ? Hắn không còn là em trai tôi nữa...

Ông Allworthy đáp:

“Nhất định anh ta vẫn là em trai của ông, và cũng là em của tôi nữa.”

Ông bác sĩ nói:

“Lạy Chúa, thưa ngài, ngài có rõ câu chuyện xấu xa ấy không?”

Ông Allworthy đáp:

“Này, ông Blifil, ở đời, tôi vẫn sống theo một châm ngôn cố định là hãy vui vẻ với bất cứ chuyện gì xảy ra. Tuy em gái tôi kém tôi nhiều tuổi thật, nhưng ít nhất cũng đã đủ lớn để biết suy nghĩ. Giả thử em trai của ông đã dụ dỗ một đứa trẻ thì tôi khó mà tha thứ, nhưng một phụ nữ, từ ba mươi tuổi trở lên, nhất định phải được coi là đã hiểu biết điều gì mang lại hạnh phúc cho mình nhất. Em gái tôi thành hôn với một người thượng lưu, mặc dù có lẽ kém nhiều về mặt gia sản. Nếu như trước mắt nó, anh ta hẳn có những ưu điểm nào đó có thể bù đắp lại thiếu sót kia, thì không có lý do gì tôi lại phản đối việc lựa chọn của nó trong hạnh phúc riêng, điều mà tôi cũng như em gái tôi đều cho rằng không phải chỉ có nhiều của cải mới có được. Như tôi đã từng nói nhiều lần, tôi đồng ý hầu như bất kỳ lời cầu hôn của bất cứ ai, tôi vẫn chờ đợi được hỏi ý kiến trong việc này. Song vấn đề này tế nhị lắm, mà có lẽ ta cũng không nên vượt qua sự kín đáo e lệ. Còn đối với em trai ông thì quả thật tôi không nghĩ anh ta cần được tôi đồng ý trước, bởi lẽ, như tôi đã nói, cô em tôi sui juris* và đã đến tuổi chịu trách nhiệm về việc làm của mình trước chính mình mà thôi.”

Ông bác sĩ cứ tiếp tục buộc tội em trai, bảo ông Allworthy rộng lượng quá đáng, rồi tuyên bố rằng không bao giờ ông ta còn muốn nhìn mặt em trai, cũng như không nhận hắn là em trai nữa. Đoạn, ông ta ra sức ca tụng lòng tốt của ông Allworthy, hết lời tán dương tình bạn của ông.

Cuối cùng, ông ta nói sẽ không bao giờ ông ta còn muốn nhìn mặt em trai, cũng như không nhận hắn là em nữa bởi lẽ hắn đã làm thương tổn tình bạn của ông ta với Allworthy.

Ông Allworthy bèn đáp:

“Ví thử tôi có ý giận em trai của ông, thì tôi cũng không đem thái độ ấy đối xử với người không có lỗi. Nhưng xin ông yên trí, tôi không giận gì hết. Tôi thấy em trai ông là người hiểu biết, trọng danh dự. Tôi không phản đối ý muốn của em gái tôi, mà tôi cũng không nghi ngờ gì về chuyện em gái tôi có được em trai ông yêu thương như nó yêu anh ta hay không. Bao giờ tôi cũng nghĩ rằng chỉ có tình yêu mới là cơ sở của hạnh phúc hôn nhân, vì chỉ có tình yêu mới tạo nên được mối quan hệ cao cả và êm đềm, là chất nhựa gắn bó trong hôn nhân, và theo ý tôi, một cuộc hôn nhân được xây dựng lên vì những động cơ khác đều là vô cùng tội lỗi, như thế là báng bổ một nghi lễ rất thiêng liêng, nói chung nó sẽ kết thúc rất xót xa, đau khổ. Biến một chế định thiêng liêng bậc nhất như thế thành vật hy sinh xấu xa cho thói ham nhục dục và sự hám lợi, nhất định có thể gọi là tội báng bổ được. Còn gọi bằng tên gì khác được, những cuộc hôn nhân trong đó người đàn ông chỉ ham mê sắc đẹp hoặc thèm khát gia sản lớn mà tìm tới?

“Không thừa nhận sắc đẹp là một đối tượng thích thú cho con mắt, thậm chí còn xứng đáng được hâm mộ, thì đó là giả dối và ngu xuẩn. Từ “đẹp” được nhắc đến luôn trong kinh thánh, và thường thường được nhắc đến một cách trọng vọng. Chính tôi cũng từng có may mắn lấy một người phụ nữ được thiên hạ cho là xinh đẹp, và tôi có thể nói thực rằng, vì vậy mà tôi càng yêu nhà tôi hơn. Nhưng nếu coi sắc đẹp là điều quan trọng duy nhất trong hôn nhân, mà thèm khát nó quá đến mức bỏ qua mọi sự thiếu sót khác, hoặc chỉ tuyệt đối đòi hỏi sắc đẹp đến mức bỏ qua cả tín ngưỡng, đạo đức, hay lương tri, là những đức tính hoàn thiện hơn rất nhiều về bản chất, như vậy nhất định là không phải việc làm của một người đàn ông khôn ngoan, hoặc một tín đồ Cơ đốc giáo ngoan đạo, và có lẽ là quá độ lượng nếu kết luận những người ấy nhằm một cái gì khác trong hôn nhân, hơn là thỏa mãn những dục vọng của xác thịt, điều mà ta đã được dạy rằng Chúa không cho phép làm.

“Mặt khác, nói về tài sản, sự khôn ngoan trần tục có lẽ cũng đòi hỏi phải lưu ý đôi chút về khoản này, tôi cũng không tuyệt đối lên án việc ấy. Vì xã hội đã được xây dựng như hiện nay, những nhu cầu của cuộc sống gia đình và việc chăm sóc con cái cũng đòi hỏi phải chú ý ít nhiều đến cái gọi là những điều kiện vật chất, song do phù phiếm và điên rồ, sự chuẩn bị dự phòng ấy đã gia tăng quá đáng, vượt quá mức cần thiết thực sự, đẻ ra nhiều nhu cầu hơn tự nhiên. Ngựa, xe và người phục vụ cho vợ, của cải cho con, theo thói quen, đã là những thứ được liệt kê vào hàng những nhu cầu thiết yếu, và để kiếm cho được những thứ ấy, người ta đã bỏ qua những điều thực sự vững chắc êm đềm, những điều hợp đạo Chúa.

“Vấn đề này cũng có nhiều mức. Mức độ cuối cùng và nặng nhất xem ra không khác sự điên rồ là mấy, nghĩa là tôi muốn nói về trường hợp những người có nhiều của cải mà còn đi gắn bó đời mình với những kẻ không xứng đáng với mình, với những tên ngu ngốc, những tên đê tiện, nhằm mở rộng hơn nữa một tài sản vốn đã lớn, thừa đủ để chi vào những đòi hỏi về khoái lạc của họ. Nhất định những người như vậy nếu không được coi là điên rồ, thì phải công nhận rằng hoặc là họ không đủ khả năng thưởng thức những lạc thú của thứ tình bạn êm đềm nhất, hoặc là họ đã hy sinh hạnh phúc lớn nhất mà họ có thể được thừa hưởng, cho những luật lệ vô nghĩa, phù phiếm, bấp bênh của niềm tin thô tục mà cơ sở cũng như sức mạnh do sự điên rồ tạo ra.”

Nói đến đây, ông Allworthy ngừng lại, ông Blifil hết sức chăm chú lắng nghe, mặc dầu ông ta cũng khá vất vả mới giữ được không tỏ ra bối rối. Đáp lại, ông ta ca ngợi từng đoạn một những lời vừa được nghe, thái độ nhiệt thành không khác gì một nhà thân học trẻ tuổi được vinh dự ngồi ăn với đức giám mục vào ngày đấng chăn chiên bước lên bục giảng kinh.

CHƯƠNG XIII

Kết thúc quyển Một, cùng một thí dụ về sự bội bạc mà chúng tôi tin là rất đáng ghê tởm.

Cứ theo những điều đã nói thì độc giả có thể mường tượng được rằng việc làm lành với nhau (nếu quả thực được gọi như vậy) chỉ là vấn đề hình thức, do đó, chúng tôi xin bỏ qua để mau chóng chuyển sang một vấn đề chắc chắn là quan trọng hơn.

Ông bác sĩ về kể lại cho em trai rõ câu chuyện giữa mình và ông Allworthy, rồi mỉm cười nói thêm:

“Cam đoan với chú, thế là tôi đã giúp chú thoát rồi đó. Tôi cứ khăng khăng yêu cầu ông ấy không tha thứ cho chú. Bởi vì chú biết đấy, một khi ông ấy đã tỏ ra ưng chú rồi, thì với một người tính nết như ông ấy, tôi có thể yên trí đánh liều giả vờ cầu xin như vậy. Và cũng như chú, tôi luôn luôn muốn giữ ý để không xảy ra nghi ngờ, dù chỉ là một chút.”

Lúc ấy, đại úy Blifil không hề để ý đến câu nói của anh trai, nhưng sau đó, hắn lại tận dụng câu nói ấy rất nhiều.

Một trong những châm ngôn mà con quỷ đã để lại cho bọn đồ đệ trong một cuộc viếng thăm trái đất gần đây, là một khi đã đứng dậy rồi thì phải đá cái ghế anh vừa ngồi đi. Nói nôm na là sau khi đã thành công nhờ sự giúp đỡ của người bạn rồi, thì phải tìm cách gạt hắn ra rìa càng sớm càng tốt.

Viên đại úy có hành động theo câu châm ngôn ấy hay không, tôi không dám khẳng định chắc chắn, có điều có thể nói riêng với nhau là hành động của hắn rõ ràng có thể xuất phát từ nguyên tắc quái quỷ kia lắm. Quả thật, cũng khó mà gán cho hành động ấy một động cơ nào khác, bởi vì vừa chiếm được cô Bridget và làm lành được với ông Allworthy, hắn đã bắt đầu tỏ thái độ lạnh nhạt với người anh trai, càng ngày thái độ ấy càng tăng, dần dần trở thành thô bạo, ai ai cũng thấy rõ.

Lúc vắng người, ông bác sĩ thường trách hắn về cách cư xử như vậy, nhưng chẳng những hắn không nghe mà còn nói trắng trợn:

“Thưa ngài, nếu ngài không vừa ý điều gì trong nhà ông anh của tôi, thì hẳn ngài cũng rõ là ngài có quyền tự do đi nơi khác.”

Thái độ bạc bẽo lạ lùng, tàn nhẫn và hầu như không sao hiểu nổi ấy của viên đại úy khiến cho ông bác sĩ đáng thương đau khổ khôn tả, vì không bao giờ sự vô ơn lại khiến ta đau đớn bằng khi nó đến từ kẻ mà chính vì quyền lợi của hắn, ta đã làm những điều tội lỗi... Khi ta làm một việc tốt thì dù cho những kẻ được ta giúp đỡ đã tiếp nhận và đền đáp lại như thế nào đi nữa, thì mỗi khi nghĩ lại những việc làm ấy, bao giờ ta cũng vẫn cảm thấy phần nào dễ chịu, còn liệu ta sẽ nhận được niềm an ủi gì trước một tai họa đau xót như sự bội bạc của một người bạn, khi lương tâm ta cắn rứt trong việc ta tiếp tay cho một kẻ tồi tệ đến mức ấy?

Chính ông Allworthy cũng nói chuyện với viên đại úy thay mặt cho anh trai hắn, và ngỏ ý muốn rõ ông bác sĩ đã làm điều gì nên chuyện. Tên đốn mạt vô lương tâm đã trả lời một cách đê tiện rằng hắn sẽ không bao giờ tha thứ cho ông anh hắn về chuyện ông ta đã cố tìm cách khiến cho ông Allworthy khinh ghét hắn, hắn bảo hắn dò la mãi mới biết được ông ta chơi xỏ hắn một vố quá ác, nên hắn không sao tha thứ được.

Nghe nói, ông Allworthy đáp lại, lời lẽ bực bội, ông bảo nói vậy là không phải cách cư xử của một người đứng đắn. Quả thật, ông đã tỏ ra hết sức căm ghét thái độ thiếu khoan dung, khiến cuối cùng, viên đại úy đành phải làm ra vẻ đã bị lý lẽ của ông thuyết phục và ngoài mặt nói sẽ dàn hòa với ông anh.

Còn cô dâu mới, giờ đây đang trong tuần trăng mật; cô đang say mê ông chồng mới, thành thử cô chẳng bao giờ thấy hắn lầm lỗi, và hễ hắn tỏ ra không ưa ai thì y như rằng cô cũng ghét người ấy.

Theo lời ông Allworthy gợi ý, viên đại úy bề ngoài làm lành với anh trai, như chúng tôi đã nói, nhưng trong thâm tâm thì vẫn căm lắm. Hắn nhiều lần nói bóng nói gió cho anh trai biết, đến nỗi, cuối cùng, ông bác sĩ khốn khổ thấy không sao sống nổi trong ngôi nhà này được nữa. Ông ta đành thà cam chịu bất cứ sự thiếu thốn nào có thể gặp phải ở đời, còn hơn chịu đựng thêm những điều sỉ nhục tàn nhẫn và bạc bẽo kia từ đứa em trai mà chính mình đã giúp đỡ nhiều đến như vậy.

Đã có lần ông ta định kể lại cùng ông Allworthy đầu đuôi câu chuyện, nhưng rồi ông ta cũng không dám làm việc thú nhận ấy, bởi lẽ, dù sao nhất định ông ta cũng sẽ phải gánh phần lớn tội lỗi. Vả lại, ông ta mà bôi nhọ đứa em trai bao nhiêu thì trong mắt ông Allworthy, tội lỗi của ông ta càng lớn bấy nhiêu, và ông ta cũng có lý do để tin rằng sự căm ghét của ông sẽ lớn không kém.

Do đó, ông ta mới giả vờ có việc phải đi xa, hứa sẽ trở lại sớm. Ông ta từ biệt em trai với thái độ ngoài mặt xiết bao hòa thuận mà viên đại úy đóng kịch cũng giỏi không kém, thành thử ông Allworthy hoàn toàn vui vẻ, cứ yên trí hai anh em đã thực sự làm lành với nhau.

Ông bác sĩ đến thẳng London, ít lâu sau chết vì đau khổ, thứ bệnh giết chết nhiều người hơn ta tưởng, và lẽ ra nó phải có một vị trí xứng đáng trong bảng kê số bệnh gây nhiều tử vong, nếu như nó không khác các bệnh khác ở một điểm, tức là không một thầy thuốc nào chữa khỏi được.

Bây giờ tìm hiểu thật cẩn thận cuộc đời quá khứ của hai anh em nhà này, tôi mới phát hiện ra, ngoài câu châm ngôn xử thế quái quỷ đáng nguyền rủa đã nói ở trên, còn một lý do khác giải thích hành động của viên đại úy. Đó là ngoài những điều tôi đã nói về hắn, viên đại úy còn là người kiêu ngạo và hung hăng, thường đối đãi một cách hết sức trịch thượng với anh trai, một người tính tình khác hẳn, thua xa đứa em trai về cả hai tính nết trên. Nhưng ông bác sĩ lại có học thức rộng hơn và được nhiều người khen là có óc thông minh hiểu biết hơn em trai. Viên đại úy biết vậy, hắn không sao chịu nổi. Vì thói đố kỵ, trong hoàn cảnh tốt nhất cũng chỉ là một thứ xúc cảm mãnh liệt hiểm ác, nhưng phối hợp nó cùng sự khinh bỉ đối với một đối tượng nào đó thì sự cay độc tăng lên gấp bội; cho nên, tôi rất e ngại rằng một khi ân huệ có kèm theo hai thứ ấy thì nó sẽ sản sinh ra không phải là sự hàm ơn mà là sự phẫn nộ.

QUYỂN HAI

VỀ NHỮNG CẢNH HẠNH PHÚC HÔN NHÂN Ở NHIỀU MỨC ĐỘ CỦA ĐỜI SỐNG CÙNG NHIỀU CHUYỆN KHÁC XẢY RA TRONG THỜI GIAN HAI NĂM SAU CUỘC HÔN NHÂN GIỮA ĐẠI ÚY BLIFIL VÀ CÔ BRIDGET ALLWORTHY

CHƯƠNG I

Nói rõ cuốn truyện này thuộc loại nào, nó giống cái gì và không giống cái gì.

Mặc dầu chúng tôi đã đặt tên cho tác phẩm này của chúng tôi một cách khá thích hợp là một cuốn truyện, chứ không phải là một cuộc đời, cũng không phải là một bản thanh minh cho một cuộc đời như cái mốt hiện nay, song chúng tôi dự định theo phương pháp của những nhà văn có tôn chỉ, miêu tả những cuộc cách mạng của đất nước, chứ không bắt chước nhà sử học vất vả hay viết những cuốn sách dày cộp. Để cho sách ra được đều, những nhà viết sử thường nghĩ họ bắt buộc phải liệt kê kín hết mặt giấy những chi tiết sự việc vụn vặt xảy ra từng năm, từng tháng, dù chẳng có một sự việc gì đáng chú ý, trong khi cũng trong khoảng thời gian dài ấy, trên sân khấu loài người đã diễn ra những màn cảnh lớn lao vĩ đại.

Những cuốn sử như vậy, thực tế rất giống một tờ báo, dù có tin tức hay không thì cũng có đúng số lượng ngần ấy chữ. Cũng có thể ví chúng như một cỗ xe chở hành khách, liên tục chạy trên một tuyến đường cố định, dù không có khách hay chật chỗ cũng vậy. Quả thật, người viết ấy hình như tự cho mình là người thư ký của thời gian, bắt buộc phải theo kịp nhịp bước của ông chủ, và cũng như chủ, họ du hành qua các thế kỷ tẻ nhạt như cuộc sống của thầy tu, khi thế giới như đang ngủ say, với bước đi chậm chạp, cũng như khi đi qua thời đại xán lạn, sôi nổi đã được một thi sĩ La tinh miêu tả qua mấy vần thơ nổi tiếng sau:

Ad confiligendum venientibus undique pxnis,

Om lia cum belli trepido concussa tumult,

Horrida contremuere subaltis xtheris auris,

In dubioquefuit sub utrorum regna cadendum,

Omnibus humanis esset, terraque mariaue.

Chúng tôi mong rằng có thể hiến bạn đọc một bản dịch sát hơn bản dịch của ngài Creech:

Lúc thành Carthage khủng khiếp mang vũ khí uy hiếp La Mã,

Và toàn thế giới rung chuyển với những tiếng cấp báo rầm rộ,

Khi còn đang phân vân chưa rõ bên nào thất bại,

Bên nào vươn lên làm chúa tể vinh quang...

Trong những trang sau đây, chúng tôi chủ tâm theo một phương pháp ngược hẳn. Khi nào có một cảnh đặc biệt xảy ra (chúng tôi tin rằng sẽ có luôn luôn) thì chúng tôi sẽ không tiếc công sức và giấy mực, miêu tả kĩ càng để hầu độc giả. Nhưng nếu như hàng mấy năm ròng trôi qua mà không có chuyện gì đáng chú ý thì chúng tôi cũng không ngại gì một khoảng trống trong truyện, bỏ qua hoàn toàn những khoảng thời gian ấy, mau chóng đi tới những vấn đề quan trọng hơn.

Những khoảng thời gian ấy có thể coi như những vé số không trúng giải trong cuộc xổ số lớn lao của thời gian. Chúng tôi, những người ghi kết quả của cuộc xổ số ấy, sẽ bắt chước cách làm của các vị sáng suốt tại Guildhall*, không bao giờ làm phiền công chúng về vô số tấm phiếu không trúng giải họ có, song hễ quay được một giải thưởng nào lớn, lập tức báo chí đăng tin la liệt, và cả thế giới chắc chắn sẽ được báo tin tấm phiếu đó đã bán ở quầy nào. Dĩ nhiên, thông thường sẽ có hai hoặc ba quầy có vài cái vinh dự đã bán tấm phiếu ấy. Chúng tôi đồ chừng các vị ưa may rủi căn cứ vào đó sẽ hiểu rằng có một số nhân viên phát hành nắm được những bí mật của thần Tài và của hội nghị cơ mật của thần.

Vậy thì độc giả của tôi không nên ngạc nhiên, nếu như đọc cuốn truyện này, bạn sẽ thấy một số chương ngắn quá, mà một số chương khác lại dài quá, một số chương bao hàm khoảng thời gian có một ngày, và một số chương khác lại kể việc dài hàng mấy năm, nói tóm lại bạn đừng ngạc nhiên nếu có lúc câu chuyện của tôi như đứng im một chỗ, có lúc lại đi như bay. Về vấn đề này, tôi sẽ coi như mình không cần phải thanh minh trước bất cứ một tòa án phê bình nào, vì thực ra chính tôi là người sáng lập ra một vương quốc mới của cách viết văn, nên trong đó, tôi có quyền tự do định ra pháp luật. Và các bạn đọc mà tôi coi là người trong vương quốc, buộc phải tin và tuân theo những chế định ấy. Tôi phải nói để độc giả yên tâm rằng, các bạn sẽ sẵn sàng vui lòng hưởng ứng, vì khi định ra những luật lệ ấy, chủ yếu tôi quan tâm đến sự thoải mái cùng lợi ích của các bạn, chứ tôi đâu phải một bạo chúa jure divino* mà nghĩ rằng các bạn là nô lệ hoặc là những công cụ của tôi. Quả thật, tôi được tôn lên địa vị ấy chỉ vì lợi ích của chính độc giả, và trời sinh ra tôi là để các bạn sử dụng chứ không phải trời sinh ra các bạn để cho tôi sử dụng. Vậy, một khi tôi đã lấy lợi ích của các bạn làm nguyên tắc lớn cho việc sáng tác thì các bạn sẽ đồng tình góp sức để ủng hộ địa vị của tôi, và tặng cho tôi mọi vinh dự tôi sẽ xứng đáng hoặc mong muốn.

CHƯƠNG II

Những lời răn đe có tính chất giáo lý về sự tỏ ra thi ân quá đáng với những đứa con hoang, cùng một phát hiện lớn của bà Deborah Wilkins.

Tám tháng sau lễ thành hôn giữa đại úy Blifil và cô Bridget Allworthy, cô Bridget, một tiểu thư trẻ tuổi thật là xinh đẹp, thật là đức hạnh, tài năng và giàu có, sau một cơn kinh hãi, đã đẻ ra một đứa con trai rất kháu khỉnh. Thật ra, bề ngoài đứa trẻ hoàn hảo, song bà đỡ đã phát hiện ra nó bị đẻ non trước một tháng.

Thấy cô em gái yêu quý sinh được con trai nối nghiệp, ông Allworthy lấy làm mừng lắm, song việc này cũng không hề làm giảm tình thương mến của ông đối với đứa trẻ mà ông đã nhận làm cha đỡ đầu, đã lấy chính tên mình là Thomas đặt tên cho nó và từ đấy, ông vẫn ít nhất mỗi ngày một lượt, không mấy khi quên, vào phòng trẻ thăm thằng bé.

Ông vẫn bảo cô em gái rằng, nếu cô bằng lòng, ông sẽ cho nuôi đứa con cô mới sinh cùng với bé Tommy, cô Bridget ưng thuận, tuy có phần hơi miễn cưỡng, vì cô vốn hay nể lời anh trai. Từ đó đối với thằng bé vô thừa nhận, cô thường tỏ thái độ có phần ân cần hơn là thái độ vẫn thường tỏ ra với loại trẻ này của những tiểu thư có quan điểm khắt khe về đức hạnh, bởi lẽ, mặc dầu vô tội, thường chúng vẫn là những bằng chứng sống về thói dâm bôn. Viên đại úy không thể dễ dàng chịu đựng cái mà hắn vẫn lên án là một sai lầm của ông Allworthy. Hắn vẫn thường nói bóng gió với ông rằng công nhận kết quả của tội lỗi tức là khuyên khích tội lỗi. Hắn dẫn ra khá nhiều đoạn trích trong kinh thánh (vì hắn thuộc lắm) thí dụ: “Người trừng phạt con cái vì tội lỗi cha ông, và đời cha ăn mặn, đời con khát nước”... Qua đó, hắn ủng hộ việc trừng phạt những đứa con hoang vì tội lỗi của cha mẹ nó và coi đó là hợp pháp, hắn bảo:

“Tuy pháp luật không quy định rõ ràng cho phép loại bỏ những đứa trẻ ngoài hôn thú hèn hạ này, nhưng pháp luật coi chúng là đồ vô giá trị, nhà thờ cũng coi chúng chẳng ra gì và tốt lắm thì cũng chỉ nên nuôi chúng lớn để cho làm những công việc lao dịch hèn hạ nhất mà thôi.”

Đáp lại câu nói trên cùng nhiều lý lẽ khác viên đại úy đưa ra đối với vấn đề này, ông Allworthy bảo rằng dầu cha mẹ chúng có tội thế nào đi nữa, những đứa trẻ này rõ ràng là vô tội, còn về những đoạn kinh thánh đã dẫn, thì câu trước là một lời tố cáo đặc biệt đối với bọn Do Thái về tội sùng bái ngẫu tượng, tội từ bỏ và thù ghét Chúa thiêng liêng của chúng, còn câu sau là một cách nói bóng bảy, nhằm chỉ rõ những hậu quả tất yếu và nhất thiết phải có của tội lỗi hơn là biểu lộ sự kết án rõ ràng. Nhưng giải thích rằng Đấng Vạn năng muốn trừng phạt kẻ phạm tội qua người vô tội là không đúng, nếu không nói là báng bổ, vì như thế là coi như Chúa đã hành động ngược lại với những khái niệm cơ bản về điều thiện, điều ác mà chính người đã khắc sâu vào tâm hồn chúng ta, trên cơ sở những khái niệm ấy, chúng ta phán đoán chẳng những về tất cả những vấn đề chưa được khám phá ra mà về ngay cả chân lý của sự khám phá nữa. Ông bảo ông có biết nhiều người cũng có những quan niệm như viên đại úy về vấn đề này, song ông lại nghĩ khác hẳn. Ông sẽ nuôi nấng đứa bé tội nghiệp y như một đứa con hợp pháp may mắn được ông tìm thấy ở cùng chỗ.

Viên đại úy thấy ông Allworthy yêu quý thằng bé thì ghen tức lắm, hắn tìm mọi cơ hội để dồn dập đưa ra những lý lẽ tương tự nhằm tống cổ đứa bé ra khỏi nhà ông Allworthy, trong khi ấy bà Wilkins khám phá ra một chuyện mà nếu có thực thì ít nhất cũng có thể tai hại cho bé Tommy còn hơn cả mọi lý lẽ của viên đại úy.

Tôi không dám quả quyết rằng người đàn bà quý hóa nọ đã ra công làm việc này vì thói tò mò không bao giờ thỏa mãn của bà, hay vì bà muốn lấy lòng bà Blifil vì tuy ngoài mặt bà Blifil tỏ ra yêu quý thằng bé, song lúc vắng mọi người, bà vẫn nguyền rủa nó và ông anh trai vì đã thương yêu nó quá mức, chỉ biết là giờ đây bà Wilkins yên trí rằng mình đã khám phá được đích danh cha của thằng bé là ai. Việc phát hiện này có tầm quan trọng rất lớn, cho nên cũng cần trình bày lại từ đầu. Do đó chúng tôi sẽ kể lại hết sức tỉ mỉ những chuyện xảy ra từ trước đã dẫn tới sự khám phá kia, và để làm việc này, tôi bắt buộc phải tiết lộ mọi bí mật của một gia đình nhỏ bé mà lúc này các bạn hoàn toàn chưa quen biết. Cơ cấu của gia đình ấy, rất hiếm có, rất kỳ lạ, đến nỗi tôi e rằng nó sẽ khiến cho nhiều người có vợ có chồng vốn tính cả tin nhất cũng phải sửng sốt.

CHƯƠNG III

Miêu tả một phép “Tề gia” xây dựng trên những quy tắc ngược hẳn với những quy tắc của Aristotle.

Xin độc giả vui lòng nhớ lại rằng tôi đã nói cô Jenny Jones đã sống mấy năm ở nhà một ông thầy giáo nào đó. Ông thầy giáo ấy, theo ý muốn tha thiết của cô ta, đã dạy cô ta học tiếng La tinh và để đánh giá mức độ năng khiếu của cô ta thì phải thừa nhận rằng việc học của cô ta tiến bộ rất nhanh và sau một thời gian, đã giỏi hơn cả thầy.

Thật vậy, con người đáng thương này đã theo đuổi một nghề mà học thức uyên bác được coi là cần thiết, nhưng đó lại là ưu điểm nhỏ nhất của anh ta. Ông thầy giáo là một người bản tính tốt nhất đời, đồng thời lại là một bậc thầy về khoa bông đùa, hài hước, do đó nổi tiếng là tay hóm hỉnh nhất vùng. Hết thảy các vị thượng lưu quanh đó đều thích bầu bạn trò chuyện với anh ta, và do tính anh ta vốn không quen từ chối, thành thử anh ta cứ sống liên miên tại nhà họ chứ không dùng thì giờ ấy một cách có ích hơn tại nhà trường.

Ta có thể nghĩ rằng một quý ông tài năng ở mức độ như thế, hoàn cảnh sống như thế, sẽ không có nguy cơ trở thành đối thủ đáng gờm đối với các học viên uyên bác ở Eton hoặc Westminster. Nói một cách đơn giản thì môn sinh của anh ta được chia làm hai lớp, lớp trên là một công tử trẻ tuổi, con trai một điền chủ láng giềng, tuổi đã mười bảy, mới bắt đầu học phép đặt câu, theo học lớp dưới là con trai thứ hai, cũng của nhà điền chủ nói trên, cùng bảy đứa trẻ ở xứ đạo đang tập đọc, tập viết.

Hẳn số lương bổng đám học trò này cung cấp khó lòng cho phép ông thầy giáo của chúng ta đủ sống, nếu kèm theo nghề dạy học, anh ta không làm thêm nghề thư ký và nghề thợ cạo, và nếu như ông Allworthy không thêm cho một món trợ cấp hàng năm là mười bảng. Cứ đến ngày lễ Giáng sinh, con người đáng thương ấy lại nhận được số tiền này, nhờ đó mà có thể phấn chấn thêm suốt mấy ngày lễ thiêng liêng.

Trong số những báu vật khác, ông thầy giáo còn có một bà vợ, vốn là người hầu bếp nhà ông Allworthy, ông thầy giáo cưới cô ta vì cái khoản gia tài của cô dâu, tức là số tiền hai mươi đồng bảng cô đã gom góp được trong thời gian ở đó.

Vóc dáng cô vợ của anh ta cũng không có gì dễ thương cho lắm, cô ta trước kia có từng ngồi làm mẫu cho ông bạn họa sĩ Hogarth của tôi hay không, tôi không dám nói chắc, nhưng nom cô ta giống hệt người đàn bà trẻ tuổi đang rót trà cho bà chủ trong bức tranh thứ ba trong bộ tranh Harlot's Progress. Ngoài ra, cô ta còn là một môn đệ trung thành của giáo phái cao quý do Xantippe* thành lập xưa kia, nhờ thế, ở nhà trường cô ta còn đáng sợ hơn cả anh chồng, phải thừa nhận rằng, thực ra, lúc có mặt vợ, ông thầy giáo không bao giờ là ông chủ ở nhà trường, cũng như ở bất cứ nơi nào khác. Bẩm sinh, nét mặt cô ta vốn không có gì là dịu dàng, đã thế còn hay cau có bởi một việc thường vẫn đầu độc hạnh phúc gia đình này: Người ta nói trẻ con là vật bảo đảm cho tình yêu, thế mà hai người lấy nhau đã chín năm, nhưng cô vợ vẫn không có nổi một vật đảm bảo như vậy, một thiếu sót không thể biện hộ với lý do tuổi tác hay sức khỏe, vì tuổi anh chồng chưa tới ba mươi, mà như người ta nói anh chồng lại là một thanh niên vui vẻ hoạt bát.

Từ đó nảy ra một tai họa khác khiến cho ông thầy giáo đáng thương khá là phiền lòng: Ấy là tính cô vợ ghen tuông dữ quá, đến nỗi ít khi anh chồng dám nói chuyện với một người đàn bà nào trong xứ đạo, vì chỉ cần tỏ ra lịch sự một chút thôi, hoặc thậm chí chỉ trao đổi một vài câu với một người đàn bà, thế là đã đủ cho cô vợ vỗ vào mặt người ta hoặc vào chính mặt anh chồng.

Để ngăn ngừa những gì làm tổn hại hạnh phúc gia đình ngay trong nhà mình, khi phải nuôi một người đầy tớ gái, cô vợ luôn cẩn thận chọn người thuộc loại có gương mặt đủ coi, là một thứ bảo đảm cho đức hạnh của họ, trong số này, như các bạn đã biết, Jenny Jones là một.

Mặt mũi cô gái này có thể coi là một thứ đảm bảo khá chắc chắn cho điều nói ở trên. Cô ta luôn luôn tỏ ra hết sức kín đáo, một đức tính chắc chắn có ở những người đàn bà thông minh. Cô ta ở nhà ông thầy giáo Partridge (chính là tên ông thầy giáo) đã hơn bốn năm mà không hề khiến cho bà chủ nghi ngờ một chút nào. Cô ta còn được đối xử rất tốt, bà chủ còn cho phép thầy giáo Partridge dạy cô ta học như đã nói ở trên.

Nhưng cái bệnh ghen cũng y như bệnh thấp khớp, khi trong máu đã có những bệnh này, thường không sao ngăn được nó không phát ra, mà nó thường lại hay phát ra vào những lúc bất ngờ nhất.

Điều đó xảy đến với bà Partridge, người đã suốt bốn năm cho phép chồng dạy cô gái học và nhiều khi còn rút bớt công việc cho cô ta vì lẽ cô ta bận học. Một bữa kia, cô gái đang đọc sách, ông thầy giáo đang cúi xuống bên cô ta, nhân lúc đi ngang qua, chẳng biết duyên cớ bởi đâu, bỗng nhiên cô vợ thấy cô gái đang ngồi trên ghế chợt hốt hoảng đứng phắt lên, thế là lần đầu tiên trong đầu óc cô vợ nảy ra một ý nghĩ nghi ngờ. Tuy vậy, ngay lúc ấy thì sự ngờ vực chưa phải đã rõ nét, nó còn náu mình trong tâm trí cô vợ, giống như một kẻ thù, còn ẩn nấp, đợi có thêm tiếp viện, mới công khai thực hiện những hành động gây hấn và sự tiếp viện ấy chẳng mấy đã tới để xác minh thêm sự ngờ vực của cô vợ, sau đó không lâu, lúc hai vợ chồng đang ngồi ăn, ông thầy giáo mới bảo cô hầu gái bằng câu tiếng La tinh: “Da mihi aliquid potum*.” Cô gái đáng thương nọ mỉm cười, có lẽ vì ông thầy giáo nói tiếng La tinh dở quá, khi thấy bà chủ nhìn mình, cô ta đỏ mặt, có lẽ vì biết mình đã trót cười vào mũi ông chủ. Thấy vậy, cô vợ lập tức nổi cơn tam bành, ném luôn cái đĩa ăn cô ta đang cầm vào đầu cô Jenny tội nghiệp, miệng hét ầm lên:

“Con đĩ mặt dày vô liêm sỉ, có mặt tao đây mà mày dám làm trò đú đởn với chồng tao thế à?”

Đồng thời cô vợ đứng phắt dậy, cầm lấy con dao ăn, nếu như cô gái không lợi dụng ưu thế ngồi gần cửa hơn bà chủ nhà mà chạy tọt ra ngoài để tránh cơn thịnh nộ thì rất có thể cô vợ đã có hành động trả thù ghê rợn rồi. Về phần anh chồng tội nghiệp, không rõ vì kinh ngạc nên cứ đờ người ra, hay vì sợ hãi mà không dám phản đối gì (cái này thì có thể lắm) chỉ biết anh ta cứ ngồi trơ mắt nhìn, người run bần bật trên ghế, không dám nhúc nhích hoặc nói câu gì cho tới khi cô vợ đuổi theo Jenny không được liền quay lại, anh ta mới mở mồm nói được mấy câu đỡ đòn rồi theo gương cô hầu gái, anh ta lặng lẽ rút lui.

Người đàn bà quý hóa này tâm tính cũng chẳng hơn gì Othello*.

“Khiến cho cả cuộc đời là ghen tuông

Và còn theo dõi những biến chuyển của mặt trăng

Với niềm hoài nghi mới...”

Đối với cô vợ cũng như đối với Othello.

“... Hễ một lần ngờ vực

Là một lần quyết tâm...”

Cô vợ lập tức ra lệnh cho Jenny phải thu xếp khăn gói cút thẳng, nhất quyết không cho ngủ, dù chỉ một đêm hôm ấy trong nhà.

Nhờ giàu kinh nghiệm, ông thầy giáo Partridge biết rằng không nên can thiệp vào một vấn đề loại này, thành thử anh ta đành nhờ đến liều thuốc nhẫn nại thường dùng, vì tuy chẳng phải một học giả uyên bác về tiếng La tinh, anh ta cũng nhớ và hiểu rõ thâm ý trong câu:

“Leve fit quod bene fertur onus.”

Dịch ra là:

“Gánh nặng mà đeo cho khéo thì cũng nhẹ tênh.”

Thầy giáo nhắc đến câu này luôn, và nói của đáng tội, anh ta cũng đã có nhiều dịp xác minh đúng là như vậy.

Jenny muốn thanh minh rằng mình vô tội, xong cơn bão dữ dội đã át cả tiếng nói của cô ta. Thôi thì đành thu xếp khăn gói, cũng chẳng có gì, một tờ giấy gói hàng là đủ gói ghém tất cả, rồi nhận món tiền công ít ỏi, cô ta về nhà.

Tối hôm ấy, hai vợ chồng ông thầy giáo đã qua một đêm trong lòng bực bội, nhưng mờ sáng hôm sau đã có một việc xảy ra khiến cơn giận của cô vợ có dịu đi đôi chút. Cuối cùng, cô vợ cũng bằng lòng cho chồng xin lỗi. Cô vợ cũng sẵn lòng tin lời chồng vì đáng lẽ yêu cầu vợ gọi Jenny về, anh chồng lại tỏ ý hài lòng về việc cô ta bị đuổi. Anh ta bảo đi ở mà như cô ta cũng chẳng được việc mấy, vì cứ mải đọc sách hết cả thì giờ, không những thế, cô ta lại đâm ra rất ngoan cố, hỗn xược nữa. Thực ra gần đây, cô hầu gái và ông chủ thường tranh luận với nhau luôn về văn chương. Điều này không đời nào anh ta cho phép, còn việc cô ta hay kiên trì bảo vệ ý kiến đúng đắn của mình thì anh ta gọi là ngoan cố và bắt đầu ghét cô ta như đào đất đổ đi.

CHƯƠNG IV

Gồm về một cuộc chiến vô cùng đẫm máu hoặc đúng hơn là một cuộc đọ gươm chưa từng thấy trong lịch sử các gia đình.

Vì những lý do đã dẫn ra trong chương trên, và từ một vài sự nhượng bộ giữa vợ và chồng mà hầu hết các ông chồng đều biết, giống như những bí mật của hội Tam điểm, không thể tiết lộ cho ai không phải là hội viên của tổ chức đáng kính kia - Cô vợ đã hoàn toàn hài lòng mà công nhận rằng mình đã vô cớ buộc tội chồng, và để đền bù cho sự nghi ngờ sai trái của mình, cô vợ ra sức chiều chồng. Quả thật, xúc cảm của cô vợ bao giờ cũng mãnh liệt bất kể theo chiều hướng nào, vì cô ta có thể giận dữ rất ghê gớm mà cũng có thể âu yếm nồng nàn không kém.

Thông thường hai loại tình cảm mãnh liệt này vẫn lần lượt nối tiếp nhau, và ít khi trong hai bốn tiếng đồng hồ mà ông thầy giáo lại không nếm cả hai, ở một mức nào đó. Tuy thế, trong trường hợp đặc biệt, khi cơn bão táp thịnh nộ nổ ra quá lớn, thường thường thời gian hòa hoãn cũng lâu hơn, và cũng chính là trường hợp hiện tại. Sau khi cơn ghen chấm dứt, tiếp đến cô vợ tỏ thái độ âu yếm khá lâu mà anh chồng chưa bao giờ thấy trước đây. Ví thử không có vài bài tập mà các môn đệ của Xantippe bắt buộc phải làm hàng ngày, thì ông thầy giáo Partridge đã được hưởng một sự thư thái hoàn toàn trong nhiều tháng.

Khi mặt biển yên lặng như tờ, người đi biển lão luyện thường ngờ rằng chính mình là dấu hiệu báo trước cơn bão sắp tới. Tôi biết có một số người, nói chung không hẳn là quá mê tín, vẫn sẵn sàng lo ngại tiếp sau sự êm đềm lặng lẽ, lớn lao và bất thường sẽ là điều ngược lại, vì lẽ đó, thời xa xưa, trong những trường hợp này, người ta hay dâng vật hiến tế cho nữ thần Nemesis vì tin rằng vị thần này vẫn nhìn hạnh phúc của con người với con mắt đố kỵ và cảm thấy đặc biệt thích thú trong việc cướp nó đi.

Chúng tôi không hề tin vào vị nữ thần tà giáo này, và cũng chẳng khuyến khích sự mê tín, cho nên chúng tôi mong rằng ngài John Fr... hoặc một triết gia tương tự nào đó, hãy hoạt động bộ óc thêm một chút, để khám phá ra cái nguyên nhân thực sự đã gây ra sự chuyển dịch đột ngột từ may sang rủi, như ta thường nhận thấy, và sau đây chúng tôi sẽ dẫn ra một thí dụ; vì phạm vi hoạt động của chúng tôi chỉ là kể lại sự việc, còn nguyên nhân ra sao, xin nhường các bậc cao minh đoán xét.

Biết và bàn tán về hành vi của kẻ khác thường khiến người ta rất thích thú. Do đó, bất cứ ở xứ nào, vào thời điểm nào, vẫn có những nơi dành riêng cho những cuộc tụ họp công cộng, nơi những kẻ tò mò có thể gặp gỡ và thỏa mãn thói hiếu kỳ của nhau. Trong số những nơi này, các cửa hàng thợ cạo luôn được ưu tiên hơn cả. Với người Hy Lạp thì “Tin tức thợ ngôi” đã trở thành một thành ngữ, và trong một bài văn thuộc loại thư tín của mình, Horace* đã trịnh trọng nhắc đến những bác thợ cạo La Mã với ý nghĩa tương tự.

Ta đều rõ các bác thợ cạo người Anh không hề chịu thua kém các bậc tiền bối Hy Lạp hoặc La Mã của họ. Tại những nơi này, các bạn sẽ thấy những vấn đề đối ngoại được đem ra bàn cãi không kém gì tại các quán cà phê, và những vấn đề đối nội còn được đề cập tới một cách rộng rãi và tự do hơn nhiều. Song đó là nơi dành riêng cho nam giới. Còn bây giờ, xét rằng phụ nữ xứ này, đặc biệt là tầng lớp dưới, còn hay túm tụm hơn phụ nữ các nước khác nhiều, cho nên nền chính trị của chúng ta sẽ rất thiếu sót nếu không dành riêng một nơi nào đó tương tự để họ thỏa mãn tính tò mò, bởi lẽ về mặt này, họ cũng không thua kém nửa kia đồng loại.

Do đó, trong việc sử dụng những chốn họp mặt này, phái đẹp Anh quốc nên tự coi là họ hạnh phúc hơn các chị em ngoại quốc: Vì tôi không nhớ là đã đọc trong sách sử hay đã tận mắt nhìn thấy trong những chuyến đi du lịch, một tình trạng tương tự.

Nơi ấy, không phải nơi nào khác, chính là cửa hàng tạp hóa, chỗ mà ai cũng biết, tập trung mọi tin tức, hoặc vẫn gọi nôm na là những chuyện ngồi lê mách lẻo tại các xứ đạo nước Anh.

Một hôm, tại một cuộc họp mặt này của nữ giới, một bà láng giềng hỏi cô vợ của ông thầy giáo Partridge xem cô ta có biết gần đây có tin tức gì về Jenny Jones không. Cô ta đáp là không, bà kia mỉm cười bảo xứ đạo phải mang ơn cô ta lắm lắm vì cô ta đã tống cổ cái cô Jenny Jones kia đi nơi khác.

Bạn đọc cũng biết bệnh ghen của cô vợ ông thầy giáo Partridge đã khỏi từ lâu, mà cô ta cũng không có mâu thuẫn gì khác với cô hầu gái nên đã thẳng thắn trả lời.

“Chẳng biết xứ đạo chịu ơn tôi vì lẽ gì. Chỉ biết từ khi đuổi Jenny đi, tôi chẳng kiếm được một người làm nào tốt bằng cô ta.”

Bà láng giềng nói:

“Thật vậy à, tôi lại không mong thế, mặc dù hình như vùng ta không thiếu gì loại gái lẳng lơ. Thế ra hình như cô không biết tin cô ta vừa sinh hai đứa con hoang? Nhà tôi và ông ủy viên cứu tế bảo rằng vì không đẻ ở đây nên xứ đạo ta không phải nuôi chúng.”

Cô vợ ông thầy giáo Partridge vội vàng đáp:

“Hai đứa con hoang! Bác nói lạ. Chẳng biết xứ đạo ta có phải nuôi chúng hay không, nhưng tôi tin chắc nó có chửa thì phải từ hồi còn ở đây, nó mới đi khỏi đây chưa được chín tháng mà.”

Không gì hoạt động bất thần và nhanh nhẹn bằng trí óc, đặc biệt khi nó được thúc đẩy bởi hy vọng và sợ hãi, hoặc bởi thói ghen tuông, mà so với thói ghen tuông thì hai thứ kia chỉ đáng làm đầy tớ. Thế là lập tức, cô vợ ông thầy giáo Partridge nhớ ra rằng hồi Jenny còn ở nhà cô ta, hầu như Jenny không bao giờ bước chân ra khỏi nhà. Việc ông thầy giáo nghiêng mình bên ghế, Jenny đột nhiên đứng phắt lên, rồi câu nói tiếng La tinh, cái mỉm cười và nhiều chi tiết khác ùn ùn kéo đến trong đầu cô ta cùng một lúc. Bây giờ cô ta thấy sự hài lòng của chồng mình khi Jenny bị đuổi đi có vẻ là giả tạo, mà đồng thời cũng lại là thực và nó lại càng xác nhận mối nghi ngờ của cô ta, chắc anh chồng đã chơi no chơi chán rồi, và vì hàng trăm lý do xấu xa khác. Tóm lại, cô ta yên trí chồng cô ta có tội, và lập tức bỏ ra về, vẻ bối rối.

Cô nàng Grimalkin tuy trẻ tuổi nhất trong họ nhà hổ, nhưng tính dữ tợn thừa hưởng được từ các thành viên lớn tuổi hơn không hề suy giảm. Tuy thua kém về sức mạnh, song về mặt hung hãn, cô nàng cũng sánh được với chính con cọp hiên ngang, khi một con chuột nhắt bị cô vờn đã lâu, bỗng thoát khỏi móng vuốt của cô trong một lúc, càu nhàu, chửi bới, nhưng nếu cái hòm, cái rương đằng sau có chú chuột nhắt ẩn nấp được khiêng đi, thì cô nàng sẽ lao nhanh như chớp đến con mồi mà cào, cắn, cấu xé con vật bé bỏng trong cơn giận dữ điên cuồng.

Với cơn thịnh nộ không kém ghê gớm, cô vợ ông thầy giáo Partridge lao vào anh chồng đáng thương. Lời nói, răng và tay cô ta lập tức cùng một lúc hoạt động trên người anh ta. Phút chốc, mớ tóc giả của anh ta bị rứt tung ra khỏi đầu, cái áo bị xé rách toạc ở lưng, và trên mặt anh chồng, năm vệt máu chảy ròng ròng, dấu vết của lượng vuốt sắc mà không may tạo hóa đã trang bị cho kẻ thù.

Thoạt đầu, một hồi lâu, ông thầy giáo Partridge chỉ hành động để tự vệ, anh ta định chỉ lấy hai tay che mặt, nhưng thấy sự điên cuồng của đối phương không hề sụt giảm, anh ta mới nghĩ ít nhất có thể tước khí giới của đối phương, hoặc là khóa hai cánh tay của cô vợ lại. Thế là trong cuộc vật lộn, cái khăn đội đầu của cô vợ rơi tung xuống, mớ tóc ngắn quá không đủ xõa xuống vai, bèn dựng đứng trên đầu. Coóc-xê cũng vậy, nó chỉ được buộc bởi một sợi dây xuyên qua một lỗ ở phía dưới, thành thử nó bục ra, và cặp vú của cô vợ còn phong phú hơn mớ tóc nhiều, lúc ấy vươn dài xuống quá thắt lưng. Mặt cô vợ bị vấy máu của anh chồng, cô ta nghiến hai hàm răng giận dữ, cặp mắt ném ra những tia lửa như cái lò rèn, đến nỗi vị nữ anh hùng Amazon* này có thể làm khiếp đảm ngay cả người đàn ông táo tợn hơn ông thầy giáo Partridge nhiều.

Cuối cùng, may nhờ khóa được hai cánh tay cô vợ, vũ khí của cô ta ở đầu các ngón tay trở thành vô dụng, cô vợ thấy thế, lập tức tính dịu dàng của phụ nữ át ngay được cơn cuồng nộ, bấy giờ, cô ta mới òa ra khóc lóc thảm thiết, và cuối cùng, ngất lịm đi.

Cái phần sáng suốt nhỏ bé thầy giáo Partridge còn giữ được suốt cơn thịnh nộ của vợ, chẳng rõ duyên cớ bởi đâu bỗng biến mất sạch. Anh ta lập tức chạy ra phố hô hoán ầm lên rằng vợ anh ta sắp chết, van nài hàng xóm láng giềng mau mau đến cứu. Nhiều nhà tốt bụng theo lời bước vào nhà, sử dụng những thứ thuốc thông thường vẫn dùng trong trường hợp này, cuối cùng, cô vợ tỉnh lại, anh chồng lấy làm mừng lắm.

Vừa mới tỉnh lại, và mới bình tĩnh lại đôi chút nhờ uống thuốc trợ tim, cô vợ đã rêu rao ngay với hàng xóm láng giềng rằng cô ta bị chồng xử tệ đủ điều. Cô ta bảo chồng cô ta không những đã phản bội ngay trên giường của cô ta, mà khi cô ta trách về chuyện ấy, anh chồng còn đối xử với cô ta tàn nhẫn không thể tuởng tượng nổi: đã giật mũ, rứt tóc, xé rách cả chiếc coóc-xê, lại còn đánh đập cô ta, những dấu vết còn hằn rõ trên cơ thể mà cô ta sẽ mang theo cho tới lúc chết.

Người đàn ông tội nghiệp, trên mặt còn mang những dấu vết rõ ràng về cơn tam bành của vợ, cứ lặng người đi trước những lời buộc tội. Tôi tin bạn đọc sẽ làm chứng hộ anh chồng rằng lời buộc tội kia vượt quá sự thực rất nhiều, vì quả tình anh ta không hề đánh vợ một cái nào. Song toàn thể mọi người đứng đấy thấy anh ta im lặng thì cho là anh ta nhận tội. Họ liền lập tức una voice* trách mắng, xỉ vả anh ta, nhắc đi nhắc lại rằng xưa nay chỉ có kẻ hèn nhát mới đánh một người đàn bà tàn nhẫn như vậy.

Ông thầy giáo Partridge nhẫn nại chịu đựng tất cả, nhưng khi cô vợ viện những vết máu trên mặt ra làm chứng về thói dã man của anh chồng, thì anh ta không thể không cãi lại đấy là máu của chính anh ta, vì đúng là như thế thật, anh ta nghĩ thật kì quái khi máu của mình lại chống lại chính mình.

Về vấn đề này, mấy bà láng giềng chỉ đáp rằng đáng tiếc là máu ấy lại từ mặt chứ không từ tim anh ta chảy ra. Bà nào cũng nói ví thử chồng họ dám đụng vào người họ, họ sẽ vắt kiệt máu từ trong tim chồng họ ra cho biết tay.

Rầy la anh chồng chán chê về chuyện đã qua, họ lại khuyên nhủ thầy giáo Partridge mọi lẽ về cách ăn ở từ nay về sau. Cuối cùng, các bà ra về, để lại hai vợ chồng ngồi nói chuyện riêng với nhau, do đó thầy giáo Partridge mới vỡ lẽ vì đâu nên nỗi phải chịu khổ.

CHƯƠNG V

Gồm nhiều vấn đề để luyện tài phán đoán và suy nghĩ của bạn đọc.

Tôi tin là ít khi một điều bí mật được tiết lộ chỉ với một người, đó là một nhận xét rất đúng. Nhưng chắc chắn là nếu một sự việc thuộc loại này đã lan truyền khắp xứ đạo, ai ai cũng biết, mà lại không lan rộng ra ngoài, thì đấy cũng gần như là một điều kỳ lạ.

Quả thật, chỉ sau ít ngày, khắp vùng đều biết đến thầy giáo ở Little Baddington, người ta nói anh ta giết chết vợ, chỗ khác lại bảo anh ta đánh gẫy tay, chỗ khác nữa nói là anh ta đánh vợ què chân, tóm lại người ta khẳng định do bàn tay chồng, cô vợ của thầy giáo Partridge đã phải chịu đựng hầu như mọi sự tổn hại có thể xảy ra cho một con người.

Tin đồn về nguyên nhân gây ra vụ cãi lộn này cũng khác nhau, vài người nói rằng cô vợ túm được chồng đang ăn nằm trên giường với cô hầu gái, và cứ như vậy, nhiều lý do nữa, thuộc nhiều loại khác nhau đã được lan truyền đi. Lại có một số người đảo lộn lại sự việc, bảo rằng chính cô vợ phạm tội, còn anh chồng đánh ghen.

Bà Wilkins nghe và biết về vụ cãi lộn ấy từ lâu, nhưng vì tin đến tai bà lại là một lý do khác hẳn lý do thật, nên bà nghĩ hãy giấu kín. Có lẽ bà thấy càng nên giấu đi vì mọi người đều đổ hết lỗi lầm lên đầu thầy giáo Partridge, mà cô vợ thì hồi làm công trong nhà ông Allworthy đã làm cho bà Wilkins phật ý về một việc gì đó, mà bà vốn không phải là người dễ tha thứ.

Bà Wilkins có con mắt có thể nhìn thấy những sự vật từ xa và có khả năng nhìn thấu tương lai trước cả đến mấy năm, cho nên bà nhận ra rằng rất có thể đại úy Blifil sẽ trở thành ông chủ của bà lắm. Bà lại thấy rõ ràng là viên đại úy không ưa gì thằng bé con nuôi, nên bà nghĩ ví thử bà phát hiện được điều gì khả dĩ khiến ông Allworthy giảm bớt tình thương yêu đối với đứa bé vốn làm cho viên đại úy khó chịu ra mặt, tức là bà giúp được ông ta một việc làm thú vị. Viên đại úy vốn không sao giấu giếm được hoàn toàn thái độ ấy, ngay cả trước mặt ông Allworthy, mặc dầu bà vợ đóng kịch trước mặt mọi người khéo hơn nhiều, bà vẫn khuyên chồng theo gương mình, cứ chiều theo thói điên rồ của ông anh. Bà bảo, ít nhất bà cũng nhận thấy rõ sự điên rồ ấy và cũng rất bực mình về nó như bất cứ một người nào khác.

Thế rồi ngẫu nhiên bà Wilkins đánh hơi được câu chuyện nói trên, tuy rằng việc xảy ra đã từ lâu. Bà liền không quản công đi tìm hiểu ngọn ngành câu chuyện để về mách lại với viên đại úy rằng bà đã khám phá được bố đẻ thằng bé con hoang kia là ai. Bà lại bảo bà lấy làm buồn vì ông chủ của bà đã mất cả thanh danh trong khắp vùng này chỉ tại săn sóc thằng bé quá đáng.

Viên đại úy sau khi nghe bà nói đã cự bà một chập về câu cuối hỗn hào, dám phê phán ông chủ. Mặc dù vì danh dự và khôn ngoan, hắn rất muốn cấu kết với bà Wilkins, nhưng do kiêu hãnh, hắn nhất định không chịu chấp nhận làm việc đó.

Và tình thực mà nói, cấu kết với đám gia nhân của bạn bè để chống lại chủ của chúng là một việc làm không gì kém khôn ngoan bằng, bởi lẽ từ đó về sau, anh sẽ trở thành nô lệ của chính những tên đầy tớ kia, và anh thường xuyên ở tình trạng có thể bị chúng phản bội. Có lẽ vì thế mà đại úy Blifil đã lảng tránh, không muốn tỏ thái độ dứt khoát hơn với bà Wilkins, hoặc không muốn khuyến khích bà thêm trong việc nói xấu ông Allworthy.

Ngoài miệng hắn không hài lòng về sự khám phá của bà Wilkins, nhưng trong thâm tâm hắn lấy làm thích thú. Hắn quyết định nếu có thể, sẽ triệt để khai thác nó.

Hắn giữ kín câu chuyện trong một thời gian dài, hy vọng sẽ có người khác kể lại cho ông Allworthy nghe. Nhưng không biết có phải vì thái độ của hắn làm cho bà Wilkins bực bội, hay là vì bà không theo kịp sự khôn ngoan, xảo quyệt của hắn, và bà sợ rằng câu chuyện vừa khám phá có lẽ đã khiến hắn khó chịu, chỉ biết, từ đó về sau không một lần nào bà Wilkins hở câu chuyện ấy với ai nữa.

Ngẫm kĩ lại, tôi thấy cũng kỳ lạ, đàn bà vốn hay tỉ tê kể lể hết mọi chuyện với nhau hơn là với nam giới, thế mà tại sao bà quản gia này không cho bà Blifil biết cái tin kia mới kỳ lạ chứ. Theo tôi, hình như chỉ có một cách duy nhất giải thích điều khó hiểu này, ấy là do hồi này bà chủ và bà quản gia càng ngày càng xa nhau thêm. Có thể vì thấy bà Wilkins tỏ ra kính nể thằng bé con nuôi quá mà bà Blifil đâm ghen chăng? Bởi vì trong khi bà Wilkins ra sức làm hại thằng bé để lấy lòng viên đại úy, thì đồng thời hàng ngày bà lại hết sức tán tụng nó trước mặt ông Allworthy khi thấy ông ngày một thêm thương mến nó. Mặc dầu vào những lúc khác bà đã ra sức tìm cách bày tỏ với bà Blifil một thái độ trái ngược hẳn, nhưng có lẽ cái thủ đoạn của bà khiến cho bà chủ tinh tế kia bất bình, chắc chắn, hồi này bà Blifil ghét bà quản gia lắm. Bà tuy không đuổi hoặc có thể là không đuổi được bà Wilkins đi, nhưng bà cũng tìm được cách làm cho bà quản gia ăn ngủ không yên. Lâu dần, bà Wilkins hận quá, bèn công khai tỏ vẻ kính trọng nâng niu thằng bé Tommy để chống đối bà Blifil. Viên đại úy thấy câu chuyện có nguy cơ bị quên đi, cuối cùng, đành tìm cơ hội để chính mình nói câu chuyện đó cho ông Allworthy nghe.

Một hôm, trong lúc tranh luận với ông Allworthy về vấn đề lòng từ thiện, hắn chứng minh một cách rất uyên bác với ông rằng “lòng từ thiện”, trong kinh thánh, không hề bao hàm ý nghĩa lòng hảo tâm hoặc sự hào phóng. Hắn nói:

“Tôn giáo Cơ đốc được xây dựng lên nhằm những mục đích cao cả hơn nhiều, chứ không phải chỉ để bắt ta lĩnh hội một bài học đã được nhiều triết gia ngoại đạo dạy ta từ lâu rồi, bài học ấy tuy có thể được gọi là một đức tính về luân lý, nhưng cũng chỉ phảng phất cái tinh thần cao cả của đạo Cơ đốc, tức là sự vươn tới thật cao, đến vô hạn, về tư tuởng, về sự thanh khiết gần với sự hoàn thiện của thiên thần, và chỉ có thể đạt tới được, biểu lộ được, cảm thấy được nhờ có ơn thiêng của Chúa.” Hắn nói thêm. “Những ai hiểu lòng từ thiện là sự vô tư, không thiên vị, hoặc sự hình thành một quan điểm nhân từ về đồng loại, và suy xét về hành động của đồng loại một cách có lợi cho họ, thì người ấy đã nhích được tới gần nhất ý nghĩa trong kinh thánh, ý nghĩa ấy bao hàm một đức tính về bản chất cao hơn nhiều, rộng hơn nhiều, so với hành động nhỏ mọn ban phát của bố thí, tuy rằng ta chẳng vì hành động ấy mà làm phương hại đến người thân trong gia đình hoặc khiến ta phá sản, nhưng ta cũng chẳng cứu giúp được bao nhiêu người. Còn như lòng từ thiện, hiểu theo nghĩa chân chính hơn kia thì lại có thể đem lại điều hay cho toàn thể nhân loại.”

Hắn nói tiếp:

“Cứ xem những tông đồ của Chúa là ai, thì lại càng thấy học thuyết về sự hào phóng, hoặc ban phát của bố thí đã được đem thuyết giáo với các vị là phi lý. Và khi ta đã không thể tưởng tượng được rằng Đấng Thiêng liêng sáng tạo nên cái học thuyết kia đã thuyết giáo nó cho những người không thực hiện được, thì ta lại càng không thể nghĩ được rằng học thuyết ấy được hiểu đúng như vậy bởi những kẻ có thể thực hiện nó, và không thực hiện.”

Hắn còn nói tiếp:

“Tôi e rằng những hành động ban ơn kia chẳng có giá trị là bao. Tuy nhiên, tôi phải thú nhận rằng những hành động ấy cũng đem lại nhiều thú vui cho một tâm hồn tốt đẹp, nếu như nó không bị giảm sút vì một điều cân nhắc. Tôi muốn nói chúng ta có thể bị lừa dối mà nhiều khi ban phát những ân huệ chọn lọc nhất của ta cho những kẻ không xứng đáng, ngài phải công nhận rằng đó chính là trường hợp của ngài, khi ngài tỏ lòng tốt với tên Partridge vô lại. Chỉ hai hoặc ba thí dụ tương tự nhất định sẽ làm giảm niềm vui trong lòng mà một người tốt tìm thấy ở sự hào phóng. Thậm chí những thí dụ ấy có thể khiến ta ngần ngại khi tỏ ra hào phóng, e rằng ta có thể phạm tội giúp đỡ cho cái xấu, khuyến khích kẻ hư. Đó là một trọng tội đen tối vô cùng, không thể lấy cớ ta không có dụng ý khuyến khích như thế để rũ bỏ trách nhiệm, chỉ có cách là phải hết sức thận trọng khi lựa chọn đối tượng mà ban ơn. Vì lý do đó tôi tin chắc rằng nhiều vị hảo tâm và mộ đạo sẽ phải ngần ngại lắm lắm trước khi tỏ ra hào phóng.”

Ông Allworthy đáp lại rằng, ông không thể tranh biện với viên đại úy bằng tiếng Hy Lạp được, do đó ông không thể nói gì về ý nghĩa chính xác của từ đã được dịch ra là "lòng từ thiện” kia, nhưng ông vẫn thường nghĩ, từ ấy được hiểu bao hàm ở hành động, mà ít nhất thì việc bố thí cũng là một khía cạnh của nó.

Về mặt nó có đáng khen hay không, thì ông cũng đồng tình với viên đại úy, bởi lẽ có gì là đáng quý khi rõ ràng đó chỉ là thực hiện một bổn phận của mình? Dù "lòng từ thiện” được giải thích như thế nào đi nữa, thì toàn bộ ý nghĩa của Tân ước cũng đã đủ toát ra điều vừa nói. Ông cho đó là một bổn phận cần thiết mà giáo luật Cơ đốc cũng như bản thân luật lệ của tự nhiên đòi hỏi ta phải thực hiện, một bổn phận mà cũng đồng thời là một niềm vui, do đó, nếu có bổn phận nào mà ta có thể nói rằng tự bản thân nó đã là một phần thưởng, hoặc khi ta thực hiện bổn phận ấy thì chính là ta đang trả công cho mình, thì đó chính là “lòng từ thiện”.

Ông nói:

“Nói cho đúng, có một mức độ của sự hào phóng (tôi muốn gọi là lòng từ thiện) có vẻ đã cho thấy phần nào sự đáng quý, đó là khi, xuất phát từ một nguyên tắc về lòng hảo tâm và tình yêu Cơ đốc, chúng ta ban phát cho kẻ khác cái mà chính ta cũng đang cần, khi nào vì muốn giảm bớt những nỗi đau khổ của kẻ khác, ta hạ mình xuống chia sẻ cùng họ một phần những sự đau khổ ấy, bằng cách đem cho những thứ mà chính ta đang cần, tôi nghĩ rằng như thế là đáng khen. Còn nếu ta chỉ cứu giúp đồng loại bằng những thứ ta có thừa thãi, nếu tỏ lòng từ thiện (tôi đành phải dùng từ này) mà chỉ có két bạc của ta chịu thiệt thòi, chứ không phải chính ta, nếu như để cứu giúp mấy gia đình khỏi hoạn nạn, ta chịu không treo một tác phẩm hội họa nổi tiếng, hoặc không thỏa mãn một sở thích phù phiếm tức cười nào đó, thì dường như đấy chỉ là việc làm bình thường của một con người. Và tôi dám đi xa hơn nữa, dám nói, ở một mức độ nào đó, đó là việc làm của những kẻ theo chủ nghĩa hưởng lạc, bởi vì đồ đệ lớn nhất của thứ chủ nghĩa này còn mong muốn gì hơn là được ăn bằng nhiều cái mồm chứ không phải một cái mồm? Tôi nghĩ điều này có thể được xác nhận bởi bất cứ ai biết rằng sở dĩ nhiều kẻ khác có bánh mì để ăn là nhờ sự hào phóng của mình.

“Còn sợ rằng ban phát rộng rãi cho những kẻ có thể sau này tỏ ra không xứng đáng, vì đã có những kẻ như vậy, thì điều này nhất định không ngăn được lòng hảo tâm của một người tốt. Tôi không nghĩ rằng người ta có thể dựa vào một số ít hay rất nhiều thí dụ về sự bội bạc để biện hộ cho thái độ nhẫn tâm của mình trước những nỗi thống khổ của đồng loại, tôi cũng tin rằng nó không bao giờ có ảnh hưởng xấu như thế đối với một tâm hồn thực sự nhân đức. Dù có thuyết phục để người ta tin rằng sự sa đọa là phổ biến, thì điều đó cũng không ngăn được một người tốt làm điều từ thiện. Tôi nghĩ sự thuyết phục như vậy sẽ dẫn người ta đến thái độ hoặc vô thần, hoặc giàu nhiệt tình. Nhưng nếu từ một số ít cá nhân xấu mà kết luận rằng sự sa đọa là phổ biến thì nhất định là thái quá. Tôi tin rằng không có người nào, khi tự vấn lương tâm thấy một ngoại lệ khác với quy luật chung, lại kết luận như vậy.”

Cuối cùng ông hỏi cái anh chàng Partridge mà viên đại úy gọi là một tên tồi tệ là ai, hắn đáp:

“Tôi muốn nói tên Partridge thợ cạo, thầy giáo, còn gọi là cái gì nữa nhỉ? Partridge, bố đứa bé mà ngài nhìn thấy đặt trong giường của ngài ấy.”

Nghe nói vậy, ông Allworthy tỏ vẻ ngạc nhiên, còn viên đại úy cũng ngạc nhiên không kém khi thấy ông chưa biết chuyện này.

Hắn bảo chuyện này đã đến tai hắn từ hơn một tháng nay và đến tận bây giờ, nghĩ mãi cuối cùng hắn mới nhớ ra là do bà Wilkins kể lại.

Bà Wilkins lập tức được gọi đến, bà xác nhận câu chuyện viên đại úy kể. Theo lời khuyên của hắn, ông Allworthy sai bà đến Little Baddington để hỏi xem tin đồn kia có đúng sự thực không vì viên đại úy nói hắn rất ghét cách làm hấp tấp trong những vấn đề hình sự, hắn bảo chừng nào ông Allworthy có bằng chứng chắc chắn rằng cha của đứa bé quả thật có tội thì hắn mới chịu để cho ông có một quyết định nào đó có ảnh hưởng không hay đến đứa bé hoặc cha nó, cho dù trong thâm tâm hắn đã biết chắc rằng Partridge có tội, một người láng giềng của ông thầy giáo quả quyết khẳng định như vậy, nhưng hắn cũng tỏ ra rộng lượng không muốn đưa bằng chứng ấy ra với ông Allworthy.

CHƯƠNG VI

Thầy giáo Partridge bị xét xử về tội ngoại tình, vợ anh ta ra đối chứng, vài suy nghĩ về sự sáng suốt của luật pháp nước ta cùng nhiều vấn đề quan trọng khác mà ai hiểu kĩ lại càng thấy thích thú.

Kể cũng lạ, một câu chuyện ai cũng biết, một câu chuyện đã từng làm đầu đề cho người ta bàn tán bao nhiêu, thế mà lại không lọt đến tai ông Allworthy, có lẽ khắp vùng ông là người duy nhất không nghe, không biết gì về chuyện này.

Để giải thích cho độc giả rõ phần nào, tôi thấy nên cho các bạn biết rằng khắp nước Anh này, không có người nào ít quan tâm đến việc phản đối lý thuyết liên quan đến định nghĩa "lòng từ thiện” như đã trình bày trong chương trên bằng ông Allworthy tốt bụng của chúng ta. Quả thật, ông xứng đáng được coi là có đức tính ấy, theo cả hai nghĩa: Chưa hề có ai xúc động trước những thiếu thốn của kẻ khác hoặc sẵn sàng cứu giúp họ trong cơn hoạn nạn như ông, cũng không ai có thể trân trọng phẩm cách của người khác, hoặc chậm tin vào bất cứ điều gì gây bất lợi cho họ hơn ông.

Do đó, những câu chuyện xấu xa không bao giờ len lỏi được tới bàn ăn của ông. Vì một nhận xét đã có từ rất lâu rằng căn cứ vào những người bạn của một người, có thể biết được người đó là người như thế nào, nên tôi cũng dám liều nói rằng bằng cách dự chuyện tại bàn ăn của một nhân vật có tiếng tăm, ta có thể biết rõ khuynh hướng của họ về các mặt tôn giáo, chính trị cũng như thị hiếu và toàn bộ tính khí của họ, tuy cũng có một số ít những anh chàng kì quái muốn nói lên ý kiến riêng của mình ở bất cứ chỗ nào thật đấy, nhưng trong số phần lớn nhân loại còn lại, vẫn có khá đông bọn nịnh thần biết lựa cách trò chuyện theo thị hiếu và sở thích của các bậc bề trên.

Ta hãy trở lại với bà Wilkins, bà thực hiện nhiệm vụ được giao cho mình rất nhanh chóng, tuy phải đi xa tới mười lăm dặm đường, bà mang về những chứng cứ rành rành về tội của ông thầy giáo, thành thử ông Allworthy quyết định cho đòi kẻ phạm tội đến để xét hỏi trực tiếp*. Do đó, Partridge được gọi đến để tự biện hộ (nếu còn biện hộ được) trước lời kết tội kia.

Đúng ngày giờ đã định, trước mặt ông Allworthy tại lâu đài Paradise, đến đủ mặt, thầy giáo Partridge, cùng cô vợ Anne, và bà Wilkins, người tố cáo.

Ông Allworthy ngồi vào ghế quan tòa, thầy giáo Partridge được gọi ra đứng trước mặt ông. Sau khi nghe bà Wilkins buộc tội, thầy giáo kêu mình bị oan, khăng khăng nói mình trong sạch không có tội tình gì hết.

Sau đó, cô vợ được hỏi đến, cô ta ngượng ngùng xin lỗi là mình bắt buộc phải nói sự thật bất lợi cho chồng, rồi cô ta kể lại đầu đuôi câu chuyện như độc giả đã rõ, cuối cùng, cô ta kết luận rằng chính chồng cô ta đã thú nhận tội lỗi của mình.

Tôi không dám khẳng định rằng trước đó cô ta đã tha thứ cho chồng hay chưa. Nhưng rõ ràng cô ta là một nhân chứng bất đắc dĩ trong vụ án này, có thể vì những lý do nào đó khác, cô ta cũng chẳng muốn đứng ra làm nhân chứng như vậy, nếu như trước đó bà Wilkins không lấy danh nghĩa ông Allworthy hứa rằng nếu chồng cô ta có bị trừng phạt, thì ông Allworthy cũng sẽ không để gia đình cô ta bị ảnh hưởng gì về bất cứ mặt nào.

Thầy giáo Partridge vẫn khăng khăng cãi mình vô tội, tuy anh ta nhận là có nói với vợ như thế thật. Anh ta giải thích hồi đó vì bị vợ giày vò liên miên nên anh ta đã buộc lòng phải nhận liều cho xong, anh ta thề là vì vợ anh ta cứ chắc chắn rằng chồng mình có tội nên tìm đủ mọi cách giày vò, hành hạ chồng cho đến khi anh ta chịu thú nhận như vậy mới thôi, và cam đoan là nếu chồng thú nhận, cô ta sẽ không bao giờ nhắc đến chuyện đó nữa. Vì thế anh ta mới bị lừa mà thú nhận liều là có tội, tuy thực ra chẳng hề phạm tội gì, anh ta lại nói thêm, với hoàn cảnh ấy thì giá cô vợ có bảo anh ta nhận cả tội giết người, anh ta cũng nhận.

Cô vợ của thầy giáo Partridge không thể kiên nhẫn chịu đựng được nữa, lúc này, cô ta không còn cách “chữa cháy” nào khác là khóc lóc, nên ra sức khóc như mưa như gió. Đoạn, hướng về ông Allworthy, cô ta nói (kêu lên thì đúng hơn):

“Thưa ngài, chưa bao giờ có người đàn bà tội nghiệp nào khổ sở như tôi đã bị khổ sở vì thằng đàn ông đê tiện này, hắn lừa dối tôi không phải chỉ một lần này. Không, thưa ngài, hắn đã làm chuyện bậy bạ trên giường của tôi nhiều lần lắm rồi. Giá hắn đừng vi phạm vào một trong những lời dạy bảo thiêng liêng của Chúa thì tôi cũng có thể bỏ qua cho hắn cái thói rượu chè, lơ là công việc. Vả chăng, giả sử ở chỗ khác, thì tôi cũng chẳng làm to chuyện ra đâu, đằng này lại bậy bạ với đứa người ở của tôi, ngay trong chính nhà tôi, làm nhơ bẩn chiếc giường trong sạch của tôi, mà chắc chắn là hắn đã làm điều đó nhiều lần rồi, với cái bọn đĩ rạc hôi hám như súc vật ấy.

“Đúng, đồ khốn nạn, anh đã làm uế tạp giường của tôi, thế mà anh lại kết tội tôi lừa dối buộc anh phải thú nhận sự thật. Thưa ngài, cũng có thể tôi đã lừa hắn thật... Trên người tôi vẫn còn khá đủ vết tích để chứng tỏ rằng hắn đã đối xử với tôi tàn tệ thế nào. Này, quân mạt hạng, nếu anh là con người, thì anh đã không nỡ hành hạ một người đàn bà như thế, nhưng anh có phải là người đâu... anh cũng biết đấy... Anh cũng chẳng phải là chồng tôi.

“Anh còn cần bám đít những con đĩ, anh cần lắm, tôi biết thừa ra rồi... Thưa ngài, hắn mà đã trêu gan tôi như vậy thì tôi sẵn sàng thề có trời đất rằng chính mắt tôi trông thấy hai đứa nằm với nhau trên giường. Này, tôi chắc anh đã quên rằng anh đánh tôi đến chết ngất đi, đến vỡ đầu, máu chảy ròng ròng chỉ vì tôi nhẹ nhàng trách anh ngoại tình! Còn có bà con hàng xóm làm chứng cho tôi, anh làm tôi héo hắt từng khúc ruột... Đúng thế đấy, đúng thế đấy!”

Đến đây, ông Allworthy ngắt lời, yêu cầu cô ta hãy bình tĩnh, ông hứa sẽ xét xử công minh. Nói rồi, ông quay lại phía thầy giáo Partridge lúc đó đang đứng sững sờ, một nửa trí thông minh biến mất vì kinh ngạc, nửa còn lại biến mất vì sợ hãi. Ông Allworthy bảo ông rất buồn thấy trên đời này lại có một người đàn ông tồi tệ thế. Ông bảo anh ta rằng thái độ quanh co giấu giếm của anh ta chỉ khiến tội của anh ta càng thêm nặng, chỉ có cách thú nhận và hối cải thì mới chuộc tội được. Do đó, ông khuyên anh ta hãy thú nhận ngay lập tức việc đã làm, chớ có khăng khăng chối cãi một tội trạng mà chứng cớ đã rành rành, ngay chính vợ anh ta cũng không bênh.

Thưa bạn đọc, tới đây, xin bạn hãy kiên nhẫn một lúc nghe tôi ca tụng sự khôn ngoan sáng suốt lớn lao của luật pháp nước ta, vì đã không chấp nhận cho vợ làm nhân chứng để bênh vực cũng như chống lại chồng. Một tác giả thông thái nào đó, mà tôi tin rằng từ xưa tới nay chỉ được viện dẫn ra trong một cuốn sách luật, bảo rằng làm như thế là tạo điều kiện gây nên sự bất hòa vĩnh viễn giữa hai vợ chồng. Quả thật, làm như vậy sẽ sinh ra biết bao nhiêu những vụ làm chứng man, cũng như những vụ phạt roi, phạt tiền, lưu đày và treo cổ oan uổng.

Thầy giáo Partridge đứng im mãi một lúc lâu, cho tới lúc được yêu cầu lên tiếng, anh ta bảo, anh ta đã nói sự thật, anh ta viện trời, đất làm chứng cho sự oan ức của mình, và cuối cùng, anh ta viện cả chính cô gái kia ra nữa, anh ta yêu cầu cho đòi ngay cô Jenny ra trước tòa, vì anh ta không biết, hoặc ít nhất cũng là giả vờ không biết rằng cô gái đã đi nơi khác rồi.

Bản tính ông Allworthy vốn yêu chuộng công lý, tính tình lại điềm đạm, thành ra bao giờ ông cũng là một vị quan tòa rất kiên nhẫn chịu lắng nghe hết thảy mọi chứng cớ mà bị cáo có thể viện ra để biện hộ cho mình. Ông ưng thuận hoãn mọi quyết định về vấn đề này cho tới khi Jenny tới, và lập tức ông sai người đi gọi, đoạn, ông khuyên hai vợ chồng thầy giáo Partridge hãy hòa thuận với nhau (nhưng chủ yếu ông nói với kẻ có lỗi) ông bảo cho họ biết đến ngày thứ Ba phải có mặt tại tòa, ông đã cho Jenny đến ở một nơi cách đấy một ngày đường. Đúng thời gian đã định, bên nguyên, bên bị đều tề tựu, thì người ông sai đi trở về báo là không tìm được Jenny, cô ta đã cùng một viên chức mộ nhân công bỏ nhà đi từ mấy hôm trước.

Bấy giờ, ông Allworthy bèn tuyên bố rằng một cô gái đàng điếm như thế ví thử có đứng ra làm nhân chứng cũng không đáng tin. Nhưng ông cũng bảo ông không thể không nghĩ rằng, giả sử cô ta có mặt tại đây, thì cũng phải công nhận sự thật đã được xác minh khá rõ bởi bao nhiêu bằng cớ, kể cả lời thú nhận của thầy giáo Partridge, cũng như lời tố cáo của cô vợ ông thầy này rằng đã bắt được quả tang chồng đang phạm tội. Một lần nữa, ông lại khuyên Partridge nên thú nhận. Nhưng anh ta vẫn một mực chối cãi. Ông bèn tuyên bố thế là tội trạng của Partridge đã rõ ràng, và anh ta là một người quá tồi, không xứng đáng để ông giúp đỡ. Do đó, ông cắt số tiền trợ cấp hàng năm, và khuyên kẻ phạm tội hãy biết ăn năn để chuẩn bị trước khi sang thế giới bên kia, đồng thời phải cần cù làm ăn để nuôi sống bản thân và vợ trong cuộc đời hiện tại.

Có lẽ không mấy ai bất hạnh bằng thầy giáo Partridge đáng thương này. Đã bị vợ làm chứng nên mất đứt phần lớn khoản thu nhập, lại còn hàng ngày bị vợ rầy la vì đã làm cho cô ta mất món tiền đó cùng nhiều thứ khác nữa, song cái số anh ta nó như thế, đành cam chịu chứ biết làm sao.

Vừa rồi, tôi có nói thầy giáo Partridge đáng thương, nhưng mong bạn đọc hiểu rằng sở dĩ tôi dùng từ ấy là vì tôi thương hại anh ta, bạn chớ nên nghĩ rằng đấy là tôi nói anh ta vô tội. Anh ta có tội hay không, có lẽ sau này ta sẽ rõ, nhưng nếu nữ thần Lịch sử có ngỏ riêng với tôi bí mật gì thì tôi cũng không bao giờ phạm tội tiết lộ ra, chừng nào chưa được nữ thần cho phép.

Vậy nên bạn đọc đành phải dẹp tính tò mò ở đây. Điều chắc chắn là dù cho việc này thực hư ra sao đi nữa, thì cũng có quá đủ chứng cớ để kết tội thầy giáo Partridge trước mặt ông Allworthy. Không cần ngần ấy chứng cớ cũng đã đủ cho tòa ban hành một quyết án về nhiệm vụ chu cấp cho đứa con ngoài hôn thú rồi. Tuy nhiên, dù cô vợ của thầy giáo Partridge một mực cam kết thề nguyền rằng chuyện đó là thật, vẫn có khả năng thầy giáo nhà ta hoàn toàn vô tội, bởi lẽ, cứ so sánh thời gian Jenny bắt đầu rời Little Baddington ra đi, và thời gian cô ta sinh nở, thì rõ ràng cô ta đã thụ thai đứa bé ở đó thật, song cũng không nhất thiết vì thế mà Partridge phải là cha đứa bé, bỏ qua những chi tiết khác thì trong nhà còn có một anh thanh niên khoảng gần mười tám tuổi, sự thân mật giữa anh ta và Jenny cũng cho ta đặt vấn đề nghi ngờ một cách hợp lý, ấy thế mà người đàn bà đang phát điên phát dại đã không hề nhớ ra trường hợp này, vậy mới thấy sự ghen tuông có thể mù quáng đến mức nào.

Thầy giáo Partridge có ăn năn hối cải theo lời ông Allworthy khuyên hay không cũng không rõ lắm, điều chắc chắn là vợ anh ta hết sức hối hận về việc đã đứng ra làm chứng kết tội chồng, đặc biệt khi cô ta nhận ra bà Wilkins đã lừa mình, không chịu xin với ông Allworthy giúp cô ta. Tuy nhiên, với bà Blifil thì cô vợ thầy giáo Partridge có thành công hơn. Như bạn đọc hẳn đã nhận thấy bà Blifil là một phụ nữ tâm địa rất tốt, bà vui lòng nói hộ với anh trai để không cắt món trợ cấp hàng năm kia. Trong việc vận động này, lòng tốt cũng có phần trong đó, nhưng có một động cơ tự nhiên hơn và mạnh mẽ hơn sẽ được nói đến trong chương sau.

Tuy nhiên, việc này cũng không đem lại kết quả. Mặc dầu ông Allworthy không nghĩ như mấy nhà văn gần đây rằng chỉ có trừng phạt kẻ phạm lỗi mới là khoan dung, song ông cũng không cho rằng tha thứ quá dễ dàng những tên trọng phạm mà không có lý do gì là thích hợp với đức tính quý báu ấy.

Không bao giờ ông bỏ qua bất cứ một khả năng nghi vấn, hoặc một tình tiết có thể giảm tội nào, còn những lời cầu xin của phạm nhân hoặc sự can thiệp của người khác thì không sao khiến được ông chuyển lòng. Nói tóm lại, ông không bao giờ tha tội vì chính kẻ phạm tội, hoặc bè bạn của hắn, không đồng ý rằng hắn đáng bị trừng phạt.

Vì vậy, hai vợ chồng Partridge đành cam chịu số phận, mà số phận của họ giờ đây trở nên quá cay đắng. Anh chồng đã không ra sức làm việc để bù vào số thu nhập bị giảm sút, lại buông mình tuyệt vọng. Bản tính anh ta vốn đã lười, bây giờ thói xấu này càng tăng, vì vậy mà mất luôn cả cái trường học bé nhỏ, thành thử nếu không nhờ tấm lòng từ thiện của một tín đồ Gia tô giáo tốt bụng nào đó giúp cho ít nhiều gọi là vừa đủ để sống qua ngày, thì cả hai vợ chồng đều không có lấy một miếng bánh mà ăn.

Việc cưu mang này là do một bàn tay vô danh, vì vậy hai vợ chồng thầy giáo Partridge, và tôi tin chắc bạn đọc cũng vậy, cho rằng con người từ tâm bí mật ấy chính là ông Allworthy, dù không công khai khuyến khích thói xấu, ông vẫn có thể bí mật cứu giúp những kẻ phạm lỗi trong hoàn cảnh quẫn bách, khi hoàn cảnh ấy trở thành gay go quá mức so với tội lỗi của họ. Không hiểu dưới sự soi sáng nào mà những khổ cực của hai vợ chồng thầy giáo Partridge giờ đây đã hiện rõ trước mắt nữ thần May rủi, cuối cùng, nữ thần mủi lòng thương xót đôi vợ chồng khốn khổ, và để làm giảm bớt đáng kể hiện trạng cơ cực cho thầy giáo Partridge, nữ thần đặt dấu chấm hết cho cô vợ, chỉ ít lâu sau đó cô vợ chết vì bệnh đậu mùa.

Mới đầu ai cũng tán thành cách ông Allworthy phân xử đối với thầy giáo Partridge, song tới lúc anh ta thấm thía những hậu quả của cách phân xử ấy, thì bà con láng giềng bắt đầu mủi lòng và tỏ ra thông cảm với hoàn cảnh của anh ta. Ngay sau đó, họ lại bắt đầu lên án cách phân xử là khe khắt, là khắc nghiệt, điều mà trước kia họ cho là công lý. Bây giờ họ mới lên tiếng phản đối sự trừng phạt thẳng tay và ra sức ca ngợi sự khoan dung, tha thứ.

Cái chết của cô vợ thầy giáo Partridge càng khiến cho họ la ó dữ dội hơn, cô ta chết vì căn bệnh đã nói ở trên, mà bệnh này không phải là hậu quả của sự cùng khổ nghèo túng, nhưng nhiều kẻ vẫn trơ tráo bảo rằng cô ta chết là do sự nghiêm khắc, hoặc như họ gọi bây giờ là sự tàn ác của ông Allworthy.

Thế là thầy giáo Partridge mất vợ, mất trường, mất món tiền trợ cấp hàng năm, bây giờ cái người vô danh nào đó lại ngừng chu cấp, anh ta bèn quyết định rời bỏ vùng này đi phương khác làm ăn. Ở mãi đây rồi cũng đến lâm vào nguy cơ chết đói với niềm thông cảm của hết thảy bà con hàng xóm.

CHƯƠNG VII

Một bức phác họa sơ sài về thứ hạnh phúc mà những cặp vợ chồng khôn ngoan có thể rút ra từ sự thù ghét, cùng một lời ca ngợi những ai biết bỏ qua những khiếm khuyết cho bè bạn.

Viên đại úy đã đạt được kết quả làm hại thầy giáo Partridge tội nghiệp, nhưng hắn vẫn chưa toại nguyện, vì chưa tống được thằng bé con nuôi ra khỏi nhà ông Allworthy.

Trái lại, càng ngày, ông càng tỏ ra yêu mến quá đỗi thằng bé Tommy, dường như đối với người cha, ông đã nghiêm khắc thì đối với đứa con ông đặc biệt thương yêu, quý mến để bù lại.

Điều này làm cho viên đại úy bực mình lắm, cũng như hắn bực mình với mọi cử chỉ hào phóng đang làm giảm bớt sự giàu có của chính hắn.

Chúng tôi đã nói rằng hắn không đồng ý với vợ về chuyện này, cũng như về bất cứ chuyện gì khác. Nhiều người khôn ngoan nghĩ rằng tình cảm dựa trên cơ sở hiểu nhau và thông cảm cho nhau vẫn bền vững hơn là dựa trên cơ sở sắc đẹp, nhưng trường hợp này lại khác hẳn. Việc cặp vợ chồng này hiểu nhau lại chính là nguyên nhân của sự bất hòa, đó là nguyên nhân gây ra những xích mích thỉnh thoảng xảy ra giữa hai người, cuối cùng, về phía người vợ, tình trạng ấy đưa đến một thái độ hết sức khinh miệt chồng, và về phía chồng là ghét cay ghét đắng vợ.

Vì cả hai người cùng phát huy tài năng trong việc nghiên cứu thần học là chủ yếu, cho nên từ khi mới biết nhau, đó cũng là đề tài trò chuyện và bàn luận thường xuyên nhất giữa họ. Trước khi cưới, giống một người nhã nhặn, viên đại úy bao giờ cũng chịu dẹp đi ý kiến riêng của mình, nhường cho cô tiểu thư, nhưng không phải theo cách vụng về như một anh chàng ngốc nghếch tự mãn, lịch sự rút lui ý kiến trước một người bề trên nhưng vẫn muốn tỏ cho người ta biết rằng mình đúng. Trái lại, viên đại úy dù là người kiêu ngạo nhất đời, nhưng vẫn hoàn toàn nhường sự thắng lợi cho đối phương, thành thử cô tiểu thư không hề ngờ vực tí gì về sự thành thực của hắn, luôn chấm dứt cuộc thảo luận với lòng ngưỡng mộ sự hiểu biết của chính mình và tình yêu dành cho sự hiểu biết của viên đại úy.

Sự nhượng bộ này đối với người mà viên đại úy hoàn toàn khinh bỉ thì không phải là việc quá khó đối với hắn, như đã có những trường hợp vì cần thiết mà phải tỏ thái độ phục tùng tương tự đối với một Hoadley*, hoặc một tên tuổi lớn nào đó để được thăng cấp, ngay cả khi việc này khiến hắn phải khó chịu rất nhiều, vì hắn có những động lực nhất định. Vì vậy, cuộc sống hôn nhân đang dần làm mất đi những động lực đó, càng ngày hắn càng cảm thấy mệt mỏi hơn vì cứ phải hạ mình như vậy và bắt đầu bình phẩm về ý kiến của vợ với một thái độ kiêu ngạo hỗn xược, mà không ai khác ngoại trừ những kẻ xứng đáng bị khinh miệt mới biểu lộ ra, và chỉ những người không đáng bị khinh miệt mới chịu đựng nổi.

Dòng thác lũ ban đầu của tình âu yếm đã qua và trong khoảng thời gian lặng lẽ, đằng đẵng giữa những cơn choáng váng, lý trí bắt đầu mở mắt cho cô tiểu thư, cô đã nhận thấy sự thay đổi trong cách cư xử của viên đại úy, vì trong một thời gian dài hắn chỉ đáp lại mọi lý lẽ của vợ bằng những tiếng “Gớm!” hay “Ôi dào!”. Cô không sao chịu đựng nổi thái độ miệt thị này một cách nhu mì ngoan ngoãn nữa. Quả thật, mới đầu thấy thế, cô công phẫn quá đến nỗi có thể xảy ra chuyện bi đát rồi nếu câu chuyện không xoay ra một hướng bớt tai hại hơn, nghĩa là nó khiến cho cô cảm thấy khinh bỉ hết sức óc suy xét của chồng, điều này cũng làm giảm bớt sự thù ghét chồng, tuy rằng thực ra trong sự thù ghét cô cũng chỉ đi đến một mức độ vừa phải.

Sự thù ghét của viên đại úy đối với vợ thuộc loại thuần túy hơn: Hắn khinh vợ về mặt thiếu sót kiến thức hoặc thiếu hiểu biết cũng không hơn gì hắn khinh vợ vì vợ hắn cao không đủ mét tám. Về quan niệm đối với phụ nữ, hắn còn cay độc hơn cả Aristotle, hắn coi một người đàn bà cũng như một thứ vật nuôi trong nhà, đại khái chỉ đáng trọng hơn một con mèo. Song, theo sự đánh giá của hắn, sự khác biệt giữa người đàn bà và con mèo ít lắm, đến mức trong cuộc hôn nhân giữa hắn và những của cải đất đai của ông Allworthy, hắn có thể chịu đèo thêm hoặc người đàn bà hoặc con mèo. Thói kiêu ngạo của hắn rất nhạy cảm, nên hắn cũng thấy rõ sự khinh bỉ mà cô vợ bắt đầu tỏ ra với hắn, lại thêm vốn đã chán ngấy về cái tình yêu của vợ, thành thử hắn đâm ra căm phẫn, thù ghét đến mức độ có lẽ không gì vượt hơn được.

Trong hôn nhân, chỉ có một tình trạng làm mất hết mọi vui thú, đó là thái độ lạnh nhạt của vợ chồng đối với nhau, song vì tôi hy vọng rất nhiều bạn đọc đã biết việc đem lại vui thú cho người mình yêu là một điều sung sướng thế nào, cho nên tôi e rằng một số ít khác có thể cũng đã nếm qua sự thỏa mãn vì giày vò được kẻ mình thù ghét. Tôi cho rằng chính vì đạt được niềm vui thú độc ác vừa nói mà cả nam giới lẫn nữ giới thường đã không được hưởng sự thoải mái êm ả trong hôn nhân mà họ có thể được hưởng, mặc dầu bạn đời của họ không đến nỗi đáng ghét cho lắm đối với họ. Vì lý do đó, người vợ thường có những cơn yêu đương hoặc ghen tuông, không những thế có khi họ còn chịu hy sinh bất cứ thú vui nào của riêng mình, cốt để quấy rối hoặc ngăn cản thú vui của chồng, đáp lại, người chồng cũng luôn tỏ ra tự kiềm chế mình, cứ ngồi nhà bên cạnh con người mà mình ghét thậm tệ, cốt trói buộc vợ vào một điều mà chính người vợ cũng ghét thậm tệ. Cũng vì thế mà có những người đàn bà góa đôi khi khóc lóc nước mắt chảy như mưa trên nắm xương tàn của người chồng, tuy trước kia hai người cả đời sống bên nhau chẳng mấy khi yên, và bây giờ bà vợ chẳng còn hy vọng giày vò ông chồng được nữa.

Nếu như đã bao giờ có cặp vợ chồng nào được nếm thử thú vui nói trên, thì cái thú vui đó bây giờ chính viên đại úy cùng cô vợ đang được hưởng. Thường thường, chỉ cần một bên bày tỏ một ý kiến đối lập, thế cũng đủ là lý do để bên kia khăng khăng bảo vệ ý kiến của mình. Khi người này nói một câu đùa vui nào đó, bao giờ người kia cũng phản đối, không bao giờ họ cùng yêu hoặc cùng ghét, cùng ca tụng hoặc cùng mạt sát một người. Vì lý do ấy, thấy viên đại úy nhìn thằng bé con nuôi với cặp mắt hằn học, cô vợ bèn bắt đầu nâng niu nó gần bằng con đẻ. Bạn đọc cũng thấy hai vợ chồng này ăn ở với nhau như thế đã chẳng giúp ích gì lắm cho sự thư thái của ông Allworthy, cách ăn ở ấy không hướng mấy tí về một hạnh phúc trong sáng, là điều ông định tâm xây dựng cho cả ba người từ cuộc hôn nhân này. Song sự thực là có thể ông phần nào thất vọng vì không đạt được những điều mong đợi lạc quan, nhưng ông cũng còn xa mới nắm được hết sự tình, vì viên đại úy hết sức giữ ý trước mặt ông, vì một số lý do dễ hiểu, còn bà vợ sợ phật ý anh trai, cũng bắt buộc phải cư xử như vậy. Trong thực tế rất có thể một người thứ ba rất thân thiết, thậm chí sống chung một nhà khá lâu với một cặp vợ chồng tính tình tương đối kín đáo, mà không thấy được họ đối với nhau có chuyện bất hòa, vì đôi khi suốt cả một ngày là quãng thời gian quá ngắn đối với sự thù ghét cũng như đối với tình yêu, nhưng với những người tính tình tương đối tự chủ thì những giờ họ sống với nhau không bị ai quan sát cũng tạo điều kiện rộng rãi để họ hưởng thụ một trong hai thứ tình cảm mãnh liệt nói trên, đủ để trước mặt khách khứa, họ có thể nhịn trong ít giờ, không đùa nghịch nhau nếu họ yêu nhau, hoặc không nhổ vào mặt nhau nếu họ ghét nhau.

Tuy nhiên, cũng có thể ông Allworthy đã nhận thấy khá rõ để cảm thấy ít nhiều khó chịu, vì không phải hễ thấy một người khôn ngoan không khóc lóc than thở như những kẻ tính khí trẻ con hay yếu ớt, ẻo lả, là chúng ta kết luận được người ấy không bị tổn thương. Nhưng có thể ông Allworthy cũng nhìn thấy một vài thiếu sót của viên đại úy mà không cảm thấy bực mình tí nào, xưa nay, những người thực sự khôn ngoan và tốt bụng vẫn chấp nhận người và việc như vốn dĩ, không phàn nàn vì thấy họ có khuyết điểm, mà cũng chẳng tính đến chuyện sửa chữa. Họ có thể nhìn thấy lỗi lầm ở một người bạn, một người bà con, một người quen mà không bao giờ nói điều ấy ra với chính những người này hoặc với người khác, và thường không hề vì thế mà họ giảm bớt thiện cảm. Nếu con mắt sáng suốt của ta mà không được khuynh hướng bỏ qua này làm cho dịu bớt, thì chúng ta sẽ không bao giờ có thể kết bạn với độ thân thiết đến mức điên rồ, tôi hy vọng sẽ được bè bạn tha thứ khi nói rằng không một người nào trong bọn họ lại không có một khuyết điểm nào đó, và tôi sẽ rất lấy làm buồn nếu nghĩ một người bạn nào đó của tôi không nhìn thấy khuyết điểm của tôi. Sự khoan dung thuộc loại này chúng ta lần lượt vẫn ban phát cho người khác và đòi hỏi được nhận lại. Đó là một cách rèn luyện tình bạn, và có lẽ không thú vị chút nào. Và chúng ta cần tỏ thái độ khoan dung ấy mà không đòi người ta phải sửa đổi... Có lẽ không có dấu hiệu nào về sự điên rồ chắc chắn hơn là cái ý định sửa chữa những khiếm khuyết bẩm sinh của những người mà ta yêu mến. Một bản tính con người được tạo thành đẹp đẽ nhất, cũng như một thứ đồ sứ đẹp nhất, đều có thể có vết, và tôi e rằng trong cả hai trường hợp đều không có cách nào sửa chữa, tuy vậy, cả hai vẫn được coi là có giá trị rất cao. Nhìn chung mà nói, chắc chắn ông Allworthy có thấy một vài thiếu sót nào đó ở viên đại úy, song vì hắn là một tay cực kì khéo léo và trước mặt ông bao giờ hắn cũng giữ gìn thận trọng nên ông cũng coi những thiếu sót ấy chỉ là những nhược điểm nhỏ của một tâm hồn đẹp mà vì lòng tốt ông bỏ qua, cũng như vì khôn ngoan, ông không hé lộ ra cho chính hắn biết. Nếu ông khám phá được tất cả thì thái độ của ông sẽ khác nhiều, có lẽ điều ấy lâu dần ắt phải xảy ra, nếu như hai vợ chồng viên đại úy cứ tiếp tục đối xử với nhau như vậy mãi. Nhưng số mệnh may mắn đã tiến hành những biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa điều ấy, bằng cách buộc viên đại úy phải làm cái việc khiến cho hắn lại đáng yêu đối với vợ và phục hồi được toàn bộ tình thương yêu của vợ hắn.

CHƯƠNG VIII

Một phần phương thuốc lấy lại tình yêu thương đã mất của một người vợ, phương thuốc này chưa bao giờ tỏ ra không hiệu nghiệm, ngay cả trong những trường hợp tuyệt vọng nhất.

Để bù lại những giờ phút khó chịu phải trò chuyện với vợ (viên đại úy cũng hết sức hạn chế đến mức tối thiểu số giờ phút này), mỗi khi ngồi một mình, hắn theo đuổi những suy tưởng thú vị.

Những suy tưởng ấy hoàn toàn hướng về tài sản của ông Allworthy. Đầu tiên, hắn để rất nhiều tâm trí vào việc cố sức tính toán giá trị chính xác của toàn bộ tài sản, hắn luôn luôn tìm cơ hội sửa đổi cách tính toán có lợi cho mình, sau đó, và chủ yếu, hắn lấy làm thích thú tưởng tượng sẵn những việc tu bổ trong nhà cũng như ngoài vườn, đồng thời dự kiến nhiều kế hoạch khác nhằm gia tăng số tài sản cũng như vẻ nguy nga của nơi ở này. Nhằm mục đích ấy, hắn bắt tay vào nghiên cứu kiến trúc và làm vườn, đọc khá nhiều sách viết về cả hai bộ môn này, quả thực, hai môn học này đã chiếm toàn bộ thì giờ và là nguồn giải trí duy nhất của hắn. Cuối cùng, hắn hoàn chỉnh được một kế hoạch tuyệt vời, chúng tôi rất lấy làm tiếc không đủ sức trình bày với độc giả vì tôi tin rằng ngay cả một công trình xa xỉ hiện nay cũng khó mà sánh được với kế hoạch ấy. Nó có, ở mức độ cao nhất, hai nhân tố chính cần thiết cho mọi dự kiến cao cả lớn lao thuộc loại này: bởi vì nó đòi hỏi một sự chi tiêu không hạn chế để thực hiện, và một thời gian rất dài để tu chỉnh đến độ hoàn thiện. Viên đại úy tính sản nghiệp của ông Allworthy giàu vô hạn, yên trí thế nào hắn cũng được hưởng, điều này có thể đảm bảo một cách hiệu quả cho nhân tố thứ nhất, còn nhân tố thứ hai thì với thể chất vững vàng như thế, lại mới ngần ấy tuổi, đang trong thời kỳ gọi là tuổi trung niên, hắn không phải lo không sống được lâu để thực hiện.

Chỉ cần ông Allworthy chết đi là hắn có đủ điều kiện để tiến hành thực hiện ngay lập tức kế hoạch này, trong khi tính toán kế hoạch, hắn đã sử dụng nhiều kiến thức riêng về đại số, ngoài ra hắn còn mua hết thảy mọi thứ sách hiện có bán viết về bảo hiểm nhân mạng, quyền thừa kế hợp pháp... Từ những việc đó, hắn thỏa mãn với ý nghĩ rằng nếu như khả năng ông Allworthy bị chết có thể xảy ra bất cứ ngày nào thì khoảng ít năm nữa khả năng ấy còn dễ dàng xảy ra hơn.

Nhưng một hôm, trong khi viên đại úy đang bận đắm mình theo đuổi những suy tưởng thuộc loại này thì bỗng xảy ra một việc ngẫu nhiên bất hạnh nhất cho hắn. Quả thực số mệnh oái oăm không thể nghĩ ra được một thủ đoạn nào độc địa hơn, trái khoáy hơn để phá hoại toàn bộ kế hoạch của hắn. Tóm lại, để bạn độc khỏi đợi lâu, xin nói là đúng lúc hắn đang phởn trí, mơ tưởng chuyện hạnh phúc lọt vào tay hắn do cái chết của ông Allworthy thì chính hắn lại... bị thần Chết lôi đi vì chứng ngập máu.

Không may, việc xảy ra khi hắn đang dạo chơi buổi tối một mình, thành thử chẳng có ai ở đó để cứu chữa, nếu quả thực có cách cứu chữa nào đó khiến hắn thoát chết. Thế là hắn đã đo phần đất bây giờ trở nên tương xứng với mọi dự định tương lai của hắn, và hắn nằm chết cứng trên mặt đất, một thí dụ lớn (tuy không phải là một thí dụ sống) về chân lý bao hàm trong nhận xét sau đây của Horace:

Tu secanda marmora

Locas sub ipsumfunus: et sepulchri

Immemor, struis domos.

Chúng tôi xin truyền đạt lại, đại ý như sau: “Ngài chuẩn bị những vật liệu huy hoàng nhất để xây lâu đài, trong khi chỉ cần một cái cuốc chim và một cái xẻng là đủ, và xây dựng những tòa nhà dài năm trăm bộ, rộng một trăm bộ, mà quên mất căn nhà dài sáu bộ và rộng hai bộ.”

CHƯƠNG IX

Một bằng chứng xác nhận công hiệu của phương thuốc nói trên, trong lời khóc than của bà vợ góa, cùng những vật trang trí thích hợp với cái chết, chẳng hạn như các ông thầy thuốc... và một bài văn bia trên tấm mộ chí chân chính.

Đúng giờ thường lệ, ông Allworthy, cô em gái và một bà khách đã tề tựu trong phòng ăn, họ đợi khá lâu so với thường ngày. Thoạt tiên, ông Allworthy nói ông thấy lo ngại về sự chậm trễ của viên đại úy, (vì trước kia, bao giờ viên đại úy cũng đến ăn hết sức đúng giờ). Ông ra lệnh rung chuông gọi ngoài vườn, đặc biệt là về phía những lối đi mà viên đại úy vẫn quen đi dạo.

Chuông gọi mấy lần đều vô hiệu (vì một sự ngẫu nhiên oái oăm, tối hôm đó viên đại úy lại đi dạo trên một lối đi mới). Bà Blifil tỏ ý lo ngại lắm, nghe vậy, bà khách, một người bạn hết sức thân thiết vốn hiểu rõ tình cảm thực của bà Blifil đối với chồng, bèn cố gắng an ủi cho bà yên tâm, bà ta bảo tất nhiên là không thể không lo ngại, nhưng bà cần phải hy vọng là không xảy ra chuyện gì, có lẽ nhân tối hôm nay đẹp trời, ông đại úy cao hứng đi chơi xa hơn thường lệ, hoặc có thể là một ông bạn láng giềng nào đó mời ở lại chăng. Bà Blifil đáp là không phải, bà chắc chắn rằng chồng bà đã gặp một tai nạn nào đó, vì không bao giờ ông ấy nán lại ở đâu mà không báo tin cho bà rõ, vì ông ấy biết nếu không báo tin cho bà biết, bà sẽ hết sức lo lắng. Bà khách không còn lý lẽ nào khác đành dùng những lời khuyên nhủ thông thường trong những trường hợp tương tự, xin bà Blifil chớ có hãi hùng vì sẽ ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe, và rót một cốc rượu vang thật to rồi khuyên nhủ, và cuối cùng nài được bà Blifil uống.

Lúc này, ông Allworthy đã trở lại phòng khách, ông vừa mới đích thân đi tìm viên đại úy. Nom vẻ mặt đủ thấy ông đang sửng sốt, và quả thật, ông không nói được nên lời. Song, bởi lẽ sự đau buồn tác động đến những tâm hồn khác nhau theo những cách khác nhau, thành ra cùng một nỗi đau buồn đã khiến cho ông Allworthy nói nhỏ đi thì lại làm cho bà Blifil gào to lên. Lúc này bà mới òa lên khóc thảm thiết, kèm theo những dòng nước mắt đầm đìa. Bà bạn tìm cách an ủi, nói bà than khóc như vậy cũng là phải, nhưng bà không nên khóc lóc quá, và để làm giảm bớt nỗi sầu muộn của bà, bà bạn đưa ra những nhận xét triết lý về những sự thất vọng hàng ngày con người khó tránh khỏi, bà bảo, cứ nghĩ thế cũng đủ cho ta trấn tĩnh được tinh thần trước mọi tai họa, dầu đột ngột và khủng khiếp thế nào đi nữa. Bà khuyên bà Blifil nên xem ông anh trai như một gương mẫu về sự bình tĩnh: Dẫu không thể cho rằng cái chết của viên đại úy đã khiến ông đau đớn nhiều như bà, song rõ ràng ông cũng lo lắng lắm chứ, có điều ông biết đành phục tùng số mệnh, nên đã kìm giữ được nỗi đau buồn ở một mức độ vừa phải.

Bà Blifil đáp:

“Chị đừng kể đến ông anh tôi. Chỉ mình tôi mới đáng để chị thương. Nhưng nỗi khủng khiếp đối với tình bạn có là gì so với sự xúc động của một người vợ trong trường hợp này? Ôi, anh ấy không còn nữa! Có kẻ nào đã giết anh ấy! Tôi không bao giờ được nhìn thấy anh ấy nữa.”

Đến đây nước mắt bà trào ra, dòng suối nước mắt có tác dụng tương tự như lúc ông Allworthy nén mình nghẹn ngào, và bà im lặng.

Vừa lúc ấy, một gia nhân chạy vào, thở không ra hơi, kêu lên: “Tìm thấy ngài đại úy rồi”, anh ta mới nói được có thế, đã thấy hai gia nhân khác khiêng xác viên đại úy bước vào.

Đến đây, bạn đọc tò mò có thể quan sát một biểu hiện khác trong cách tác động của nỗi đau buồn. Từ nãy, ông Allworthy vẫn yên lặng trước cùng một nguyên nhân đã khiến cho em gái ông khóc lóc thảm thiết, lúc này, cảnh tượng khiến ông trào nước mắt thì mắt cô em lại cạn ráo, thoạt đầu bà kêu lên một tiếng khủng khiếp, rồi lập tức ngã lăn ra bất tỉnh.

Thế là căn phòng đầy chật đám gia nhân, vài người cùng bà khách lo chăm sóc vợ viên đại úy, mấy người khác cùng ông Allworthy khiêng hắn đặt lên một cái giường ấm áp rồi dùng đủ mọi phương pháp để cố cứu chữa.

Giả sử chúng tôi có thể báo tin cho bạn đọc hay rằng cả hai vợ chồng viên đại úy cùng được chăm sóc có kết quả như nhau thì chúng tôi cũng hết sức vui vẻ. Nhưng người lo chăm nom cho bà vợ đã đạt kết quả rất tốt, sau khi bị ngất đi một lúc lâu, bà Blifil dần tỉnh lại, mọi người hết sức vui mừng, còn với viên đại úy, mọi biện pháp như trích huyết, chà xát, nhỏ thuốc... đều vô hiệu. Thần Chết, vị quan tòa khắc nghiệt đã tuyên án, từ chối không ân xá cho hắn, mặc dầu hai ông thầy thuốc đã đến để cho thần lời khuyên bảo.

Hai vị thầy thuốc, chúng tôi xin gọi là bác sĩ Y và bác sĩ Z, để tránh những sự xuyên tạc xấu bụng. Hai ông bắt đầu xem mạch, bác sĩ Y xem tay phải, bác sĩ Z xem tay trái của bệnh nhân, cả hai đều thừa nhận bệnh nhân đã chết thật rồi, song về nguyên nhân gây ra cái chết, thì hai ông mâu thuẫn với nhau, bác sĩ Y cho rằng ông đại úy chết vì chứng ngập máu, còn bác sĩ Z cho là chứng động kinh.

Thế là nổi lên cuộc tranh cãi om sòm giữa hai nhà thông thái, vị nào cũng viện ra lý lẽ có sức thuyết phục ngang nhau, thành thử đều có tác dụng củng cố quan điểm của mỗi bên và không hề gây được chút xíu ấn tượng gì cho đối phương.

Nói đúng sự thật thì hầu như mỗi ông thầy thuốc lại có một thứ bệnh hợp với sở thích của mình để gán cho nó là nguyên nhân của mọi sự đánh bại bản chất con người. Bệnh gút, bệnh thấp khớp, bệnh sỏi thận, bệnh lao phổi, mỗi bệnh đều có một vị chủ trì của nó trong viện y khoa, cũng như các chứng sốt kinh giật. Ở đây, chúng tôi có thể giải thích được sự bất đồng về nguyên nhân gây ra cái chết của một con bệnh, đôi khi vẫn xảy ra giữa những giáo sư thông thái nhất trong đại học đường, sự bất đồng ý kiến vẫn làm cho người không biết đến chuyện chúng tôi kể ở trên rất lấy làm ngạc nhiên.

Có lẽ bạn đọc lấy làm lạ bởi đáng lý phải cố gắng cứu sống nạn nhân thì hai vị học giả lại tranh luận về nguyên nhân gây ra cái chết của hắn, nhưng thực ra, trước khi các vị đến, người ta đã dùng hết mọi biện pháp rồi, viên đại úy đã được đặt lên giường ấm áp, người ta đã trích máu, đã chà xát trán, và đã nhỏ đủ thứ thuốc hồi sinh vào lỗ mũi và mồm.

Thành thử, hai vị thầy thuốc có giở sách gì ra cũng thấy người ta đã làm trước rồi, hai ngài bối rối quá, không biết sử dụng vào việc gì cái khoảng thời gian thông thường cần nán lại để chờ được trả tiền công, bởi thế, họ phải kiếm một vấn đề nào đó để bàn cãi với nhau, mà còn gì khác hợp cảnh hơn là những điều vừa nói ở trên? Hai vị bác sĩ của chúng ta sắp sửa cáo lui thì được ông Allworthy yêu cầu họ thăm bệnh cho bà Blifil trước khi ra về. Lúc này, ông đành thuận theo ý muốn của Chúa, từ bỏ việc cứu chữa cho viên đại úy, và quay sang: hỏi han đến cô em gái.

Bà Blifil đã hồi tỉnh, và theo cách nói thông thường thì trong hoàn cảnh của bà, tình trạng như thế là rất khả quan. Mọi nghi lễ ban đầu xong xuôi, vì đây là một con bệnh mới, hai vị bác sĩ bèn theo lời yêu cầu, ngồi xuống coi bệnh, mỗi vị nắm một tay bệnh nhân để xem mạch, như với xác chết lúc nãy.

Bệnh trạng của bà vợ hoàn toàn mâu thuẫn với ông chồng. Bệnh của chồng bà vượt quá khả năng cứu chữa của y học, còn bệnh của bà thực ra chẳng cần chữa chạy gì hết. Thông thường, người đời vẫn cho rằng thầy thuốc là bạn của thần Chết. Thật không gì bất công hơn. Trái lại, tôi tin nếu có thể đem số người được y học chữa cho lành bệnh so với số người chết vì y học, thì loại người thứ nhất vẫn nhiều hơn loại người thứ hai. Một số người đã quá thận trọng về vấn đề này, để khỏi giết chết người bệnh, họ đã không chịu dùng bất cứ một phương pháp điều trị nào, và chỉ kê cho những thứ thuốc vô thưởng vô phạt. Tôi đã từng được nghe một vài vị thuộc loại này hết sức trịnh trọng phát biểu câu nói sau, coi như một câu châm ngôn: “Cần để mặc cho Tự nhiên tiến hành công việc, thầy thuốc có thể chỉ đứng bên cạnh để vỗ vào lưng Tự nhiên, và khuyến khích nó mỗi khi nó làm tốt.”

Vậy thì hai vị bác sĩ của chúng ta không ưa cái chết cho lắm, nên nhận tiền công xong là họ từ biệt thây ma ngay, nhưng đối với bệnh nhân còn sống, các ngài lại không ghê tởm như vậy, hai vị đã lập tức đồng ý với nhau về căn bệnh, và ra sức kê đơn một cách rất hăng hái.

Chẳng rõ có phải thoạt tiên bà Blifil đã làm cho hai ông thầy thuốc tin rằng bà ốm, nên bây giờ, để đáp lại, hai vị lại làm cho bà tin rằng mình đang ốm hay không, tôi không dám cả quyết, có điều, trọn một tháng trời, bà có đủ mọi thứ trang trí của bệnh tật. Trong thời gian này, bà được các thầy thuốc đến thăm bệnh, được người nhà chăm sóc, và liên tiếp nhận được thư của những người quen gửi đến hỏi thăm sức khoẻ.

Cuối cùng, khoảng thời gian dành cho bệnh tật và sự đau buồn vô độ đã hết, các ông bác sĩ thôi không được mời đến nữa, và bà Blifil lại bắt đầu tiếp khách. So với trước, bà chỉ thay đổi ở chỗ khoác lên dáng điệu và vẻ mặt của mình một màu sắc u buồn.

Bây giờ, viên đại úy đã được chôn cất rồi và có lẽ cũng đã chìm khá sâu vào sự quên lãng nếu ông Allworthy không vì tình bạn mà lo việc lưu lại chút kỷ niệm về hắn, bằng bài văn bia do một người công minh và có tài, lại hiểu biết viên đại úy rất rõ, thảo ra:

Tại đây an nghỉ thi hài của đại úy John Blifil, trong khi chờ đợi một cuộc tái sinh tốt đẹp.

Thành London có vinh dự là nơi đại úy sinh ra,

Đại học đường Oxford có vinh dự là nơi đại úy thụ hưởng giáo dục,

Tài năng của đại úy là một vinh dự cho nghề quân nhân,

Và cho xứ sở,

Cuộc đời của đại úy là một vinh dự của tôn giáo,

Và bản tính con người,

Đại úy là một người con chí hiếu,

Một người chồng dịu dàng,

Một người cha nhân hậu,

Một người bạn trung thực,

Một tín đồ Cơ đốc giáo mộ đạo,

Và một con người tốt,

Tấm bia này, do người vợ đau đớn khôn nguôi của đại úy dựng lên để ghi nhớ những đức tính đáng quý của đại úy và tình yêu thương của bà...

QUYỂN BA

GỒM NHỮNG CHUYỂN BIẾN ĐÁNG GHI NHỚ NHẤT TRONG GIA ĐÌNH ÔNG ALLWORTHY TỪ KHI TOMMY JONES MƯỜI BỐN TUỔI ĐẾN KHI CẬU MƯỜI CHÍN TUỔI. TRONG QUYỂN NÀY, BẠN ĐỌC CÓ THỂ LƯỢM LẶT ĐƯỢC MỘT SỐ GỢI Ý VỀ PHÉP GIÁO DỤC CON TRẺ

CHƯƠNG I

Nói đến rất ít chuyện, hoặc không có gì cả.

Xin bạn đọc vui lòng nhớ lại rằng ở phần đầu quyển thứ Hai của bộ truyện, chúng tôi đã nói là sẽ chủ tâm bỏ qua nhiều khoảng thời gian dài trong đó không có chuyện gì đáng ghi lại trong một cuốn biên niên ký thuộc loại này.

Làm thế, chẳng những chỉ là nghĩ đến tư cách và sự thoải mái riêng của chúng tôi, mà cũng là vì lợi ích của bạn đọc nữa, bằng cách ấy, chúng tôi tránh cho các bạn khỏi phí thời giờ vì có đọc mà không thấy thích thú hoặc bổ ích gì, lại còn tạo cơ hội cho các bạn sử dụng trí thông minh tài tình là sở trường của các bạn để tự đưa ra những phỏng đoán bổ sung vào những khoảng trống đó. Nhằm mục đích ấy, chúng tôi đã chú ý chuẩn bị trước cho bạn đọc trong những trang trên.

Thí dụ, như ai cũng rõ, trước cái chết của bạn, ông Allworthy thoạt tiên cảm thấy đau buồn như thế nào, cũng như mọi con người mà trái tim và khối óc không phải là sắt đá vẫn cảm thấy trong những trường hợp tương tự. Bạn đọc lại cũng thừa biết rằng triết lý và tôn giáo đã kịp thời đến xoa dịu và cuối cùng xua tan được nỗi đau buồn ấy. Triết lý thì dạy rằng đau buồn là điên rồ và phù phiếm, còn tôn giáo thì coi đó là điều không đúng, đồng thời làm cho ta khuây khỏa bằng cách nêu lên những niềm hy vọng và tin tưởng ở tương lai, có khả năng giúp một tâm hồn mộ đạo và mạnh mẽ từ biệt một người bạn vào giờ phút lâm chung một cách cũng gần thản nhiên như thể người bạn ấy sửa soạn đi chơi xa một thời gian dài, và dĩ nhiên là ít có hy vọng gặp lại hơn.

Hẳn bạn đọc sáng suốt đang bối rối không hiểu về phía bà Bridget Blifil thì thế nào. Bạn có thể yên trí rằng suốt khoảng thời gian mà nỗi buồn cần phải thể hiện ra bên ngoài ấy, bà đã xử sự theo đúng mọi phép tắc của phong tục tập quán và phép trang nhã, thay đổi vẻ mặt khớp theo sự thay đổi trong cách phục sức, quần áo từ trang phục đại tang sang trang phục màu đen, từ đen sang xám, từ xám sang trắng, vẻ mặt bà cũng chuyển từ thê thảm sang rầu rĩ, từ rầu rĩ sang âu sầu và từ âu sầu sang nghiêm trang, cho tới một ngày kia, bà được phép lấy lại vẻ mặt thư thái như xưa.

Chúng tôi dẫn ra hai thí dụ trên về công việc mà bạn đọc thuộc loại thấp nhất phải làm. Bạn đọc có khả năng phê bình cao hơn, dĩ nhiên có quyền chờ đợi những bài tập khó khăn hơn về óc suy luận và trí thông minh thấu suốt. Tôi tin chắc các bạn đọc sẽ khám phá được nhiều điều đáng chú ý về những biến chuyển xảy ra trong gia đình ông Allworthy, trong suốt khoảng thời gian mà chúng tôi nghĩ nên bỏ qua. Bởi vì trong thời gian ấy, tuy không có điều gì đáng được kể lại trong bộ truyện này, nhưng cũng đã xảy ra nhiều sự việc có tầm quan trọng tương tự như những sự việc được các sử gia thời đại liệt kê hàng ngày và hàng tuần, vô khối người mất khá nhiều thì giờ đọc những truyện ấy, mà tôi e rằng cũng chẳng bổ ích cho họ được mấy tí. Bây giờ, trong việc phỏng đoán mà chúng tôi đề nghị với bạn đọc, một vài trí tuệ xuất sắc nhất sẽ được sử dụng một cách hữu ích, vì căn cứ vào tính tình mà tiên đoán được hành động của người đời trong một hoàn cảnh nào đó vẫn là một khả năng hữu ích hơn là chỉ biết căn cứ vào hành động mà xét đoán tính tình. Tôi công nhận rằng khả năng thứ nhất đòi hỏi phải có con mắt thấu triệt hơn. Nhưng nếu ta thực sự tinh ý thì chắc chắn cũng thực hiện được không kém gì khả năng thứ hai.

Chúng tôi biết rằng một số lớn bạn đọc có đức tính trên nên đã dành cho họ một khoảng thời gian là mười hai năm để họ vận dụng đức tính ấy. Bây giờ, chúng tôi đưa ra trước mắt bạn đọc một nhân vật chính của chúng tôi lúc này đã mười bốn tuổi, chắc hẳn từ lâu nhiều người đã sốt ruột muốn làm quen với nhân vật này.

CHƯƠNG II

Nhân vật chính của cuốn truyện lớn này xuất hiện với những điềm báo trước rất gở. Một câu chuyện nhỏ, thuộc loại tầm thường nhất, đến nỗi có người nghĩ rằng không đáng được chú ý tới. Vài lời về một nhà điền chủ, và nói nhiều đến một bác coi rừng và một ông thầy giáo.

Thoạt đầu ngồi xuống viết bộ truyện này, chúng tôi đã quyết định sẽ không bợ đỡ ai, chỉ hướng ngòi bút từ đầu đến cuối theo chỉ thị của sự thật, vì vậy, chúng tôi buộc lòng phải đưa nhân vật chính ra sân khấu một cách quá kém thuận lợi hơn là chúng tôi có thể mong uớc, và ngay lúc nhân vật này mới xuất hiện, chúng tôi đành nói rõ một cách thực thà rằng mọi người trong gia đình ông Allworthy đều thống nhất ý kiến chắc chắn thằng bé ra đời là để bị treo cổ.

Tôi rất buồn mà nói rằng đoán như vậy cũng khá có lý. Ngay từ lúc còn nhỏ, thằng bé đã lộ rõ khuynh hướng mắc nhiều thói xấu trực tiếp dẫn tới cái số phận mà chúng tôi vừa nói, số phận mà mọi người đoán trước cho nó. Nó đã bị kết tội ăn trộm ba lần, một lần hái trộm quả trong vườn, một lần ăn trộm con ngan trong sân nhà một tá điền và một lần đánh cắp quả bóng trong túi cậu Blifil.

Hơn nữa, những thói xấu của thằng bé càng bị coi là trầm trọng vì nó bị đặt vào một hoàn cảnh bất lợi là đối diện với những đức tính của cậu Blifil, bạn nó, một chú bé bản tính khác hẳn Jones, cho nên không những mọi người trong gia đình mà ngay cả những người láng giềng ai ai cũng khen cậu là ngoan. Quả thật, tính tình cậu này rất đáng khen: điềm đạm, kín đáo, lễ độ hơn mọi đứa trẻ cùng lứa tuổi, khiến ai biết cậu bé cũng phải yêu mến, còn Tom Jones thì chẳng ai ưa. Nhiều người ngạc nhiên không hiểu sao ông Allworthy lại cho một đứa nhỏ như vậy được nuôi duỡng, giáo dục cùng với cháu ông mà không sợ đức hạnh của cháu ông sẽ hư hỏng vì bắt chước nó.

Vào hồi này, đã xảy ra một việc khiến cho tính tình hai đứa trẻ hiện lên rõ ràng trước mắt bạn đọc sáng suốt còn hơn cả những lời phân tích dài dòng nhất.

Tom Jones tuy xấu thói như thế nhưng vẫn phải là nhân vật chính trong truyện này. Trong số gia nhân của ông Allworthy, Tom Jones chỉ có một người bạn, vì bà Wilkins đã bỏ rơi nó từ lâu để hoàn toàn làm lành với bà chủ. Người bạn này là bác coi rừng, một người tính tình bừa bãi và xem ra cũng không quan niệm được sự khác biệt giữa meum và tuum* rõ ràng hơn chính thằng bé Jones mấy chút. Do đó, tình bạn này đã khiến cho bọn gia nhân trong nhà đưa ra nhiều câu châm biếm, đa phần những nhận xét ấy trước đó là những tục ngữ, hoặc ít nhất thì bây giờ cũng trở thành tục ngữ, tinh thần chung của những nhận xét ấy có thể tóm tắt trong câu tục ngữ La tinh ngắn ngủi: “Noacitur a socio”, dịch ra là “Xét bè bạn, biết con người”.

Nói của đáng tội, có lẽ một số vụ nghịch ngợm tệ hại của Jones, mà chúng tôi vừa dẫn ra ba thí dụ, là do bác này khuyến khích, trong vài ba trường hợp, theo luật pháp, có thể gọi bác là tòng phạm, vì tất cả con ngan và phần lớn số táo thằng bé Jones lấy trộm là để bác và gia đình dùng. Do chỉ bắt được quả tang có một mình Jones, nên thằng bé đáng thương phải gánh lấy cả ngọn roi lẫn câu mắng, trong vụ sau đây cũng thế, một mình cu cậu phải chịu hết.

Sát cạnh điền trang của ông Allworthy là trang trại của một trong những người thuộc giới thượng lưu được gọi là “Nhà bảo tồn thú săn”. Loại người này ưa báo thù cho cái chết của một con thỏ rừng hoặc một con gà gô một cách rất nghiêm khắc, có thể nói rằng những kẻ đó tôn sùng cùng một thứ tôn giáo dị đoan như những tín đồ Bannian ở Ấn Độ. Tôi nghe nói nhiều người thuộc loại này dốc cả đời mình vào việc bảo tồn một số giống động vật nào đó, phải chăng những người Bannian Anh Cát Lợi của chúng ta, trong khi bảo vệ những động vật ấy chống lại những kẻ thù khác, thì chính họ lại sát hại lẫn nhau một cách hết sức tàn bạo, thành thử họ hoàn toàn không dính dáng gì đến thói dị đoan ngoại đạo kia.

Quả tình, khác một số người, tôi lại có ý kiến rất tốt về loại người này, tôi cho rằng họ đã đáp ứng yêu cầu của tạo hóa, thực hiện những ý định tốt đẹp mà họ được chỉ định, theo một cách đầy đủ hơn, thỏa đáng hơn nhiều người khác. Horace bảo chúng ta rằng có một loại người:

Fruges consumere nati.

“Sinh ra để xơi hết hoa quả trên trái đất”, do đó tôi tin chắc cũng có những người khác:

Feras consumers nati.

“Sinh ra để xơi hết thú vật trên đồng cỏ”, hoặc thông thường vẫn gọi là thú săn, và tôi tin hẳn không một ai chối cãi rằng những điền chủ này đã thực hiện đúng mục đích họ sinh ra đời.

Một hôm, thằng Jones đang đi săn với bác gác rừng, bỗng nhiên, một bầy gà gô bay vụt lên, gần địa phận trang trại nơi số phận đã đặt sẵn một tay “Xơi thú rừng” để thực hiện mục đích khôn ngoan của tạo hóa, bầy chim bay ngay vào đó và bị hai thiện xạ ở mấy bụi cây kim tước cách địa phận điền trang của ông Allworthy khoảng vài trăm bước phát hiện (như được gọi như thế). Ông Allworthy đã nghiêm khắc ra lệnh cho bác gác rừng không bao giờ được xâm phạm vào địa phận của bất cứ trang trại láng giềng nào, nếu không nghe, sẽ bị mất việc, dù là nhũng vị trang chủ không gay gắt lắm, cũng như vị chủ nhân điền trang nói trên. Thực tình, đối với những trang chủ khác, thường những mệnh lệnh trên không được tôn trọng triệt để lắm, nhưng vị thượng lưu của trang trại vừa được bầy gà gô tìm đến trú ẩn tính tình ra sao ai cũng đã rõ, nên bác gác rừng chưa bao giờ dám xâm phạm vào địa phận đất đai của ông ta. Ngay cả lần này, bác cũng chẳng dám, nếu chú bé thiện xạ trẻ tuổi của chúng ta không quá ham mồi đã hết sức thuyết phục bác, Jones cứ nằn nì mãi, mà bác cũng đang ham thành thử bác cũng nghe theo, cùng nó lần vào bên trong khu trang trại để bắn một con gà gô.

Lúc ấy, chính vị chủ trại đang cưỡi ngựa cách đó không xa. Nghe tiếng súng, ông ta lập tức tìm đến, tóm ngay được Jones, bác gác rừng đã nhanh chân, may mắn chui tọt vào trong bụi cây kim tước, chỗ rậm rạp nhất để náu mình.

Nhà điền chủ khám người Jones, tìm thấy con gà gô, bèn đe sẽ trừng trị thích đáng, và nói thế nào cũng sẽ mách ông Allworthy. Nói là làm, ông ta lập tức phóng ngựa đến nhà ông Allworthy, phản đối việc cậu bé xâm phạm vào đất của mình bằng những lời lẽ rất gay gắt, tưởng chừng nhà ông ta bị phá tan hoang, những đồ đạc quý giá bị người ta cướp đi mất. Ông ta nói còn có một người nữa cùng đi với Jones nhưng ông ta không tìm ra được, vì rõ ràng nghe thấy hai tiếng súng nổ hầu như cùng một lúc. Ông ta bảo: “Chúng tôi chỉ tìm thấy có con gà gô này, nhưng có trời mới biết chúng nó đã gây tai họa đến thế nào.”

Vừa về đến nhà, Jones lập tức bị ông Allworthy cho gọi lên. Nó nhận có bắn trộm gà gô và cũng không đưa ra lý do gì để bào chữa, chỉ nói đúng sự thật là thoạt tiên, bầy gà gô từ trong trang trại của ông Allworthy bay lên.

Ông hỏi nó đã đi với ai và nhất thiết phải nói cho ông biết, ông bảo nhà quý tộc láng giềng và đám gia nhân của ông đã nói là có hai tiếng súng nổ. Nhưng Jones cứ khăng khăng rằng chỉ có một mình nó. Của đáng tội, mới đầu cu cậu cũng hơi ngần ngừ, nếu như nhà điền chủ và đám gia nhân của ông ta cần có thêm bằng chứng thì thái độ ấy cũng đã làm cho ông Allworthy tin lời họ.

Bác gác rừng nằm trong số những người khả nghi nên bị gọi đến hỏi, nhưng tin vào lời Jones đã hứa sẽ nhận hết tội lỗi về mình, nên bác cả quyết chối cãi, không nhận đã cùng đi với thằng bé, thậm chí suốt buổi chiều hôm ấy, bác không hề gặp mặt nó lần nào.

Ông Allworthy bèn quay sang phía Jones, vẻ mặt giận dữ khác thường, bảo nó phải thú nhận, khai ra ai đã cùng đi với nó. Ông nhắc lại rằng nhất định ông phải được biết. Nhưng Jones vẫn một mực chối, ông Allworthy giận lắm, bảo nó đi ra và từ giờ cho đến sáng hôm sau, nó phải suy nghĩ lại về việc này, vì sẽ có người khác xét hỏi và xét hỏi bằng cách khác.

Thằng Jones đáng thương trằn trọc suốt đêm hôm ấy, tệ hơn nữa, nó lại không có bên cạnh người bạn hàng ngày, vì cậu Blifil cùng bà mẹ đi thăm người quen. Đối với nó, bị trừng phạt vì chuyện này không phải là chuyện đáng sợ, mà chỉ lo liệu nó có kiên trì đến cùng được không, hay là phải khai ra bác coi rừng, mà nó biết, nếu nó khai ra bác sẽ bị tai họa thế nào!

Đêm ấy, bác gác rừng cũng chẳng yên tâm hơn. Bác cũng như thằng bé, bác lo cho danh dự của nó nhiều hơn cho bản thân mình.

Sáng hôm sau, khi Jones đến gặp mục sư Thwackum, người được ông Allworthy giao phó cho việc dạy dỗ hai đứa trẻ, ông này cũng hỏi Jones những câu như tối hôm trước người ta đã hỏi, nó vẫn trả lời cũ. Kết quả, cu cậu bị một trận đòn rất đau, có thể nói là hơi giống với sự tra tấn ở một số nước để buộc phạm nhân phải thú tội.

Jones gan góc chịu đựng. Cứ đánh một roi, ông giáo lại hỏi xem nó có chịu thú thực không, nhưng nó thà chịu bị lột da còn hơn là phản bội bạn, hoặc phản bội lời hứa.

Bác coi rừng bây giờ mới hết lo, mà ông Allworthy cũng bắt đầu nghĩ đến thằng bé bị đánh đau, ông Thwackum không bắt được thằng bé thú nhận nên phát khùng và tỏ ra nghiêm khắc quá mức ông Allworthy dự tính, do đó ông Allworthy bắt đầu ngờ hay là nhà điền chủ kia đã lầm, mà đang lúc quá giận ông ta cũng có thể nhầm lắm, còn những lời bọn gia nhân xác nhận ý kiến của chủ thì không đáng khiến ông để ý. Giờ đây, vì tàn nhẫn và bất công là hai ý niệm mà ông Allworthy không thể chịu đựng được dù chỉ một lúc, ông bèn gọi Jones tới, lấy lời lẽ ngọt ngào thân mật khuyên bảo nó, ông nói: “Con thân yêu, ta tin rằng ta đã ngờ oan cho con, ta rất ân hận vì con đã bị trừng phạt nghiêm khắc về việc này.” Cuối cùng ông đền cho nó một con ngựa và nhắc đi nhắc lại, ông rất lấy làm tiếc về chuyện đã xảy ra.

Bấy giờ, Jones mới thấy rõ mình có tội, điều mà không một sự trừng phạt nghiêm khắc nào làm cho nó nhận ra được. Nó có thể chịu đựng những ngọn roi của ông Thwackum dễ dàng hơn nhiều sự khoan dung của ông Allworthy. Nghe ông nói, nó giàn giụa nước mắt, quỳ xuống kêu lên:

“Ôi, thưa cha, cha đã quá thương con. Vâng, quả là như vậy. Con thật không xứng đáng với tấm lòng của cha.”

Trong giây phút tâm hồn bị xúc động mạnh mẽ, suýt nữa nó đã nói ra điều nó vẫn giấu, song vị thần Hộ mệnh của bác coi rừng đã kịp thời rỉ tai nó rằng hậu quả có thể rất tai hại cho con người tội nghiệp kia, nên nó đã ngậm miệng lại.

Ông Thwackum hết sức khuyên ông Allworthy không nên tỏ thái độ thương xót hay quá rộng lượng với thằng bé, vì lẽ “Nó cứ khăng khăng dối trá”, ông ta còn gợi ý nên cho nó một trận đòn thứ hai, chắn chắn nó phải khai ra sự thật.

Nhưng ông Allworthy cương quyết không nghe. Ông bảo vì che giấu sự thật nó đã bị đòn như thế cũng khá đủ rồi, dù thằng bé có tội chăng nữa, ông thấy động cơ duy nhất khiến nó hành động như vậy cũng chỉ vì một nhận thức sai lầm về danh dự mà thôi.

“Danh dự!” Thwackum hơi cáu, kêu lên. “Bướng bỉnh, cứng đầu cứng cổ thì có. Danh dự đâu có dạy ai nói dối? Danh dự có thể tồn tại độc lập ngoài tôn giáo được không?”

Cuộc tranh luận xảy ra tại bàn ăn khi vừa kết thúc bữa ăn, lúc có mặt ba người là ông Allworthy, Thwackum, và một vị thứ ba, bấy giờ cũng tham gia cuộc tranh cãi. Trước khi kể tiếp, chúng tôi xin giới thiệu tóm tắt vị này với bạn đọc.

CHƯƠNG III

Tính tình của ngài Square, nhà triết học và ngài Thwackum, nhà thần học, và một cuộc tranh cãi về vấn đề...

Vị thượng lưu đã sống tại nhà ông Allworthy một thời gian, tên là Square. Bẩm sinh ông ta cũng không có tài năng gì đặc biệt, nhưng ông ta trau dồi nó bằng một nền giáo dục uyên bác. Ông ta đã nghiên cứu sâu các tác giả thời cổ đại, là một bậc thầy về các tác phẩm của Plato* và Aristotle*. Ông ta tự rèn luyện mình chủ yếu theo hai mẫu mực lớn lao này. Có khi theo ý kiến của vị này, có lúc theo ý kiến của vị kia. Về mặt đạo đức, ông ta là môn đồ của Plato, về mặt tôn giáo, ông ta lại nghiêng về Aristotle.

Tuy rằng, như chúng tôi đã nói, về mặt đạo đức ông ta theo mẫu mực Plato, nhưng ông ta lại hoàn toàn tán thành ý kiến của Aristotle, coi nhân vật vĩ đại này là một nhà triết học, một nhà luận thuyết hơn là một nhà lập pháp. Quan điểm này ông ta hiểu rất sâu xa, thực vậy, đến mức cho rằng mọi đức tính tốt chỉ là vấn đề lý thuyết. Thực ra, theo chỗ tôi biết, ông ta chưa hề khẳng định ý kiến này với một ai, song chỉ ngó qua tư cách ông ta, tôi không thể không nghĩ rằng đó đã thực là quan điểm của ông ta, vì nó sẽ làm hòa hợp một vài sự mâu thuẫn có thể xuất hiện trong tính cách ông ta theo một cách khác.

Ông ta và ông Thwackum ít khi gặp nhau mà không nổ ra tranh cãi, vì quan điểm giáo lý của hai bên hoàn toàn đối lập, Square chủ trương rằng bản chất loài người là sự hoàn thiện của mọi đạo đức và thói xấu chính là một sự lệch lạc của bản tính chúng ta, cũng như sự méo mó của cơ thể. Trái lại, Thwackum chủ trương rằng, kể từ khi bị sa ngã, con người chỉ là một vũng lầy tội lỗi xấu xa, cho đến bao giờ nhờ ơn Chúa được gạn lọc và chuộc tội mới hết. Hai người chỉ thống nhất với nhau ở một điểm duy nhất là trong một cuộc tranh luận về đạo đức không bao giờ họ nhắc tới danh từ “lòng tốt”. Vị thứ nhất thích nhất câu “Cái đẹp tự nhiên của đức hạnh”, vị thứ hai thích nhất câu “Sức mạnh thiêng liêng của ơn Chúa”. Vị thứ nhất xét đoán mọi hành động theo “Quy tắc bất di bất dịch của điều phải” và “Sự thích ứng đời đời của vạn vật”. Vị thứ hai dùng quyền uy để quyết định mọi vấn đề, nhưng trong việc làm này, ông ta luôn luôn viện dẫn kinh thánh và những nhà bình luận kinh thánh, cũng như luật gia viện dẫn cuốn Coke upon Lytileton của mình, một cuốn sách mà lời bình luận cũng có uy quyền ngang như chính văn.

Sau mấy lời giáo đầu ngắn gọn này, xin bạn đọc vui lòng nhớ lại cho rằng vị mục sư đã kết thúc bài diễn thuyết của mình bằng một câu hỏi đầy đắc thắng, mà ông ta yên trí không ai trả lời được, tức là câu: “Danh dự có thể tồn tại độc lập ngoài tôn giáo được không?”

Trả lời câu hỏi này, ông Square nói rằng không thể thảo luận đúng yêu cầu triết học về những danh từ, chừng nào chưa xác định trước ý nghĩa của chúng, rằng ít khi có hai danh từ nào ý nghĩa lại mơ hồ, khó xác định như hai danh từ ông kia vừa dẫn ra vì rằng ý kiến khác nhau về danh dự cũng nhiều gần ngang với ý kiến khác nhau về tôn giáo, ông ta nói:

“Nhưng nếu ngài hiểu danh dự là cái đẹp tự nhiên chân chính của đức hạnh thì tôi cho rằng nó có thể tồn tại độc lập với bất cứ tôn giáo nào. Mà...” Ông ta nói thêm. “Chính ông cũng sẽ công nhận rằng nó tồn tại độc lập với mọi tôn giáo trừ một tôn giáo duy nhất, vì thế một tín đồ Hồi giáo, một người Do Thái, cũng như tất cả những người thuộc các giáo phái khác trên thế giới họ cũng đều như vậy.”

Thwackum đáp rằng nói thế là lập luận theo cách xảo trá vẫn dùng của mọi kẻ thù địch với nhà thờ chân chính. Ông ta bảo rằng không phải nghi ngờ gì nữa, hết thảy mọi kẻ dị giáo, mọi kẻ chống đạo trên thế giới, nếu có thể, đều sẵn sàng hạn chế khái niệm danh dự vào trong phạm vi những sự sai lầm kì quái và những sự bịp bợm đáng nguyền rủa của chúng. Ông ta nói:

“Tuy thế, không phải vì có nhiều ý kiến phi lý về danh dự mà danh dự có nhiều mặt, cũng như không phải vì có nhiều giáo phái và tín ngưỡng dị giáo khác nhau mà tôn giáo có nhiều vẻ. Khi tôi nói đến tôn giáo, là tôi muốn nói đến Cơ đốc giáo, không phải chỉ là Cơ đốc giáo mà còn là đạo Tin lành, không phải chỉ là đạo Tin lành, mà còn là Anh quốc giáo, và khi tôi nói đến danh dự, ấy là tôi nói đến thứ ơn Chúa thiêng liêng, không những thích hợp mà còn là tùy thuộc vào tôn giáo ấy chứ không thích hợp, không tùy thuộc vào bất cứ tôn giáo nào khác. Thế mà bảo rằng thứ danh dự tôi nói ở đây, và tôi nghĩ cũng là tất cả thứ danh dự tôi có thể nói tới, lại ủng hộ và tán thành một sự dối trá, chưa nói là tuyên bố chấp nhận một sự dối trá, thì tức là khẳng định một sự phi lý trắng trợn không thể tưởng tượng được.”

Square đáp:

“Tôi cố ý tránh rút ra một kết luận từ lời tôi vừa nói, mà tôi nghĩ rằng đã quá rõ ràng, song nếu ngài nhận ra kết luận ấy, tôi chắc chắn ngài sẽ không có ý định trả lời. Tuy nhiên, khoan bàn tới vấn đề tôn giáo, tôi nghĩ rằng, căn cứ vào điều ngài vừa nói, rõ ràng chúng ta có những quan niệm khác nhau về danh dự, nếu không, tại sao chúng ta lại không thống nhất với nhau về cách giải thích? Tôi đã khẳng định rằng danh dự chân chính và đức hạnh chân chính hầu như là hai thứ đồng nghĩa, và cả hai đều dựa trên một cơ sở là quy tắc bất di bất dịch về điều phải, và sự thích ứng đời đời của vạn vật, đối với những điều này, một sự dối trá là đáng ghê tởm và đối lập, cho nên, rõ ràng danh dự chân chính không thể ủng hộ một sự dối trá. Do đó, tôi nghĩ chúng ta thống nhất với nhau về điểm này, song nói rằng danh dự ấy được xây dựng trên cơ sở tôn giáo, mà chính nó lại có trước tôn giáo, nếu như quan niệm tôn giáo là một phép tắc rõ ràng nào...”

Thwackum giận dữ đáp:

“Tôi mà đồng ý với một người dám khẳng định danh dự có trước tôn giáo! Thưa ông Allworthy, tôi có bao giờ nói thế không?”

Ông ta còn định nói tiếp thì ông Allworthy xen vào, ông lạnh lùng bảo cả hai rằng họ đã hiểu sai ý ông, vì ông đã không hề nói gì về danh dự chân chính... Tuy nhiên, lúc này cả hai người đang cùng hăng tiết như nhau, ông khó lòng dẹp được họ nếu không xảy ra một sự việc khác làm chấm dứt câu chuyện trên.

CHƯƠNG IV

Gồm một lời thanh minh cần thiết cho tác giả, và một chuyện trẻ con, có lẽ cũng cần một lời thanh minh tương tự.

Trước khi tiếp tục câu chuyện, chúng tôi xin phép được ngăn ngừa một vài sự hiểu lầm mà một số độc giả vì quá nhiệt tình có thể sẽ mắc phải, vì tôi không cố tình xúc phạm bất cứ ai, đặc biệt là những người có nhiệt tâm với vấn đề đức hạnh và tôn giáo.

Do đó, tôi hy vọng rằng sẽ không ai, vì một sự hiểu lầm thô kệch nhất hoặc vì xuyên tạc thâm ý của tôi, mà gán cho tôi là cố tình giễu cợt những sự hoàn thiện nhất của bản tính con người. Những cái, quả thật, chỉ có làm cho trái tim con người ta trở thành trong sạch, cao quý và nâng con người lên cao hơn loài vật. Thưa bạn đọc, tôi xin đánh bạo mà nói rằng (các bạn càng tốt chừng nào thì càng sẵn sàng tin lời tôi chừng ấy) thà tôi đem chôn vùi những ý kiến của hai vị kia trong sự quên lãng vĩnh viễn còn hơn gây ra một chút phương hại đến một trong hai điều quang vinh kia.

Trái lại, chính vì muốn giúp ích cho hai điều đó mà tôi đã tự lãnh lấy công việc ghi chép lại cuộc đời và hành vi của hai người trong số những kẻ giả dối tự xưng là bảo vệ cho đạo đức và tôn giáo. Một người bạn phản bội là một kẻ thù nguy hiểm nhất, và tôi xin mạnh bạo nói rằng tôn giáo và đạo đức đã thực sự bị bôi xấu vì bọn người đạo đức giả, còn hơn cả những tên báng bổ hoặc những tên phản đạo quỷ quyệt nhất.

Đạo đức và tôn giáo khi thuần khiết, thực là những rường cột của xã hội con người, và quả thật đấy là những diễm phúc lớn lao, song một khi đạo đức và tôn giáo đã bị đầu độc bởi sự giả mạo, lừa dối và giả tạo thì lại trở thành những tai họa ghê gớm nhất của con người, nó khiến con người phạm vào những lầm lỗi tai hại nhất đối với đồng loại.

Quả thật, tôi tin rằng, nói chung, trò khôi hài kia sẽ được các bạn bỏ qua, có điều vì những kẻ kia nhiều khi cũng nói ra được nhiều ý kiến đúng đắn hợp lẽ nên tôi lo nhất là rồi tất cả sẽ bị đánh đồng loạt, còn tôi sẽ bị coi là kẻ muốn giễu cợt hết thảy như nhau. Bây giờ xin các bạn đọc vui lòng để ý hộ rằng cả hai người kia đều không phải là những kẻ ngu ngốc, vậy thì không thể nghĩ họ chỉ bảo vệ những điều phi lý và chỉ nói những điều vô lý, do đó, nếu tôi chỉ chọn lấy những gì là xấu xa của họ để miêu tả, thì nhất định tôi đã làm một việc bất công rất lớn, và nếu vậy, những lý lẽ của họ phải ngớ ngẩn, khập khiễng một cách kinh khủng.

Nói chung, không phải là tôn giáo và đạo đức, mà chính là sự thiếu tôn giáo và thiếu đạo đức được trình bày ở đây. Nếu như Thwackum đã không coi thường quá đáng đạo đức, Square đã không coi thường quá đáng tôn giáo trong cơ cấu lý thuyết họ đưa ra, nếu như cả hai đều không hoàn toàn gạt bỏ lòng tốt bẩm sinh của con người, thì không bao giờ họ bị miêu tả một cách hài hước trong cuốn truyện này, bây giờ chúng tôi tiếp tục.

Cái việc chấm dứt cuộc tranh cãi ở chương trên, chính là một vụ xích mích giữa cậu Blifil và Jones. Kết quả là Blifil bị chảy máu mũi, vì tuy Blifil ít tuổi hơn, song lại cao to hơn đối thủ, còn Jones chiếm ưu thế về nghệ thuật quyền anh. Tuy nhiên, Jones vẫn thận trọng tránh mọi sự va chạm với bạn, vì Jones hay nghịch ngợm thật nhưng là một đứa trẻ không ưa gây gổ, lại thực tâm yêu quý Blifil, lại thêm ông Thwackum luôn luôn ở bên Blifil, như thế cũng đủ ngăn không cho Jones gây sự được.

Nhưng một tác giả nào đó đã nói rất đúng rằng không có ai lúc nào cũng khôn ngoan được, cho nên ta không nên lấy làm lạ nếu một đứa trẻ có lúc nào đó đã tỏ ra không khôn ngoan. Hai đứa đang chơi với nhau thì xảy ra chuyện cãi cọ, cậu Blifil gọi Jones là “đồ con hoang ăn mày”. Tính Jones hơi cục, nên lập tức cho Blifil ăn đòn như đã nói ở trên.

Lúc này, cậu Blifil, nước mắt theo máu mũi chảy ròng ròng, tới trước mắt ông bác, và ông Thwackum ghê gớm. Trước tòa án kể trên, Jones lập tức bị kiện về tội hành hung, đánh đập và gây thương tích. Để tự biện hộ, Jones chỉ viện cớ mình bị khiêu khích trước và quả thật đó là điều mà cậu Blifil đã bỏ sót.

Cũng có thể cậu đã quên khuấy, vì khi trả lời, cậu dứt khoát nhấn mạnh rằng không hề gọi Jones như vậy, cậu lại nói thêm: “Chúa không cho phép con mở miệng nói ra những lời tồi tệ như thế.”

Dù trái với mọi quy tắc về luật pháp, Jones cứ khăng khăng là Blifil có gọi thế. Cậu Blifil đáp lại:

“Cũng chẳng có gì lạ. Những đứa đã nói dối một lần ắt quen nói dối mãi. Nếu tao đã láo lếu nói dối thầy giáo một lần như mày thì tao sẽ xấu hổ lắm, chẳng dám nhìn mặt ai!”

Thwackum vội vàng hỏi ngay:

“Nói dối gì hở em?”

“Trước đây, nó đã nói với thầy rằng lúc nó bắn con gà gô, nó không đi cùng với ai hết, nhưng sự thực...” Đến đây, cậu khóc òa lên. “Vâng, sự thực là có đấy, vì nó nói thực với con là hôm ấy bác coi rừng Black George cũng có mặt ở đấy. Nó còn bảo - Đúng thế, mày có nói, tao đố mày chối đấy - mày bảo dù thầy có xé mày ra từng mảnh, mày cũng không chịu thú nhận sự thực.”

Nghe nói thế, mắt Thwackum nảy lửa, ông ta kêu to, vẻ đắc thắng:

“Ô hô! Cái quan niệm sai lầm về danh dự của mày là thế đây. Cái thằng này mà lại không đáng bị quật cho một trận đòn nữa à!”

Nhưng ông Allworthy dịu dàng hơn, quay sang hỏi Jones:

“Có đúng thế không, con? Cớ sao con cứ khăng khăng một mực nói dối như vậy?”

Jones đáp rằng nó không ghét gì bằng ghét nói dối, nhưng nghĩ rằng danh dự buộc nó phải xử sự như vậy, vì nó đã hứa sẽ giấu kín cho bác coi rừng đáng thương kia, hơn nữa, nó càng phải giữ lời hứa, vì lúc đầu bác coi rừng đã bảo nó đừng có bước chân sang trang trại của nhà điền chủ nọ, chỉ vì nó đã nài nỉ bác mãi, cuối cùng bác mới nghe theo. Nó bảo đó là tất cả sự thật, và nó sẵn sàng thề về việc này. Cuối cùng, nó khẩn thiết van xin ông Allworthy hãy thương lấy gia đình con người khốn khổ kia, đặc biệt chỉ vì riêng mình nó có tội, phải khó khăn lắm nó mới nài được bác cùng đi. Nó nói thêm:

“Thưa cha, quả thực, không thể bảo là con đã nói dối, vì con người đáng thương kia hoàn toàn vô tội trong việc này. Nếu chỉ có mình con, con cũng đuổi theo bầy gà cơ mà, mà đúng là con bước vào trước, rồi bác mới đi theo sau, cốt để ngăn con khỏi làm thêm điều dại dột. Xin cha cứ trừng trị con, xin cha cứ lấy lại con ngựa cha đã cho con, nhưng xin cha hãy tha thứ cho Black George tội nghiệp.”

Ông Allworthy ngần ngừ một lúc, rồi cho cả hai đứa trẻ ra ngoài, ông khuyên chúng sống với nhau thân thiết và hòa thuận hơn.

CHƯƠNG V

Ý kiến của nhà thần học và nhà triết học về hai đứa trẻ, cùng vài lý do khiến cho họ có những ý kiến như vậy, và nhiều vấn đề khác.

Rất có thể là khi tiết lộ điều bí mật này, cậu Blifil mà Jones tin tưởng lắm mới nói cho biết, đã giúp Jones thoát khỏi một trận đòn ra trò, vì chỉ một tội đánh bạn chảy máu mũi cũng đủ cho ông Thwackum ra tay trừng phạt, nhưng bây giờ thì vấn đề kia lại thu hút sự chú ý, nên chuyện này hoàn toàn bị bỏ qua. Về chuyện này, ông Allworthy nói riêng rằng, theo ý ông, thằng bé đáng thương chứ không đáng phạt, thành thử Thwackum đành rụt tay lại mà tha thứ tất cả.

Thwackum vốn quen mơ tưởng toàn những chuyện roi vọt, lên tiếng phản đối sự khoan dung yếu đuối ấy, ông ta còn bảo ông ta dám gọi đó là một sự khoan dung xấu xa. Ông ta nói rằng làm ngơ trước những tội lỗi nặng như vậy, tức là khuyến khích nó. Ông ta bàn luận về vấn đề trừng phạt con trẻ, lại dẫn ra nhiều câu nói của Solomon* cùng nhiều vị khác, những câu có thể tìm thấy ở nhiều sách khác, ở đây chúng tôi không dẫn ra. Đoạn ông ta mới đề cập đến thói xấu dối trá, trong vấn đề này ông ta cũng tỏ ra uyên bác không kém trong vấn đề kia.

Square bảo ông Thwackum đã cố gắng điều hòa hành vi của Jones với quan niệm của mình về đạo đức hoàn thiện, nhưng không được. Ông ta công nhận rằng thoạt xem thì trong hành vi này cũng có cái gì tương tự lòng dũng cảm, song vì dũng cảm là một đức tính tốt, còn dối trá lại là một thói xấu, hai điều đó không thể nào thống nhất hoặc kết hợp với nhau được. Ông ta nói thêm, vì đây là vấn đề xáo trộn đức tính tốt và thói xấu trong một chừng mực nào đó, cũng đáng để ông Thwackum xem xét có đáng đánh cho một trận đòn đau hơn về tội ấy không.

Cả hai nhà thông thái thống nhất trong việc trừng phạt Jones thế nào thì cũng đồng tình trong việc ngợi khen cậu Blifil chừng ấy. Ông mục sư đòi hết thảy mọi nhà tu hành đều phải coi việc đem sự thật ra ánh sáng là bổn phận. Nhà triết học thì tuyên bố điều ấy hoàn toàn thích hợp với quy tắc bất di bất dịch của điều phải và sự thích ứng đời đời của vạn vật.

Tuy vậy, mọi lý lẽ này đều không ảnh huởng mấy đến ông Allworthy, họ không thuyết phục nổi ông ký lệnh trừng phạt Jones. Có gì đó trong trái tim ông giống với lòng trung thành không gì lay chuyển được của thằng bé, hơn là với thứ tôn giáo của Thwackum hoặc thứ đạo đức của Square. Ông bèn dứt khoát ra lệnh cho Thwackum không được đánh đập thằng bé về chuyện đã qua. Nhà sư phạm đành phải tuân theo nhưng rất miễn cưỡng, ông ta cứ lẩm bẩm mãi là thằng bé thế nào cũng hóa hư.

Đối với bác coi rừng, ông Allworthy tỏ ra nghiêm khắc hơn. Ông lập tức cho gọi con người đáng thương này đến mắng cho một chập rồi trả tiền công, đuổi ra không cho làm nữa. Ông Allworthy nhận xét rất đúng rằng phạm tội dối trá để tự che giấu khác với dối trá để che giấu cho người khác. Ông cũng cho biết sở dĩ ông cương quyết nghiêm khắc với bác gác rừng chủ yếu vì bác hèn hạ, cứ mặc cho Tom Jones bị một trận đòn ghê gớm như thế, trong khi lẽ ra bác phải tự thú để tránh cho nó khỏi bị trừng phạt.

Khi câu chuyện lan ra, ai cũng biết, nhiều người không đồng ý với Thwackum và Square và cách đánh giá hành động của hai đứa trẻ trong việc này. Người ta gọi Blifil là thằng ôn con nịnh bợ, thằng bần tiện, cùng nhiều tính từ tương tự, còn Jones thì được khen là một đứa trẻ dũng cảm, một thằng nhỏ vui tính, một chú bé thực thà. Dĩ nhiên, thái độ của nó đối với Black George đã khiến cho đám gia nhân rất có cảm tình với nó, trước kia, ai cũng ghét bác George, nhưng từ khi bác bị đuổi, mọi người lại đâm ra thương xót bác. Tình bạn và lòng dũng cảm của Jones được toàn thể bọn họ ca tụng nhiệt liệt, họ chê bai cậu Blifil một cách gần như công khai, chỉ không đến mức làm tổn thương đến bà mẹ cậu ta. Tuy nhiên, Jones tội nghiệp phải chịu đau về thể xác vì những chuyện này, mặc dầu Thwackum không được phép ra tay trừng trị về việc đã nói ở trên. Nhưng như tục ngữ có câu “Kiếm một que thì dễ...” cho nên kiếm một cái roi cũng dễ, và quả thật, chỉ vì chưa thể kiếm đâu ra được cái roi nên ông Thwackum trong một thời gian đành chịu không trừng trị thằng bé Jones tội nghiệp.

Nếu như nhà sư phạm đã đánh đòn chỉ vì cảm thấy thích thú, thì chắc chắn cậu Blifil cũng chia sẻ niềm vui đó với ông ta. Tuy ông Allworthy đã nhiều lần bảo ông ta không được phân biệt đối xử với hai đứa trẻ, nhưng Thwackum đối với Blifil dịu dàng, ôn hòa bao nhiêu thì đối với Tom Jones, ông ta tỏ ra gay gắt có thể nói là dã man bấy nhiêu. Nói của đáng tội, Blifil được thầy giáo có cảm tình, phần vì nó luôn luôn tỏ ra lễ độ với ông ta, nhưng chủ yếu vì nó có thái độ tôn trọng khi tiếp thu giáo lý của thầy. Nó học thuộc lòng những câu thầy nói và nhắc lại luôn luôn, lại tôn trọng những nguyên tắc tín ngưỡng của thầy giáo một cách nhiệt tình khiến ta lấy làm lạ ở một đứa trẻ còn ít tuổi như nó, và điều này khiến cho ông gia sư yêu quý nó lắm lắm.

Jones một mặt không những thiếu sót trong thái độ kính trọng bề ngoài đối với ông thầy, nó còn thường quên không ngả mũ hoặc chỉ cúi đầu chào khi ông ta đến gần, lại hoàn toàn không chú ý đến những lời dạy dỗ của thầy cũng như việc thầy làm gương. Quả thật, nó là một đứa trẻ vô tâm, thiếu thận trọng, không điềm đạm trong cách cư xử, thái độ thì thiếu sự nghiêm chỉnh, nhiều khi thấy bạn bè có thái độ nghiêm túc, nó lại cười một cách rất hỗn xược và sỗ sàng.

Ông Square yêu Blifil hơn cũng vì lý do tương tự, vì Jones chẳng để ý đến những bài diễn thuyết thông thái mà thỉnh thoảng vị này giội như nước đổ vào tai nó, cũng như đối với những lời răn dạy của Thwackum. Một lần, nó còn dám táo gan chế nhạo cái quy tắc của điều phải, lần khác, nó bảo nó không tin trên đời lại có một thứ quy tắc nào làm nên được một người như cha nó (ông Allworthy vẫn cho nó gọi mình là cha).

Trái lại, cậu Blifil mới mười sáu tuổi mà đã đủ khôn khéo để đồng thời làm vui lòng cả hai con người đối lập. Với người này thì cậu tỏ ra rất ngoan đạo, với người kia cậu tỏ ra hết sức có đạo đức, và khi có mặt cả hai vị thì cậu lặng thinh, thành ra cả hai bên đều thích cậu vì cứ cho là cậu đồng tình với mình.

Blifil cũng không chỉ bằng lòng với việc nịnh khéo hai vị này trước mặt họ, cậu còn tìm nhiều dịp ca tụng họ sau lưng với ông Allworthy. Những lúc chỉ có hai bác cháu với nhau, mỗi khi ông bác khen cậu về một ý nghĩ ngoan đạo và có đạo đức nào đó (cái này thì cậu có luôn), Blifil không quên gán công lao cho sự giáo dục tốt đẹp mà cậu đã thụ hưởng được của ông Thwackum hoặc của ông Square. Cậu biết thế nào ông bác cũng nhắc lại những lời tán tụng ấy với hai người. Do kinh nghiệm, cậu khám phá ra những lời tán tụng ấy gây ấn tượng rất sâu sắc với nhà thần học cũng như với nhà triết học, tình thực mà nói, cũng không có cách nịnh khéo nào công hiệu bằng cách này, tức là thông qua trung gian.

Hơn nữa, cậu bé nhận thấy những lời ca tụng thầy giáo như thế cũng có ý nghĩa biết ơn nhiều lắm đối với chính ông Allworthy, vì nó bao hàm sự tán thưởng cái chương trình giáo dục đặc biệt do ông vạch ra. Ông Allworthy nhận thấy các trường công của chúng ta có nhiều thiếu sót, ở đó, trẻ con có thể nhiễm phải khá nhiều thói xấu, nên ông đã quyết định giáo dục cháu mình và cả đứa trẻ được ông nhận làm con nuôi ngay tại nhà, ông cho rằng như vậy sẽ tránh cho tâm hồn chúng bị nhiễm những thứ tai hại, điều này sẽ không có cách nào tránh khỏi nếu chúng theo học tại các trường công, bậc trung học hoặc đại học.

Ông bèn quyết định đặt hai đứa trẻ dưới sự dìu dắt của một gia sư. Một người bạn thân được ông Allworthy đánh giá cao về sự hiểu biết và được ông hết sức tin tưởng vào tinh thần vô tư đã giới thiệu Thwackum đảm nhiệm công việc này. Ông Thwackum này là ủy viên ban giám đốc một trường đại học, nơi ông ta hầu như cư trú tại đó hoàn toàn, nổi danh là học rộng, mộ đạo và có tác phong điềm đạm. Tất nhiên, vì những ưu điểm ấy mà người bạn của ông Allworthy quyết định giới thiệu ông ta, tuy rằng ông bạn này ít nhiều cũng có chịu ơn gia đình Thwackum, một gia đình có vai vế trong một thị trấn mà quý ông này là đại diện tại nghị viện Anh.

Lúc Thwackum mới đến, ông Allworthy thấy ông ta hết sức dễ chịu, mà quả thật, ông ta tỏ ra hoàn toàn đúng với hình ảnh đã được giới thiệu về ông ta. Nhưng qua một thời gian lâu tiếp xúc và chuyện trò thân mật với Thwackum, ông Allworthy nhận ra nhiều thiếu sót của vị gia sư, mà ông muốn giá Thwackum đừng mắc phải thì hay hơn. Những thiếu sót này có thể được những đức tính tốt của ông ta át đi, cho nên ông Allworthy không vì thế mà thôi không dùng ông ta, mà quả thật cũng không cần thiết phải dùng đến biện pháp này. Bạn đọc sẽ lầm to nếu nghĩ rằng trong truyện này, trước mặt ông Allworthy, Thwackum cũng hiện ra với những nét tương tự như truớc mắt bạn, và bạn cũng sẽ thất vọng như vậy, nếu nghĩ rằng, do tiếp xúc hết sức thân mật với nhà thần học nên ông Allworthy có thể hiểu rõ những điều mà chúng tôi, do cảm hứng, có thể khám phá và trông thấy rõ. Những bạn đọc nào, vì những ý nghĩ vừa rồi mà lên án sự khôn ngoan, sáng suốt của ông Allworthy, thì chúng tôi không ngại gì mà nói rằng họ đã không biết sử dụng sự hiểu biết mà tôi đã truyền đạt cho họ.

Những sai lầm rõ ràng trong lý thuyết của Thwackum có tác dụng giảm bớt những sai lầm ngược lại của Square, mà ông Allworthy cũng nhận thấy và chê trách. Thật vậy, ông nghĩ rằng những cái dư thừa của hai vị này sẽ sửa chữa cho nhau những thiếu sót của họ, và nhờ cả hai người, đặc biệt là với sự giúp đỡ của ông, hai đứa trẻ sẽ thu nhận được những lời giáo huấn tương đối đầy đủ về tôn giáo và đạo đức chân chính. Nếu như sự việc xảy ra trái với điều ông mong đợi thì có thể là do bản thân kế hoạch có thiếu sót nào đó, tôi xin để bạn đọc khám phá, nếu có thể, vì chúng tôi không tham vọng trình bày những nhân vật thập toàn trong truyện này, và chúng tôi hy vọng các bạn sẽ không tìm thấy ở đây những gì chưa từng thấy trong bản tính con người.

Trở lại câu chuyện, tôi nghĩ rằng bạn đọc sẽ không ngạc nhiên vì hành vi khác nhau của hai đứa trẻ vừa tả ở trên đã gây ra những kết quả khác nhau, mà ta đã từng thấy một vài thí dụ, ngoài điều ấy ra, còn có một lý do khác giải thích thái độ của nhà triết học và nhà sư phạm. Song đó là một vấn đề rất quan trọng, chúng tôi sẽ trình bày trong chương sau.

CHƯƠNG VI

Gồm một lý do xác đáng hơn giải thích những ý kiến đã trình bày ở trên.

Cần biết rằng hai nhân vật thông thái vừa mới nổi bật trên sân khấu cuốn truyện này, ngay từ khi mới đến nhà ông Allworthy, đã rất có cảm tình với ông, một vị thì rất ưa ông về mặt tôn giáo, còn vị kia thì ưa về mặt đạo đức, cho nên họ đã trù tính hợp tác chặt chẽ với ông.

Nhằm mục đích này, cả hai người đã cùng nhau để mắt tới người đàn bà góa lịch sự, mà chúng tôi tin rằng bạn đọc vẫn không quên, mặc dù đã một thời gian người này không được chúng tôi nhắc đến. Quả thật, bà Blifil là một đối tượng cả hai người cùng khao khát.

Kể cũng đáng chú ý, trong số bốn người được chúng tôi nhắc tới trong nhà ông Allworthy thì ba người đã để cho tâm hồn rung động vì một người đàn bà cũng chưa bao giờ nổi tiếng lắm về sắc đẹp, và hơn nữa, đang phần nào tụt sâu xuống cái thung lũng tuổi tác. Nhưng trong thực tế thì những người bạn chí thiết, những người thân thuộc gần gũi thường có một thứ cảm tình tự nhiên với một số phụ nữ trong gia đình bạn mình, như với bà nội, mẹ, cô em gái, con gái, người dì, cháu gái hoặc em họ của bạn nếu họ giàu có, với vợ, em gái, con gái, cháu gái, em họ, nhân tình hoặc đầy tớ gái của bạn, nếu những người này xinh đẹp.

Tuy nhiên, chúng tôi không hề muốn bạn đọc nghĩ rằng những người với vài đặc điểm như vậy được Thwackum và Square ủng hộ lại sa vào một trường hợp như thế, một trường hợp đã bị một số nhà luân lý cứng nhắc phần nào phê phán trước khi họ suy xét vấn đề cho thấu đáo, hoặc trước khi xem có phải đó là thứ “Cặn bã của lương tâm” (theo cách nói của Shakespear) hay không. Thwackum mạnh dạn trong việc này vì ông ta nghĩ không đâu cấm đoán việc tán tỉnh em gái người láng giềng, ông ta lại biết rằng “Expressum facit cessare taciturn*” là một quy tắc trong việc xây dựng một luật pháp. Câu này nghĩa là: “Khi nhà làm luật đã viết rõ rành rành điều muốn nói, thì ta không còn khiến được họ nói những điều hợp sở thích của ta.” Vì có một số thí dụ về đàn bà được dẫn ra trong pháp luật thiêng liêng mà pháp luật này chỉ cấm ta không được nhòm ngó tài sản của em gái láng giềng, ông ta bèn kết luận làm việc đó là hợp pháp. Còn Square vốn là người thông thường được gọi là một tay ba lơn, hoặc người đàn ông của gái góa, ông ta dễ dàng làm hòa hợp việc lựa chọn của mình với sự thích ứng đời đời của vạn vật.

Ấy thế là cả hai vị cùng ra sức tìm mọi cơ hội tranh thủ cảm tình của người đàn bà góa. Họ tìm ra một phương pháp chắc chắn, tức là bao giờ cũng cưng con trai bà hơn Jones. Họ nghĩ rằng thái độ dịu dàng và mối thiện cảm của ông Allworthy đối với Jones nhất định làm cho bà khó chịu, nên họ tin chắc nếu nắm bắt mọi cơ hội để dìm, để bôi xấu thằng bé, ắt phải được bà hết sức vui lòng, bởi lẽ đã ghét bỏ thằng bé, hẳn bà phải yêu tất cả những người làm hại nó. Trong việc này, Thwackum có ưu thế, vì trong khi Square chỉ làm xây xát được chút ít tiếng tăm của nó thì Thwackum có thể làm cho da thịt nó đau đớn, quả thật, ông ta coi mỗi ngọn roi quất xuống người nó là một lời tán tụng ý trung nhân của ông ta. Thành thử ông ta có thể nhắc lại câu ngạn ngữ sau đây về phép đánh đòn một cách hết sức thích hợp: “Castigo te non quod odio habeam, sed quod AMEM*.” Quả thật, câu nói ấy cũng luôn luôn ở cửa miệng ông ta, hoặc nói như một câu ngạn ngữ cổ áp dụng trong trường hợp này vô cùng thích hợp, luôn luôn ở trên đầu ngón tay ông ta.

Đó là lý do chủ yếu khiến ý kiến của hai vị về đứa trẻ thống nhất với nhau như ta thấy ở trên. Đó cũng là một thí dụ duy nhất về sự thống nhất ý kiến giữa hai vị về một vấn đề, vì không kể sự khác biệt về nguyên tắc tư tưởng, từ lâu, cả hai đều đã nghi ngờ mục đích của nhau và họ ghét nhau như muốn đào đất đổ đi.

Càng thấy những sự tiến bộ của nhau, họ càng ghét nhau, bởi vì bà Blifil biết họ nhằm mục đích gì từ lâu, trước khi họ nghĩ rằng bà biết, hoặc thực ra là định tâm cho bà biết: vì họ tiến hành rất thận trọng, sợ bà phật ý lại mách với ông Allworthy. Nhưng họ không việc gì phải lo sợ. Bà Blifil khá thích thú với một cuộc yêu đương mà chỉ riêng bà có lợi. Mà cái lợi cho bà là sự bợ đỡ, tán tỉnh, nhằm mục đích này, bà lần lượt mơn trớn họ ngang nhau trong một thời gian dài. Tình thực, bà cũng có phần ngả về nguyên tắc đạo đức của ông mục sư. Nhưng vẻ người Square nom lại dễ ưa hơn, vì tay này đẹp trai, còn dáng dấp nhà sư phạm na ná giống cái ông trong bộ tranh vẽ Harlot's Progress, chuyên trừng phạt đám đàn bà con gái trong nhà tù Bridewell.

Không rõ vì bà Blitil đã ngấy đến cổ những sự ngọt ngào của hôn nhân, hay bà ghê tởm những nỗi cay đắng của nó, hoặc vì một lý do nào khác, tôi không dám cả quyết, chỉ biết bà không sao chịu để tai nghe một lời cầu hôn thứ hai. Tuy nhiên, cuối cùng bà cũng trò chuyện thân mật với Square, đến mức khiến cho những kẻ xấu miệng bắt đầu xì xào bàn tán về bà. Vì tôn trọng bà, cũng như vì những điều cửa miệng ấy có phương hại nhiều đến quy tắc của điều phải và sự thích ứng đời đời của vạn vật, nên chúng tôi không tin và cũng không muốn làm bẩn giấy mực ở đây. Rõ ràng là nhà sư phạm đã ra sức quất roi mà không nhích được thêm bước nào đến đích của cuộc hành trình.

Thực vậy, ông ta đã phạm một sai lầm lớn, điều mà Square đã nhận ra trước khá lâu. Trước kia, bà Blifil cũng không thích thú gì lắm với cách ăn ở của chồng (có lẽ bạn đọc cũng đã đoán biết điều này), thực thà mà nói, bà thù ghét chồng, cho đến lúc hắn chết, cuối cùng bà mới thấy thương hắn chút ít. Bởi vậy, không có gì quá đỗi ngạc nhiên nếu như bà không yêu mến lắm đứa con của bà. Và trong thực tế, bà rất ít quan tâm đến con hồi nó còn bé, chỉ thỉnh thoảng mới nhìn ngó hỏi han đến nó, do đó, chỉ sau đôi chút ngần ngại, bà đã tán thành mọi ân huệ của ông Allworthy ban cho thằng bé Jones một cách rộng rãi cũng như ông gọi nó là con trai, và ông đối xử với nó ngang hàng với cậu Blifil về mọi mặt. Láng giềng và mọi người trong nhà đều coi thái độ trên của bà Blifil là một biểu hiện bà chiều theo ý ông anh trai, mọi người khác cũng như Thwackum và Square đều nghĩ, trong thâm tâm bà thù ghét thằng bé con hoang, bà càng vồ vập nó bao nhiêu họ càng cho là bà ghét bỏ nó bấy nhiêu và càng yên trí bà đang bày mưu đặt kế để hại nó, vì họ cho rằng vì quyền lợi riêng bà phải thù ghét nó, do đó bà rất khó lòng làm cho họ tin điều ngược lại.

Thwackum lại càng yên trí như vậy, vì nhiều lần bà đã khéo léo xúi ông ta đánh đòn Jones những khi ông Allworthy vắng nhà, ông vốn rất thù ghét cách trừng phạt này, trong khi đó, chưa bao giờ bà ra những mệnh lệnh tương tự về cậu bé Blifil. Điều này cũng khiến cho Square phải tin. Trong thực tế, dù quả thật bà có thù ghét chính con trai bà, - điều này tưởng như quái gở, song dám chắc bà không phải là một thí dụ đặc biệt - trong thâm tâm, bà vẫn khá bực mình vì những ân huệ mà ông Allworthy dành cho thằng bé vô thừa nhận, tuy bề ngoài bà tỏ vẻ tán thành. Bà thường phàn nàn về chuyện này sau lưng người anh trai, và bà phê phán kịch liệt ông Allworthy trước mặt Thwackum và Square, đôi khi bà cũng nói thẳng điều đó với ông anh, mỗi khi giữa hai người có chuyện xích mích lặt vặt, hoặc như người ta thường gọi là có chuyện lủng củng xảy ra.

Tuy nhiên, khi Jones đã lớn và có những dấu hiệu của một người con tính tình phong nhã, vốn khiến cho đàn ông rất được giới phụ nữ mến, thì thái độ ghét bỏ của bà Blifil đối với nó khi còn bé cũng giảm dần, cuối cùng, ai cũng thấy rõ bà tỏ ra yêu thương nó còn hơn cả đứa con ruột thịt, thành thử chẳng ai còn hiểu lầm thái độ của bà được nữa. Bà cứ muốn gặp Jones luôn, mà những khi ấy, bà cảm thấy rất thích thú hài lòng đến nỗi Jones chưa tròn mười tám tuổi mà đã trở thành một tay kình địch của cả Square lẫn Thwackum, tệ hơn nữa là khắp vùng, người ta bắt đầu đồn đại ầm ầm lên về cảm tình của bà với Jones, như trước kia họ to tiếng đồn đại về cảm tình của bà với Square. Vì chuyện này, nhà triết học đâm ra ghét cay ghét đắng nhân vật chính đáng thương của chúng ta.

CHƯƠNG VII

Lần này đích thân tác giả ra mắt trên sân khấu.

Ông Allworthy không phải là người hay vội vàng nhìn sự vật ở những khía cạnh xấu, và không hề biết gì về những lời ong tiếng ve là những điều rất ít khi lọt đến tai người anh hoặc người chồng - mặc dù nó đã ầm ầm bên tai những người láng giềng hàng xóm. Nhưng cảm tình của bà Blifil đối với Jones và thái độ bà cưng nó hơn chính con trai bà đã vô cùng bất lợi cho cu cậu. Lòng thương người ở ông Allworthy là một thứ tình cảm không gì ngoài chất thép của sự công bằng mới chế ngự được. Nếu như không có một tật xấu nào khác làm cho thăng bằng lại thì riêng một sự bất hạnh về một mặt nào đó cũng đủ làm cán cân lệch về lòng thương của con người tốt bụng ấy, và tranh thủ được tình bạn và thiện tâm của ông.

Do đó, khi ông đã thấy rõ ràng cậu Blifil bị chính mẹ ghét bỏ, không nhìn nhận đến (mà quả thực là thế) thì ông bắt đầu chỉ vì lý do đó thôi, nhìn cậu bé với con mắt thương cảm, mà tình thương cảm của những người có tâm hồn đẹp và bác ái đem lại những kết quả gì, tôi chẳng cần trình bày ở đây với phần lớn độc giả nữa.

Kể từ đó, ông nhìn mọi hành động có vẻ như đạo đức của cậu bé một cách phóng đại, và nhìn mọi lỗi lầm của cậu bé bằng một chiếc kính bị đảo ngược, thành ra hầu như ông không nhận thấy những lầm lỗi ấy nữa. Có lẽ tình thương người đáng quý này có thể là đáng khen, nhưng đến bước sau thì chỉ có thể biện hộ bằng sự yếu đuối của bản tính con người: Vì vừa nhận thấy Jones được bà Blifil cưng, thế là cảm tình của ông đối với người thanh niên đáng thương (mặc dầu vô tội) bắt đầu giảm sút trong lúc cảm tình bà em đối với cậu gia tăng. Thực ra, riêng điều này không đủ khả năng xóa hẳn Jones ra khỏi trái tim ông. Nhưng nó cũng khá tai hại cho Jones và chuẩn bị trước về mặt tinh thần cho ông Allworthy những ấn tượng mà sau này gây ra những sự kiện quan trọng sẽ được kể lại trong truyện, cũng phải thú nhận rằng người thanh niên bất hạnh này, do thói lông bông, tính phóng dật và thiếu thận trọng của mình, cũng đã góp phần khá lớn trong việc gây ra những sự kiện ấy.

Khi ghi lại một số thí dụ này, nếu như không bị hiểu lầm, chúng tôi cũng hy vọng sẽ cung cấp được một bài học rất bổ ích cho những người thanh niên có thiện chí và sẽ là những độc giả của tôi. Họ sẽ thấy rằng một tâm hồn tốt đẹp, một tính tình cởi mở, tuy có đem lại sự thư thái và làm nảy sinh một niềm tự hào chân chính trong tâm hồn thật. Nhưng than ôi, nó lại không có lợi gì cho con người mang nó trong cuộc đời. Ngay cả những con người tốt đẹp nhất vẫn cần phải khôn ngoan, thận trọng. Quả vậy, hai đức tính ấy là những tên lính hộ vệ của đạo đức, thiếu chúng, đạo đức không bao giờ được an toàn. Những ý đồ và những hành động của bạn, nếu chỉ tự bản thân nó tốt thì vẫn chưa đủ, bạn phải làm sao cho chúng còn được thể hiện ra ngoài là tốt. Nếu cái bên trong của bạn không được đẹp đẽ huy hoàng thì bạn cũng cứ phải giữ cho nó một cái bề ngoài ưa nhìn. Cần phải thường xuyên quan tâm đến điều này, nếu không những kẻ xấu bụng và ghen ghét sẽ ráng sức bôi nhọ bề ngoài của bạn, thì cho dù có sáng suốt và tốt bụng như ông Allworthy cũng không thể nhìn thấu qua mà phân biệt được những cái đẹp ẩn bên trong. Hỡi các bạn đọc trẻ tuổi, các bạn hãy coi đó là câu châm ngôn cửa miệng của các bạn. Không có ai tài giỏi được đến mức có thể coi thường những quy tắc của sự khôn ngoan, thận trọng. Ngay chính đạo đức cũng không thể tự coi là đẹp đẽ, nếu như bề ngoài không được trang hoàng những đồ trang sức tao nhã, lịch thiệp. Hỡi các môn đệ đáng quý của tôi, nếu các bạn đọc cẩn thận nguyên lý này, tôi hy vọng các bạn sẽ thấy nó được chứng minh, củng cố thêm bởi những trang sách tiếp theo.

Xin thứ lỗi cho sự xuất hiện ngắn ngủi này trên sân khấu. Thật ra việc này có lợi cho tôi, vì trong khi phát hiện ra những tảng đá thường làm cho sự vô tội và lòng tốt bị giập nát, tôi không thể bị hiểu lầm là đã khuyên bạn đọc đáng quý làm theo những biện pháp mà chúng tôi muốn chứng minh với các bạn rằng nếu đem dùng, các bạn sẽ thất bại. Vì không thể khiến được nhân vật nào trong truyện nói hộ, nên buộc lòng tôi phải đích thân nói vậy.

CHƯƠNG VIII

Một câu chuyện trẻ con, ấy thế mà qua đó ta thấy tính tình Tom Jones rất tốt.

Bạn đọc chắc còn nhớ ông Allworthy có cho Tom Jones một con ngựa nhỏ, coi như món quà đền bù cho cu cậu, vì theo ý ông, cu cậu đã bị phạt oan uổng.

Jones giữ con ngựa đó khoảng hơn nửa năm, rồi cưỡi nó đến một chợ phiên gần đó và bán đi.

Lúc trở về, Thwackum hỏi Jones đã dùng món tiền bán ngựa vào việc gì, nó trả lời thẳng là không muốn nói cho ông ta biết.

Thwackum nói:

“Ái chà, mày không muốn nói à! Vậy để tao quất vào đít cho đến khi nào mày phải nói ra.” Mỗi lần nghi ngờ điều gì, ông ta thường nhè chỗ đó mà đánh.

Ông ta bắt một anh gia nhân cõng Jones trên lưng và sửa soạn mọi thứ cho cuộc trừng phạt, giữa lúc ấy, ông Allworthy bước vào, xin cho hoãn thi hành trừng phạt Jones, rồi bảo Jones theo ông sang một phòng khác. Lúc chỉ còn mình ông với Jones, ông hỏi lại câu Thwackum đã hỏi lúc nãy.

Jones đáp rằng bổn phận của nó là không được từ chối ông điều gì, nhưng đối với tên khốn kiếp tàn bạo kia, nó chỉ muốn trả lời bằng một cái gậy mà nó hy vọng sớm sẽ có dịp dùng tới để trả thù mọi hành động dã man của ông ta.

Ông Allworthy mắng Jones rất nghiêm khắc về những lời lẽ vô lễ và khiếm nhã đối với thầy giáo, đặc biệt là về ý định trả thù của nó. Ông dọa nếu ông còn nghe thấy nó nói ra một lần nữa những lời lẽ như vậy thì nó sẽ hoàn toàn mất hết lòng thương của ông, vì không bao giờ ông lại bênh vực hoặc giúp đỡ một kẻ vô lại. Sau những lời tuyên bố tương tự, Jones buộc phải tỏ vẻ hối hận, nhưng trong sự hối hận này, nó đã không thành thực lắm: Vì quả thực nó còn đang nghĩ cách trả miếng những ân huệ điếng người nó đã nhận được từ tay nhà sư phạm nọ. Tuy nhiên, ông Allworthy cũng bắt được nó cho ông biết vì cớ gì mà nó trả thù ông Thwackum đến thế, và sau mấy lời khuyên răn chân tình, ông cho phép nó nói tiếp như sau:

“Thưa cha thân yêu, quả thật con quý mến và kính trọng cha hơn hết thảy mọi thứ trên đời. Con biết con chịu ơn cha rất nhiều và con sẽ tự thấy hết sức đáng khinh nếu con nghĩ con có thể tỏ ra vô ơn đối với cha. Nếu con ngựa cha cho con biết nói, chắc chắn nó có thể nói để cha rõ rằng con yêu quý món quà cha cho con đến mức nào, vì con thấy vui thú trong việc chăm nom nó nhiều hơn là khi cưỡi nó, con đau lòng lắm. Con cũng không muốn bán nó vì bất cứ một lý do nào khác. Thưa cha, con tin chắc, nếu là con, chính cha cũng sẽ hành động như vậy, vì còn ai dễ xúc động trước những rủi ro, bất hạnh của người khác bằng cha. Thưa cha, nếu cha nghĩ rằng chính mình đã gây ra những rủi ro, bất hạnh ấy thì cha cảm thấy thế nào? Quả tình, con chưa bao giờ thấy cảnh khốn cùng nào như cảnh họ đã phải chịu đựng.”

Ông Allworthy nói:

“Ai bị khốn cùng? Con định nói gì vậy?”

“Ôi, thưa cha, bác coi rừng đáng thương của cha và cả gia đình đông đúc của bác kể từ khi bị cha sa thải, đã lâm vào cảnh bần cùng đói rét thảm hại. Con không sao đành tâm nhìn những người khốn khổ ấy ở trần và sắp chết đói, đồng thời lại biết chính vì con mà họ phải gánh lấy những nỗi khổ ấy... Con không sao chịu đựng nổi... Thưa cha, con xin thề, con không sao chịu đựng nổi.” Nói đến đây, nó giàn giụa nước mắt rồi nói tiếp. “Con không giữ lại món quà yêu quý cha cho con, mặc dầu đối với con, món quà ấy vô cùng quý giá. Con bán ngựa vì họ, và được bao nhiêu tiền con đã đưa cho họ hết.”

Ông Allworthy đứng lặng hồi lâu, ông chưa nói, nước mắt ông đã rưng rưng. Cuối cùng, ông cho Jones lui đi sau khi đã ngọt ngào mắng nó mấy câu và khuyên nó từ giờ trở đi, nếu gặp trường hợp khó khăn thì phải hỏi ông, chứ không được tự ý xoay xỏa cứu giúp họ bằng những cách kỳ dị như vậy.

Về sau, việc này đã là một đề tài tranh luận giữa Thwackum và Square. Thwackum cho rằng như vậy khác gì đập vào mặt ông Allworthy, vì ông đã chủ tâm trừng phạt bác coi rừng về tội không vâng lệnh. Ông ta bảo trong một số trường hợp, cái mà người đời gọi là lòng từ thiện lại chống lại ý muốn của Đấng Vạn năng, vì Người đã quyết định một số kẻ nào đó phải chịu sự hủy diệt, và như vậy cũng là một cách hành động chống lại ông Allworthy, và ông ta kết luận như thường lệ, nhiệt liệt tán thành nên cho Jones ăn đòn. Square hăng hái lập luận có lẽ ngược lại với Thwackum, hoặc đồng tình với ông Allworthy, người có vẻ rất tán thuởng việc Jones đã làm. Còn như ông ta đưa ra lý lẽ gì nhân dịp này, thấy không cần kể lại, vì chắc chắn đa số bạn đọc đều là những thầy cãi nhiều khả năng hơn, sẵn sàng bênh vực cho thằng Jones tội nghiệp. Quả thật, một sự việc mà đã không có cách nào suy ra được từ quy tắc của điều trái thì ghép vào quy tắc của điều phải cũng không khó gì.

CHƯƠNG IX

Gồm một câu chuyện đồi bại hơn, cùng những lời bình luận của Thwackum và Square.

Đã có một người nào đó nổi tiếng khôn ngoan hơn tôi nhiều nhận thấy rằng tai họa ít khi xảy đến lẻ loi. Theo tôi, có thể thấy một thí dụ về điều này ở trường hợp vị nào bất hạnh bị người ta khám phá ra một việc làm bậy bạ nào đó, vì ở đây sự khám phá ít khi dừng lại cho đến khi tất cả mọi tội khác đều bị phanh phui ra. Thằng Jones đáng thương cũng ở trong trường hợp tương tự, nó vừa được tha tội bán ngựa thì lại bị khám phá ra rằng trước đó ít lâu, nó đã bán một tập kinh thánh rất đẹp ông Allworthy cho nó, số tiền bán được nó cũng đã dùng vào việc như nói ở trên. Cậu Blifil đã mua cuốn sách này, mặc dầu cậu cũng có một cuốn khác như thế, cậu mua cuốn sách này phần vì cậu kính trọng cuốn kinh thánh, phần vì tình bạn đối với Jones, và cũng không muốn để cho cuốn sách bị bán ra ngoài gia đình với nửa giá tiền. Do đó, cậu tự mình trả nửa giá tiền ấy, vì cậu là một thiếu niên khôn ngoan, thận trọng về chuyện tiền nong nên hầu như ông Allworthy cho cậu đồng nào, cậu đều để dành hết.

Ta để ý thấy nhiều người cứ phải là sách của riêng mình mới đọc. Trái lại, từ khi Blifil mua được cuốn kinh thánh kia, không bao giờ cậu dùng quyển nào khác. Mà người ta lại thấy cậu chăm đọc hơn khi cậu dùng quyển của mình. Vì cậu hay đem những đoạn khó hiểu ra hỏi Thwackum, không may ông ta nhìn thấy tên Jones ghi ở nhiều chỗ trong cuốn sách. Ông ta liền tra hỏi khiến cậu Blifil bắt buộc phải khai ra đầu đuôi câu chuyện.

Thwackum quyết định rằng một trọng tội thuộc loại này, mà ông ta gọi là tội báng bổ, không thể không bị trừng phạt. Lập tức ông ta tiến hành việc đánh đòn. Chưa lấy thế làm hài lòng, ông ta còn mách ngay ông Allworthy, vì theo ý ông ta, đó là một tội tày trời, ông ta mạt sát Jones bằng những lời lẽ cực kì gay gắt, lại còn ví Jones với bọn con buôn bị Chúa đuổi ra khỏi đền thánh.

Square nhìn vấn đề này với con mắt khác hẳn. Ông ta bảo không hiểu sao bán một cuốn sách này lại phạm tội nặng hơn bán một cuốn sách khác, rằng việc bán những cuốn sách kinh thánh là hoàn toàn hợp pháp, cả với pháp luật của Chúa cũng như pháp luật của con người, và do đó, không có gì đáng trách. Ông ta bảo Thwackum rằng việc ông này quan tâm quá mức đến việc này, làm ông ta nhớ lại chuyện một bà rất ngoan đạo đã đánh cắp của một bà bạn một quyển thuyết giáo của Tillotson.

Câu chuyện làm cho máu dồn lên mặt ông mục sư đỏ tía hết cả, gương mặt xưa nay vốn đã không phải là tái cho lắm. Ông này đang định trả miếng bằng những lời lẽ cáu kỉnh, bực tức thì may thay bà Blifil, cũng có mặt trong cuộc tranh luận, nói xen vào.

Bà tuyên bố hoàn toàn đồng ý với Square. Bà lập luận một cách thật là uyên bác để ủng hộ ý kiến của ông ta, và kết luận rằng nếu quả thật Jones có lỗi thì phải thú nhận rằng chính con trai bà xem ra cũng có tội ngang như vậy, bà không thấy giữa kẻ bán và người mua có sự phân biệt nào hết, cả hai đều đáng bị đuổi ra khỏi Đền thờ Chúa như nhau.

Bà Blifil tuyên bố ý kiến của mình xong, thế là cuộc tranh cãi chấm dứt. Thắng lợi của Square gần như quá đủ để ông ta chẳng cần nói thêm điều gì nữa, nếu ông ta cần nói. Còn Thwackum thì hầu như nghẹn lời vì tức giận, ấy là không kể, bởi những lý do đã dẫn ở trên, ông ta cũng không dám táo gan làm phật ý bà Blifil. Về phần ông Allworthy, ông nói vì Jones đã bị trừng phạt rồi, ông không muốn bày tỏ ý kiến về việc này nữa, còn như ông có giận dữ với thằng bé hay không, tôi xin để độc giả tự đoán lấy.

Sau đó không lâu, nhà điền chủ Western (tức là vị thượng lưu chủ nhân của trang trại nơi con gà gô bị bắn) lại kiện bác coi rừng về những vụ phá phách thuộc loại tương tự. Thật là một tình cảnh bất hạnh cho bác, vì không những bản thân việc ấy đe dọa làm cho bác lụn bại hoàn toàn, mà thực tế là cắt đứt hy vọng được ông Allworthy hồi tâm thương hại: Quả vậy, một buổi tối, ông Allworthy, cậu Blifil và Jones đang cùng dạo chơi, Jones đã khôn khéo hướng ông đến chỗ của Black George thì thấy con người khốn khổ này cùng gia đình, tức là vợ và các con, sống trong cảnh đói rét, thiếu thốn cùng cực, vì số tiền Jones cho họ đã bị những món nợ cũ nuốt gần hết.

Một cảnh như vậy không thể không khiến cho tâm hồn ông Allworthy xúc động. Ông lập tức cho vợ bác hai đồng guinea, bảo đem tiền ấy đi may quần áo cho lũ trẻ. Trước tấm lòng tốt ấy, người đàn bà khốn khổ òa lên khóc, bác vừa cảm ơn ông, vừa bày tỏ lòng biết ơn đối với Jones, vì đã từ lâu nhờ Jones giúp đỡ, bác và cả gia đình không đến nỗi chết đói. Bác nói:

“Nếu không nhờ lòng tốt của cậu Jones thì chúng tôi chẳng có lấy một miếng mà ăn, và lũ cháu nhỏ tội nghiệp này không có lấy một mảnh giẻ rách khoác lên người.”

Quả thật, ngoài cuốn kinh thánh và con ngựa, Jones đã hy sinh một tấm áo ngủ và nhiều đồ vật khác để giúp gia đình cùng quẫn này.

Trên đường về nhà, Jones dùng hết tài hùng biện để phơi bày sự khốn cùng của gia đình này và thái độ ăn năn của chính bác Black George. Jones nói khéo đến nỗi ông Allworthy đáp rằng, theo ông thì bác coi rừng chịu khổ sở về chuyện đã qua như vậy là đủ rồi, ông cũng muốn tha thứ cho bác và sẽ kiếm cách trợ cấp cho bác và gia đình sinh sống.

Nghe tin ấy, Jones vui sướng đến nỗi mặc dù lúc về đến nhà thì trời đã tối, nó vẫn lộn trở lại đi một dặm đường dưới trời mưa tầm tã để báo cho người đàn bà tội nghiệp cái tin vui kia. Song, cũng như những người hay quá vội tiết lộ tin tức, Jones chỉ chuốc lấy cho mình nỗi hận là đã nói sai, vì cái số phận không ra gì của bác Black George đã lợi dụng ngay lúc người bạn của bác vắng nhà mà làm đảo lộn tất cả mọi sự.

CHƯƠNG X

Cậu Blifil và Tom Jones hiện ra với những nét khác nhau.

So với bạn, cậu Blifil kém xa về đức tính khoan dung đáng quý, nhưng cậu lại vượt xa Jones về một đức tính khác thuộc loại cao hơn, tức là sự công bằng, về mặt này thì cậu đã noi theo lời giáo huấn cũng như gương sống của cả Thwackum và Square. Vì mặc dầu cả hai vị luôn mồm nói đến từ khoan dung, nhưng thực tế, Square coi đức tính này không thích hợp với quy tắc của điều phải, còn Thwackum thì chủ trương thực hiện công lý và dành sự khoan dung cho Thượng đế. Thực vậy, hai vị có ý kiến khác nhau phần nào về đối tượng của đức tính cao cả này, mà cứ theo đó, có lẽ Thwackum sẽ tiêu diệt một nửa nhân loại, còn nửa kia để Square tiêu diệt nốt.

Tuy khi có mặt Jones, cậu Blifil thường lặng yên, nhưng khi đã suy nghĩ kĩ càng hơn về vấn đề này thì cậu không thể nào chịu nổi ý nghĩ để ông bác ban ơn cho kẻ không xứng đáng. Do đó, cậu lập tức quyết định báo cho bác biết sự việc mà ở trên chúng tôi đã nói qua với bạn đọc. Sự thực câu chuyện là thế này.

Khoảng một năm sau khi bị ông Allworthy bắt thôi việc, và trước khi Jones bán con ngựa, vì bác coi rừng không có bánh mì để nuôi miệng cũng như để nuôi sống gia đình, nên một hôm, đi qua một cánh đồng của ông Western, bác nhìn thấy một con thỏ rừng nằm trong hang và đã đập vào đầu nó một cách dã man, ngược với tục lệ của vùng này, cũng như trái với luật lệ của nghề săn.

Người mua bán rong đã mua lại con thỏ này của bác và không may, mấy tháng sau, bị bắt cùng với tang vật trên người là một số khá nhiều thú săn. Để nhà quý tộc tha tội, người này buộc phải tố cáo một người làm nghề săn trộm nào đó, hắn đã chọn ngay bác Black George, vì bác là người đã có chuyện rắc rối với ông Western và cũng là tay có thành tích bất hảo trong vùng. Không những thế, bác lại là vật hy sinh có lợi nhất của hắn, vì từ hồi ấy, bác không có hàng bán cho hắn nữa, tố cáo bác, hắn có dịp che đậy cho những khách hàng tốt hơn, vì nhà điền chủ có thể trừng trị được bác Black George đã khoái quá không cần điều tra gì thêm nữa, riêng bác Black George thì chỉ một vụ phạm pháp cũng đủ làm cho mất nghiệp.

Giả sử việc này được nói với ông Allworthy đúng sự thực thì có lẽ cũng chẳng tổn hại mấy tí cho bác coi rừng. Nhưng không có sự nhiệt tình nào mù quáng hơn là nó được thúc đẩy bởi lòng yêu công lý chống lại kẻ phạm tội. Cậu Blifil quên rằng việc xảy ra đã lâu, cậu cũng thay đổi luôn cả nội dung sự việc và bằng cách vội vã thêm vào chỉ một từ “những”, cậu đã biến đổi câu chuyện đi khá nhiều: Vì cậu nói rằng bác George đã đánh bẫy những con thỏ rừng. Sự thêm thắt này rất có thể được đính chính nếu như trước khi tiết lộ chuyện này với ông Allworthy, cậu Blifil đã không khăng khăng đòi ông hứa sẽ giữ thật bí mật, thế là bác coi rừng bị kết tội mà không có cơ hội nào tự biện hộ, bởi lẽ việc giết con thỏ rừng và vụ kiện đã rõ ràng, ông Allworthy không hoài nghi gì nữa về phần còn lại.

Thế là niềm vui đến với gia đình bác coi rừng chẳng được bao lâu. Sáng hôm sau, ông Allworthy tuyên bố ông có những lý do mới để tức giận, nhưng ông không nói ra, và ông dứt khoát ra lệnh cho Jones không bao giờ được nhắc tới Black George nữa. Ông cũng nói sẽ cố gắng giữ cho gia đình bác khỏi chết đói, nhưng riêng bản thân bác thì ông bỏ mặc với pháp luật.

Jones không tài nào đoán được tại sao ông Allworthy lại giận dữ như vậy, vì Jones không hề nghi ngờ tí gì về cậu Blifil Tuy thế, những chán ngán thất vọng không hề làm cho tình bạn của Jones giảm sút, nó bèn quyết định dùng một biện pháp khác để cứu bác coi rừng.

Gần đây, Jones trở nên rất thân thiết với ông Western, Jones được nhà quý tộc này dành cho nhiều cảm tình, vì nó đã phi ngựa qua được chướng ngại vật có tới năm gióng chắn ngang và đạt nhiều thành tích thể thao khác. Nhà điền chủ đã nói chỉ cần được khuyến khích đầy đủ, nhất định Jones sẽ trở thành một nhân vật lớn. Ông ta thường tỏ ý ao ước có một người con trai tài năng nhu vậy. Một hôm, trong một buổi rượu say, ông ta hết sức trịnh trọng khẳng định rằng Jones có thể dẫn một bầy chó săn đua tài săn thú với bất cứ một nhà đi săn nào trong nước để giành giải thưởng một nghìn đồng bảng do chính ông ta đặt ra.

Nhờ những tài năng thuộc loại này, Jones đã tranh thủ được cảm tình của nhà điền chủ đến mức trở thành một thực khách được đón tiếp nồng hậu nhất trong bàn ăn của ông ta, đồng thời là một người bạn săn được ông ta ưa thích nhất. Tất cả những gì được nhà điền chủ coi là thân thiết nhất như súng, chó săn, ngựa, bây giờ Jones được tự do dùng như của chính mình. Vì vậy, Jones quyết định sử dụng ân huệ đó để giúp người bạn Black George, Jones hy vọng đưa bác vào giúp việc trong gia đình ông Western, với cương vị như trước đây làm cho ông Allworthy.

Nếu bạn đọc nhớ lại rằng bác coi rừng này đã có chuyện rắc rối với ông Western, và hơn nữa thế, bác còn làm cho ông ta bực mình vì một chuyện quan trọng hơn, có lẽ bạn sẽ cho dự định trên của Jones là điên rồ, ngu xuẩn, nhưng nếu bạn không hoàn toàn lên án Jones về điểm này, ắt bạn sẽ rất khen ngợi cậu Jones trẻ tuổi, vì đã cố gắng làm hết sức để củng cố lợi ích của mình trong một hoàn cảnh gay go đến như vậy.

Nhằm mục đích trên, Jones nói lót với cô con gái ông Western, một thiếu nữ khoảng mười bảy tuổi và được ông bố cưng hơn hết thảy mọi thứ trên đời, sau khi đã thể hiện những tài năng săn bắn được nói ở trên. Nếu như đối với nhà điền chủ, cô thiếu nữ có đôi chút ảnh hưởng thì Jones cũng có một chút ảnh huởng đối với cô. Nhưng chúng tôi chủ tâm coi cô là nữ nhân vật chính của bộ truyện này, một thiếu nữ không những chính chúng tôi rất yêu quý, mà có lẽ nhiều bạn đọc cũng sẽ có cảm tình với cô trước khi chúng ta chia tay nhau, do đó, để cho cô xuất hiện ở cuối một chương sách thì không thỏa đáng một chút nào.

QUYỂN BỐN

GỒM KHOẢNG THỜI GIAN MỘT NĂM

CHƯƠNG I

Gồm năm trang giấy.

Chân lý chính là đặc điểm phân biệt tác phẩm của chúng tôi với những tiểu thuyết nhảm nhí đầy rẫy những quái vật, tức là sản phẩm của những bộ óc hoảng loạn chứ không phải của tự nhiên. Một nhà phê bình nổi tiếng đã nói rằng những thứ tiểu thuyết ấy chỉ đáng cho bác thợ làm bánh ngọt sử dụng. Vậy nên mặt khác, chúng tôi cũng tránh không muốn giống một loại truyện khác mà hình như một nhà thơ nổi tiếng đã cho rằng đấy là thứ truyện rất có ích cho bác thợ ủ rượu bia, bởi vì đọc loại truyện ấy thường thường phải chiêu thêm một vại bia ngon thật đầy.

Trong khi... tiểu thuyết cùng bạn rượu

Vuốt cho trôi hàng loạt truyện tẻ ngắt của mình.

Vì đó là thứ rượu mạnh của các nhà tiểu thuyết tân thời, không những thế, có thể là nàng thơ của họ nữa, nếu như ta tin được một ý kiến của Butler, người chủ trương rằng rượu làm nên cảm hứng, cho nên cũng phải coi đó là thứ đồ uống để độc giả của họ dùng, bởi lẽ bất cứ cuốn sách nào cũng phải cần đọc với tinh thần và phương pháp như nó được viết ra. Vì thế tác giả trứ danh của cuốn Hurlothrumbo đã nói với một vị giám mục học rộng rằng sở dĩ đức cha không thưởng thức được cái hay của vở kịch ông ta viết là vì khi đọc ngài không cầm trong tay một cây vĩ cầm, vì khi viết vở kịch này, bao giờ tác giả cũng có thứ nhạc cụ ấy trong tay.

Để cho tác phẩm của chúng tôi tránh khỏi nguy cơ bị coi là tương tự với sản phẩm của những nhà tiểu thuyết kia, chúng tôi đã tìm mọi cơ hội xen vào đâu đó đoạn văn miêu tả, cùng những thứ trang trí đầy thi vị khác. Quả tình, nhũng thứ này nhằm thay thế cho cái khoản rượu đã nói ở trên, và để cho tinh thần tỉnh táo chống lại nhũng cơn buồn ngủ vẫn thường tấn công độc giả cũng như người viết trong một tác phẩm dài. Thiếu những loại gián đoạn này thì một áng văn tự sự hay nhất kể về những chuyện thực tế rõ ràng cũng sẽ làm cho độc giả không chịu nổi. Vì phải có khả năng chú ý liên tục vĩnh viễn mà Homer cho là chỉ thần Jove* mới có, thì mới đương đầu nổi với thứ báo chí nhiều tập.

Chúng tôi xin để độc giả quyết định xem vì lẽ gì chúng tôi đã nhân nhiều cơ hội xen lẫn vào tác phẩm những phần có tính chất trang trí ấy. Chắc chắn các bạn sẽ đồng ý rằng không có lúc nào thích hợp hơn chính lúc này, tức là lúc chúng tôi sắp sửa giới thiệu một nhân vật quan trọng, thực vậy, đó không ai khác là nữ nhân vật chính của bản sử thi viết bằng văn xuôi này. Do đó, ở đây, chúng tôi nghĩ rằng nên chuẩn bị tinh thần để độc giả tiếp đón nàng bằng cách trình bày với các bạn mọi hình ảnh thú vị mà chúng tôi có thể vẽ lại theo bộ mặt của tự nhiên. Và vì phương pháp này mà chúng tôi viện ra đây nhiều tiền lệ. Trước tiên, đó là một nghệ thuật rất quen thuộc với các nhà thơ viết bi kịch của chúng ta, và rất được họ ưa dùng, ít khi họ quên không chuẩn bị cho khán giả tiếp đón những nhân vật chính của họ.

Thường thường, nhân vật anh hùng được giới thiệu với một hồi kèn trống inh ỏi, nhằm đánh thức tinh thần thượng võ của khán giả, và để cho tai họ làm quen với cái giọng huênh hoang, ồn ào mà anh chàng mù của ngài Locke cũng không lầm lẫn quá đáng khi ví nó với tiếng của một cây kèn đồng. Lại nữa là, khi nào một cặp tình nhân sắp bước ra sân khấu, thường thường sẽ có một bản nhạc nhẹ vang lên dìu bước chân cho họ, hoặc là để vuốt ve khán giả với tất cả cái êm ái của một mối tình say đắm, dịu dàng, hoặc là để ru họ và chuẩn bị cho họ bước vào một giấc mơ hầu như chắc chắn sẽ đến với họ trong màn tiếp theo.

Chẳng những các nhà thơ mà các ông chủ của các nhà thơ ấy, tức là các ngài quản lý rạp hát, hình như cũng nắm được bí mật này, vì ngoài những tiếng trống cà rùng báo hiệu nhân vật anh hùng sắp xuất hiện như đã nói ở trên, nhân vật này còn được đến một nửa tá bọn chạy hiệu đưa ra sân khấu, cái bọn này được coi là cần thiết đến mức nào cho sự xuất hiện của nhân vật kia, bạn hãy theo dõi vở kịch sau đây sẽ rõ.

Vua Pyrrhus đang dùng bữa trưa tại một quán rượu kề sát rạp hát thì có lệnh gọi ông ra sân khấu. Vị anh hùng không muốn làm cho ông Wilks (ông bầu của ngài) giận dữ vì nỗi khán giả phải đợi lâu, bèn đút lót cho mấy người báo hiệu trước, để họ hoãn lại. Thành thử khi ông Wilks hét ầm lên: “Mấy anh thợ mộc phải xuất hiện trước vua Pyrrhus đâu rồi?”, thì vị hoàng đế vẫn thản nhiên nhai món thịt cừu, và khán giả, mặc dầu sốt ruột, cũng đành thưởng thức âm nhạc trong lúc ngài vắng mặt.

Thẳng thắn mà nói, tôi vẫn tự hỏi không biết nhà chính trị thường có cái mũi rất thính, có đánh hơi thấy ích lợi của thủ đoạn này không. Tôi tin chắc vị quan tòa ghê gớm, tức là ngài thị trưởng của tôi, đã nhiễm nặng cái không khí tôn sùng bao bọc ngài quanh năm với một đám gia nhân mấy đứa bao giờ cũng đi trước, làm tăng thêm vẻ phô trương long trọng của ngài. Xin thú thực rằng ngay như tôi đây, kẻ vốn không hay bị cuốn hút lắm vì sự phô trương, mà cũng bị cảnh tượng tiền hô hậu ủng ấy gây ấn tượng không ít. Khi nào tôi thấy một người bệ vệ bước đi trong một đám rước, sau những người khác mà công việc chỉ là đi trước người này, thì tôi vẫn nghĩ rằng ông ta đáng tôn kính hơn là khi nhìn thấy ông ta trong một trường hợp bình thường khác.

Nhưng có một thí dụ hoàn toàn thích hợp với chủ ý của tôi, tức là cái tục lệ cử một người đàn bà mang lẵng hoa đi trước đám rước trọng thể trong một lễ đăng quang, với nhiệm vụ rắc hoa lên sân khấu trước khi các nhân vật tai to mặt lớn bắt đầu cuộc diễu hành. Cổ nhân hẳn đã cầu nữ thần Flora* đảm nhận việc này, những tăng lữ hoặc những nhà chính trị của họ khiến dân chúng tin vào vị thần này cũng không khó gì, mặc dầu vị thần do một người trần tục thay mặt làm hộ nhiệm vụ. Song chúng tôi không cố ý cưỡng ép bạn đọc, và do đó, những ai phản đối thần học ngoại đạo có thể tùy thích đánh đổi vị nữ thần của chúng tôi lấy người đàn bà mang lẵng hoa. Nói tóm lại, chủ ý của chúng tôi là giới thiệu nhân vật nữ chính một cách hết sức long trọng, trong phạm vi khả năng cho phép, với giọng văn hào hứng cùng mọi chi tiết khác nhằm tăng thêm sự kính nể của bạn đọc. Quả thực, vì một lý do, chúng tôi muốn khuyên những độc giả nam giới nào có tâm hồn đa cảm chớ nên đọc tiếp, nếu như chúng tôi không chắc chắn được rằng, dù bức chân dung nhân vật nữ chính của chúng tôi xuất hiện với vẻ đáng yêu đến mức nào đi nữa, như nó được thực sự họa theo thực tế, thì vẫn còn khá nhiều đồng bào xinh đẹp của chúng ta xứng đáng thỏa mãn bất cứ sự say mê nào về sự hoàn thiện của nữ giới, mà ngọn bút chì của chúng tôi có thể gợi lên được.

Bây giờ, chả dám rào đón thêm nữa, chúng tôi xin chuyển sang trang sau.

CHƯƠNG II

Một lời gợi ý ngắn ngủi điều chúng ta có thể làm được về sự cao cả, và một bức chân dung của cô Sophia Western.

Hãy lặng đi những làn gió mạnh, cầu xin vị thần ngoại đạo điều khiển gió hãy giam giữ trong xiềng xích những cánh tay hung hãn của Boreas* ồn ào và cái mũi nhọn hoắt của Eurus* cắt buốt da thịt. Hỡi chàng Zephyrus* dịu dàng từ nệm giường thơm tho vươn lên trời tây, dẫn theo những làn gió tuyệt diệu, có sức quyến rũ nàng Flora kiều diễm từ trong phòng khuê bước ra ngoài, tỏa ra hương thơm của những giọt sương mai long lanh như ngọc của ngày mồng Một tháng Sáu, tức là ngày sinh nhật của nàng, khi người thiếu nữ tươi tắn, áo rộng lòa xòa nhẹ bước trên cánh đồng cỏ xanh rờn, thì mọi loài hoa đều ngửa mặt đón chào cho tới khi khắp cánh đồng nhuộm trăm màu sặc sỡ, mà sắc hương ganh đua nhau sao cho nàng được hài lòng mãn ý.

Bây giờ, nàng đã có thể xuất hiện rồi, và vô cùng kiều diễm, các người, diễn viên hợp xướng mang lông vũ của tạo hóa có những tiếng hót êm ái mà ngay cả Handel cũng chẳng sánh tày, các người hãy so giọng du dương để ca tụng sự xuất hiện của nàng. Âm nhạc của các người xuất phát từ tình yêu, và nó trở về với tình yêu. Hãy làm thức tỉnh cái tình cảm yêu đương êm đềm trong trái tim mỗi chàng trai đang yêu vì, nhìn kìa, mang trên người mọi vẻ duyên dáng mà tạo hóa trang điểm cho, nào là sắc đẹp, tuổi trẻ, vẻ nhí nhảnh, ngây thơ, e lệ và dịu dàng, cặp môi hồng thở ra sự êm ái ngọt ngào và đôi mắt long lanh ánh lên những tia ngời sáng, cô gái Sophia kiều diễm đang bước tới.

Thưa bạn đọc, có lẽ bạn đã được nhìn thấy bức tượng Thần Vệ nữ của Medicis, có lẽ bạn cũng đã được xem phòng trưng bày tranh mỹ nhân tại cung điện Hampton. Chắc bạn còn nhớ từng nhan sắc rạng ngời của nhà Churchill trong nhóm tinh hoa và tất cả những người phụ nữ đã từng được ca tụng tại Kit-Cat, hoặc nếu bạn ra đời sau triều đại của họ, thì ít nhất bạn cũng đã được nhìn thấy những cô con gái của họ, những nhan sắc chẳng kém rực rỡ của thời đại này, mà muốn liệt kê tất cả tên của họ ra đây, tôi e rằng sẽ kín toàn bộ tác phẩm.

Nếu bạn đã được nhìn thấy tất cả những con người ấy thì bạn cũng đừng sợ câu nói sỗ sàng một lần bá tước Rochester đã dùng để trả lời một người đã từng nhìn thấy nhiều thú trên đời. Không, nếu bạn đã nhìn thấy tất cả những con người ấy mà vẫn không hiểu thế nào là sắc đẹp thì đấy là bạn không có mắt, và nếu đã được nhìn mà bạn không cảm thấy sức mạnh của sắc đẹp thì đấy là bạn không có trái tim.

Nhưng anh bạn ạ, cũng có thể anh bạn đã nhìn thấy tất cả những con người ấy mà vẫn không sao có được một ý niệm chính xác về cô Sophia, vì cô không giống hẳn người nào trong bọn họ. Cô giống bức chân dung công nương Ranelagh hơn, và tôi còn nghe nói cô giống nữ công tước Mazarine nổi tiếng hơn, nhưng cô giống nhất một người mà hình ảnh mãi mãi không thể rời khỏi trái tim tôi, người mà nếu bạn còn nhớ, người bạn của tôi ạ, tức là bạn đã có một ý niệm khá đúng về cô Sophia rồi đấy.

Nhưng e rằng bạn không có cái may mắn ấy chăng, nên chúng tôi sẽ cố gắng đem hết tài năng ra miêu tả lại viên ngọc vô giá đó, mặc dầu chúng tôi hiểu rằng với tài năng cao nhất của chúng tôi, chúng tôi vẫn không đủ sức để làm công việc này.

Vậy Sophia, người con gái độc nhất của ông Western, là một thiếu nữ vóc người tầm thước, có phần hơi dong dỏng cao, dáng người không những cân đối mà còn cực kì thanh tú. Tỷ lệ vừa phải của đôi cánh tay cho ta đoán được một sự đăng đối hoàn hảo của đôi chân. Bộ tóc đen rất dày, rủ xuống tận ngang lưng, bây giờ, theo thời trang, cô đã cắt ngắn nó đi, uốn cong nó lên ngang vai sau gáy, nom đẹp đến nỗi ít người dám nghĩ đó là tóc của chính cô. Nếu như thói ghen ghét tìm thấy một điểm nào đó trên mặt cô không đáng ca tụng như những phần còn lại, thì nó có thể cho rằng giá như vầng trán cô cao hơn một chút thì cũng chẳng hại gì. Đôi mắt cô đen láy, long lanh sáng mặc dù cặp mắt nhìn hết sức dịu dàng. Mũi cô có đường nét thật là cân đối, còn cái miệng, với hai hàm răng ngà, hoàn toàn đúng như lời ngài John Suckling miêu tả trong mấy câu thơ sau:

Cặp môi đỏ, vành trên mỏng

So với vành bên dưới gần cằm

Đôi môi một con ong nào vừa đốt...

Cặp má cô bầu bĩnh, má bên phải điểm một lúm đồng tiền chỉ hơi chúm chím cười đã lộ rõ, cái cằm nhất định là có dự phần làm cho khuôn mặt cô thêm đẹp. Nhưng khó lòng nói rõ được cằm cô to hay nhỏ, có lẽ nó thuộc loại to. Nước da cô gần với màu hoa ngọc lan hơn là màu hoa hồng, nhưng khi cô vận động, hoặc lúc e lệ, sắc da màu tự nhiên ấy ửng đỏ lên, thì không một màu đỏ thắm nào sánh kịp. Quả thật, người ta có thể cùng thốt lên với ngài Donne nổi danh rằng:

... Dòng máu nàng tinh khiết và giàu hùng biện

Đang nói trên cặp má nàng, nói rành rọt:

“Hầu như cơ thể nàng cũng biết nghĩ suy.”

Cổ cao mà dáng thanh thanh, và ở đây, nếu không sợ xúc phạm đến tính tế nhị của cô, tôi có thể nói rất đúng rằng những nét đẹp đẽ nhất của bức tượng Thần Vệ nữ của Medicis cũng còn thua. Nước da nơi cổ trắng hơn cả màu hoa ngọc lan, trắng hơn ngà, hơn cả đá cẩm thạch. Kẻ hay ghen ghét đoán ngực cô phủ một lượt lụa nõn, nhưng ngực cô còn trắng hơn màu lụa nõn nhiều... Thật đúng là:

Nitor splendens Pario mamore purius.

Một vẻ óng ả vượt xa vẻ trong trẻo nhất của đá cẩm thạch đảo Paros.

Đó là hình dung bên ngoài của Sophia, cái nội dung chứa đựng bên trong cũng rất xứng đáng với cái khuôn người đẹp đẽ ấy, tâm hồn cô tương đương về mọi mặt với con người cô, mà chính hình thể lại vay mượn được ít nhiều vẻ khả ái từ tâm hồn, mỗi khi cô cười, tính tình dịu dàng làm tỏa ra khắp vẻ mặt cô một vẻ đẹp rõ ràng mà không một sự cân đối nào về đường nét tạo nên được. Nhưng trong sự tiếp xúc hết sức thân mật với cô thiếu nữ khả ái này mà chúng tôi chủ tâm giới thiệu với bạn đọc, không một sự hoàn thiện nào của tâm hồn cô sẽ không tự bộc lộ ra, cho nên không cần thiết nói tất cả ra đây, vả chăng, đó mặc nhiên là một thái độ xúc phạm tới nhận thức của độc giả, nó lại còn có thể khiến các bạn mất cả cái vui thú mà các bạn sẽ được hưởng khi tự mình xét đoán về tính tình cô thiếu nữ.

Tuy nhiên, cũng có thể nói rằng, dù cô có những năng khiếu bẩm sinh về tinh thần như thế nào, thì những năng khiếu ấy cũng ít nhiều được trau dồi bởi nghệ thuật. Vì Sophia đã được một bà cô chăm sóc giáo dục, một bà mệnh phụ tính tình rất mực khôn ngoan, từng trải việc đời, hồi còn trẻ bà đã từng ra vào nơi cung đình, ít năm nay mới lui về sống ở thôn quê. Nhờ trò chuyện với bà và được bà chỉ bảo, Sophia trở thành con người hoàn toàn lịch thiệp, tuy rằng có lẽ cô còn hơi thiếu cái thanh thản, khoan thai trong cử chỉ của bà, điều này chỉ có được do thói quen và do được tiếp xúc nhiều với cái gọi là giới thượng lưu. Nhưng thật ra, cái này nhiều khi cũng phải mua với một giá quá đắt, nó có cái vẻ khả ái khó tả thật đấy, tức là cái mà người Pháp có lẽ khi muốn nói đến đức tính ấy bên cạnh nhiều đức tính khác, họ thường bảo họ không biết đó là cái gì, tuy nhiên, nếu thiếu vắng đức tính ấy thì đã có sự ngây thơ bù đắp lại được rất nhiều, mà một người có lương tri và bẩm sinh tính hòa nhã cũng chẳng bao giờ phải cần đến cái ấy.

CHƯƠNG III

Câu chuyện lùi lại để nhớ tới một sự kiện không đáng kể xảy ra đã vài năm, tuy không đáng kể thật, song cũng dẫn tới một số hậu quả sau này.

Lúc cô Sophia đáng yêu được đưa vào cuốn truyện này thì cô đã mười tám tuổi. Như đã nói ở trên, cha cô yêu quý cô nhất trần đời. Do đó, Tom Jones bèn nhờ cô lưu ý che chở cho bạn nó là bác coi rừng.

Nhưng trước khi chúng ta nói đến chuyện ấy, có lẽ cũng cần phải ôn lại một số việc đã xảy ra từ trước.

Tính tình ông Allworthy và ông Western tuy khác nhau, do đó, sự giao du giữa hai ông không được thân thiết lắm, nhưng hai bên vẫn đi lại với nhau một cách gọi là lịch sự, thành thử con trẻ hai gia đình cũng quen nhau từ nhỏ, và vì cũng xấp xỉ một lứa tuổi, nên chúng thường khi cũng là bạn chơi của nhau.

Sophia hợp với Jones, con người vui tính, hơn là với cậu Blifil, tính tình nghiêm trang, dè dặt. Nhiều khi sự ưa thích này biểu lộ một cách quá rõ ràng, đến nỗi, nếu Blifil là một thanh niên sôi nổi hơn, ắt phải tỏ ra ít nhiều khó chịu.

Tuy nhiên, vì cậu không hề để lộ thái độ bực tức ra ngoài, cho nên chúng tôi cũng không làm một việc xấu chơi đi sâu vào những ngóc ngách sâu kín nhất của tâm hồn cậu, như một số kẻ hay gièm pha người khác vẫn hay đi sâu vào những việc bí mật riêng của bạn bè, thường ngó vào những hòm xiểng, ngăn kéo của họ, chỉ cốt đem phô bày sự nghèo nàn, ti tiện của họ ra cho thiên hạ biết.

Thế mà, những kẻ ngờ rằng mình đã xúc phạm người khác lại sẵn sàng kết luận rằng chính mình bị xúc phạm cho nên khi Sophia gán cho một hành động của cậu Blifil là do cậu tức giận, thì Thwackum và Square sáng suốt hơn, lại cho là do những nguyên tắc khác tốt đẹp hơn nhiều.

Hồi còn bé, Tom Jones có tặng Sophia một con chim con, cậu đã bắt con chim này từ trong tổ, rồi đem về chăm sóc và dạy hót.

Sophia lúc ấy khoảng mười ba tuổi, cô quý con chim lắm, suốt ngày chỉ lo mỗi một việc là chăm nom con chim, cho nó ăn và cũng chỉ thích chơi với nó. Cứ thế, chú Tommy - con chim được đặt tên như vậy - thành ra dạn người, nó thường mổ ăn ngay trong lòng bàn tay cô chủ, đậu trên ngón tay cô hoặc nằm thoải mái trong lòng cô, lúc ấy hầu như nó cũng cảm thấy hạnh phúc, tuy vậy, cô bé vẫn luôn luôn buộc một sợi dây nhỏ vào chân nó, cô không dám để cho nó được tự do bay đi.

Một hôm, nhận lời mời, cả gia đình ông Allworthy sang ăn bên nhà ông Western, cậu Blifil đang đứng chơi ngoài vườn với cô bé Sophia thấy cô bé tỏ vẻ hết sức nâng niu con chim nhỏ, cậu bèn nói với Sophia đưa nó cho mình cầm chơi một lúc, Sophia ưng ngay, và sau khi đã thận trọng buộc kĩ chân con chim, cô đưa nó cho bạn. Vừa cầm lấy, Blifil giựt đứt ngay sợi dây buộc chân con chim và tung nó lên trời.

Con vật ngu xuẩn vừa thấy được tự do đã quên phắt mọi ân huệ vẫn được Sophia ban cho, nó bay thẳng đến đậu vắt vẻo trên một cành cây cách đấy một quãng.

Thấy chim bay mất, Sophia khóc ầm ĩ lên, Jones đang đứng gần đấy, lập tức chạy lại.

Nghe biết câu chuyện, Jones mắng Blifil là thằng khốn kiếp xấu bụng, đáng khinh và lập tức cởi ngay áo ngoài, trèo lên cây con chim đang đậu.

Jones sắp sửa tóm được con chim cũng mang cái tên giống nó thì cành cây nó bám để đứng bị gãy, bên dưới là một cái lạch, thế là thằng bé đáng thương lộn cổ xuống nước.

Bây giờ, Sophia chuyển ngay sang lo lắng cho Jones. Cô bé sợ Jones chết đuối, nên kêu to hơn trước gấp bội, và cả cậu Blifil lúc này cũng ra sức gào lên giúp cô.

Mọi người đang ngồi trong gian phòng giáp khu vườn nghe tiếng kêu thì chạy hết cả ra, những mọi người vừa chạy tới cái lạch thì Jones cũng vừa ngoi được lên bờ (may sao, chỗ ấy nước cũng khá nông).

Thwackum hùng hổ sán đến định đánh Jones lúc này đang ướt lướt thướt, đứng run rẩy trước mặt ông ta. Ông Allworthy bèn ngăn lại bảo ông ta hãy bình tĩnh, và quay sang cậu Blifil, ông nói:

“Cháu hãy cho ta biết có chuyện gì mà ồn ào vậy?”

Blifil đáp:

“Thưa bác, quả thật cháu rất hối hận về việc không may cháu đã làm, chính cháu đã gây ra tất cả chuyện này. Cháu cầm con chim của Sophia trong tay, cháu nghĩ rằng con vật đáng thương này hẳn đau khổ vì mất tự do, nên thú thật, cháu không thể không thỏa mãn điều nó ước ao, cháu thường nghĩ, giam giữ bất cứ vật gì cũng là độc ác. Đối với cháu hình như thế là trái với luật lệ của tạo hóa, vì theo luật lệ ấy, mọi vật đều có quyền được tự do. Mà như vậy còn trái với đạo Cơ đốc, vì không nên làm điều gì mà chính ta không muốn. Nhưng nếu cháu biết trước cô Sophia quý nó đến thế, nhất định sẽ chẳng bao giờ cháu làm như vậy, nhất là nếu cháu lại biết trước điều gì xảy đến cho chính con chim, vì lúc anh Jones leo lên cây bắt nó, bị ngã xuống nước, thì con chim bay chuyển đi chặng nữa, và ngay lập tức bị một con diều hâu độc ác chộp lấy quắp đi.”

Lúc nãy vì mải quan tâm đến Jones nên cô Sophia đáng thương không để ý đến con chim, bây giờ nghe nói đến số phận đau đớn của nó, cô bé khóc òa lên. Ông Allworthy cố dỗ dành hứa sẽ cho cô con chim đẹp hơn, nhưng cô bé nói cô sẽ không bao giờ nuôi một con chim nào khác. Cha cô mắng cô vì một con chim dớ dẩn như thế mà cũng khóc, nhưng ông cũng bảo cậu Blifil rằng nếu cậu là con trai ông thì đã không tránh khỏi bị ông cho một trận đòn. Sophia về phòng riêng, Jones và Blifil được đưa về nhà, còn mấy người lớn quay về với chai rượu, câu chuyện tiếp tục xoay quanh con chim, cũng khá kỳ lạ, chúng tôi nghĩ rằng cũng đáng dành cho nó riêng một chương sau.

CHƯƠNG IV

Gồm những vấn đề sâu sắc và quan trọng đến nỗi có lẽ một số bạn đọc không thể thưởng thức được.

Square vừa châm lửa vào tẩu thuốc xong, liền quay sang ông Allworthy nói:

“Thưa ngài, tôi không thể không chúc mừng ngài về đứa cháu của ngài. Ở lứa tuổi mà chỉ vài đứa trẻ có được khái niệm về những vật có tri giác, thì cậu bé cháu của ngài đã đạt đến trình độ phân biệt được cái sai cái đúng. Giam cầm bất cứ một vật gì, đối với tôi, đều trái với quy luật tự nhiên, theo quy luật ấy mọi vật đều có quyền được tự do. Đó là lời cậu bé nói, và những lời ấy đã gây cho tôi một ấn tượng không bao giờ phai mờ. Liệu đã ai có nổi một ý kiến cao xa hơn về quy tắc của điều phải, và về sự thích ứng đời đời của vạn vật? Từ một khởi đầu như vậy, tôi không thể không hy vọng rằng cậu bé này sẽ đạt tới đỉnh cao của tài năng ngang với hai anh em Brutus xưa.”

Đến đây, Thwackum vội vã ngắt lời, miệng ông ta để trào ra một ít rượu vang, còn cố nuốt chỗ còn lại, ông ta đập lại Square.

“Theo một câu khác mà cậu bé nói, tôi tin cậu bé sẽ là con người tuyệt diệu. Quy luật tự nhiên là cái quái gì, đó chỉ là một từ ngữ vô nghĩa. Tôi không hề biết có một quy luật nào như vậy, cũng không thấy có một cái quyền nào có thể xuất phát từ quy luật ấy. Hãy làm cho người điều mà anh muốn người khác làm cho anh, đó mới thật là một động cơ hợp đạo giáo Cơ đốc, như cậu bé đã tự nói lên rất đúng, và tôi sung sướng thấy sự giáo huấn của tôi đã đem lại kết quả tốt đẹp như vậy.”

Square nói:

“Nếu như thói huênh hoang được coi là thích hợp thì tôi cũng nhân dịp này mà cho phép mình huênh hoang đôi chút, vì cậu bé còn có thể học được những khái niệm về phải trái ở đâu, điều ấy thiết tưởng rõ ràng như ban ngày. Nếu không có quy luật của tạo hóa thì làm gì có sự phải, sự trái.”

Vị mục su vặn lại:

“Ô kìa! Vậy chứ ông phủ nhận không có thiên khải sao? Tôi đang nói chuyện với một nhà thần luận hay là một người vô thần đây nhỉ?”

Ông Western nói:

“Thôi, cạn chén đi, mặc xác những luật lệ tạo hóa của các vị. Tôi chẳng biết hai ông định nói cái gì về sự phải, trái. Để bay mất con chim của con gái tôi, theo ý kiến tôi thì đấy là sai. Ông bạn láng giềng Allworthy của tôi muốn làm gì xin tùy ý, nhưng cứ khuyến khích trẻ con chơi kiểu ấy tức là muốn nuôi chúng lớn lên để chúng bị treo cổ đấy.”

Ông Allworthy trả lời rằng ông lấy làm phiền lòng vì việc cháu ông đã làm, nhưng ông cũng không thể trách phạt được nó, vì nó hành động do một động cơ tốt đẹp chứ không phải là xấu xa. Ông bảo nếu như nó đánh cắp con chim thì chính ông lại sẵn sàng tán thành trừng phạt nó thật nghiêm khắc hơn ai hết, song hiển nhiên đó không phải là ý định của nó.

Và quả thật với ông, rõ ràng thằng bé không thể có mục đích nào khác ngoài điều chính nó đã thú nhận (về cái ý định xấu bụng mà Sophia nghi ngờ thì ông Allworthy chưa bao giờ nghĩ tới). Sau hết, để kết luận ông lên án hành động ấy là thiếu suy nghĩ, theo ông, chỉ có thể tha thứ được ở một đứa trẻ.

Square đã nói toạc ý nghĩ của mình, cho nên nếu bây giờ mà yên lặng tức là ông ta ưng chịu cho ý kiến của mình đang bị phê phán. Do đó, ông ta hơi giận dữ nói rằng: “Ông Allworthy đã có thái độ kính trọng quá đáng đối với sự tôn trọng quyền tư hữu bẩn thỉu.” Theo ông ta, khi bày tỏ nhận định về những hành động lớn lao cao quý, tất cả những gì liên quan đến riêng tư cá nhân cần phải để qua một bên, vì nếu cứ bám chặt vào những quy tắc hẹp hòi ấy thì hai anh em Brutus ắt bị lên án, một người là bất nghĩa và một người mắc tội giết cha.

Thwackum kêu lên:

“Nếu như hai người ấy bị treo cổ vì những trọng tội kia, thì cũng đáng đời. Đấy là hai tên khốn kiếp ngoại đạo. Ơn Chúa vô cùng, thời đại ngày nay lại không có một tên Brutus nào. Thưa ngài Square, tôi mong rằng ngài sẽ từ bỏ việc nhồi vào đầu óc học trò tôi những thứ rác rưởi phản đạo Cơ đốc như vậy. Vì chừng nào tôi còn chăm sóc chúng, kết quả nhất định sẽ phải là đánh đòn cẩn thận để tống khứ những tư tuởng ấy ra khỏi đầu chúng. Thằng Jones, môn đệ của ngài cũng đã khá hư hỏng rồi đấy, bữa nọ tôi nghe được nó tranh luận với cậu Blifil, nó bảo niềm tin không có giá trị gì nếu không có hành động. Tôi biết đó là một giáo lý của ngài, và tôi đồ chừng nó đã học được ở ngài.”

Square đáp:

“Xin chớ kết tội tôi làm cho nó hư hỏng. Kẻ nào đã dạy nó giễu cợt bất cứ điều gì là hợp đạo đức, là phải phép, là trang nhã, là hợp lẽ trong bản chất của sự vật? Nó là môn đệ của chính ngài đấy, tôi không thừa nhận nó. Không, không, cậu Blifil mới là học trò của tôi. Cậu ấy còn bé thật, nhưng tôi thách ngài xóa nhòa được những ý niệm về đạo đức đúng đắn của cậu ấy đấy.”

Nghe vậy, Thwackum cười chế nhạo, đáp:

“Ái chà, tôi cũng dám liều để cậu ấy cho ngài đấy. Cậu ấy đã có một cơ sở học vấn vững vàng, cái thứ triết lý rỗng tuếch của ngài không làm hại được cậu ấy đâu. Không, không, tôi đã chú ý truyền đạt để cậu ấy thấm nhuần những nguyên tắc quý giá.”

Square cũng kêu lên:

“Tôi cũng đã truyền đạt để cậu ấy thấm nhuần những nguyên tắc quý giá, thử hỏi, ngoài ý niệm cao cả về đạo đức ra, còn cái gì có thể gợi lên trong tâm hồn người ta ý nghĩ cao thượng là đem lại tự do? Một lần nữa tôi nhắc lại cho ngài hay rằng, nếu như tự hào là một điều thích hợp, thì tôi cũng có quyền có cái vinh dự đã truyền đạt cho cậu bé những ý niệm ấy...”

Thwackum nói:

“Và nếu như sự kiêu hãnh không bị cấm đoán, thì tôi cũng có thể khoe là đã dạy cho cậu ấy biết về bổn phận mà chính cậu ấy đã cho là động cơ trong việc làm kia.”

Nhà điền chủ bèn nói:

“Vậy là, nhờ ơn cả hai ngài, cậu bé đã được dạy phải cướp lấy con chim của con gái tôi. Vậy là tôi phải chú ý đến cái lồng gà gô của tôi. Không có một vị tu hành có đạo đức nào đó sẽ trả lại tự do cho tất cả đám gà gô ấy.”

Đoạn, vỗ vào lưng một vị đại diện pháp luật cũng có mặt ở đó, ông ta nói to:

“Ngài thấy điều ấy ra sao, ngài cố vấn? Có trái với luật pháp không?”

Vị luật gia bày tỏ ý kiến một cách rất trịnh trọng như sau:

“Giả sử khởi tố vì một con gà gô, thì nhất định là phải có tố tụng, vì rằng tuy đây là ferae naturae* song đã có khiếu nại, thì phải tôn trọng quyền tư hữu. Nhưng đây là trường hợp một con chim hót thì dù có khiếu nại, vì nó chỉ là một vật thấp hèn, nên phải coi là nullius in bonis*. Do đó, trong trường hợp này, tôi thấy phải bác nguyên đơn, và theo ý tôi không nên lập thành tố tụng.”

Nhà điền chủ nói:

“Được, nếu đó là nullus bonus* thì chúng ta hãy uống cái nào, và nói in ít về tình hình của quốc gia thôi, hoặc là những bài diễn thuyết tương tự mà tất cả chúng ta đều hiểu, vì tôi chắc rằng mình chẳng hiểu một từ nào của cái thứ ấy. Đó có thể là kiến thức và sự thông thái trong chừng mực mà tôi biết, nhưng các ngài đừng bao giờ nên thuyết phục tôi tin điều đó. Gớm! Cả hai ngài đều chẳng nói được một lời về thằng bé đáng thương xứng đáng được khen ngợi, nó đã dám mạo hiểm, không màng đến nguy cơ mình sẽ bị ngã gãy cổ để giúp con gái tôi, đó là hành động của một tinh thần vị tha, quảng đại, tôi cũng đủ học thức và hiểu biết để nhận ra điều đó. Mẹ kiếp! Vì sự khỏe mạnh của Jones! Tôi sẽ yêu quý cậu bé vì điều đó cho đến những ngày cuối của đời mình.”

Thế là cuộc tranh luận chấm dứt, nhưng chắc nó sẽ sớm bắt đầu trở lại, nếu ngay sau đó ông Allworthy không cho gọi chiếc xe ngựa của ông đến để đưa hai nhân vật tham chiến đó đi.

Vậy là câu chuyện về con chim đã chấm dứt như vậy đấy, và cả cuộc đối thoại phát sinh từ đó nữa, và chúng tôi không thể không kể lại cho độc giả nghe chuyện đó, mặc dù nó đã xảy ra từ vài năm trước khi bộ truyện của chúng tôi được viết ra lúc này.

CHƯƠNG V

Gồm vấn đề thích hợp với mọi khẩu vị.

“Parva leves capiunt animos - Những chuyện nhỏ nhất cũng tác động đến những tâm hồn nhạy cảm”, đó là ý kiến của một bậc thầy vĩ đại về khoa yêu đương.

Đúng là kể từ ngày ấy, Sophia bắt đầu tỏ thái độ phần nào dịu dàng với Jones và khá ác cảm với Blifil. Thỉnh thoảng lại có nhiều chuyện ngẫu nhiên xảy ra càng củng cố thêm cả hai thứ tình cảm ấy ở cô, điều này chẳng cần chúng tôi phải kể lại, các bạn có thể kết luận lấy được, chỉ căn cứ vào những điều chúng tôi đã nói ở trên về sự khác biệt giữa tính tình hai cậu bé, nhất là tính Sophia lại hợp với Jones hơn là với Blifil. Tình thực mà nói thì Sophia ngay từ khi còn nhỏ đã thấy Jones tuy là một cậu bé nghịch như quỷ sứ, liều lĩnh, lông bông, nghịch ngợm, nhưng nó cũng chẳng làm hại ai nếu không phải là làm hại chính mình, còn Blifil là một cậu bé khôn ngoan, kín đáo, chín chắn thật đấy, song đồng thời cũng chỉ thiết tha gắn bó với lợi ích của một người duy nhất, mà cái người duy nhất ấy là ai, bạn đọc cũng có thể đoán lấy chẳng cần chúng tôi giúp đỡ.

Không phải hai tính cách này bao giờ cũng được người đời đón nhận với thái độ thích hợp, như ta thường tưởng rằng loài người, do lợi ích bản thân nhất thiết phải có thái độ như vậy đối với họ. Nhưng điểm này có lẽ cũng có nguyên nhân về mặt thủ đoạn: Khi thấy một người thực sự rộng lượng, con người ta rất có thể ước đoán một cách hợp lẽ rằng mình đã tìm thấy một kho báu và ai cũng muốn giữ lấy để riêng mình hưởng, như đối với mọi vật tốt đẹp khác. Do đó, họ có thể nghĩ rằng xưng tụng ầm ĩ một con người như vậy, nói theo lối thông tục là làm cỗ chờ người xơi, mời kẻ khác đến cùng hưởng cái mà họ định chỉ dành cho riêng mình. Nếu như bạn đọc không thỏa mãn với lý do này, thì tôi không còn biết phải giải thích bằng cách nào khác cái thái độ ít tôn trọng mà tôi thường thấy thiên hạ đối xử với một nhân cách thực sự làm vinh dự cho loài người, và có khả năng đóng góp những điều tốt đẹp nhất cho xã hội. Nhưng Sophia thì không thế, cô phục Jones và khinh Blifil, hầu như ngay sau khi cô hiểu ý nghĩa của hai từ ấy.

Sophia vắng nhà tới gần ba năm cùng với bà cô. Suốt thời gian này cô ít gặp mặt cả Jones lẫn Blifil. Nhưng một hôm, khoảng ít ngày sau khi xảy ra câu chuyện con gà gô mà tôi đã kể ở trên, Sophia cùng bà cô đến ăn cơm tại nhà ông Allworthy. Trong bữa ăn, Sophia được nghe kể lại toàn bộ câu chuyện, lúc ấy cô không nói gì, cả lúc trên đường về nhà, bà cô cũng không khiến được Sophia nói nhiều về chuyện này, nhưng người đầy tớ gái lúc cởi áo cho cô, ngẫu nhiên nói:

“Thế nào, cô? Cháu đoán hôm nay cô có gặp cậu Blifil.”

Cô giận dữ đáp:

“Tôi căm ghét cái tên Blifil như tôi căm ghét bất cứ cái gì đê tiện và tráo trở. Thật cũng lạ, sao ông Allworthy lại để cho cái lão thầy giáo dã man ấy đối xử tàn nhẫn một người con trai như vậy chỉ vì một điều do bản chất tốt đẹp của cậu ta gây ra?”

Đoạn cô kể lại đầu đuôi câu chuyện cho người đầy tớ gái nghe và kết luận:

“Theo ý em, cậu ta có phải là người có tinh thần cao thượng không?”

Bây giờ, cô thiếu nữ đã về sống với cha. Ông ta trao cho cô quyền quản lý gia đình, và dành cho cô chỗ ngồi ở đầu bàn một bữa ăn. Jones do ham săn bắn nên đã được nhà điền chủ rất quý mến, thường cũng đến ăn tại đây cùng với ông ta. Những chàng trẻ tuổi tính tình cởi mở, khoáng đạt, tự nhiên hay có khuynh hướng tỏ ra phong nhã và nếu như họ lại thông minh như trường hợp Jones, thì khuynh hướng ấy được thể hiện bằng những cử chỉ nhã nhặn, ân cần đối với phụ nữ nói chung. Điều này khiến cho Jones, một mặt, khác hẳn với mấy điền chủ xứ quê tính tình thô bạo ồn ào và, mặt khác, cũng khác hẳn con người có phong thái trang trọng, hơi buồn rầu của cậu Blifil, bây giờ ở tuổi hai mươi, Jones đã bắt đầu nổi tiếng trong đám phụ nữ quanh vùng, là một anh chàng điển trai.

Jones đối xử với Sophia không có gì đặc biệt, có khác chăng có lẽ là đối với cô, anh tỏ ra trân trọng hơn đối với mọi phụ nữ khác. Hình như sắc đẹp, gia sản, trí tuệ và phong thái khả ái của cô đòi hỏi anh chàng phải có sự tôn trọng ấy. Còn như chuyện “Giáp ranh bắn sẻ” thì quả thật Jones không nghĩ tới. Về điều này, chúng tôi xin chịu để độc giả lên án anh ta là xuẩn ngốc. Nhưng sau này có lẽ chúng tôi sẽ giải thích được điểm ấy một cách khách quan. Tính tình Sophia hoạt bát, vui vẻ, tuy vẫn hết sức ngây thơ, kín đáo, những lúc ở bên Jones, cô lại càng tỏ ra vui vẻ, hoạt bát hơn, ví thử Jones không phải còn quá ít tuổi và vô tâm, ắt cũng phải nhận thấy, hoặc ví thử tâm trí ông Western không thường để ở ngoài đồng, ngoài chuồng ngựa, ngoài cũi chó, thì có lẽ ông cũng cảm thấy hơi bực mình. Nhưng trong đầu nhà điền chủ không hề thoáng qua một chút nghi ngờ về chuyện này, thành thử ông đã tạo cho Jones nhiều cơ hội để gần gũi con gái ông, điều mà một kẻ yêu đương vẫn hằng ao ước. Những cơ hội ấy, do tính tình phong nhã bẩm sinh và bản tính đôn hậu, Jones đã làm cho nó đem lại kết quả còn tốt đẹp hơn là giả sử anh chàng có nuôi những dự định sâu kín nhất về cô.

Nhưng quả thật người ngoài không nhận thấy điều này thì cũng chẳng đáng ngạc nhiên lắm, vì bản thân cô Sophia tội nghiệp kia cũng không hề nhận thấy, và khi cô cảm thấy thì trái tim cô đã lâm nguy không cứu vãn được nữa rồi.

Tình hình là như vậy, thì một buổi chiều, khi thấy Sophia đang một mình, Jones bèn đến gần. Sau vài lời rào đón, với vẻ mặt thật nghiêm trang, anh cho cô biết là anh muốn cầu xin cô ban cho một ân huệ, điều mà anh tỏ ý hy vọng vì lòng tốt, cô sẽ ưng thuận.

Mặc dầu cử chỉ của chàng thanh niên, cũng như cách mở đầu câu chuyện không có vẻ gì khả dĩ cho cô nghi ngờ là anh chàng định tỏ tình. Nhưng hoặc giả tạo hóa đã thì thầm điều gì đó vào tai cô gái, hoặc vì một nguyên nhân nào khác, tôi không dám quyết đoán, có điều chắc chắn là một ý nghĩ nào đó thuộc loại này nhất định đã len lỏi vào đầu cô, bởi cặp má cô đột nhiên tái đi, tay cô run lên và ví phỏng Jones ngừng lại để chờ cô trả lời thì cô đến lúng búng lời đáp lại trong miệng mất. Song anh chàng đã lập tức tránh cho cô khỏi lúng túng, bằng cách tiếp tục nói cho cô rõ điều mình cầu xin: Anh xin cô để tâm giúp đỡ bác coi rừng, người mà nếu tiếp tục bị ông Western kiện thì kết quả nhất định là bản thân bác ta cùng cả một gia đình đông đúc sẽ phải lâm vào cảnh khốn quẫn.

Bây giờ Sophia mới hết luống cuống, cô mỉm cười tươi tỉnh đáp:

“Phải chăng cái ân huệ lớn lao mà cậu cầu xin với thái độ trịnh trọng như vậy là thế đấy? Tôi xin hết sức vui lòng chiều ý cậu. Quả thật, tôi cũng thấy thương nhà bác khốn khổ ấy, và mới hôm qua thôi, tôi cũng đã gửi cho vợ bác ta một vật mọn.”

Cái vật mọn ấy là một tấm áo dài của cô, ít quần áo và mười shilling tiền mặt, Jones cũng có nghe nói đến việc giúp đỡ này, và thực ra cũng chính vì thế mà anh mới nảy ra ý định nhờ Sophia giúp đỡ. Lời thỉnh cầu được chấp nhận khiến chàng trẻ tuổi của chúng ta thêm bạo dạn, anh quyết định đẩy vấn đề đi xa hơn nữa, thậm chí dám táo bạo nhờ cô nói hộ với cha cô nhận bác coi rừng vào làm việc, anh quả quyết rằng, theo ý anh, bác ta là người lương thiện nhất vùng, và đầy đủ tư cách để nhận chân coi rừng, may mắn làm sao chân này ở nhà ông Western chưa có người.

Sophia đáp:

“Được, tôi cũng sẽ nhận nói hộ cả việc ấy nữa nhưng tôi không dám hứa trước là sẽ có kết quả chắc chắn như việc kia đâu. Việc đó cậu cứ yên trí, tôi sẽ năn nỉ cha tôi cho kỳ được mới thôi. Tuy vậy, tôi sẽ hết sức giúp bác ta, vì thực tâm, tôi cũng thương hại bác ta và gia đình bác ta lắm. Còn bây giờ thì cậu Jones, tôi xin cậu ban cho một ân huệ.”

Jones kêu lên:

“Thưa cô, một ân huệ ư? Nếu cô biết rằng mới chỉ hy vọng được cô ra lệnh là tôi đã vui suớng thế nào rồi, thì cô mới thấy rằng cô đã ban cho tôi một ân huệ lớn khi nói rõ mệnh lệnh đó ra. Vì bàn tay thân yêu này, tôi sẵn sàng hy sinh tính mệnh để làm cô vui lòng.”

Anh bèn nắm lấy bàn tay Sophia mà say sưa hôn, đấy là lần đầu tiên anh chàng chạm vào người cô. Máu lúc nãy biến đi đâu hết trên mặt cô, giờ đây, để bù lại quá đủ, dồn lên khắp mặt và cổ, dồn nhiều quá đến nỗi tưởng như nó nhuộm khắp cả một màu đỏ tía. Bấy giờ, lần đầu tiên cô mới biết đến một cảm giác trước đó hoàn toàn xa lạ đối với cô, cái cảm giác mà sau này mỗi khi có rỗi rãi nghĩ lại, bắt đầu cho cô biết một số điều bí mật mà bạn đọc nếu chưa đoán được, thì đến một lúc nào đó sẽ biết.

Sophia vừa nói được nên lời (cũng phải mất một lát) bèn cho Jones hay ân huệ mà cô muốn cầu xin là trong khi đi săn, anh chớ có dẫn cha cô lao vào nhiều chỗ nguy hiểm quá, theo những điều cô nghe người ta nói, nên mỗi khi hai người đi săn với nhau, cô lại hết sức sợ hãi, chỉ nơm nớp lo có ngày cha cô bị gãy chân, gãy tay phải khênh về nhà. Vì thế, cô nài xin Jones hãy vì cô mà thận trọng hơn, và từ giờ về sau chớ có phi ngựa điên cuồng, chớ có cho ngựa nhảy vào những chỗ nguy hiểm nữa, bởi vì, như chính Jones cũng biết, Jones làm gì, ông Western làm theo như thế.

Jones thành khẩn hứa sẽ theo lời Sophia yêu cầu, anh cảm ơn cô đã có lòng tốt chấp nhận lời cầu xin của mình, rồi từ biệt cô ra về, lòng tràn trề vui sướng vì thành công.

Cô Sophia đáng thương cũng sung sướng, nhưng một cách khác hẳn. Tuy nhiên trái tim bạn đọc (nếu bạn đọc nam hay nữ có trái tim) sẽ hình dung được những cảm giác của cô thấu đáo hơn tôi, nếu tôi có thật nhiều cái mồm như nhà thi sĩ vẫn ao ước, để ăn rất nhiều thứ cao lương mỹ vị mà anh ta có sẵn đầy đủ, tôi cũng không hình dung hết được cảm giác ấy.

Ông Western có thói quen, tối tối, rượu say là thích ngồi nghe con gái chơi đàn, ông vốn mê âm nhạc, và nếu như ông sống ở thành thị, có lẽ cũng được coi là một nhà sành nhạc, vì bao giờ ông cũng phản đối những bản nhạc hay nhất của Handel. Ông chỉ thưởng thức thứ âm nhạc nhẹ nhàng, bay bổng, ông ưa nhất những điệu nhạc Vua Simon già lụ khụ, Thánh George phù hộ cho nước Anh, Bobbing Joan cùng vài điệu nhạc khác.

Con gái ông tuy là một người chơi nhạc giỏi, cô chỉ đặc biệt thích chơi những sáng tác của Handel, song chiều theo sở thích của cha nên cô cũng thuộc lòng những điệu nhạc trên để làm vui lòng ông. Tuy nhiên, thỉnh thoảng cô cũng lái ông đi theo sở thích của cô và khi ông đòi cô chơi lại những ca khúc ông ưa, cô nói: “Không, thưa cha thân yêu!” và cô thường nài xin ông thuận nghe cô chơi một điệu nhạc khác.

Ấy thế mà tối hôm ấy, lúc ông Western đã uống cạn chai rượu, Sophia đã chơi tới ba lần những bản nhạc ông hằng yêu thích không yêu cầu ông gì hết. Điều này làm cho nhà điền chủ rất vui lòng, ông đứng dậy khỏi chiếc ghế của mình để hôn con gái, và khen hồi này cô chơi đàn tiến bộ lắm. Cô bèn nhân cơ hội này thực hiện lời hứa với Jones, kết quả đạt được hết sức tốt đẹp. Ông Western nói, nếu cô chơi lại bài Vua Simon già lụ khụ cho ông nghe một “chút” nữa thì sáng ngày mai, ông sẽ nhận bác ta về coi rừng cho mình. Thế là điệu vua Simon được chơi đi chơi lại mấy lần cho tới lúc âm nhạc ru ông Western vào giấc ngủ. Sáng hôm sau, Sophia lại nhắc cha về lời hứa tối hôm trước, thế là ông lập tức cho gọi luật sư đến, ra lệnh đình chỉ mọi khiếu tố, và tiến hành ủy nhiệm việc coi rừng cho bác George.

Thành công này của Jones chả mấy chốc được đồn khắp vùng, ý kiến khen chê cũng nhiều. Một số hết sức tán thưởng, coi đó là hành vi tốt đẹp, một số khác dè bỉu nói: “Thằng lười yêu quý thằng lười cũng không lạ gì.” Cậu Blifil thì phát khùng lên vì việc này. Từ lâu, Jones thích bác George bao nhiêu thì cậu Blifil ghét bác ta bấy nhiêu, cũng chẳng phải cậu đã có lần nào bị bác ta xúc phạm, mà chỉ vì cậu quá quý trọng tôn giáo và đạo đức mà bác George vốn nổi danh là một tay phóng túng. Do đó cậu Blifil coi hành động ấy như một việc làm công khai chống đối ông Allworthy, cậu tuyên bố với một thái độ nghiêm khắc rằng không thể tìm được một lý do nào để làm ơn cho một kẻ đốn mạt như thế.

Thwackum và Square cũng hót theo cùng một giọng. Hồi này, cả hai (đặc biệt là Square) tỏ ra rất ghen tức với anh chàng Jones trẻ tuổi vì chuyện người đàn bà góa kia, thực thế, bấy giờ Jones đã gần hai mươi tuổi và trở thành một thanh niên thực sự xinh trai, điều mà dựa vào những cử chỉ khuyến khích của quý bà kia, thì xem ra càng ngày bà càng thấy anh chàng đúng như vậy.

Tuy vậy, thói xấu bụng của họ cũng không ảnh hưởng gì tới ông Allworthy. Ông tuyên bố hoàn toàn hài lòng về việc Jones đã làm, theo ông, tình bạn thủy chung và vô tư của Jones rất đáng khen ngợi, và ông mong sẽ được thấy nhiều thí dụ hơn nữa về đức tính ấy.

Nhưng vì số mệnh cũng ít khi ưa thích những đốm lửa sáng chói như anh bạn Jones của chúng ta, có lẽ vì họ không chịu nồng nhiệt khẩn cầu số mệnh chăng, nên mụ đã xoay những hành động của anh chàng sang một hướng khác, khiến cho ông Allworthy nhìn những hành động ấy với con mắt kém phần dễ chịu, khác xa cái nhìn xuất phát từ lòng tốt của ông từ trước tới giờ.

CHƯƠNG VI

Một lời thanh minh cho thái độ vô tình của Jones trước mọi vẻ kiều diễm của cô Sophia xinh đẹp, từ đó chúng ta rất có thể hạ thấp đến một mức độ khá rõ tính cách của anh chàng trước mắt những người đàn ông thông minh, phong nhã, quen tán thưởng những nhân vật chính trong số lớn những vở hài kịch tân thời của chúng ta.

Có hai loại người mà tôi e rằng đã hơi khinh bỉ nhân vật của tôi, do thái độ của anh đối với Sophia. Loại người thứ nhất sẽ chê trách anh vì thận trọng mà bỏ qua cơ hội được thừa hưởng gia tài của ông Western, còn loại người thứ hai cũng khinh anh không kém vì nỗi anh quá nhút nhát trước một cô gái xinh đẹp như vậy, mà nếu như anh muốn dang cánh tay ra để đón, thì xem chừng cô sẽ sẵn sàng nhảy bổ vào.

Bây giờ, có lẽ tôi cũng không có khả năng biện hộ cho anh đến nơi đến chốn trước những lời kết tội kia (vì đã thiếu thận trọng thì không có cách nào biện hộ được, còn như lý lẽ tôi sẽ đưa ra để chống lại lời kết án sau thì e rằng cũng không có sức thuyết phục lắm), tuy vậy, đôi khi có thêm chứng cớ thì cũng có thể được xét giảm tội lỗi, cho nên tôi sẽ xin trình bày rành mạch đầu đuôi sự việc, còn việc quyết định về toàn bộ vấn đề thì xin nhường bạn đọc.

Trong con người của Jones có một thứ, mà theo tôi, các nhà văn không hoàn toàn thống nhất về tên gọi, nhưng rõ ràng là nó trú ngụ trong lòng một số người, nó không có công dụng lắm trong việc phân biệt phải trái bằng việc khêu ngợi và kích thích họ làm điều phải, và ngăn ngừa, kìm giữ họ làm điều trái.

Quả thật, “cái thứ ấy” có thể cũng tương tự như người giữ việc cổ vũ nổi tiếng trong một rạp hát: vì mỗi khi cái người có “cái thứ ấy” trong mình làm một điều gì phải, thì không một khán giả say mê hoặc có thiện cảm nào to tiếng cổ vũ bằng nó, trái lại, mỗi khi họ làm điều gì trái, thì cũng không nhà phê bình nào sẵn lòng la ó, mạt sát bằng nó.

Để có một ý niệm rõ ràng hơn về nguyên tắc mà tôi muốn nói, cũng như về một nguyên tắc phổ biến hơn trong thời đại chúng ta, thì có thể coi như nó ngự trên ngai vàng của nó trong tâm hồn, giống như vị chánh án tối cao của xứ này trong pháp đình, ở đó, nó cai quản, chỉ huy, phán xử, tha bổng hoặc kết tội theo công trạng và sự công bằng, với một tầm hiểu biết để không bỏ sót điều gì, với sự sắc sảo mà không gì lừa dối nổi, và với thái độ công minh không gì mua chuộc được.

Có thể nói cái nguyên tắc thiết thực ấy lập nên cái hàng rào chủ yếu nhất ngăn cách chúng ta với những kẻ láng giềng cục súc: vì nếu như có một số mang hình dáng con người mà không chịu sự chi phối của nguyên tắc nói trên, thì tôi cũng muốn coi họ như những tên đào ngũ rời bỏ chúng ta trốn sang ở với những người láng giềng, và giữa đám người láng giềng này chúng sẽ mang số phận của những kẻ đào ngũ, chứ không được xếp đứng ở hàng đầu.

Nhân vật chính của chúng ta hành động hoàn toàn theo sự hướng dẫn của nguyên tắc nói trên, nguyên tắc này, anh ta học được của Thwackum hay Square, tôi không dám quyết, vì dẫu rằng không phải bao giờ Jones cũng hành động theo điều phải, nhưng hễ làm khác đi thì bao giờ anh cũng cảm thấy đau khổ vì việc mà mình làm. Chính nguyên tắc ấy đã dạy anh rằng khi được người ta tiếp đãi mình với thái độ lịch thiệp và tình thân hữu hiếu khách, mà mình lại ăn cắp đồ trong nhà người ta, thì mình là một tên kẻ trộm đê tiện hèn mạt nhất. Anh cũng không nghĩ rằng nếu mình ăn cắp những thứ không đáng quý thì tính chất đê tiện của hành động phạm pháp kia sẽ giảm bớt. Trái lại, nếu như ăn cắp đĩa thức ăn của người khác là đáng tội chết và đáng phỉ nhổ, thì anh thấy có lẽ khó tìm được sự trừng phạt nào xứng đáng với kẻ không những ăn cắp toàn bộ gia sản của người khác mà lại còn nẫng thêm cả con gái người ta nữa.

Do đó, nguyên tắc ấy ngăn không cho anh tơ tưởng đến chuyện làm giàu bằng cách này. Vì, như tôi đã nói, đó là một nguyên tắc có tính chất thiết thực, nó không chỉ chịu thỏa mãn với việc hiểu rõ hoặc tin tưởng. Ví thử Jones rất say mê Sophia, có thể anh đã nghĩ khác, song xin cho phép tôi nói rằng có một sự khác biệt khá lớn giữa hành động rủ con gái nhà người ta trốn vì động cơ yêu đương, với hành động tương tự vì động cơ ăn cắp.

Vậy thì mặc dầu chàng trai trẻ tuổi này không phải là vô cảm trước vẻ kiều diễm của cô Sophia, mặc dầu anh rất yêu thích sắc đẹp, và quý trọng mọi ưu điểm khác của cô, song cô vẫn không gây được một ấn tượng nào sâu sắc trong tâm hồn anh, điều này khiến cho anh bị kết tội là xuẩn ngốc, hoặc ít nhất thì cũng là thiếu óc thẩm mỹ, giờ đây chúng tôi xin giải thích.

Sự thật là trái tim của anh chàng đã bị một người đàn bà khác chiếm giữ. Đến đây, chắc hẳn bạn đọc ngạc nhiên thấy chúng tôi im lặng quá lâu trước vấn đề này, và hẳn bạn cũng không kém bối rối khi muốn đoán xem người đàn bà kia là ai, bởi lẽ cho tới nay chúng tôi chưa hề đả động một lời tới người nào có vẻ là tình địch của Sophia. Còn như bà Blifil, tuy chúng tôi đã bắt buộc phải nhắc tới ít nhiều cảm tình của bà đối với Jones, song cho đến bây giờ, chúng tôi cũng chưa hề hé ra chút gì để nghĩ rằng anh có chút cảm tình nào đối với bà, mà quả tình, tôi lấy làm buồn mà nói rằng những người trẻ tuổi thuộc cả hai giới nam và nữ, thường sẵn sàng thiếu sót về mặt tri ân trước sự quan tâm mà những người nhiều tuổi hơn thỉnh thoảng có lòng ban cho họ.

Để khỏi phải chờ đợi lâu, xin bạn đọc hãy vui lòng nhớ lại rằng chúng tôi vẫn hay nhắc tới gia đình George Seagrim, thường gọi là bác coi rừng Black George, hiện tại gồm có một vợ và năm con. Đứa thứ hai là con gái, tên là Molly, được coi là một trong những thiếu nữ xinh đẹp nhất vùng.

Congreve* có nói một câu rất hay: “Sắc đẹp chân chính có một thứ mà những tâm hồn tầm thường không thể say mê được!”, cho nên không có sự bẩn thỉu rách rưới nào che lấp được “thứ” ấy trước những tâm hồn không vào loại tầm thường.

Tuy nhiên sắc đẹp của cô gái này từ trước vẫn không gây cho Jones một ấn tượng nào, mãi tới khi cô bé mười sáu tuổi, khi đó Jones, lớn hơn gần ba tuổi, mới bắt đầu nhìn cô với con mắt đầy cảm tình. Mối cảm tình ấy đối với cô bé, anh chàng ấp ủ trong một thời gian khá lâu, trước khi nảy ra ý định chiếm lấy con người cô. Vì tuy rằng thể chất đã lớn tiếng xúi giục anh làm điều ấy, nhưng những nguyên tắc đạo đức còn kìm giữ anh mạnh mẽ không kém. Đối với Jones, quyến rũ một thiếu nữ dù là con nhà hạ tiện đến đâu chăng nữa cũng là một trọng tội rất đáng ghê tởm. Thiện ý của anh đối với cha cô gái cũng như sự thương cảm của anh đối với gia đình này, đã tiếp sức mạnh mẽ cho những suy nghĩ chín chắn trên, thành ra đã có một lần anh chàng quyết tâm củng cố thêm cho những điều đó, và quả thật anh đã nén mình suốt ba tháng trời không lai vãng đến nhà bác Seagrim, không tìm gặp cô con gái bác.

Như chúng tôi đã nói, nhìn chung, ai cũng cho Molly là một cô gái rất xinh đẹp, và kể ra cô cũng đẹp thật, tuy vậy, sắc đẹp của cô không thuộc loại đáng yêu nhất. Quả thực, sắc đẹp ấy không có tính chất nữ giới mấy, ít nhất thì nó cũng thích hợp với một người đàn ông như với một người đàn bà, bởi vì nói cho đúng sự thật, phần quan trọng cấu tạo nên sắc đẹp ấy là tuổi thanh xuân và sức khỏe hồng hào.

Tâm hồn cô cũng không có vẻ gì yếu đuối hơn cơ thể. Cơ thể cô cao lớn, chắc nịch thì tâm hồn cô cũng táo bạo và liều lĩnh. Tính e lệ ở cô ít ỏi quá, đến nỗi Jones chú ý đến cô vì đức hạnh nhiều hơn vì chính bản thân cô. Và rất có thể cô gái cũng ưa thích Jones như Jones ưa thích cô, cho nên khi nhận thấy Jones dút dát thì chính cô lại dần dần có thái độ mạnh dạn hơn. Tới khi thấy Jones lánh mặt hẳn không đến nhà, cô bèn kiếm cách đón đường và có những cử chỉ khiến cho anh chàng trẻ tuổi phải có rất nhiều hoặc rất ít tính chất của người anh hùng, nếu như những nỗ lực của cô không đem lại kết quả. Nói tóm lại, không bao lâu cô gái đã thắng được những quyết tâm đầy đạo đức của Jones, cuối cùng, dù cô có làm ra vẻ miễn cưỡng cho phải phép, tôi vẫn cứ muốn gắn sự thắng lợi cho cô, bởi lẽ sự thực thì chính kế hoạch của cô đã được thực hiện.

Trong việc này, Molly đã đóng vai của mình khá đến nỗi Jones tin rằng việc chinh phục này hoàn toàn là do mình, anh chàng coi như cô gái đã khuất phục trước sự tấn công mãnh liệt của tình yêu. Anh chàng cũng yên trí cô gái thuận tình như vậy là do quá yêu anh không kìm giữ được mình, mà điều này thì bạn đọc cũng sẽ thừa nhận là một sự ước đoán tất nhiên và rất có cơ sở, vì chúng tôi đã nhiều lần nói rằng Jones rất điển trai, mà quả thật, anh là một chàng trẻ tuổi đẹp trai nhất trên đời.

Có một số người như cậu Blifil chẳng hạn, chỉ đặt cảm tình vào một con người duy nhất, hạng người này trong mọi trường hợp chỉ quan tâm đến lợi ích và đặc quyền của con người duy nhất ấy. Họ coi sự hay dở của mọi kẻ khác là không đáng kể, cũng chẳng ích lợi gì hơn là góp phần vào sự khoái lạc và lợi ích của con người ấy. Nhưng lại có một loại người có tâm hồn khác hẳn, biết rút ra ngay cả từ lòng yêu bản thân, một ý nghĩa đạo đức ở một mức độ nào đó, hạng người này không thể hưởng thụ một sự thỏa mãn nào do một người khác ban cho mà không yêu mến kẻ đã đem lại cho mình sự thỏa mãn ấy, và không coi hạnh phúc của người ấy ít nhiều là cần thiết cho sự thoải mái của mình.

Nhân vật chính của chúng ta thuộc loại người nói sau. Anh quan niệm cô gái tội nghiệp kia là người mà hạnh phúc hoặc sự đau khổ mà anh gây ra phụ thuộc vào anh. Anh vẫn còn thèm muốn sắc đẹp của cô gái, mặc dầu giá gặp một người đẹp hơn, hoặc một đối tượng mới mẻ hơn, anh cũng vẫn có thể thèm muốn hơn. Kể ra, đạt được sở nguyện rồi thì sự thích thú cũng có giảm đi chút ít, song ở anh điều này được bù lại rất nhiều khi nghĩ tới mối tình đằm thắm của cô gái đối với anh, cũng như nghĩ tới cảnh ngộ của cô do anh gây nên. Nghĩ đến mối tình thì anh cảm động, biết ơn, nghĩ đến cảnh ngộ thì anh thương cảm, cả hai cộng với sự thèm muốn cô về xác thịt, gợi lên trong anh một sự say mê, có thể gọi được là tình yêu, mà không đến nỗi cưỡng ép lắm, tuy có lẽ lúc mới đầu dùng từ ấy không được thật thỏa đáng.

Vậy đấy là lý do thực đã khiến cho Jones tỏ vẻ vô tình trước sự kiều diễm của Sophia, cũng như trước thái độ của cô mà ta có thể hiểu một cách cũng hợp lý, là có ý khuyến khích anh chàng. Nếu như Jones không thể nào nghĩ tới việc ruồng rẫy Molly trong cảnh ngộ trơ trọi đáng thương như vậy, thì anh cũng không sao chịu được ý nghĩ lừa dối một con người như Sophia, và rõ ràng, nếu anh có một chút khuyến khích nào sự say mê đối với cô thiếu nữ, thì nhất định anh sẽ phạm vào một trong hai trọng tội kia, và theo ý tôi, dù phạm vào tội nào thì anh cũng đáng phải chịu cái số phận mà, khi thoạt đưa anh ra mắt bạn đọc trong cuốn truyện này, tôi đã nói rằng mọi người tiên đoán nhất định anh sẽ phải cam chịu.

CHƯƠNG VII

Là chương ngắn nhất trong phần này.

Người đầu tiên nhận thấy sự thay đổi trong dáng người của Molly là bà mẹ cô, để cho hàng xóm láng giềng khỏi biết, bà đã dại dột đem mặc cho con gái tấm áo dài và rộng mà cô Sophia đã cho bà. Thực tình, cô thiếu nữ cũng không ngờ rằng người đàn bà đáng thương ấy lại thiếu suy nghĩ đến mức cho con gái mình bận tấm áo theo cách như vậy.

Molly thích lắm vì lần đầu tiên cô có dịp phô trương sắc đẹp của mình, vì dù cô gái có thể chịu đựng việc chỉ ngắm mình trong gương, thậm chí cả khi bận quần áo rách rưới, và tuy ăn mặc có thế, cô đã chinh phục được Jones và có lẽ còn chinh phục được một số người khác nữa, nhưng cô nghĩ rằng có thêm chiếc áo lộng lẫy này hẳn sẽ tăng thêm vẻ đẹp của cô, giúp cô có thể chinh phục thêm nhiều người hơn nữa.

Nghĩ vậy, Chủ nhật tuần ấy, Molly mặc chiếc áo mẹ cho, đội một cái mũ mới có đăng ten và đeo thêm mấy thứ trang sức khác mà Jones cho, rồi đến nhà thờ, tay cầm chiếc quạt. Các bậc cao sang sẽ thất vọng, nếu họ nghĩ rằng chỉ họ mới có những cao vọng và lối sống phù hoa. Những đức tính cao quý ấy phát triển rực rỡ trong một buổi lễ nhà thờ và một nghĩa địa xứ quê cũng không kém gì trong một phòng khách hoặc một khuê phòng. Trong phòng họp mặt của giáo hữu xứ đạo cũng có những âm mưu gần như làm lu mờ được cả hội nghị các giáo chủ. Ở đây, có một nội các, và ở đây cũng có một phe đối lập. Ở đây có những âm mưu, những thủ đoạn lừa phỉnh, những đảng này phái khác, không kém gì trong chốn cung đình.

Mà giới phụ nữ ở đây, về những môn nghệ thuật cao siêu nhất của đàn bà, cũng không kém sành sỏi so với những bậc mỹ nhân đàn chị, hơn họ về địa vị và tài sản. Ở đây có những bà đứng đắn, những cô đỏm dáng. Ở đây có ăn diện, có liếc tình, có giả dối, ganh ghét, xấu bụng, bôi nhọ, tóm lại, có tất cả những gì thường gặp trong một cuộc hội họp sang trọng nhất, lịch sự nhất. Do đó, các vị thuộc giới thượng lưu hãy thôi đừng có khinh thường sự dốt nát của bọn bề dưới, mà những người tầm thường cũng đừng nên chửi bới những thói xấu của kẻ hơn mình làm gì nữa.

Molly ngồi vào chỗ được một lúc mới bị những người ngồi cạnh để ý tới. Tiếng xì xào lan ra khắp phòng: “Cô nào đấy nhỉ?” Nhưng lúc khám phá ra chính là Molly, thì đám phụ nữ tha hồ mà dè bỉu, mà khúc khích, mà cười cợt đến nỗi ông Allworthy phải sử dụng uy quyền của mình để duy trì trật tự.

CHƯƠNG VIII

Một cuộc chiến đấu được nàng thơ ca ngợi theo lối Homer*, và chỉ những bạn đọc ưa văn chương cổ điển mới thưởng thức được.

Ông Western cũng có một số ruộng đất nằm sâu trong xứ đạo này. Nhà ông cách nhà thờ nói trên cũng không xa hơn nhà thờ riêng của ông bao nhiêu, nên ông vẫn thường hay đến đây nghe lễ. Ngẫu nhiên hôm ấy cả ông và cô Sophia xinh đẹp cũng có mặt.

Sophia mến cái vẻ đẹp của Molly lắm, thấy những người cùng cảnh với cô gái tỏ vẻ ghen tức, cô lấy làm thương hại cô gái chất phác, trong cách ăn bận như vậy. Vừa về đến nhà, cô cho gọi ngay bác coi rừng, ra lệnh cho bác đưa con gái đến ngay. Cô hứa sẽ nuôi Molly trong nhà, và rất có thể sẽ để cô gái hầu hạ bên mình khi nào người đầy tớ gái riêng của cô thôi việc, người này đang sắp đi xin việc chỗ khác.

Nghe nói, bác Seagrim đáng thương như bị sét đánh, bác cũng không lạ gì chuyện con gái bác to bụng. Bác run run đáp:

“Tôi sợ Molly vụng về quá, không hầu hạ được cô, nó chưa đi làm bao giờ.”

Sophia nói:

“Không hề gì. Rồi cô gái sẽ quen ngay. Tôi mến cô gái lắm, tôi quyết định sẽ thử nó xem sao.”

Black George bèn về bàn với vợ, bác tính dựa vào ý kiến khôn ngoan của bà để thoát khỏi cái thế nan giải này. Nhưng khi đến nhà, bác thấy nhà cửa rối tinh cả lên.

Tấm áo cô gái mặc đã khiến cho người ta ghen ghét nhiều quá, thành thử lúc ông Allworthy và những vị khách sang trọng khác rời nhà thờ ra về, thì cơn giận bị kìm giữ từ nãy mới bùng lên thành những tiếng la ó, mới đầu còn là những lời lăng mạ, những tiếng cười, tiếng huýt sáo, những cái chỉ trỏ, cuối cùng, Molly bị họ ném vào người, vật ném cũng mềm, không đến nỗi làm chết người hoặc làm gẫy chân gẫy tay, song cũng đủ đáng sợ đối với một cô gái bận áo đẹp. Molly vốn tính cũng không vừa, không thể ngoan ngoãn chịu đựng. Do đó mới... nhưng này, vì chúng tôi cũng không tin lắm vào khả năng của bản thân, nên đến đây xin mời một khả năng có thẩm quyền hơn giúp sức.

Vậy thì, hỡi các nàng thơ, dù nàng là ai đi nữa, nàng vốn ưa thích ca ngợi những cuộc chiến đấu, và đặc biệt là nàng, con người xưa kia đã từng kể lại cuộc tàn sát trên những bãi sa trường mà Hudibras đã cùng Trulla* tranh hùng. Nếu cô nàng không bị chết đói cùng bạn cô là Butler* thì hãy giúp tôi trong dịp lớn lao này. Không phải là người ta hễ muốn làm gì cũng được cả.

Giống như một đàn bò đông đúc trong sân nhà một chủ trại giàu có, đang lúc được vắt sữa, lại nghe thấy tiếng những con bê non rống lên ở xa, vì bị người ta đánh cắp, đám quần chúng Somerset cũng rống lên những tiếng hò reo, trong bọn họ có bao nhiêu người hoặc là bao nhiêu sự phẫn nộ thì có bấy nhiêu tiếng gào thét, hò la, cùng nhiều thứ tiếng khác nữa, có người thì vì tức giận mà hò hét, có người thì vì sợ hãi, lại cũng có người chẳng có cớ gì trong đầu ngoài cái thú muốn đùa chơi. Nhưng chủ yếu là thói ghen ghét, em gái của quỷ Sa tăng, bao giờ cũng đi cùng hắn ta, đã nhảy xổ vào giữa đám đông mà thổi bùng lên cơn thịnh nộ của đám đàn bà. Vừa đến gần Molly họ liền ném vào người cô đủ các thứ rác bẩn.

Molly đã cố tìm cách rút lui cho êm thấm mà không được, bèn quay lại chống trả. Tóm được mụ Bess rách rưới dẫn đầu phe địch, Molly quật một cái, mụ ngã lăn kềnh ra. Toàn bộ đội quân đối phương (quân số có tới gần trăm người) thấy số phận chủ tướng như vậy, bèn lùi lại mấy bước, lui quân ra mé sau một cái huyệt mới đào, cuộc chiến diễn ra trong nghĩa địa, nơi chiều hôm ấy sẽ có một đám ma. Molly thừa thắng xốc tới, cô nhặt lấy một cái xương sọ nằm lăn lóc bên cạnh huyệt, giận dữ đánh thật mạnh trúng đầu một bác thợ may, làm cho hai cái sọ đập vào nhau kêu đánh bốp một cái, thế là bác thợ may lăn kềnh ngay xuống nằm đo đất, hai cái sọ sóng đôi, và cũng chẳng thấy rõ hẳn cái nào có giá trị hơn cái nào. Đoạn Molly lại vớ lấy một cái xương đùi, lao vào đám người đang chạy trốn, ra sức tả xung hữu đột, đánh ngã lộn nhào vô khối bộ xương của các vị nam nữ anh hùng hảo hán.

Hỡi nàng thơ, hãy nhắc lại tên tuổi những kẻ đã ngã xuống trong cái ngày tai hại ấy. Đầu tiên là Jemmy Tweedle cảm thấy khúc xương kinh khủng phang vào sau đầu. Hắn đã từng được nuôi dưỡng bên bờ sông Stour khả ái êm đềm uốn khúc quanh co, nơi hắn học môn thanh nhạc lần đầu tiên, và với cái tài ấy, hắn đã lang thang đi khắp các chợ phiên để mua vui cho các cô gái và các chàng trai nơi thôn dã, trong lúc trên đám cỏ xanh họ đan vào nhau mà nhảy múa rộn ràng, thì hắn đứng kéo đàn và cũng nhảy theo điệu nhạc chính mình. Bây giờ đây, đàn của hắn có ích lợi gì? Hắn văng cái xác của mình huỵch một cái lên mặt cỏ. Thứ nhì là lão Echepole, làm nghề hoạn lợn, bị vị nữ anh hùng Amazon của chúng ta phang cho một cái vào trán, lão lập tức kềnh ngay ra đất. Vốn người béo ị, dáng đi lắc la lắc lư, lão ngã xuống nghe như tiếng nhà đổ. Đồng thời hộp thuốc lá trong túi áo lão văng ra, Molly nhặt ngay lấy coi đó là chiến lợi phẩm hợp pháp. Rồi đến Kate ở cối xay không may làm sao lại lăn kềnh lên trên một tấm mộ chí, chiếc bít tất không buộc nịt mắc vào đấy đảo lộn cả trật tự của tạo hóa, làm cho chân mụ giơ cao hơn đầu. Betty Pippin và tình nhân là cậu Roger, cả đôi cùng bị ngã, mà số mệnh mới quái ác làm sao, nàng thì gục mặt chào đất và chàng thì ngửa mặt ngó trời. Tiếp theo là Tom Freckle, con trai bác thợ rèn, là nạn nhân của cơn thịnh nộ. Anh ta là một thợ thủ công khéo tay, làm được những đôi giày đi bùn đẹp tuyệt, ngay cái giày đi bùn anh ta đang đi lúc bị ngã gục xuống cũng là tác phẩm của chính anh ta. Giá bây giờ còn đang hát nguyện trong nhà thờ, anh ta sẽ tránh được bị vỡ đầu. John Giddish, cũng là tá điền, Nan Slouch, Esther Codling, Will Spray, Tom Bennet, ba chị em nhà Potter, con gái ông chủ hiệu Sư Tử Đỏ, Betty hầu phòng, Jack coi chuồng ngựa, cùng nhiều người khác loại tầm thường hơn, nằm lăn lóc giữa đám mồ mả.

Không phải tất cả ngần ấy người đều được nếm mùi cánh tay lực lưỡng của Molly, vì có nhiều người trong đám họ sợ hãi bỏ chạy đã xô vào nhau mà ngã.

Song lúc này, thần May rủi e rằng mình đã hành động tùy hứng và đã quá nghiêng về một phe, đặc biệt là phe chính nghĩa, bèn vội vã đổi thái độ. Bây giờ, mụ Goody Brown, người vẫn được bác Zekiel Brown ôm ấp trong tay, mà không phải chỉ một mình bác ôm ấp, mụ còn được đến cả một nửa xứ đạo ôm ấp nữa, mụ vốn khét tiếng trên mặt trận của thần Vệ nữ cũng như của thần Chiến tranh, những chiến lợi phẩm thu được trên cả hai mặt trận này, đức ông chồng thường vẫn đeo trên đầu và trên mặt, vì nếu có người đàn ông nào mọc nhiều sừng để phô trương những thắng lợi về đường tình ái của vợ, thì người ấy là Zekiel, mà bộ mặt bác bị cào rạch ngang dọc cũng chứng tỏ không kém hùng hồn tài năng* (hoặc cái móng vuốt*) của vợ bác về một mặt khác.

Vị nữ anh hùng Amazon này không thể chịu đựng được nữa trước sự rút lui nhục nhã của phe mình bèn đứng sững lại, lớn tiếng gọi những người đang chạy trốn như sau:

“Này những người đàn ông Somerset, hoặc đúng hơn là này các người, những người đàn bà Somerset, các người chạy trốn trước một đứa con gái như vậy mà không lấy làm nhục à? Nếu không ai dám đương đầu với nó, thì tôi và bác Joan Top đây sẽ giành lấy vinh dự chiến thắng.”

Nói đoạn, mụ lao tới Molly Seagrim, giật lấy khúc xương đùi trong tay cô một cách dễ dàng, đồng thời hất cái mũ của cô văng khỏi đầu. Đoạn, tay trái mụ túm lấy tóc Molly, còn tay phải thì vả một cái thật mạnh vào mặt làm cho máu mũi cô gái bắt đầu chảy ròng ròng. Trong khi ấy, Molly cũng không chịu kém, giật chiếc khăn mụ Goody Brown đội trên đầu, một tay cô túm lấy tóc mụ, còn tay kia cũng làm cho từ lỗ mũi kẻ thù chảy ra một dòng máu tương tự.

Khi cả hai đối thủ đã rứt được khá nhiều tóc trên đầu kẻ địch thì họ chuyển sang giằng xé quần áo của nhau. Trong cuộc xung đột này, hai bên nỗ lực tợn quá đến nỗi chỉ sau vài phút cả hai người đều trần trụi.

Cũng may thay cho giới phụ nữ, nơi thi thố sức mạnh quả thôi sơn trên người họ có khác nam giới, kể ra khi họ lâm trận thì cũng có phần rời xa nữ tính thật đấy, song tôi đã quan sát thấy họ cũng không bao giờ quên hẳn không tấn công nhau vào ngực, vì chỉ cần thụi vài quả vào chỗ ấy cũng đủ cho đa số bị quỵ. Theo chỗ tôi biết, sở dĩ thế là vì họ có khuynh hướng ưa gây đổ máu hơn nam giới. Chính vì vậy mà họ hay đánh vào mũi nhau, tức là cái bộ phận dễ chảy máu nhất trong cơ thể, song hình như đó là một dự đoán gượng gạo và độc ác.

So với Molly, mụ Goody Brown có ưu điểm lớn về khoản này, vì quả thật, mụ không có ngực, ngực của mụ (nếu có thể gọi được như thế), giống hệt một mảnh da thuộc cổ xưa, về màu sắc cũng như về các đặc tính khác, bất cứ ai cũng có thể đập liên hồi vào đó thật lâu mà không gây thiệt hại nhiều lắm cho mụ. Trong hoàn cảnh bất lợi hiện tại, bộ ngực của Molly lại khác hẳn, và điều đó có lẽ cũng đã khiến cho mụ Goody Brown nảy ra ý muốn thoi cho một “cú” tai hại, may sao, vừa lúc ấy Tom Jones kịp đến chấm dứt ngay cuộc đổ máu. Sự việc may mắn này xảy ra là nhờ có ngài Square. Lễ nhà thờ xong, Square, cậu Blifil và Jones, cả ba cưỡi ngựa đi hóng mát, đi được khoảng một phần tư dặm đường, thì Square bỗng thay đổi ý định (không phải là vô tình, chính vì một lý do mà khi nào có dịp chúng tôi sẽ tiết lộ), ông ta yêu cầu hai chàng thanh niên cùng ông ta rẽ ngựa sang một lối khác, không theo lối thoạt tiên định đi nữa. Ý định này được tán thành, do đó họ mới phải quay trở lại nghĩa địa nhà thờ.

Cậu Blifil cưỡi ngựa đi đầu, nom thấy đám người tụ tập đông nghịt, và hai người đàn bà trong tình trạng đối địch như đã miêu tả, bèn dừng ngựa lại hỏi xem có chuyện gì. Một bác nhà quê gãi đầu gãi tai đáp:

“Tôi không biết có chuyện gì. Thưa cậu, hình như con mụ Goody Brown và con Molly Seagrim đang đánh nhau.”

Jones kêu lên “Ai? Ai?” rồi không đợi trả lời, vừa ngó thấy hình dáng Molly giữa đám đông hỗn độn, anh vội nhảy xuống ngựa, bỏ ngựa đấy, nhảy qua tường, chạy đến với cô gái. Molly thấy Jones bèn khóc òa lên, kể lại cho anh chàng nghe mình đã bị ngược đãi dã man đến thế nào. Nghe nói, Jones quên phắt mụ Goody Brown là phụ nữ, hoặc có lẽ anh cũng không biết mụ là phụ nữ nữa, quả thật, trong cơn tam bành, mụ chẳng có vẻ gì là đàn bà, ngoài cái váy lót, mà cái này có lẽ Jones không để ý thấy. Anh bèn cầm roi ngựa vụt cho mụ đâu một hay hai cái gì đó, đoạn anh lao vào đám đông mà Molly kêu là đánh mình, ra sức mà vụt túi bụi khắp bốn phía, đến nỗi tôi không thể nào kể lại cuộc vụt roi ngựa ngày hôm ấy, trừ phi tôi lại phải triệu đến nàng thơ (nhưng bạn đọc tốt bụng có thể nghĩ rằng như thế là hơi quá đáng vì mới lúc nãy nàng thơ đã phải đổ mồ hôi nhễ nhại rồi).

Lùng sục xong khắp biển người không kém gì bất cứ một nhân vật nào của Homer, hoặc như Don Quixote* hoặc như bất cứ một giang hồ hiệp sĩ nào trên trái đất này, Jones quay lại với Molly. Anh thấy cô gái trong một tình cảnh mà ví thử phải tả ra đây ắt cả bạn đọc và tôi đều lấy làm đau lòng, Jones gào lên như người điên, đấm ngực, bứt tóc, dậm chân, và thề rằng sẽ trả thù ghê gớm tất cả những kẻ có liên quan đến vụ này. Đoạn, anh cởi áo ngoài mặc cho cô gái, chụp mũ của mình lên đầu cô, lấy khăn tay cố lau sạch vết máu trên mặt cho cô, và gọi người đầy tớ ở mé ngoài tường, bảo cưỡi ngựa phi thật nhanh về lấy một cái yên phụ, hoặc một cái nệm lót sau yên ngựa để mang cô về nhà yên ổn.

Cậu Blifil phản đối không cho anh đầy tớ đi, lấy cớ chỉ có một mình anh ta theo hầu, nhưng Square ủng hộ ý kiến của Jones, thành thử cậu cũng phải nghe theo.

Chỉ một lát sau, anh đầy tớ đã trở lại, mang theo một cái nệm lót. Molly gắng nhặt những mảnh áo rách, được đặt ngồi sau lưng Jones. Cứ thế, cô được đưa về nhà, có Square và Blifil đi hộ tống.

Về đến nhà Molly, sau khi nhận lại áo, Jones kín đáo hôn Molly một cái và nói thầm bảo đến tối anh sẽ quay lại, đoạn từ biệt cô gái và lên ngựa đi theo hai người bạn trở về.

CHƯƠNG IX

Gồm một vấn đề không có vẻ gì là hòa bình lắm.

Molly vừa bận xong tấm áo rách vẫn mặc hàng ngày liền bị cô chị và mấy cô em bắt đầu tấn công, đặc biệt là cô chị cả, cô này bảo em gái:

“Cho thế cũng đáng đời lắm.” Cô nói. “Nó trơ tráo lắm cơ, lại dám đem cái áo cô Western cho mẹ ra mà mặc! Trong bọn chúng mình nếu có đứa nào được mặc thì tao nghĩ chính tao mới có quyền hơn cả. Ý hẳn mày cho rằng mày đẹp, mày xinh thì nó là của mày hả? Ý hẳn mày nghĩ mày đẹp hơn tất cả chúng tao hả?”

Cô khác kêu lên:

“Đưa mảnh gương vỡ trên tủ bát kia kìa cho nó soi. Tao thì tao chùi cho sạch máu đã rồi mới xem mình xinh đẹp mỹ miều thế nào.”

Cô chị cả chêm vào.

“Mày nên lắng nghe ông mục sư nói, hơn là dỏng tai lên mà nghe bọn đàn ông nó tán dóc.”

Bà mẹ vừa nức nở vừa nói:

“Thật đấy, con ạ, đúng là như thế. Nó đã bêu xấu bêu hổ cả nhà này. Nhà này có ai làm đĩ đâu, nó là đứa tồi tệ nhất.”

Molly kêu lên:

“Mẹ ơi, mẹ đừng chửi con vì chuyện ấy nữa đi, chính mẹ mới cưới có một tuần lễ đã đẻ ra chị ấy kia kìa.”

Bà mẹ phát khùng đáp:

“A, con đĩ, tao thế đấy, mà thế thì đã sao nào? Tao vẫn có chồng, có con tử tế, mà giá mày có chồng con tử tế thì tao cũng chẳng bực tức làm gì. Nhưng mày lại cứ phải lén lút tằng tịu với người ta sang trọng, cái đồ đĩ dại nhơ nhuốc. Rồi mày sẽ đẻ hoang thôi, không thoát được đâu, con đĩ dại ạ. Còn tao, tao thách đứa nào dám bảo tao đẻ hoang đấy.”

Black George về đến nhà để thực hiện ý định đã nói ở trên, thì thấy gia đình đang trong tình cảnh như vậy. Vợ bác và ba cô con gái còn đang bận đấu khẩu với nhau, hầu hết đang kêu khóc, thành thử phải mất một lúc, bác mới tìm được dịp lên tiếng nói cho mọi người nghe. Vừa có dịp, bác bèn kể lại ý muốn của Sophia. Thế là mụ Seagrim lại bắt đầu rầy la con gái:

“Ấy đấy, mày làm cho vợ chồng tao khó ăn nói chưa! Rồi cô ấy sẽ nói thế nào về cái bụng phưỡn ra thế kia của mày? Ôi, tôi sống làm gì để nhìn thấy cơ sự như này?”

Molly mạnh dạn đáp:

“Cái chỗ làm tốt đẹp bố xin được cho con là việc gì đấy, hở bố? (Bác Black George cũng không hiểu rõ Sophia nói “được ở bên cô” nghĩa là thế nào.) Con đoán họ cho làm chân phụ bếp chứ gì. Con đây chẳng phải rửa bát cho ai hết. Cậu người yêu của con sẽ cung cấp cho con còn đầy đủ hơn. Bố mẹ hãy nhìn xem này, cậu ấy vừa cho con chiều hôm nay đấy. Cậu ấy còn hứa sẽ không bao giờ để con thiếu tiền tiêu. Và bố mẹ cũng sẽ không phải túng thiếu. Mẹ này, nếu mẹ biết giữ cái mồm, và biết điều một chút.”

Nói đoạn, cô gái rút ngay ra mấy đồng guinea, đưa cho mẹ một đồng. Người đàn bà quý hóa vừa cảm thấy vàng chạm vào lòng bàn tay, liền thấy dịu ngay (thế mới biết cái phương thuốc bách bệnh này hiệu nghiệm thật). Bà nói:

“Này, bố nó ơi, ai đời ngốc nghếch như bố nó, trước khi nhận lời phải hỏi rõ xem làm việc gì đã chứ. Có lẽ đúng như con Molly nói, họ muốn cho nó làm trong nhà bếp chăng. Mà thật đấy, tôi cũng chả thèm cho con gái tôi đi làm con hầu rửa bát đĩa. Tôi nghèo thật, nhưng tôi cũng là một người đàn bà lịch sự. Bố đẻ tôi xưa kia là một tu sĩ, vì nỗi bố tôi chết trong cảnh khốn cùng, không để lại cho tôi được đồng nào, tôi mới phải hạ mình lấy một người đàn ông nghèo khổ làm chồng, nhưng tôi nói cho anh biết rằng tôi coi khinh những thứ công việc ấy. Úi dào ôi! Cô Western cứ sờ lên gáy mà xem đã, hãy nhớ lại ông nội cô ta xưa kia là ai nào. Tôi biết trong họ nhà tôi, khối người có xe ngựa riêng, trong khi ông nội khối đứa phải cuốc bộ đấy. Ý hẳn cô ta ngỡ cho nhà này cái áo cũ ấy là làm việc phúc đức lắm, xưa kia, trong họ nhà ta, nhiều người không thèm nhặt những thứ giẻ rách này ngoài đường, những người nghèo bao giờ cũng vẫn bị khinh rẻ... Xứ đạo ta không việc gì phải làm ầm lên vì chuyện con Molly. Con ạ, lẽ ra con có thể nói cho họ biết rằng bà con ngày xưa còn bận những cái áo còn đẹp hơn mới nguyên mua trong hiệu.”

Bác George kêu lên:

“Được lắm, nhưng liệu tôi trả lời cô ấy ra sao đây?”

Vợ bác đáp:

“Trả lời cô ấy thế nào tôi không biết. Anh chỉ làm gia đình này gặp hết chuyện rắc rối này đến chuyện rắc rối khác. Anh còn nhớ hồi anh bắn con gà gô, gây ra tai vạ cho tất cả chúng tôi không? Tôi chẳng vẫn khuyên anh đừng bao giờ bước chân vào trong trại ông Western là gì? Đã từ bao nhiêu năm, tôi vẫn bảo anh rằng bước chân vào đấy sẽ khốn nạn mà, có đúng không? Nhưng anh ương bướng lắm cơ. Phải, đúng thế, đồ đểu.”

Nói chung thì bác George là một người tính khí ôn hòa, không bẳn tính, không cục, nhưng ở bác cũng có một thứ mà người xưa gọi là nóng máu, giá khôn ngoan hơn thì vợ bác cũng nên biết sợ cái thứ ấy mới phải. Bác đã có kinh nghiệm từ lâu rằng cơn bão táp còn đang gào thét thì nói lý lẽ chẳng qua cũng như góp gió cho bão thêm to chứ không làm nó giảm bớt. Do đó, ít khi bác không chuẩn bị sẵn một cây gậy nhỏ, tức là một phương thuốc công hiệu kỳ lạ bác vẫn thường dùng, và cái từ “thằng đểu” có tác dụng khuyên bác nên đem nó ra sử dụng.

Vì vậy, vừa thấy triệu chứng xuất hiện, bác liền sử dụng phương thức nói trên, mới đầu thì cũng giống mọi thứ thuốc kiến hiệu khác, hình như nó làm cho bệnh trạng tăng lên rầm rầm, nhưng chỉ lát sau là bệnh thuyên giảm hẳn, con bệnh trở lại trạng thái hoàn toàn dễ chịu và yên tĩnh.

Tuy nhiên, đó là một thứ thuốc cho ngựa, thể chất phải mạnh mẽ lắm mới chịu nổi, thành thử chỉ thích hợp với hạng người hạ lưu, trừ một trường hợp ngoại lệ duy nhất, tức là khi nào ưu thế về dòng dõi đòi bộc lộ ra. Trong trường hợp này, chúng tôi nghĩ rằng bất cứ ông chồng nào cũng áp dụng được phương thuốc ấy một cách thích hợp, nếu như bản thân sự áp dụng không quá tồi tệ đến mức, cũng như một số áp dụng khác vào cơ thể không cần nhắc tới ở đây, làm cho bàn tay dùng vào việc ấy phải nhiễm bệnh và lây bẩn, khiến cho không người thượng lưu nào chịu được ý nghĩ về một điều đê tiện và đáng khinh như vậy.

Lát sau, toàn thể gia đình trở lại trạng thái hoàn toàn yên tĩnh, vì tác dụng của thứ thuốc này cũng giống như tác dụng của điện, thường vẫn truyền được từ một người sang nhiều người khác, những người không hề mó tới vật có điện. Nói cho đúng sự thực, vì cả hai trường hợp tác dụng sinh ra đều do sự ma sát, nên cũng có thể ngờ rằng giữa chúng có một cái gì tương tự mà ngài Freke nên khảo sát thật kĩ trước khi cho tái bản cuốn sách của ông.

Một cuộc hội nghị bèn được triệu tập. Sau nhiều lần tranh luận, Molly vẫn cứ khăng khăng một mực không chịu đi làm, cuối cùng, đành giải quyết bằng cách chính mụ Seagrim sẽ vào hầu cô Western, và sẽ cố gắng dành chỗ làm ấy cho cô con gái cả, cô này tuyên bố sẵn sàng nhận ngay. Nhưng dễ thường số mệnh là kẻ thù của cái gia đình nhỏ bé này thì phải, cho nên sau đó nó lại chặn đứng con đường tiến thân của cô ta.

CHƯƠNG X

Một câu chuyện do ông mục sư Supple kể lại. Sự sáng suốt của nhà điền chủ Western. Tình yêu thiết tha của ông đối với con gái, và cô Sophia đền đáp lại như thế nào.

Sáng hôm sau, Tom Jones cùng đi săn với ông Western, lúc trở về, anh được nhà điền chủ mời ăn cơm trưa. Bữa ấy, cô Sophia xinh đẹp, tươi tỉnh, nhí nhảnh nổi bật hơn mọi ngày. Rõ ràng là mọi khẩu đội pháo của cô đang chĩa về nhân vật chính của chúng ta, mặc dầu tôi tin rằng bản thân cô cũng không rõ hẳn ý định của mình. Nhưng ví thử cô có ý định mê hoặc anh chàng thì bữa ấy cô đã thành công.

Ông Supple, mục sư cai quản xứ đạo của ông Allworthy cũng có mặt trong đám thực khách. Ông là một người đáng quý, tốt bụng, nhưng có điều đặc biệt đáng chú ý là trong bữa ăn ông rất ít nói, mặc dầu mồm ông không hề để yên. Nói tóm lại, ông là một tay háu ăn nhất thế giới. Tuy nhiên, lúc bàn ăn đã dọn đi rồi thì thường ông lại đền bù khá rộng rãi cho sự yên lặng lúc nãy, ông vốn là một tay xôm chuyện, mà ông nói chuyện rất vui, lại không bao giờ làm ai mất lòng.

Ông đến đúng vào lúc sắp dọn ra món thịt bò nướng, ông bảo có được biết một vài tin tức hay, đoạn ông kể rằng ông vừa từ nhà ông Allworthy tới, vừa lúc ấy món thịt bò nướng ra mắt, thế là ông im bặt, chỉ cho phép mình cảm tạ Chúa trời và tuyên bố rằng mình còn phải bày tỏ sự kính trọng đối với vị nam tước, cái tên ông vẫn dùng để gọi món thịt bò. Ăn xong, Sophia nhắc ông về cái tin ông nói lúc nãy, ông bèn kể:

“Thưa tiểu thư, tôi tin rằng trong buổi hát nguyện hôm qua, tiểu thư có nhận thấy một cô gái bận cái áo kiểu lạ mắt của tiểu thư vì tôi nhớ có lần đã thấy tiểu thư mặc một chiếc áo giống thế. Tuy nhiên ở nhà quê, những kiểu áo ấy là:

Rasa avis in terries nigro que similima cycno.

Thưa tiểu thư câu này nghĩa là:

Một con chim lạ trên đất này, rất giống con thiên nga lông huyền.

Câu thơ này trích của Juvenal*, nhưng ta hãy trở về câu chuyện tôi đang kể. Tôi vừa nói ở nhà quê những kiểu áo như vậy thật lạ mắt, càng lạ mắt hơn nữa khi xét đến người mặc áo ấy là ai. Họ bảo với tôi cô ta là con gái Black George, người coi rừng của tôn ông, tôi nghĩ rằng lẽ ra những nỗi khổ cực đã dạy bác ta phải nên khôn ngoan hơn là để cho con gái ăn mặc lòe loẹt như vậy. Vì cô ta mà cuộc hội họp trở nên hỗn loạn quá mức, đến nỗi giá tôn ông Allworthy không bắt mọi người im lặng thì đến phải ngừng cuộc lễ, giữa bài kinh thứ nhất, tôi đã có lần suýt phải dừng lại đấy. Ấy thế mà buổi nguyện xong, khi tôi đã về nhà rồi, vì chuyện ấy mà trong nghĩa trang nhà thờ xảy ra một vụ đánh nhau. Ngoài những sự tai hại khác, có một anh chàng nhạc công hát rong bị vỡ toác đầu. Sáng hôm nay anh ta tìm đến ngài Allworthy để kiện, cô ả kia bị đòi đến để xét hỏi. Ngài Allworthy có ý muốn dàn xếp cho yên chuyện, thì kìa! Đột nhiên thấy bụng cô ả phưỡn ra có vẻ như (xin tiểu thư bỏ qua cho) sắp đến ngày cho ra đời một đứa con hoang. Ngài Allworthy bèn hỏi bố nó là ai, cô ả một mực không chịu trả lời. Thành thử lức tôi đi thì ngài cũng sắp viết lệnh cho tống giam cô ả ở Bridewell.”

Ông Western kêu lên:

“Ông chỉ có mỗi cái tin một đứa con gái chửa hoang thôi à? Tôi cứ nghĩ ông biết một vấn đề gì có quan hệ chung, một vấn đề quốc gia đại sự.”

Ông mục sư đáp:

“Tôi e rằng việc này cũng nhàm tai thật, nhưng toàn bộ vấn đề thì cũng đáng cho ta nhắc lại. Còn như vấn đề quốc gia đại sự thì tôn ông rõ hơn ai hết. Sự quan tâm của tôi không vượt quá phạm vi xứ đạo tôi cai quản.”

Nhà điền chủ nói:

“Ờ, mà tôi cũng tin rằng tôi có biết chút ít về vấn đề này, như ông vừa nói. Nhưng này, Jones uống đi chứ, chai rượu ngay chỗ anh đấy.”

Jones xin kiếu, lấy có mình có việc riêng, rồi đứng lên, nhà quý tộc cũng nhổm dậy giữ lại, nhưng anh đã thoát khỏi tay ông ta, cứ thế đi mất chẳng để ý gì đến phép lịch sự xã giao.

Thấy anh bỏ đi, nhà điền chủ ném theo một câu rủa nhẹ, đoạn quay lại phía ông mục sư nói:

“Tôi nghi lắm! Tôi nghi lắm! Nhất định Jones là bố đứa bé. Này ông mục sư, ông còn nhớ anh chàng giới thiệu bố cô gái với tôi tha thiết thế nào chứ. Chết cha! Cái thằng này láu cá thật! Á, à! Rõ như ban ngày. Đúng, Jones là bố đứa bé.”

Vị mục sư nói:

“Thế thì tôi lấy làm buồn lắm.”

Nhà quý tộc kêu lên:

“Sao lại buồn? Thế thì có gì là quan trọng nào. Ô hay, có nhẽ ông tưởng rằng chính ông chưa bao giờ có con hoang đấy hả? Dào ôi! Ông gặp may hơn thế thôi, tôi dám cam đoan, ông cũng đã làm chuyện ấy luôn luôn.”

Vị mục sư đáp:

“Ngài ưa nói bông lắm. Tôi cũng không lên án việc phạm tội này, tuy đó là một việc rất đáng chê trách, song tôi sợ hành động không đứng đắn ấy sẽ làm ông Allworthy giận dữ. Quả thật, tôi cũng phải nói rằng tuy tính tình cậu ta có phân hơi buông tuồng, nhưng cũng không phải con người độc ác, mà tôi có thể nói rằng, tôi chưa hề nghe ai nói gì xấu về cậu ta, ngoại trừ điều tôn ông vừa nói. Thực tình, tôi cũng mong ở nhà thờ cậu ấy đáp kinh trôi chảy hơn nữa. Nhưng, nói chung thì cậu ấy có vẻ là:

Ingenui valtus reur ingenuique pudoris.

Đó là một câu văn cổ điển, thưa tiểu thư, dịch ra là: “Một thanh niên nghiêm chỉnh và khiêm tốn một cách thành thực.” Ấy là một đức tính rất được cả người La Mã và người Hy Lạp ca ngợi. Phải nói rằng cậu công tử trẻ tuổi ấy (tôi nghĩ có thể gọi cậu ta như vậy được, không kể dòng dõi cậu ta ra sao), theo tôi, là một thanh niên rất khiêm tốn, nhã nhặn. Tôi sẽ rất buồn nếu như cậu ta làm điều gì khiến cho tôn ông Allworthy phật ý.”

Nhà điền chủ nói:

“Úi chà, Allworthy phật ý! Thì chính lão Allworthy cũng yêu một cô ả cơ mà? Cả vùng này còn lạ gì Jones là con ai. Đừng có nói chuyện kiểu ấy với tôi. Tôi còn nhớ tính tình Allworthy hồi còn ở trường trung học.”

Ông mục sư hỏi:

“Tôi cứ tưởng ngài Allworthy chưa hề học trường nào.”

Nhà điền chủ đáp:

“Có, có, hắn ta có học. Hai đứa chúng tôi cũng đã chơi chung vô khối con gái. Một tay chúa mò gái, khét tiếng như ai, khắp một vùng đấy! Không, không. Ông cứ yên trí, không xảy ra chuyện gì với lão đâu. Mà với ai cũng vậy! Ông cứ hỏi cháu Sophia kia kìa... Này con, con có khinh bỉ một chàng trẻ tuổi vì tội có con hoang không? Không, không đâu, chính những anh chàng như vậy lại được đàn bà ưa thích hơn cơ đấy.”

Một câu hỏi thực oái oăm đối với Sophia. Cô đã nhận thấy sắc mặt Jones thay đổi lúc ông mục sư kể chuyện. Hơn nữa, việc anh bỏ đi đột ngột, hối hả như vậy khiến cha cô nghi ngờ không phải là không có cơ sở. Lúc này, trái tim cô liền nói cho cô rõ cái điều bí mật lớn lao mà từ lâu nó vẫn hé mở ra dần dần, cô thấy mình bỗng hết sức quan tâm đến vấn đề này. Trong tình huống như vậy, câu hỏi sỗ sàng của cha đột nhiên giội xuống đầu cô, gây ra một vài triệu chứng có thể khiến cho một người sẵn bụng nghi ngờ phải hốt hoảng, nhưng công bằng mà nói, đây không phải khuyết điểm của nhà quý tộc. Khi cô rời ghế đứng lên, gợi ý nhẹ nhàng với cha, thì ông cũng thuận cho cô rời khỏi phòng. Đoạn, vẻ mặt rất nghiêm trang, ông nhận xét: “Con gái quá e lệ vẫn còn hơn là quá bạo dạn.” Ông mục sư cũng rất tán thành ý kiến này.

Sau đó là một cuộc tranh luận tuyệt diệu về chính trị giữa nhà điền chủ và ông mục sư, dựa trên báo chí và những bài bút chiến chính trị. Vừa tranh luận họ vừa uống cạn bốn chai rượu vang, cầu mong cho sự tốt lành của đất nước. Thế rồi, nhà điền chủ ngủ thiếp đi, ông mục sư châm thuốc trong tẩu, lên ngựa về nhà.

Sau giấc ngủ lâu nửa giờ, nhà điền chủ gọi con gái bảo vào đánh đàn cho ông nghe, nhưng Sophia xin phép cha cho nghỉ tối hôm ấy, vì cô bị nhức đầu lắm. Cha cô ưng thuận ngay, quả thật, rất ít khi cô phải nài xin cha điều gì đến hai lần, vì ông rất quý con gái, khi ưng thuận cho con gái điều gì, ông thường coi như đã tự ban phần thuởng tốt đẹp nhất cho chính mình. Thực ra Sophia đúng là “cô con gái thân yêu bé bỏng” của ông như ông vẫn thường gọi, cô rất xứng đáng được ông gọi như vậy, vì được cha thương yêu một thì cô thương yêu cha mười. Cô đã giữ trọn bổn phận làm con trong mọi sự việc. Vì thương yêu cha, nên không những cô làm tròn bổn phận làm con một cách dễ dàng, mà đấy còn là điều thú vị đối với cô nữa, cho nên khi có một người bạn cười cô đã đề cao thái độ phục tùng một cách quá chu đáo như lời cô bạn tiểu thư trẻ tuổi ấy đã gọi, thì Sophia đáp:

“Chị hiểu lầm em, nếu chị nghĩ rằng em muốn tự đề cao mình trong việc làm này, sự thực là chính khi tôn trọng cha em, không những em làm tròn bổn phận mà em còn cảm thấy vui thú nữa. Em có thể nói rất đúng rằng đối với em không gì vui sướng bằng được góp phần làm cho cha em hạnh phúc, chị thân yêu ạ, nếu như em có tự đánh giá cao, ấy là vì em có khả năng thực hiện chứ không phải vì em đã thực hiện được điều đó.”

Tuy nhiên, tối hôm ấy, cô Sophia đáng thương không thể nào cảm thấy vui được với niềm thỏa mãn nói trên, thành thử không những cô ngỏ ý xin cha cho phép mình khỏi phải hầu đàn, mà còn xin cha cho phép được vắng mặt trong bữa ăn tối. Nhà điền chủ ưng thuận cả điều này, tuy cũng phần nào là bất đắc dĩ, ít khi ông chịu cho cô vắng mặt, trừ trường hợp ông mải bận với ngựa, với chó, với chai rượu thì không kể. Nhưng ông cũng chiều theo ý con gái, tuy nhiên nhà điền chủ đáng thương cũng đồng thời bắt buộc phải trốn tránh không dám đối diện với chính mình (nếu tôi có thể nói như vậy), nên đã cho mời ông chủ trại láng giềng sang cùng nói chuyện.

CHƯƠNG XI

Molly Seagrim hút chết, cùng một vài nhận xét, nhân đó mà chúng tôi bắt buộc phải ngụp sâu trong lòng tạo hóa.

Sáng hôm ấy, Tom Jones cưỡi một con ngựa của ông Western cho cuộc săn đuổi, thành thử lúc này không có ngựa của anh trong chuồng ngựa nhà ông ta, Jones đành đi bộ về nhà. Anh hối hả chạy hết ba dặm đường chỉ trong vòng chưa đầy nửa giờ đồng hồ.

Vừa về đến cổng ngoài, anh gặp ngay người cảnh vệ và bọn đi theo đang bắt giải Molly đến cái nhà tù nơi bọn người thấp cổ bé họng có thể học được một bài học hay, nghĩa là bài học biết kính nể các bậc bề trên, vì phải cho họ thấy rõ sự phân biệt sâu sắc số mệnh đã ấn định giữa những người phạm tội và những người phạm tội mà không bị trừng phạt. Nếu họ không học được bài học ấy thì tôi e rằng cũng rất khó mà họ học được một bài học có ích nào khác, hoặc rèn cho đạo đức của họ được tốt đẹp hơn tại trại cải huấn.

Có lẽ một nhà luật học có thể nghĩ rằng trong trường hợp này ông Allworthy đã phần nào vượt quá quyền hạn của mình. Và thực ra, tôi cũng tự hỏi rằng liệu ông hành động như vậy có phải là hoàn toàn chính đáng không, trong khi ông không có một nguồn tin đích xác nào hết. Tuy nhiên, bản tâm ông thực quá là thẳng thắn, vì vậy, ông cũng nên được tha thứ foro conscientiae*, bởi lẽ hàng ngày, biết bao nhiêu vị quan tòa đã có những hành động độc đoán mà không thể tự biện hộ bằng lý do trên.

Jones vừa được người cảnh vệ cho biết họ sẽ đi đến đâu (chính anh cũng đã đoán biết rồi), liền ôm chầm ngay lấy Molly và âu yếm hôn cô ngay trước mặt tất cả mọi người, anh thề rằng anh sẽ giết chết đứa nào dám động đến người Molly. Jones bảo cô lau nước mắt và cứ yên trí, vì cô đi đến đâu anh sẽ đi theo. Đoạn, quay lại người cảnh vệ lúc này đang bỏ mũ xuống cầm ở tay, đứng run lẩy bẩy, Jones lấy lời lẽ thật dịu dàng ngỏ ý yêu cầu anh ta hãy cùng đi về gặp cha mình một lát thôi (Jones vẫn gọi ông Allworthy là cha). Jones bảo chắc chắn hễ anh trình bày lý lẽ để bênh vực Molly thì cô gái sẽ được tha.

Người cảnh vệ sẵn sàng ưng thuận, tôi tin chắc ví thử Jones đòi tha ngay Molly thì anh ta cũng sẵn sàng tha ngay. Thế là mấy người quay lại phòng đợi nhà ông Allworthy. Jones bảo họ chờ mình ở đó, đoạn đích thân đi tìm nhà điền chủ. Vừa thấy ông Allworthy. Jones quỳ ngay xuống chân ông, xin ông hãy bình tình nghe mình trình bày, rồi Jones thú nhận rằng chính mình là cha đứa bé hiện Molly đang mang trong bụng. Jones nài xin ông hãy thương lấy cô gái khốn khổ, và hãy nghĩ rằng trong việc này nếu có tội lỗi gì, thì chủ yếu là do anh gây nên.

Ông Allworthy giận dữ đáp:

“Nếu trong việc này có tội lỗi gì! Mày lại phóng đãng sa đọa đến mức còn nghi ngờ không rõ việc vi phạm điều răn của Chúa trời và con người đặt ra, việc quyến rũ làm hại một cô gái đáng thương có phải là một tội lỗi hay không à? Quả thật, ta thấy trách nhiệm về việc này, mày phải gánh lấy, mà trách nhiệm ấy quá nặng, mày cũng nên biết rằng nó sẽ làm cho mày không ngóc đầu lên được.”

Jones nói:

“Dầu số phận con ra sao đi nữa, con cũng xin cha chấp nhận lời con cầu xin, tha cho cô gái khốn khổ kia. Con thú nhận rằng con đã quyến rũ cô ta, song cô ta có bị tàn hại hay không ấy là do cha quyết định. Thưa cha, vì lòng kính Chúa, xin cha hãy thu hồi lệnh tống giam và chớ bắt giải cô ấy tới một nơi mà chắc chắn cô ấy sẽ bị hủy hoại.”

Ông Allworthy bảo Jones lập tức đi gọi một người hầu. Jones đáp rằng không cần thiết vì lúc này may mắn thay, anh đã gặp những người đó ở ngoài cổng lớn và tin tưởng vào lòng tốt của ông, anh đã đưa họ quay về phòng đợi, và hiện giờ họ đang ở đó chờ ông quyết định dứt khoát. Jones quỳ xuống xin ông hãy rủ lòng thương Molly, cho cô ta được phép trở về nhà với bố mẹ, khỏi phải phơi mặt chịu đựng thêm sự nhục nhã và sự khinh bỉ quá mức cần thiết.

Jones nói:

“Con biết rằng như thế là con đã cầu xin quá đáng, con biết chính con là đứa tồi tệ đã gây ra chuyện này. Con sẽ cố gắng hết sức mình để chuộc lỗi, và từ nay, nếu như cha rộng lượng tha thứ cho con, con hy vọng sẽ sống xứng đáng với sự khoan dung ấy.”

Ông Allworthy ngần ngừ một lúc, cuối cùng, ông nói:

“Được, ta sẽ hủy bỏ lệnh tống giam. Gọi viên cảnh vệ về đây cho ta.”

Lập tức, viên cảnh vệ được gọi đến, nhiệm vụ giao cho anh ta bị hủy bỏ, và cô gái được tha.

Thực ra, ông Allworthy cũng không quên nghiêm khắc thuyết giáo cho Jones nghe về việc này. Nhưng không cần thiết phải đưa bài thuyết giáo ấy vào đây, vì chúng tôi đã chép lại một cách chân thành những lời ông nói với Jenny Jones trong quyển một, phần lớn những lời ấy có thể áp dụng cho đàn ông cũng như cho đàn bà. Những lời trách mắng ấy đã có tác dụng rõ ràng đến chàng thanh niên, vốn không phải là một kẻ tội lỗi dạn dày. Anh lui về phòng riêng, ngồi suy nghĩ một mình suốt tối hôm ấy, lòng vô cùng buồn bã.

Ông Allworthy đã rất bực mình vì việc Jones làm bậy, mặc dầu những lời ông Western đã nói trên kia, song chắc chắn con người quý hóa này chưa bao giờ buông thả mình theo những thú vui phóng túng với đàn bà, và ông vẫn hết sức phê phán những hành vi trác táng của người khác. Quả thật, có rất nhiều lý do để cho rằng những lời ông Western nói là không đúng sự thật chút nào, đặc biệt là theo lời ông ta, những chuyện nhảm nhí ấy lại diễn ra tại trường trung học, là nơi ông Allworthy chưa hề bước chân tới bao giờ. Thực ra, nhà điền chủ quý hóa có phần nào hay thích nói đùa theo lối ta thường gọi là huênh hoang khoác lác, song ta có thể dùng một từ ngắn hơn nhiều mà rất đúng nghĩa để chỉ lời nói đùa ấy, và có lẽ nhiều khi chúng ta vẫn dùng những từ khác thay thế cho cách gọi này, vì rất nhiều điều vẫn được người đời coi là trí xảo và hài hước, thật ra, nếu dùng một ngôn ngữ thật chính xác, cũng nên nhận lấy cái tên gọi ngắn ngủi ấy, mà vì tôn trọng những quy tắc lịch sử của thói quen, chúng tôi không dẫn ra đây làm gì.

Nhưng dẫu rằng ông Allworthy có ghê tởm thói xấu này hay những thói xấu khác đến thế nào đi nữa, thì cũng không vì thế mà ông mù quáng. Nếu kẻ phạm tội có bất cứ một đức tính nào, thì ông cũng có thể nhận thấy ngay, rõ ràng như trường hợp trong con người ấy không có phần tội lỗi xen vào. Do đó, ngay khi ông đang tức giận vì hành vi trác táng của Jones, ông cũng không kém vui lòng thấy anh là người biết trọng danh dự và trung thực, điều đó biểu lộ qua lời anh tự kết tội mình. Lúc này trong đầu ông đã bắt đầu hình thành ý kiến đánh giá anh chàng trẻ tuổi, ý kiến mà chúng tôi hy vọng bạn đọc cũng đã có. Đem cân nhắc tội lỗi cùng những đức tính tốt đẹp của anh, thì hình như cán cân nghiêng về phần đức tính tốt đẹp.

Thwackum được cậu Blifil kể lại câu chuyện, bèn dồn tất cả sự thù hằn vào anh chàng Jones đáng thương song cũng vô hiệu. Ông Allworthy kiên nhẫn nghe ông ta chỉ trích Jones, đoạn lạnh lùng đáp rằng đây là thói xấu mà những thanh niên có thể chất giống Jones, thường thường vẫn mắc phải, song ông tin rằng Jones đã xúc động một cách chân thành trước những lời ông răn dạy nhân việc này, và ông hy vọng nó sẽ không tái phạm nữa. Thành thử, ông thầy giáo đành chỉ biết nói cho hả cơn tức, theo cách thông thường của kẻ bất lực không trả thù được, vì thời của roi vọt đã chấm dứt rồi.

Square là một tay khôn khéo hơn, và không nóng tính bằng Thwackum. Có lẽ ông ta còn thù ghét Jones hơn cả Thwackum, nên ông ta ngấm ngầm bày mưu tính kế cho ông Allworthy ghét bỏ Jones nhiều hơn nữa.

Bạn đọc hẳn còn nhớ những chuyện lặt vặt về con gà gô, về con ngựa và về cuốn kinh thánh đã được kể lại trong quyển hai của bộ truyện này. Hầu như vì những chuyện ấy mà Jones đã được ông Allworthy thương yêu hơn trước chứ không phải là bị ông ghét bỏ. Tôi tin rằng nhất định nhiều người cũng có thái độ như vậy đối với Jones, nếu họ có một chút ý niệm về tình bạn, về lòng cao thượng, về sự cao cả của tinh thần, nghĩa là những người còn có chút ít dấu vết của sự tốt đẹp trong tâm hồn.

Bản thân Square cũng không phải là không biết tới cái ấn tượng thực mà những thí dụ về lòng tốt kia đã gây ra trong trái tim quý báu của ông Allworthy. Bởi vì nhà triết học hiểu rất rõ đạo đức là gì, mặc dầu có lẽ ông ta thường không kiên định trong việc noi theo đạo đức, còn như Thwackum thì, vì lý do gì tôi không khẳng định, không hề có một ý nghĩ nào tương tự nảy ra trong đầu ông ta. Ông ta nhìn Jones với con mắt thù ghét, ông ta tưởng rằng ông Allworthy cũng ghét Jones như ông ta, và sở dĩ ông quyết định không chịu từ bỏ đứa trẻ mà ông đã có thời gian rất âu yếm, ấy là do sĩ diện và ngang ngạnh, bởi lẽ làm như vậy, ắt ông phải mặc nhiên công nhận rằng ý kiến của ông trước kia là sai lầm.

Do đó, Square bèn vồ ngay lấy cơ hội này để giáng cho Jones một đòn vào chỗ dễ cảm thấy đau nhất, và trình bày những sự việc đã kể ở trên với những màu sắc hết sức đen tối.

Ông ta nói:

“Thưa ngài, tôi rất lấy làm tiếc phải thừa nhận rằng tôi cũng như chính ngài đều đã lầm. Tôi thú nhận rằng trước kia, tôi đã không thể không vui lòng vì cái mà theo ý tôi là động cơ của tình bạn, mặc dầu tình bạn đó đã đi đến chỗ quá trớn, mà phàm cái gì quá trớn cũng là tội lỗi và xấu xa, song về điểm này tôi cũng thông cảm cho là do tuổi trẻ. Tôi có ngờ đâu việc che giấu sự thực mà chúng ta vẫn tưởng nhằm phục vụ cho tình bạn, thực ra lại là đem đánh đĩ tình bạn, nhằm một dục vọng sa đọa và thấp hèn. Bây giờ thì ngài đã thấy rõ ràng cái được xem như cao thượng mà người thanh niên kia đã tỏ ra đối với gia đình bác coi rừng là nhằm mục đích gì. Hắn nâng đỡ ông bố cốt để quyến rũ con gái, hắn giúp cho gia đình họ khỏi chết đói cốt đưa một người con trong gia đình này đến chỗ hổ nhục và tàn hại. Tình bạn đấy! Sự tử tế đấy! Như tôn ông Richard Steele có nói: “Kẻ phàm ăn trả giá cao cho những món ăn ngon, rất xứng đáng được gọi là hào phóng.” Tóm lại, nhân việc này, tôi đã quyết định sẽ không bao giờ còn nhượng bộ sự yếu đuối của bản tính con người nữa, cũng không cho là đạo đức bất cứ điều gì không thật sự tương xứng với quy tắc không hề lầm lỗi của điều phải.”

Lòng tốt của ông Allworthy đã giữ cho những ý nghĩ trên không tự nảy nở ra trong đầu ông. Nhưng một khi những ý nghĩ ấy lại do một người khác nói ra, mà xem ra có lý thì thực sự không thể tuyệt đối hoặc vội vã gạt đi. Quả thật, điều Square nói đã ăn rất sâu vào tâm trí ông, và gây ra một tâm trạng băn khoăn mà Square nhận thấy rất rõ, mặc dầu nhà điền chủ không muốn công nhận điều đó, ông chỉ đáp lại một câu qua loa, và cố lái câu chuyện sang một vấn đề khác. Có lẽ cũng là may cho anh chàng Jones đáng thương khi những lời gợi ý tương tự đã không diễn ra trước khi anh được ông Allworthy tha thứ, vì nhất định những lời ấy đã khắc sâu vào tâm trí ông một ấn tượng rất xấu đầu tiên về Jones rồi.

CHƯƠNG XII

Gồm những vấn đề sáng sủa hơn nhiều nhưng cùng chung một cội nguồn với những vấn đề nêu ra ở chương trên.

Tôi tin rằng bạn đọc sẽ vui lòng cùng tôi quay trở về với cô Sophia. Sau lúc chúng ta gặp cô lần cuối cùng, cô đã trải qua một đêm không lấy gì làm dễ chịu lắm. Giấc ngủ đến đánh bạn với cô rất ít, thì đã thấy cô trở dậy và ăn mặc xong rồi.

Ở vùng thôn quê, những người ở cách xa nhau hai hoặc ba dặm đường được coi là láng giềng sát vách, và tin tức về những chuyện xảy ra trong nhà này lan sang nhà kia nhanh chóng một cách không thể tưởng tượng được. Do đó, chị Honour đã nghe được toàn bộ câu chuyện nhục nhã của Molly. Vốn tính hay chuyện, vừa bước vào phòng cô chủ, chị đã bắt đầu kháo lại như thế này:

“Này, tiểu thư ạ, tiểu thư nghĩ thế nào? Cái con bé ta nom thấy ở nhà thờ hôm Chủ nhật mà tiểu thư cho là xinh đẹp ấy mà - tuy rằng giá nhìn gần thì tiểu thư cũng chẳng cho là xinh đẹp đến thế đâu - nhưng chắc chắn đúng là nó đã bị đưa ra tòa xử vì tội chửa hoang. Cứ như tôi thấy thì con bé nom rõ là một con đĩ trơ tráo, thật thế, nó đã gán cho cậu Jones là cha đứa bé. Cả xứ đạo đồn ầm lên rằng ngài Allworthy giận cậu Jones lắm, không thèm nhìn mặt cậu ấy nữa. Đúng thế, cậu ấy ai mà không thương, nhưng đi tằng tịu với cái hạng người như vậy thì thật cũng không đáng thương lắm. Một công tử thượng lưu dễ thương như thế, mà phải đuổi đi thì tôi cũng lấy làm buồn thay. Tôi dám thề rằng cái con đĩ kia cũng tấn công chẳng kém gì cậu ấy, xưa nay nó vốn là một đứa trâng tráo mà lại. Mà một khi con gái cứ sán đến như thế thì cũng chả nên trách phía người con trai, bởi lẽ, nhất định việc họ làm chẳng qua cũng là lẽ tự nhiên thôi. Kể ra chung đụng với cái loại gái lẳng lơ, bẩn thỉu ấy cũng mất giá trị thật, mà nó có xảy ra chuyện gì thì cũng đáng đời. Nhưng mà, nhất định là tội lỗi chủ yếu là về phần bọn đê tiện vô tích sự kia. Tôi thành thực mong cho chúng nó bị mang ra đánh đòn một lượt, vì chúng nó mà một vị thượng lưu bị tàn hại thì cũng đáng thương thật. Mà ai là người không thừa nhận cậu Jones không phải là một thanh niên đẹp trai nhất xưa nay...”

Chị ta đang thao thao nói đến đấy thì Sophia kêu lên, giọng bực tức như chưa bao giờ nói với chị:

“Cớ sao chị lại đem những chuyện dớ dẩn ấy đến làm rác tai tôi? Cậu Jones làm thì có liên quan gì đến tôi? Tôi thấy tất cả các người giống nhau hết, theo tôi, hình như chị tức giận vì nỗi sao không phải là trường hợp của chính chị.”

Chị Honour đáp:

“Tôi ấy à, thưa tiểu thư! Tôi rất buồn vì tiểu thư lại có ý kiến như vậy về tôi. Tôi chắc chắn không một ai có thể nói về tôi như thế. Với tôi, tất cả mọi chàng trai trẻ trên đời đều có thể cho quỷ bắt hết đi. Chỉ vì tôi bảo rằng cậu ấy đẹp trai! Tôi nói cũng như mọi người ai cũng nói thế... mà nhất định thế, tôi chẳng bao giờ nghĩ rằng bảo một chàng trẻ tuổi là đẹp trai lại có gì xấu, nhưng thôi, nhất định thế, từ rày tôi sẽ không bao giờ cho cậu ấy là đẹp trai nữa, đẹp nết hơn đẹp người. Cái con đĩ dại ăn mày ấy!”

Sophia gắt lên:

“Thôi đừng có thao thao nói hỗn nữa. Xem cha tôi có đợi tôi xuống ăn sáng không.”

Chị Honour vùng vằng đi ra, lẩm bẩm nói một mình, nghe rõ mấy tiếng: “Chết người thật. Thực đúng thế!”

Có thật chị Honour đáng bị cô chủ nghi ngờ như lời nói bóng gió vừa rồi không, đó là một vấn đề chúng tôi không thể giải quyết để thỏa mãn trí tò mò của độc giả. Tuy nhiên, chúng tôi cũng muốn đền bù lại bằng cách hé lộ ra những ý nghĩ trong đầu cô Sophia.

Xin bạn đọc vui lòng nhớ lại giúp cho rằng một cảm tình kín đáo đối với Jones đã dần dà len lỏi vào trong trái tim cô thiếu nữ lúc nào mà cô không hề hay biết. Khi bản thân cô khám phá được điều đó thì cảm tình này đã phát triển đến một mức độ khá lớn mạnh rồi. Lần đầu tiên khi cô nhận ra những triệu chứng của nó, thì những cảm giác lại quá êm đềm thú vị, khiến cho cô không đủ cương quyết để kiềm chế hoặc đẩy lùi nó, và thế là cô tiếp tục ấp ủ một mối tình nồng nàn mà không hề xét tới những hậu quả của nó.

Chuyện cô ả Molly lần đầu tiên làm cho cô sáng mắt ra. Lần đầu tiên cô nhận thấy mình đã mắc phải một lỗi lầm yếu đuối. Sự nhận biết này tuy có gây ra một xáo động ghê gớm trong tâm hồn cô, nhưng cũng lại có tác dụng như một thứ thuốc làm cho người ta nôn, mửa và lập tức xua tan ngay được cơn bệnh.

Sự tác động này tiến hành nhanh chóng kỳ lạ và chỉ phút chốc, trong lúc chị hầu gái vắng mặt, đã xóa bỏ mọi triệu chứng. Lúc chị Honour quay lại báo tin cha cô cho gọi, thì cô đã hoàn toàn thanh thản, và đã có thể trở lại thái độ hết sức dửng dưng với Jones.

Hầu như những căn bệnh của tâm hồn diễn ra giống hệt những căn bệnh của thể xác về mọi chi tiết. Vì lý do ấy chúng tôi hy vọng rằng các nhà y học uyên bác, mà chúng tôi vô cùng kính trọng, sẽ tha thứ cho chúng tôi, về sự cần thiết đã lạm dụng nhiều từ, nhiều câu mà chỉ các ngài mới có quyền sử dụng, nhưng không thế thì việc miêu tả của chúng tôi nhiều khi nhất định sẽ thành ra khó hiểu.

Vậy thì trường hợp về những căn bệnh tâm hồn đặc biệt giống hệt những căn bệnh thể xác chính là khả năng dễ dàng tái phát của cả hai loại. Điều này thật quá rõ ràng trong những thứ bạo bệnh như thói cao vọng và thói biển lận. Tôi từng thấy có những kẻ chữa lành bệnh cao vọng tại triều đình nhờ những chuyện bất như ý liên tiếp (tức là thứ thuốc duy nhất chữa bệnh này), thế mà bệnh cũ lại tái phát trong vụ giành nhau ghế chủ tịch ban hội thẩm tòa đại hình, và tôi nghe nói có một người đã thắng được thói biển lận khá đến nơi đến chốn, đến mức đã nhiều lần phân phát cả những đồng sáu xu, vậy mà cuối cùng, khi sắp từ giã cõi đời, còn tự an ủi bằng một cuộc mặc cả rất khôn khéo và có lợi về việc ma chay của chính mình với một người làm dịch vụ lễ tang là chồng người con gái độc nhất của lão.

Trong chuyện yêu đương, mà do triệt để tôn trọng triết lý khắc kỷ, ở đây chúng tôi sẽ coi như một căn bệnh, thì khả năng dễ dàng tái phát lại cũng rõ ràng không kém. Điều ấy đã xảy ra với cô Sophia đáng thương, sau đó, ngay lần đầu tiên gặp lại Tom Jones, bao nhiêu triệu chứng trước lại phát ra, và từ đó trở đi, những cơn kịch bệnh khi nóng khi lạnh cứ thay phiên nhau mà giày vò trái tim cô.

Bây giờ, cảnh ngộ cô thiếu nữ khác trước nhiều lắm. Mối tình nồng nàn trước kia êm đềm thú vị biết bao, nay lại hóa thành một con bò cạp trong lòng. Cô đem hết sức lực ra chống cự lại, viện đủ mọi lý lẽ mà lý trí (ở tuổi cô, thế là có lý trí mạnh mẽ một cách kỳ lạ rồi) có thể gợi ý, để chế ngự và xua đuổi mối tình ấy. Cô đã thành công khá nhiều trong việc này, đến mức bắt đầu hy vọng rằng thời gian và sự vắng mặt sẽ chữa cho cô khỏi hẳn bệnh. Do đó, cô quyết định hết sức tránh mặt Tom Jones, và muốn thế, Sophia tính chuyện đi thăm bà cô một chuyến, cô tin chắc cha cô sẽ ưng thuận cho cô đi.

Nhưng số mệnh vốn còn nuôi những dự định khác, đã lập tức chấm dứt ngay những hành động này bằng cách run rủi cho một sự ngẫu nhiên xảy ra, như sẽ được kể lại trong chương sau.

CHƯƠNG XIII

Sophia gặp một tai nạn ghê gớm. Cử chỉ hào hiệp của Jones và hậu quả còn đáng sợ hơn của cử chỉ ấy đối với cô tiểu thư cùng mấy lời bàn rộng về nữ giới.

Ông Western mỗi ngày một yêu quý Sophia hơn, đến mức ngay cả những con chó yêu dấu của ông cũng phải nhường chỗ cho cô trong phần tình cảm của ông. Nhưng ông cũng không đành lòng rời bỏ được chúng, cho nên ông mới nghĩ ra một cách rất khôn ngoan là cứ nhất định buộc Sophia cùng cưỡi ngựa đi săn với ông, để vừa được gần bầy chó, lại vừa được gần con gái.

Sophia coi mỗi lời nói của cha là một pháp lệnh, cô sẵn sàng chiều theo ý muốn của cha, mặc dầu không thấy thích thú một chút nào trong việc săn bắn, vốn là một thú chơi “đàn ông” không thích hợp với tính tình cô. Tuy nhiên, cô đi theo nhà điền chủ già trong cuộc săn chẳng những vì vâng lời mà còn vì một lý do khác, cô hy vọng nếu cô có mặt thì sẽ kìm được tính sôi nổi của cha, và ngăn ngừa ông khỏi quá liều lĩnh mà gặp tai nạn.

Trở ngại lớn nhất lại chính là điều trước kia đã hấp dẫn cô, nghĩa là cứ phải luôn luôn gặp mặt chàng Jones trẻ tuổi, người mà cô đã quyết định tránh mặt. Nhưng hồi này, mùa săn cũng sắp chấm dứt, cô hy vọng rằng qua một thời gian vắng mặt ngắn ngủi để đi thăm bà cô, sẽ có thể nhờ lẽ phải giúp mình thoát khỏi mối tình say mê bất hạnh kia, và nhất định sẽ có thể gặp mặt chàng ta trên cánh đồng trong mùa săn tiếp theo mà không ngại gì nguy hiểm.

Ngày thứ hai cô đi săn, trên đường về, còn cách nhà ông Western chỉ một quãng đường ngắn, bỗng nhiên con ngựa cô đang cuỡi lồng lên, rõ ràng cô sắp ngã nhào xuống đất, con ngựa này vốn bất kham, phải là người giỏi hơn cưỡi nó thì mới trị nổi. Tom Jones đi sau một quãng ngắn thấy thế lập tức phi ngựa lên giúp sức. Vừa tới nơi, anh nhảy phăng xuống đất, nắm lấy cương ngựa của Sophia. Con vật bướng bỉnh liền đứng dựng lên hai vó sau, hất người kỵ sĩ xinh đẹp khỏi lưng, Jones vội đỡ lấy cô trên cánh tay mình.

Jones cứ lo lắng muốn biết xem Sophia có bị thương ở đâu không, nhưng đang quá xúc động vì sợ hãi, cô không trả lời ngay được. Một lát sau, khi đã hoàn hồn, cô cho anh chàng biết rằng cô không việc gì, và cảm ơn anh đã săn sóc cô.

Jones đáp:

“Thưa tiểu thư, nếu nhờ tôi mà tiểu thư vô sự, ấy là tôi đã được đền bù rồi, và tôi xin hứa với tiểu thư rằng, để tránh cho tiểu thư một sự tổn thương dù nhỏ nhất, tôi sẵn sàng chịu nhận một tai họa lớn hơn là tai họa đã xảy ra cho tôi nhân dịp này.”

Sophia băn khoăn hỏi lại:

“Tai họa gì vậy? Tôi hy vọng rằng anh không gặp điều gì bất hạnh.”

Jones đáp:

“Xin tiểu thư chớ quan tâm, ơn Chúa, tiểu thư đã tai qua nạn khỏi. Nếu cánh tay tôi có bị gãy thì tôi cũng coi là việc không đáng kể so với điều tôi lo cho tiểu thư lúc này.”

Sophia liền kêu to lên:

“Anh bị gãy tay? Lạy Chúa!”

Jones đáp:

“E rằng tay tôi quả có bị gãy, nhưng xin tiểu thư, hãy cho phép tôi được săn sóc tiểu thư trước đã. Tôi còn có cánh tay phải để hầu hạ tiểu thư, để đỡ tiểu thư sang tới cánh đồng bên kia, từ đó, ta chỉ đi một quãng đường ngắn là về tới nhà.”

Nhìn thấy cánh tay trái anh đang lủng lẳng bên sườn, lúc anh chàng dắt cô đi bằng tay kia, Sophia không còn nghi ngờ gì nữa. Bấy giờ mặt cô tái nhợt, hơn cả lúc cô sợ cho chính mình. Tay chân cô run bần bật đến nỗi khó khăn lắm Jones mới dẫn cô đi được. Và vì những ý nghĩ trong đầu cô cũng đang rối bời, nên không kìm giữ được mình, cô đưa mắt nhìn Jones một cái nhìn đầy âu yếm, nó chứng tỏ rằng tâm hồn cô đang có một cảm xúc mạnh mẽ, cảm xúc mà ngay cả lòng biết ơn và sự thương xót kết hợp với nhau cũng không tạo nên được trong tấm lòng dịu dàng nhất của một người phụ nữ, nếu không có một tình cảm mãnh liệt thứ ba nồng nàn hơn giúp sức.

Lúc tai nạn nảy ra, ông Western đã đi quá lên phía trước một quãng đường. Lúc này ông cùng những người bạn săn khác đã quay lại. Cô Sophia liền nói cho mọi người rõ Jones đã gặp sự không may thế nào, và yêu cầu họ săn sóc anh. Lúc nãy, thấy ngựa của con gái không có người cưỡi, ông Western sợ hết hồn, bây giờ biết Sophia không việc gì, ông mừng quá kêu lên:

“Chỉ bị có thế thôi là mừng rồi. Nếu Jones gãy tay, ta sẽ tìm một ông lang nắn xương chữa lành cho anh như cũ.”

Nhà điền chủ xuống ngựa, cùng đi bộ về nhà với Jones và con gái. Một người vô tình gặp họ giữa đường, cứ nhìn nét mặt khác nhau của họ, ắt kết luận rằng chỉ có một mình Sophia là nom đáng thương hại, Jones thì còn đang phấn khởi vì đã cứu được tính mệnh cho cô thiếu nữ mà chỉ bị gãy có một cái xương, ông Western tuy không thờ ơ trước tai nạn xảy ra cho Jones, nhưng cũng còn đang hết sức vui mừng vì con gái được tai qua nạn khỏi.

Sophia vốn tính rộng lượng nên đã coi cử chỉ vừa rồi của Jones là một hành động vô cùng dũng cảm, nó để lại trong trái tim cô một ấn tượng sâu sắc. Rõ ràng không một đức tính nào lại thường khiến cho đàn ông được đàn bà ưa thích bằng đức tính này. Nếu như ta tin được ý kiến thông thường thì ấy là vì phụ nữ bẩm sinh dút dát đến nỗi theo ngài Osborne thì một người đàn bà “là sinh vật hèn nhát nhất mà Thượng đế đã tạo ra”. Ý kiến này đáng chú ý vì tính chất bộc trực nhiều hơn vì giá trị chân lý. Tôi tin rằng trong cuốn Chính trị học, Aristotle đã tỏ ra công bằng hơn đối với họ khi nói: “Tính e lệ và chịu đựng của đàn ông và đàn bà khác nhau. Vì sức chịu đựng thích hợp với đàn bà, nếu ở người đàn ông sẽ chỉ là hèn nhát, và tính khiêm tốn thích hợp với đàn ông thì ở người đàn bà là trâng tráo.” Ý kiến cho rằng sở dĩ đàn bà đặc biệt có khuynh hướng ưa thích những người can đảm là vì đàn bà quá nhát sợ, có lẽ cũng không có nhiều sự thật trong đó. Tôi nhớ rằng ngài Bayle (trong bài viết về Helen) đã giải thích điều đó một cách đáng tin hơn, là do đàn bà rất yêu thích sự vinh quang. Về giá trị chân lý của ý kiến này, chúng ta đã có thẩm quyền của ngài đảm bảo, vì hơn ai hết, ngài có cái nhìn sâu sắc nhất về bản tính con người. Ngài đã đưa nhân vật nữ chính của tập Odyssey do ngài viết, ra mắt độc giả với tư cách một mẫu mực lớn lao về tình yêu và lòng chung thủy giữa vợ chồng, ngài cho rằng tình yêu của Helen đối với chồng chỉ có một nguồn gốc duy nhất là vinh quang của anh ta.

Dù thế nào đi nữa, chắc chắn là vụ tai nạn ấy đã tác động đến tâm hồn Sophia rất mạnh, và xét vấn đề cho kĩ hơn, tôi muốn tin rằng ngay lúc bấy giờ, cô Sophia kiều diễm cũng để lại một ấn tượng không kém sâu sắc trong trái tim cậu Jones. Sự thực thì ít lâu nay trái tim anh chàng đã rung động trước sức mạnh không thể cưỡng lại được từ sắc đẹp của cô.

CHƯƠNG XIV

Một ông thầy thuốc tồi. Việc điều trị của ông, và một cuộc đối thoại dài giữa Sophia và người hầu gái.

Khi mọi người về tới gian phòng lớn nhà ông Western, cô Sophia, từ nãy vẫn lảo đảo bước đi một cách khó khăn, lúc này ngồi sụp ngay xuống một chiếc ghế, nhưng nhờ người nhà cho hít muối ngửi và uống nước, cô không đến nỗi ngất đi, lúc ông thầy thuốc được mời đến chữa cho Jones thì cô đã tỉnh táo hẳn. Ông Western cho những triệu chứng ấy là do con gái ông ngã ngựa, nên ông khuyên cô nên chịu cho chích ngay ít máu để đề phòng. Ý kiến này được ông thầy thuốc ủng hộ. Ông ta đưa ra nhiều lý lẽ khuyên nên chích máu, và dẫn ra nhiều trường hợp những người bị sẩy thai vì không chích máu. Nghe nói, nhà điền chủ đâm ra hết sức lo lắng, cứ một mực đòi con gái phải để chích máu.

Sophia cũng chiều theo ý cha, tuy cô không muốn chút nào, tôi tin rằng cô không lo sợ về mối nguy đó như cha cô hoặc ông thầy thuốc nghĩ. Cô bèn duỗi cánh tay xinh đẹp ra, và nhà giải phẫu bắt đầu sửa soạn tiến hành công việc.

Trong khi người nhà bận rộn chuẩn bị dụng cụ, ông thầy thuốc nghĩ rằng sở dĩ cô còn ngần ngại là vì sợ, nên ông ta khuyên cô cứ yên tâm vì không có gì nguy hiểm cả, ông ta bảo không bao giờ xảy ra tai nạn do chích máu, trừ phi do sự dốt nát quái gở của bọn mạo danh thầy thuốc gây ra, ông ta lại nói bóng gió một cách khá rõ ràng rằng trong trường hợp hiện tại không đáng lo về điều này. Sophia nói cô không ngại điều gì hết, và cô nói thêm: “Nếu ngài có cắt đứt một động mạch, tôi xin hứa vẫn sẽ tha thứ cho ngài.”

Ông Western kêu lên:

“Thật không? Mẹ kiếp! Lão mà làm con ta bị tổn thương một tí gì, mẹ kiếp! Ta sẽ rút hết máu trong tim lão.”

Viên thầy thuốc đồng ý chích máu cho Sophia với điều kiện ấy, đoạn ông ta tiến hành công việc một cách vô cùng khéo léo như đã hứa, và cũng rất nhanh. Ông ta chỉ lấy ra một ít máu thôi, bảo rằng chích làm nhiều lần thì an toàn hơn là lấy ra một lúc nhiều máu quá.

Cánh tay được băng bó lại xong, Sophia lui về buồng riêng vì cô không muốn có mặt lúc chữa cho Jones (mà có lẽ như thế cũng không tiện chút nào). Thực vậy, một lý do khiến cô phản đối không chịu để chích máu (tuy cô không nói ra) vì công việc chích máu sẽ làm chậm lại việc băng bó cánh tay bị gãy của Jones. Còn với ông Western, một khi có sự gì xảy ra cho Sophia, ông chỉ quan tâm đến một mình cô con gái của ông mà thôi. Còn Jones, anh “ngồi như tượng thần Nhẫn nại mỉm cười trước cái đau khổ”. Tình thực mà nói, khi nhìn thấy máu vọt ra từ cánh tay xinh đẹp của Sophia, anh cũng hầu như quên hẳn chuyện không hay đã xảy ra cho chính mình.

Bây giờ ông thầy thuốc mới ra lệnh cởi bỏ áo ngoài cho nạn nhân, chỉ để lại cái áo lót. Đoạn, ông ta vạch áo để trần toàn bộ cánh tay, bắt đầu duỗi nó ra để xem xét, làm cho Jones đau quá, nhiều lần phải nhăn mặt lại. Ông thầy thuốc thấy vậy, rất lấy làm ngạc nhiên, kêu lên:

“Làm sao thế, công tử? Không lẽ tôi lại làm cho công tử đau?”

Đoạn, ông ta nhấc cánh tay bị gãy giơ ra, bắt đầu một bài giảng dài dòng và uyên bác về khoa giải phẫu. Ông ta dẫn ra những trường hợp gãy xương đơn và xương kép một cách rất chính xác, ông ta lại còn bàn luận cả về việc Jones có thể bị gãy tay trong nhiều tình huống khác nhau như thế nào, kèm thêm những lời chú thích về những trường hợp nào là nhẹ hơn, những trường hợp nào là nặng hơn trường hợp hiện tại của Jones.

Cuối cùng, khi chấm dứt bài diễn thuyết vất vả, mặc dầu bài giảng cũng khiến cho đám người nghe rất chăm chú và khâm phục, song họ không thấy chút bổ ích gì lắm, vì thực ra những điều ông ta nói họ không hiểu nổi lấy một chữ, ông ta mới tiến hành công việc, và kết thúc nhanh chóng hơn cách ông ta bắt đầu rất nhiều. Ông ta ra lệnh cho Jones phải nằm nghỉ. Ông Western buộc anh phải nghỉ ngay tại nhà ông và quyết định anh phải ăn cháo loãng.

Trong số những người có mặt tại gian phòng lớn lúc chữa xương gãy cho Jones, có chị Honour. Mọi việc vừa xong thì chị được cô chủ gọi lên gặp ngay để hỏi xem tình hình Jones ra sao. Chị ta ra sức tán dương cái mà chị ta cho là rất hấp dẫn ở một người điển trai như vậy. Đoạn, chị ta lại ca tụng một cách nồng nhiệt hơn vẻ đẹp trai của Jones, nêu lên nhiều nét đặc biệt, và cuối cùng, chị ta khen cái nước da trắng ở anh.

Nghe cô hầu gái kể lại, vẻ mặt Sophia lúc mừng, lúc lo, điều này có lẽ không thoát khỏi cặp mắt sắc sảo của người hầu gái, nếu như trong lúc nói, chị ta nhìn vào mặt cô chủ một lần thôi. Nhưng vì có một tấm gương treo đối diện với chị một cách rất thuận tiện, tạo cho chị cơ hội quan sát những nét mặt mà chị vô cùng ưa thích, cho nên suốt trong lúc nói chuyện không một lần nào chị rời mắt khỏi đối phương đáng yêu ấy.

Vậy là chị Honour hoàn toàn bị cuốn hút vào vấn đề chị ta đang trổ tài trình bày, và vào cái gương trước mặt, cho nên cô chủ đã có thì giờ tự trấn tĩnh. Đoạn Sophia mỉm cười, bảo với cô hầu gái:

“Đúng là chị phải lòng cậu ta rồi.”

Chị Honour đáp:

“Tôi mà yêu cậu ta ư, thưa cô! Tôi xin thề, xin thề có quỷ thần là tôi không hề yêu cậu ta.”

Sophia bèn nói:

“Chị yêu cậu ta thì đã sao, việc gì phải xấu hổ vì chuyện ấy, cậu ta điển trai lắm cơ mà.”

Chi kia đáp:

“Vâng, thưa tiểu thư, cậu ta là người đẹp trai nhất, chưa từng thấy trên đời... Vâng, nhất định thế, cậu ta đẹp trai thật, và như tiểu thư vừa nói, tôi cũng không hiểu sao lại xấu hổ vì yêu cậu ta, mặc dù cậu ta cao sang hơn tôi. Nhất định thế, những người thuộc dòng dõi thượng lưu thì cũng là xương là thịt như bọn kẻ hầu người hạ chúng tôi thôi chứ gì. Vả lại, về cậu Jones thì, tuy tôn ông Allworthy đã nâng cậu ta lên địa vị thượng lưu, nhưng dòng dõi thì cũng chẳng hơn gì tôi. Tôi nghèo thật, nhưng tôi là con gái của một người lương thiện, bố mẹ tôi lấy nhau có giấy giá thú tử tế, còn hơn vô khối người khác tuy họ vẫn cứ vênh mặt lên. Úi dào ôi! Tôi nói cho mà biết chứ này, da cậu ta trắng thật đấy, nhất định thế, tôi chưa trông thấy ai có nước da trắng như vậy, nhưng tôi cũng là một con chiên ngoan đạo như cậu ta, đó, ai dám bảo dòng dõi nhà tôi là hèn kém, vì ông nội tôi là một tu sĩ*, tôi tin rằng ông cụ sẽ rất giận nếu thấy trong đám con cháu lại có một đứa con nào đi kết hôn với cái hạng người bẩn thỉu mà con Molly Seagrim ăn thừa bỏ lại.”

Có lẽ Sophia đã phải dằn lòng nghe người hầu của mình cứ thao thao bất tuyệt về vần đề này, vì cô không đủ can đảm chặn lại không cho chị ta nói nữa, mà bạn đọc chắc cũng đoán rằng việc này không phải là dễ. Quả thật, trong lời chị ta nói, có những câu cô thiếu nữ nghe không lọt tai chút nào. Tuy nhiên, rồi cô cũng ngăn cái dòng thác kia lại khi mà có vẻ như nó cứ chảy mãi không dừng.

Cô nói:

“Tôi lấy làm lạ, sao chị dám cả gan ăn nói như vậy về một người bạn của cha tôi. Còn về cái con đĩ kia, tôi ra lệnh cho chị từ nay không bao giờ được nhắc đến tên nó với tôi nữa. Và chuyện dòng dõi của người thanh niên thượng lưu ấy, những kẻ nào không biết nói thêm gì để bôi nhọ người ta thì cũng nên im đi, tôi muốn từ giờ trở đi chị cũng thế.”

Chị Honour đáp:

“Tôi rất ân hận đã làm cho tiểu thư phật ý, tôi chắc chắn tiểu thư thù ghét con Molly Seagrim thế nào thì tôi cũng thù ghét nó như vậy, còn như nói xấu cậu Jones thì tôi có thể gọi tất cả những người làm trong nhà này ra làm chứng rằng bất cứ khi nào họ nói với nhau về chuyện con hoang, tôi đều bênh vực cậu ta. Tôi vẫn bảo mấy anh hầu thế này: “Bọn các anh, nếu là một đứa con hoang mà được thành một người thượng lưu, thì đố ai không muốn làm.” Tôi lại bảo: “Tôi chắc chắn rằng cậu ta là một người rất thượng lưu lịch sự, cậu ta có hai bàn tay trắng lắm và...”, tôi còn bảo thế này: “Cậu ta là một người tính tình dịu dàng, ôn hòa, tốt bụng nhất trần đời”, và tôi còn bảo: “Tất cả mọi người làm trong nhà này và những người láng giềng quanh đây ai cũng yêu mến cậu ấy.” Mà nhất định thế, tôi có thể kể cho tiểu thư nghe một câu chuyện nhưng chỉ sợ tiểu thư phật ý.”

Sophia nói:

“Chị có thể kể cho tôi nghe chuyện gì đấy, chị Honour?”

“Tiểu thư ạ, quả có thế, cậu ta cũng chẳng có ý gì đâu, nhưng tôi không muốn làm cho tiểu thư phật ý.”

Sophia nói:

“Chị cứ nói cho tôi nghe. Tôi muốn được biết ngay bây giờ.”

Honour đáp:

“Thưa tiểu thư, tuần trước, một hôm tôi đang thu dọn thì cậu ta bước vào phòng, cái bao ủ tay của tiểu thư để trên ghế, quả có thế, cậu ta thọc luôn tay vào chính cái bao ủ tay hôm qua tiểu thư đưa cho tôi ấy. Tôi bèn bảo: “Kìa, cậu Jones, cậu làm hỏng mất bao tay của cô tôi đấy.” Nhưng cậu ta vẫn không rút tay ra, lại còn hôn cái bao nữa, quả có thế! Từ bé đến giờ ít khi tôi được thấy ai hôn đằm thắm như cậu ta hôn cái bao tay của tiểu thư.”

Sophia đáp:

“Tôi chắc cậu ta không biết là bao tay của tôi.”

“Tiểu thư hãy nghe đã. Cậu ta cứ hôn đi hôn lại mãi, và nói rằng cái bao tay ấy đẹp nhất trên đời. Tôi mới bảo: “Kìa, cậu nhìn thấy nó hàng trăm bận rồi còn gì.” Cậu ta kêu lên: “Phải, chị Honour ạ, nhưng trước mặt tiểu thư nhà chị thì ngoài chính tiểu thư ra, còn ai thấy được cái gì là đẹp nữa.” Không phải là chỉ có thế đâu, nhưng tôi mong rằng tiểu thư không lấy làm phật ý, vì chắc cậu ta cũng không có ý tứ gì đâu. Một bữa khác, tiểu thư đang ngồi dạo đàn cho ông chủ nghe, cậu Jones ngồi trong phòng bên, tôi thấy cậu ta như có vẻ âu sầu, tôi mới bảo: “Kìa, cậu Jones, có chuyện gì vậy? Cậu nghĩ ngợi gì mê mải thế?” Cậu ta như bừng tỉnh, đáp: “Ô hay, cái chị này, cô chủ thiên thần của chị đang chơi đàn, thì tôi còn nghĩ đến chuyện gì khác được nữa.” Rồi cậu ta siết mạnh tay tôi, bảo: “Ôi, chị Honour, người đàn ông ấy sẽ hạnh phúc biết bao!” Rồi cậu ta thở dài, tôi thú thực, hơi thở của cậu ta thơm cứ như mùi hoa... nhưng quả có thế, cậu ta cũng chẳng có ý gì xấu. Tôi mong tiểu thư đừng nhắc lại chuyện này nhé, vì hôm ấy cậu ta đã cho tôi một đồng crown* bảo tôi đừng có kể lại cho ai nghe, và lại bắt tôi thề trước một cuốn sách, nhưng tôi tin chắc không phải là cuốn kinh thánh.”

Tôi sẽ không nói gì đến sắc mặt Sophia lúc bấy giờ, cho tới khi nào người ta tìm ra được một màu gì đỏ và đẹp hơn màu đỏ thắm. Cô nói:

“Honour, nếu chị đừng nhắc chuyện ấy nữa với tôi cũng như với bất cứ người nào khác, tôi cũng sẽ không bội ước với chị... Tôi muốn nói là tôi không giận chị, nhưng tôi sợ cái mồm chị lắm. Mà này, về sau chị có còn dám tự do nói năng như thế nữa không?”

Chị Honour đáp:

“Thưa tiểu thư, nhất định, thà tôi chịu bị cắt lưỡi còn hơn làm cho tiểu thư phật ý... chắc chắn như vậy, tôi sẽ không bao giờ hé môi nói nửa lời nếu tiểu thư không cho phép.”

Sophia bảo:

“Cứ nói đi, chị cứ kể lại những gì lúc nãy chưa nói với tôi.”

“Cậu ta nói: “Phải, chị Honour ạ (ấy là ít lâu sau khi cậu ta cho tôi đồng crown). Tôi không phải là một chàng công tử bột hay một tên mạt hạng để nghĩ đến cô ấy với ý đồ nào khác ngoại trừ việc tôi coi cô ấy như một nữ thần của tôi, và chừng nào còn sống tôi sẽ còn tôn sùng, phụng thờ cô ấy như một nữ thần.” Chỉ có thế thôi, thưa tiểu thư, tôi xin thề chỉ có ngần ấy. Thực tình, lúc đầu tôi giận cậu ta quá đi mất, cho mãi tới khi biết cậu ta không có tâm địa gì xấu tôi mới hết giận.”

Sophia nói:

“Chị Honour ạ, quả thật tôi tin là chị thành thực yêu mến tôi. Hôm nọ, tôi dọa đuổi chị là vì tôi đang bực mình. Nhưng nếu chị vẫn muốn ở lại với tôi, thì cũng được.”

Chị Honour đáp:

“Nhất định, tôi không bao giờ muốn xa tiểu thư. Thật thế, lúc bị tiểu thư dọa đuổi, tôi khóc tưởng đến hết cả nước mắt đấy. Nếu tôi có bụng muốn bỏ tiểu thư mà đi thì thật tôi là kẻ vô ơn bạc nghĩa quá, vì có bao giờ tôi kiếm được một chỗ làm nào tốt bằng ở đây. Tôi tin rằng tôi sẽ sống hầu tiểu thư cho đến lúc chết... Vì, đúng như lời cậu Jones tội nghiệp nói, người đàn ông ấy sẽ hạnh phúc...”

Đến đây, tiếng chuông báo giờ ăn vang lên cắt đứt câu chuyện đã tác động mạnh đến Sophia, đến nỗi cô còn cảm ơn việc chích máu sáng nay hơn cả cô đã sợ hãi không muốn để chích máu vào lúc đó. Còn như tâm trạng cô lúc này ra sao, thì tôi sẽ theo quy tắc của Horace, không miêu tả nó ra, vì không hy vọng gì thành công. Đa số bạn đọc cứ tự tưởng tượng ra cũng dễ dàng thấy rõ, một số ít còn lại không thể tưởng tượng nổi thì bức họa tôi vẽ ra có đúng đến đâu, họ cũng sẽ không hiểu, hoặc ít nhất cũng không công nhận bức tranh ấy là tự nhiên.

QUYỂN NĂM

GỒM MỘT KHOẢNG THỜI GIAN DÀI HƠN NỬA NĂM MỘT CHÚT

CHƯƠNG I

Về sự nghiêm túc trong việc viết văn, vấn đề này đưa ra nhằm mục đích gì.

Cũng có thể trong tác phẩm dày cộp này, những phần khiến cho bạn đọc ít thích thú nhất lại là những phần đòi hỏi tác giả nhiều gian lao nhất mới viết nên được. Trong số đó, có lẽ, có thể kể tới những bài tiểu luận mở đầu mà chúng tôi thêm vào cho câu chuyện có tính lịch sử chứa đựng trong mỗi quyển. Chúng tôi đã quyết định rằng những bài tiểu luận ấy đặc biệt cần thiết cho loại văn chương này, như đã ấn định ngay từ đầu tác phẩm.

Chúng tôi thấy không nhất thiết phải gán cho quyết định nói trên một lý do nào hết. Chỉ nên biết rằng chúng tôi đã coi đó là một quy tắc cần được tôn trọng trong mọi sáng tác thuộc loại văn xuôi có tính chất vừa hài hước vừa hùng tráng, thế là đủ. Đã bao giờ có ai đòi giải thích lý do vì sao lại có cái quy tắc về sự thống nhất một cách chính xác của thời gian hay không gian mà hiện nay được coi là cần thiết trong thể kịch thơ đâu? Đã có nhà phê bình nào bị chất vấn rằng tại sao sự việc trong một vở kịch lại không thể diễn ra trong hai ngày mà cứ phải là một ngày? Hoặc tại sao không thể chở khán giả đi xa năm mươi dặm mà cứ phải năm dặm (miễn là giống như các cử tri, họ đi xa không mất tiền)? Đã có một nhà bình luận nào giải thích đầy đủ về hạn định mà một nhà phê bình thời xưa đã đặt ra cho thể kịch, nghĩa là cứ phải có năm hồi, không hơn không kém? Hoặc đã có ai trên đời này dự tính giải thích điều mà các vị thẩm phán hiện đại về kịch gọi bằng từ “hạ cấp”, họ đã nhờ từ ấy mà thành công trong việc loại hẳn khoa hài hước ra khỏi sân khấu, và khiến cho kịch trường tẻ ngắt như một phòng khách? Trong tất cả những trường hợp này, hình như thiên hạ đều theo một châm ngôn, đó là Cuicunque in arte sua perito credendum est*. Có lẽ khó mà tưởng tượng lại có kẻ trâng tráo đến mức dám đặt ra những quy tắc giáo điều cho một ngành khoa học hay nghệ thuật mà không có một chút cơ sở nào hết. Do đó, trong những trường hợp ấy, chúng tôi dễ đi đến kết luận rằng, phía sau điều đó có những lý do chân chính và tốt đẹp, mặc dầu không may thay, chúng tôi lại không nhìn được xa thế.

Trong thực tế, người đời đã ca tụng các nhà phê bình nhiều quá, và cứ tưởng họ là những người sâu sắc lắm, kỳ thực đâu phải thế. Được chiều chuộng, mấy nhà phê bình ngày một táo gan, dám tự ban cho mình một thứ quyền hành độc đoán, và đã khá thành công, đến nỗi bây giờ họ trở thành những ông chủ, nghiễm nhiên ban hành luật lệ cho các tác gia mà ban đầu chính những bậc tiền bối của các tác gia ấy đã ban hành luật lệ cho họ theo.

Nghĩ cho cùng thì các nhà phê bình cũng không hơn gì người thư ký, mà công việc là ghi chép những quy tắc, luật lệ được đặt ra bởi những vị thẩm phán vĩ đại mà sức mạnh thiên tài rộng lớn của họ đã đặt họ vào địa vị các nhà lập pháp trong nhiều ngành khoa học mà họ chủ tọa. Đó là công việc mà các nhà phê bình thời xưa khát khao đạt tới, họ cũng chẳng bao giờ đưa ra một lời phán quyết nếu không đưa vào đó thẩm quyền của vị quan tòa, từ đó có được lời phán quyết kia.

Nhưng rồi, theo thời gian, và trong thời đại của sự ngu dốt, người thư ký bắt đầu lạm quyền, giành lấy cương vị ông chủ. Những quy tắc của việc sáng tác không còn được xây dựng trên cơ sở thực hành của tác gia nữa, mà theo mệnh lệnh của các nhà phê bình. Viên thư ký trở thành nhà lập pháp, ấy thế là những người thoạt đầu chỉ làm công việc ghi chép lại những luật lệ mà thôi, nay chính họ lại ban hành luật lệ một cách kiên quyết nhất.

Từ đó xảy ra một sự sai lầm hiển nhiên và có lẽ cũng là tất yếu không thể tránh được: Bởi vì những nhà phê bình này vốn trình độ nông cạn, rất dễ lầm lấy hình thức làm nội dung. Họ hành động y như một vị quan tòa, cứ bám chặt lấy từng con chữ khô cứng của luật lệ mà bỏ mất phần tinh thần. Những nhà phê bình này xem những chi tiết vụn vặt, có lẽ ngẫu nhiên mà có ở một tác gia vĩ đại, như những thứ làm nên giá trị chủ yếu của tác gia ấy, rồi truyền đạt lại, coi đấy là những điểm cơ bản mà mọi người kế tục sự nghiệp của tác gia kia phải noi theo. Thời gian và sự dốt nát, hai kẻ phụ tá đắc lực của sự lường gạt đã ban quyền lực cho những việc lấn quyền đó. Và cứ thế, nhiều quy tắc về sáng tác thế nào cho tốt đã được ấn định mà không hề có chút cơ sở chân lý hoặc cơ sở tự nhiên nào, những quy tắc ấy, nói chung, chỉ có tác dụng gò ép và kìm hãm thiên tài, cũng giống như giả sử những cuốn sách rất hay viết về nghệ thuật khiêu vũ, lại định ra một quy tắc cơ bản là mọi người đều phải đeo xiềng mà nhảy, thì sẽ kìm hãm ông thầy dạy khiêu vũ đến đâu.

Do đó, để tránh mang tiếng ấn định ra một quy tắc cho hậu thế, mà chỉ dựa trên cơ sở quyền lực ipse dixit*, nói cho đúng sự thực, chúng tôi cũng không tôn sùng gì quyền lực này lắm - ở đây, chúng tôi sẽ khước từ đặc quyền nói trên mà nhiều kẻ đã cạnh tranh muốn có, và chúng tôi sẽ trình bày với độc giả vì lý do gì chúng tôi sẽ rải rác xen quá nhiều đoạn tiểu luận lan man trong bộ truyện này.

Và ở đây, vì cần thiết, chúng tôi đành phải mở ra một nguồn kiến thức mới mà nếu như đã được khám phá ra rồi, thì theo tôi nhớ, cũng chưa từng được một nhà văn thời xưa hoặc thời hiện đại nào khai thác. Cái nguồn ấy chính là cái lối nêu tương phản, nó xuất hiện xuyên suốt trong mọi công trình sáng tạo và xem chừng cũng có thể góp phần quan trọng vào việc hình thành trong chúng ta ý niệm về mọi vẻ đẹp, vẻ đẹp tự nhiên cũng như vẻ đẹp nhân tạo: bởi vì cái gì chứng minh rõ rệt cho vẻ đẹp cũng như tính ưu việt của một vật, nếu không phải là mặt trái của chính nó. Cũng vậy, vẻ đẹp của ban ngày, vẻ đẹp của mùa hạ được nêu bật bởi những sự hãi hùng của ban đêm và của mùa đông. Và tôi tin rằng giả sử có trường hợp một người nào đó chỉ trông thấy ban ngày về mùa hạ, ắt họ cũng chỉ có một ý kiến rất thiếu sót về cái đẹp của những khoảng thời gian này.

Nhưng để khỏi có vẻ trang trọng quá, có nên ngờ rằng trước mắt một người đàn ông chưa bao giờ nhìn thấy một phụ nữ nào, thì vẻ duyên dáng của một người đàn bà xinh đẹp nhất cũng chẳng ích lợi gì chăng? Hình như chính các bà, các cô hiểu rất rõ điều này, cho nên họ tốn công phu kiếm bằng được những vật làm nền, hơn thế, họ còn lấy chính bản thân họ để làm nền cho họ. Vì tôi đã từng quan sát (đặc biệt là ở Bath) thấy họ cố sức làm ra vẻ cực kỳ xấu xí vào buổi sớm, cốt để tối đến làm nổi bật được cái sắc đẹp họ muốn phô trương ra cùng các bạn.

Nhiều nhà nghệ sĩ đã nắm được bí quyết trên trong thực hành, mặc dù có lẽ có người cũng chưa nghiên cứu về mặt lý thuyết. Người thợ kim hoàn hiểu rằng một viên kim cương đẹp nhất cũng cần đến một vật làm nền, và nhà họa sĩ vẽ những bức tranh có hình ảnh tương phản thường được công chúng nhiệt liệt tán thưởng.

Một thiên tài lớn trong số chúng ta sẽ minh họa cho vấn đề này một cách đầy đủ. Quả thật, tôi không thể xếp thiên tài ấy dưới một đề mục chung với những nghệ sĩ tầm thường, vì thiên tài ấy xứng đáng có một danh hiệu trong số:

Inventas, qui vitam excoluere per artes.

Những người làm phong phú cuộc đời bởi thứ nghệ thuật họ đã sáng tạo ra.

Ở đây, tôi muốn nói tới người sáng tạo ra cái trò giải trí thú vị tuyệt vời, gọi là kịch câm Anh.

Trò giải trí này gồm có hai phần mà người sáng tạo ra nó phân biệt bằng hai danh từ: nghiêm trang và hài hước. Phần nghiêm trang trình bày một số vị thần và anh hùng ngoại đạo, rõ ràng là đám người chán ngắt và tẻ nhạt nhất được giới thiệu với khán giả, và đây là một bí quyết ít người biết thực sự người ta chủ định làm thế, cốt cho nó tương phản với phần hài hước của trò giải trí, và để trình bày những trò ảo thuật của vai hề được nổi bật, có ý vị hơn. Như thế, có lẽ cũng là cách đối xử không được lịch sự lắm với những nhân vật ấy, tuy nhiên, sự phát minh này cũng khá tài tình và đã có hiệu quả. Bây giờ điều này sẽ bộc lộ ra rõ ràng, nếu như đáng lẽ dùng chữ nghiêm trang và hài hước, chúng tôi lại dùng chữ tẻ hơn và tẻ nhất, vì rõ ràng phần hài hước là phần tẻ nhạt hơn bất cứ cái gì trước khi được trình bày trên sân khấu, và nó chỉ có thể được làm cho nổi bật bằng cách dùng cái mức độ tẻ nhạt cao hơn bao hàm trong loại nghiêm trang. Quả tình, các vị thần và anh hùng kia nghiêm trang một cách không thể tha thứ được, đến nỗi vai hề* (tuy rằng vị thượng lưu người Anh trùng tên không hề có họ hàng gì với nhân vật người Pháp này, bởi lẽ anh ta thuộc loại tính tình nghiêm trang hơn nhiều) luôn luôn được tán thưởng trên sân khấu, vì đã cứu khán giả thoát khỏi những ông bạn chán ngấy.

Những nhà văn khôn ngoan thường thực hiện nghệ thuật tương phản này hết sức thành công. Tôi đã rất ngạc nhiên không hiểu sao Horace lại bắt bẻ chê bai nghệ thuật này ở Homer, nhưng thật ra ở dòng tiếp theo, Horace lại mâu thuẫn với chính mình:

Indignor quaydoque honnus dormitat Homerus

Verum opera longofas est obripere sommum.

Tôi lo rằng giả sử có khi nào Homer vĩ đại ngẫu nhiên ngủ quên đi

Thì những giấc ngủ thiu thiu cũng có quyền lần mò vào những tác phẩm dài.

Ở đây, chúng ta không nên hiểu rằng một tác giả thực sự lại ngủ quên đi trong khi đang viết văn, như có lẽ có một số người hiểu. Thực ra thì độc giả mới là người dễ bị buồn ngủ, song nếu tác phẩm quá dài như tác phẩm của Oldmixon thì chính bản thân tác giả cũng lấy làm dễ chịu nếu như được ngủ thiếp đi một chút. Nhà văn là người như Pope nhận xét:

Bản thân mất ngủ để giúp cho độc giả được ngủ.

Nói cho đúng sự thật, những đoạn văn gây ngủ này là những màn kịch nghiêm trang được xen kẽ một cách khéo léo nhằm gây tác dụng tương phản làm nổi bật phần còn lại, và đó cũng chính là ngụ ý của một nhà văn khôi hài đã quá cố, khi nói với người đọc rằng, hễ khi nào văn ông ta tẻ nhạt, người đọc hãy yên trí đấy là ông ta có chủ ý.

Như vậy, dưới ánh sáng ấy, hay đúng hơn, dưới bóng tối ấy, tôi muốn độc giả suy nghĩ về những đoạn tiểu luận giáo đầu này. Và sau đó, nếu độc giả lại có ý kiến là có thể tìm thấy nhiều đoạn khá nghiêm trang trong những phần khác của câu chuyện thì độc giả có thể bỏ qua những đoạn, trong đó chúng tôi thừa nhận mình đã ra công làm tẻ nhạt, và đọc những quyển tiếp theo bắt đầu từ chương sau.

CHƯƠNG II

Cậu Jones được nhiều người thân quen thăm hỏi trong thời gian nằm bệnh, một vài nét bút về tình yêu mắt thường khó thấy.

Tom Jones được nhiều người đến thăm trong thời gian điều trị, tuy có lẽ cũng có vài người anh không thích lắm. Hầu như ngày nào ông Allworthy cũng gặp anh. Nhưng mặc dầu thương Jones phải chịu đau đớn, và cũng hết sức tán thưởng cử chỉ hào hiệp đã khiến anh gặp chuyện không may, nhưng ông cũng nghĩ rằng đây là một cơ hội thuận tiện để giúp anh nhận thức đúng đắn hơn về cách cư xử thiếu suy xét của mình. Mà không có lúc nào lời khuyên bảo hữu ích nhằm mục đích kia lại có thể đem dùng một cách thích hợp hơn lúc này, khi tâm hồn Jones đang dịu đi trong cơn đau đớn và lo lắng vì nỗi nguy hiểm, và khi sự chuyên chú của tâm hồn không bị khuấy động bởi những tình cảm mãnh liệt sôi nổi, vốn dễ khuyến khích ta theo đuổi lạc thú.

Do đó, hễ lúc nhà điền chủ có dịp ngồi một mình với chàng thanh niên, đặc biệt những khi anh hoàn toàn thư thái, là ông cũng nhân dịp nhắc nhở anh về những sai lầm anh đã phạm phải trước kia. Nhưng với thái độ hết sức dịu dàng thân ái, chỉ cốt anh dè chừng trong cách ăn ở sau này. Ông bảo Jones:

“Hạnh phúc của con người chỉ phụ thuộc vào điều ấy thôi, cùng với lòng yêu thương mà con vẫn còn có thể hy vọng nhận được ở người cha nuôi. Nếu từ giờ về sau, con không quên những lời cha khuyên bảo, vì cha sẽ quên và tha thứ hết mọi chuyện đã qua.” Do đó, ông khuyên anh nên nhân tai nạn này mà rút ra một bài học có ích, sao cho cuối cùng chứng minh được rằng đấy là ơn Chúa ban cho anh.

Thwackum cũng rất chăm chỉ trong việc đến thăm hỏi Jones. Ông ta cũng coi giường bệnh là một nơi thuận tiện cho việc lên lớp. Nhưng giọng điệu của ông ta nghiêm khắc hơn ông Allworthy. Ông ta bảo Jones: “Anh phải coi việc bị gãy tay là sự phán xử của Chúa trời về tội lỗi anh đã phạm phải. Hàng ngày anh nên quỳ xuống đất mà dâng lời tạ ân Chúa trời đã cho anh may mắn chỉ bị gãy tay chứ không bị gãy cổ, tức là điều rất có thể xảy ra trong một dịp sắp tới, mà có lẽ cũng không xa lắm đâu.” Ông ta bảo, về phần mình, ông ta vẫn ngạc nhiên không hiểu tại sao trước đây lại chưa có một sự phán xử nào giáng xuống đầu anh, song từ việc phán xử này, cũng có thể nhận thấy rằng sự trừng phạt của Thượng đế tuy chậm nhưng bao giờ cũng chắc chắn. Do đó, ông ta khuyên anh hãy nên tiên liệu một cách không kém chắc chắn về những tai họa trong tương lai, và cũng như lần này, chắc chắn nó sẽ giáng xuống đầu anh là người đã bị Chúa ruồng bỏ. Ông ta nói: “Chỉ có thể tránh khỏi những tai họa ấy bằng cách thành tâm triệt để hối cải, nhưng cũng không hy vọng chờ đợi điều này ở một kẻ đã hư hỏng ngay khi còn trẻ, và ta e rằng, tâm hồn anh đã hoàn toàn bị mục ruỗng. Tuy nhiên, ta vẫn có nhiệm vụ khích lệ anh hối cải, mặc dầu ta cũng thừa rõ rằng mọi sự khích lệ đều vô hiệu. Nhưng liberavi animam mean*, ta không thể lên án lương tâm ta về tội thờ ơ, mặc dầu đồng thời, với thái độ hết sức quan tâm, ta nhìn thấy anh đang đi trên con đường dẫn tới một thảm họa chắc chắn trên cõi đời này, và một sự trừng phạt chắc chắn ở thế giới bên kia.”

Square nói một giọng khác hẳn. Ông ta bảo: “Những thứ tai nạn như gãy một cái xương không đáng cho một người khôn ngoan quan tâm đến. Hãy nghĩ rằng những sự không may ấy cũng có thể xảy ra cho những kẻ khôn ngoan nhất trong nhân loại, và chắc chắn là điều tốt cho cả loài người, như thế cũng đủ cho mình cam chịu những chuyện rủi ro.” Ông ta lại nói: “Gọi những điều ấy là tai họa, thật là một sự lạm dụng danh từ, vì trong đó làm gì có sự không thích ứng về mặt tinh thần: nỗi đau đớn kia, tức là hậu quả tệ hại nhất của những tai nạn như vậy, chỉ là điều đáng khinh bỉ nhất trên đời”, kèm thêm nhiều câu tương tự rút ra từ quyển Những vấn đề Tusculan của Tully, tập hai, và từ lời của bá tước Shaftesbury vĩ đại. Lúc nói những lời này, một bữa, hăng quá, ông ta cắn phải lưỡi, cắn thế nào mà không những ông ta phải chấm dứt ngay bài diễn thuyết, mà còn xúc động mạnh đến nỗi ông ta lẩm bẩm thốt ra một, hai tiếng chửi; nhưng tai hại hơn cả là tai nạn này đã tạo cho Thwackum, cũng có mặt lúc đó, vốn coi những lý thuyết như vậy là vô thần và ngoại đạo, một cơ hội để gán ngay đấy là một sự trừng phạt đổ lên đầu Square. Thwackum nói với nụ cười giễu cợt hết sức quái ác làm nổ bùng cơn giận (nếu gọi được như vậy) ở nhà triết học mà việc cắn phải lưỡi đã khiến ông ta mất bình tĩnh. Bởi không thể trút cơn giận ra đằng mồm cho hả, nên rất có thể nhà triết học đã tìm được một phương pháp thô bạo hơn để trả thù, nếu không ông thầy thuốc, may thay lại đang có mặt trong phòng, đã đi ngược với quyền lợi của chính mình, can thiệp và duy trì được hòa bình.

Chỉ thỉnh thoảng cậu Blifil mới đến thăm bạn, và cũng không bao giờ đi một mình. Tuy nhiên, người thanh niên đáng quý này vẫn nhận là rất quan tâm đến Jones, cũng như rất chú ý đến sự không may xảy đến cho bạn. Nhưng cậu ta thận trọng tránh mọi thái độ thân mật, e rằng như vậy sẽ nhiễm hại đến tính điềm đạm của mình, như cậu ta vẫn thường nói bóng gió như thế, nhằm mục đích ấy, nơi cửa miệng cậu ta bao giờ cũng sẵn câu ngạn ngữ của Solomon nói chống lại sự lây truyền cái xấu. Không phải cậu ta nói gay gắt như Thwackum, vì cậu ta vẫn luôn luôn tỏ ý hy vọng Jones sửa đổi được. Cậu ta nói rằng lòng tốt không ai bì được của bác cậu, trong dịp này, chắc chắn sẽ có tác động đối với một kẻ chưa hoàn toàn sa đọa, nhưng cậu ta lại kết luận: “Nếu sau đây Jones còn phạm lỗi lần nữa thì tôi cũng đành chịu không thể nói thêm một lời bênh vực cho anh ấy được nữa.”

Còn tôn ông Western ít khi bước ra khỏi phòng dưỡng bệnh, trừ khi ông ta mắc bận trên đồng hoặc còn đánh bạn với chai rượu. Thỉnh thoảng, ông ta lại đem cả bia lui vào phòng dưỡng bệnh uống, việc này cũng không phải là không có khó khăn, vì lẽ ông ta không được phép nài Jones cùng uống rượu bia, theo ông ta, dược tính của rượu bia còn vượt xa mọi thứ thuốc trong cửa hàng của người bào chế thuốc. Tuy nhiên, vì người ta đã nài xin mãi nên ông ta mới đành lòng thôi không áp dụng thứ thuốc ấy nữa, nhưng không có cách nào giữ cho ông ta khỏi sáng sáng rúc lên một hồi tù và dưới cửa sổ phòng bệnh mỗi khi ông ta đi săn và lúc vào thăm Jones, ông ta không bao giờ chịu bỏ cái thói hò hét vẫn quen mỗi khi nhập vào bất cứ đám đông nào, chẳng cần biết lúc ấy người bệnh đang thức hay ngủ.

Cái tác phong ồn ào ấy vì không nhằm chút gì ác ý, nên may mắn thay cũng không đưa đến điều gì tai hại và Jones lại được đền bù rộng rãi, được gặp mặt Sophia, vì khi anh vừa ngồi dậy được, nhà quý tộc đã cho cô cùng vào thăm anh. Sau đó không lâu, Jones đã có thể có mặt để nghe cô chơi đàn thụ cầm, và cô đã vui lòng hạ cố khiến anh chàng trong hàng tiếng đồng hồ liền say mê với thứ âm nhạc tuyệt vời, chỉ trừ những lúc nhà điền chủ thấy cần bảo con gái ngừng lại và đòi chuyển sang cho nghe bản nhạc Ông vua già Simon, hoặc một bản nhạc nào đó mà ông ta ưa thích. Mặc dầu Sophia đã cố gắng giữ gìn ý tứ, nhưng cô cũng không thể tránh khỏi thỉnh thoảng để lộ ra một vài dáng vẻ bên ngoài: vì tình yêu cũng giống như một thứ bệnh, hễ không phát ra được chỗ này thì nhất định nó phải phát ra ở chỗ khác. Cái điều cô giấu kín không hé môi nói, thì cái cách cô nhìn, cô đỏ mặt và nhiều cử chỉ nho nhỏ khác mà cô không chủ động được đã tiết lộ ra.

Một hôm, trong khi Sophia đang chơi đàn thụ cầm, Jones ngồi nghe, thì nhà điền chủ bước vào trong phòng, trông thấy anh, ông ta kêu lên:

“Này Jones, ta vừa mới đấu một trận ở dưới nhà với lão mục sư Thwackum ngu độn để bênh vực anh đấy. Lão nói với ông Allworthy ngay trước mặt ta rằng anh bị gãy tay là bị Chúa trời trừng phạt. Ta mới bảo, mẹ kiếp, sao lại thế được? Chẳng phải vì bảo vệ một thiếu nữ mà nó đến nông nỗi như thế hay sao? Chúa trời trừng phạt ư? Úi dào ôi! Nếu nó không bao giờ làm điều gì xấu xa hơn thì nó sẽ được lên thiên đường sớm hơn tất cả mục sư trong nước này đấy. Nó có nhiều lý do để tự hào với việc làm ấy hơn là để hổ thẹn.”

Jones đáp:

“Thực ra, thưa ngài, con không có lý do để tự hào cũng như để hổ thẹn, nhưng nếu vì tai nạn ấy mà con bảo vệ được cô Western thì con sẽ luôn luôn nghĩ rằng đó là tai nạn đáng sung sướng nhất trong đời con.”

Nhà điền chủ nói:

“Lại vì việc ấy mà lão làm cho ông Allworthy ghét anh cơ chứ. Mẹ kiếp, nếu lão mục sư mà không bận áo đàn bà, thì ta đã quật cho lão một roi rồi. Vì, chàng trai ạ, ta yêu quý anh lắm. Nếu sức ta giúp được anh điều gì mà không làm thì ta cứ bị Chúa trời trừng phạt ngay. Sáng mai, tha hồ cho anh lựa chọn trong đám ngựa của ta trong chuồng, trừ con Chevalier và con Slouch.”

Jones cảm tạ ông ta, nhưng từ chối không nhận ngựa. Nhà điền chủ nói thêm:

“Anh cứ chọn con ngựa cái màu hung mà Sophia vẫn cưỡi ấy. Ta đã mua nó giá năm muơi guinea và đến mùa xuân này nó sẽ tròn sáu tuổi.”

“Nếu nó khiến con mất một nghìn guinea, con sẽ ném nó cho lũ chó.” Jones nồng nhiệt thốt lên.

“Ôi dào! Có phải vì nó đã làm cho anh gãy tay không? Hãy quên đi, và nên tha thứ. Ta nghĩ anh, một trang nam nhi, đâu thèm để tâm thù hằn một con vật không biết nói như vậy.”

Đến đây, Sophia xen vào và để chấm dứt cuộc trao đổi, cô xin cha cho phép mình dạo đàn cho cha nghe, một yêu sách không bao giờ ông ta từ chối.

Lúc nãy, nghe hai người nói chuyện, vẻ mặt Sophia luôn luôn thay đổi, và rất có thể, cô gán cho thái độ căm thù kịch liệt con ngựa cái của Jones một nguyên nhân khác, chứ không phải như cha cô đã suy đoán. Lúc ấy, tâm trạng cô xao xuyến thấy rõ, cô chơi đàn sai quá thể nhưng vì ông Western chưa nghe đã ngủ thiếp đi rồi, nên không nhận thấy. Tuy nhiên, Jones vốn khá tỉnh táo, lại không phải là không sành tai nghe đàn, càng không phải không có mắt nhìn, nên anh đã nhận thấy một cái gì đấy, điều này kết hợp với tất cả những điều đã qua mà bạn đọc hẳn còn nhớ, đã khiến cho Jones khi nhìn lại toàn bộ thì yên trí rằng trong trái tim dịu dàng của cô Sophia đang có sự gì không ổn. Một ý nghĩ mà tôi tin rằng nhiều công tử trẻ tuổi sẽ vô cùng ngạc nhiên tại sao anh ta lại không nhận thấy được từ lâu. Tình thực mà nói, anh đã quá thiếu tự tin, không đủ bạo dạn để nhìn thấy những cử chỉ tỏ tình của một thiếu nữ, đó là điều bất hạnh chỉ có thể tránh nếu sớm được hưởng nền giáo dục thành thị mà hiện nay, nói chung, đang rất hợp thời.

Khi những ý nghĩ trên đã hoàn toàn choán lấy tâm trí Jones, tâm hồn anh bị xáo động, trong một hoàn cảnh như vậy, một người phẩm chất kém vững vàng và kém trong sạch hơn, rất có thể đã gây ra những hậu quả nguy hiểm. Thực tình, Jones cũng nhận thấy Sophia vô cùng quý giá. Vẻ người cô mới đáng yêu làm sao. Tài năng và lòng tốt của cô lại càng đáng khâm phục. Thực ra, vì chưa bao giờ Jones có ý nghĩ chiếm lấy Sophia, và cũng chưa bao giờ anh chủ động chiều theo khuynh hướng tình cảm của mình, thành thử đối với cô, anh vốn có một mối tình say mê hết sức nồng nàn hơn cả những gì bản thân anh đã quen nhận thấy. Lúc này đây, trái tim anh mới phơi bày rõ toàn bộ điều bí mật, đồng thời nó cũng đoán chắc với anh rằng cảm tình của anh đã được cô gái đáng yêu kia đáp lại.

CHƯƠNG III

Những kẻ không có trái tim sẽ nghĩ rằng chương này “chẳng có gì mà cứ rộn hết cả lên”.

Bạn đọc có lẽ sẽ nghĩ rằng, những cảm tưởng giờ đây nảy sinh trong đầu Jones êm đềm và thú vị như vậy thì hẳn đã khiến tâm hồn anh khoan khoái thanh thản, chứ không có một tác động nguy hiểm nào như chúng tôi đã nói ở trên. Song thực tế, những cảm xúc thuộc loại này tuy có ngọt ngào thật đấy, nhưng lúc mới nhận thấy thì cũng xôn xao lắm và có rất ít chút êm dịu bên trong. Không những thế, trong trường hợp này, những cảm xúc ấy còn bị một số hoàn cảnh làm cho nó cay đắng, thành ra, pha với những vị êm ái hơn, có khuynh hướng hợp thành một thứ nước uống có thể gọi được là vừa ngọt ngào vừa cay đắng, thứ nước uống gây khó chịu cho khẩu vị của ta mà không gì sánh bằng, và nói theo cách ẩn dụ, không gì có hại cho tâm hồn bằng những xúc cảm nói trên.

Bởi vì mới đầu, Jones cũng có cơ sở khá đầy đủ để tự mãn với những điều đã quan sát được ở Sophia thật đấy, song anh vẫn chưa thật yên trí, chỉ sợ mình lầm thái độ thương xót hoặc quá lắm là lòng kính mến của cô thiếu nữ với một tình cảm gì nồng nàn hơn. Anh không hề lạc quan tin rằng đối với mình, Sophia có tấm tình yêu thương đủ để hứa hẹn với những khuynh hướng tình cảm của anh một kết quả mà, nếu như được khuyến khích và nuôi dưỡng, thì những tình cảm ấy, cuối cùng, sẽ trưởng thành như mong muốn. Ngoài ra, ví thử anh có thể hy vọng về phía cô thiếu nữ sẽ không gặp trở ngại gì ngăn cản hạnh phúc của mình, thì cũng thấy chắc chắn sẽ vấp phải một trở ngại khó vượt qua về phía cha cô, một người trong cách giải trí, chỉ là một điền chủ xứ quê, song về bất cứ vấn đề gì liên quan đến tài sản thì lại rất lịch duyệt từng trải. Ông ta rất mực yêu quý cô con gái độc nhất, và thường thường, trong những lúc uống rượu ông ta vẫn ngỏ ý thích thú nếu thấy con gái mình làm bạn với người đàn ông giàu có nhất trong quận. Jones cũng chẳng phải là một tay công tử bột tự phụ và ngốc nghếch đến mức hy vọng rằng ông ta sẽ từ bỏ những dự định gây dựng cho con gái, chỉ vì ông ta đã tỏ ra có một chút cảm tình với anh. Jones hiểu rất rõ rằng, nói chung, tài sản là mối quan tâm chủ yếu, nếu không phải là độc nhất, vẫn thường ám ảnh những bậc cha mẹ biết thương con trong vấn đề này. Tình bạn khiến ta nhiệt thành đồng tình với lợi ích của người khác thật đấy, nhưng cũng rất lạnh lùng đối với sự thỏa mãn những say mê của họ. Thực vậy, để cảm thấy được hạnh phúc do lòng say mê mang lại, thì chính chúng ta lại phải có lòng say mê ấy. Thành thử, Jones không hy vọng gì được ông bố ưng thuận, nên anh nghĩ cố gắng đạt được thành công mà không cần đến sự ưng thuận ấy, như thế tức là làm cho ông Western bị vỡ một giấc mộng lớn trong đời, là lợi dụng tính hiếu khách của ông ta mà làm bậy, và tỏ ra vô ơn bạc nghĩa đối với rất nhiều những ân huệ nho nhỏ ông ta đã ban cho (tuy rằng ông ta vẫn ban cho một cách thô bạo). Nếu như Jones mới chỉ nghĩ đến hậu quả ấy với sự khiếp sợ và khinh bỉ, thì với những gì liên quan đến ông Allworthy, anh sẽ bị sốc đến mức nào nữa. Jones chịu ơn ông sâu sắc hơn là đối với một người cha, do đó, anh đối với ông, còn hiếu thảo hơn cả một người con. Anh biết bản chất con người tốt bụng ấy hết sức ghê tởm những gì là đê tiện và phản phúc, và chỉ cần hơi tỏ ra những dự tính tương tự cũng đủ khiến cho kẻ phạm tội trở thành vĩnh viễn bỉ ổi trước mắt ông, và ông không thể nghe nhắc đến tên tuổi kẻ ấy mà không khinh bỉ. Chỉ mới thoáng nghĩ đến những trở ngại không thể vượt qua nổi ấy, cũng đủ cho anh thất vọng, dù có ấp ủ những uớc vọng nồng nàn đến mấy đi nữa, huống chi anh lại còn bị kìm giữ bởi niềm thương xót đối với một cô gái khác. Lúc này hình ảnh Molly xinh đẹp lại len lỏi vào tâm trí anh. Trong vòng tay cô, anh đã thề sẽ suốt đời thủy chung, còn cô thì cũng luôn miệng thề nguyền nếu người yêu ruồng bỏ, cô cũng chẳng tham sống làm gì. Jones lúc này hình dung cảnh cô nằm chết trong những dáng điệu vô cùng đau xót. Anh lại còn nghĩ đến cả nông nỗi cô có thể lâm vào bao sự khổ nhục của cuộc đời trụy lạc, do chính anh hai lần gây nên: một là quyến rũ cô, hai là đã bỏ rơi cô. Anh biết rất rõ chuyện bà con láng giềng ai cũng ghét bỏ cô, thậm chí ngay đến cả chị em ruột của cô cũng vậy, tất cả mọi người đều muốn xé cô ra từng mảnh cho bõ ghét. Quả thật, anh đã khiến cho Molly bị ghen ghét hơn là bị hổ nhục, hoặc đúng hơn, bị hổ nhục vì bị ghen ghét: Bởi lẽ nhiều người đàn bà vẫn chửi cô là đĩ thõa đấy, nhưng đồng thời cũng thèm muốn người yêu của cô và ước ao được mặc đẹp như cô. Do đó, anh đã thấy trước nếu bị anh bỏ rơi thì cuộc đời cô gái đáng thương ấy không sao tránh khỏi bị hủy hoại, ý nghĩ ấy làm cho tim anh đau nhói. Theo Jones thì không phải vì cô nghèo khổ, khốn quẫn mà anh có quyền làm cho những tai họa ấy thêm nặng nề. Không thể vì dòng dõi hèn hạ của cô gái mà anh được phép coi nhẹ sự khổ cực của cô, và cũng không phải vì vậy mà biện hộ được, hoặc thậm chí làm giảm bớt tội lỗi của anh, khi anh đã gây ra cảnh khổ cực ấy. Nhưng sao tôi lại nói đến biện hộ? Chính trái tim anh không cho phép anh làm hại một người mà anh nghĩ đã yêu anh, và đã vì tình yêu ấy, mà hy sinh sự trong trắng của cuộc đời. Trái tim của chính anh đã bênh vực cho cô gái, không phải bênh như kiểu một ông thầy kiện lạnh lùng vì nhận tiền mà cãi, mà như một người có quan hệ đến vấn đề, và trái tim ấy nhất định phải thực sự chia sẻ những nỗi đau đớn mà chủ nhân của nó đã gây ra cho người khác.

Khi vị thầy kiện ranh ma này kích gợi lòng thương của Jones khá đủ bằng cách miêu tả Molly trong mọi hoàn cảnh của sự khốn cùng, nó còn khéo léo nhờ đến sự giúp đỡ của một tình cảm nồng nàn khác, trình bày cô gái dưới mọi vẻ đáng yêu của tuổi trẻ, sức khỏe và sắc đẹp, rõ là một đối tượng đáng thèm muốn, và càng đáng thèm muốn hơn, ít nhất cũng là đối với một tâm hồn tốt đẹp, vì đồng thời cô lại là đối tượng đáng thương cảm.

Suốt đêm dài đằng đẵng, anh chàng Jones đáng thương trằn trọc không ngủ được vì những ý nghĩ trên, và đến sáng ra, kết quả là anh trung thành với Molly, không nghĩ gì tới Sophia nữa.

Suốt ngày hôm sau, anh giữ vững quyết định đức hạnh ấy cho đến tối, chỉ tơ tưởng đến Molly, gạt hết mọi ý nghĩ về Sophia, nhưng đến buổi tối tai hại ấy, một việc ngẫu nhiên rất tầm thường đã khiến cho mọi xúc cảm ở anh lại nổi lên, gây ra một sự đổi thay hoàn toàn trong tâm hồn anh, khiến cho chúng tôi thấy nên dành lại để kể trong chương sau.

CHƯƠNG IV

Một chương ngắn, gồm một sự việc nhỏ.

Trong số những người đến thăm hỏi cậu công tử trẻ tuổi nằm dưỡng bệnh, có chị Honour. Có lẽ bạn đọc, khi nhớ lại một vài lời chúng tôi nói về chị ta ở trên, có thể quan niệm rằng chính chị ta cũng có cảm tình đặc biệt với Jones. Thực ra không phải thế, Jones là một chàng trẻ tuổi điển trai, đối với loại người này, chị Honour vẫn ít nhiều quý mến, nhưng điều này hoàn toàn có tính chất không phân biệt, bởi vì chị ta đã từng bất như ý trong tình trường khi yêu người hầu giúp việc cho một nhà quý tộc, anh chàng này hứa lấy chị làm vợ rồi lại hèn hạ bỏ rơi, từ đó, chị giữ gìn cẩn thận những mảnh tim vỡ nát còn lại, và không bao giờ có người đàn ông nào chiếm được lấy của chị dù chỉ một mảnh. Chị nhìn mọi người đàn ông đẹp trai với thái độ quý mến và ân cần cũng như một tâm hồn chín chắn, đức hạnh hướng về mọi cái gì tốt đẹp. Quả thật, có thể gọi chị là một con người yêu đàn ông, cũng như Socrates xưa kia là một con người yêu nhân loại. Chị ưa người này hơn người kia vì những đặc tính thuộc về tinh thần, song không bao giờ chị đẩy sự ưa chuộng ấy đi xa đến mức gây ra một xáo động nào trong sự thư thái có tính chất triết lý của tính tình chị.

Cái hôm Jones vừa phải trải qua một cuộc đấu tranh với chính bản thân như chúng ta thấy trong chương trên, chị Honour bước vào phòng anh, thấy có một mình Jones, chị bèn nói:

“Này cậu, đố cậu biết tôi vừa ở đâu đến đây nào? Cam đoan năm mươi năm nữa cậu cũng chẳng đoán ra, nhưng nếu cậu đoán được, nhất định tôi cũng chẳng dám nói gì vói cậu đâu.”

Jones bảo:

“Nếu là chuyện chị không được nói với tôi, thì tôi cũng cứ tò mò mà hỏi chị, tôi biết chị chẳng tàn nhẫn quá mà từ chối không cho tôi rõ.”

Chị Honour kêu lên:

“Tôi không biết có nên kể cho cậu nghe chuyện ấy không, vì nhất định, cậu sẽ không nhắc lại làm gì đâu. Về chuyện này, nếu cậu biết vừa rồi tôi ở đâu đến đây thì cũng chẳng có gì đáng chú ý, trừ phi cậu biết tôi vừa có một việc gì. Mà tôi cũng thấy chẳng nên giữ bí mật làm gì, vì nhất định tiểu thư là một thiếu nữ tốt nhất đời.”

Nghe nói, Jones càng tha thiết yêu cầu được biết bí mật, và thành khẩn hứa sẽ không tiết lộ với ai. Chị ta mới kể thế này:

“Cậu biết không, tiểu thư vừa sai tôi đi hỏi thăm về Molly Seagrim, xem con đĩ ấy có thiếu thốn gì không. Đã hẳn là tôi chẳng muốn đi làm gì; nhưng làm đầy tớ khi chủ sai thì phải làm... Sao cậu lại tự hạ phẩm giá của mình như vậy, cậu Jones? Thế là tiểu thư nhà tôi sai tôi đi, mang cho nó một ít quần áo, và vài thứ khác... Tiểu thư tốt bụng quá. Những con đĩ rạc trơ trẽn ấy nếu có bị bỏ tù ở Bridewell thì càng hay cho chúng. Tôi mới nói với tiểu thư: “Thưa tiểu thư, thế là tiểu thư khuyến khích những kẻ lười biếng đấy”.”

Jones nói:

“Sophia của tôi tốt bụng đến thế kia à?”

Chị Honour đáp:

“Sophia của tôi! Ôi chao, thế là thế nào? Và nếu cậu rõ tất cả mọi chuyện... quả thật, nếu tôi mà là cậu Jones thì tôi với cao hơn, chứ chẳng chịu bằng lòng với cái con Molly Seagrim đĩ dại kia đâu.”

Jones hỏi:

“Chị nói thế là thế nào?”

Honour đáp:

“Tôi nói thế đấy. Cậu còn nhớ có lần cậu xỏ tay vào bao tay của tiểu thư tôi không nào? Nhưng phải yên trí chuyện này không bao giờ lọt đến tai tiểu thư thì tôi mới dám bạo gan kể lại cơ.”

Jones bèn long trọng cam kết. Honour bèn tiếp:

“Vậy thì, chắc chắn tiểu thư đã cho tôi cái bao tay ấy, và sau đó được biết rằng cậu tỏ ra quý mến...”

Jones ngắt lời:

“Thế ra chị kể lại với tiểu thư chuyện tôi đã ướm chiếc bao tay à?”

“Cậu ạ, nếu tôi có kể lại đi nữa thì cậu cũng chẳng cần phải nổi giận. Khối người đàn ông chỉ mong được tiểu thư biết chuyện ấy cho, có chết cũng cam tâm cơ đấy, nếu như họ biết rằng... vì nhất định thế, vị vương công cao quý nhất vùng này cũng có thể tự hào vì điều ấy... nhưng thôi, tôi chẳng muốn nói cho cậu biết nốt phần còn lại làm gì.”

Jones lại ra sức khẩn khoản, cuối cùng, chị Honour mới bằng lòng kể tiếp:

“Vậy là cậu hẳn biết rằng tiểu thư đã cho tôi cái bao tay ấy rồi, nhưng độ một, hai hôm sau khi tôi kể lại chuyện kia thì tiểu thư tỏ ra chê cái bao tay mới, mà sự thực, chưa bao giờ tôi thấy có đôi bao tay nào đẹp bằng. Tiểu thư bảo: “Này, Honour, cái bao tay này thật đáng ghét. Nó rộng quá... Tôi không dùng được... Chị đưa lại tôi cái bao tay cũ, tôi sẽ mua cái khác, chị cầm lấy cái này mà dùng vậy...” Tiểu thư tốt lắm, tiểu thư vốn không ưa đã cho ai vật gì lại lấy về, tôi cam đoan với cậu thế. Thế là, tôi đưa trả tiểu thư cái bao tay cũ. Tôi tin rằng từ bây giờ, lúc nào cũng chỉ thấy tiểu thư dùng cái bao tay ấy mà thôi, và tôi cam đoan rằng hễ vắng người là tiểu thư lại đưa nó lên môi mà hôn lấy hôn để.”

Đến đây thì câu chuyện bị ngắt quãng, ông Western bước vào gọi Jones sang nghe đàn, anh chàng đáng thương run rẩy bước theo ông ta, mặt tái nhợt.

Ông Western cũng nhận thấy thế, song nhác thấy chị Honour, ông ta lại ngỡ Jones như vậy là vì lý do khác. Ông ta mắng Jones một câu nửa vui đùa, nửa thật, và bảo Jones có kiếm ăn thì nên tìm nơi khác, đừng có lần mò vào vườn nhà ông mà săn trộm.

Tối hôm ấy, Sophia nom đẹp hẳn hơn mọi ngày, chúng ta có thể tin rằng trong con mắt Jones, vẻ duyên dáng ở cô lại càng tăng thêm vì cánh tay phải cô đeo cái bao tay bữa nọ.

Cô đang chơi một điệu nhạc cha cô ưa thích, còn ông Western đang dựa vào cái ghế cô con gái ngồi, bỗng cái bao tay tụt xuống làm vướng ngón tay, cô không đàn được. Nhà điền chủ văng tục một tiếng, giằng lấy cái bao tay từ tay con gái quẳng vào lò sưởi. Sophia lập tức đứng phắt dậy nhặt vội lấy cái bao tay từ trong đám lửa.

Đối với nhiều độc giả, sự việc này có thể coi là không quan trọng gì, nhưng tuy chỉ tầm thường, ấy thế mà nó đã tác động rất mạnh đến Jones, cho nên chúng tôi thấy có nhiệm vụ phải kể lại. Trong thực tế, có rất nhiều chi tiết vụn vặt thường bị những nhà viết truyện thiếu cân nhắc bỏ quên, thế mà từ những chi tiết ấy đã nảy sinh ra những sự việc vô cùng quan trọng. Thật vậy, xã hội có thể coi là một bộ máy khổng lồ, trong đó, nói chung, những bánh xe lớn quay được là nhờ những bánh xe rất nhỏ hầu như không sao nhìn thấy nếu không có con mắt tinh tường bậc nhất.

Thế là chính cái câu chuyện không đáng kể về cái bao tay đã có sức mạnh hoàn toàn chinh phục và ràng buộc được trái tim anh chàng Jones đáng thương, chứ không phải là mọi vẻ duyên dáng của cô Sophia kiều diễm vô song, không phải là cặp mắt khi ngời sáng long lanh, lúc êm đềm mơ mộng, không phải là giọng nói du dương hoặc những đường nét cân đối của con người cô, hoặc vì cô thông minh, vui tính có tâm hồn cao cả hay tính tình dịu dàng. Cũng như nhà thơ đã ca ngợi thành Troy với lời lẽ êm ái như sau:

Captique dolis lachrymisque coacti

Quos neque Tydides, nec Larissaeus Achilles,

Non anni domuere decern, non mille Carinae.

Điều mà Diomede* hoặc người con trai vĩ đại hơn của Thetis,*

Không làm được với hàng nghìn chiến thuyền và mười năm trời vây hãm;

Chỉ cần những giọt nước mắt giả tạo, chỉ cần những lời ngọt ngào dối trá, thế là chiếm được thành trì.

Thành lũy của Jones đã bị đột kích và bị chiếm lĩnh bất ngờ. Hết thảy mọi suy nghĩ về danh dự và thận trọng, mà trước đó nhân vật chính của chúng ta đã bố trí như vệ binh ở khắp mọi ngõ ngách của trái tim, với sự sáng suốt của con nhà binh, thế là đã rời bỏ vị trí chạy trốn sạch, và nữ thần Tình yêu rầm rộ tiến vào.

CHƯƠNG V

Một chương rất dài, gồm một sự việc rất lớn.

Vị thần thắng trận kia đã dễ dàng đuổi được những kẻ thù ra khỏi trái tim của Jones thật đấy, nhưng lại thấy khó lòng thay thế được đội quân đồn trú mà chính anh đã bố trí tại đó. Hãy dẹp đỡ những hình ảnh ẩn dụ, xin nói là chàng trẻ tuổi đáng quý cảm thấy tâm trạng rối bời vì nỗi không biết rồi đây Molly đáng thương sẽ ra sao. Sophia, viên ngọc quý giá, đã làm lu mờ đi, hoặc đúng hơn đang làm tắt lụi hẳn mọi vẻ đẹp của cô gái đáng thương kia, nhưng kế tiếp tình yêu là lòng thương chứ không phải sự khinh bỉ. Anh chàng yên trí cô gái đã hoàn toàn gửi gắm mọi tình cảm, cùng mọi hy vọng về hạnh phúc mai sau vào chỉ một mình anh. Jones biết rằng, sở dĩ như vậy, chính là vì anh đã tỏ ra nồng nàn âu yếm cô gái, mà anh cũng đã tìm mọi cách để làm cho cô tin rằng mình sẽ giữ mãi mãi mối tình nồng nàn. Còn cô cũng cam kết vững lòng tin vào lời người yêu, cô lại cũng đã hết lời long trọng thề thốt rằng mình được là người đàn bà hạnh phúc nhất đời hay đau khổ nhất đời, là tùy ở anh có giữ lời hứa hay không. Anh không sao chịu đựng nổi lấy một phút cái ý nghĩ chính mình là kẻ đã gây ra tai họa lớn nhất cho một người khác. Anh cho rằng cô gái đáng thương kia đã vì mình mà hy sinh mọi thứ ít ỏi cô ta có, đã chịu thiệt thòi để trở thành đồ chơi của anh, và ngay giờ phút này cũng đang thẫn thờ, thở ngắn than dài vì anh. Anh tự hỏi: “Điều cô ấy vẫn thiết tha mong muốn ta chóng bình phục, vẫn khát khao chờ đợi nhìn thấy mặt ta, vậy mà những cái đó đem lại cho cô ấy niềm vui cô ấy hằng ủ ấp bấy lâu, nay lại xô đẩy cô ấy vào đau khổ và tuyệt vọng hay sao? Ta có thể đê tiện đến thế chăng?” Đến đây, lúc vị thần Hộ mệnh của Molly hình như đã chiếm phần thắng lợi, thì tình yêu của Sophia, bây giờ không còn đáng hồ nghi gì nữa, bỗng ập vào tâm hồn anh, gạt hết mọi chướng ngại ngăn cản nó.

Cuối cùng, anh chàng nghĩ có thể đền bù cho Molly bằng cách khác, ấy là cho cô một món tiền. Tuy nhiên, hầu như anh không thể tin rằng Molly chịu nhận, khi nhớ lại đã bao lần cô hùng hồn cam kết rằng mất anh thì dù có đem cả thế giới mà bù lại cũng không xứng. Tuy nhiên, cảnh nghèo túng cùng cực và nhất là thói hợm hĩnh quá mức của cô (mà bạn đọc đã được biết ít nhiều) khiến cho anh vẫn tin được rằng tuy cô yêu thiết tha thật đấy, nhưng có thể dần dần sẽ bằng lòng với một tài sản trên mức ước ao, và do đó, thỏa mãn được thói hợm hĩnh vì được nổi bật, trội hơn hẳn những người đàn bà cùng cảnh. Anh bèn quyết định hễ có cơ hội là đưa ra ngay lời đề nghị này với cô.

Do đó, một hôm, khi cánh tay bị thương đã gần khỏi, đã có thể dùng một cái khăn quàng vai đỡ lấy nó mà đi lại dễ dàng, nhân lúc nhà điền chủ bận đi săn ngoài đồng, Jones bèn lẩn ra ngoài tìm đến thăm người đẹp. Anh thấy mẹ, cô chị và cô em gái Molly đang uống trà, mới đầu họ bảo cô đi vắng, nhưng sau đó, cô chị cả lại tủm tỉm cười tinh quái và mách rằng cô ở trên gác, đang nằm trên giường ấy. Jones không có ý phản đối gì việc cô gái còn nằm trên giường, lập tức leo thang gác lên buồng ngủ của cô. Lên đến đầu cầu thang thì lạ quá, anh thấy cửa buồng đóng chặt, gõ cửa một lúc sau cũng chẳng thấy bên trong lên tiếng trả lời, vì lúc ấy Molly đang ngủ say, như về sau cô bảo.

Ta thường thấy đau đớn hay vui sướng đến cực độ đều dẫn tới những kết quả tương tự như nhau, và khi một trong hai thứ tình cảm này đột ngột tấn công chúng ta, thì dễ gây ra một sự xáo động và bối rối hoàn toàn khiến cho thường thường, chúng ta mất cả khả năng sử dụng những năng lực của mình. Bởi thế cho nên sự xuất hiện bất ngờ của Jones đã tác động vào tâm trí Molly quá mãnh liệt khiến cho cô vô cùng bối rối, đến nỗi một lúc lâu, cô không sao biểu lộ được niềm vui sướng cực độ cảm thấy trong trường hợp này, như bạn đọc phỏng đoán, Jones thì còn đang ngây ngất vì thấy mặt người tình yêu quý của mình, thành thử lúc này quên cả Sophia và do đó cũng quên luôn cả mục đích chính của cuộc gặp gỡ.

Tuy vậy, rồi anh cũng nhớ ra. Sau những cử chỉ nồng nàn của phút đầu gặp mặt nhau, anh kiếm cách dần dà giảng giải cho cô nghe về những hậu quả tai hại mà cuộc tình duyên này nhất định sẽ đem lại, nếu như ông Allworthy biết rằng anh vẫn còn đi lại với cô, vì ông đã dứt khoát cấm anh gặp mặt cô. Anh có lý do để tin rằng thế nào ông Allworthy cũng biết, vì anh có nhiều kẻ thù, và như vậy thì nhất định kết quả là anh sẽ bị nguy hại, và do đó, cô gái cũng bị hại nốt, cho nên khi số phận đã khắt khe quyết định chia rẽ hai người, thì anh khuyên cô hãy cố gắng chịu đựng, anh lại kể rằng suốt đời hễ có cơ hội anh sẽ không bao giờ quên bày tỏ với cô tấm lòng yêu thương chân thành của anh, bằng cách chu cấp cho cô đầy đủ hơn cả những gì cô mong đợi, hoặc vượt hơn cả điều cô mong ước nữa, nếu anh có điều kiện. Cuối cùng, Jones kết luận cô gái có thể sớm tìm thấy người đàn ông nào chịu cưới cô làm vợ, và có thể khiến cô được hưởng hạnh phúc hơn là cứ đeo đẳng mãi cuộc sống tai tiếng với anh. Molly im lặng một lúc, đoạn khóc òa lên và trách móc Jones:

“Anh đã làm hại đời em rồi bây giờ lại bỏ rơi em thế này, thế là anh yêu em đấy hả? Đã bao nhiêu lần em bảo anh rằng đàn ông đứa nào cũng giả dối và bội bạc như nhau, hễ thỏa mãn được ý muốn xấu xa là chán ngay, thì anh cứ luôn thề bồi sẽ không bao giờ bỏ rơi em? Vậy mà anh cũng có thể là một con người bội bạc như vậy được à? Không có anh, đối với em, tất cả mọi sự sang giàu trên đời này không có nghĩa gì hết, vì anh đã chiếm được trái tim em, anh đã... anh đã... Sao anh lại bảo em đi lấy người khác? Từ giờ cho đến chết, em không còn bao giờ yêu được người nào khác nữa. Hết thảy mọi người đàn ông khác đối với em đều vô nghĩa. Ngay sáng mai, nếu có ông điền chủ giàu có nhất nước đến tỏ tình với em, em cũng không chịu cùng ngồi với hắn đâu. Không vì anh, em mãi mãi căm ghét và khinh bỉ hết thảy mọi người đàn ông khác...”

Còn đang nói thì xảy ra một việc khiến cho cô gái mới trổ tài chưa được nửa phần đã cứng đờ lưỡi. Gian phòng, đúng hơn là cái “chuồng chim”, nơi Molly nằm, sát tận mái nhà, phải qua hai cái cầu thang mới tới, hình thù nó dốc nghiêng nghiêng, giống như một chữ Delta lớn của người Hy Lạp. Có lẽ để bạn đọc hình dung được rõ ràng hơn, tôi xin thưa rằng chỉ có thể đứng thẳng được ở giữa phòng. Vì thiếu tiện nghi của một cái phòng riêng nên, để bù lại, Molly đã đóng đinh treo lên xà nhà một tấm chăn cũ, để che kín một cái hốc nhỏ, là nơi cô treo cất cho khỏi bụi những quần áo đẹp nhất, như những mảnh còn lại của tấm áo choàng mà chúng tôi đã nhắc tới ở trên, vài cái mũ, cùng mấy thứ cô mới sắm.

Cái hốc nhỏ được che kín này kề sát ngay chân giường, tấm chăn lại treo sát cạnh giường, đến nỗi thành thử nó có thể dùng làm màn che được. Không rõ trong cơn tam bành, Molly đã giẫm chân kéo cái chăn tụt xuống hay là vì Jones đụng vào nó, hoặc giả tự nhiên vô cớ mấy cái đinh bỗng long ra, tôi không dám nói chắc. Chỉ biết rằng Molly đang nói mấy tiếng cuối cùng như đã kể ở trên thì cái chăn tai ác rời khỏi mấy cái đinh, để lộ ra mọi vật giấu đằng sau: giữa những thứ vật dụng của phụ nữ, lù lù hiện ra (viết ra điều này tôi thấy xấu hổ, và bạn đọc chắc cũng thấy buồn rầu) nhà triết học Square trong một dáng điệu tức cười không tưởng tượng được (vì chỗ ấy chỉ cao đến thắt lưng ông ta, nếu ông ta đứng thẳng).

Quả thật, dáng điệu ông ta lúc bây giờ thực không khác dáng điệu một chú lính bị trói nằm còng queo là mấy, hoặc đúng hơn, nom giống như dáng điệu của mấy thằng cha ta thường gặp ở những phố công cộng tại London, không đau đớn, nhưng đáng bị trừng phạt phải đứng như vậy. Ông ta đội một cái mũ ngủ của Molly, và đúng lúc cái chăn rơi xuống, hai con mắt to thô lố của ông ta ngó trân trân vào Jones, thành thử khi cái ý nghĩ về khoa triết học cộng thêm cái bộ điệu của ông ta lúc bị lộ, thực khó có ai nom thấy mà lại không cười đến vỡ bụng.

Tôi không ngạc nhiên nếu như đọc đến đây độc giả cũng sửng sốt như Jones, bởi lẽ những sự hoài nghi do việc con người khôn ngoan và trang trọng như thế lại xuất hiện ở chốn này, có vẻ như không phù hợp chút nào với tính cách mà ông ta đã tỏ ra trước mặt tất cả mọi người từ trước đến nay.

Nhưng thực sự là thế đấy, nói không phù hợp là ta tưởng tượng vậy, chứ nó không đúng với thực tế. Các nhà triết học cũng là xương là thịt như mọi con người khác, và dù cho lý thuyết của họ có cao siêu, tao nhã đến đâu chăng nữa, thì một chút yếu đuối của con người thực tế vẫn cứ xảy ra với họ cũng như với bất cứ ai khác. Như chúng tôi từ trước đã từng nói bóng gió sự khác nhau giữa các nhà triết học và người thường chỉ có trong lý thuyết chứ không có trong thực tế, vì những nhân vật vĩ đại ấy suy nghĩ giỏi hơn, khôn ngoan hơn thật, nhưng hành động bao giờ cũng giống hệt mọi người khác. Họ biết rất rõ phải chế ngự những dục vọng và những sự say mê như thế nào, và phải khinh bỉ cả sự đau đớn lẫn niềm vui sướng như thế nào, và sự hiểu biết ấy đã đem đến cho họ những suy tưởng thú vị, và dễ dàng có được, song đến thực hành, lại oái oăm và phiền phức, do đó, chính sự khôn ngoan đã dạy họ hiểu biết điều ấy, bây giờ lại dạy họ chớ nên đem điều ấy ra thực hiện.

Ngài Square ngẫu nhiên cũng có mặt tại nhà thờ vào cái hôm Chủ nhật mà, hẳn bạn đọc còn nhớ, Molly xuất hiện với tấm áo choàng và đã xảy ra câu chuyện lộn xộn miêu tả ở trên. Hôm ấy lần đầu tiên ông ta để ý ngó kĩ Molly và thấy nhan sắc cô gái cũng dễ ưa, ông ta mới khuyên hai người thanh niên đổi hướng đi dạo, để ông ta có dịp đi qua nhà Molly và có hy vọng nhìn thấy cô gái lần nữa. Lý do này, lúc bấy giờ ông ta không ngỏ cho ai biết, cho nên chúng tôi thấy cũng không cần nói ngay với độc giả.

Trong số những chi tiết làm nên sự không thích ứng của vạn vật theo quan niệm của Square, có sự nguy hiểm và sự khó khăn. Vậy thì sự khó khăn mà ông ta e rằng có thể gặp phải khi muốn quyến rũ cô gái trẻ này, và sự nguy hiểm sẽ xảy tới cho vai trò ông ta đang đóng, nếu như câu chuyện bị khám phá ra, cả hai đều không khuyến khích ông ta, cho nên rất có thể mới đầu ông ta cũng định chỉ bằng lòng với những ý nghĩ khoái trá mà ta vẫn cảm thấy khi được ngắm nhìn người đẹp. Các vị trang trọng nhất sau một bữa ăn suy tưởng nghiêm trang, vẫn thường cho phép mình được hưởng những ý nghĩ khoái trá này, coi như món tráng miệng, nhằm mục đích ấy, một số sách và tranh ảnh đã tìm đường len lỏi vào tận những ngóc ngách kín đáo nhất trong phòng làm việc của các ngài, và một bộ phận nào đó rất nồng men của thứ triết học tự nhiên đã là đề tài chủ yếu trong câu chuyện giữa các ngài với nhau.

Nhưng một, hai ngày sau, khi nhà triết học nghe nói cái thành trì đạo đức đã bị khuất phục, ông ta bắt đầu nới rộng sự thèm muốn của mình. Sự thèm muốn của ông ta không thuộc loại quá thanh cảnh đến mức không thể nào xơi được một món ăn ngon vì đã có người khác nếm trước rồi, mà ví thử cô gái còn giữ được cái trong trắng kia thì nó lại là một trở ngại ngăn cản khoái lạc của ông ta, ông ta bèn theo đuổi và chiếm được cô ả.

Bạn đọc sẽ lầm, nếu tưởng rằng Molly thích Square hơn người tình trẻ hơn của cô ả, trái lại, giả sử cô bắt buộc phải chọn lấy chỉ một trong hai người thôi, thì nhất định Jones sẽ giành phiếu thắng. Cũng không phải chỉ vì cô nghĩ hai người thì vẫn hơn một (tuy ý nghĩ ấy cũng có tác dụng của nó) mà Square đạt được kết quả. Việc Jones vắng mặt trong thời gian nằm điều trị đã là một việc không may, trong khoảng thời gian này, nhờ một vài tặng vật khéo chọn, nhà triết học đã khiến được trái tim cô gái thổn thức và cởi mở, ấy thế là một cơ hội thuận tiện đã khiến cô ả không cưỡng lại được, và Square đã đánh bại được đội tàn quân đức hạnh thảm hại còn đồn trú trong trái tim Molly.

Sau cuộc chinh phục này vào khoảng nửa tháng thì xảy ra chuyện Jones đến thăm như vừa kể trên, đúng vào lúc cô ả và Square đang nằm với nhau trên giường. Chính vì lý do ấy mà bà mẹ chối phăng là cô ả không có nhà như ta đã thấy, vì bà ta cũng được chia phần từ những mối lợi do thói đốn mạt của con gái mang lại, nên bà ta đã ra sức khuyến khích và che giấu cho cô ả, nhưng cô chị cả thì lại ghen tức và thù ghét Molly quá sức, thành thử, mặc dầu cũng có được chia phần tí chút, cô chị cũng tự nguyện từ bỏ mối lợi để làm hại em gái và phá hoại việc làm ăn của nó. Vì vậy, cô ta mách Jones rằng Molly đang nằm trong giường ở trên gác, hy vọng rằng anh chàng sẽ tóm được cô ả trong vòng tay Square. Tuy nhiên, thoạt đầu Molly cũng đã thoát được, vì cửa buồng đóng chặt, nhờ thế cô ả đã có thì giờ giấu tình nhân đằng sau cái chăn, hoặc cái khăn trải giường, chẳng may làm sao, lúc này ông ta lại tòi ra.

Square vừa xuất hiện thì Molly ngã vật xuống giường, kêu ầm lên rằng thôi thế là đời cô hỏng hết, rồi đắm mình vào sự tuyệt vọng. Cô gái tội nghiệp này vốn là một kẻ non nớt mới vào nghề, chưa đạt tới sự hoàn thiện của thái độ điềm tĩnh, vốn đã giúp các bà mệnh phụ ở thành thị thoát khỏi bất kỳ cơn nguy khốn nào, hoặc rò rỉ tai mách các bà một lý do để bào chữa, hoặc xui các bà ra mặt trơ tráo với chồng. Còn các ông chồng thì vì muốn cho êm thấm hoặc vì sợ tai tiếng, hoặc đôi khi, vì sợ anh tình nhân của vợ - nếu hắn đeo một thanh gươm, như ngài Constant trong một vở kịch - đành vui lòng nhắm mắt làm ngơ, và bằng lòng đút cặp sừng vào túi. Trái lại, Molly câm như hến trước sự bị bắt quả tang, và đành hoàn toàn từ bỏ mục đích mà cô ả đã đeo đuổi cho tới phút này với bao nhiêu là nước mắt cùng những lời khẳng định nồng nhiệt về tình yêu và lòng chung thủy không bợn vết nhơ của mình.

Còn vị thượng lưu đứng sau tấm thảm hoa sặc sỡ cũng không kém sững sờ. Ông ta đứng ngây người ra một lúc, hình như cũng không biết ăn nói ra làm sao, không biết đưa mắt ngó vào đâu. Mặc dầu trong số ba người, Jones là kẻ ngạc nhiên nhất, nhưng lại chính anh đã lên tiếng đầu tiên. Đang khó chịu vì những lời đay nghiến của Molly, anh chàng lập tức cảm thấy nhẹ người, bèn phá lên cười, đoạn anh cúi chào ngài Square, và bước lại cầm lấy tay ông ta, dắt ông ta ra khỏi nơi bị giam cầm từ nãy.

Square ra đến giữa gian buồng, nơi duy nhất ông ta có thể đứng thẳng người được, lấy vẻ mặt hết sức nghiêm trang nhìn vào mặt Jones nói:

“Được lắm, thưa cậu, tôi thấy cậu lấy làm thú vị vì sự khám phá lớn lao này, và tôi có thể cam đoan rằng cậu đang thích thú nghĩ đến sự có thể bêu xấu tôi, nhưng nếu cậu suy nghĩ cho kĩ vấn đề này, cậu sẽ thấy chính cậu đáng trách. Tôi không làm điều gì khiến cho cái phần nhân loại vẫn xét các vấn đề theo quy tắc của điều phải có thể lên án tôi. Sự thích ứng bao hàm trong bản chất của sự việc, chứ không phải trong những tập quán, những hình thức, hoặc những luật lệ của từng địa phuơng. Quả thật, không có gì là không thích ứng, nếu như không trái với lẽ tự nhiên.”

Jones đáp:

“Ông già lý luận khá lắm. Nhưng sao ông lại nghĩ tôi muốn bêu xấu ông? Tôi cam đoan với ông rằng đời tôi chưa bao giờ lại mến ông như lúc này, và nếu ông không có ý tự tố cáo mình thì việc này sẽ là một bí mật chôn sâu trong lòng tôi.”

Square đáp:

“Cậu Jones ạ, tôi không muốn bị xem là coi thường cái thanh danh. Tiếng tăm tốt đẹp là một biệt loại trong sách Kalon, bỏ qua nó nhất định là không thích ứng. Và chăng, hủy diệt tiếng tăm của bản thân chính là một cách tự sát, một lỗi lầm đáng ghê tởm. Do đó, nếu cậu nghĩ rằng nên giấu kín cho tôi một sự thiếu sót nào đó (vì tôi rất có thể có thiếu sót, nhân vô thập toàn) thì tôi xin hứa với cậu tôi sẽ không bao giờ tự phản bội mình. Có những điều làm thì thích hợp nhưng khoe ra thì lại không thích hợp, vì sự xét đoán thiên lệch của người đời, nên nhiều khi những điều người ta chê trách thực ra không những chỉ là vô tội mà còn đáng khen là đằng khác.”

Jones kêu lên:

“Hay quá! Còn có gì vô tội hơn là buông lỏng mình chiều theo một dục vọng tự nhiên? Và còn gì đáng khen hơn là sự phát triển nòi giống của chúng ta?”

Square đáp:

“Nói nghiêm túc với cậu, tôi thừa nhận rằng tôi vẫn thường có ý nghĩ như vậy.”

Jones nói:

“Ấy thế mà cái hồi câu chuyện của tôi với cô gái này mới bị khám phá ra, ông lại có ý kiến khác hẳn.”

Square đáp:

“Ơ kìa, vì cái lão Thwackum kia đã xuyên tạc câu chuyện khi lão kể lại với tôi, thành thử tôi nghĩ có thể lên án việc quyến rũ con gái còn trong trắng; ấy là... Cậu ạ, ấy là... và là... vì cậu Jones ạ, cậu phải biết rằng, trong khi xét vấn đề thích ứng có những chi tiết tinh tế cậu ạ. Có những chi tiết tinh tế gây ra những đổi thay rất lớn.”

Jones kêu lên:

“Phải lắm, cho là thế đi cũng được. Như tôi đã hứa, nếu có bao giờ nghe thấy ai nhắc đến chuyện này thì đấy là lỗi tại ông. Ông hãy đối xử tốt với cô gái này, và tôi sẽ không bao giờ hé môi nói lại việc này với bất cứ ai. Còn Molly, cô hãy trung thành với ông bạn của cô nhé, không những tôi sẽ vui lòng tha thứ cho cô cái tội không chung thủy, mà còn sẵn sàng giúp cô mọi việc tôi có thể giúp được.”

Nói đoạn, anh hối hả từ biệt, rồi lỉnh xuống cầu thang, rút lui thật nhanh.

Square khoái quá vì thấy câu chuyện có vẻ như không dẫn tới một kết quả tai hại hơn. Còn Molly, khi đã qua cơn bối rối, thoạt đầu, cô ả đay nghiến Square bởi lẽ vì ông ta mà cô ả mất không anh chàng Jones, nhưng vị thượng lưu này đã tìm ngay được cách xoa dịu cơn đau thịnh nộ của cô ả, vừa bằng những cử chỉ vuốt ve, vừa bằng một liều thuốc bí truyền, móc trong túi ra thuốc này ai cũng công nhận là có tác dụng kỳ diệu làm tiêu tan tâm trạng tức bực và đem lại sự vui vẻ.

Lúc ấy, cô ả mới xổ ra một loạt những cử chỉ âu yếm với người tình mới, cô ả đem hết thảy những điều cô ả đã nói với Jones cũng như Jones đã nói với cô ả ra mà giễu cợt và thề rằng, tuy Jones có chiếm được thân thể cô ả thật đấy, nhưng ngoài Square ra, chưa hề một ai làm chủ được trái tim cô ả.

CHƯƠNG VI

Đem chương này so sánh với chương trước, bạn đọc rất có thể sửa lại một sự lạm dụng nào đó đã phạm phải trước đây khi áp dụng từ tình yêu.

Bây giờ Jones khám phá ra Molly đã lừa dối mình, có lẽ anh phải tỏ ra giận dữ hơn nhiều, chứ không phải chỉ có thái độ như vậy mà thôi. Và nếu như kể từ lúc ấy anh có bỏ phắt cô ả, thì tôi tin rằng cũng không mấy ai trách móc anh.

Tuy vậy, có điều chắc chắn là anh chàng vẫn thương hại cô ả và mặc dầu tình yêu đối với cô ả không thuộc loại khiến anh bực mình lắm vì bị phản bội, song cứ nghĩ rằng chính mình đã làm hại cuộc đời trong trắng của cô ả, anh cảm thấy hết sức mủi lòng, bởi vì anh cho rằng chính từ đó đã nảy sinh ra mọi thói xấu mà giờ đây có thể cô ả lao vào.

Nghĩ vậy, Jones rất đỗi băn khoăn cho đến lúc Betty, cô chị cả của Molly, có lòng tốt giúp cho anh cảm thấy nhẹ lòng hoàn toàn, khi cô ta nói ý cho anh biết rằng một gã tên là Will Bames, chứ không phải anh, là tình nhân đầu tiên của Molly, và đứa bé mà cho đến bây giờ Jones vẫn tưởng là con mình, rất có thể cũng có quyền nhận Bames là bố.

Vừa biết tin này, Jones liền lao vào tìm hiểu sự thực, sau một thời gian ngắn, anh đã có thể yên trí là Betty nói đúng, vì không những anh chàng kia đã thú thực câu chuyện với Jones mà cuối cùng, chính Molly cũng đã công nhận như vậy.

Gã Will Bames này là một tay “công tử nhà quê” đã từng giành được nhiều chiến công loại này như bất kỳ một sĩ quan cầm cờ hoặc một bác thư lại của thầy kiện nào trong nước. Quả thật, hắn đã xô đẩy nhiều người đàn bà vào con đường phóng túng buông tuồng, đã làm cho trái tim một số người tan nát, và đã có vinh dự gây ra cái chết bất đắc kỳ tử của một cô gái, cô ta đã tự trẫm mình... hoặc có lẽ đã bị hắn dìm chết thì đúng hơn.

Bên cạnh những chiến công khác, gã này đã chinh phục được trái tim của Betty Seagrim. Hắn đã tán tỉnh yêu đương cô này từ rất lâu trước khi Molly lớn lên để trở thành một đối tượng thích hợp cho cái thú giải trí kia. Sau đó, hắn bỏ rơi cô chị để quay sang cô em, và hầu như thành công ngay lập tức. Hiện nay, trong thực tế thì Will vẫn là kẻ duy nhất chiếm được lòng yêu thương của Molly, còn Jones và Square thì hầu như chỉ là vật hy sinh cho lòng hám lợi và tính kiêu ngạo của cô ả.

Do đó, mà nảy sinh ra mối căm thù sâu sắc giày vò tâm hồn Betty như ta đã thấy, tuy nhiên, chúng tôi nghĩ không cần thiết phải đưa ra lý do này sớm hơn bởi vì riêng một thói ghen ghét của cô ta cũng đủ để dẫn tới những kết quả như đã miêu tả ở trên.

Nắm được bí mật trên của Molly, Jones thấy lòng mình hoàn toàn thư thái, nhưng về phía Sophia thì anh vẫn chưa cảm thấy yên tâm chút nào, thật tình, anh còn đang vô cùng bối rối. Hiện giờ, tôi xin dùng một hình tượng ẩn dụ, trái tim anh đang bỏ ngỏ hoàn toàn, để Sophia làm chủ tuyệt đối. Jones yêu Sophia với tấm tình say đắm vô biên, và anh cũng thấy rõ cô thiếu nữ đang ấp ủ những tình cảm mặn mà đối với anh. Song dù yên trí như vậy, anh vẫn không hề hy vọng được cha cô đồng ý, và vẫn ghê tởm cái ý nghĩ theo đuổi cô bằng một biện pháp đê tiện hay phản phúc.

Jones nghĩ hành động như vậy sẽ tai hại cho ông Western và sẽ làm phiền ông Allworthy, ý nghĩ ấy giày vò anh suốt ngày cũng như lẩn quất bên gối anh suốt đêm. Cuộc sống của anh là một cuộc đấu tranh thường xuyên giữa tình cảm và danh dự, hai bên thay phiên nhau giành được thắng lợi trong tâm trí anh. Nhiều lần vắng mặt Sophia, Jones đã quyết định rời bỏ nhà ông Western và sẽ không bao giờ gặp mặt cô nữa, và cũng nhiều lần, truớc mặt Sophia, anh lại quên hết mọi ý định trước để cả quyết cứ đeo đuổi cô, dù phải hy sinh cả cuộc sống, hy sinh bất kể những gì còn quý báu hơn nhiều đối với anh.

Không lâu sau, tâm trạng xung đột này bắt đầu dẫn tới những kết quả rõ ràng và tai hại: Jones không còn nhanh nhảu, vui vẻ như trước nữa, chẳng những lúc ngồi một mình anh có vẻ ưu tư mà khi có khách, anh cũng vẫn tỏ ra rầu rĩ, lơ đãng. Mà nếu có khi nào Jones cố làm ra bộ vui vẻ để chiều theo ông Western thì sự gượng gạo biểu lộ quá rõ ràng, đến nỗi hình như anh đã đưa ra một chứng cớ hùng hồn tố cáo điều anh vẫn cố giấu kín dưới sự phô trương ấy.

Có nhẽ cũng nên đặt câu hỏi giữa cái nghệ thuật Jones dùng để che giấu mối tình nồng nàn của anh và những biện pháp mà bản chất trung thực của anh đã dùng để bộc lộ mối tình ấy, thứ nào đã để lộ chân tướng anh nhiều hơn cả. Một mặt vì khéo léo, anh tỏ ra dè dặt với Sophia hơn bao giờ hết, anh giữ gìn không trò chuyện gì với cô, thậm chí còn hết sức tránh không muốn bắt gặp cái nhìn của cô nữa, song mặt khác, cái bản tính tự nhiên cũng ra sức phá hoại cái ý định ấy. Cứ đến gần cô thiếu nữ là mặt anh tái nhợt đi, và nếu như cô đến gần đột ngột thì anh giật nảy mình. Nếu như ngẫu nhiên, anh bắt gặp cái nhìn của cô, thì máu bỗng dồn hết cả lên má và mặt anh đỏ lựng lên. Nếu như vì phép lịch sự mà anh bắt buộc phải nói câu gì với Sophia, thí dụ phải nâng cốc chúc sức khỏe cô trong bữa ăn, thì nhất định giọng nói anh run run. Nếu anh chạm vào người cô, thì bàn tay anh, không, toàn thân anh run run. Và nếu như có lúc nào câu chuyện đả động đến chuyện yêu đương, dù là hết sức xa xôi, thì ít khi anh tránh khỏi một tiếng thở dài không nén được, trút ra từ lồng ngực. Đa số những sự tình cờ ấy, hàng ngày, bản tính tự nhiên đã rải rác trên đường anh đi, một cách cần cù kỳ lạ.

Những triệu chứng nói trên, nhà điền chủ không nhận thấy, nhưng nó không thoát khỏi cặp mắt Sophia. Cô sớm nhận ra những xáo động trong tâm hồn Jones, và chẳng cần băn khoăn tìm hiểu, cô cũng rõ duyên cớ, vì quả thật, cô cũng nhận thấy cái duyên cớ ấy trong trái tim của chính mình. Tôi đoán rằng họ nhận ra vì đấy là sự đồng cảm thường thường có giữa những cặp trai gái yêu đương, và cũng do đó, giải thích được vì sao Sophia lại tinh ý hơn cha cô.

Nhưng nói cho đúng sự thật, có một phương pháp đơn giản và rõ ràng hơn để giải thích vì sao một số người lại có khả năng thấu triệt kỳ lạ hơn hẳn đồng loại, và phương pháp ấy không những chỉ dùng trong trường hợp những cặp yêu đương mà còn dùng trong mọi trường hợp khác. Vì đâu mà thông thường tên lưu manh rất tinh ý nhận ra ngay những triệu chứng cùng những thủ đoạn lưu manh mà người lương thiện thông minh hơn thường vẫn bị lừa? Nhất định là giữa bọn lưu manh với nhau, không có một mối cảm thông chung, mà chúng cũng không có một ám hiệu nào đó để nhận nhau cho dễ như những hội viên hội Tam Điểm. Thực ra, chỉ vì trong đầu óc chúng cùng chung một tư tưởng, và ý nghĩ của chúng cùng hướng về một nẻo. Vậy nên ta không lấy làm lạ khi Sophia thấy được những triệu chứng hiển nhiên của tình yêu của Jones mà ông Western lại không thấy, bởi lẽ đầu óc ông bố chẳng bao giờ nghĩ đến chuyện yêu đương, còn cô con gái thì hiện đang chỉ tơ tưởng đến có mỗi một chuyện này. Khi Sophia đã yên trí Jones đang bị một mối tình say đắm giày vò, đồng thời cũng biết chắc chính mình là đối tượng của mối tình ấy, thì cô hiểu được ngay thực sự vì sao anh chàng dạo này có những cử chỉ thái độ như vậy. Biết thế, cô càng thấy anh đáng yêu hơn nhiều, và trong tâm hồn cô nảy sinh ra hai cảm tình tốt đẹp nhất mà người đàn ông nào cũng muốn gợi lên trong trái tim ý trung nhân của mình: đó là lòng quý mến và sự thương hại. Nhất định là người phụ nữ sắt đá nhất cũng phải tha thứ cho cô cái tội thương hại một người đàn ông, khi thấy người ấy vì cô mà khổ sở, họ cũng không thể nào trách cô vì đã quý mến một con người, đã vì những lý do hết sức đáng trọng, cố gắng dập tắt trong trái tim mình một ngọn lửa đang tàn phá và thiêu hủy sinh lực của chính anh ta, giống như vụ trộm nổi danh thành Sparta xưa kia.

Bởi thế cho nên thái độ rụt rè, trốn tránh, lạnh lùng và lặng lẽ của Jones lại chính là những ông thầy cãi biện hộ cho anh một cách mạnh mẽ nhất, cần cù, nhiệt tình và hùng hồn nhất, thái độ ấy đã tác động đến trái tim đa cảm và tế nhị của cô một cách mạnh mẽ, nên không bao lâu đối với Jones, cô đã có mối cảm tình hết sức êm đềm thích hợp với một tâm hồn phụ nữ đức hạnh và thanh cao... Tóm lại, là tất cả những gì mà lòng quý mến, sự biết ơn và niềm xót thương đã có thể gợi lên ở một tâm hồn như vậy đối với một người đàn ông khả ái... Quả thực, là tất cả những gì mà một tâm hồn tế nhị đẹp đẽ nhất có thể cho phép. Nói cho gọn, tức là cô đã yêu say mê anh chàng.

Một hôm, cặp thanh niên này ngẫu nhiên gặp nhau trong vườn, chỗ hai lối đi gặp nhau, hai lối đi này cùng lượn sát cái lạch nước, nơi trước kia Jones đã có lần suýt bị chết đuối vì muốn giúp Sophia bắt lại con chim non của cô. Dạo gần đây, Sophia rất hay đến chỗ này. Tại đây, lòng vừa đau xót, vừa thích thú, cô thường nghiền ngẫm lại một câu chuyện tuy không có gì quan trọng, song rất có thể đã gieo xuống những hạt giống đầu tiên của một mối tình, mối cảm tình đó hiện đang phát triển đến độ trưởng thành trong trái tim cô.

Hai người gặp nhau tại đây, mãi đến lúc gần sát vào nhau, họ mới biết. Người ngoài cuộc ắt nhận thấy cả hai cùng bối rối, nhưng cả hai người cùng quá ư bối rối nên không kịp để ý quan sát nhau nữa. Jones vừa mới gọi là hết bàng hoàng, bèn bước lại bên cô thiếu nữ, chào hỏi như mọi ngày, Sophia cũng chào lại như vậy, và cũng như mọi ngày, họ bắt đầu câu chuyện bằng cách khen trời hôm nay đẹp tuyệt. Rồi họ chuyển qua khen phong cảnh chỗ này đẹp quá, Jones lại càng hết lời ca tụng. Cho tới lúc nói về cái cây, chỗ Jones hồi trước đã ngã lộn nhào xuống nuớc, Sophia không thể không nhắc lại lần tai nạn ấy, cô nói:

“Jones ạ, em đoán rằng nhìn mặt nước hẳn lúc này anh thấy hơi rùng mình thì phải.”

Jones đáp:

“Thưa tiểu thư, tôi cam đoan với tiểu thư rằng, tôi coi mối quan tâm của tiểu thư khi bị mất con chim là điều quan trọng nhất trong câu chuyện ấy. Tội nghiệp cho con Tommy quá. Nó đã đậu trên cành cây kia kìa. Tôi đã có vinh dự đem lại cho con vật khốn khổ ấy một cuộc sống hạnh phúc như thế mà sao nó lại dại dột bay đi được nhỉ? Nó bạc bẽo quá, chết thế là đáng lắm.”

Sophia đáp:

“Em xin nói thật, Jones ạ, vì lòng hào hiệp mà suýt nữa anh cũng không tránh khỏi một số phận tương tự đấy. Nhớ lại hẳn anh cũng có phần xúc động.”

Anh nói:

“Quả thật vậy, thưa tiểu thư, nếu như có lý do gì khiến tôi nhớ lại chuyện ấy mà buồn rầu, thì có lẽ là vì lạch nước kia đã không sâu hơn một chút, để tôi ngày hôm nay tránh được nhiều nỗi đau lòng xót xa mà số mệnh hình như muốn tôi phải chịu.”

Sophia đáp:

“Này, Jones, hẳn anh nói đùa. Anh nói như coi thường tính mệnh chỉ là vì anh quá muốn làm cho em vui lòng đấy thôi. Anh định làm nhẹ bớt cảm giác hàm ơn của em đối với anh về việc đã hai lần vì em mà anh coi thường tính mệnh chứ gì. Lần thứ ba thì anh phải cẩn thận đấy.”

Những lời cuối cùng này cô vừa nói vừa mỉm cười, giọng êm dịu khôn tả. Jones đáp lại bằng một tiếng thở dài và bảo anh e rằng đã quá muộn để thận trọng. Đoạn, dịu dàng nhìn thẳng vào mặt Sophia, anh thốt lên:

“Ôi, cô Western... có thể nào cô lại mong cho tôi phải sống?

Có thể nào cô lại muốn tôi phải đau khổ như vậy?”

Sophia nhìn xuống đất, ngập ngừng rồi đáp:

“Quả thật là em không hề mong muốn anh đau khổ.”

Jones kêu lên:

“Ôi! Tôi đã biết rõ con người cao thượng ấy, tôi đã biết rõ tấm lòng tốt như thiên thần vượt xa hơn bất kỳ sức quyến rũ nào khác.”

Sophia đáp:

“Nhưng mà hiện nay em không hiểu anh định nói gì... Em không ở đây lâu hơn được đâu... Em...

Jones kêu lên:

“Tôi không muốn cô hiểu rõ ý tôi... mà cô cũng không thể hiểu rõ được ý của tôi. Tôi không còn rõ tôi nói gì nữa. Gặp cô ở đây bất ngờ quá... tôi đã không kịp gìn giữ... xin cô tha thứ cho, nếu tôi có trót nói gì làm cô phật ý... tôi không định tâm thế... quả thật, thà chịu chết... chỉ mới nghĩ thế tôi cũng không sống được rồi.”

Sophia đáp:

“Anh làm em ngạc nhiên quá. Sao anh lại có thể nghĩ rằng anh làm em phật ý?”

Jones nói:

“Thưa tiểu thư, từ sợ hãi, người ta dễ dàng đi đến điên rồ, và không có nỗi lo sợ nào bằng tôi lo sợ làm cho tiểu thư phật ý. Tôi biết nói sao đây nhỉ? Nhưng, xin tiểu thư đừng nhìn tôi giận dữ, chỉ một cái cau mày của tiểu thư cũng đủ giết chết tôi... Tôi không dám có ý gì... Ôi! Đáng trách thay cặp mắt của tôi, hay đáng trách thay những vẻ đẹp xinh tươi kia... Ô hay, tôi đang nói gì vậy? Xin cô tha lỗi nếu tôi đã nói quá nhiều. Trái tim tôi lúc này đang quá ư tràn đầy. Tôi đã hết sức cưỡng lại tấm lòng yêu mến ở trong tôi, tôi đã cố gắng che giấu, để mặc cơn sốt đang thiêu đốt sinh lực tôi và, như tôi hy vọng, chẳng bao lâu nữa sẽ khiến tôi không thể làm cho cô phật ý được nữa.”

Lúc này Jones run bắn người như đang lên cơn sốt rét. Sophia cũng đang ở trong một tâm trạng không khác là mấy. Cô nói:

“Jones ạ, em không dám làm như hiểu lầm ý anh nữa. Quả thật, em hiểu anh rõ lắm. Nhưng mà vì Chúa, nếu anh thương em thì hãy để cho em trở về nhà thật nhanh. Em hy vọng rằng ở trong nhà, em sẽ bình tĩnh hơn.”

Bản thân Jones lúc này đây đang cần ai đó để bám víu vào cho khỏi quỵ xuống, nhưng anh vẫn đua tay cho Sophia vịn, cô cũng chiều ý mà ưng thuận, nhưng cô xin anh đừng nhắc đến chuyện ấy lúc này. Jones hứa sẽ không nhắc đến nữa, và chỉ năn nỉ xin Sophia bỏ qua cho cái điều mà do quá yêu, anh không ngăn được mình đã bộc lộ ra.

Cô thiếu nữ đáp rằng cô có tha thứ hay không là tùy ở cách cư xử sau này của Jones. Cứ thế đôi thanh niên run rẩy, loạng choạng bước đi, và anh chàng si tình, lúc nắm bàn tay người yêu đã không dám siết mạnh một lần nào.

Sophia lui ngay về buồng riêng, gọi chị Honour đem muối ngửi vào để trợ lực. Về phía anh chàng Jones tội nghiệp, vì một tin không lành đem đến, anh mới dẹp bớt được nỗi xốn xang trong lòng. Cái tin này mở đầu cho một màn mới khác hẳn những màn kịch bạn đọc đã được xem, do đó sẽ được kể lại ở chương sau.

CHƯƠNG VII

Ông Allworthy trên giường bệnh.

Ông Western đâm ra mến Jones quá, ông không muốn rời anh ra, mặc dầu cánh tay anh gãy đã khỏi từ lâu. Còn Jones, vì mê săn bắn hoặc vì một cớ nào khác, nên đã dễ dàng nhận lời lưu lại nhà ông ta. Anh ở đấy đến nửa tháng liền, không hề thăm ông Allworthy một lần, mà cũng không hề nghe hay biết tin tức gì về ông cả.

Đã mấy hôm nay, ông Allworthy khó ở vì bị cảm lạnh, lại thêm gây gây sốt. Tuy nhiên, ông không để ý, cũng như ông vẫn không quan tâm đến những sự khó chịu lặt vặt, nó không buộc được ông phải nằm nghỉ hoặc không ảnh hưởng gì đến năng lực làm việc của ông. Một hành động mà chúng tôi không tán thành và khuyên bạn đọc không nên bắt chước: Bởi vì các ngài chuyên môn về khoa học của Aesculapius* đã rất có lý khi khuyên ta, hễ bệnh tật vào cửa này, thì phải đưa thầy thuốc vào cửa kia. Câu tục ngữ cổ này còn có ý nghĩa nào khác nữa: Venienti occurrite morbo? “Hãy chống lại một sự khó chịu ngay khi nó mới chớm lại gần.” Như vậy là ông bác sĩ và thần Bệnh gặp nhau trong một cuộc đọ sức ngang tài và công bằng. Nếu như ta cho thần Bệnh có nhiều thời gian, thường thường là ta đã để cho hắn kịp củng cố lực lượng cố thủ, như một đội quân Pháp vậy, thành thử vị thượng lưu uyên bác kia cũng gặp khó khăn mà có khi không thể áp đảo được kẻ địch nữa. Lại cũng có khi, vì tranh thủ được thời gian, thần Bệnh áp dụng chiến thuật quân sự của Pháp, mà mua chuộc được tự nhiên theo về phe mình, khi ấy mọi lực lượng của y khoa có đến cũng là quá muộn. Tôi nhớ rằng, đồng tình với nhận xét này, có lời phàn nàn sau đây của bác sĩ Misaubin nổi danh, thường vẫn than thở một cách bi đát về nỗi tài năng của ông được sử dụng quá muộn. Ông nói: “Tôi tin rằng con bệnh của tôi cho tôi là người chuyên lo việc tang lễ, vì không bao giờ họ cho mời tôi khi họ chưa bị ông thầy thuốc giết chết.”

Cũng vì coi thường kiểu như vậy nên bệnh của ông Allworthy tiến triển nhanh, đến nỗi khi thấy mình đã sốt cao, ông đành buộc phải cho mời thầy thuốc. Ngay lúc mới đến, thầy thuốc đã lắc đầu, phàn nàn mình không được gọi đến sớm hơn và lại còn cho ông biết tình trạng bệnh ông rất nguy ngập. Ông Allworthy vẫn tỏ ra hết sức bình tĩnh, thản nhiên, vì ông đã được chuẩn bị đầy đủ cho cuộc sống bên kia, trong phạm vi khả năng của một con người. Quả thật, bất cứ lúc nào đặt mình xuống nghỉ ngơi, ông cũng có thể nói như Cato trong bài thơ bi thảm:

... Mặc cho tội lỗi hoặc sợ hãi

Giày vò giấc nghỉ của con người,

Cato không biết đến cả hai

Ngủ hay chết ông không hề lựa chọn.

Trong thực tế, ông Allworthy có thể nói như vậy một cách có lý do và tin tưởng còn gấp mười lần Cato, hoặc bất cứ một anh chàng kiêu ngạo nào trong số những nhân vật cổ đại hoặc hiện đại, và không những ông không hề sợ hãi gì mà lại còn có thể tự coi mình là một người nông phu làm việc chân thực, gặt hái xong được gọi đến nhận tiền thưởng từ tay một ông chủ hào phóng.

Ông lập tức ra lệnh gọi mọi người trong gia đình đến đông đủ xung quanh ông, lúc này, không ai vắng nhà, trừ bà Blifil đã đi London được ít lâu, và Jones đang ở bên nhà ông Western như các bạn đã rõ, anh nhận được lệnh gọi về lúc Sophia vừa rời đi.

Nghe tin ông Allworthy bị nguy kịch (anh người nhà nói ông đang hấp hối), mọi chuyện yêu đương biến sạch khỏi đầu óc Jones. Anh hối hả leo lên cỗ xe ngựa đến đón và ra lệnh cho bác xà ích đánh xe chạy thật nhanh, tôi tin rằng dọc đường anh không hề nghĩ tới Sophia.

Bây giờ, toàn thể gia đình, gồm có cậu Blifil, Jones, Thwackum, Square cùng một vài gia nhân (theo lệnh ông Allworthy), đã tụ tập quanh giường bệnh. Ông Allworthy ngồi dậy, định nói thì Blifil đã mếu máo, lên tiếng lu loa khá thảm thiết. Thấy vậy, ông bắt tay cậu, và bảo:

“Cháu thân yêu của bác, cháu chớ nên buồn phiền như vậy vì đây là một chuyện bình thường nhất vẫn xảy đến với mọi người. Khi bè bạn ta gặp tai họa, ta sầu khổ là phải lắm, vì đó là những tai nạn thường thường có thể tránh được, và hình như nó làm cho số phận của người này đặc biệt đau khổ hơn số phận của những người khác, nhưng cái chết rõ ràng là không tránh được, và đó là số phận duy nhất mà mọi người đều đồng tình chấp nhận, mà cái chết đến với chúng ta lúc nào, điều đó cũng không quan trọng. Nếu như những người khôn ngoan nhất đã ví đời người ngắn chẳng tày gang, thì nhất định chúng ta có thể coi nó là một ngày. Số phận của chúng ta là chấm dứt vào buổi tối, nhưng những ai bị đem đi sớm hơn thì cũng chỉ bị mất có vài giờ, có hay lắm cũng là vài giờ không đáng than tiếc, mà nhiều khi lại là những giờ đầy vất vả, mệt mỏi, đau khổ và sầu muộn. Ta nhớ một nhà thơ La Mã có ví việc ta từ giã cõi đời như từ giã một bữa tiệc. Một ý nghĩ cũng thường hiện lên trong tâm trí ta mỗi khi thấy người ta cố gắng kéo dài một cuộc giải trí, và có hưởng thêm ít phút gần gũi bạn bè. Hỡi ôi! Những cuộc vui chơi ấy dù hết sức kéo dài đến đâu cũng thật là ngắn ngủi biết bao! Sự khác nhau giữa người ra về sớm nhất và kẻ ở lại lâu nhất thật chẳng nghĩa lý gì. Cách nhìn nhận cuộc đời như thế là tốt nhất, và thái độ không muốn từ biệt bạn bè là lý do hay nhất, từ đó có thể suy ra là người ta sợ chết, song những thú vị hết sức kéo dài thuộc loại này mà ta hy vọng được hưởng cũng chỉ hết sức tầm thường, thật đáng cho một người khôn ngoan khinh bỉ. Ta công nhận rằng rất ít người nghĩ thế: Vì quả thật là trước khi bị sa thải vào nanh vuốt của thần Chết, rất ít người nghĩ đến cái chết. Khi thần Chết lại gần, tuy họ thấy nó khổng lồ, khủng khiếp, song họ vẫn không thể nhìn thấy nó từ xa, mặc dầu họ hết sức sợ hãi, hốt hoảng khi thấy mình sắp bị Tử thần lôi đi, song hễ nỗi lo sợ ấy vừa qua đi, là sự sợ hãi cái chết cũng biến mất sạch trong tâm trí. Nhưng, hỡi ôi! Kẻ thoát khỏi tay thần Chết nào có được tha. Hắn chỉ được gia hạn thêm, mà gia hạn thêm tới một ngày không xa. Vậy thì, con thân yêu của ta, con chớ nên buồn phiền làm gì vì việc này, một sự việc có thể xảy ra bất cứ giờ nào, một sự việc mà mọi sự vật, mà hầu như mọi vật chất nhỏ bé nhất quanh ta đều có khả năng gây ra, và cuối cùng, nhất định sẽ đến với hết thảy chúng ta, không sao tránh khỏi, sự việc ấy không nên lấy làm ngạc nhiên cũng như than khóc. Thầy thuốc của ta đã báo cho ta biết (ta lấy làm cảm ơn ông ta vì điều này lắm) rất có thể ta sắp phải từ giã mọi người, cho nên ta quyết định nói vài lời với tất cả mọi người trong cuộc chia tay này, trước khi ta không còn đủ sức để nói nữa, vì ta thấy bệnh tình ta đang nặng lên nhanh lắm. Nhưng ta vẫn phải cố. Ta định nói về tờ di chúc, tuy ta đã lập từ lâu, nhưng ta vẫn thấy cần nói lại từng khoản về mỗi người, để ta có thể có được niềm sung sướng thấy mọi người, ai cũng thỏa mãn vì sự sắp đặt của ta.

“Cháu Blifil, ta giao lại toàn bộ gia sản cho cháu thừa kế chỉ trừ số tiền năm trăm đồng bảng hàng năm, khi nào mẹ cháu mất đi, sẽ chuyển sang cho cháu, và không kể một khoản lợi tức đồng niên khác là năm trăm đồng bảng cùng một món tiền sáu nghìn đồng bảng, mà ta phân phối như sau:

“Khoản lợi tức đồng niên năm trăm đồng bảng, ta cho Jones, con ạ, ta cũng rõ thiếu tiền con sẽ phiền phức như thế nào, nên ta cho con thêm một nghìn đồng bảng tiền mặt. Ta cũng không rõ như thế là đã vượt quá hay là chưa thỏa mãn ý muốn của con.

Rất có thể con nghĩ rằng ta cho con quá ít, và người đời thì lại sẵn sàng lên án ta đã cho con quá nhiều. Nhưng miệng tiếng người đời, ta chẳng cần để ý. Còn về ý kiến thứ nhất, thì trừ phi con cũng sa vào sự sai lầm thông thường mà trong đời ta, ta thường nghe thấy thiên hạ viện ra để biện hộ cho thái độ thiếu từ tâm, nghĩa là, đáng lẽ phải gợi lòng tri ân bằng những hành vi tốt đẹp tự nguyện, thì chúng ta lại chỉ muốn đòi hỏi, mà những đòi hỏi ấy ở mọi kẻ khác lại không biết đâu là bến bờ và hết sức khó thỏa mãn. Xin lỗi vì ta đã nói trắng ra như vậy, ta không hề ngờ con có điều đó đâu.”

Jones quỳ xuống bên chân vị ân nhân của mình, tha thiết nắm lấy tay ông và cam đoan với ông rằng, lòng tốt của ông đối với anh trong trường hợp hiện tại cũng như trong mọi dịp khác, đều đã vượt xa điều anh xứng đáng cũng như hy vọng, và không có lời nói nào đủ sức diễn tả tấm lòng biết ơn của anh. Anh nói:

“Xin cha biết cho rằng, hiện giờ cha đối với con rất rộng lượng, nhưng không phải vì thế mà con quên được tình trạng đau đớn hiện nay... Ôi, người bạn của tôi, người cha của tôi!”

Nói tới đây anh nghẹn lời, quay đi để giấu giọt nước mắt đang ứa ra.

Ông Allworthy bèn siết chặt hai bàn tay Jones, bảo:

“Con ạ, ta yên trí rằng con là một người tính tình rất tốt, cao thượng và biết trọng danh dự, nếu như thêm vào đó, con biết thận trọng và mộ đạo nữa, thì nhất định con sẽ có hạnh phúc, bởi vì ta công nhận rằng có ba đặc tính trên, tức là con xứng đáng được hưởng hạnh phúc, song chính hai đức tính sau cùng mới giúp con đạt được hạnh phúc ấy.

“Ông Thwackum, tôi để lại cho ông một nghìn bảng, tôi chắc rằng số tiền này vượt xa lòng ông mong ước cũng như nhu cầu của ông. Tuy nhiên, ông cũng cứ nhận lấy, coi như để ghi lại mối tình bạn của tôi. Và dù ông thấy thế là thừa quá chăng nữa, thì lòng từ thiện mà ông hằng kiên quyết bảo vệ sẽ giúp ông đưa ra ý kiến nên sử dụng số tiền ấy như thế nào.

“Ông Square, tôi cũng để lại cho ông một món tiền tương tự. Tôi hy vọng với số tiền ấy, ông có thể theo đuổi nghề nghiệp của ông và đạt nhiều thành công hơn từ trước đến nay. Tôi thường quan sát thấy, người ta lúc túng quẫn vẫn dễ bị khinh bỉ hơn là được thương cảm, đặc biệt là trong giới doanh thương, vì họ quan niệm rằng nghèo túng, tức là thiếu khả năng. Nhưng món tiền nhỏ mọn tôi dành cho ông đây sẽ giúp ông thoát khỏi những khó khăn trước kia vẫn giày vò ông, và khi ấy, tôi tin chắc rằng ông sẽ tương đối sung túc đủ để thỏa mãn những nhu cầu của một con người có tính ưa triết lý như ông.

“Tôi cảm thấy trong người mỗi lúc một mệt thêm, cho nên việc sắp đặt số tiền còn lại ra sao, xin các người xem trong di chúc. Đám gia nhân cũng sẽ thấy trong di chúc những kỷ niệm để họ tưởng nhớ đến tôi sau này. Tôi cũng dành vài món tiền làm việc bố thí, mà tôi tin rằng những người thực hiện di chúc sẽ trung thành tôn trọng. Cầu Chúa ban phúc lành cho mọi người. Tôi đã hơi phô trương trước mọi người..

Đến đây, một người hầu hối hả bước vào phòng, nói rằng có một viên luật sư từ Salisbury tới mang theo một tin tức đặc biệt, ông ta bảo phải trao tin ấy cho chính ông Allworthy, ông ta có vẻ vội vàng lắm và nói rằng mình đang bận nhiều việc vô cùng, ví thử có tới ba đầu sáu tay cũng không đủ. Ông Allworthy bèn bảo Blifil:

“Con ra xem ông ta cần gì. Hiện giờ ta không thể xem xét công việc gì được, mà ông ta cũng không thể cùng bàn việc gì với ta. Bây giờ công việc có liên quan đến con hơn là ta. Vả lại, quả thật ta... ta không thể tiếp ai được bây giờ... ta cũng không thế tập trung tâm trí được lâu hơn nữa...”

Ông chào tất cả và bảo có lẽ cũng còn có thể gặp lại mọi người lần nữa, nhưng bây giờ ông muốn nghỉ ngơi một chút, vì lúc nãy nói nhiều, ông thấy quá mệt.

Lúc chia tay, vài người ứa nước mắt, ngay cả nhà triết học Square cũng lau mắt, mặc dầu ông ta vẫn không quen mủi lòng. Còn bà Wilkins, những hạt ngọc của bà nhỏ xuống cũng nhanh như loài cây xứ Ả Rập chảy ra chất nhựa có dược tính của nó, đó là một nghi lễ mà người đàn bà thượng lưu này không bao giờ bỏ sót trong trường hợp cần thiết.

Sau đó, ông Allworthy lại ngả mình xuống gối và cố gắng nằm nghỉ.

CHƯƠNG VIII

Gồm một câu chuyện tự nhiên hơn là thú vị.

Ngoài tấm lòng thương chủ, còn có một nguồn khác dẫn tới cái dòng suối lệ tràn trề hai gò má của bà quản gia. Vừa trở về phòng riêng bà đã bắt đầu lẩm bẩm một mình một cách thú vị thế này:

“Thế nào ông chủ chẳng có sự phân biệt giữa mình và bọn gia nhân khác. Mình đoán hẳn ông chủ cho phép mình để tang, nhưng mà cóc cần! Nếu chỉ có thế thôi, thì mặc xác cho ma quỷ để tang ông ấy hộ mình. Mình muốn ông chủ biết rằng mình không phải là kẻ ăn xin. Trong thời gian làm cho ông ấy, mình đã để dành được năm trăm đồng bảng, và nói cho cùng thì cũng đã quen cách ấy rồi. Đó là một cách hay ho để khuyến khích những người giúp việc hãy thật thà. Chắc chắn là nếu thỉnh thoảng mình có lấy tí ti của ông ấy, thì những đứa khác chúng nó còn lấy gấp mười, và bây giờ thì cũng cá mè một lứa như nhau cả. Sự tình đã thế thì cho nó thế quỷ tha ma bắt cả tờ di chúc lẫn người viết di chúc đi. Không, mình cũng chưa chịu thua đâu, vì như thế cũng còn có đứa cười thầm. Mình sẽ mua lấy một cái áo màu thật là tươi, rồi bận áo ấy mà nhảy múa trước mả lão già biển lận kia cho mà xem. Đấy, phần thưởng cho mình cứ hay bênh vực lão, trong khi lão bị tất cả vùng này chê bai về chuyện nuôi đứa con hoang, nhưng bây giờ lão cũng sắp đi về nơi mà lão phải đền mọi tội lỗi. Lẽ ra sắp chết, lão phải ăn năn về tội lỗi ấy, chứ không phải là tự hào, hãnh diện về tội lỗi ấy và đem gia sản mà vứt cho người ngoài, nghĩa là cho một đứa con vô thừa nhận, tìm thấy trong giường lão, thật đấy! Chuyện hay quá! Đứa nào giấu thì đứa ấy biết chỗ tìm. Cầu Chúa tha thứ cho lão, cam đoan rằng, nếu biết được sự thật, thì lão còn phải chịu trách nhiệm về nhiều đứa con hoang khác! Có điều dễ chịu là bây giờ, ở cái chỗ lão sắp đi tới, người ta sẽ biết hết những đứa con hoang ấy. “Đám gia nhân cũng sẽ thấy những kỷ niệm giúp họ tưởng nhớ đến tôi.” Nguyên văn lời lão nói đấy. Mình có sống một nghìn năm nữa cũng sẽ không bao giờ quên câu nói ấy. Ái chà, tôi sẽ còn nhớ ngài đã gạt tôi vào cùng đám đầy tớ. Ai mà chẳng nghĩ thế nào ông ấy chẳng nêu tên mình như lão Square cơ chứ, đúng thực, lão này là một người thượng lưu, mặc dầu khi mới đến đây trên mình lão một tấm áo cũng không có. Thượng lưu như thế thì cũng chán mớ đời! Lão ta đã sống ở đây ngần ấy năm trời rồi, mình vẫn không tin trong nhà này, lại có đứa đầy tớ nào nom thấy mặt mũi đồng tiền của lão tròn méo ra làm sao. Thượng lưu kiểu ấy thì xin nhờ quỷ sứ thay tôi mà hầu hạ hộ.”

Bà ta còn lầm bầm một mình như thế nhiều nữa, song các bạn chỉ đọc ngần ấy là đủ.

Thwackum và Square cũng không thỏa mãn về phần mình được hưởng theo di chúc. Họ không nói to nỗi bất mãn của họ lên như bà Wilkins, song cứ xem vẻ mặt họ cũng như cuộc đối thoại dưới đây cũng biết tâm trạng của họ không vui vẻ gì cho lắm.

Khoảng một tiếng đồng hồ sau khi hai người rời khỏi phòng bệnh, Square gặp Thwackum trong gian phòng lớn, ông ta đến gần và bảo:

“Thế nào, ngài, từ lúc chúng ta từ biệt ông ta, ngài có nhận được tin tức gì về ông bạn của ngài không?”

Thwackum đáp:

“Nếu ông định nói về ông Allworthy thì tôi nghĩ rằng ông nên dành cho ông ta danh hiệu người bạn của ông thì phải hơn, vì tôi thấy hình như lão cũng xứng đáng với cái tên gọi ấy đấy.”

Square đáp:

“Về phía ông, danh hiệu ấy cũng xứng đáng thôi, vì đối với cả hai ta, ông ta tỏ ra hào phóng như nhau.”

Thwackum kêu lên:

“Lẽ ra tôi không nên nhắc đến đầu tiên, nhưng ông đã nói thì tôi phải nói để ông rõ rằng ý kiến tôi khác hẳn. Những ân huệ tự ý ban cho khác xa những phần thưởng. Cứ như nhiệm vụ tôi đã thực hiện trong gia đình này, và thái độ chăm lo của tôi trong việc giáo dục đứa con nuôi và đứa cháu trai của ông ta, thì người khác có thể đòi hỏi được đền bù xứng đáng hơn. Tôi không muốn ông cho là vì vậy mà tôi bất mãn, vì thánh Paul đã dạy tôi phải biết bằng lòng với điều ít ỏi mình có. Cái miếng kia có bé hơn đi nữa thì tôi cũng phải biết nhiệm vụ của tôi là thế nào chứ. Nhưng dầu buộc tôi phải bằng lòng, kinh thánh cũng không bắt tôi nhắm mắt trước giá trị của tôi, cũng như không cấm tôi nhìn thấy sự thật khi tôi bị xúc phạm vì một sự so sánh bất công.”

Square trả miếng:

“Vì ông đã gây sự với tôi, tôi xin nói sự xúc phạm kia chính tôi phải chịu đựng, cũng không bao giờ tôi nghĩ rằng ông Allworthy lại coi rẻ tình bạn của tôi đến mức đặt tôi ngang hàng với kẻ nhận tiền công của ông ta. Tôi biết việc ấy bởi đâu mà có. Chính là do những nguyên tắc hẹp hòi, thiển cận mà đã từ lâu, ông cố gắng đem tiêm nhiễm vào đầu óc ông ta, coi thường hết thảy mọi điều gì là lớn lao, cao đẹp. Cái vẻ đẹp đẽ và khả ái của tình bạn lộng lẫy quá, con mắt mù mờ ngó không nổi, mà muốn nhận thấy được thì phải thông qua sự trung gian của cái quy tắc không thể sai lầm về điều phải mà ông đã luôn luôn cố gắng giễu cợt, khiến cho nhận thức của bạn tôi bị lệch lạc đi.”

Thwackum phát khùng, kêu lên:

“Vì linh hồn của ông ta, tôi mong rằng những lý thuyết chết tiệt của ông không làm cho đức tin của ông ta bị lệch lạc. Tôi cho chính vì vậy mà bây giờ ông ta đã cư xử không xứng đáng với một tín đồ Cơ đốc giáo. Nếu không phải là kẻ vô thần, ai dám nghĩ tới việc từ bỏ cõi đời mà không tính toán lại mọi việc đã làm, mà không xung tội để được rửa tội. Hẳn ông ta phải biết rằng ngay trong nhà này cũng có một người đủ thẩm quyền làm việc ấy chứ. Tới khi ông ta cảm thấy thiếu những điều cốt yếu ấy thì đã quá muộn, thì ông ta mới thấy vị nữ thần ngoại đạo kia, tức là đạo đức, mà ông cũng như mọi nhà thần luận khác ở thời đại này vẫn thờ phụng, đã đặt ông ta lên một chỗ đứng hùng mạnh như thế nào. Lúc ấy, ông ta mới gọi đến tu sĩ, nhưng còn tìm đâu được ai nữa, và mới than khóc vì nỗi không được rửa tội, mà không rửa tội thì không một kẻ phạm tội nào được yên ổn.”

Square nói:

“Nếu nó quan trọng đến thế, sao ông không tự nguyện rửa tội cho ông ta?”

Thwackum kêu lên:

“Việc rửa tội chỉ có tác dụng đối với những người thấm nhuần ân huệ thiêng liêng đáng được hưởng. Nhưng tôi nói chuyện này với một kẻ ngoại đạo và vô tín ngưỡng làm gì nhỉ? Chính ông đã dạy cho ông ta bài học ấy, nhờ đó mà ông đã được phần thưởng xứng đáng trong cõi đời này, cũng như tôi tin rằng người học trò của ông sẽ được phần thưởng xứng đáng ở thế giới bên kia.”

Square đáp:

“Tôi không hiểu ông nói “phần thưởng” tôi nhận được là ý thế nào, nhưng nếu ông ám chỉ cái vật kỷ niệm nhỏ mọn của tình bạn giữa tôi và ông Allworthy, mà ông ta nghĩ rằng để lại cho tôi là phải lắm, thì tôi khinh bỉ nó, sở dĩ tôi đành phải nhận nó chỉ là vì hoàn cảnh không may của tôi đấy thôi.”

Lúc này ông thầy thuốc chợt đến, bắt đầu hỏi thăm hai người đang đấu khẩu với nhau xem tình hình trên gác ra sao.

Thwackum đáp:

“Rất xấu.”

Ông thầy thuốc kêu lên:

“Thì tôi đã đoán trước mà! Nhưng từ lúc tôi từ biệt các ông đến bây giờ, đã có những triệu chứng gì?”

Thwackum đáp:

“Tôi e rằng không phải là những triệu chứng tốt kể từ lúc chúng ta đi ra. Tôi nghĩ rằng không có mấy hy vọng.”

Có lẽ ông thầy thuốc chữa bệnh thể xác này hiểu lầm câu nói của vị thầy thuốc chữa bệnh linh hồn, hai bên chưa giải thích được cho nhau rõ thì cậu Blifil bước tới, vẻ mặt vô cùng sầu não, báo cho họ biết có tin buồn rằng mẹ của cậu đã mất tại Salisbury, trên đường về nhà, căn bệnh phát ra ở đầu và dạ dày đã khiến bà qua đời chỉ vài giờ sau đó.

Ông bác sĩ nói:

“Đau khổ chưa! Việc đời thật chẳng biết thế nào mà nói, nhưng giá bấy giờ tôi có mặt ở đấy thì không đến nỗi. Đó là một thứ bệnh khó chữa thật, nhưng tôi trị bệnh ấy rất hiệu nghiệm.”

Thwackum và Square cùng chia buồn với cậu Blifil về cái chết của bà mẹ cậu, một người khuyên cậu hãy chịu đựng cho xứng đáng là một người đàn ông có nghị lực, người kia khuyên cậu nên xứng đáng là một tín đồ Cơ đốc giáo. Blifil đáp cậu biết rõ ai rồi cũng phải chết và cậu sẽ cố gắng chịu đựng sự mất mát ấy với thái độ xứng đáng. Tuy nhiên, cậu cũng không thể không phàn nàn đôi chút vì số mệnh đã đặc biệt khắt khe với cậu, đột ngột đem lại cho cậu những tin tức về một tai họa lớn đến thế, đúng giữa lúc từng giờ từng phút cậu đang chờ đợi số mệnh trớ trêu giáng cho cậu một đòn nặng nề nhất trong đời. Cậu nói rằng hoàn cảnh hiện tại sẽ là cơ hội để cậu đem những giáo lý căn bản tốt đẹp đã học được của các ngài Thwackum và Square ra thử nghiệm, và chính nhờ những giáo lý ấy mà cậu đủ sức vượt qua được những tai họa nhường này.

Bấy giờ mọi người mới thảo luận xem có nên báo cho ông Allworthy biết tin em gái ông đã chết không. Vị thầy thuốc phản đối kịch liệt việc này, mọi người cũng tán thành, nhưng cậu Blifil bảo rằng bác cậu đã nhiều lần ra lệnh dứt khoát không được vì sợ ông bận tâm lo lắng mà giấu giếm bất cứ chuyện gì, do đó, cậu không dám trái ý ông dù hậu quả ra sao mặc lòng. Cậu nói rằng về phần cậu, thì cứ xét tính tình bác cậu mộ đạo và yêu triết học như vậy, cậu không thể đồng tình với những nỗi lo ngại của ông bác sĩ. Do đó, cậu quyết định báo tin cho bác cậu rõ, vì cậu biết rằng nếu như bác cậu qua khỏi được (đó là điều cậu thành tâm cầu khẩn) thì nhất định không bao giờ ông tha thứ cho cái tội đã cố ý giấu giếm ông một tin quan trọng như vậy.

Ông thầy thuốc buộc lòng phải nghe theo ý kiến mà hai vị học giả ra sức tán thành. Thế là cậu Blifil cùng ông thầy thuốc đến buồng bệnh nhân, ông bác sĩ vào trước, lại bên giường bệnh để xem mạch cho ông Allworthy, xem xong, ông liền tuyên bố bệnh tình đã đỡ nhiều, đợt thuốc vừa qua có kết quả kỳ diệu làm cho có lúc cơn sốt đã lui, ông bảo rằng trước đây ông rất lo lắng và ít hy vọng bao nhiêu thì bây giờ ông thấy không có gì đáng ngại bấy nhiêu.

Nói cho đúng thì bệnh trạng của ông Allworthy cũng chưa bao giờ nguy kịch đến mức như ông thầy thuốc vì quá cẩn thận đã tuyên bố, nhưng giống như một vị tướng lĩnh sáng suốt không bao giờ đánh giá thấp kẻ địch, dù lực lượng chúng yếu ớt đến thế nào đi nữa, một ông thầy thuốc khôn ngoan không bao giờ coi thường một căn bệnh dù là không đáng kể. Cho dù kẻ địch hết sức yếu ớt, vị tướng vẫn duy trì một kỷ luật nghiêm ngặt, vẫn đặt những đội vệ binh, vẫn phái những đội tuần thám như những lần trước, thì ông thầy thuốc cũng lấy vẻ mặt trang trọng, cũng lắc đầu một cách có ý nghĩa, dù cho căn bệnh có tầm thường thế nào đi nữa. Và ngoài những lý do đúng đắn khác, cả hai cùng có thể giải thích hành động của họ bằng lý do chắc chắn sau đây, nghĩa là bằng cách ấy, niềm vinh dự của họ sẽ lớn hơn nếu như họ thắng, và nếu vì một sự ngẫu nhiên không may nào đó mà họ thất bại, thì họ sẽ bị chê trách ít hơn.

Ông Allworthy vừa ngước mắt lên cảm tạ Thượng đế vì có hy vọng qua khỏi, thì cậu Blifil đã ghé lại gần, dáng điệu thật là thiểu não, cậu đưa cái khăn tay lên mắt, hoặc để lau nước mắt, hoặc là, như Ovid đã nói trong một trường hợp khác:

Si nullus erit, tamen excute nullum.

Nếu như không có gì, thì hãy chùi cái không có gì ấy đi.

Cậu báo cho ông biết cái tin mà độc giả cũng vừa mới được biết.

Ông Allworthy tiếp nhận tin này với thái độ hết sức đau xót, nhẫn nại và cam chịu số phận. Mắt ông ứa ra một giọt lệ xúc động, đoạn lấy lại vẻ mặt bình thản, cuối cùng, ông thốt lên: “Mọi việc đều là ý muốn của Thượng đế.”

Bấy giờ ông mới hỏi đến người đưa tin, nhưng cậu Blifil bảo rằng không sao giữ ông ta lại được lấy một phút, vì ông ta cứ vội vội vàng vàng, hình như đang có một việc gì quan trọng lắm thì phải. Cậu nói ông ta cứ phàn nàn về nỗi phải vội về vì bận quá nhiều việc quan trọng, ông ta cứ nhắc đi nhắc lại mãi rằng ví thử xẻ được mình ra làm bốn thì mới đủ san sẻ cho công việc.

Ông Allworthy bèn giao cho Blifil lo lắng về việc mai táng. Ông ngỏ ý muốn em gái ông được mai táng trong nhà thờ riêng của ông, còn về những chi tiết thì ông dành toàn quyền quyết định cho Blifil, ông chỉ nêu tên người làm dịch vụ lễ tang mà ông muốn thuê nhân dịp này.

CHƯƠNG IX

Chương này được xem như một lời bình luận về câu nói của Aeschines: “Say làm tâm hồn người ta lộ rõ, như tấm gương soi hình dáng con người.”

Có lẽ bạn đọc cũng ngạc nhiên vì suốt chương sách vừa qua không thấy nói gì đến cậu Jones nhà ta. Thực ra, hành động của Jones khác hẳn những người đã được miêu tả, thành thử chúng tôi không muốn nhắc đến tên anh lẫn với tên của họ.

Lúc ông Allworthy nói xong, thì Jones là người cuối cùng bước ra khỏi phòng. Anh trở về buồng riêng để suy nghĩ, nhưng anh không ở lâu trong phòng được, vì lòng dạ cứ bồn chồn, thành thử anh lại nhẹ bước lẻn sang cửa phòng ông Allworthy. Nghe ngóng một lúc lâu, anh không thấy tiếng người cử động, chỉ có tiếng ngáy rất to, mà cuối cùng, trong lúc lo sợ, anh lại ngỡ là tiếng rên. Hoảng lên, anh đành cứ bước vào trong phòng, thì thấy ông Allworthy nằm trên giường, đang bình thản ngủ say, còn người hộ lý thì nằm ngay dưới chân giường ngáy khò khò một cách thú vị như đã nói. Jones lập tức áp dụng phương pháp duy nhất để chấm dứt cái âm điệu trầm trầm ấy, sợ nó làm cho giấc ngủ của ông Allworthy bị kinh động, đoạn, anh lặng lẽ ngồi xuống bên cạnh người hộ lý cho tới lúc Blifil và ông bác sĩ cùng bước vào phòng, đánh thức ông Allworthy dậy để cho ông bác sĩ xem mạch, và để cho Blifil báo cho ông biết cái tin buồn, giá như Jones nhận được tin ấy thì khó lòng anh chịu để cho nó lọt được đến tai ông Allworthy đang trong hoàn cảnh bệnh tình như vậy.

Thoạt thấy Blifil kể lại cho ông nghe câu chuyện, Jones tưởng như không thể kìm hãm được cơn giận đang sôi lên vì sự ngu xuẩn của cậu Blifil, nhất là ông bác sĩ lại cứ lắc đầu, tuyên bố rằng mình thật không muốn để cho người ốm biết chuyện ấy làm gì. Nhưng dù giận dữ, Jones cũng không đến nỗi mất cả sáng suốt và cũng còn thấy được rằng nếu mình có cử chỉ gì thô bạo đối với Blifil lúc này thì chỉ đem lại kết quả không tốt cho người bệnh; vì thế mà anh dẹp ngay được cơn thịnh nộ, và sau đó, anh cũng thấy vui mừng vì cái tin kia thực tế đã không gây ra chuyện gì tai hại, thành thử rồi anh cũng vùi sâu cơn giận trong đáy lòng, chẳng bao giờ nhắc tới với Blifil nữa.

Hôm ấy, ông thầy thuốc ăn trưa ngay tại nhà ông Allworthy. Ăn xong, ông sang thăm người bệnh rồi quay về bảo với mọi người bây giờ thì ông rất hài lòng vì có thể cam kết rằng bệnh nhân của ông không còn gì đáng lo ngại nữa. Ông đã hoàn toàn đẩy lùi được cơn sốt, và chắc chắn ngăn được nó không trở lại.

Jones nghe nói vui lòng lắm, anh biểu lộ tâm trạng vui sướng một cách quá mức, có thể nói rằng quả thật anh say sưa vì vui thích. Cái say sưa này gia tăng thêm tác dụng của rượu rất nhiều, nhân dịp này Jones đã quá chén (anh đã nâng cốc nhiều lần để chúc sức khỏe ông bác sĩ, và để đáp lại mấy lần lời ông chúc tụng), thành thử chẳng mấy lúc anh đã say khướt.

Bẩm sinh tính Jones vốn nồng nhiệt, đang lúc buông thả lại thêm có men rượu trợ hứng, tính tình Jones biểu lộ hết sức kì quặc. Anh ôm hôn ông bác sĩ, anh ôm lấy ông ấy mà vuốt ve thật là trìu mến nồng nàn, lại thề rằng ngoài ông Allworthy ra, trên đời này, anh yêu quý ông bác sĩ hơn tất cả. Anh nói thêm:

“Bác sĩ ạ, ông xứng đáng được nhà nước dựng một bức tượng vì đã cứu sống được một con người chẳng những được tất cả những người tốt bụng quen biết ông yêu quý, mà còn là một hạnh phúc của xã hội, một vinh quang của xứ sở và một vinh dự cho bản chất con người. Mẹ kiếp, tôi còn yêu quý ông ấy hơn chính linh hồn tôi cơ đấy.”

Thwackum kêu lên:

“Càng thêm đáng xấu hổ cho cậu, mặc dầu tôi nghĩ rằng cậu yêu quý ông ấy cũng có lý, bởi vì cậu vừa được ông ấy cho nhiều tiền. Và có lẽ đối với một vài kẻ, giá ông ấy không sống được để thấy có lý do mà thu hồi món quà kia thì lại hóa ra hay cơ đấy.”

Jones nhìn Thwackum vô cùng khinh miệt, đáp:

“Cái thứ linh hồn đê tiện của ông tưởng rằng những ý kiến ấy có thể khiến tôi thèm để ý hẳn? Không, thà mặt đất nứt ra và nuốt chửng ngay hết đất đai của mình (dù tôi có tới hàng triệu mẫu đất, tôi vẫn cứ nói vậy) còn hơn là nuốt mất người bạn thân yêu quý báu của tôi.”

Quis desiderio sit pudor aut modus

Tam chart capitis?*

Bấy giờ ông bác sĩ mới nói xen vào, ngăn ngừa trước những hậu quả của cơn giận đang có nguy cơ bùng lên giữa Jones và Thwackum. Sau đó, Jones lại thả sức vui vẻ, anh hát hai, ba bài ca tình tứ, và vì vui vẻ quá trớn nên cứ làm loạn xạ cả lên; nhưng anh cũng không có ý muốn gây gổ với ai, vì anh đang vui có thể nói là gấp mười lần lúc không say rượu.

Nói cho đúng thì không có gì sai lầm hơn là cái ý kiến thông thường cho rằng hễ lúc say rượu mà bẳn tính và hay gây gổ thì lúc tỉnh lại là người hiền lành đứng đắn. Trong thực tế, rượu không làm đảo ngược bản tính con người, hoặc không tạo ra những tình cảm trước kia không có ở họ. Rượu rút đội vệ binh của lý trí đi và do đó buộc ta phải biểu lộ những triệu chứng mà nhiều người lúc tỉnh che giấu một cách khá khéo léo. Rượu kích thích những tình cảm say mê của ta (thông thường lại chính là tình cảm say mê mạnh mẽ nhất trong tâm hồn ta), thành thử những người có tính cáu giận, đa tình, rộng lượng, vui vẻ, biển lận cùng mọi tính khác, đều bộc lộ rõ ràng ở mức độ cao.

Không có một nước nào lại xảy ra lắm chuyện gây gổ vì say rượu như ở nước Anh, đặc biệt là trong giới bình dân (quả thật, đối với họ thì uống rượu và choảng nhau, hầu như là hai từ đồng nghĩa). Tôi cũng không muốn từ đó mà kết luận rằng người Anh là giống người tồi tệ nhất trên đời. Cũng có thể, về căn bản, chỉ vì người ta yêu sự vinh quang, cho nên công bằng ra thì phải kết luận rằng đồng bào của chúng ta yêu sự vinh quang nhiều hơn cũng như họ can đảm hơn so với đám bình dân các nước khác. Càng đúng như thế là vì trong những trường hợp ấy, rất ít khi xảy ra những chuyện gì thấp hèn tồi tệ, bất công, mà ngay trong lúc choảng nhau, hai bên đối phương lại biểu lộ thiện ý với nhau nữa cơ; nói chung, vì lúc họ say rượu, tính vui vẻ thường kết thúc bằng một vụ xô xát, cho nên đa số những vụ xô xát ấy lại kết thúc bằng tình bạn.

Nhưng ta hãy trở về câu chuyện. Tuy Jones không hề tỏ ý muốn làm mếch lòng ai, nhưng Blifil hết sức công phẫn vì thấy tác phong của Jones không thích hợp với tính tình chín chắn, dè dặt của mình một chút nào. Blifil càng bực mình hơn vì thấy thái độ của Jones không được đứng đắn trong hoàn cảnh hiện tại. Cậu nói rằng nhà đang có tang, mẹ cậu vừa mới mất, nếu định làm Thượng đế vui lòng bằng cách thể hiện một vài triển vọng về việc ông Allworthy bình phục thì cũng chỉ nên bày tỏ sự vui mừng bằng những lời cảm tạ, như vậy thích hợp hơn là nốc rượu cho say rồi làm ầm ĩ lên, chỉ khiến cho Thượng đế càng tức giận, chứ không phải là tránh được sự giận dữ của người. Thwackum còn nốc nhiều rượu mạnh hơn Jones, nhưng tinh thần ông ta không bị ảnh hưởng gì, ông ta bèn ủng hộ câu nói đầy lòng hiếu thảo của Blifil, riêng Square hoàn toàn im lặng, vì những lý do có lẽ bạn đọc cũng đoán ra được.

Jones lúc này cũng chưa phải đã quá say, anh còn nhớ được sự mất mát của Blifil khi cậu nhắc tới. Vốn là người sẵn sàng thú nhận và lên án sự lầm lẫn của chính mình hơn ai hết, Jones bèn chìa tay ngỏ ý muốn bắt tay Blifil và xin lỗi cậu, Jones bảo mình quá vui mừng vì ông Allworthy khỏi bệnh nên không nhận thấy hết mọi chuyện khác.

Blifil khinh bỉ không thèm bắt tay Jones, và cáu kỉnh đáp rằng chẳng có gì đáng ngạc nhiên vì những cảnh tượng bi đát ảnh hưởng làm sao được đến người mù, về phần cậu, bất hạnh thay, cậu lại biết rõ cha mẹ là ai, do đó, khi cha mẹ cậu mất đi cậu hẳn phải lấy làm buồn.

Jones tuy vui tính, nhưng bẩm sinh cũng có phần hơi cục, nên vội bật dậy khỏi ghế, túm lấy cổ áo Blifil hét lên:

“Thằng khốn nạn đáng nguyền rủa, mày lại mang sự bất hạnh khi sinh ra đời của tao ra mà sỉ nhục à?”

Kèm theo câu nói là một vài hành động thô bạo, ấy thế là cậu Blifil cũng không giữ được tính tình ôn hòa nữa, và một cuộc xô xát lập tức xảy ra, nếu không có Thwackum và ông thầy thuốc can thiệp thì đã xảy ra chuyện không hay rồi. Môn triết học của Square khiến ông ta chế ngự được hết thảy mọi xúc động, ông ta hết sức thản nhiên rít tẩu thuốc trước mọi cuộc xô xát, ông ta vẫn có thói quen như vậy, trừ trường hợp ông ta sợ có gì nguy hiểm khiến cho tẩu thuốc bị vỡ ngay nơi mồm ông ta.

Bây giờ hai bên đối thủ bị ngăn cản không được rửa hận ngay, lập tức theo thói quen, họ dọa nạt và thách thức nhau cho hả cơn giận. Trong việc tấn công người khác, số mệnh hình như nghiêng về Jones, nhưng trong việc tranh chấp kiểu này thì số mệnh cũng nâng đỡ kẻ thù của anh không kém.

Tuy nhiên, do sự dàn xếp của những phe trung lập, hai bên cuối cùng đồng ý đình chiến và mọi người lại ngồi vào bàn ăn. Jones chịu nghe theo mọi người và đưa ra lời xin lỗi, và Blifil cũng đồng ý tha lỗi, thế là hòa bình được tái lập, và mọi sự được coi như in statu quo*.

Bề ngoài thì vụ xích mích hình như đã hoàn toàn được giải quyết, nhưng không có cách nào lấy lại được bầu không khí vui vẻ đã bị gián đoạn. Mọi sự vui vẻ đã chấm dứt hẳn, bây giờ câu chuyện chỉ xoay quanh những mối quan hệ nghiêm trọng của những vấn đề tầm thường và những nhận xét cũng trang trọng tương tự về những vấn đề ấy. Loại chuyện trò này coi bộ đứng đắn và bổ ích thật đấy nhưng lại không có gì là thú vị. Vì chỉ có ý định miêu tả lại sự kiện thú vị hầu bạn đọc, nên chúng tôi sẽ bỏ qua những câu chuyện họ nói với nhau cho tới lúc ba người kia dần dần bỏ đi cả, chỉ còn lại Square và ông thầy thuốc, bấy giờ câu chuyện mới lại nổi lên được chút ít, họ bàn tán về cuộc xô xát vừa xảy ra giữa hai người trẻ tuổi. Ông bác sĩ tuyên bố cả hai đều là đồ vô lại như nhau, nhà triết học sáng suốt gật đầu thể hiện sự đồng tình với tên gọi này.

CHƯƠNG X

Chứng tỏ rằng nhiều nhận xét của Ovid cũng như nhận xét của những nhà văn nghiêm trang, từ tốn hơn là đúng: Họ đã chứng minh một cách không thể chối cãi rằng thường thường rượu chè vẫn mở đầu cho trác táng.

Jones từ biệt mọi người. Lúc nãy ta đã thấy anh chàng xuất trận, thành thử bây giờ anh muốn đi tản bộ ngoài trời một lúc cho tâm trí bình tĩnh lại trước khi về gặp ông Allworthy. Đang khi anh trở lại với những ý nghĩ về cô Sophia thân yêu, đã bị gián đoạn một thời gian vì bệnh tình nguy hiểm của người bạn và người ân nhân của anh, thì xảy ra một việc ngẫu nhiên. Chúng tôi rầu lòng mà kể lại, mà nhất định các bạn cũng sẽ rầu lòng mà đọc đến, tuy nhiên, sự thực lịch sử mà chúng tôi đã thề tôn trọng tuyệt đối, buộc chúng tôi phải truyền đạt lại cho hậu thế rõ.

Ấy là một buổi chiều đẹp trời vào khoảng cuối tháng Sáu, nhân vật chính của chúng ta đang đi tản bộ dưới một lùm cây tuyệt đẹp, gió hiu hiu thổi phất phơ cành lá, cùng tiếng suối chảy róc rách êm đềm và tiếng hót du dương của chim sơn ca, hòa thành một bản hợp tấu tuyệt diệu. Giữa một cảnh tượng hết sức thích hợp với tình yêu như thế, Jones tơ tưởng đến cô Sophia yêu kiều của anh. Trí tưởng tượng phóng túng thả sức lượn lờ xung quanh mọi vẻ kiều diễm của cô thiếu nữ và vẽ ra hình ảnh xinh đẹp của cô trong nhiều dáng vẻ mê hồn khác nhau, trái tim nồng nhiệt của anh chàng trào lên một tình cảm êm đềm, cuối cùng, ngả mình nằm xuống bên bờ một con suối đang róc rách, anh thốt kêu lên:

“Ôi Sophia! Ước gì Thượng đế cho ta được ôm em trong cánh tay thì đời ta sung suớng biết bao! Đáng nguyền rủa thay số mệnh đã ngăn cách đôi ta. Ví như ta chiếm được em thì dù toàn bộ tài sản của em chỉ là vài mảnh giẻ rách, ta cũng không thèm ghen tức với bất kỳ người đàn ông nào trên đời này. Khi ấy, trước mắt ta, ngay người mỹ nữ Circassia lộng lẫy nhất mang trên mình đủ mọi vật trang sức của xứ Ấn Độ, cũng trở thành đáng khinh rẻ biết bao! Nhưng sao ta lại nhắc tới một người đàn bà khác nhỉ? Nếu như ta có thể nghĩ rằng mắt ta còn ngó được tới một người đàn bà khác một cách trìu mến, thì xin hai bàn tay kia hãy moi mắt ta ra. Không, Sophia của ta ơi, nếu như số mệnh tàn ác có chia rẽ đôi ta mãi mãi thì linh hồn ta chỉ đắm say vì một mình em mà thôi. Ta sẽ vĩnh viễn một lòng chung thủy tuyệt đối với hình ảnh của em. Tuy rằng có lẽ không bao giờ ta chiếm được thân thể kiều diễm của em, nhưng sẽ chỉ có mình em chiếm được mọi ý nghĩ của ta, chiếm được linh hồn và tình yêu của ta. Ôi! Trái tim say mê của ta đã bị tấm lòng ai ấp ủ mất rồi, khiến những người đẹp lộng lẫy nhất trên đời đối với ta đều trở thành vô duyên hết thảy, dù có được họ ôm ấp, ta cũng thấy lạnh lẽo còn hơn cả những nhà ẩn sĩ. Ôi Sophia, Sophia sẽ là của một mình ta. Say sưa biết bao nhiêu khi nghe đến cái tên ấy! Ta sẽ khắc nó lên mọi thân cây.”

Nói đến đây, anh ngồi bật dậy và nhìn thấy - không phải là Sophia của anh - không, cũng không phải một thiếu nữ vùng Circassia trang sức lộng lẫy quý giá để ra mắt tại hậu cung của một vị quốc vương tôn quý. Không, mà là Molly Seagrim đang bước lại gần, cô ả không bận áo dài, chỉ mặc một tấm áo lót bằng thứ vải thô nhất và cũng không phải là sạch nhất, trên người còn óng ánh những giọt nước thơm tho, kết quả buổi lao động ngày hôm ấy, tay cầm một cái bồ cào. Nhân vật chính của chúng ta đang cầm một con dao nhíp, anh vừa mới rút trong túi ra định dùng vào việc khắc tên vào thân cây như vừa nói. Cô ả bèn bước lại gần mỉm cười hỏi:

“Em hy vọng rằng anh không có ý định giết em?”

Jones đáp:

“Sao cô lại nghĩ tôi muốn giết cô?”

Cô ả nói:

“À, lần gặp nhau vừa qua, anh đối xử với em tệ thế thì có lẽ giết ngay em đi lại là một ơn huệ lớn nhất cơ đây, em chả mong gì hơn.”

Tiếp theo là một cuộc thảo luận, mà tôi sẽ bỏ qua vì tôi thấy không bắt buộc phải kể lại đây. Chỉ cần nói rằng cuộc thảo luận ấy kéo dài tới mười lăm phút, và kết cục là hai người dắt nhau vào trong lùm cây, chỗ rậm rạp nhất.

Một số bạn đọc có thể nghĩ rằng sự kiện này có vẻ không được tự nhiên, nhưng đó là chuyện thực, và có lẽ ta cũng tàm tạm giải thích được vì có thể Jones nghĩ rằng một người đàn bà vẫn hơn là không có người nào, còn Molly thì có lẽ cũng nghĩ rằng hai người đàn ông vẫn tốt hơn là một người. Để giải thích hành động của Jones, ngoài lý do vừa rồi, cũng xin bạn đọc nhớ hộ cho rằng lúc này Jones cũng không hoàn toàn làm chủ được cái năng lực kỳ diệu của lý trí, đã từng giúp cho những người đàn ông nghiêm trang và khôn ngoan chế ngự được những say mê cuồng dại của họ, cũng như từ chối những trò giải trí bị cấm đoán. Lúc này năng lực ấy của Jones đã hoàn toàn bị men rượu khuất phục. Quả thật, anh đang ở trong tình trạng mà ví thử lý trí có can thiệp vào, dẫu rằng chỉ với tư cách cố vấn, thì có thể chỉ nhận được câu trả lời như trước đây nhiều năm, Cleostratus đáp lại thế này: “Thế ngươi có thấy xấu hổ vì trách mắng một người say không?” Nói cho đúng sự thật thì trước một tòa án, không thể nào viện lý do say rượu để tự biện hộ, song trước tòa án lương tâm thì lại rất có thể như thế. Chính vì vậy mà khi bình luận về những đạo luật của Pittacus quy định rằng những người say rượu phạm tội phải bị trừng phạt nặng gấp đôi, Aristotle nói rằng đạo luật này có cơ sở chính trị nhiều hơn là cơ sở công lý. Ấy thế, nếu như có việc phạm pháp nào tha thứ được vì lý do say rượu, thì chính là những việc tương tự như Jones hiện đang phạm phải, về vấn đề này, tôi có thể tuôn ra tràng giang đại hải những ý kiến uyên bác, nếu như tôi nghĩ rằng điều đó có thể khiến bạn đọc vui lòng, hoặc dạy thêm bạn đọc được điều gì ngoài những điều bạn đã biết. Vậy thì, vì quyền lợi của bạn đọc, tôi sẽ giữ sự thông thái cho mình tôi, và quay về với câu chuyện.

Ta đã từng nhận xét thấy ít khi số mệnh làm việc nửa chừng. Tình thực mà nói, bất cứ khi nào số mệnh đã có ý muốn thưởng hay phạt thì tính đồng bóng của nó không còn có bờ bến nào nữa. Nhân vật chính của chúng ta vừa rút lui cùng nàng Dido* của anh ta thì...

Speluncam Blifil, Dux et Divinus eandem

Deveniunt*...

... bị lão mục sư cùng vị điền chủ trẻ tuổi nom thấy. Hai người đang đi dạo chơi nghiêm chỉnh, họ vừa bước tới cái bậc thềm dẫn tới lùm cây thì nhìn thấy đôi tình nhân, đúng lúc lủi đi mất hút.

Blifil biết thừa chính là Jones. Mặc dù anh ta đứng cách xa tới hơn một trăm thước, mà cũng chắc chắn rằng người cùng đi với Jones là đàn bà, tuy không biết đích xác là ai. Anh ta giật nảy mình, làm dấu thánh và thốt ra một tiếng kêu rất trịnh trọng.

Thấy Blifil đột nhiên xúc động như vậy, Thwackum hơi ngạc nhiên, bèn hỏi nguyên cớ, Blifil đáp rằng chắc chắn là vừa nhìn thấy một anh và một ả đưa nhau vào trong bụi rậm, nhất quyết là để làm chuyện gì xấu xa đây. Anh ta nghĩ không nên nói ra tên Jones, còn vì sao mà không nói ra thì xin để bạn đọc sáng suốt đoán lấy: Bởi lẽ không bao giờ chúng tôi lại gán cho hành động của người đời những động cơ này khác, khi nào chúng tôi thấy mình có thể làm.

Ông mục sư nghe vậy bèn nổi xung lên, vì không những bản thân ông ta hết sức thanh khiết, mà đối với những thói xấu của người khác, ông ta còn là một kẻ thù không đội trời chung.

Ông ta yêu cầu Blifil lập tức dẫn ông ta đến tại chỗ, vừa đi vừa thốt ra những lời phàn nàn và dọa dẫm, đồng thời ông ta cũng không thể không để lộ ra vài câu nói khảy ông Allworthy, ngụ ý sở dĩ vùng này phong tục tồi tệ chủ yếu là vì ông đã khuyến khích thói xấu, bằng cách đối xử quá tốt với một đứa con hoang, và đã làm giảm sự nghiêm khắc công bằng và tốt đẹp của luật pháp cho phép trừng phạt thật nghiêm những đứa con gái hư đốn.

Con đường hai nhà đi săn của chúng ta phải lần theo để bắt mồi gai góc mọc đầy, chắn cả lối đi, không những thế, họ còn gây ra những tiếng sột soạt khiến Jones biết có người đến gần, thành thử họ không bắt được quả tang. Quả thật, Thwackum không sao nén nổi sự tức giận, và chỉ cần thế cũng đủ cho Jones thừa biết rồi, thành thử khi ông ta đến nơi thì thấy Jones đang “đậu”* (dùng từ ngữ của nhũng người săn bắn).

CHƯƠNG XI

Một hình tượng so sánh trích trong một đoạn thơ của Pope dẫn tới một cuộc ác chiến đẫm máu nhất có thể nổ ra mà không cần tới sắt thép trợ lực.

Đang mùa “động đực” (một danh từ thông tục mà người bình dân vẫn dùng để chỉ cảnh đùa giỡn êm đềm diễn ra giữa những kẻ tình nhân thuộc loại hoang dã trong khu rừng rậm rạp* vùng Hampshire), ví thử có một chú hươu đầu đàn sừng chạc ngất nghểu nào đang rắp tâm tìm thú ái tình, mà lại có một đôi chó nhách, hoặc là những con vật nào khác có dáng dấp thiếu thân thiện, lang thang đến gần ngôi đền của thần Vệ nữ hoang dã, khiến cho cô hươu cái phải rút lui khỏi nơi đó, vì sợ, hoặc vì thích thú, vì tế nhị hoặc vì dút dát - là những thứ tạo hóa đã trang bị cho mọi giống cái, hoặc nếu không thì ít nhất cũng đã dạy cho chúng biết cách làm ra bộ như vậy - e rằng do sự thô bạo của những con đực mà những bí mật của xứ Sámos* có thể bị mắt phàm tục nhòm ngó thấy. Trong khi tiến hành những nghi lễ ấy, nữ tu sĩ thường kêu to lên những câu thơ của Virgil (mà có lẽ lúc ấy nhà thơ cũng đang bở hơi tai vì cuộc hành lễ tương tự):

Procul, o procul este, profani,

Proclamat vates, totoque absistite luco.

Hãy tránh xa ra, những linh hồn phàm tục,

Nữ tu sĩ kêu lên: “Và chớ có đến gần bụi rậm.”

Tôi nói rằng, nếu những nghi lễ thiêng liêng ấy, thứ nghi lễ thông thường với genus omne animantium*, đang được tiến hành sôi nổi giữa chú hươu và tình nhân của chú, mà lại có một con vật thiếu thân thiện nào táo gan lại quá gần, hươu cái chỉ chớm tỏ ra sợ hãi là chú hươu đực lập tức xông ngay ra, sát khí đằng đằng, đứng tại đó canh gác cho tình yêu của mình, gõ móng cồm cộp trên mặt đất, và sừng chạc chĩa tua tủa lên, kiêu hãnh thách thức kẻ địch đương đầu.

Ấy đấy, và còn ghê gớm hơn nữa, nhân vật chính của chúng ta lao ngay ra, khi thấy kẻ thù lại gần. Anh tiến lên mấy bước để che giấu cho con hươu cái đang run rẩy và để cho cô ả tiện rút lui, nếu có thể. Bây giờ, cặp mắt dữ tợn của Thwackum chiếu ra những tia lửa giận dữ, ông ta gầm lên:

“Thế này thì chết thật! Thế này thì chết thật! Cậu Jones. Có thể nào lại chính là cậu.”

Jones đáp:

“Ông thấy đấy. Rất có thể là chính tôi đây.”

Thwackum nói:

“Cái con đốn đời đi với cậu là đứa nào thế?”

Jones kêu lên:

“Nếu tôi cùng đi với một con đốn đời nào, thì rất có thể là tôi sẽ không để cho ông biết đó là ai.”

Thwackum bảo:

“Tôi ra lệnh cho cậu lập tức phải nói cho tôi biết. Và không để cho cậu tưởng rằng cậu đã đến tuổi trưởng thành tức là tôi hoàn toàn mất hết uy quyền của ông thầy, mặc dầu không còn ở địa vị đỡ đầu cho cậu nữa. Mối quan hệ giữa thầy và trò là mối quan hệ vĩnh cửu, cũng như mọi mối quan hệ khác, vì tất cả đều bắt nguồn từ ý Chúa. Do đó, tôi muốn cậu hãy tự coi như có nghĩa vụ vâng lời tôi. Lúc này cũng như khi tôi mới bắt đầu dạy cậu.”

Jones kêu lên:

“Tôi cũng tin rằng ông muốn thế, nhưng chuyện ấy không được đâu, trừ phi ông lại dùng cái lý lẽ roi vọt trước kia để thuyết phục tôi.”

Thwackum nói:

“Vậy tôi phải nói trắng ra với cậu rằng tôi quyết đòi biết bằng được cái con khốn nạn đồi bại kia là đứa nào.”

Jones trả lời:

“Còn tôi thì phải nói trắng ra với ông rằng tôi nhất quyết không để ông biết.”

Thwackum định tiến lên, Jones bèn giữ chặt lấy tay ông ta; Blifil cố gắng trợ chiến, tuyên bố “không chịu để cho thầy giáo bị xúc phạm”.

Lúc này, Jones phải đương đầu với hai người, anh thấy cần phải loại trừ một đối thủ càng sớm càng hay. Do đó, anh tấn công người yếu nhất. Bỏ mặc ông mục sư, anh tống cho nhà điền chủ trẻ tuổi một quả vào ngực, may làm sao trúng đích, anh chàng này lăn kềnh ngay ra đo đất.

Thwackum quyết tâm khám phá bằng được, nên vừa được Jones buông tay ra ông ta bèn xộc thẳng vào lùm cây, cũng chẳng để ý lắm đến việc gì có thể xảy ra cho người bạn của mình. Nhưng ông ta vừa tiến vào bụi rậm được vài bước thì Jones đã đánh bại được Blifil, và đuổi kịp ông ta, túm lấy vạt áo của ông ta lôi lại.

Hồi còn trẻ, ông mục sư này là một tay võ sĩ vô địch, ông ta đã nổi danh nhờ quả đấm của mình, ở trường trung học cũng như ở trường đại học. Kể ra ông ta đã bỏ bao nhiêu năm rồi không luyện tập môn thể thao cao quý ấy nữa, nhưng lòng can đảm và đức tin của ông ta mạnh ngang nhau, cơ thể ông ta cũng mạnh không kém. Chẳng những thế, như bạn đọc có lẽ cũng thấy được, tính ông ta cũng có phần hơi cục, thành thử, lúc quay lại thấy anh bạn của mình nằm lăn quay trên mặt đất, lại thấy mình bị đối xử thô bạo bởi tay một kẻ trước kia chỉ biết cắn răng chịu đựng mỗi khi có mâu thuẫn với mình (tình cảnh đó làm cho câu chuyện thành gay go hơn rất nhiều), thì ông ta không sao giữ được bình tĩnh nữa. Ông ta bèn lấy thế tự vệ, ráng hết sức lực tấn công trực diện vào Jones một cách cũng hăng hái không kém gì trước kia ông ta tấn công anh ở phía đằng sau.

Nhân vật chính của chúng ta chào đón cuộc tấn công của đối phương với thái độ dũng cảm vô song. Quả đấm nện vào ngực anh kêu đánh thịch một cái, anh liền trả miếng không kém phần dũng mãnh, cũng nhằm vào ngực ông mục sư mà thụi. Song ông ta khéo léo gạt được quả đấm của Jones xuống phía dưới thành thử ông ta chỉ bị trúng vào bụng, nơi tàng trữ tới hai pao* thịt bò và cũng khoảng ngần ấy patê, và do đó, không thể có âm thanh nào vang lên. Cả hai bên cùng nhận được nhiều cú đấm ra trò, mà giá được nhìn tận mắt thì dễ thấy và thú vị hơn, còn như kể lại hoặc đọc thì khó hiểu được. Cuối cùng, Jones tấn công một đợt thật mạnh, nện cả hai đầu gối vào ngực Thwackum, làm cho ông ta bị yếu sức, và thắng lợi thuộc về ai không còn là chuyện hồ nghi nữa, nhưng lúc này Blifil đã lại sức, chạy đến tham gia cuộc chiến đấu. Anh ta xông vào quần nhau với Jones thành thử ông mục sư cũng có cơ hội mà lấy hơi một chút.

Bây giờ cả hai đồng thời cùng tấn công nhân vật chính của chúng ta, quả đấm của Jones không còn mạnh được như trước vì trong lúc đánh nhau với Thwackum, anh đã bị yếu sức đi nhiều: trong khi sử dụng thứ “nhạc khí con người”, nhà mô phạm vẫn ưa “độc tấu”, và gần đây cũng chỉ quen độc tấu thôi, song ông ta cũng còn giữ lại được khá đủ kiến thức cũ để thực hiện tốt phần của mình trong một bản song ca.

Theo phong tục hiện đại, thắng lợi có vẻ như do số đông quyết định, bỗng nhiên có một đôi quả đấm thứ tư tham gia vào trận đánh, và lập tức hướng về ông mục sư mà chúc tụng, đồng thời, chủ nhân của đôi quả đấm này cũng kêu to: “Hai người đánh một. Các người không thấy xấu hổ à?”

Cuộc chiến đấu thuộc loại được gọi là “ác liệt”, bây giờ gay go đến cực độ, kéo dài tới mươi phút cho tới lúc Blifil lại bị Jones cho đo ván lần thứ hai. Thwackum chịu xin đầu hàng đối thủ mới của mình thì mới rõ người này lại chính là ông Western: giữa cuộc giao phong gay cấn, không một ai nhận ra ông ta.

Thì ra, nhân cùng vài người đi dạo mát buổi chiều, nhà quý tộc đáng quý này ngẫu nhiên đi ngang qua nơi cuộc chiến đấu đang diễn ra ác liệt, thấy ba người tham chiến, ông ta kết luận ngay là nhất định một bên phải có hai người, ông ta bèn rời những người đang đi cùng, vội vã chạy tới và đứng ngay về phía kẻ yếu thế, vì tinh thần nghĩa hiệp nhiều hơn là vì tính toán. Nhờ có lòng hào hiệp ấy, rất có thể ông ta đã tránh cho Jones khỏi trở thành nạn nhân của Thwackum đang cơn thịnh nộ, cũng như nạn nhân của tình bạn giữa Blifil và ông thầy học cũ: không kể tình trạng bất lợi vì yếu thế, sức khỏe của Jones cũng chưa bình phục hoàn toàn như khi tay chưa bị gãy. Tuy nhiên, sự viện trợ này cũng chấm dứt cuộc chiến, Jones cùng đồng minh đã giành được thắng lợi.

CHƯƠNG XII

Trong chương này, ta thấy một cảnh tượng cảm động hơn tất cả máu trên thân thể của Thwackum và Blifil, cùng hai chục tên như vậy, có thể gây ra.

Đám người cùng đi với ông Western đến nơi thì cũng là lúc cuộc chiến chấm dứt. Có vị tu sĩ chất phác mà ta đã gặp tại bàn ăn nhà ông Western, bà Western, bà cô của cô Sophia, và sau cùng là chính cô Sophia kiều diễm.

Lúc ấy chiến trường đang bày ra một cảnh tượng đẫm máu. Chỗ này là Blifil, kẻ bại trận nằm trên mặt đất, mặt mũi tái nhợt và như đã ngừng thở. Đứng cạnh anh ta là Jones, kẻ thắng trận, hầu như khắp người vấy máu, vừa là máu của chính anh ta, vừa là máu của đức cha Thwackum dây sang. Chỗ kia là Thwackum, trông giống như vua Porus, vẻ mặt rầu rĩ, chịu khuất phục trước kẻ chiến thắng. Hình ảnh cuối cùng trong toàn bộ bức tranh là Western đại đế, với thái độ đầy vinh quang, dung tha cho kẻ thù chiến bại.

Thoạt tiên, mọi người và đặc biệt là bà Western, chú ý ngay tới Blifil, vì anh chàng hình như không còn mấy dấu hiệu của sự sống, bà vội móc ngay trong túi ra một lọ muối ngửi, sắp sửa áp vào lỗ mũi anh ta, thì đột nhiên sự chú ý của toàn thể mọi người hướng cả về một đối tượng khác, khiến cho linh hồn của anh chàng Blifil tội nghiệp rất có thể lợi dụng cơ hội này mà chuồn ngay sang thế giới bên kia một cách không kèn không trống, ví thử nó định tâm như vậy.

Vì lúc ấy, một đối tượng khác rầu rĩ hơn và cũng xinh đẹp hơn bỗng ngã lăn ra bất tỉnh nhân sự trước mặt họ, chính là cô Sophia kiều diễm chứ chẳng phải ai xa lạ. Không rõ vì nom thấy máu, vì lo cho cha cô, hay là vì một lý do nào khác, mà cô bỗng ngã ngất đi, không ai kịp chạy lại đỡ.

Bà Western nhìn thấy cô ngất trước tiên, bà kêu rú lên. Lập tức hai, ba người kêu lên tiếp: “Cô Western chết rồi.” Muối ngửi, nước, hầu như cùng một lúc, người ta cầu cứu đến đủ mọi thứ thuốc.

Bạn đọc hẳn còn nhớ, lúc miêu tả lùm cây, chúng tôi có nhắc đến một dòng suối chảy róc rách, dòng suối này có mặt ở đây không phải chỉ có mục đích lên tiếng rì rào như trong một cuốn tiểu thuyết trữ tình tầm thường. Không. Số mệnh đã quyết định ban cho dòng suối bé nhỏ này niềm vinh dự lớn hơn bất cứ một dòng suối nào đã tưới tắm cho cánh đồng xứ Arcadia* xứng đáng được hưởng.

Jones đang xoa bóp thái dương cho Blifil, anh chàng bắt đầu lo rằng mình đã choảng cho anh ta một đòn hơi quá tay, thì cái tên cô Western và từ “chết” đập vào tai anh. Anh bật ngay dậy, mặc xác Blifil ở đó, lao đến bên Sophia. Đang khi mọi người chạy ngược chạy xuôi cứ nháo nhào cả lên, va cả vào nhau để tìm nước ở mấy lối đi khô nứt này thì Jones vực cô thiếu nữ lên tay, đi qua bãi chiến trường tới dòng suối vừa nói ở trên. Anh nhảy xuống suối, vốc nước vẩy thật nhiều lên mặt lên đầu, lên cổ cô thiếu nữ.

Cũng may cho Sophia, cơn bối rối đã khiến cho mọi người không giúp đỡ được cô đồng thời cũng khiến cho không ai kịp ngăn cản Jones. Jones đã vực Sophia đi được nửa đường thì mọi người mới biết anh làm gì, và lúc họ tới bên dòng suối thì Jones đã làm cho cô tỉnh lại rồi. Sophia duỗi cánh tay ra, mở mắt và kêu lên: “Trời ơi!” thì vừa lúc đó cha cô, bà Western và ông mục sư đi tới.

Jones từ nãy vẫn giữ chặt cái gánh nặng xinh đẹp trong cánh tay, lúc này vội buông ra, nhưng anh cũng kịp vuốt ve nó một cách thật âu yếm, ví thử Sophia đã hoàn toàn tỉnh hẳn thì thế nào cũng phải nhận thấy. Bởi vì cô không tỏ thái độ khó chịu trước cử chỉ tự tiện ấy nên chúng tôi phỏng đoán rằng lúc ấy cô cũng chưa thật tỉnh hẳn.

Bây giờ cảnh tượng bi đát đột nhiên lại biến thành cảnh tượng vui vẻ, trong đó điều chắc chắn là nhân vật chính của chúng ta đóng vai trò chủ yếu. Có lẽ cứu được Sophia, Jones còn cảm thấy rộn ràng vui suớng hơn là chính Sophia vui sướng vì được cứu thoát, thành thử mọi người chúc mừng cô lại không nhiều bằng khen Jones, nhất là ông Western, ông ta ôm hôn con gái mấy cái xong là quay ra ghì lấy Jones mà hôn lấy hôn để. Ông ta gọi Jones là cứu tinh của Sophia và tuyên bố rằng ông ta sẵn sàng cho anh hết thảy mọi thứ, trừ Sophia và gia sản của ông, lát sau, nghĩ lại, ông ta nói thêm ngoại trừ cả bầy chó săn, con Chevalier, và cô Slouch (ông gọi con ngựa cái mà ông yêu thích như vậy).

Bây giờ không còn gì đáng lo ngại về Sophia nữa, nhà điền chủ mới lưu ý đến Jones, ông bảo:

“Lại đây, chàng trẻ tuổi của tôi. Cởi áo ra, rửa cái mặt đi. Vì quả thực người anh nom kinh tởm quá. Đi rửa ráy đi, rồi về nhà với tôi, chúng tôi sẽ kiếm cho anh một cái áo khác.”

Jones ưng thuận ngay, anh quẳng áo ngoài đi, bước xuống suối, rửa mặt và ngực, vì ngực anh cũng bị trúng đòn và cũng vấy đầy máu như mặt. Nước rửa sạch được máu nhưng không xóa được những vết bầm tím trên mặt và ngực do Thwackum gây nên, Sophia nhìn thấy thế thở dài một cái và nhìn Jones âu yếm không thể tả được.

Jones được tận mắt thấy thế, và điều đó còn tác động đến anh mạnh mẽ hơn cả mọi sự đau đớn về thể xác lúc trước đã phải chịu. Tuy nhiên, sự tác động này thuộc loại khác hẳn, nó êm ái, dịu dàng đến nỗi, ví thử nhũng đòn giáng vào người anh lúc nãy có là những nhát dao đi nữa thì cũng trong mấy phút khiến anh không còn cảm thấy đau đớn gì hết.

Bây giờ, mọi người quay về, đi qua chỗ Thwackum lúc ấy đã vực được Blifil đứng dậy. Viết đến đây chúng tôi không khỏi nảy ra một ước muốn của kẻ ngoan đạo là sự thắng bại trong mọi cuộc xung đột chỉ nên được quyết định bởi thứ võ khí này mà thôi, thứ võ khí mà tạo hóa đã cung cấp cho chúng ta vì thấy nó thích hợp với con người, còn như thứ sắt lạnh lùng kia chỉ nên dùng để đào đất chứ không nên dùng để đâm thủng ruột con người. Được như vậy thì chiến tranh, vốn là thứ giải trí của các vị hoàng đế, ắt trở thành gần như vô hại, và cuộc chiến giữa những binh đoàn lớn sẽ có thể diễn ra để thỏa mãn ý thích đặc biệt của nhiều bà quý phái, và cùng với các vị vua chúa, các bà sẽ có thể đích thân là khán giả của cuộc chạm trán. Khi ấy, chiến trường có thể lúc này là la liệt những thây người, và lát sau những người chết hoặc tuyệt đại đa số bọn họ có thể đứng dậy, và giống như quân lính của ngài Bayes, hành quân đi nơi khác trong tiếng trống hoặc tiếng đàn, như đã được quy định từ trước.

Giá có thể thì tôi cũng tránh không đề cập đến vấn đề này một cách khôi hài như vậy, e rằng các vị đứng đắn và các chính trị gia sẽ la ó, vì tôi biết hễ nói đùa là họ giận; nhưng trong thực tế thì sao lại không thể căn cứ vào bên nào có nhiều người bị vỡ đầu, bị chảy máu mũi, bị tím mắt mà quyết định sự thắng bại của một trận đánh, cũng như căn cứ vào bên nào có nhiều người bị què quặt hay bị giết chết? Sao lại không thể dùng cách ấy mà tranh chấp thành trì đất đai? Quả thật, có thể cho rằng cách làm này quá bất lợi cho người Pháp, vì họ sẽ mất ưu thế đối với các nước khác về tài năng của các kỹ sư nước họ. Nhưng xét tinh thần thượng võ và lòng độ lượng của dân tộc này, tôi tin rằng không bao giờ họ từ chối đứng ngang hàng cùng đối phương.

Nhưng mà những cải cách tương tự có lẽ chỉ để ao ước thôi, cũng khó có hy vọng thực hiện, bởi vậy, chúng tôi chỉ gợi ý qua thế thôi, và xin trở lại câu chuyện.

Bây giờ ông Western mới hỏi xem vụ xô xát này căn nguyên bởi đâu. Cả Blifil và Jones đều không đáp, riêng Thwackum dấm dẳng nói:

“Nguyên nhân thì cũng không xa xôi gì, nếu ngài khua bụi rậm cho kĩ sẽ thấy cô ả ngay thôi.”

Ông Western đáp:

“Thấy cô ả! Thế nào, các anh đánh nhau vì một đứa con gái à?”

Thwackum nói:

“Xin ngài hỏi cậu công tử bận áo chẽn ấy, anh ta biết rõ hơn ai hết.”

Ông Western kêu lên:

“Nếu vậy thì đúng là vì chuyện gái rồi... ái chà, Jones, Jones, mi là một thằng chó dái nhé... nhưng mà thôi, các vị, xin hãy hòa thuận với nhau, và trở về nhà tôi làm một chai cho vui vẻ cả.”

Thwackum đáp:

“Thưa ngài, xin ngài thứ lỗi; một người ở địa vị tôi bị một thằng ôn con nhục mạ và hành hung thế này không thể coi là một câu chuyện chơi như vậy, chỉ vì tôi muốn cố làm bổn phận, khám phá cho ra cái con đĩ trơ trẽn kia để đem ra trước pháp luật. Nhưng quả thật, chủ yếu là lỗi tại ông Allworthy và chính ngài, bởi vì nếu các ngài thi hành luật pháp như lẽ ra các ngài phải làm, thì đã quét sạch được hết những giống dòi bọ ấy trong vùng này rồi.”

Ông Western kêu lên:

“Tôi cũng muốn tiêu diệt hết giống chó hoang trong vùng này. Theo ý tôi, chúng ta cũng nên khuyến khích việc chiêu mộ thêm người để bổ sung vào số người mà hàng ngày chúng ta bị mất đi trong chiến tranh. Nhưng mà cô ả kia đâu? Jones, chỉ cho ta coi nào.”

Ông ta vừa nói vừa rón rén tìm quanh, đúng kiểu người ta tìm một con thỏ rừng, cuối cùng, ông ta kêu lên:

“Ô hô! Cô ả cũng không xa đâu. Vết tích của cô ả đây này, đích thị rồi. Tôi tin rằng có thể kêu lên: Chuồn đi mất rồi.”

Quả thật, ông ta có thể kêu lên như vậy, vì ông ta vừa khám phá ra chỗ từ đó cô ả đáng thương chuồn đi ngay lúc mới bắt đầu cuộc ẩu đả, cũng ba chân bốn cẳng như một con thỏ rừng vẫn chạy.

Sophia ngỏ ý xin cha trở về nhà, cô bảo rằng cô thấy trong người choáng váng, chỉ sợ lại ngất đi lần nữa. Nhà điền chủ lập tức chiều ý con gái (ông vốn là một người cha quý con rất mực). Ông tha thiết chèo kéo mọi người về nhà mình dùng bữa tối, nhưng Blifil và Thwackum nhất mực từ chối, Blifil bảo vì nhiều lý do không tiện nói ra ở đây, anh ta phải từ chối vinh dự ấy, còn Thwackum thì tuyên bố (mà có lẽ cũng có lý) trong tình trạng hiện tại, một người ở địa vị ông ta không tiện ra mắt ở bất cứ nơi nào.

Jones không sao từ chối được niềm vui suớng được ở bên Sophia của anh. Anh bèn đi cùng ông Western và mấy người phụ nữ, ông mục sư đi sau cùng. Ông này cũng ngỏ ý muốn nán lại đợi ông bạn đồng nghiệp Thwackum không chịu nhận ân huệ ấy, và cũng chẳng cần kiểu cách gì lắm, cứ đẩy ông ta đi theo ông Western.

Cuộc xô xát đẫm máu vậy là kết thúc, và quyển Năm của bộ truyện này cũng kết thúc.

QUYỂN SÁU

GỒM KHOẢNG BA TUẦN LỄ

CHƯƠNG I

Về tình yêu.

Trong phần trước của bộ truyện, chúng tôi bắt buộc phải đề cập khá nhiều đến sự say mê trong tình yêu, và trong phần sắp tới đây, chúng tôi cũng lại buộc lòng phải bàn tới vấn đề ấy nhiều hơn nữa. Do đó, không nên coi là không thích hợp việc chúng tôi để ý nghiên cứu ở đây về thứ lý thuyết tân thời, mà một vài nhà triết học tự nhận là mới tìm ra cùng với nhiều phát kiến kỳ diệu khác, họ nói rằng tâm hồn con người không hề có thứ tình cảm say mê ấy.

Tôi không dám cả quyết ở đây rằng những nhà triết học kia có thuộc cùng một môn phái kỳ lạ mà cố học giả Swift đã nhắc đến một cách đầy vinh dự hay không, tức là không cần gì đến học vấn, cũng không cần đọc sách, mà chỉ bằng vài thiên tài đơn thuần, họ đã khám phá ra bí mật sâu xa vô giá là không hề có Thượng đế. Cũng không biết các vị ấy có phải thuộc số người mới mấy năm gần đây đã làm cho thiên hạ hoảng lên, vì họ chứng minh rằng những thứ gọi là đạo đức hoặc lòng tốt thực ra không hề tồn tại trong bản tính con người, và từ đó họ suy ra rằng những hành vi tốt đẹp của chúng ta là do lòng kiêu ngạo mà có. Trong thực tế, tôi muốn nghi ngờ rằng các vị đi tìm chân lý kia đích thị là những người thường được thiên hạ gọi là những kẻ đi tim vàng. Phương pháp áp dụng trong cả hai cuộc đi tìm chân lý và tìm vàng đều giống nhau, đều chỉ là một, nghĩa là tìm kiếm, lục lọi, quan sát tại một nơi bẩn thỉu, và trong trường hợp thứ nhất là tại một nơi bẩn thỉu bậc nhất, tức là một tâm hồn xấu xa.

Về chi tiết này, và có lẽ là về sự thành công của họ, người đi tìm chân lý và người đi tìm vàng có lẽ rất thích hợp để so sánh với nhau, song về tính giản dị, bình thường thì nhất định không thể so sánh được, bởi lẽ đã bao giờ nghe nói có người đi tìm vàng nào dám táo gan hoặc điên rồ mà tuyên bố rằng trên đời không có cái thứ gọi là vàng, chỉ bởi vì anh ta đã thất bại trong việc đi tìm kiếm. Trong khi đó, người đi tìm chân lý, sau khi đã lục lọi trong đầu óc nhà xí của chính mình và không tìm thấy một tí gì gọi là đạo đức, tốt đẹp khả ái, hoặc nhân ái, bèn kết luận một cách rất công bằng, thực thà và hợp lý luận rằng những thứ như vậy không hề tồn tại trong toàn thể nhân loại.

Tuy nhiên, để tránh mọi sự bất đồng, nếu có thể được, với các nhà triết học kia, nếu như gọi được họ bằng cái tên ấy, và để chứng tỏ rằng chúng tôi sẵn sàng dàn xếp các vấn đề với nhau một cách êm đẹp, ở đây chúng tôi sẽ nhượng bộ họ ít nhiều, do đó, cũng có thể chấm dứt được cuộc tranh cãi.

Trước hết, chúng tôi thừa nhận rằng có nhiều tâm hồn, và có lẽ chính là tâm hồn của các nhà triết học, hoàn toàn không bị ràng buộc một chút nào bởi thứ tình cảm say mê kia.

Thứ nhì, rằng cái điều thông thường vẫn gọi là tình yêu, nghĩa là ý muốn thỏa mãn một sự thèm khát có tính chất tham lam vô độ, đối với một số lượng thịt người mềm mại, trắng trẻo nào đó, không thể nào là thứ tình cảm say mê mà tôi đang biện hộ ở đây. Quả thực, điều đó gọi là sự đói khát thì đúng hơn, và vì không một anh chàng háu ăn nào lại xấu hổ khi dùng từ yêu để chỉ sự thèm muốn của hắn, và nói rằng hắn yêu món ăn này, món ăn kia... cho nên có thể nói một cách cũng thích hợp không kém rằng kẻ yêu đương thuộc loại này đang thèm khát những người đàn bà này hoặc những người đàn bà kia.

Thứ ba, tôi cũng sẽ thừa nhận rằng thứ tình yêu mà tôi đang bênh vực, mặc dầu nó tự thỏa mãn một cách tế nhị hơn nhiều, quả cũng đòi hỏi sự thỏa mãn cho bản thân không kém gì một sự thèm muốn thô tục nhất của chúng ta (và tôi tin rằng đó là một sự nhượng bộ hết sức đáng kể).

Và sau hết, rằng khi thứ tình yêu ấy tác dụng đến một con người thuộc giới tính khác, nó rất sẵn sàng kêu gọi sự trợ lực của sự đói khát mà tôi đã nói ở trên, để đạt tới sự thỏa nguyện hoàn toàn; và sự đói khát ấy chẳng những không hề làm giảm bớt nhiều niềm thích thú mà lại còn làm gia tăng nó đến mức độ khó lòng tưởng tượng nổi đối với những kẻ chưa bao giờ rung cảm vì những niềm xúc động khác ngoài những điều chỉ do sự thèm muốn gây ra.

Để đổi lấy những sự nhượng bộ này, tôi muốn các nhà triết học hãy thừa nhận rằng trong trái tim của một số người (tôi tin là của nhiều người) có một thứ khuynh hướng tốt đẹp, vị tha, chỉ hài lòng trong việc góp phần làm cho người khác có hạnh phúc. Rằng chỉ có trong sự hài lòng đó, thí dụ như trong tình bạn, trong tình họ hàng thân thuộc, tình hiếu thảo con đối với cha mẹ và trong tình nhân ái nói chung, mới tìm thấy được niềm thích thú lớn lao và êm ái tuyệt vời. Rằng, nếu chúng tôi không gọi điều đó là tình yêu thì cũng không còn tên nào khác nữa. Rằng, mặc dầu những niềm vui thích do thứ tình yêu thuần khiết này đem đến có thể gia tăng thêm và thêm vẻ êm đềm nhờ có sự thèm muốn về tình dục trợ lực, song những niềm vui thích nói trên vẫn có thể tồn tại một mình, mà cũng không hề vì sự can thiệp của sự thèm muốn kia mà bị tiêu diệt. Cuối cùng, lòng quý mến và biết ơn là những động cơ thích hợp của tình yêu, cũng như tuổi trẻ và sắc đẹp là những động cơ thích hợp cho sự ham muốn. Do đó, mặc dầu sự thèm muốn ấy có thể tự nhiên mà chấm dứt khi đối tượng của nó bị ảnh hưởng bởi tuổi tác hoặc sự đau ốm, song những điều này không hề ảnh huởng gì đến tình yêu, cũng không bao giờ làm lung lay hoặc loại trừ ra khỏi một tâm hồn đẹp thứ cảm xúc, hoặc niềm say mê đã dựa trên cơ sở lòng biết ơn và sự quý mến.

Phủ nhận sự tồn tại của một tình cảm say mê mà chúng tôi luôn luôn gặp những thí dụ hiển nhiên, xem ra là rất kỳ lạ và quái gở, điều đó chỉ có thể bắt nguồn từ thái độ tự răn mình mà chúng tôi đã nhắc tới ở trên, song thái độ ấy bất công biết bao! Một người không nhận ra trong bản thân một dấu vết nào của thói hám lợi hoặc tính cao vọng, liệu có từ đó mà kết luận rằng bản tính con người không hề có những ham muốn ấy không? Cớ sao chúng ta lại không khiêm tốn tôn trọng cùng một quy tắc khi xét đoán điều hay cũng như khi xét đoán điều dở của kẻ khác? Hoặc nữa, cớ sao, trong một số trường hợp, chúng ta lại “đem thế giới nhét vào con người mình” như Shakespear nói?

Tôi e rằng ở đây, thói kiêu căng hợm mình đã đóng một vai trò quá quan trọng. Đó là một thí dụ về sự bợ đỡ của chúng ta đối với chính tâm hồn chúng ta, và hầu như điều này là phổ biến. Vì hiếm khi có ai dầu cho vẫn khinh bỉ tính tình một kẻ xu nịnh đến thế nào đi nữa lại không hạ mình xuống mà nịnh nọt chính mình một cách cực kỳ đê tiện.

Bởi thế cho nên, chỉ với những ai có tâm hồn chứng thực được cho những điều tôi nói ra, tôi mới yêu cầu xác nhận chân lý của những nhận xét trên.

Bạn đọc yêu quý ơi, xin hãy quan sát trái tim mình, và quyết định xem có nên tin tưởng như chúng tôi về vấn đề này không.

Nếu bạn tin, thì bây giờ bạn có thể tiến hành việc minh họa qua những trang sắp tới. Nếu bạn không tin, thì xin bạn hãy yên trí rằng bạn đọc nhiều mà hiểu ít, và bạn nên theo đuổi việc làm ăn, hoặc những khoái lạc của bạn (như cũ), hơn là tiêu phí thêm thì giờ để đọc những điều mà bạn không thể thưởng thức cũng như không thể hiểu nổi. Bàn về ảnh hưởng của tình yêu với bạn nhất định là phi lý chẳng khác gì tranh cãi về chuyện màu sắc với một người mù bẩm sinh, vì biết đâu quan niệm của bạn về tình yêu lại không phi lý như quan niệm của một người mù về màu đỏ mà trước kia chúng tôi được nghe kể lại: Anh ta thấy hình như màu này rất giống vói tiếng kèn đồng, và theo ý kiến bạn, có thể tình yêu khá giống một đĩa xúp, hoặc một món thịt bò rán.

CHƯƠNG II

Tính tình bà Western, kiến thức rộng và sự hiểu biết sâu sắc của bà về cuộc đời, cùng một thí dụ về con mắt thấu triệt của bà do những ưu điểm trên mà có.

Bạn đọc đã thấy ông Western, em gái ông, con gái ông, chàng Jones trẻ tuổi và ông mục sư, cùng trở về nhà ông Western rồi sau đó hầu hết mọi người tiệc tùng vui vẻ suốt buổi tối. Quả thật Sophia là người duy nhất giữ vẻ mặt nghiêm trang vì anh chàng Jones lúc này tâm hồn đã bị tình yêu choán hết, lại nghĩ đến ông Allworthy đã lành bệnh, thêm người yêu thỉnh thoảng không đừng được, cứ liếc nhìn anh âu yếm, thành thử anh chàng thấy phấn khởi quá, cũng hòa theo niềm vui của ba người kia, và có lẽ họ là những người vui nhất trên đời.

Sáng hôm sau, lúc ăn điểm tâm, Sophia vẫn giữ vẻ mặt nghiêm trang như trước, cô rời phòng ăn sớm hơn thường lệ để ông bố và bà cô ngồi lại với nhau. Nhà điền chủ không để ý đến sự thay đổi trong tính tình con gái. Tình thực mà nói ông là một người không có khiếu quan sát mấy, mặc dầu cũng chút ít là một nhà chính trị và đã từng hai lần ứng cử đại diện cho quyền lợi của xứ sở. Em gái ông là một quý bà thuộc loại khác hẳn. Bà đã từng ra vào nơi cung đình và đã tiếp xúc với giới quý phái. Do đó, bà đã thu được tất cả những kiến thức mà giới trên thông thường vẫn cung cấp, bà hoàn toàn nắm vững những tác phong, tập quán, nghi thức thời thượng. Tri thức uyên bác của bà cũng không dừng lại ở đó. Nhờ học vấn, tâm hồn bà phong phú hơn rất nhiều. Không những bà đã đọc rất nhiều kịch bản những vở nhạc kịch, những bản thánh ca, những tập thơ và tiểu thuyết hiện đại - về tất cả những loại này, bà còn là một nhà phê bình - bà còn đọc cả Lịch sử nước Anh của Rapin, Lịch sử La Mã của Eachard, cùng nhiều tập Hồi ký để dùng trong sử học viết bằng tiếng Pháp, ngoài ra, bà còn đọc rất nhiều bài bút chiến và báo về chính trị xuất bản trong khoảng hai chục năm nay. Nhờ vậy bà rất thông thạo về chính trị và có thể tranh luận một cách uyên bác về những vấn đề thời sự của châu Âu, ngoài ra bà còn rất khôn khéo trong học thuyết về ái tình, bà biết rõ hơn ai hết người nào xứng đôi với người nào. Bà càng dễ dàng thâu lượm được kiến thức này vì trong khi theo đuổi nghiên cứu, tâm trí bà không bao giờ bị phân tán vì những chuyện yêu đương của bản thân, không rõ vì bà không có sở thích, hay là vì không bao giờ những sở thích ấy của bà được thức tỉnh - có lẽ lý do sau thì đúng hơn. Bà có tướng đàn ông, cao tới gần một mét tám mươi, lại thêm có tác phong đặc biệt và học rộng: thành thử có thể vì vậy mà nam giới không coi bà như một phụ nữ mặc dầu bà vẫn bận váy như thường.

Tuy nhiên, vì bà đã nghiên cứu vấn đề với tinh thần khoa học, cho nên, dù chưa bao giờ thực hành, bà vẫn nắm vững hoàn toàn mọi thủ thuật mà các bà các cô lịch sự vẫn dùng mỗi khi khuyến khích, hoặc muốn che giấu lòng yêu thích, cùng với một loạt dài dằng dặc những cử chỉ phụ theo như cười mỉm, liếc tình, đưa mắt... như hiện nay vẫn được thực hành trong giới phong nhã. Nói tóm lại, không một loại điệu bộ giả vờ nào thoát khỏi mắt bà, song về những biểu hiện đơn giản, mộc mạc của bản tính chân thực thì bà lại không hiểu biết mấy tí, vì bà chưa bao giờ được thấy những điều đó.

Nhờ có tài sắc sảo kỳ diệu ấy, lúc này bà Western tự nghĩ mình đã khám phá ra một điều gì đó trong tâm hồn Sophia. Lần đầu tiên bà nảy ra ý này là do cử chỉ của cô thiếu nữ hôm ở ngoài “bãi chiến trường”, bà nghĩ ngay, và những điều bà quan sát được về Sophia tối ấy và sáng hôm sau lại càng xác minh điều bà nghi ngờ. Tuy vậy, vì rất thận trọng để tránh lầm lẫn, nên bà ấp ủ điều bí mật này suốt một đêm trong lòng, chỉ tỏ thái độ một cách xa xôi bóng gió vài lần bằng những nụ cười giả tạo, những cái nháy mắt, gật đầu và thỉnh thoảng bà lại buông ra một câu nói lấp lửng, khiến cho cô Sophia quả thật cũng lo sợ, song ông anh trai bà thì vẫn chẳng hay biết một tí gì.

Tuy nhiên, cuối cùng, bà cũng hoàn toàn hài lòng về sự thực mình đã quan sát thấy. Thế là một buổi sáng, nhân ngồi một mình với ông anh trai, bà bèn cắt ngang tiếng huýt sáo của ông ta, nói:

“Này anh, gần đây anh có nhận thấy cháu gái em có điều gì thật khác thường không?”

Ông Western đáp:

“Không, anh không thấy. Con bé có chuyện gì thế?”

Bà nói:

“Em thấy có chuyện, lại là chuyện khá quan trọng nữa kia đấy.”

Ông Western kêu lên:

“Sao chẳng thấy nó phàn nàn gì cả? Mà nó đã bị lên sởi rồi cơ mà.”

Bà đáp:

“Anh trai ơi, ngoài bệnh sởi ra, bọn con gái còn có thể mắc nhiều thứ bệnh khác, đôi khi còn nguy hại hơn cả bệnh sởi nữa cơ.”

Nghe đến đây, ông Western hết sức băn khoăn, ông ta cắt ngang lời bà và yêu cầu bà lập tức cho biết ngay nếu như con gái ông ta có bị yếu đau gì, ông ta nói thêm:

“Cô cũng biết đấy, anh quý con gái hơn cả linh hồn anh, và sẵn sàng cho người đi khắp cùng trời cuối đất để tìm cho con gái một thầy thuốc giỏi nhất.”

Bà Western cười đáp:

“Ấy, ấy, bệnh nó không ghê gớm đến thế đâu, nhưng mà anh trai ạ, em tin rằng anh cũng biết em từng trải việc đời, em cam đoan với anh nếu cháu gái em đang không yêu ai đến mê mệt thì sai lầm này sẽ là sai lầm lớn nhất trong đời em.”

Ông Western giận dữ kêu lên:

“Thế nào! Nó yêu ai? Nó yêu mà không cho anh biết! Anh sẽ truất quyền thừa kế của nó. Anh sẽ tống cổ nó ra khỏi nhà, đi tay không, không thí cho nó lấy một xu. Anh đối xử tốt với nó, anh yêu thương nó như thế mà nó không xin phép anh lại dám yêu đương à?”

Bà Western nói:

“Nhưng anh sẽ không tống cổ đứa con gái mà anh quý hơn cả linh hồn ra khỏi cửa đâu, nào anh đã biết sự lựa chọn của nó có đáng tán thành hay không. Giả sử nó lại yêu chính cái người anh muốn lấy cho nó, chắc hẳn anh không giận dữ nữa chứ?”

Ông Western kêu lên:

“Không, không, thế thì lại khác. Nếu nó lấy người đàn ông mà anh cũng ưng ý gả thì cho nó cứ việc tha hồ mà yêu, anh sẽ không bận tâm gì đến việc ấy.”

Bà Western đáp:

“Nói thế mới là người khôn ngoan chứ, nhưng em tin rằng cái người đàn ông nó lựa chọn sẽ chính là người mà anh muốn lựa chọn cho nó. Nếu không đúng thế, em không chịu mất với anh cái tiếng từng trải cuộc đời, và anh trai ạ, em tin rằng anh cũng công nhận em có biết việc đời đôi chút.”

Ông Western nói:

“Em gái ơi, anh cũng tin cô hiểu biết việc đời như bất cứ người đàn bà nào khác, và chắc chắn, đó là những vấn đề của đàn bà. Cô biết đấy, anh không ưa việc cô bàn chuyện chính trị, đó là chuyện của đàn ông bọn anh, những người bận váy không nên nhúng tay vào, nhưng mà này, anh chàng đó là ai vậy?”

Bà Western đáp:

“Ôi chao! Anh đoán được thì đi mà đoán lấy. Đối với một nhà chính trị đại tài như anh thì có gì là khó khăn. Với óc suy luận này thì có thể vào lọt văn phòng của các vương công và khám phá ra những bộ máy chính trị tại châu Âu, huống hồ những ý nghĩ trong tâm trí thô sơ của một đứa con gái thì khó khăn gì mà không đoán ra được.”

Nhà quý tộc kêu lên:

“Em gái ơi, anh vẫn khuyên cô chớ có dùng cái giọng bí hiểm kiểu cung đình ấy ra với anh cơ mà. Anh bảo cho mà biết, anh không hiểu tiếng lóng đâu, nhưng một tờ báo, hoặc tờ Bưu điện London buổi chiều, thì anh đọc được. Có lẽ, thỉnh thoảng cũng có một câu thơ anh không hiểu rõ lắm vì một nửa số chữ bị bỏ sót, nhưng anh cũng biết rõ nội dung bài thơ muốn nói gì. Anh cũng biết những công việc của chúng ta tiến hành không được tốt như lẽ ra phải thế, vì thói hối lộ và tệ tham ô.”

Quý bà kia kêu lên:

“Em thành thực thương hại cho sự quê mùa dốt nát của anh đấy.”

Ông Western đáp:

“Thế à? Vậy anh cũng thương hại cho cái học thức thành thị của cô. Thà anh là cái quái gì cũng được, còn hơn là một cận thần, một tín đồ Giáo hội Trưởng lão hoặc một tay vương giả dòng Hanover như một số kẻ khác.”

Bà Western đáp:

“Nếu anh định ám chỉ em thì thua anh, anh cũng biết em là đàn bà và em là cái gì, điều đó không quan trọng. Vả lại...”

Nhà quý tộc kêu lên:

“Anh biết cô là đàn bà lắm chứ, và thế là may cho cô đấy, nếu cô không là đàn bà thì nói thật, anh đã phang cho cô vài gậy từ lâu rồi.”

Bà Western đáp:

“Ấy đấy, cái ưu thế tưởng tượng của đàn ông các anh chỉ ở quả đấm ấy thôi. So với phụ nữ chúng em, chỉ có thể xác, chứ không phải trí óc của đàn ông các anh mạnh mẽ hơn. Hãy tin lời em, may cho các anh là còn có thể khỏe hơn chúng em đấy, nếu không thì vì có trí tuệ cao hơn, chúng em đã bắt tất cả những người đàn ông như anh làm cái mà những người can đảm và khôn ngoan, thông minh và lịch sự đã làm rồi... là làm nô lệ cho chúng em.”

Nhà điền chủ đáp:

“May quá anh cũng biết cô định nói gì rồi, nhưng để khi khác chúng ta sẽ bàn kĩ hơn về vấn đề này. Bây giờ cô sẽ nói cho anh biết, cô định nói con gái anh yêu anh chàng nào nào?”

Bà Western nói:

“Khoan khoan một tí để cho em tiêu hóa nốt cái lòng khinh bỉ của em đối với nam giới các anh đã, nếu không thì em phải phát cáu lên với anh mất. Đấy... Em vừa mới tìm được cách nuốt nó xuống rồi. Bây giờ thì thưa nhà chính trị tài ba, ngài nghĩ thế nào về cậu Blifil? Nó chẳng ngất đi lúc nhìn thấy cậu ta ngã lăn bất tỉnh trên mặt đất là gì? Đến lúc cậu ta tỉnh lại rồi, mặt nó lại chẳng tái nhợt đi lúc chúng ta đến chỗ cậu ta đứng là gì? Và bữa tối hôm ấy và cả sáng hôm sau cũng như kể từ hôm đó trở đi, nếu không vì lý do ấy mà nó mặt ủ mày chau thì còn vì sao nữa?”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Trời ơi, bây giờ cô nhắc đến, anh mới nhớ ra tất cả. Đúng thế rồi, và anh cũng bằng lòng lắm. Anh biết Sophia ngoan lắm, nó không làm cho anh phải giận dữ về chuyện yêu đương của nó đâu. Trong đời anh, chưa bao giờ anh lại vui như lúc này. Hai sản nghiệp này mà kết hợp với nhau thì không còn gì hơn. Ít lâu nay anh cũng đã có ý định ấy, vì quả thật hai sản nghiệp này cũng đã ít nhiều gắn bó với nhau do quan hệ hôn phối rồi, phải tách ra thì thực cũng đáng buồn. Thực ra thì trong nước có nhiều tài sản lớn hơn, nhưng trong quận ta thì không có. Và thà anh chịu thiệt cái gì còn hơn gả con gái anh cho người xa lạ, người ngoài quận. Vả lại, đa số những sản nghiệp lớn như thế nằm trong tay bọn vương công, mà cứ nghe nhắc đến chúng là anh đã đủ căm ghét rồi, nhưng mà cô khuyên anh làm gì bây giờ nào? Anh biết về việc này phụ nữ các cô giỏi hơn đàn ông bọn anh nhiều.”

Bà Western đáp:

“Thưa ngài, là kẻ đầy tớ tăm tối của ngài, chúng em chịu ơn ngài vì đã công nhận rằng chúng em có khả năng về mọi mặt nào đó. Vậy thì thưa nhà chính trị đại tài, anh đã vui lòng hỏi ý kiến em, thì em nghĩ rằng anh nên đích thân ngỏ ý muốn làm thông gia ngay với ông Allworthy. Hai bên cha mẹ ngỏ ý cầu hôn cho con không có gì là bất tiện hết. Trong truyện Odyssey của Pope, vua Alcinous cũng gả con gái cho Ulysses. Em chẳng cần phải khuyên một nhà chính trị tài ba như anh nên cẩn thận, chớ có nói rằng con gái mình đang yêu, như thế thật trái với mọi phép tắc.”

Nhà điền chủ nói:

“Được, anh sẽ ngỏ lời với ông Allworthy. Nhưng nếu lão ta từ chối thì thế nào anh cũng quật cho lão một trận.”

Bà Western kêu lên:

“Đừng sợ, cuộc hôn nhân này có lợi cho lão lắm, lão không từ chối đâu.”

Nhà điền chủ đáp:

“Cũng chẳng biết nữa, cái lão Allworthy chó má ấy kì quặc lắm, tiền bạc chẳng nghĩa lý gì đối với lão.”

Bà Western nói:

“Anh trai ạ, em lấy làm lạ cho cái tài chính trị của anh. Thế anh cũng tin cái lời người ta tuyên bố là thật à? Anh nghĩ rằng ông Allworthy khinh đồng tiền hơn người khác, chỉ vì ông ta vẫn thường tuyên bố như thế nhiều hơn người khác chăng? Em tưởng chỉ có bọn đàn bà nhẹ dạ chúng em mới dễ tin như vậy chứ đàn ông khôn ngoan giời sinh ra để làm các nhà chính trị mà cũng thế à? Thật đấy, anh trai ạ, anh có thể làm một nhà đại sứ đặc mệnh toàn quyền lỗi lạc đi thương thuyết với người Pháp được đấy. Họ có thể dễ dàng làm cho anh tin rằng chỉ vì lý do tự vệ mà họ đánh chiếm các nước khác.”

Nhà điền chủ càng ra vẻ khinh bỉ đáp:

“Em gái ơi, để bè bạn của cô tại triều đình chịu trách nhiệm về chuyện đất đai bị mất, cô là đàn bà, anh không trách, vì anh nghĩ rằng họ cũng khá khôn ngoan, không tiết lộ bí mật với đàn bà.”

Kèm theo là một tiếng cười giễu cợt, bà Western không nhịn được nữa, suốt từ nãy bà đã bị khiêu khích ở chỗ yếu điểm, vì quả thật trong những vấn đề này, bà cũng rất khôn khéo và cũng rất thô bạo, thành thử bà phát khùng lên, và tuyên bố rằng anh trai bà là một thằng hề, lại là một thằng xuẩn, và bà sẽ không ở lại trong nhà này nữa.

Tuy rằng có lẽ nhà điền chủ chưa bao giờ đọc Machiavel*, nhưng về nhiều mặt, ông ta là một chính trị gia hoàn hảo. Ông ta nắm rất vững nhiều nguyên lý sáng suốt đã lĩnh hội được đầy đủ trong trường chính trị kiểu Aristotle tại hẻm Exchange. Ông ta hiểu rõ giá trị đúng đắn và duy nhất của tiền bạc, tức là vấn đề tích lũy dự trữ. Ông ta cũng rất khôn khéo trong việc đánh giá chính xác những việc như chuyển quyền sở hữu hay giá trị kỳ vọng của biến ngẫu nhiên... và vẫn thường quan tâm đến tổng số gia sản của cô em gái, cũng như khả năng chính ông ta hoặc con cháu ông ta sẽ thừa kế gia sản ấy. Khôn ngoan như ông ta, không khi nào lại vì một chuyện bất bình vặt vãnh mà hy sinh tất cả, do đó thấy mình đã đẩy vấn đề đi quá xa, ông ta bắt đầu tính chuyện làm lành. Cũng không phải là việc khó khăn lắm, vì bà em vốn rất quý ông anh trai, và lại càng quý cháu gái hơn nữa. Không kể cái tật dễ cáu mỗi khi có ai ăn nói động tới cái tài chính trị của bà, vì bà tự đánh giá mình rất cao về mặt này, thì tính bà cũng rất tốt và rất dịu dàng.

Do đó, sau khi đã trừng phạt mấy con ngựa vì chúng trốn ra khỏi chuồng qua cửa sổ để ngỏ, ông ta bèn quay lại chỗ em gái, dỗ dành cho bà dịu cơn nóng giận bằng cách rút lại hết thảy mọi ý kiến đã đưa ra, và khẳng định những điều hoàn toàn trái ngược với những điều đã khiến bà nổi giận. Cuối cùng, ông ta phải nhờ đến tài hùng biện của Sophia giúp đỡ. Không những lời ăn tiếng nói hết sức duyên dáng và dễ nghe, Sophia còn có thuận lợi là lúc nào cũng được bà cô dễ dàng vui vẻ lắng nghe.

Tất cả dẫn đến kết quả là bà Western mỉm cười một cái rồi bảo:

“Anh trai ạ, anh thật là một lão Croat* chính cống. Nhưng giống như những người cũng được việc trong quân đội của Nữ hoàng, anh cũng có phần nào tốt đấy. Vậy thì em ký hòa ước với anh thêm một lần, xem anh lại có vi phạm nữa không, ít nhất, anh là một nhà chính trị tài ba như thế thì em cũng có thể hy vọng anh sẽ tôn trọng thỏa ước giống như người Pháp, cho tới khi vì quyền lợi riêng anh lại xóa bỏ.”

CHƯƠNG III

Gồm hai lời thách thức các nhà phê bình.

Nhà điền chủ dàn xếp xong công việc với bà em gái, như chúng ta thấy trong chương trên, cũng rất nóng lòng muốn nói chuyện với ông Allworthy về lời cầu hôn, đến nỗi bà Western phải khó khăn lắm mới ngăn được anh trai không đến thăm ông nhằm mục đích này, ngay khi ông còn đang ốm.

Hồi đang ốm, ông Allworthy có hẹn dùng bữa với ông Western. Vì vậy, vừa thoát khỏi sự giam cầm của y học, ông nghĩ ngay tới chuyện thực hiện lời hứa (tính ông xưa nay vẫn thế, dù là việc lớn hay việc nhỏ).

Trong khoảng thời gian giữa cuộc đối thoại ở chương vừa rồi và buổi chiêu đãi ngày hôm nay, Sophia đã hơi lo ngại về nỗi bà cô khôn ngoan đã có ý nghĩ mình say mê Jones, vì nghe thấy bà buông ra mấy câu nói bóng gió. Cô bèn quyết định nhân dịp này xóa sạch mọi sự nghi ngờ, và nhằm mục đích ấy, cô phải giữ gìn cử chỉ thật cẩn thận.

Thứ nhất, cô cố gắng lấy vẻ mặt thật nhí nhảnh và những cử chỉ thật nhanh nhảu để che giấu tâm trạng âu sầu hồi hộp. Thứ hai, suốt ngày hôm ấy, cô chỉ nói chuyện với Blifil, không hề để ý gì đến anh chàng Jones khốn khổ.

Thấy thái độ con gái như vậy, nhà điền chủ hài lòng quá, đến nỗi hầu như ông ta chẳng thiết ăn uống gì hết, suốt bữa cứ ngồi rình, hễ có dịp là nháy mắt và gật đầu ra hiệu với bà em gái, bà này thoạt đầu không thấy vui lòng như ông anh trai về những điều bà nhìn thấy.

Tóm lại, Sophia đã đóng vai của mình một cách quá cường điệu, khiến cho thoạt đầu bà cô sửng sốt, và bắt đầu ngờ cô cháu gái vờ vĩnh ra sao đây. Nhưng vì chính bà cũng là một tay mưu mẹo cao cường, nên chỉ lát sau bà cũng cho đó là mưu mẹo cao cường của Sophia. Bà nhớ lại mình đã nói với Sophia nhiều câu bóng gió ám chỉ mối tình của cháu gái, và tưởng rằng cô thiếu nữ đã làm ra vẻ lịch sự quá đáng để chế nhạo bà, lại xét thái độ vui vẻ nói chung quá mức của cô thì ý kiến này càng được xác định. Viết đến đây, chúng tôi không thể tránh khỏi nhận xét rằng, sự phỏng đoán trên có thể coi là có cơ sở hơn, ví thử Sophia đã từng sống mười năm trong bầu không khí của Grosvenor Square*, tại đây các bà mệnh phụ trẻ tuổi quả có học được các kỹ xảo kỳ diệu là trêu chọc và bỡn cợt với thứ tình cảm say mê này, một chuyện hết sức đứng đắn trong khu rừng và những lùm cây cách xa London hàng trăm dặm đường.

Tình thực mà nói thì muốn khám phá cho ra mánh khóe của kẻ khác, điều quan trọng là thủ đoạn của chính chúng ta cũng phải cùng một khuôn với thủ đoạn của họ, nếu như tôi có thể dùng thành ngữ này, bởi vì nhiều khi có những người rất khôn khéo bị thất bại chỉ vì họ cứ tưởng người khác khôn ngoan hơn, hoặc nói cách khác cứ tưởng họ là những tên còn lưu manh hơn là trong thực tế. Vì nhận xét này cũng khá sâu sắc cho nên tôi xin minh họa bằng một câu chuyện sau đây: Có ba người nhà quê đuổi theo một tên trộm người hạt Wiltshire qua vùng Brentford. Người thực thà nhất, nhìn thấy chữ Quán Wiltshire trên một tấm bảng, bèn khuyên các bạn vào tìm, yên trí nhất định sẽ tóm được con mồi tại đó. Người thứ hai khôn ngoan hơn, cười vào suy nghĩ giản đơn và ngốc nghếch đó. Người thứ ba còn khôn ngoan hơn nữa, đáp rằng: “Mặc dù vậy, chúng ta vẫn cứ vào, có thể nó nghĩ rằng chúng ta không ngờ nó lại trà trộn với những người đồng hương của nó.” Thế là họ vào trong quán, lùng sục tìm kiếm khắp nơi, thành thử vì thế mà không đuổi kịp tên trộm, vì nó chỉ đi trước họ có một quãng đường ngắn, cả ba đều biết tên kẻ trộm này không biết chữ, nhưng họ không hề nghĩ tới điều đó.

Xin bạn đọc tha thứ cho đoạn văn lạc đề này, trong đó tôi đã tiết lộ một điều bí mật vô giá, vì lẽ mọi tay cờ bạc đều phải đồng ý rằng biết đích xác lối chơi của đối phương là điều cần thiết để áp đảo họ. Không những thế, đó còn là một lý do để giải thích vì sao, nói chung, nhiều người tính tình đơn giản, ngây thơ lại cứ bị hiểu lầm và bị đánh giá sai. Nhưng điều quan trọng hơn cả là vì thế mà Sophia khiến cho bà cô cao tay về chính trị của mình lầm lẫn.

Bữa ăn đã xong, mọi người ra vườn. Ông Western hoàn toàn yên trí điều mà em gái nói với mình là đúng, bèn gọi ông Allworthy ra một chỗ, và sỗ sàng ngỏ ý kiến muốn xe duyên cho Sophia và cậu Blifil trẻ tuổi.

Ông Allworthy không thuộc loại người dễ bị xúc động vì những tin tức đột ngột bất ngờ có lợi theo thường tình. Quả thật, tâm hồn ông đã được tôi luyện bởi thứ triết lý thích hợp với một con người và một tín đồ Cơ đốc giáo. Ông cũng không làm ra vẻ hoàn toàn vượt lên trên mọi sự khoái lạc và đau khổ, mọi niềm vui và nỗi lo âu, song đồng thời, ông cũng không mất tinh thần và bối rối trước mọi điều bất hạnh ngẫu nhiên xảy ra bởi nụ cười hay sự cau có của số mệnh. Do đó, nghe ông Western ngỏ lời, ông không để lộ mảy may xúc động, vẻ mặt cũng không hề thay đổi. Ông nói cuộc nhân duyên này chính là điều ông vẫn thực tâm mong muốn, đoạn, ông bày tỏ những lời ca ngợi rất thích đáng về tài sắc cô thiếu nữ, ông công nhận rằng lời cầu hôn này là có lợi cho ông về mặt tài sản, ông cảm tạ ông Western vì đã có ý kiến tốt đẹp về cháu ông, đoạn kết luận rằng nếu đôi trẻ thương nhau thì ông cũng hết sức mong muốn hoàn tất vấn đề.

Câu trả lời của ông Allworthy khiến ông Western hơi phật ý, vì nghe không niềm nở, nhiệt tình như ông ta chờ đợi. Đôi trẻ có thương nhau không ư? Ông ta hoàn toàn coi thường chuyện ấy. Ông ta bảo: “Cha mẹ là những người sáng suốt nhất trong việc quyết định lấy vợ gả chồng cho con cái!”, rằng về phía mình, ông ta sẽ buộc con gái mình phải tuyệt đối phục tùng, và nếu như có một chàng trai nào lại từ chối một người bạn chăn gối như con gái ông ta thì người đó chỉ làm kẻ đầy tớ hèn mọn cho ông ta thôi, và hy vọng là không còn điều tai hại nào khác nữa.

Ông Allworthy cố gắng làm cho ông Western dịu cơn tức giận bằng cách hết lời ca tụng Sophia, ông tuyên bố chắc chắn Blifil sẽ vui sướng nhận lời cầu hôn, song mọi cách đều vô hiệu, nhà điền chủ một mực đáp: “Tôi không nói thêm nữa... Tôi hy vọng là không còn điều tai hại nào khác... Thế thôi.” Trước khi hai người chia tay nhau, ít nhất ông ta cũng nhắc đi nhắc lại câu nói trên đến hàng trăm lần.

Ông Allworthy thừa biết tính ông bạn láng giềng, nên trước thái độ ấy, ông cũng không tức giận. Tính ông vốn rất ghét thói cha mẹ cưỡng ép con cái trong việc lấy vợ gả chồng nên ông đã quyết định không bao giờ ép buộc tình cảm của đứa cháu trai, nhưng nghĩ đến mối nhân duyên, ông cũng hết sức vui lòng, vì khắp vùng này, ai ai cũng ca tụng Sophia, và chính ông cũng rất thán phục những ưu điểm khác thường bẩm sinh của cô thiếu nữ về cả tâm hồn và sắc đẹp. Chúng tôi tin rằng thêm vào đó phải kể tới cái gia sản lớn lao của Sophia, tính ông điềm đạm thật, không tối mắt vì điều ấy, nhưng ông cũng là người rất thực tế nên cũng không coi rẻ.

Và đến đây, để thách thức các nhà phê bình hay to tiếng quát tháo, tôi nhất định phải xen vào một đoạn văn ngoài đề, bàn về sự khôn ngoan chân chính, mà ông Allworthy là một mẫu mực tiêu biểu, cũng như ông là một mẫu mực tiêu biểu của lòng tốt.

Vậy thì, bất kể tất cả mọi điều phỉ báng mà thi sĩ nghèo của ngài Hogarth đã viết về của cải, và bất kể tất cả những lời thuyết giáo mà các nhà thần học bụng phệ đã dùng để lên án khoái lạc. Một người làm chủ một tài sản dồi dào cũng có thể khôn ngoan như một tên hành khất đầu đường xó chợ, hoặc có thể hưởng thụ một người vợ xinh đẹp, hay một người bạn chân thành mà vẫn cứ sống như một vị ẩn sĩ khó tính thuộc giáo phái La Mã vẫn chôn vùi mọi năng lực hoạt động xã hội của mình, bóp mồm bóp miệng, đồng thời tự hành hạ khổ cực tấm thân mình.

Nói thực ra thì rất có thể người khôn ngoan nhất lại là kẻ có hạnh phúc phàm trần ở mức độ cao: bởi vì nếu sự tiết chế những ham muốn do khôn ngoan mà có là con đường chắc chắn nhất dẫn tới sự giàu có hữu ích, thì cũng chỉ có nó mới tạo điều kiện cho ta thưởng thức được nhiều khoái lạc. Người khôn ngoan vừa lòng với mọi ham muốn và sự say mê, còn kẻ ngu dại thì hy sinh hết thảy chỉ để lao đầu vào một thứ.

Người ta có thể phản đối rằng có những người rất khôn ngoan lại nổi tiếng là hám lợi. Tôi trả lời rằng đó không phải là trường hợp này. Lại cũng có thể bảo rằng những người khôn ngoan nhất đã từng ham thích khoái lạc quá độ khi còn trẻ. Tôi trả lời rằng khi ấy họ chưa khôn ngoan.

Nói tóm lại, với những kẻ chưa hề theo học tại trường học khôn ngoan thì rất khó để học được những bài học khôn ngoan ấy, những bài học ấy chỉ dạy chúng ta mở rộng thêm một chút phạm vi ý nghĩa thông thường của câu ngạn ngữ đơn giản ai ai cũng rõ và ngay cả đến những tầng lớp thấp hèn nhất cũng đã áp dụng: Ấy là chớ nên mua cái gì với một giá quá đắt.

Vậy là bất cứ ai mang câu ngạn ngữ phổ biến trên vào trong cái chợ lớn lao của cuộc đời, thường xuyên áp dụng nó vào danh vọng, tiền của, lạc thú cùng hết thảy mọi thứ hàng hóa do cái chợ kia cung cấp thì tôi xin cả quyết, người đó là một người khôn ngoan, và phải được công nhận là khôn ngoan theo cái nghĩa thế tục của từ này: Anh ta được hời nhất, vì trong thực tế, anh ta chỉ mất chút lo nghĩ mà mua được mọi thứ, và đem về nhà hết thảy mọi thứ tốt đẹp tôi đã kể ở trên, trong khi anh ta vẫn giữ được toàn vẹn cho mình sức khoẻ, sự trong trắng, tiếng tăm, tức là cái giá thông thường mà người khác phải trả để có được những thứ kia.

Nhờ có sự tiết chế những ham muốn ấy, anh ta cũng học được hai bài học khác giúp cho tính cách của anh ta hoàn chỉnh. Thứ nhất là không bao giờ tối mắt khi vớ được một món hời, cũng không bao giờ bi quan khi phiên chợ rỗng không, hoặc những thứ hàng hóa trong chợ quá đắt không mua được.

Nhưng tôi phải nhớ rằng tôi đang viết về vấn đề gì, và chớ nên lạm dụng quá mức sự kiên nhẫn của một nhà phê bình phúc hậu. Do đó, tôi chấm dứt chương này ở đây.

CHƯƠNG IV

Gồm một số việc lặt vặt kỳ dị.

Vừa về đến nhà, ông Allworthy liền cho gọi Blifil ra riêng một chỗ, và sau mấy câu giáo đầu, ông cho anh ta biết về ý ông Western muốn gả con gái cho anh ta, đồng thời ông cũng cho anh ta biết là theo ý ông, ông thấy nếu được như vậy thì rất hay.

Sự quyến rũ của Sophia dường như đã không có lấy một chút tác động nào đối với Blifil, không phải vì trái tim anh ta đã ký gửi nơi khác và cũng không phải anh ta hoàn toàn không màng tới sắc đẹp, hoặc vốn căm ghét đàn bà, nhưng lòng khao khát thèm muốn của anh ta về bản chất, vốn chỉ vừa phải thôi, nên anh ta rất dễ dàng kiềm chế nó bằng lý lẽ triết học, bằng những suy nghĩ đắn đo, hoặc bằng một phương pháp nào khác. Còn như cái sự say mê mà chúng tôi bàn tới ở chương đầu của quyển này, thì trong toàn bộ thể chất con người anh ta không có lấy một chút.

Tuy không có một chút gì về sự say mê phức tạp mà chúng tôi vừa bàn tới, và sự say mê mà đức hạnh và sắc đẹp của Sophia đúng là một đối tượng đáng chú ý, nhưng anh ta lại có rất nhiều thứ say mê khác mà bản thân chúng có thể tìm thấy được sự thỏa mãn trong gia tài của cô tiểu thư, chẳng hạn như tính hám lợi và tham vọng vẫn chia nhau ngự trị trong đầu óc anh ta. Blifil đã nhiều lần ước ao chiếm được một cái gia tài lớn nhường ấy và đã nhiều lần nói xa xôi đến điều đó, nhưng nghĩ về độ tuổi còn trẻ của chính mình và của cô gái, nhất là khi nghĩ ông Western có thể đi bước nữa, rồi có nhiều con cái, nên anh ta cũng không vội vã, hăm hở theo đuổi.

Giờ đây, chính ông Western ngỏ ỷ, vậy là cái vật ngăn cản cuối cùng và hết sức cụ thể ấy đã phần lớn bị gạt bỏ, do đó Blifil sau mấy giây ngập ngừng, đáp lời ông Allworthy rằng hôn nhân là một vấn đề mà cho đến nay anh ta chưa nghĩ đến, nhưng vốn là người hết sức biết ơn sự quan tâm săn sóc chí tình như cha đẻ của ông đối với anh ta, nên anh ta xin tuân theo lời ông trong mọi sự việc để ông được vui lòng.

Ông Allworthy vốn là một người đầy nghị lực, thái độ nghiêm nghị của ông giờ đây là do ông thực sự từng trải và xuất phát từ triết lý về cuộc sống, chứ không phải do bản tính ông lạnh lùng: Vì hồi trẻ ông là một thanh niên sôi nổi giàu nhiệt tình, ông đã yêu và lấy một người phụ nữ đẹp. Do đó, thấy cậu cháu trả lời không lấy gì làm nhiệt tình lắm, ông cảm thấy không vui lòng, và ông cũng không thể làm ngơ không ngớt miệng khen ngợi những nét hay vẻ đẹp ở cô Sophia, nên ông phần nào ngạc nhiên khi thấy trái tim của một thanh niên mà lại không chút xao xuyến trước những sức quyến rũ như vậy, trừ khi trái tim đó đã có một mối cảm tình nào đó từ trước trấn giữ.

Blifil đoan chắc với ông rằng ở anh ta không hề có mối cảm tình nào trấn giữ từ trước, và anh ta tiếp tục bàn luận một cách rất khôn ngoan, với lời lẽ của một người mộ đạo, về vấn đề tình yêu và hôn nhân, khiến anh ta có thể khóa miệng một bậc cha mẹ nào ít có nhiệt tâm về vấn đề này hơn ông bác của anh ta. Cuối cùng ông Allworthy tỏ vẻ hài lòng là người cháu của ông không những không từ chối cô Sophia mà còn quý trọng cô, điều này ở con người có tiết độ và đạo đức là một nền tảng chắc chắn cho tình bạn và tình yêu. Và ông cũng tin chắc cháu ông chỉ trong một thời gian ngắn sẽ được cô gái yêu mến, nên ông đã hình dung trước được niềm hạnh phúc lớn lao mà một cuộc hôn nhân đúng đắn và đáng quý này sẽ mang lại cho cả đôi bên. Vậy là với ý kiến ưng thuận của Blifil, ông Allworthy sáng hôm sau viết thư báo cho ông Western biết là cháu ông đã vui vẻ nhận lời đề nghị của nhà điền chủ và xin trân trọng cảm ơn ông ta, mặt khác, cháu ông xin sẵn sàng để sang thăm tiểu thư Sophia bất kỳ lúc nào nếu được tiểu thư ưng thuận.

Nhận được thư, ông Western rất đỗi vui mừng, ông ta lập tức viết thư trả lời ấn định ngay chiều hôm ấy sẽ mở màn cho hai người trẻ tỏ tình, mà không hề bảo một lời cho cô con gái ông biết trước.

Cho người mang thư đi xong, ông Western liền đi tìm em gái và thấy bà đang đọc và dẫn giải tờ công báo cho mục sư Supple nghe. Vậy là ông ta phải đợi đến gần mười lăm phút mới được phép nói, mặc dầu ông ta vốn tính nóng nảy. Tuy nhiên, rồi ông ta cũng tìm được dịp để nói cho em gái biết là ông ta có công việc rất quan trọng cần nói chuyện với bà, em gái ông ta nói: “Thưa anh trai, em xin sẵn sàng để anh sai bảo. Công việc xem ra rất trôi chảy nên chưa bao giờ em thấy vui vẻ như lúc này.”

Ông mục sư xin rút lui chỗ khác. Ông Western kể lại mọi sự việc vừa qua cho em gái nghe và ý ông ta muốn bà nói lại cho Sophia rõ, bà vui vẻ nhận lời ngay, mặc dầu ông anh phần nào phải cảm ơn cái niềm phấn khởi đã khiến bà vui vẻ và do đó đã không phê phán gì về cách xử sự của ông ta: vì chắc chắn là ông ta đã xử sự có phần quá vội vã và quá kích động.

CHƯƠNG V

Kể lại việc xảy ra giữa Sophia và bà cô.

Sophia đang đọc sách trong buồng thì bà Western bước vào, vừa thấy bà, cô vội vàng gấp ngay cuốn sách lại, khiến bà phải hỏi xem cháu gái đọc sách gì mà có vẻ sợ hãi không dám cho bà biết. Sophia đáp:

“Thưa cô, cháu cam đoan rằng đây không phải là một cuốn sách cháu phải sợ hãi hay ngượng ngùng mà thú nhận là đã đọc. Đây là một tác phẩm của một phụ nữ thượng lưu trẻ, cháu nghĩ rằng nhận thức đúng đắn của bà ấy thực đã làm vinh dự cho nữ giới, và tâm hồn tốt đẹp của bà ấy là niềm vinh dự cho bản tính con người.”

Bà Western bèn cầm cuốn sách lên xem, rồi lập tức ném xuống, nói:

“Ừ, tác giả cũng thuộc một gia đình khá giả đấy, nhưng không thuộc số người có tiếng tăm. Cô chưa bao giờ đọc quyển này, vì các nhà phê bình có uy tín nhất nói rằng nội dung chẳng có gì.”

Sophia nói:

“Thưa cô, cháu chẳng dám đưa ra ý kiến riêng phản bác lại các nhà phê bình có uy tín, nhưng cháu thấy nội dung cuốn sách này nói lên cũng khá rõ bản tính con người, và có nhiều đoạn thực sự giàu cảm xúc và tinh tế khiến cháu đọc mà rơi nước mắt.”

Bà cô bảo:

“À, vậy ra cháu thích khóc?”

Cô cháu gái đáp:

“Cháu ưa những cảm giác êm dịu, dù có phải khóc vì thế cũng được.”

Bà cô lại bảo:

“Được, nhưng đưa cho cô xem đoạn văn cháu đang đọc lúc cô bước vào đây nào. Cô chắc rằng trong đoạn ấy có một cái gì rất êm dịu và cũng rất tình tứ nữa. Sophia yêu quý, cháu đỏ mặt rồi đấy! À, cháu ơi, cháu nên tìm đọc những cuốn sách dạy cháu biết giả dối một chút, và biết giấu giếm ý nghĩ của mình khéo léo hơn một chút nữa.”

Sophia đáp:

“Thưa cô, cháu hy vọng cháu chẳng có ý nghĩ gì đáng xấu hổ mà không dám bộc lộ.”

Bà cô kêu lên:

“Xấu hổ ư? Không, cô không nghĩ rằng cháu có những ý nghĩ đáng xấu hổ, nhưng mà, cháu ơi, cô vừa nói đến tình tứ, thì cháu đỏ mặt ngay lên đấy. Sophia thân yêu, cháu nên yên trí rằng không có một ý nghĩ nào của cháu mà cô không biết thấu đáo, cũng như trước kia chúng ta thực hiện kế hoạch tiến quân thì người Pháp đã rõ từ lâu rồi, cháu tưởng rằng hễ có thể bịt mắt được cha cháu là cũng bịt mắt được cả cô nữa sao? Cháu tưởng cô không biết vì cớ gì hôm qua cháu đã tỏ ra lịch sự quá đáng với cậu Blifil sao? Cô đây cũng từng trải việc đời lắm rồi. Cô không bị lừa đâu, cháu gái ạ. Ấy, ấy, đừng có đỏ mặt lên nữa. Cô bảo rằng sự say mê ấy không có gì đáng xấu hổ. Sự say mê ấy chính cô cũng tán thành và cô đã làm cho cha cháu cũng tán thành. Quả thật, cô chỉ coi trọng khuynh hướng tình cảm của cháu mà thôi, vì bao giờ cô cũng muốn rằng tình cảm phải được thỏa mãn, nếu có thể được, dù rằng người ta có thể hy sinh những nguyện vọng khác tốt đẹp hơn. Đây này, cô nói tin này thì cháu tha hồ vui mừng nhé. Cháu cứ coi cô là bạn tâm tình, cô sẽ làm cho cháu thành người đạt được mọi ước nguyện về hạnh phúc.”

Chưa bao giờ thấy vẻ mặt Sophia ngẩn ngơ như lúc này. Cô đáp:

“Cháu chẳng biết nói thế nào... thưa cô, vì sao cô lại nghi ngờ như vậy?”

Bà Western nói:

“Ấy, chớ có nói dối. Hãy nghĩ coi cháu đang nói với một người cũng là phụ nữ, với một người cô, và cô hy vọng cháu cũng yên trí là cháu đang nói với một người bạn. Hãy nghĩ coi cháu chỉ bộc lộ với cô điều cô đã thừa biết rồi, mà hôm qua cô đã thấy hai năm rõ mười qua những cử chỉ che giấu khéo léo nhất trần đời của cháu, kể ra người nào không từng thấu đáo việc đời thì nhất định là bị lừa dối đấy. Sau hết hãy nghĩ coi, sự say mê ấy, chính cô cũng hết sức tán thành cơ mà.”

Sophia đáp:

“Cô làm cháu bị bất ngờ quá. Cô ạ, cháu cũng không phải là mù quáng... và nhất định là nếu như người ta có lỗi khi nhìn thấy mọi sự hoàn thiện của loài người tụ hội ở... nhưng, cô ơi, liệu cô và cha cháu có thể nhìn bằng con mắt của cháu không?”

Bà cô đáp:

“Cô đã bảo rằng cô và cha cháu hoàn toàn tán thành cơ mà, cha cháu còn ấn định ngay chiều hôm nay cho cháu đón tiếp người yêu của cháu.”

Sophia kêu lên, mặt bỗng tái nhợt hẳn đi.

“Cha cháu! Ngay chiều hôm nay!”

Bà cô nói:

“Phải, chiều hôm nay, cháu ạ. Cháu cũng biết tính cha cháu nóng nảy, định thế nào là làm luôn và ngay. Cô là người đầu tiên khám phá ra sự say mê ấy lúc cháu ngất đi tại nơi xảy ra cuộc xô xát hôm nọ. Nhìn cháu ngất đi là cô biết rồi. Nhìn cháu tỉnh lại, cô cũng biết ngay. Cô thấy trong bữa ăn tối hôm ấy và trong buổi điểm tâm sáng hôm sau (cháu cũng rõ cô đây từng trải việc đời lắm), thế là cô nói cho cha cháu biết. Ấy thế, cha cháu vừa được cô cho biết là lập tức ngỏ ý muốn làm thông gia với ông Allworthy ngay. Hôm qua, cha cháu nói chuyện rồi, ông Allworthy đã nhận lời (đã hẳn là ông ta phải vui lòng lắm). Thế chiều hôm nay, cô bảo cháu nhé, cháu phải trang điểm cho thật đẹp đấy.”

Sophia kêu lên:

“Chiều hôm nay! Cô thân yêu ơi! Cô làm cho cháu sợ hết hồn đấy.”

Bà cô đáp:

“Cháu yêu ơi! Cháu sẽ tỉnh lại ngay thôi, vì anh chàng trẻ tuổi ấy có duyên lắm, cô nói thực đấy.”

Sophia nói:

“Cháu cũng xin thú thực cháu chưa thấy ai được hoàn hảo như vậy, can đảm quá mà lại dịu dàng quá, thông minh quá mà lại hiền hòa quá, nhân đạo quá, lịch sự quá, nhã nhặn quá, và đẹp trai quá! Dòng dõi hèn kém của chàng có nghĩa lý gì, nếu đem so sánh với những ưu điểm kia?”

Bà cô hỏi:

“Dòng dõi hèn kém! Cháu định nói gì vậy? Cậu Blifil mà dòng dõi hèn kém!”

Nghe đến tên Blifil, mặt Sophia bỗng tái đi, cô thều thào nhắc lại Blifil. Thấy thế bà cô kêu lên:

“Cậu Blifil, phải, ta đang nói về cậu Blifil chứ còn ai vào đây nữa?”

Sophia như sắp ngất đi, đáp:

“Trời đất ơi, cháu cứ nghĩ là cậu Jones, cháu tin chắc rằng không có một người nào khác xứng đáng...”

Bà cô kêu lên:

“Quả thật, bây giờ đến lượt cháu làm cho cô hết hồn đấy. Có thật người được cháu yêu thương là cậu Jones chứ không phải là cậu Blifil?”

Sophia nhắc lại:

“Cậu Blifil ư? Nhất định là cô đang nói đùa, nếu cô nói thực thì cháu là người con gái bất hạnh nhất đời.”

Bây giờ bà Western đứng lặng yên một lúc, cặp mắt tóe ra những tia lửa phẫn nộ. Cuối cùng, bà ráng lấy hết hơi sức quát lên:

“Không thể tin được cháu lại nghĩ đến chuyện khiến gia đình cháu phải hổ thẹn bằng việc kết hôn với một thằng con hoang! Liệu dòng máu của nhà Western có thể chấp nhận được sự ô uế ấy không? Nếu cháu không có đủ sự khôn ngoan để kìm hãm những xúc cảm gớm ghiếc ấy, thì cô nghĩ sự kiêu hãnh về gia đình và dòng họ sẽ ngăn cản cháu có bất kỳ một sự khuyến khích nào, dù là nhỏ nhất, đối với một thứ đam mê hạ tiện đến mức như vậy. Cô cũng không thể tưởng tượng được rằng, cháu lại có thể trơ tráo đến mức dám thừa nhận điều đó trước mặt cô.”

Sophia run rẩy trả lời:

“Thưa cô, cô đã suy diễn không đúng từ những điều mà cháu vừa nói rồi. Cháu không nhớ là đã nhắc đến tên cậu Jones với sự đồng ý và chấp thuận, cũng như bây giờ cháu không như vậy nếu như cháu không nghĩ trong đầu rằng anh ấy được cô chấp thuận và tán đồng. Dù suy nghĩ của cháu về người thanh niên bất hạnh và đáng thương ấy có thế nào đi chăng nữa, cháu định sẽ mang những ý nghĩ ấy theo mình xuống dưới mồ sâu... nấm mồ mà lúc này đây, chỉ có ở nơi ấy, cháu nghĩ cháu sẽ tìm được sự yên ổn trong tâm hồn.”

Nói đến đây, cô buông mình xuống ghế, đắm chìm trong những giọt nước mắt, trong sự câm lặng đầy xúc động của nỗi đau đớn không thể nói nên lời, cảnh tượng ấy gần như có thể làm lay động ngay cả những trái tim cứng rắn nhất.

Mặc dù vậy, nỗi đau buồn của cô chẳng mảy may gợi lên chút cảm thương nào từ bà Western. Trái lại, lúc này, cơn thịnh nộ của bà trở nên khủng khiếp hơn bao giờ hết. Bà nói với giọng đầy giận dữ:

“Thế thì cô thà để mặc cháu một mình đi xuống nấm mồ đó, còn hơn nhìn thấy cháu khiến bản thân và gia đình phải hổ thẹn vì một cuộc hôn nhân như vậy. Ôi Chúa ơi! Làm sao tôi có thể tưởng tượng được rằng tôi sống để được nghe cô cháu gái yêu quý của mình tuyên bố rằng nó yêu say mê một gã như thế? Cháu là người đầu tiên đấy... Phải, tiểu thư Western ạ, cháu là người đầu tiên của dòng họ này ấp ủ trong đầu một ý nghĩ đê tiện như thế. Một dòng họ nổi tiếng vì có những người phụ nữ khôn ngoan, thận trọng.”

Đến đây, bà lại tiếp tục nói suốt mười lăm phút, cho đến khi bà kiệt sức vì hết hơi, chứ không phải là cơn giận đã nguôi ngoai, cuối cùng bà đe dọa sẽ ngay lập tức đi gặp anh trai mình để nói cho ông ta biết.

Sophia thấy thế bèn quỳ xuống chân bà cô, giữ chặt lấy tay bà, khóc lóc, van xin bà hãy giấu kín những gì mà bà biết, nói rằng cha cô vốn nóng tính và thô bạo, cô cam đoan rằng cô không hề có ý định làm bất kỳ điều gì khiến cha mình bị tổn thương.”

Bà Western đứng im nhìn cô một lúc, rồi sau một lúc suy nghĩ, bà nói rằng nếu muốn bà giữ kín điều bí mật này, không nói cho anh trai bà biết, thì Sophia phải hứa tiếp đãi Blifil như thể anh ta là người yêu của cô vào buổi chiều hôm ấy, và quan tâm, chú ý đến anh ta như thể đó là người sẽ trở thành chồng của cô sau này.

Sophia đáng thương bị quyền lực của bà cô chi phối đến mức không dám từ chối bất kỳ yêu cầu gì của bà cô một cách rõ ràng và dứt khoát, cô buộc phải hứa sẽ gặp mặt Blifil và tỏ ra lịch sự, lễ độ với anh ta nhất có thể; nhưng cô van xin bà cô đừng vội vã trong chuyện cưới xin. Cô nói rằng trong mắt cô, Blifil chẳng có gì đáng yêu và dễ thương cả, cô hy vọng rằng cha cô sẽ bị thuyết phục để không biến cô thành người phụ nữ bất hạnh nhất.

Bà Western cam đoan với cô: “Cuộc hôn nhân đó được tán thành hoàn toàn, không có gì có thể ngăn cản được, mà cũng không nên ngăn cản việc đó. Cô phải thừa nhận rằng...” Bà nói. “Lúc trước cô cũng chẳng quan tâm đến việc này, thậm chí cô còn có đôi chút dè dặt, nhưng sau thì không còn thế nữa vì cô nghĩ việc này rất thích hợp với những tình cảm của cháu. Và bây giờ thì cô coi đó là một việc tốt đẹp nhất đời, và nếu có thể ngăn ngừa được, cô sẽ không để kéo dài thời gian làm lỡ mất cơ hội.”

Sophia đáp:

“Thưa cô, ít nhất thì cháu cũng mong cô và cha cháu hãy thư lại một chút, cho cháu đủ thời gian xóa bỏ được thái độ căm ghét của cháu hiện nay đối với con người ấy.”

Bà cô đáp rằng bà đã từng trải việc đời nhiều lắm rồi, bà không bị lừa như vậy đâu, một khi bà đã rõ có một người đàn ông khác lọt được vào mắt của cô cháu thì bà càng phải khuyên ông Western tiến hành hôn lễ càng sớm càng tốt. Bà nói thêm:

“Quả thật là dại dột, nếu cứ kéo dài cuộc vây hãm, khi đội quân của kẻ thù đã đến gần và đe dọa giải vây. Không, không, Sophia ạ, một khi cô đã biết chắc cháu đang yêu say mê, mà vì danh dự, cháu không bao giờ có thể có được tình yêu đó, thì cô sẽ làm tất cả mọi việc để cho dòng họ nhà ta khỏi phải lo gì về danh dự của cháu nữa. Chừng nào cháu đã thành gia thất rồi thì những vấn đề ấy thuộc về chồng của cháu phải lo liệu. Sophia, cô hy vọng rằng xưa nay cháu vẫn đủ khôn ngoan để hành động cho xứng đáng với người như cháu. Mà nếu cháu không hành động được thế, thì hôn nhân là việc làm đã từng cứu được biết bao nhiêu người đàn bà khỏi hư hỏng đấy.”

Sophia hiểu rất rõ bà định nói gì, nhưng thấy lúc này không nên đáp lại. Tuy nhiên, cô cũng quyết định sẽ tiếp Blifil và đối xử với anh ta hết sức nhã nhặn. Vì chỉ với điều kiện ấy bà Western mới chịu hứa sẽ giấu kín mối tình của cô, mà không may số mệnh, chứ không phải là do thủ đoạn khéo léo nào của bà Western, đã khiến cô làm lộ ra.

CHƯƠNG VI

Gồm một cuộc đối thoại giữa cô Sophia và chị Honour, có thể an ủi phần nào những tình cảm khó xử mà cảnh tượng miêu tả ở trên có thể làm nảy sinh trong tâm hồn một bạn đọc tốt bụng.

Nghe cháu gái hứa như ta đã thấy ở trên, bà Western lui ra, ngay sau đó, chị Honour bước vào. Lúc nãy chị đang bận việc trong gian phòng bên cạnh, nghe hai cô cháu nói chuyện với nhau có lúc to tiếng, chị bèn ghé tai vào lỗ khóa nghe được hết. Lúc bước vào phòng, chị thấy Sophia đứng sững, nước mắt ròng ròng. Thấy vậy, chị bèn lập tức ra lệnh cho mắt mình tuôn ra một số lượng nước mắt thích đáng, rồi mới bắt đầu lên tiếng:

“Ôi Gemini*, tiểu thư thân yêu của tôi, có chuyện gì vậy?”

Sophia kêu lên:

“Có gì đâu! Có gì đâu!”

Chị Honour đáp:

“Tiểu thư thân yêu ơi, tiểu thư đang bối rối thế kia, lại vừa mới nói chuyện với bà Western như vậy, thì không nên nói thế với tôi.”

Sophia kêu lên:

“Thôi đừng làm khổ tôi nữa, đã bảo là không có chuyện gì mà... Trời đất ơi, tôi sinh ra đời làm gì cho khổ!”

Chị Honour:

“Tiểu thư ơi, chẳng bao giờ tôi tin rằng tiểu thư than thở như vậy mà lại không có chuyện gì. Đã hẳn tôi chỉ là một gia nhân, nhưng chắc chắn là tôi luôn trung thành với tiểu thư, và chắc chắn là tôi sẽ đem cả tính mệnh của mình mà hầu hạ tiểu thư.”

Sophia nói:

“Chị Honour thân mến ơi, chị chẳng có cách nào giúp tôi được đâu. Tôi đã hết hy vọng, chẳng còn cách nào cứu vãn được nữa.”

Chị hầu gái đáp:

“Lạy Chúa! Dù tôi không thể giúp gì được tiểu thư, thì cũng xin tiểu thư cứ nói cho tôi biết, cho tôi cũng được an ủi đôi phần, tiểu thư thân yêu, xin cho tôi rõ chuyện gì vậy?”

Sophia kêu lên:

“Cha tôi sắp gả tôi cho một người mà tôi vừa khinh bỉ vừa căm ghét.”

Chị Honour nói:

“Ôi, tiểu thư thân mến, người ấy là ai vậy? Nhất định là người ấy phải tồi tệ lắm mới bị tiểu thư khinh bỉ.”

Sophia đáp:

“Nhắc đến tên hắn mà tôi lợm giọng, rồi chị cũng khắc biết thôi.”

Thực ra, chị Honour biết thừa rồi nên cũng chẳng tỏ ra thóc mách lắm về điều này. Chị bèn nói:

“Tôi chẳng dám khuyên gì tiểu thư, vì tôi chỉ là một gia nhân. Về chuyện đó tiểu thư còn hiểu biết hơn tôi nhiều lắm, nhưng mà ối chà! Tôi mà không bằng lòng thì đố có bố mẹ nào gả nổi tôi cho ai. Ông Western tốt thế, nếu ông biết tiểu thư khinh bỉ, căm ghét người ấy, chắc chả đời nào ông lại bắt tiểu thư lấy anh ta. Và nếu như tiểu thư vui lòng cho phép tôi nói với ông chủ điều này. Nhất định như vậy tiện hơn là chính tiểu thư nói ra, vả lại tiểu thư không muốn lợm giọng khi phải nhắc đến cái tên bẩn thỉu ấy.”

Sophia nói:

“Honour, chị lầm rồi. Cha tôi đã quyết định từ trước, chứ chẳng nghĩ đến chuyện nói cho tôi biết đâu.”

Chi Honour kêu lên:

“Thế thì càng tệ nữa. Tiểu thư phải ăn nằm với người ta chứ có phải là ông chủ đâu. Vả lại, dù một người đàn ông có thể rất khôi ngô, nhưng không phải người đàn bà nào cũng thấy họ đẹp trai. Tôi dám chắc ông chủ chẳng bao giờ tự ý hành động như vậy. Tôi mong rằng người đời hãy chỉ nên nhúng tay vào những chuyện có liên quan đến mình. Tôi tin rằng nếu là trường hợp của chính họ thì họ chẳng bao giờ muốn vậy. Tuy là kẻ ăn người ở thật, nhưng tôi biết thừa đàn ông không phải ai cũng dễ chịu như ai đâu. Vả lại tiểu thư giàu có như thế phỏng ích lợi gì, nếu như không được vui thú với người đàn ông mình cho là đẹp trai nhất? Phải, tôi chẳng có ý gì hết, nhưng mà nhất định là thật đáng tiếc cho một số người chẳng được là con nhà dòng dõi. Đúng hơn, về vấn đề này, lẽ ra tôi chẳng nên quan tâm mới phải, cậu ấy chẳng có được nhiều tiền đâu, nhưng mà, cần quái gì, tiểu thư có thừa tiền cho cả hai người cùng tiêu, mà tiểu thư còn để tiền vào chỗ nào tốt hơn nữa? Vì nhất định ai cũng phải công nhận cậu ấy là người đàn ông đẹp trai nhất, hấp dẫn nhất, thanh nhã nhất, cường tráng nhất và xứng đáng nhất trên đời.”

Sophia lấy vẻ mặt nghiêm trang kêu lên:

“Chị nói huyên thuyên những chuyện ấy với tôi là ngụ ý gì vậy? Tôi có cho phép chị ăn nói tự do thế đâu.”

Chị Honour đáp:

“Ấy, xin tiểu thư tha lỗi cho, tôi chẳng dám có ý gì xấu, nhưng mà từ lúc trông thấy cậu công tử tội nghiệp ấy sáng nay, đầu óc tôi cứ luẩn quẩn với hình ảnh cậu ấy. Chắc chắn là nếu tiểu thư trông thấy cậu ấy lúc bấy giờ, tiểu thư cũng phải thương xót. Tội nghiệp cho cậu ấy, tôi hy vọng rằng cậu ấy không gặp tai họa gì, vì suốt buổi sáng hôm nay, cậu ấy cứ quanh quẩn, tay khoanh trước ngực, ngó bộ âu sầu quá. Thú thực rằng thấy cậu ấy thế, tôi suýt phát khóc lên đấy.”

Sophia hỏi:

“Thấy ai?”

“Cậu Jones tội nghiệp ấy mà.”

Sophia kêu lên:

“Thấy anh ấy? Thế chị thấy anh ấy ở đâu?”

Chi Honour đáp:

“Thưa tiểu thư, ở bên lạch nước. Suốt buổi sáng hôm nay, cậu ấy cứ đi quanh quẩn ở đó, cuối cùng cậu ấy nằm vật xuống đất. Tôi chắc bây giờ cậu ấy vẫn nằm ở đấy. Chắc chắn là nếu tính tôi không hay e lệ thì tuy chỉ là người ăn kẻ ở, tôi cũng sẽ lại gần hỏi chuyện. Tiểu thư này, xin tiểu thư cho phép tôi ra xem cậu ấy có còn ở đấy hay không nhé, ra xem để mà biết vậy thôi.”

Sophia nói:

“Ôi! Thôi, không, không. Anh ấy ra đấy làm gì nhỉ? Bây giờ thì nhất định anh ấy về rồi. Vả lại, chị... chị ra xem làm gì? Vả lại, tôi cũng còn nhờ chị việc này. Chị lấy cho tôi chiếc mũ và đôi bao tay, tôi sắp đi tản bộ với cô tôi trong vườn cây một lát trước bữa ăn trưa.”

Chị Honour lập tức làm theo, Sophia đội mũ soi gương, thấy hình như cái nơ trên mũ không hợp lắm với mặt mình, bèn sai chị hầu gái lấy cho một cái nơ khác màu thay vào, đoạn, cô lại dặn đi dặn lại chị Honour không vì một lý do gì mà bỏ dở công việc. Vì theo lời cô thì việc ấy cần kíp lắm, nội ngày hôm ấy là phải xong. Cô lại lẩm bẩm nói gì như là đi ra vườn cây, nhưng rồi đi về hướng ngược lại, bước thật nhanh về phía lạch nước, chân tay cứ run lên.

Jones đã ở đấy thật, đúng như lời chị Honour nói. Quả thật, sáng hôm ấy anh đã quanh quẩn ở đó đến hai tiếng đồng hồ, tơ tưởng đến Sophia của mình, và đúng lúc cô thiếu nữ bước vào trong vườn qua một cửa bên thì anh cũng đi ra khỏi vườn theo cửa bên kia. Thế là chỉ vì phí mất ít phút để thay cái nơ buộc mũ mà đôi tình nhân không gặp mặt nhau được, ấy là một sự ngẫu nhiên hết sức tai hại, từ đó, các bạn đọc xinh đẹp của tôi chớ quên rút ra một bài học bổ ích. Đồng thời, ở đây tôi tuyệt đối cấm các nhà phê bình nam giới can thiệp vào một chi tiết mà tôi nêu lên chỉ cốt vì các bà các cô, và cũng chỉ có các bà các cô là có quyền tự do bình phẩm.

CHƯƠNG VII

Một bức tranh thu nhỏ về màn tỏ tình trang trọng như thông thường nên được vẽ như vậy, cùng một cảnh tượng êm đềm hơn, được miêu tả lại toàn bộ.

Có một người đã đưa ra một nhận xét rất hay là họa vô đơn chí (mà có lẽ nhiều người cũng thấy vậy). Lúc này, câu nói sáng suốt kia được Sophia xác minh, vì không những cô bực mình vì chẳng được gặp mặt người yêu mà còn giận bản thân vì nỗi phải trang điểm để tiếp đón một người mình ghét cay ghét đắng.

Buổi chiều hôm ấy, lần đầu tiên ông Western cho con gái rõ ý định của mình, ông ta bảo Sophia rằng ông ta thừa biết là bà Western đã nói rõ cho cô biết mọi chuyện rồi. Nghe cha nói, nét mặt Sophia đăm chiêu hẳn đi, và cô cũng không giữ nổi mấy giọt lệ ứa ra nơi khóe mắt. Ông Western nói:

“Này, này, đừng có giở trò trẻ con. Tôi biết hết rồi, cô phải biết, cô Western đã nói với tôi hết rồi.”

Sophia đáp:

“Chẳng lẽ cô con đã phản bội con rồi sao?”

Ông Western nói:

“Ái chà, phản bội con à! Thì hôm qua chính cô đã phản bội mình lúc bữa ăn đấy thôi. Cô tơ tưởng điều gì thì tôi thấy nó lộ ra rành rành đấy. Nhưng cái bọn con gái các cô có bao giờ biết phải trái ra sao. Cho nên tôi muốn gả cô cho một người đàn ông đáng cho cô thương yêu thì cô lại khóc lóc! Tôi còn nhớ ngày xưa mẹ cô cũng khóc khóc mếu mếu đúng như thế đấy. Nhưng mà chỉ trong vòng hai mươi bốn tiếng đồng hồ sau khi chúng ta lấy nhau là đâu vào đấy tất. Cậu Blifil là tay hăng hái lắm, chẳng cần lâu la gì sẽ khiến được cô khỏi thút thít. Này, hãy tươi cái mặt lên, tươi cái mặt lên, tôi đang chờ cậu ấy từng phút đấy.”

Bây giờ Sophia mới yên trí rằng bà cô đã giữ đúng lời hứa với mình, cô bèn quyết định mạnh mẽ chịu đựng qua cái buổi chiều khả ố ấy, và sẽ không để cho cha cô nảy ra một tia ngờ vực nào.

Lát sau, Blifil tới, và rồi ông Western cũng rút lui ngay, để cho đôi trai gái ngồi lại một mình với nhau.

Một sự yên lặng kéo dài gần tới mười lăm phút đồng hồ, vì đáng lý, cậu công tử phải bắt đầu câu chuyện thì lại quá e dè, do tính dát gái. Nhiều lần anh ta định lên tiếng, nhưng cứ đúng lúc lời nói sắp sửa thốt ra thì anh ta lại kìm giữ lại, cuối cùng, anh ta tuôn ra một tràng dài những lời chúc tụng văn hoa cầu kỳ về phía Sophia, để đáp lại cô chỉ nhìn chằm chằm xuống đất, khẽ cúi đầu, và cứ tiếng một trả lời một cách lịch sự. Do thiếu kinh nghiệm về phụ nữ và cũng do tính tự mãn, Blifil cho rằng như vậy là cô thiếu nữ đã tỏ thái độ kín đáo thuận tình trước sự tấn công của mình, và tới lúc muốn chấm dứt cảnh tượng cô không thể chịu đựng được nữa, Sophia bèn đứng dậy đi ra khỏi phòng, thì anh ta cũng lại cho là chỉ tại tính cô dút dát mà thôi, anh ta tự an ủi rằng giá ngồi với nhau thêm chút nữa thì mình cũng đến chán ngấy cô nàng.

Quả thật, Blifil hoàn toàn bằng lòng với sự viễn tưởng thắng lợi của mình, vì anh ta không bao giờ nghĩ đến chuyện hoàn toàn và tuyệt đối chiếm được trái tim của ý trung nhân, là điều những kẻ tình nhân lãng mạn đòi hỏi. Anh ta chỉ mơ ước đạt được mục đích duy nhất là chiếm được tài sản và con người của cô thiếu nữ, mà về điều này thì anh ta yên trí chẳng bao lâu sẽ tuyệt đối nắm được. Vì anh ta biết ông Western rất tán thành cuộc hôn nhân này, mà Sophia là người xưa nay vẫn hết sức phục tùng ý muốn của cha, và lại càng phục tùng khi cha bắt buộc. Bởi vậy, căn cứ vào uy quyền ấy, đồng thời căn cứ vào sức hấp dẫn mà anh ta cứ ngỡ là toát ra từ con người mình và cách mình chuyện trò, Blifil đinh ninh rằng thế nào mình cũng thành công với cô thiếu nữ mà theo anh ta thì nhất định là chẳng hề vướng víu chuyện gì.

Chắc chắn là anh ta không hề mảy may ghen với Jones, tôi cũng thường nghĩ anh ta không ghen thì kể cũng lạ. Có lẽ anh ta tưởng rằng nội một chuyện Jones nổi tiếng khắp vùng là một trong những tay phóng đãng nhất nước Anh (xin để bạn đọc xét đoán xem đúng sai thế nào) cũng đã đủ khiến cho Jones trở thành bỉ ổi trước mắt cô tiểu thư tính tình thùy mị, mẫu mực, có lẽ do thái độ của Sophia và của chính Jones khi cả ba người cùng ngồi với nhau mà Blifil không hề nghi ngờ tí gì. Nhất là vừa mới đây, anh ta đã được đảm bảo rằng không có một kẻ thứ ba dính vào. Anh ta vẫn tưởng mình hiểu Jones, biết Jones đến tận gan ruột, và trong thực tế, vẫn khinh Jones là khờ dại vì đã không tỏ ra gắn bó hơn với quyền lợi của chính mình. Anh ta không hề ngờ Jones yêu Sophia, còn về động cơ lý tài thì anh ta nghĩ rằng những động cơ ấy cũng chẳng có ảnh hưởng gì lắm với một anh chàng ngốc nghếch như vậy. Không những thế, Blifil còn cho rằng Jones vẫn tiếp tục dan díu với Molly Seagrim, tin chắc kết cục hai bên thế nào cũng lấy nhau. Từ bé, Jones đã quý anh ta lắm, chẳng giấu giếm anh ta chuyện gì, chỉ vì cách cư xử của anh ta hồi ông Allworthy ốm mà hai người thành ra xa nhau đấy thôi. Lại cũng vì chuyện xích mích chưa hòa giải này mà Blifil không hề biết gì về sự thay đổi xảy ra trong chuyện tình giữa Jones và Molly.

Vì những lý do ấy mà Blifil không thấy có gì cản trở sự thành công của mình với Sophia. Anh ta kết luận rằng chẳng qua thái độ của Sophia cũng chẳng khác gì những cô gái trẻ mới gặp mặt người tình buổi đầu, và như vậy cũng đúng như anh ta dự đoán trước.

Ông Western lại cẩn thận đứng rình đợi Blifil sau cuộc gặp gỡ với người yêu. Ông ta thấy anh chàng có vẻ rất phấn khởi vì thắng lợi, và say sưa con gái ông ta quá, và có vẻ rất bằng lòng về cách ý trung nhân tiếp đón mình, đến nỗi ông ta bắt đầu nhảy cỡn lên trong gian phòng lớn, và làm nhiều cử chỉ lố bịch khác để biểu lộ niềm vui sướng tràn trề, xưa nay ông ta vốn không thể kiềm chế được những tình cảm của mình, mà hễ khi nào những tình cảm ấy choán lấy tâm hồn ông ta thì hay gây ra những biểu hiện quá đỗi ồn ào. Blifil được ông Western ôm chầm lấy mà hôn hít thật là thân mật trước lúc ra về. Nhà điền chủ quý hóa lập tức đi tìm con gái, thấy mặt con, ông ta tuôn ra hàng tràng những lời lẽ say sưa kì quái, ông ta bảo con gái tha hồ muốn chọn thứ quần áo và đồ trang sức gì tùy thích, ông ta tuyên bố ông ta chỉ cốt dùng sự giàu có làm cho con gái sung sướng. Đoạn, ông ta lại ra sức vuốt ve con gái một cách hết sức trìu mến, ông ta gọi cô bằng những cái tên âu yếm nhất, và khẳng định cô là niềm vui duy nhất của ông ta trên đời.

Thấy cha bỗng nhiên chiều chuộng mình như vậy, Sophia không hoàn toàn hiểu tại sao (vì những cơn trìu mến như thế cũng không phải là hiếm hoi đối với ông Western, tuy rằng lần này có phần quá đáng hơn mọi khi), cô bèn nghĩ rằng chẳng có dịp nào tốt hơn để cho mình bộc lộ nỗi lòng với cha, ít nhất là về vấn đề có liên quan đến Blifil, cô cũng thấy trước quá rõ ràng, cô sẽ sớm phải thanh minh gót đầu câu chuyện. Cô bèn cảm tạ cha vì đã tỏ ra hết sức ân cần với mình, đoạn, với cái nhìn đầy âu yếm, cô nói thêm:

“Có thật là cha thương con đến mức coi hạnh phúc của con là tất cả niềm vui của cha không?”

Ông Western lớn tiếng thề và hôn con gái một cái để xác nhận điều đó. Sophia bèn nắm lấy tay ông Western, quỳ xuống, say sưa, nhiệt thành bày tỏ lòng hiếu thảo và tình cảm quý mến của mình đối với cha, và xin cha “chớ có bắt cô trở thành người đàn bà khốn khổ nhất đời vì phải lấy người đàn ông cô căm ghét”. Cô nói:

“Con van xin cha chấp thuận cho điều đó, vì lợi ích của cha cũng như của chính con, bởi lẽ cha đã rộng lượng coi hạnh phúc của cha là tùy thuộc vào hạnh phúc của con.”

Ông Western trợn mắt nhìn, hỏi lại:

“Thế nào? Làm sao?”

Sophia nói tiếp:

“Ôi, thưa cha, không những hạnh phúc của đứa con đáng thương này, mà chính là cả cuộc đời của con cũng tùy thuộc vào việc cha có chuẩn y cho lời cầu xin của con hay không. Con không thể nào chung sống được với công tử Blifil. Cha mà ép buộc con phải ưng thuận cuộc hôn nhân ấy tức là cha giết chết con đấy.”

Ông Western bảo:

“Mày không chung sống được với công tử Blifil?”

Sophia đáp:

“Không, con không thể, con xin thề trước linh hồn con.”

Ông Western đẩy mạnh con gái ra, quát lên:

“Thế thì mày chết đi, chết mất xác đi!”

Sophia níu chặt lấy vạt áo của cha, kêu lên:

“Ôi, con van cha, xin cha hãy thương lấy con. Xin cha đừng nhìn con như thế, đừng nói với con những lời tàn nhẫn như thế... Có lẽ nào thấy con gái Sophia của cha trong hoàn cảnh đáng thương thế này mà cha không động tâm? Có thể nào người cha tốt nhất trên đời lại làm cho trái tim con tan nát sao? Chẳng lẽ cha lại muốn đẩy con vào một cái chết từ từ đau đớn, tàn nhẫn nhất hay sao?”

Nhà quý tộc nói:

“Dào ôi, chỉ nói vớ vẩn, thật là trò trẻ con! Thế là giết mày à! Lấy chồng mà mày chết à?”

Sophia đáp:

“Ôi, thưa cha, lấy chồng như thế là chết còn hơn! Chẳng những con không có cảm tình gì với hắn, mà còn căm ghét, còn ghê tởm hắn.”

Ông Western quát lên:

“Mày ghê tởm nó đến thế thì mày sẽ phải lấy nó.”

Ông Western nhấn mạnh thêm bằng một câu thề độc chối tai không tiện nhắc lại, đoạn ông ta lại cả quyết nhắc đi nhắc lại mấy lần quyết định vừa rồi, và nói thêm:

“Tao đã quyết gả mày cho nó rồi, mày không chịu thì tao sẽ không thí cho mày lấy một đồng xu. Dù tao có nhìn thấy mày chết đói rũ ra ở ngoài đường, tao cũng không vứt cho mày lấy một mẩu bánh. Tao quyết định dứt khoát thế đấy, bây giờ cho mày ngồi đây suy nghĩ về điều đó.”

Nói đoạn, ông ta gạt mạnh con gái ra đến nỗi mặt cô va mạnh xuống sàn nhà, rồi bước ra khỏi phòng, mặc cô Sophia đáng thương nằm sấp mặt ở đó.

Ông Western ra đến gian phòng lớn thì gặp Jones. Thấy vẻ mặt ông ta giận dữ, tái nhợt đi và hầu như thở không ra hơi, Jones không thể không hỏi xem vì sao ông ta có vẻ âu sầu đến thế. Nhà điền chủ lập tức kể lại cho anh nghe đầu đuôi câu chuyện và kết luận bằng những nhận xét tàn tệ về Sophia, lại còn nẫu ruột than phiền về nỗi khổ của những ông bố bất hạnh có con gái.

Cho tới lúc này, mọi quyết định có lợi cho Blifil vẫn còn là bí mật đối với Jones, bây giờ mới rõ sự thể, anh chàng hầu như bị chết đứng. Nhưng khi đã lấy lại được bình tĩnh đôi chút, như sau này Jones kể lại, sự tuyệt vọng đã sai khiến anh đề nghị với ông Western một điều vô cùng táo bạo mà trí óc con người chưa bao giờ nghĩ tới. Anh xin phép ông đến gặp Sophia để cố gắng khuyên cô thuận theo ý muốn của ông.

Ví thử nhà quý tộc có là một người tinh ý, như ông ta vẫn thường nổi bật vì đức tính ngược lại, thì lúc này cơn giận dữ có thể cũng làm cho ông ta mất đi sự sáng suốt. Ông ta cảm ơn Jones đã nhận lấy công việc kia, và nói:

“Ừ, anh hãy cố gắng thử xem sao.”

Rồi ông ta văng ra những câu thề độc ghê gớm, rằng nếu Sophia không chịu lấy công tử Blifil thì ông ta sẽ tống cổ cô ra khỏi cửa.

CHƯƠNG VIII

Cuộc gặp gỡ giữa Jones và Sophia.

Jones lập tức đi tìm Sophia. Anh thấy cô vừa đứng dậy, ngay chỗ cha cô đẩy cô ngã xuống rồi bỏ đi, nước mắt còn chảy ròng ròng, đôi môi còn rớm máu, Jones chạy đến bên cô kêu lên, giọng vừa hãi hùng, vừa âu yếm:

“Ôi, Sophia của tôi, cớ sao đến nông nỗi này?”

Sophia dịu dàng nhìn anh một lúc rồi mới lên tiếng đáp:

“Ôi, Jones, vì Chúa, sao anh vào được đây? Hãy đi đi, mặc em, em cầu xin anh đấy, ngay lúc này.”

Jones nói:

“Xin đừng đưa ra mệnh lệnh tàn nhẫn như thế với tôi, trái tim tôi sẽ rỉ máu nhanh hơn cả đôi môi kia đấy. Ôi Sophia, tôi có thể dễ dàng rút bớt máu trong tĩnh mạch của tôi để bù vào giọt máu rơi xuống kia.”

Cô trả lời:

“Em đã mang ơn anh nhiều lắm rồi. Nếu anh làm thế, em sẽ lại mang ơn anh lần nữa.”

Nói đến đây, cô nhìn anh thật dịu dàng suốt một phút đồng hồ, rồi bật khóc đầy đau đớn.

“Ôi Jones, sao anh lại cứu sống em. Nếu em chết thì cả hai ta sẽ hạnh phúc hơn biết bao nhiêu.”

Anh kêu lên:

“Hạnh phúc hơn cho cả hai ta ư? Liệu sự tra tấn nào giết chết tôi đau đớn cho bằng việc Sophia... Tôi không thể chịu đựng được cái từ khủng khiếp đó. Chẳng phải tôi chỉ sống vì cô ấy thôi hay sao?”

Cả giọng nói và vẻ mặt của anh đều đầy sự dịu dàng khôn tả khi anh nói những lời ấy, cùng lúc đó, anh nhẹ nhàng cầm lấy tay cô và cô cũng để yên như vậy, không rút tay về. Nói cho đúng sự thật thì cô chẳng biết cô làm gì hay đau đớn vì cái gì nữa. Đôi tình nhân im lặng một lúc khá lâu, khi đôi mắt của anh cứ nhìn Sophia không rời, còn đôi mắt của cô thì nhìn xuống sàn nhà. Cuối cùng cô cũng lấy lại được sức mạnh, đủ để cầu xin anh hãy đi đi và bỏ mặc cô, vì nếu ai đó nhìn thấy họ ở bên nhau như thế này thì mọi chuyện sẽ hỏng hết. Cô còn nói thêm:

“Ôi, Jones, anh chưa biết đấy, anh chưa biết chuyện gì đã xảy ra trong buổi chiều đau đớn hôm nay.”

Jones đáp:

“Sophia của tôi ơi, tôi biết cả rồi. Người cha độc ác của em đã kể lại với tôi tất cả, và chính cha em đã bảo tôi vào đây gặp em.”

Sophia đáp:

“Cha em bảo anh đến gặp em ư? Chắc anh đang nằm mơ rồi.”

Jones kêu lên:

“Nếu được là một giấc mơ thì tôi xin cảm ơn Thượng đế, Sophia ơi, cha em bảo tôi đến gặp em để biện hộ cho kẻ tình địch khả ố của tôi đấy, để cầu xin em thuận tình lấy hắn. Tôi đành dùng bất cứ cách nào cốt được gặp em... Ôi, Sophia, hãy nói với tôi đi, hãy vuốt ve trái tim tôi đang ứa máu. Quả thật, xưa nay chưa có ai say mê đến điên dại như tôi. Xin em đừng độc ác mà rụt bàn tay yêu quý, êm ái, dịu dàng kia lại... có lẽ chỉ một lát nữa thôi, em sẽ vĩnh viễn bị giằng ra khỏi cuộc đời tôi... Tôi tin rằng chỉ có cảnh ngộ éo le hiện nay mới khiến được tôi cảm thấy em quan trọng với tôi như thế nào.”

Sophia đứng lặng một lúc, vẻ bối rối, đoạn ngước ánh mắt dịu dàng nhìn Jones, cô kêu lên:

“Ôi Jones, anh muốn em nói thế nào?”

Jones kêu lên:

“Xin em chỉ hứa rằng sẽ không bao giờ ưng thuận lấy Blifil.”

Sophia đáp:

“Đừng nhắc đến cái tên đáng ghê tởm ấy. Xin anh hãy yên lòng rằng không bao giờ em trao cho hắn cái gì mà em có quyền giữ lại.”

Jones nói:

“Bây giờ, em đã rộng lượng như vậy thì xin em hãy tiến xa thêm chút nữa và nói rằng tôi có thể hy vọng.”

“Ôi Jones, anh định dẫn em tới đâu vậy? Em phải ban cho anh niềm hy vọng gì? Anh đã rõ ý định của cha em rồi.”

Jones đáp:

“Nhưng tôi biết không thể bắt buộc em phải thuận theo ý định của cha em.”

Sophia nói:

“Nếu như không vâng lời, chẳng rõ sẽ đưa đến những hậu quả ghê gớm thế nào? Em chẳng quan tâm gì lắm đến tai họa của riêng em, nhưng em không sao chịu đựng nổi ý nghĩ vì em mà cha em đau đớn.”

Jones kêu lên:

“Chính cha em đã tự gây ra cho mình điều đó vì ông ấy đã đoạt lấy thứ quyền lực chi phối em mà tạo hóa không hề ban cho ông ấy. Hãy nghĩ đến nỗi đau khổ tôi sẽ phải chịu đựng nếu tôi mất em và em sẽ thấy lòng thương xót đã làm cho cán cân lệch về bên nào.”

Sophia đáp:

“Nghĩ đến nỗi đau khổ của anh ư? Anh tưởng em không cảm thấy nếu em nghe theo ý anh nhất định sẽ khiến cho anh bị tai hại thế nào ư? Chính vì nghĩ thế mà em quyết định yêu cầu anh hãy xa em mãi mãi để tránh cho anh khỏi bị điêu đứng.”

Jones kêu lên:

“Tôi không sợ phải điêu đứng, tôi chỉ sợ mất Sophia. Nếu em muốn cứu tôi thoát khỏi những cơn tuyệt vọng đau đớn nhất đời, thì xin hãy hủy bỏ lời tuyên án tàn ác ấy đi. Thật sự, tôi không bao giờ có thể xa em được, thật vậy đấy.”

Cặp tình nhân lúc này cùng đứng lặng yên, run rẩy. Sophia không đủ sức rút bàn tay ra khỏi tay Jones, mà Jones cũng hầu như không đủ sức nắm lấy tay cô nữa. Tôi tin rằng một số độc giả sẽ nghĩ cảnh tượng này kéo dài quá lâu, giữa lúc ấy, một cảnh tượng khác xảy đến thuộc loại khác hẳn, cho nên chúng tôi đành để kể trong chương sau.

CHƯƠNG IX

Thuộc loại dữ dội hơn cảnh tượng trước rất nhiều.

Trước khi đề cập tới việc xảy đến cho cặp tình nhân của chúng ta, chúng tôi thấy cũng cần kể lại những điều xảy ra tại căn phòng lớn, trong thời gian cuộc nói chuyện đầy xúc cảm kia đang diễn ra.

Jones từ biệt ông Western, như đã nói ở trên, được một lát thì em gái ông, bà Western tới. Bà liền được nghe ông anh trai kể lại tất cả những điều có liên quan đến Blifil xảy ra giữa ông ta và Sophia.

Bà em quý hóa cho rằng cô cháu gái hành động như vậy là đã tuyệt đối vi phạm sự cam kết giữa hai người mà theo đó bà phải giữ kín không tiết lộ mối tình của cô với Jones. Do đó, bà có toàn quyền tự do tiết lộ mọi điều bà biết với nhà điền chủ, bà lập tức kể lại bằng những lời lẽ minh bạch nhất, chẳng cần màu mè rào đón gì hết.

Chưa bao giờ trong đầu nhà điền chủ lại nảy ra ý nghĩ về một cuộc hôn nhân giữa con gái và Jones, dù trong những phút ông ta có cảm tình nồng nhiệt nhất đối với người thanh niên này, trong ý nghĩ nghi ngờ hay trong bất cứ trường hợp nào khác. Quả thật, ông ta coi chuyện môn đăng hộ đối về mặt tài sản và gia thế là một điều kiện thực sự cần thiết trong hôn nhân, tương tự như phải là hai người khác giới tính hoặc những điều kiện cơ bản khác. Ông ta e sợ việc con gái ông ta yêu một anh chàng nghèo kiết giống như ông ta e sợ cô sẽ yêu một con vật không phải là người.

Thành thử nghe em gái kể chuyện, ông ta như người bị sét đánh, mới đầu không nói được nên lời, hầu như nghẹt thở vì quá sức ngạc nhiên. Tuy vậy, rồi ông ta cũng nói được và cũng như những trường hợp thông thường khác, sau một hồi lắng xuống thì người ta lại nói dữ dội, ghê gớm gấp đôi.

Vừa thoát khỏi cái hậu quả đột ngột của sự ngạc nhiên, và lấy lại được khả năng vận dụng ngôn ngữ, việc đầu tiên là ông ta tuôn ra một tràng những câu thề độc và những lời chửi rủa. Sau đó, ông ta hối hả bước vào phòng, hy vọng tóm được cả đôi tình nhân, cứ mỗi bước, ông ta lại lẩm bẩm, hay nói đúng hơn, ông ta gầm thét, dọa trừng trị cả hai đứa một trận.

Cũng như đôi chim bồ câu, hoặc một cặp chim cu, hoặc cũng như khi Strephon và Phyllis (vì cũng gần đúng như vậy) lánh vào một bụi cây hẻo lánh thú vị nào đó để cùng nhau hưởng cuộc trò chuyện yêu đương tuyệt vời, người con trai nhút nhát không nói được nên lời trước đám đông và chỉ lúc hai người ngồi với nhau thì mới biết trò chuyện. Ở đây, giữa lúc mọi vật đều êm ả, bỗng nhiên cơn sấm sét ầm ầm nổ ra giữa đám mây tan tác, vang dội khắp bầu trời, thế là người con gái hoảng sợ vùng dậy từ tấm nệm bằng rêu hoặc từ tấm nệm bằng lá xanh êm ái, vẻ tái nhợt của sự chết chóc thay thế cho sắc đỏ thắm mà tình yêu đã phủ lên cặp má, nỗi sợ hãi lay chuyển toàn thân và người tình của cô cũng khó lòng giữ cho tay chân cô khỏi run lên bần bật.

Hoặc khi hai vị thượng lưu, những nhân vật không quen với thói tục kỳ lạ của địa phương, đang cùng nhau chè chén tại một quán rượu nào đó ở Salisbury, nếu như bác Dowdy to lớn kia đóng vai một người điên, cũng tài chẳng kém gì những tên giật dây bác khi họ đóng vai một thằng ngờ nghệch, vừa rung xích sắt kêu loảng xoảng, vừa đi dọc hành lang, vừa ấm ứ cất lên tiếng hát đầy ghê rợn, thì mấy người khách lạ hoảng sợ đứng sững sờ, nghe tiếng hát mà kinh hãi, vội tìm một chỗ để trốn, thoát khỏi nỗi hiểm nguy đang tiến lại gần, và nếu như có thể chui qua cửa sổ có chấn song thì chắc chắn họ cũng liều chịu gãy cổ để thoát được cơn thịnh nộ đang lù lù tiến tới.

Nghe cha làm ầm ĩ, cô Sophia tội nghiệp cũng run rẩy, tái mặt đi như vậy. Cha cô vừa đi vừa thề độc, chửi bới bằng một giọng nghe mà rợn tóc gáy, vừa dọa phen này phải giết chết Jones mới xong. Tôi tin rằng chính anh chàng lúc này cũng muốn, do thận trọng, giá lánh đi được chỗ khác thì hơn, nếu như anh không vì lo sợ cho Sophia, chỉ một mực chú ý đến người yêu, chẳng còn lòng dạ nào nghĩ đến chuyện gì có ảnh hưởng xấu đến bản thân.

Khi mà nhà điền chủ xô tung cửa ra bước vào thì thấy một cảnh tượng khiến cho cơn lôi đình của ông ta chấm dứt ngay lập tức, đó là cô Sophia tái nhợt đi, rũ rượi như xác chết, ngất xỉu đi trên tay người yêu. Cảnh tượng bi đát ấy khiến ông Western nguôi ngay cơn giận, ông ta la hét ầm ĩ gọi người cấp cứu, mới đầu, ông ta chạy ra cửa gọi lấy nước, rồi lại chạy đến gọi con gái, cũng chẳng nghĩ đến chuyện cô đang nằm trong cánh tay ai, và có lẽ lúc này ông ta cũng chẳng hề nhớ ra rằng trên đời này lại có một anh chàng nào tên là Jones nữa. Tôi tin rằng lúc này tình trạng khẩn cấp của con gái là ý nghĩ duy nhất choán lấy tâm trí ông ta.

Chỉ lát sau, bà Western và một số đông gia nhân đã đến cứu chữa cho Sophia, mang theo nào là nước, nào là thuốc trợ tim, cùng mọi vật dụng cần thiết khác. Việc cứu chữa đã đem lại kết quả tốt đẹp, vài phút sau, Sophia bắt đầu hồi tỉnh, và đã tỏ nhiều dấu hiệu qua khỏi cơn nguy kịch, lập tức bà Western và người hầu gái riêng của cô ra khỏi phòng. Trước khi đi, người đàn bà quý hóa còn trách ông anh trai mấy câu vì nỗi để cho sự giận dữ mà bà ưa gọi là bệnh điên cuồng rồ dại đưa tới những hậu quả đáng sợ như vậy.

Có lẽ vì lời khuyên răn tốt đẹp ấy được nói ra bằng những lời ngụ ý kín đáo, được thể hiện bằng những cái nhún vai và những tiếng khâm phục, nên nhà điền chủ không hiểu được chăng. Hoặc ít nhất nếu ông ta có hiểu đi nữa thì ông ta cũng chẳng học được mấy tí, vì vừa dứt cơn sợ hãi trước mắt vì tính mệnh con gái lâm nguy thì cơn giận dữ lúc nãy đối với Jones đã lại tái phát, nếu ông mục sư Supple, vốn là một người rất khỏe, lúc ấy cũng có mặt tại đó, đã không dùng sức giữ cho ông Western khỏi hành hung thì giữa ông ta và Jones đã xảy ra ngay một trận ẩu đả rồi.

Lúc Sophia đã rời đi, Jones mới bước lại bên ông Western lúc này vẫn còn bị giữ trong hai cánh tay ông mục sư, với dáng điệu khúm núm, anh khẩn khoản xin ông ta hãy nguôi giận, ông ta đang còn trong cơn thịnh nộ như vậy thì làm sao mà Jones đạt được ý nguyện. Nhà điền chủ đáp:

“Rồi tao sẽ trừng trị cho mày biết tay, mày cởi áo ra. Tao sẽ cho mày ăn một trận đòn từ bé đến giờ mày chưa được nếm mùi.”

Ông ta cứ sa sả văng vào mặt anh chàng trẻ tuổi những lời lẽ như vậy, tức là những lời lẽ các nhà điền chủ xứ quê vẫn dùng mỗi khi đấu khẩu với nhau, lại còn văng cả cái bộ phận kia ra với anh chàng, y nhu thông thường người ta vẫn văng tục trong những cuộc tranh cãi nổ ra giữa đám người hạ lưu nước Anh, tại những cuộc đua ngựa, chọi gà, hoặc tại những nơi công cộng khác. Nhiều khi họ nhắc tới cái bộ phận này với mục đích đùa cợt. Và ở đây, tôi tin rằng, nói chung câu nói dí dỏm đã bị hiểu lầm. Trong thực tế, ý nghĩa của câu nói là muốn cho người ta liếm đ... mình bởi vì mình vừa mới dọa đá vào chỗ ấy của người ta xong, tôi đã nhận thấy một cách chính xác rằng không bao giờ có ai lại muốn cho người khác đá vào cái phần ấy của cơ thể mình hoặc sẵn lòng hôn vào cái bộ phận ấy của người khác.

Vậy thì hình như cũng đáng ngạc nhiên khi trong số hàng ngàn, hàng vạn những lời mời mọc thuộc loại này mà bất cứ ai, hễ đã trò chuyện với các nhà điền chủ xứ quê đều nghe thấy, không bao giờ có ai gặp trường hợp nào ý muốn của họ được thoả mãn.

Thật là một thí dụ tiêu biểu chứng tỏ họ thiếu lịch sự, bởi vì ở thành thị, hàng ngày, việc các nhân vật thượng lưu thực hiện nghi lễ ấy với thượng cấp mà không bao giờ đòi hỏi họ đáp lại, là một chuyện hết sức thông thường.

Trước những lời nói dí dỏm ấy, Jones chỉ thản nhiên đáp:

“Thưa ngài, có lẽ cách ngài đối xử như vậy có thể khiến cho bao nhiêu cái tốt của ngài đối với tôi đổ xuống sông xuống biển hết, song có một điều tôi chịu ơn ngài không bao giờ hủy bỏ được, mà tôi cũng không vì bị ngài sỉ nhục mà hành hung người cha sinh ra Sophia.”

Nghe nói vậy, nhà điền chủ lại càng thêm phát khùng, thành thử ông mục sư phải bảo Jones hãy lui ra, ông ta nói:

“Cậu thấy đấy, nom thấy mặt cậu ở đây là ông ấy đâm cáu, do đó tôi khuyên cậu đừng nán lại đây làm gì nữa. Hiện giờ ông ấy đang giận cậu đến thế thì không thể nói phải trái được, tốt hơn là nên chấm dứt cuộc thăm viếng của cậu, và nếu cậu có muốn trình bày điều gì để tự thanh minh cho mình thì đợi dịp khác hãy hay.”

Jones cảm ơn, nghe theo ý kiến của ông mục sư và đi ngay lập tức. Bây giờ, hai cánh tay nhà điền chủ mới lại được tự do và đồng thời cũng trở lại bình tĩnh để tỏ thái độ có phần nào thấy vui vì mình vừa bị kìm chế. Ông ta tuyên bố không thế thì nhất định ông ta đã đập nát đầu Jones ra rồi, ông ta nói thêm: “Kể ra bị treo cổ vì một thằng lưu manh như nó thì cũng đáng buồn lắm lắm.” Bây giờ nhân vui mừng vì sự cố gắng của mình nhằm hòa giải đã thành công, ông mục sư thuyết giáo một hồi về việc không nên giận dữ, nhưng có lẽ bài thuyết giáo của ông chỉ có tác dụng khiến cho những người tính tình nóng nảy càng giận dữ thêm. Để phong phú hơn, kèm theo bài thuyết giáo, ông dẫn ra rất nhiều danh ngôn của cổ nhân, đặc biệt là của Seneca*, quả thật, nhà hiền triết này đã lý giải về vấn đề giận dữ một cách tài tình, khiến cho ai đọc cũng phải thú vị và thấy bổ ích. Bài thuyết giáo với câu chuyện nổi tiếng về Alexander và Clitus, xong vì nhận thấy câu chuyện thuộc vào loại chuyện tầm thường với tiêu đề Say rượu nên tôi sẽ không dẫn ra đây làm gì.

Nhà điền chủ chẳng muốn để ý đến câu chuyện và có lẽ cũng chẳng biết ông mục sư nói gì nữa, vì ông ta đã cắt ngang bài diễn thuyết của ông mục sư trước khi ông này kết thúc bằng cách cho gọi người giúp việc, bảo đem ra một vại bia, và đưa ra nhận xét là sự giận dữ làm cho người ta khát khô cả cổ (có lẽ đó là một nhận xét đúng, như bất cứ nhận xét nào về cái bệnh sốt của tâm hồn này).

Nhà điền chủ vừa uống xong một hớp bia to liền nhắc lại chuyện về Jones, ông ta tuyên bố quyết định sáng hôm sau sang bảo cho ông Allworthy biết thật sớm. Người bạn của ông ta đã khuyên can ông ta, hãy vì lòng tốt mà bỏ ý định ấy đi, nhưng kết quả chỉ khiến ông ta xổ ra một tràng dài những câu chửi thề và nguyền rủa độc địa. Ông Supple mộ đạo nghe mà chối cả tai, nhưng ông cũng không dám tỏ thái độ phản đối một đặc quyền mà nhà điền chủ đòi hỏi với tư cách một người Anh tự do. Nói thực ra thì ông mục sư cũng dằn lòng, chịu để lỗ tai mình thỉnh thoảng bị xúc phạm, cốt cho cái lưỡi được thỏa mãn trên bàn ăn của nhà điền chủ, ông đành tự an ủi rằng ông không hề khuyến khích thói xấu này, và ví thử ông có không bước chân vào nhà ngài điền chủ, thì ông ta cũng chửi rủa chẳng kém đi một câu nào. Tuy nhiên dẫu ông không đến nỗi bất lịch sự mà trách móc mọi người thượng lưu ngay trong nhà người ta, ông cũng tìm cách nói bóng gió trên bục giảng kinh. Điều ấy quả thật chẳng có hiệu quả gì trong việc cải tạo tính nết cho chính nhà điền chủ, song cũng đã có tác động rất mạnh đến ý thức của ông ta, cho nên ông ta đã thi hành những luật lệ nghiêm khắc với những người khác, thành thử trong xứ đạo, chỉ có một mình vị quan tòa có thể thề độc mà không phạm lỗi gì.

CHƯƠNG X

Ông Western đến thăm ông Allworthy.

Bấy giờ, ông Allworthy và người cháu trai đã ăn điểm tâm xong. Ông rất hài lòng khi nghe Blifil kể lại anh ta đã thành công trong cuộc gặp với Sophia (ông rất muốn cuộc nhân duyên này thành công, vì tính tình cô thiếu nữ hơn là vì cô giàu có), bỗng ông Western bước vào, chẳng rào đón gì hết, bắt đầu ngay câu chuyện:

“Này, ông đã làm một việc hay đáo để đấy. Ông đã dạy dỗ cái thằng con hoang của ông nhằm một mục đích đẹp đẽ gớm. Cũng chẳng phải tôi tin rằng ông có nhúng tay vào chuyện này đâu, nghĩa là như người ta nói là có dụng tâm, nhưng hiện nay trong nhà tôi đang xảy ra chuyện rắc rối vì nó đấy.”

“Có việc gì vậy, ông Western?”

“Một việc làm tôi đau đầu lắm, con gái tôi nó phải lòng cái thằng con hoang nhà ông, có thế thôi. Nhưng tôi sẽ không thí cho nó lấy nửa xu. Tôi vẫn biết rằng nuôi nấng cái bọn con hoang như con nhà thượng lưu và cho nó ra vào những nhà dòng dõi, rồi sẽ mang đến kết quả ra sao. May cho nó không bị tôi tóm được, nếu không tôi đã nện cho nó một trận rồi, tôi đã quai cho nó vỡ mồm rồi, nếu không, tôi đã dạy cho đồ con nhà đĩ rạc ấy đừng có chơi trèo. Nó đừng bao giờ mong tôi thí cho một miếng xương, mà cũng không có lấy một đồng kẽm. Nếu con kia mà lấy nó thì tôi chỉ cho một cái áo lót trên mình làm của hồi môn. Thà tôi dùng gia tài của tôi vào cái “quỹ chim” kia, để gửi tới Hanover cho bọn chúng đem hối lộ làm mục nát đất nước này còn hơn.”

Ông Allworthy kêu lên:

“Tôi thật lấy làm ân hận!”

Ông Western nói:

“Vứt mẹ nó cái ân hận của ông đi, cái ân hận của ông mới làm lợi cho tôi làm sao chứ, khi tôi mất đứa con Sophia tội nghiệp của tôi, tất cả niềm vui của tâm hồn tôi, niềm hy vọng, nguồn an ủi của tôi lúc tuổi già. Nhưng mà tôi quyết định tống cổ nó ra khỏi cửa rồi, nó sẽ phải đi ăn mày, rồi chết đói rã họng ở ngoài đường ấy. Tôi sẽ không bao giờ thí cho nó lấy một đồng xu. Cái quân chó đẻ nó thường vẫn quen thói há miệng chờ sung. Quân chết tiệt. Tôi không rõ nó định như thế nào với con ranh ấy, nhưng đó sẽ là điều tồi tệ nhất mà nó từng có trong đời. Rồi con kia sẽ chỉ như một cái xác thối tha, rồi nó sẽ chỉ có được mảnh da của con ranh ấy thôi, ông cứ bảo cho nó biết thế.”

Ông Allworthy kêu lên:

“Ông nói vậy tôi lấy làm lạ quá, vì mới hôm qua, cháu tôi và con gái ông còn tâm đầu ý hợp lắm cơ mà.”

Ông Western đáp:

“Thưa ngài, vâng ạ. Chính sau cuộc gặp mặt giữa nó và cháu ông mà câu chuyện mới lòi ra đấy. Cậu Blifil đây vừa đi khỏi thì cái thằng chó đẻ ấy mon men đến. Xưa nay tôi vẫn quý nó vì có tài săn bắn, nào ngờ đâu nó lại nhân cơ hội này vụng trộm quyến rũ con gái tôi.”

Ông Allworthy nói:

“Thành thực mà nói, tôi chỉ mong ông đã không tạo nhiều cơ hội cho nó được gần gũi với con gái ông như thế, và ông cứ công bằng mà thừa nhận rằng tôi thường vẫn không ưng việc nó ở lâu bên nhà ông, phải không? Mặc dầu thú thực, tôi cũng không ngờ đến chuyện ấy.”

Ông Western kêu lên:

“Ô hay! Nào ai nghĩ đến chuyện ấy! Cái con kia có việc gì dính dáng đến nó đâu. Nó đến nhà tôi đâu phải để chim chuột, nó đến để đi săn kia mà.”

Ông Allworthy đáp:

“Nhưng lẽ nào khi thấy chúng nó gần gũi với nhau, ông lại không bao giờ nhận thấy dấu hiệu chứng tỏ chúng nó yêu nhau à?”

Ông Western kêu lên:

“Chẳng hề thấy một lần nào hết. Cả đời tôi chưa hề thấy nó hôn con gái tôi bao giờ, mà lúc có mặt con bé, không những nó không tán tỉnh, mà thông thường nó còn ít nói hơn những lúc khác. Còn con bé thì lại tỏ ra ít nhã nhặn với nó hơn bất cứ một thằng con trai nào đến chơi nhà. Về chuyện này, không dễ mà bịt được mắt tôi, ông bạn láng giềng ạ, ông phải biết thế cho mới được.”

Nghe nói vậy, ông Allworthy suýt bật cười, ông phải cố kìm lại. Ông hoàn toàn hiểu thấu tâm lý người đời, lại là người tốt bụng và lịch sự, cho nên không muốn làm phật ý nhà điền chủ trong hoàn cảnh hiện tại. Ông bèn hỏi ông Western bây giờ ông ta muốn ông cư xử ra sao, ông kia đáp là muốn ông Allworthy không cho thằng lưu manh kia về nhà nữa, còn ông ta thì sẽ nhốt con đĩ kia lại, vì ông ta đã quyết định gả nó cho cậu Blifil, có cưỡng lại cũng chẳng xong với ông ta. Đoạn ông ta bắt tay Blifil, và thề rằng sẽ chỉ coi anh ta là con rể của mình. Ngay sau đó, ông ta từ biệt ra về, nói rằng việc nhà ông ta còn đang lung tung quá thể, ông ta phải về ngay, kẻo con gái ông ta lại chuồn mất. Về Jones thì ông ta thề hễ tóm được Jones trong nhà ông ta, ông sẽ khiến anh không khác gì một con ngựa thiến.

Lúc chỉ còn ông Allworthy và Blifil ở lại, hai người ngồi lặng yên một lúc lâu. Trong suốt khoảng thời gian này, Blifil thở dài sườn sượt, phần vì bực mình, nhưng chủ yếu là vì căm thù Jones, việc Jones thành công anh ta còn thấy tức giận hơn là bị mất Sophia.

Cuối cùng, ông bác hỏi anh ta định liệu ra sao, anh ta đáp:

“Hỡi ôi! Thưa bác, một khi lý trí và sự say mê đã chỉ về hai hướng khác nhau, lại có thể đặt vấn đề kẻ si tình giải quyết thế nào hay sao? Con e rằng trong hai con đường phải chọn một, nói chung, kẻ si tình sẽ đi theo sự say mê. Lý trí ra lệnh cho con từ bỏ mọi điều tơ tưởng về một người con gái đã trao trái tim cho kẻ khác, sự say mê khuyên con hãy hy vọng rằng qua thời gian cô ấy có thể thay đổi mà thương con chăng. Tuy thế, ở đây con cũng thấy có một trở ngại, nếu như không giải quyết được thỏa đáng thì hoàn toàn không thể nào tiếp tục theo đuổi cô ấy được nữa. Con muốn nói chiếm chỗ kẻ khác trong một trái tim mà hình như kẻ đó đã chiếm được rồi là không chính đáng, nhưng quyết định dứt khoát của ông Western đã cho con thấy rằng, trong trường hợp ấy, nếu con hành động thì con sẽ đem lại hạnh phúc cho tất cả mọi người, không những hạnh phúc của người cha, vì nhờ đó mà tránh khỏi vô cùng sầu khổ, mà cũng là hạnh phúc của cả hai kẻ kia, nếu vì họ lấy nhau thì sẽ chẳng ra gì. Con chắc chắn rằng, cô thiếu nữ ấy sẽ bị khổ nhiều lẽ: vì không kể cô ấy bị mất một phần lớn gia sản, cô ấy lại sẽ phải lấy một tên ăn mày, và cái phần gia sản nhỏ mọn mà cha cô ấy không thể nào không cho cô ấy sẽ bị tên kia đem tiêu xài phung phí cho con đĩ ấy, con biết hai đứa vẫn đi lại với nhau. Con biết hắn là một kẻ đê tiện, xấu xa nhất đời, giả thử bác biết rõ một điều mà cho đến nay con vẫn cố giấu kín, thì nhất định bác đã đuổi cổ cái thằng khốn nạn phóng đãng ấy từ lâu rồi.”

Ông Allworthy nói:

“Sao, nó lại còn làm việc gì tồi tệ hơn mà ta chưa biết ư? Ta yêu cầu cháu hãy nói cho ta rõ.”

Blifil đáp:

“Thôi, đó là chuyện đã qua, có lẽ hắn cũng đã hối hận vì chuyện ấy.”

Ông Allworthy bảo:

“Ta ra lệnh cho cháu, vì cháu có trách nhiệm phải cho ta rõ cháu định nói gì.”

Blifil nói:

“Thưa bác, bác cũng biết là con không bao giờ cưỡng lại lời bác, nhưng con rất buồn phải nói chuyện ấy ra, vì bây giờ nói ra có vẻ như con muốn trả thù, mặc dầu cảm ơn Thượng đế, chẳng bao giờ con có ý nghĩ ấy. Nếu như bác buộc con phải tiết lộ chuyện ấy ra, thì con phải là người cầu xin bác rộng lòng tha thứ cho hắn.”

Ông Allworthy đáp:

“Ta không chấp nhận một điều kiện nào hết. Ta nghĩ rằng đối với hắn, ta đã tỏ ra thương yêu quá nhiều, có lẽ còn hơn cả cháu nữa.”

Blifil kêu lên:

“Quả thật, hắn không xứng đáng được bác thương yêu như vậy, bởi vì đúng vào cái hôm bệnh tình bác nguy kịch nhất, lúc chính con và cả nhà đang lo lắng, thì hắn uống rượu say bí tỉ, làm ầm ĩ cả nhà lên. Hắn nốc rượu, hát hỏng, hò hét, thế rồi lúc con nói ý cho hắn hiểu rằng như vậy là không phải, thì hắn lại nổi xung lên, chửi bới, gọi con là lưu manh, và lại đánh con nữa.”

Ông Allworthy kêu lên:

“Thế nào! Nó lại dám đánh cháu thật à?”

Blifil đáp:

“Con đã tha thứ cho hắn chuyện ấy từ lâu rồi. Con mong mình cũng có thể dễ dàng quên được như thế, thái độ vô ơn ấy của hắn đối với một ân nhân đáng quý nhất đời. Nhưng ngay cả như thế đi nữa, con cũng mong bác tha thứ cho hắn, vì nhất định là hắn đã bị ma quỷ ám ảnh, đúng vào cái buổi con cùng ngài Thwackum đi dạo mát, lòng sung sướng vì những triệu chứng tốt đẹp về bệnh trạng của bác đã bắt đầu lộ ra, thì không may làm sao, chúng con nhìn thấy hắn đang cùng với một ả làm cái chuyện không tiện nói lại ở đây. Ngài Thwackum táo bạo, song không khôn ngoan, tiến lên trách mắng hắn, thì (con thật rầu lòng mà phải kể lại) hắn xông ngay vào đánh đập ông ấy một cách tàn nhẫn, đến nỗi bây giờ ông ấy cũng chưa khỏi đau. Mà con cũng không tránh khỏi bị hắn hành hung, khi con cố bảo vệ cho ông thầy của con. Nhưng con đã tha thứ cho hắn từ lâu rồi, và con cũng đã thuyết phục được ngài Thwackum tha thứ cho hắn và không mách lại cho bác điều gì, vì con e rằng sẽ có thể tai hại cho hắn. Bây giờ con đã vô tình hé lộ ra để bác buộc con phải kể lại đầu đuôi câu chuyên, vậy con xin bác tha thứ cho hắn.”

Ông Allworthy đáp:

“Ta cũng không rõ nên chê trách hay nên tán thành thái độ của cháu đã vì lòng tốt mà giữ kín không cho ta biết câu chuyện tồi tệ kia trong một thời gian. Nhưng ông Thwackum đâu rồi nhỉ? Không phải ta cần người chứng thực cho lời nói của cháu đâu, nhưng ta muốn xét đủ mọi chứng cớ về việc này, để thanh minh với người đời về cách ta quyết định xử trí với một tên quái vật như hắn để làm gương cho kẻ khác.”

Thwackum bèn được gọi tới. Ông ta thừa nhận mọi chi tiết Blifil đã kể lại, ông ta còn đưa ra một bằng chứng trên ngực ông ta, tức là dấu vết cho thấy bị Jones đánh, nhìn rất rõ những vết bầm tím. Để kết luận, ông ta tuyên bố với ông Allworthy rằng lẽ ra ông ta mách ông chuyện này từ lâu, nhưng Blifil cứ tha thiết can ngăn ông ta, ông ta bảo:

“Blifil thật là một thanh niên quý hóa, tuy rằng rộng lượng tha thứ cho kẻ thù đến như thế thì cũng quá đáng.”

Thực ra thì Blifil cũng phải vất vả mới thuyết phục được ông mục sư, và mới ngăn được câu chuyện khỏi bị tiết lộ ngay từ hồi ấy, vì anh ta có nhiều lý do để làm vậy. Blifil biết bệnh tật dễ khiến cho tâm hồn người ta mềm yếu, không nghiêm khắc được như lúc bình thường. Vả lại anh ta nghĩ việc vừa xảy ra mà đã kể lại ngay, và ông thầy thuốc vẫn còn qua lại thăm bệnh, rất có thể sẽ làm lộ ra sự thật câu chuyện, thì anh ta sẽ chẳng bao giờ xuyên tạc được sự việc theo mục đích của anh ta. Cho nên anh ta mới quyết định hãy để dành việc này lại, chờ đến khi nào vì dại dột mà Jones gây ra một số lời ca thán đã. Anh ta nghĩ rằng sức nặng phối hợp của nhiều sự việc đồng thời mới có nhiều khả năng đè nát được Jones, cho nên anh ta vẫn rình cơ hội mà vận may sẽ dành cho anh ta như lần này. Sau hết, khi anh ta thuyết phục Thwackum giấu kín chuyện kia trong một thời gian, anh ta biết rằng làm như vậy sẽ khiến mọi người thừa nhận tình bạn của anh ta đối với Jones, điều này anh ta đã hết sức cố gắng làm cho ông Allworthy tin.

CHƯƠNG XI

Một chương ngắn, nhưng cũng gồm khá nhiều sự việc đủ khiến cho độc giả tốt bụng phải động tâm.

Ông Allworthy có thói quen không bao giờ trừng phạt một ai cả, dù chỉ là đuổi một gia nhân đi, trong lúc đang nóng giận. Do đó, ông quyết định hoãn việc xử lý Jones lại tới buổi chiều.

Đến bữa ăn, người thanh niên đáng thương có mặt như thường lệ, song tâm hồn anh chất nặng đau thương, anh chẳng nghĩ gì đến ăn uống. Thấy ông Allworthy nhìn mình có vẻ thiếu thiện cảm, nỗi đau đớn của anh càng tăng thêm nhiều, căn cứ vào đó, anh kết luận rằng ông Allworthy đã khám phá ra toàn bộ câu chuyện yêu đương giữa anh và Sophia. Song về câu chuyện Blifil kể, anh không mảy may nghi ngờ, vì trong phần lớn chuyện này anh hoàn toàn vô tội, riêng phần còn lại thì chính anh ta đã tha thứ và quên đi rồi, cho nên cũng chẳng nghĩ rằng đối phương còn nhớ.

Bữa ăn đã xong, gia nhân đã lui cả, ông Allworthy mới bắt đầu nói, ông nói dài, vạch rõ những tội lỗi Jones đã phạm phải, đặc biệt là những tội mới được đưa ra ánh sáng ngày hôm ấy, kết luận, ông bảo Jones rằng nếu anh không tự bào chữa được tội trạng của mình thì ông quyết định sẽ không bao giờ còn nhìn mặt anh nữa.

Anh chàng Jones đáng thương có khá nhiều bất lợi trong việc tự biện hộ, mà quả thật anh cũng không hiểu rõ mình bị kết tội vì cớ gì, vì trong khi kể lại việc Jones say rượu cùng nhiều chuyện khác lúc ông đang ốm, ông Allworthy, vì kín đáo, nên đã giấu đi mọi chi tiết đặc biệt có liên quan đến bản thân mình, mà đấy mới là những chi tiết chủ yếu cấu thành nên tội trạng, thành thử Jones không thể chối bỏ được lời buộc tội. Không những thế, trái tim anh lúc này như đang vỡ ra từng mảnh, tinh thần sa sút quá đến nỗi không thể nói được một lời để tự bênh vực, anh đành chỉ thừa nhận tất cả và cầu xin được tha thứ, như một tên tội phạm tuyệt vọng, và kết luận rằng tuy phải thừa nhận mình đã phạm phải nhiều sự điên rồ và sơ ý, anh vẫn hy vọng chưa hề làm gì đáng phải chịu một sự trừng phạt nặng nề nhất đời như vậy. Ông Allworthy đáp lại rằng từ trước ông đã tha thứ cho anh nhiều lần quá rồi, vì thương anh tuổi còn trẻ và cũng còn hy vọng anh sẽ ăn năn chuộc lỗi, nhưng bây giờ ông thấy rõ anh là một kẻ buông tuồng sa đọa đến mức độ ai còn khuyến khích hay nâng đỡ anh sẽ là phạm trọng tội.

Ông Allworthy bảo Jones:

“Đấy, anh dám táo gan dự tính quyến rũ cô tiểu thư ấy theo anh, như vậy buộc ta phải tỏ thái độ bằng cách trừng phạt anh. Người đời đã từng chê trách ta quá thương anh rồi, bây giờ họ có thể nghĩ rằng ta a tòng với một hành động đê tiện và man rợ đến thế, và họ nghĩ như vậy, ít nhất cũng có phần đúng lý. Anh phải biết rằng ta ghê tởm hành động ấy, và nếu như anh có quan tâm phần nào đến sự thư thái về danh dự của ta cũng như tình bạn của ta đối với anh thì không bao giờ anh nên nghĩ tới việc thực hiện hành động ấy mới phải, anh bạn trẻ ạ, như vậy tồi quá! Quả thật, khó lòng có sự trừng phạt nào xứng đáng với tội trạng của anh, vì ta tự thấy cách đối xử với anh như sắp nói đây cũng chưa hẳn đã là hợp lý. Tuy nhiên vì ta đã nuôi dạy anh như con đẻ của ta, cho nên ta cũng không nỡ đuổi anh đi mà không cho anh một xu dính túi. Do đó, hãy mở chiếc phong bì này ra, anh sẽ tìm thấy trong đó một thứ giúp anh có thể sống lương thiện, nếu như anh cần cù làm ăn, còn nếu anh sử dụng nó vào mục đích không tốt, thì ta không còn trách nhiệm phải trợ cấp cho anh nữa, vì ta đã quyết định, kể từ hôm nay ta sẽ không nói với anh về bất cứ chuyện gì nữa. Ta cũng không thể không nói rằng, trong cách ăn ở của anh, điều làm cho ta giận nhất là anh đã xử tệ với người thanh niên tốt bụng (ám chỉ Blifil) là người đã đối xử rất thân tình và đứng đắn với anh.”

Những lời cuối cùng là liều thuốc quá cay đắng không sao nuốt trôi được. Nước mắt Jones trào ra, dường như anh không nói được nên lời, cũng không cử động được nữa. Mãi một lúc sau anh mới có thể tuân theo mệnh lệnh dứt khoát của ông Allworthy là ra đi. Cuối cùng, anh cũng đành bước ra, sau khi đã hôn tay ông một cách nồng nhiệt, khó lòng nói đó là giả tạo, cũng như khó lòng miêu tả lại được.

Nếu như xét tội trạng của Jones theo con mắt ông Allworthy mà bạn đọc trách ông đã nghiệt ngã trong sự trừng phạt, thì nhất định bạn đã yếu đuối quá. Và hết thảy mọi người xung quanh, vì sự yếu đuối ấy, hoặc một lý do nào đó tệ hơn, cũng lên án quyết định nghiêm khắc của ông, coi là tàn nhẫn tột độ. Ngay cả những người trước đây đã trách ông đối xử quá tốt với đứa con hoang (theo dư luận chung thì đó chính là con ông) bây giờ cũng kêu ầm lên chống lại việc ông đuổi con trai của mình đi, đặc biệt, giới phụ nữ đồng tình với nhau đứng về phía Jones, và nhân dịp ấy đưa ra rất nhiều câu chuyện mà tôi không có đủ chỗ để kể lại trong chương này.

Có một điều không thể bỏ qua là trong những chuyện chê bai không một ai nhắc đến số tiền đựng trong phong bì mà ông Allworthy đã cho Jones, số tiền không ít hơn năm trăm bảng mà tất cả họ đồng tình với nhau nói là Jones bị đuổi đi không một xu dính túi, một số còn nói bị đuổi trần như nhộng ra khỏi cửa nhà của người cha vô nhân đạo.

CHƯƠNG XII

Gồm những bức thư tình...

Jones được lệnh phải rời khỏi nhà ngay tức khắc, lại được cho biết rằng quần áo cùng mọi đồ vật khác của anh sẽ được gửi đến bất cứ nơi nào theo lời anh yêu cầu.

Jones ra đi, anh đi bộ khoảng hơn một dặm, không quan tâm đến chuyện đi đâu mà thực ra cũng chẳng rõ mình đi đâu nữa, cuối cùng, thấy có một con suối chắn ngang đường, anh nằm lăn xuống bên bờ suối, miệng lẩm bẩm có phần bực bội: “Hẳn cha ta không nỡ cấm ta không được nghỉ lại ở chỗ này!”

Bên bờ suối, Jones trải qua một cơn đau khổ cực độ, anh bứt tóc và làm đủ mọi cử chỉ thông thường của một kẻ đang trong cơn điên dại và tuyệt vọng.

Khi cơn sầu khổ phút đầu đã vơi bớt, anh bắt đầu bình tĩnh trở lại. Nỗi đau buồn của anh bây giờ lại xoay sang hướng khác, và biểu lộ dưới một hình thức nhẹ nhàng hơn, cho tới khi anh trở lại khá bình tĩnh để chế ngự được tình cảm của mình, và để suy xét xem trong hoàn cảnh đáng buồn này, nên hành động thế nào cho phải.

Điều khó nghĩ nhất bây giờ là hành động ra sao đối với Sophia. Nghĩ tới chuyện phải xa cô, anh đứt từng khúc ruột, nhưng nghĩ rằng nếu vì mình mà cô bị lâm vào cảnh tàn hại, đói rách, anh càng thấy xót xa hơn. Lòng khát khao chiếm được con người Sophia trong một lúc đã xui khiến được anh làm theo cách ấy, nhưng anh vẫn không tin chắc Sophia sẽ chịu chiều theo nguyện vọng của anh với một giá quá đắt như vậy.

Sự tức giận của ông Allworthy, việc ông bị anh làm cho tâm hồn mất đi sự thư thái như vậy đã phản đối mạnh mẽ ý nghĩ trên. Thêm nữa, ngay cả có bỏ qua không xét đến mọi điều nói trên thì hình như cũng không thể nào thành công được, ý nghĩ này cũng góp phần hỗ trợ, và cuối cùng, danh dự phối hợp với sự tuyệt vọng cùng lòng tri ân đối với ân nhân của mình và mối tình chân chính đối với người yêu đã thắng được sự thèm muốn rạo rực, và Jones quyết định thà rời bỏ Sophia chứ không theo đuổi cô để khiến cô phải tàn hại. Những ai chưa phải trải qua cảnh ấy khó mà hình dung được Jones cảm thấy trong lòng dễ chịu nhường nào với ý nghĩ lần đầu tiên chế ngự được xúc cảm mạnh mẽ của mình. Thói kiêu hãnh đã mơn trớn anh một cách thú vị quá khiến cho có lẽ tâm hồn anh đã cảm thấy hạnh phúc hoàn toàn, song điều đó chỉ thoáng qua. Lát sau, hình ảnh Sophia lại hiện ra trong óc anh pha lẫn những nỗi xót xa tê tái và niềm vui do thắng lợi đem lại, chẳng khác gì tâm trạng một viên tướng giàu lòng nhân từ đứng trước những đống xác người máu me bê bết, thấy rằng mình đã đánh đổi máu ấy lấy vinh quang của riêng mình, bởi vì hàng ngàn ý nghĩ êm đềm bị hạ sát đang nằm ngổn ngang trước mắt con người chiến thắng của anh.

Tuy nhiên, anh cũng cương quyết đi theo dấu vết của người khổng lồ danh dự, như một nhà thơ lớn đã nói, và anh quyết định gửi một lá thư từ biệt cho Sophia. Anh liền tiến lại một ngôi nhà cách đó không xa, mượn giấy bút, thảo một bức thư nội dung nhu sau.

Thưa tiểu thư!

Tiểu thư mà hiểu thấu tình cảm của tôi khi viết thư này thì chắc rằng, vì lòng tốt của mình, tiểu thư sẽ tha thứ cho mọi điều không thích hợp cũng như phi lý trong lá thư của tôi, vì từng lời, từng chữ đều xuất phát từ một trái tim chan chứa tình yêu, không lời nào tả xiết.

Thưa tiểu thư, tôi đã quyết định vâng lệnh tiểu thư, vĩnh viễn xa lánh hình ảnh thân yêu, kiều diễm của tiểu thư. Mệnh lệnh ấy mới tàn nhẫn làm sao! Nhưng đó là sự tàn nhẫn do số mệnh, không phải do Sophia của tôi quyết định. Số mệnh đã coi điều đó là cần thiết, cần thiết để bảo toàn hạnh phúc của tiểu thư, để quên rằng trên đời đã từng có một kẻ khốn khổ như tôi.

Xin tiểu thư hãy tin tôi, nếu tôi nghĩ rằng những đau đớn tôi phải chịu có thể không lọt đến tai tiểu thư thì tôi cũng chẳng dám nhắc đến ở đây. Tôi hiểu rõ tấm lòng nhân hậu của tiểu thư và muốn tránh cho tiểu thư những nỗi đau đớn tiểu thư vẫn thường cảm thấy trước những kẻ cùng khổ. Ôi, mong sao khi nghe và biết về số phận hẩm hiu của tôi, không một điều gì có thể khiến tiểu thư phải lưu tâm, dù chỉ trong phút chốc, vì mất tiểu thư, từ đây mọi sự đối với tôi đều là vô nghĩa.

Ôi, Sophia của tôi! Rời bỏ nàng thật là khó khăn, nhưng cầu xin nàng hãy quên tôi thì còn khó khăn hơn, song vì mối ân tình chân thành nhất đời, tôi phải buộc lòng chấp nhận cả hai điều ấy. Hãy tha thứ vì tôi đã nghĩ rằng nhớ đến tôi khiến nàng đánh mất sự thư thái trong tâm hồn, nhưng nếu tôi được đau khổ một cách vinh quang như vậy thì xin nàng hãy hy sinh tôi đi để trút nhẹ sầu muộn. Hãy cứ nghĩ rằng tôi không bao giờ yêu nàng, hãy nghĩ rằng tôi thực sự chẳng xứng đáng với nàng, và hãy học cách khinh bỉ tôi vì trừng phạt sự ngạo mạn chẳng bao giờ là quá tàn nhẫn cả... Tôi không thể nào viết thêm được nữa...

Cầu cho các thiên thần hộ mệnh mãi mãi chở che cho nàng!

Bây giờ anh mới lục túi tìm xi gắn thư, nhưng không thấy, mà trong túi cũng chẳng có gì cả, thì ra đang lúc tâm trí bất định, anh đã quẳng đi tất cả mọi thứ, cả cái túi tiền ông Allworthy cho, anh chưa hề mở cái túi này ra lần nào, bây giờ lần đầu tiên anh mới nghĩ tới.

Chủ nhà đưa cho Jones mượn một hộp xi gắn thư để dùng, gắn xong lá thư, anh vội vã quay lại bờ suối tìm những vật vừa đánh mất. Nửa đường anh gặp lại người bạn cũ là bác Black George. Bác thành thật tỏ ý chia buồn vói anh về tai họa vừa xảy ra, vì việc này đã đến tai bác cũng như đến tai những người láng giềng quanh đấy. Jones cho bác coi rừng biết mình vừa đánh mất một số đồ vật, bác George sẵn sàng cùng anh quay lại bờ suối vạch tìm từng bụi cỏ, cả chỗ Jones đã nằm nghỉ lẫn những chỗ Jones không hề ngồi xuống. Nhưng vô ích, họ chẳng tìm thấy gì hết, bởi lẽ mấy thứ đồ vật có nằm trên đống cỏ thật đấy nhưng hai người quên không tìm đúng chỗ cần tìm, tức là ngay trong túi bác George, lúc nãy, bác đã nhặt được, may mắn sao bác lại biết chúng có giá trị, bèn cẩn thận cất ngay đi để mình dùng riêng.

Bác coi rừng tỏ ra hết sức mẫn cán trong việc tìm kiếm mớ đồ vật bị thất lạc như thể còn hy vọng tìm thấy, đoạn bác mới hỏi xem Jones có nhớ ra còn dừng lại ngồi nghỉ ở chỗ nào nữa không, bác nói:

“Nếu cậu chỉ vừa mới đánh mất thì nhất định chúng vẫn còn ở đó, chỗ này cũng ít người lai vãng tới.”

Quả thật cũng là ngẫu nhiên mà chính bác đã đi qua lối này, để đặt bẫy thỏ rừng sáng hôm sau cung cấp cho một tay buôn gà vịt ở Bath.

Jones đành từ bỏ mọi hy vọng tìm thấy số đồ vật bị mất, và hầu như cũng chẳng nghĩ gì tới chúng nữa. Quay sang George, anh tha thiết hỏi xem liệu bác có ưng ban cho mình một ân huệ lớn lao nhất đời hay không.

George hơi ngần ngừ đáp:

“Thưa cậu, cậu biết rằng cậu có thể ra lệnh cho tôi làm bất cứ việc gì tôi làm được, tôi thành thực mong có thể giúp cậu được bất cứ việc gì.”

Tình thực, nghe hỏi, bác choáng váng cả người. Nhờ lén lút bán thú săn trong thời gian làm công cho ông Western, bác để dành được một số tiền khá lớn, bác sợ Jones muốn hỏi vay mình một ít. Thấy Jones chỉ nhờ đem giúp lá thư cho cô Sophia, bác thấy nhẹ hẳn người và hết lo ngại, vui vẻ hứa sẽ giúp ngay. Và quả thật, tôi tin rằng bác cũng vui lòng giúp Jones bất cứ việc gì, bác vốn rất biết ơn Jones, và là một người rất lương thiện như những người biết yêu tiền hơn bất cứ một thứ gì trên đời.

Hai người đồng ý với nhau rằng tốt nhất là nhờ chị Honour trao thư đến tay Sophia. Họ bèn chia tay nhau, bác coi rừng quay về nhà ông Western, còn Jones thì đến một quán rượu cách đó nửa dặm, chờ tin tức.

Vừa về đến nhà ông chủ thì bác George gặp ngay chị Honour. Bác coi rừng hỏi vài câu để dò xét thái độ chị Honour, đoạn trao cho chị lá thư gửi cho cô chủ, đồng thời cũng nhận luôn một lá thư của cô Sophia gửi cho Jones. Chị Honour bảo chị đã giữ lá thư trong người suốt ngày hôm ấy, đang thất vọng không biết làm cách nào gửi đi được.

Bác coi rừng hối hả quay về gặp Jones. Nhận được thư của Sophia, anh chàng lập tức ra một chỗ, cuống quýt bóc thư, thấy thư viết như sau.

Gửi Jones!

Kể từ lúc gặp anh, em không sao tả nổi những điều em cảm thấy trong lòng. Vì em mà anh phải chịu đựng những lời sỉ nhục tàn tệ của cha em, điều ấy khiến cho em vĩnh viễn mang ơn anh. Anh đã rõ tính cha em thế nào, cho nên xin anh hãy vì em mà tránh mặt ông. Em cũng mong gửi đến anh được chút gì an ủi, nhưng anh hãy tin rằng dẫu chết cũng không bao giờ em chịu trao thân gửi phận vào một nơi khiến anh rầu lòng.

Jones đọc đi đọc lại bức thư hàng trăm lần, và hàng trăm lần đưa lên môi hôn. Mối tình say mê lúc này lại gợi lên trong tâm trí anh hết thảy mọi niềm khao khát êm đềm. Anh hối hận đã trót viết cho Sophia những lời lẽ như ta đã thấy ở trên, và lại càng hối hận vì trong lúc bác George vắng mặt, anh ta đã viết một bức thư cho ông Allworthy, cam kết tự nguyện từ bỏ ý nghĩ về mối tình đối với Sophia. Tuy nhiên, lúc tâm trí đã trở lại bình tĩnh, anh cũng thấy rõ ràng lá thư của Sophia cũng chẳng giúp cho tình hình sáng sủa hơn chút nào, có chăng, chỉ làm cho anh thoáng hy vọng chút ít vào lòng chung thủy của cô, vào một thời cơ thuận lợi ngẫu nhiên nào đó trong tương lai. Do đó, anh trở lại với quyết định cũ, từ biệt bác George, lên đường đến một thị trấn cách đó khoảng năm dặm. Anh đã xin ông Allworthy gửi hành lý của mình đến đó, trừ trường hợp ông nghĩ lại mà hủy bỏ sự trừng phạt.

CHƯƠNG XIII

Thái độ của Sophia trong trường hợp này, không một người phụ nữ nào trách cô, vì ai cũng có thể hành động như vậy. Và cuộc tranh cãi trong phiên tòa lương tâm về một vấn đề nan giải.

Trong suốt hai mươi bốn giờ vừa qua, Sophia cũng chẳng sung sướng gì. Trong khoảng phần lớn thời gian này cô được bà Western giải trí bằng những bài thuyết giáo về sự khôn ngoan, bà lại dẫn xã hội thượng lưu ra làm gương, nơi (theo lời quý bà tử tế đó nói) bây giờ người ta hoàn toàn coi rẻ tình yêu, và đàn bà coi việc lấy chồng cũng y như đàn ông đi làm công vụ, chỉ là phương tiện làm giàu và tiến thân trong xã hội. Bà Western đã vận dụng tài hùng biện trong nhiều tiếng đồng hồ để bình luận về vấn đề này.

Những bài thuyết giáo sáng suốt này chẳng thích hợp gì với sở thích và lòng mong muốn của Sophia, song cũng đỡ khó chịu hơn những ý nghĩ của chính cô, những ý nghĩ đã ám ảnh cô suốt đêm, khiến cô không sao nhắm được mắt.

Tuy nằm trên giường, cô không sao ngủ được và cũng chẳng được yên mà nghi ngơi, nhưng vì không có việc gì phải đi đâu nên lúc ông Western từ bên nhà ông Allworthy trở về, cô vẫn nằm đấy, lúc ấy đã quá mười giờ sáng. Ông ta đến thẳng phòng con gái, mở cửa ra, thấy con gái chưa dậy, bèn kêu lên:

“À, mày vẫn chẳng làm sao, hả? Tao đã quyết định nhốt mày như vậy.”

Ông ta khóa cửa phòng lại, giao chìa khóa cho chị Honour, sau khi đã ra lệnh dứt khoát không được mở, ông ta hứa sẽ trọng thưởng nếu chị vâng lời, lại đe dọa sẽ trừng phạt nghiêm khắc nếu chị phản bội lòng tin của ông ta.

Chị Honour được ra lệnh không cho cô chủ bước chân ra khỏi căn phòng, nếu không được chính nhà quý tộc đồng ý, và ngoài ông ta cùng bà em gái ông ta ra, không được cho một ai bước vào. Nhưng Sophia cần gì, chị phải lo cung cấp chu đáo, trừ mấy thứ bút, mực, giấy thì cấm hẳn, cô không được dùng.

Nhà quý tộc ra lệnh cho con gái thay áo ra dùng bữa trưa với ông ta, cô vâng lời. Sau bữa ăn như thường lệ, cô lại bị dẫn vào nhà giam.

Đến tối, chị “cai ngục” Honour đem đến cho cô lá thư nhận được từ tay bác coi rừng. Sophia chăm chú đọc lá thư hai ba lần, rồi vật mình xuống giường khóc nức nở, nước mắt tràn trề. Thấy thái độ cô chủ như vậy, chị Honour lấy làm ngạc nhiên quá, không chịu được, chị mới hỏi xem cô đau đớn như vậy duyên cớ vì sao. Một lúc lâu, Sophia yên lặng không đáp, rồi đột nhiên, cô vùng dậy, cầm lấy tay chị hầu gái, kêu lên:

“Ôi, Honour ơi, thế là đời tôi hỏng hết rồi.”

Chị Honour kêu lên:

“Trời đất! Giá mà tôi đốt phăng lá thư, chẳng đưa cô nữa cho xong. Tôi cứ yên trí rằng đọc thư hẳn cô cũng được đôi phần an ủi, nếu không thì tôi chả đụng đến lá thư ấy làm gì.”

Sophia nói:

“Honour ơi, chị là một người tốt bụng, tôi cũng chẳng giấu chị mối tình của tôi làm gì nữa, vô ích. Tôi đã phí hoài mà trao trái tim cho một người đàn ông đã bỏ rơi tôi.”

Người hầu gái hỏi:

“Cậu Jones lại là người tráo trở thế à?”

Sophia nói:

“Anh ấy viết trong thư rằng từ nay vĩnh biệt tôi, anh ấy còn yêu cầu tôi hãy quên anh ấy đi. Nếu như thật lòng yêu, anh ấy lại có thể yêu cầu điều ấy sao? Lại có ý nghĩ như vậy sao? Lại viết được một câu như thế sao?”

Honour đáp:

“Nhất định là không rồi, thưa cô, một người đàn ông đáng quý nhất mực nước Anh một khi đã yêu cầu tôi quên người ta đi thì dứt khoát tôi nghe theo ngay. Trời đất ơi, chắc chắn là từ trước đến giờ, cô đã ban cho cậu ta quá nhiều vinh dự vì cô chỉ nghĩ đến cậu ta đấy thôi. Một tiểu thư có thể chọn lấy bất kỳ ai trong số những thanh niên ở vùng này. Và nếu cô cho tôi được mạn phép đưa ra một ý kiến nông cạn, thì rành rành là đã có cậu Blifil đấy, cậu ấy là con nhà nề nếp, lại sẽ là một trong những vị quý tộc lớn nhất vùng này, theo thiển ý của tôi, cậu ấy còn đẹp trai, lịch sự hơn gấp mấy lần ấy chứ. Không những thế, tính tình cậu ấy lại mềm mỏng, tôi dám thách bất cứ ai quanh vùng này có thể nói xấu được cậu ấy đấy. Cậu ấy chẳng bao giờ chơi bời trai gái, mà cũng không có ai đem con hoang đặt trước cửa nhà. Thôi, cô quên cậu kia đi! Chính tôi đây này, tôi cũng cảm tạ trời đất vì không đến nỗi để cho một người đàn ông phải yêu cầu đến hai lần mình hãy quên người ta đi. Cho dù một người hay ho tài giỏi đến đâu chăng nữa, hễ đã nói những lời ngạo mạn như thế với tôi, là chẳng đời nào tôi chịu nhìn mặt nữa, nếu như trong đất nước chưa hết đàn ông. Và như tôi vừa nói đấy, rõ ràng là còn có cậu Blifil...”

Sophia kêu lên:

“Đừng nhắc đến cái tên đáng ghét ấy nữa!”

Honour nói:

“Thưa cô, nếu cô không ưa cậu ấy thì vẫn còn vô khối cậu trẻ tuổi xinh trai khác muốn tỏ tình cùng cô đấy, nếu như họ được cô khuyến khích dù chỉ là một tí thôi. Theo tôi thì khắp hạt này, và cả hạt bên cạnh nữa, chẳng có một thanh niên điển trai nào không lập tức mò tới cầu thân ngay, nếu được cô tỏ vẻ để ý đến.”

Sophia đáp:

“Chị coi tôi là hạng người khốn nạn thế nào mà nói năng những chuyện bậy bạ khó nghe vậy? Tôi ghét hết thảy mọi đàn ông rồi.”

Honour đáp:

“Cô đau khổ vì họ như thế là quá đủ rồi đấy. Mà lại bị cái anh chàng không cha không mẹ xác xơ vơ vất ấy xử tệ như vậy cơ chứ!”

Sophia kêu lên:

“Im đi, đừng nói bậy bạ nữa. Trước mặt tôi mà chị dám nhắc đến tên người ấy với thái độ vô lễ thế à? Anh ấy xử tệ với tôi ư? Không đâu! Khi viết những lời lẽ tàn nhẫn kia, anh ấy còn đau đớn gấp mấy tôi khi phải đọc nó. Ôi, thật là con người đức hạnh và dũng cảm, có tấm lòng tốt như thiên thần. Tôi lấy làm xấu hổ vì tình cảm yếu đuối của mình, nên đã trách móc điều mà lẽ ra phải khâm phục. Ôi, Honour! Anh ấy chỉ mong điều tốt đẹp cho tôi. Vì lợi ích của tôi, anh ấy hy sinh hạnh phúc của cả hai người đấy. Vì sợ làm cho tôi bị tàn hại mà anh ấy đã chịu để mình lâm vào cảnh tuyệt vọng đấy.”

Chị Honour đáp:

“Tôi rất mừng vì cô đã nghĩ đến điều này, vì rành rành là yêu thương một kẻ bị người ta tống cổ ra khỏi cửa không có lấy một xu dính túi, chẳng bị tàn hại thì là cái gì.”

Sophia vội kêu lên:

“Bị tống cổ ra khỏi cửa! Chị định nói gì vậy?”

“Kìa, chắc chắn là ông chủ đã kể lại với tôn ông Allworthy rằng cậu Jones định tán tỉnh cô, thế là tôn ông Allworthy đã lột cậu ta trần như nhộng và đuổi đi.”

Sophia nói:

“Thế ra vì kẻ đáng nguyền rủa là tôi mà anh ấy phải chịu khốn khổ như vậy ư? Bị đuổi đi, không có một chút gì trong tay ư? Đây này, Honour, chị hãy cầm lấy tất cả tiền của tôi, cả những cái nhẫn trên tay tôi nữa. Đồng hồ của tôi đây, đem tất cả đi. Đi tìm anh ấy ngay lập tức.”

Honour đáp:

“Chúa ơi, cô phải biết rằng ông chủ thấy mất những thứ ấy thì tôi phải chịu trách nhiệm đấy. Cho nên tôi xin cô nên giữ đồng hồ và nhẫn lại. Vả lại, tôi nghĩ, cho chỗ tiền kia cũng tạm yên tâm rồi, mà cho như thế thì ông chủ mới không biết gì về chuyện này.”

Sophia kêu lên:

“Thế thì đây, tôi có bao nhiêu chị mang hết đi. Tìm anh ấy ngay lập tức, và đưa cho anh ấy. Đi đi, đừng để lỡ một phút nào.”

Chị Honour vội đi ra ngay theo lệnh cô chủ, xuống dưới nhà, chị gặp bác George, bèn đưa cho bác cái túi đựng mười sáu đồng guinea là tất cả vốn liếng của Sophia, cha cô tuy rộng rãi với con gái thật đấy, song cô cũng rộng rãi, nên không lúc nào cô giữ lại nhiều tiền trong người.

Black George nhận túi tiền, quay về quán rượu. Giữa đường bác nảy ra ý nghĩ hay là giữ quách món tiền này lại. Tuy nhiên, lương tâm bác lên tiếng, trách mắng bác là bạc bẽo với ân nhân. Nhưng tính hám lợi của bác đáp lại rằng giá lương tâm xét vấn đề này ngay từ trước, lúc bác chiếm của chàng Jones tội nghiệp kia năm trăm bảng thì hơn. Bác đã thản nhiên đồng tình với một việc quan trọng đến mức ấy mà bây giờ lại làm ra vẻ ngại ngần thì thật là phi lý, nếu không phải hoàn toàn là đạo đức giả. Để trả lời lương tâm như một luật sư có tài, định phân biệt giữa trường hợp bội tín hoàn toàn như trường hợp hiện tại vì đồ vật có trao tận tay, với trường hợp trước, chỉ là giấu giếm vật nhặt được, tính hám lợi lại lập tức giễu cợt ngay sự phân biệt này, gọi đó là phân biệt mà không có sự khác biệt và triệt để nhấn mạnh rằng, một khi đã từ bỏ mọi cân nhắc về danh dự và đạo đức trong một trường hợp nào đó thì không có cớ gì để những điều ấy trở lại trong một trường hợp thứ hai. Nói tóm lại, lương tâm đáng thương chắc chắn là chịu khuất phục trước lý lẽ, nếu như sự sợ hãi không tiến vào trợ lực, lớn tiếng vạch ra rõ ràng sự khác biệt thực sự giữa hai hành động không phải là ở chỗ có mức độ khác nhau về danh dự mà là sự an toàn: Bởi vì, việc giấu năm trăm bảng là một chuyện không nguy hiểm mấy tí, nhưng giữ lại mười sáu guinea này thì lại vô cùng nguy hiểm vì có thể sẽ bị khám phá ra.

Nhờ sự giúp đỡ thân mật của sự sợ hãi, lương tâm đạt được thắng lợi hoàn toàn trong tâm trí Black George và buộc bác đem số tiền trao cho Jones, sau khi đã tỏ lời khen ngợi tính thực thà của bác.

CHƯƠNG XIV

Một chương ngắn, gồm một cuộc đối thoại ngắn giữa ông Western và em gái.

Suốt ngày hôm ấy, bà Western có việc bận vắng nhà. Lúc về gặp nhà quý tộc, bà hỏi thăm xem Sophia ra sao, thì ông anh trai đáp rằng đã “giam giữ” cô cẩn thận rồi. Ông ta bảo:

“Nó bị nhốt trong phòng ấy. Honour cầm chìa khóa.”

Lúc cho em gái biết tin này, mặt ông ta tỏ vẻ khôn ngoan sáng suốt, ý chừng ông ta đang chờ đợi em gái nhiệt liệt tán thưởng việc mình làm, nhưng thất vọng làm sao, với một thái độ đầy khinh miệt, bà kêu lên:

“Anh trai ơi, rõ ràng anh là một người đàn ông yếu đuối nhất đời đấy. Sao anh không phó mặc em việc trông nom cháu gái em? Anh can thiệp vào làm gì? Thế là bao nhiêu hơi sức em bỏ ra để thu xếp ổn thỏa câu chuyện, anh làm hỏng bét cả. Em còn đang cố gắng nhồi nhét vào đầu óc nó những câu châm ngôn về sự khôn ngoan thì anh lại khiêu khích cho nó quẳng sạch đi. Anh trai ơi, cảm ơn Thượng đế, phụ nữ Anh không phải là những kẻ nô lệ. Không ai có thể nhốt chúng em lại như các bà vợ người Tây Ban Nha và người Ý. Chúng em cũng có quyền được tự do như các anh. Chỉ có dùng lý lẽ và thuyết phục mới khiến được chúng em nghe theo, chứ không thể dùng sức mạnh. Em đã từng trải việc đời, hiểu rõ phải dùng những lý lẽ như thế nào, và nếu như em không bị sự rồ dại của anh cản trở thì đã khiến được nó nghe theo những quy tắc về sự khôn ngoan và thận trọng mà em đã dạy nó trước kia.”

Nhà quý tộc nói:

“Phải rồi, lúc nào tôi cũng sai hết.”

Bà mệnh phụ đáp:

“Anh ơi, nếu như anh đừng nhúng tay vào những việc vượt quá sự hiểu biết của mình thì anh không sai đâu. Anh phải thừa nhận rằng em rất từng trải việc đời. Và nếu cháu gái em vẫn còn được em săn sóc là may cho nó lắm đấy. Chỉ vì sống ở nhà với anh nên nó mới tiêm nhiễm những ý niệm lãng mạn về tình yêu và những điều vô nghĩa lý.”

Nhà quý tộc kêu lên:

“Tôi hy vọng cô không nghĩ tôi dạy nó những điều như vậy?”

Em gái ông ta đáp:

“Sự dốt nát của anh, như thi hào vĩ đại Milton* nói, làm cho sự nhẫn nại của em hầu như chịu khuất phục.”

Nhà quý tộc nói:

“Mặc xác Milton, hắn mà láo xược dám nói vào mặt tôi thế thì tôi cho hắn một trận, dù hắn vĩ đại đến đâu cũng mặc. Nhẫn nại ư? Em gái ơi, cô nói đúng đấy, cứ bị cô đối xử như một thằng học trò to đầu thế này thì tôi có vô khối dịp để nhẫn nại. Thế cô cho rằng hễ chưa từng sống ở nơi cung đình thì người ta không thể hiểu biết được à? Úi dào! Nếu ngoài cái lũ “đầu tròn”* và “những con chuột” ở Hanover ra, chúng tôi toàn là rồ dại cả thì quả thật thế giới này đã đến lúc không ra gì. Úi dào! Tôi hy vọng cũng sắp đến giai đoạn chúng tôi nhét đất thó vào mũi chúng, và của ai người ấy hưởng, có thế thôi, em gái ạ, của ai người ấy hưởng. Tôi hy vọng được thấy thế, trước khi bị cái bọn chuột Hanover xơi hết lúa, chỉ để lại toàn củ cải cho chúng ta sống.”

Bà Western kêu lên:

“Anh ơi, em phản đối. Bây giờ thì em không hiểu nổi anh nữa. Cái thứ tiếng lóng của anh về củ cải, về những con chuột Hanover, em hoàn toàn không hiểu được.”

Ông Western đáp:

“Tôi tin rằng cô chẳng buồn để tai đến những chuyện ấy đâu. Nhưng chẳng chóng thì chầy, rồi quyền lợi của xứ sở sẽ thắng thế.”

Bà Western nói:

“Em mong rằng anh hãy quan tâm một chút đến quyền lợi của con gái anh, anh hãy tin em, tình cảnh nó lúc này còn nguy hơn tình cảnh của quốc gia đấy.”

Ông Western vặn lại:

“Thì vừa mới xong, cô chẳng rầy la tôi vì cứ nghĩ đến nó và đòi giao phó nó cho cô là gì.”

“Nếu anh hứa từ nay không can thiệp vào nữa, thì vì thương cháu gái em, em sẽ gánh lấy việc này.”

Nhà quý tộc nói:

“Vậy thì được, cô cũng biết đấy, tôi vẫn tán thành để mặc cho bọn đàn bà quản lý lẫn nhau là tốt hơn cả.”

Bà Western bèn bước ra, miệng còn lẩm bẩm điều gì đó về đàn bà và về việc quản lý một quốc gia, vẻ mặt đầy khinh miệt. Bà lập tức về phòng Sophia, thế là sau một ngày bị giam giữ, cô đã được tự do.

QUYỂN BẢY

GỒM BA NGÀY

CHƯƠNG I

Một sự so sánh giữa cuộc đời và sân khấu.

Người ta thường so sánh cuộc đời với sân khấu. Nhiều nhà văn nghiêm túc, cũng như nhiều nhà thơ, đã coi cuộc sống con người như một vở kịch lớn, giống hầu như về mọi chi tiết, những màn kịch mà tương truyền Thespis* là người đầu tiên sáng tạo ra, và kể từ đó trở đi được mọi quốc gia văn minh tán thưởng.

Ý nghĩ này phát triển và trở nên phổ biến đến mức có một số từ dùng riêng cho sân khấu, mới đầu chỉ được sử dụng để nói về cuộc đời một cách ẩn dụ, nay được sử dụng một cách tự do và theo nghĩa đen cho cả cuộc đời cũng như sân khấu. Thành thử khi ta nói về cuộc đời nói chung, những từ “vở kịch”, “màn kịch” đã trở thành quen thuộc đối với ta, do thông dụng, chẳng khác gì khi chúng ta hạn chế ý nghĩa của những từ ấy trong phạm vi biểu diễn sân khấu, và khi chúng ta đề cập tới những biến cố sau tấm màn sân khấu, thì trong tâm trí ta chắc chắn sẽ xuất hiện những biến cố ở St James hơn là ở Drury-lane.

Giải thích tất cả những điều này hình như cũng dễ, nếu ta nhớ rằng sân khấu kịch chỉ là một sự biểu diễn, hoặc theo lời Aristotle, là sự mô phỏng một cái gì tồn tại thực sự. Do đó, có lẽ chúng ta cũng có thể công bằng mà nhiệt liệt ca tụng nhiều người, bằng tác phẩm hoặc bằng diễn xuất, có khả năng bắt chước cuộc sống đến mức dựng nổi những bức tranh lẫn được với nguyên bản, hoặc bị tưởng lầm là nguyên bản.

Thế mà trong thực tế ta lại không ưa ca tụng những người này lắm, ta huýt gió chê bai, vùi dập họ, đối xử với họ giống như thường thường trẻ con đối xử với những vật chúng dùng để giải trí, hơn là khâm phục tài năng của họ. Còn nhiều lý do khác nữa đã dẫn chúng ta đến chỗ nhìn thấy sự tương đồng giữa sân khấu và cuộc đời.

Có những người coi đa số nhân loại là những diễn viên sân khấu, đóng vai những nhân vật là chính họ, - mà thực ra họ đâu có danh hiệu nào khác hay ho hơn - không hơn gì người diễn viên phải thực sự nghĩ ở trong đầu rằng mình là ông vua hay vị hoàng đế mà anh ta đóng vai. Cho nên kẻ đạo đức giả có thể được gọi là một diễn viên, mà quả thực xưa kia, người Hy Lạp dùng chung một danh từ để chỉ cả hai.

Sự ngắn ngủi của cuộc đời cũng là một nguyên nhân dẫn tới sự so sánh trên. Shakespear bất hủ cũng đã ví:

... Đời là một diễn viên đáng thương

Hò hét và đi khệnh khạng một thời gian trên sân khấu

Rồi không được ai nhắc đến nữa.

Để bù cho câu trích dẫn nhàm tai này, chúng tôi xin dẫn ra cùng bạn đọc một đoạn thơ khác giá trị hơn mà tôi tin rằng ít người đã đọc qua. Đoạn này trích trong một bài thơ gọi là Thượng đế*, in cách đây khoảng chín năm và đã bị vùi sâu trong quên lãng từ lâu. Một bằng cớ chứng tỏ rằng sách hay cũng như người tốt thường không sống lâu hơn sách dở và kẻ xấu:

Từ Người, bắt nguồn mọi đổi thay của nhân loại

Hưng thịnh của đế chế cũng như sụp đổ của triều đại

Hãy nhìn kia cái rạp hát mênh mông của thời gian

Trong khi trên sân khấu các nhân vật kế tiếp nhau đi lại!

Những hình ảnh sáng ngời nối tiếp nhau rất trọng thể,

Biết bao những lãnh tụ chiến thắng, biết bao những hoàng đế rơi đầu!

Hãy đóng trọn những vai mà số mệnh dành cho ngươi,

Những kiêu hãnh và say mê của chúng đều hướng về những kết cục của ngươi

Chúng lấp lánh chốc lát trên bộ mặt của ngày tháng,

Rồi khi ngươi gật đầu, những bóng ma biến đi,

Quang cảnh tấp nập kia nào còn để lại vết tích gì,

Ngoài cái hoài niệm... Những sự vật từng tồn tại!

Tuy nhiên, trong tất cả những cái kể trên cũng như trong mọi sự so sánh khác giữa cuộc đời và sân khấu, thường thường chỗ giống nhau người ta chỉ lấy từ sân khấu mà thôi. Theo tôi biết thì chưa hề có ai xét tới công chúng khán giả của vở kịch vĩ đại này.

Nhưng tạo hóa lại thường hay phô trương một số màn trình diễn hay nhất của mình trước một rạp hát chật ních công chúng, thành thử về thái độ của những khán giả của tạo hóa, cũng có thể chấp nhận sự so sánh đã nói ở trên, như đã so sánh về diễn viên. Ngồi xem trong cái rạp hát lớn của thời gian kia có bạn và có thù, ở đó có những tiếng vỗ tay và những tiếng hò reo, có những tiếng huýt gió chê bai và những tiếng lầm bầm phản đối, tóm lại, có tất cả những gì ta vẫn nhìn thấy, hoặc nghe thấy ở kịch viện hoàng gia.

Hãy xét một thí dụ về vấn đề này: Tỷ như trong thái độ của công chúng chứng kiến màn kịch mà tạo hóa đã vui lòng trình diễn ở chương Mười hai, quyển Sáu của bộ truyện này, trong đó tạo hóa đã để cho bác Black George cuỗm năm trăm bảng của người bạn và người ân nhân của bác.

Tôi tin chắc rằng những người ngồi tại hàng ghế chuồng gà của nhà hát cuộc đời sẽ la ó ầm ĩ theo thói thường trước việc này và nhân đó, rất có thể mọi lời lẽ nhục mạ thô tục được đem ra sử dụng.

Nếu chúng ta bước xuống hàng ghế tiếp theo, chúng ta sẽ thấy một thái độ ghê tởm tương tự, tuy có giảm về mặt ồn ào thô tục, nhưng ở đây, các bà tốt bụng cũng rủa cả bác George, và nhiều người còn mong đợi từng phút quỷ Sa tăng đến bắt bác đi.

Như thường lệ, những khán giả ngồi ở ghế cuối tầng trệt có nhiều thái độ khác nhau. Những người thích thú đạo đức anh hùng và những vai toàn thiện toàn mỹ thì phản đối việc đưa ra những thí dụ như vậy về sự đê tiện mà không trừng trị thật nghiêm khắc để làm gương. Vài người bạn của tác giả kêu lên: “Các vị coi hắn là một tên đê tiện thật, nhưng đó là bản tính tự nhiên mà thôi.” Còn hết thảy mọi nhà phê bình trẻ tuổi của thời đại, các bác thư ký, các anh tập sự... la ó “Đê tiện!” và lầm bầm phản đối.

Còn khán giả thì tỏ thái độ thích hợp với phép lịch sự thông thường. Đa số còn đang bận chuyện khác. Vài người trong số những ai có ngó lên sân khấu thì tuyên bố rằng bác thuộc loại người xấu, còn những người khác thì chờ nghe ý kiến của nhũng vị thẩm phán có thẩm quyền nhất rồi mới chịu cho ý kiến riêng. Giờ đây, chúng tôi là những người được phép đứng ở hậu trường trong cái rạp hát vĩ đại của tạo hóa này (ngoài từ điển và sách tập đọc ra, tác giả nào muốn viết gì khác cũng cần có đặc quyền này), chúng tôi có thể phê phán hành động ấy mà không có thái độ tuyệt đối khinh miệt đối với con người bác, vì có lẽ tạo hóa cũng không chỉ định bác phải đóng vai phản diện trong tất cả mọi vở kịch của bác. Trong thí dụ này, sân khấu và cuộc đời giống nhau nhất, vì thường cùng một người đóng cả vai anh hùng lẫn vai đê tiện, cái người hôm nay được người ta khâm phục, thì ngày mai có thể lại khiến ta khinh bỉ. Garrick, người được tôi coi là một thiên tài trác tuyệt trong sáng tác bi kịch xưa nay, thỉnh thoảng cũng hạ cố đóng vai hề cách đây nhiều năm, theo lời Horace thì Scipio Đại đế, Laelius Khôn ngoan* cũng đã đóng vai hề như vậy, Cicero còn kể lại rằng hai người này giả điệu bộ trẻ con khéo không tưởng tượng được. Thực ra thì họ chỉ đóng hề để mua vui cũng như ông bạn Garrick của tôi mà thôi, song rất nhiều nhân vật nổi bật đã từng đóng vai hề một cách đứng đắn đặc biệt ở rất nhiều trường hợp trong suốt cuộc đời họ, đến nỗi người ta có thể đặt vấn đề hoài nghi sự khôn ngoan và xuẩn ngốc của họ, đằng nào là chủ yếu, họ đáng được tán thưởng hay chê trách, họ đáng khâm phục hay đáng khinh bỉ, đáng được yêu mến hay đáng bị thù ghét.

Thật vậy, những người ấy đã từng ít nhiều có mặt ở hậu trường của cái sân khấu vĩ đại kia, và từng rất quen thuộc không những với rất nhiều cách hóa trang đã được đưa lên sân khấu ấy, mà còn quen thuộc cả những sự say mê kì quái và thất thường, tức là những người đạo diễn và chỉ đạo của cái nhà hát ấy (vì ai cũng biết lý trí là một anh chàng rất lười biếng, ít khi hoạt động) họ rất có thể đã được học để hiểu câu nói danh tiếng nil admirari* của Horace, hoặc trong tiếng Anh người ta bảo là “trố mắt ra mà không nhìn thấy cái gì”.

Không vì một hành động xấu mà kết luận người ta là vô lại, cũng như trên sân khấu không phải vì đóng một vai xấu mà coi là nhân vật phản diện. Giống như những chủ rạp hát, những cảm xúc mạnh mẽ thường vẫn ép buộc con người ta đóng các vai mà không hề hỏi ý kiến của họ, nhiều khi cũng chẳng cần đếm xỉa đến tài năng của họ. Bởi thế người đời cũng như diễn viên có thể lên án vai chính họ đang đóng, mà thông thường ta vẫn thấy một số người đóng vai xấu rất lóng ngóng, cũng như cái bộ mặt thực thà của William Mills phải đóng cái vai Iago gian ác vậy.

Vậy thì nói chung, con người chân thực và có sự hiểu biết chân chính chẳng bao giờ kết tội vội vàng. Anh có thể phê phán một lỗi lầm, thậm chí là một thói xấu nữa, mà không hề có thái độ giận dữ đối với người phạm lỗi. Nói tóm lại, chỉ là cùng một thứ điên rồ, một thứ ấu trĩ, một thứ thiếu giáo dục, một thứ tính ác bẩm sinh như nhau, dễ gây nên tất cả những tiếng ồn ào la ó trong cuộc đời cũng như trên sân khấu. Thường thường cửa miệng những kẻ tồi tệ nhất lại sẵn những tiếng đốn mạt, lưu manh, cũng như những thằng khốn kiếp mạt hạng ngồi ở dãy ghế cuối ở tầng trệt lại hay hét lên: “Đê tiện!”

CHƯƠNG II

Gồm một cuộc đối thoại giữa Jones và chính anh.

Sáng sớm hôm sau Jones nhận được hành lý từ ông Allworthy gửi tới, kèm theo một lá thư trả lời anh.

Thưa ngài!

Vâng lệnh bác tôi, tôi xin báo để ngài hay rằng, bác đã đắn đo cân nhắc hết sức kỹ lưỡng và đã có đầy đủ chứng cớ về tội lỗi của ngài, rồi mới xử với ngài như vậy, cho nên ngài sẽ chẳng có cách nào khiến bác thay đổi quyết định. Bác rất ngạc nhiên thấy ngài dám cả gan nói rằng đã chịu từ bỏ mọi cao vọng về một tiểu thư mà không bao giờ có ai tưởng tượng nổi ngài dám ngưỡng vọng tới, vì lẽ gia thế và tài sản của nàng so với ngài thì một trời một vực. Sau hết, tôi được lệnh bảo cho ngài biết rằng bác tôi chỉ đòi hỏi một bằng chứng duy nhất tỏ ra ngài tuân theo ý muốn của bác, tức là ngài hãy rời bỏ xứ này ngay lập tức. Tôi không thể chấm dứt thư này mà không khuyên ngài điều này, với tư cách một tín đồ Cơ đốc giáo: Ngài nên nghiêm túc nghĩ đến việc chấn chỉnh lại cách sống, và bao giờ tôi cũng cầu nguyện để ơn trên giúp ngài thực hiện điều đó.

Kẻ đầy tớ hèn mọn của ngài!

W. Blifil

Lá thư đã gợi lên nhiều xúc cảm xung đột nhau trong tâm trí nhân vật chính của chúng ta. Cuối cùng, những xúc cảm êm ái đã thắng những xúc cảm bất bình, giận dữ, một dòng nước mắt tràn trề cũng kịp thời đến để giúp sức, và có lẽ đã ngăn không cho những nỗi đau khổ làm cho đầu óc anh choáng váng hoặc trái tim anh vỡ tung ra.

Tuy nhiên, Jones cũng thấy hổ thẹn vì đã chịu dùng thứ thuốc ấy. Ngồi nhổm dậy, anh kêu lên:

“Đã thế thì Allworthy sẽ thấy cái bằng chứng duy nhất về sự vâng lời mà ông đòi hỏi ở ta. Ta sẽ đi ngay bây giờ... Nhưng đi đâu nhỉ? Thôi, hãy để cho số mệnh dẫn dắt, khi đã không có ai thèm quan tâm đến chuyện kẻ khốn khổ này sẽ ra sao thì ta cũng chẳng cần để ý đến chính ta làm gì nữa. Chẳng lẽ một mình ta quan tâm đến điều mà chẳng ai buồn quan tâm đến hay sao! Ha! Ta có đúng không khi nghĩ rằng còn có một người khác nữa quan tâm đến điều đó? Một con người mà giá trị còn hơn cả thế giới này! Ta có thể, ta phải nghĩ rằng Sophia của ta không thờ ơ trước số phận của ta. Chẳng lẽ ta từ bỏ người bạn độc nhất ấy hay sao... mà lại là một người bạn tốt như thế? Ta có thể ở lại với nàng không? Ở đâu? Làm sao có thể ở lại với nàng được? Liệu ta có nên hy vọng dù chỉ là được nhìn thấy nàng, mà không khiến cho nàng phải chịu đựng cơn thịnh nộ của cha nàng, mặc dầu nàng cũng như ta đều muốn được gặp nhau? Và để làm gì nhỉ? Ta có thể nào nghĩ tới việc cầu xin một người như vậy ưng thuận tự để cho đời mình bị hủy hoại? Liệu ta có thể chiều theo một sự say mê nào đó của chính ta với một giá đắt như vậy không? Liệu ta có chịu sống lẩn khuất quanh vùng này như một tên kẻ cắp, chỉ vì những ý đồ như vậy không? Không, ta khinh miệt cái ý nghĩ ấy. Vĩnh biệt Sophia, vĩnh biệt con người đáng yêu nhất, đáng quý nhất...”

Đến đây, xúc cảm mạnh mẽ làm cho anh nghẹn ngào và tìm đường thoát ra ở đôi mắt.

Giờ đây, khi đã quyết định rời bỏ vùng này mà đi, anh mới bắt đầu tự hỏi xem nên đi đâu. Như Milton nói, cuộc đời trải rộng trước mặt anh, và Jones cũng giống như Adam, chẳng thể trông cậy vào một ai để an ủi hoặc giúp đỡ. Mọi người anh quen biết đều là chỗ quen biết của ông Allworthy, một khi đã mất cảm tình của nhà quý tộc thì anh chẳng còn lý do gì để hy vọng nhờ vả vào họ. Vậy nên những con người cao quý tốt đẹp ắt nên hết sức thận trọng trong cách xa lánh những kẻ phụ thuộc mình, vì kẻ đau khổ bất hạnh sẽ phải chịu cái hậu quả là bị hết thảy mọi người khác xa lánh nốt.

Sau đó, phải tính đến chuyện sẽ sống thế nào đây, kiếm công việc gì để làm đây, về điểm này thì viễn cảnh là một vùng trống rỗng u buồn. Muốn làm bất cứ nghề nghiệp gì, muốn buôn bán gì cũng phải có thời gian, và tệ hại hơn là phải có tiền. Việc đời như thế đấy, câu “Không bột đố gột nên hồ” là một câu châm ngôn mà trong vật lý học cũng không đúng hơn trong cách xử thế. Bất cứ ai, hễ đã nghèo kiết xác thì chẳng có cách nào để kiếm xu.

Cuối cùng thì đại dương, người bạn hiếu khách của kẻ khốn cùng, dang rộng cánh tay mênh mông đón nhận anh, anh bèn quyết định đón nhận sự chào mời tốt bụng đó. Nói cho đỡ bóng bẩy, thì tức là anh ta quyết định đi ra biển.

Ý nghĩ này vừa nảy ra trong óc, anh đã say sưa ấp ủ nó, anh lập tức thuê ngựa và lên đường đi Bristol để thực hiện ý định.

Xong, trước khi cùng đi với anh chàng, chúng ta hãy quay lại nhà ông Western một lúc để xem cô Sophia xinh đẹp kia bây giờ ra sao.

CHƯƠNG III

Gồm nhiều cuộc đối thoại.

Buổi sáng hôm Jones ra đi, bà Western gọi Sophia đến buồng riêng, thoạt tiên, bà báo cho cô biết rằng cô được cha cô trả lại tự do, sau đó, bà cho cô nghe một bài thuyết giáo dài về vấn đề hôn nhân. Bà không quan niệm hôn nhân như một kế hoạch xây dựng hạnh phúc xuất phát từ tình yêu, như các nhà thơ miêu tả, cũng không nhắc đến những mục đích, theo đó, các nhà thần học đã dạy chúng ta phải coi hôn nhân như được thiết lập do uy quyền thiêng liêng. Bà quan niệm hôn nhân là một cái quỹ thì đúng hơn, một cái quỹ mà những người đàn bà khôn ngoan đặt vốn tài sản của mình vào sao cho có lợi nhất, nhằm thu về được một số lợi tức nhiều hơn nếu đặt vào chỗ khác.

Bà Western nói xong thì Sophia đáp rằng cô không đủ khả năng tranh luận với một quý bà có trình độ hiểu biết cao sâu và giàu kinh nghiệm như bà, đặc biệt về vấn đề hôn nhân, vấn đề cô rất ít suy nghĩ tới.

Bà cô đáp:

“Cháu cãi lời cô ư? Con bé này! Tất nhiên cô không chờ đợi thế. Nếu phải tranh luận với một đứa bằng tuổi cháu chẳng hóa sự từng trải việc đời của cô chẳng có ích lợi gì ư? Cô mất công như vậy cốt để dạy bảo cháu đấy. Các nhà triết học thời cổ, như Socrates, Alcibiades* cùng nhiều người khác nữa, không hay tranh luận với môn đệ của họ. Cháu ơi, cháu phải coi cô như Socrates, cô không phải hỏi ý kiến cháu mà chỉ cho cháu rõ ý kiến của cô.”

Căn cứ vào câu nói vừa rồi, bạn đọc có thể nghĩ rằng quý bà này chưa nghiên cứu triết lý của Socrates cũng như của Alcibiades mấy tí, quả tình, chúng tôi cũng không thể thỏa mãn trí tò mò của bạn về vấn đề này.

Sophia kêu lên:

“Thưa cô, chẳng bao giờ cháu dám cả gan chống lại bất cứ ý kiến nào của cô. Như cháu đã nói, về vấn đề này, chưa bao giờ cháu suy nghĩ, và có lẽ cũng không bao giờ có thể nghĩ tới.”

Bà cô đáp:

“Sophia ơi, giấu giếm cô như thế thì xuẩn ngốc quá. Trừ phi người Pháp làm cho cô tin được rằng họ đánh chiếm những đất đai ngoại quốc chỉ cốt bảo vệ đất nước của họ, thì cháu mới buộc được cô tin rằng cháu chưa bao giờ suy nghĩ chuyện hôn nhân một cách chín chắn. Này cháu, làm sao cháu có thể giả vờ chối cãi rằng không hề nghĩ đến việc lấy một ai, một khi cháu thừa biết cô đã rõ cháu muốn lấy ai rồi? Thật là một cuộc hôn nhân phi lý, và mâu thuẫn với quyền lợi của cháu, chẳng khác gì một sự liên minh riêng rẽ với người Pháp tai hại cho quyền lợi của người Hà Lan! Tuy nhiên, nếu như cho đến nay cháu chưa suy nghĩ về vấn đề ấy thì cô bảo thực, đã rất đến lúc rồi đấy. Cha cháu đã quyết định ký ngay một hiệp ước với cậu Blifil rồi. Và tất nhiên trong việc này cô là một thứ bảo đảm, cô đã hứa rằng cháu sẽ đồng ý.”

Sophia kêu lên:

“Quả thật, cô ơi, đây chính là trường hợp duy nhất cháu phải cưỡng lại lời cô và cha cháu. Vì đây là một cuộc hôn nhân mà chẳng cần suy nghĩ lâu la, cháu cũng thấy ngay là phải từ chối.”

Bà Western đáp:

“Nếu cô không phải là một nhà triết học vĩ đại như Socrates, thì cô đã phát bẳn lên vì cháu rồi đấy. Cháu không ưa cậu công tử trẻ tuổi ấy vì nỗi gì nào?”

Sophia nói:

“Theo ý cháu, vì một lý do rất xác đáng... cháu thù ghét hắn.”

Bà cô đáp:

“Cháu chưa bao giờ học cách dùng từ cho chính xác hơn à? Thật đấy, cháu ơi, cháu phải tra từ điển Bailey mới được. Không có lẽ cháu lại thù ghét một người đàn ông khi người đó không hề làm hại gì cháu. Vậy thì, từ “thù ghét” cháu dùng chỉ có nghĩa là “không ưa”, và đó không đủ là một lý do để phản đối việc lấy người ta làm chồng. Cô đã biết có nhiều cặp vợ chồng hoàn toàn không ưa gì nhau, ấy thế mà vẫn sống với nhau êm ấm, đẹp đẽ đáo để. Cháu ạ, hãy tin lời cô, về những chuyện này, cô hiểu biết hơn cháu. Cô nghĩ rằng cháu cũng công nhận cô từng trải việc đời, và trong số những người cô biết, họ thường thích được người khác nghĩ là họ ghét chồng chứ không phải là thích chồng. Làm ngược lại mới là lãng mạn một cách vô nghĩa và không hợp thời, chỉ mới tưởng đến đã không chịu nổi.”

Sophia đáp:

“Thưa cô, cháu sẽ không bao giờ lấy một người đàn ông mà cháu không ưa làm chồng. Nếu cháu hứa với cha cháu là không bao giờ ưng thuận một cuộc hôn nhân nào trái với ý muốn của cha cháu thì cháu nghĩ có thể hy vọng cha cháu cũng sẽ không bao giờ buộc cháu phải ưng thuận một cuộc hôn nhân ngược với ý muốn của cháu.”

Bà cô hơi cáu lên, nói:

“Ý với chả muốn! Tôi cũng lấy làm lạ cho cô, nói thế mà nghe được. Con gái mới bằng ấy tuổi đầu, chưa chồng con gì mà đã nói đến chuyện ý muốn! Nhưng mà cho dù ý muốn của cô là thế nào đi nữa thì cha cô cũng đã quyết định rồi. Mà mày đã khỏe nói đến ý muốn thì tao sẽ bảo bố mày cho nhà trai cưới thật gấp. Ý với chả muốn!”

Sophia bèn quỳ xuống, từ cặp mắt sáng ngời nước mắt bắt đầu chảy ròng ròng, cô van nài bà Western hãy thương cô, chớ tàn ác như thế chỉ vì cô không muốn lâm vào cảnh đau khổ, cô nhắc đi nhắc lại rằng việc này chỉ quan hệ đến một mình cô, và chỉ có hạnh phúc của cô là bị đe dọa mà thôi.

Chẳng khác gì một tên công sai có đủ quyền hành vì nắm trong tay tờ trát, khi tóm được một con nợ bất hạnh nào đó, vẫn thản nhiên trước cảnh họ khóc lóc, kẻ tù nhân khốn khổ van xin rủ lòng thương cũng vô ích, dù có viện ra tình cảnh người vợ dịu dàng bị cướp mất người bạn đời của mình, đứa con trai bi bô hoặc đứa bé gái hoảng sợ, mong hắn động tâm, cũng vô ích. Viên công sai cao thượng bịt tai, nhắm mắt làm ngơ trước mọi hoàn cảnh đau khổ, vượt lên trên mọi động cơ dẫn đến tình nhân đạo, quyết định trao nạn nhân khốn khổ vào tay tên coi ngục.

Bà cô cao tay chính trị này cũng nhắm mắt trước cảnh khóc than, cũng bịt tai không nghe những lời Sophia van xin, bà cũng cương quyết không kém, đem người con gái run rẩy này trao vào tay tên cai ngục Blifil.

Bà sấn sổ nói:

“Quý cô ơi, cô đừng tưởng việc này chỉ quan hệ đến mình cô, có quan hệ đến cô hay không, chắc chắn đó là điều ít quan trọng nhất. Cuộc hôn nhân này có quan hệ đến danh dự của gia đình cô, cô chỉ là một thứ công cụ. Quý cô ạ, cô quan niệm rằng trong việc liên minh giữa các vương quốc, thí dụ như khi công chúa nước Pháp bị gả sang Tây Ban Nha chẳng hạn, thì cuộc hôn phối chỉ quan hệ đến một mình công chúa hay sao? Không đâu, đó là cuộc hôn phối giữa hai vương quốc chứ không phải là giữa hai con người. Giữa những dòng họ cao môn lệnh tộc như dòng họ nhà ta chẳng hạn, tình hình cũng như thế. Việc hôn nhân giữa hai dòng họ là vấn đề chủ yếu. Cô nên quan tâm đến danh dự của gia đình nhiều hơn là đến chính bản thân cô. Và nếu như tấm gương của các công chúa không đủ gợi cho cô những ý nghĩ cao quý kia, thì chắc chắn cô không thể ca thán rằng mình đã bị đối xử tệ hơn trước kia các công chúa đã từng bị đối xử.”

Sophia hơi cao giọng, đáp:

“Thưa cô, cháu hy vọng sẽ không bao giờ làm điều gì phương hại đến gia thanh. Còn về Blifil thì, dù cho sau này cơ sự ra sao, cháu cũng nhất quyết không lấy anh ta, sẽ chẳng có sức mạnh nào có thể lay chuyển được cháu.”

Từ nãy, ông Western đã nghe được gần hết câu chuyện giữa hai người, ông ta không sao nhịn được nữa. Ông ta bước vào phòng, hầm hầm giận dữ, hét ầm lên:

“Mẹ cha nó, không lấy mà được à, mẹ cha nó, không lấy mà được. Thế đấy... Thế đấy... Mẹ cha nó, không lấy mà được!”

Bà Western đã tập trung một lượng thịnh nộ khá đủ để dùng cho Sophia, nhưng bây giờ bà lại trút tất cả lên đầu nhà quý tộc. Bà nói:

“Anh ơi, anh đã giao việc này cho em toàn quyền xử trí mà sao anh lại cứ can thiệp vào. Quái lạ thật! Chỉ vì nghĩ đến dòng họ nhà ta mà em nhận lấy cái việc làm trung gian này, để uốn nắn lại những sai lầm anh đã phạm phải trong việc giáo dục con gái. Vì, anh ơi, chính anh, chính cách ăn ở kì quái của anh đã nhổ đi tất cả những hạt giống mà trước kia em đã gieo vào tâm hồn dịu dàng của nó đấy. Chính anh đã dạy nó không vâng lời người trên.”

Nhà quý tộc tức sùi bọt mép, kêu ầm lên:

“Thôi đi, đến quỷ sứ cũng phải phát bẳn lên với cô! Tôi dạy con gái tôi không vâng lời bao giờ nào? Nó đứng kia kìa. Này con, nói cho thực, ta có bao giờ bảo con đừng vâng lời ta không? Có phải ta vẫn tìm mọi cách để chiều ý con, và để cho con chịu nghe lời ta không? Mà cái hồi nó còn bé, nó ngoan lắm, bảo gì cũng được, từ hồi cô lãnh trách nhiệm coi sóc nó, cô nhồi nhét vào đầu nó cái mớ chuyện cung đình ấy làm cho nó hư đi. Thì đấy, tôi vừa thoáng nghe thấy cô bảo nó phải cư xử như một công chúa phải không nào? Cô làm cho con bé thành người thuộc phái Whig mất rồi. Như vậy thì cha nó, hoặc bất cứ một người nào khác, còn mong đợi gì được nó vâng lời?”

Bà Western, vẻ mặt hết sức khinh mạn, đáp:

“Anh ơi, em không sao bày tỏ được sự khinh bỉ của em đối với cách xử sự của anh trong mọi vấn đề. Nhưng em cũng sẽ hỏi ngay con bé xem đã bao giờ em dạy nó những nguyên tắc của sự bất phục tùng hay không. Này cháu, có phải trái lại, cô đã cố gắng gây cho cháu một ý niệm đúng đắn về rất nhiều mối quan hệ mà một con người phải có trong xã hội không? Có phải cô đã tốn bao công sức để chứng tỏ cho cháu thấy rằng con cái có bổn phận với cha mẹ, ấy là một luật lệ của tạo hóa? Có phải cô đã cho cháu biết Plato nói về vấn đề này thế nào không? Khi cô mới đảm nhiệm việc dạy dỗ cháu, cháu đã biết tí gì về vấn đề này đâu, đến nỗi quả thực cô tin rằng bấy giờ cháu không rõ cả quan hệ giữa người cha và con gái ra sao nữa cơ.”

Ông Western đáp:

“Nói bậy. Con bé đâu có ngu ngốc đến nỗi lên mười một tuổi đâu mà không biết rằng mình có quan hệ ruột thịt với bố đẻ.”

Bà Western nói:

“Còn ngu ngốc hơn cả giống người man rợ nữa cơ đấy. Còn như cách đối xử của anh thì, em nói thật, đáng bị cho vài gậy.”

Nhà quý tộc kêu lên:

“Cô mà đánh được thì cứ đánh ngay tôi đi. Vậy cháu gái cô kia, tôi chắc nó sẵn sàng giúp cô một tay đấy.”

Bà Western đáp:

“Anh ơi, em khinh anh không thể nói hết, nhưng em cũng không thể chịu đựng thái độ hỗn xược của anh lâu hơn được, vậy nên em muốn rằng xe ngựa của em được chuẩn bị sẵn sàng ngay lập tức, vì em đã quyết định rời khỏi nhà anh ngay sáng hôm nay.”

Ông anh trai nói:

“Càng thoát nạn, đã đến nước này thì tôi không chịu được thái độ hỗn xược của cô nữa. Chán ngán lắm rồi, lúc nào cũng nghe thấy cô nói khinh bỉ tôi, thế thì con gái tôi còn coi tôi ra cái gì.”

Bà Western đáp:

“Không thể được! Không thể được! Ai mà coi thường được một anh nhà quê như vậy!”

Nhà quý tộc nói:

“Lợn lòi* à? Tôi không phải là lợn lòi, cũng không phải là lừa, cũng không phải là chuột, thưa cô. Xin nhớ hộ cho. Tôi không phải là chuột. Tôi là một người Anh chân chính, chứ không phải là cái giống Hanover nhà cô chuyên ăn tàn phá hại nhà nước.”

Bà Western kêu lên:

“Anh chính là một trong số những kẻ khôn ngoan đã làm hại đất nước với những thứ nguyên tắc vô nghĩa lý thì có, làm cho trong nước thì chính phủ yếu sức đi, ngoài nước thì bè bạn bị thất vọng, kẻ thù được khuyến khích.”

Nhà quý tộc cũng kêu lên:

“Ơ kìa, cô lại quay về chuyện chính trị phỏng? Tôi coi khinh cái chính trị của cô như cục cứt ấy.”

Ông ta nói cái từ ấy với một cử chỉ kèm theo để miêu tả hết sức rõ ràng. Chẳng biết bà Western phẫn nộ vì chính cái từ kia nhiều hơn hay là vì ông anh trai khinh cái chính trị của bà, tôi không dám cả quyết. Chỉ biết ngay lập tức bà nổi cơn tam bành, văng ra những câu không tiện kể lại đây, và đùng đùng đi khỏi nhà lập tức. Cả ông anh trai và cô cháu gái không ai giữ bà lại hoặc chạy theo bà, vì người thì tâm trí còn đang rối bời, người thì đang cơn thịnh nộ, thành thử hầu như chẳng ai động đậy.

Tuy nhiên, nhà quý tộc cũng ném theo người em gái một tiếng “hò la” mà ông vẫn dùng mỗi khi có một con thỏ chạy ra trước bầy chó săn. Quả thật về cái khoản hò hét này thì ông ta là một bậc thầy, và trong đời mình, ông ta luôn luôn có dịp để hò hét như vậy.

Những bà nào từng trải việc đời như bà Western, lại từng nghiên cứu khoa học chính trị và triết học ắt đã lợi dụng ngay lập tức tâm trạng hiện tại của ông Western để làm lợi cho mình bằng cách buông ra vài lời khéo léo khen ngợi sự hiểu biết của ông ta khi đối phương đang vắng mặt, nhưng cô Sophia đáng thương lại quá ư chất phác. Dùng từ này, chúng tôi không hề ngụ ý muốn bạn đọc hiểu theo nghĩa là cô đần độn, thông thường vẫn được hiểu đồng nghĩa với khờ khạo, bởi vì quả thật, cô là một thiếu nữ hết sức tinh tế, có một sự hiểu biết tuyệt vời. Song cô thiếu tất cả cái nghệ thuật lợi dụng ấy mà các bà vẫn sử dụng nhằm rất nhiều mục đích tốt đẹp trong đời và bởi lẽ cái nghệ thuật ấy xuất phát từ trái tim hơn là từ khối óc, nên thường thường nó là tài sản của người đần độn nhất trong giới phụ nữ.

CHƯƠNG IV

Bức chân dung của một nhà quý tộc xứ quê được vẽ ngay trong cuộc sống.

Ông Western hò hét xong, nghỉ lấy hơi một chút, rồi bắt đầu than thở bằng những lời lẽ lâm li về nỗi bất hạnh của kẻ mà theo như ông ta nói, luôn luôn bị giày vò bởi thói đành hanh của những con chó cái đáng nguyền rủa: “Tao ngẫm, một thằng đàn ông như tao bị con mẹ mày dằn vặt như thế đã đủ khổ lắm rồi, thế mà thoát được mẹ mày, lại bị một con chó cái khác chạy theo đường cũ. Nhưng tao thề là cái xác này của tao sẽ bị nguyền rủa nếu tao lại để bị bôi xấu như thế nữa.”

Trước khi xảy ra câu chuyện không may này về Blifil, Sophia chưa bao giờ bất hòa với cha về bất cứ vấn đề gì, chỉ trừ những khi cô bênh vực mẹ, người mẹ cô tha thiết yêu quý, mặc dầu khi bà mất, cô mới mười một tuổi. Suốt thời gian ăn ở với nhau, đối với chồng, người đàn bà tội nghiệp đã chỉ là một người đầy tớ cao cấp và để đáp lại cách ăn ở đó, nhà quý tộc đã cư xử như một người chồng tốt, như người đời thường gọi. Rất ít khi ông ta mắng mỏ (có lẽ mỗi tuần lễ không quá một bận) và không bao giờ đánh đập bà. Bà không hề có cơ hội nào để mà ghen tuông và hoàn toàn làm chủ thì giờ của mình. Không bao giờ bà bị ông chồng làm phiền, vì suốt buổi sáng, ông ta còn mắc bận săn bắn ngoài đồng, và suốt buổi tối ông ta còn bận chén chú chén anh với bè bạn. Quả thật, chỉ đến bữa ăn, bà mới gặp mặt ông ta gọi là, ấy là lúc bà có cái thú vui được thái cắt những món ăn mà trước đó bà đã sửa soạn. Ăn xong, đầy tớ lui ra độ năm phút thì bà cũng đứng lên, bà chỉ nán lại để uống cốc nước suối tráng miệng, hình như đó là theo lệnh của ông Western. Với ông ta, đã thành châm ngôn câu “Đàn bà nên bước vào phòng cùng với cái đĩa ăn thứ nhất, và lui ra sau cốc rượu thứ nhất”. Có lẽ vâng theo lệnh đó không phải là việc khó, vì cách chuyện trò (nếu có thể gọi được như vậy) của ông ta hiếm khi thuộc vào loại làm vui lòng các bà. Nó chủ yếu gồm có những tiếng hò hét, hát hỏng và những câu chuyện về săn bắn, cùng những lời chửi bới đàn bà và chửi bới chính phủ.

Tuy nhiên cũng chỉ có lúc ấy ông Western mới nhìn thấy mặt vợ, bởi vì lúc vào giường ngủ, thường thường ông ta đã say mềm, mắt chẳng còn nhìn thấy gì và đến mùa săn thì ông ta thường rời vợ cưỡi ngựa ra đi từ lúc còn tối đất. Cho nên bà mới hoàn toàn làm chủ được thời gian của mình.

Bà cũng có một cỗ xe ngựa để dùng riêng, mặc dầu thực không may, vùng này lộn xộn lắm, đường sá lại tồi, thành thử cũng ít khi dùng đến xe, vì không ai biết quý tính mệnh mình lại đi chơi quanh đấy, không ai biết quý thì giờ lại đi thăm những con đường này. Bây giờ xin nói thực cùng bạn đọc rằng, được chiều chuộng đến thế, bà cũng chẳng đền đáp lại như ý mong muốn.

Bà lấy chồng là do bị ép buộc, theo ý ông cụ thân sinh vốn quý con gái, cuộc hôn nhân có phần lợi cho bà, vì tài sản của nhà quý tộc đem lại lợi tức đồng niên khoảng trên ba nghìn bảng, còn tài sản của bà tổng cộng không hơn tám nghìn bảng. Có lẽ vì thế nên lúc nào bà cũng có vẻ u sầu, vì bà là một gia nhân tốt đúng hơn là một người vợ tốt.

Đáp lại thái độ đặc biệt vui vẻ ồn ào của nhà quý tộc khi gặp mặt vợ, thường thường bà cũng không tỏ thái độ biết ơn, dù chỉ bằng một nụ cười vui vẻ. Không những thế, thỉnh thoảng bà lại can thiệp cả vào những việc không dính dáng gì đến mình, thí dụ như thói rượu chè quá độ của chồng, những khi có dịp bà thường dùng những lời lẽ ngọt ngào nhất để can ngăn ông ta. Cả đời bà, chỉ có một bận, bà đã tha thiết nài xin chồng đưa bà đi London chơi hai tháng, nhưng ông ta dứt khoát từ chối, và cũng vì chuyện nài xin này mà từ đó ông ta lại thường nổi xung với vợ, vì ông ta yên trí rằng tất cả các ông chồng ở London đều bị mọc sừng.

Vì lý do vừa nói cùng nhiều nguyên nhân khác nữa, cuối cùng, ông Western đâm ra ghét cay ghét đắng vợ. Và vì hồi bà còn sống, ông ta không bao giờ che giấu thái độ ghét bỏ, cho nên sau này, ông ta cũng không bao giờ quên được, cứ mỗi khi gặp một chuyện bất như ý cỏn con, thí dụ, một buổi săn thất bại hoặc bầy chó săn của ông ta khó ở chẳng hạn, hoặc một sự bất hạnh nào đó tương tự, bao giờ ông ta cũng đem sự tức giận trút vào đầu người vợ đã quá cố. Ông ta bảo: “Nếu mụ còn sống hẳn mụ sẽ lấy thế này làm hả hê lắm đấy.”

Ông ta đặc biệt ưa thích thốt ra những lời thóa mạ ấy trước mặt Sophia, bởi vì ông ta quý con gái hơn bất cứ thứ gì trên đời cho nên thực tình ông ta lấy làm ghen tức vì thấy cô yêu quý mẹ hơn bố. Những dịp ấy, thường thường Sophia lại làm cho thói ghen tức ấy trầm trọng thêm, ông ta không bằng lòng chỉ xúc phạm lỗ tai con gái bằng cách chửi rủa mẹ cô, mà còn cố gắng buộc cô phải tỏ thái độ rõ ràng tán thành sự thóa mạ ấy. Nhưng dù bằng cách hứa hẹn hay đe dọa, ông ta cũng không bao giờ khiến được con gái đồng tình với mình.

Có lẽ một số bạn đọc cũng ngạc nhiên cớ sao nhà quý tộc lại không ghét bỏ Sophia như ông ta đã ghét bỏ mẹ cô, nhưng tôi phải nói để các bạn hay rằng dẫu thông qua sự trung gian của lòng ghen tức, tình yêu cũng không bao giờ dẫn tới sự thù ghét. Thực vậy, những kẻ ghen tuông rất có thể giết chết đối tượng của lòng ghen tức ấy, song không thể thù ghét được người ấy. Tình cảm này là một vấn đề khá gay go, có vẻ như là một sự nghịch lý, chúng tôi xin để bạn đọc nghiền ngẫm ở cuối chương này.

CHƯƠNG V

Sự rộng lượng của Sophia đối với bà Western.

Suốt từ nãy nghe cha nói, Sophia chỉ yên lặng. Cô chỉ thở dài, không đáp lại một lời nào, nhưng vì ông Western không hiểu được thứ ngôn ngữ ấy, hoặc như ông ta gọi là thứ tiếng lóng của đôi mắt, nên ông ta không thỏa mãn, nếu như con gái không biểu lộ rõ ràng hơn thái độ đồng tình với ông ta. Ông ta bèn đòi hỏi thái độ ấy ở con gái, theo cách thông thường ông ta vẫn làm, ông ta bảo cô ông ta thừa biết cô sẵn sàng đứng về phe những người khác chống lại ông ta, như trước kia bao giờ cô cũng đứng về phe bà mẹ chó má của cô. Thấy Sophia vẫn cứ yên lặng, ông ta quát to:

“Thế nào, mày câm à? Sao mày không há mồm ra? Đối với tao, mẹ mày có phải là đồ chó đẻ không? Nói đi. Mày cũng khinh bố mày thế hả, mà không thèm nói?”

Sophia đáp:

“Thưa cha, vì Chúa, xin cha đừng thấy con yên lặng mà hiểu lầm như thế. Thà chết chứ không bao giờ con dám hỗn hào với cha. Nhưng làm sao con dám nói nên lời, một khi mỗi lời con nói ra nhất định hoặc phải xúc phạm đến cha thân yêu của con, hoặc lên án con là vô ơn bạc nghĩa một cách đốn mạt nhất đối vói linh hồn người mẹ quý hóa nhất đời, vì con tin chắc rằng đối với con, bao giờ mẹ con cũng đáng quý như vậy.”

Nhà quý tộc đáp:

“Thế thì tao chắc cô mày cũng là một người em gái quý hóa nhất đời đấy phỏng! Mày có chịu công nhận mụ ấy là đồ chó cái không nào? Tao nghĩ có thể khẳng định như vậy lắm chứ.”

Sophia đáp:

“Thưa cha, quả thực con cũng chịu ơn cô con rất nhiều, cô con đối với con là một người mẹ thứ hai.”

Ông Western vặn lại:

“Và cũng là một người vợ thứ hai của tao nữa đấy, thế là mày cũng đứng về phe nó! Mày không chịu thú nhận rằng con mụ ấy đã đóng vai trò của một con em gái đê tiện nhất thế giới?”

Sophia kêu lên:

“Thưa cha, con xin thề rằng nếu con chịu thú nhận thế tức là con phải tự dối lương tâm một cách hèn hạ. Con biết rằng cách suy nghĩ của cha và cô con khác nhau thật đấy, nhưng có đến hàng trăm lần con đã từng nghe thấy cô con tỏ ra rất quý mến cha. Con tin chắc rằng cô con chẳng phải là người em gái tồi tệ nhất đời mà thật ra rất ít người biết quý anh trai được như cô con đấy.”

Nhà quý tộc đáp:

“Nói trắng ra thì là tao sai chứ gì. Phải, đúng lắm. Phải, đã hẳn là đàn bà thì đúng, còn đàn ông bao giờ cũng sai rồi.”

Sophia kêu lên:

“Xin cha tha lỗi, con không nói thế.”

Ông bố đáp:

“Mày không nói cái gì? Mày đã dám cả gan nói rằng cô mày đúng, thế thì suy ra chẳng phải tao sai là gì? Mà có lẽ để cho một con chó cái dòng dõi Hanover và là một tín đồ của Giáo hội Trưởng lão như thế bước vào nhà mình thì tao sai thực đấy. Nó có thể xỏ tao một vố như thế nào đây, ai mà biết được, và cướp tài sản của tao đem nộp cho chính phủ.”

Sophia nói:

“Thưa cha, cô chẳng làm hại gì tới tài sản của cha đâu, không những thế, ví thử cô con có chết hôm qua thì chắc chắn cô con đã để lại toàn bộ tài sản cho cha rồi.”

Sophia có dụng ý như thế hay không, tôi không dám khẳng định, duy có điều rõ ràng là mấy lời cuối cùng của cô đã lọt sâu vào lỗ tai ông bố, và gây ra một tác động mạnh mẽ hơn tất cả những gì cô nói trước đó. Ông ta đón nhận mấy lời ấy với dáng điệu của một người nhận được một viên đạn vào đầu. Ông ta giật nảy mình, lảo đảo, mặt tái đi. Sau đó, ông ta lặng yên đến hơn một phút, rồi mới ngần ngừ lên tiếng:

“Hôm qua à? Nó có thể đã để lại cho tao tài sản của nó hôm qua à? Thật không? Sao lại chỉ là ngày hôm qua trong suốt cả một năm? Tao chắc chắn rằng nếu con mụ ấy chết sáng ngày mai thì nó sẽ để lại tài sản cho đứa khác, có lẽ là người ngoài nữa cơ đấy.”

Sophia kêu lên:

“Thưa cha, cô con rất nóng tính, con cũng không thể lường được cô con có thể làm những gì dưới sự thôi thúc của những tình cảm ấy.”

Ông bố đáp:

“Mày không lường được à? Mà vì ai đã khiến cho nó nóng tính như thế chứ? Ờ, vừa rồi thì thực sự vì ai mà nó nổi nóng nào? Có phải trước khi tao bước vào phòng thì hai cô cháu mày đã to tiếng với nhau rồi không? Vả lại, chúng tao xích mích với nhau, tất cả chỉ vì mày. Bao nhiêu năm nay tao chẳng cãi nhau với em gái bao giờ ngoại trừ chuyện liên quan đến mày, bây giờ mày lại đổ hết cả lỗi lên đầu tao, như thể tại tao cho nên nó mới đem tài sản cho người ngoài. Tao còn mong đợi được gì nữa đây, đấy, bố mày yêu quý mày là thế mà mày trả nghĩa như vậy đấy.”

Sophia kêu lên:

“Con van cha, con quỳ xuống van xin cha, nếu là vì con mà có chuyện xích mích này, thì xin cha hãy chịu nhịn làm lành với cô con đi, đừng để cô con rời bỏ nhà ta đi trong cơn giận dữ như thế. Cô con là một người đàn bà rất tốt bụng, chỉ cần nói vài lời ngọt ngào là cô con nghe ngay... Con van xin cha ưng thuận cho.”

Ông Western đáp:

“Thế là tội ở mày mà tao phải đi xin lỗi, phải thế không? Mày đánh mất con thỏ mà tao phải lùng sục khắp mọi chỗ để tìm ra cho mày hả? Quả thực, nếu tao chắc chắn rằng...”

Nói đến đây ông ta dừng lại, còn Sophia cố van xin mãi, thành thử, cuối cùng, ông ta cũng nghe theo. Sau khi mắng con gái mấy câu thật chua chát, ông ta vội vã đi tìm em gái, trước khi chiếc xe của bà chuẩn bị xong xuôi.

Sophia bèn lui về căn phòng đau buồn của mình, buông mình trôi theo dòng sầu muộn êm đềm (nếu tôi được phép dùng câu nói này). Cô đọc đi đọc lại mấy lần lá thư của Jones. Cái bao tay lông cũng được sử dụng trong dịp này, đọc thư mà nước mắt cô thấm ướt đẫm cả thư lẫn bao tay, cũng như thấm ướt cả người cô. Trong hoàn cảnh ấy, chị Honour vốn tính ân cần, bèn ra sức đem hết tài năng an ủi cô chủ đang cơn đau khổ. Chị điểm lại danh sách nhiều cậu công tử trẻ tuổi, chị hết sức ca tụng tài ba, diện mạo của họ, rồi khuyên Sophia hãy chọn lấy một người trong số ấy. Đang khi bối rối như lúc này, dùng những cách ấy nhất định là phải có kết quả ít nhiều, nếu không thì một vị lương y tài ba như chị Honour đã chẳng bao giờ dám đem ra áp dụng, mà tôi còn nghe nói trường đào tạo những người hầu phòng đã coi đó là một thứ thuốc linh nghiệm nhất trong số các dược phẩm trị bệnh phụ nữ. Nhưng chẳng rõ có phải căn bệnh của Sophia chỉ giống những trường hợp khác ở triệu chứng bên ngoài còn bên trong thì lại khác hay không, tôi không dám khẳng định, có điều là trong thực tế thì người hầu gái tốt bụng kia đã gây ra tai hại nhiều hơn là ích lợi, và cuối cùng, chị làm cho cô chủ phát cáu (vốn không phải là dễ) đến nỗi cô bực tức, lớn tiếng đuổi chị đi chỗ khác cho khuất mắt.

CHƯƠNG VI

Gồm nhiều vấn đề khác nhau.

Nhà quý tộc đuổi kịp em gái, vừa đúng lúc bà bước lên xe. Vừa dùng sức mạnh, vừa dùng cách nói ngọt, ông ta thuyết phục được em gái ra lệnh tháo ngựa dắt về chuồng. Trong việc này, ông ta cũng không gặp khó khăn gì lắm, như chúng tôi đã có nói, quý bà này vốn tính dễ dãi, lại rất quý anh trai mặc dù bà hết sức khinh miệt ông ta về mặt tài năng, hoặc đúng hơn là vì ông ta ít hiểu biết việc đời.

Tội nghiệp cho Sophia là người đã gây dựng nên mối hòa giải này, bây giờ lại biến thành nạn nhân của nó. Cả ông Western và em gái cùng hợp sức chỉ trích thái độ của cô, cùng đồng tình tuyên chiến với cô, và lập tức hội đàm với nhau để xem tiến hành cuộc chiến thế nào cho mạnh mẽ nhất. Nhằm mục đích này, không những bà Western đề nghị lập tức ký kết ngay một hiệp ước với ông Allworthy, mà còn đem hiệp ước ấy ra thi hành ngay lập tức. Bà nói rằng nếu không dùng những biện pháp mạnh thì chẳng có cách nào thành công được với cô cháu gái, bà yên trí Sophia chẳng đủ cương quyết để cưỡng lại. Bà nói:

“Khi nói biện pháp mạnh, tôi muốn nói là những biện pháp cấp bách, vì không nên và cũng không thể dùng những biện pháp tương tự như giam giữ hoặc sức mạnh thuần túy. Chúng ta nên thống nhất với nhau về một kế hoạch đột kích, chứ không phải là tấn công ồ ạt.”

Những vấn đề này còn đang được thảo luận thì Blifil bỗng mò đến thăm ý trung nhân của mình. Vừa nghe báo tin anh ta đến, nhà quý tộc vội theo lời khuyên của em gái, ra lệnh cho con gái phải tiếp đón anh chàng si tình cho tử tế, cô từ chối, ông ta bèn mắng nhiếc bằng những lời lẽ thật tàn tệ và hăm dọa sẽ trừng trị.

Thái độ hung hăng của nhà quý tộc đã đè bẹp mọi trở ngại và đúng như bà Western đã khôn ngoan tiên đoán, Sophia không đủ sức chống lại cha. Cô đành chịu gặp mặt Blifil, tuy rằng cô cũng chẳng đủ minh mẫn và sức lực để nói rằng mình ưng thuận. Quả thật, dứt khoát ngỏ lời từ chối với người cha mà cô yêu quý như thế cũng không phải là việc dễ dàng. Nếu không vì lý do này thì chẳng cần phải có nghị lực như cô vẫn có, có lẽ cũng đủ giúp ích cho cô rồi. Nhưng những cử chỉ như vậy căn bản là do tình yêu thương mà có, nếu ta gán cho hoàn toàn vì sợ hãi thì thật là lầm.

Thế là theo mệnh lệnh dứt khoát của cha, Sophia đành chấp thuận cuộc thăm viếng của Blifil. Những cảnh tượng như thế mà đem miêu tả chi tiết ra đây thì, như chúng ta đã nhận xét, cũng chẳng vui thú gì lắm cho bạn đọc. Bởi thế cho nên chúng tôi sẽ tôn trọng triệt để một quy tắc của Horace, khuyên các nhà văn nên lướt qua vấn đề mà họ không hy vọng có thể làm cho nổi bật. Chúng tôi quan niệm rằng quy tắc này rất có ích cho nhà sử học cũng như nhà thơ, và nếu được tuân theo, thì ít nhất cũng phải đem lại kết quả tốt đẹp là nhiều tai họa lớn (mọi cuốn sách đều bị gọi như vậy đấy) sẽ vì thế mà giảm đi chỉ còn là một tai họa nhỏ.

Rất có thể trong cuộc gặp mặt này, cái nghệ thuật trác tuyệt của Blifil cũng thuyết phục được Sophia chịu thổ lộ tâm tình và chịu dốc bầu tâm sự, nếu người đàn ông không phải là chính anh ta, song vì đối với cậu công tử trẻ tuổi này, cô sẵn có mối ác cảm ghê gớm, nên cô nhất quyết không tín nhiệm anh chàng. Người khờ khạo một khi đã biết dè chừng thì nhiều khi cũng chẳng thua gì kẻ đa mưu, thành thử đối với anh chàng, thái độ của cô hoàn toàn miễn cưỡng, giống như thái độ mà thông thường các cô gái phải tỏ ra trong buổi gặp mặt chính thức lần thứ hai với người được chỉ định sẽ là chồng mình.

Tuy Blifil tuyên bố với nhà quý tộc rằng mình hoàn toàn thỏa mãn về cuộc gặp gỡ, song ông Western cùng em gái đã nghe lỏm được tất cả, lại không hài lòng như vậy. Theo lời khuyên của quý bà khôn ngoan, ông quyết định đẩy vấn đề đi xa hết mức. Ông dùng thứ ngôn ngữ nghề săn để nói với anh con rể tương lai. Sau một tiếng “hô la” thật to, ông nói:

“Bám sát nó, con yêu quý ơi, bám sát nó, lao vào, lao vào, phải thế chứ. Chết, chết, chết... Đừng bao giờ nhút nhát mà cũng đừng dừng lại. Ông Allworthy và ta có thể thỏa thuận với nhau xong mọi chuyện chiều hôm nay, ngày mai là ta tổ chức cưới phăng.”

Blifil đáp, nét mặt có vẻ thỏa mãn:

“Thưa ngài, trên đời này, con không thể ao ước điều gì hơn là được làm con cái trong gia đình nhà ta, nếu không phải là được kết hôn với cô Sophia hết sức đáng yêu và xứng đáng, cho nên ngài có thể hiểu được rằng con bồn chồn đến thế nào trong việc mong muốn thỏa mãn được cả hai nguyện vọng ấy. Xin ngài hiểu cho, sở dĩ con chưa dám làm phiền ngài về vấn đề này, là vì con sợ tiểu thư phật ý nếu con có xúc tiến vội vàng một sự kiện đầy hạnh phúc như vậy sớm hơn những quy tắc của sự trang nhã cho phép. Nhưng thưa ngài, nếu như vì ngài quan tâm mà tiểu thư có thể ưng thuận bỏ qua một số nghi thức...”

Nhà quý tộc đáp:

“Nghi thức cái con khỉ! Dào ôi! Toàn chuyện vớ vẩn. Ta bảo cho anh biết, sáng mai nó sẽ là vợ anh. Bao giờ anh bằng tuổi ta, rồi anh sẽ hiểu đời hơn. Anh phải biết, đàn bà có bao giờ chịu ưng thuận đâu, trừ phi không thể làm khác được. Nếu ta mà cứ chờ mẹ nó bằng lòng, thì đến bây giờ ta vẫn còn là thằng trai chưa vợ. Xông vào, cứ xông vào nó đi, cái con chó nòi này. Ta bảo cho anh biết sáng mai anh sẽ là chồng nó.”

Blifil cố gắng chịu đựng bị thuyết phục bởi cái khoa tu từ mạnh mẽ của nhà quý tộc. Sau khi thỏa thuận với nhau là ngay chiều hôm ấy ông Western sẽ gặp và nói chuyện với ông Allworthy, anh chàng si tình trở về nhà, trước khi về, anh ta còn tha thiết nài xin ông Western chớ có vội vã mà có hành động thô bạo đối với cô thiếu nữ, chẳng khác gì một pháp quan tôn giáo thuộc giáo phái La Mã yêu cầu quyền lực thế tục chớ hành hạ kẻ ngoại đạo bị đặt dưới sự quản chế mà giáo hội đã quyết án rồi.

Nói cho đúng sự thực thì Blifil cũng đã quyết án chống lại Sophia rồi, vì tuy anh ta tuyên bố với ông Western rằng anh ta rất hài lòng về cuộc gặp mặt, nhưng thật ra anh ta không thỏa mãn tí nào, nếu không phải là anh ta thỏa mãn vì được biết chắc rằng anh ta bị ý trung nhân thù ghét và khinh bỉ. Và điều này cũng khiến cho sự thù ghét và khinh bỉ nảy sinh trong chính anh ta. Có thể có người đặt câu hỏi: Vậy chứ tại sao anh ta không chấm dứt ngay việc đeo đuổi ấy đi? Tôi xin trả lời rằng lại chính vì lý do ấy, cùng nhiều lý do khác cũng xác đáng như vậy, mà chúng tôi xin trình bày với các bạn dưới đây.

Tuy Blifil không giống tính Jones, cũng chẳng phải hễ thấy gái là muốn vồ ngay lấy, song anh ta cũng không phải là thiếu mất cái sự thèm muốn mà người ta vẫn bảo là thứ tài sản chung của mọi loài động vật. Ngoài ra, anh ta lại có cả cái khẩu vị tinh tế có tác dụng hướng dẫn người ta trong việc chọn lựa những đối tượng hoặc những món ăn thỏa mãn những ham muốn của họ, điều này dạy cho anh ta coi Sophia là một miếng mồi tuyệt hảo, và quả thật Blifil nhìn cô với sự thèm thuồng nảy sinh trong đầu một người phàm ăn khi ngồi trước một con chim quay. Lúc này Sophia bị những nỗi đau đớn giày vò tâm trí, nom cô lại càng đẹp, cặp mắt rớm lệ càng sáng long lanh, những lúc cô thở dài bộ ngực lại căng phồng hơn. Quả thật, nếu chưa bao giờ nhìn thấy sắc đẹp trong cơn sầu khổ thì chưa phải là được biết sắc đẹp dưới cái vẻ óng ả nhất của nó, thành thử, lần này Blifil ngó cái con người nom ngon mắt như con chim quay kia mà càng thèm muốn hơn khi gặp cô lần trước, và tuy anh ta có khám phá ra thái độ ghê tởm của cô đối với anh ta, sự thèm muốn ấy cũng không vì thế mà giảm bớt. Trái lại, điều đó hầu như lại càng tăng thêm khoái lạc anh ta dự tính hưởng thụ khi đánh cắp hương nhụy của cô, vì nó đem sự đắc thắng thêm vào thú nhục dục. Mà khi tính chuyện chiếm đoạt hoàn toàn con người của Sophia, anh ta còn nhằm vài mục đích xa hơn mà chỉ nói ra đây chúng tôi cũng thấy ghê tởm. Và sự trả thù cũng không phải là không có phần trong niềm thỏa thích anh ta tự hứa hẹn với mình. Đối đầu với anh chàng Jones đáng thương và hất cẳng được anh, giành lấy phần cảm tình của cô thiếu nữ, ý nghĩ ấy càng thôi thúc anh ta đeo đuổi cô, và cũng hứa hẹn góp thêm phần khoái trá vào sự hưởng thụ của anh ta.

Ngoài những mục đích nói trên mà một số người khó tính thấy có vẻ như quá xấu xa, anh ta còn một dụng ý khác nữa mà ít độc giả không coi là đáng ghê gớm, tức là cái tài sản kếch xù của ông Western, toàn bộ tài sản này được dành cho con gái và các con của cô sau này. Ông bố này thương con gái một cách kì quặc, miễn là con ông ưng chịu sống khổ sở với người chồng do ông chọn cho, vì thế dù phải mua chàng rể với bất cứ giá nào ông cũng không ngại.

Vì những lẽ ấy, Blifil thèm muốn xúc tiến cuộc hôn nhân, đến nỗi anh ta định tâm lừa dối Sophia, bằng cách giả vờ say mê cô, anh ta cũng định tâm lừa dối cả cha cô cùng ông bác của anh ta, bằng cách nói dối rằng anh ta được cô yêu. Trong hành động này, anh ta đã viện ra lòng mộ đạo mà Thwackum vẫn dạy, ông này quan niệm rằng để đạt mục đích có tính tôn giáo (hôn nhân thì nhất định rồi) thì dùng những phương tiện xấu xa thế nào cũng được, ấy thế mà trong những trường hợp khác thì anh ta lại quen áp dụng triết lý của Square, ông này dạy rằng mục đích là vô thực, thành thử chỉ có những phương tiện mới là chân chính và phù hợp với sự đúng đắn về mặt luân lý. Sự thực thì trong đời anh ta, hiếm có khi nào anh ta không tìm được cách sử dụng có lợi những lời giáo huấn của một trong hai bậc thầy vĩ đại kia.

Đối với ông Western thì chẳng cần dối trá mấy tí, vì ông ta coi khuynh hướng tình cảm của con gái là điều chẳng có gì quan trọng, Blifil cũng nghĩ như vậy. Song quan niệm của ông Allworthy lại khác hẳn, thành thử nhất thiết phải đánh lừa ông. Trong việc này Blifil được ông Western giúp đỡ rất đắc lực nên cũng thành công dễ dàng. Ông Western cam kết với ông Allworthy rằng Sophia có cảm tình thực sự với Blifil và mọi điều ông nghi ngờ về Jones là hoàn toàn vô căn cứ. Blifil chẳng cần làm gì hơn là xác nhận những điều cam kết ấy, anh ta dùng lời lẽ úp mở để lương tâm khỏi bị cắn rứt, và như vậy lại được thỏa mãn vì đã khiến được ông bác tin một lời nói dối mà chính mình khỏi phải nói ra. Lúc hỏi anh ta về khuynh hướng tình cảm của Sophia, ông Allworthy ngỏ ý rằng ông không bao giờ muốn ép buộc một thiếu nữ phải chấp nhận một cuộc hôn nhân trái với ý nguyện thì anh ta trả lời rằng tình cảm thực của các cô thiếu nữ rất khó hiểu, rằng thái độ của Sophia đối với anh ta rất thân mật đúng như lòng anh ta mong mỏi, và nếu như anh ta tin được lời cha cô, thì cảm tình của cô đối với anh ta là điều bất cứ kẻ si tình nào cũng phải thèm muốn. Anh ta lại nói:

“Con không muốn gọi Jones là tên vô lại, mặc dầu hắn cư xử với bác như vậy thì gọi thế cũng đáng. Nhưng có thể vì thói khoe mẽ, hoặc vì những dụng ý xấu xa nào khác, hắn đã bịa ra một chuyện không có thực để huênh hoang, bởi vì nếu quả thực cô Western có tình ý với hắn, thì tài sản của cô lớn như thế, đời nào hắn lại chịu từ bỏ cô, như bác đã biết tin đích xác. Sau hết, thưa bác, con xin hứa cùng bác, nếu con không hoàn toàn yên trí rằng cô ấy say mê con đúng như lòng con mong mỏi, thì dù bác cho con cả thiên hạ, con cũng chẳng đời nào chịu lấy cô ấy làm vợ.”

Thế là anh ta chỉ lừa dối chính lòng mình mà thôi, không cần phải khiến cái lưỡi nói một điều gì sai sự thật, bằng cách nói lập lờ nước đôi và lừa gạt. Cái phương pháp tuyệt diệu này đã trấn tĩnh lương tâm của vô khối tên lừa đảo cừ khôi. Nhưng nếu ta xét rằng chúng cố gắng lừa dối cả Đấng Toàn trí, thì hình như điều đó cũng chỉ có thể đem đến một niềm an ủi hời hợt, và mất công phân biệt một cách khéo léo và tinh tế giữa truyền đạt một lời nói dối và nói dối, thực cũng không xứng với công sức chúng bỏ ra.

Ông Allworthy hoàn toàn thỏa mãn với những điều ông Western và Blifil nói. Thế là sau hai ngày, hiệp ước đã được ký kết. Trước khi tiến hành công việc của nhà tu sĩ, chỉ còn có công việc của các luật sư, việc này đe dọa chiếm khá nhiều thì giờ, do đó, ông Western thà chịu tình nguyện ký nhận đủ các thứ giấy tờ, còn hơn là lùi xa ngày hạnh phúc của đôi trẻ. Quả thật, ông ta tỏ ra nhiệt tình và hối hả quá đến nỗi một người vô tư có thể kết luận rằng ông ta là nhân vật chính trong cuộc hôn nhân này thì đúng hơn, nhưng trong mọi trường hợp, bản tính ông ta vẫn nhiệt tình như vậy, và bất cứ một kế hoạch nào ông ta cũng tiến hành như thể chỉ có sự thành công của kế hoạch ấy mới đem lại hạnh phúc cho cuộc đời ông ta.

Cả ông bố vợ và anh con rể cùng hợp sức nên rất có thể đã thuyết phục được ông Allworthy, vì tính ông vẫn muốn cho người khác sớm được hưởng hạnh phúc, nếu ông không bị chính Sophia ngăn trở. Cô đã dùng những biện pháp để đặt chấm dấu hết cho toàn bộ hiệp ước và cướp đoạt của luật pháp lẫn nhà thờ những khoản thuế mà hai cơ quan khôn ngoan này thấy có quyền chính đáng nhận được một cách hợp pháp từ sự gia tăng nhân số. Xin xem chương sau sẽ rõ.

CHƯƠNG VII

Một quyết định kỳ lạ của Sophia, và một chiến lược còn kỳ lạ hơn của chị Honour.

Chị Honour chỉ gắn bó chủ yếu với quyền lợi của chính mình thật nhưng cũng không phải là không ít nhiều gắn bó với Sophia. Quả tình, hễ ai đã từng biết Sophia thì khó lòng không yêu quý cô cho được. Thành thử, vừa nghe lỏm được một tin mà chị thấy là hết sức quan trọng đối với cô chủ, chị quên đứt cơn giận vì bị Sophia đuổi ra khỏi phòng hai hôm trước, vội vàng chạy đến báo tin cho cô biết.

Chị bước vào phòng đột ngột thế nào thì cách chị mở đầu câu chuyện cũng đột ngột như vậy. Chị nói:

“Ôi, tiểu thư thân yêu ơi, tiểu thư nghĩ thế nào đây? Chắc chắn là tôi sợ đến hết hồn, nhưng tôi nghĩ mình có trách nhiệm phải nói với tiểu thư, mặc dầu có thể vì thế mà tiểu thư giận dữ, vì kẻ ăn người ở chúng tôi không phải lúc nào cũng biết các tiểu thư giận vì cớ gì, bởi lẽ chắc chắn là bao giờ trăm thứ tội cũng đổ lên đầu đứa ở. Những lúc các tiểu thư buồn bực, nhất định chúng tôi lại bị mắng mỏ, mà nếu tiểu thư không vui thì tôi chẳng lấy gì làm lạ, mà này, thế nào tiểu thư cũng phải ngạc nhiên, có khi còn kinh hoàng nữa là khác.”

Sophia nói:

“Chị Honour quý hóa ơi, đừng rào đón dài lời nữa, nói cho tôi biết đi. Chị cứ yên trí rằng tôi ít khi ngạc nhiên lắm, lại càng ít khi kinh hoàng nữa.”

Chị Honour đáp:

“Tiểu thư thân yêu, tôi vừa nghe lỏm được ông chủ nói chuyện với ông mục sư Supple về chuyện làm giấy giá thú ngay chiều hôm nay, và dứt khoát là tôi nghe thấy ông chủ bảo rằng sáng mai cô phải lấy chồng đấy.”

Nghe nói thế, mặt Sophia tái đi, nhắc lại:

“Sáng mai à?”

Chị hầu phòng đáng tin cậy đáp:

“Thưa cô, vâng, tôi xin thề là đã nghe thấy ông chủ nói thế.”

Sophia nói:

“Honour ạ, chị đã làm cho tôi ngạc nhiên và kinh hoàng đến nỗi tôi gần như thở không ra hơi, chẳng còn hồn vía nữa. Tình cảnh đáng sợ đến thế, làm thế nào bây giờ?”

“Tôi mong rằng có thể cho cô một lời khuyên.”

Sophia kêu lên:

“Chị cho tôi một lời khuyên đi, chị Honour thân yêu, giúp tôi với. Hãy cứ ví thử rằng chính chị lâm vào trường hợp này thì chị định liệu ra sao?”

Chị Honour kêu lên:

“Quả thật, tôi mong rằng tiểu thư và tôi có thể thay đổi được vị trí cho nhau, nghĩa là tôi không định tâm làm phật ý tiểu thư đâu, vì đã hẳn là tôi chẳng dám nghĩ bậy, coi tiểu thư như một gia nhân, có điều là giả sử, tôi ở trong hoàn cảnh này thì chẳng có gì là khó khăn hết, bởi vì theo thiển ý của tôi thì cậu công tử trẻ tuổi Blifil là một người có duyên, ngọt ngào, đẹp trai...”

Sophia kêu lên:

“Đừng có nói bậy nữa!”

Honour đáp:

“Nói bậy ư? Ô hay... Phải, người này coi là thịt cá thì người khác lại coi là thuốc độc, đối với đàn ông cũng vậy mà đàn bà cũng thế.”

Sophia nói:

“Chị Honour ạ, thà tôi đâm ngay một nhát dao vào cổ mình còn hơn phải làm vợ kẻ đê tiện đáng khinh ấy.”

Chị hầu phòng đáp:

“Lạy Chúa, bây giờ rõ ràng đến lượt cô làm cho tôi sợ. Tôi van cô chớ có nghĩ ngợi lung tung như vậy. Lạy Chúa, tôi run bắn cả chân tay lên đây này. Tiểu thư thân yêu ơi, hãy nghĩ coi... không được chôn cất như tín đồ Cơ đốc giáo, bị vùi xác ở đường cái, bị một cái cọc đóng xuyên qua người như bác tá điền Halfpenny ở ngã tư Con Bò ấy, rồi từ đấy hồn ma của bác cứ vơ vơ vẩn vẩn đi đi lại lại ở đó, nhiều người đã nhìn thấy rồi. Dứt khoát là chỉ có ma quỷ mới xui khiến người ta nghĩ ngợi nhảm nhí như vậy, bởi vì nhất định là làm hại cả thế giới còn ít xấu xa hơn là làm hại chính tấm thân yêu quý của mình, tôi đã từng nghe nhiều ông mục sư bảo thế. Nếu tiểu thư ghê tởm thù ghét cậu công tử ấy đến nỗi không thể nào nghĩ đến chuyện ăn nằm với cậu ấy được... vì đã hẳn là giời sinh ra có những mối ác cảm như vậy, có người sờ vào con cóc còn thích hơn là sờ vào da thịt một kẻ nào đấy...”

Sophia còn đang mải đăm chiêu nghĩ ngợi cũng chẳng để ý lắm đến bài diễn văn tuyệt diệu vừa rồi của chị hầu gái, thành thử cô chỉ ngắt lời chị mà không đáp lại. Cô nói:

“Chị Honour ạ, tôi tìm ra cách giải quyết rồi. Tôi quyết định ngay đêm hôm nay rời bỏ nhà cha tôi, và nếu chị có bụng quý mến tôi như chị vẫn thường nói, thì chị cùng đi với tôi.”

Chị Honour đáp:

“Tôi sẽ đi theo cô đến cùng trời cuối đất, nhưng xin cô hãy cân nhắc xem hậu quả ra sao trước khi thực hiện một hành động táo bạo. Cô có thể đi đâu được nào?”

Sophia đáp:

“Ở London tôi có quen một vị phu nhân, bà ấy đã ở chơi nhà cô tôi dưới quê mấy tháng. Suốt thời gian đó bà ấy đối với tôi rất tốt và tỏ ra thích bầu bạn với tôi lắm, bà ấy còn năn nỉ cô tôi xin cho tôi cùng về London với bà ấy cơ mà. Bà ấy là một phu nhân khá có tiếng tăm, cho nên tìm cũng dễ thôi, và tôi tin chắc sẽ được bà ấy tiếp đón chu đáo.”

Honour kêu lên:

“Tôi chẳng muốn tiểu thư cả tin quá như vậy, vì cái bà phu nhân tôi giúp việc khi mới đi làm ấy, cũng hay tha thiết mời khách đến sống ở nhà mình lắm, nhưng mà sau đó hễ nghe tin khách đến thì bà ta lại tránh mặt. Vả lại chắc chắn tuy bà ấy sẽ rất vui lòng tiếp cô, nhưng khi người ta biết tin tiểu thư trốn ông chủ đi...”

Sophia đáp:

“Honour, chị lầm rồi. Bà ấy còn coi thường uy quyền của cha mẹ hơn tôi nhiều. Vì hồi trước bà ấy cứ ép tôi phải đi London với bà ấy, tôi từ chối lấy cớ không được cha tôi cho phép thì bà ấy cười tôi ra vẻ giễu cợt, gọi tôi là con bé nhà quê ngớ ngẩn, rồi bà ấy bảo tôi là đứa con gái có hiếu như thế, hẳn sau sẽ là người vợ chỉ biết yêu chồng. Cho nên tôi mới chắc chắn rằng bà ấy sẽ đón nhận tôi, và che chở cho tôi nữa, cho tới khi nào cha tôi thấy tôi đã ở ngoài phạm vi quyền lực của ông, sẽ trở lại biết điều hơn một chút.”

Chị Honour đáp:

“Cũng được, nhưng tiểu thư định trốn đi bằng cách nào? Tiểu thư kiếm đâu ra ngựa bây giờ? Con ngựa riêng của tiểu thư thì chú Robin thà chịu treo cổ chứ không dám cho nó ra khỏi chuồng nếu không phải chính ông chủ ra lệnh, vì tất cả gia nhân trong nhà đều biết ít nhiều về câu chuyện giữa ông chủ và tiểu thư rồi.”

Sophia nói:

“Tôi định trốn đi bằng cách cứ đi bộ ra cổng lúc nào cổng mở. Cảm ơn Chúa, chân tôi cũng đã vững. Đôi chân ấy đã phải đứng trong nhiều buổi tối dài lê thê...”

Chị Honour kêu lên:

“Trời đất ơi, tiểu thư có biết mình đang nói gì không? Tiểu thư tính đi bộ một mình qua vùng này ban đêm à?”

Sophia đáp:

“Không phải là một mình, chị vừa hứa sẽ đi cùng mà.”

Chị Honour kêu lên:

“Chắc chắn là tôi sẽ đi theo tiểu thư đến cùng trời cuối đất. Nhưng tiểu thư gần như chỉ có một thân một mình, mà tôi thì không thể nào bảo vệ được tiểu thư nếu có bất kỳ tên kẻ cướp hoặc tên côn đồ nào bắt gặp tiểu thư dọc đường. Không những thế, tôi cũng sẽ khiếp sợ chẳng kém gì chính tiểu thư, chắc chắn những tên vô lại đó sẽ hãm hại cả cô và tôi. Vả lại, tiểu thư xem, hồi này ban đêm trời rét lắm, chúng ta đến bị chết cóng mất thôi.”

Sophia đáp:

“Ta cứ rảo bước cho nhanh thì sẽ không thấy rét, và nếu chị không bảo vệ được tôi chống lại một tên lưu manh thì tôi sẽ bảo vệ chị, tôi sẽ đem theo một khẩu súng ngắn. Trong phòng lớn có hai khẩu lúc nào cũng nạp đạn sẵn.”

Chị Honour nói:

“Tiểu thư thân yêu của tôi ơi, cô làm cho tôi mỗi lúc một sợ thêm đấy, nhất định tiểu thư chẳng dám bắn đâu. Tôi dám đánh cuộc là tiểu thư chẳng dám đâu.”

Sophia mỉm cười đáp:

“Sao lại thế, chị Honour? Nếu có kẻ nào muốn xâm phạm tới đức hạnh của chị thì chị có bắn cho nó một phát súng không?”

Chị Honour kêu lên:

“Đã hẳn rồi, thưa tiểu thư, đức hạnh là điều đáng quý trọng của con người ta, đặc biệt là đối với bọn gia nhân chúng tôi, vì đấy là vấn đề cơm áo của chúng tôi, như người ta có thể nói thế, nhưng mà súng ống thì tôi ghét cay ghét đắng, dễ xảy ra nhiều tai nạn lắm.”

Sophia nói:

“Được, được, tôi tin rằng có thể đảm bảo đức hạnh cho chị mà không tốn kém gì, chẳng cần chúng ta phải mang theo súng, vì tôi dự định đến thị trấn đầu tiên là ta thuê ngựa ngay, còn từ đây đến đấy thì cũng chẳng lo gặp chuyện không may. Chị Honour ạ, tôi đã quyết định đi rồi và nếu chị cùng đi với tôi, tôi hứa sẽ thưởng công cho chị trong phạm vi khả năng tối đa của tôi.”

Cái lý lẽ cuối cùng này tác động đến chị Honour mạnh mẽ hơn mọi lý lẽ nêu ra trước đó. Thấy cô chủ cương quyết như thế, chị cũng thôi không can ngăn nữa. Hai người bèn bàn tính với nhau xem nên thực hiện ý định bằng cách nào. Đến đây thì phát sinh ra một khó khăn, tức là làm thế nào đem được đồ dùng quần áo của hai người đi, về phía cô chủ, vấn đề này giải quyết dễ dàng hơn nhiều so với chị hầu gái vì một cô tiểu thư mà đã quyết định trốn đi với người yêu hoặc trốn thoát khỏi tay anh ta thì mọi trở ngại đều chẳng nghĩa lý gì. Nhưng chị Honour thì lại không có những động cơ ấy thúc đẩy. Chẳng có niềm hạnh phúc nào chờ đợi chị, chị cũng chẳng phải lẩn tránh điều khủng khiếp nào. Và ngoài cái giá trị thực của mớ áo quần, tức là phần lớn tài sản riêng, chị còn đặc biệt ưng ý mấy tấm áo dài cùng một vài đồ vật khác, hoặc vì dùng chúng đã quen, hoặc vì một người đặc biệt nào đó đã tặng chị những thứ ấy, hoặc vì chị mới sắm chúng xong, hoặc vì chị mua chúng đã từ lâu, hoặc vì một vài lý do nào khác cũng xác đáng tương tự, thành thử chị không sao chịu nổi ý nghĩ phải bỏ mớ đồ vật tội nghiệp ấy lại để cho ông Western tha hồ làm tình làm tội trong cơn phẫn nộ, điều này chị biết chắc chắn.

Chị Honour đa mưu túc kế đã vận dụng hết tài hùng biện của mình để thuyết phục cô chủ thôi đừng thực hiện ý định nữa, song thấy cô đã dứt khoát quyết tâm rồi, cuối cùng chị bèn đề nghị một mánh khóe như sau để mang trôi mớ quần áo ra ngoài, tức là chị sẽ làm cho mình bị đuổi ra ngay tối hôm ấy. Sophia nhiệt liệt tán thành biện pháp này, song cô thắc mắc không rõ làm cách nào tiến hành cho được.

Chị Honour kêu lên:

“Ôi, thưa tiểu thư, tiểu thư cứ tin ở tôi. Bọn gia nhân chúng tôi biết cách làm thế nào để được các ông chủ, bà chủ ban cho ân huệ ấy, nhiều khi họ còn nợ chúng tôi nhiều tiền công mà không trả ngay được, nên họ cũng làm ngơ trước những thói xấc xược của chúng tôi và cũng chẳng để ý đến những lời báo trước sẽ nghỉ việc mà chúng tôi đưa ra. Nhưng ông chủ đây không phải hạng người như thế. Nếu tiểu thư nhất quyết ra đi ngay đêm nay, thì tôi cam đoan chỉ chiều nay là tôi bị đuổi việc ngay lập tức.”

Hai người bèn quyết định rằng, chị Honour sẽ gói ghém một vài thứ áo xống cùng một tấm áo ngủ cho Sophia, buộc chúng với đồ đạc riêng của chị, còn những áo quần khác thì cô thiếu nữ bỏ cả lại, không hề thương tiếc, chẳng khác gì tâm trạng một anh thủy thủ lúc quăng đồ vật của người khác đi để cứu lấy thân mình.

CHƯƠNG VIII

Gồm những cảnh cãi cọ thuộc loại không khác thường lắm.

Chị Honour vừa rời cô chủ bước ra ngoài thì có một cái gì đấy (tôi không muốn như bà già trong Quevedo, kết án sai lầm con quỷ mà có thể nó không nhúng tay vào đây), phải, có một cái gì đấy thì thầm xui chị hy sinh cô chủ Sophia, đem hết mọi bí mật của cô báo cho ông Western biết thì có lẽ chị sẽ được thưởng nhiều tiền đấy. Có nhiều lẽ xui chị nên tố cáo. Niềm hy vọng có được món tiền thuởng hậu hĩnh vì giúp cho nhà quý tộc một việc quan trọng và đáng hoan nghênh đã quyến rũ thói hám lợi của chị, vả chăng, công việc chị tham gia lại nguy hiểm, sự thành công còn mờ mịt, nào là đêm tối, trời lạnh, những tên kẻ cướp, những tên vô lại, chỉ mới nghĩ đến đã rợn tóc gáy. Tất cả những điều ấy tác động vào chị mạnh mẽ quá, đến nỗi suýt nữa thì chị quyết định chạy thẳng đến gặp nhà quý tộc mà thú thực đầu đuôi câu chuyện. Tuy nhiên chị cũng là một vị quan tòa công minh cho nên chưa nghe thấy tiếng nói của cả hai bên nguyên, bị thì chưa quyết án. Trước hết, hình như ý nghĩ được đi chơi London một chuyến cũng ủng hộ Sophia rất mạnh. Honour khát khao được nhìn thấy cái nơi mà theo chị tưởng tượng, chứa đựng những sự hấp dẫn chỉ kém những sự hấp dẫn của tiên giới trong trí tưởng tượng của một vị thánh say sưa cuồng nhiệt. Sau đó, vì chị biết tính cô Sophia hào phóng hơn ông chủ nhiều, nên chị hy vọng vớ được món tiền thưởng lớn nhờ lòng trung thành hơn là nhờ sự phản bội. Chị bèn soát lại tất cả những lý do đã khiến chị lo sợ về mặt kia, và thấy rằng phân tích đến cùng thì cũng chẳng có gì. Và bây giờ, cán cân đã hoàn toàn cân bằng rồi, ném thêm tình yêu cô chủ vào bên đĩa cân của lòng trung thực thì bên ấy hầu như trĩu hẳn xuống. Chợt một ý nghĩ nảy ra trong óc chị có thể gây hậu quả tai hại, nếu nó được đặt vào đĩa cân bên kia với toàn bộ sức nặng của nó. Ấy là chờ được tới khi Sophia có khả năng thực hiện lời hứa thì cũng còn lâu. Cô có quyền được thừa kế gia sản của mẹ cô sau khi cha cô mất đi, cũng như được hưởng số tiền ba nghìn bảng do một ông chú để lại cho khi nào cô đến tuổi trưởng thành. Nhưng những ngày ấy còn xa xôi quá, và ý định hào phóng của cô tiểu thư có thể bị nhiều việc ngẫu nhiên cản trở, trong khi chị có thể hưởng món tiền thưởng của ông Western ngay tức khắc. Nhưng đang khi chị theo đuổi ý nghĩ này thì vị thần Hộ mệnh của Sophia, hoặc vị thần cai quản lòng trung thực của chị Honour, hoặc cũng có thể chỉ là do ngẫu nhiên run rủi chị gặp một việc bất ngờ, khiến cho chị bảo toàn ngay được lòng trung thành với cô chủ, mà lại còn khiến cho công việc dự định được tiến hành thuận lợi hơn.

Chị hầu gái của bà Western sở dĩ vẫn thường tỏ vẻ trịch thượng với chị Honour vì nhiều lý do. Trước hết, chị ta là con nhà dòng dõi hơn: Cụ tổ về bên ngoại của chị ta là chị em có họ không xa lắm với một vị huân tước người Ireland, sau nữa, lương chị ta cao hơn. Cuối cùng, chị ta đã từng ở London, do đó, từng trải việc đời hơn. Thành thử, bao giờ chị ta cũng có thái độ lạnh nhạt với Honour, và luôn luôn đòi hỏi Honour phải tỏ vẻ kính nể mình, điều này thì phụ nữ thuộc bất cứ giới nào cũng giữ gìn và đòi hỏi người kém mình phải tôn trọng mình trong lúc trò chuyện với họ. Bây giờ, vì không phải lúc nào chị Honour cũng đồng tình với học thuyết đó, mà lại hay vi phạm thái độ kính trọng mà chị kia đòi hỏi, thành thử chị hầu gái của bà Western không ưa đánh bạn với chị Honour. Quả tình, chị ta chỉ ước sao được quay về nhà riêng của bà chủ, tức là nơi chị ta mặc sức thống trị hết thảy kẻ ăn người ở trong nhà. Cho nên, cái buổi sáng hôm bà Western thay đổi ý kiến đúng lúc sắp sửa lên đường, thì chị ta lấy làm giận lắm, và từ lúc đó trở đi, như ta thường nói, chị ta chỉ muốn ăn sống nuốt tươi người khác.

Trong tâm trạng chẳng phải là thư thái gì như vậy, chị ta bước vào trong phòng, nơi Honour đang đấu tranh tư tưởng như ta đã biết. Vừa nom thấy chị ta, Honour bèn nói một câu thật là sốt sắng như sau:

“Thưa chị, vậy là tôi có cái sung sướng được bầu bạn với chị lâu hơn, cái hân hạnh mà tôi cứ sợ việc to tiếng giữa ông chủ của tôi với bà chủ của chị sẽ cướp nó đi mất khỏi chúng ta.”

Chị kia đáp:

“Thưa chị, tôi không rõ chị nói “chúng ta” là chỉ những ai. Xin chị biết cho rằng tôi không coi bất cứ một người làm nào trong nhà này xứng đáng làm bạn với tôi hết. Tôi hy vọng suốt tuần lễ, ngày nào tôi cũng chỉ làm bạn với những người sang trọng hơn họ. Chị Honour, tôi chả dám nói về chị đâu, bởi vì chị là một phụ nữ trẻ lịch sự, và bao giờ chị từng trải việc đời hơn chút nữa thì tôi cũng chẳng ngượng gì mà không cùng dạo chơi với chị trong công viên St James.”

Honour kêu lên:

“Trời ơi! Chị lại lên mặt rồi đấy, chết thật. Thưa chị, chị có thể gọi tôi bằng tên lót được đấy, bởi vì tuy cô chủ tôi gọi tôi là Honour thật, nhưng tôi cũng có một cái tên lót như mọi người khác. Dạo chơi với tôi mà ngượng, gớm nhỉ! Tôi tin rằng mình cũng chả kém cạnh gì chị đâu!”

Chị kia đáp:

“Tôi lịch sự với chị mà chị đáp lại như thế thì... Này Honour, tôi phải cho chị biết rằng, chị bì thế nào được với tôi. Ở nhà quê, người ta bắt buộc phải đụng chạm với mọi thứ rác rưởi, nhưng ở thành phố, tôi chỉ đi lại với những người hầu gái của các bà sang trọng. Quả thực, tôi nghĩ là giữa chị và tôi có khác biệt đôi chút đấy, chị Honour ạ.”

Honour đáp:

“Tôi cũng nghĩ thế đây, giữa chúng ta có sự khác nhau về tuổi tác, và... tôi nghĩ rằng cả về vẻ người nữa.”

Vừa nói, chị vừa kiêu hãnh bước lại bên chị hầu gái của bà Western, thái độ khinh khỉnh đầy khiêu khích: cái mũi hếch lên, chị hất hất cái đầu, và quệt mạnh cái vòng váy căng phồng của mình vào váy của đối phương. Chị kia bèn nở một nụ cười cực kì khinh bỉ, nói:

“Quân kia, mày không đáng cho tao phải tức giận đâu: Tao không thèm hạ mình mà cãi nhau với một con đĩ trơ tráo như mày. Nhưng này, con đĩ rạc, tao phải nói cho mày biết rằng cách xử sự của mày như thế chứng tỏ mày là con nhà bần tiện và thiếu giáo dục, chẳng trách mày chỉ là đầy tớ hèn hạ của một con bé nhà quê.”

Honour kêu lên:

“Đừng có nói xấu cô chủ của tao. Tao không để cho mày láo thế được đâu. Chủ của mày còn lâu mới bằng được cô tao, vì cô tao trẻ hơn, và đẹp bằng vạn chủ của mày.”

Đến đây thì không may, hoặc cũng là may mà tình cờ bà Western nhìn thấy người hầu của bà đang khóc. Thấy chủ tiến lại gần, chị ta càng đầm đìa nước mắt. Bà hỏi cớ sao mà khóc, chị ta lập tức mách rằng chỉ tại mình bị cái quân kia, chỉ Honour, nó xử tệ. Chị ta nói tiếp:

“Thưa phu nhân, lẽ ra tôi cũng chẳng thèm để ý đến những lời nó nói, nhưng nó lại dám cả gan xúc phạm đến phu nhân, nó bảo là phu nhân xấu... Thưa phu nhân, nó bảo vào mặt tôi rằng phu nhân là một con mèo già xấu xí. Tôi không chịu được khi nghe ai bảo là phu nhân xấu.”

Bà Western nói:

“Sao chị lại nhắc đi nhắc lại lời nói bậy bạ của nó thế?”

Đoạn quay sang chị Honour, bà hỏi cớ sao chị dám cả gan nhắc đến tên bà với thái độ vô lễ.

Chị Honour đáp:

“Vô lễ ư, thua bà! Tôi chẳng hề nhắc đến tên bà bao giờ. Tôi chỉ bảo rằng có người không được xinh đẹp bằng cô chủ của tôi, mà chắc hẳn là bà cũng biết rõ điều đó.”

Bà Western quát:

“Đồ hư hỏng, tao sẽ cho cái quân đĩ rạc chúng mày hiểu rằng tao không phải là hạng người để chúng mày bàn tán. Và nếu anh trai tao không lập tức đuổi ngay mày đi thì tao sẽ không ngủ ở nhà này qua đêm nay. Để tao đi tìm ông chủ mày bắt tống cổ mày đi ngay tức khắc.”

Chị Honour kêu lên:

“Tống cổ đi ư? Ừ thì giả dụ tôi bị tống cổ, nhưng chẳng làm ở đây thì còn chán vạn chỗ khác trên đời. Nhờ trời, đầy tớ được việc cũng chẳng thiếu gì chỗ làm, và nếu bà đuổi tất cả những đầy tớ nào không khen bà là đẹp, thì bà lập tức thiếu người hầu hạ đấy, xin nói để bà biết.”

Bà Western nói, đúng hơn là bà gầm lên, nhưng vì bà nói không rõ nên chúng tôi không có cách nào biết chắc chắn bà nói gì. Bởi vậy, chúng tôi đành bỏ qua không kể ra đây những lời lẽ, may lắm thì cũng chẳng làm vinh dự cho bà mấy tí. Bà liền chạy ngay đi tìm ông anh trai, vẻ mặt hầm hầm giận dữ, nom giống một nữ thần báo thù chứ không phải là người.

Hai chị hầu phòng ở lại với nhau bắt đầu lời qua tiếng lại, chẳng mấy mà dẫn tới một hình thức xung đột mạnh mẽ hơn, phần thắng về tay chị hầu phòng dòng dõi thấp kém hơn, nhưng chị cũng không tránh được bị thiệt mất ít máu, một ít tóc và một ít lụa vải.

CHƯƠNG IX

Cách cư xử khôn ngoan của ông Western với tư cách là một quan tòa. Một gợi ý cho các tòa án hòa giải, liên quan đến vấn đề tư cách cần có của một viên thư ký, cùng những thí dụ đặc biệt về sự cuồng nộ của người cha và tình thương yêu của người con.

Đôi khi nhà logic học chứng minh quá nhiều trong một cuộc tranh luận và nhà chính trị thường đi quá xa trong một âm mưu. Hình như điều này cũng đã xảy ra với chị Honour: Đáng lẽ chị lấy nốt được số quần áo còn lại, thì suýt nữa đến bộ áo bận trên người cũng không đem đi nổi, vì vừa nghe tin chị hỗn láo với em gái, nhà quý tộc chửi ầm lên và dọa đem chị bỏ vào nhà tù Bridewell.

Bà Western vốn là một người đàn bà nhân từ, thường thường bà hay tha thứ. Gần đây, bà đã tha tội cho một bác xà ích đã làm lật đổ chiếc xe ngựa chở bà xuống một con mương, không những thế, bà lại còn vi phạm cả pháp luật, từ chối không chịu truy tố một tên cướp đường đã lột của bà không những một số tiền lớn mà còn lấy của bà cả một đôi hoa tai, và chửi bà nữa, hắn nói: “Bọn chó cái xinh đẹp như mụ chẳng cần đến đồ trang sức mới nổi bật, đồ khốn kiếp.” Nhưng lần này thì bà tỏ ra rất kiên quyết, thế mới biết tính tình con người ta thực thất thường, nhiều lúc chúng ta chẳng giống chúng ta chút nào. Mặc cho chị Honour giả vờ ăn năn, mặc cho Sophia năn nỉ van xin cho người hầu của mình, bà khăng khăng một mực đòi ông anh trai phải thi hành pháp luật (có khác với công lý đấy) với con đĩ non.

May sao, bác thư ký có được cái tư cách mà mọi bác thư ký trong các tòa án hòa giải nên có, tức là cũng hiểu biết ít nhiều về luật pháp trong lĩnh vực này. Do đó, bác thầm mách ông thẩm phán rằng nếu ông bắt chị Honour bỏ tù ở Bridewell thì tức là vượt quá quyền hạn, bởi lẽ đã không xảy ra một hành động làm rối trật tự nào, bác nói: “Thưa ngài, tôi e rằng ngài không thể bỏ ai vào nhà tù Bridewell một cách hợp pháp chỉ vì tội thiếu giáo dục.”

Trong những vấn đề tối quan trọng, đặc biệt là trong những trường hợp có liên quan đến việc săn bắn, không mấy khi ngài thẩm phán chịu để tai nghe lời khuyên nhủ như vậy của người thư ký, vì quả thực là khi thi hành luật pháp về vấn đề này, nhiều vị thẩm phán tòa án hòa giải đã tự coi là mình có quyền rộng rãi được tụ do làm theo ý mình. Căn cứ vào quyền hạn này, với ý niệm truy lùng và tước bỏ những phương tiện diệt thú săn, thường thường các vị đã tùy tiện vi phạm luật pháp, và đôi khi còn gây tội ác nữa.

Song tính chất của việc vi phạm này không quan trọng đến thế, cũng không nguy hiểm cho xã hội đến thế. Thành thử ở đây, ông thẩm phán đã quan tâm chút ít đến lời khuyên của bác thư ký, vì trong thực tế cũng đã có hai đơn kiện ông tại pháp viện hoàng gia, nên ông cũng không muốn tò mò thử thêm một lần thứ ba nữa. Do đó, nhà quý tộc làm vẻ mặt thông thái và quan trọng, hầm hừ một hồi để mở đầu rồi bảo với em gái rằng, sau khi đã cân nhắc kỹ lưỡng, ông có ý kiến là bởi lẽ không xảy ra một hành động phá rối trật tự nào, mà theo luật pháp quy định đại khái là phá cửa, phá rào, hoặc đánh vỡ đầu, hoặc những sự phá phách tương tự, nên vấn đề không đến mức một tội ác, một tội phạm pháp, hoặc một hành động gây tổn hại, thành thử theo luật pháp không có sự trừng phạt nào hết.

Bà Western nói rằng bà hiểu rõ pháp luật hơn ông nhiều, rằng bà đã từng biết có nhiều đứa đầy tớ bị trừng trị nghiêm khắc chỉ vì hỗn láo với chủ, rồi bà kể tên một ông thẩm phán hòa giải ở London, và bảo ông ta sẵn sàng cho một đứa đầy tớ vào nhà tù Bridewell bất cứ lúc nào theo ý muốn của ông chủ hay bà chủ của nó.

Nhà quý tộc kêu lên:

“Ở London có thể như vậy lắm, nhưng luật pháp ở thôn quê lại khác.”

Đến đây, giữa hai anh em nổ ra một cuộc tranh luận rất uyên bác về luật pháp, mà chúng tôi sẵn sàng kể lại đây nếu chúng tôi nghĩ rằng đa số bạn đọc có khả năng hiểu được.

Tuy nhiên, cuối cùng, cả hai bên đến hỏi ý kiến bác thư ký, bác này quyết định theo quan điểm của ông thẩm phán, và rốt cuộc bà Western đành thỏa mãn với việc chị Honour bị đuổi việc. Sophia cũng sẵn sàng và vui vẻ chấp nhận.

Thế là sau khi đã giải trí theo thói quen bằng vài ba việc đùa giỡn, cuối cùng, số mệnh đã an bài mọi việc theo hướng có lợi cho nhân vật nữ chính của chúng ta, quả thật, cô đã thành công một cách đáng ngạc nhiên trong việc thực hiện mưu mẹo đánh lừa của mình, nếu ta xét rằng đây là lần đầu tiên trong đời cô làm một việc lừa dối. Và nói cho đúng sự thật thì tôi vẫn thường kết luận rằng cái bộ phận lương thiện của nhân loại có thể trở thành rất “khó chơi” cho bọn lưu manh, nếu như họ chịu khó phạm tội, hoặc nghĩ rằng có phạm tội thì cũng bõ công.

Chị Honour đóng vai của mình thật khéo. Vừa thấy rằng mình chắc chắn không bị bỏ tù ở Bridewell, mà mới nghe cái tên chị đã dựng tóc gáy, chị liền lấy lại vẻ mặt kiêu hãnh mà những nỗi sợ hãi lúc nãy đã có phần làm dịu đi, chị từ bỏ chỗ làm của mình, ngoài mặt tỏ vẻ rất hài lòng và khinh bỉ, y như khi người ta từ bỏ những chức vụ quan trọng hơn nhiều. Cho nên nếu bạn đọc vui lòng, chúng tôi xin nói rằng chị đã “từ chức”, từ này thực tế vẫn được coi là đồng nghĩa với “bị tống cổ” hay “bị đuổi việc”.

Ông Western ra lệnh cho chị phải thu xếp đồ dùng thật nhanh, vì bà Western tuyên bố nhất định không chịu ngủ thêm một đêm dưới cùng một mái nhà với con đĩ dại trâng tráo này. Đã vậy thì chị đi thu xếp, mà thu xếp thật hăng, mới sẩm tối mọi việc đã xong xuôi. Nhận tiền công xong, chị gói ghém hành lý đem đi, ai cũng lấy làm hài lòng, nhưng chỉ có Sophia là bằng lòng nhất, cô dặn chị hầu gái đón mình ở một chỗ cách nhà không xa, đúng vào lúc mười hai giờ đêm, cái giờ khủng khiếp, rồi bắt đầu sửa soạn cho chính mình ra đi.

Nhưng cô còn buộc lòng phải dự hai cuộc lắng nghe đến là khốn khổ, với cha cô là một, với bà Western là hai. Bà Western bắt đầu nói với cô bằng cái giọng gay gắt hơn trước, còn cha cô thì mắng cô tàn tệ, làm cho cô khiếp quá, phải giả vờ thuận theo ý cha. Nhà quý tộc thấy thế hài lòng lắm, không cau có nữa mà tươi ngay nét mặt, không đe dọa nữa mà hứa hẹn nhiều với con. Ông ta thề rằng ông ta yêu quý con gái hết lòng và nói ông ta sung sướng nhất đời vì con gái đã bằng lòng lấy chồng, ông ta hiểu lời cô nói là như vậy khi cô bảo: “Thưa cha, cha cũng biết rằng con không nên, và cũng không thể nào từ chối vâng theo bất cứ một mệnh lệnh tuyệt đối nào của cha.” Ông ta bèn cho cô một tấm ngân phiếu lớn để cô tùy ý mua sắm, rồi lại ôm con gái mà hôn thật âu yếm, nước mắt giàn giụa vì vui vẻ chảy từ cặp mắt mới vừa rồi còn quắc lên những tia lửa phẫn nộ với đứa con yêu dấu.

Những thí dụ tương tự về thái độ của các bậc cha mẹ thường xảy ra luôn, tôi tin chắc bạn đọc cũng sẽ không ngạc nhiên trước cách cư xử của ông Western. Nếu bạn ngạc nhiên thì xin thú thực tôi không sao giải thích được, vì cái điều ông ta rất mực yêu thương con gái là chuyện hiển nhiên không còn phải bàn cãi. Quả thực, có nhiều bậc cha mẹ vì yêu thương con cái kiểu như thế mà đã làm cho chúng vô cùng khổ sở. Tuy điều này hầu như là chuyện phổ biến trong số những người làm cha mẹ, song tôi vẫn thấy đó là những điều khó giải thích nhất trong tất cả các thứ phi lý đã nảy sinh trong óc thứ sinh vật kỳ lạ phi thường là con người.

Phần sau trong thái độ của ông Western đã tác động rất mạnh đến tâm hồn hiền dịu của Sophia, đến mức làm cho cô nảy sinh một ý nghĩ mà mọi mánh khóe xảo biện của bà Western cũng như mọi lời đe dọa của cha cô đều không một lần nào khiến cô nghĩ đến. Cô kính mến cha với tấm lòng hiếu thảo vô bờ, cô thương yêu cha vô cùng thiết tha, nên ít khi cô có được những cảm xúc êm đềm thú vị hơn những dịp thường xuyên cô đã dự phần đem lại sự vui vẻ cho cha, và có lẽ đôi khi còn là những niềm vui cao cả hơn nữa, vì không bao giờ ông kìm giữ được sự vui sướng của mình khi được con gái ca tụng, mà ông lại được nghe như thế hàng ngày. Do đó, cô nghĩ rằng nếu mình ưng thuận cuộc hôn nhân này thì hẳn cha phải sung sướng biết bao nhiêu, ý nghĩ đó gây cho cô một ấn tượng rất mạnh. Cô lại thấy rằng vâng lời cha như thế thật là hợp với lòng mộ đạo, vì cô là người rất ngoan đạo. Cuối cùng, khi nghĩ rằng chính mình sẽ phải chịu đau khổ bao nhiêu, thực vậy, cô sẽ trở thành thứ không kém mấy so với một vật hy sinh, một kẻ chết vì lòng hiếu thảo và bổn phận, thì cô cảm thấy một sự dễ chịu thoáng chút say sưa, thường góp thêm sức vào thực hiện mục đích của tôn giáo và đạo đức, tuy rằng nó không có mối liên hệ trực tiếp với hai khái niệm này.

Sophia đang bị quyến rũ bởi những suy tưởng về một hành động anh hùng như vậy, và đã bắt đầu tự ca tụng mình với sự ve vuốt ngọt ngào, thì thần Cupid vẫn ẩn trong cái bao tay lông của cô bỗng bò ra, và giống như chú Punchinello trong một màn kịch múa rối, đá đổ mọi thứ trước mặt. Sự thực thì (chúng tôi chẳng muốn lừa dối bạn đọc hoặc biện hộ cho tính cách nhân vật, giải thích những hành vi của họ bằng cách gán vào đó những động cơ siêu phàm) ý nghĩ về chàng Jones yêu quý của cô cùng một vài hy vọng khác (tuy rằng xa xôi) đặc biệt có liên quan đến anh, đã lập tức phá hủy tất cả những gì mà tình cha con, lòng mộ đạo và sự kiêu hãnh đã hợp sức gắng gỏi dựng lên được.

Nhưng trước khi kể tiếp về Sophia, chúng ta cần quay về với anh chàng Jones kia đã.

CHƯƠNG X

Gồm nhiều vấn đề khá tự nhiên, song thấp kém.

Xin bạn đọc vui lòng nhớ hộ cho rằng mở đầu quyển này, chúng ta đã chia tay với chàng Jones lúc anh trên đường đi Bristol, quyết định đi tìm vận mệnh ngoài biển, hoặc đúng hơn là trốn khỏi vận mệnh của mình trên đất liền.

Ngẫu nhiên (điều này không phải là hiếm xảy ra), người dẫn đường nhận đưa anh đi đến đây, chẳng may lại không thuộc đường nên đã bị lạc, hắn lại ngượng không muốn hỏi thăm, nên cứ đi loanh quanh mãi đến tối mịt. Thấy thế, Jones đâm nghi ngờ, bèn nói với hắn sự lo ngại của mình, nhưng hắn cứ một mực cả quyết rằng đi theo hướng ấy là phải, thậm chí còn bảo nếu hắn không thuộc đường đi Bristol thì thật là chuyện kỳ lạ, mặc dù thực tế, nếu hắn thuộc đường thì còn kỳ lạ hơn, vì từ bé tới giờ hắn đã đi qua đường này bao giờ đâu.

Jones thì không tin tưởng tuyệt đối vào anh chàng dẫn đường, cho nên khi hai người đến một ngôi làng nọ, gặp người đầu tiên, anh liền hỏi thăm đường đi Bristol. Người này kêu lên:

“Các anh đã từ đâu tới?”

Jones vội đáp:

“Điều ấy không quan trọng, tôi muốn biết có phải đây là đường đi Bristol không?”

Người kia gãi đâu, đáp:

“Đường đi Bristol ư? Tôi tin rằng theo đường này thì đêm nay khó lòng các anh đến được Bristol.”

Jones đáp:

“Anh bạn ạ, vậy thì anh làm ơn mách giúp tôi nên đi đường nào.”

Người kia kêu lên:

“Các anh đi lạc rồi. Đường này đi Glocester kia mà.”

Jones nói:

“Ủa, thế đi Bristol theo đường nào?”

Người kia đáp:

“Các anh đang đi xa khỏi Bristol đấy!”

Jones hỏi:

“Vậy chúng tôi phải đi ngược trở lại à?”

Người kia đáp:

“Đúng vậy, các anh phải quay trở lại.”

“Được, nhưng quay lại đến chỗ đỉnh đồi thì chúng tôi phải đi theo lối nào?”

“Các ông phải đi thẳng chứ!”

“Nhưng tôi nhớ là chỗ đó có hai con đường, một rẽ bên phải, một rẽ bên trái.”

“Ồ, ông phải đi theo con đường bên phải, rồi cứ thế đi thẳng, có điều phải nhớ, đầu tiên là rẽ bên phải, sau đó lại rẽ bên trái, rồi lại rẽ bên phải, lối ấy dẫn đến nhà ông điền chủ, rồi cứ thế đi thẳng và rẽ về bên trái nữa.”

Một người khác vừa đi tới, hỏi hai quý ông này muốn tìm đường đi đâu. Jones cho bác biết, thoạt tiên bác gãi đầu, rồi ngả người tì vào cái gậy cầm ở tay, bác nói:

“Phải đi theo con đường bên phải khoảng một dặm, hoặc một dặm rưỡi, đại khái như thế, rồi sẽ ngoặt sang bên trái, thế là sẽ đến nhà ngài Jin Bearnes.”

Jones hỏi:

“Nhưng ngài John Bearnes là ai?”

Bác kia kêu lên:

“Trời ơi, anh không biết ngài Jin Bearnes là ai à? Thế anh ở đâu đến?”

Hai người này suýt làm Jones phát bẳn, giữa lúc ấy một người khác tiến lại gần, ăn bận giản dị, vẻ người dễ thương (rõ ràng là một tín đồ phái Giáo hữu). Người này nói:

“Anh bạn ơi, tôi thấy rõ anh đã bị lạc đường. Nếu anh bạn nghe tôi thì chớ nên nghĩ đến chuyện tìm đường đi Bristol trong đêm nay. Trời tối mất rồi, mà đường lại khó tìm, không những thế, hồi này, trên đường từ đây đi Bristol đã xảy ra nhiều chuyện trộm cướp lắm. Ngay cạnh đây có một nhà trọ rất tốt, anh có thể lại đó mà tìm chỗ nghỉ ngơi, ăn uống cho cả người và ngựa, sáng mai hẵng hay.”

Jones chần chừ một lát rồi cũng đành bằng lòng nghỉ lại đến sáng hôm sau, và theo người kia đi đến nhà trọ.

Chủ quán là một người lịch sự, bảo với Jones rằng ông ta hy vọng Jones sẽ bỏ qua cho sự tiếp đãi sơ sài vì vợ ông ta vừa đi vắng, bà ta đã khóa tất cả các thứ lại và mang chìa khóa đi theo. Thực ra sự thể là bà này có một cô con gái rượu vừa lấy chồng và sáng hôm ấy, cô gái theo chồng về nhà. Cô này cùng bà mẹ đã tước đoạt gần hết mọi thứ đồ dùng, kể cả tiền nong của người đàn ông khốn khổ: Ông ta có nhiều con thật nhưng bà vợ thì lại chỉ cưng nhất cô con gái này, và để chiều theo ý cô, bà rất có thể vui lòng mà hy sinh tất cả mọi thứ còn lại, kể cả ông chồng nữa.

Jones đang ở trong tâm trạng không thích bất kỳ sự bầu bạn nào, anh chỉ muốn ngồi một mình, nhưng ông tín đồ phái Giáo hữu thực thà kia cứ quấy rầy mãi khiến anh không sao từ chối được. Thấy vẻ mặt cũng như cử chỉ của Jones tỏ rõ anh đang âu sầu, ông tín đồ phái Giáo hữu tội nghiệp cứ muốn cùng ngồi trò chuyện, tưởng rằng như vậy có thể làm cho Jones khuây khỏa được phần nào.

Hai người ngồi với nhau một lúc, không ai nói một lời khiến ông bạn thực thà của chúng ta có thể nghĩ mình đang dự một buổi họp mặt lặng thinh, ông tín đồ phái Giáo hữu, vì lý do nào đó, mà có lẽ là do tính tò mò, bắt đầu gợi chuyện.

“Anh bạn ạ, tôi nhận thấy anh vừa gặp một tai họa nào thì phải, nhưng đừng nên nghĩ ngợi làm gì. Có lẽ anh vừa mất một người bạn, nếu quả thế, anh cần hiểu rằng chúng ta ai cũng phải chết. Và cớ sao anh đau đớn, một khi anh đã biết rằng sự đau buồn của anh chẳng lợi ích gì cho bạn. Chúng ta sinh ra là để chịu tai họa. Chính tôi đây cũng có những nỗi buồn như anh, có thể là những nỗi buồn còn lớn hơn. Tôi có một tài sản lợi tức đồng niên chắc chắn là một trăm đồng bảng, đúng như tôi mong muốn, và cảm ơn Thượng đế, lương tâm tôi không bị cắn rứt điều gì. Thể chất tôi lành mạnh, cường tráng, cũng không một ai có thể đòi nợ tôi, hoặc chê trách tôi vì một lỗi lầm gì... Vậy mà, anh bạn ạ, tôi vẫn thấy rằng anh khổ sở chẳng kém gì tôi...”

Nói đến đây, tín đồ phái Giáo hữu thở dài, Jones bèn đáp:

“Thưa ngài, tôi rất buồn vì ngài không được vui vẻ, dù nguyên nhân ra sao tôi không rõ.”

Tín đồ phái Giáo hữu đáp:

“A, anh bạn ạ, chỉ tại đứa con gái độc nhất của tôi. Nó là niềm vui lớn nhất của tôi trên đời này, thế mà tuần vừa rồi, nó bỏ tôi trốn đi lấy chồng trái với ý muốn của tôi. Tôi đã định cho nó lấy một người xứng đáng, đứng đắn, lại phong lưu nữa, nhưng mà, thật vậy, nó cứ nhất định làm theo ý riêng, trốn biệt đi với một thằng không một xu dính túi. Nếu nó chết đi, như tôi phỏng đoán về người bạn của anh, thì tôi lại hóa ra sung sướng.”

Jones nói:

“Thưa ngài, ngài nói thế cũng lạ thật đấy!”

Tín đồ phái Giáo hữu đáp:

“Ô hay, thà nó chết chẳng hơn là phải đi ăn mày ư? Tôi cũng đã bảo với anh thằng kia không có một xu dính túi, mà dứt khoát là nó đừng hòng mong tôi sẽ thí cho một đồng kẽm. Không, nó lấy chồng vì tình yêu, thì cứ mặc nó sống bằng tình yêu, xem có được không. Cứ để nó đem cái tình yêu của nó ra chợ bày bán, xem có ai đổi cho nó lấy một đồng bạc, hay lấy một đồng trinh không nào?”

Jones nói:

“Ngài biết rõ việc của ngài hơn ai hết.”

Tín đồ phái Giáo hữu tiếp:

“Nhất định chúng nó đã mưu mô với nhau từ lâu để lừa tôi, vì hai đứa biết nhau từ thuở nhỏ, mà tôi thì vẫn dạy nó đừng có yêu đương... tôi bảo nó hàng nghìn lần rằng đấy là chuyện điên rồ, xấu xa. Cái con đĩ đại xảo quyệt ấy giả vờ vâng lời tôi, và tỏ ra khinh bỉ tất cả mọi chuyện đú đởn về xác thịt, thế mà cuối cùng, nó nhảy tót qua cửa sổ gác ba xuống, chả là tôi cũng bắt đầu hơi nghi ngờ, mới nhốt nó cẩn thận ở trên gác, định bụng ngay sáng hôm sau thì gả chồng phăng cho nó theo ý của tôi. Ấy thế mà chỉ trong có mấy giờ đồng hồ, nó làm hỏng hết mọi sự, nó trốn đi mất với thằng người yêu nó tự chọn. Thằng này không trì hoãn, hai đứa lập tức cưới nhau rồi ngủ chung với nhau luôn, tất cả chỉ trong không đầy một giờ đồng hồ. Nhưng đó sẽ là một giờ đồng hồ tai hại nhất trong đời chúng nó, bởi vì tôi sẽ cho chúng nó chết đói, đi ăn mày, đi ăn cắp, tôi sẽ không bao giờ thí cho chúng lấy một xu.”

Đến đây, Jones đứng phắt dậy, kêu lên:

“Quả thật, tôi phải xin ngài thứ lỗi, tôi mong ngài để tôi được yên một mình.”

Tín đồ phái Giáo hữu nói:

“Thôi, thôi, anh bạn, đừng có lo nghĩ, u sầu gì cả. Anh thấy đấy, nhiều người khác cũng đau khổ đâu phải mình anh.”

Jones lại kêu lên:

“Tôi thấy rằng trên đời còn có những kẻ điên, những tên ngu ngốc và những quân vô lại. Nhưng xin cho tôi được khuyên ngài một câu: Ngài hãy cho gọi con gái và con rể ngài về đi, đừng để chính mình gây ra sự đau khổ cho người mà ngài vẫn bảo rằng ngài thương yêu rất mực.”

Tín đồ phái Giáo hữu kêu to:

“Cho đi tìm hai vợ chồng nó về! Thà tôi cho đi mời hai kẻ thù không đội trời chung của tôi còn hơn.”

Jones nói:

“Được, thế thì mời ngài hãy về nhà hoặc đi đâu tùy ý, vì tôi không muốn cùng ngồi với một người như ngài.”

Tín đồ phái Giáo hữu đáp:

“Này anh bạn, tôi khinh bỉ việc bắt buộc ai phải cùng ngồi với tôi.”

Nói đoạn, ông ta định rút tiền trong túi ra, nhưng Jones đã đẩy ông ta ra khỏi cửa một cách hơi phũ phàng.

Câu chuyện của tín đồ phái Giáo hữu tác động mạnh mẽ đến tâm trí Jones khiến lúc ông ta nói anh cứ giương cặp mắt ngó ông ta trân trân. Ông tín đồ phái Giáo hữu cũng nhận thấy thế, lại thêm cách cư xử của Jones, khiến ông tín đồ thực thà đinh ninh anh chàng cùng ngồi với mình bị loạn óc. Thành thử, ông ta không giận vì bị xúc phạm, lại còn thương cảm tình cảnh không may của Jones. Ông ta nói ý kiến của mình với chủ quán, yêu cầu ông này chăm sóc chu đáo vị khách ấy, và đối đãi với Jones cho thật là lịch sự.

Ông chủ quán nói:

“Dứt khoát là tôi sẽ không dùng phép lịch sự với hắn, vì cứ xem tấm áo chẽn có đính đăng ten hắn mặc kia thì hình như hắn cũng như tôi, chẳng phải là dân thượng lưu quý phái gì ráo, hắn chỉ là một đứa con hoang khốn khổ được một điền chủ lớn ở cách đây ba mươi dặm cưu mang, bây giờ bị tống cổ đi thôi (cũng chẳng vì chuyện hay ho gì đâu, chắc chắn thể). Tôi sẽ mời hắn đi nơi khác càng sớm càng hay. Nếu có chịu thiệt thòi thì chịu thiệt một lần đầu tiên vẫn là hơn cả. Cách đây một năm, tôi đã mất cái thìa bạc rồi đấy.”

Ông tín đồ phái Giáo hữu đáp:

“Robin, bác nói về đứa con hoang ở xứ đạo nào thế? Nhất định là bác nhận lầm người này rồi.”

Robin nói:

“Chẳng lầm tí nào. Thằng dẫn đường biết rõ hắn lắm, nó đã bảo với tôi thế!”

Quả thật, người dẫn đường vừa tìm được chỗ ngồi bên lò sưởi, đã vội đem tất cả những điều hắn biết hoặc được nghe phong thanh về Jones ra kể cho mọi người nghe.

Ông tín đồ phái Giáo hữu vừa nghe chủ quán cam kết về dòng dõi thấp hèn và sự không may của Jones, thế là bao nhiêu sự thông cảm biến sạch, ông già thật thà, chất phác trở về nhà, lòng dạ sôi lên vì giận dữ, y như thể một vị công tước bị một kẻ hèn hạ xúc phạm.

Chính ông chủ quán cũng tỏ thái độ khinh miệt tương tự đối với người khách, đến nỗi lúc Jones rung chuông ngỏ ý muốn đi nằm thì ông ta cho anh biết rằng hết cả giường rồi. Không những lão Robin khinh miệt người khách vì chẳng phải là người sang trọng, lão lại còn nghi ngờ anh chàng có dụng tâm xấu xa, nghĩa là rình xem có cơ hội tốt là đánh cắp cái gì trong nhà trọ. Kể ra lão cũng chẳng cần phải lo lắng đền thế, vợ lão cùng cô con gái đã cẩn thận cất đi tất cả những thứ gì không được đóng chặt vào giá đồ đạc rồi. Nhưng bẩm sinh tính lão đa nghi, đặc biệt là từ khi mất cái thìa bạc, tóm lại, lão cứ nơm nớp lo bị mất cắp, thành thử cái cảm tưởng dễ chịu là mình không có gì để mất bị tiêu tan sạch.

Jones được biết không có giường cho mình nằm, đành ngả lưng lên một chiếc ghế rộng làm bằng cói. Trước kia lúc còn ở chỗ tốt hơn nhiều, anh thường không ngủ được, bây giờ giấc ngủ lại rộng lượng đến thăm anh ngay trong căn phòng tồi tàn này.

Về phần chủ quán thì cứ nơm nớp sợ mất cắp nên không dám đi ngủ. Lão bèn quay vào bên bếp lửa, từ đó có thể quan sát cánh cửa độc nhất thông ra phòng khách, gọi là một cái hang thì đúng hơn, tức là chỗ Jones đang nằm, còn cái cửa sổ phòng này thì khỏi lo, vì bất cứ con vật gì lớn hơn con mèo cũng không thể chui lọt.

CHƯƠNG XI

Chuyện xảy ra cho một đại đội lính.

Ông chủ quán ngồi đối diện ngay với cửa phòng khách, quyết chí canh suốt đêm. Người dẫn đường cùng một anh chàng khác cũng thức làm nhiệm vụ với lão khá lâu, dù họ không biết là lão nghi ngờ Jones, mà chính họ cũng chẳng nghi ngờ gì hết. Cái lý do thực khiến họ thức, cuối cùng, cũng khiến họ không thức được nữa, nó chẳng khác gì loại bia nặng và ngon, mà họ thì đã nốc khá nhiều, thành thử mới đầu họ còn hò hét ầm ĩ, về sau, cả hai lăn ra ngủ như chết.

Nhưng rượu thì không có khả năng làm tiêu tan được nỗi lo lắng của lão Robin. Lão bèn cứ thức ngồi trong ghế bành, mắt dán vào khung cửa dẫn sang phòng của Jones. Đang lúc ấy, ngoài cổng nghe thấy tiếng uỳnh một cái, lão vội đứng dậy, buộc lòng phải chạy ra mở cửa. Cửa vừa mở ra, nhà bếp lập tức chật ních những người bận áo đỏ, người nào người nấy cứ sấn sổ mà xông vào lão, y như thể họ định tấn công ồ ạt mà chiếm lấy cái lâu đài bé nhỏ của lão vậy.

Bấy giờ, ông chủ quán buộc phải rời bỏ vị trí của mình để cung cấp đồ uống cho đám khách đông đang gào rượu ầm lên. Xuống hầm lấy rượu lên được hai, ba chuyến, lão đã thấy Jones đứng trước bếp lửa, giữa đám lính. Chúng ta cũng dễ dàng hiểu được rằng ngần ấy người kéo đến thì ai mà ngủ nổi.

Bây giờ đại đội lính đã thỏa mãn cơn khát, chỉ còn việc trả tiền, vấn đề này thường đẻ ra những chuyện rắc rối, họ thường thấy khó khăn trong việc công nhận món tiền phải trả, vì họ không chịu tuyệt đối tôn trọng công lý trong việc phân bổ quy định ai uống bao nhiêu thì phải trả ngần ấy tiền. Trong trường hợp này, khó khăn ấy đã xảy ra và càng khó khăn hơn là vì có một vài người, trong lúc vội vã, uống xong chầu rượu thứ nhất đã đi mất, quên khuấy, không góp phần của mình vào khoản tiền thanh toán chung.

Ấy thế là nổ ra một cuộc tranh cãi gay gắt, trong đó có thể nói rằng người ta nói một câu lại chửi một câu, vì số tiếng chửi so với những lời lẽ khác ít nhất cũng là ngang nhau. Trong cuộc tranh cãi này, tất cả đại đội lính cùng nói một lúc, hình như ai cũng có khuynh hướng muốn giảm số tiền về phần mình đến con số không, thành thử xem ra rất có khả năng đi tới kết luận là phần lớn số tiền ấy ông chủ quán phải trả, hoặc là không có người trả (thì cũng vậy).

Suốt lúc đó, Jones bận nói chuyện với viên trung sĩ, người này hoàn toàn thờ ơ với cuộc tranh cãi đang diễn ra, bởi lẽ anh ta có cái đặc quyền đã được ấn định từ bao đời nay, tức là không phải trả tiền.

Đang khi cuộc tranh cãi đã trở nên khá gay go, có vẻ như muốn dẫn tới một quyết định có tính chất quân sự thì Jones bước ra, tiếng ồn ào lắng xuống ngay lập tức. Jones tuyên bố sẽ trả tất cả số tiền rượu, tổng cộng không hơn ba shilling và bốn xu.

Lời tuyên bố trên khiến cho Jones được toàn bộ đại đội lính cảm tạ và hoan hô. Khắp phòng vang lên những tiếng “vị thượng lưu đáng kính, cao quý, tốt bụng...” Ngay chính ông chủ quán cũng đã bắt đầu có cảm tình hơn với Jones, và không còn tin câu chuyện người dẫn đường kể lại.

Viên trung sĩ đã cho Jones biết rằng họ đang tiến quân đi trấn áp bọn phiến loạn, và chờ đợi được chỉ huy bởi công tước Cumberland anh hùng. Nhân chuyện này bạn đọc có thể nhận thấy (một hoàn cảnh mà chúng tôi thấy không cần thiết phải thông báo trước) hồi ấy đúng là thời kỳ cuộc phiến loạn đang ở đỉnh điểm, thực vậy, loạn quân đang tiến vào đất Anh, người ta phỏng đoán chúng dự định tấn công lực lượng quân sự của hoàng gia và tính chuyện tiến về tận kinh đô.

Trong máu Jones vốn có pha lẫn ít nhiều chất anh hùng, anh lại là người nhiệt thành với lý tưởng tự do cao quý và tôn giáo Tin lành. Do đó, không nên ngạc nhiên nếu như anh nảy ra ý muốn tình nguyện chiến đấu trong cuộc chiến này, vì những trường hợp như vậy còn có thể dẫn tới những hành động lãng mạn, ngông cuồng hơn nhiều.

Vị sĩ quan của chúng ta đã dùng đủ mọi cách khuyến khích cái khuynh hướng tốt đẹp này ngay lúc anh ta mới thấy nó hé lộ ra. Bây giờ anh ta mới lớn tiếng tuyên bố quyết định cao quý này cho mọi người rõ, quyết định được toàn thể đại đội vui vẻ đón nhận. Họ reo ầm lên: “Thượng đế phù hộ đức vua George và quý ngài!” rồi vừa tuyên thệ họ vừa nói thêm: “Chúng tôi sẽ chiến đấu bên cạnh hai ngài cho tới giọt máu cuối cùng!”

Một vị thượng lưu vẫn ngồi nốc rượu tì tì suốt đêm trong quán cũng quyết định tham gia cuộc chiến, sau khi nghe những lý lẽ viên sĩ quan đưa ra để thuyết phục. Thế là người ta chất ngay cái hòm quần áo của Jones lên xe chở đồ của đại đội. Đội quân sẵn sàng lên đường thì người dẫn đường tiến về phía Jones nói:

“Thưa ngài, tôi hy vọng rằng ngài quan tâm giúp tới việc đôi ngựa của tôi đã bị buộc suốt đêm ngoài trời, và chúng ta đã đi lạc đường khá lâu.”

Jones lấy làm ngạc nhiên thấy hắn dám táo gan đòi hỏi như vậy, bèn hỏi những người lính xem hắn vòi vĩnh thế có đúng hay không. Họ đồng thanh lên án người dẫn đường về tội đã tìm cách đánh lừa một vị thượng lưu. Người thì bảo phải gô cổ hắn lại, kẻ thì nói phải bắt hắn chịu hình phạt chạy giữa hai hàng người liên tiếp quật gậy xuống, viên trung sĩ giơ gậy lên chỉ về phía hắn mà dọa rằng nếu hắn ở dưới quyền chỉ huy của anh ta, thì anh ta thề sẽ đem hắn ra làm gương cho binh lính.

Tuy nhiên, Jones bằng lòng với sự trừng phạt là không thỏa mãn yêu sách của người dẫn đường, đoạn cùng đám bạn đồng ngũ mới lên đường, bỏ mặc người dẫn đường ở lại, hắn đành trả thù bằng cách chửi rủa, mạt sát. Ông chủ quán cũng hùa theo, nói:

“Phải, phải, hắn ta thượng lưu đứt đuôi đi rồi! Một vị thượng lưu mà lại đi lính, hay quá! Nhất định là hắn sẽ bận một cái áo có đính đăng ten. Ngạn ngữ xưa có câu rất đúng: “Không phải tất cả cái gì lóng lánh cũng đều là vàng.” Thoát được của nợ ấy, thật may cho tôi quá.”

Suốt ngày hôm ấy, viên trung sĩ và người lính mới trẻ tuổi cùng đi với nhau. Viên trung sĩ vốn là một tay hóm hỉnh, anh ta kể cho Jones nghe nhiều chuyện lý thú về những chiến dịch anh ta đã tham dự, mặc dầu trong thực tế anh ta chưa hề đánh đấm bao giờ. Anh ta cũng vừa mới đăng lính ít lâu, nhờ xoay xở khéo léo, được lòng các sĩ quan, anh ta được thăng chức nhanh chóng, đặc biệt là nhờ tài mộ lính, một công việc anh ta có nhiều khả năng nhất.

Suốt cuộc hành quân, đám binh lính bày ra nhiều trò giải trí vui vẻ. Nhiều câu chuyện về những cuộc trú quân vừa qua được lôi ra kể, người nào người ấy tha hồ tự do đùa cợt các sĩ quan của họ, đôi khi câu chuyện đùa cợt rất thô bạo, gần như là một chuyện làm sỉ nhục. Thấy thế, Jones sực nhớ đọc sách thấy có nói tới một phong tục của người Hy Lạp và người La Mã, trong một số ngày hội hoặc một số dịp long trọng, họ đã để cho nô lệ mặc sức tự do muốn nói gì về chủ thì nói.

Đoàn quân ít ỏi của chúng ta gồm hai đại đội bộ binh, đã đến nơi dự định trú quân ban đêm. Viên trung sĩ báo với viên trung úy, tức là vị sĩ quan chỉ huy của anh ta rằng trong buổi hành quân hôm ấy anh ta đã nhặt được hai người. Theo lời anh ta nói thì một người nom phong nhã chưa từng thấy (chỉ anh chàng nốc rượu) vì cao gần mét tám, khổ người cân đối, chân tay khỏe mạnh, còn người kia (chỉ Jones) thì nên cho xung vào đội hậu vệ.

Hai người lính mới bèn được dẫn ra mắt viên sĩ quan, ông ta xem xét anh chàng cao mét tám trước, vì được dẫn đến trước, rồi mới ngó đến Jones. Thoạt thấy Jones, viên trung úy không khỏi tỏ ra ngạc nhiên, vì không những người lính tình nguyện này ăn mặc sang trọng, dáng vẻ quý phái tự nhiên, mà tướng mạo lại có vẻ đường hoàng khác thường, điều này hiếm thấy trong bọn người tầm thường, và quả thật đó là dáng vẻ của những người thuộc tầng lớp trên. Viên trung úy nói:

“Thưa ngài, viên trung sĩ của tôi báo cáo rằng ngài vui lòng đầu quân phục vụ trong đại đội hiện tôi giữ quyền chỉ huy, nếu quả vậy, thì thưa ngài, điều này hứa hẹn sẽ làm vinh dự rất nhiều cho đại đội chúng tôi và chúng tôi rất hân hạnh được tiếp nhận một vị thượng lưu cầm vũ khí đứng trong hàng ngũ chúng tôi.”

Jones đáp rằng anh không hề nói có ý định đầu quân, mà anh vốn rất nhiệt thành với cái lý tưởng cao quý mà họ đang chiến đấu vì nó cho nên anh muốn nhập ngũ với tư cách quân tình nguyện. Jones kết luận bằng mấy lời chúc tụng viên trung úy, và ngỏ ý rất hài lòng được ở dưới sự chỉ huy của ông ta.

Viên trung úy cũng đáp lại cử chỉ lịch sự ấy, ông ta tán dương quyết định của Jones, bắt tay anh và mời anh dùng bữa với mình cùng một số sĩ quan khác.

CHƯƠNG XII

Câu chuyện xảy ra với các sĩ quan trong đại đội.

Viên trung úy mà chúng tôi nói tới trong chương trên, và là người chỉ huy toán quân này, tuổi đã gần sáu mươi. Ông ta nhập ngũ từ khi còn rất trẻ, và đã tham dự trận đánh Tannieres với tư cách là sĩ quan cầm cờ. Trong trận này, ông ta bị hai vết thương, và đã tỏ ra rất dũng cảm, đến nỗi ngay sau trận đánh, lập tức được công tước Marlborough thăng lên cấp trung úy. Kể từ đó, ông ta cứ ở nguyên cương vị ấy, nghĩa là trong suốt gần bốn mươi năm trời. Trong thời gian này, ông ta đã thấy vô khối người khác được đề bạt lên những vị trí cao hơn mình, và bây giờ ông ta đang khổ nhục vì nỗi bị một bọn trẻ con chỉ huy, cái hồi ông ta nhập ngũ thì bố chúng nó mới còn đang bú mẹ.

Sự thất bại trong nghề nghiệp này chẳng phải chỉ tại ông ta không có bè bạn có thế lực. Ông ta đã có cái không may làm phật ý vị đại tá cấp trên, người vẫn nắm quyền chỉ huy trung đoàn liên tục trong nhiều năm. Vị đại tá này ghét cay ghét đắng ông ta, chẳng phải vì ông ta không đủ tư cách là một sĩ quan, hoặc vì bản thân ông ta có thiếu sót gì, mà chỉ vì vợ ông ta ăn ở vụng về. Bà này vốn rất đẹp, và tuy yêu chồng rất mực, song bà nhất định không chịu bỏ ra một vài ân huệ nào đó mà viên đại tá kia đòi hỏi ở bà, để mua lấy việc thăng thưởng cho chồng.

Đặc biệt, viên trung úy kia càng đau khổ hơn vì trong khi bản thân là nạn nhân chịu đựng sự thù hằn của viên đại tá thì chính ông ta lại không hề biết, cũng không hề ngờ rằng lão thù ghét mình, bởi vì, quả thực, ông ta không thể nghĩ rằng mình lại bị ghét bỏ một khi biết rõ mình chẳng làm gì nên tội. Còn bà vợ thì e ngại chồng vì tôn trọng danh dự mà sẽ gây ra chuyện gì chăng nên đành chỉ bằng lòng với việc bảo toàn danh tiết mà không dám hưởng cái thú chinh phục được trái tim kẻ khác.

Viên sĩ quan bất hạnh này (chúng tôi nghĩ có thể gọi ông ta như vậy) có nhiều đức tính tốt ngoài khả năng về nghề nghiệp, vì ông ta là một người mộ đạo, thực thà, tốt bụng, ông ta lại khéo léo trong việc chỉ huy nên được hết thảy mọi người yêu mến, quý trọng không những chỉ trong đại đội của ông ta, mà còn trong toàn thể trung đoàn.

Trong số mấy viên sĩ quan cùng hành quân với ông ta, có một trung úy trẻ tuổi người Pháp. Tay này xa nước Pháp khá lâu đủ để quên cả tiếng mẹ đẻ, nhưng sống tại nước Anh chưa đủ lâu để học được tiếng của chúng ta, thành thử thực sự là anh ta chẳng nói một thứ tiếng nào hết, và trong đa số trường hợp thông thường, anh ta nói chỉ vừa đủ cho người ta đoán hiểu ý mình. Ngoài ra còn hai sĩ quan cầm cờ, cả hai đều rất trẻ, một người là con nuôi một vị luật sư, còn người kia là con trai riêng của vợ một người quản gia trong một gia đình quý tộc.

Bữa ăn tối vừa xong, Jones kể lại cho mọi người nghe những chuyện đùa vui của lính tráng trong cuộc hành quân. Anh nói:

“Tuy họ nói tầm bậy tầm bạ thế, nhưng tôi dám thề rằng tiếp xúc với quân thù, họ sẽ hành động như lính Hy Lạp nhiều hơn là lính thành Troy*.”

Một sĩ quan cầm cờ nói:

“Người Hy Lạp và người thành Troy! Chúng là những quân quái quỷ nào vậy? Tôi đã từng nghe tên tất cả các đạo quân Âu châu, mà chưa hề biết đến những người này.”

Viên trung úy đáng kính nói:

“Anh Northerton ơi, đừng có làm ra bộ dốt nát quá đi. Tôi nghĩ rằng anh cũng đã nghe nói đến người Hy Lạp và người thành Troy, mặc dầu anh chưa từng đọc Homer của Pope. Bây giờ quý ngài đây nhắc đến, tôi mới nhớ rằng tác giả đã ví cuộc tiến quân của người thành Troy như một đàn ngỗng kêu cạc cạc, và hết sức tán dương sự im lặng của quân Hy Lạp. Và xin lấy danh dự mà thề rằng nhận xét của anh chàng lính mới đây thật là chí lý.”

Viên trung úy người Pháp nói:

“Bỏ cha, tôi nhớ ra rồi, ở trường, bà Daciere đã dạy tôi về chuyện của họ, người Hy Lạp và người thành Troy, họ đánh nhau vì một người đàn bà... phải, phải, tôi đã đọc tất cả rồi.”

Northerton nói:

“Mặc xác lão Homo* của anh. Tôi còn mang vết tích lão ở mông đít đây này. Thằng Thomas trong trung đoàn ta lúc nào cũng có một tập Homo trong túi, tôi vớ được mà không đốt phăng ngay thì tôi cứ là con vật. Lại còn Corderius nữa, đồ con nhà thổ đã làm tôi bị quật bao nhiêu roi.”

Viên trung úy hỏi:

“Vậy ra anh cũng đã từng đến trường sao, Northerton?”

Northerton đáp:

“Tôi đã đi học mới bỏ mẹ chứ. Quỷ chả bắt ông bố tôi đi vì tội đã bắt tôi đi học. Cái lão già ấy muốn tôi thành một mục sư cơ đấy, nhưng tôi nghĩ bụng, lão già vô tích sự ơi, tôi sẽ cho lão biết tay, cái thói dở người của lão, ma quỷ cũng không ngửi được, không buộc được tôi nghe theo đâu. Thằng Jemmy Oliver trong trung đoàn cũng suýt nữa thì phải làm thầy tu hổ mang đấy, và nếu thế thì đáng thương biết bao nhiêu, vì thằng cha là một tay đẹp trai nhất thế giới. Nhưng mà thằng cha còn khá hơn tôi vì hắn không biết đọc cũng chẳng biết viết.”

Viên trung úy nói:

“Anh đã gán cho bạn anh một tính cách rất hay, và cũng rất xứng đáng nữa, tôi dám nói thế, nhưng Northerton ơi, xin anh hãy chừa cái thói văng tục kì quặc và xấu xa ấy đi, tôi cam đoan với anh rằng nếu anh tưởng thế là thông minh, lịch sự thì anh đã lầm. Tôi cũng mong anh nghe lời tôi khuyên mà đừng nói xấu giới tu hành nữa. Gán cho một giới nào đó những cái tên tồi tệ và những ý nghĩ xấu xa thường thường vẫn là vô lý, đặc biệt là khi nói về một chức việc thiêng liêng như vậy, bởi vì lăng mạ giới nào thì cũng là lăng mạ chính cái chức việc ấy. Tôi xin để anh tự xét đoán xem những người đang chiến đấu để bảo vệ tôn giáo Tin lành mà ăn nói như thế thì có thích hợp không.”

Adderly, người sĩ quan cầm cờ thứ hai từ nãy vẫn ngồi đung đưa hai chân, miệng ngâm nga một điệu hát, có vẻ như không chú ý đến cuộc tranh luận, bây giờ mới lên tiếng:

“Ồ, thưa ngài, trong chiến tranh người ta không nói chuyện tôn giáo*.”

Northerton kêu lên:

“Đúng lắm, chú mày ạ, nếu chỉ vì vấn đề tôn giáo thì tôi mặc xác mấy ông mục sư tự đi mà đánh nhau.”

Jones nói:

“Thưa các vị, tôi không rõ ý kiến các vị thế nào, song tôi nghĩ rằng người ta không thể đầu quân vì một lý tưởng nào cao cả hơn là vì tín ngưỡng của mình. Và cứ như những điều ít ỏi mà tôi đọc được trong lịch sử thì chỉ những người lính mang nhiệt tâm tín ngưỡng mới chiến đấu thật gan dạ. Riêng tôi, mặc dầu tôi yêu đức vua và đất nước tôi như bất cứ người dân Anh nào khác, nhưng sở dĩ tôi tình nguyện nhập ngũ một phần không nhỏ cũng vì lý tưởng tôn giáo Tin lành.”

Northerton nháy mắt ra hiệu cho Adderly, rồi ranh mãnh thì thầm:

“Đốt cho cái thằng hay dạy đời một trận, đốt cho nó một mẻ.”

Đoạn quay lại Jones, viên sĩ quan này hỏi:

“Thưa ngài, tôi rất lấy làm hân hạnh vì ngài đã tình nguyện chiến đấu trong hàng ngũ của trung đoàn tôi, bởi vì giả sử vị mục sư của chúng tôi lúc nào đó có quá chén một chút thì tôi thấy ngài có thể thế chân ông ta được đấy. Tôi chắc ngài đã từng học qua trường đại học. Ngài có thể làm ơn cho tôi biết ngài đã học ở trường đại học nào không?”

Jones đáp:

“Thưa ngài, chẳng những tôi không học đại học, mà tôi còn có cái ưu điểm của chính ngài, bởi vì tôi chưa bao giờ đi học.”

Viên sĩ quan cầm cờ kêu lên:

“Ấy là tôi thấy ngài hiểu nhiều biết rộng nên mới phỏng đoán vậy...”

Jones đáp:

“Ồ, thưa ngài, người ta có thể không đi học mà vẫn hiểu biết được ít nhiều, cũng như có đi học mà vẫn chẳng thể biết gì hết.”

Viên trung úy kêu lên:

“Hay, anh lính trẻ tuổi ạ. Này, Northerton, xin lấy danh dự mà thề anh nên để cho anh ta được yên thì hơn, vì đối với anh, anh ta khó chơi lắm đấy.”

Northerton lấy làm khó chịu vì câu nói châm biếm của Jones, nhưng anh ta nghĩ rằng mới bị khiêu khích như thế chưa đủ để cho anh ta đấm đá hoặc văng ra những câu như “thằng đểu” hay “thằng khốn nạn”, là những cách duy nhất anh ta thấy có thể dùng để trả miếng. Do đó, anh ta cứ im lặng cái đã, nhưng cũng định hễ có cơ hội là trả miếng câu giễu cợt bằng sự lăng mạ.

Bây giờ đến lượt Jones nâng cốc chúc tụng, Jones không thể kìm mình khỏi nhắc tới cái tên Sophia thân yêu của anh. Thế là Jones liền cất tiếng chúc Sophia, vì anh nghĩ rằng những người hiện có mặt không thể đoán được cô là ai.

Nhưng viên trung úy là người chủ tiệc không chịu thỏa mãn chỉ với cái tên Sophia, ông ta đòi phải nói cả họ của cô gái nữa. Jones hơi ngần ngừ, rồi sau cũng nói đó là Sophia Western. Northerton tuyên bố anh ta sẽ không chịu nâng cốc chúc sức khỏe của cô thiếu nữ, trừ phi có ai chịu bảo đảm cho cô. Anh ta nói:

“Tôi biết một người tên là Sophy Western đã ngủ với đến một nửa số đàn ông ở Bath, mà có lẽ chính là người đàn bà ấy.”

Jones rất nghiêm trang nói với anh ta rằng sự thực trái ngược hẳn. Anh khẳng định người thiếu nữ anh vừa nhắc đến là một tiểu thư con nhà gia thế và giàu có.

Viên sĩ quan cầm cờ nói:

“Ái chà, đúng con bé ấy rồi, mẹ kiếp! Cũng chỉ là một con bé ấy thôi. Tôi đánh cuộc nửa tá vang Burgundy đây. Thằng Tom French trong trung đoàn vẫn dắt con bé đi chơi với chúng tôi tại bất cứ quán rượu nào ở phố Bridges.”

Nói đoạn anh ta bắt đầu miêu tả thật đúng hình dáng Sophia (anh ta đã gặp cô đi chơi cùng bà Western) rồi kết luận rằng bố con bé có một gia sản lớn ở Somerset.

Mấy anh chàng si tình có bao giờ tha thứ cho kẻ khác đùa cợt về người yêu của mình. Tuy nhiên, Jones cũng không nổi khùng ngay vì những lời mạt sát kia như lẽ ra phải thế, mặc dầu trong người anh có cả máu si tình lẫn máu anh hùng.

Nói cho đúng sự thật thì xưa nay vốn ít gặp phải lối chơi xỏ này, thành thử anh cũng không hiểu ngay ý nghĩa, và trong một lúc lâu vẫn cứ tưởng quả thực Northerton đã lầm lẫn nàng tiên của mình với một người nào khác. Nhưng lúc này anh quay sang viên sĩ quan cầm cờ, vẻ mặt lạnh lùng, nói:

“Thưa ngài, xin ngài hãy chọn một vấn đề khác để phô tài, vì ngài nên yên trí rằng tôi sẽ không chịu được một lời đùa hỗn nào về tư cách của tiểu thư ấy.”

Người kia đáp:

“Đùa hỗn ư? Mẹ kiếp! Tôi nói chuyện đứng đắn nhất đời đấy ạ. Thằng Tom French trong trung đoàn chơi cả hai cô cháu nó ở Bath.”

Jones kêu lên:

“Vậy thì tôi phải nói nghiêm chỉnh với ngài rằng ngài là một tên khốn nạn trơ tráo nhất thế giới.”

Anh vừa nói dứt lời thì viên sĩ quan cầm cờ mồm chửi ầm lên, tay phang luôn một chai đầy rượu vào đầu Jones, trúng vào mé trên thái dương bên phải, Jones ngã lăn quay xuống đất.

Kẻ chiến thắng thấy kẻ thù của mình nằm quay lơ trước mặt, máu bắt đầu chảy giàn giụa từ vết thương, bèn bắt đầu tính chuyện rời bỏ chiến trường, vì chẳng còn giành được thêm danh vọng nào khác. Nhưng viên trung úy can thiệp ngay, ông ta bước ra án ngữ trước cửa, chặn đường thoát lui của anh ta.

Northerton cứ nằn nì mãi với viên trung úy, xin để cho anh ta được tự do, anh ta nhấn mạnh rằng anh ta ở lại đây sẽ đưa đến những hậu quả không hay, anh ta lại bảo anh ta chẳng làm thế nào khác được. Anh ta nói:

“Ồ! Tôi chỉ định đùa chơi hắn ta thôi. Tôi có nghe ai nói điều gì xấu về cô Western bao giờ đâu.”

Viên trung úy nói:

“Thật thế hả? Vậy thì anh đáng bị treo cổ lắm, vì tội đùa cợt kiểu ấy cũng như vì tội dùng thứ vũ khí này. Anh là tù binh của tôi, anh không được rời khỏi đây trong khi chờ vệ binh đến bắt.”

Viên trung úy có uy lực rõ ràng đối với anh chàng sĩ quan cầm cờ, đến mức giả sử lúc ấy sẵn gươm đeo bên mình thì cái tinh thần hăng hái, dũng cảm đã khiến Northerton đánh nhân vật chính đáng thương của chúng ta ngã lăn trên mặt đất, cũng không thể thúc đẩy anh ta dám rút gươm đâm viên trung úy.

Nhưng ngay từ phút đầu cuộc xô xát, bao nhiêu gươm treo trong phòng đều đã bị viên sĩ quan người Pháp thu giữ cả rồi. Thành thử Northerton đành ngồi đợi kết cục của câu chuyện.

Theo yêu cầu của sĩ quan chỉ huy, viên sĩ quan người Pháp và Adderly nâng Jones dậy, nhưng nhận thấy anh không còn mấy tí dấu hiệu của sự sống (nếu không phải là chết hẳn) nên họ lại đặt anh xuống. Adderly rủa Jones làm cho áo ngoài của anh ta vấy máu, anh chàng người Pháp thì tuyên bố:

“Mình dại quá, lại đi mó vào xác một người Anh đã chết. Nghe nói luật pháp nước Anh treo cổ người cuối cùng mó vào xác họ.”

Lúc viên trung úy tốt bụng ra đứng chặn cửa, ông ta cũng đồng thời giật chuông. Người hầu bàn lập tức chạy vào, ông ta bèn sai đi gọi một đội lính và một bác sĩ. Nghe ông ta ra lệnh như vậy, lại được anh hầu bàn kể lại những điều chính mắt anh ta được thấy, binh lính và cả hai vợ chồng ông chủ quán, mấy người hầu bàn cùng những người tình cờ có mặt ở đó lập tức đổ xô đến.

Chúng tôi không thể nào kể lại được mọi chi tiết cũng như những lời bàn tán tiếp theo cảnh tượng vừa xảy ra trừ phi tôi có bốn mươi ngòi bút và có thể cùng viết một lúc, để ghi hết những lời mọi người nói. Do đó, mong bạn đọc đành bằng lòng với những sự việc chủ yếu, phần còn lại có lẽ xin cho lược bớt.

Việc đầu tiên phải làm là bắt giữ Northerton giao cho sáu người lính do một viên hạ sĩ quan dẫn đầu. Họ dẫn anh ta rời khỏi nơi anh ta rất muốn rời bỏ, nhưng không may là để đi tới một nơi anh ta rất không muốn tới. Nói cho đúng sự thật thì lòng thèm khát danh vọng của người ta cũng thật là kì quái, bất thường, đúng lúc anh chàng trẻ tuổi kia đạt được danh vọng nói trên thì anh ta lại chỉ ước sao được chúi vào một xó rừng nào đó để cho cái tiếng tăm kia không lọt được đến tai.

Điều khiến chúng tôi ngạc nhiên, và có lẽ các bạn độc giả cũng vậy, là viên trung úy, vốn là người tốt bụng, đáng quý lại quan tâm chủ yếu đến việc bắt giữ kẻ phạm tội hơn là cấp cứu sinh mệnh cho người bị thương. Chúng tôi đưa ra nhận xét này không nhằm mục đích giải thích một cử chỉ kì quái như vậy, nhưng vì e rằng một nhà phê bình nào đó sau này sẽ lấy làm hãnh diện vì mình đã khám phá ra điều ấy. Chúng tôi muốn mấy vị ấy hiểu rằng chúng tôi có thể nhìn thấy rõ những cái gì là kì quái trong nhân vật cũng như nhìn rõ chính các nhân vật ấy, song công việc của chúng tôi là sự việc có thế nào thì kể lại như vậy. Xong việc của chúng tôi thì đến phần bạn đọc uyên bác và sáng suốt tra cứu lại nguyên bản cuốn sách của tự nhiên, mỗi đoạn trong truyện này đều chép lại từ đó, tuy rằng chúng tôi thường không viện dẫn ra từng trang cụ thể.

Những người mới kéo đến có thái độ khác. Họ không tò mò tìm biết thêm về viên sĩ quan cầm cờ, họ muốn chờ tới lúc anh ta có thái độ dễ gần hơn. Hiện giờ họ dồn tất cả sự chú ý vào người nằm trên sàn nhà, máu me bê bết, khi được đặt thẳng người trên một cái ghế, Jones bắt đầu cử động và có một vài dấu hiệu chứng tỏ còn sống. Mọi người vừa nhận thấy thế (mới đầu ai cũng yên trí là anh chết rồi) lập tức nhao nhao mách phương thuốc chữa (vì không có ai làm nghề bác sĩ ở đây nên người nào cũng lĩnh ngay nhiệm vụ ấy).

Mọi người đồng tình bảo phải trích huyết, nhưng không may chẳng có ai biết cách làm. Họ bèn kêu ầm lên: “Đi gọi bác thợ cạo” nhưng không một ai động đậy. Người ta mách nhiều thứ thuốc trợ tim, nhưng cũng chẳng ai buồn đi tìm. Ông chủ quán bèn sai người lấy một vại bia loại nặng và một khoanh bánh mì nướng, bảo rằng ở nước Anh đó là thứ thuốc trợ tim tốt nhất.

Người được việc nhất trong tình hình này, hoặc có vẻ là được việc nhất, là bà chủ quán. Bà cắt một ít tóc của mình rịt vào vết thương để cầm máu. Đoạn bà lấy tay chà sát vào thái dương và tỏ ý khinh thường thứ thuốc bia của ông chồng, bà sai một người đầy tớ gái lấy một chai rượu mạnh trong tủ riêng của bà. Rượu vừa đem tới, bà khuyên Jones lúc này vừa tỉnh lại, uống một hơi thật dài.

Sau đó một lúc, bác sĩ đến. Xem vết thương, ông ta lắc đầu, không tán thành mọi việc đã làm, và ra lệnh ngay tức khắc đưa người bị thương đi nằm. Chúng tôi nghĩ nên để cho anh nghỉ ngơi ở đó một thời gian, và do vậy, chấm dứt chương này ở đây.

CHƯƠNG XIII

Kể lại sự khéo léo của bà chủ quán, sự uyên bác của ông bác sĩ và tài giải quyết sự việc của viên trung úy đáng kính.

Lúc người bị thương được khênh lên giường, quán rượu vãn hẳn, không còn đông người chen chúc như lúc trước, bà chủ quán nói với viên sĩ quan chỉ huy thế này:

“Thưa ngài, tôi e rằng người trẻ tuổi này đã không hành động xứng đáng như lẽ phải trong cách đối xử với ngài, và nếu như anh ta bị giết thì tôi nghĩ cũng đáng thôi. Đã hẳn là một khi những bậc thượng lưu chấp nhận cho kẻ bề dưới được cùng ngồi với mình thì thường thường nên giữ thái độ lãnh đạm mới phải, song ông chồng cũ của tôi vẫn bảo rằng ít người biết cách xử sự như vậy. Riêng phần tôi, nhất định là tôi chẳng chịu cho bất cứ anh chàng nào cũng len lỏi được vào ngồi cùng với các vị thượng lưu. Tôi cứ nghĩ anh ta là một sĩ quan, lúc ông trung sĩ bảo tôi rằng anh ta chỉ là lính tình nguyện, tôi mới vỡ nhẽ.”

Viên trung úy đáp:

“Bà chủ quán ơi, bà đã hiểu lầm hoàn toàn câu chuyện. Người trẻ tuổi này đã có thái độ hết sức đúng đắn và tôi tin rằng về mặt thượng lưu, anh ta còn hơn rất nhiều viên sĩ quan cầm cờ đã lăng mạ anh ta. Nếu người trẻ tuổi này chết thì kẻ đánh anh ta sẽ có nhiều lý do để ân hận: Trung đoàn sẽ phải thải trừ đi một phần tử phức tạp, một kẻ đã gây tiếng xấu cho quân đội. Và nếu như hắn lại thoát khỏi bàn tay của pháp luật nữa thì, thưa bà, thôi thế là hết.”

Bà chủ quán nói:

“Ái chà chà! Ra thế cơ đấy! Nào ai mà biết được! Ái chà chà, tôi cũng mừng là ngài muốn thi hành công lý, và nhất định là ai cũng cần được hưởng công lý. Người thượng lưu không thể cứ giết người thường mà không phải chịu trách nhiệm. Một người thường cũng có linh hồn cần được cứu vớt như những người sang trọng.”

Viên trung úy nói:

“Thưa bà, quả thật bà đã nói oan cho người lính tình nguyện này. Tôi dám thề rằng anh ta là người thượng lưu hơn cả viên sĩ quan kia.”

Bà chủ quán kêu lên:

“Ôi dào! Ông chồng cũ của tôi tinh thật! Ông ấy vẫn bảo đừng có trông mặt mà bắt hình dong. Kể ra nom anh ta cũng có thể là người khá. Mãi đến lúc anh ta khắp người máu me đầm đìa, tôi mới nhận thấy đấy chứ. Nào ai biết được! Có thể là một cậu công tử thất tình nào hẳn. Ra thế cơ đấy! Anh ta mà chết, bố mẹ chắc khổ lắm nhỉ! Cái tên khốn kiếp kia bị ma quỷ xúi giục thế nào mà giở trò như vậy. Dứt khoát là hắn làm cho quân đội mang tiếng xấu, đúng như ngài nói, vì xưa nay, đa số các vị thượng lưu trong quân đội mà tôi gặp đều là những người hoàn toàn khác hẳn, có vẻ như họ không muốn làm rơi dù chỉ là một giọt máu của người Cơ đốc giáo cũng như của người khác. Tôi muốn nói là trong đời sống bình thường, như ông chồng cũ của tôi vẫn bảo thế. Đã hẳn là có chiến tranh thì phải có đổ máu, nhưng về điều ấy họ không đáng trách. Ra trận họ càng giết được nhiều quân địch bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu, và tôi chẳng cầu mong gì hơn là họ cứ giết sạch bọn chúng đi.”

Viên trung úy mỉm cười, nói:

“Thưa bà, niềm mong ước của bà có phần quá khát máu đấy.”

Bà kia đáp:

“Đâu có, thưa ngài. Tôi chỉ khát máu đối với kẻ thù thôi, và điều đó chẳng có hại gì. Đã hẳn là lẽ tự nhiên chúng ta mong cho kẻ thù chết, để cho chiến tranh có thể chấm dứt, để cho thuế má giảm xuống chứ: Bởi vì thuế của chúng tôi đang phải đóng bây giờ thật khủng khiếp. Thuế ánh sáng cửa sổ mà tới trên bốn mươi shilling. Ấy là chúng tôi đã hết sức ngăn lại, hầu như đã che kín nhà như cái hũ nút ấy. Tôi bảo với nhân viên thu thuế rằng: “Cứ tưởng các ông nới tay cho chúng tôi mới phải, chúng tôi vẫn là những người bạn tốt của chính phủ cơ mà, đó là điều chắc chắn. Chúng tôi nộp rất nhiều tiền cho chính phủ.” Tôi vẫn thường bụng bảo dạ, chính phủ chẳng thấy họ phải hàm ơn chúng tôi hơn là đối với những kẻ không đóng góp một xu nào cho họ sao. Ấy, việc đời nó vẫn vậy.”

Bà ta còn đang kể lể thì ông bác sĩ bước vào phòng, viên trung úy hỏi ngay người bị thương hiện ra sao, nhưng ông ta chỉ nói:

“Tôi tin rằng khá hơn so với tình trạng nếu như tôi không đến, mặc dù vậy, giá tôi được gọi đến sớm thì vẫn hay hơn.”

Viên trung úy hỏi:

“Thưa ngài, tôi hy vọng xương sọ anh ta không bị vỡ đấy chứ?”

Ông bác sĩ đáp:

“Hừm, vỡ xương cũng không nhất thiết là triệu chứng nguy hiểm nhất. Sự bầm giập và vết thương hở mới hay gây ra những biến chứng tệ hại, hậu quả còn tai hại hơn là gãy xương. Người không biết gì thường hay kết luận, cứ xương sọ không bị vỡ thế là ổn rồi, còn tôi thì thà gặp một người xương sọ bị giập nát còn hơn gặp phải những trường hợp bị bầm giập.”

Viên trung úy hỏi:

“Tôi hy vọng rằng hiện không có những triệu chúng ấy?”

Ông bác sĩ đáp:

“Không phải bao giờ triệu chứng cũng đều đều, hoặc cố định. Tôi từng biết có những trường hợp buổi sáng triệu trứng rất bất lợi, mà đến trưa lại rất tốt, và đến đêm lại trở lại bất lợi. Quả thật, về vấn đề thương tích thì câu nói Nemo repentefuit turpissimus là hoàn toàn đúng. Tôi còn nhớ một lần được mời đến thăm bệnh một người bị giập nát xương ống chân, phần da bên ngoài bị xé nát, gây ra sự xuất huyết trầm trọng. Những màng dưới da bị giập nát quá thành thử os, tức là xương, lộ ra rõ ràng ở vulnus, tức là vết thương. Đồng thời có triệu chứng sốt (vì mạch đập rất gấp, cho thấy rất có thể bị đứt tĩnh mạch). Tôi lo ngại rằng có thể bị hoại thư ngay. Để ngăn chặn, tội lập tức trích tĩnh mạch tay trái, lấy ra hơn nửa lít máu. Tôi cứ tưởng là máu phải nhầy và đặc lắm, hoặc là đông hẳn như thuộc trường hợp đau màng phổi mới phải, thế mà lạ thay, nó lại đỏ tươi, mà về độ sánh thì cũng chẳng khác lắm so với người hoàn toàn khỏe mạnh. Tôi bèn áp dụng phương pháp chườm nóng vết thương, kết quả tốt đẹp như ý muốn và sau ba bốn lần buộc thuốc thì vết thương bắt đầu tiết ra một thứ mủ đặc, nhờ thế việc hàn miệng... nhưng có lẽ tôi nói như thế hơi khó hiểu chăng.”

Viên trung úy đáp:

“Có thể! Có thể tôi chẳng hiểu được lấy một từ ông nói.”

Ông bác sĩ bảo:

“Vậy thì thưa ngài, tôi sẽ không làm cho ngài sốt ruột, tóm lại sau sáu tuần lễ, bệnh nhân đã có thể đi lại hoàn toàn như khi chưa bị giập chân.”

Viên trung úy nói:

“Thưa ngài, tôi hy vọng ngài vui lòng cho tôi biết liệu vết thương của người trẻ tuổi kia có đến nỗi nguy hiểm đến tính mạng không?”

Ông bác sĩ đáp:

“Thưa ngài, mới buộc thuốc lần đầu mà đã nói ngay được rằng vết thương có chết người hay không thì thật là sự chẩn đoán quá sớm và ngu xuẩn. Chúng ta ai cũng có thể chết, và trong quá trình điều trị, ngay những bậc vĩ đại trong nghề cũng không bao giờ lường trước được những triệu chứng sẽ xảy ra.”

Viên trung úy lại hỏi:

“Theo ý ngài, liệu có nguy hiểm cho anh ta không?”

Ông bác sĩ kêu lên:

“Nguy hiểm ư? Thì nhất định rồi. Trong chúng ta ai là người ngay lúc mạnh khỏe nhất mà nói được rằng mình không có gì đáng nguy hiểm đến tính mạng. Vậy thì một người mang thương tích nặng thế này nói sao được là không sợ nguy hiểm. Tất cả những điều tôi nói ngay được bây giờ là đã mời tôi đến đây thế là tốt rồi, và có lẽ nếu mời tôi sớm hơn thì lại càng tốt. Sáng mai tôi sẽ đến thăm anh ta sớm, từ giờ cho đến lúc ấy phải để cho anh ta tuyệt đối yên tĩnh, và cho ăn thật nhiều cháo loãng.”

Bà chủ quán hỏi:

“Ông cho phép anh ta uống rượu vang pha sữa được chứ?”

Ông bác sĩ kêu lên:

“Rượu vang pha sữa ư? Tùy ý bà, nhưng cho in ít thôi.”

Bà ta lại hỏi:

“Thế một ít cháo gà có được không?”

Ông bác sĩ trả lời:

“Được, được, cháo gà tốt lắm.”

Bà chủ quán lại hỏi:

“Tôi cho anh ta ăn thêm tí chút mứt có được không?”

“Ăn mứt à? Bị thương mà ăn mứt thì tốt lắm, ăn cái ấy chóng lên da non.”

Cũng may bà ta không kể ra món xúp hoặc nước xốt, vì chắc ông bác sĩ ưng thuận tất, chứ không muốn phá vỡ tập quán thói quen của nhà hàng.

Ông bác sĩ vừa đi khỏi thì bà chủ quán cũng bắt đầu ra sức mà quảng cáo cho tiếng tăm của ông ta với viên trung úy. Cuộc tiếp xúc ngắn ngủi vừa rồi không đem lại cho ông trung úy ý niệm hoàn toàn tốt đẹp về khả năng trị bệnh của ông bác sĩ như bà chủ quán cũng như mọi người quanh vùng vẫn nghĩ, (mà có lẽ thế là phải) vì mặc dầu tôi e rằng ông bác sĩ này cũng hơi hợm hĩnh, song ông ta vẫn có thể là một nhà phẫu thuật khá lắm.

Nghe bài diễn thuyết uyên bác của ông bác sĩ, viên trung úy biết rằng Jones ở vào tình trạng nguy ngập, bèn ra lệnh canh giữ Northerton thật cẩn thận. Ông ta dự định sáng hôm sau sẽ đưa anh ta ra tòa án, và trao cho viên trung úy người Pháp quyền chỉ huy đội lính hành quân đến Gloucester. Viên sĩ quan này vốn là một sĩ quan có khả năng, tuy không biết đọc, biết viết mà cũng chẳng nói được một thứ tiếng gì nhất định.

Đến tối, vị chỉ huy của chúng ta gửi một mảnh giấy cho Jones, nói rằng ông ta muốn đến thăm nếu Jones không coi việc ấy là phiền phức. Jones nhận lời ngay, trong lòng cảm kích. Viên trung úy bèn đến phòng Jones nằm, thấy người bị thương đã khá hơn là ông ta nghĩ. Jones lại bảo ông bạn của mình rằng nếu không bị ông bác sĩ ngăn cấm thì anh đã dậy đi lại từ lâu, vì anh cảm thấy trong người khỏe mạnh như thường, vết thương không gây khó chịu gì lắm, anh chỉ thấy đau nhức ở một bên đầu.

Viên trung úy nói thêm:

“Nếu quả thật trong người anh mạnh khỏe như anh nghĩ thì tôi cũng lấy làm mừng, vì như vậy, anh có thể tự giải quyết vấn đề của anh ngay được, bởi vì khi câu chuyện đã không dàn xếp được, như trong trường hợp đánh nhau thì càng giải quyết sớm chừng nào hay chừng ấy. Nhưng tôi e rằng thực ra người anh chưa thật khỏe lắm như anh nghĩ, và có lẽ hắn sẽ lợi thế hơn anh nhiều.”

Jones đáp:

“Tuy nhiên, tôi cũng sẽ thử xem sao nếu ngài cho phép và xin ngài vui lòng cho tôi mượn một thanh gươm, vì tôi không có gươm mang theo đây.”

Viên trung úy thốt lên:

“Xin sẵn sàng để anh dùng thanh gươm của tôi, anh chàng trẻ tuổi thân mến, anh thực là một thanh niên dũng cảm. Tôi mến tinh thần kiên cường của anh lắm, nhưng tôi lo ngại cho sức khỏe của anh. Bị thương, lại mất nhiều máu như thế) nhất định anh yếu đi nhiều. Nằm trên giường, anh cảm thấy có đủ sức lực, nhưng sau một hoặc hai hiệp, có lẽ anh mới cảm thấy mình đuối sức. Tôi không thể ưng thuận cho anh trả thù hắn ngay đêm nay. Nhưng tôi hy vọng rằng chúng tôi hành quân trước độ vài ngày thì anh vẫn có thể theo kịp, và khi ấy, tôi xin lấy danh dự mà hứa rằng anh sẽ được thỏa mãn, nếu không thì người đã lăng nhục anh sẽ không còn được ở trong trung đoàn này nữa.”

Jones nói:

“Tôi vẫn mong có thể giải quyết được chuyện này ngay đêm nay, bây giờ ngài đã nói ra, tôi không thể không nghĩ đến chuyện đó.”

Viên trung úy đáp:

“Ồ, anh chớ để ý đến điều ấy, chậm lại vài ngày có làm sao. Những vết thương danh dự không giống những vết thương trên cơ thể, để chậm mới chữa cũng không ảnh hưởng gì. Thỏa mãn nguyện vọng ngay bây giờ hay đợi một tuần lễ nữa đối với anh cũng vậy thôi.”

Jones nói:

“Nhưng nếu tình hình sức khỏe tôi xấu đi, và nếu tôi chết vì vết thương này thì sao?”

Viên trung úy đáp:

“Nếu vậy thì anh không cần bảo vệ danh dự nữa. Chính tôi sẽ thanh minh cho anh, và sẽ làm chứng với tất cả mọi người rằng anh đã có ý định hành động xứng đáng nếu như bình phục.”

Jones nói:

“Tôi vẫn chưa hết băn khoăn về sự trì hoãn. Ngài là một quân nhân, nên tôi rất e ngại, không dám nói với ngài điều này, tuy tính tôi lông bông thật, nhưng trong thâm tâm và trong những lúc nghiêm túc nhất, tôi vẫn là một tín đồ Cơ đốc giáo thực sự.”

Viên sĩ quan đáp:

“Xin anh yên trí rằng tôi cũng vậy, tôi còn rất sùng đạo nữa, cho nên trong bữa tối vừa rồi, thấy anh bênh vực lý tưởng tôn giáo, tôi rất lấy làm hài lòng. Và bây giờ, anh chàng trẻ tuổi cao quý của tôi, tôi lại thấy hơi bực mình vì nỗi anh có ý e ngại không dám bày tỏ tín ngưỡng của mình trước mặt người khác.”

Jones kêu lên:

“Nhưng với một người là tín đồ Cơ đốc giáo thực sự, ấp ủ thù hằn trong lòng, một việc làm trái ngược với lời dạy của đấng tối cao, thì sẽ kinh khủng đến thế nào? Làm sao tôi chịu đựng nổi điều đó trên giường bệnh? Hoặc làm sao tôi thanh toán được món nợ, một khi mình tự khinh mình vì trong lòng còn ấp ủ điều đó?”

Viên trung úy nói:

“Tôi cũng tin rằng có lời dạy này, nhưng một con người biết trọng danh dự không thể tuân theo được. Mà anh thì phải là một người biết trọng danh dự, nếu anh muốn nhập ngũ. Tôi còn nhớ một lần tôi nêu vấn đề với cha tuyên úy của chúng tôi, trước một tô rượu mạnh. Ngài thú nhận trường hợp ấy cũng gay go, nhưng ngài bảo ngài hy vọng còn có một khoảng tự do dành cho các quân nhân trong trường hợp này. Và nhất định bổn phận của chúng ta cũng là hy vọng như vậy, vì ai là người không có danh dự mà sống nổi. Không, không, anh bạn trẻ thân mến, anh hãy là tín đồ Cơ đốc giáo ngoan đạo suốt đời, nhưng đồng thời anh cũng hãy cứ là một người biết trọng danh dự và chớ bao giờ làm ngơ trước một sự lăng nhục nào. Tất cả sách đạo, tất cả các ông mục sư trên thế giới cũng không thể thuyết phục tôi tin được như vậy. Tôi yêu tôn giáo của tôi lắm, nhưng tôi còn yêu danh dự của tôi hơn. Nhất định có một sự lầm lẫn nào đó trong việc ghi chép kinh thánh, trong việc phiên dịch, hoặc là thế nào đấy, nhưng dù sao đi nữa thì người đàn ông phải táo bạo, anh ta phải bảo toàn danh dự của mình. Vậy thì đêm nay anh hãy cứ yên tâm: Tôi hứa với anh rằng sẽ có cơ hội để anh trả hận.”

Nói đến đây, ông ta ôm hôn Jones thật nồng nhiệt, bắt tay anh và từ biệt.

Lý luận của viên trung úy có sức thuyết phục đối với chính ông ta thật, nhưng đối với người bạn của ông ta thì không hoàn toàn thế. Thành thử Jones suy đi tính lại mãi trong đầu, cuối cùng, anh đi đến một quyết định, quyết định đó ra sao, xin mời các bạn xem chương sau sẽ rõ.

CHƯƠNG XIV

Chương khủng khiếp, ít bạn đọc dám cả gan đọc vào ban đêm, đặc biệt là khi chỉ có một mình.

Jones ngốn một tô cháo gà to một cách ngon miệng (chắc là gà trống hoa chứ không phải gà mái tơ), quả thật, anh cũng sẵn lòng chén hết cả con gà trống hoa nấu cháo, lại thêm một nửa cân thịt lợn muối xông khói. Giờ đây cảm thấy mình không thiếu sức khỏe cũng như tinh thần, anh quyết định đứng dậy đi tìm kẻ thù.

Nhưng trước hết, anh cho gọi viên trung sĩ, tức là người bạn đầu tiên của anh trong giới quân nhân. Không may vị sĩ quan quý hóa này đã nốc rượu bí tỉ và đi nằm từ nãy, anh ta ngáy to quá đến nỗi khó lòng mà nhồi vào tai anh ta tiếng động nào đủ sức át tiếng động từ lỗ mũi anh ta phát ra.

Tuy nhiên, Jones cứ một mực đòi gặp anh ta, nên một người hầu bàn giọng oang oang như lệnh vỡ cũng tìm được cách quấy rầy giấc ngủ của anh ta, và cho biết là Jones muốn gặp. Vừa hay tin, viên trung sĩ vội vùng dậy, quần áo vẫn mặc trên người, đến gặp Jones ngay. Jones thấy không tiện ngỏ ý định của mình với viên trung sĩ, mặc dầu anh có thể yên tâm mà làm điều đó vì chính viên trung sĩ này cũng là một người biết trọng danh dự, đã từng giết chết kẻ thù. Do đó, anh ta rất có thể giữ kín điều bí mật của Jones cũng như bất cứ điều bí mật nào khác mà nếu tiết lộ ra đều không có lợi. Nhưng vì mới quen nhau, Jones chưa biết anh ta có những đức tính ấy hay không, cho nên anh còn giữ ý, thế cũng là thận trọng và đáng khen.

Anh bèn nói với viên trung sĩ rằng bây giờ anh đã nhập ngũ, nên lấy làm xấu hổ vì còn thiếu một vật hết sức cần thiết cho một quân nhân, tức là một thanh gươm. Jones nói thêm nếu anh ta chịu kiếm giúp cho anh một thanh gươm, anh sẽ lấy làm cảm tạ vô cùng. Jones nói:

“Tôi sẽ trả anh bất cứ một giá nào phải chăng, tôi cũng không đòi hỏi chuôi phải bằng bạc, chỉ cần nó là một thanh gươm tốt, xứng đáng cho một quân nhân đeo bên hông.”

Viên trung sĩ đã thừa biết câu chuyện vừa xảy ra, lại nghe nói tình trạng Jones đang nguy cấp, lập tức kết luận rằng đang đêm mà lại nhờ mình việc này hẳn anh ta đang cơn mê sảng. Vốn là người sẵn trí thông minh (“thông minh” hiểu theo nghĩa thông thường) anh ta bèn tính chuyện nhân anh chàng đang ở trong tình trạng đau yếu ấy mà mưu lợi cho mình. Anh ta bèn nói:

“Thưa ngài, tôi tin rằng có thể làm vui lòng ngài được. Tôi vốn sẵn có một thanh gươm cực tốt. Chuôi nó cũng không bằng bạc, vì như vậy không xứng đáng với một quân nhân như ngài nói, nhưng tay cầm cũng tạm được, còn lưỡi gươm thì thuộc loại tốt nhất Âu châu. Lưỡi gươm thì... lưỡi gươm thì... tóm lại, để tôi lấy ngay ngài xem thử... Thấy ngài bình phục thế này, thật tôi vô cùng sung sướng.”

Anh ta lập tức quay lại, mang theo thanh gươm cho Jones. Anh cầm lấy, rút ra xem, rồi bảo với viên trung sĩ thanh gươm ấy dùng được, và yêu cầu cho biết giá tiền.

Viên đội bèn bắt đầu ba hoa tâng bốc giá trị món hàng của mình. Anh ta nói (lúc này anh ta thề vung tàn tán):

“Thanh gươm này tước được của một sĩ quan cao cấp người Pháp trong trận Dettingen đấy! Chính tôi tước của hắn lúc đang đeo bên sườn sau khi tôi đã bổ cho hắn một nhát vào đầu. Chuôi gươm vốn bằng vàng cơ, nhưng tôi đã bán nó cho một vị thượng lưu. Có một số người lại cứ chuộng chuôi gươm hơn là lưỡi gươm, ngài cũng thấy đấy.”

Jones ngắt lời, yêu cầu anh ta cho biết giá tiền. Viên trung sĩ cứ tuởng Jones đang hoàn toàn mất trí và cũng sắp chết đến nơi, e rằng nếu đòi ít quá ắt làm thiệt thòi cho họ hàng nhà anh ta... Tuy nhiên, sau một hồi trù trừ, anh ta cũng bằng lòng chỉ đòi hai mươi guinea* và thề rằng dưới giá ấy thì anh ruột anh ta cũng không mua được.

Jones sửng sốt quá, hỏi lại:

“Hai muơi guinea! Nhất định anh cho là tôi điên, hoặc là tôi chưa bao giờ trông thấy thanh gươm nào. Hai mươi guinea ư? Chết thật! Tôi không nghĩ rằng anh định bịp tôi đâu... Đây, đi mà giữ lấy gươm của anh... Không, tôi nghĩ lại rồi, tôi sẽ giữ thanh gươm, sáng mai tôi sẽ đưa cho ông sĩ quan chỉ huy của anh xem, đồng thời tôi cũng cho ông ta rõ anh đã đòi bao nhiêu tiền.”

Như chúng tôi đã nói, viên trung sĩ vốn sẵn trí thông minh (in sensus predicto), bây giờ thấy rành rành Jones chẳng điên dại gì như anh ta tưởng, bèn làm ra bộ ngạc nhiên chẳng kém gì anh chàng, và nói:

“Thưa ngài, tôi đâu có đòi ngài nhiều tiền quá thế. Vả lại, ngài cũng nên hiểu cho rằng tôi chỉ có một thanh gươm này, nếu tôi hành quân mà thiếu nó, thì ông sĩ quan chỉ huy sẽ chẳng thấy dễ chịu gì đâu. Vì vậy, tôi nghĩ rằng hai mươi shilling cũng không phải là đắt.”

Jones kêu lên:

“Hai mươi shilling! Anh vừa đòi tôi những hai mươi guinea cơ mà?”

Viên trung sĩ cũng kêu lên:

“Ô hay! Chắc chắn là ngài hiểu lầm tôi rồi, nếu không thì chính tôi nói nhầm đấy... Kể ra thì tôi cũng chưa tỉnh ngủ hẳn... Hai mươi guinea ư? Chết thật! Chả trách ngài giận dữ đến thế. Tôi có nói hai mươi guinea thật... Không, không, tôi định nói là hai mươi shilling đấy, xin ngài yên trí như vậy. Và nếu ngài xét cho kĩ mọi mặt thì hy vọng ngài không thấy giá ấy là quá đắt. Kể ra thì với ít tiền hơn ngài cũng có thể mua được một cây gươm nom cũng khá như thế, nhưng...”

Đến đây, Jones ngắt lời anh ta, nói:

“Để anh khỏi phải lôi thôi dài dòng nữa, tôi sẽ giả anh thêm một shilling.”

Anh đưa viên trung sĩ một đồng guinea rồi bảo anh ta đi ngủ, chúc anh ta hành quân tốt đẹp. Jones nói thêm rằng anh hy vọng sẽ theo kịp trước khi họ tiến đến Worcester.

Viên trung sĩ từ biệt với thái độ hết sức lịch sự, hoàn toàn thỏa mãn về việc bán món hàng, và cũng hài lòng không ít về cách đã khôn khéo đỡ được cái bước hụt vừa rồi, chỉ vì lầm tưởng anh chàng bị thương này mất trí.

Thấy viên đội vừa đi khỏi, Jones liền vùng dậy, bận quần áo chỉnh tề, lại khoác cả áo ngoài, vì chiếc áo này màu sáng nên trông thấy rõ những vệt máu lúc tối. Tay nắm chặt thanh gươm vừa mua, Jones sắp sửa bước ra, chợt nghĩ đến việc mình sắp làm, anh thấy chỉ ít phút nữa, có thể hoặc là anh sẽ giết chết một con người, hoặc là chính anh sẽ bị giết chết. Jones tự bảo: “Được lắm, mình liều mạng sống của mình vì mục đích gì nhỉ? Vì mục đích bảo vệ danh dự chứ sao! Và con người kia là ai? Một tên vô lại đã vô cớ xúc phạm, đã lăng mạ mình. Nhưng Thượng đế ngăn cấm sự trả thù cơ mà? Phải, song người đời lại khuyên ta nên trả thù. Được, ta vâng theo ý muốn của người đời, có trái ngược với lời dạy của Thượng đế không? Ta sẽ thà chuốc lấy sự bất bình của Thượng đế còn hơn chịu mang tiếng là... là hèn nhát... là đê tiện...

Thôi, chẳng nghĩ ngợi thêm nữa làm gì, ta đã quyết định, phải đấu với hắn.”

Lúc ấy đồng hồ đã điểm mười hai tiếng, trong quán mọi người đều đã ngủ, trừ người lính canh giữ Northerton là còn thức. Jones khẽ mở cửa bước ra ngoài đi tìm kẻ thù, lúc nãy người lính đã miêu tả kĩ cho anh rõ chỗ giam Northerton. Khó có thể tưởng tượng nổi bộ dạng Jones lúc ấy trông ghê gớm thế nào. Như chúng tôi đã nói, Jones bận một tấm áo ngoài màu sáng, loang lổ những vết máu. Mặt anh tái nhợt vì mất máu do vết thương, lại còn bị ông bác sĩ trích thêm nửa lít máu. Đầu quấn băng chằng chịt, nom chẳng khác gì đội một cái khăn xếp. Tay phải cầm một thanh gươm, tay trái cầm một cây nến. Nhân vật Banquo máu me bê bết cũng không sánh được với anh. Thực tình tôi tin rằng chưa bao giờ có một cảnh ma hiện hồn nào khủng khiếp hơn xảy ra trong một nghĩa địa, hoặc trong trí tưởng tượng của những đám người tụ tập bên lò sưởi vào một buổi tối mùa đông ở vùng Somerset.

Vừa nom thấy nhân vật chính của chúng ta tiến lại gần, tóc người lính gác bắt đầu dựng đứng, bốc cả cái mũ lính pháo thủ của anh ta lên, đồng thời hai đầu gối anh ta cũng va đập vào nhau lập cập. Toàn thân anh ta run bắn lên, hơn cả khi lên cơn sốt rét. Anh chàng bắn bừa một phát súng rồi ngã sấp mặt xuống.

Chẳng hiểu anh ta bắn vì sợ hay vì dũng cảm, cũng chẳng biết anh ta có ngắm mục tiêu hay không. Nếu có ngắm thì may cho anh ta vì đã bắn trượt.

Jones thấy anh chàng ngã vật xuống, đoán biết vì sao anh ta hết hồn, nên không khỏi mỉm cười, nhưng cũng không khỏi nghĩ tới mối nguy hiểm vừa thoát. Jones bước qua anh chàng đang nằm sấp mặt, tiến vào gian phòng nghe nói là chỗ giam giữ Northerton. Trong phòng, một cảnh tượng vắng ngắt... trên bàn một chai rượu chỉ còn vỏ không, mặt bàn còn vết rượu đổ bừa bãi, có vẻ lúc nãy có người ở đây, nhưng bây giờ thì vắng tanh.

Jones đoán gian phòng này ăn thông với một gian phòng khác, nhưng tìm quanh đấy mãi cũng chẳng thấy còn cửa nào, ngoài cái cửa anh vừa đi vào, có người lính gác đứng canh. Jones bèn gọi to tên Northerton nhiều lần, nhưng không có tiếng trả lời. Tiếng anh gọi chỉ làm anh lính khiếp đảm càng đinh ninh rằng người lính tình nguyện kia đã chết vì vết thương, bây giờ hiện hồn về tìm bắt kẻ giết người. Anh ta nằm đấy mà hồn vía bắn lên tận mây xanh... Tôi thành thực mong rằng sau này diễn viên nào phải sắm vai một người sợ bạt vía giờ được nhìn thấy anh ta, để cứ bắt chước y nguyên bộ điệu như thế mà đóng vai của mình, đừng có lặp lại những thủ thuật và điệu bộ cổ lỗ sĩ, như vậy, nhất định sẽ được khán giả thưởng thức và hoan nghênh.

Nhận thấy con chim đã bay mất, ít nhất cũng là không tìm được Northerton, lại cũng lo rằng tiếng súng nổ làm cho mọi người trong nhà nhốn nháo lên, nhân vật chính của chúng ta bèn thổi tắt ngọn nến, lén trở về phòng riêng, lên giường nằm. Giá gặp người khác ở cầu thang thì anh cũng khó lòng giấu được, nhưng may thay ở đấy chỉ có một vị nằm liệt giường vì bệnh thống phong. Anh chưa về đến cửa phòng thì gian phòng khách lớn, chỗ anh lính đứng canh đã chật ních những người, có người còn bận áo ngủ, người mới mặc quân áo chưa xong, ai cũng nhao nhao hỏi không biết có chuyện gì xảy ra.

Người ta vẫn thấy anh lính nằm ở chỗ cũ, tư thế như lúc nãy. Lập tức, mấy người xúm vào nâng anh ta dậy, có người kết luận anh ta đã chết. Nhưng họ thấy ngay là mình lầm, vì chẳng những anh ta giãy giụa không cho ai mó vào người, lại còn la tướng lên như bò mộng. Thực ra, anh ta ngỡ mình bị một lũ ma quỷ bắt đi, cảnh ma hiện hồn vừa rồi đã làm cho trí tưởng tượng của anh ta biến đổi hết thảy mọi vật anh ta nhìn thấy hoặc cảm thấy thành ma quỷ.

Cuối cùng, anh lính cũng phải đầu hàng trước số đông và đứng dậy, vừa đúng lúc người ta mang nến đến, lại thấy hai, ba người bạn đồng ngũ cũng có mặt, anh ta mới gọi là hoàn hồn một chút. Mọi người hỏi anh ta có chuyện gì, anh ta đáp:

“Tôi đã chết rồi, có thế thôi. Tôi đã chết rồi. Không cứu được nữa. Tôi đã nhìn thấy nó.”

“Chú mày nhìn thấy gì?” Một người lính khác hỏi.

“Tôi đã nhìn thấy người lính tình nguyện bị giết hôm qua ấy.”

Anh ta ra sức mà thề thật là độc địa rằng anh ta đã nhìn thấy người lính tình nguyện, khắp người vấy máu, mồm và lỗ mũi phun lửa, đi ngang qua anh ta, vào phòng giam Northerton, rồi tóm lấy cổ hắn mà bay vụt đi mất trong một tiếng sét.

Câu chuyện được cử tọa tưởng thật. Hết thảy đám phụ nữ có mặt yên trí là thực, họ cầu Chúa che chở cho họ khỏi bị giết. Trong số những người đàn ông, cũng có nhiều người tin, một số người khác tỏ vẻ giễu cợt. Một trung sĩ đứng đấy lạnh lùng đáp:

“Anh bạn trẻ ạ, anh cứ ngủ gật và nằm mê tại vị trí canh gác thì còn nghe thấy nhiều chuyện nữa.”

Anh lính kia đáp:

“Xin ngài cứ phạt tôi, tùy ý, nhưng lúc ấy tôi tỉnh táo chẳng kém gì bây giờ. Nếu chính mắt tôi không thấy người chết hiện về như tôi vừa kể, hai mắt thao láo như hai ngọn đuốc thì quỷ sứ cứ bắt tôi đi như đã bắt người sĩ quan cầm cờ.”

Vị chỉ huy đội quân và vị chỉ huy quán trọ lúc này cũng vừa đến. Vị chỉ huy thứ nhất lúc này vẫn thức. Nghe tiếng súng nổ, ông ta thấy mình có nhiệm vụ lập tức trở dậy, tuy cũng chẳng lo có chuyện gì không hay xảy ra, còn vị chỉ huy thứ hai thì lo lắng nhiều hơn, và e rằng thìa cốc của bà đang lên đường hành quân mặc dù không có lệnh của bà.

Anh lính canh đáng thương của chúng ta nhìn thấy viên sĩ quan cũng chẳng vui vẻ gì hơn là nhìn thấy bóng ma hiện hồn lúc nãy như anh ta tưởng. Anh ta kể lại câu chuyện đáng sợ, lại thêm thắt vào đấy thật nhiều máu và lửa. Bất hạnh thay, anh ta không được hai vị vừa nói trên tin lời. Viên trung úy tuy là người mộ đạo nhưng không quen thói mất hồn như vậy, hơn nữa, ông ta vừa từ biệt Jones, thấy tình hình sức khỏe của anh khả quan, chẳng có lý gì bây giờ đã chết. Còn bà chủ quán thì cũng không quá mộ đạo cho lắm, bà cũng không ghét những chuyện ma quỷ. Nhưng trong câu chuyện anh lính kể lại có một chi tiết bà biết chắc là láo toét, chúng tôi sẽ trình bày với bạn đọc ngay dưới đây.

Có điều chẳng rõ Northerton có bị bắt trong sét và lửa hay không, hoặc giả đã trốn đi bằng cách nào đó, điều chắc chắn là lúc này không thấy anh ta trong phòng giam. Trước tình hình ấy, viên trung úy đưa ra một kết luận không khác mấy so với kết luận của viên trung sĩ vừa nêu lên khi nãy, ông ta lập tức ra lệnh giam anh lính lại. Thành thử, do một sự đảo ngược kỳ lạ của số mệnh (cũng không hiếm lắm trong cuộc đời nhà lính), người canh giữ lại biến thành kẻ bị giam.

CHƯƠNG XV

Câu chuyện kết thúc ra sao.

Không những viên trung úy nghi ngờ người lính canh tội nghiệp kia đã ngủ quên, ông ta còn mang một mối hoài nghi tệ hại hơn, tức là cho rằng anh ta đã phản bội. Về chuyện ma hiện hồn thì dứt khoát ông ta không tin, ông ta cho câu chuyện là bịa đặt từ đầu đến cuối, chỉ cốt đánh lừa ông ta, còn sự thực là anh lính canh đã bị Northerton mua chuộc và trốn thoát. Ông ta tin điều này có phần đúng hơn vì thấy một người tính tình vốn vào loại can đảm, táo tợn nhất trong trung đoàn mà nhát sợ đến thế thì thực không bình thường, bởi vì anh ta đã từng dự nhiều trận đánh, đã từng bị thương nhiều lần, và nói tóm lại là vẫn thường hành động như một quân nhân xứng đáng và dũng cảm.

Để bạn đọc khỏi có một quan niệm xấu về nhân vật này, chúng tôi không dám chậm trễ, vội phải thanh minh hộ anh ta ngay trong việc bị vị chỉ huy lên án.

Vậy thì, như chúng ta đã nhận thấy ở trên, Northerton đã hoàn toàn thỏa mãn với niềm vinh dự có được trong hành động vừa rồi. Có lẽ, anh ta đã nhìn thấy, hoặc nghe thấy, hoặc đoán rằng lòng đố kỵ dễ kèm theo tiếng tăm. Ở đây, không phải chúng tôi muốn ngụ ý rằng anh ta có cái khuynh hướng mang tính chất ngoại đạo, muốn tin hoặc muốn phụng thờ nữ thần Nemesis, vì thực ra tôi yên trí rằng anh ta chưa hề nghe đến tên vị thần này. Vả chăng, tính anh ta vốn ưa hoạt động, vốn rất ghét những buổi trú quân mùa đông trong lâu đài Gloucester, mà một tòa án sơ cấp rất có thể cho anh ta một tờ mệnh lệnh đến đó trú ngụ. Anh ta không khỏi băn khăn mà tơ tưởng đến một công trình kiến trúc bằng gỗ nào đó mà tôi không muốn nêu tên, thể theo ý kiến của nhân loại, song tôi nghĩ rằng lẽ ra nhân loại phải đề cao công trình kiến trúc ấy chứ không nên xấu hổ vì nó mới phải, bởi vì nó còn đem lại nhiều lợi ích cho xã hội hơn là hầu hết những công trình công cộng khác. Nói tóm lại, không phải gợi ý thêm về những lý do, chỉ biết Northerton muốn ra đi ngay tối hôm ấy, và cũng không có gì giữ chân anh ta lại, ngoài việc kiếm cách chuồn đi ra sao, tức là một vấn đề xem ra hơi khó khăn.

Quý ông trẻ tuổi này, đạo đức có phần quanh co thật đấy, nhưng thân hình thì lại hoàn toàn thẳng tắp, cân đối và hết sức khỏe mạnh. Bộ mặt anh ta cũng được đa số phụ nữ khen là đẹp trai vì nó to mà đỏ ửng, với hai hàm răng khá tốt. Cái vẻ khả ái ấy không thể không gây một ấn tượng mạnh nơi bà chủ quán của chúng ta, bà vốn thích thú loại sắc đẹp này lắm. Quả thật, bà thực tình thương hại anh chàng. Nghe ông bác sĩ bảo câu chuyện hình như xoay sang chiều hướng không hay cho người lính tình nguyện, bà ngờ rằng sau này việc đó cũng có thể không thuận lợi gì cho viên sĩ quan cầm cờ. Bà bèn xin phép được vào thăm anh chàng. Thấy anh ta có vẻ âu sầu, bà bảo cho anh ta biết rằng tính mệnh người lính tình nguyện khó lòng bảo đảm được, khiến anh ta càng lo tợn. Bà đưa ra vài câu nói bóng gió, anh chàng kia sẵn sàng và say sưa bắt ngay lấy, thế rồi hai bên đi đến một sự đồng tình thực sự. Cuối cùng, họ thỏa thuận với nhau rằng, khi có tín hiệu thế nào đấy thì viên sĩ quan cầm cờ sẽ leo lên ống khói lò sưởi, ống khói này ăn thông sang ống khói nhà bếp, đến đó, anh ta sẽ đánh đu xuống đất, bà chủ quán sẽ tạo cơ hội cho anh ta bằng cách giữ không cho ai bén mảng tới.

E rằng bạn đọc của chúng tôi thuộc loại tính tình khác hẳn sẽ nhân trường hợp này mà vội vàng lên án rằng hết thảy mọi sự thương hại đều là điên rồ và tai hại cho xã hội, chúng tôi thấy nên dẫn ra một chi tiết khác có lẽ cũng dự phần ít nhiều vào việc này. Ngẫu nhiên, hồi này viên sĩ quan cầm cờ lại đang có món tiền năm mươi đồng bảng, số tiền này là của đại đội, viên đại úy xích mích với viên trung úy dưới quyền nên giao việc trả tiền lương của đại đội cho viên sĩ quan cầm cờ.

Anh ta nghĩ tốt hơn là nên gửi món tiền này nhờ bà chủ quán giữ hộ, có lẽ coi như đó là món tiền bảo lãnh hoặc ký quỹ bảo đảm cho anh ta sau này ra trả lời về tội lỗi của mình, chẳng rõ tình hình ra sao, chỉ biết là bà chủ quán được tiền, còn viên sĩ quan cầm cờ tìm được tự do.

Có lẽ trước tính tình dễ thương hại của người đàn bà tốt bụng này, bạn đọc cho rằng bà cũng sẽ lập tức can thiệp bênh vực cho người lính canh khốn khổ khi thấy anh chàng bị bắt giam vì một tội mà bà biết rõ anh ta không hề phạm. Chẳng hiểu có phải vì bà đã trót dốc cạn hết lòng thương hại trong trường hợp trên, hay là vì mặt mũi anh chàng này không thể khơi gợi được lòng thương hại của bà, tuy mặt mũi anh ta cũng chẳng khác mặt mũi viên sĩ quan cầm cờ là bao, tôi không dám quả quyết, nhưng đã không làm thầy cãi biện hộ cho người tù binh này thì chớ, bà còn nói hùn vào với vị sĩ quan cho anh ta thêm nặng tội. Bà trợn mắt, vung tay, tuyên bố rằng các vàng bà cũng chả thèm quan tâm đến việc một tên sát nhân bỏ trốn đi.

Bây giờ mọi sự trở lại yên tĩnh, hầu hết đại đội đã về giường ngủ, riêng bà chủ quán thì, hoặc vì bản tính ưa hoạt động hoặc vì lo ngay ngáy cho bộ đồ ăn của bà, nên không hề thấy buồn ngủ chút nào. Bà thuyết phục được các sĩ quan chỉ còn độ hơn một tiếng đồng hồ nữa đã phải hành quân đến uống với bà một tô rượu mạnh cho qua thì giờ.

Suốt khoảng thời gian này, Jones nằm đấy nhưng vẫn thức, anh cũng nghe thấy phần lớn những tiếng ồn ào tấp nập vừa qua, bây giờ anh tò mò muốn biết câu chuyện ra sao. Anh bèn với lấy dây chuông, rung có tới ít nhất là hai mươi lần mà không có kết quả. Bà chủ quán còn đang vui chén với khách nên chả nghe thấy tiếng gì ngoài tiếng chuông của chính bà, còn anh hầu bàn và chị hầu phòng đang ngồi với nhau trong bếp (anh ta không dám thức đêm một mình, cũng như chị này không dám nằm trong giường một mình) thì càng nghe tiếng chuông reo, họ càng khiếp vía, cứ như là bị đóng đinh xuống chỗ ngồi vậy.

Cuối cùng, may sao câu chuyện cũng có lúc ngừng, nhờ vậy tiếng chuông cũng lọt được vào tai bà chủ quán, bà lập tức gọi người làm đến, hai người gia nhân vội vâng lời ngay. Bà chủ hỏi:

“Joe, mày nghe thấy cậu công tử ấy giật chuông không? Sao mày không lên xem?”

Anh hầu bàn đáp:

“Tôi không có phận sự phải hầu việc trong các phòng trọ.

Đây là việc của hầu phòng Betty.”

Chị hầu phòng nói:

“Anh đã nói thế thì tôi chả có phận sự gì vào hầu các quý khách đàn ông. Ừ, thỉnh thoảng tôi cũng có làm việc ấy thật đấy, nhưng vì anh đã nói thế nên nếu tôi mà còn làm việc ấy nữa thì quỷ bắt tôi đi.”

Tiếng chuông réo ầm ĩ. Bà chủ phát khùng lên, dọa nếu anh hầu phòng không lên ngay lập tức thì bà sẽ tống cổ anh ta ngay sáng hôm ấy.

Anh hầu phòng đáp:

“Bà bắt thế, tôi cũng đành vậy, chứ tôi vẫn không thích làm công việc của người đầy tớ khác.”

Bà chủ bèn quay sang lấy lời lẽ ngọt ngào dỗ dành chị hầu phòng, nhưng cũng vô ích, chị Betty ương bướng chẳng kém gì Joe. Cả hai nhấn mạnh rằng không phải việc của họ, họ không chịu làm.

Viên trung úy phá ra cười, nói:

“Thôi, tôi bảo thế này thì khỏi phải tranh cãi nữa.”

Ông ta quay sang hai người đầy tớ, khen họ đã quyết tâm bảo vệ quan điểm của mình, và nói thêm rằng ông ta chắc chắn nếu một người chịu đi hẳn người kia cũng đi. Cả hai cùng ưng thuận chấp nhận ngay đề nghị ấy, và dính sát vào nhau đi lên gác coi bộ tình tứ lắm. Họ đi rồi, viên trung úy mới cho bà chủ quán rõ vì sao cả hai cùng không muốn lên gác một mình, để cho bà dịu cơn thịnh nộ.

Lát sau, họ xuống báo cho bà chủ biết rằng người khách bị thương chẳng chết tí nào, lại nói năng nheo nhéo như người khỏe mạnh, anh ta còn gửi lời chào viên trung úy, và muốn ông ta gia ân cho được gặp mặt trước khi đội quân xuất phát.

Viên trung úy tốt bụng lập tức chiều theo ý muốn của Jones. Ông ngồi xuống mép giường, kể lại cho anh nghe những chuyện xảy ra dưới nhà hồi nãy, và để kết luận, ông ta ngỏ ý sẽ trừng phạt người lính gác để làm gương.

Nghe nói vậy, Jones bèn kể lại đầu đuôi sự thật cho ông ta rõ và tha thiết yêu cầu ông ta đừng trừng phạt người lính tội nghiệp, Jones nói:

“Tôi tin chắc anh ta không có lỗi gì trong việc viên sĩ quan cầm cờ bỏ trốn, cũng như anh ta không nói dối, và không hề định lừa bịp ngài.”

Viên trung úy ngần ngừ một lúc rồi đáp:

“Được, anh đã minh oan cho hắn một phần tội lỗi, nhưng cái phần tội lỗi kia không thể xác minh được, bởi vì hắn không phải là người lính canh duy nhất. Nhưng tôi rất muốn trừng phạt cái thằng khốn kiếp ấy về tội hèn nhát, vả chăng, ai biết rằng những sự khiếp hãi như thế có thể đưa đến hậu quả thế nào. Nhưng nói cho đúng sự thực thì từ trước đến nay, trước kẻ thù, hắn vẫn tỏ ra can đảm lắm. Thôi, thấy được một dấu hiệu về tín ngưỡng ở bọn họ cũng là một điều tốt đẹp, cho nên tôi hứa với anh, lúc chúng tôi lên đường hành quân, hắn sẽ được trả lại tự do. Nhưng mà nghe kìa, đã có hiệu lệnh tập hợp. Anh bạn thân yêu của tôi! Hãy ôm tôi một cái nữa đi. Chớ có băn khoăn, vội vã làm gì, hãy nhớ lấy tư tuởng nhẫn nại của Cơ đốc giáo, và tôi cam đoan rằng anh sẽ sớm có cơ hội trả hận, rửa mối thù đối với kẻ đã nhục mạ anh.”

Đoạn viên trung úy lên đường, còn Jones thì cố gắng yên tâm nằm dưỡng sức.

QUYỂN TÁM

GỒM KHOẢNG HAI NGÀY

CHƯƠNG I

Một chương dài lạ lùng bàn về loại văn kỳ diệu, là chương dài nhất trong số những chương giáo đầu của truyện này.

Bây giờ chúng ta đến một quyển, trong đó, thể theo diễn biến câu chuyện, chúng tôi buộc phải kể lại vài việc thuộc loại khá kỳ lạ, đáng ngạc nhiên hơn những việc đã xảy ra từ đầu truyện đến giờ, cho nên trong một chương mở đầu mà bàn chút ít về loại văn chương gọi là kỳ diệu thì cũng không phải là lạc lõng, về vấn đề này, chúng tôi sẽ cố gắng tự hạn chế trong một phạm vi nhất định, vì lợi ích của chúng tôi cũng như của những người khác, và quả thật, không có gì cần thiết hơn thế, khi ở đây những nhà phê bình* thuộc đủ mọi khuynh hướng sẵn sàng đi đến nhiều sự cực đoan rất khác nhau. Có người thì cùng với ngài Dacier sẵn sàng công nhận rằng một sự việc không thể xảy ra được, đồng thời vẫn có thể có thật*, có người lại quá ít niềm tin có tính chất lịch sử hoặc thi ca, cho nên cho rằng chẳng có gì có thể xảy ra hoặc có thể có thực bởi lẽ họ chưa có dịp quan sát thấy điều tương tự như thế.

Tôi nghĩ rằng, trước hết ta có thể đòi hỏi một cách hữu lý mọi nhà văn phải tự hạn chế trong phạm vi của sự có thể xảy ra, và phải nhớ rằng điều gì mà con người không thể thực hiện được, thì con người cũng khó lòng tin được rằng mình đã thực hiện. Có lẽ từ niềm tin tưởng chắc chắn này đã sản sinh ra nhiều câu chuyện về các vị thần ngoại đạo thời xa xưa (vì đa số những chuyện ấy có nguồn gốc đầy thi vị). Nhà thơ muốn dung túng cho trí tưởng tượng ngông cuồng và phóng đãng, bèn núp sau lưng sức mạnh ấy, vì người đọc không đánh giá được phạm vi hoạt động của nó, hoặc đúng hơn, họ cứ tưởng phạm vi ấy là vô biên, do đó, họ không thấy bất bình khi nghe kể lại những chuyện lạ kỳ do trí tưởng tượng tạo nên. Điều này đã được nhấn mạnh để bênh vực cho những phép linh diệu của Homer, có lẽ, đó là một sự biện hộ, không phải như ngài Pope quan niệm, vì Ulysses* đã kể lại một chuỗi những câu chuyện bịa đặt về người Phaeacians, một dân tộc buồn tẻ, mà vì chính nhà thơ đã sáng tác cho những kẻ ngoại đạo vốn vẫn coi những chuyện hư cấu có tính chất thơ ca như những tín điều, về phần tôi, tôi phải thú nhận tính tôi vẫn dễ thương cảm thật, tôi mong rằng giá Polypheme* cứ chịu ăn kiêng sữa để bảo toàn cặp mắt của mình thì hơn, mà Ulysses cũng không thể lo lắng hơn tôi khi Circe hóa phép biến bạn đồng hành của chàng thành đàn lợn, và sau này, tôi nghĩ, Circe tỏ ra rất quan tâm đến khả năng biến thịt người thành thịt lợn xông khói. Tôi cũng thành thực mong rằng Homer có biết tới cái quy tắc do Horace định ra, tức là nên đem càng ít những nhân tố siêu nhiên vào câu chuyện càng hay. Như thế, hẳn chúng ta sẽ khỏi phải nhìn thấy các vị thân của ông ta làm những công việc tầm thường, và nhiều khi cư xử một cách khiến cho những vị thân ấy không những bị mất đi những tước vị đáng kính trọng mà còn trở thành đối tượng cho người ta mỉa mai khinh bỉ. Thái độ ấy nhất định phải khiến cho tính cả tin của một người ngoại đạo tinh ý và ngoan đạo bị xúc phạm, và chẳng bao giờ có thể biện hộ được, trừ phi ta đồng tình với lời phỏng đoán, mà đôi khi tôi cũng muốn tin theo, rằng nhà thi sĩ lừng lẫy danh tiếng ấy đã chủ tâm đem niềm tin mê tín dị đoan của thời đại và đất nước của chính ông ta biến thành trò hề.

Song tôi đã dừng lại quá lâu ở một học thuyết không có ích lợi gì cho một nhà văn Cơ đốc giáo, vì một khi họ đã không thể đưa vào tác phẩm vị khách thần tiên nào như thế, vốn là một phần tín nguỡng của mình, thì đi tìm trong khoa thần học ngoại đạo những vị thần đã từ lâu bị truất khỏi ngai vàng của sự bất diệt, cũng thật là khờ khạo một cách đáng sợ. Bá tước Shaftesbury có nhận xét rằng một người hiện đại mà viện đến nàng thơ thời cổ đại thì không có gì nhạt nhẽo hơn, ông ta có thể nói thêm “không có gì phi lý hơn”. Một người hiện đại có thể viện đến một khúc thơ ballad* còn hay hơn nhiều, như một số người vẫn tin rằng Homer đã viện đến, hoặc một vại rượu mạnh cùng với tác giả của Hudibras, có lẽ thứ rượu này còn gây được cảm hứng cho người ta làm thơ, làm văn nhiều hơn là mọi thứ rượu của suối Hippocrene* hoặc núi Helicon.

Đối với chúng ta, những người hiện đại, những nhân tố siêu nhiên duy nhất được phép sử dụng là những hồn ma, nhưng tôi cũng khuyên các tác giả nên hết sức tiết kiệm. Hồn ma cũng giống như chất thạch tín, hoặc những thứ độc dược khác trong y học, phải hết sức thận trọng trong khi dùng. Tôi cũng khuyên không nên đưa một chút nào hồn ma vào tác phẩm, nhà văn không nên sử dụng khi họ biết bực bội hoặc xấu hổ vì tiếng cười hô hố của người đọc.

Còn như những yêu tinh và những nàng tiên, cùng những thứ đào kép tương tự, thì tôi chủ tâm không nhắc đến, vì tôi cũng không muốn hạn chế trí tưởng tượng kỳ diệu kia trong một phạm vi nào hết, so với khả năng mênh mông của nó thì biên giới của bản tính loài người còn quá hẹp, những tác phẩm của nó nên được coi là một sự sáng tạo mới mẻ, và do đó nó có quyền muốn làm gì thì làm với khả năng của nó.

Do đó, con người là một đề tài tối cao (trừ những trường hợp thật là đặc biệt) cho ngòi bút của nhà viết truyện và các nhà thơ, và trong khi kể lại hành vi của họ, chúng ta cần hết sức thận trọng chớ có vượt quá phạm vi khả năng của kẻ được ta miêu tả.

Cũng không phải chúng ta chỉ căn cứ vào điều có thể xảy ra được là đủ, chúng ta còn phải tự hạn chế trong phạm vi những quy tắc của sự có thể có. Tôi nghĩ rằng dưới đây là ý kiến của Aristotle, hoặc giả nếu không phải thế thì đó là ý kiến của một bậc hiền triết nào đó, mà càng sinh ra từ lâu đời càng có thẩm quyền: “Không thể tha thứ được cho một nhà thơ khi kể lại điều gì không thể tin được, mà lại bảo điều được kể lại ấy thực sự là chuyện hiển nhiên.” Điều này có thể được cho là đúng nếu nói về thi ca, song đem áp dụng cho người viết sử thì không được, vì anh ta bắt buộc phải ghi chép sự việc như anh ta thấy, mặc dầu những sự việc ấy có thể kỳ lạ đến mức đòi hỏi phải có một niềm tin khá mạnh về mặt lịch sử mới tiêu nổi. Cũng như việc vũ trang thất bại của Xerxes* do Herodotus* miêu tả, hoặc như cuộc viễn trinh thành công của Alexander* do Arrian miêu tả. Cũng như trong những năm gần đây, có chiến thắng Agincourt* của Henry V, hoặc như chiến thắng Narva của vua Charles Thập Nhị nước Thụy Điển. Càng suy ngẫm về những ví dụ như thế, chúng ta càng thấy đáng sửng sốt hơn*.

Tuy nhiên, vì những việc như thế đã xảy ra trong quá trình diễn biến câu chuyện - không những thế, sự thực chúng cấu thành phần chủ yếu - nên người chép truyện thấy sao ghi lại đúng như vậy, điều đó cũng là đúng đắn, nếu bỏ quên hoặc thay đổi thì quả thực là không thể tha thứ được. Nhưng cũng có những sự kiện khác không quan trọng hoặc không cần thiết đến thế, những sự kiện tuy được công nhận rõ ràng, nhưng lại có thể bỏ mặc cho chìm vào quên lãng để chiều theo tính hồ nghi của người đọc. Ví dụ như câu chuyện đáng nhớ về hồn ma của George Villiers, câu chuyện này giá đem tặng cho nhà học giả Drelincourt đã tuyên bố ở đầu bài diễn thuyết của ông về cái chết rằng ông đã từng ngồi trò chuyện với hồn ma của bà Veale, như vậy thích hợp hơn là đưa vào một tác phẩm trang trọng như cuốn Lịch sử cuộc phiến loạn.

Nói cho đúng sự thật thì, nếu người viết tự bó mình trong việc chỉ miêu tả cái gì thực sự đã xảy ra, hoàn toàn gạt bỏ hẳn mọi trường hợp mặc dù không bao giờ được chứng thực rõ ràng nhưng họ tin chắc là bịa đặt, thì đôi khi họ sẽ rơi vào sự kỳ diệu, phi thường chứ không bao giờ rơi vào sự lạ thường, khó tin. Thường họ sẽ gây cho người đọc sự ngạc nhiên, sửng sốt, nhưng không bao giờ gây ra thái độ thù ghét đầy tính hoài nghi như Horace đã từng nói tới. Do đó, vì rơi vào sự hư cấu mà nói chung, chúng ta vi phạm quy tắc này, tức là rời xa sự có thể có, điều mà một nhà viết sử ít khi, nếu không phải là không bao giờ từ bỏ, trừ phi họ từ bỏ đặc tính của họ mà bắt đầu biến thành nhà viết tiểu thuyết li kì, lãng mạn. Tuy nhiên, trong vấn đề này, những nhà viết sử kể lại những sự việc thuộc đời sống chung của xã hội cũng có thuận lợi hơn chúng tôi là những người tự hạn chế trong việc miêu tả những cảnh sống thuộc về đời tư. Nói chung, uy tín của các vị ấy đã được công chúng biết đến từ lâu và những tài liệu ghi chép công khai được hỗ trợ bởi sự minh chứng của nhiều tác giả, đã chứng thực cho tính đúng đắn, chính xác của những sự việc kia trong những thời đại tương lai. Bởi thế mà một Trajan, một Antoninus, một Nero hay một Caligula vẫn được hậu thế tin là có thực, và không một ai hoài nghi về những con người tốt đẹp đến thế hoặc xấu xa đến thế, lại đã từng một thời nắm vận mệnh của nhân loại.

Nhưng chúng tôi, những người chỉ miêu tả một số đặc điểm thuộc về đời sống riêng tư, tìm kiếm trong những nơi sâu kín nhất để rút ra những thí dụ về đạo đức và tật xấu từ những hang hốc và xó xỉnh của cuộc đời, thì chúng tôi lại ở trong tình trạng nguy hiểm hơn. Chúng tôi không được nổi danh, không được ai góp sức minh chứng, cũng không có hồ sơ ghi chép nào để ủng hộ và xác nhận điều chúng tôi nói ra, cho nên chúng tôi thấy không những nên tự bó mình trong phạm vi có khả năng xảy ra, mà cả trong phạm vi chắc chắn có thể xảy ra nữa, đặc biệt là khi miêu tả cái gì thật tốt đẹp và khả ái. Sự đê tiện và sự điên rồ, tuy không bao giờ là quá đáng, vẫn dễ được chấp nhận hơn, vì bản chất xấu xa sẽ khiến cho niềm tin có thêm sự ủng hộ và sức mạnh.

Có lẽ bởi vậy chúng tôi có thể kể lại câu chuyện này mà không đến nỗi gặp phải nhiều rủi ro, nguy hiểm. Có một người tên là Fisher từ lâu vẫn sống dựa vào sự hảo tâm của ngài Derby và ngay hôm ấy hắn cũng vừa mới nhận được một món quà hậu hĩnh từ tay ông ta. Nhằm mục đích chiếm đoạt những gì còn lại trong ngăn kéo của người bạn, hắn đã nấp trong một gian phòng công cộng của tòa thánh đường, có lối đi ăn thông sang căn phòng của ngài Derby. Ở đây, trong một thời gian khá lâu, Fisher đã nghe lỏm ngài Derby tiếp đãi và chuyện trò vui vẻ với bạn bè, tối hôm ấy chính hắn cũng có được mời. Suốt trong thời gian này, không một ý nghĩ dịu dàng, biết ơn nào hiện lên để kìm giữ Fisher, không cho hắn thực hiện ý định. Lúc người đàn ông đáng thương kia tiễn khách ra khỏi phòng, đột nhiên Fisher rời khỏi chỗ nấp, rón rén đi theo sau người bạn về buồng riêng và dùng súng ngắn bắn một phát đạn vào đầu ông. Điều này có thể tin được, khi mà xương của Fisher cũng mục ruỗng như trái tim của hắn. Mà có lẽ, ta cũng tin được rằng hai ngày sau, tên mạt kiếp ấy cùng đi xem kịch Hamlet với vài cô tiểu thư, một cô không hề ngờ mình đang ngồi ngay cạnh tên hung phạm, đã kêu lên: “Nếu như kẻ giết ngài Derby có mặt ở đây thì hay biết mấy!” Nghe nói, mặt Fisher không hề đổi sắc. Trong việc này, hắn đã tỏ ra có một lương tâm sắt đá còn hơn cả chính Nero nữa, mà theo Suetonius nói lại về Nero thì “sau cái chết của mẹ, ý thức về tội ác của mình trong Nero lập tức trở nên mạnh mẽ không sao chịu đựng nổi, và cứ tiếp tục như thế mãi, mọi sự xưng tụng của các võ sĩ, của hội đồng quý tộc và của quần chúng cũng không sao xóa nhòa được những nỗi khủng khiếp trong lương tâm y”.

Nhưng mặt khác, bây giờ tôi báo cho các bạn biết rằng: Tôi có biết một người, nhờ thiên tài trác tuyệt đã gây dựng được một tài sản lớn lao, bằng một con đường không ai vạch sẵn cho từ lúc đầu, rằng người kia làm nên như vậy mà vẫn bảo toàn tuyệt đối được sự liêm chính, chẳng những không hề làm hại đến một cá nhân nào, mà còn đem lại lợi ích cao nhất cho nền thương mại và làm gia tăng rất nhiều cho nguồn lợi công cộng nữa, rằng anh ta đã tiêu đi một phần lợi tức của tài sản ấy vào việc khám phá ra một khiếu thưởng thức vượt lên trên tất cả, bằng những tác phẩm trong đó chân giá trị cao quý nhất được kết hợp với sự bình dị thuần khiết nhất, còn phần tài sản kia thì dùng để biểu lộ một mối từ tâm vượt hẳn hết thảy mọi người, bằng những việc làm từ thiện, giúp những người xứng đáng nhận được sự săn sóc vì công lao của họ hoặc vì họ thiếu thốn, anh ta hết sức cần mẫn trong việc tìm kiếm những người xứng đáng nhưng lâm vào cảnh hoạn nạn, hết lòng giúp đỡ họ, nhưng anh ta lại giấu giếm việc làm của mình một cách rất thận trọng (quá thận trọng nữa là khác), nhà cửa, đồ đạc, vườn tược, bàn ghế, sự thù tiếp khách khứa của anh ta, việc từ tâm anh ta làm cho cộng đồng, tất cả đều bộc lộ một tâm hồn đẹp đẽ và cao quý, mà không hề phô trương cầu kỳ hoặc lộ liễu ra bên ngoài, trong mọi quan hệ đời sống, anh ta tỏ ra có đức hạnh và tiết nghĩa nhất, có lòng mộ tin vô cùng đối với Đấng Sáng tạo, rất mực trung thành với đức vua, anh ta là người chồng dịu dàng nhất, một thân nhân tốt bụng, một người chủ hào phóng, một người bạn nhiệt tình và trung thành, một người đồng hành hiểu biết và vui vẻ, rộng lượng với đầy tớ, hiếu khách với láng giềng, giàu lòng từ thiện với kẻ nghèo và có lòng nhân từ bác ái đối với toàn thể loài người. Giả sử tôi thêm vào đó những tính từ khôn ngoan, can đảm, tao nhã, cùng mọi tính từ đáng yêu khác của ngôn ngữ chúng ta, nhất định tôi có thể nói rằng:

Quis credet? Nemo Hercule! Nemo;

Vel duo, vel nemo.

Ấy thế mà tôi biết một người đúng như tôi vừa tả đấy. Nhưng một thí dụ duy nhất (quả thực tôi cũng không biết một người thứ hai như vậy) không đủ chứng minh cho chúng ta tin, khi chúng ta viết văn cho hàng nghìn người chưa bao giờ nghe ai nói tới người ấy, hoặc một cái gì tương tự như người ấy. Những cái hiếm có ấy nên giao cho bác thợ thảo văn bia, hoặc một nhà thơ nào đó sẵn lòng hạ cố gắn tên người ấy vào một đoạn thơ hoặc luồn tên anh ta vào một vần thơ với một vẻ thản nhiên vô tình không chút làm chối tai người đọc.

Cuối cùng, nên sắp đặt các diễn biến sao cho không những chúng phải nằm trong phạm vi hoạt động của con người và con người được coi là có khả năng thực hiện, mà còn phải đúng là chính bản thân các diễn viên hoặc các nhân vật thực hiện, bởi lẽ cái điều kỳ diệu và đáng ngạc nhiên ở người này, thì đối với người khác lại có thể trở thành khó tin hoặc không thể.

Điều kiện cần thiết cuối cùng này là cái mà các nhà phê bình kịch nghệ gọi là cuộc trò chuyện của nhân vật, và nó đòi hỏi phải có một trình độ đánh giá đặc biệt phi thường và phải có sự hiểu biết thật chính xác về bản tính con người.

Một nhà văn hết sức ưu tú đã nói rất đúng rằng sự nhiệt tình không thể thúc đẩy một người hành động hoàn toàn ngược lại với chính sự nhiệt tình, cũng như một dòng nước chảy xiết không thể đẩy một chiếc thuyền đi ngược dòng. Tôi dám nói rằng người ta mà hành động hoàn toàn trái ngược với bản tính thì là chuyện khó tin và kỳ lạ, nếu không phải là không thể, cũng như bất cứ một điều gì khó tưởng tượng được. Giả sử đem một phần lớn tiểu sử của Antoninus gán cho Nero, hoặc đem những việc tồi tệ nhất của Nero gán cho Antoninus thì còn có gì chối tai hơn cả hai trường hợp ấy? Ấy thế nhưng những gì của người nào được gán đúng cho người ấy thì cả hai trường hợp cùng thực sự kỳ diệu.

Hầu như tất cả các nhà viết hài kịch hiện đại của chúng ta đều rơi vào sự sai lầm vừa nói. Suốt bốn màn đầu, nhân vật nam giới của họ nói chung đều là những tên lưu manh nổi tiếng và nhân vật nữ của họ là những đồ mạt hạng đáng ruồng bỏ, vậy mà đến màn thứ năm thì nhân vật nam biến thành những vị thượng lưu đáng quý, còn nhân vật nữ trở thành những người đàn bà đức hạnh và đứng đắn, mà nhà viết kịch nhiều khi cũng chẳng buồn làm ơn sắp đặt hoặc giải thích hộ một chút về sự đổi thay quái gở lạ lùng kia nữa. Quả thật, ngoài lý do vở kịch đến đó là phải chấm dứt, chẳng còn một lý do nào khác, hình như việc một tên lưu manh sám hối vào màn cuối cùng của vở kịch cũng tự nhiên không kém gì hắn sám hối vào màn cuối cùng của đời hắn vậy. Chúng tôi nhận thấy đó là trường hợp phổ biến ở Tybum*, tức là nơi mà một số vở hài kịch quả thật vẫn kết thúc với nhiều sự đúng đắn, vì nhân vật trong những vở kịch ấy thường nổi tiếng vì khả năng không những đưa con người ta đến giá treo cổ, mà còn khiến họ trở thành một người anh hùng khi bị đem treo cổ.

Tôi nghĩ rằng, ngoài vài sự hạn chế nói trên, nhà văn nào cũng có thể được phép tha hồ nói chuyện kỳ diệu tùy sở thích, và nếu họ biết tự hạn định trong phạm vi quy tắc của sự đáng tin, thì càng làm được cho độc giả ngạc nhiên bao nhiêu, họ càng quyến rũ được độc giả chú ý đến bấy nhiêu. Như một thiên tài trác tuyệt đã từng nhận xét trong chương Năm cuốn Bathos: “Nghệ thuật lớn lao của bất cứ nền thi ca nào cũng là phối hợp sự thực và hư cấu, nhằm kết hợp được cái đáng tin và cái kỳ lạ.”

Tuy các tác giả có tài vẫn tự bó mình trong phạm vi khả năng có thể xảy ra, nhưng không có nghĩa nhân vật hoặc sự kiện họ tạo ra là tầm thường, nhàm chán, cũ rích như vẫn gặp tại các đường phố, trong mọi ngôi nhà hoặc có thể đọc thấy ở phần tin tức trong nước trên các báo. Cũng không thể cấm họ phô bày ra nhiều con người, nhiều sự kiện mà có thể chưa bao giờ được đa số độc giả biết tới. Nếu nhà văn tôn trọng triệt để những quy tắc nói trên thì họ đã làm tròn nhiệm vụ, và do đó cũng đáng để cho độc giả tin tưởng phần nào, mà nếu không tin thì tức là độc giả đã phạm tội thiếu trung thực trong việc phê bình.

Chính vì thiếu cái phần tin tưởng ấy mà theo tôi nhớ, một số rất đông những thư ký và những người mới vào nghề đã đồng thanh lên án một nhân vật tiểu thư quý phái trên sân khấu là giả tạo, mặc dầu trước đó, nhân vật này đã được nhiều bà mệnh phụ bậc nhất tán thuởng, trong số ấy có một bà nổi tiếng là hiểu biết, đã tuyên bố rằng đó là hình ảnh nửa số bạn hữu trẻ tuổi mà bà quen biết.

CHƯƠNG II

Bà chủ quán đến thăm Jones.

Từ biệt ông bạn trung úy rồi, Jones cố nhắm mắt ngủ, nhưng vô ích, tâm trí anh cứ bồi hồi thao thức, không sao ru cho nó ngủ được. Jones cứ tơ tưởng đến cô Sophia của mình để khuây khỏa, hoặc đúng hơn, để tự làm khổ mình cho mãi đến sáng bạch, anh gọi nhà trọ đem nước trà lên. Nhân cơ hội, bà chủ quán bèn đích thân hạ cố đến thăm anh.

Quả thật, đây là lần đầu tiên bà đến gặp anh chàng, hoặc ít nhất thì cũng là lần đầu tiên để ý đến anh, nhưng vì viên trung úy đã cam đoan với bà rằng Jones chính là một cậu công tử thượng lưu nên giờ đây, bà mới quyết định tỏ thái độ hết sức kính nể, vì nói thực ra quán trọ này là nơi, theo lối nói quảng cáo, những bậc thượng lưu được tiếp đãi lịch sự vì có tiền.

Vừa bắt tay vào pha trà, bà chủ quán đã gợi chuyện ngay:

“Kìa, thưa ngài, tôi nghĩ một công tử trẻ, đẹp, lịch sự thế kia lại tự làm giảm giá trị bằng việc đi đàn đúm với bọn lính tráng thì kể cũng lạ. Họ tự xung là thượng lưu cơ đấy, tôi đảm bảo với cậu đúng như vậy, nhưng ông chồng cũ của tôi vẫn thường bảo họ nên nhớ rằng chính chúng tôi đã trả lương cho họ. Và quả thật, giới hàng quán chúng tôi buộc phải trả lương nuôi sống họ thực cũng gay lắm đây. Đêm qua, bọn họ ở đây tới hai mươi người, không kể sĩ quan, mấy ông công tử bột kia đố có bằng lòng cái gì bao giờ. Mà nếu ngài được coi phiếu thanh toán thì... úi dà! Chẳng có quái gì hết. Tôi cam đoan với ngài rằng cho gia đình một vị điền chủ trọ tôi còn đỡ thiệt hơn, chúng tôi lấy họ bốn mươi, hay năm mươi shilling một đêm, không kể tiền coi ngựa. Ấy thế mà các ông sĩ quan ấy ít khi chịu tự coi là thua kém một vị điền chủ có lợi tức đồng niên năm trăm bảng. Kể ra, nghe lính tráng chạy theo họ mà thưa gửi “thưa ngài, thưa ngài” thì cũng thích tai. Nhưng quan lớn mà xơi toàn cơm bữa giá một shilling một suất thì cũng chán mớ đời, lại còn văng tục nữa cơ chứ, nghe mà khiếp vía. Khách khứa ấy thì làm ăn đố có phát tài. Một người trong bọn họ lại đối xử với ngài quá dã man. Tôi nghĩ họ phải bắt giam hắn lại thật cẩn thận mới phải, bọn họ một đồng một cốt với nhau cả thôi. Ví thử không may ngài bị chết thì cái bọn người tồi tệ ấy cũng chẳng coi vào đâu, họ sẽ thả kẻ sát nhân ra cho mà coi. Nhưng ngài không việc gì thế này thực tôi mừng quá. Lạy Chúa tha tội cho hắn. Các vàng tôi cũng không muốn mắc tội như vậy. Nhưng đúng là ngài đã bình phục, thật may mắn, nhưng hắn thì còn lôi thôi. Nếu ngài thuê luật sư Small thì tôi dám thề rằng ông ta sẽ làm cho hắn phải đi biệt xứ, nhưng có lẽ chẳng cần thế hắn đã trốn biệt xứ trước rồi, những quân ấy vẫn quen “nay đây mai đó”. Nhưng tôi cũng mong rằng sau này ngài sáng suốt hơn mà trở về với bè bạn. Tôi dám chắc ngài bỏ đi thế này thì các ông ấy phải đau khổ lắm, nhất là nếu lại biết cơ sự xảy ra thế này. Thật vậy, tôi chả muốn họ biết chuyện làm gì. Thôi, thôi, chúng tôi thừa biết đầu đuôi câu chuyện ra sao rồi, nhưng người này chẳng ưng thì khối kẻ khác muốn, một vị công tử điển trai thế kia, thiếu gì tiểu thư mê. Tôi mà là công tử ấy à, nhất định tôi phải nhìn thấy cô ả xinh đẹp nhất trần đời kia bị treo cổ trước khi chịu bỏ đi lính vì cô ta... Kìa, việc gì phải đỏ mặt thế (quả thật mặt Jones đỏ tía lên). Thưa ngài, ngài tưởng tôi không biết gì về tiểu thư Sophia đấy hẳn...”

Jones giật nảy mình, hỏi:

“Sao, bà biết Sophia của tôi à?”

Bà chủ quán nói:

“Tôi mà lại không biết! Cô ấy trọ ở đây khối lần rồi đấy.” Jones hỏi:

“Chắc là trọ cùng với bà cô phải không?”

Bà chủ quán kêu lên:

“Ấy đấy, đúng rồi. Ái chà, tôi biết rõ bà ấy lắm. Còn Sophia tiểu thư thì thật là một con người đáng yêu, thực thế.”

Jones kêu lên:

“Một con người đáng yêu, trời ơi!

Thiên thần vẽ cho đẹp mới giống được nàng

Ở nàng, có mọi điều ta tin là có trên thiên đường

Vẻ lộng lẫy cực kì trong trắng và chân thật

Niềm vui bất diệt và tình yêu vĩnh cửu.

Tôi đâu ngờ bà cũng biết Sophia của tôi!”

Bà chủ quán đáp:

“Tôi chỉ mong ngài biết được lấy nửa phần về cô ấy. Ngài chịu mất gì để được ngồi bên giường cô ấy nào? Cô ấy có cái cổ mới tuyệt làm sao! Cô ấy đã từng nằm duỗi đôi cánh tay và cặp chân mỹ miều trên cái giường mà ngài đang nằm đây.”

Jones kêu lên:

“Ở đây! Sophia đã từng nằm ở đây?”

Bà chủ quán đáp:

“Phải, ở đây. Chỗ ấy đấy, ngay trên giường này đây, mà tôi ước gì lúc này ngài được có cô ấy nằm bên, và cô ấy cũng có thể ao ước như vậy, tôi biết chắc như thế, vì cô ấy cũng nhắc đến tên ngài với tôi.”

Jones kêu lên:

“Chao ôi! Nàng có nhắc đến cái tên Jones tội nghiệp của nàng sao? Bà khéo nói cho tôi vui lòng thì có, tôi chả bao giờ dám tin như thế.”

Bà ta đáp:

“Ơ kìa, tôi mà có nói lấy nửa chữ quá sự thật thì ma quỷ hãy bắt tôi đi. Tôi có nghe cô ấy nhắc đến tên Jones thật, nhưng thú thực rằng cô ấy nhắc tới một cách kín đáo, lịch sự, nhưng tôi cũng nhận thấy rằng cô ấy còn nghĩ trong bụng nhiều điều mà không nói ra.”

Jones kêu lên:

“Ôi, bà chủ quán yêu quý của tôi ơi, tôi sẽ chẳng bao giờ xứng đáng được nàng nhớ tới đâu. Ôi, nàng là tất cả những gì êm ái, dịu dàng, tốt đẹp. Cớ sao một tên vô lại như tôi lại sinh ra để khiến cho tấm lòng êm đềm của nàng phải chịu một phút giày vò? Cớ sao tôi lại đáng ghét như vậy? Tôi sẵn sàng chịu đựng mọi tai họa, thống khổ do ma quỷ bày đặt ra buộc loài người phải chịu, để đem lại một chút sự tốt đẹp cho nàng, nếu tôi biết rằng nàng có hạnh phúc thì dù bị nhục hình tôi cũng không coi là khổ sở.”

Bà chủ quán nói:

“Ơ kìa, ngài hãy xem, tôi đã bảo với cô ấy rằng ngài là một người tình chung thủy.”

Jones nói:

“Nhưng thưa bà, xin bà cho tôi rõ bà biết về tôi từ bao giờ và ở đâu, vì trước kia tôi chưa đến đây bao giờ, mà tôi cũng không nhớ gặp bà lần nào?”

Bà ta đáp:

“Ngài không thể nhớ được đâu, vì cái hồi tôi ẵm ngài trong lòng tại nhà vị điền chủ thì ngài còn bé tí xíu.”

Jones hỏi:

“Sao lại tại nhà vị điền chủ? Sao bà lại biết ngài Allworthy cao quý và tốt bụng?”

Bà ta đáp:

“Tôi biết chứ, ở vùng này có ai là không biết?”

Jones đáp:

“Tiếng đồn về lòng tốt của ông ấy hẳn phải lan xa ngoài phạm vi vùng này, nhưng chỉ có Thượng đế mới hiểu được ông ấy, mới hiểu được mối từ tâm đã được sao chép lại từ chính Thượng đế và gửi xuống trần gian làm kiểu mẫu. Con người không biết và không xứng đáng với một tấm lòng tốt thiêng liêng như thế, nhưng không ai đáng khinh bằng tôi. Tôi được ông ấy nâng lên địa vị như bây giờ từ một đứa con hoang hèn hạ, đáng thương như bà hẳn phải biết, tôi được ông ấy cưu mang nhận làm con nuôi, đối xử như con đẻ, thế mà tôi dám làm trái ý ông ấy vì những việc làm điên rồ của tôi, để rồi phải chuốc lấy sự trừng phạt của ông ấy. Phải, đáng đời cho tôi lắm. Tôi sẽ không bao giờ vô ơn mà nghĩ rằng ông ấy đã xử bất công với tôi. Không, tôi bị tống cổ đi như thế là đáng lắm. Và bây giờ, thưa bà, tôi tin rằng bà không còn trách tôi sao lại đi đăng lính, nhất là cả tài sản của tôi còn lại chỉ có ngần này tiền trong túi.”

Vừa nói Jones vừa xóc túi tiền, bên trong cũng chẳng có mấy mà bà chủ quán thì lại càng thấy ít ỏi hơn.

Bà chủ quán quý hóa của tôi (nói theo lối thông tục) lấy làm ngán ngẩm sự đời về mối quen biết này. Bà ta lạnh lùng đáp:

“Đã hẳn là chỉ có người trong hoàn cảnh mới biết rõ nhất nên làm gì cho thích hợp. Nhưng kìa, tôi nghe như có ai gọi. Có đây! Có đây! Quỷ bắt nó đi, chẳng có đứa nào có tai hay sao. Tôi phải xuống nhà mới được, nếu ngài cần điểm tâm gì thêm, đã có con bé giúp việc nó lên. Tôi xuống đây!”

Nói đoạn, chẳng chào chẳng hỏi, bà ta chạy tọt ra khỏi buồng. Những kẻ hạ tiện này vẫn kiên nhẫn về mặt lễ độ lắm, đối với người sang trọng họ bằng lòng biếu không sự lễ độ thật đấy, nhưng họ lại không bao giờ chịu ban cho những người cùng địa vị mà không lo nghĩ đến việc làm sao được trả công hậu hĩnh vì công sức bỏ ra.

CHƯƠNG III

Ông bác sĩ xuất hiện lần thứ hai.

Trước khi kể tiếp, để bạn đọc không hiểu lầm, tưởng bà chủ quán quả thật có biết nhiều chuyện mà chỉ mới nói có thế, hoặc để bạn khỏi ngạc nhiên vì sao bà ta biết quá nhiều chuyện như vậy, có lẽ các bạn cũng cần biết rằng viên trung úy đã cho bà ta rõ vì một cái tên Sophia mà hai bên sinh chuyện với nhau. Còn như làm thế nào mà bà ta biết nốt những chi tiết còn lại thì bạn đọc tinh ý sẽ nhận ra được qua cảnh tượng vừa miêu tả trước đấy. Quả thật, một trong số những đức tính của bà ta là hay tò mò, và không bao giờ bà ta chịu vui lòng để cho một vị khách nào rời khỏi nhà bà ta mà không hỏi cặn kẽ đến mức độ tối đa về tên tuổi, họ hàng và gia sản của họ.

Bà vừa bước ra thì, đáng lẽ Jones phải bực mình vì thái độ của bà ta mới đúng, nhưng anh vội nghĩ ngay tới chuyện mình đang nằm trên cái giường mà Sophia thân yêu của anh đã nằm, theo lời bà chủ quán kể lại. Thế là hàng nghìn ý nghĩ say sưa, êm đềm nảy ra trong óc anh. Nếu không nghĩ rằng kiểu người tình như anh chỉ chiếm một phần không đáng kể trong số bạn đọc thì chúng tôi cũng dừng lại miêu tả lâu hơn những ý nghĩ ấy cơ đấy. Anh đang tâm trạng như vậy thì ông bác sĩ bước vào để băng bó vết thương. Ông ta chẩn mạch, thấy mạch đập không đều, lại nghe Jones nói đêm qua không ngủ được, bèn tuyên bố bệnh nhân đang cơn nguy kịch, ông ta lo rằng Jones sắp lên cơn sốt, ông ta muốn ngừa trước bằng cách trích huyết, nhưng Jones không chịu, anh nói anh không muốn để mất thêm máu. Jones nói:

“Thưa bác sĩ, nếu ngài vui lòng chỉ băng lại đầu cho tôi thì chắn chắn chỉ một ngày nữa là tôi khỏi hẳn.”

Ông bác sĩ đáp:

“Tôi mong rằng có thể bảo đảm cho ngài bình phục sau một hai tháng. Phải, đúng thế! Không, không, bị thương tích như thế, mau khỏi làm sao được, nhưng thưa ngài, không phải tôi đang sống trong thời đại bệnh nhân dạy thầy thuốc chữa bệnh, tôi thấy nhất thiết cần trích huyết ngài trước khi băng bó cho ngài.”

Jones khăng khăng từ chối. Cuối cùng, ông bác sĩ đành nhượng bộ, đồng thời bảo Jones rằng ông ta không chịu trách nhiệm về hậu quả không hay sẽ xảy ra, và hy vọng Jones sẽ công nhận rằng ông ta đã khuyên anh nên trích huyết. Người bệnh hứa sẽ chiều ý ông ta.

Ông bác sĩ lui vào bếp, phàn nàn với bà chủ quán về thái độ không đúng của người bệnh, bị sốt mà không chịu để ông ta trích huyết.

Bà chủ quán đáp:

“Đúng là bệnh sốt ăn rồi, sáng nay cậu ta vừa ngốn hai cái bánh nướng phết bơ to kếch trong bữa điểm tâm đấy!”

Ông bác sĩ nói:

“Có thể lắm. Tôi biết nhiều người sốt mà vẫn ăn khỏe, mà cũng dễ hiểu thôi, bởi vì cái chất chưa tiết ra từ cơ thể bị sốt có thể kích thích hoành cách mô, do đó gây ra một sự khao khát, khó phân biệt với cái thèm ăn tự nhiên. Nhưng thức ăn sẽ không đọng lại, cũng không được tiêu hóa thành dưỡng chất, do đó sẽ làm hư những miệng mạch máu và làm gia tăng triệu chứng sốt. Quả thật, tôi thấy bệnh tình anh ta nguy lắm, và nếu không trích huyết, tôi e anh ta sẽ chết mất.”

Người đàn bà quý hóa đáp:

“Người ta ai chả có lần phải chết, đó không phải là việc của tôi. Thưa bác sĩ, tôi hy vọng ông không bắt tôi phải giữ anh ta khi ông trích huyết... Nhưng xin ông nghe tôi khuyên một điều: Trước khi tiếp tục chữa thêm, ông hãy quan tâm xem ai sẽ trả tiền cho ông đã.”

Ông bác sĩ trợn mắt.

“Ai trả tiền! Ơ kìa, tôi đang chữa cho một vị thượng lưu đấy chứ, có đúng thế không?”

Bà chủ quán đáp:

“Trước tôi cũng đã nghĩ như ông đấy! Nhưng ông chồng cũ của tôi vẫn thường bảo, chỉ xét bề ngoài nhiều khi cũng lầm. Tôi cam đoan với ông rằng anh ta chỉ là một tên lang thang hèn mọn. Tuy nhiên, ông cũng đừng để ý đến ý kiến tôi mách ông, có điều tôi thấy cùng là bạn làm ăn, nhiều khi ta cũng nên cho nhau biết những điều như vậy.”

Ông bác sĩ phát khùng, kêu lên:

“Vậy mà tôi lại chịu cho một thằng cha như thế nó dạy khôn tôi à? Tôi lại chịu cho cái thằng không giả tiền tôi nó lăng mạ nghề nghiệp của tôi à? Tôi được biết điều này kịp thời, thế là may lắm. Để tôi xem bây giờ có nên trích huyết cho hắn nữa hay không?”

Nói đoạn, ông ta lập tức lên gác, đẩy tung cửa buồng ra, đánh thức anh chàng Jones đáng thương dậy, anh vừa ngủ thiếp đi và tệ hại hơn là anh đang nằm mơ một giấc mơ tuyệt diệu về Sophia.

Ông bác sĩ điên tiết hỏi Jones:

“Ông có trích huyết hay không thì bảo?”

Jones đáp:

“Tôi đã cho ông rõ quyết định của tôi rồi cơ mà, và tôi chân thành mong rằng ông đã hiểu được câu trả lời của tôi, ông vừa làm gián đoạn một giấc mơ đẹp nhất trong đời tôi.”

Ông bác sĩ nói:

“Ái chà, nhiều người cứ thiếp đi như vậy mà mất mạng đấy. Ngủ không phải bao giờ cũng tốt, mà ăn cũng vậy, nhưng ông nhớ hộ rằng tôi hỏi ông lần cuối cùng, ông có muốn trích huyết không?”

Jones đáp:

“Tôi không muốn.”

Ông bác sĩ nói:

“Vậy là tôi xong trách nhiệm, và tôi yêu cầu ông trả tiền công cho tôi. Tiền công hai ngày, mỗi ngày năm shilling, công hai lần băng bó năm shilling nữa, và nửa crown tiền trích máu tĩnh mạch.”

Jones đáp:

“Tôi hy vọng ông sẽ không bỏ mặc tôi trong tình trạng này.”

Ông bác sĩ nói:

“Thế à, nhưng tôi sẽ bỏ mặc ông đấy.”

Jones nói:

“Ông đã xử tệ với tôi như vậy thì tôi sẽ không trả ông một xu.”

Ông bác sĩ kêu lên:

“Được lắm, mất lần đầu cũng còn là may. Con mụ chủ quán này có ý định tởm lợm gì mà mời mình đến chữa cho cái thứ ma cà bông này!”

Nói đoạn, ông ta lao ra khỏi phòng, còn người bệnh thì trở mình ngủ lại, nhưng không may, giấc mơ kia đã biến mất rồi.

CHƯƠNG IV

Chương này giới thiệu một trong số những bác thợ cạo lý thú nhất được ghi lại trong sử sách, trong số đó có cả người thợ cạo thành Bagdad và bác phó húi trong truyện Don Quixote.

Đồng hồ đã điếm năm tiếng, Jones ngủ một mạch bảy giờ đồng hồ liền, giờ mới tỉnh dậy, trong người khoan khoái lắm. Cảm thấy tinh thần cũng như thể lực đã hoàn toàn hồi phục, anh bèn quyết định trở dậy mặc quần áo. Anh mở khóa va li lấy quần áo lót sạch và một bộ áo ngoài. Nhưng trước tiên, Jones khoác tạm một tầm áo choàng rộng, rồi đi xuống bếp xem có gì khả dĩ làm dịu được cơn đói đang cào ruột gan chăng.

Gặp bà chủ quán, Jones tiến lại gần, với thái độ thật lịch sự hỏi bà ta xem “liệu có gì ăn trưa không”. Bà chủ quán đáp:

“Ăn trưa! Vào giờ này mà nghĩ đến chuyện ăn trưa thì kỳ thật đấy. Trong nhà, chả còn món gì làm sẵn, mà lửa thì gần tàn rồi.”

Jones nói:

“Nhưng cũng phải có cái gì tôi ăn chứ, ăn gì cũng được, tôi không kén chọn đâu, vì nói thật, chưa bao giờ tôi đói như lúc này.”

Bà ta đáp:

“Thế thì tôi nhớ hình như còn một miếng bò luộc và cà rốt, chắc cậu ăn được.”

Jones đáp:

“Thế thì còn gì bằng, nhưng nếu bà đem rán hộ lên thì cảm ơn bà lắm.”

Bà chủ quán bằng lòng, mỉm cười và bảo thấy Jones bình phục bà ta mừng lắm. Tính nết dịu dàng của anh khiến cho bà ta khó mà giận anh được, vả chăng, về căn bản bà ta cũng không phải là người xấu tính, có điều bà ta hám tiền quá, thành thử bà ta thù ghét tất cả những gì có vẻ là nghèo túng.

Giờ đây Jones đang quay về phòng để mặc quần áo trong khi chờ bà chủ quán sửa soạn bữa ăn, và theo yêu cầu của anh, bà ta để cho người thợ cạo lên sửa râu tóc.

Bác thợ cạo này, thường được mọi người quen gọi là Benjamin bé con, vốn là một người rất vui tính và kì quặc, vì thế mà nhiều khi bác gặp những chuyện bất tiện nho nhỏ, thí dụ như dăm cái bạt tai, vài cái đá đít, hoặc cái xương bị gãy... Bởi lẽ không phải ai cũng hiểu nổi một câu nói đùa, mà những người hiểu được lại thường không hài lòng vì chính mình bị biến thành đối tượng của câu nói đùa ấy. Chết một nỗi, thói xấu của bác lại không sao sửa được, cho nên nhiều khi vì nói đùa mà bác bị đòn thật đấy, nhưng hễ nghĩ được một câu nói đùa nào, sống chết bác cũng phải nói cho tung ra, bất kể ở đâu, bất kể chỗ nào, hoặc bất kể người bị cợt nhạo là ai.

Tính tình bác còn nhiều nét đặc biệt khác mà tôi sẽ không kể ra đây, vì bạn đọc cũng sẽ dễ dàng nhận thấy khi tiếp xúc sâu hơn chút nữa với nhân vật này.

Jones đang nóng lòng muốn sửa sang lại đầu tóc, vì một lý do cũng dễ hiểu, thấy bác thợ cạo đánh bọt xà phòng lâu quá, anh giục bác nhanh tay lên. Bác phó cạo vốn không bao giờ chịu để cho mình mất bình tĩnh và lo lắng bất cứ vì lý do gì, đáp lại rất trịnh trọng:

“Festina lente là một câu ngạn ngữ tôi được học từ lâu trước khi cầm dao cạo.”

Jones đáp:

“Ông bạn ơi, tôi thấy ông bạn đúng là một học giả đấy.”

Bác phó cạo đáp:

“Cũng xoàng thôi, non omnia possumus omnes.”

Jones nói:

“Lại nữa! Tôi chắc chắn bác làm thơ hẳn là rất tài.”

Bác phó cạo đáp:

“Xin ngài tha lỗi. Non tanto me dignor honore.”

Đoạn, bác tiếp tục công việc, nói thêm:

“Thưa ngài, từ khi tôi làm nghề đánh bọt xà phòng tới nay, tôi chỉ mới khám phá ra được có hai lý do vì sao người ta cạo mặt, một là vì muốn để một bộ râu, hai là vì muốn bỏ một bộ râu. Tôi đoán rằng ngài cạo mặt cũng chưa lâu, và cạo mặt vì lý do thứ nhất. Nói thật chứ ngài thành công lắm đấy, vì có thể nói bộ râu của ngài là tondenti gravior.”

Jones đáp:

“Tôi đoán bác là một tay ưa hài hước.”

Bác phó cạo nói:

“Thưa ngài, ngài hiểu lầm tôi quá đấy. Quá say mê nghiên cứu khoa Triết học, hinc illae lacrymae, đó là tai họa cho tôi, chỉ vì uyên bác quá mà tôi sa sút thế này đấy.”

Jones đáp:

“Ông bạn ạ, tôi cũng thú thật rằng, nói chung, làm nghề này mà hiểu biết như thế là hơn hẳn những người khác, nhưng tôi không rõ điều đó tai hại cho bác ra sao.”

Bác phó cạo nói:

“Than ôi! Thưa ngài chính vì vậy mà cha tôi truất quyền thừa kế của tôi đấy. Ông cụ vốn là một thầy dạy múa, chỉ tại tôi biết đọc trước khi biết múa, nên ông cụ mới đâm ra ghét tôi, và có đồng nào đem cho ráo những đứa con khác... Ngài cho tôi cạo hai bên thái dương... ơ kìa, xin ngài tha lỗi, tôi cứ ngỡ có hiatus in manuscriptis. Nghe nói ngài đang đi trận cơ mà, nhưng tôi thấy mình đã lầm.”

Jones hỏi:

“Sao bác lại kết luận như vậy?”

Bác phó cạo đáp:

“Nhất định khôn ngoan như ngài, hẳn chẳng đem cái đầu bị vỡ ra trận, như vậy chẳng khác gì chở củi về rừng.”

Jones kêu lên:

“Xin nói thực, tôi thấy bác thật là kì quặc, tôi ưa tính tình bác lắm. Tôi rất vui lòng nếu sau bữa ăn bác đến uống với tôi một cốc rượu. Tôi rất muốn được trò chuyện thêm với bác.”

Bác phó cạo nói:

“Thưa quý ngài thân mến, nếu ngài sẵn lòng ưng thuận, tôi có thể dành cho ngài một thiện ý lớn hơn thế hàng chục lần.”

“Thế là thế nào, ông bạn?”

“Có gì đâu, tôi sẽ uống hẳn một chai với ngài, nếu ngài muốn. Vì tôi rất mến những người bản tính tốt bụng, ngài đã khám phá ra rằng tôi là đứa hay khôi hài, thì tôi cùng đoán rằng ngài là một vị thượng lưu tính tình tốt bụng nhất thế giới, không thế thì tôi là thằng xem tướng rất tồi.”

Bây giờ Jones mới xuống dưới nhà, quần áo chỉnh tề, có lẽ chàng Adonis lừng danh ngày xưa nom cũng chẳng đáng yêu hơn. Ấy thế mà đối với bà chủ quán, anh chàng lại chẳng hấp dẫn tí nào, người đàn bà quý hóa này vì không giống thần Vệ nữ về hình dáng, nên về sở thích cũng không giống nốt. Nếu cô hầu phòng Nanny cũng nhìn với con mắt của bà chủ thì may cho cô quá, vì chỉ trong năm phút, người con gái đáng thương này đã chết mê chết mệt Jones rồi, về sau, cô cứ thở dài sườn sượt vì mối tình si. Cô Nanny này xinh xắn lắm mà cũng e lệ lắm. Cô đã từ chối chú hầu bàn và một vài anh nông dân trong vùng, nhưng cặp mắt sáng của Jones đã làm cho băng giá trong tâm hồn cô tan biến chỉ trong phút chốc.

Lúc Jones xuống bếp, bàn ăn vẫn chưa dọn, cũng không thấy có lý do gì mà dọn bàn ăn vì bữa của anh chàng vẫn ở trong tình trạng statu quo, cũng như bếp lửa để nấu ăn cũng vậy. Cơ sự thế này thì tính tình có điềm tĩnh mấy đi nữa cũng phải phát khùng, nhưng Jones vẫn cứ thản nhiên như không. Anh chỉ nhẹ nhàng trách bà chủ quán, bảo rằng “nếu khó nhóm lò thì anh ăn thịt nguội cũng được”. Lần này, người đàn bà quý hóa, vì thương hại, hay vì ngượng, hoặc vì một lý do nào khác không rõ, bèn mắng mấy người làm một chập về tội không chịu tuân theo mệnh lệnh mà bà ta không hề ban ra, đoạn bà ta sai chú hầu bàn trải cái khăn bàn, rồi bà ta lăng xăng sửa soạn món ăn, chỉ lát sau là xong.

Jones được dẫn vào trong một cái “hầm”, thật đúng là Iucus a non lucendo, vì đó là căn phòng tối nhất, tồi tàn nhất trong nhà trọ, và như thế cũng là may cho Jones. Tuy vậy, Jones đói quá nên cũng chẳng lấy làm khó chịu. Thỏa mãn xong cái bụng, anh chàng mới bảo chú hầu bàn mang một chai rượu vang sang một gian phòng tốt hơn, và tỏ ý hơi phàn nàn bị nhét vào một cái hầm.

Chú hầu bàn tuân lệnh. Lát sau bác phó cạo mò đến, lẽ ra bác cũng không để Jones phải chờ đợi lâu, nhưng bác còn bận lắng nghe bà chủ quán mua vui cho một đám cử tọa tụ tập quanh bà ta để nghe bà ta kể lai lịch anh chàng Jones khốn khổ, một phần câu chuyện bà ta được nghe từ chính mồm Jones nói ra, còn phần kia thì do bà ta sáng tác. Bà ta bảo rằng Jones là một thằng bé nghèo khổ trong xứ đạo, được tôn ông Allworthy đem về nuôi trong nhà, cho lĩnh chân học việc, bây giờ, anh bị đuổi đi vì phạm lỗi, đặc biệt là vì muốn tán tỉnh, ve vãn con gái ông chủ, và có lẽ vì tội ăn cắp nữa, vì nếu không thì sao anh lại chỉ có ít tiền như vậy. Bà ta nói:

“Đây vị thượng lưu của nhà bác ấy đấy ôi chao!”

Bác phó cạo nói:

“Một gia nhân của tôn ông Allworthy! Tên anh ta là gì?”

Bà kia đáp:

“Anh chàng bảo tên là Jones. Có lẽ là tên giả. Anh ta còn bảo với tôi rằng vị quý tộc nuôi nấng anh ta như con đẻ, nhưng bây giờ anh ta vừa có chuyện xích mích với ngài ấy.”

Bác phó cạo đáp:

“Nếu tên là Jones thì anh ta nói thật đấy. Tôi có bà con sống ở đó, lại có người bảo rằng anh ta là con đẻ của nhà quý tộc.”

“Thế sao anh ta không lấy họ bố?”

Bác phó cạo đáp:

“Điều ấy thì tôi không biết được. Vô khối người con không lấy họ bố đấy thôi.”

Bà chủ quán nói:

“Nếu tôi biết anh ta là con nhà thượng lưu thì dù cho có là con hoang đi nữa, tôi cũng phải đối xử cách khác mới đúng, bởi vì đã có khối người con hoang như thế trở thành những nhân vật tai to mặt lớn, và như ông chồng cũ của tôi thường bảo, chớ bao giờ xúc phạm đến một vị khách trọ thượng lưu.”

CHƯƠNG V

Một cuộc đối thoại giữa Jones và bác phó cạo.

Câu chuyện vừa rồi diễn ra lúc Jones đang ăn bữa ăn chiều và ngồi chờ bác phó cạo trong phòng khách. Câu chuyện vừa dứt thì, như chúng tôi đã nói, bác phó cạo vội ra mắt Jones ngay và được mời ngồi rất lịch sự. Jones rót một cốc rượu vang đầy, uống để chúc sức khoẻ của bác phó cạo mà anh chàng gọi là doctissime tonsorum. Bác phó cạo đáp: “Ago tibi gratias, domine.” Đoạn ngó thẳng vào mặt Jones, bác trịnh trọng nói, vẻ mặt hơi ngạc nhiên, tưởng như nhớ lại một bộ mặt bác đã từng gặp.

“Thưa ngài, xin ngài cho phép tôi được hân hạnh hỏi tên ngài có phải là Jones chăng?”

Jones đáp phải, bác phó cạo bèn nói:

“Proh Deum atque hominum fidem, việc đời kể cũng lạ kỳ, công tử Jones ạ, tôi là kẻ đầy tớ trung thành của ngài. Tôi thấy rằng ngài không nhận ra tôi, mà điều ấy không có gì đáng ngạc nhiên vì ngài chỉ gặp tôi có một lần, mà hồi ấy ngài còn bé lắm. Thưa ngài, thế tôn ông Allworthy hồi này ra sao? Ille optimus omnium paironus thế nào?”

Jones đáp:

“Tôi thấy quả thật bác có biết tôi, nhưng tôi không có cái may mắn nhớ ra bác là ai.”

Benjamin kêu lên:

“Tôi không lấy thế làm lạ, tôi không nhận ra ngài ngay, ấy mới đúng là điều đáng ngạc nhiên hơn bởi vì trông ngài chẳng thay đổi tí gì. Thưa ngài, xin cho phép tôi được hỏi thăm ngài định đi đâu vậy?”

Jones đáp:

“Bác phó cạo ơi, xin hãy rót rượu vào đầy cốc, và đừng hỏi gì thêm nữa.”

Benjamin nói:

“Tôi chẳng nên làm phiền ngài mới đúng, tôi hy vọng ngài đừng nghĩ tôi là đứa tò mò sỗ sàng, vì không ai trách được tôi thói xấu ấy. Nhưng xin ngài thứ lỗi, một vị công tử như ngài đi xa mà không có người đi theo hầu thì chúng tôi có thể đồ chừng, như ta nói là casu incognito, và có lẽ tôi không nên nhắc đến tên ngài mới phải.”

Jones nói:

“Quả có thế, tôi cũng không nghĩ mình lại được nhiều người ở đây biết tới, nhưng mà vì những lý do đặc biệt, nếu từ giờ cho tới lúc tôi đi khỏi đây, bác đừng nói lại tên tôi với bất cứ người nào khác thì tôi chịu ơn bác lắm.”

Bác phó cạo đáp:

“Pauca verba, tôi mong rằng ngoài tôi ra, ở đây không người nào biết ngài, vì nhiều người cũng hay bép xép lắm. Nhưng xin thề với ngài, tôi cũng biết giữ mồm giữ miệng. Kẻ thù của tôi cũng phải công nhận tôi có đức tính ấy.”

Jones nói:

“Đấy lại không phải đặc điểm của những người làm nghề như bác, bác phó cạo ạ.”

Benjamin đáp:

“Hỡi ôi! Thưa ngài, non si male nunc et olim sic erat. Tôi không phải là con nhà phó cạo, mà cũng không được nhồi dạy để làm phó cạo, xin ngài biết cho như vậy. Phần lớn cuộc đời mình, tôi sống bên những người thượng lưu, và nói vậy chứ tôi cũng hiểu ít nhiều thế nào là lịch sự. Nếu ngài nghĩ rằng tôi xứng đáng được ngài tin cậy như người khác, thì tôi cũng phải nói để ngài rõ tôi còn hơn họ về mặt biết giữ kín điều bí mật. Tôi đã không làm ô danh ngài trong nhà bếp của quán trọ, vì quả thật có vài kẻ đã nói xấu ngài: không những họ nói toạc ra cho mọi người biết những điều ngài nói với họ về chuyện ngài xích mích với tôn ông Allworthy mà họ còn thêm thắt, bịa đặt nhiều điều mà tôi biết rõ là dối trá.”

Jones kêu lên:

“Bác làm tôi ngạc nhiên quá.”

Benjamin đáp:

“Xin lấy danh dự mà thề tôi đã nói sự thật và tôi cũng chẳng cần phải nói với ngài kẻ ấy là bà chủ quán. Chắc chắn là nghe bà ta kể chuyện, tôi cũng bị dao động đấy, nhưng tôi hy vọng rằng tất cả những điều ấy là dối trá. Vì tôi vẫn hết sức kính trọng ngài, xin cam đoan với ngài như vậy, trước kia, tôi cũng đã rất kính trọng ngài, từ hồi ngài tỏ ra rộng lượng với Black George, khắp vùng này, ai cũng rõ chuyện. Tôi cũng đã nhận được nhiều lá thư kể lại chuyện này, quả thật, nghe chuyện ai cũng mến ngài. Cho nên, ngài hãy tha thứ cho tôi, vì sở dĩ tôi hỏi nhiều câu hỏi, ấy là bởi tôi thực tình quan tâm đến những điều tôi đã nghe được, chứ không phải vì tôi tò mò sỗ sàng. Nhưng tôi ưa người tốt tính, vì thế mới trở thành amoris abundantia ergo te.”

Mọi sự biểu lộ của tình bạn đều để chiếm được lòng tin của kẻ khổ sở. Do đó, chẳng đáng ngạc nhiên nếu Jones rất sẵn sàng tin lời Benjamin và coi bác là bạn tâm tình, vì chẳng những anh đang khổ sở mà anh còn là người vô cùng cởi mở và tốt bụng.

Mấy câu La tinh vá víu, một số được Benjamin áp dụng khá đúng chỗ, tuy không văn vẻ sâu xa gì cho lắm, hình như cũng chứng tỏ rằng bác vượt lên trên loại phó cạo thông thường, mà cách xử sự nói chung của bác cũng vậy. Thành thử Jones tin lời bác nói về dòng dõi và về nền giáo dục của bác là thật, cuối cùng, bị nài ép mãi, anh chàng nói:

“Ông bạn ạ, vì ông bạn đã nghe và biết nhiều về chuyện của tôi, và hình như lại rất muốn rõ sự thật, nên tôi xin kể lại đầu đuôi nếu ông bạn chịu khó ngồi nghe.”

Benjamin kêu lên:

“Tôi sẽ xin rất chịu khó nếu câu chuyện không dài lắm, và tôi cũng rất mang ơn ngài vì đã ban cho tôi vinh dự ấy.”

Jones bèn kể lại đầu đuôi câu chuyện, chỉ bỏ qua một hai chi tiết, tức là nhũng gì đã xảy ra hôm anh xô xát với Thwackum, kết cục là anh quyết định đi ra biển, nhưng cuộc phiến loạn ở phương bắc đã khiến anh thay đổi ý định, thành thử mới có mặt ở nơi này.

Benjamin chăm chú lắng nghe, không hề ngắt lời Jones lần nào. Nghe xong chuyện, bác không thể không đưa ra nhận xét rằng kẻ thù của Jones hẳn phải bịa đặt điều gì đó với ông Allworthy để hại anh, nếu không thì con người tốt bụng như ông chả đời nào lại đuổi một cách tàn nhẫn một người được ông yêu quý như vậy. Jones bèn đáp rằng anh cũng tin chắc bọn chúng đã dùng những thủ đoạn xảo quyệt để ngấm ngầm hại mình.

Kể ra cũng khó tránh khỏi việc đưa nhận xét như bác phó cạo, căn cứ vào lời Jones kể lại, bác chẳng thấy Jones đáng chê trách chỗ nào, vì lúc này, hành vi của anh không bị trình bày theo hướng bất lợi như khi bị xuyên tạc với ông Allworthy. Jones cũng không thể kể ra những lời kết án sai lầm chống lại anh mà hết lần này đến lần khác được trình bày với ông Allworthy, vì chính anh không hề biết đến những lời kết án này. Thành thử, như chúng ta thấy, Jones đã bỏ qua nhiều chi tiết thực tế khi kể lại câu chuyện. Nói chung, quả thật, mọi sự đều hiện ra dưới màu sắc có lợi cho Jones, ngay thói xảo quyệt cũng khó lòng tìm được cách khiến cho anh bị chê trách.

Chẳng phải Jones muốn giấu hoặc bóp méo sự thật, không những thế, anh còn không hề muốn ông Allworthy bị chê bai vì đã trừng phạt mình, anh thà nhận rằng mình có lỗi và đáng bị trừng phạt. Nhưng thực tế vẫn thường như thế, và luôn luôn như thế: Cho dù một người có trung thực đến đâu đi chăng nữa, khi kể lại hành vi của chính mình, cũng vẫn muốn cho nó tốt đẹp, mặc dù chính mình không định tâm, thành thử qua miệng họ, những thói xấu đã được gạn sạch, như chất rượu đục được lọc kĩ, cặn bẩn sẽ bị loại bỏ hết. Dù sự việc thực sự diễn ra thế nào, nhưng tùy theo câu chuyện do chính người trong cảnh kể lại hay là do kẻ thù kể lại, mà động cơ, chi tiết và kết quả cũng thành ra khác hẳn nhau, thành thử chúng ta cũng khó lòng nhận ra rằng những sự kiện được kể lại chỉ là một và giống nhau.

Bác phó cạo dỏng tai lên lắng nghe câu chuyện, nhưng bác vẫn chưa thỏa mãn. Còn sót một chi tiết mà bác đang rất muốn biết, dù bác chẳng phải là kẻ tò mò lắm. Jones có nhắc tới mối tình của anh, có nói mình là tình địch của Blifil, nhưng anh thận trọng giấu kín tên người thiếu nữ. Bác phó cạo ngần ngừ một lúc, cứ à... ừm... mãi rồi mới xin phép được hỏi rõ tên người thiếu nữ có vẻ như là nguyên nhân chủ yếu gây ra mọi tai họa này. Jones yên lặng một lát rồi mới nói:

“Tôi đã rất tin tưởng bác, và tôi cũng e rằng nhân dịp này mà ai cũng rõ tên cô ấy là gì, vậy tôi cũng chẳng giấu bác làm gì nữa. Tên cô ấy là Sophia Western.”

“Proh deum atque hominum fidem! Tôn ông Western đã có cô con gái đến tuổi lấy chồng rồi cơ à?”

Jones kêu lên:

“Chao ôi, người con gái như thế thì cả thế giới không có ai sánh kịp. Mắt con người chưa hề trông thấy ai xinh đẹp bằng.

Nhưng đó chỉ là ưu điểm phụ. Con người ấy mới thông minh làm sao, nhân từ làm sao! Ôi, dù có bỏ qua nửa phần đức tính của nàng, tôi cũng mong sao được ca tụng nàng đời đời!”

Bác phó cạo kêu lên:

“Ông Western đã có con gái lớn thế cơ à? Tôi còn nhớ ông ta xưa chỉ là một cậu bé con, mới biết tempus edarerum.”

Bấy giờ rượu sắp cạn, bác phó cạo cứ nài thết một chai về phần mình, nhưng Jones dứt khoát từ chối, nói “mình đã uống quá nhiều rồi, bây giờ muốn trở về phòng và muốn có một cuốn sách để đọc”. Bác Benjamin kêu lên:

“Một cuốn sách! Ngài định đọc sách gì nào? Tiếng La tinh hay tiếng Anh? Tôi có vài cuốn sách lạ bằng cả hai thứ tiếng này. Thí dụ nhu Erasmi Colloquia, Ovid đe Tristibus, Gradus ad Parnassum. Sách tiếng Anh thì tôi có nhiều cuốn hay lắm, tuy rằng nhiều quyển đã hơi cũ rách. Tôi có gần đủ tập Chronicle của Stowe, quyển sáu bộ Homer của Pope, quyển ba bộ Người quan sát*, quyển hai bộ Lịch sử La Mã của Echard, bộ Người thợ thủ công*, bộ Robinson Crusoe, Thomas a Kempis và hai tập Những tác phẩm của Tom Brown.”

Jones kêu lên:

“Mấy quyển sách sau tôi chưa đọc bao giờ, vậy bác làm ơn vui lòng cho tôi mượn một quyển.”

Bác phó cạo đáp rất sẵn lòng vì bác coi tác giả cuốn sách ấy là một thiên tài vĩ đại nhất của đất nước. Bác bèn chạy về nhà ở ngay gần đó và quay lại ngay. Sau đó, Jones lại căn dặn bác tuyệt đối giữ bí mật. Bác thề sẽ giữ kín, đoạn hai người chia tay, bác phó cạo về nhà, còn Jones thì lui về phòng trọ.

CHƯƠNG VI

Bác Benjamin tỏ ra còn nhiều tài khác nữa, và tỏ rõ nhân vật khác thường này là ai.

Sáng hôm sau, Jones lấy làm băn khoăn vì ông bác sĩ bỏ không chữa bệnh cho mình, anh lo ngại nếu không băng bó lại vết thương sẽ có thể xảy ra điều gì đáng ngại, hoặc có thể nguy hiểm. Jones bèn hỏi chú hầu bàn xem quanh vùng có bác sĩ nào khác không. Chú hầu bàn bảo còn có một ông bác sĩ khác ở cách đây không xa lắm, nhưng chú biết ông bác sĩ này vẫn có thói không chịu chữa khi bệnh nhân đã mời người khác trước ông ta. Chú hầu bàn nói:

“Nhưng thưa ngài, nếu ngài chịu nghe lời tôi thì khắp nước chả có ai chữa cho ngài tài hơn bác thợ cạo đâu, người uống rượu với ngài tối qua ấy. Chúng tôi coi bác ta là tay trứ danh nhất vùng này trong nghề chữa thương tích, vì mới đến ngụ ở đây chưa đầy ba tháng mà bác ta đã chữa khỏi cho vô khối người bị thương nặng.”

Jones bảo chú hầu bàn đi gọi Benjamin, hay tin mình được mời đến với tư cách mới mẻ này, bác sửa soạn đồ nghề đến ra mắt, nhưng dáng dấp, điệu bộ khác hẳn lúc bác phải mang cái đĩa đánh bọt xà phòng trong tay, đến nỗi khó lòng nhận ra được bác nữa.

Jones bảo:

“Bác phó cạo, tôi được biết không phải bác chỉ làm một nghề, sao tối hôm qua bác không cho tôi rõ?”

Benjamin trịnh trọng đáp:

“Một bác sĩ là một công việc chuyên môn chứ không phải là một nghề, sở dĩ tối hôm qua, tôi không cho ngài rõ là tôi có nghiên cứu thuật này, vì lúc ấy tôi nghĩ ngài, đang được một vị thượng lưu săn sóc, mà tôi thì không bao giờ ưa xen vào việc làm ăn của đồng nghiệp, Ars Omnibus communis. Bây giờ thì, thưa ngài, cho tôi xem đầu ngài một chút, coi xương sọ ra sao rồi tôi sẽ có ý kiến về thương tích của ngài.”

Jones cũng chẳng tin tưởng gì lắm vào vị bác sĩ mới này, tuy nhiên, anh vẫn để cho bác gỡ băng ra xem xét vết thương. Vừa ngó vào vết thương, Benjamin đã bắt đầu hầm hừ và cứ lắc đầu hoài. Thấy vậy, Jones phát cáu, bảo bác đừng làm trò nữa, thấy tình hình ra sao thì cứ bảo thẳng cho anh biết. Benjamin nói:

“Tôi sẽ trả lời ngài với tư cách một thầy thuốc hay với tư cách một người bạn?”

Jones đáp:

“Với tư cách một người bạn, và nói thật nghiêm túc đấy.”

Benjamin kêu lên:

“Vậy thì tôi xin thề rằng chỉ cần buộc thuốc vài bận là ngài khỏi ngay tắp lự chả khó khăn gì. Và nếu ngài chịu dùng thuốc rịt của tôi, tôi xin cam đoan với ngài là khỏi.”

Jones bằng lòng, thế là vết thương được rịt thuốc ngay.

Benjamin kêu lên:

“Thưa ngài, bây giờ xin phép ngài tôi lại trở về với vai trò cũ, nhưng khi thực hiện điều trị, người ta bắt buộc phải giữ một tư thế đĩnh đạc thích hợp, nếu không, người đời sẽ chẳng chịu để cho mình chữa. Ngài không thể tưởng tượng được rằng cái bề ngoài trang trọng cần thiết cho một nhân vật trang trọng đến thế nào. Một bác phó cạo có thể làm cho ngài cười, nhưng một bác sĩ sẽ làm cho ngài phải khóc đấy.”

Jones đáp:

“Thưa ngài phó cạo, hoặc ngài bác sĩ, hoặc ngài phó cạo bác sĩ...” Benjamin ngắt lời:

"Ồ, thưa ngài thân mến, infandum, regina, jubes renovare doloem. Ngài làm cho tôi nhớ lại sự chia rẽ tệ hại giữa những đoàn thể gắn bó với nhau, khiến cho quyền lợi của cả hai bên đều bị phương hại, như bất cứ một sự chia rẽ nào khác, đúng như câu cách ngôn cổ vis unita fortior, đó là điều mà nhất định trong đoàn thể này hoặc đoàn thể khác không thiếu gì người có khả năng hiểu được. Đối với tôi, thật là một điều bất hạnh biết mấy vì trong con người tôi lại có cả hai.”

Jones nói tiếp:

“Được, bác thích gọi là gì tùy ý, nhưng rõ ràng bác là một người kì quặc, khôi hài nhất, xưa nay chưa từng thấy, và tiểu sử của bác hẳn phải có gì đó đáng ngạc nhiên, mà bác phải công nhận rằng tôi có quyền được nghe kể lại.”

Benjamin đáp:

“Tôi xin thừa nhận là có thế, lúc nào ngài rỗi rãi tôi xin sẵn sàng kể lại ngài nghe, và xin ngài biết cho rằng nghe chuyện ấy cũng mất khá nhiều thì giờ đấy.”

Jones bảo bác rằng không lúc nào mình rỗi rãi bằng lúc này.

Benjamin nói:

“Vậy thì được, tôi xin tuân lời. Nhưng trước hết, để tôi đóng chặt cửa lại cái đã, khỏi có ai quấy rầy chúng ta.”

Bác ra đóng cửa, đoạn lấy vẻ trịnh trọng tiến lại bên Jones nói:

“Thưa ngài, trước hết tôi phải nói để ngài biết rằng ngài đã là kẻ thù không đội trời chung của tôi.”

Lời tuyên bố đột ngột trên làm Jones hơi giật mình. Anh sửng sốt, hơi nghiêm nét mặt, nói:

“Tôi mà là kẻ thù của bác?”

Benjamin đáp:

“Ấy, xin ngài chớ nổi giận, vì tôi cam đoan rằng tôi không phải là kẻ thù của ngài. Ngài hoàn toàn không hề có dụng tâm làm hại gì tôi, vì bấy giờ ngài mới chỉ là một đứa bé. Nhưng tôi tin sẽ thanh minh được mọi sự khi tôi nói rõ tên thật của tôi là gì. Ngài đã bao giờ nghe nói có một người tên Partridge đã vinh dự được thiên hạ đồn là người cha sinh ra ngài, và vì vinh dự ấy mà bị sa sút không?”

Jones đáp:

“Tôi có nghe nói đến một người tên Partridge, và vẫn tin rằng ông ta là cha sinh ra tôi.”

Benjamin nói:

“Được lắm, thưa ngài, người tên Partridge kia chính là tôi đây. Nhưng tôi miễn cho ngài cái nhiệm vụ của kẻ làm con, vì xin cam đoan với ngài rằng tôi không phải là cha sinh ra ngài.”

Jones đáp:

“Thế nào? Chẳng lẽ chỉ vì ngờ oan mà gây ra cho bác bao nhiêu hậu quả tai hại thế sao? Chuyện ấy tôi hiểu rõ lắm.”

Benjamin kêu lên:

“Có thể như thế, và sự thực là thế. Con người ta căm thù nguyên nhân gây ra đau khổ cho mình, dù là ngẫu nhiên, đó là lẽ thường, thật đấy, nhưng tính tôi lại khác hẳn. Như tôi đã nói, tôi quý mến ngài ngay từ khi biết ngài cư xử với Black George thế nào, và nhân cuộc gặp gỡ kỳ lạ này, tôi yên trí rằng trời sinh ra ngài để đền bù cho tôi mọi sự đau khổ tôi đã phải chịu đựng vì ngài. Vả lại, đêm hôm trước khi gặp ngài tôi nằm mơ thấy mình vấp phải một cái ghế đẩu mà không đau đớn gì, điều đó chứng tỏ hiển nhiên rằng tôi đang gặp chuyện tốt lành. Lại mới đêm qua tôi cũng nằm mơ thấy mình cưỡi một con ngựa cái, lông trắng xóa như tuyết đi theo sau ngài, tôi đoán sắp gặp vận đỏ đến nơi, và quyết định theo đuổi vận may ấy, trừ phi ngài tàn ác không chịu chấp thuận.”

Jones đáp:

“Bác Partridge ạ, nếu tự tôi đền bù được cho bác những nỗi khổ bác phải chịu vì tôi thì còn gì bằng, tuy rằng hiện giờ tôi thấy cũng rất khó. Tuy nhiên, bác cứ yên trí, tôi sẽ không từ chối bác điều gì nếu điều đó do tôi quyết định được.”

Benjamin nói:

“Điều ấy rõ ràng là do ngài quyết định, vì tôi chỉ yêu cầu được phép cùng đi với ngài trong chuyến đi này. Ý tôi đã quyết, nếu ngài khước từ tức là ngài giết phăng một lúc cả bác phó cạo cùng vị bác sĩ đấy.”

Jones mỉm cười đáp nếu vì mình mà gây ra tai họa ấy cho mọi người thì anh thực sẽ vô cùng ân hận. Anh đưa nhiều lý do khéo léo để can ngăn Benjamin (từ nay ta gọi là Partridge) nhưng đều vô hiệu. Partridge cứ khăng khăng vin vào cái giấc mộng con ngựa cái lông trắng của bác và nói:

“Thưa ngài, tôi cũng gắn bó với sự nghiệp đại nghĩa này chẳng kém bất cứ một người nào khác, và tôi nhất định đi, dù ngài có cho tôi cùng đi hay không cũng mặc.”

Jones thích Partridge cũng chẳng kém gì Partridge khoái Jones, anh khuyên bác ở lại vì lợi ích của bác, chứ không phải do chủ tâm, cho nên khi thấy người bạn cương quyết đến thế, cuối cùng, anh cũng ưng thuận. Nhưng nghĩ lại, Jones nói:

“Bác Partridge ạ, có lẽ bác nghĩ tôi còn có điều kiện giúp đỡ bác chăng, thật ra không phải đâu.”

Đoạn, móc túi tiền ra, anh đếm được vẻn vẹn chín đồng guinea và tuyên bố tất cả tài sản của anh giờ chỉ còn có vậy.

Partridge đáp rằng bác theo hầu Jones là mong muốn được hưởng ân huệ sau này, vì bác hoàn toàn yên trí rằng chẳng bao lâu nữa Jones sẽ có điều kiện ban ơn cho bác. Bác nói:

“Bây giờ thì thưa ngài, tôi tin rằng giữa hai ta, tôi là người giàu có hơn, nhưng tôi có gì, ngài cứ tha hồ dùng tùy tiện. Tôi nhấn mạnh rằng ngài cứ sử dụng toàn bộ, tôi chỉ xin theo ngài với tư cách là gia nhân, Nil desperandum est Teucro duce et auspice Teucro.”

Đời nào Jones chịu chấp nhận lời đề nghị hào hiệp của bác về mặt tiền nong.

Hai người quyết định sáng hôm sau lên đường thì nảy ra một trở ngại về mặt hành lý vì va li đựng quần áo của Jones lớn quá, không có ngựa thì không đem đi được.

Partridge nói:

“Nếu ngài cho phép tôi góp ý thì ta nên để lại cái va li cùng mọi đồ vật trong đó, chỉ mang theo vài cái áo lót. Những thứ ấy tôi mang hộ ngài được, số quần áo còn lại, cứ cất trong nhà tôi khóa chặt cửa lại, không can gì.”

Cách này đưa ra liền được Jones tán thành ngay. Sau đó, bác phó cạo từ biệt để sửa soạn cho cuộc hành trình đã dự định.

CHƯƠNG VII

Gồm về những nguyên nhân xác đáng hơn khiến cho Partridge hành động như vậy, một lời biện hộ cho sự yếu đuối của Jones, cùng mấy mẩu chuyện khác về bà chủ quán.

Partridge là một người mê tín hạng nhất thật, nhưng có lẽ chẳng phải vì mộng triệu về cái ghế đẩu và con ngựa cái lông trắng mà bác muốn đi theo Jones, nếu như bác chỉ nhìn thấy có cái viễn tưởng được dự phần vào việc cướp bóc trên chiến trường. Thực ra thì càng ngẫm nghĩ về lời Jones kể lại với mình, Partridge càng không thể hiểu được cớ sao ông Allworthy lại đuổi con trai đi chỉ vì những lý do mà bác được nghe (bác vẫn hoàn toàn yên trí Jones chính là con ông). Bác bèn kết luận rằng toàn bộ câu chuyện là bịa đặt và thực ra Jones, như lời người ta kể lại với bác, vốn là một tay bạt mạng, đã trốn nhà bỏ đi. Thế là bác nảy ra ý nghĩ ví thử bác khuyên được cậu công tử này trở về với ông bố ấy là bác đã giúp được ông Allworthy một việc, và hẳn ông sẽ quên sự giận dữ trước kia. Mà bác còn cho rằng ngay sự giận dữ ấy cũng là giả dối nữa, chẳng qua ông Allworthy đã hy sinh bác để bảo toàn tiếng tăm của mình. Bác nghi ngờ vậy cũng có cơ sở lắm, vì cứ xét xem, con người quý hóa kia đã đối đãi với đứa con hoang như thế nào, đã tỏ ra nghiêm khắc với Partridge thế nào (Partridge biết mình vô tội nên bác không thể tưởng tượng được kẻ khác lại nghĩ là bác có tội), sau hết, cứ xét xem vì sao khi ông Allworthy đã công khai cắt bỏ món tiền trợ cấp cho bác, thì trong một thời gian khá lâu, bác vẫn được một người kín đáo nào đó gửi tiền giúp đỡ. Bác coi đó là một thứ tiền bồi thường, hoặc đúng hơn là một cách chuộc lại sự bất công. Tôi tin rất ít khi con người ta chịu công nhận rằng kẻ khác đối tốt với mình thuần túy do lòng từ thiện, khi họ có thể giải thích bằng một động cơ khác. Do đó, nếu như bác tìm được cách khuyên nhủ cậu công tử trở về nhà, hẳn sẽ được ông Allworthy ưu đãi như trước, và sẽ được đền bù công lao xứng đáng, mà có lẽ bác còn được trở về quê quán nữa cơ đấy, điều mà chính Ulysses xưa kia cũng đã khao khát không thiết tha gì hơn bác Partridge tội nghiệp.

Về phần Jones thì anh hoàn toàn thỏa mãn với những điều Partridge đã khẳng định, Jones tin rằng Partridge hành động như thế chỉ vì quý mến mình và vì mối nhiệt tâm với lý tưởng tôn giáo. Đó là một thái độ thiếu thận trọng đáng chê trách, một thái độ không biết hoài nghi đối với người khác rất đáng phê phán. Nói cho đúng sự thực, người ta có được tính hoài nghi quý báu này, chỉ do hai con đường, một là do từng trải nhiều, hai là do bẩm sinh. Tôi cho rằng con đường thứ hai đòi hỏi có thiên tài, hoặc những năng khiếu thiên phú đặc biệt, và giữa hai con đường thì con đường thứ hai tốt hơn nhiều, không những vì ta làm chủ được cái tính kia ngay lúc còn ít tuổi, mà còn vì nó có tính chất chính xác và quyết đoán hơn nhiều, bởi lẽ một người đã từng bị kẻ khác lừa bịp quá nhiều, vẫn có thể còn hy vọng tìm thấy nhiều người khác lương thiện hơn, còn như kẻ nhận được một sự thôi thúc từ bên trong, bắt mình hoài nghi rằng điều đó là không thể có được, thì nhất định ít chịu tỏ ra thông cảm, một khi hắn bị lừa dối một bận rồi. Jones đã thiếu cái năng khiếu bẩm sinh ấy, lại còn trẻ quá, nên chưa thể do kinh nghiệm mà có, vì đối với ta thứ khôn ngoan thận trọng này thường đến quá muộn trong đời, có lẽ đó là nguyên nhân vì sao một số người có tuổi hay khinh miệt sự hiểu biết của những kẻ ít nhiều kém tuổi mình.

Gần suốt ngày hôm ấy, Jones cặp kè với một người bạn mới quen, chẳng phải ai xa lại, chính là ông chủ quán trọ, hoặc đúng hơn, đó là chồng bà chủ quán. Ông ta mới từ trên gác xuống nhà dưới sau một cơn bệnh thống phong khá lâu. Nói chung, hàng năm ông ta vẫn phải nằm bẹp trong phòng một nửa số thời gian vì chứng này, phần thời gian còn lại, ông ta đi loanh quanh trong nhà, miệng rít tẩu thuốc, chén chú chén anh với bạn bè, chẳng thiết để ý đến bất cứ công việc gì. Ông ta đã được nuôi dưỡng, theo lối ta thường gọi, như một nhân vật thượng lưu, nghĩa là không phải làm gì hết. Ông ta đã phá tan một gia tài nhỏ thừa hưởng của một ông chú tá điền làm ăn cần cù vào những thú chơi săn bắn, đua ngựa, chọi gà. Bà chủ quán lấy ông ta cốt nhằm một mục đích nào đó mà từ lâu ông ta đã không còn chịu thực hiện nữa, chính vì thế mà bà ta ghét ông ta như muốn đào đất đổ đi. Nhưng ông ta thuộc loại cục tính, thành thử bà ta đành bằng lòng với việc rầy la ông ta luôn luôn, đem ông ta so sánh với người chồng cũ để chê bai, là người được bà ta luôn mồm ca tụng. Nói chung, vì bà ta là người làm chủ số lợi tức của quán trọ, cho nên bà ta cũng thỏa mãn với việc chiếm lấy quyền cai quản trong gia đình, và sau một thời gian dài đấu tranh không kết quả, bà ta đành chịu cho ông chồng tự chủ lấy bản thân.

Tối hôm ấy, lúc Jones trở về phòng, giữa cặp vợ chồng đằm thắm này, xảy ra một cuộc tranh cãi nhỏ về anh. Bà vợ nói:

“Thế nào, ông lại chè chén với cậu công tử rồi hẳn? Tôi biết mà!”

Ông chồng đáp:

“Đúng, chúng tôi vừa cùng nhau đánh ngã một chai đấy, cậu ta thực là con người lịch sự, lại tỏ ra khá sành về ngựa. Kể ra thì cũng còn trẻ tuổi, chưa hiểu biết việc đời mấy. Tôi tin rằng cậu ta mới chỉ tham gia vài cuộc đua ngựa thôi.”

Bà chủ quán đáp:

“Ô hô! Cậu ta cũng thuộc loại người như ông hẳn? Chắc cậu ta là một nhân vật thượng lưu bởi vì cũng là tay đua ngựa! Quỷ bắt cái giới thượng lưu ấy đi. Ước gì đời tôi không bao giờ phải nhìn thấy cái giống người ấy. Tôi mới yêu quý làm sao cái bọn đua ngựa chứ!”

Ông chồng nói:

“Đúng quá đi chứ, vì tôi cũng là một tay đua ngựa cơ mà, bà biết đấy.”

Bà vợ đáp:

“Phải, ông là một tay đua ngựa chính cống. Như ông chồng cũ của tôi vẫn bảo, cứ chất tất cả những cái tốt đẹp ở con người ông cũng thấy không có cái gì xấu xa hơn.”

Ông chồng kêu lên:

“Mả mẹ cái thằng chồng cũ của bà!”

Bà vợ đáp:

“Đừng có chửi người tốt hơn ông, nếu người ta còn sống, đố ông dám chửi đấy!”

Ông ta nói:

“Vậy bà cho tôi là không can đảm bằng bà phỏng? Tôi vẫn nghe thấy bà chửi hắn ta luôn.”

Bà vợ đáp:

“Nếu tôi có chửi thì tôi cũng đã luôn hối hận rồi. Mà nếu ông ấy có rộng lượng tha thứ cho tôi một câu nói thiếu suy nghĩ thì ông cũng không đáng mặt đay nghiến tôi cơ mà. Ông ấy mới thật là chồng tôi, đúng thế. Nếu như quả thật ngày xưa trong lúc nóng giận tôi có dùng những lời lẽ không phải với ông ấy, thì tôi cũng chưa bao giờ gọi ông ấy là đồ đểu. Nếu tôi gọi ông ấy là đồ đểu, tức là tôi đã nói điêu đấy.”

Bà ta còn nói nhiều nữa, nhưng ông chồng không nghe thấy gì, vì châm lửa vào điếu xong ông ta lảo đảo bước thật nhanh đi chỗ khác. Chúng tôi không muốn thuật lại thêm lời ăn tiếng nói của bà ta làm gì, vì mỗi lúc bà ta càng tiến đến gần một vấn đề quá thiếu tế nhị không tiện cho dự phần trong tập truyện này.

Mới sáng sớm, Partridge đã đến bên cạnh giường Jones nằm, áo quần chỉnh tề, sẵn sàng lên đường, vai đeo túi hành lý. Cái túi này chính tay bác khâu lấy, vì ngoài những nghề khác, bác còn là một thợ may không phải hạng xoàng. Bác đã xếp vào trong túi toàn bộ quần áo của mình gồm bốn chiếc áo sơ mi rồi, nay lại thêm tám chiếc áo sơ mi của Jones. Đoạn sắp xếp lại va li, bác đem nó về nhà, nửa đường bà chủ quán giữ lại, vì bà ta không chịu cho mang bất cứ đồ vật gì ra khỏi cửa khi chưa thanh toán tiền trọ.

Như chúng tôi đã nói, bà chủ quán là một tay quản lý dứt khoát về vấn đề tiền nong, thành thử nhất thiết phải tuân theo luật lệ của bà, thế là phiếu thanh toán lập tức được viết ngay, vượt xa số tiền dự tính từ sự khoản đãi Jones đã được huởng. Nhưng ở đây, chúng tôi cần phải tiết lộ một vài phương châm mà các ông, các bà chủ quán vẫn coi là những gì bí mật nhà nghề lớn lao của họ. Thứ nhất là, nếu họ có thứ hàng gì tốt trong nhà (điều này thực tình cũng hiếm hoi), họ chỉ đem ra cung cấp cho những vị khách có kẻ hầu người hạ sang trọng, thứ hai là ngay những thứ hàng tồi nhất, xấu nhất cũng vẫn tính theo giá loại hàng tốt nhất, và cuối cùng, là nếu có vị khách nào chỉ gọi ít món thôi thì phải trả tiền mọi thứ gấp đôi sao cho tổng số tiền tính theo đầu người vẫn giống nhau.

Thanh toán tiền trọ xong xuôi, Jones cùng Partridge lên đường, Partridge đeo túi hành lý. Bà chủ quán cũng chẳng thèm chúc họ thượng lộ bình an, vì hình như đây là một quán trọ vẫn tiếp đón toàn khách sang trọng. Tôi chẳng rõ nguyên nhân vì đâu, nhưng hết thảy những kẻ sống dựa vào những người sang trọng đều mắc cái bệnh hỗn xược với hết thảy những người không sang trọng, như thể thực sự họ đứng trong hàng ngũ của chính những người sang trọng kia vậy.

CHƯƠNG VIII

Jones tới Gloucester và đến khách sạn Cái Chuông. Tính chất của nhà trọ này, và một bác thầy cò Jones gặp ở đây.

Jones và Partridge hay Benjamin bé nhỏ (cái biệt hiệu “bé nhỏ” là người ta đùa vui mà gán cho bác, vì thật ra bác cao tới một mét tám) từ biệt chỗ ở như ta đã biết, họ lên đường đi tới Gloucester không gặp chuyện gì đáng thuật lại.

Đến đây, họ chọn một khách sạn mang tên Cái Chuông làm nơi nghỉ lại. Ấy là một khách sạn rất tốt, tôi thực tâm khuyên bạn đọc nếu có dịp đến thăm thành phố cổ kính này cũng nên tới đó. Chủ nhà trọ là em trai của linh mục Whitefield, nhưng ông ta hoàn toàn không bị nhiễm phải những quy tắc của lý thuyết Giám lý hội tai hại kia cũng như của bất cứ một giáo phái ngoại đạo nào khác. Quả thật, ông ta là một người thật thà chất phác, và theo ý tôi, không có khả năng gây ra phiền toái gì cho giáo hội, cũng như cho quốc gia. Theo tôi, bà vợ ông ta cũng từng được xếp vào hàng những người đẹp, và bây giờ vẫn là một người đàn bà rất đẹp, vẻ người và cử chỉ, cách đi đứng của bà đã khiến bà rất có thể là một nhân vật nổi bật trong những cuộc họp mặt của giới thượng lưu. Hẳn bà phải có ý thức về điều này cũng như về nhiều tài nghệ khác của mình, thế mà hình như bà hoàn toàn bằng lòng và đành phận cam chịu cảnh sống hiện tại. Sở dĩ có sự đành phận ấy hoàn toàn là do tính bà vốn khôn ngoan thận trọng. Hiện giờ, cũng như ông chồng, bà đã không còn bị trói buộc bởi những khái niệm về thuyết giám lý. Tôi nói là hiện giờ, vì chính bà cũng thẳng thắn thú nhận rằng những tài liệu của ông anh chồng thoạt tiên cũng đã có ít nhiều ảnh hưởng đối với bà và chính bà cũng đã bỏ tiền ra sắm một cái mũ trùm đầu dài, để dùng khi dự những buổi phụ đồng gây ra những cảm xúc đặc biệt.

Nhưng sau ba tuần lễ thử nghiệm, bà không tìm thấy cảm xúc gì mà theo lời bà là đáng giá lấy một xu, bà bèn khôn ngoan cất cái mũ trùm đầu đi và từ giã giáo phái. Nói rõ hơn, bà là một phụ nữ nhã nhặn, tốt bụng, bà lại chịu khó làm vui lòng khách khứa, thành thử phải là người khó tính lắm mới không hoàn toàn hài lòng khi bước chân vào trong nhà bà.

Lúc Jones và người tùy tùng bước vào, tình cờ bà Whitefield đang đứng ngoài sân. Bà tinh ý nhận biết ngay, nhân vật chính của chúng ta có một vẻ gì khác hẳn bọn người tầm thường. Bà ra lệnh cho người nhà lập tức dẫn anh vào một căn phòng, sau đó mời ngay anh dùng bữa trưa với bà. Jones vui vẻ nhận lời, sau một chặng đường dài đi bộ, lại đã nhịn đói từ lâu, ví thử phải ngồi ăn với một người ít dễ thương hơn nhiều so với bà Whitefield, và không được khoản đãi chu đáo như vậy, Jones cũng sẵn lòng nhận lời.

Ngoài Jones và bà chủ khách sạn tốt bụng ra còn có một luật sư ở Salisbury ngồi cùng bàn. Ông này lại chính là người đã báo tin cho ông Allworthy về cái chết của bà Blifil. Tên ông ta là Dowling, hình như ở trên chúng tôi chưa nói đến. Lại cũng có một người khác, tự xưng là luật sư, sống đâu gần Linlinch ở Somerset. Người này tự xưng là luật sư nhưng thật ra chỉ là một tên thầy cò đê tiện hạng nhất, chẳng có một chút trí tuệ kiến thức gì hết. Đó là một thứ người ta có thể mệnh danh là đi “nâng đuôi áo” cho luật pháp, tức là một thứ nhân vật chạy cờ trong nghề, đóng vai ngựa thồ cho các luật sư, chỉ cần cho một đồng crown cũng bắt được họ đi xa hơn một chú phu trạm.

Trong bữa ăn, viên luật sư ở xứ Somerset nhớ mặt Jones vì hắn đã gặp anh tại nhà ông Allworthy, vì hắn từng hay thăm viếng căn bếp của nhà quý tộc. Hắn bèn nhân dịp hỏi thăm gia đình nhà này, với cái vẻ thân mật của một người bạn thân thiết hoặc một người quen biết ông Allworthy. Quả thật, hắn cũng tìm đủ mọi cách để kín đáo tỏ ra như vậy, mặc dầu hắn chưa hề có vinh dự nói chuyện với người nào trong gia đình này có cương vị cao hơn người quản gia. Jones trả lời mọi câu hỏi của hắn với thái độ hết sức nhã nhặn, mặc dầu Jones không nhớ mình đã gặp tên thầy cò này bao giờ, và căn cứ vào bề ngoài và cử chỉ của hắn, Jones kết luận rằng hắn không đủ tư cách, nhưng đã tự do quá trớn với người bề trên.

Phải trò chuyện với những kẻ thuộc loại này vốn là một điều đáng ghét nhất đối với người hiểu biết, cho nên, khăn trải bàn vừa được mang đi thì Jones cũng cáo từ, và một cách không lịch sự lắm, bỏ bà Whitefield đáng thương ở lại chịu tội, tức là phải cùng ngồi với khách. Tôi vẫn thường nghe ông Timothy Harris và những ông chủ quán phong nhã khác than thở rằng đó là chuyện khổ tâm nhất trong nghề của họ.

Jones vừa rời khỏi phòng thì tên thầy cò thì thầm hỏi bà Whitefield là bà có biết anh chàng công tử bột ấy là ai không. Bà đáp là chưa hề gặp vị công tử thượng lưu này bao giờ.

Tên thầy cò bèn nói:

“Thượng lưu công tử ư? Phải, một vị thượng lưu công tử chính cống! Này, hắn là con hoang của một người bị treo cổ vì tội ăn trộm ngựa, hắn bị vứt ở cửa nhà ông Allworthy! Một người đầy tớ thấy hắn nằm trong một cái hòm đầy nước mưa, suýt nữa thì bị chết đuối, nếu như trời không dành cho hắn một số phận khác.”

Dowling nhếch mồm cười pha trò, chêm vào:

“Thôi, thôi, ngài không cần phải nói ra, chúng tôi hiểu cái số phận ấy rõ lắm rồi.”

Tên thầy cò nói tiếp:

“Nhà quý tộc ra lệnh mang hắn vào nhà, ai cũng biết ông ta là một người dút dát, sợ bị lôi kéo vào chuyện rắc rối. Ấy thế là đứa con hoang được nuôi nấng tử tế, được ăn mặc như một công tử. Hắn làm cho một đứa con gái có chửa, rồi xui chị ta thề rằng đó là con của chính nhà quý tộc. Sau này, hắn lại đánh gãy tay một ông mục sư tên là Thwackum, chỉ vì ông ta mắng hắn về tội hay ghẹo gái. Hắn còn bắn súng sau lưng cậu Blifil nữa. Có một lần ông Allworthy đang ốm, hắn lấy trống gõ ầm lên khắp nhà không cho ông ngủ. Hắn còn gây ra nhiều chuyện khác. Vì tất cả những tội ấy, nhà quý tộc bèn lột hắn trần như nhộng tống ra khỏi cửa, mới cách đây bốn hay năm ngày, trước khi tôi rời vùng ấy đi.”

Dowling nói:

“Thế là đúng lắm, con trai tôi mà phạm nửa số tội ấy, tôi cũng tống cổ ra khỏi cửa. Thế tên cậu công tử quý báu ấy là gì vậy?”

Tên thầy cò đáp:

“Tên hắn à? Tên hắn là Thomas Jones.”

Dowling vẻ hơi chăm chú, hỏi:

“Jones! Cậu Jones sống ở nhà ông Allworthy. Có phải là cậu công tử vừa ngồi ăn với chúng ta không?”

Tên kia đáp:

“Chính hắn đấy.”

Dowling kêu lên:

“Tôi nghe nhắc đến anh ta luôn, nhưng không bao giờ nghe ai nói anh ta có tính xấu gì.”

Bà Whitefield nói:

“Tôi chắc chắn rằng những điều ngài đây vừa kể lại chỉ cần đúng lấy một nửa thì cậu Jones phải có vẻ mặt xảo quyệt nhất đời, ấy thế mà xem cử chỉ anh ta thì lại khác hẳn, bằng vào những điều ít ỏi tôi thấy ở anh ta, tôi phải nói rằng đó là một người có giáo dục và lịch sự đáng cho ta mong được cùng trò chuyện.”

Tên thầy cò sực nhớ trước khi kể lại câu chuyện hắn chưa thề như vẫn thường làm, hắn bèn thề bồi đủ giọng để đảm bảo, khiến cho bà chủ khách sạn cũng phải chối tai, bà vội cam đoan với hắn là bà đã tin rồi cho hắn khỏi thề nữa.

Thấy thế, hắn nói:

“Thưa bà, tôi hy vọng bà hiểu cho rằng nếu không biết chắc đó là sự thực thì không đời nào tôi nói những chuyện như thế về người khác. Làm mất danh giá của một người không hề làm hại gì tôi, tôi được lợi cái gì? Tôi cam đoan với bà những điều tôi vừa nói là sự thực trăm phần trăm, khắp vùng ai cũng biết.”

Bà Whitefield không có lý do gì để ngờ rằng có một động cơ nào đó đã xúi giục tên thầy cò nói xấu Jones, cho nên bạn đọc cũng không thể trách bà đã tin những điều hắn thề bồi để khẳng định. Thế là bà không dám tự cho là sành về môn xem tướng nữa, từ lúc ấy bà coi vị khách kia không ra gì, đến nỗi chỉ mong sao tống khứ được Jones đi cho rảnh.

Bà đã ghét lại càng ghét thêm khi nghe ông Whitefield kể lại ở trong bếp, Partridge đã cho mọi người biết là tuy bác phải đeo túi hành lý và phải ngồi với đám người làm trong khách sạn còn Tom Jones (bác gọi xách mé như vậy) chè chén trong phòng khách thật đấy, nhưng bác không phải là đầy tớ của anh, bác chỉ là một người bạn, một người đồng hành, và cũng thuộc giới thượng lưu chẳng kém gì Jones.

Từ nãy, Dowling vẫn ngồi yên lặng, cắn móng tay, nhăn mặt cười, coi bộ tinh quái một cách kỳ lạ. Cuối cùng ông ta mở miệng, tuyên bố rằng cậu công tử này xem ra thuộc loại người khác hẳn. Đoạn, ông ta hối hả gọi đưa phiếu thanh toán tiền trọ, bảo tối hôm ấy ông ta phải tới Hereford ngay, ông ta than thở rằng công việc cấp bách quá, ước gì xẻ được người ông ta ra làm hai chục mảnh để có mặt tại hai chục nơi cùng một lúc.

Tên thầy cò cùng lên đường. Jones bèn yêu cầu bà Whitefield vui lòng cùng ngồi uống trà với mình, song bà từ chối với một thái độ khác hẳn so với lúc bà mời anh dùng bữa ăn trưa, khiến cho anh hơi ngạc nhiên, lát sau, Jones nhận thấy ngay thái độ của bà đã thay đổi hoàn toàn, bà không còn tự nhiên hồ hởi như chúng tôi đã ca ngợi ở trên, bây giờ bà có vẻ mặt lạnh lùng cố ý, khiến cho Jones lấy làm khó chịu quá, đến nỗi anh quyết định rời khỏi khách sạn ngay, dù lúc ấy trời đã tối rồi.

Jones cũng đoán sự thay đổi đột ngột này hẳn phải có lý do không chính đáng. Jones đổ tại tính bà thất thường hay thay đổi (nghi ngờ thế cũng quá đáng và bất công), không những thế anh còn cho rằng sở dĩ bị đối xử thiếu lịch sự là tại anh không đi ngựa, là một loại súc vật mà vì không làm bẩn khăn trải giường nên ở các quán trọ vẫn được người ta cho là biết trả tiền trọ hậu hĩnh hơn người cưỡi nó, và do đó được coi là vị khách đáng ưa hơn. Nhưng nói của đáng tội, bà Whitefield cũng có tư tưởng phóng khoáng hơn. Bà là người có giáo dục, có thể tỏ ra rất lịch sự với một nhân vật thượng lưu, dẫu rằng người này chỉ đi bộ. Thực ra bà coi nhân vật chính của chúng ta là một tên lưu manh, do đó, bà đối xử với anh như đối xử với một tên lưu manh, kể ra, ví thử Jones được biết rõ điều này như bạn đọc, thì anh cũng chẳng trách bà làm gì, trái lại, chắc anh cũng phải tán thành và càng thêm kính trọng bà vì bà đã thiếu lễ độ với mình. Quả thật, đây là tình huống tai hại nhất cho những người tiếng tăm bị bôi nhọ một cách bất công, bởi lẽ một kẻ có ý thức rằng mình mang tiếng xấu rồi, ắt không có lý do gì để giận dữ những ai thờ ơ hoặc nhục mạ mình, mà đáng ra nên khinh bỉ những kẻ bắt chuyện với mình mới phải, trừ trường hợp do thân mật lắm mà những người kia tin chắc rằng bạn của họ đã bị người ta vu cáo bậy bạ.

Tuy nhiên, đó không phải là trường hợp của Jones, anh hoàn toàn không biết rõ sự thật, thành ra anh có lý do chính đáng để phật ý vì bị đối xử như vậy. Thế là anh trả tiền rồi đi, hoàn toàn trái với ý muốn của Partridge. Bác phản đối kịch liệt nhưng vô hiệu, cuối cùng, đành khoác túi hành lý lên vai cùng đi với bạn.

CHƯƠNG IX

Gồm nhiều cuộc đối thoại giữa Jones và Partridge về tình yêu, cái rét, cái đói và những vấn đề khác, may mắn làm sao, chỉ một chút xíu nữa thì Partridge tiết lộ với người bạn của bác một điều bí mật tai hại.

Bấy giờ, bóng tối đã bắt đầu từ những đỉnh núi cao tỏa xuống sẫm màu hơn truớc. Chim chóc đã về tổ. Ấy là lúc những người sang trọng đang ngồi vào bàn tiệc, còn những người hạ tiện thì đang ăn bữa tối. Tóm lại, đúng lúc Jones từ giã Gloucester, đồng hồ điểm năm giờ. Vì đang giữa mùa đông nên vào giờ này, nếu không bị mặt trăng cấm đoán thì đêm tối đã đưa những ngón tay bẩn thỉu kéo cái màn màu đen tang tóc phủ xuống vạn vật rồi. Mặt trăng to và đỏ như mặt những người vui tính ưa lấy đêm làm ngày, chị Hằng suốt ngày nằm ngủ trên giường để lấy sức thức đêm, bắt đầu nhổm dậy. Jones mới đi một quãng ngắn, đã có cơ hội được ca tụng hành tinh đẹp đẽ này. Quay sang người bạn đồng hành, anh hỏi bác có bao giờ được thấy một buổi tối tuyệt vời như vậy không. Partridge không trả lời ngay, Jones lại tiếp tục ca tụng vẻ đẹp của mặt trăng, nhắc lại vài đoạn thơ của Milton, là người vượt xa mọi thi sĩ về mặt miêu tả những vì tinh tú trên trời. Anh kể cho Partridge nghe câu chuyện trong cuốn Người quan sát, kể về hai người yêu nhau nhưng sống xa nhau, ước định với nhau rằng cứ đến một giờ nào đó thì cùng nhìn lên mặt trăng để thỏa nỗi nhớ nhung, như thể họ vui với ý nghĩ rằng cả hai cùng ngắm nhìn một vật trong cùng một lúc. Jones nói thêm:

“Những kẻ yêu đương này hẳn phải có tâm hồn thật sự, có khả năng cảm nhận được tất cả phong vị êm đềm của những niềm say mê cao cả nhất của con người.”

Partridge kêu lên:

“Có thể lắm, nhưng nếu thân thể họ không biết lạnh là gì thì họ còn đáng cho tôi thèm muốn hơn, vì tôi đang rét cóng gần chết đây này, tôi đang lo trước khi tìm được một nhà trọ khác thì mũi tôi đã bị rụng mất một mẩu. Mà này, thật đấy, chúng ta rất có thể chờ đợi một sự trừng phạt nào đó xảy ra vì tội điên rồ, đang đêm rời bỏ một quán trọ tốt nhất xưa nay tôi chưa hề được đặt chân tới. Tôi tin chắc rằng cả đời tôi chưa hề được thấy những của ngon vật lạ hơn, và một vị điền chủ lớn nhất trong vùng này có thể sống sung sướng ở đấy cũng chẳng kém gì ở ngay nhà ông ta. Thế mà lại bỏ đi đâu, per devia rura viarum. Về phần tôi chẳng nói làm gì, nhưng nhiều người độc miệng có thể bảo chúng ta là những kẻ mất trí.”

Jones đáp:

“Mặc xác họ bác Partridge ơi, bác phải can đảm mới được. Hãy coi, bác sắp phải giáp mặt kẻ thù, mới lạnh một tí đã sợ à? Kể ra tôi cũng mong giá có một người dẫn đường mà hỏi thăm xem nên đi lối nào cũng hay.”

Partridge nói:

“Tôi xin mạnh dạn khuyên ngài nhé, Interdum stultus opportuna loquitur.”

Jones kêu lên:

“Sao, theo bác, nên đi đường nào?”

Partridge đáp:

“Chẳng đi đường nào hết, con đường duy nhất chúng ta chắc chắn tìm được là con đường ta vừa đi. Nếu rảo bước thì chỉ độ một giờ đồng hồ là ta quay về tới Gloucester, nhưng cứ đi nữa có thiên lôi biết được bao giờ thì ta đến đâu, mắt tôi nhìn thấu ít nhất là năm mươi dặm đường trước mặt, mà chả thấy nhà cửa gì ráo.”

Jones nói:

“Kể ra bác nhìn thấy một viễn tưởng cũng đẹp đẽ đấy, trăng sáng vằng vặc, như thế càng thêm đẹp. Tuy nhiên, tôi sẽ rẽ về lối bên trái, vì hình như nó chạy thẳng đến dãy đồi kia, nghe nói chỗ ấy chẳng còn xa Worcester là bao. Ngay ở đây, nếu bác có ý muốn từ giã tôi, bác có thể quay lại, riêng phần tôi, tôi quyết định cứ tiếp tục đi.”

Partridge đáp:

“Ngài nghi ngờ tôi có ý ấy thì phụ công tôi quá. Tôi khuyên thế vì lợi ích của ngài cũng như lợi ích của tôi, nhưng nếu ngài đã quyết tâm cứ đi thì tôi cũng quyết tâm theo ngài. I prae sequar te.”

Hai người đi thêm mấy dặm nữa, không ai nói với ai câu nào, suốt khoảng thời gian ngừng chuyện trò, Jones cứ thở dài luôn, còn bác phó cạo thì cũng rên rỉ thắm thiết không kém, nhưng vì một nguyên nhân khác hẳn.

Cuối cùng, Jones dừng hẳn lại, quay lại kêu lên:

“Bác Partridge ơi, biết đâu đúng lúc nãy, con người xinh đẹp nhất thế gian lại chẳng cũng đang hướng mắt lên chính vầng trăng tôi đang nhìn kia.”

Partridge đáp:

“Có thể lắm, và nếu mắt tôi đang chăm chú ngó vào một khoanh thịt bò rán thì con quỷ có thể lấy phăng cả chị Hằng lẫn cặp sừng của chị ta nữa.”

Jones kêu lên:

“Có bao giờ Tramontane trả lời như vậy không? Này, bác Partridge, trong đời bác đã từng biết yêu bao giờ chưa? Hay là tuổi tác đã xóa mờ hết thảy dấu vết của tình yêu trong ký ức của bác rồi?”

Partridge kêu lên:

“Ôi chao ơi! Nếu tôi chưa bao giờ được biết thế nào là tình yêu thì đã may mắn cho tôi. Infandum regina jubes renovare dolorem.

Chắc chắn tôi đã từng được nếm đủ mọi thứ êm đềm, mọi sự cao cả cũng như mọi điều đắng cay của niềm say mê.”

Jones hỏi:

“Thế người yêu của bác tệ lắm sao?”

Partridge đáp:

“Thưa ngài, thật là rất tệ, vì cô ta lấy tôi và cô ta trở thành một người vợ đáng nguyền rủa nhất thế giới. Tuy nhiên, cảm ơn trời đất, cô ta cũng đã chết rồi, và nếu như tôi tin rằng cô ta hiện ở trên mặt trăng, như có lần tôi đọc trong một cuốn sách, thấy dạy rằng đó là nơi thu nhận những linh hồn quá cố, thì tôi sẽ không bao giờ dám nhìn lên mặt trăng, e rằng lại ngó thấy mặt cô ta. Nhưng thưa ngài, tôi mong rằng mặt trăng là một tấm gương cho ngài dùng, và lúc này, cô Sophia Western đang ngồi trước tấm gương ấy.”

Jones kêu lên:

“Bác Partridge thân yêu, bác có một ý nghĩ hay quá. Nhất định ý nghĩ ấy chỉ có thể nảy ra trong tâm trí một người si tình. Ôi bác Partridge, tôi ước sao tôi có hy vọng nhìn thấy mặt nàng một lần nữa, nhưng than ôi! Tất cả những giấc mộng vàng ấy đã vĩnh viễn tan biến, tôi chỉ còn một cách trốn tránh khỏi nỗi đau khổ sau này là quên đi người đã là tất cả hạnh phúc của đời tôi.”

Partridge hỏi:

“Quả thật ngài không còn hy vọng gì gặp lại cô Western nữa ư? Nếu ngài nghe lời tôi, tôi xin cam đoan không những ngài lại nhìn thấy cô ấy, mà còn được ôm ấp cô ấy trong tay nữa.”

Jones kêu lên:

“Bác đừng có gợi ra một ý nghĩ như vậy. Tôi đã cố gắng khá vất vả để thắng được những ước vọng tương tự.”

Partridge đáp:

“Nếu ngài không mong được ôm người yêu trong tay thì quả thật ngài là một chàng si tình lạ lùng bậc nhất đấy.”

Jones nói:

“Thôi, thôi, ta đừng bàn chuyện ấy nữa. Nhưng bác định khuyên tôi thế nào?”

Partridge đáp:

“Vì chúng ta đang là những quân nhân, nên tôi khuyên ngài thế này, nói theo giọng nhà binh: Bên phải, quay! Ta hãy lộn lại đường cũ, đêm nay cũng có thể về tới Gloucester, tuy là muộn, còn nếu tiếp tục đi nữa, thì tôi thấy hình như ta sẽ cứ lang thang mãi không tìm thấy nhà cửa nào đâu.”

Jones nói:

“Tôi đã bảo bác rằng tôi quyết tâm cứ đi cơ mà, nhưng tôi muốn bác quay lại. Cảm ơn bác đã đi cùng tôi đến đây, và tôi xin bác vui lòng nhận cho một đồng guinea gọi là tí chút tỏ lòng biết ơn bác. Mà cứ để cho bác đi xa hơn nữa thì tôi độc ác quá, vì xin nói thực với bác, điều mong muốn và mục đích chủ yếu của tôi là được chết vinh quang trong khi phục vụ cho đức vua và đất nước.”

Partridge đáp:

“Tiền của ngài thì xin ngài hãy cất đi. Hiện giờ tôi không lấy tiền của ngài đâu, vì tôi tin rằng lúc này giữa hai ta, tôi là người giàu có hơn. Còn như nếu ngài quyết định đi nữa, thì tôi cũng quyết định đi theo. Bây giờ, sự hiện diện của tôi ở đây để chăm sóc cho ngài là rất cần thiết, vì ngài đã có những ý định tuyệt vọng như thế. Tôi xin cam đoan rằng tôi đi nhằm mục đích khôn ngoan hơn nhiều: Ngài quyết định tìm cái chết nơi chiến trường nếu có thể được, thì tôi cũng cả quyết nếu có thể được, giữ cái thân tôi khỏi mảy may sây sát và quả thật cũng đáng mừng vì tôi nghĩ rằng chả nguy hiểm lắm đâu. Bữa nọ, có một tu sĩ giáo phái La Mã bảo tôi rằng việc cũng đã sắp xong, ông ta tin rằng sẽ không có giao chiến.”

Jones kêu lên:

“Tôi nghe nói chớ bao giờ tin lời một tu sĩ giáo phái La Mã, khi họ nhân danh tôn giáo của họ mà nói.”

Bác Partridge đáp:

“Phải, nhưng ông ta không nhân danh tôn giáo của ông ta mà lại cam đoan với tôi rằng, những người Công giáo không hy vọng gì thắng trong vụ này, bởi vì hoàng tử Charles là một tín đồ Tin lành rất ngoan đạo chẳng kém ai ở Anh quốc, chẳng qua chỉ vì ngôi vua mà ngài cùng những người còn lại theo giáo phái La Mã đi theo phe Jacobites* đấy thôi.”

Jones nói:

“Tôi tin ông ta là tín đồ Tin lành cũng như tôi tin ông ta có quyền được lên ngôi vua và tôi coi thắng lợi của chúng ta là chắc chắn, nhưng thế nào cũng có giao chiến. Thành thử tôi không lạc quan như lão tu sĩ phái La Mã, bạn của bác.”

Partridge đáp:

“Không những vậy, tất cả những lời tiên tri tôi được đọc xưa nay đều nói rằng cuộc tranh chấp này phải đổ máu khá nhiều, và bác thợ xay bột có ba ngón tay, hiện còn sống, phải giữ ngựa cho ba ông vua, đứng trong máu ngập đến đầu gối. Cầu Chúa thương xót hết thảy chúng ta và mong sao cho thời buổi khá hơn.”

Jones đáp:

“Đầu óc bác đầy những chuyện nhảm nhí gì vậy? Chắc hẳn cái này cũng lại do lão thầy tu phái La Mã bảo bác. Quái vật và những sự thần kỳ rất thích hợp để hỗ trợ cho những lý thuyết quái gở và phi lý. Lý tưởng của vua George là lý tưởng của tự do và tôn giáo chân chính. Nói cách khác, đó là lý tưởng của những người có lương tri, ông bạn ạ, và tôi cam đoan rằng bác sẽ thành công, dẫu cho đích thân Briarius có lại vùng dậy với một trăm ngón tay cái và biến thành ông chủ cối xay đi nữa.”

“Partridge không trả lời. Lời tuyên bố vừa rồi khiến cho bác hết sức bối rối. Xin tiết lộ với bạn đọc một điều bí mật mà ở trên chúng tôi chưa có dịp nói ra: Thực ra Partridge là người thuộc phe Jacobites, bác cứ yên trí là Jones cũng thuộc phe mình và anh đang định đi theo quân khởi loạn. Ý kiến ấy không phải là không có căn cứ. Vì cái bà cao lớn lênh khênh mà Hudibras đã nói tới, cái con quái vật nhiều lưỡi, lắm mồm, lắm tai của Virgil ấy đã kể lại câu chuyện xích mích giữa Jones và viên sĩ quan với thái độ tôn trọng sự thực thường lệ của bà ta, đã đổi tên Sophia thành tên hoàng tử, và phao tin sở dĩ Jones bị đánh là vì anh đã nâng cốc chúc sức khỏe hoàng tử. Partridge nghe thấy, tin ngay là thật. Bởi thế kể từ lúc ấy bác cứ giữ mãi ý kiến nói trên về Jones, điều này cũng không có gì là lạ. Suýt nữa thì bác bộc lộ ý kiến ấy ra với anh, may quá bác biết mình lầm. Và bạn đọc cũng sẽ không ngạc nhiên nếu còn nhớ câu nói mập mờ của Jones khi lần đầu tiên anh cho Partridge hay quyết định của mình. Mà kể ra, ví thử câu nói ấy có minh bạch hơn đi nữa thì Partridge vẫn rất có thể cứ hiểu theo ý bác, bởi lẽ bác đã yên trí rằng trong thâm tâm nhân dân cả nước đều cùng một chí hướng. Việc Jones đã cùng đi với đám lính cũng không khiến cho bác thay đổi ý kiến và bác cho rằng quân đội cũng cùng một thái độ như mọi người.

Tuy nhiên, chẳng rõ bác có cảm tình với James hoặc Charles đến thế nào, nhưng bác gắn bó với Benjamin bé nhỏ hơn cả, vì lẽ đó, vừa khám phá được những nguyên tắc của người bạn đồng hành, bác thấy ngay nên giấu kín thái độ của mình và bề ngoài cứ tỏ vẻ đồng tình với người mà bác tính dựa vào để mưu tính làm giàu, vì bác hoàn toàn không tin tình hình quan hệ giữa Jones và ông Allworthy lại đến mức tuyệt vọng như trong thực tế. Kể từ khi rời bỏ xứ ấy ra đi, bác vẫn thường xuyên thư từ với vài người láng giềng cũ, bác vẫn nghe nói nhiều, nhiều quá sự thật nữa là khác, về tình thương yêu của ông Allworthy đối với người thanh niên này. Người ta còn cho bác biết rằng anh chàng sẽ là người thừa kế của nhà quý tộc, và như chúng tôi đã nói, bác yên trí anh chàng là con đẻ của ông, không còn nghi ngờ gì nữa.

Cho nên bác mới tính dù hai cha con có xích mích gì với nhau đi nữa thì khi Jones trở về, mọi sự rồi cũng sẽ ổn thỏa, bác dự tính nếu nhân dịp này lấy lòng cậu công tử được thì việc anh chàng trở về nhà sẽ mang lại cho bác nhiều món lợi lớn, và nếu bác lại tìm được cách nào dự phần vào việc anh chàng trở về thì bác yên trí sẽ được ông Allworthy hậu đãi, như chúng tôi đã nói ở trên.

Chúng tôi đã nhận xét rằng bác cũng là người tốt bụng, chính bác cũng nói ra mồm là bác rất yêu quý con người và tính tình Jones, nhưng rất có thể những mục đích mà chúng tôi vừa kể ra cũng ít nhiều dự phần thúc đẩy bác tham gia chuyến đi này, hoặc ít nhất thì cũng xúi bác tiếp tục tham gia sau khi bác đã khám phá ra bác và Jones, giống như một ông bố và cậu con trai, tuy cùng đi với nhau trên một con đường, hể hả thân mật lắm, nhưng thật ra mỗi người đeo đuổi một mục đích, đối lập nhau. Sở dĩ tôi phỏng đoán như thế, vì tôi đã từng nhận thấy tình yêu, tình bạn, lòng kính mến và những tình cảm tương tự có tác động mạnh mẽ đến tâm hồn con người ta thật đấy, song cái lợi cũng là một chất xúc tác ít khi những kẻ khôn ngoan bỏ qua, khi họ muốn khiến người khác thực hiện mục đích của chính họ.

Quả thật, đó là một thứ thuốc hiệu nghiệm, chẳng khác gì viên thuốc của Ward, lập tức chạy thẳng đến bộ phận nhất định của cơ thể mà ta muốn điều trị, dù đấy là lưỡi, là bàn tay, hay là một bộ phận nào khác, và rất ít khi nó không ngay lập tức mang đến hiệu quả mong muốn.

CHƯƠNG X

Hai lữ khách của chúng ta gặp một việc rất kỳ lạ.

Đúng lúc Jones và bạn anh ngừng trò chuyện với nhau như đã nói trong chương trên, thì họ vừa đi đến chân một ngọn đồi dốc. Jones dừng lại, ngước mắt lên, đứng im lặng một lúc. Cuối cùng, anh gọi người bạn đồng hành bảo:

“Bác Partridge ơi, giá tôi được đứng trên đỉnh ngọn đồi này thì hay quá, đứng trên ấy mà nhìn phong cảnh, hẳn phải đẹp lắm, nhất là dưới ánh trăng này. Ánh sáng lờ mờ trang nghiêm của mặt trăng tỏa xuống mọi vật kia đẹp không tả xiết, đặc biệt là khi trí tưởng tượng của ta lại đang muốn ấp ủ những ý nghĩ âu sầu.”

Partridge đáp:

“Rất có thể, nhưng nếu đỉnh đồi là nơi thích hợp nhất để sản sinh ra những ý tưởng âu sầu thì tôi cho rằng chân đồi có lẽ là nơi sản sinh ra những ý tưởng vui vẻ, và theo tôi, đấy là những ý tưởng tốt hơn nhiều. Thú thực, ngài chỉ nói đến hai tiếng đỉnh đồi cũng đủ làm cho máu trong người tôi đông lại, tôi thấy hình như đây là ngọn đồi cao nhất thế giới. Không, không, nếu chúng ta có ý định tìm cái gì thì nên tìm một chỗ nào dưới mặt đất để tránh lạnh giá.”

Jones nói:

“Bác cứ việc đi tìm, có điều đừng đi cách chỗ này quá xa, lúc nào tôi quay lại, tôi sẽ gọi to để bác nghe thấy.”

Partridge đáp:

“Ngài không điên đấy chứ?”

Jones nói:

“Tôi điên thực đấy, nếu như leo lên ngọn đồi này mà gọi là điên rồ, nhưng bác đã than thở nhiều quá vì lạnh như vậy thì bác cứ ở lại dưới này, chỉ trong một tiếng đồng hồ, tôi sẽ quay lại với bác.”

Partridge kêu lên:

“Xin ngài tha lỗi cho tôi, tôi đã quyết tâm theo ngài đi đến bất cứ đâu cơ mà.”

Quả tình, nghĩ đến việc phải ở lại một mình bác phát hoảng. Cái gì bác cũng sợ, nhưng ma quỷ thì bác sợ nhất, mà còn gì thích hợp với ma quỷ hơn là giữa cảnh hoang vu đêm hôm khuya khoắt thế này.

Vừa lúc ấy Partridge thoáng thấy một đốm sáng ở phía sau mấy cái cây, hình như cũng rất gần. Bác mừng quá, lập tức kêu ầm lên:

“Thưa ngài, thế là cuối cùng Chúa trời đã nghe thấy lời cầu nguyện của tôi rồi đó, Chúa đã đem đến cho chúng ta một ngôi nhà, có thể đó là một quán trọ. Nếu ngài còn biết thương tôi hay thương thân ngài chút ít thì ngài hãy nghe tôi, chớ nên coi rẻ lòng từ bi của Thượng đế, chúng ta hãy đi thẳng tới chỗ có ánh sáng kia. Dù đấy có phải là một quán trọ hay không, tôi cũng tin rằng nếu người sống tại đó là tín đồ Gia tô giáo, ắt họ sẽ không từ chối cho những kẻ trong cảnh khốn khổ như chúng ta tạm trú chân.”

Partridge cứ thiết tha van nài mãi, cuối cùng, Jones đành ưng thuận, cả hai cùng tiến về phía có ánh lửa.

Lát sau, họ đến cửa một ngôi nhà, hoặc một túp lều, gọi thế nào cũng được vì đều đúng cả. Jones đập cửa nhiều lần mà không nghe thấy ai bên trong trả lời. Trong đầu Partridge vốn đầy rẫy những chuyện ma quỷ, phù thủy... thấy thế, bác bắt đầu run, bác kêu lên:

“Lạy Chúa thương lấy chúng con, họ chết hết cả rồi chắc. Bây giờ tôi lại chẳng thấy ánh lửa đâu nữa, thế mà chỉ mới lúc nãy, chắc chắn là tôi có nhìn thấy một cây nến đang cháy. Đúng rồi! Tôi đã được nghe những chuyện như thế này...”

Jones hỏi:

“Bác được nghe thấy gì? Hoặc người ta ngủ say, hoặc người ta sợ không dám mở cửa vì chỗ này vắng vẻ.”

Anh bèn lớn tiếng gọi ầm lên. Cuối cùng, một bà già ra mở ô cửa nhỏ bên trên hỏi họ là ai và muốn gì. Jones đáp:

“Chúng tôi là khách bộ hành lạc đường, thấy trong cửa sổ có ánh đèn nên tìm đến, hy vọng được sưởi ấm bên ngọn lửa.”

Người đàn bà kêu lên:

“Dù các ông là ai thì cũng không bận gì đến nhà này, vả lại đêm hôm khuya khắt, tôi không mở cửa cho ai đâu.”

Nghe có tiếng người, Partridge lại hồn, bác tha thiết van nài cho được vào sưởi vài phút. Bác bảo rằng bác sắp chết cứng vì lạnh, kể ra vì lạnh giá cũng đúng mà vì sợ cũng đúng. Bác cam đoan với người đàn bà rằng vị thượng lưu đang nói với bà là một điền chủ lớn trong vùng. Bác còn dùng đủ mọi lý lẽ, chỉ trừ một lý lẽ cuối cùng mà sau đó Jones bổ sung thêm, tức là hứa cho bà một đồng nửa crown. Món tiền hối lộ đó đối với bà quá lớn, vả lại lúc này ánh trăng chiếu rõ người Jones, thấy dáng vẻ anh chàng lịch sự, cử chỉ lại nhã nhặn, người đàn bà không còn nghi ngờ họ là quân trộm cướp như trước nữa. Cuối cùng bà bằng lòng cho hai người vào nhà. Partridge mừng quá vì thấy bên trong lửa đã sẵn sàng.

Tuy nhiên, con người đáng thương vừa sưởi ấm được một lát thì những ý nghĩ vẫn chiếm ưu thế trong tâm trí, lại bắt đầu quấy rối đầu óc bác. Đối với bác, không có một tín điều nào đáng tin bằng chuyện ma quỷ, mà bạn đọc cũng không thể hình dung nổi một hình ảnh nào thích hợp hơn để gợi ra ý nghĩ ấy bằng hình ảnh bà cụ già đang đứng trước mặt bác lúc đó. Nom bà lão đích thị là nhân vật mà Otway miêu tả trong cuốn Trẻ mồ côi*. Quả thật, nếu người đàn bà này sống dưới triều đại James đệ Nhất thì chỉ cái bề ngoài của bà cũng đủ khiến bà bị treo cổ, khỏi cần chứng cớ nào khác.

Nhiều chi tiết khác cũng góp phần khiến Partridge khẳng định thêm ý nghĩ của mình. Bà lão sống một mình, như lúc ấy bác nghĩ, tại một nơi hoang vu như vậy, trong một ngôi nhà bề ngoài xem ra có vẻ thích hợp với bà lão, nhưng cách trang hoàng bên trong lại hết sức ngăn nắp lịch sự. Sự thật, chính Jones khi thấy thế cũng hơi ngạc nhiên. Gian phòng nom ngăn nắp đặc biệt, lại được trang hoàng bằng một số lớn đồ chơi và những vật kỳ lạ, có thể khiến cho một nhà sành đồ mỹ nghệ phải chú ý.

Jones đang ngắm nghía những vật này, còn bác Partridge ngồi sợ run lên, yên trí mình đang ở trong nhà một mụ phù thủy, thì bà lão nói:

“Thưa hai vị, tôi hy vọng rằng các vị sưởi mau lên, rồi đi ra, vì ông chủ tôi sắp về bây giờ đấy, dù các vị có cho tôi gấp đôi số tiền vừa rồi, tôi cũng không muốn để ông chủ tôi biết chuyện này.”

Jones kêu lên:

“Vậy ra bà có một ông chủ. Xin bà tha lỗi cho tôi, nhưng thấy những vật đẹp đẽ này trong nhà, tôi cũng lấy làm ngạc nhiên.”

Bà lão đáp:

“Thưa ngài, nếu như một phần hai mươi số đồ vật này là của tôi thì tôi đã tự coi là giàu có được rồi. Nhưng xin ngài đừng ở lại đây lâu hơn làm gì, ông chủ tôi về đến nơi rồi đấy.”

Jones nói:

“Bà chỉ làm việc nhân đức thì việc gì ông ta lại tức giận?”

Bà lão đáp:

“Ôi chao ơi! Thưa ngài, ông chủ tôi kỳ lạ lắm, chẳng giống một ai. Ông chủ tôi chẳng chơi bời với ai, chỉ đêm tối mới bước ra khỏi nhà, vì không muốn ai trông thấy mình. Mọi người trong vùng này đều sợ phải gặp ông ấy, vì nom cách ông chủ tôi ăn mặc, người nào không quen nhìn cũng đủ phát sợ. Họ gọi ông ấy là Ông già trên đồi (vì ban đêm ông ấy vẫn đi lên trên đồi) và tôi tin rằng dân vùng này sợ ông ấy hơn cả ma quỷ. Nếu bắt gặp các ngài ở đây thì ông chủ tôi sẽ giận dữ ghê lắm đấy.”

Partridge nói:

“Thưa ngài, ta chớ nên làm cho ông ta tức giận, tôi sẵn sàng lên đường ngay, người tôi chưa bao giờ ấm áp như bây giờ. Thưa ngài, ta đi thôi... trên lò sưởi có hai cây súng kia kìa, nào ai biết bên trong có nạp đạn hay không, và ông ta có thể dùng súng làm gì.”

Jones kêu lên:

“Bác Partridge, đừng sợ gì hết, tôi sẽ bảo vệ bác khỏi nguy hiểm.”

Bà lão vội nói:

“Về chuyện ấy thì ông chủ tôi không bao giờ làm bậy đâu, nhưng nhất định ông ấy cũng cần có vũ khí để phòng thân chứ. Đã nhiều phen nhà này bị kẻ gian rình mò, và mới cách đây ít ngày, chúng tôi đồ chừng có kẻ trộm lẩn quất quanh đây. Riêng tôi vẫn lấy làm lạ, sao ông chủ tôi lại chưa bị bọn vô lại giết chết vì hay đi một mình giữa lúc khuya khoắt thế này. Nhưng mà như tôi đã nói, dân quanh đây sợ ông chủ tôi lắm. Vả lại, tôi đoán họ cho rằng trên người ông chủ tôi cũng chẳng có gì đáng kể.”

Jones hỏi:

“Cứ xem những vật lạ bày kia, tôi đồ chừng ông chủ đây đã từng đi du lịch nhiều nơi?”

Bà lão đáp:

“Thưa ngài, vâng, ông chủ tôi đi du lịch rất nhiều nơi, ít có vị thượng lưu nào hiểu nhiều biết rộng như ông ấy. Tôi chắc ông ấy đã gặp chuyện bất như ý về đường tình ái, hay thế nào đó, tôi cũng không rõ, có điều đã ba mươi năm nay tôi sống với ông chủ tôi, mà chỉ thấy ông ấy trò chuyện đâu với năm, sáu người gì đó.”

Bà lão lại giục hai người rời đi, Partridge cũng phụ họa vào, nhưng Jones cố tình kéo dài thời gian nán lại. Anh chàng nổi cơn tò mò muốn biết con người kỳ lạ này là ai. Cứ sau mỗi câu trả lời, bà lão lại giục họ đi, còn Partridge thì nắm lấy tay áo anh chàng mà kéo, nhưng Jones vẫn tiếp tục những câu hỏi cho tới lúc bà lão vẻ mặt hốt hoảng, bảo rằng nghe như có tiếng ông chủ về. Cùng lúc ấy, bên ngoài cửa có tiếng mấy người quát tháo vọng vào:

“Mẹ cha mày, bỏ tiền ra cho chúng tao ngay lập tức. Bỏ tiền ra, thằng khốn nạn, không thì chúng tao bổ đôi sọ mày ra bây giờ?”

Bà lão kêu lên:

“Trời đất ơi! Nhất định là ông chủ tôi đang bị đám vô lại tấn công rồi. Tôi biết làm thế nào bây giờ? Làm thế nào bây giờ?”

Jones kêu lên:

“Súng kia có đạn không?”

“Thưa ngài, chẳng có đạn gì đâu, thật đấy. Xin các ngài, xin các ngài đừng giết chúng tôi.”

Thực ra, lúc này bà lão cho rằng những người trong nhà là cùng với đám ở ngoài. Jones không trả lời, anh giật lấy một thanh gươm to bản treo trên tường, lập tức lao ra cửa, thấy ngay ông già đang chống cự với hai tên côn đồ, mồm kêu cứu.

Chẳng hỏi han gì, Jones vung thanh gươm to bản lên, dũng mãnh xông vào, lập tức hai tên kia buông ông già ra và chạy trốn mất, chẳng nghĩ đến chuyện tấn công nhân vật chính của chúng ta nữa. Jones thấy cứu được ông già rồi cũng không buồn đuổi theo chúng, anh chàng kết luận rằng mình đã cho chúng một mẻ khiếp vía, vì cả hai vừa chạy trốn vừa la ầm lên rằng chúng mất mạng đến nơi rồi. Trong lúc lộn xộn, ông già lại bị ngã, Jones chạy ngay lại nâng ông dậy, ân cần hỏi thăm xem ông có bị mấy tên lưu manh làm cho đau đớn gì không. Ông già ngó trừng trừng vào mặt Jones một lát, rồi kêu lên:

“Không, thưa ngài, không, cảm ơn ngài, tôi chỉ bị đau qua loa, Chúa trời đã che chở cho tôi.”

Jones nói:

“Tôi thấy rõ ông vẫn chưa hết sợ, và còn sợ cả tôi, là người đã có hân hạnh được cứu ông thoát khỏi tay chúng. Tôi cũng không thể trách được ông vì đã nghi ngờ, nhưng quả tình, chẳng có gì đáng nghi ngờ đâu, chúng tôi đây đều là bạn của ông. Chỉ vì giữa đêm đông giá rét, chúng tôi bị lạc đường nên mới mạn phép vào sưởi ấm bên ngọn lửa trong nhà ông. Chúng tôi sắp đi ra thì nghe tiếng ông kêu cứu, phải nói rằng hình như chính Thượng đế đã đem lại cho ông sự giúp đỡ này.”

Ông già kêu lên:

“Quả có Thượng đế thật, nếu đúng như vậy.”

Jones đáp:

“Đúng thế, xin ông yên tâm. Đây là thanh gươm của ông. Tôi đã dùng nó để cứu ông, bây giờ xin gửi lại.”

Ông già cầm lấy thanh gươm còn vấy máu kẻ thù của mình ngó trân trân vào mặt Jones một lúc, đoạn thở dài, kêu lên:

“Thưa ngài, xin ngài thứ lỗi, tính tôi không phải bao giờ cũng đa nghi như vậy, mà cũng chẳng phải là kẻ dễ quên ơn.”

Jones kêu lên:

“Xin ông hãy cảm tạ Thượng đế đã cứu vớt mình, về phần tôi, tôi chỉ làm tròn bổn phận thông thường của người có lòng nhân đạo, và cũng là điều tôi phải làm đối với bất cứ ai chẳng may lâm vào hoàn cảnh như ông vừa rồi.”

Ông già nói:

“Xin cho tôi nhìn ngài kĩ hơn chút nữa, ngài là một con người chăng? Phải, có lẽ thế... Được, xin mời ngài quá bộ vào trong túp lều của tôi. Quả thật ngài đã cứu tôi thoát khỏi tay bọn chúng.”

Bà lão vừa sợ ông chủ lại vừa lo cho ông chủ, còn Partridge, có khi còn hoảng sợ hơn. Nhưng khi thấy ông chủ nói năng ôn tồn với Jones và thấy sự việc êm đẹp thì bà lão cũng lại hồn, nhưng Partridge khi mới nom thấy ông già, cái cách ăn bận kì quái của ông đã khiến cho bác mất vía, bác còn sợ hơn cả lúc nghe bà lão kể chuyện, hoặc lúc tiếng ồn ào vang lên ngoài cửa.

Kể ra nom bề ngoài ông già như thế đến người bạo vía hơn Partridge cũng phát khiếp. Vóc người ông già thật cao lớn, chòm dâu dài, trắng như tuyết, trên người khoác một tấm da lừa, được khâu đại khái thành một cái áo ngoài, chân đi ủng, đầu đội mũ, cả hai thứ cùng làm bằng da một giống thú nào đó.

Ông già vừa buớc vào nhà, bà lão vội ngỏ lời mừng ông thoát khỏi tay bọn côn đồ. Ông đáp:

“Phải, tôi đã thoát được khỏi tay bọn chúng, đấy là nhờ có ân nhân đây cứu mạng.”

Bà lão nói:

“Cầu Chúa ban phước lành cho ngài ấy, tôi đã bảo ngài ấy là một vị thượng lưu mà. Tôi sợ ông chủ giận vì tôi để ngài ấy vào nhà, nhưng chẳng đời nào tôi làm thế nếu tôi không nhìn rõ dưới ánh trăng ngài ấy là một vị thượng lưu, lại đang sắp chết cóng vì giá lạnh. Chắc hẳn có một thiên thần nào đó run rủi cho ngài ấy đến đây, và xui khiến tôi cho ngài ấy vào nhà.”

Ông già nói với Jones:

“Thưa ngài, tôi e trong nhà không sẵn thức ăn và đồ uống để ngài dùng, mời ngài hãy tạm nhấp một cốc rượu mạnh, rượu thì tôi có thể mời ngài thứ hảo hạng cất giữ trong nhà từ ba mươi năm nay.”

Jones lấy lời lẽ thật lịch sự, thích hợp để từ chối. Ông già lại hỏi:

“Thế ngài đi đâu mà lại bị lạc đường? Thú thực, tôi rất ngạc nhiên thấy một người có dáng vẻ như ngài mà lại đi bộ giữa lúc khuya khoắt thế này. Tôi đoán chừng ngài là một vị thượng lưu sống quanh đây, nom ngài không phải là một người quen đi xa mà không dùng ngựa.”

Jones kêu lên:

“Bề ngoài nhiều khi cũng không đúng sự thật! Đôi khi không thể trông mặt mà bắt hình dong. Xin cam đoan với ông, tôi không phải là người vùng này, và tôi định đi đâu thì thực tế chính tôi cũng không rõ nữa.”

Ông già đáp:

“Dẫu ngài là ai, dẫu ngài đi đâu chăng nữa thì tôi vẫn mang ơn ngài, chẳng biết lấy gì báo đáp cho được.”

Jones đáp:

“Một lần nữa, tôi xin khẳng định ông không phải chịu ơn gì tôi hết, vì để giúp ông, tôi có hy sinh cái mà tôi coi là vô giá trị, thì việc làm đó cũng chẳng có gì đáng khen. Với tôi lúc này không gì đáng khinh hơn là cuộc sống.”

Ông già đáp:

“Hỡi chàng trẻ tuổi, tôi rất lấy làm tiếc nếu ngài còn trẻ mà đã có chuyện đau khổ đến thế.”

Jones đáp:

“Quả thực, thưa ông, tôi là kẻ đau khổ nhất loài người.”

Ông già hỏi:

“Có lẽ ngài đã từng có một người bạn hoặc một người tình chăng?”

Jones kêu lên:

“Sao ông lại nỡ nhắc tới hai tiếng đủ để làm tôi phát điên lên thế?”

Ông già nói:

“Đúng thế, một trong hai tiếng đó cũng đủ để làm phát điên bất kỳ ai. Thôi, tôi không dám hỏi rõ thêm nữa. Có lẽ sự tò mò đã dẫn tôi đi quá xa chăng?”

Jones đáp:

“Quả thật tôi không thể trách xúc cảm mạnh mẽ đang trào dâng trong tôi lúc này. Xin ông thứ lỗi cho, nhưng ngay từ lúc mới bước vào nhà này, mọi điều tôi nhìn thấy hoặc nghe thấy đều làm cho tôi vô cùng ngạc nhiên. Hẳn phải có một điều hết sức đặc biệt đã khiến ông quyết định sống như thế này, và tôi cũng có lý do để ngờ rằng cuộc đời ông không phải là không có chuyện bất hạnh.”

Nghe đến đây, ông già thở dài, lặng yên mấy phút. Cuối cùng nghiêm trang nhìn Jones, ông nói:

“Sách có nói dáng vẻ khả ái chính là một thứ giấy giới thiệu tốt, nếu quả thế, thì không ai được giới thiệu tốt như ngài. Nếu tôi không cảm thấy một sự thương mến nào đó đối với ngài, vì một nguyên nhân nào khác, thì chẳng hóa ra tôi là một con quái vật vô ơn bạc nghĩa nhất đời hay sao. Và thực sự tôi rất băn khoăn, thấy rằng chỉ bày tỏ được lòng biết ơn của tôi đối với ngài bằng lời nói mà thôi.”

Ngần ngừ một hồi, Jones nói tiếp:

“Ông có thể dùng lời nói mà làm cho tôi vô cùng vui vẻ. Tôi vừa thú thực với ông một điều tôi tò mò muốn biết, liệu tôi có cần phải nói nếu ông vui lòng hạ cố chiều theo ý muốn của tôi thì tôi mang ơn ông vô cùng không? Do đó, xin cho phép tôi yêu cầu ông vui lòng cho tôi biết những nguyên nhân gì đã xui khiến ông rời xa xã hội con người, và nhận lấy một lối sống mà tôi thấy khá rõ là không thích hợp với ông?”

Ông già đáp:

“Sau việc vừa xảy ra, tôi không nghĩ rằng mình được quyền từ chối ngài bất cứ điều gì. Do đó, nếu ngài muốn nghe câu chuyện về một người đau khổ thì tôi xin kể hầu ngài. Ngài có nghĩ rằng vận mệnh của những kẻ xa lánh xã hội hẳn có một cái gì đặc biệt khác thường? Quả thật, nghĩ thế là có lý, vì tuy nghe ra có vẻ như nghịch lý, hoặc là mâu thuẫn nữa, nhưng rõ ràng lòng nhân ái lớn lao chủ yếu hướng ta xa lánh và ghê tởm loài người chẳng phải vì vô vàn những thói xấu riêng tây và vị kỷ của con người mà vì những thói xấu có họ hàng với nó, thí dụ như lòng đố kỵ, thói xảo quyệt, sự bội phản, sự tàn ác, cùng mọi loại tật xấu khác. Những thói xấu ấy, người có lòng nhân ái chân chính hẳn ghê tởm, thà trốn tránh hẳn chính xã hội còn hơn phải ở lại để nhìn thấy và tiếp xúc với chúng. Tuy nhiên, thành thực mà nói, tôi thấy ngài không phải là người đáng cho tôi lánh mặt hoặc khinh ghét, mà tôi phải nói rằng, qua điều ngài vừa thoáng để lộ ra, hình như giữa vận mệnh của chúng ta có gì đó giống nhau thì phải, tuy nhiên, tôi vẫn hy vọng số phận của ngài sẽ kết thúc tốt đẹp hơn.”

Đến đây, nhân vật chính của chúng ta và vị chủ nhà trao đổi với nhau mấy câu chúc tụng, đoạn khi ông già bắt đầu kể chuyện của mình, Partridge vội ngắt lời ông. Lúc này bác đã khỏi hết mọi nỗi sợ, nhưng vẫn còn sót lại tí chút dấu vết của sự hãi hùng hồi nãy, bác bèn nhắc ông già về thứ rượu mạnh hảo hạng đã nói lúc trước. Ông già bảo đem rượu ra ngay, Partridge nốc một cốc lớn thật đầy.

Không rào đón thêm gì nữa, ông già bắt đầu kể như bạn đọc sẽ thấy dưới đây.

CHƯƠNG XI

Ông già trên đồi bắt đầu kể chuyện của mình.

Tôi sinh tại một làng thuộc Somerset, gọi là làng Mark, vào năm 1657. Cha tôi là một điền chủ thượng lưu như người ta thường gọi, ông có một sản nghiệp nhỏ, lợi tức đồng niên khoảng ba trăm bảng, lại lĩnh canh một sản nghiệp khác gần đấy trị giá tương đương. Ông rất cẩn thận và cần cù, lại là một điền chủ thạo việc, kể ra cũng có thể sống một cuộc đời khá đầy đủ, thoải mái, nếu không bị một bà vợ bạt mạng, mồm loa mép giải đầu độc cuộc sống gia đình. Có lẽ vì thế mà ông đau khổ, nhưng không phải vì thế mà ông nghèo túng đi, vì hầu như ông giam hãm hoàn toàn bà vợ trong nhà, thà đành tâm vĩnh viễn chịu đựng sự rầy la trong gia đình mình, còn hơn chiều theo những cái ngông cuồng của bà ở ngoài để cho sản nghiệp bị hao hụt.

“Bà sinh cho cha tôi được hai con trai, tôi là con thứ hai. Người định cho cả hai chúng tôi được hưởng một nền giáo dục tốt đẹp, nhưng không may làm sao, anh tôi lại được mẹ tôi cưng nhất thành ra hoàn toàn lơ là việc học. Sau năm, sáu năm theo học tại trường mà anh tôi hầu như chẳng tấn tới gì hết, thầy giáo bảo với cha tôi là cho anh ấy đi học nữa cũng vô ích. Cuối cùng, cha tôi đồng ý với mẹ tôi, “cứu” anh thoát khỏi tay “tên bạo chúa” - anh tôi gọi ông giáo như vậy, mặc dầu thật ra ông giáo đã trừng phạt người học trò quá ít so với thói lười biếng của anh, và hình như nhiều hơn là anh muốn. Anh tôi luôn mồm than thở với mẹ về nỗi mình bị đối xử quá nghiêm khắc, mà bà thì bao giờ cũng tin lời con trai.”

Partridge xen vào:

“Đúng, đúng. Tôi đã gặp những bà mẹ như thế. Chính tôi đây cũng bị các bà ấy lăng mạ một cách rất bất công, các vị cha mẹ kiểu ấy là phải bị trừng phạt như con cái họ mới đúng.”

“Mới mười lăm tuổi, anh tôi đã vĩnh biệt việc học hành cùng mọi sự khác, trừ cây súng và con chó săn, mà về súng thì anh tôi sành lắm. Nói ra có lẽ ngài không tin, nhưng không những anh tôi có thể bắn rất trúng một cái đích cố định mà còn bắn hạ được cả một con quạ đang bay trên trời. Anh tôi lại rất tài trong việc phát hiện thỏ rừng trong bụi, nên sớm nổi tiếng là một tay thợ săn cừ khôi trong vùng. Cả hai mẹ con lấy làm hỉ hả về cái tiếng tăm này lắm, chẳng khác gì anh tôi được coi là một học giả uyên thâm nhất.

“Tình hình anh tôi như thế khiến cho mới đầu tôi nghĩ mình muốn tiếp tục học tập ở trường thì cũng khó hơn, nhưng không bao lâu tôi thay đổi ý kiến. Vì tôi tiến bộ khá nhanh nên việc học của tôi cũng trở nên dễ dàng, tôi cảm thấy thích thú trong việc làm bài đến nỗi phải nghỉ học là tôi thấy khó chịu vô cùng. Mẹ tôi chưa bao giờ yêu quý tôi, nay thấy tôi được cha cưng hơn, bà lại nhận thấy, hoặc ít nhất thì cũng cho rằng tôi được một vài vị thượng lưu có học thức, đặc biệt là mục sư của xứ đạo, chú ý hơn là anh tôi, thành thử nom thấy mặt tôi là bà ghét cay ghét đắng. Bà làm cho những ngày ở nhà của tôi đến là khó chịu, và suốt năm, những ngày thứ Hai bị bọn học trò gọi là ngày đen tối nhất thì tôi lại coi là ngày sáng sủa nhất.

“Cuối cùng, tôi cũng học hết các lớp ở trường Taunton, rồi tôi được chuyển sang trường Đại học Exeter tại Oxford, và lưu học tại đó bốn năm. Sau đó, xảy ra một chuyện khiến tôi phải chấm dứt việc học hành, quả thực, tôi có thể coi đó là khởi điểm của mọi sự xảy ra trong đời tôi sau này.

“Cùng học với tôi trong trường có một công tử tên là George Gresham, một thanh niên được dự kiến kế thừa một tài sản rất lớn. Nhưng theo di chúc của ông bố, cậu ta chỉ được toàn quyền sở hữu khi nào đã đủ hai mươi lăm tuổi. Tuy nhiên, những người đỡ đầu cho cậu ta tỏ ra rộng rãi, nên cậu cũng không lấy làm tiếc hận gì về nỗi ông cụ thân sinh đã quá cẩn thận. Họ chu cấp cho cậu ta năm trăm đồng bảng mỗi năm trong thời gian cậu ta lưu học tại trường đại học. Tiếng là đi học, nhưng cậu ta chỉ ngựa nghẽo, trai gái hoang tàng, hư đốn chẳng khác gì cậu ta đã hoàn toàn làm chủ tài sản của cha để lại. Ngoài số năm trăm bảng được những người đỡ đầu chu cấp cho, cậu ta còn tìm cách tiêu thêm một nghìn bảng nữa. Cậu ta đã quá tuổi hai mươi mốt, tha hồ mà vay nợ, chả khó khăn gì.

“Ngoài nhiều thói xấu tạm dung thứ được, anh chàng này có một cái tật quái gở. Cậu ta thú nhất là được làm hư hỏng cuộc đời của những người trẻ tuổi ít tiền hơn mình, bằng cách lôi kéo họ vào những việc tiêu pha bừa bãi mà họ không thể có đủ tiền được như cậu ta, mà hễ làm hư đốn được một người trẻ tuổi càng đứng đắn, càng tốt bao nhiêu thì cậu ta càng thấy thú vị và lấy làm hãnh diện bấy nhiêu. Người ta vẫn bảo đó là tính cách của quỷ dữ, lùng sục đây đó để tìm mồi vậy.

“Thật là bất hạnh cho tôi, lại bập ngay vào cậu công tử này. Chúng tôi chơi bời với nhau thật là thân thiết. Thấy tôi nổi tiếng chăm chỉ học hành, cậu ta cho tôi là một đối tượng đáng thèm muốn để thực hiện ý định xấu xa. Bản thân tính khí tôi cũng tạo điều kiện cho cậu ta dễ dàng thực hiện thành công ý định, vì tôi có chăm đọc sách thật, và cũng rất thích đọc, nhưng tôi cũng rất thích những khoái lạc khác, vì tính tôi vốn sôi nổi, nồng nhiệt, hơi có cao vọng, lại hết sức đa tình.

“Chưa chơi bời thân thiết với công tử George Gresham được bao lâu tôi đã tham dự vào mọi thứ trò chơi của cậu ta, và một khi đã sa chân vào những nơi ấy thì tính khí tôi cũng như lòng hăng hái của tôi không cho phép tôi chịu thua kém bất cứ một ai. Tôi không chịu đứng sau bất cứ ai trong mọi thứ trác táng. Chẳng bao lâu tôi trở thành nhân vật nổi bật trong mọi cuộc ăn chơi trác táng, phá phách đến nỗi tên tôi bao giờ cũng đứng đầu danh sách những kẻ phạm lỗi, và lẽ ra đáng được thương hại và bị coi như một môn đệ bất hạnh của công tử George Gresham, thì tôi lại bị kết tội là kẻ đã lôi kéo một vị thượng lưu trẻ tuổi, đầy triển vọng như thế vào con đường sa đọa. Cậu ta chính là tay chủ trì mọi trò bậy bạ, nhưng lại không bao giờ bị coi là như vậy. Cuối cùng, tôi bị ông hiệu phó sạc cho một mẻ, suýt nữa thì bị đuổi học.

“Ngài cũng dễ thấy tôi sống như thế, nhất định không thể tiến bộ trong việc học hành, và tôi đam mê chơi bời bao nhiêu thì càng dần lơ là việc học bấy nhiêu. Kết quả là như vậy, nhưng không phải chỉ có thế. Hồi này việc tiêu pha của tôi đã vượt ra ngoài thu nhập trước kia của tôi, kể cả những món tiền tôi xoáy thêm được của cha tôi, bằng cách nói dối tôi cần có tiền để chuẩn bị cho kỳ thi tú tài văn chương sắp tới. Tuy vậy, vì tôi cứ xin tiền luôn, và xin nhiều quá, nên dần dần cha tôi cũng để tai nghe những lời đồn đại tứ phía về hạnh kiểm của tôi hồi này, mẹ tôi thì lại càng ra sức mà “đổ thêm dầu vào lửa”.

“Bà nói: “Ấy, vị thượng lưu lịch sự, nhà học giả làm rạng rỡ gia thanh rồi đây sẽ làm cho nhà này mở mày mở mặt đấy. Tôi đã bảo học cho lắm vào cũng chỉ đến thế thôi. Thế nào rồi nó cũng làm cho cái nhà này tàn hại, vì nó mà thằng anh đã không được chu cấp mọi thứ cần thiết, để em được học hành đến nơi đến chốn, thế đấy, vậy mà nó trả lãi cho chúng ta như vậy đấy. Tôi đã bảo rồi cái kiểu ấy là còn lãi, còn lãi lắm, nhưng ông cứ thích thế cơ, hẳn tôi đã làm cho ông hài lòng rồi chứ?”

“Thành thử mỗi khi tôi xin tiền, cha tôi đã không cho, lại còn mắng nhiếc, khiến cho việc học của tôi sớm lâm vào cảnh gay go hơn, nhưng nếu cha tôi cấp cho tôi toàn bộ thu nhập của ông, thì cũng chỉ đủ cho một kẻ muốn đua đòi với công tử George Gresham tiêu pha trong một thời gian rất ngắn.

“Tôi đang lâm vào cảnh nguy ngập về mặt tiền nong mà không có cách nào gỡ ra được, tình hình ấy rất có thể giúp tôi trở lại sáng suốt và chăm chỉ học tập như cũ, nếu tôi biết mở mắt ra mà nhìn, trước khi tôi bị mắc vào những món nợ đến mức không còn hy vọng gì thoát ra được nữa. Quả thật, đó là cái mánh khóe tài tình của công tử George Gresham, nhờ cái mánh khóe ấy, cậu ta đã thành công trong việc làm sa đọa nhiều người, rồi sau đó chính họ lại bị cậu ta cười vào mặt, gọi là phường ngu xuẩn, phường công tử bột mà dám đua đòi với người giàu có hơn mình. Nhằm đạt kết quả này, thỉnh thoảng chính cậu ta lại ứng cho tôi một ít tiền, để giữ lấy uy tín cho người thanh niên bất hạnh là tôi trước mặt kẻ khác, cứ thế cho tới khi, chính vì cái uy tín ấy mà tôi bị hủy hoại hoàn toàn, không cứu được nữa.

“Số phận tôi tuyệt vọng thế nào thì đầu óc tôi điên rồ thế ấy, hầu như không còn việc xấu xa nào mà tôi không nghĩ đến để cứu vãn tình thế.

“Tôi cũng đã đắn do suy tính, ngay cả đến chuyện tự tử, và chắc chắn tôi đã quyết định làm chuyện ấy rồi nếu không vì một ý nghĩ đáng xấu hổ hơn, tuy rằng có lẽ không tội lỗi bằng, mà tôi gạt bỏ ý định trên.”

Đến đây, ông già ngần ngừ một lúc, đoạn kêu lên:

“Bao năm rồi mà vẫn chưa gột hết được sự hổ thẹn vì hành động ấy, nay kể lại, tôi vẫn phải đỏ mặt.”

Jones bảo ông già hãy bỏ qua những việc khiến ông đau lòng khi kể lại, nhưng Partridge thiết tha kêu lên:

“Ấy thưa ông, xin ông cứ cho chúng tôi được nghe, tôi lại muốn nghe phần ấy hơn cả phần còn lại. Tôi xin thề sẽ không bao giờ hé môi nói nửa lời về việc ấy.”

Jones định mắng bác thì ông già đã kể tiếp:

“Tôi có một người bạn cùng phòng, một người trẻ tuổi tính tình thận trọng, sống giản dị, tuy chẳng được gia đình chu cấp, giúp đỡ nhiều lắm, nhưng vì tằn tiện nên anh ta cũng dành dụm được đến bốn mươi guinea. Tôi biết anh ta cất số tiền trong ngăn kéo bàn học. Tôi bèn rình cơ hội móc trộm chìa khóa trong túi quần anh ta lúc đang ngủ, thế là tôi chiếm lấy món tiền. Sau đó tôi lại bỏ trả chìa khóa vào túi anh ta rồi giả vờ ngủ, tuy tôi không sao nhắm được mắt, chỉ vờ nằm trên giường cho tới khi anh ta trở dậy đi cầu kinh, công việc này đã lâu tôi không có thói quen làm nữa.

“Bọn ăn cắp nhát gan thường vì quá cẩn thận mà hay bị phát hiện, trong khi những tên bạo gan hơn thì lại thoát. Ấy là trường hợp của tôi. Ví thử tôi táo gan phá vỡ cái bàn viết của anh ta, có lẽ tôi lại không bị nghi ngờ, nhưng rõ ràng là trong vụ này, kẻ trộm phải có chìa khóa, thành thử ngay lúc mới biết mình bị mất tiền, anh ta đã tin chắc chỉ có bạn cùng phòng lấy trộm. Anh ta vốn nhát sợ, lại yếu hơn tôi nhiều và tôi tin rằng về mặt táo tợn cũng kém tôi, nên anh ta không dám nói toạc vào mặt tôi, e bị tôi cho ăn đòn. Anh ta lập tức tìm đến ông hiệu phó, xin thề về việc bị mất cắp và tình hình bị mất như thế nào, và dễ dàng xin được tờ lệnh bắt giữ một kẻ đã khét tiếng về thành tích trong trường. May mắn cho tôi, tối hôm ấy tôi không ngủ ở trường, vì ban ngày tôi đưa một thiếu nữ đi xe ngựa tới Witney và đã cùng ngủ đêm tại đó, sáng hôm sau trở về Oxford, gặp một tên bạn cánh hẩu cho biết tin tức về vụ của tôi, tôi liền quay ngựa.”

Partridge hỏi:

“Thưa ông, thế anh ta có nhắc gì đến tờ lệnh truy nã không?”

Jones yêu cầu ông già cứ kể tiếp, đừng để ý đến những câu hỏi xen vào. Ông già tiếp tục kể:

“Bấy giờ, không còn hy vọng gì trở lại Oxford, tôi nảy ra ý định đi London một chuyến. Tôi đem ý kiến này ra bàn với người bạn gái, mới đầu cô ta không chịu, nhưng sau, thấy tôi chìa ra nhiều tiền, cô ả bằng lòng ngay. Thế là chúng tôi đi tắt đường quê đến đường cái quan Cirencester. Chúng tôi đi rất hối hả nên chỉ cách một đêm, đêm hôm sau nữa chúng tôi đã ngủ ở London rồi. Các ngài cứ nghĩ mà xem, sống ở nơi ấy, lại cặp kè với gái như thế, trách gì chỉ sau một thời gian rất ngắn, số tiền tôi tước đoạt một cách phi pháp kia đã cạn sạch. Bấy giờ tôi lâm vào cảnh còn tuyệt vọng hơn trước nhiều, tôi bắt đầu phải lo tính đến cả những nhu cầu thiết yếu hàng ngày. Và điều khiến cho hoàn cảnh của tôi thêm đau lòng là người tình của tôi cũng phải chia sẻ sự thiếu thốn với tôi, mà hồi này tôi lại đang say mê cô ta quá. Phải nhìn người đàn bà mình yêu lâm vào cảnh cùng khổ mà bất lực không cứu giúp gì được, đồng thời lại biết rằng chính mình đã đẩy người ta vào tình trạng ấy, có lẽ là một tai họa khủng khiếp, nếu ai không từng trải qua thì không trí tưởng tượng nào mô tả nổi.”

Jones kêu lên:

“Tôi hoàn toàn tin như vậy và tôi cũng thành thực thông cảm với ông.”

Đoạn, anh đi đi lại lại trong phòng hai ba lần, cuối cùng anh xin lỗi rồi ngồi phịch xuống một cái ghế, kêu lên:

“Cảm tạ Chúa, tôi đã thoát được điều đó.”

Ông già kể tiếp:

“Vì lẽ ấy mà tính tình của tôi càng thêm đáng sợ, và trở thành không sao chịu nổi. Thà rằng chính tôi phải chịu đựng sự giày vò của những ham muốn không được thỏa mãn, ngay cả sự đói khát nữa, còn đỡ đau khổ hơn là đành phải bó tay trước những ước muốn kì quái oái oăm nhất của người đàn bà mà tôi mê đắm một cách kỳ lạ, đến nỗi tôi cứ nhất định muốn cưới cô ta làm vợ, mặc dầu tôi thừa biết ả là nhân tình của đến một nửa số bè bạn của tôi. Có lẽ vì ả thương hại tôi về nỗi hàng ngày phải lo lắng cho ả, nên ả quyết định chấm dứt nỗi khốn khổ hộ tôi. Quả thật, chẳng bao lâu, ả tìm được cách cứu tôi thoát khỏi tình cảnh bối rối đáng buồn, vì trong khi tôi đang nặn óc xoay xở để cung cấp mọi thứ cho ả, thì ả đã có lòng tốt... phản bội tôi, giao tôi cho một tên nhân tình cũ ở Oxford, nhờ sự quan tâm chăm sóc chu đáo của tên này, tôi lập tức bị tóm cổ bỏ tù.

“Trong nhà lao, lần đầu tiên tôi bắt đầu suy nghĩ một cách đúng đắn về những lầm lỡ trong quãng đời vừa qua, về những lỗi lầm tôi đã phạm phải, về những tai vạ tự tôi đã quàng vào cổ và về những đau khổ mà nhất định tôi đã gây ra cho một người cha tốt bụng nhất đời. Kèm theo đó, ngẫm đến việc bị nhân tình phản bội, tôi cảm thấy vô cùng kinh hoàng đến nỗi tôi ghê tởm cuộc đời, chẳng còn thiết sống. Và nếu như lựa chọn cái chết mà không phải chịu kèm theo sự nhục nhã thì tôi có thể vui vẻ mà đón lấy nó như một người bạn thân yêu nhất.

“Không bao lâu đã tới ngày xử án: Theo lệnh habeas corpus* tôi được đưa về Oxford để chờ đối chứng và định án. Nhưng thật đáng ngạc nhiên, chẳng có ai tố cáo tôi, thế là sau mấy phiên tòa, tôi được tha bổng vì thiếu sự kháng cáo của bên nguyên. Tóm lại, anh bạn cùng phòng của tôi đã rời Oxford, và chẳng biết vì lười biếng hay vì lý do gì khác, anh ta đã không buồn quan tâm đến chuyện này nữa.”

Partridge kêu lên:

“Có lẽ người ấy đã không muốn để cho tay mình vấy máu của ông đấy, và như thế là phải. Nếu như vì tôi làm chứng mà một người khác bị treo cổ, thì sau đó, suốt cuộc đời tôi chẳng bao giờ có thể nằm ngủ một mình, vì sợ phải nhìn thấy hồn ma của người đó hiện về.”

Jones nói:

“Partridge, tôi cũng sắp được biết bác can đảm hơn hay là khôn ngoan hơn đấy.”

Partridge đáp:

“Ngài có thể nhạo tôi tùy ý, nhưng nếu ngài nghe tôi kể một câu chuyện thật ngắn sau đây, một câu chuyện hoàn toàn có thật, có lẽ ngài sẽ thay đổi ý kiến. Trong xứ đạo, nơi tôi sinh ra...”

Jones muốn bắt bác im ngay, nhưng ông già bảo, cứ để bác kể chuyện, còn trong khi ấy, ông sẽ hồi tưởng nốt phần còn lại trong câu chuyện của mình.

Partridge bèn kể như sau:

“Trong xứ đạo, nơi tôi sinh ra có một bác tá điền tên là Bridle, bác có đứa con tên là Francis, một anh chàng trẻ tuổi đầy triển vọng. Tôi học cùng lớp văn phạm với anh ta, thế mà tôi còn nhớ anh ta đã đọc được quyển Thư tín* của Ovid, và thỉnh thoảng có thể sáng tác hai câu thơ tiếng La tinh không cần tra từ điển. Không những thế, anh ta còn là một thanh niên rất tốt, không ngày Chủ nhật nào quên đi lễ nhà thờ, và được coi là tay hát thánh ca hay nhất trong toàn xứ đạo. Kể ra thì thỉnh thoảng anh ta cũng hơi quá chén một tí, đó là khuyết điểm duy nhất.”

Jones kêu lên:

“Được rồi, nhưng kể đến chỗ có ma đi.”

Partridge đáp:

“Xin ngài đừng lo, tôi sắp nói đến đây. Bác tá điền Bridle lạc mất một con ngựa cái non, con ngựa lông màu hồng, nếu tôi không nhớ lầm. Ít lâu sau đó, anh chàng Francis đi chơi chợ phiên ở Hindon vào ngày... tôi không nhớ rõ là ngày nào, ngẫu nhiên, gặp ngay một người cưỡi con ngựa của ông bố. Francis lập tức kêu lên: “Bắt lấy kẻ trộm!” Chỗ ấy là giữa chợ, người kia không có cách nào trốn thoát. Ấy thế là hắn bị bắt, và bị đem ra xét xử. Tôi còn nhớ quan tòa là ngài Willoughby ở Noyle, một vị thượng lưu tốt bụng, đứng đắn. Ngài cho bỏ tù hắn, và bắt Francis phải cam kết trước tòa*. Hình như họ gọi như thế, cái chữ La tinh mới khó đọc chứ, gồm re và cognosce, nhưng nghĩa khi ghép và khi tách rời lại khác nhau, cũng như nhiều từ ghép khác. Vậy là, cuối cùng, đến lượt quan tòa Page xử phiên phúc thẩm, tên kia bị đòi ra tòa, Francis cũng bị đòi ra làm chứng. Nhất định là tôi không bao giờ quên được vẻ mặt của vị quan tòa khi ông ta bắt đầu hỏi Francis muốn tố cáo điều gì về người bị giam giữ. Ông ta làm cho anh chàng Francis run bắn lên. Vị quan tòa bảo: “Được, anh kia muốn nói gì nào? Chớ có đứng đây mà ầm ừ mãi, phải nói ra chứ!” Tuy vậy, sau đó ông ta tỏ ra rất ôn tồn với Francis, và bắt đầu quát tháo tên kia. Lúc ông ta hỏi hắn có muốn biện hộ gì cho mình không, hắn bảo rằng hắn bắt được con ngựa. Ông quan tòa đáp: “Ái chà, chú mày mới thực là may mắn, ta đi lại trong vùng này bốn mươi năm nay mà chưa bắt được một con ngựa nào, nhưng mà anh bạn ạ, ta sẽ nói cho chú mày biết rằng chú mày may mắn hơn chú mày tưởng đấy, vì không những chú mày bắt được một con ngựa, mà còn bắt được cả một sợi dây thừng treo cổ nữa đấy, ta cam đoan với chú mày như vậy.” Nhất định là chẳng bao giờ tôi quên được câu nói ấy. Mọi người nghe nói cười phá lên, không làm sao nhịn được. Ngài còn nói bông đùa đến hai chục câu nữa, tôi không nhớ xuể. Ngài tỏ ra sành sỏi về thịt ngựa, và về mặt này có gì đó khiến cho ai cũng buồn cười. Rõ ràng vị quan tòa này là một người đáng quý, đồng thời là một tay hiểu nhiều biết rộng. Quả thật, được dự nghe những phiên xử quyết định sự sống chết của con người, thật là thú vị. Thú thực, có một điều tôi thấy hơi quá đáng, tức là tòa không chịu nghe tiếng nói của luật sư biện hộ cho bị cáo, tuy ông ta chỉ yêu cầu được nói vài lời rất ngắn. Vị quan tòa không chịu nghe ông ta, mặc dầu ngài cho phép một công tố viên lên án can phạm có đến hơn nửa giờ đồng hồ. Thú thực, tôi thấy thế là quá đáng. Vì có lắm người quá: vị quan tòa này, cả phiên tòa, các vị bồi thẩm, các luật sư này, rồi cả những nhân chứng nữa, ngần ấy người chống lại một kẻ tội nghiệp, mà kẻ ấy lại đang bị xiềng xích nữa cơ chứ. Thế là hắn bị treo cổ, đã hẳn là chẳng còn cách nào khác. Anh chàng Francis đáng thương kia chẳng bao giờ có thể thanh thản vì việc này. Chẳng bao giờ anh ta dám ở một mình trong chỗ tối, lúc nào cũng cứ tưởng như nhìn thấy hồn ma tên kia hiện ra.”

Jones kêu lên:

“Chuyện của bác chỉ có thế thôi ư?”

Partridge đáp:

“Không, không, cầu Thượng đế che chở cho tôi! Bây giờ tôi mới kể đến chuyện quan trọng. Một đêm kia, Francis từ một quán rượu bước ra một con đường hẹp, dài và tối, anh ta đâm sầm vào một bóng ma, bóng ma nom trắng toát lao vào Francis. Francis vốn người lực lưỡng, cũng lao vào bóng ma, hai bên quần nhau một trận ra trò, anh chàng Francis đáng thương bị một trận đòn thảm hại. Cuối cùng, anh ta cũng tìm cách bò được về nhà, nhưng phần vì bị đánh đau, phần vì sợ, anh ta ốm liệt giường mất đến hơn nửa tháng, đầu đuôi câu chuyện này hoàn toàn là sự thật, có cả xứ đạo làm chứng.”

Nghe chuyện, ông già tủm tỉm cười, còn Jones thì cười phá lên, thấy thế, Partridge kêu lên:

“Các người có thể cười, cũng như một số người khác, đặc biệt là một điền chủ, ông ta cũng chẳng hơn gì một tên vô thần. Sáng hôm sau, thấy một con bê mặt trắng nằm chết ngay trên con đường ấy, thế là ngay lập tức, ông ta cho rằng Francis đã vật nhau với con bê, làm như con bê có thể đánh được người. Vả lại, Francis bảo tôi nhất định đó là con ma, anh ta có thể thề trước bất cứ một tòa án Cơ đốc giáo nào về chuyện này, mà lúc ấy, anh ta chỉ mới uống đâu có hơn nửa lít rượu. Cầu Chúa che chở cho chúng ta, và giữ cho chúng ta khỏi nhúng tay vào máu.”

Jones nói với ông già:

“Thưa ông, bác Partridge đã kể xong chuyện, tôi hy vọng bác sẽ không ngắt lời ông nữa, nếu ông vui lòng kể cho chúng tôi nghe tiếp.”

CHƯƠNG XII

Ông già trên đồi tiếp tục kể về mình.

Ông già nói:

“Bây giờ tôi đã lấy lại được tự do, nhưng thanh danh thì không còn nữa, vì giữa trường hợp một người được tòa án tha bổng với trường hợp một người được chính lương tâm mình, cũng như ý kiến của mọi người, coi là vô can, có một sự khác nhau rất xa. Tôi tự biết mình phạm tội, nên ngượng không dám nhìn mặt bất cứ ai, tôi bèn quyết định hôm sau rời khỏi Oxford trước khi trời sáng để không bị ai nhìn thấy.

“Rời khỏi thành phố này, ý nghĩ đầu tiên của tôi là trở về với cha tôi, cố làm sao để được ông tha thứ, nhưng vì tôi không có lý do gì để ngờ rằng ông không biết rõ đầu đuôi mọi chuyện đã xảy ra, và vì tôi hoàn toàn yên trí rằng ông vốn hết sức ghê tởm mọi hành động bất lương, nên tôi chẳng hy vọng gì được ông tiếp nhận, đặc biệt là tôi đã biết quá rõ mẹ tôi đối với tôi như thế nào. Mà ví thử tôi có chắc chắn được ông tha thứ đi nữa, cũng như tôi chắc chắn mình sẽ bị ông ghét bỏ, thì tôi cũng vẫn tự hỏi liệu tôi có đủ can đảm nhìn mặt cha tôi không, hoặc liệu tôi có thể nhẫn nhục với bất cứ giá nào mà chung sống, trò chuyện với những người tôi biết rằng họ thừa rõ tôi đã nhúng tay vào một việc đê mạt như vậy không.

“Do đó, tôi lại hối hả trở về London là nơi ẩn náu tốt nhất cho ai muốn thoát khỏi sự đau khổ hoặc nhục nhã, trừ trường hợp những người quá nổi tiếng với công chúng, bởi vì sống ở đây, ta được hưởng những thuận tiện của cảnh cô đơn mà không phải chịu những sự bất lợi của nó, vì lẽ ta có thể đồng thời vừa sống một mình lại vừa có bè bạn, và trong khi ta đi tản bộ, hoặc ngồi ở một nơi kín đáo thì những âm thanh, sự hối hả cùng những người và vật liên tục kế tiếp nhau diễn ra vẫn mua vui cho đầu óc ta, và ngăn không cho tâm hồn ta quay vào bên trong mà tự dằn vặt, hoặc đúng hơn là tự gặm nhấm nỗi sầu khổ, tủi nhục, tức là những món ăn độc hại nhất trên đời, mà những món ăn ấy thì có một số người, khi ngồi một mình có thể tiêu thụ rất nhiều và cũng rất tai hại (tuy rằng nhiều kẻ chỉ biết thưởng thức nó trước công chúng mà thôi).

“Nhưng bởi lẽ ít khi có điều gì tốt cho con người mà lại không kèm theo cái xấu đi đôi với nó, cho nên mới có những người tìm thấy trong cái tính thờ ơ của loài người một điều bất tiện, tôi muốn nói đến những kẻ không có tiền, bởi vì ngài không bị ai quấy rầy thì ngài cũng không được những người xa lạ cho cơm ăn và áo mặc. Và người ta rất dễ bị chết đói ở giữa chợ Leadenhall chẳng khác nào giữa sa mạc của bán đảo Ả Rập.

“Bây giờ, số phận của tôi đang bị thiếu mất cái “tai họa lớn lao” ấy, cái mà nhiều nhà văn vẫn e sợ, những người mà tôi đoán họ đang bị nó đè nặng, và tên gọi của nó là tiền.”

Partridge nói:

“Xin ông thú lỗi, tôi nhớ không có nhà văn nào gọi nó là malorum, mà là irritamenta malorum. Effodiuntur opes, irritamenta malorum.”

Ông già kể tiếp:

“Phải lắm, thưa ngài. Dù đó là một tai họa, hay là nguyên nhân gây ra tai họa, thì tôi cũng hoàn toàn không có một chút nào, đồng thời không có bè bạn cũng như những người thân quen. Một tối kia, tôi đi qua Inner Temple*, bụng đói cồn cào, thân hình tiều tụy, bỗng nghe thấy tiếng ai gọi tên thánh của mình một cách rất thân mật, tôi quay lại thì nhận ra người vừa gọi là một bạn học cũ, đã rời trường đại học hơn một năm trước khi những tai họa xảy đến với tôi. Người này tên là Watson, hắn thân mật bắt tay tôi, tỏ vẻ rất vui mừng vì được gặp tôi, và lập tức mời tôi cùng đi uống với hắn một chai rượu. Mới đầu tôi từ chối, lấy cớ bận việc, nhưng thấy hắn tha thiết, nài ép, cuối cùng, cái đói và khát đã chiến thắng lòng kiêu hãnh, tôi thẳng thắn thú thực với hắn mình không có xu nào trong túi, nhưng tôi cũng bịa ra một câu chuyện để giữ sĩ diện, lấy cớ vừa thay quần sáng nay. Watson đáp: “Tớ nghĩ thân nhau như cậu với tớ có ngại gì chuyện ấy!” Hắn bèn nắm lấy cánh tay tôi kéo đi, nhưng hắn cũng không phải vất vả lắm vì tôi bị sự thèm muốn của bản thân kéo đi còn mạnh hơn là bị hắn lôi kéo.

“Thế là chúng tôi bước vào tiệm ăn Friars, các ngài cũng biết đấy, đó là một nơi vui vẻ và ầm ĩ. Đến quán rượu, chỉ thấy Watson gọi rượu mà chẳng thèm để ý gì đến thức ăn, vì hắn cứ yên trí tôi đã ăn rồi. Thực ra thì không phải vậy, thành thử tôi lại bịa ra một chuyện khác. Tôi bảo với hắn hồi nãy tôi phải đi đến đầu kia của thành phố có chút việc cần, vội quá, chỉ ăn qua loa một miếng sườn cừu, thành thử, bây giờ thấy đói, giá kèm theo chai rượu, gọi thêm miếng thịt bò rán thì hay quá.”

Partridge kêu lên:

“Thế mà người đó không nhớ ra nhỉ, vì ông lấy đâu tiền trong túi quần để trả cho món sườn cừu nào.”

Ông già đáp:

“Ngài nhận xét đúng, tôi cũng tin rằng hễ người ta đã trí trá thì hay sai lầm như vậy đấy. Nhưng thôi, tôi kể tiếp. Bấy giờ tôi bắt đầu cảm thấy hạnh phúc. Rượu và thịt làm cho tinh thần tôi phấn chấn cao độ, và tôi lấy làm thích thú câu chuyện của gã bạn cũ lắm, nhất là tôi cứ tưởng hắn hoàn toàn không hay biết gì về những chuyện xảy ra trong trường đại học sau khi hắn đã ra đi.

“Nhưng hắn không cho phép tôi ôm ấp cái ảo tưởng dễ chịu ấy lâu. Một tay cầm cốc rượu, tay kia vịn vào tôi, hắn nói: “Này anh bạn, cốc này tớ mừng cho cậu được vô can trong vụ lần truớc.”

“Nghe câu ấy, tôi đờ người ra vì bối rối, Watson nhận thấy thế, nói tiếp: “Việc gì mà xấu hổ, anh bạn. Cậu đã được tha bổng, bây giờ đố đứa nào dám bảo là cậu có tội. Nhưng chúng mình là bạn với nhau, cậu hãy cho tớ biết có thật cậu đã lấy tiền của nó không? Lột trần cái thằng khốn kiếp đê tiện ấy là một việc làm tốt đẹp đấy, tớ lại muốn cậu vớ được những mấy nghìn đồng guinea chứ không phải chỉ có hai trăm. Thôi, thôi, anh bạn ơi, đừng sợ, cứ thú thực với tớ đi, bây giờ không phải là cậu đứng trước một thằng ma cô đâu mà lo. Mẹ kiếp, tớ phục lăn cậu về chuyện ấy vì tuy tớ vẫn mong linh hồn được lên thiên đường, nhưng giá gặp dịp, tớ chẳng ngần ngại gì mà không làm như vậy.”

“Lời tuyên bố này làm cho tôi đỡ xấu hổ phần nào, rồi men rượu lại khiến cho tôi thêm phần cởi mở, tôi bèn thẳng thắn nhận mình có đánh cắp, nhưng cũng nói rõ rằng hắn đã được tin sai về số tiền tôi vớ được, thật ra chỉ bằng một phần năm số tiền hắn vừa nói.

Hắn bèn bảo: “Tớ thành thực chia buồn cùng cậu, lần khác, hy vọng cậu thành công tốt đẹp hơn. Nhưng nếu cậu nghe lời tớ thì cậu khỏi lo gặp sự nguy hiểm như vậy nữa. Đây này (hắn móc trong túi ra mấy con súc sắc), đây là cách làm ăn. Đây là đồ nghề, đây là những ông bác sĩ bé nhỏ chữa khỏi được mọi bệnh tật của túi tiền. Cứ nghe lời tớ khuyên, tớ sẽ bày cho cậu cách bắt “mòng*” hiện nguyên hình, mà không sợ cái trò leo dây.”

Partridge kêu lên:

“Cái trò leo dây là gì, thưa ông?”

Ông già nói:

“Đó là tiếng lóng, chỉ cái giá treo cổ, bọn cờ gian bạc lận vốn không khác quân trộm cướp mấy tí về mặt đạo đức, cho nên ngôn ngữ của chúng cũng giống nhau lắm.

“Bây giờ chúng tôi mỗi đứa đã uống cạn một chai rượu, Watson bảo rằng chiếu bạc đã trải ra rồi, hắn phải có mặt mới được, và hắn thiết tha nài tôi cùng đi một thể để thử gõ cửa thần Tài xem sao. Tôi bảo chắc hắn cũng biết lúc này tôi không có khả năng vì tôi đã nói túi tôi rỗng không. Của đáng tội, thấy hắn ân cần, tỏ ý săn sóc, tôi yên trí hắn sẽ cho tôi vay một món tiền nhỏ làm vốn, nhưng hắn đáp: “Đừng ngại, anh bạn. Cậu cứ bạo phổi đánh bài tẩu mã cho tớ (Partridge lại định hỏi xem đánh bài tẩu mã nghĩa là gì, Jones vội ngăn lại), nhưng phải cẩn thận với nó đấy. Tớ sẽ kín đáo mách cho cậu biết thằng nào nên chơi, kể cũng cần đấy, vì ở chỗ này cậu lạ nước lạ cái, cũng chưa phân biệt được “mòng sừng” với “mòng quých”* ra làm sao.”

“Phiếu thanh toán được mang đến, Watson chỉ trả phần tiền của hắn rồi đứng dậy đi. Tôi hơi đỏ mặt, nhắc hắn rằng tôi không có tiền. Hắn bảo ngay: “Nghĩa lý gì đâu, ghi nó lên đằng sau cánh cửa ấy, hay là chuồn phăng đi cũng được, kệ xác nó. Hay là... này, để tớ xuống cầu thang trước, rồi cậu cầm lấy phần tiền của tớ, ra quầy mà tính chịu cả món, tớ đợi cậu ở góc phố.”

“Tôi hơi ngần ngại, tỏ ý hy vọng hắn thanh toán cho cả số tiền thì tốt hơn, nhưng hắn thề chẳng có thêm một đồng nửa shilling nào trong túi.

“Thế là hắn xuống thang gác, tôi đành cầm tiền đi theo. Tôi đi cách hắn cũng khá gần, đủ để nghe hắn bảo người bồi bàn rằng tiền thanh toán để ở trên bàn ấy. Người bồi bàn đi ngang qua tôi lên gác, nhưng tôi vội vã chuồn ra đường cho mau, thành thử cũng không kịp nghe thấy hắn chán ngán thất vọng thế nào, mà lúc đi qua quầy hàng, tôi cũng không hé răng nói gì, trái với lời hắn dặn.

“Hai đứa chúng tôi đi thẳng tới chỗ đánh bạc, thì ngạc nhiên làm sao, tôi thấy Watson móc trong túi ra một món tiền lớn đặt trước mặt, nhiều người khác cũng làm như vậy. Tất cả bọn họ đều quan niệm đống tiền của mình là những con chim mồi, cốt dùng để quyến rũ đống tiền của những người bên cạnh.

“Bây giờ mà kể lại tất cả những sự oái oăm của thần Tài, hoặc đúng hơn là của con súc sắc gieo trong đền của thần Tài thì cũng vô vị. Chỉ phút chốc hàng núi tiền biến mất tích ở đầu bàn đằng này để mọc lên cũng đột ngột không kém ở đầu bàn đằng kia. Trong giây lát, kẻ giàu biến thành người nghèo, và người nghèo lại biến thành giàu, không kém đột ngột. Thành thử xem ra, một triết gia có thể lấy nơi này làm chỗ tốt nhất để dạy môn đệ của mình biết khinh miệt sự giàu có, hoặc ít nhất thì cũng là chỗ tốt nhất để dạy rằng giàu có chỉ là áng phù vân.

“Về phần tôi, sau khi vơ được món tiền kha khá, cuối cùng lại mất sạch sành sanh. Cả Watson cũng vậy. Sau nhiều phen thăng trầm của sự may mắn, hắn rời chiếu bạc, hơi cáu, tuyên bố mất đứt một trăm bảng, không muốn chơi nữa. Đoạn đến bên cạnh tôi, hắn rủ tôi quay về tiệm rượu, tôi dứt khoát từ chối, bảo rằng mình không muốn lại lâm vào cảnh tiến thoái lưỡng nan lần thứ hai, nhất là bây giờ hắn đã hết sạch tiền và cũng ở trong tình trạng như tôi. Hắn đáp:

“Úi chà! Tớ vừa vay được của thằng bạn hai guinea, tớ để phần cậu một guinea.

“Hắn lập tức nhét vào tay tôi một guinea, thế là tôi không cưỡng lại ý muốn của hắn nữa.

“Mới đầu, quay lại đúng cái quán rượu mà chúng tôi đã bỏ đi một cách bất lịch sự, tôi cũng hơi ngượng, nhưng anh bồi bàn rất nhã nhặn nói với chúng tôi rằng có lẽ vừa rồi chúng tôi quên không trả tiền thì tôi cảm thấy hoàn toàn thoải mái, và sẵn sàng đưa ngay cho anh ta một đồng guinea, bảo đem đi thanh toán và anh ta thừa nhận rằng lúc nãy đã nghi ngờ bất công cho tôi.

“Watson bèn gọi một bữa ăn đêm thật linh đình, lúc trước, hắn chỉ bằng lòng với thứ rượu thường, bây giờ lại nhất định đòi bằng được thứ rượu nho hảo hạng.

“Lát sau, nhiều người cùng ngồi ở bàn đánh bạc hồi nãy cũng đến góp mặt với chúng tôi. Sau này, tôi mới biết đa số bọn chúng mò đến tiệm rượu không phải là để uống rượu, mà là để làm ăn, vì mấy tay cờ bạc bịp chính cống giả vờ say, không chịu uống, cứ ra sức mà chuốc cho hai anh chàng trẻ tuổi, sau đó hai người này bị chúng lột trần trụi không mảy may thương tiếc. Tôi có cái may mắn được chia một phần của món bổng này, nhưng chưa được biết mánh khóe làm ăn của chúng.

“Trong canh bạc tại quán rượu này có một sự việc đáng chú ý là tiền cứ dần dần biến sạch, mới đầu thì tiền vàng phủ kín đến nửa mặt bàn, thế mà lúc canh bạc tan, tức là mãi đến trưa hôm sau, là ngày Chủ nhật, chỉ còn lại có vài đồng guinea, mà lạ hơn nữa là trừ tôi ra, người nào có mặt cũng tuyên bố là mình bị thua bạc, vậy chứ tiền biến đi đâu, khó biết quá, trừ khi nó bị ma quỷ đem đi mất.”

Partridge nói:

“Đúng là ma quỷ lấy đi rồi còn gì, vì ma quỷ vẫn có thể lấy bất cứ thứ gì mang đi mà không ai nom thấy, mặc dầu trong phòng có cơ man là người. Giả sử nó có làm biến mất cả một đám người khốn kiếp, đốn mạt đánh bạc trong giờ giảng kinh thì tôi cũng không lấy làm ngạc nhiên. Tôi lại có thể kể cho các vị nghe câu chuyện có thật, có một người đàn ông nằm trong giường của vợ người khác, bị ma quỷ bắt đi mất qua lỗ khóa cửa ra vào. Chính mắt tôi đã thấy căn nhà nơi xảy ra chuyện ấy, đã ba mươi năm nay không ai dám sống ở đấy nữa.”

Jones hơi bực mình vì cái thói vô ý của Partridge, nhưng thấy bác chất phác quá cũng phải mỉm cười. Ông già cũng cười tủm tỉm, đoạn kể tiếp như sau đây.

CHƯƠNG XIII

Câu chuyện trên tiếp tục.

“Bây giờ gã bạn học của tôi đã đưa tôi bước vào một cuộc đời mới. Chẳng bao lâu tôi đã quen thuộc với toàn bộ cái giới lừa đảo và được truyền cho những bí mật nhà nghề. Tôi muốn nói tôi học được những mánh khóe sơ đẳng dùng để bịp những con bạc non tay thiếu kinh nghiệm, vì còn có một số thủ đoạn tinh vi hơn, chỉ một số ít người trong bọn chúng biết được, tức là những tên trùm trong nghề. Cấp bậc danh dự này, vượt qua điều tôi mong ước, vì hồi này tôi đâm ra nghiện rượu, bẩm sinh tính tôi lại nóng vội, thành thử không thể thành công lớn với cái nghề đòi hỏi nhiều sự điềm tĩnh không kém gì một môn phái triết học khắc khổ nhất.

“Hồi này tôi là bạn nối khố của Watson. Không may, hắn cũng lại có cái nhược điểm nói trên và ở mức độ quá đáng, thành thử lẽ ra nhờ cái nghề đó mà trở nên giàu có như một số người khác thì hắn lại lúc lên voi, lúc xuống chó. Nhiều khi hắn buộc phải nhường lại cho đám bạn điềm tĩnh hơn, trước một chai rượu mà chúng không bao giờ chịu nếm, cái món bổng hắn vớ được của những con “mòng quých” tại một quán rượu. Tuy nhiên, cả hai đứa chúng tôi đều xoay xỏa sống được một cách chật vật. Tôi làm cái nghề này trong hai năm, trong thời gian ấy tôi nếm trải đủ mùi lên voi xuống chó, khi thì làm ăn phát đạt ầm ầm, khi thì phải vật lộn với những khó khăn không tưởng tượng được. Hôm nay còn vùng vẫy trong sự xa xỉ, ngày mai đã lâm vào cảnh vắt mũi chỉ đủ đút miệng. Lắm khi mới buổi tối, quần áo lịch sự còn mặc trên người, sáng hôm sau chúng đã nằm ở tiệm cầm đồ rồi.

“Một đêm nọ, tôi rời chiếu bạc ra về, trong túi không còn một xu, chợt bắt gặp một vụ lộn xộn, một đám đông tụ tập ngoài phố. Tôi vốn không lo bị kẻ cắp móc túi, nên đánh bạo len vào đám người hỏi xem, thì ra có một người đàn ông, bị mấy tên côn đồ bóc lột và đánh đập tàn nhẫn. Người đàn ông bị thương máu me bê bết, hình như khó lòng tự đi được một mình. Cuộc sống và sự giao du hiện tại cũng chưa đến nỗi tiêu diệt hết lòng nhân đạo trong con người tôi, mặc dầu tôi không còn lại mấy tí lương thiện và lòng tự sỉ, tôi lập tức ngỏ ý muốn giúp đỡ con người bất hạnh. Ông ta cảm ơn, ưng thuận để tôi giúp đỡ và đi theo tôi. Ông ta nhờ tôi đưa đến một quán rượu nào đó để có thể cho mời bác sĩ, ông ta bảo vì mất nhiều máu nên người thấy mệt, ông ta tỏ vẻ hài lòng được gặp một người ăn mặc ra dáng con người thượng lưu, vì coi bề ngoài của tất cả những người có mặt ở chỗ ấy thì ông ta chẳng dám tin ai hết.

“Tôi nắm lấy cánh tay người đàn ông tội nghiệp, dẫn ông ta về quán rượu, chỗ chúng tôi vẫn tụ họp với nhau, vì đó là quán rượu gần nhất. May sao, lại có một ông bác sĩ đang ở đó, ông này lập tức kiểm tra và băng bó vết thuơng, nghe nói không đến nỗi nguy hiểm đến tính mạng, tôi cũng mừng.

“Ông bác sĩ làm xong công việc rất nhanh và rất khéo léo, đoạn ông bác sĩ bắt đầu hỏi thăm xem người đàn ông kia ngụ ở chỗ nào trong thành phố, ông ta đáp rằng ông mới đến đây sáng nay, ngựa còn gửi tại quán trọ ở Piccadilly, ông ta không có nơi ở khác, và có rất ít người quen, đúng hơn là ông ta không quen ai trong thành phố này.

“Tôi quên mất tên ông bác sĩ là gì rồi, chỉ nhớ là bắt đầu bằng chữ R, ông vốn nổi tiếng trong nghề, và là bác sĩ quân y của hoàng gia. Ông lại có nhiều đức tính tốt, một người hào hiệp có từ tâm, sẵn sàng giúp đỡ mọi người. Ông mời người bị thương dùng xe ngựa của mình để về quán trọ, đồng thời thì thầm vào tai người này nói nếu có thiếu tiền thì ông sẽ giúp đỡ.

“Người đàn ông đáng thương không đủ sức cảm ơn tấm lòng hào hiệp ấy, vì từ nãy, ông ta cứ ngó tôi trừng trừng, rồi ngồi phịch xuống ghế, kêu lên: “Ối, con trai tôi! Con trai tôi!”, đoạn ngất lịm đi.

“Nhiều người có mặt tại đấy cứ ngỡ việc này xảy ra là tại ông ta mất nhiều máu, nhưng cùng lúc ấy tôi cũng bắt đầu nhớ lại nét mặt của cha tôi và không còn hồ nghi gì nữa, tôi khẳng định chính con trai của ông đang đứng trước mặt ông. Tôi bèn chạy ngay đến bên cha tôi, nâng ông dậy trong vòng tay của mình, háo hức cúi xuống cặp môi giá lạnh của ông. Đến đây, tôi xin kéo tấm màn phủ lên một cảnh tượng tôi không sao miêu tả nổi, vì mặc dầu tôi không bị mất hẳn sự sống trong một lúc như cha tôi, nhưng các giác quan của tôi cũng tê điếng đi vì hốt hoảng và kinh ngạc, nên có đến mấy phút tôi không biết xung quanh đã xảy ra chuyện gì nữa. Quả thật, cho tới khi cha tôi tỉnh hẳn lại, tôi thấy mình ở trong vòng tay của ông, hai cha con ôm nhau âu yếm, nước mắt ròng ròng chảy trên gò má cả hai, lúc ấy tôi mới hết bàng hoàng.

“Đa số những người có mặt hình như cảm động trước cảnh tượng này, còn chúng tôi có thể coi như nhân vật của màn kịch ấy, lại muốn trốn thoát khỏi những cặp mắt của khán giả càng sớm càng hay, vì vậy cha tôi nhận lời mượn xe ngựa của ông bác sĩ và tôi đi cùng ông trở về quán trọ.

“Lúc chỉ còn hai cha con với nhau, cha tôi nhẹ nhàng trách tôi sao không viết thư cho ông suốt một thời gian dài đến thế, ông hoàn toàn bỏ qua, không nhắc tới cái việc xấu xa là nguyên nhân gây ra chuyện này. Đoạn ông báo cho tôi hay rằng mẹ tôi đã chết, ông một mực bắt tôi phải trở về nhà, bảo rằng ông đã phải lo nghĩ, băn khoăn quá nhiều về tôi trong một thời gian quá dài, rằng ông nghe được nhiều tin tức khủng khiếp về tôi, nên không rõ giữa việc tôi chết và mong cho tôi chết, ông thấy sợ việc nào nhất. Cuối cùng ông bảo có một vị thượng lưu láng giềng cũng vừa tìm thấy con trai ở đây, vị này mách cho ông biết chỗ tôi ở, ông đi London chỉ nhằm mục đích đưa tôi ra khỏi cuộc sống hiện tại mà thôi. Ông cảm tạ Thượng đế vì đã đạt kết quả tốt đẹp, nghĩa là nhờ một tai nạn suýt nữa hại đến tính mệnh của mình mà ông đã tìm ra tôi, ông lại tỏ ý vui mừng khi nghĩ rằng mình còn sống được, một phần là nhờ tôi có lòng nhân đạo, về điều này ông còn tỏ ra hài lòng hơn cả nếu ông được săn sóc khi tôi biết rõ ông là cha đẻ của tôi mà tỏ ra có tâm tình chí hiếu.

“Thói hư hỏng cũng chưa hủy hoại trái tim tôi đến mức khiến cho tôi sắt đá trước tấm tình phụ tử ân cần đến thế, mặc dầu tôi không xứng đáng với tấm tình ấy. Tôi bèn hứa xin tuân lệnh cha tôi cùng trở về nhà với ông, ngay khi ông đủ sức lên đường, và chỉ sau ít ngày, nhờ sự săn sóc của ông bác sĩ có tài kia, ông đã bình phục.

“Trước ngày cha tôi lên đường (suốt thời gian cha tôi còn mệt, tôi luôn ở bên ông), tôi đi từ biệt vài người quen biết, đặc biệt là chào Watson. Hắn khuyên tôi đừng nên tự chôn vùi đời mình - hắn nói vậy - chỉ để chiều theo ý muốn của một ông già ngớ ngẩn. Song những lời khuyên bảo này không có hiệu quả, một lần nữa, tôi lại nhìn thấy ngôi nhà của mình. Hồi này, cha tôi cứ nằng nặc thúc tôi lấy vợ, nhưng tôi thì sợ khiếp vía cái chuyện ấy rồi. Tôi đã từng được nếm mùi yêu đương, và có lẽ các ngài cũng rõ sự ngông cuồng quá độ của thứ tình cảm say mê êm đềm và mãnh liệt nhất này.”

Kể đến đây ông già dừng lại, chăm chú nhìn Jones trong một phút, sắc mặt anh chuyển từ tái nhợt sang đỏ tía. Thấy vậy, ông già im lặng không đưa ra nhận xét gì, kể tiếp:

“Giờ đây được cung cấp đầy đủ mọi nhu cầu cho cuộc sống, tôi lại lao vào việc học, mà lần này tôi chuyên cần học một cách khác thường, hơn hẳn trước kia. Bây giờ tôi chỉ dùng thì giờ để đọc sách, sách cổ có, sách kim có, toàn là những sách về triết học chân chính, tóm lại là về vấn đề mà nhiều người vẫn coi là chuyện bông lơn khôi hài. Hồi này, tôi đọc những tác phẩm của Aristotle và Plato, cùng những kho báu vô giá khác mà xứ Hy Lạp xa xưa còn để lại cho thế giới.

“Những tác giả ấy, tuy không dạy tôi môn học nào mà nhờ đó con người có hy vọng đạt được sự giàu có hoặc những quyền hành thế tục, nhưng lại dạy tôi biết khinh miệt những thứ cao sang nhất có được nhờ hai thứ đó. Họ nâng cao tâm hồn con người, và tôi luyện cho nó để chống lại những sự xâm lăng thất thường của vận mệnh. Không những họ dạy ta biết khôn ngoan mà còn luyện cho ta có thói quen khôn ngoan. Họ lại chứng minh hiển nhiên rằng thói quen ấy phải là người hướng đạo của ta, nếu như ta muốn đạt tới hạnh phúc tối cao của cuộc đời, hoặc muốn tự chống đỡ một cách tương đối an toàn với sự khốn cực đang bao vây ta, công hãm ta khắp mọi nơi.

“Thêm vào đó, tôi còn nghiên cứu một vấn đề khác là đem so sánh thì mọi thứ triết học của các triết gia ngoại đạo không hơn gì ảo mộng, và quả thật, đầy rẫy sự phù phiếm như lời một chú hề ngốc nghếch nhất đã nói. Ấy là sự khôn ngoan thiêng liêng mà ta chỉ tìm thấy trong thánh kinh vì thánh kinh truyền cho ta sự hiểu biết và sự bảo đảm về những điều còn đáng quan tâm hơn mọi thứ mà cuộc đời này có thể ban tặng cho ta, về những điều chính Thượng đế đã hạ cố hé lộ ra cho ta thấy, mà trí tuệ tinh anh nhất của con người, nếu không có sức hỗ trợ, thì cũng không bao giờ vươn được tới phần nhỏ bé nhất. Bấy giờ, tôi bắt đầu nghĩ rằng tất cả số thời gian tôi đã dùng vào việc đọc các tác giả ngoại đạo ưu tú nhất hầu như là công cốc, bởi vì những bài học của họ dù có lý thú đến đâu đi nữa, hoặc sự điều chỉnh đúng đắn hành vi của ta trong thế giới này có hữu hiệu đến đâu đi nữa, nếu đem so sánh với vinh quang được hé lộ trong thánh kinh, thì những tài liệu quý báu nhất của họ cũng trở thành vô nghĩa và ít quan trọng, như những quy tắc mà trẻ con ấn định cho những trò giải trí nghịch ngợm của chúng vậy. Quả thực là triết học làm cho ta khôn ngoan hơn, nhưng Cơ đốc giáo làm cho ta tốt đẹp hơn. Triết học nâng cao và tôi luyện tâm hồn, Cơ đốc giáo làm cho tâm hồn dịu dàng, êm ái. Triết học làm cho ta được con người khâm phục, Cơ đốc giáo làm cho ta được ơn trên thương yêu. Một đằng đảm bảo cho ta hạnh phúc thế tục, một đằng đảm bảo cho ta hạnh phúc vĩnh hằng... Nhưng tôi e rằng bản ngợi ca của tôi làm nhàm tai các ngài chăng?”

Partridge kêu lên:

“Đâu có, Thượng đế không cho phép chúng ta nghe điều hay mà lại chán tai.”

Ông già kể tiếp:

“Tôi đã sống khoảng bốn năm mà đối với tôi đầy thú vị tuyệt vời, hoàn toàn buông mình theo sự suy tưởng và hoàn toàn không vướng bận chút gì với những công việc của cuộc đời. Thế rồi tôi mất đi người cha tốt nhất trên đời, người cha mà tôi chân thành yêu thương đến nỗi không sao tả được niềm đau thương của tôi khi ông qua đời. Tôi bỏ cả sách vở, và suốt một tháng ròng, tôi đã chịu thua trước sức tấn công của nỗi sầu muộn và thất vọng. Tuy nhiên, thời gian, vị thầy thuốc tốt nhất của tâm hồn, cuối cùng đã đem lại cho tôi sự khuây khỏa.”

Partridge nói:

“Ấy đúng, Tempus edax rerum.”

Ông già lại tiếp:

“Tôi bèn trở lại học tập như cũ, nhờ đó có thể nói tôi đã bình phục hẳn, vì có thể gọi triết học và tôn giáo là sự tập luyện của tâm hồn, và khi nào tâm hồn ta có sự xáo động thì triết học và tôn giáo cũng bổ ích như sự vận động tập luyện đối với cơ thể bệnh tật. Quả thật, kết quả cũng tương tự như kết quả mà sự vận động đem lại, vì triết học và tôn giáo bồi dưỡng và củng cố tâm hồn, làm cho con người ta trở thành, như trong một đoạn thơ cao đẹp của Horace có nói:

Fortis, et in seipso totus teres atque rotundus,

Externi ne quid valeat per laeve morari;

In quem manca ruit semper Fortuna.”*

Nhẵn nhụi và tròn trĩnh, kẻ chạy theo con đường đúng đắn của mình

Và phá vỡ sự bất hạnh với sức mạnh phi thường - Francis.

Nghe đến đây, trong đầu Jones nảy ra một ý nghĩ tự mãn khiến anh mỉm cười nhưng ông già không nhận thấy, cứ tiếp tục nói:

“Vì cái chết của con người đáng quý nhất ấy mà bây giờ hoàn cảnh tôi thay đổi nhiều lắm, anh trai tôi bây giờ là chủ gia đình, tâm tính khác hẳn tôi, mà quan niệm về mục đích của cuộc đời cũng khác, thành thử chúng tôi không sao chung sống với nhau cho êm đẹp được. Song điều làm cho sự chung sống giữa chúng tôi với nhau càng thêm khó chịu là một số ít bè bạn còn lui tới thăm tôi không sao hòa hợp được với cái đám săn bắn đông lúc nhúc vẫn thường phò tá anh trai tôi từ bãi săn về bàn tiệc. Những gã này đã hay nói năng ồn ào, ba hoa vô nghĩa, không những làm cho người đứng đắn phải thấy chối tai, họ lại còn cố tìm cách gây sự bằng thái độ lăng mạ và miệt thị. Thật là quá tệ, đến nỗi hễ tôi cũng như các bạn tôi cùng ngồi vào bàn ăn với họ là bị họ đem ra làm trò cười, vì chúng tôi không hiểu những câu nói lóng của nghề đi săn. Những người có học vấn chân chính, hiểu rộng biết nhiều bao giờ cũng thông cảm với sự dốt nát của kẻ khác, nhưng những kẻ chỉ hơn người khác về một nghề nhỏ mọn, hạ tiện đáng khinh nào đó, thường thường lại hay khinh miệt những người không biết nghề.

“Tóm lại, chẳng bao lâu sau, chúng tôi xa nhau, và theo lời của một ông bác sĩ, tôi đi Bath chữa bệnh bằng nước suối. Với nỗi đau đớn trong lòng, cộng thêm cảnh sống tĩnh tại, khiến tôi chớm bị mắc chứng liệt, mà nghe nói nước ở Bath chữa bệnh này hầu như rất thần hiệu. Đến đó được một hôm, nhân đi chơi trên bờ sông, trời nắng như thiêu (tuy mới đầu năm) tôi bèn lánh vào bóng râm của mấy cây liễu, ngồi xuống bờ sông. Ngồi được một lúc, tôi nghe bên kia rặng liễu có tiếng người thở dài và than thở não nuột. Bỗng nhiên, người ấy thề độc một câu, kêu lên: “Ta quyết không chịu đựng lâu hơn nữa!” rồi nhảy tùm ngay xuống nước. Tôi lập tức đứng dậy, vừa chạy tới, vừa hết sức kêu to gọi người đến cứu. May sao, mé dưới chỗ tôi ngồi lại có một người đang câu cá mà lúc nãy tôi không nhìn thấy vì người này bị mấy cây cao che khuất. Anh ta cũng lập tức chạy lại, cả hai chúng tôi dìu được người định tự tử kia vào bờ, một việc làm không phải là không có phần nguy hiểm. Mới đầu, chúng tôi không nhận thấy dấu hiệu gì chứng tỏ người ấy còn sống, nhưng sau khi chúng tôi cầm chân dốc ngược đầu người ấy xuống (lúc ấy đã có nhiều người đến giúp đỡ) thì nước ộc ra từ trong mồm anh ta khá nhiều, cuối cùng, người này bắt đầu thoi thóp thở, và lát sau đã thấy chân tay cử động.

“Lúc này, nạn nhân hình như đã hết nước trong người và bắt đầu cựa quậy nhiều. Một ông bác sĩ ngẫu nhiên có mặt tại đó khuyên nên khênh ngay nạn nhân đặt vào một cái giường ấm áp. Việc này được thực hiện ngay, chính tôi và ông bác sĩ cũng giúp sức.

“Chúng tôi đang tiến về một quán rượu, vì không rõ nhà của nạn nhân ở đâu, thì may sao gặp một người đàn bà. Bà này kêu ầm ĩ lên một hồi rồi bảo chúng tôi rằng quý ông này trọ ở nhà bà.

“Thấy nạn nhân đã được yên ổn đưa về nhà bà này rồi, tôi để ông bác sĩ ở lại săn sóc anh ta, tôi đoán ông bác sĩ đã dùng những phuơng pháp chữa chạy thích hợp vì sáng hôm sau tôi nghe nói anh ta đã hoàn toàn tỉnh táo.

“Tôi bèn đến thăm anh ta, định bụng tìm mọi cách để biết rõ nông nỗi gì đã dẫn anh ta đến hành động tuyệt vọng kia, và cũng để ngăn ngừa sau này anh ta khỏi đeo đuổi những dự định tai hại như vậy nữa. Vừa đặt chân vào phòng thì chúng tôi nhận ra nhau ngay. Anh ta nào phải ai xa lạ, chính là gã bạn Watson quý hóa của tôi. Tới đây, tôi không muốn làm phiền các ngài với những chi tiết trong cuộc gặp mặt này, vì tôi muốn hết sức tránh kể lể dài dòng.”

Partridge kêu lên:

“Xin ông cứ kể cho chúng tôi nghe tất cả. Tôi rất muốn biết vì cớ gì người đó đến Bath.”

Ông già đáp:

“Tôi sẽ kể các ngài nghe tất cả những gì cần thiết.”

Đoạn ông già lại kể tiếp như chúng tôi chép lại dưới đây, nhưng cũng phải nghỉ một lúc cho bạn đọc cũng như chúng tôi thở.

CHƯƠNG XIV

Ông già trên đồi kết thúc câu chuyện.

Ông già kể tiếp:

“Watson thú thực với tôi rằng sở dĩ hắn lâm vào hoàn cảnh không may như vậy vì hồi này hắn đang bị xúi quẩy liên tiếp, do đó, buộc lòng phải đi đến quyết định hủy hoại đời mình.

“Bây giờ tôi mới bắt đầu thuyết lý với hắn một cách nghiêm trang để phản đối cái biện pháp có tính chất ngoại đạo và thực sự tàn nhẫn kia, tôi kể lại tất cả những gì đã xảy đến với tôi về chuyện này, nhưng tôi lấy làm lạ, hình như điều ấy chẳng có ảnh hưởng gì mấy đối với hắn. Hình như hắn không hề hối hận mảy may về việc đã làm, và tôi cũng có lý do để e rằng hắn sẽ thực hiện dự định khủng khiếp kia lần thứ hai.

“Nghe tôi thuyết lý xong, hắn không cố gắng chống lại những lý lẽ của tôi mà ngó trừng trừng vào mặt tôi, mỉm cười, bảo:

“Anh bạn quý hóa của tôi ơi, so với trước anh đã thay đổi một cách kỳ lạ rồi đấy. Tôi không chắc có vị giám mục nào tìm được lý lẽ cứng hơn lý lẽ của anh để lên án việc tự vẫn, nhưng trừ phi anh tìm được ai chịu cho tôi vay đúng một trăm bảng, nếu không thì tôi phải tự treo cổ, hoặc tự trẫm mình, hoặc chịu chết đói, và theo ý tôi thì cái chết thứ ba là khủng khiếp hơn cả.”

“Tôi rất trịnh trọng trả lời hắn rằng quả thật từ khi chia tay hắn, tôi có thay đổi nhiều, tôi đã có thì giờ để nhìn lại những sự điên rồ của tôi mà ăn năn hối hận. Đoạn, tôi khuyên hắn cũng nên theo con đường tôi đã đi, cuối cùng, tôi cam kết với hắn chính tôi sẽ cho hắn vay một trăm bảng, nếu như việc ấy có lợi cho việc làm ăn của hắn, miễn là hắn đừng mang tiền giao cho quân súc sắc giữ hộ mà mất toi.

“Nghe tôi nói đoạn đầu, Watson hầu như ngủ khì, nhưng đoạn sau làm cho hắn bừng tỉnh dậy. Hắn thiết tha nắm lấy tay tôi, luôn miệng cảm ơn, tuyên bố rằng tôi quả thật là một người bạn. Hắn bảo hắn hy vọng tôi có ý nghĩ tốt đẹp hơn về hắn, đừng nghĩ hắn trải qua nhiều chuyện như vậy mà không biết khôn ra, vẫn cứ tin vào những con súc sắc đáng nguyền rủa đã đánh lừa hắn mãi. Hắn kêu lên: “Không, không, hãy để cho tôi làm lại cuộc đời một cách đứng đắn một lần nữa, sau này, nếu số mệnh bắt tôi trở thành một người buôn bán phá sản thì tôi sẽ tha thứ cho nó.”

“Tôi cũng thừa hiểu hắn nói làm lại cuộc đời và người buôn bán phá sản nghĩa là thế nào. Tôi bèn lấy vẻ mặt thật nghiêm trang mà bảo: “Anh Watson ạ, anh phải cố tìm bằng được một công việc, một chỗ làm nào đó để kiếm sống. Cam đoan với anh rằng, cho dù tôi không có hy vọng được anh hoàn lại sau này, tôi vẫn sẵn lòng ứng cho anh một món tiền nhiều hơn số tiền anh vừa nói, để giúp anh bắt tay vào một nghề nghiệp lương thiện, đáng kính trọng, còn cái nghề cờ bạc thì thực ra, theo chỗ tôi biết, không thích hợp với anh đâu, kết cục thế nào anh cũng bị phá sản vì nó, ấy là chưa kể thật là một điều đê tiện xấu xa, nếu coi đó là một nghề nghiệp.”

“Hắn đáp: “Ô hay, kì quái thật, cậu cũng như những thằng bạn của tớ chẳng đứa nào lộ cho tớ biết tí mánh khóe nhà nghề bao giờ, ấy thế mà tớ tin rằng tớ “ra quân” cũng “đẹp” chẳng kém đứa nào. Tớ thành thực ước gì được “húc”* tay đôi với cậu, đem cả tài sản của cậu ra mà cược. Tớ chẳng thích thú chơi nào hơn, tớ lại sẵn lòng để cho cậu chọn kiểu chơi, nhưng mà anh bạn yêu quý ơi, món tiền một trăm bảng có trong túi không đấy?”

“Tôi đáp rằng chỉ có một tờ năm mươi bảng, tôi đưa tờ tiền cho hắn, hẹn sáng hôm sau sẽ đưa nốt chỗ còn lại, tôi khuyên hắn thêm vài câu rồi ra về.

“Kể ra tôi còn sốt sắng hơn cả lời hứa, vì ngay chiều hôm ấy tôi quay lại tìm hắn. Bước chân vào phòng, tôi thấy Watson đang ngồi chơi bài với một con bạc khét tiếng. Hẳn các ngài cũng đoán được cảnh tượng ấy khiến tôi tức giận thế nào, lại càng tức giận hơn vì Watson đã trao tấm giấy bạc của tôi cho người kia, chỉ đổi lại được có ba mươi guinea.

“Con bạc kia lập tức bước ra khỏi phòng, rồi Watson bảo nhìn mặt tôi hắn cũng ngượng. Hắn tiếp: “Nhưng mà tôi thấy thần May mắn quay lưng lại tôi rồi, cho nên tôi quyết định không bao giờ đánh bạc nữa. Buổi sáng tôi đã ngẫm nghĩ về lời đề nghị quý hóa của anh, và tôi cam kết với anh rằng nếu tôi không thực hiện lời anh đề nghị thì tôi chỉ là một con vật.”

“Tôi cũng chẳng tin lời hứa của hắn cho lắm, nhưng tôi vẫn đưa nốt cho hắn số tiền còn lại như đã hứa. Hắn viết cho tôi một tờ biên lai, tờ biên lai ấy cũng là thứ duy nhất tôi hy vọng được hắn hoàn lại món tiền kia.

“Lúc ấy ông bác sĩ bước vào thành thử tôi và hắn không nói gì với nhau thêm được. Vẻ mặt rất vui mừng cũng chẳng hỏi xem người bệnh hiện ra sao, ông ta cho hay vừa nhận được thư báo nhiều tin tức quan trọng, theo lời ông, những tin này sắp được công bố cho mọi người rõ, tức là tin công tước Monmouth đã đổ bộ lên phía tây cùng một đội quân lớn người Hà Lan, một hạm đội lớn cũng đang lượn lờ ngoài bờ biển Norfolk, và sẽ đổ bộ ở đó để hỗ trợ cho công tước bằng cách đánh lạc hướng quân địch.

“Ông bác sĩ vốn là một trong những chính trị gia lớn nhất của thời đại. Một lá thư vô nghĩa nhất cũng làm cho ông ta thích thú hơn là một con bệnh sẵn tiền nhất. Niềm vui lớn nhất của ông ta là được nhận một tin tức nào đó sớm hơn mọi người trong thành phố độ một hay hai tiếng đồng hồ. Tuy nhiên, những tin tức của ông ta không mấy khi đúng sự thực, vì hầu như nghe ai nói gì, ông ta cũng yên trí tin tức là đúng sự thực, thành thử ông ta hay bị nhiều người đánh lừa. Cái tin ông ta vừa thông báo đây cũng nằm trong trường hợp này, chỉ một thời gian ngắn sau đó, ai cũng biết rằng quả thật tàu của ngài công tước có ghé vào bờ, nhưng quân đội của ngài chỉ gồm có vài người tùy tùng, còn như chuyện đánh lạc hướng ở vùng Norfolk thì hoàn toàn là bịa đặt.

“Ông bác sĩ chỉ ở lại trong phòng đủ lâu để báo cho chúng tôi biết tin này, đoạn, vẫn không nói nửa lời với người ốm về bất cứ vấn đề nào khác, ông lại đi ra để loan báo tin tức cho khắp thành phố được biết.

“Những sự kiện thuộc loại này thường vẫn dễ át hết thảy mọi chuyện riêng tây trong công chúng. Do đó, câu chuyện giữa hai chúng tôi hoàn toàn xoay quanh vấn đề chính trị. Riêng phần tôi, ít lâu nay vẫn hết sức đau lòng vì thấy hiển nhiên phe Tin lành đang lâm nguy, nếu Thượng đế không lập tức can thiệp thì hình như không còn cách nào cứu được, bởi vì vua James đã tuyên chiến với giáo phái Tin lành. Ngài đã đưa nhiều nhân vật tên tuổi theo giáo phái La Mã vào quân đội, và dự định đưa họ vào giáo hội và trường đại học. Các tu sĩ thuộc giáo phái La Mã đi ngoài phố đông như kiến, công khai bận y phục của dòng tu. Họ lên tiếng huênh hoang rằng sắp tổ chức diễu hành qua các phố. Tu sĩ Tin lành bị cấm thuyết giáo chống lại phái La Mã, các vị giám mục được lệnh phải đình chỉ việc thuyết giáo của những người nào dám công kích phái La Mã. Và để cho nhanh việc, một ủy ban tôn giáo bất hợp pháp được dựng lên, chẳng thua kém gì mấy so với tòa án tôn giáo, và có lẽ người ta dự định biến nó thành cơ quan đầu sỏ. Bổn phận của chúng ta đối với nhà vua xưa nay luôn được coi là bổn phận thứ hai, như vậy nhà vua đã giải phóng cho chúng ta khỏi bổn phận ấy bằng cách khiến cho nó không sao tương hợp được với việc thực hiện bổn phận thứ nhất, tức là bổn phận đối với Thượng đế. Không những thế, nhà vua đã vi phạm lời thề trong lễ đăng quang, cho nên đã triệt bỏ cho những thần dân của ngài nhiệm vụ trung thành với nhà vua, được ấn định kèm theo lời thề ấy. Nhà vua đã lấy cớ các giám mục không chịu từ bỏ tôn giáo cũ mà giam cầm họ, lại lấy cớ các vị quan tòa không chịu tuyệt đối trao quyền lực của tòa án vào tay ngài mà sa thải họ, đích thân ngài nắm giữ quyền lực của tòa án, và khi ngài đòi hỏi quyền thực thi luật pháp, thì thực tế, ngài đã tự bộc lộ rõ tính chất chuyên chế không khác gì một bạo chúa. Tôi đã tóm tắt toàn bộ vấn đề này, vì e rằng có thể lịch sử sẽ bỏ sót một vài khía cạnh, và tôi nghĩ rằng chỉ có những sự khiêu khích như tôi vừa kể trên, chỉ có mối nguy chắc chắn và cận kề đe dọa tín nguỡng và tự do của một dân tộc mới có thể biện hộ hoặc giảm bớt cái tội phiến loạn đáng ghê sợ ở bất kỳ dân tộc nào.”

Jones nói:

“Tôi xin cam đoan với ông rằng tất cả những sự việc ấy và còn nhiều hơn nữa, tôi đã đọc thấy trong lịch sử, nhưng tôi sẽ kể cho ông nghe một sự việc khác chưa được ghi lại, mà tôi đoán ông cũng không biết. Hiện nay đang có một cuộc khởi loạn diễn ra ngay trên đất nước này, nhằm ủng hộ con trai của vua James. Ông hoàng này là một tín đồ phái La Mã, còn cuồng tín hơn cả cha. Cuộc khởi loạn này được thực hiện bởi các tín đồ Tin lành chống lại một ông vua chưa hề xâm phạm đến những quyền tự do của chúng ta một lần nào.”

Ông già đáp:

“Thật là kỳ lạ! Ngài kể cho tôi nghe một điều không tin được về một quốc gia đã không xứng đáng với điều mà Virgil gán cho đàn bà, varium et mutabile semper. Đã hẳn là điều ấy không xứng đáng với sự săn sóc mà hình như Thượng đế đã dành cho chúng ta, nhằm bảo vệ tín ngưỡng của chúng ta, chống lại những ý đồ ghê gớm của những âm mưu dai dẳng của giáo phái La Mã. Một sự bảo vệ thật quá kỳ lạ và không giải thích được, đến nỗi tôi gần như nghĩ rằng chúng ta có thể viện đến nó như viện đến một sự linh diệu nhằm chứng tỏ tính chất thiêng liêng của nó. Quả thật là kỳ lạ! Một cuộc khởi loạn của phe Tin lành để ủng hộ một hoàng thân thuộc phái La Mã. Sự điên rồ của loài người cũng kỳ lạ không kém gì sự bỉ ổi của họ... Nhưng tôi xin được kết thúc câu chuyện của mình. Tôi quyết định cầm vũ khí bảo vệ đất nước, bảo vệ tín ngưỡng và tự do của tôi. Watson cũng quyết định như vậy, chúng tôi sắm đủ mọi vật dụng cần thiết và đi theo công tước Bridgewater.

“Việc làm táo bạo này kết thúc đáng buồn ra sao chắc ngài biết rõ hơn chính tôi. Tôi cùng Watson thoát chết trong trận Sedgemore, trận này tôi bị thương nhẹ. Chúng tôi cùng đi ngựa với nhau gần bốn chục dặm trên đường Exeter, rồi chúng tôi bỏ ngựa, lần mò lặn lội qua những cánh đồng và những lối hẻm đường tắt, cuối cùng, đến một túp lều trơ trọi tại một bãi đất hoang. Tại đây, một người đàn bà nghèo khổ đã tìm mọi cách săn sóc chúng tôi và đắp vào vết thương của tôi một thứ thuốc cao khiến cho nó rất chóng lành.”

Partridge hỏi:

“Thưa ông, thế ông bị thương ở đâu?”

Ông già bảo bị thương ở cánh tay rồi kể tiếp:

“Sáng hôm sau Watson từ biệt tôi, theo lời hắn nói là đến tỉnh Collumpton kiếm ít thức ăn mang về. Nhưng... liệu tôi có nên kể lại không, mà liệu các ngài có thể tin được không? Chính tên Watson này, chính “người bạn” ấy, tên vô lại đê tiện, phản phúc ấy đã tố cáo tôi với một toán kỵ binh thuộc quân đội của vua James, và lúc hắn quay lại, hắn giao tôi cho bọn chúng.

“Toán lính này gồm sáu người bắt giữ tôi và đưa tôi về giam tại nhà lao Taunton. Nhưng đối với tôi, tình cảnh hiện tại của mình cũng như nỗi lo lắng về điều có thể xảy ra cho mình đều không đáng tức giận bằng phải đi cùng với một kẻ phản trắc, hắn cũng đầu hàng, bị coi như tù binh, tuy có được đối đãi khá hơn, vì đã dùng tôi để mua lấy sự yên ổn cho hắn. Thoạt tiên, hắn cố gắng xin lỗi tôi về hành động bội phản của hắn, nhưng thấy được đáp lại bằng thái độ khinh bỉ và mắng nhiếc thì hắn đổi giọng ngay, hắn xỉ vả tôi là tên phiến loạn xấu xa và ngoan cố, hắn đổ hết trách nhiệm lên đầu tôi, và tuyên bố rằng chính tôi đã dụ dỗ, đe dọa, buộc hắn cầm vũ khí chống lại vị vua nhân từ và hợp pháp của hắn.

“Lời khai giả dối kia (vì thực ra chính hắn lại là kẻ hăng hái nhất) đã khiến cho tôi kinh tởm và bất bình đến mức độ những ai không từng trải qua thì khó mà tuởng tượng nổi. Tuy nhiên, cuối cùng thì số mệnh cũng thương hại tôi, quá Wellington một chút, khi chúng tôi đang đi trong một con đường hẹp, thì toán lính giải tôi đi nhận được tin báo sai rằng có tới gần năm mươi quân địch ở ngay gần đó, thế là bọn chúng chạy thục mạng, mặc cho tôi và tên phản trắc kia tẩu thoát. Tên mạt kiếp kia lập tức bỏ tôi chạy mất, tôi cũng lấy thế làm hài lòng vì nếu không thì nhất định tôi phải tìm cách báo thù sự đê tiện của hắn cho bằng được, dù rằng trong tay tôi không có vũ khí.

“Bây giờ, một lần nữa, tôi lại được tự do. Tôi lập tức bỏ đường cái quan, lẩn vào cánh đồng, cứ thế mà đi, cũng chẳng biết là mình đi đâu nữa. Điều tôi quan tâm nhất là tránh mọi đường đi công cộng, tránh mọi thị trấn, và tránh cả những ngôi nhà ấm cúng nhất, vì tôi cứ tưởng tượng như thể hết thảy những ai tôi nhìn thấy đều muốn phản bội tôi cả.

“Tôi đi lang thang trong vùng thôn quê ấy nhiều ngày, ngủ ngoài đồng mà thức ăn cũng tìm ngay ở đấy, nghĩa là những thứ mà tạo hóa đã ban cho nhũng người anh em bán khai của chúng ta thời xa xưa. Cuối cùng, tôi đến chỗ này, thấy cảnh trí hoang vu, hiu quạnh, tôi quyết định dừng chân. Người đầu tiên cùng tôi sống chung một nhà là bà cụ sinh ra người đàn bà có tuổi kia. Tôi sống với bà cụ, giấu kín tung tích không cho ai biết, cho tới khi nghe tin cuộc cách mạng đã thắng lợi huy hoàng, không còn lo nguy hiểm gì nữa, tôi mới lại có cơ hội về thăm nhà một lần nữa, và để hỏi han tí chút về công việc làm ăn của tôi. Về vấn đề này, tôi cũng sớm giải quyết một cách êm đẹp cho anh trai tôi cũng như cho chính tôi, tôi nhường lại tất cả mọi thứ cho anh tôi, còn anh tôi thì trả cho tôi số tiền một nghìn bảng, lại cấp cho tôi một khoản niên kim suốt đời.

“Trong việc làm vừa rồi, anh tôi đã tỏ ra ích kỷ, hẹp lượng. Tôi không sao coi anh là một người bạn được, mà kể ra thì anh tôi cũng không muốn được tôi coi như vậy. Cho nên tôi lập tức từ biệt anh cũng như mọi người thân quen khác, và từ đó đến nay cuộc đời tôi cũng không hơn một tờ giấy trắng là bao.”

Jones nói:

“Thưa ông, có thể nào ông ở đây suốt từ ngày ấy đến nay?”

Ông già đáp:

“Ồ không, thưa ngài, tôi đã đi du lịch nhiều nơi, không mấy nơi trên lục địa Âu châu mà tôi chưa đặt chân tới.”

Jones kêu lên:

“Tôi không dám phiền hỏi ông ngay lúc này, như vậy thì tệ quá, vì ông vừa kể một câu chuyện thật dài, mất nhiều sức nên cũng mệt rồi, nhưng xin ông cho phép tôi hy vọng rằng một dịp khác sẽ được nghe những nhận xét quý báu mà một người sáng suốt và từng trải cuộc đời như ông đã thu thập được qua một cuộc viễn du lâu như vậy.”

Ông già đáp:

“Thưa ngài, tôi sẽ cố gắng làm vui lòng ngài về vấn đề ấy trong phạm vi khả năng của tôi.”

Jones định xin lỗi nữa, nhưng ông già gạt đi, trong khi anh và Partridge ngồi nuốt lấy từng lời thì ông già kể chuyện như dưới đây.

CHƯƠNG XV

Một trang lược sử về Âu châu và cuộc đàm luận lạ lùng giữa Jones và ông già trên đồi.

“Ở nước Ý, giới điền chủ rất ít nói, ở nước Pháp họ rôm chuyện hơn, nhưng rất lịch sự, ở nước Đức và nước Hà Lan, nói chung, họ xấc xược lắm. Còn về tính thực thà thì tôi tin rằng trong tất cả các nước ấy họ đều ngang nhau. Chắc chắn là cái bọn đi hầu, làm thuê không chịu bỏ qua một cơ hội nào mà không bịp ngài, còn bọn đánh ngựa thuê thì khắp thế giới này, đâu cũng thế thôi. Thưa ngài, đó là một nhận xét của tôi về người đời mà tôi lượm lặt được qua những cuộc du lịch. Khi ra nước ngoài, tôi thường tiêu khiển bằng cách chú tâm quan sát sự phong phú, đa dạng phi thường về cảnh quan, gia súc, chim chóc, các loài cá, côn trùng và thiên nhiên cây cối mà Thượng đế đã vui lòng ban phát cho nhiều nơi trên trái đất này. Sự phong phú ấy nhất định mang lại cho một người quan sát ưa suy tưởng nhiều sự thú vị, và cũng bộc lộ rõ sức mạnh, sự khôn ngoan và lòng nhân từ của Đấng Tạo hóa. Nói cho đúng sự thật thì trong toàn bộ sự sáng tạo của Người, chỉ có một công trình làm phương hại đến uy tín của Người, và đã từ lâu tôi vẫn tránh không giao tiếp gì với nó.”

Jones kêu lên:

“Xin ông thứ lỗi, nhưng tôi vẫn thường nghĩ rằng trong cái công trình ông vừa nói tới, vẫn có một sự phong phú đáng kể, vì ngoài sự khác biệt về khuynh hướng, tôi nghe nói phong tục và khí hậu cũng khiến cho bản tính loài người có tính chất hết sức đa dạng.”

Ông già đáp:

“Trong số những kẻ đi du lịch để tìm hiểu những tập quán khác nhau của con người, rất ít người có thể tránh cho mình khỏi nhiều vất vả, bằng cách đến dự một cuộc hội hè tại Venice, vì ở đấy, họ sẽ nhìn thấy ngay tất cả mọi điều họ có thể khám phá ra được tại nhiều triều đình châu Âu. Cũng thói đạo đức giả ấy, cũng sự lừa lọc ấy. Tóm lại, cũng những sự điên rồ cùng những thói xấu ấy, được phục sức khác nhau. Tại Tây Ban Nha, chúng được trang hoàng với một vẻ thật trang trọng, tại nước Ý, với một vẻ huy hoàng lộng lẫy. Tại Pháp, một tên vô lại ăn bận như một công tử bột, và tại những xứ phương nam, hắn ăn bận như một thằng rách rưới bê tha. Nhưng ở đâu thì cũng chỉ đáng cho ta khinh bỉ và xa lánh.

“Về phần mình, tôi đã đi qua những đất nước ấy, giống như cách ngài chen qua một đám đông xô đẩy trong lễ hội, một tay thì bịt mũi lại, còn tay kia thì giữ chặt túi tiền của mình, chẳng nói một lời với bất kỳ ai, trong khi đó, tôi tiếp tục chen lấn tiến về phía trước để được nhìn thấy thứ mình muốn nhìn thấy, dù thứ đó có thú vị thế nào đi chăng nữa, thì hiếm khi nó đền bù được những rắc rối mà người đi cùng gây ra cho tôi.”

Jones hỏi: “Trong số những đất nước mà ông đã đi qua, ông không tìm thấy nơi nào ít phiền hà, khó chịu hơn tất cả những nơi khác sao?”

“Ồ, có chứ.” Ông già đáp. “Tôi thấy những người Thổ Nhĩ Kỳ khoan dung hơn những tín đồ Cơ đốc giáo nhiều, vì họ là những người rất ít nói, không bao giờ làm phiền người lạ bằng những câu hỏi. Thực ra, thỉnh thoảng họ ném về phía anh một câu rủa ngắn, hoặc nhổ vào mặt anh khi anh đi bộ trên phố, nhưng họ chỉ làm như thế thôi, không hơn, một người có thể sống đến già ở đất nước của họ mà chỉ được nghe họ nói không quá một tá lời nói. Nhưng trong tất cả những người mà tôi đã gặp, thì cầu Chúa che chở cho tôi khỏi những người Pháp. Cái kiểu lịch sự của họ, cái kiểu nói huyên thuyên ba láp đáng nguyền rủa của họ, cái kiểu tỏ ra hãnh diện về đất nước và dân tộc mình với người lạ (và họ rất thích thú như thế), nhưng thực chất là thể hiện cái tính kiêu căng tự phụ. Họ thực là những kẻ khó chịu, tôi thà sống cả đời cùng những người Hottentot* còn hơn là phải đặt chân đến Paris lần nữa. Người Hottentot là những kẻ bẩn thỉu, dơ dáy, nhưng sự bẩn thỉu đó chỉ là ở bề ngoài, còn ở Pháp và nhiều đất nước khác mà tôi không nói tên, sự bẩn thỉu, dơ dáy ấy là ở bên trong, điều đó khiến họ trở nên bốc mùi hơn nhiều và làm ô nhiễm tinh thần của tôi, hơn cả sự khó chịu mà những người Hottentot hôi hám gây ra cho lỗ mũi của tôi.

“Vậy là thưa ngài, tôi đã kể xong câu chuyện về cuộc đời tôi, dù có thêm vào đó những năm tôi lui về sống tại đây thì cũng chẳng có gì lạ để làm vui lòng các ngài, vì có thể coi hầu như là một ngày mà thôi. Cuộc sống ẩn dật này thật tuyệt vời, giữa những sa mạc của Thebais cũng không thể có được sự riêng tư, cô độc tuyệt đối hơn ở giữa vương quốc đông đúc này. Tôi không có điền sản, chẳng có tá điền hay quản gia nào làm phiền tôi. Khoản niên kim được gửi cho tôi khá đều đặn, mà thực ra thì nên như vậy, vì nó ít hơn rất nhiều so với những gì mà tôi đã cho đi. Tôi không cho ai vào đây, bà già coi giữ ngôi nhà của tôi biết rằng vị trí của bà ấy tùy thuộc hoàn toàn vào việc bà ấy giúp tôi tránh được những phiền toái, rắc rối phải đi mua những thứ mà tôi cần. Bà ấy làm tất cả những việc ấy cho tôi, giữ gìn lời ăn tiếng nói khi có tôi ở đây. Khi tôi đi ra ngoài vào ban đêm, vùng hoang vu ít người lui tới này đảm bảo cho tôi không gặp phải người nào khác. Tôi có tình cờ bắt gặp vài người và khiến họ hoảng sợ mà bỏ chạy mất vì cách ăn mặc kì quái của tôi khiến họ tưởng tôi là một con ma hay một con yêu tinh. Nhưng chuyện xảy ra tối nay cho thấy nơi này cũng không bảo vệ được tôi khỏi thói vô lại và sự độc ác của con người nữa, vì nếu không có ngài đến cứu kịp thời, thì dù tôi không bị cướp nhưng rất có thể tôi sẽ bị sát hại.”

Jones cảm ơn ông già đã chịu khó kể lại chuyện của mình, đoạn anh tỏ ý hơi lấy làm lạ sao ông lại chịu đựng nổi một cuộc đời cô đơn đến thế. Anh nói: “Sống cuộc đời như vậy, ông rất có thể phàn nàn vì thiếu sự phong phú muôn màu muôn vẻ. Tôi rất ngạc nhiên, không hiểu ông làm cách nào mà lấp cho đầy, hoặc đúng hơn là giết được nhiều thì giờ như vậy.”

Ông già đáp:

“Đối với người mà mọi tình cảm và mọi ý nghĩ đã đóng chặt với cuộc đời, thì thời gian của tôi có vẻ như không biết dùng vào việc gì tại nơi đây, điều đó tôi không lấy làm lạ, nhưng có một hành động mà nếu đem so sánh thì toàn bộ cuộc đời con người sẽ trở thành vô cùng ngắn ngủi: Bao nhiêu thì giờ mới đủ để suy tưởng và phụng thờ Đấng Quang vinh bất diệt và vĩnh cửu, giữa những công trình của sự sáng tạo kỳ diệu, không chỉ là trái đất mênh mông này, mà còn là hằng hà sa số những ngôi sao ta có thể nhìn thấy lấp lánh khắp bầu trời, dù những ngôi sao ấy là những mặt trời chiếu sáng cho những hệ thế giới khác nhau, có thể chỉ là những nguyên tử li ti đối với toàn bộ trái đất ta đang sống? Khi nhờ có sự suy tưởng thiêng liêng, một người được đàm đạo với Đấng Huy hoàng không sao hiểu nổi, không lời nào tả xiết ấy, liệu ta có thể coi nhiều ngày, nhiều năm, hoặc nhiều thời đại là quá dài đối với sự dài lâu của niềm vinh dự tuyệt vời ấy chăng? Liệu những trò giải trí vô nghĩa, những khoái lạc vô vị, những công việc ngớ ngẩn của thế giới này có thúc đẩy ngày giờ của chúng ta trôi qua nhanh, và nhịp bước của thời gian liệu có trở nên chậm chạp, lề mề đối với một đầu óc được rèn luyện với những suy tưởng cao cả, quan trọng và vinh quang như vậy? Và vì bao nhiêu thời gian cũng không được coi là đủ nên không có nơi nào là không thích hợp với công việc lớn lao ấy. Liệu có thứ gì ta đưa mắt nhìn vào mà không gợi cho ta ý nghĩ về sức mạnh, sự khôn ngoan và lòng tốt của Người? Chẳng cần mặt trời đang mọc phải rọi chiếu những ánh vinh quang rực sáng nơi chân trời phía đông, cũng không cần gió ầm ầm từ những hang đá rộng lớn thổi rung chuyển cây rừng cao vút, không cần những đám mây mở ra trút những trận bão lụt xuống cánh đồng, tôi nói rằng, không cần phải có những sự việc ấy mới làm sáng rõ sự huy hoàng của Người, không một con sâu bọ nào, một loài thảo mộc nào, dù được tạo ra thật thấp hèn, mà không được vinh dự mang dấu vết chứng tỏ chúng thuộc về Đấng Tạo hóa vĩ đại, những dấu vết không những chứng tỏ sức mạnh của Người, mà còn chứng tỏ sự sáng láng và lòng tốt của Người nữa. Chỉ có Con người, vị vua của trái đất này, công trình cuối cùng và vĩ đại nhất của Đấng Tối cao, thấp hơn mặt trời, chỉ có Con người đã bôi nhọ danh dự của chính mình một cách đê tiện, do thói bất lương, độc ác, vô ơn bạc nghĩa và sự dối trá lừa lọc, Con người đã khiến cho ta hoài nghi lòng tốt của Đấng Tạo hóa, Con người làm cho ta hoang mang tự hỏi tại sao Đấng Từ bi lại tạo ra một loài vật ngu xuẩn và hèn hạ đến thế. Vậy đây là Con người mà từ những gì ông ta nói, tôi đồ chừng các ngài cho rằng tôi đã bị giam cầm một cách đáng thương, và không có sự giao tiếp với cái xã hội đáng nguyền rủa của ông ta, thì các ngài cho rằng cuộc sống sẽ trở nên tẻ nhạt và vô vị.”

Jones đáp: “Tôi rất sẵn lòng đồng ý với phần đầu những lời ông nói, song tôi tin và tôi cũng hy vọng rằng thái độ ghê tởm đối với nhân loại ông bày tỏ trong phần kết luận là quá ư vơ đũa cả nắm. Ở đây ông đã rơi vào một sự sai lầm, mà theo kinh nghiệm ít ỏi của tôi, tôi thấy cũng rất phổ biến, nghĩa là ông đã căn cứ vào những kẻ xấu xa đê tiện nhất mà đánh giá loài người. Trong khi ấy thì, đúng như một nhà văn ưu tú đã nhận xét, không có vật gì coi được là đặc trưng cho cả một loại, nếu không phải là thuộc số những cá thể tốt đẹp và hoàn hảo nhất của loại ấy. Tôi tin rằng nói chung, hay phạm vào sự sai lầm này là những người do thiếu thận trọng trong việc lựa chọn bè bạn, mà phải chịu đựng những tổn hại do những kẻ xấu xa, không xứng đáng gây ra cho mình. Chỉ cần hai, hoặc ba thí dụ như vậy là đủ để cho họ lên án một cách bất công tất cả nhân loại.”

Ông già đáp: “Tôi nghĩ rằng tôi có khá đủ kinh nghiệm về loài người. Người tình nhân đầu tiên của tôi, cũng như người bạn đầu tiên của tôi đã phản bội tôi một cách đê tiện nhất, trong những việc đe dọa gây ra những hậu quả tai hại nhất, kể cả việc đưa tôi đến một cái chết nhục nhã.”

Jones kêu lên: “Xin ông tha lỗi, tôi rất mong ông hãy nghĩ lại coi người tình nhân đó là ai, và người bạn ấy là ai đã. Thưa ông, người ta có thể chờ đợi điều gì tốt đẹp hơn của tình yêu trong nhà chứa, hoặc trong tình bạn khởi đầu đã được nuôi dưỡng trên chiếu bạc? Căn cứ vào trường hợp thứ nhất mà đánh giá phụ nữ, cũng như căn cứ vào trường hợp thứ hai mà đánh giá đàn ông thì cũng bất công chẳng khác nào khẳng định rằng không khí là một thứ tanh hôi, độc hại, chỉ vì ngửi thấy không khí trong chuồng xí. Tôi chỉ mới sống có một thời gian ngắn, nhưng cũng đã được biết những người đàn ông xứng đáng với tình bạn cao cả nhất, và những người đàn bà xứng đáng với tình yêu cao quý nhất.”

Ông già đáp: “Có thể lắm, nhưng ngài cũng vừa thú nhận rằng ngài mới sống ở đời có một thời gian rất ngắn, hồi tôi có ý kiến tương tự thì tôi đã phần nào nhiều tuổi hơn ngài rồi.”

Jones đáp: “Rất có thể ông vẫn giữ ý kiến ấy, nếu ông không bị rủi ro, tôi xin mạnh bạo nói, nếu ông không thiếu thận trọng trong việc gửi gắm tình cảm của mình. Nếu như quả thật trong quá khứ cuộc đời có nhiều sự xấu xa hơn là trong hiện tại, thì điều đó cũng không chứng minh cho những lời khẳng định vơ đũa cả nắm, lên án bản tính loài người, bởi vì đa số những sự xấu xa ấy chỉ do tình cờ mà xảy ra, và có nhiều người tuy phạm điều xấu nhưng tâm địa họ cũng không hoàn toàn tồi tệ và hư hỏng. Sự thực thì có lẽ không ai có thẩm quyền khẳng định rằng bản tính loài người nhất định là xấu xa và sự xấu xa này là phổ biến, trừ những kẻ tìm thấy ngay chính trong tâm hồn họ một thí dụ về sự sa đọa bẩm sinh ấy. Nhưng tôi tin chắc rằng đó không phải là trường hợp của ông.”

Ông già nói: “Những kẻ ấy lại thường e dè nhất trong việc khẳng định những điều tương tự. Quân cướp đường có bao giờ mách cho ta biết rằng trên đường đi có trộm cướp, cũng như bọn vô lại có khi nào chịu cố gắng làm cho ta tin vào sự đê tiện của loài người, làm như thế chính là một cách làm cho ngài đề phòng khiến cho ý đồ của chúng bị thất bại. Vì lý do ấy, theo chỗ tôi biết, bọn vô lại sẵn sàng lăng mạ những cá nhân cụ thể, chứ chúng không bao giờ đưa ra một nhận xét nào về bản tính loài người nói chung.”

Ông già nói vậy một cách kích động, đến nỗi Jones chẳng hy vọng gì khiến được ông thay đổi ý kiến, và cũng không muốn làm phật lòng ông, anh bèn nín lặng không trả lời.

Lúc này, bình minh đã tỏa ra những luồng sáng đầu tiên, Jones xin lỗi ông già vì mình đã lưu lại quá lâu và có lẽ đã làm mất thì giờ nghỉ ngơi của ông. Ông già đáp rằng lúc này ông không muốn ngủ một chút nào, vì đối với ông, ngày hay đêm cũng thế thôi, thường thường, ông dùng thì giờ ban ngày để nghỉ ngơi và thì giờ ban đêm để đi dạo và suy tưởng. Ông nói:

“Tuy nhiên, sáng hôm nay trời rất đẹp, nếu các ngài có thể chịu đựng được lâu hơn nữa việc không được nghỉ ngơi và ăn uống, thì tôi xin vui lòng đưa các ngài đi xem một vài phong cảnh rất đẹp mà tôi tin rằng các ngài chưa được thấy.”

Jones vui vẻ nhận lời ngay, hai người lập tức rời căn nhà tranh bước ra bên ngoài. Còn Partridge thì đã lăn ra ngủ tít ngay từ lúc ông già kể xong câu chuyện, vì bác đã thỏa mãn trí tò mò, mà cuộc tranh luận tiếp theo thì không đủ sức xua đuổi cơn buồn ngủ đầy quyến rũ. Jones bèn cứ mặc bác ngủ thích mắt và vì có lẽ lúc này bạn đọc cũng mong được hưởng ân huệ ấy, nên chúng tôi chấm dứt ở đây quyển thứ Tám của bộ truyện.

HẾT TẬP I

QUYỂN CHÍN

GỒM KHOẢNG THỜI GIAN MƯỜI HAI GIỜ ĐỒNG HỒ

CHƯƠNG I

Về những người có thể viết những truyện như truyện này một cách hợp pháp và những người không thể viết được.

Trong số những việc tốt đẹp mà chúng tôi thấy nên sử dụng những chương mào đầu này vào, có việc tôi đã coi chúng như một thứ dấu hiệu hoặc ấn dấu. Sau này, một độc giả dù không quan tâm cũng có thể phân biệt được trong cái loại văn chương lịch sử này, cái gì là chân chính xác thực, cái gì là giả dối, bịa đặt. Quả thật, hình như một vài dấu hiệu này có thể sớm trở thành cần thiết, vì gần đây có hai, ba tác giả đã tranh thủ được sự hoan nghênh của độc giả đối với những tác phẩm của họ thuộc loại này. Sự hoan nghênh ấy có thể được coi như có tác dụng khuyến khích nhiều tác giả khác nên đi theo con đường tương tự. Thành thử hàng đống tiểu thuyết ngớ ngẩn, hàng đống truyện quái gở sẽ được sản xuất ra, hoặc là để cho những người bán sách nghèo rớt đi, hoặc là để làm mất toi thì giờ của bạn đọc và làm hư hỏng tư cách của họ, nhiều khi còn làm cho thói vu cáo và điều tai tiếng lan tràn khắp nơi, làm phương hại đến tiếng tăm của nhiều người đứng đắn, thực thà nữa.

Tôi biết chắc chắn rằng sở dĩ vị tác giả giàu sáng kiến của báo Spectator cho in những châm ngôn Hy Lạp và La tinh trên đầu mỗi trang báo, cũng là nhằm ngăn ngừa mấy chú thợ văn chương khỏi theo đuổi ông. Bọn này, về mặt tài năng văn chương, chỉ biết những gì đã học được của ông thầy dạy viết, thế mà chẳng hề sợ hãi cũng chẳng hề xấu hổ, cứ đòi mang cùng những danh hiệu với các bậc thiên tài trác tuyệt, chẳng khác gì người anh em của họ trong truyện ngụ ngôn, cứ khoác tấm da sư tử mà kêu be be như lừa.

Bởi thế cho nên nhờ phương sách “châm ngôn” này, mà không phải bất cứ ai cũng bắt chước được báo Spectator, nếu như không hiểu lấy ít nhất là một câu của những ngôn ngữ uyên bác kia. Cũng tương tự như thế, giờ đây tôi khỏi lo những kẻ hoàn toàn không có khả năng suy nghĩ và vốn liếng học vấn không bằng nổi một bài tiểu luận sẽ bắt chước tôi.

Ở đây, tôi không hề định nói rằng giá trị lớn lao nhất của những tác phẩm này là ở những chương mào đầu, song thực ra những phần nào trong tác phẩm chỉ gồm có việc kể chuyện lại có nhiều tác dụng khuyến khích đối với ngòi bút của một kẻ chuyên bắt chước hơn là những phần bao gồm sự quan sát và sự suy nghĩ. Ở đây, tôi muốn nói đến những người bắt chước, như Rowe bắt chước Shakespeare, hoặc như theo lời Horace, một số người La Mã bắt chước Cato, đi chân trần và mặt luôn cau có.

Nghĩ ra được những chuyện hay và kể lại được một cách khéo léo có lẽ cũng là những tài năng hiếm có, ấy thế mà tôi nhận thấy rất ít người dám nghĩ tới chuyện thực hiện cả hai mục đích trên. Và nếu ta nghiên cứu những truyện và những tiểu thuyết đầy rẫy trên đời, thì tôi nghĩ chúng ta có thể kết luận một cách đúng đắn rằng đa số các tác giả cũng chẳng muốn “nhe răng” (nếu tôi được phép dùng cách diễn đạt này) trong một loại sáng tác nào khác, mà họ cũng không thể nào chắp nên vần được lấy mươi câu về bất cứ một vấn đề nào khác.

Scribimus indocti doctique passim*.

Câu này nói về một nhà sử học hoặc về một nhà viết tiểu sử thì đúng hơn là nói về bất cứ một loại văn chương nào khác, vì mọi ngành khoa học và nghệ thuật (kể cả ngành phê bình) đều đòi hỏi một trình độ học vấn và kiến thức tối thiểu nào đó. Kể ra có lẽ thi ca là một ngoại lệ, nhưng thi ca cũng đòi hỏi phải có nhịp điệu hoặc một cái gì đó giống như nhịp điệu, còn như muốn sáng tác tiểu thuyết và truyện thì chỉ cần có giấy, bút, mực, cùng khả năng sử dụng những thứ ấy bằng tay là đủ. Tôi quan niệm rằng về loại này, những sáng tác của các nhà văn tỏ rõ ý kiến của chính họ, và đó phải là ý kiến của độc giả của họ, nếu quả thật họ có độc giả.

Chúng tôi căn cứ vào đó để giải thích thái độ khinh bỉ mà người đời, vốn quen lấy đa số làm toàn thể) đã ném vào mặt các nhà viết truyện lịch sử đã không chịu dựa vào những hồ sơ sử sách mà tìm tư liệu. Và chính vì e sợ thái độ khinh bỉ đó mà chúng tôi đã thận trọng tránh tên gọi truyện lãng mạn, dẫu rằng chúng tôi cũng rất có thể bằng lòng với cái tên ấy. Tuy chúng tôi có đầy đủ thẩm quyền với mọi nhân vật của mình, chẳng kém gì cuốn sách lớn nhiều tính xác thực về ngày tận thế của tự nhiên, như thấy nói đến ở đâu đó, công sức của chúng tôi vẫn có đủ danh nghĩa mang tên là lịch sử. Nhất định là chúng xứng đáng được phân biệt với những tác phẩm không lấy tư liệu từ các hồ sơ sử sách mà có một người thuộc loại thông minh bậc nhất đã coi chúng chỉ là sản phẩm của một kẻ mắc bệnh ngứa bên trong, hoặc đúng hơn là mắc bệnh loạn óc.

Song ngoài cái tiếng xấu như vậy khoác cho một trong số những loại văn chương hữu ích và lý thú nhất, ta còn có lý do để e ngại rằng, nếu cứ khuyến khích những tác giả như thế, thì ta sẽ làm cho một loại ô nhục khác lan tràn. Tôi muốn nói ô nhục đến thanh danh của nhiều thành viên tốt đẹp, có giá trị của xã hội, bởi vì những nhà văn tẻ nhạt nhất thường vô hại như những người bạn đồng hành tẻ nhạt nhất. Cả hai thứ người này đều có đủ ngôn ngữ để tỏ ra bất lịch sự và ưa nhục mạ. Và nhất định là nếu ý kiến vừa dẫn ra ở trên là đúng, thì chúng ta không thể ngạc nhiên khi những tác phẩm có nguồn gốc bẩn thỉu như thế lại cũng bẩn thỉu nốt, hoặc có khuynh hướng làm cho kẻ khác bẩn thỉu.

Do đó, để phòng ngừa sau này khỏi có những sự vi phạm bừa bãi như vậy đối với thì giờ rỗi rãi, đối với chữ nghĩa và đối với tự do báo chí, đặc biệt là hiện nay, tình hình này đang đe dọa thế giới hơn bao giờ hết, tôi xin mạnh bạo dẫn ra ở đây một số tiêu chuẩn mà tiêu chuẩn nào cũng cần thiết đến mức độ tối đa cho loại văn lịch sử này.

Tiêu chuẩn thứ nhất là thiên tài. Thiếu một dòng máu thiên tài phong phú thì, theo lời Horace, không có một sự học tập nghiên cứu nào đưa lại kết quả. Tôi muốn hiểu thiên tài là cái năng lực, hoặc đúng hơn là những năng lực của trí tuệ có khả năng đi sâu vào mọi vật trong phạm vi sự hiểu biết của chúng ta, và phân biệt được những sự khác biệt cơ bản của sự vật. Những năng lực ấy chính là óc sáng tạo và óc phán đoán, cả hai được gọi bằng cái tên chung là thiên tài, vì cả hai là những quà tặng của tạo hóa mà ta mang theo khi được đưa đến thế giới này. Hình như nhiều người đã lầm lẫn tai hại về cả hai điều này. Tôi tin rằng thông thường, người ta vẫn hiểu óc sáng tạo là khả năng tạo ra điều độc đáo, nó chứng tỏ đa số các nhà văn viết truyện lãng mạn có kỳ vọng sáng tạo cao nhất, nhưng thực ra, óc sáng tạo có nghĩa là khám phá, là phát hiện ra (nguyên nghĩa cũng là thể), hoặc để giải thích cho rộng nghĩa hơn, là khả năng nhìn thấu nhanh nhạy và sắc sảo đối với bản chất thực sự mọi đối tượng trong sự suy tưởng của ta. Tôi nghĩ rằng điều này hiếm khi có được nếu không có sự đồng hành của óc phán đoán, bởi lẽ làm sao có thể bảo rằng ta đã khám phá ra bản chất thực sự của hai vật mà lại không phân biệt được sự khác biệt giữa chúng, khó có thể quan niệm được như vậy. Điều cuối cùng này là phạm vi đã được thừa nhận của óc phán đoán. Vậy mà một số ít người thông minh vẫn cứ đồng tình với mọi anh chàng ngớ ngẩn trên đời, quan niệm rằng hai thứ này ít khi, hoặc không bao giờ là tài sản của cùng một người.

Cho dù như vậy thì vẫn chưa đủ để đáp ứng mục đích của ta, nếu không có sự tham gia đầy đủ của học vấn. Vấn đề này, tôi lại có thể dẫn thêm từ Horace cùng nhiều người khác, nếu như cần thiết phải dẫn ra để chứng minh rằng các công cụ cũng không giúp ích gì cho bác thợ nếu không được mài sắc bằng nghề nghiệp, hoặc nếu bác ta không biết những quy tắc để hướng dẫn mình trong công việc, hoặc nếu bác ta không có vật liệu để làm. Mọi công dụng ấy có được là nhờ học vấn, vì tạo hóa chỉ cung cấp cho ta khả năng, hoặc chỉ cung cấp cho ta công cụ nghề nghiệp, như tôi đã giải thích ở trên, học vấn phải làm cho những công cụ ấy dùng được, phải hướng dẫn chúng trong việc sử dụng, và sau hết là phải có vật liệu. Ở đây, một sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử và về văn chương tao nhã là tuyệt đối cần thiết. Thiếu sự hiểu biết này, lại muốn khoác danh hiệu một người viết văn lịch sử, ít nhất thì cũng vô nghĩa lý như cố công xây dựng một tòa nhà mà không có gỗ, vữa, gạch và đá. Tuy lời Homer và Milton có trang sức thêm cho tác phẩm của họ, song cả hai đều là những sử gia thuộc loại như chúng tôi đã nói, là những bậc thầy trong mọi ngành học vấn của thời bấy giờ.

Lại còn một kiến thức khác mà học vấn cũng không cung cấp cho ta được, muốn có, phải giao tiếp với người đời. Loại kiến thức này rất cần thiết để hiểu được con người, cho nên không ai dốt nát về con người bằng những mọt sách uyên bác, mà cuộc sống hoàn toàn tiêu hao trong các trường đại học và giữa đám sách vở, bởi lẽ cho dù các nhà văn có miêu tả bản tính loài người lý thú đến thế nào chăng nữa thì ta cũng chỉ học được cái hệ thống thực tiễn chân chính ngay trong cuộc đời. Thực vậy, điều tương tự còn đúng với mọi ngành tri thức. Khoa học vật lý cũng như khoa luật, thực tế đều không thể chỉ học trong sách vở. Thậm chí, người làm ruộng, người trồng trọt, người làm vườn trở nên thành thạo và tài giỏi cũng phải bằng trải nghiệm và áp dụng vào thực tế những điều họ đã thu lượm được trong sách vở. Dù ngài Miller có miêu tả cái cây chính xác đến thế nào đi nữa, thì chính ngài cũng vẫn khuyên môn đệ của mình ra nhìn cái cây ở ngoài vườn. Như chúng ta phải nhận thấy mặc dù đã có những nét bút đẹp đẽ nhất của Shakespeare* hay của Johnson*, của Wycherley* hay của Otway*, vẫn có một vài nét bút nào đó của cuộc sống mà người đọc không nắm được, mà diễn xuất tài tình của một Garrick, một Cibber, hay một Clive* có thể truyền đạt đến cho họ, cho nên, trên sân khấu chân chính, nhân vật hiện ra dưới ánh sáng mạnh mẽ và táo bạo hơn mà việc miêu tả không đạt đến nổi. Nếu đấy là trường hợp của những đoạn văn miêu tả tinh tế và có khí lực mà những tác giả lớn rút ra từ cuộc đời thực, thì điều đó còn được chứng tỏ rõ ràng và đanh thép hơn nhiều khi người viết rút ra những câu chữ của mình, không phải từ thế giới tự nhiên mà là từ sách vở. Những thứ như thế không chỉ là bản sao chép nhạt nhòa của một bản sao chép, mà nó còn chẳng thể có được sự đúng đắn, chính xác hay tinh thần của bản gốc*.

Đối với các nhà văn viết truyện lịch sử của chúng ta thì sự giao tiếp ấy phải là rộng khắp, nghĩa là phải giao tiếp với mọi hạng người, bởi vì sự hiểu biết về cái gọi là xã hội thượng lưu sẽ không dạy cho anh ta sự hiểu biết những tầng lớp thấp kém, và ngược lại, hiểu rõ cái bộ phận thấp kém của nhân loại sẽ không dạy được anh ta cung cách của những kẻ bề trên. Và mặc dù người ta cho rằng sự hiểu biết ấy đủ để giúp anh ta có thể miêu tả, ít nhất là thứ mà anh ta biết rõ và thông thạo, nhưng vẫn còn thiếu nhiều thứ để đạt tới sự hoàn thiện, bởi vì sự điên rồ của cả hai tầng lớp ấy, trên thực tế minh họa và làm rõ cho nhau. Thí dụ sự kiểu cách, màu mè của giới thượng lưu trông sẽ lòe loẹt và lố lăng hơn khi đem đặt cạnh sự mộc mạc, xuềnh xoàng của những người thuộc tầng lớp dưới, cũng như thế, sự thô lỗ và bất lịch sự của tầng lớp hạ lưu khi đặt cạnh cung cách lịch sự của giới thượng lưu sẽ trở nên ngu xuẩn và nực cười hơn rất nhiều. Hơn nữa, nói cho đúng sự thật, bút pháp của những người viết truyện lịch sử sẽ được cải thiện khi giao thiệp với hai tầng lớp này, ở đám người thuộc tầng lớp thấp kém, anh ta sẽ tìm thấy những ví dụ về sự giản dị, mộc mạc, thật thà và lương thiện, ở đám người kia, anh ta sẽ tìm thấy những ví dụ về sự tao nhã, thanh lịch và tinh thần khoáng đạt, cái phẩm chất được nhắc đến cuối cùng này chính tôi đây cũng hiếm khi tìm thấy được ở đám người tầng lớp dưới ít học.

Dù người viết truyện lịch sử có tất cả những phẩm chất mà từ nãy đến giờ tôi đã nói, thì cũng không giúp ích gì cho anh ta cả, nếu anh ta không có cái mà thường người ta hay gọi là một tấm lòng tử tế, cao đẹp, một trái tim biết xúc cảm và rung động. Horace đã nói rằng một tác giả muốn làm cho ông bật khóc, thì chính tác giả ấy phải bật khóc trước đã. Thực tế, không ai có thể mô tả được nỗi đau khổ, tuyệt vọng một cách sống động nếu chính bản thân anh ta không cảm thấy điều đó khi đang mô tả nó, tôi cũng không nghi ngờ rằng những cảnh lâm li, thống thiết nhất đã được viết ra bằng nước mắt. Cả những truyện gây cười cũng thế. Tôi tin chắc mình sẽ không bao giờ có thể khiến độc giả của mình bật cười vui vẻ, nếu trước đó chính điều ấy đã không khiến tôi bật cười thích thú, trừ phi việc đó xảy ra vào lúc mà thay vì độc giả cùng cười với tôi, thì anh ta lại cười chính tôi. Có lẽ đây là trường hợp xảy ra ở vài đoạn trong chương này, vì e ngại điều đó nên tôi sẽ chấm dứt chương này ở đây.

CHƯƠNG II

Kể về một việc vô cùng bất ngờ mà Jones gặp phải khi đi dạo cùng ông già trên đồi.

Lúc này đây, lần đầu tiên, ánh bình minh hé mở khung cửa sổ của mình, một ngày mới bắt đầu đến, Jones bước đi bên cạnh người đàn ông xa lạ, trèo lên ngọn đồi Mazard. Khi lên đến đỉnh đồi, một trong những cảnh tượng huy hoàng, đẹp đẽ nhất của thế giới hiện ra trước mắt họ, và chúng tôi cũng sẵn sàng giới thiệu đến bạn đọc cảnh tượng ấy, nếu không có hai lý do ngăn cản, một là chúng tôi không thể khiến cho những người đã từng được chiêm ngưỡng cảnh tượng ấy khen ngợi và ca tụng bài văn mô tả của mình, hai là chúng tôi rất nghi ngờ, liệu những người chưa bao giờ nhìn thấy cảnh tượng ấy có hiểu được những gì chúng tôi mô tả hay không.

Jones đứng lặng trong vài phút, hướng đôi mắt về phía nam, khiến ông già lên tiếng hỏi là anh đang nhìn cái gì mà chăm chú đến vậy. Jones thở dài nói:

“Than ôi! Thưa ông, tôi đang cố gắng xác định lại cuộc hành trình của tôi đi tới đây. Lạy Chúa! Từ đây tới Gloucester xa biết bao! Một dải đất quá mênh mông ngăn cách tôi với ngôi nhà của mình.”

Ông già kêu lên:

“Chà, thưa ngài, nếu tôi không lầm, ngài thở dài như thế thì cũng là ngăn cách ngài với cái mà ngài còn yêu hơn cả ngôi nhà của ngài nữa. Bây giờ tôi nhận thấy cái đang làm ngài bận tâm suy nghĩ không ở trong tầm mắt của ngài nữa, vậy mà tôi tưởng ngài vẫn thích nhìn về phía ấy.”

Jones mỉm cười đáp:

“Ông bạn già ơi, tôi thấy ông vẫn chưa quên những cảm tưởng của thời trai trẻ. Thú thực, ý nghĩ của tôi đúng như ông đoán.”

Cả hai bèn đi đến chỗ khu đồi hướng về mé tây bắc, xuôi xuống một cánh rừng bát ngát. Họ vừa tới nơi thì nghe thấy gần đấy có tiếng một người đàn bà kêu thét dữ dội vẳng lên từ khu rừng phía dưới. Jones lắng nghe một lúc, đoạn không nói nửa lời với người bạn đồng hành (vì quả thực tình thế có vẻ rất cấp bách), anh chạy ngay, hoặc đúng hơn là trườn ngay xuống sườn đồi, không quan tâm đến sự nguy hiểm cho chính mình, anh lao thẳng đến một bụi rậm, chỗ có tiếng kêu vọng ra.

Chưa đi sâu vào rừng, Jones đã nhìn thấy một cảnh tượng thật ghê tởm: Một người đàn bà bị một tên lưu manh lột trần nửa người, tên này đã buộc cái xà cạp của hắn vào cổ người đàn bà và đang cố sức kéo lên một cành cây. Chẳng hỏi han gì hết, Jones lập tức nhảy xổ tới tên vô lại, ra sức dùng chiếc gậy gỗ chắc nịch của mình, làm cho tên kia ngã lăn ra mặt đất, không kịp chống đỡ, mà cũng không kịp biết mình bị đánh nữa. Jones cứ tiếp tục phang mãi cho tới lúc chính người đàn bà xin anh dừng tay, bảo rằng anh đánh như vậy là đủ rồi.

Người đàn bà khốn khổ quỳ xuống trước mặt Jones, hết lời cảm tạ anh đã cứu sống mình. Jones lập tức nâng chị dậy, bảo anh rất mừng vì ngẫu nhiên đã run rủi anh đến đây để cứu giúp chị. Jones nói thêm hình như Thượng đế đã mượn tay anh để bảo vệ cho chị. Người đàn bà đáp:

“Không những thế, hầu như tôi có thể coi ngài là vị phúc thần. Nói thực, cứ mắt tôi nhìn thì ngài giống một thiên thần hơn là một người thường.”

Kể ra anh chàng Jones cũng đẹp trai thật, nếu một khổ người thanh tú, cùng những nét mặt thật khôi ngô, lại trẻ trung, khỏe khoắn, mạnh mẽ, tươi tắn, quả cảm và tốt bụng có thể khiến một người giống một thiên thần, thì anh thật sự nom rất giống.

Nạn nhân được cứu thoát không có vẻ gì là người đẹp đẽ thiên thần cho lắm, xem ra, ít nhất người này cũng đã đến tuổi nạ dòng, mà vẻ mặt cũng không lấy gì làm xinh đẹp cho lắm. Nhưng vì áo bị xé rách, để lộ cả nửa người phía trên thành thử bộ ngực nở nang, tròn trĩnh, trắng nõn cứ hấp dẫn cặp mắt của người hiệp sĩ. Thế là có đến một lúc, hai người đứng yên lặng nhìn nhau chằm chằm, mãi tới khi tên lưu manh nằm trên mặt đất bắt đầu cựa quậy, thì Jones mới lấy cái xà cạp, lẽ ra đã được dùng vào việc khác, để trói hai tay hắn quặt ra sau lưng. Bây giờ ngó kĩ vào mặt hắn, Jones hết sức ngạc nhiên và có lẽ cũng có phần hài lòng vì khám phá ra tên này chẳng phải ai xa lạ, mà chính là viên sĩ quan cầm cờ Northerton. Viên sĩ quan cầm cờ cũng không quên mặt đối thủ của mình, vừa tỉnh lại, hắn nhận ra ngay. Hắn cũng ngạc nhiên chẳng kém gì Jones, nhưng tôi đồ chừng trong tình cảnh này, hắn không thấy vui vẻ bằng anh.

Jones đỡ Northerton đứng lên, đoạn nhìn thẳng vào mắt hắn, nói:

“Thưa ngài, tôi đoán rằng ngài không ngờ còn gặp lại tôi trên cõi đời này, và tôi cũng thú thực tôi không tính đến chuyện tìm thấy ngài ở chỗ này. Tuy nhiên, tôi thấy rằng số mệnh một lần nữa lại đưa chúng ta đến với nhau, và đã tạo cho tôi cơ hội rửa mối thù cũ, tuy rằng chính tôi cũng không được biết.”

Northerton đáp:

“Trả thù bằng cách đánh trộm sau lưng người ta thì quả thật ngài cũng có vẻ là một người biết trọng danh dự lắm đấy! Tôi không thể để cho ngài rửa hận ở đây được, vì trong tay tôi không có gươm, nhưng nếu ngài dám xử sự thật như một người thượng lưu thì chúng ta hãy đến một nơi nào tôi có thể kiếm ra một thanh gươm, khi ấy tôi sẽ khu xử với ngài theo cách một người biết trọng danh dự.”

Jones kêu lên:

“Một thằng lưu manh như mày mà cũng đòi làm người biết trọng danh dự để làm ô uế cái từ ấy đi à? Nhưng tao cũng không phí thì giờ tranh cãi với mày làm gì. Bây giờ thì pháp luật đòi hỏi trừng phạt mày, và mày sẽ bị trừng phạt.”

Đoạn, anh quay lại hỏi người đàn bà xem nhà chị có gần đây không, hoặc nếu ở xa thì chị có quen nhà nào ở quanh khu này không, để đến mượn tạm một bộ quần áo trông cho ra hồn để có mặt tại tòa án.

Người đàn bà đáp mình là người hoàn toàn xa lạ với vùng này. Jones chợt nhớ ra bèn bảo rằng anh có một người bạn ở gần đây có thể hướng dẫn cho chị được. Anh cũng lấy làm lạ, sao ông già lại không đi theo mình đến đây. Thực ra, lúc nhân vật chính của chúng ta đi rồi, ông già trên đồi ngồi xuống một mỏm đá, và tuy có khẩu súng trong tay, ông vẫn kiên nhẫn và thản nhiên chờ đợi xem sự việc kết thúc ra sao.

Jones bước ra khỏi khu rừng, nhìn thấy ông già vẫn ngồi như chúng tôi vừa tả, anh lập tức tỏ ra hết sức nhanh nhẹn, leo lên đồi mau lẹ một cách kỳ lạ.

Ông già khuyên Jones dẫn người đàn bà đến Upton, theo lời ông, đó là thị trấn gần nhất, và ở đấy chắc Jones có thể kiếm được mọi thứ cần thiết cho người đàn bà. Jones nghe ông chỉ dẫn cẩn thận về thị trấn kia xong, bèn từ biệt ông già và nhờ ông chỉ đường cho Partridge đi theo mình tới đó, đoạn hối hả quay về khu rừng.

Lúc bỏ đi tìm người bạn già để hỏi thăm, nhân vật chính của chúng ta nghĩ rằng hai tay tên lưu manh đã bị trói quặt về sau lưng, chắc hắn không thể làm gì người đàn bà được nữa. Vả lại, anh cũng biết, hễ người đàn bà kêu lên thì anh cũng nghe thấy và có thể quay lại kịp thời để ngăn chặn mọi sự không hay xảy ra. Jones lại bảo cho tên vô lại biết, nếu hắn còn giở trò gì nữa thì chính anh sẽ kết liễu tính mạng hắn ngay lập tức. Chẳng may, Jones quên rằng tuy hai tay Northerton bị trói, nhưng hai chân hắn vẫn còn tự do mà anh cũng không hề dọa cấm hắn sử dụng đôi chân theo ý muốn của hắn. Còn Northerton, vì không hứa như vậy, nên nghĩ hắn có thể cứ bỏ đi mà không hề xúc phạm đến danh dự, cũng không có luật lệ nào bắt buộc hắn phải chờ đợi được chính thức ân xá. Hắn bèn sử dụng ngay cặp giò vẫn còn tự do, chuồn mất qua cánh rừng rậm rạp rất thuận tiện cho việc lẩn trốn.

Người đàn bà còn đang bận ngóng nhìn về phía ân nhân của mình, không hề nghĩ đến chuyện Northerton lẩn trốn, mà chị cũng chẳng buồn quan tâm đến việc ngăn ngừa hắn trốn đi.

Thành thử, lúc Jones quay lại, anh chỉ thấy có một mình người đàn bà. Anh cũng định tìm kiếm xem Northerton trốn đi đâu, nhưng người đàn bà tỏ ra không muốn. Chị tha thiết nài xin Jones cùng đi với mình đến thị trấn vừa được ông già mách cho biết. Chị nói:

“Về việc hắn bỏ trốn mất, thì tôi cũng chẳng bận tâm làm gì, vì triết lý và đạo Cơ đốc đều dạy chúng ta nên tha thứ cho mọi sự xúc phạm. Nhưng thưa ngài, tôi lại quan tâm đến sự tôi làm phiền ngài đấy. Tôi ở trần như thế này, thành thử tôi ngượng quá, chẳng dám nhìn vào mặt ngài, nếu không phải vì mong được ngài che chở thì tôi chỉ muốn được đi một mình.”

Jones bảo người đàn bà ấy lấy áo khoác của mình mà mặc, nhưng chẳng rõ vì lý do gì chị nhất định không chịu nghe, anh khẩn khoản mấy cũng vô hiệu. Anh bèn bảo chị chớ nên để ý đến cả hai lý do khiến chị băn khoăn làm gì nữa.

Jones nói:

“Về điều thứ nhất, bảo vệ chị, tôi cũng chỉ là làm nhiệm vụ của mình, còn về điều thứ hai, thì chị khỏi phải lo, suốt dọc đường lúc nào tôi cũng đi trước, vì tôi không muốn để cho cặp mắt tôi xúc phạm đến chị, và tôi cũng không dám chắc có khả năng cưỡng lại sức quyến rũ của người đẹp như chị.”

Vậy là nhân vật chính của chúng ta cùng người phụ nữ được cứu thoát đi với nhau theo kiểu Orpheus và Eurydice* cùng đi xưa kia. Tôi không thể tin người mỹ nữ đã chủ tâm quyến rũ Jones khiến anh cứ ngó lại đằng sau, mà vì người này luôn cần anh giúp đỡ để bước qua những bậc rào, chị lại hay trượt chân, vấp ngã, thành thử Jones bắt buộc phải quay lại luôn. Tuy nhiên, số phận anh may mắn hơn anh chàng Orpheus đáng thương, vì anh đã đưa được người bạn đồng hành, hay người bạn đi theo sau thì đúng hơn, đến thị trấn Upton nổi tiếng kia một cách an toàn.

CHƯƠNG III

Jones cùng người đàn bà đến quán trọ, miêu tả tỉ mỉ trận xô xát ở Upton.

Nhất định bạn đọc sốt ruột muốn biết người đàn bà kia là ai, tại sao lại sa vào tay Northerton, nhưng chúng tôi đành phải yêu cầu bạn hãy dẹp bớt óc tò mò đi chốc lát, vì một vài lý do chính đáng mà có lẽ sau này bạn cũng đoán ra được, chúng tôi bắt buộc phải tạm hoãn, chưa thỏa mãn yêu cầu của các bạn ngay.

Jones cùng người đồng hành xinh đẹp vừa tới thị trấn, bèn đến thẳng một quán trọ xem ra có vẻ dễ coi nhất phố. Jones ra lệnh cho một người làm trong quán dẫn mình đến một căn phòng trên gác, rồi bước lên cầu thang, người mỹ nữ đầu tóc tả tơi định bước theo thì bị ngay ông chủ quán giữ lại, ông ta kêu lên:

“Ơ hay, cái con ăn mày này đi đâu, ở lại dưới này cho tao hỏi.”

Ngay lúc ấy, Jones đứng trên quát to:

“Để cho chị ấy lên.”

Giọng anh hách dịch quá làm cho ông chủ quán rụt ngay tay lại, người đàn bà vội chạy tọt vào trong buồng.

Jones ngỏ lời mừng chị đã đến đây yên ổn, rồi lui ra, bảo bà chủ quán mang lên vài thứ quần áo. Người đàn bà đáng thương cảm tạ Jones có lòng tốt, và ngỏ ý mong sớm được gặp lại anh để còn cảm ơn anh thêm hàng nghìn lần nữa. Trong lúc hai người trao đổi với nhau mấy câu ngắn ngủi, người đàn bà cố lấy hai cánh tay che bộ ngực trắng nõn của mình, Jones không sao kiềm chế được, liếc mắt nhìn trộm một, hai lần, tuy anh vẫn hết sức giữ gìn, tránh mọi cử chỉ có tính chất xúc phạm đến người ấy.

Tình cờ, hai vị khách của chúng ta tìm đến đúng một quán trọ nổi tiếng đứng đắn, nơi các bà, các cô người Ireland thật sự đức hạnh cùng nhiều cô thiếu nữ miền bắc cùng loại vẫn quen đến trú chân trên đường đi Bath. Do đó, đời nào bà chủ quán chịu để cho những chuyện lang chạ lăng nhăng diễn ra dưới mái nhà của bà. Quả thật, những trò ấy thực ô uế và hay lây lan, đến nỗi làm cho ngay cả cái môi trường trong trắng nơi việc đó xảy ra cũng bị nhiễm độc, và tất cả những nơi nào để cho những trò ấy diễn ra đều mang tiếng là một quán trọ không đứng đắn.

Tôi cũng không nói tại một quán trọ người ta có thể đảm bảo có được sự trong sạch tuyệt đối như trong đền thờ Vesta. Bà chủ quán quý hóa của chúng ta không hy vọng có diễm phúc ấy, mà các bà, các cô tôi vừa nói hoặc bất cứ người khách nào khác thuộc loại tính tình khắt khe nhất cũng không hề mong đợi hoặc đòi hỏi được như vậy. Song ngăn ngừa mọi chuyện lang chạ tầm thường, hoặc tống cổ những đồ đĩ thõa nhếch nhác ra cửa thì ai cũng làm được. Điều này thì bà chủ quán của tôi tôn trọng tuyệt đối, còn như các vị khách trọ đức hạnh của bà, những người không ăn bận nhếch nhác, chờ đợi ở bà điều ấy cũng là có lý lắm.

Cho nên, chẳng cần phải đa nghi một cách quá đáng mới có ý nghĩ rằng hẳn Jones và người bạn đồng hành rách rưới kia định tâm giở trò ma chuột với nhau đây. Cái trò ấy được dung túng trong một số nước theo đạo Cơ đốc, được làm ngơ tại một số nước khác, và vẫn diễn ra tại tất cả các quốc gia, thế mà vẫn bị tôn giáo Cơ đốc vốn phổ cập rộng rãi tại các nước ấy dứt khoát cấm ngặt như việc giết người hoặc bất cứ một thói xấu khủng khiếp nào khác. Do đó, vừa hay tin có những thứ người như vậy vào nhà, bà chủ quán lập tức tìm cách tống khứ chúng đi cho thật mau. Muốn vậy, bà bèn kiếm một thứ dụng cụ dài, ghê gớm, tức là thứ dụng cụ vào thời bình, chị hầu phòng vẫn dùng để phá hủy công sức của chú nhện cần cù. Nói nôm na, bà cầm một cán chổi, sắp sửa xông ra khỏi bếp, thì vừa đúng lúc Jones bước lại, yêu cầu bà đem một cái áo dài và vài thứ áo xống khác cho người đàn bà gần như trần truồng trên gác mặc.

Còn gì khiêu khích hơn đối với cơn giận dữ đầy tính người ấy, còn gì nguy hiểm hơn đối với cái đức tính cơ bản, tức là sự kiên nhẫn, bằng việc đi cầu xin lòng tốt và sự tử tế, đặc biệt cho chính những kẻ đang bị người ta hết sức ghét bỏ. Chính vì lý do ấy mà Shakespeare đã khéo léo để cho Desdemona* cầu xin chồng ban ơn cho Cassio*, coi đó là một cách kích thích, không những lòng ghen tuông mà còn là cơn giận dữ đến mức tột cùng của sự điên cuồng mất trí, và chúng ta thấy lúc này, người tướng Moor còn khó kiềm chế sự giận dữ của mình hơn cả khi chàng nhìn thấy cái vật kỷ niệm quý giá mình tặng vợ lại đang trong tay kẻ đang bị chàng ngờ là tình địch. Thực ra, ta coi việc cầu xin ấy như là một sự sỉ nhục với lương tri của ta, sự sỉ nhục ấy, lòng kiêu hãnh của con người thật khó lòng mà chịu đựng nổi.

Bà chủ quán tuy là người tốt bụng thật đấy, nhưng tôi đoán bà cũng có chút kiêu hãnh kia. Jones vừa dứt lời yêu cầu thì bà đã lao bổ vào anh với một thứ vũ khí, dù không dài, không sắc, không cứng, và nom bề ngoài cũng thấy không thể làm chết người hoặc gây thương tích, nhưng đối với nhiều người đàn ông khôn ngoan, thậm chí là đối với cả những người dũng cảm nữa, trông nó rất đáng sợ và khủng khiếp, đến nỗi ngay cả những người táo gan dám ngó cả vào miệng súng thần công có lắp đạn, cũng không dám nhìn vào thứ vũ khí đang được vung lên kia, và đành bằng lòng chịu cho kẻ quen người thuộc chê bai là hèn nhát, đáng thương hại, còn hơn hứng lấy hậu quả mà thứ vũ khí ấy gây ra.

Nói cho đúng sự thật thì tôi e rằng Jones chính là một người đàn ông thuộc loại này, bởi vì tuy bị tấn công dữ dội và tơi bời bởi thứ vũ khí kia, anh cũng không hề kháng cự, mà lại ra sức nài xin đối phương đừng tiếp tục đánh mình nữa một cách vô cùng hèn nhát. Nói nôm na tức là Jones chỉ thiết tha yêu cầu bà chủ quán hãy nghe mình nói đã, nhưng lời yêu cầu của anh chưa đem lại kết quả thì ông chủ quán đã bước vào vòng chiến, lại đứng về phe mà xem ra chẳng cần trợ giúp cũng đủ mạnh rồi.

Có một loại người được coi là biết căn cứ vào tính tình hoặc tư cách của đối thủ mà quyết định được nên tham gia hay nên lánh xa một cuộc xung đột. Loại này được gọi là “biết mình, biết người”. Tôi tin rằng Jones cũng biết mình, biết người lắm, bởi vì, đối với bà chủ quán, anh tỏ ra nhún nhường thật nhưng vừa mới bị ông chủ quán tấn công, anh lập tức tỏ thái độ tức giận, buộc ông ta phải câm họng với một đòn trừng phạt nặng nề, việc đó như đổ thêm dầu vào lửa, khiến ông ta càng thêm tức giận.

Ông chủ quán đầy phẫn nộ, với một chút coi khinh, đáp:

“Anh hãy cầu nguyện cho có sức trừng trị tôi đã chứ. Tôi tin rằng so với tôi, anh chẳng mùi mẽ gì đâu.”

Ông ta tuôn ra một tràng những lời chửi rủa, gọi người đàn bà ở trên gác là con đĩ. Những lời đó vừa thốt ra khỏi miệng thì ông ta đã bị Jones vung chiếc gậy cầm trong tay phang cho một cái như trời giáng vào vai.

Cũng không biết giữa ông chủ quán và bà chủ quán, ai đáp trả miếng đòn này nhanh hơn. Chỉ biết ông chủ quán trong tay không có vũ khí, lao vào với quả đấm, còn bà vợ quý hóa thì giơ cao cái chổi, nhằm đỉnh đầu Jones mà giáng xuống, và có lẽ đã kết thúc ngay được cuộc xung đột, nếu như không xảy ra một việc ngăn không cho cái chổi hạ xuống. Không phải là sự can thiệp của một vị thần ngoại đạo linh diệu nào, mà là vì một sự ngẫu nhiên rất trần tục và may mắn là bác Partridge vừa tới nơi. Đúng lúc ấy, bác bước vào quán rượu (từ quả đồi về đây, bác chạy thật nhanh vì sợ), thấy sự nguy hiểm đang đe dọa cậu chủ, hoặc người bạn đồng hành (bác ưa gọi thế hơn), bác bèn tóm chặt lấy cánh tay bà chủ quán đang giơ cao lên, và ngăn không cho tai họa đáng buồn ấy xảy ra.

Bà chủ quán nhận ra ngay vì sao mình bị cản trở không đánh được. Không gỡ nổi cánh tay bị Partridge giữ chặt, bà đành buông cái chổi xuống, đoạn mặc cho ông chồng trừng trị Jones. Bà giận dữ xông vào Partridge, con người này vừa lên tiếng tự giới thiệu bằng câu nói: “Ơ hay, bà định giết chết anh bạn của tôi hả?”

Partridge không ham đánh nhau lắm, nhưng cũng không chịu đứng yên khi bạn mình bị tấn công, mà cũng không khó chịu lắm vì phải tham gia vào cuộc chiến. Do đó, vừa bị bà chủ quán đánh, bác trả miếng ngay, lúc này chiến cuộc đang rất gay go và hình như khó lòng biết được số phận may mắn sẽ nghiêng về bên nào. Giữa lúc ấy, người đàn bà cởi trần từ nãy đứng trên gác lắng nghe hai bên cãi nhau, đột nhiên bước xuống, và không cần cân nhắc xem hai người đánh một là không công bằng, xông ngay vào bà chủ quán đang đánh nhau với Partridge, nhà vô địch vĩ đại này cũng không vì có thêm sức viện trợ mà giảm phần hăng hái, trái lại càng đánh càng hăng gấp bội. Bây giờ thì thắng lợi nghiêng hẳn về phía những vị khách (bởi lẽ những đội quân can đảm nhất cũng phải khuất phục trước số đông), nếu như chị hầu phòng Susan không đến kịp để hỗ trợ cho bà chủ. Chị Susan này là một cô ả đáo để không kém một ai trong vùng, và tôi tin rằng chị ta có thể quật ngã được cả nữ chúa Thalestris* hoặc bất cứ một người dân Amazon nào là bề tôi của nữ chúa. Vóc người chị ta lực lưỡng, cao lớn như đàn ông, thích hợp về mọi mặt với những cuộc va chạm tương tự. Trời sinh ra cánh tay và bàn tay của chị ta để giáng cho địch thủ những đòn khủng khiếp, cho nên bộ mặt của chị ta cũng được chuẩn bị để đón nhận những đòn của địch thủ mà không sợ bản thân bị hư hại gì lắm. Mũi chị ta tẹt gí xuống sát mặt, cặp môi chị ta lại quá rộng thành thử không thấy có chỗ nào lồi lên, mà lại quá rắn, ví thử có tống một quả đấm vào đấy cũng khó lòng để lại một dấu vết gì. Sau hết, hai gò má của chị lại dô hẳn ra, có lẽ tạo hóa định tâm dùng chúng làm hai cái công sự bảo vệ cặp mắt trong những cuộc xô xát hình như vô cùng thích hợp với chị, mà chị cũng hết sức ưa thích.

Con người kiều diễm này bước vào cuộc chiến là lập tức tiến về cánh quân nơi bà chủ đang phải đương đầu với một lực lượng trội hơn gồm cả đàn ông và đàn bà. Chị ta thách Partridge một chọi một, ra đánh nhau với mình. Partridge nhận lời thách thức, thế là giữa họ bắt đầu một cuộc chiến đấu vô cùng ác liệt.

Lúc này, những con chó dùng cho chiến tranh đã được thả ra, chúng bắt đầu liếm cái mõm khát máu, thần Chiến thắng với cặp cánh vàng bay lượn trên không, thần Vận mệnh lấy đĩa cân xuống từ trên kệ và bắt đầu cân nhắc số phận của Tom Jones, người nữ đồng hành của anh và Partridge với số phận của ông chủ quán, bà chủ quán và chị hầu gái, cán cân hoàn toàn thăng bằng trước mắt nữ thần. Giữa lúc ấy, một sự ngẫu nhiên tốt đẹp đột nhiên xảy tới, chấm dứt chiến cuộc đẫm máu mà nửa số chiến sĩ đã nếm mùi thương tổn. Sự việc ngẫu nhiên đó là có một chiếc xe bốn ngựa vừa tới. Thấy thế, ông chủ quán, bà chủ quán dừng ngay cuộc chiến, và theo lời cầu xin của hai người này, đối thủ cũng thuận ban cho ân huệ tương tự. Riêng ả Susan không được nhân từ như vậy đối với Partridge, bởi vì người mỹ nữ Amazon này đã quật ngã và cưỡi được lên người kẻ thù, đang dùng cả hai tay mà quai thật lực, chẳng thèm chú ý đến lời bác yêu cầu đình chiến, bác rống lên ầm ĩ: “Nó giết chết tôi!”

Tuy nhiên, Jones vừa rời khỏi ông chủ quán bèn xông ngay vào cứu người bạn đang cơn khốn đốn và vất vả lắm mới lôi được bác ra khỏi cánh tay của chị hầu phòng lúc ấy như phát điên. Nhưng nào Partridge có biết được ngay là mình đã được giải thoát đâu, bác cứ nằm bẹp gí trên sàn nhà, hai tay ôm mặt che chắn, chống đỡ, miệng không ngớt kêu gào, mãi tới lúc Jones buộc bác phải nhìn lên để thấy là chiến cuộc đã chấm dứt, bác mới thôi.

Ông chủ quán xem ra không bị thương tích gì, bà chủ quán lấy khăn cố che bộ mặt bị cào rách, hai người chạy vội ra cửa để đón đám khách đi xe ngựa tới, từ trên xe bước xuống một tiểu thư và một chị hầu gái. Hai người này lập tức được bà chủ dẫn vào đúng gian phòng, nơi Jones cất món phần thưởng xinh đẹp hồi nãy, vì cả quán trọ chỉ có phòng ấy là tốt nhất. Muốn tới đó, họ buộc phải đi qua bãi chiến trường, họ đi thật nhanh, lấy khăn che kín mặt, tuồng như không muốn cho ai chú ý đến mình. Kể ra, cẩn thận như vậy cũng không cần thiết, bởi lẽ nàng Helen bất hạnh, đáng thương, cái nguyên nhân tai hại gây ra tất cả cuộc đổ máu này, còn đang bận lo giấu kín bộ mặt của chính mình, còn Jones thì cũng đang bận cứu Partridge thoát khỏi cơn thịnh nộ của Susan. May thay, việc này cũng thành công, Partridge đáng thương bèn hối hả ra chỗ máy bơm rửa mặt và tìm cách cầm lại dòng máu đang ròng ròng chảy từ hai lỗ mũi, do nàng Susan gây ra.

CHƯƠNG IV

Xuất hiện một dũng sĩ kết thúc cuộc xung đột, đưa tới một nền hòa bình vững bền và lâu dài giữa các phe.

Cũng vào lúc ấy, có một viên trung sĩ cùng một đội lính ngự lâm, dẫn theo một người lính đào ngũ bị áp tải, bước vào quán. Viên trung sĩ hỏi thăm ngay vị chánh án toàn án của thị trấn ở đâu, ông chủ quán bèn đáp rằng chính ông ta lãnh chức vụ đó. Viên trung sĩ bèn yêu cầu được trú chân tại đây, đồng thời gọi một vại bia, đoạn phàn nàn rằng trời lạnh quá, rồi nằm dài ra trước lò lửa trong bếp.

Lúc này, Jones đang an ủi người đàn bà đáng thương, người này ngồi bên một cái bàn trong bếp, gục đầu vào cánh tay mà than thở vì nỗi mình gặp lắm sự không may. Nhưng, để cho các độc giả xinh đẹp của tôi khỏi băn khoăn về một trường hợp đặc biệt, tôi thấy cần cho các bạn biết rằng, trước khi rời khỏi căn phòng trên gác, người đàn bà này đã lấy một tấm khăn phủ gối tìm thấy trong phòng quàng lên người, thành thử, tuy lúc này có nhiều đàn ông trong bếp thật, nhưng cũng không hề có gì là bất lịch sự.

Một người lính bước đến chỗ viên trung sĩ, ghé tai thì thầm gì đó. Viên trung sĩ bèn chăm chú ngó người đàn bà một lúc có đến gần một phút, sau đó ông ta đứng lên, tiến lại gần người đàn bà nói:

“Xin bà tha lỗi, song tôi chắc chắn mình không lầm, bà chính là phu nhân đại úy Waters.”

Đang lúc đau đớn, người đàn bà đáng thương từ nãy chẳng buồn để ý nhìn mặt ai trong phòng, nhưng vừa nom thấy viên trung sĩ người đàn bà nhớ ngay ra ông ta là ai, bèn gọi tên ông ta và nói:

“Tôi chính là con người bất hạnh mà ngài vừa nói tới, nhưng tôi ăn mặc thế này mà cũng có người nhận ra được thì thực cũng lạ đấy!”

Viên trung sĩ đáp rằng ông ta hết sức ngạc nhiên thấy đại úy phu nhân ăn bận như vậy, e rằng có một tai họa nào đã xảy ra cho phu nhân chăng?

Người đàn bà đáp:

“Quả thực tôi đã gặp một tai nạn, tôi mà không đến nỗi chết vì tai nạn ấy và còn sống đến bây giờ để nói chuyện với ngài cũng là nhờ ơn cứu mạng của quý ông đây.” (Người đàn bà chỉ tay về phía Jones).

Viên trung sĩ kêu lên:

“Tôi tin chắc rằng ngài đây đã giúp đỡ phu nhân thì thế nào ông đại úy cũng sẽ đền ơn ngài xứng đáng. Và nếu như bây giờ tôi có thể giúp được việc gì thì xin phu nhân cứ sai bảo, tôi rất lấy làm sung sướng được hầu hạ phu nhân, và chắc hẳn nhiều người khác cũng thế, vì tôi biết ông đại úy sẽ đền công xứng đáng cho họ.”

Bà chủ quán đứng trên cầu thang nghe rõ tất cả câu chuyện giữa viên trung sĩ và người đàn bà, bèn hối hả bước xuống, chạy thẳng lại trước mặt bà, van xin tha cho mình cái tội đã xúc phạm bà, viện cớ chỉ tại mình không biết bà là khách quý nên mới xảy ra câu chuyện vừa qua. Bà chủ quán nói:

“Lạy Chúa! Thưa phu nhân, nào tôi có ngờ một vị phu nhân sang trọng lại ăn vận như vậy cơ chứ! Thưa phu nhân, nếu tôi nghi ngờ thân thế quý tộc của phu nhân thì thà tôi chịu cắt lưỡi, chứ có đời nào tôi dám thở ra những lời tôi đã nói. Tôi hy vọng phu nhân sẵn lòng nhận chiếc áo dài này dùng tạm, đợi áo của phu nhân được gửi tới sau.”

Bà Waters đáp:

“Này chị kia, đừng hỗn. Chị tưởng tôi lại thèm để ý đến những điều thốt ra từ cái mồm của bọn hạ tiện như chị sao? Mà cũng lạ thay, sau những việc vừa xảy ra, chị còn dám nghĩ rằng tôi thèm hạ mình xuống mà mặc những thứ áo xống bẩn thỉu của chị. Chị nên biết, tôi đây không phải hạng người ấy.”

Jones bèn xen vào, xin bà Waters tha thứ cho bà chủ quán và nhận lấy tấm áo:

“Tôi cũng thú thực rằng, lúc mới bước chân vào đây, nom bề ngoài bà và tôi cũng có phần khả nghi, và tôi cũng tin chắc sở dĩ bà chủ đáng quý đây đã hành động như vừa rồi, chính vì chỉ muốn giữ tiếng tốt cho quán trọ, đúng như lời bà ta nói.”

Bà chủ quán đáp:

“Dạ, quả có vậy, thế mới biết người thượng lưu nói năng vẫn ra người thượng lưu, tôi thấy rõ như thế. Nhà chúng tôi đây vẫn được tiếng là đứng đắn hơn mọi quán trọ khác, nơi chỉ có những khách sang trọng qua lại, cả người Ireland và người Anh. Tôi thách kẻ nào dám nói xấu tôi về vấn đề này đấy. Tôi đã bảo, nếu quý bà đây là một phu nhân thì thà tôi chịu chặt đứt tay chân, chứ chẳng dám đụng đến phu nhân. Mà, khách sang trọng đến đây, tôi không muốn người ta mất tiền lại phải ngượng mặt vì cái bọn sâu bọ thối tha, chúng đến nơi nào thì chỉ để lại nơi ấy nhiều chấy rận, hơn là tiền. Cái quân ấy là tôi không thương xót, chắc chắn có điên rồ mới chứa chấp chúng nó. Nếu luật pháp của ta mà công minh ra, thì phải đánh đòn rồi tống cổ chúng ra khỏi đất nước, có vậy mới đáng kiếp chúng nó. Về phần phu nhân đây, tôi thật lòng lấy làm tiếc vì phu nhân đã gặp chuyện chẳng lành, nếu phu nhân hạ cố mặc giúp cho cái áo này trong lúc chờ áo của phu nhân được gửi đến thì chúng tôi lấy làm đội ơn phu nhân vô cùng.”

Chẳng biết vì lạnh, vì ngượng hay vì khả năng thuyết phục của Jones mà bà Waters thay đổi thái độ, tôi không dám nói chắc, chỉ biết nghe lời lẽ của bà chủ quán, bà Waters cũng nguôi cơn giận cùng bà chủ quán lui ra để ăn bận sao cho coi được.

Ông chủ quán cũng bắt đầu lên tiếng diễn thuyết với Jones, nhưng anh chàng trẻ tuổi rộng lượng gạt đi, đưa tay ra bắt tay ông ta, cam kết rằng anh đã hoàn toàn tha thứ cho ông ta rồi. Jones nói:

“Ông bạn quý hóa ơi, nếu ông đã hài lòng thì ông cứ yên trí rằng tôi cũng đã hài lòng.”

Kể ra, hiểu theo nghĩa nào đó, thì ông chủ quán có nhiều lý do để hài lòng, vì ông ta đã được xơi vô khối quả thôi sơn vào bụng, còn Jones thì không hề bị một quả nào.

Trong suốt khoảng thời gian vừa rồi, Partridge còn bận rửa cho sạch máu mũi ngoài máy bơm, lúc bác quay vào nhà thì cậu chủ và ông chủ quán đang bắt tay nhau. Tính bác vốn yêu hòa bình, nên thấy dấu hiệu giải hòa ấy, bác cũng vui lòng, và tuy trên mặt còn sót lại dấu vết quả đấm của cô hầu phòng Susan, cùng nhiều vết móng tay cô ả cào toạc ra, bác cũng cam tâm thà bằng lòng với kết quả của trận đánh vừa rồi, còn hơn cố đạt được thắng lợi tốt đẹp hơn trong một trận đánh khác.

Nàng Susan anh thư cũng thỏa mãn với chiến thắng của mình, tuy có bị tím bầm một bên mặt, tức là do chiến công của Partridge vào phút lâm trận. Vậy là giữa hai người đã hình thành một sự liên minh, và chính những bàn tay đã từng là những công cụ chiến tranh kia, bây giờ lại là những sứ giả của hòa bình.

Câu chuyện thế là được giải quyết êm đẹp, viên trung sĩ cũng tỏ thái độ tán thưởng, mặc dầu xem ra có vẻ trái với những nguyên tắc nghề nghiệp của ông ta. Ông ta nói:

“Ấy đấy, thế mới là đoàn kết chứ. Mẹ kiếp, tôi chúa ghét hai người nào choảng nhau xong vẫn còn thù nhau. Bạn bè xích mích với nhau, cách giải quyết duy nhất là theo lối thật sự bạn bè, như đàn ông ta nói, bằng quả đấm, bằng gươm, hay súng tùy sở thích, rồi là bỏ qua. Phần tôi, mẹ kiếp, tôi có choảng nhau với bạn thì mới quý bạn hơn. Thù hằn nhau là kiểu người Pháp chứ không phải là kiểu của người Anh.”

Đoạn ông ta đề nghị mở một lễ rảy rượu, coi như phần cần thiết cho nghi lễ của mọi thứ hiệp định thuộc loại này. Có lẽ, đọc đến đây, độc giả có thể kết luận rằng ông ta rất thạo về cổ sử, điều này cũng rất có thể. Song tôi không dám khẳng định dứt khoát, vì ông ta không viện dẫn một căn cứ đáng tin nào để chứng minh cho phong tục kia. Có điều chắc chắn ông ta phải rút ra ý kiến đó từ một căn cứ nào đó có uy tín lắm, bởi vì ông ta ra sức thề độc cho mọi người tin.

Thoạt nghe lời đề nghị, Jones liền đồng tình ngay với viên trung sĩ uyên bác này, anh gọi lấy một cái bát, hoặc đúng hơn là một cái cốc vại, đem rót đầy thứ rượu mạnh vẫn dùng trong những dịp tương tự, và đích thân khai mạc cuộc lễ. Tay phải anh cầm tay ông chủ quán, tay trái nâng cốc, Jones nói mấy lời thông thường, đoạn uống cốc rượu ấy. Sau đó, mọi người có mặt đều bắt chước làm theo. Cũng chẳng cần phải miêu tả chi tiết toàn bộ nghi thức làm gì, vì nó cũng không khác mấy tí những cuộc liên hoan vẫn thường được các tác giả thời cổ miêu tả và các tác giả thời nay sao chép lại. Có khác chăng, chủ yếu là ở hai điểm này: một là, mọi người chỉ đổ rượu vào cuống họng mà thôi, và hai là: viên trung sĩ, với tư cách tu sĩ hành lễ, uống cuối cùng, nhưng tôi tin rằng ông ta coi trọng nghi thức thời cổ ở chỗ ông ta uống một hơi rượu dài nhất, hơn hẳn mọi người, và ở chỗ ông ta là người duy nhất có mặt ở đó không góp xu nào vào cuộc liên hoan, ngoài việc chiếu cố tham dự vào đó.

Bấy giờ, đám khách quý hóa mới quây quần xung quanh bếp lửa, mặc sức pha trò. Partridge chẳng những quên hẳn sự thất bại vừa qua của mình, lại còn biến cơn đói thành cơn khát, chẳng mấy chốc cũng hóa ra một tay khôi hài. Tuy nhiên, chúng ta cũng tạm từ biệt đám khách dễ chịu này một chốc để theo Jones cùng bà Waters lên phòng riêng của họ, trên bàn thấy dọn sẵn bữa ăn trưa lúc nãy Jones đã đặt. Kể ra cũng chẳng mất nhiều thì giờ lắm mới soạn xong bữa ăn này, vì nó đã được nấu từ ba hôm trước, bây giờ nhà bếp chỉ phải làm một việc là hâm lại cho nóng.

CHƯƠNG V

Một lời biện hộ cho người anh hùng có cái dạ dày tốt, cùng một đoạn văn miêu tả một cuộc chiến yêu đương.

Dù cho những người anh hùng vì được kẻ khác bợ đỡ, có những ý nghĩ ghê gớm thế nào về chính họ, hoặc dù cho người đời nghĩ về họ cao xa đến đâu, nhất định ở họ vẫn có nhiều phần trần tục hơn thiêng liêng. Cho dù tâm hồn họ có cao cả đến đâu, ít nhất thể xác họ (là cái phần quan trọng nhất của nhiều người anh hùng) vẫn có những yếu đuối tệ hại nhất, vẫn phải tuân theo những chức năng thấp hèn nhất của bản tính loài người. Trong số đó, việc ăn uống, tuy đã có rất nhiều kẻ khôn ngoan cho rằng đây là một điều cực kì tầm thường, không có giá trị triết học, nhưng ở một mức độ nào đó, vẫn phải được những bậc vương công cao quý nhất, những vị anh hùng lừng lẫy nhất, hoặc những triết gia vĩ đại nhất trên trái đất này thực hiện. Mà nhiều khi tạo hóa lại oái oăm đến mức bắt những nhân vật trịnh trọng này phải đóng góp một phần thật nặng nề vào cái chức năng ấy, trong khi những kẻ tầm thường thì phải đóng góp ít hơn.

Nói cho đúng sự thật thì bởi lẽ trong thực tế, bất cứ một kẻ nổi tiếng nào trên trái đất này cũng chỉ là một con người, cho nên không ai cần xấu hổ khi phải tuân theo những yêu cầu của con người. Song, khi những nhân vật vĩ đại mà tôi vừa kể, lại hạ mình xuống mà mưu đồ giành lấy những chức năng tầm thường kia cho riêng họ, thí dụ như khi họ tích trữ, hoặc phá hủy lương thực, do đó, hình như muốn ngăn cấm không cho kẻ khác ăn, thì nhất định khi ấy họ sẽ trở thành đê tiện và đáng khinh bỉ.

Mào đầu vài lời ngắn ngủi thế rồi, chúng tôi mới nghĩ nếu có miêu tả những nhân vật chính của chúng tôi hăng hái quá sức trong việc này cũng không phải là bôi nhọ thanh danh của họ. Quả thật, ta có thể ngỡ ngàng chưa chắc Ulysse đã từng được hưởng một bữa ăn ngon lành hơn, mặc dầu hình như chàng ta có cái dạ dày tốt nhất so với mọi nhân vật khác trong tác phẩm toàn chuyện ăn uống là Trường ca Odyssey*. Ít nhất cũng có tới ba cân cái thứ thịt trước kia đã dự phần cấu tạo nên cơ thể một con bò, lúc này được vinh dự trở thành một phần trong con người Jones công tử.

Chúng tôi nghĩ cần phải nhắc tới chi tiết này, vì nó có thể giải thích thái độ thờ ơ nhất thời của anh chàng đối với người bạn đồng hành xinh đẹp.

Bà Waters ăn rất ít, chỉ bận tâm với những suy tưởng thuộc loại khác hẳn, điều này Jones không để ý tới trước khi anh hoàn toàn thỏa mãn cái đói sau hai mươi bốn tiếng đồng hồ không ăn uống gì. Nhưng bữa ăn vừa chấm dứt thì anh chàng cũng bắt đầu chú ý đến những vấn đề khác, những vấn đề ấy, chúng tôi xin kể với bạn đọc dưới đây.

Từ trước đến giờ chúng tôi rất ít nói tới những ưu điểm riêng của Jones, thực ra anh là một chàng trai trẻ tuổi, điển trai nhất đời. Bộ mặt của anh là hình ảnh của sự mạnh khỏe, lại có những nét bộc lộ rõ bản chất hồn hậu và nhân từ. Quả thật, những đức tính ấy được thể hiện ra rất rõ trên gương mặt của anh. Nghị lực và tính nhạy cảm lộ rõ ở đôi mắt, ai có con mắt nhận xét tinh tường đều thấy rõ, tuy vậy, vẫn có người không nhận thấy vì không tinh ý. Còn như cái vẻ hiền hậu, nhân từ thì lộ ra quá rõ ở cặp mắt, khiến không ai nhìn anh mà không nhận thấy.

Có lẽ vì điều này, cũng như vì nước da rất đẹp, nên khuôn mặt anh chàng có một vẻ thanh nhã hầu như không tả được, khiến cho mặt anh hơi có vẻ phụ nữ, nếu như thân hình và dáng dấp của anh lại không có vẻ hết sức đàn ông. Về khoản sau, anh giống Hercules*, cũng như về khoản trước, anh giống Adonis*. Chẳng những thế, anh lại nhanh nhẹn hoạt bát, nhã nhặn, vui tính và rất sôi nổi yêu đời, khiến cho anh có mặt ở đâu là ở đấy vui vẻ, rộn ràng hẳn lên.

Bạn đọc đã để ý đúng mức đến những điểm khả ái tập trung ở nhân vật chính của chúng ta, đồng thời lại xét hộ cho mới đây bà Waters vừa chịu ơn anh chàng, vậy thì nếu như thấy bà có ý nghĩ tốt về Jones mà bạn có ý nghĩ không tốt về bà thì đó là thái độ đứng đắn giả dối chứ không phải là bộc trực, vô tư.

Song, công việc của tôi là tôn trọng đúng sự thực đã xảy ra, dù cho bà Waters có bị chê trách thế nào cũng mặc. Tình thực mà nói, chẳng những bà Waters có ý nghĩ tốt về Jones mà bà còn rất có cảm tình với anh nữa. Mạnh bạo mà nói trắng ra thì bà đã “yêu”, theo cái nghĩa phổ biến hiện được chấp nhận về từ này, theo nghĩa đó, từ “yêu” được áp dụng một cách không phân biệt cho mọi đối tượng đáng thèm muốn của sự say mê, dục vọng và cảm xúc, và được hiểu là sự lựa chọn của chúng ta đối với một loại thức ăn này chứ không phải loại thức ăn kia. Tuy rằng tình yêu đối với những đối tượng vừa kể có thể là giống nhau trong mọi trường hợp, nhưng những tác động của nó phải được xem là khác nhau, bởi lẽ cho dù chúng ta có thể yêu một miếng thịt thăn bò ngon tuyệt, một chai rượu vang Pháp màu hồng thắm, hoặc một cây vĩ cầm xứ Cremona* đến đâu đi nữa, thì chúng ta cũng chẳng bao giờ mỉm cười, liếc tình, hoặc ăn diện, tán tỉnh, hay cố gắng chiếm đoạt cảm tình của miếng thịt bò… bằng một thủ đoạn hoặc mưu kế nào đó. Đã hẳn là thỉnh thoảng chúng ta có thể thở dài đấy, nhưng nói chung đều là lúc những đối tượng đáng yêu vắng mặt chứ không phải là có mặt. Nếu không thì chúng ta rất có thể phàn nàn rằng chúng bạc bẽo và vô tình, với cùng một lý do như nàng Pasiphae đã phàn nàn về con bò đực của mình mà nàng đã cố gắng ve vãn bằng đủ mọi cách làm đỏm, những cách làm đỏm đã từng đạt được kết quả tốt đẹp trong phòng khách với những vị thượng lưu thanh lịch có trái tim đa cảm và mềm yếu hơn.

Tình yêu có tác động trái ngược đến những con người thuộc cùng một loại nhưng khác giới tính. Trong trường hợp này, hễ ta đã yêu, thì điều ta quan tâm nhất là giành được cảm tình của đối tượng được ta yêu. Vì thanh niên chúng ta, nếu được dạy dỗ mọi nghệ thuật làm cho mình trở thành khả ái, thì còn cốt nhằm mục đích nào khác nữa? Nếu không phải là vì nhằm đạt được thứ tình yêu này thì tôi ngờ rằng những nghề trang điểm và phô trương con người khó lòng giúp cho người ta kiếm sống nổi. Ngay cả những bậc thầy vĩ đại vẫn dạy bảo kiểu cách cư xử cho chúng ta, mà nhiều người vẫn coi là dạy cho chúng ta cái điều chủ yếu phân biệt ta với kẻ thô lậu, kể cả các ông thầy dạy khiêu vũ nữa, có lẽ cũng không có chỗ đứng trong xã hội. Nói tóm lại, mọi cái duyên dáng mà các quý bà, quý cô trẻ tuổi cùng các quý ông nữa vẫn học hỏi lẫn nhau, cũng như bao nhiêu cách tô điểm tự họ thêm vào với sự giúp đỡ của tấm gương, trong thực tế, chính là những spicula et faces amoris thường đã được Ovid nhắc tới luôn, hoặc như thỉnh thoảng ta thường gọi đó là toàn bộ đội pháo binh của tình yêu.

Vừa ngồi vào bàn ăn cùng nhân vật chính của chúng ta, bà Waters đã huy động ngay đội pháo binh ấy để tấn công anh chàng. Đến đây, chúng tôi sắp đánh bạo vẽ một bức tranh xưa nay chưa từng được ai miêu tả bằng văn xuôi cũng như bằng thơ, cho nên chúng tôi nghĩ nên cầu xin sự giúp đỡ của một số nhân vật siêu phàm, mà chúng tôi chắc sẽ vui lòng tiếp sức nhân dịp này.

“Hỡi các nàng duyên dáng, yêu kiều! Các nàng vẫn sống trong những tòa lâu đài bồng lai là gương mặt nàng Seraphina, các nàng quả thật là thần tiên, bao giờ cũng có mặt bên nàng Seraphina và biết rõ mọi nghệ thuật làm say lòng người, các nàng hãy cho biết những thứ vũ khí hiện được dùng để chiếm lĩnh trái tim của Jones công tử, là thứ vũ khí gì?”

“Thoạt tiên, từ cặp mắt xanh tình tứ, với đôi tròng mắt ngời sáng lóe lên, bay vút ra hai cái liếc tình sắc nhọn, nhưng may mắn cho nhân vật chính của chúng ta, chúng chỉ trúng miếng thịt bò to kếch anh chàng đang đặt vào đĩa của mình, thế là phí sức vô ích. Người nữ chiến binh kiều diễm nhận thấy mình thất bại, lập tức từ vòm ngực xinh đẹp của nàng phát ra một tiếng thở dài rầu rĩ, tiếng thở dài ấy không ai nghe thấy mà không mủi lòng, nó có đủ khả năng quét sạch một lúc hàng tá công tử bột, nó mới nhẹ nhàng, ngọt ngào và êm đềm làm sao, nhất định là cái vẻ gợi tình của nó phải tìm được con đường tế nhị đi thấu vào trái tim nhân vật chính của chúng ta, nếu như nó không bị cái tiếng ồng ộc thô tục của thứ rượu trong chai át đi, khiến cho anh chàng không nghe thấy vì đang bận rót rượu ra cốc. Nàng có thử dùng thêm nhiều thứ vũ khí khác, nhưng vị thần Ăn uống (nếu quả thật có vị thần này, tôi cũng không dám chắc chắn) vẫn bảo hộ cho tín đồ của mình, hoặc giả có thể không phải là dignus vindice nodus, và sự an toàn lúc này của Jones có lẽ là nhờ vào những phương tiện tự nhiên, vì nếu như thông thường tình yêu bảo vệ người ta khỏi cái đói tấn công thì trong một số trường hợp, rất có thể cái đói cũng bảo vệ chúng ta khỏi bị tình yêu tấn công.

Mỹ nhân thấy mình bị thất bại liên tiếp thì phát cáu, bèn quyết định ngưng dùng vũ khí trong một lúc. Trong thời gian ấy, nàng chuẩn bị sẵn sàng mọi chiến cụ dùng cho cuộc chiến tình ái, để sẵn sàng tấn công lại lúc nào bữa ăn chấm dứt.

Khăn bàn vừa được dọn đi thì nàng lại bắt đầu điều binh khiển tướng. Thoạt tiên, nàng nghiêng đầu ghé mắt bên phải kề sát Jones công tử, và từ đuôi mắt bắn ra một cái nhìn sắc như dao cau, tuy rằng phần lớn sức mạnh của cái nhìn này đã bị tiêu phí trước khi cắm trúng vào nhân vật chính của chúng ta, nhưng cũng không phải là hoàn toàn vô hiệu quả. Mỹ nhân nhận thấy thế vội vàng thu cặp mắt lại, nhìn xuống, tuồng như nàng lo lắng băn khoăn về việc mình vừa làm, tuy nhiên, bằng cách ấy, nàng chỉ định tâm làm cho chàng lơ là cảnh giác, phải mở to cặp mắt ra, và qua cặp mắt ấy nàng định tâm đột kích vào trái tim chàng. Bấy giờ nàng mới dịu dàng ngước cặp mắt sáng ngời đã bắt đầu gây được ấn tượng đối với chàng Jones đáng thương, và bằng một nụ cười, tỏa ra một tràng những duyên dáng nho nhỏ từ toàn thể vẻ mặt của nàng. Không phải là một nụ cười sung sướng hay hân hoan, mà là một nụ cười đầy tình yêu thương mà đa số các quý bà, quý cô vẫn sẵn có, nó giúp cho họ đồng thời phô trương được vẻ vui tươi, những lúm đồng tiền xinh xinh và hàm răng trắng ngần của họ.

Nhân vật chính của chúng ta bị nụ cười kia bắn trúng mắt, lảo đảo vì sức mạnh của nó. Chàng bắt đầu thấy rõ mưu đồ của kẻ địch và cũng bắt đầu cảm thấy mưu đồ đó đã đạt được kết quả. Hai bên bèn tiến hành một cuộc thương lượng. Suốt thời gian ấy, người mỹ nữ xảo quyệt cứ tiếp tục tấn công một cách kín đáo không thể nhận thấy được, thành thử chưa cần lặp lại những hành động chiến tranh, mà hầu như nàng đã chinh phục được trái tim của chàng rồi. Nếu phải thú nhận sự thực thì tôi e rằng Jones công tử duy trì sự kháng cự theo kiểu Hà Lan, và đã phản bội mà đem cả đơn vị đồn trú ra hàng, chẳng nghĩ gì đến lời cam kết của mình với nàng Sophia kiều diễm. Nói tóm lại, khi cuộc thương lượng về ái tình vừa chấm dứt, và mỹ nữ cũng để phơi bày ra đội pháo binh của mình bằng cách vô tình để cho chiếc khăn mùi xoa tuột khỏi cổ rơi xuống, thì trái tim của Jones công tử cũng hoàn toàn bị chiếm đoạt. Thế là nhà chinh phục xinh đẹp ấy được hưởng những thành quả thông thường của chiến thắng.”

Đến đây, các nàng duyên dáng, yêu kiều thấy nên chấm dứt việc miêu tả họ, và đến đây chúng tôi cũng thấy nên chấm dứt chương này.

CHƯƠNG VI

Một cuộc trò chuyện thân mật trong bếp dẫn tới một kết cục rất thông thường, tuy không lấy gì làm thân mật lắm.

Trong khi cặp tình nhân của chúng ta đang cùng nhau vui thú theo cách đã được miêu tả một phần ở chương trên, thì họ cũng tạo điều kiện cho những người bạn tốt của mình có một đề tài để kháo chuyện với nhau, đồng thời để họ uống rượu cho tinh thần thêm sảng khoái.

Lúc ấy họ đang tụ tập quanh bếp lửa, không kể ông chủ quán và bà chủ quán thỉnh thoảng lại đi ra đi vào, còn có Partridge, viên trung sĩ, bác xà ích đánh xe cho cô tiểu thư và người hầu gái. Partridge kể lại cho mọi người nghe những điều mình được ông già trên đồi cho biết về sự tình bà Waters lúc Jones bắt gặp ra sao, tiếp theo, viên trung sĩ kể lại phần tiểu sử của bà mà ông ta biết. Lúc bảo rằng bà là vợ ông Waters, đại úy trong trung đoàn của họ, thường cùng đồn trú với ông ta luôn. Ông ta bảo:

“Nhiều người cứ nghi nghi hoặc hoặc, không biết chắc liệu họ có cưới xin hợp pháp tại nhà thờ hay không. Nhưng tôi nghĩ đó không phải là việc của tôi. Nếu phải thề trước thánh giá, thì tôi phải thú nhận rằng bà ấy cũng chẳng hơn gì cánh chúng ta mấy tí, tôi cho rằng khi nào mặt trời chiếu sáng ngày mưa thì ông đại úy có thể lên thiên đường được. Mà nếu quả thế thì cũng chẳng liên quan gì ở đây, vì ông ấy không thiếu bạn đồng hành. Còn về quý bà ấy thì của đáng tội, là một quý bà rất tốt, rất quý trọng nhà binh, luôn tỏ ra đánh giá họ đúng mức. Bà đã xin cho nhiều người lính tội nghiệp được tha, nhờ lòng tốt của bà ấy, lính chẳng bị phạt bao giờ. Có điều chắc chắn là viên sĩ quan cầm cờ Northerton trong lần trú quân vừa qua và bà ấy đã thân mật với nhau lắm, tình thực câu chuyện là như thế đấy. Nhưng ông đại úy chẳng biết tí gì, vả lại ông ấy vẫn được thỏa thích thì nó cũng chẳng có nghĩa lý gì cả. Ông ấy chẳng yêu quý bà ấy kém đi một li, mà đứa nào nói xấu bà ấy thì ông ấy đâm cho thủng ruột, cho nên riêng tôi, tôi không nói xấu bà ấy, tôi chỉ nhắc lại lời đứa khác nói thôi, và nhất định hễ mọi người đều nói, ắt phải có phần nào sự thực.”

Partridge kêu lên:

“Phải, phải, thực lắm chứ, tôi cam đoan vậy. Veritas odium parit.”

Bà chủ quán đáp:

“Toàn chuyện nhảm nhí. Bây giờ bà ấy ăn mặc vào rồi, nom rõ ra dáng một quý bà sang trọng lắm. Bà ấy xử sự cũng ra dáng một quý bà thượng lưu lắm, bà ấy trả cho tôi những một đồng guinea vì tôi cho mượn áo.”

Ông chủ quán kêu lên:

“Quả thật là một bà đáng quý, nếu bà vợ tôi không quá hấp tấp thì đã không xảy ra chuyện lôi thôi với bà ấy ngay lúc đầu.”

Bà vợ đáp:

“Ông cần bới chuyện ấy ra với tôi thế cơ à? Nếu không có ông nói nhăng nói nhít thì đâu đến nỗi? Ông không được nhúng tay vào những việc không dính đến mình và chớ có thở ra những lời ngu ngốc.”

Ông chồng nói:

“Thôi, thôi, chuyện đã qua, chẳng sửa lại được, việc ấy ta nên coi là đã xong hẳn rồi.”

Bà vợ kêu lên:

“Phải, lần này thì coi là đã xong, nhưng từ giờ trở đi, liệu có sửa được không? Đây không phải là lần đầu tiên tôi xấu mặt vì cái thói dở ngô dở ngọng của ông. Tôi đã bảo ông hãy biết giữ mồm giữ miệng trong cái nhà này, và chỉ nhúng vào những chuyện ở ngoài đường có liên quan đến ông. Ông còn nhớ cách đây bảy năm đã xảy ra chuyện gì không?”

Ông chồng nói:

“Này! Bà nó ơi, chuyện đã qua rồi đừng có bới ra làm gì. Thôi, thôi, mọi sự thế là tốt đẹp. Những việc tôi làm, tôi đã ân hận lắm rồi.”

Bà chủ quán định đáp lại thì viên trung sĩ đứng lên gạt đi và hòa giải. Partridge lấy làm bực mình lắm, xưa nay tính bác vốn ưa những chuyện vui đùa, và cũng là tay thích gây ra những chuyện xích mích vô hại thường có khuynh hướng dẫn tới kết cuộc hài hước hơn là bi đát.

Viên trung sĩ hỏi Partridge rằng có phải bác cùng cậu chủ đang đi du lịch không.

Partridge đáp:

“Đâu phải thế, xin ngài biết cho rằng tôi không phải là người ở của ai hết. Đời tôi đã gặp nhiều chuyện bất hạnh thật, nhưng tôi vẫn viết kèm tên tôi chữ quý ông. Bây giờ, nom bề ngoài tôi nghèo nàn, giản dị thế này, nhưng tôi đã có thời dạy ở trường tiểu học. Sed hei mihi! Non sum quod fui.”

Viên trung sĩ nói:

“Thưa ngài, mong ngài chớ giận. Vậy chứ nếu như tôi dám táo bạo tò mò mà hỏi, ngài cùng bạn ngài đi du lịch nơi nào?”

Partridge đáp:

“Ngài gọi chúng tôi như thế mới đúng. Amici sumus. Xin cam đoan với ngài rằng bọn tôi là một trong số những người dòng dõi nhất đất nước này đấy (nghe nói vậy hai vợ chồng ông chủ quán cũng vểnh tai lên). Bạn tôi là người thừa kế của tôn ông Allworthy.”

Bà chủ quán hỏi:

“Thế nào, có phải vị điền chủ đã làm bao nhiêu việc tốt cho cả xứ này không?”

Partridge đáp:

“Chính ông ấy.”

Bà chủ quán bèn nói:

“Thế thì tôi cam đoan rằng sau này bạn ngài sẽ có một tài sản kếch xù.”

Partridge đáp:

“Chuyện ấy thì chắc rồi.”

Bà chủ quán nói:

“Phải, thoạt nhìn bạn ngài, tôi đã nghĩ ngay đây là một nhân vật thượng lưu, nhưng mà cái ông chồng tôi kia kìa, là khôn ngoan hơn tất cả mọi người.”

Ông chồng đáp:

“Bà nó ơi, tôi đã thừa nhận rằng tôi nhầm rồi mà.”

Bà vợ nói:

“Vâng, là nhầm! Thế có bao giờ ông thấy tôi nhầm thế không?”

Ông chủ quán hỏi:

“Thưa ngài, nhưng sao một vị thượng lưu sang trọng như vậy lại đi bộ về vùng quê?”

Partridge đáp:

“Nào tôi có biết. Những vị thượng lưu sang trọng cũng hay lập dị. Anh ta hiện có đến một tá ngựa và gia nhân ở Gloucester, nhưng cũng chả dùng vào việc gì. Vì đêm hôm qua, trời oi bức, anh ta đi dạo chơi ở cái đồi cao đằng kia để hóng gió. Tôi cùng đi với anh ta cho vui, nhưng đố các ông các bà gặp lại tôi ở chỗ đấy một lần nữa đấy. Cả đời tôi chưa bao giờ kinh hãi như lần này. Anh ta gặp một người kì quái nhất đời.”

Ông chủ quán kêu lên:

“Xin cứ treo cổ tôi lên, nếu đấy không phải là Ông già trên đồi, người ta vẫn gọi thế, nếu quả thật đấy là một con người. Nhưng tôi biết, nhiều người lại tin chắc đấy là một con quỷ sống tại đó.”

Partridge đáp:

“Ờ, ờ, cũng có vẻ như thế lắm, bây giờ các ông nói vậy thì tôi cũng thành thực tin rằng đấy là một con quỷ, tuy tôi không nhìn thấy cái móng chân tách đôi của nó, nhưng có lẽ nó có phép giấu cái chân ấy đi, vì ma quỷ muốn hiện hình thế nào cũng được cơ mà.”

Viên trung sĩ nói:

“Thưa ngài, mong ngài đừng giận, nhưng xin ngài cho biết con quỷ là loại người thượng lưu nào? Tôi thường được nghe một số sĩ quan trong quân đội chúng tôi nói rằng không hề có loại người ấy, chẳng qua, đó là một mánh khóe của mấy ông mục sư để tránh cho mình khỏi bị phá sản, là vì nếu ai ai cũng biết rằng không hề có quỷ dữ thì các ông mục sư cũng vô dụng như bọn tôi trong thời bình.”

Partridge nói:

“Các sĩ quan ấy hẳn là những học giả uyên thâm lắm.”

Viên trung sĩ đáp:

“Cũng chẳng học giả lắm đâu, tôi tin rằng kiến thức của họ chẳng bằng một nửa của ngài. Tôi cũng nghĩ, dù họ nói thế nào đi nữa, thì vẫn phải có quỷ dữ, và dù trong số những người nói điều ấy có cả một vị đại úy, vì tôi cứ nghĩ thế này, nếu không có ma quỷ thì sao người ta vẫn nói tống khứ những kẻ xấu đi với ma quỷ*, tôi đọc sách vẫn thấy nói thế cơ mà.”

Ông chủ quán nói:

“Một số các vị sĩ quan của ngài sẽ thấy là có quỷ dữ cho họ biết thân, tôi tin là như vậy. Tôi không hỏi nhưng chắc chắn rồi họ sẽ phải thanh toán cho tôi mấy món nợ cũ. Có một ông sĩ quan đến trú quân ở nhà tôi đến nửa năm trời, ông ta còn chiếm cả cái giường tốt nhất của tôi, mà hàng ngày nào có tiêu lấy được một xu gọi là có, ấy thế mà còn cho lính xào cải bắp trong bếp nhà tôi, vì tôi không chịu dọn cho các vị ấy ăn ngày Chủ nhật. Phàm ai là người Cơ đốc ngoan đạo ắt phải mong mỏi có ma quỷ để trừng phạt những quân khốn kiếp ấy chứ!”

Viên trung sĩ nói:

“Ơ này, ông chủ quán, đừng có lăng mạ nhà binh, tôi không dung tha chuyện ấy đâu nhé!”

Ông chủ quán đáp:

“Trời chả đánh chết cái bọn nhà binh. Tôi đã khổ vì họ quá đủ rồi.”

Viên trung sĩ phân bua:

“Xin các vị làm chứng hộ cho. Ông ta lăng mạ đức vua, và đó là tội khi quân mạn thượng.”

Ông chủ quán cãi:

“Tôi lăng mạ đức vua đâu nào? Ngài chỉ nói láo!”

Viên trung sĩ nói:

“Có, ông có lăng mạ đức vua. Ông lăng mạ nhà binh tức là ông lăng mạ đức vua, hai việc chỉ là một; bởi vì hễ kẻ nào lăng mạ nhà binh thì cũng sẽ lăng mạ đức vua nếu hắn dám, cho nên về vấn đề này thì hai việc ấy cũng chỉ là một.”

Partridge xen vào, nói:

“Ngài trung sĩ, xin ngài thứ lỗi cho, như thế là non sequitur.”

Viên trung sĩ đang ngồi đứng bật dậy:

“Đừng giở cái thứ tiếng lạ tai của ngài ra. Tôi sẽ không ngồi ở đây để nghe người ta lăng mạ nhà binh mãi đâu.”

Partridge nói:

“Ông bạn ơi, ngài hiểu lầm tôi rồi. Tôi không hề lăng mạ nhà binh. Tôi chỉ nói rằng kết luận của ngài là non sequitur*.”

Viên trung sĩ lại kêu lên:

“Cả ngài cũng lăng mạ nhà binh. Đừng có sequitur gì nữa hết. Các ngài là một bọn vô lại, tôi sẽ chứng minh cho các ngài thấy. Cược hai mươi đồng bảng, tôi sẽ đấu với người khỏe nhất trong bọn các ngài.”

Lời thách thức này có tác dụng làm cho Partridge phải nín thít, bác vừa được xơi một bữa đòn no nê, chưa có bụng nào để chứa thêm nữa. Nhưng bác xà ích thì xương cốt chưa ê ẩm bao nhiêu nên hình như hãy còn thèm ẩu đả lắm. Bác không bỏ qua sự khiêu khích một cách quá dễ dàng, vì bác quan niệm rằng sự lăng mạ này phân nào có đụng đến mình. Đang ngồi, bác bèn đứng phắt dậy, tiến lại bên viên trung sĩ, thề rằng bác tự coi mình cũng là một người anh hùng không kém bất cứ ai trong quân đội, bác thách thức viên trung sĩ đọ sức với mình và cược một đồng guinea. Viên trung sĩ chấp nhận lời thách đấu, nhưng từ chối không đánh cuộc. Thế là cả hai cởi áo lâm trận ngay lập tức, cho tới lúc nhà lãnh đạo ngựa bị nhà lãnh đạo người nện cho một trận nhừ tử, bắt buộc phải dùng chút hơi tàn còn lại để xin đầu hàng, đối phương mới thôi.

Lúc này, vị tiểu thư muốn lên đường, đã ra lệnh sửa soạn xe ngựa, nhưng vô hiệu, tối hôm ấy bác xà ích không còn khả năng làm nhiệm vụ của mình nữa.

Cái tội gây ra sự mất năng lực này, một kẻ ngoại đạo thời cổ ắt sẽ gán cho thần Rượu cũng như thần Chiến tranh, bởi vì trong thực tế, cả hai chiến sĩ đều đã cùng hy sinh thân mình cho vị thần thứ nhất cũng như vị thần thứ hai. Nói nôm na thì tức là cả hai cùng say bét nhè, mà bác Partridge thì cũng chẳng khá gì hơn. Còn ông chủ quán thì nghề nghiệp của ông vốn là uống rượu, cho nên rượu mạnh chẳng có tác dụng gì đối với ông hơn là đối với bất cứ một thứ chai hũ nào khác trong quán.

Bà chủ quán được mời lên phục vụ Jones và bà Waters lúc uống trà, bèn kể lại cho họ nghe tỉ mỉ về phần cuối của cảnh tượng vừa rồi, đồng thời bà tỏ thái độ hết sức quan tâm đến vị tiểu thư nọ. Bà nói:

“Cô ấy bực mình lắm vì bị ngăn trở không tiếp tục được cuộc hành trình. Nom cô ấy mới xinh đẹp làm sao, nhất định là tôi đã gặp ở đâu rồi. Tôi đoán là cô ấy đã phải lòng ai rồi bỏ nhà mà đi. Biết đâu chẳng có một cậu công tử nào đó đang chờ cô ấy, tâm hồn hai người cùng rầu rĩ như nhau.”

Nghe mấy lời ấy, Jones thở dài buồn bã. Bà Waters tuy nhận thấy nhưng vì bà chủ quán còn ở trong phòng nên không đưa ra nhận xét gì, khi người đàn bà quý hóa này đi khỏi rồi, bà không nhịn được, nói vài câu bóng gió, ngụ ý bà nghi ngờ có kẻ tình địch nguy hiểm nào đang giành giật với mình cảm tình của anh chàng. Thấy bộ điệu lúng túng của Jones, bà càng yên trí là đúng, tuy anh không hề trả lời một cách thẳng thắn những câu hỏi của bà. Nhưng trong chuyện yêu đương, bà vốn không khó tính lắm nên cũng chẳng quan tâm khám phá bằng được sự thật. Được nhìn bộ mặt điển trai của anh chàng là thỏa con mắt rồi, vì không nhìn thấy được trái tim anh chàng nên bà cũng chẳng chú ý đến nó làm gì. Bà có thể ăn uống ngon lành trên cái bàn tiệc của tình yêu, không cần nghĩ rằng có kẻ khác đã từng, hoặc sau này có thể sẽ thưởng thức cùng một bữa ăn ấy. Thái độ này, nếu chẳng được là thanh tao lắm, thì cũng là có nhiều phần thực tế, và cũng ít đành hanh hơn, mà có lẽ cũng không xấu thói và ích kỷ bằng những đòi hỏi của loại đàn bà có thể vui lòng chịu để người tình khước từ không chiều chuộng, miễn là họ được yên tâm phần nào rằng không một kẻ nào khác chia sẻ người tình của họ.

CHƯƠNG VII

Nói về lai lịch bà Waters đầy đủ hơn, vì cớ gì bà lâm vào hoàn cảnh nguy ngập kia, rồi được Jones cứu thoát.

Mặc dầu tạo hóa không hề pha trộn với tỷ lệ cân bằng thói tò mò và thói phù phiếm trong khi tạo ra bản chất mỗi người, song có lẽ không một ai là không được tạo hóa ban cho một tỷ lệ cân xứng giữa hai thói xấu này, đủ để ta cần có nhiều sự khéo léo và cũng phải đau khổ nữa mới khuất phục và kiềm chế nổi. Tuy nhiên, sự chinh phục này tuyệt đối cần thiết cho hết thảy mọi người muốn xứng đáng với tên gọi người khôn ngoan và có giáo dục. Jones có thể được gọi là một người có giáo dục cho nên anh đã nén đi sự tò mò mà nhất định việc gặp gỡ bà Waters trong một tình cảnh đặc biệt phải gợi lên. Kể ra mới đầu, anh chàng cũng gợi ý bằng vài lời bóng gió với người phụ nữ, nhưng thấy bà có ý lẩn tránh không giải thích, thì anh cũng bằng lòng mà không đòi biết gì hơn, nhất là Jones lại yên trí ví thử bà Waters kể lại toàn bộ sự thực, thể nào cũng có vài tình tiết khiến bà phải đỏ mặt. Bởi lẽ rất có thể một vài bạn đọc của chúng tôi không chịu bỏ qua dễ dàng như vậy, và vì chúng tôi cũng rất muốn thỏa mãn yêu cầu của tất cả mọi người, cho nên chúng tôi đã dày công dò hỏi để nắm được sự thật, và đem kể lại đây để kết thúc quyển này.

Người đàn bà này đã chung sống mấy năm với một viên đại úy tên Waters, một đại úy trong trung đoàn của Northerton. Bà vẫn được coi là vợ viên sĩ quan và mang tên ông ta, song như lời viên trung sĩ, về chuyện hai người lấy nhau có giá thú hay không thì có vài điều hồ nghi mà chúng tôi cũng không giải quyết ngay ở đây vội.

Tôi lấy làm rầu lòng mà nói rằng một thời gian bà Waters có giao thiệp thân mật với viên sĩ quan cầm cờ đã nói ở trên, điều này khiến cho tiếng tăm của bà không được tốt đẹp lắm. Bà đặc biệt yêu thương gã trai trẻ này, điều ấy đã quá rõ rồi, còn như bà có làm điều gì đáng tội nữa hay không thì chuyện ấy cũng không thật rõ ràng lắm, trừ phi chúng ta chịu tin rằng không bao giờ đàn bà ban cho đàn ông mọi ân huệ mà còn bớt lại một ân huệ cuối cùng không ban nốt cho họ.

Một sư đoàn của trung đoàn có đại úy Waters trong đó đã hành quân trước đại đội mà Northerton là sĩ quan cầm cờ hai ngày, thành ra sư đoàn kia đã tới Worcester ngay sau hôm xảy ra vụ xung đột đáng tiếc giữa Jones và Northerton, như chúng tôi đã kể.

Bà Waters cùng viên đại úy đã thống nhất với nhau rằng bà sẽ chỉ cùng ông đi theo cuộc hành quân đến Worcester thôi. Đến đó, hai người sẽ chia tay nhau, bà sẽ trở về Bath và ở lại đó cho tới khi chiến dịch mùa đông dẹp quân phiến loạn chấm dứt.

Northerton cũng được báo cho biết sự sắp đặt này. Nói cho đúng sự thực thì bà Waters đã bảo hắn đến đúng chỗ ấy, hứa rằng mình sẽ ở lại Worcester chờ đại đội của hắn tới nơi. Bà nhằm mục đích gì, có dụng ý thế nào, xin để các bạn đọc tự đoán lấy, bởi vì, tuy chúng tôi buộc phải kể lại sự thật đấy, nhưng chúng tôi không bị ép buộc phải đi ngược lại con người mình mà đưa ra những lời bình phẩm bất lợi cho cái phần đáng yêu nhất của nhân loại.

Northerton vừa trốn khỏi nhà giam như ta đã thấy, lập tức hối hả đuổi theo cho kịp bà Waters. Hắn vốn là tay nhanh nhẹn, hoạt bát nên đại úy Waters mới từ biệt vợ ra đi được vài tiếng đồng hồ, hắn đã mò được tới thành phố kia rồi. Vừa đến nơi hắn chẳng ngần ngại kể ngay cho bà Waters rõ câu chuyện không may đã xảy ra như thế nào. Cứ lời hắn kể thì câu chuyện quả là bất hạnh, hắn hoàn toàn bỏ qua mọi chi tiết có thể gọi là lỗi lầm, ít nhất là trước tòa án của danh dự, tuy hắn còn để lại một số chi tiết có lẽ rất đáng ngờ trước tòa án của pháp luật.

Phải nói điều này vì thanh danh của giới phụ nữ, nói chung, so với nam giới, họ có khả năng yêu say mê, mãnh liệt mà bề ngoài có vẻ là vô tư, nghĩa là chỉ nhằm điều tốt lành cho kẻ được mình yêu. Do đó, vừa rõ nỗi nguy hiểm đang đe dọa cho người tình của mình, bà Waters quên hết mọi sự, chỉ lo sao cho người tình được an toàn, đó cũng là vấn đề dễ chịu không kém đối với Northerton, cho nên hai người lập tức đem ra bàn tính với nhau.

Bàn đi tính lại mãi, cuối cùng hai người đồng ý rằng viên sĩ quan cầm cờ sẽ đi tắt đường quê đến Hereford, từ đó, hắn có thể kiếm phương tiện vận chuyển nào đó để tới một hải cảng thuộc vùng Wales, rồi trốn ra nước ngoài. Bà Waters tuyên bố suốt cuộc hành trình này bà sẽ cùng đi với hắn. Bà lại có thể cấp cho hắn tiền để đi trốn, một điều quan trọng đối với Northerton. Trong túi bà lúc ấy có ba tờ bạc giấy, tổng cộng là chín mươi bảng, không kể một ít tiền lẻ và một cái nhẫn kim cương quý giá đeo trên ngón tay. Tất cả những thứ ấy, bà đã tin cậy mà nói thật cho kẻ xấu xa kia biết rõ, không hề ngờ rằng chính vì thế đã làm cho hắn nảy ra ý định cướp đoạt của bà. Giờ đây, nếu họ thuê ngựa đi từ Worcester thì người đuổi theo thể nào cũng phát hiện ra đường đi của họ, cho nên viên sĩ quan cầm cờ đề nghị chặng đường thứ nhất thì đi bộ, người phụ nữ cũng đồng ý ngay, mùa này mặt đường đóng băng cứng, đi bộ lại càng tiện.

Phần hành lý chủ yếu của bà Waters đã gửi trước tới Bath rồi, bây giờ bà chỉ còn phải đem theo vài thứ quần áo. Anh chàng tình nhân tình nguyện mang giúp những thứ đó trong túi hành lý của mình. Mọi sự ấn định xong xuôi vào buổi tối hôm trước. Hôm sau, hai người dậy đi từ sớm, bắt đầu rời Worcester ra đi lúc năm giờ, tức là khoảng hơn hai tiếng đồng hồ sau trời mới sáng rõ. Nhưng hồi này trăng đang tròn, đường cũng đủ ánh sáng để họ đi.

Bà Waters không thuộc loại phụ nữ ẻo lả phải chịu ơn sự phát minh ra xe cộ để có thể xê dịch bản thân từ nơi này đến nơi khác, đối với những người này, một cỗ xe ngựa được coi là một nhu cầu thiết yếu của đời sống. Chân tay bà vốn khỏe mạnh, lanh lẹn, tinh thần bà cũng đang phấn chấn, cho nên bà hoàn toàn có đủ khả năng cùng sóng bước với anh chàng tình nhân nhanh nhẹn.

Họ đi được vài dặm trên đường cái lớn, Northerton bảo hắn được người ta mách cho biết con đường này dẫn đến Hereford, lúc trời rạng sáng, hai người đến ven một cánh rừng lớn. Đột nhiên, hắn dừng lại, giả bộ nghĩ ngợi một lúc, rồi ngỏ ý nghi ngại là nếu cứ đi mãi theo cái đường lớn thì có phần nguy hiểm. Thế là hắn dễ dàng thuyết phục được người bạn đồng hành xinh đẹp cùng hắn rẽ xuống một lối mòn hình như xuyên thẳng qua cánh rừng, cuối cùng, hai người theo lối này đi tới chân đồi Mazard.

Không biết cái kế hoạch đồi bại mà hắn định thực hiện kia là do hắn sắp đặt từ trước, hay đến bấy giờ mới nảy ra trong đầu, tôi không dám quả quyết. Chỉ biết vừa tới chỗ hoang vu ấy, nơi rất có thể hắn nghĩ sẽ không bị ai ngăn trở, đột nhiên hắn tháo ngay cái xà cạp ở chân ra, giở trò hành hung người đàn bà tội nghiệp, cố gắng thực hiện cái việc làm khủng khiếp, đáng ghê tởm như chúng tôi đã miêu tả ở trên. May thay, Jones đến vừa kịp để ngăn cản.

May mắn làm sao cho bà Waters, bà vốn không phải là loại phụ nữ yếu ớt. Thoạt thấy hắn tết một nút thòng lọng bằng cái xà cạp, và nghe hắn nói, bà hiểu rõ hắn có dụng ý ghê tởm thế nào, bà kiên cường tự vệ và chống trả kẻ thù quyết liệt, vừa hét ầm lên kêu cứu, làm cho tên kia bị chậm lại đến mươi phút không thực hiện được ý đồ đen tối của hắn. Đúng lúc sức bà đã kiệt, không chống cự được nữa thì Jones đến vừa kịp, cứu bà thoát khỏi tay tên vô lại. Bà không bị thiệt hại gì, chỉ bị rách toạc chiếc áo mặc trên người, và bị mất chiếc nhẫn kim cương, không rõ là bị tuột khỏi tay trong lúc vật lộn hay là bị Northerton giằng mất.

Thưa bạn đọc, vậy là chúng tôi đã đưa đến cho bạn đọc kết quả của cuộc điều tra công phu mà chúng tôi đã thực hiện để làm vừa lòng bạn đọc. Chúng tôi đã trình bày ở đây một cảnh tượng điên rồ và đốn mạt, khó lòng tin được con người ta có thể phạm vào những tội lỗi như vậy, nếu ta không nhớ rằng, khi ấy tên kia đã đinh ninh mình vừa phạm tội giết người, và tính mệnh đang nằm trong tay pháp luật. Hắn kết luận bỏ trốn là cách duy nhất để đảm bảo an toàn cho mình, cho nên hắn mới nảy ra ý nghĩ chiếm đoạt nhẫn và tiền của người đàn bà đáng thương, coi đó là một cách bù đắp cho gánh nặng lương tâm hắn phải đeo.

Và đến đây, chúng tôi phải dè chừng bạn đọc chớ có căn cứ vào tư cách xấu xa của một tên khốn khiếp như hắn mà đánh giá cả một tập thể đáng kính là giới sĩ quan nói chung trong quân đội ta. Xin bạn đọc lưu ý giúp cho rằng, như chúng tôi đã để bạn đọc rõ, về mặt xuất thân cũng như giáo dục, tên này không phải là người thượng lưu, cũng không phải là hạng người thích hợp để xung vào hàng ngũ của những người thượng lưu. Nếu như sự đê mạt của hắn có thể ảnh hưởng đến kẻ nào khác, ngoài bản thân hắn, nhất định chỉ là những người đã đề bạt hắn làm sĩ quan.

QUYỂN MƯỜI

CÂU CHUYỆN TIẾN TRIỂN TRONG KHOẢNG
MƯỜI HAI GIỜ ĐỒNG HỒ

CHƯƠNG I

Gồm những chỉ dẫn rất cần được các nhà phê bình hiện đại nghiên cứu.

Thưa bạn đọc, chúng tôi không thể biết bạn đọc thuộc loại người nào, có lẽ bạn cũng hiểu biết nhiều về bản tính con người như chính Shakespeare xưa kia, hoặc có lẽ, bạn cũng chẳng khôn ngoan gì hơn một số nhà xuất bản của Shakespeare. E rằng lại đúng là trường hợp thứ hai, nên chúng tôi nghĩ, trước khi cùng nhau đi xa hơn, cần đưa ra với các bạn mấy lời nhắc nhở hữu ích, để các bạn khỏi hiểu lầm và nghĩ sai về chúng tôi một cách tai hại, như một vài nhà xuất bản nói trên đã từng hiểu lầm và nghĩ sai về tác giả của họ.

Vậy thì trước hết, yêu cầu các bạn đọc chớ có vội vã lên án bất cứ việc nào xảy ra trong cuốn truyện này là ngoài lề và không liên quan với dụng ý chính của chúng tôi, nếu như chỉ vì bạn chưa hiểu được ngay lập tức sự việc kia bằng cách nào dẫn đến dụng ý ấy. Quả thật, tác phẩm này có thể được coi là một sự sáng tạo lớn của chúng tôi, và nếu như có một “con thằn lằn” nhỏ bé làm công việc của nhà phê bình mà chưa biết rõ cái cách toàn bộ tác phẩm kết cấu ra sao, và trước khi xem đến đoạn kết thúc cuối cùng mà đã dám chỉ trích một phần nào đó của tác phẩm, thì thật là vô cùng phi lý và ngạo mạn. Chúng tôi phải công nhận rằng sự ám chỉ và hình tượng ẩn dụ chúng tôi dùng ở đây trong trường hợp này có quá đáng, nhưng quả tình không còn cách nào khác thích hợp hơn để biểu lộ sự khác biệt giữa một tác giả thuộc hàng ưu tú và một nhà phê bình thuộc loại kém cỏi nhất.

Hỡi anh chàng “thằn lằn” quý giá của tôi, một lời nhắc nhở khác tôi cần cho anh rõ là anh chớ nên phát hiện ra một sự tương tự quá gần gũi giữa một vài nhân vật xuất hiện trong tác phẩm này, thí dụ như giữa bà chủ quán xuất hiện trong quyển thứ Bảy và bà chủ quán xuất hiện trong quyển thứ Chín. Anh bạn ạ, anh nên biết trong mọi nghề nghiệp, nhiều cá nhân vẫn thống nhất với nhau về một số đặc điểm. Có khả năng bảo tồn những đặc điểm ấy, đồng thời vẫn thể hiện được hành động của họ khác nhau, ấy là tài năng của một nhà văn giỏi. Lại nữa, vạch rõ được sự khác biệt tinh tế giữa hai người cùng bị tác động bởi một sự điên rồ hoặc một thói xấu, cũng là một tài năng khác. Vì ta chỉ thấy cái tài năng thứ hai này ở một số rất ít nhà văn, cho nên cũng chỉ thấy một số rất ít độc giả thực sự phân biệt được điều ấy, mặc dầu tôi tin rằng quan sát được điều ấy là niềm thích thú chủ yếu đối với những ai có khả năng khám phá ra nó, thí dụ, ai cũng có thể phân biệt ngài Epicure Mammon với ngài Fopling Flutter, song nhận ra được sự khác nhau giữa ngài Fopling Flutter và ngài Courtly Nice* đòi hỏi phải có trí phán đoán tinh tế hơn. Bởi thiếu trí phán đoán tinh tế đó cho nên bọn khán giả tầm thường xem kịch vẫn thường tỏ ra hết sức bất công trong rạp hát. Đôi khi tại đó, tôi đã từng biết có một nhà thơ suýt bị kết tội là kẻ cắp, chỉ vì một tang chứng vô nghĩa lý hơn cả sự giống nhau giữa hai bàn tay, bị coi là một tang chứng đối với pháp luật. Trong thực tế, tôi e rằng hết thảy những người đàn bà góa đa tình trên sân khấu đều rất có thể bị lên án là một sự bắt chước đê tiện của nhân vật Dido, song, may thay, rất ít các nhà phê bình sân khấu của chúng ta am hiểu tiếng La tinh đủ để đọc Virgil.

Sau nữa, anh bạn quý hóa ạ, (bởi vì có lẽ là tâm hồn anh khá hơn đầu óc anh), tôi cần bảo cho anh hay rằng chớ lên án một số nhân vật là xấu vì nhân vật ấy không hoàn toàn là một nhân vật tốt.

Nếu như anh quả tình thích thú những mẫu mực của sự hoàn thiện, thì cũng có khá đủ sách được viết ra để anh thưởng thức, nhưng vì trong quá trình giao tiếp của tôi, tôi chưa bao giờ từng gặp người nào như vậy, nên tôi không muốn đưa những nhân vật như thế vào truyện này. Nói tình thực thì tôi cũng hơi hoài nghi không biết con người tầm thường có bao giờ đạt tới mức độ tuyệt hảo ấy chăng, cũng như không biết bao giờ có con quỷ nào xấu xa đến mức đủ để xác minh cho câu…

… nulla virtute redemptum

Avittis*…

… trong thơ của Juvenal*, mà quả thực tôi cũng không thấy đưa những nhân vật thuộc loại hoàn thiện như thiên thần, hoặc sa đọa như quỷ dữ vào một tác phẩm hư cấu thì có lợi gì. Bởi lẽ, cứ suy ngẫm về cả hai loại nhân vật này thì tâm hồn con người ta hình như càng bị chất chứa nhiều nỗi buồn rầu, hổ thẹn hơn là rút ra được từ những mẫu mực ấy điều gì bổ ích. Trong trường hợp thứ nhất, ta vừa bối rối vừa ngượng ngùng trước một mẫu mực của sự ưu việt mà dĩ nhiên ta chẳng hy vọng gì đạt tới, còn như khi suy ngẫm về trường hợp thứ hai, ta cũng có những cảm giác kia khi thấy bản chất tự nhiên mà ta có dự phần lại suy đồi đến mức bỉ ổi, đáng khinh bỉ như vậy.

Thực ra, nếu như một nhân vật có bao hàm sự tốt đẹp đủ khiến cho một tâm hồn có thiện ý phải khâm phục, tuy rằng xem ra cũng có một số thiếu sót nho nhỏ, quas humana parum cavit natura, thì những thiếu sót kia sẽ khơi gợi được sự thông cảm của ta hơn là làm cho ta ghê tởm. Quả thật, không gì có thể có tác dụng hơn về mặt luân lý bằng những khiếm khuyết trong những thí dụ thuộc loại này, bởi vì những thí dụ ấy tạo nên một thứ ngạc nhiên, dễ có sức tác động sâu sắc đến tâm hồn ta hơn là những tội lỗi của đám người xấu xa, đê tiện. Những yếu đuối và những thói xấu của con người mà lại pha trộn với phần lớn cái tốt, càng trở thành những đối tượng nổi bật bên cạnh những đức tính đối lập, và bộc lộ rõ sự thiếu sót của chúng. Và khi chúng ta thấy rõ những thói xấu kia kèm theo hậu quả xấu xa của chúng nơi những nhân vật ta yêu thích, thì điều đó chẳng những dạy cho chúng ta tránh xa thói xấu ấy vì lợi ích của ta, mà còn dạy ta căm thù chúng vì những lầm lỡ chúng đã gây ra cho người được ta yêu mến.

Giờ đây, anh bạn ạ, sau khi đã đưa ra vài lời nhắc nhở như vậy rồi, một lần nữa chúng ta lại bước vào câu chuyện.

CHƯƠNG II

Gồm sự xuất hiện của một vị thượng lưu người Ireland, cùng những sự việc rất lạ lùng diễn ra tại quán trọ.

Ấy là lúc con thỏ nhỏ bé, run rẩy, suốt ngày ru rú nằm trong chỗ ẩn náu vì sợ hãi biết bao nhiêu kẻ thù, và đặc biệt là sợ con người, loài động vật ăn thịt xảo quyệt, độc ác, bây giờ mới nhởn nhơ đùa giỡn trên bãi cỏ, ấy là lúc trên một cái cây mọt rỗng nào đó, con cú, người ca công nhìn thấu trong đêm tối, rúc lên những âm thanh có thể quyến rũ lỗ tai của một số tay sành sỏi thời nay về âm nhạc, ấy là lúc sự sợ hãi vẽ lên hình ảnh đẫm máu của con yêu tinh trong trí tưởng tượng của chú hề dở say dở tỉnh, đang chệnh choạng lần qua những bãi nghĩa địa, hoặc đúng hơn là những bãi xác người để về nhà, ấy là lúc tên lưu manh trộm cướp thì thức dậy, mà những người canh gác lương thiện thì lại ngủ say. Nói nôm na, tức là đang nửa đêm, đám khách khứa tại quán trọ, cũng như những người đã được nhắc tới trong cuốn truyện này, cùng mấy người vừa đến buổi tối, còn đang ngủ. Riêng có chị hầu phòng Susan là còn động đậy vì còn phải quét dọn nhà bếp trước khi lui về trong hai cánh tay của chú bồi ngựa âu yếm và chờ đợi.

Tình hình quán trọ đang như vậy thì có một vị thượng lưu tới. Người này nhảy xuống ngựa, tiến lại gần Susan, cử chỉ đột ngột và lộn xộn, hầu như thở không ra hơi vì vội vàng, vị thượng lưu này hỏi chị ta trong quán trọ có bà khách sang trọng nào trọ không. Đang nửa đêm, lại thấy người này có thái độ lạ lùng, mắt cứ nhìn trừng trừng, nom đến là dữ tợn, chị Susan hơi ngạc nhiên, thành thử chị ngần ngừ không trả lời ngay. Thấy vậy, người khách sang trọng lại càng tỏ vẻ sốt ruột gấp bội, nài xin chị mách cho biết sự thực đích xác. Ông ta bảo vợ ông ta vừa bỏ trốn đi, ông ta đang đuổi theo tìm bắt lại. Ông ta kêu lên: “Xin thề với chị, tôi đã suýt tóm được nó ở hai, ba chỗ, phải cái đúng lúc tôi tới nơi thì nó vừa đi mất. Nếu có vợ tôi trong quán, chị cứ đưa tôi vào nấp chỗ tối và chỉ cho tôi thấy. Nếu trước khi tôi đến đây, nó đã đi rồi, thì xin chị cho tôi biết đi theo đường nào sẽ đuổi bắt được nó. Xin thề với chị tôi sẽ làm cho chị từ người đàn bà nghèo trở thành người giàu nhất nước.”

Đoạn, ông ta rút ra một nắm toàn đồng guinea, đủ khiến cho những người quan trọng hơn người đàn bà nghèo túng này cũng phải lóa mắt mà làm những việc tệ hại hơn nhiều. Căn cứ vào câu chuyện được nghe về bà Waters, chị Susan cứ đinh ninh bà ta chính là con bò lạc đang bị người chủ chính thức của nó săn đuổi. Qua đó, chị kết luận một cách xem ra hữu lý rằng không có cách kiếm tiền nào lương thiện hơn là mang người vợ trả lại cho người chồng. Chị bèn cam kết ngay với vị thượng lưu kia rằng bà phu nhân ông ta tìm kiếm hiện đang ở trong quán trọ, sau đó, chị cũng ưng chịu dẫn ông ta lên buồng ngủ của bà Waters (vì chị được người kia hứa sẽ hậu thưởng, và đã trao tay ngay một ít tiền).

Trong giới thượng lưu có một phong tục ấn định từ lâu, trên cơ sở những lý do rất vững vàng và xác đáng, tức là không bao giờ người chồng bước vào buồng vợ mình mà không gõ cửa trước. Chẳng cần nói với bạn đọc từng am hiểu việc đời rằng phong tục này có nhiều lợi ích tối hảo thế nào, vì nhờ thế mà bà vợ có thì giờ chỉnh đốn lại thái độ của mình, hoặc cất giấu một vật đáng ghét nào đó đi nơi khác, bởi vì những người phụ nữ thận trọng và tế nhị quả không nên để cho chồng bắt gặp mình trong một số trường hợp nào đó.

Nói cho đúng sự thật thì nhiều thứ nghi thức được thiết lập trong phần xã hội văn minh của nhân loại, tuy rằng trước mắt những kẻ chỉ biết suy luận một cách thô thiển, những nghi thức kia có vẻ như chỉ là chuyện hình thức suông, nhưng người sáng suốt hơn xét ra lại thấy có nội dung xác đáng lắm. May mắn làm sao, phong tục vừa nói trên lại được vị thượng lưu của chúng ta tôn trọng. Vậy là ông ta gõ cửa, nhưng không phải là những tiếng gõ nhè nhẹ như những trường họp thông thường. Trái lại, thấy cửa khóa, ông ta lao mình vào cánh cửa cực mạnh đến nỗi khóa cửa bật tung ngay ra, cánh cửa mở toang, và ông ta ngã chúi vào trong phòng. Ông ta vừa đứng dậy được thì từ trên giường, nhân vật chính của chúng ta cũng đứng nhổm dậy như vậy - chúng tôi buộc phải công nhận rằng với vẻ mặt rầu rĩ, sượng sùng - lấy giọng dọa nạt, Jones hỏi ông khách kia là ai, cớ sao lại dám phá cửa buồng của anh một cách láo xược như thế.

Mới đầu, ông khách tưởng mình lầm, định xin lỗi và rút lui thì đột nhiên, nhân ánh trăng lúc ấy chiếu sáng rõ, ông ta nhác thấy những nịt vú, áo dài, váy lót, mũ ngủ, đăng ten, bít tất, nịt, giày, guốc… nằm bừa bãi trên mặt sàn. Vốn cả ghen, tất cả những vật ấy làm cho ông ta phát dại, đến nỗi cứng lưỡi không nói nên lời được nữa, thế là chẳng thèm đáp lời Jones, ông ta cứ xông lại bên cạnh giường.

Lập tức Jones can thiệp ngay, hai bên lời qua tiếng lại gay go với nhau, rồi phải dùng đến đấm đá. Bà Waters (chúng tôi buộc phải thú nhận rằng bà nằm cùng giường này) chắc hẳn vừa choàng thức dậy, thấy hai người đàn ông đánh nhau trong phòng ngủ của mình bèn la hét ầm ĩ lên, nào là “Nó giết người!”, “Nó ăn cướp!” và bà kêu “Nó hiếp tôi!” nhiều nhất. Có lẽ một số người có thể ngạc nhiên tại sao bà lại la lên cái câu cuối cùng kia, ấy là họ hiểu rằng các bà phu nhân vẫn dùng những tiếng kêu ấy mỗi khi họ sợ, cũng như những tiếng fa, la, la, ra, đa… trong âm nhạc là cách thức biểu hiện âm thanh chứ không bao hàm ý tưởng gì nhất định.

Kề sát căn phòng của bà là nơi gửi gắm cơ thể của một quý ông người Ireland, anh ta đến quán trọ muộn quá, thành thử lúc nãy không kịp nhắc đến. Vị thượng lưu này thuộc loại mà người dân Ireland gọi là một calabalaro, hay một kỵ sĩ. Anh ta là con thứ trong một gia đình có tiếng tăm, ở nhà tài sản cũng không có gì nên anh ta phải đi ra ngoài để gây dựng cơ nghiệp, nhằm mục đích ấy, anh ta lên đường đi Bath để cầu thần May mắn với những quân bài và những người đàn bà.

Chàng trẻ tuổi này đang nằm trên giường đọc một cuốn tiểu thuyết của quý bà Behn, anh ta được một người bạn dạy rằng không có cách nào tranh thủ cảm tình của phụ nữ tốt hơn là cách nâng cao sự hiểu biết của mình lên, và nhồi vào đầu óc thứ văn chương đứng đắn. Thoạt nghe phòng bên cạnh có tiếng ồn ào, anh ta liền nhảy ngay ra khỏi giường, một tay vớ lấy thanh gươm, một tay cầm lấy cây nến vừa thắp xong, bước thẳng sang phòng bà Waters.

Mới đầu, thấy một người đàn ông khác bận áo ngủ, người đàn bà cảm thấy hơi xấu hổ, nhưng sau đó cũng thấy đỡ sợ nhiều vì anh chàng calabalaro vừa bước vào trong phòng đã la ầm lên: “Ô kìa! Ông Fitzpatrick, chuyện quái quỷ gì mà ông hăng hái thế?” Ông kia lập tức đáp: “Ồ, anh Maclachlan! Anh cũng có mặt ở đây ư? Tôi mừng quá… Thằng khốn nạn này chim vợ tôi, hai đứa ngủ với nhau trên giường kia.”

Maclachlan kêu lên:

“Vợ ai? Tôi còn lạ gì bà Fitzpatrick, cái bà ngủ cùng giường với ông khách bận áo lót đây có phải là bà nhà ta đâu.”

Bấy giờ Fitzpatrick mới liếc nhìn người đàn bà, lại nhờ nghe tiếng nói, hay tiếng la hét, dù ở xa nữa cũng phân biệt được, huống hồ lại đứng ngay bên cạnh, ông ta mới vỡ nhẽ mình đã lầm một cách tai hại. Ông ta bèn luôn miệng xin lỗi bà khách, đoạn quay lại Jones, ông ta nói:

“Ngài nhớ hộ rằng tôi không xin lỗi ngài đâu nhé, vì ngài đã đánh tôi. Về chuyện này, tôi đã quyết định sáng mai sẽ thanh toán với ngài bằng máu.”

Jones coi khinh lời dọa nạt. Maclachlan đáp:

“Này ông Fitzpatrick, ông nên tự lấy làm ngượng chứ, vì đêm hôm khuya khoắt thế này mà ông quấy rầy người ta. Nếu mọi người trong quán này còn thức hẳn ông đã dựng họ dậy, như ông đã làm phiền tôi. Ngài đây cho ông một trận là đáng lắm. Nói của đáng tội, tôi không có vợ thật, nhưng giả dụ ông đối xử với vợ tôi như vậy thì tôi đã cắt cổ ông rồi.”

Jones bối rối lo sợ cho thanh danh của người phụ nữ, thành thử chẳng còn biết làm gì, hoặc nói năng ra sao nữa. Nhưng như đã nhận xét, đàn bà vẫn nhanh trí sáng tạo hơn đàn ông nhiều. Bà nhớ ra một cái cửa thông từ phòng ngủ của bà sang phòng ngủ của Jones, do đó vững tin vào danh dự cũng như thái độ quả quyết của mình, bà đáp:

“Quân vô lại! Chúng mày nói nhảm nhí gì thế. Ai là vợ chúng mày. Cứu tôi với! Nó hiếp tôi! Nó giết tôi! H.. .í.. .ếp tôi!”

Bây giờ bà chủ quán bước vào trong phòng, bà Waters nhảy xổ vào bà ta, dáng điệu cực kì dữ tợn, bảo bà vẫn tưởng mình ở trong một quán trọ đứng đắn chứ không phải là một nhà chứa, ấy thế mà có một bọn lưu manh dám phá cửa vào phòng bà định giở trò xâm phạm tới danh dự của bà, nếu không phải là tính mệnh bà, và theo lời bà thì cả hai thứ ấy đều quý ngang nhau.

Thế là bà chủ quán cũng bắt đầu rống to lên chẳng kém gì người đàn bà tội nghiệp nằm trên giường đã rống lên lúc nãy. Bà kêu là thật tai hại cho bà, tiếng tăm của quán trọ từ xưa đến nay chưa hề bị sứt mẻ, nay thế là tong đời. Đoạn, quay về phía mấy người đàn ông, bà ta nói:

“Vậy chứ, vì lý do quỷ quái gì mà làm ầm lên trong phòng ngủ của một vị phu nhân như vậy nào?”

Fitzpatrick đầu rũ xuống, đáp rằng ông ta đã lầm, vì vậy ông ta chân thành xin lỗi, đoạn, ông ta cùng người bạn đồng hương rút lui. Jones cũng nhanh trí, không bỏ lỡ câu nói của người đẹp gợi ý cho mình, táo bạo khẳng định anh chạy sang để trợ lực cho người đàn bà khi nghe thấy tiếng cánh cửa bị phá tung ra mà không biết vì sao, ý hẳn họ muốn ăn cướp của bà khách, nêu phải như vậy thì may mắn làm sao, anh đã ngăn được.

Bà chủ quán kêu lên:

“Từ khi tôi mở quán này, chưa bao giờ có chuyện trộm cắp xảy ra. Xin ngài hiểu cho, tôi không có chứa trọ những quân cướp đường. Miệng tôi nói ra, nhưng nghe tiếng ấy là tôi đã ghét rồi. Chỉ có những người lương thiện, đứng đắn mới được quán chúng tôi đón tiếp. Và cảm ơn thời vận, chúng tôi vẫn đủ khách trọ loại ấy, thả sức tiếp đãi được bao nhiêu cũng có. Đã từng trọ ở đây có quý ngài…”

Bà ta nhắc lại một tràng dài những tên và tước hiệu, trong đó có nhiều tên nếu đưa vào đây thì có lẽ chúng tôi có thể bị xem là phạm tội xâm phạm đặc quyền.

Jones sốt ruột, cuối cùng anh ngắt lời bà chủ quán để xin lỗi bà Waters, vì lẽ mình đã bận áo lót mà ra mắt bà, anh lại cam kết với bà rằng chỉ vì quan tâm đến sự an toàn của bà mà anh đã hành động như vậy. Bạn đọc có thể tự đoán ra câu trả lời của bà Waters, cũng như toàn bộ cách bà cư xử trong đoạn cuối của cảnh này, bằng cách đặt mình vào tình cảnh do bà tạo ra, tức là trường hợp của một phu nhân e lệ đang ngủ bị ba người lạ mặt đột nhập vào phòng đánh thức dậy. Bà bắt đầu đóng vai này, và quả thật bà đóng khéo quá, đến nỗi không một nữ diễn viên nào của chúng ta vượt được bà trong bất cứ diễn xuất nào của họ, dù là trên sân khấu hay là ngoài cuộc đời. Tôi lại nghĩ từ đó chúng ta có thể rút ra một luận điểm để chứng minh rằng đối với phái đẹp, đức hạnh là điều hoàn toàn tự nhiên. Bởi vì có lẽ trong số một vạn người khó có được một người có khả năng làm một diễn viên giỏi, và ngay trong số những người này, chúng ta cũng hiếm khi được thấy hai người cùng có khả năng tương đương khi thể hiện cùng một nhân vật. Ấy thế mà ai cũng có thể khoác bộ áo đức hạnh tài tình cả, những người không có đức hạnh cũng như những người có đức hạnh đều có thể đóng vai này ở mức độ hoàn hảo như nhau.

Khi mấy người đàn ông đã lui ra, bà Waters cũng hết sợ, đồng thời cũng hết giận, bà nói với bà chủ quán một cách ngọt ngào hơn nhiều. Bà chủ quán vẫn chưa chịu từ bỏ sự quan tâm của bà ta đối với tiếng tăm của quán trọ, thành thử bà ta lại bắt đầu liệt kê tên nhiều vị tai to mặt lớn đã từng ngủ dưới mái nhà của bà ta. Nhưng bà Waters ngắt lời bà ta, tỏ ý hoàn toàn công nhận bà chủ quán không hề dính dáng tí gì vào vụ lộn xộn vừa qua. Bà yêu cầu để cho mình được nghỉ ngơi và hy vọng rằng từ lúc ấy đến sáng đừng ai đến quấy rầy bà nữa. Thấy thế, bà chủ quán bèn cáo từ, sau khi đã chào đi chào lại thật là lịch sự.

CHƯƠNG III

Một cuộc đối thoại giữa bà chủ quán và chị hầu phòng Susan rất đáng được mọi ông bà chủ quán cùng gia nhân của họ đọc tới. Xuất hiện một tiểu thư xinh đẹp và hòa nhã, sự kiện này có thể dạy cho những người sang trọng hiểu được cách giành được lòng yêu thương của hết thảy người đời.

Bà chủ quán nhớ ra rằng lúc cánh cửa phòng bị phá tung chỉ có một mình chị Susan là chưa đi ngủ, bèn lập tức tìm chị hỏi đầu đuôi câu chuyện lộn xộn xảy ra vì lý do gì, và cái ông khách sang trọng lạ lùng kia là ai, đến quán trọ vào lúc nào, lúc đến ra sao.

Chị Susan kể lại đầu đuôi như bạn đọc đã rõ, chỉ sửa đổi một vài chi tiết chị thấy là nên sửa đổi, chị giấu hẳn việc ông khách cho tiền. Tuy nhiên, chị Susan thấy trước khi dò hỏi, bà chủ đã nói đi nói lại mãi để tỏ ra rất thông cảm với vị phu nhân đã quá sợ hãi suýt nữa đức hạnh bị xúc phạm, thành thử chị không thể không cố gắng làm cho bà yên tâm về vấn đề đã khiến cho bà chủ có vẻ băn khoăn. Chị bèn thề rất độc rằng chính mắt chị nom thấy Jones nhảy ra khỏi giường ngủ của bà khách.

Nghe nói vậy, bà chủ quán nổi ngay cơn tam bành và kêu ầm lên:

“Chuyện thế mà nghe được. Đời thuở nào đúng như thế mà người đàn bà lại kêu ầm lên như cố phơi cái mặt mình ra! Chị cho tôi biết một vị phu nhân muốn chứng minh cho đức hạnh của mình, mà lại kêu ầm lên cho hàng chục người đến chứng kiến chuyện mình bậy bạ thì có ích gì nào? Thôi chị ơi, xin chị, đừng có phao lên những chuyện xấu xa về khách trọ của tôi, như thế không những chỉ ảnh hưởng đến người ta mà còn ảnh hưởng cả quán trọ này nữa. Tôi tin chắc rằng không có quân lang thang bợm bãi nào dám đến trọ ở đây nữa.”

Chị Susan đáp:

“Vâng, thế thì nhất định tôi không thể tin vào chính mắt tôi nữa rồi.”

Bà chủ nói:

“Tất nhiên, không nên bao giờ cũng tin vào mắt mình. Tôi cũng không muốn tin vào mắt tôi khi nhìn thấy những việc xấu của những người sang trọng như thế. Đã nửa năm rồi, đêm qua mới lại có khách gọi một bữa ăn đêm sang đến thế, họ dễ dãi và vui tính quá đến nỗi thứ rượu lê Worcester tôi bảo là rượu sâm banh, họ cũng chẳng kêu ca gì. Mà nói cho cùng thì thứ rượu này cũng ngon, cũng bổ chẳng kém gì loại rượu sâm banh tốt nhất nước, nếu không tôi đã chẳng dọn cho họ dùng, họ uống cho tôi những hai chai cơ đấy. Không, không, chẳng đời nào tôi tin bất cứ chuyện gì xấu về những con người đứng đắn biết điều như thế.”

Bịt miệng chị Susan xong, bà chủ quán mới chuyển sang vấn đề khác.

“Nào, chị vừa bảo tôi rằng cái ông khách sang trọng lạ lùng kia đến đây vội vội vàng vàng, có ngựa cùng một người hầu chờ ở ngoài phải không? Vậy thì nhất định đấy cũng là loại khách sang. Sao chị không hỏi ông ta đã ăn bữa đêm chưa? Tôi đoán ông ta đang ở trong phòng của ông khách kia, chị lên hỏi xem ông ta có gọi gì không. Chưa biết chừng thấy trong quán có người thức để chuẩn bị đồ ăn, ông ta lại gọi một món gì đấy, đừng có vụng về như mọi khi mà nói ngay với người ta rằng lửa tắt rồi và gà vịt thì chưa làm nhé. Mà nếu người ta gọi thịt cừu thì đừng có dại mà khai rằng nhà không có thịt cừu. Tôi biết trước lúc tôi đi ngủ, bác hàng thịt có giết một con cừu non. Không đời nào thấy tôi cần, bác ta lại từ chối không cắt bán ngay cho một miếng. Thôi đi đi, nhớ nói có đủ mọi thứ thịt cừu và thịt vịt nhé. Đi lên, mở cửa ra rồi bảo: “Thưa quý ngài, quý ngài muốn dùng gì ạ?” Nếu họ không nói gì thì hỏi: “Quý ngài có vui lòng dùng bữa tối không ạ?” Đừng có quên gọi là “quý ngài” nhé. Thôi đi đi, nếu chị không nhớ kĩ chuyện ấy thì không bao giờ làm nổi trò trống gì đâu.”

Chị Susan đi ra, lát sau quay lại kể rằng chị thấy hai ông khách sang trọng cùng nằm chung một giường với nhau.

Bà chủ quán nói:

“Hai ông khách sang trọng nằm chung một giường! Làm gì có chuyện ấy. Hẳn chúng là hai tên bệ rạc, lang thang nào đấy thôi. Tôi tin rằng công tử Allworthy đoán đúng, đúng là lúc nãy tên kia định đến ăn trộm của vị phu nhân rồi, bởi vì nếu hắn phá toang cửa phòng của một quý bà với bất kỳ một ý định xấu xa nào thì không bao giờ hắn lỉnh sang ngủ nhờ ở một phòng trọ khác để khỏi phải trả tiền ăn và tiền giường cho chính hắn. Nhất định bọn chúng là quân trộm cướp đấy, chúng bày ra chuyện tìm vợ để che mắt đấy thôi.”

Bà chủ quán của tôi nhận xét thế cũng bất công với ông Fitzpatrick quá, quả thực, ông ta thuộc dòng dõi thượng lưu, tuy không có lấy một xu dính túi. Có thể ông ta có một vài nhược điểm về tâm hồn và trí tuệ, nhưng cũng không phải là hạng người lén lút hoặc vắt cổ chầy ra nước. Trong thực tế, ông ta đã là một người rất hào phóng. Ông ta đã được hưởng một gia tài khá lớn khi lấy vợ, nhưng bây giờ ông ta đã tiêu hết sạch không còn một đồng nào, trừ vài khoản phụ cấp ít ỏi đã ấn định cho bà vợ. Muốn chiếm nốt những khoản tiền này, ông đã đối xử tàn tệ với vợ, lại thêm thói ghen tuông thuộc loại trần đời có một, thành thử người đàn bà tội nghiệp buộc lòng phải bỏ ông mà trốn đi.

Cuộc hành trình dài từ Chester đến đây trong có một ngày làm vị thượng lưu này mệt mỏi, lại thêm mấy quả thôi sơn được nếm trong cuộc ẩu đả, khiến cho xương cốt đau nhừ, không kể tâm hồn cũng đang tê tái, thành thử ông ta không bụng dạ nào còn tưởng đến chuyện ăn uống. Đang hết sức bực mình vì chuyện người đàn bà mà theo lời cam kết của chị hầu gái, ông ta đã tưởng lầm là vợ, nên ông ta không hề nghĩ vợ mình vẫn có thể có mặt trong quán trọ, mặc dù ông ta đã tấn công nhầm vào người đàn bà thứ nhất. Do đó được bạn khuyên đêm hôm ấy đừng nên tìm kiếm thêm nữa, ông ta nghe theo ngay và bằng lòng nằm ngủ cùng giường với anh ta.

Khốn nỗi tâm trạng anh người hầu và chú đánh xe lại không thế. Họ sẵn sàng gọi món ăn ngon hơn cả bà chủ quán sẵn sàng dọn hàng mời khách. Tuy nhiên, sau khi bà chủ quán hoàn toàn thỏa mãn vì được họ cho biết sự thực đầu đuôi ra sao, lại rõ ông Fitzpatrick không phải là quân trộm cướp, cuối cùng, bà cũng đồng ý bày ra trước mắt họ một ít thịt nguội. Lúc Partridge bước vào bếp đã thấy họ đang ngốn lấy ngốn để. Thoạt đầu, sự ồn ào vừa qua làm bác choàng tỉnh giấc, bác đang định vùi đầu vào gối ngủ lại thì có tiếng cú rúc lên một bài tình ca bên cửa sổ. Hoảng quá, bác nhảy choàng ra khỏi giường, quáng quàng vơ lấy quần áo, nghe có tiếng người nói chuyện dưới bếp, bác chạy xuống đấy tìm chỗ đông người để khỏi sợ. Bà chủ quán đã định đi ngủ, để cho Susan tiếp hai vị khách kia, thấy bác xuống bèn ngồi lại. Nhưng người bạn của công tử Allworthy đâu phải là người chỉ tiếp đãi sơ sài mà được, đặc biệt là khi bác lại gọi một tô rượu vang hâm nóng, bà lập tức vâng lời, đặt một lượng rượu lê tương đương lên bếp, ví thử rượu này của bà được gọi là rượu vang thì cũng vẫn được như thường.

Anh gia nhân người Ireland đã đi ngủ rồi, chú đánh xe cũng sắp đi ngủ theo bạn, nhưng Partridge mời chú nán lại uống rượu vang với mình, anh chàng sung sướng nhận lời ngay. Thật ra, thầy giáo nhà ta sợ không dám về giường ngủ một mình, bác cũng không rõ lúc nào thì bà chủ quán sẽ bỏ mặc mình ngồi đây, thế là bác quyết định chèo kéo chú đánh xe ở lại cho có bạn. Có mặt chú, bác khỏi lo về ma quỷ, cũng như mọi thứ đi theo nó.

Bấy giờ lại có một chú đánh xe khác đến cửa quán, Susan được phái ra tiếp. Lúc quay vào, chị ta dẫn theo hai người đàn bà trẻ tuổi, bận quần áo đi ngựa. Một người ăn mặc rất nhiều đồ ren sang trọng đến nỗi Partridge và chú đánh xe lập tức đứng bật dậy, còn bà chủ quán thì cúi rạp xuống chào là “quý phu nhân”.

Người phụ nữ trẻ bận quần áo sang trọng mỉm cười hết sức nhã nhặn, nói:

“Nếu bà cho phép, tôi sẽ xin sưởi ấm mấy phút bên bếp lửa của bà, quả thật trời lạnh quá. Song tôi không muốn làm phiền mọi người, xin mọi người cứ ngồi tại chỗ.”

Người này nói thế vì thấy Partridge đứng dậy, lùi ra đằng cuối phòng. Thấy y phục vị khách lộng lẫy quá, bác sửng sốt đến bàng hoàng cả người. Sự thực, người thiếu nữ này còn đáng được kính nể vì nhiều lý do khác hơn: Cô là một người xinh đẹp xưa nay chưa ai từng thấy.

Người thiếu nữ cứ tha thiết mời Partridge trở về chỗ ngồi, nhưng vô hiệu. Cô bèn rút bao tay ra để lộ hai bàn tay mang đủ mọi thuộc tính của tuyết, chỉ trừ thuộc tính tan thành nước lúc gần lửa. Người đàn bà cùng đi, chắc là chị hầu gái, cũng rút bao tay ra, và để lộ bàn tay giống hệt như một miếng thịt bò lạnh cứng cả về màu sắc lẫn về độ lạnh.

Người hầu gái nói:

“Thưa tiểu thư, tôi nghĩ rằng tiểu thư không nên tính chuyện đi xa hơn nữa đêm nay. Tôi sợ tiểu thư đã mệt quá sẽ không sao chịu nổi đâu.”

Bà chủ quán kêu lên:

“Hẳn thế, quý tiểu thư đây có bao giờ lại nghĩ như vậy. Lạy Chúa, đêm nay mà còn đi xa hơn nữa! Chúng tôi xin tiểu thư chớ có nghĩ tới chuyện ấy. Nhất định không thể được đâu. Thưa tiểu thư, tiểu thư dùng gì cho bữa ăn khuya nào? Chúng tôi có thịt cừu các loại và thịt gà non rất ngon.”

Thiếu nữ đáp:

“Thưa bà, tôi nghĩ rằng, bây giờ là bữa ăn sáng đúng hơn là bữa ăn khuya, nhưng tôi không thể ăn gì được, nếu tôi ở lại thì tôi cũng chỉ nằm nghỉ độ một, hai giờ đồng hồ thôi. Tuy nhiên, bà cũng có thể dọn cho tôi một chút rượu vang Tây Ban Nha pha sữa thật loãng.”

Bà chủ quán kêu lên:

“Thưa tiểu thư, vâng. Tôi cũng có vài thứ rượu vang trắng hảo hạng.”

Cô tiểu thư nói:

“Vậy là bà không có rượu vang Tây Ban Nha.”

“Có chứ, thưa tiểu thư, nhà tôi có. Tôi thách cả vùng này có ai có rượu ngon bằng rượu của tôi đấy… Nhưng xin tiểu thư hãy ăn một chút gì chứ.”

Thiếu nữ đáp:

“Thật tình tôi không sao nuốt được lẩy một miếng, bà cho sửa soạn phòng trọ càng sớm càng tốt thì tôi cảm tạ vô cùng, tôi đã quyết định chỉ ba tiếng đồng hồ nữa là lại lên ngựa đi rồi.”

Bà chủ quán kêu lên:

“Kìa, Susan, đã đốt lò sưởi trong phòng “Ngỗng Trời” chưa? Thưa tiểu thư, thật tiếc quá, mọi phòng tốt nhất đều có người trọ cả rồi. Rất nhiều vị khách quý hiện đang nghỉ. Tại đây có một cậu công tử rất sang, cùng nhiều vị khách quý sang trọng khác.”

Susan nói:

“Ông khách người Ireland đã vào ngủ trong phòng “Ngỗng Trời” mất rồi.”

Bà chủ nói:

“Thế này thì chết thật! Sao chị không biết giữ lại vài phòng tốt nhất dành cho khách quý? Chị cũng biết không ngày nào là không có vài vị lưu lại đây nghỉ cơ mà. Tôi chắc nếu họ là người thượng lưu, biết tiểu thư cần phòng ấy thế nào họ cũng đứng dậy để nhường.”

Tiểu thư nói:

“Thôi, đừng làm phiền người ta. Tôi không muốn ai phải chịu phiền nhiễu vì tôi. Bà có căn phòng nào cho tôi dùng tạm, thế cũng là tốt lắm rồi, miễn là đừng quá trống trải thưa bà, xin bà chớ bận tâm quá vì tôi.”

Bà chủ quán kêu lên:

“Ấy, thưa tiểu thư, tôi còn rất nhiều phòng rất tốt, nhưng không có phòng nào gọi là xứng đáng với tiểu thư. Nhưng nếu tiểu thư hạ cố chịu dùng cho căn phòng tốt nhất của chúng tôi thì… này Susan, chị đốt lò sưởi trong phòng “Hoa Hồng” ngay lập tức nhé. Tiểu thư muốn lên ngay bây giờ hay chờ đốt lò sưởi xong mới lên ạ?”

Thiếu nữ đáp:

“Tôi thấy sưởi thế này cũng đủ ấm rồi, nếu bà vui lòng, tôi xin lên ngay bây giờ. Tôi e rằng, tôi đã làm phiền nhiều người khác, nhất là ngài đây (chỉ Partridge), khiến cho họ phải chịu lạnh lâu quá. Thời tiết này mà bắt người ta ngồi xa ngọn lửa, quả thật tôi không đang tâm.”

Đoạn, thiếu nữ bước ra cùng chị hầu gái, bà chủ quán cầm nến đi trước soi đường.

Lúc người đàn bà quý hóa này quay lại thì câu chuyện trong nhà bếp còn đang xoay quanh sự duyên dáng của cô tiểu thư. Quả thật có gì đấy trong một sắc đẹp hoàn mỹ khiến cho hầu như không ai là không khen, bà chủ quán không hài lòng lắm vì khách không gọi bữa ăn khuya, nhưng cũng tuyên bố rằng bà chưa từng nhìn thấy ai xinh đẹp như thế bao giờ. Partridge thì hết lời ca tụng gương mặt của cô thiếu nữ, bác cũng không thể không khen ngợi cả thứ đăng ten kim tuyến đính trên áo cô. Chú đánh xe ca ngợi lòng tốt của cô, chú đánh xe thứ hai vừa bước vào cũng đồng tình như vậy. Chú ta nói:

“Cô ấy thực sự là một tiểu thư có đức hạnh, tôi cam đoan như vậy, vì cô ấy biết thương động vật lắm, thỉnh thoảng, cô ấy lại hỏi tôi có đi nhanh quá không, xem tôi có nghĩ rằng cô ấy bắt đi nhanh thế có làm khổ mấy con ngựa không. Lúc đến quán trọ, cô ấy còn bảo tôi phải đem thật nhiều ngô cho chúng ăn đầy đủ.”

Nết hòa nhã có những vẻ khả ái như vậy đấy, và nhất định làm cho bất cứ ai cũng phải khen ngợi. Thực tình, có thể đem so sánh nết ấy với bà Hussey* nổi tiếng. Nó cũng chắc chắn có thể làm nổi bật mọi đức tính của phụ nữ đến mức cao nhất, đồng thời làm giảm bớt và che giấu hết mọi thiếu sót của họ. Chúng ta không thể nào không đưa ra ý nghĩ nho nhỏ ấy ở chỗ này, khi bạn đọc đã thấy được cái đáng yêu ở một thái độ hòa nhã, và bây giờ thì sự thực bắt buộc chúng tôi phải trình bày một sự tương phản đối lập hẳn.

CHƯƠNG IV

Gồm những thứ linh dược hiệu nghiệm làm cho thiên hạ ai cũng thù ghét mình.

Cô tiểu thư vừa ngả đầu trên gối thì người hầu gái đã vội quay xuống nhà bếp để thưởng thức mấy món cao lương mỹ vị mà cô chủ vừa từ chối không dùng.

Mọi người thấy người hầu gái bước vào cũng đứng dậy tỏ vẻ kính nể như đối với cô chủ của chị hồi nãy, nhưng chị lại quên không bắt chước cô chủ mà yêu cầu họ cứ ngồi xuống, kể ra họ cũng khó lòng lại ngồi xuống cho được, vì chị đã kê cái ghế của mình ở một vị trí hầu như choán hết cả bếp lửa. Đoạn chị mới bảo người phục vụ lập tức đem đến một con gà mái tơ nướng, lại tuyên bố nếu mười lăm phút sau mà chưa xong thì chị nhất định không đợi. Bấy giờ, con gà vẫn còn đang nằm ngủ trong ổ, ngoài chuồng ngựa, trước khi bỏ vào lò quay, nó còn phải trải qua những giai đoạn bắt, cắt tiết, vặt lông, thế mà bà chủ quán của tôi vẫn có thể đảm nhận thực hiện đúng thời gian quy định như thường. Chẳng may vị khách lại ngồi quay lại hậu trường, do đó thế nào cũng mục kích được cái trò đánh tráo, thành thử người đàn bà đáng thương bắt buộc phải thú thực rằng hiện không sẵn có con gà nào trong bếp. Bà ta nói:

“Nhưng tôi có thể sang bác hàng thịt lấy ngay thịt cừu loại nào cũng có.”

Quý bà hầu gái đáp:

“Bà ngỡ tôi có cái dạ dày ngựa hay sao để đêm hôm thế này lại đi ăn thịt cừu? Thế mới biết cái bọn bán quán nhà các bà cứ tưởng như người sang trọng ai cũng như các bà cả. Tôi đã bảo ở cái chỗ tồi tệ này không hòng có gì để ăn đâu mà. Cũng lạ thay, sao cô chủ tôi lại dừng chân ở đây chứ? Chắc hẳn chỉ có phường con buôn và bọn lái bò mới đi lại quán.”

Bà chủ quán thấy quán mình bị phỉ báng như thế thì phát khùng, nhưng bà ta cố nén giận, chỉ nói:

“Cảm ơn trời đất, cũng có nhiều khách rất sang trọng qua lại đây.”

Chị kia đáp:

“Đừng nói chuyện khách sang với tôi nữa đi. Tôi tin rằng tôi còn biết nhiều vị khách quý hơn thế chẳng kém gì bà. Nhưng mà thôi, đừng nói hỗn với tôi nữa, cho xem có cái gì ăn tối không nào. Mặc dầu không ăn được thịt ngựa nhưng tôi cũng đang đói ngấu đây.”

Bà chủ đáp:

“Thưa bà, xin đừng dồn tôi vào chỗ bí nữa, tôi đành thú thực rằng trong nhà không còn gì, chỉ có một tảng thịt bò bác người hầu của một vị thượng lưu và chú đánh xe đã xơi gần trơ xương rồi.”

Chị Abigail* (chúng tôi sẽ gọi chị như vậy cho ngắn gọn) bèn nói:

“Này bà kia, xin bà đừng làm tôi phát ốm lên nữa. Tôi có nhịn đói đến một tháng cũng không thể ăn thứ gì đã bị đám người ấy mó tay vào. Ở cái nơi khủng khiếp này còn cái gì tạm dùng được nữa không?”

Bà chủ quán đáp:

“Trứng tráng thì bà nghĩ thế nào?”

“Trứng mới đẻ đấy chứ? Bà có chắc là mới đẻ hôm nay không? Mà mỡ thì phải thái thật nhỏ và mỏng đấy, tính tôi không chịu nổi cái gì thô tục đâu. Bà thử xem có thể làm để ăn tàm tạm được lấy một lần không, và đừng tưởng khách của bà là vợ một bác tá điền hay đại loại như thế nhé.”

Bà chủ quán bắt đầu cầm lấy dao, thì chị kia ngăn lại nói:

“Này bà, yêu cầu bà rửa tay hộ một tí đã, tính tôi sạch sẽ, từ thuở cha sinh mẹ đẻ, tôi vẫn quen làm gì cũng phải cho thật là thanh lịch.”

Bà chủ quán khó khăn lắm mới nén được cơn giận, bắt đầu sửa soạn mọi thứ cần thiết. Còn chị Susan đã bị loại hẳn, bị khinh miệt ra mặt, làm cho cô ả đáng thương khó khăn lắm mới nhịn được không dùng đến bàn tay, cũng như bà chủ chị nhịn không dùng cái lưỡi để tỏ thái độ. Susan cũng không nén giận được hoàn toàn. Chị không dám hé răng nói gì, nhưng cũng lẩm bẩm mấy câu: “Mẹ kiếp chứ, đây cũng da cũng thịt chẳng kém gì nhà chị đâu!” cùng nhiều câu nói bất bình khác.

Bữa ăn tối còn đang được sửa soạn thì chị Abigail lại bắt đầu phàn nàn rằng bà chủ quán không sai đốt lò sưởi trong phòng khách, nhưng chị ta bảo bây giờ thì muộn quá rồi.

“Tuy vậy, ăn trong bếp cũng có cái mới mẻ đấy, xưa nay tôi chưa hề ăn trong bếp lần nào.”

Rồi chị quay sang hai chú đánh xe hỏi cớ sao họ không ra chuồng ngựa mà coi ngựa. Chị nói với bà chủ quán:

“Này bà, nếu tôi đã phải ăn uống kham khổ thì tôi cũng yêu cầu trong bếp không được có một người nào, đừng để cho tôi cứ bị cái bọn lưu manh ngoài tỉnh bâu quanh.”

Quay sang Partridge, chị nói:

“Còn ngài, hình như ngài có vẻ là người thượng lưu thì phải. Nếu ngài muốn, ngài có thể cứ ngồi lại, tôi không muốn làm phiền ai, ngoại trừ cái bọn dân thường.”

Partridge kêu lên:

“Vâng, vâng, thưa quý bà, tôi đây là một người thượng lưu, xin quý bà yên trí cho, và tôi không bị làm phiền một cách dễ dàng đâu. Non semper vox casualis est verbo nominations.”

Chị kia nghe câu La tinh, ngỡ là có ý xúc phạm đến mình bèn đáp:

“Có thể ngài là một người thượng lưu đấy, nhưng ngài đã không tỏ ra như vậy, vì đã nói tiếng La tinh với một người phụ nữ.”

Partridge nhã nhặn đáp lại, và càng nói tiếng La tinh nhiều hơn, thấy thế chị kia vênh mặt lên, và đành chế giễu bác bằng cách gọi bác là một học giả trứ danh.

Bữa ăn đã dọn lên bàn, chị Abigail khó tính thế mà xem ra bữa ăn cũng ngon miệng lắm. Chị gọi làm thêm món trứng lần thứ hai, và nói:

“Này bà, bà bảo với tôi rằng có rất nhiều khách sang trọng qua lại, có đúng không?”

Bà chủ quán đáp quả có thế, lại nói thêm:

“Ngay bây giờ cũng đang có nhiều vị khách sang trọng trong nhà. Có công tử Allworthy nữa, ngài đây cũng biết.”

Abigail hỏi:

“Thế cái cậu công tử sang trọng, công tử Allworthy ấy là ai vậy?”

Partridge nói:

“Còn ai nữa, con trai và người thừa kế của vị điền chủ Allworthy ở Somerset đấy.”

Chị kia đáp:

“Nói thật chứ, ông nói chuyện kì quái làm sao. Tôi đây biết rất rõ ông Allworthy ở Somerset, ông ấy làm gì có con trai còn sống.”

Bà chủ quán nghe thấy thế bèn dỏng tai lên. Partridge coi bộ hơi ngượng. Tuy nhiên, ngần ngừ một chút, bác đáp:

“Kể thì cũng đúng, thưa bà. Không ai biết rõ cậu ấy là con trai điền chủ Allworthy, vì ngài không hề cưới người mẹ sinh ra cậu ấy làm vợ, nhưng nhất định cậu ấy là con trai ngài, và sẽ là người thừa kế của ngài, chắc chắn như tên cậu ấy là Jones vậy.”

Nghe thấy từ đó, Abigail đánh rơi miếng mỡ lợn đang cầm đưa lên miệng và kêu to lên:

“Ngài làm cho tôi ngạc nhiên quá đấy. Có thật cậu Jones hiện đang ở trong quán không?”

Partridge đáp:

“Quare non? Có thể lắm, và chắc chắn là như vậy.”

Chị Abigail vội vàng ăn nốt phần còn lại của bữa ăn, đoạn lên gặp cô chủ. Hai người nói chuyện với nhau như tôi sẽ kể dưới đây.

CHƯƠNG V

Cho thấy cô tiểu thư nhã nhặn kia là ai và cô hầu gái bất nhã kia là ai.

Cũng như đang độ tháng Sáu, đóa hồng thắm mà ngẫu nhiên đã đem trồng giữa những bông huệ, sắc đỏ thắm hòa lẫn vào màu trắng ngần trinh bạch, hoặc cũng như một con bê cái nào đó hay nghịch ngợm phả hơi thở thơm tho của nó trên cánh đồng cỏ đầy hoa trong tháng Năm đầy thú vị, hoặc cũng như giữa tháng Tư rực rỡ hoa, con chim bồ câu dịu dàng, chung thủy đậu vắt vẻo trên một nhành cây xinh xinh nào đó tơ tưởng đến bạn tình, Sophia (vì chính thực là cô) chỉ đăm đăm nghĩ tới Jones của cô, khuôn mặt xinh đẹp thế nào thì trái tim cô cũng nồng nàn và trong trắng như thế ấy. Cô đang nằm dựa cái đầu khả ái lên bàn tay, thì thấy chị hầu gái bước vào phòng, chạy thẳng đến bên giường, kêu lên:

“Tiểu thư ơi… tiểu thư, tiểu thư có biết ai hiện đang ở trong quán trọ không?”

Sophia choàng dậy kêu lên: “Không phải là cha tôi đã đuổi kịp chứ?”

“Không đâu, người này còn quý báu gấp trăm lần ông bố đẻ cơ. Chính cậu Jones hiện lúc này đang ở trong quán trọ đấy.”

Sophia nói:

“Jones ư? Làm gì có chuyện ấy, tôi đâu được may mắn đến thế.”

Chị hầu gái khẳng định chuyện ấy là thật, cô chủ lập tức sai chị đi mời cậu Jones đến, cô nói cô quyết định gặp mặt cậu ngay.

Chị Honour vừa rời khỏi nhà bếp như chúng ta đã thấy thì bà chủ quán nổi cơn tam bành lên. Từ nãy người đàn bà đáng thương đã chất chứa mãi trong lòng những lời lẽ thô bỉ, bây giờ mới cho xổ ra ngoài mồm, như thể vừa nhấc mảnh ván ngăn, để rác rưởi tuôn ra khỏi xe rác vậy, Partridge cũng góp phần bôi nhọ chị và (điều này có thể khiến bạn đọc ngạc nhiên) chẳng những bác nói xấu chị hầu gái mà còn định làm vấy bẩn cả tư cách trong trắng như hoa huệ của chính cô Sophia nữa. Bác kêu lên:

“Thật đúng chủ nào tớ nấy nhé. Noscitur a socio, ngạn ngữ nói không sai. Công nhận cô tiểu thư mặc áo đẹp ấy có lịch sự hơn thật, nhưng tôi cam đoan cả hai cũng chả ra cái cóc khô gì đâu. Chỉ là ả gái điếm ở Bath đấy thôi, tôi quả quyết thế. Phải, người sang trọng ai lại đi đêm mà không có gia nhân theo hầu như vậy.”

Bà chủ quán kêu lên:

“Đúng thế, ngài nói vậy là đúng đấy, có bao giờ người sang trọng vào quán trọ lại không gọi cơm tối, dù ăn hay không ăn cũng vậy.”

Hai người còn đang bàn tán với nhau thì chị Honour quay lại. Theo lệnh cô chủ, chị bảo bà chủ quán lập tức đánh thức cậu Jones dậy và nói vói cậu rằng có một tiểu thư muốn nói chuyện với cậu. Bà chủ quán giới thiệu Partridge với chị, bà nói: “Đấy là người bạn của công tử, còn về phần bà thì chưa bao giờ bà vào phòng đàn ông, nhất là những vị thượng lưu!” rồi bà bực bội bước ra khỏi bếp. Chị Honour nhờ Partridge, nhưng bác từ chối kêu lên:

“Bạn tôi mãi khuya mới đi ngủ, bây giờ đánh thức dậy sớm quá cậu ấy sẽ giận.”

Chị Honour vẫn cứ vật nài đòi bằng được gọi Jones dậy. Chị nói: “Khỏi lo cậu ấy giận, trái lại nếu biết vì cớ gì bị đánh thức dậy thì cậu ấy mừng quýnh lên là khác.” Partridge nói:

“Có lẽ lần khác thì cậu ấy mừng đấy, nhưng non omnia possumus omnes, với một người đàn ông biết điều thì một người đàn bà cũng đã đủ.”

Chị Honour kêu lên:

“Bác nói “một người đàn bà” là thế nào nhỉ?”

Partridge đáp:

“Tôi không phải là bác của nhà chị.”

Đoạn bác nói trắng ra cho chị rõ hiện Jones đang nằm ngủ với một ả, lại dùng một tiếng khiếm nhã không tiện nói ra đây, làm cho chị Honour phải khùng lên, gọi bác là đồ “con khỉ”, rồi hối hả quay lên báo cho cô chủ rõ về kết quả công việc chị được giao, cùng câu chuyện vừa được nghe. Chị cũng có thêm mắm muối vào đấy, vì chị tức giận cả với Jones, ý như thể chính anh đã nói những lời thô lỗ do miệng Partridge thốt ra. Chị tuôn ra hàng tràng những lời mạt sát Jones, và khuyên cô chủ từ bỏ mọi ý nghĩ về một người chưa bao giờ tỏ ra xứng đáng với cô. Chị gợi lại câu chuyện Jones tằng tịu với Molly Seagrim, lại giải thích một cách thật là xảo quyệt việc anh bỏ Sophia mà đi bữa nọ. Phải thú nhận rằng nhân sự việc hiện tại, lời chị nói càng dễ lọt tai lắm.

Tâm trí Sophia còn đang rối bời lên, cũng chẳng nghĩ đến chuyện ngắt lời người hầu gái đang thao thao bất tuyệt. Cuối cùng, cô cũng ngăn chị lại mà bảo:

“Không đời nào tôi tin có chuyện ấy. Lại có tên lưu manh nào nói điêu cho anh ấy đấy thôi. Chị bảo được nghe chính bạn anh ấy nói thế, nhưng có bao giờ một người bạn lại đi tiết lộ những chuyện bí mật như vậy.”

Chị Honour kêu lên:

“Tôi đoán lão kia là tên ma cô, vì tôi chưa hề thấy tên lưu manh nào bộ dạng khả ố như lão. Vả lại những người bợm bãi như cậu Jones có bao giờ biết xấu hổ với những chuyện này.”

Thực tình, thái độ của Partridge có phần không tha thứ được, nhưng giấc ngủ chưa làm tiêu tan hết thứ men rượu ngấm vào người bác từ tối hôm trước, mà sáng hôm sau lại được tăng cường bằng hơn một tô rượu vang nữa, đúng hơn là rượu mạnh nấu bằng lúa mạch, bởi vì thứ rượu lê kia cũng không phải là nguyên chất. Cái phần trong đầu bác, mà tạo hóa đã định cho là cái bình chứa rượu vốn quá nông, chỉ cần một chút rượu là đã đầy tràn, thế là những cái cửa cống của lòng dạ bác mở toang, rồi bao nhiêu điều bí mật giấu trong đó tuồn tuột dốc ra sạch, bẩm sinh những cánh cửa cống đó đã không được chắc chắn rồi. Để nói về tính tình bác một cách tốt nhất thì bác là một người rất mực chân thực, bác là người hay tò mò nhất thiên hạ, suốt đời chỉ ưa nhòm ngó vào những việc bí mật của kẻ khác, thành thử để trả nợ, bác biết chuyện gì lại nói ra hết cho nhiều người khác biết.

Sophia còn đang bị nỗi băn khoăn giày vò, không biết nên tin thế nào, cũng chẳng rõ nên quyết định ra sao, thì chị Susan mang rượu hâm nóng lên. Chị Honour lập tức thì thầm khuyên cô chủ nên dò hỏi cô giúp việc này, có lẽ cô ta có thể mách cho biết rõ sự thật. Sophia nghe theo, bảo Susan:

“Lại đây chị. Tôi hỏi gì thì chị nói cho thực nhé, tôi hứa sẽ thưởng cho chị nhiều tiền. Có phải trong quán này hiện có một cậu công tử, một cậu công tử đẹp trai mà…

Nói đến đây, Sophia đỏ mặt lên ngượng ngùng, chị Honour tiếp lời:

“Cậu công tử cùng đến đây với cái lão khốn khiếp, trơ tráo đang ở trong bếp ấy mà.”

Susan đáp:

“Có.”

Sophia hỏi:

“Thế chị có biết gì về một người đàn bà nào, một người đàn bà ấy mà? Tôi không hỏi người ấy có đẹp hay không, có lẽ không đẹp, điều đó không quan hệ, nhưng mà chị có biết người đàn bà nào không?”

Chị Honour kêu lên:

“Kìa tiểu thư, hỏi thế thì ai mà hiểu nổi. Này chị, cậu công tử ấy nằm với một con đĩ bẩn thỉu nào ấy phải không?”

Nghe hỏi vậy, Susan mỉm cười lặng yên. Sophia bảo:

“Chị nói đi, tôi cho chị một guinea đây này.”

Susan kêu lên:

“Một guinea, thưa tiểu thư, một guinea là cái gì nhỉ? Nếu bà chủ tôi biết thì dứt khoát tôi mất việc ngay lập tức.”

Sophia nói:

“Cho chị một guinea nữa đấy, tôi hứa không đời nào để bà chủ chị biết chuyện.”

Susan chỉ thoáng ngần ngừ gọi là, rồi cầm lấy tiền. Đoạn chị ta kể lại đầu đuôi câu chuyện, sau đó kết luận:

“Nếu tiểu thư tò mò hơn thì tôi có thể khe khẽ lần vào buồng cậu ấy, xem lúc này cậu ấy có nằm trên giường hay không nhé?”

Theo ý muốn của Sophia, chị ta làm thế thật, lát sau quay lại nói rằng không có.

Bấy giờ Sophia run người lên, tái mặt đi. Chị Honour an ủi cô, bảo cô đừng nên nghĩ đến con người không xứng đáng ấy làm gì nữa. Susan hỏi:

“Kìa, tôi hy vọng tiểu thư không giận, nhưng tiểu thư có phải là cô Sophia Western không?”

Sophia đáp:

“Sao chị lại biết tên tôi nhỉ?”

Susan nói:

“Đêm hôm qua, cái người đàn ông mà chị đây vừa nói tới, đã kể chuyện về tiểu thư đấy. Nhưng tôi hy vọng tiểu thư không giận tôi.”

Sophia đáp:

“Không, tôi không giận chị đâu, cứ kể hết mọi chuyện cho tôi rõ, rồi tôi sẽ thưởng tiền cho.”

Susan nói tiếp:

“Thưa tiểu thư, người đàn ông ấy kể với hết thảy chúng tôi ở trong bếp rằng cô Sophia Western… quả tình tôi chẳng biết nói lại thế nào.”

Nói đến đây, chị ta ngừng lại, để cho Sophia phải khuyến khích và chị Honour phải thúc giục mãi mới nói tiếp:

“Thưa tiểu thư, người ấy kể rằng… nhưng chắc chắn lão nói dối, rằng tiểu thư phải lòng cậu công tử ấy đến chết mê chết mệt, rằng cậu ấy bỏ đi đánh trận để ruồng rẫy tiểu thư. Tôi cũng nghĩ bụng thế thì cậu ấy là một tên khốn khiếp, phụ bạc, nhưng mà bây giờ mới thấy một người xinh đẹp, giàu có, lịch sự như tiểu thư mà lại bị cậu ấy bỏ rơi để theo một người đàn bà tầm thường như chị kia, quả thật chị ta tầm thường lắm, mà lại là vợ người khác cơ chứ, kể sự đời cũng lạ lùng thật.”

Sophia cho chị ta thêm một đồng guinea nữa, rồi bảo chị ta đừng nói lại những chuyện vừa rồi với ai, cũng đừng mách cho người nào rõ cô là ai thì cô sẽ coi chị ta như là một người bạn. Đoạn, cô cho Susan đi, và ra lệnh cho chú đánh xe sửa soạn ngay tức khắc.

Còn lại một mình với người hầu gái, cô mới bảo người gia nhân thân tín của mình rằng chưa bao giờ cô cảm thấy thư thái như lúc này. Cô nói:

“Bây giờ tôi mới biết chắc anh ấy không những là một tên vô lại mà còn là một kẻ khốn nạn, đê tiện đáng khinh nữa. Tôi có thể tha thứ hết mọi sự việc, trừ cái việc đem phơi bày tên tôi ra một cách man rợ như thế. Điều ấy khiến cho anh ấy trở thành người đáng khinh trước mắt tôi. Phải, chị Honour ạ, bây giờ tôi dễ chịu lắm rồi. Quả thật thế. Tôi dễ chịu lắm.”

Cô khóc nức lên rũ rượi. Có đến một lúc Sophia cứ vừa khóc vừa cam kết với chị hầu gái rằng lòng mình hoàn toàn thư thái. Sau đó, Susan bước vào báo rằng ngựa đã sẵn sàng, vừa lúc ấy một ý nghĩ đặc biệt nảy ra trong đầu Sophia: Cô định bảo cho Jones biết cô cũng có mặt tại quán trọ bằng một cách khiến cho ví thử trong lòng anh chàng còn sót lại sợi dây tơ vương vấn nào, thì ít nhất đấy lại là một sự trừng phạt đối với anh về tội lỗi đã phạm.

Xin bạn đọc vui lòng nhớ lại hộ cái bao tay xinh xinh đã từng có hân hạnh được nhắc tới nhiều lần trong truyện. Từ khi Jones bỏ ra đi cái bao tay ấy vẫn đêm ngày làm bạn với Sophia, và đúng lúc ấy cô cũng đang đeo nó. Cô bèn giận dữ tháo nó ra, lấy bút chì viết tên mình vào một mảnh giấy con, ghim vào cái bao tay, rồi nhờ chị Susan đem đặt nó vào giường ngủ bỏ không của Jones. Cô lại dặn thêm rằng, nếu Jones không nhìn thấy trên giường thì sáng hôm sau phải tìm cách nào cho anh thấy nó.

Trả tiền ăn cho chị Honour xong xuôi, gồm cả phần tiền trả những thứ lẽ ra chính cô có thể ăn, cô lên ngựa và cam kết một lần nữa với người hầu gái rằng lòng mình hoàn toàn thư thái, rồi tiếp tục cuộc hành trình.

CHƯƠNG VI

Ngoài những chuyện khác, kể lại những chuyện ngây thơ của Partridge, sự điên cuồng của Jones, và sự rồ dại của Fitzpatrick.

Bây giờ đã quá năm giờ sáng, những khách trọ khác bắt đầu dậy, đi xuống bếp, trong số này có viên trung sĩ và bác xà ích. Hai người đã làm lành với nhau và đã tổ chức rượu lễ, nói theo một câu thành ngữ, tức là họ cùng nhau chén chú chén anh.

Trong khi uống rượu, không có chuyện gì đặc biệt xảy ra, trừ thái độ của Partridge: Lúc viên trung sĩ nâng cốc chúc tụng vua George thì bác chỉ nhắc lại có từ “vua”, bác không sao nói thêm được. Tuy bác đang lên đường chiến đấu chống lại lý tưởng của mình nhưng bác lại không thể nâng cốc chúc tụng một lý tưởng ngược lại.

Jones cũng đã trở về giường ngủ của mình (còn như anh ở đâu về thì xin bạn đọc miễn cho khỏi phải kể lại), Partridge được Jones gọi lên, bèn từ biệt đám bạn bè lý thú này. Bác mào đầu một cách long trọng một hồi, lại xin phép được góp ý kiến, đoạn mới nói:

“Thưa công tử, ngạn ngữ cổ có câu rất đúng rằng người khôn ngoan đôi khi không nên coi thường lời khuyên của kẻ ngu dại, tôi hy vọng do đó mà có thể táo bạo góp ý kiến khuyên cậu nên trở về nhà ngay thôi, để mặc những đứa thích xơi thuốc súng vì không có cái gì khác để nuốt, chúng theo đuổi cái horrida bella, những cuộc chiến tranh đẫm máu này. Ai mà không biết ở nhà công tử chẳng thiếu thứ gì, đã đầy đủ thế, hà tất phải đi đây đi đó làm gì.”

Jones kêu lên:

“Partridge, bác đúng là một tên hèn nhát. Vậy bác trở về một mình đi, đừng làm phiền tôi nữa.”

Partridge nói:

“Xin công tử tha lỗi, tôi nói thế vì công tử nhiều hơn bản thân tôi. Về phần tôi thì có trời đất biết đấy, hoàn cảnh tôi có ra gì đâu, tôi chẳng sợ quái gì hết, tôi coi súng ngắn, súng eptigôn cùng những thứ tương tự cũng không hơn gì súng trẻ con chơi. Ai chẳng phải một lần chết, còn chết ra sao thì có nghĩa lý gì! Vả lại, không biết chừng tôi lại thoát chết mà chỉ mất một cánh tay hay một cái chân thôi cũng nên. Thưa công tử, xin cam đoan với công tử rằng đời tôi chưa bao giờ ít sợ như lần này, cho nên nếu công tử nhất quyết cứ đi, thì tôi cũng nhất quyết đi theo. Song, trong trường hợp ấy, tôi mong được góp ý kiến riêng. Dứt khoát là một vị thượng lưu tai mặt như công tử mà đi bộ, thì cái cách du hành ấy tai tiếng lắm. Ở đây có hai, ba con ngựa tốt trong chuồng, chắc chắn ông chủ quán sẽ không ngần ngại gì mà không giao cho công tử, nếu thế thì tôi cũng cứ nhận thôi, sau này muốn ra sao thì ra, nhà vua nhất định sẽ tha tội cho công tử, công tử đang lên đường chiến đấu vì nhà vua cơ mà.”

Tính thực thà của Partridge cũng tương đương như óc suy xét của bác, và cả hai thứ cũng chỉ được áp dụng vào những việc vặt. Nếu không yên trí là không can gì thì bác đã chẳng dám tính chuyện lừa đảo thế, bởi lẽ xưa nay bác vốn là người biết tôn trọng cái giá treo cổ hơn là sự thích ứng của vạn vật. Thực ra, bác nghĩ là lừa thế cũng không có gì nguy hiểm: Bác tin chắc cứ nghe tên công tử Allworthy ông chủ quán cũng đủ yên trí, không những thế bác lại cho là dẫu câu chuyện có xoay ra sao thì hai người vẫn cứ bình yên vô sự như thường vì bác nghĩ bên phe này hẳn Jones đã có khá nhiều bạn bè, còn bên phe kia thì bạn hữu của bác cũng sẽ giúp bác.

Thấy Partridge có vẻ nghiêm túc và sốt sắng khi đưa ra đề nghị trên, Jones nghiêm khắc cự bác bằng những lời lẽ tàn tệ, khiến cho bác đành cười xòa, lảng sang chuyện khác. Bác bảo quán trọ gì mà giống cái nhà chứa, vật vã lắm bác mới ngăn được hai con điếm khỏi quấy rầy công tử giữa đêm khuya. Bác nói:

“Chết cha! Tôi tin rằng chúng nó cứ mò vào phòng cậu bằng được, dù tôi có ưng hay không, vì một đứa đã bỏ lại cái bao tay trên mặt sàn kia kìa.”

Quả thật lúc Jones quay về phòng, trong bóng tối, anh không nhận ra cái bao tay đặt trên mặt đệm, lúc nhảy lên giường anh đã làm cho nó văng xuống mặt sàn. Partridge cầm lên định nhét vào túi thì Jones bảo đưa cho xem. Cái bao tay này nom cũng đặc biệt, chẳng cần có tờ giấy đính theo Jones cũng nhớ ra. Nhưng ký ức của anh lúc này cũng chẳng cần phải làm gì vất vả vì đồng thời anh đọc thấy mấy chữ Sophia Western viết trên mảnh giấy ghim vào đó. Anh chàng đờ người ra nhìn một lúc mới hốt hoảng kêu lên:

“Trời đất ơi! Làm sao lại có cái bao tay này ở đây!”

Partridge đáp:

“Tôi cũng chẳng biết gì hơn công tử, nhưng tôi đã nhìn thấy nó trên bàn tay một trong hai người đàn bà lẽ ra đã làm mất giấc ngủ của cậu, nếu như tôi không ngăn cản họ.”

Jones nhảy bật ra khỏi giường vó lấy quần áo kêu lên:

“Họ đâu rồi?”

Partridge đáp:

“Bây giờ họ đã đi xa hàng dặm đường rồi.”

Jones sau khi hỏi thêm ít điều, biết chắc chắn rằng người mang cái bao tay kia chính là cô Sophia xinh đẹp chứ không ai khác.

Sự thể như vậy thì thái độ của Jones, ý nghĩ, vẻ mặt, lời nói và hành vi của anh không có bút nào tả nổi. Anh chàng tha hồ mà vặc với Partridge, và với chính mình nữa. Jones đã ra lệnh cho bác, lúc này đang sợ đến bạt vía, chạy ngay xuống nhà thuê ngựa với bất kỳ giá nào. Mấy phút sau, quáng quàng mặc xong quần áo, Jones hối hả xuống nhà dưới, đích thân nhắc lại những mệnh lệnh mà chính mình vừa đưa ra lúc nãy.

Song, trước khi kể tới những sự việc xảy ra lúc Jones xuống nhà bếp, chúng ta cần phải nhắc tới những gì đã xảy ra kể từ lúc Partridge rời nhà bếp lên gác theo lệnh cậu chủ. Viên trung sĩ vừa lên đường cùng toán lính, thì hai vị khách người Ireland cũng trở dậy xuống dưới nhà. Cả hai phàn nàn rằng họ luôn luôn bị đánh thức vì những tiếng ồn ào trong quán, thành thử suốt đêm họ không chợp mắt lấy một lần.

Cỗ xe ngựa chở cô tiểu thư và người hầu gái mà có lẽ bạn đọc vẫn cho là xe riêng của cô, thực ra là xe thuê của ông King ở Bath. Ông này là một người buôn ngựa đứng đắn, thực thà có một, chúng tôi nhiệt tình giới thiệu xe ngựa của ông ta với các bạn đọc qua lại đường ấy. Có lẽ như vậy các bạn được nếm cái thú ngồi ngay sau cỗ xe ngựa tả trong truyện này, cũng như được đúng bác xà ích tả trong truyện gióng xe cho.

Bác xà ích mới có hai hành khách, nghe nói Maclachlan cũng muốn đi Bath, bèn mời anh ta lên xe cùng đi, tính giá phải chăng. Sở dĩ bác mời, vì nghe chú bồi ngựa kể rằng con ngựa Maclachlan thuê từ Worcester thích quay về với bạn bè của nó ở đó hơn là tiếp tục cuộc hành trình dài dặc, vì con ngựa này là một con vật hai chân thì đúng hơn là bốn chân.

Maclachlan nhận lời ngay, lại khuyên ông bạn Fitzpatrick cũng nhận nốt chỗ ngồi thứ tư trên xe. Dùng cách vận chuyển này thì bộ xương ê ẩm của ông Fitzpatrick có lẽ thấy dễ chịu hơn là đi ngựa. Lại yên trí thế nào cũng bắt gặp vợ ở Bath, ông ta nghĩ có chậm một phút cũng không can gì.

Maclachlan vốn tinh ý hơn bạn, thoạt nghe nói người đàn bà sang trọng kia từ Chester đến, khớp với những chi tiết do chú coi chuồng ngựa kể lại, bèn nảy ra ý nghĩ rất có thể đó là vợ người bạn của mình. Anh ta cho bạn rõ ý nghĩ nghi ngờ của mình, nhưng ông Fitzpatrick thì không hề ngờ vực gì hết. Nói cho đúng sự thực, ông này thuộc loại người tạo hóa đã nặn ra một cách hơi quá vội vàng, quên khuấy không bỏ tí óc não vào trong đầu.

Loại người này, giống như giống chó săn tồi, bản thân chúng không bao giờ tìm được con mồi đã lạc, nhưng hễ một con chó săn khác tinh khôn hơn vừa sủa lên, lập tức chúng bắt chước ngay, và chẳng cần đánh hơi gì hết, cứ phóng thẳng về phía trước nhanh cật lực. Ấy thế cho nên thoạt nghe Maclachlan bày tỏ sự ngờ vực của mình, ông Fitzpatrick lập tức đồng tình và lao ngay lên gác để chộp bà vợ trước khi biết rõ bà ta ngủ ở phòng nào (thần May rủi vẫn ưa bày trò trêu ngươi những vị thượng lưu tự giao phó thân mình hoàn toàn cho thần hướng dẫn), ông ta đụng đầu vào đã nhiều cửa, đã nhiều chặng mà không kết quả. Đối với tôi thần May rủi lại tốt hơn nhiều, khi thần gợi ý so sánh với bầy chó săn tồi, bởi lẽ trong trường hợp này, đem người đàn bà tội nghiệp mà ví với con thỏ bị săn đuổi thì đúng quá. Cũng như con vật bé bỏng khốn khổ kia, bà ta dỏng tai lên rình tiếng nói của kẻ săn đuổi mình. Giống nó, khi nghe thấy, bà run rẩy chạy biến mất, và cũng giống nó, cuối cùng, nói chung, cũng cứ bị đuổi kịp và bị tiêu diệt.

Tuy nhiên, chuyện ấy chưa xảy ra ngay lần này, vì sau một hồi lâu tìm tòi vô hiệu, ông Fitzpatrick quay xuống nhà bếp, thì thấy có một vị thượng lưu bước vào quán, ông ta hò hét như các nhà đi săn vẫn hò hét mỗi khi bầy chó săn lạc mất đường hơi. Ông ta vừa nhảy xuống ngựa, và có nhiều người tùy tùng theo sau.

Đến đây, thưa bạn đọc, có lẽ cần phải cho bạn rõ một số vấn đề, mà nếu như bạn đã biết rồi thì tức là bạn khôn ngoan hơn là tôi tưởng. Muốn biết chuyện gì, xin xem chương dưới.

CHƯƠNG VII

Kết thúc những chuyện xảy ra tại quán trọ ở Upton.

Vị thượng lưu vừa tới chẳng phải ai xa lạ, chính là ngài điền chủ Western, trên đường đuổi theo con gái đến đây, giá ông ta đến sớm hơn độ hai giờ đồng hồ thì không những bắt được con gái mà còn tìm được cả cô cháu gái, vì vợ ông Fitzpatrick chính là cháu gái ông ta. Năm năm trước đây ông Fitzpatrick đã rủ bà cùng đi, trốn khỏi sự giam hãm của bà Western khôn ngoan.

Bà Fitzpatrick rời quán trọ ra đi gần cùng một lúc với Sophia: đang ngủ, nghe tiếng chồng, bà tỉnh dậy, cho gọi bà chủ quán lên hỏi đầu đuôi câu chuyện. Thế là bà mua chuộc bà chủ quán bằng cách trả giá thật đắt thuê hai con ngựa cho mình đi trốn. Trong cái gia đình này, đồng tiền vốn có ưu thế như vậy đấy, tuy bà chủ rất có thể đuổi cổ chị hầu gái vì tội bị kẻ khác mua chuộc, nếu bà ta cũng biết rõ sự thật như bạn đọc, nhưng chính bà ta lại không có bằng chứng gì tỏ ra chính mình thoát khỏi bị mua chuộc như chị Susan.

Ông Western và người cháu rể không biết nhau, mà ông Western cũng chẳng thèm để ý đến ông cháu, cho dù có biết ông ta. Hai vợ chồng lấy nhau vụng trộm như thế thì đối với vị điền chủ, cuộc hôn nhân là trái lẽ rồi, do đó, kể từ khi cô cháu gái phạm lỗi, ông đã ruồng bỏ người thiếu nữ trẻ tuổi tội nghiệp bấy giờ mới có mười tám tuổi đầu, coi cô ta như một quái vật, và từ đó không chịu cho ai nhắc đến tên cháu gái trước mặt mình bao giờ.

Lúc này nhà bếp cứ rối tinh rối mù lên. Ông Western hỏi han về con gái, ông Fitzpatrick cũng hỏi về vợ, sốt sắng không kém. Vừa lúc ấy Jones bước vào và bất hạnh làm sao lại đang đeo cái bao tay của Sophia.

Ông Western thoạt thấy mặt Jones, bèn hét lên một tiếng “hô la” y như các nhà đi săn mỗi khi nhìn thấy con mồi. Rồi lập tức chạy lại tóm chặt lấy Jones mà kêu lên:

“Tóm được con đực đây rồi, con cái hẳn không xa lắm đâu.”

Có đến mấy phút, cứ nháo cả lên, mạnh ai nấy nói, không còn rõ là chuyện gì, khó lòng tả lại, mà đọc cũng chẳng thú vị gì lắm.

Cuối cùng, Jones cũng đẩy được ông Western ra nhờ có vài người lúc ấy can thiệp vào, anh chối không hề hay biết tí gì về cô thiếu nữ, ông mục sư Supple bèn bước lên nói:

“Có họa là điên mới cứ chối mãi, tang chứng rành rành trên tay anh kia. Tôi cũng sẵn sàng thề độc mà công nhận rằng cái bao tay của anh cầm kia chính là của tiểu thư Sophia, chính tôi đã nhận thấy mấy ngày gần đây lúc nào tiểu thư cũng mang nó theo.”

Vị điền chủ giận lắm, kêu lên:

“Cái bao tay của con gái tôi! Nó lấy được cái bao tay của con gái tôi? Xin làm chứng hộ nhé: Bắt được tang vật trên người nó đây, tôi phải đưa nó đến tòa án sơ thẩm ngay lập tức mới được. Thằng khốn nạn, con gái tao đâu?”

Jones đáp:

“Thưa ngài, xin ngài bình tâm. Tôi công nhận rằng cái bao tay này là của tiểu thư, nhưng tôi lấy danh dự mà thề rằng tôi không hề gặp cô ấy.”

Nghe nói thế, điền chủ Western không nhịn được nữa, ông ta giận quá, không nói được nên lời.

Có vài người hầu bảo cho ông Fitzpatrick biết ông Western là ai. Người Ireland tốt bụng này nghĩ lúc này mình có cơ hội làm ơn cho ông chú vợ một việc, và có lẽ nhờ đó mà giành được cảm tình của ông ta cũng nên. Ông ta bèn bước lại bên Jones kêu lên:

“Nói tình thực, thưa ngài, ngài nên xấu hổ vì cứ chối mãi trước mặt tôi là không hề nhìn thấy con gái quý ông đây. Ngài thừa biết chính tôi thấy hai người cùng nằm với nhau trên giường.”

Đoạn quay sang ông Western, ông Fitzpatrick đề nghị dẫn ngay ông này đến căn phòng con gái ông đã thuê. Lời đề nghị được chấp nhận, thế là ông Fitzpatrick, nhà điền chủ, ông mục sư và vài người khác kéo nhau lên thẳng phòng của bà Waters. Họ bước vào phòng này một cách cũng hùng hổ chẳng kém gì ông Fitzpatrick lần trước.

Người đàn bà đáng thương đang ngủ choàng tỉnh dậy, vừa sửng sốt vừa hốt hoảng, thì thấy ngay bên giường một hình người có thể phỏng đoán rằng vừa trốn khỏi nhà thương điên, ấy là vẻ mặt của ông Western vừa dữ tợn, vừa bối rối. Thoạt ngó thấy người đàn bà, ông giật mình lùi lại, chưa cần nghe ông nói ra miệng, cứ xem dáng điệu của ông cũng rõ đây không phải là người ông đang tìm.

Thì ra đàn bà vẫn thiết tha coi trọng tiếng tăm hơn con người của mình nhiều, cho nên, mặc dù lần này con người của bà bị đe dọa nhiều hơn bận trước, nhưng vì yên trí tiếng tăm không sao cả thành thử bà không to tiếng hét rầm lên như lần trước. Tuy nhiên, lúc chỉ còn lại một mình, bà Waters ngán không muốn ở đây nữa, nên bà trở dậy hối hả bận quần áo cho thật nhanh.

Bấy giờ ông Western mới đi lùng khắp quán trọ, nhưng chẳng có kết quả gì cũng như ông đã làm phiền bà Waters tội nghiệp. Ông đành buồn rầu quay lại nhà bếp thì thấy Jones bị mấy người hầu của ông giữ tại đó.

Chuyện ồn ào này đánh thức hết thảy mọi người trong quán trọ dậy, tuy lúc ấy trời mới tảng sáng. Trong số khách trọ này có một vị thượng lưu sang trọng, là người có vinh dự giữ chức vụ thẩm phán tòa án sơ thẩm Worcester. Ông Western vừa được biết, bèn đem việc vừa rồi ra kiện trước ông ta. Ông quan tòa từ chối không chịu thừa hành nhiệm vụ, lấy cớ hiện không có thư ký, và cũng không sẵn sách về việc tố tụng. Ông lại nói ông không thể chứa hết trong đầu mọi điều luật về vấn đề quyến rũ con gái người khác cùng những chuyện tương tự. Ông Fitzpatrick bèn đề nghị giúp ông quan tòa một tay, ông ta cho mọi người hay rằng chính mình cũng đã từng làm nghề pháp luật (quả thật, ông ta cũng đã từng làm thư ký cho một luật sư ở miền Bắc Ireland trong ba năm, sau đó ông ta từ giã người chủ, sang nước Anh tìm một cuộc sống thoải mái hơn, và chuyển sang một nghề mới không cần tập sự gì hết, tức là cái nghề thượng lưu, và ông ta đã thành công trong nghề này như đã nói tới một phần).

Ông Fitzpatrick tuyên bố rằng điều luật về quyến rũ không áp dụng được trong trường hợp này, rằng ăn trộm cái bao tay rõ ràng là trọng tội, và món đồ bị ăn trộm được tìm thấy trên người đương sự cũng đủ là chứng cứ rành rành.

Được sự khuyến khích của một người cộng tác uyên bác như vậy, lại vì nhà điền chủ cứ sấn sổ đòi ông phải can thiệp vào, nên cuối cùng, ông quan tòa cũng chịu ngồi vào ghế chánh án. Ngồi vào ghế xong xuôi, ông mới ngó cái bao tay Jones vẫn còn đang cầm, lại được nghe ông mục sư thề cái bao tay ấy chính là tài sản của ông Western, ông yêu cầu ông Fitzpatrick thảo ra một tờ lệnh tống giam để mình ký.

Lúc ấy Jones mới yêu cầu tòa cho nói, và khó khăn lắm mới được chấp thuận. Anh bèn viện Partridge làm nhân chứng về trường hợp tìm được cái bao tay, nhưng quan trọng hơn cả là lời khai của Susan, chị khai rằng chính tay Sophia trao cái bao tay ấy cho chị và bảo chị đem bỏ vào gian phòng chỗ Jones tìm thấy nó.

Không rõ vì bản tính ưa công lý, hay vì vẻ mặt xinh trai đặc biệt của Jones mà chị Susan đã tiết lộ điều này, tôi không dám quyết đoán, có điều việc chị ta làm chứng có tác dụng làm cho ông quan tòa ngả mình ra phía sau tuyên bố rằng sự thể thế là đã rõ ràng về phía bị can, không còn gì đe dọa anh ta như lúc nãy. Ông mục sư cũng đồng tình, nói rằng Chúa trời không cho phép ông dính líu vào việc bắt tống giam một người vô tội. Ông quan tòa bèn đứng dậy, tha bổng bị can và tuyên bố bế mạc phiên tòa.

Ấy thế là ông Western vặc lên với tất cả những người có mặt, đoạn lập tức ông ta ra lệnh đem ngựa lại để lên đường đuổi theo con gái, cũng chẳng buồn quan tâm đến cháu rể là ông Fitzpatrick. Ông này nhận họ nhận hàng, ông Western cũng mặc, chẳng kể đến những việc ông ta vừa được vị thượng lưu này giúp đỡ. Chẳng những thế, đang cơn vội vã và giận dữ, may mắn làm sao, ông ta lại quên không đòi lại cái bao tay mà Jones vừa giữ. Tôi nói là may mắn bởi vì thà Jones chịu chết ngay tại chỗ còn hơn là phải rời bỏ cái bao tay này.

Jones trả tiền trọ xong, bèn cùng ông bạn Partridge lên đường đi tìm cô Sophia xinh đẹp, bây giờ thì anh quyết định không đời nào chịu từ bỏ việc theo đuổi cô thiếu nữ. Anh cũng chẳng muốn từ biệt bà Waters, chỉ nghĩ tới bà anh đã phát ghét lên rồi, vì tuy không chủ tâm, nhưng chính bà đã làm cho anh lỡ mất một cuộc gặp gỡ hạnh phúc nhất với Sophia. Anh thề vĩnh viễn giữ trọn lòng chung thủy với cô.

Bà Waters nhân dịp có xe ngựa đi Bath, bèn lên xe đi cùng với hai vị thượng lưu người Ireland. Bà chủ quán có lòng tốt cho bà mượn quần áo, chỉ đồng ý nhận một số tiền đáng giá gấp đôi thôi, gọi là để đền bù lại. Trên đường đi, bà đã hoàn toàn giải hòa với ông Fitzpatrick, vốn cũng khá đẹp trai, bà còn hết sức tìm mọi cách để an ủi ông trong khi bà vợ ông vắng mặt.

Thế là kết thúc những câu chuyện kì quặc mà Jones đã gặp phải tại quán trọ Upton. Tại đó cho tới bây giờ, người ta vẫn còn bàn tán về sắc đẹp và cử chỉ khả ái của cô Sophia duyên dáng, mà họ gọi bằng cái tên là thiên thần Somerset.

CHƯƠNG VIII

Câu chuyện lùi lại quá khứ.

Trước khi tiếp tục kể thêm, có lẽ cũng nên ngó lại quá khứ một chút, để giải thích sự xuất hiện kỳ lạ của Sophia và cha cô tại quán trọ Upton.

Xin bạn đọc nhớ hộ cho rằng ở chương Chín thuộc quyển Bảy của truyện này, khi chúng ta tạm biệt Sophia, thì sau một cuộc đấu tranh dẳng dai giữa tình yêu và bổn phận, cô đã quyết định ngả theo tình yêu, như thói thường, theo chỗ tôi biết.

Sở dĩ có cuộc đấu tranh này, như đã trình bày trong chương đó, là do ông Western vừa mới vào gặp cô để buộc cô phải ưng thuận cuộc hôn nhân với Blifil, điều này ông ta coi như hoàn toàn thuộc bổn phận của Sophia, nghĩa là cô không được, cũng không thể cưỡng lại, bất cứ một mệnh lệnh dứt khoát nào của ông ta. Sau cuộc gặp mặt này ông ta lui ra uống rượu buổi tối, lòng rộn ràng sung sướng vì thắng lợi vừa rồi đối với con gái. Tính ông ta vốn ưa tụ họp, lại đang muốn có người chia sẻ cùng mình nỗi vui sướng trong lòng, ông ta bèn ra lệnh cho gia nhân thả cửa uống rượu trong nhà bếp, thành thử, chưa đến mười một giờ khuya, mà trong nhà đã không còn người nào tỉnh táo, trừ bà Western và cô Sophia xinh đẹp.

Sớm hôm sau, ông ta sai người đi gọi Blifil, vì tuy vị điền chủ vẫn ngỡ cậu công tử trẻ tuổi không biết rõ lắm về thái độ cự tuyệt trước kia của con gái ông ta, điều mà thực ra anh ta biết rất rõ, nhưng vì anh ta chưa nhận được câu trả lời ưng thuận của cô, nên ông ta sốt ruột muốn cho anh ta biết tin ngay. Ông ta cứ đinh ninh thế nào cô dâu mới cũng sẽ tự mình xác thực tin ấy. Còn lễ cưới thì tối hôm trước hai ông thông gia đã ấn định với nhau sẽ tiến hành vào buổi sáng hôm sau nữa.

Bữa ăn sáng đã dọn ra tại phòng khách, Blifil đã đến dự, vị điền chủ và bà em gái đều có mặt, người ta cho gọi cô Sophia.

Hỡi Shakespeare! Ước gì tôi có được ngòi bút của ngài! Hỡi Hogarth, ước gì tôi có được cây bút chì của ngài! Được vậy, tôi sẽ vẽ nên bức tranh người giúp việc đáng thương, mặt mày tái nhợt, mắt mở trừng trừng, hai hàm răng va vào nhau lập cập, lưỡi líu lại, tứ chi run bắn.

Thậm chí cũng là một người như vậy, vô cùng bơ phờ, ngơ ngác,

Đờ đẫn, như một xác chết, nom thật khủng khiếp,

Vén màn của Priam lên giữa đêm khuya vắng lặng,

Và muốn bảo chàng rằng nửa thành Troy của chàng đã bị thiêu rụi.

Anh ta bước vào phòng, thưa rằng: “Không tìm thấy tiểu thư Sophia đâu hết.”

Vị điền chủ đứng bật dậy, kêu to:

“Không thấy đâu! Mẹ cha nó! Thế này thì giết người ta thật! Ở đâu, bao giờ, làm sao, thế nào… Không tìm thấy! Ở đâu?”

Bà Western, với thái độ lạnh lùng của nhà chính trị đích thực, nói:

“Đấy! Anh ơi, anh vẫn quen cái thói chẳng có gì cũng phát khùng lên được. Em đồ chừng cháu gái em nó chỉ ra vườn dạo mát đấy thôi. Anh cứ lẩn thẩn thế thì em không sao sống chung một nhà với anh được.”

Nhà điền chủ trở lại bình tĩnh cũng đột ngột như ông ta vừa phát bẳn lên, nói:

“Ờ, ờ, nếu chuyện có thế thôi thì cũng chẳng quan trọng gì lắm. Nhưng quả tình lúc thằng kia bảo không tìm thấy nó đâu, đầu óc tôi phát điên lên.”

Nói đoạn, ông ta cho người rung chuông ở ngoài vườn để gọi, rồi yên trí ngồi xuống.

Không có gì mâu thuẫn với nhau về rất nhiều mặt như hai anh em nhà này, đặc biệt là về việc: Ông anh thì chẳng bao giờ tiên liệu được điều xa xôi, nhưng khi sự việc đã xảy ra thì ông lại rất tinh ý thấy ngay, còn bà em thì bao giờ cũng nhìn thấy trước từ xa, nhưng lại không nhạy bén nhìn thấy việc sờ sờ ngay trước mắt. Có thể bạn đọc cũng đã thấy nhiều thí dụ về cả hai loại người này. Và quả thật tài năng của họ đều vượt mức bình thường, vì nếu như bà em gái hay thấy trước điều không bao giờ xảy ra, thì ông anh trai cũng nhìn thấy được quá xa sự thực rất nhiều.

Song, đó không phải là trường hợp hiện tại. Người nhà từ ngoài vườn vào báo không tìm thấy tiểu thư Sophia ngoài đó, cũng như lúc nãy họ báo rằng không tìm thấy cô trong phòng.

Nhà điền chủ bèn đích thân bước ra, bắt đầu gào tên Sophia thật to, đến khản cả tiếng, như xưa kia Hercules đã gào lên gọi Hylas, và như nhà thơ đã kể với chúng ta rằng khắp bãi bể vọng lại tên người thiếu nữ trẻ đẹp, thì giờ đây khắp trong nhà, ngoài vườn và những cánh đồng xung quanh cũng chỉ thấy vang dội cái tên Sophia, gọi bằng cái tiếng ồ ồ của đàn ông, và cái tiếng the thé của đàn bà, mà hình như tiếng vọng cũng ưa lặp lại cái âm thanh đáng yêu kia, thành thử, nếu quả thực có một người xứng đáng với cái âm thanh ấy thì tôi tin rằng Ovid cũng không dám công nhận người ấy là phụ nữ nữa*.

Một hồi lâu, trong nhà nháo nhác cả lên. Cuối cùng, khi nhà điền chủ đã mệt mỏi hết hơi rồi, ông ta quay về phòng khách thì thấy bà Western và Blifil vẫn ngồi đó. Ông ta ném bịch người ngồi xuống một chiếc ghế rộng, vẻ mặt vô cùng rầu rĩ.

Bà Western bèn an ủi anh trai:

“Anh ơi, em rất lấy làm buồn về sự việc đã xảy ra, con cháu hành động như vậy thực là một điều điếm nhục gia thanh. Nhưng tất cả cũng là tại anh, mà anh thì cũng nên tự cảm ơn ngay chính mình thôi. Anh biết đấy, nó được người ta dạy những điều hoàn toàn trái ngược với lời em khuyên bảo, bây giờ hãy nhìn xem hậu quả ra sao. Có phải đã hàng trăm lần em vẫn bảo anh rằng không được để cho nó làm theo ý riêng của nó? Nhưng anh biết đấy, có bao giờ anh chịu nghe em. Mà khi em đã mất bao nhiêu công sức để loại trừ cho hết những ý tưởng bướng bỉnh ra khỏi đầu óc nó, và để sửa những sai lầm của anh về mặt xử thế, thì anh biết đấy, người ta lại giằng nó ra khỏi tay em, cho nên em không chịu trách nhiệm gì hết. Ví thử cứ giao phó hoàn toàn cho em việc giáo dục nó thì có bao giờ xảy ra chuyện này. Vậy nên anh hãy tự an ủi rằng chẳng qua là tại chính mình, mà thật vậy, cứ thả lỏng nó như thế thì còn mong nỗi gì nữa nào?”

Ông anh trai đáp:

“Ôi thôi! Em gái của tôi ơi, cô có thể làm cho người ta phát điên lên đấy. Tôi có thả lỏng nó đâu. Tôi có cho nó làm theo ý riêng của nó đâu. Mới đêm qua thôi chứ đâu. Tôi còn dọa nó rằng nếu nó không nghe lời tôi, tôi sẽ nhốt nó suốt đời trong buồng, cả ngày chỉ cho ăn bánh mì nhạt với uống nước lã. Cô ăn nói thế thì đến thánh Job cũng phải phát cáu.”

Bà em nói:

“Trên đời có ai ăn nói như thế không nào? Anh trai ơi, nếu em không kiên nhẫn bằng năm mươi ông thánh Job, thì anh đã khiến cho em quên hết phép lịch sự, nhã nhặn rồi. Tại sao anh nhúng tay vào đấy làm gì cơ chứ? Em chả đã xin anh, van anh cứ phó mặc mọi việc đó cho em là gì? Chỉ vì sai một bước, mà anh đã làm cho toàn bộ cuộc hành quân của chiến dịch thất bại. Người không điên rồ ai lại đi dọa dẫm một đứa con gái như vậy làm cho nó phát tức lên? Em đã bảo với anh rằng không thể nào đối xử với phụ nữ Anh như đối xử với những nô lệ Ciracessian* được đâu. Chúng em được xã hội bảo vệ chứ. Chỉ có thể thắng chúng em được bằng những phương sách ôn hòa, chứ không thể nào dùng cách vũ phu, thô bạo mà buộc chúng em ưng chịu. Cảm ơn Thượng đế, pháp luật Salique* không ngự trị ở đây. Anh trai ơi, cái cử chỉ cục cằn của anh, ngoài em ra, đàn bà không ai chịu nổi đâu. Chẳng trách cháu gái em nó sợ phát khiếp và đã phải dùng đến cách trốn đi như vậy, có gì là lạ. Thực tình mà nói, cháu em hành động như vậy, người đời cũng chẳng ai chê trách đâu. Em nhắc lại cho anh hay lần nữa: Anh nên tự an ủi bằng cách nhớ rằng tất cả chuyện xảy ra là tại anh hết. Em chẳng đã khuyên anh bao nhiêu lần…”

Nghe đến đây, ông Western đứng phắt ngay lên, văng ra hai ba câu thề độc khủng khiếp, rồi chạy ra khỏi phòng.

Ông anh trai đi rồi, em gái ông ta càng tỏ vẻ phẫn nộ với ông ta hơn cả lúc ông ta còn ở đây. Bà lại phân bua với Blifil rằng mình nói thế là đúng. Blifil tỏ ý tán thành, biểu lộ sự đồng tình với mọi điều bà nói, nhưng anh ta nói ông Western không có lỗi gì cả, anh ta bảo: “Phải coi những lỗi ấy là do lòng người cha thương con gái quá đáng, và nó phải được gọi bằng cái tên là “sự yếu đuối đáng yêu”.” Bà Western đáp: “Thế thì càng không thể tha thứ, vì tình thương yêu ấy đã làm hại ngay chính con gái mình chứ ai?” Blifil tán thành ngay ý kiến của bà.

Lúc này bà Western mới bắt đầu tỏ thái độ rất lấy làm tiếc cho hoàn cảnh của Blifil, bà lấy làm tiếc về nỗi anh ta định làm vinh dự cho gia đình này mà bị đối xử như vậy. Về vấn đề này, bà phê phán sự điên rồ của cô cháu gái với thái độ hết sức nghiêm khắc, song, để kết luận, bà đổ hết tội lỗi lên đầu ông anh trai. Bà bảo không thể tha thứ cho ông ta được vì chưa biết chắc con gái bằng lòng đã để sự việc đi quá xa như thế. Bà lại bảo:

“Nhưng tính khí ông ấy vốn bướng bỉnh, ngang ngược lắm cơ. Càng nghĩ càng giận thân tôi, khuyên bảo ông ấy mãi chỉ phí toi công sức.”

Sau một hồi trò chuyện khá lâu, cái kiểu trò chuyện mà chắc hẳn cũng không làm vui lòng độc giả lắm nếu đem kể lại đây tất cả, Blifil cáo từ trở về nhà, không lấy làm vui vẻ gì về sự việc chán ngán vừa rồi. Tuy nhiên, nhờ thứ triết lý học được từ Square, cũng như nhờ có tôn giáo lĩnh hội được của Thwackum cùng vài thứ khác nữa, anh ta cũng biết chịu đựng nỗi thất vọng ấy có lẽ còn khá hơn những kẻ si tình nồng nàn khi họ phải chịu đựng loại tai họa này.

CHƯƠNG IX

Sophia trốn đi ra sao.

Bây giờ đã đến lúc nên săn sóc tới cô Sophia, ví thử bạn đọc quý cô chỉ bằng nửa phần so với tôi, nay thấy cô thoát khỏi nanh vuốt của ông bố tính tình nóng như lửa cũng như nanh vuốt của con người lạnh lùng yêu cô, ắt bạn cũng vui lòng.

Cái vồ sắt cầm giữ thời gian đã gõ mười hai lần vào cái chuông, gọi ma quỷ trở dậy mà tiến hành cuộc đi dạo ban đêm. Nói nôm na tức là đã mười hai giờ đêm và như chúng tôi đã nói, mọi người trong nhà đã vùi đầu vào uống rượu hoặc ngủ, trừ có bà Western còn đang chăm chú đọc một bài bút chiến chính trị, và tiểu thư, nhân vật chính của chúng ta. Cô khe khẽ lần xuống thang gác, rút then mở khóa cửa ngoài, bước ra, rồi hối hả tới chỗ đã hẹn trước.

Dẫu rằng phụ nữ có nhiều kỹ xảo đáng yêu mà đôi khi họ vẫn dùng để hễ hơi có dịp là phô bày sự sợ hãi của mình (hầu như cũng nhiều như của nam giới vẫn dùng để che giấu nỗi sợ hãi của họ), nhưng nhất định, cũng có một mức độ can đảm nào đó, chẳng những thích hợp với đàn bà mà thường khi lại còn cần thiết để giúp họ làm tròn nhiệm vụ nữa. Quả thật, cái ý niệm về sự hung hăng, chứ không phải về lòng can đảm, đã tiêu diệt tính cách đàn bà. Ai là người đã đọc truyện nàng Arria*, con người xứng đáng được ca tụng mà không có thái độ khâm phục cái nết hiền lành dịu dàng cũng như nghị lực dũng cảm của nàng? Đồng thời có lẽ có nhiều người đàn bà thấy con chuột cống, chuột nhắt cũng kêu thét lên, mà lại có thể đầu độc được chồng, hoặc giả, tệ hơn nữa, có thể khiến cho chồng tự đầu độc mà chết. Sophia có đầy đủ tính nết hiền dịu mà một phụ nữ có thể có, lại kèm theo đầy đủ nghị lực cô cần có. Cho nên lúc đến chỗ hẹn mà không thấy người hầu gái đâu, lại thấy một người đàn ông cưỡi ngựa tiến thẳng lại phía mình, cô không kêu thét lên, cũng không chết ngất đi, tuy mạch máu cô đập với nhịp nhanh hơn bình thường. Thoạt đầu, cô cũng có phần hơi ngạc nhiên và lo ngại, nhưng rồi nỗi ngạc nhiên và lo ngại tan biến đi ngay, khi người đàn ông lật mũ chào, hỏi cô với giọng nói kính cẩn:

“Phải chăng tiểu thư đang muốn gặp một người đàn bà khác?”

Rồi người này báo cho cô biết rằng anh ta được phái đến đây để đưa cô đến với người đàn bà kia.

Sophia không có lý do gì để nghi ngờ điều này, vì vậy cô cả quyết leo lên ngựa ngồi phía sau người đàn ông. Anh ta đưa cô yên ổn tới một thị trấn cách đó độ năm dặm đường để gặp chị Honour quý hóa. Bởi vì linh hồn của người hầu gái cũng được ấp ủ ngay trong những thứ quần áo vẫn ủ ấp cơ thể của chính mình, cho nên, chị không sao rời mắt khỏi chỗ quần áo này, thành thử chị phải đích thân canh giữ, và phái anh chàng nói trên đến với cô chủ, sau khi dặn dò anh kỹ lưỡng mọi điều.

Bấy giờ, họ cùng bàn nhau xem nên đi về hướng nào để tránh khỏi bị ông Western đuổi bắt, họ biết chỉ vài tiếng đồng hồ sau, thế nào ông cũng phái người đuổi theo.

Đường đi London có sức hấp dẫn cực mạnh với Honour, chị muốn đi thẳng đến đó, viện lẽ phải đến tám, chín giờ sáng hôm sau người ta mới biết Sophia đã trốn đi, như vậy dẫu rằng những người đuổi theo biết rõ họ đi đường nào cũng không thể đuổi kịp. Nhưng Sophia không dám giao phó điều gì cho sự rủi may, cô cũng không dám tin cậy lắm vào đôi chân yếu đuối của mình trong một cuộc đua sức mà chỉ có nhanh nhẹn mới thắng nổi. Cô bèn quyết định đi tắt qua vùng đồng quê ít nhất là hai hoặc ba chục dặm, rồi mới theo con đường dẫn thẳng đến London. Lúc trước, cô thuê ngựa để đi hai mươi dặm đường nẻo này, bây giờ cô lại muốn đi hai mươi dặm đường lối khác, cô bèn cùng lên đường với người dẫn đường đã đưa cô đi trốn khỏi nhà của cha cô. Lúc này, sau lưng anh chàng dẫn đường không phải là Sophia nữa, mà là một gánh nặng hơn cũng như kém yêu kiều hơn nhiều: tức là một chiếc va li kếch xù, ních chặt những đồ trang sức bên ngoài, mà nàng Honour xinh đẹp hy vọng sử dụng để đắc thắng trong nhiều cuộc chinh phục và để, cuối cùng, làm nên sự nghiệp tại thành phố London.

Rời quán trọ, đi được khoảng vài trăm bước trên con đường London, thì Sophia thúc ngựa tiến đến bên người dẫn đường, và với giọng nói còn ngọt ngào hơn cả giọng nói của Anacreon*, mặc dù người ta đồ chừng rằng mồm người này là một cái tổ ong, cô yêu cầu anh ta gặp lối nào đi Bristol thì rẽ ngay theo đường ấy.

Thưa bạn đọc, tôi không mê tín, cũng không tin lắm những phép màu hiện đại. Do đó, điều tôi kể lại sau đây, tôi không coi như một sự chắc chắn, bởi vì quả thật chính tôi cũng thấy khó lòng tin được. Song, tính trung thực của một người chép truyện buộc tôi phải kể lại điều gì đã được người ta xác nhận riêng với nhau. Vậy thì người ta đồn rằng, con ngựa mà người dẫn đường cưỡi bị hấp dẫn bởi giọng nói của Sophia nên dừng ngay lại, tỏ ý không chịu đi thêm một bước nào nữa.

Có lẽ sự việc này có thể là thật, mà cũng không thần kỳ lắm như người ta vẫn kể, vì nguyên nhân tự nhiên xem ra cũng thích hợp với kết quả: Lúc ấy, anh chàng dẫn đường không thúc cái gót chân phải vào bụng con ngựa nữa (giống như Hudibras, anh ta chỉ mang có một cựa sắt) thì rất có thể chỉ vì sự nhãng quên này mà con vật dừng lại, nhất là chuyện này vẫn thường xảy ra luôn với anh ta nhiều lần.

Song, nếu quả thực giọng nói của Sophia có tác dụng đến con ngựa, thì nó lại rất ít tác dụng với người cưỡi. Anh ta hơi cáu kỉnh đáp rằng ông chủ đã ra lệnh cho anh ta đi theo một con đường, nếu bây giờ anh ta đi theo con đường khác thì anh ta sẽ bị đuổi.

Thấy dỗ dành thế nào cũng vô hiệu, Sophia bèn thêm vào giọng nói những cái duyên dáng không cưỡng lại được, những cái duyên dáng mà, theo ngạn ngữ cổ, khiến được con la già chạy nước kiệu chứ không đứng ì ra, những cái duyên dáng mà thời nay vẫn gán cho là có mãnh lực không sao cưỡng nổi, như thời cổ người ta vẫn gán cho khoa hùng biện tuyệt hảo. Tóm lại, cô hứa anh ta muốn được đền công bao nhiêu cũng được.

Anh chàng không thể hoàn toàn làm ngơ trước lời hứa hẹn này, nhưng anh ta không thích những lời hứa hẹn không dứt khoát. Có lẽ anh ta chưa bao giờ nghe nói đến từ này, nhưng trong thực tế đây chính là điều làm cho anh ta phản đối. Anh ta bảo rằng các vị sang trọng không thương người nghèo, bữa nọ suýt nữa anh ta bị đuổi ra khỏi cửa, vì đã dẫn cậu công tử người nhà vị điền chủ Allworthy đi loanh quanh mãi ở cánh đồng, rồi sau cậu này không trả công anh ta như lẽ ra phải trả.

Sophia săn đón hỏi:

“Anh dẫn ai đi?”

Anh chàng đáp:

“Dẫn một cậu công tử người nhà ông điền chủ Allworthy, hình như người ta nói rằng đó là con trai vị điền chủ.”

Sophia nói:

“Thế anh dẫn tôi đến ngay chỗ ấy, tôi sẽ cho anh một đồng guinea, nếu một đồng còn ít thì tôi cho anh hai đồng.”

Anh chàng đáp:

“Nhất định việc này đáng giá hai guinea, nếu tiểu thư hiểu cho nỗi nguy hiểm tôi sẽ phải chịu, nhưng nếu tiểu thư hứa cho tôi hai guinea thì tôi cũng đánh liều, lấy ngựa của ông chủ tôi mà đi lung tung thế này nhất định là có tội đấy, có điều an ủi là tôi cũng chỉ đến bị mất việc là cùng và hai guinea cũng đền bù được phần nào.”

Mặc cả xong xuôi, anh chàng dẫn đường rẽ sang đường đi Bristol. Sophia lên đường đuổi theo Jones, bất kể những lời phản đối của Honour vốn chỉ thích được đến xem thành phố London hơn là nhìn mặt công tử Jones. Khác hẳn cô chủ, chị không ưa anh chàng này, vì anh chàng đã phạm tội ít nhiều lơ là phép lịch sự về mặt tiền nong, theo phong tục thì điều này là cần thiết đối với các cô hầu gái trong mọi chuyện trăng gió, và đặc biệt là trong những chuyện gió trăng thuộc loại vụng trộm. Chúng tôi cho rằng sở dĩ thế có lẽ vì tính tình anh chàng lơ đễnh, chứ chẳng phải vì anh thiếu hào phóng, nhưng chắc hẳn chị ả lại cho là vì nguyên nhân sau. Điều chắc chắn là vì vậy chị ghét cay ghét đắng anh chàng, và quyết định là hễ gặp cơ hội là nói xấu anh với cô chủ. Thành thử cũng không may cho chị Honour, chị lại đến đúng cái thị trấn Jones vừa đi khỏi, càng không may nữa là chị lại rơi đúng vào cùng một anh chàng dẫn đường, và gặp đúng cái tin tức ngẫu nhiên Sophia vừa được rõ.

Những lữ khách của chúng ta đến Hambrook* vào lúc trời vừa sáng, ở nơi này, chị Honour miễn cưỡng đi hỏi thăm tin tức về đường đi của Jones. Thực ra, người dẫn đường có thể cho họ biết điều này, nhưng Sophia, tôi không rõ vì lý do gì, lại không hỏi anh ta điều đó.

Nghe chị Honour kể lại lời ông chủ quán mách, khó khăn lắm Sophia mới tìm thuê được mấy con ngựa tàm tạm để đưa cô tới quán trọ, nơi Jones từng bị giữ lại hầu như vì bất hạnh gặp phải một ông thầy thuốc, chứ không phải vì bị vỡ đầu.

Đến đây, chị Honour lại bị phái đi dò hỏi lần nữa, chị vừa hỏi thăm bà chủ quán và tả lại hình dáng Jones cho bà nghe thì người đàn bà tinh ý này, theo lối nói thông tục, đã bắt đầu đánh hơi thấy ngay là có chuyện. Cho nên, lúc Sophia bước vào trong phòng, đáng lẽ đáp lại lời người hầu gái thì bà chủ quán lại trả lời thẳng cô chủ như thế này:

“Lạy trời đất thiên địa! Chết thật, nào ai mà biết được cơ chứ! Mắt tôi chưa hề nhìn thấy cặp nào xứng đôi như vậy. Tiểu thư ạ, chẳng trách nào cậu công tử ấy cứ chết mê chết mệt vì tiểu thư. Cậu ấy bảo với tôi rằng, tiểu thư là một thiếu nữ xinh đẹp nhất đời, mà quả đúng như thế thật. Khốn khổ cho cậu ấy, tôi thương cậu ấy quá, ai lại cứ luôn luôn ôm ghì lấy cái gối mà gọi nó là tiểu thư Sophia yêu quý của mình… Tôi đã hết sức can cậu ấy đừng ra trận làm gì. Tôi bảo cậu ấy rằng đã có khá đủ những kẻ đàn ông chẳng được cái tích sự gì hơn là chịu chết toi mạng, và không được những cô tiểu thư xinh đẹp như thế này yêu.”

Sophia nói:

“Đúng là cái bà này lẩm cẩm rồi.”

Bà chủ quán kêu lên:

“Tôi có lẩm cẩm khối. Tiểu thư nghĩ rằng tôi không biết chuyện phỏng? Tiểu thư cứ yên trí, cậu ấy kể cho tôi biết hết rồi.”

Chị Honour kêu lên:

“Cái anh chàng trơ tráo nào kể chuyện gì cho bà nghe về tiểu thư tôi?”

Bà chủ quán đáp:

“Anh chàng trơ tráo nào đâu, chính là cậu công tử trẻ tuổi chị vừa hỏi dò đấy. Cậu công tử mới xinh trai làm sao, mà yêu tiểu thư Sophia Western đến say đắm tâm hồn…”

“Anh chàng ấy mà yêu tiểu thư tôi! Này bà, tôi muốn bà biết hộ rằng ông chủ anh ta mới làm cho cô tôi vui lòng.”

Sophia ngắt lời chị:

“Thôi, Honour, đừng giận bà ấy làm gì, bà ấy không có tâm địa gì xấu đâu.”

Thấy giọng Sophia nói ngọt ngào, bà chủ quán thêm bạo dạn nói:

“Tôi đâu dám có ý gì xấu.”

Đoạn, bà kể lể rườm rà, tẻ ngắt không tiện viết lại đây làm gì. Có vài đoạn bà lỡ mồm kể ra làm cho Sophia hơi phật ý, và làm cho chị hầu gái càng bất bình hơn. Lúc chỉ có hai người ngồi lại với nhau, chị nhân cơ hội bôi xấu anh chàng Jones tội nghiệp với cô chủ, chị bảo rằng nhất định đó là một anh chàng đáng khinh, không thể nào yêu được một vị tiểu thư một khi đã đem tên tuổi người ta ra mà kháo vung lên trong quán rượu. Sophia không nhìn hành vi của anh chàng dưới một ánh sáng bất lợi như vậy, và không chừng, thấy anh chàng biểu lộ tình yêu một cách nồng nàn mãnh liệt thế, cô còn thích nữa là khác (về điểm này bà chủ quán cũng phóng đại lên như bà vẫn phóng đại mọi chuyện khác), chứ cô không giận dữ gì đâu, quả thật, cô cho rằng mọi sự là do tấm tình say mê của anh chàng quá cuồng nhiệt, hoặc đúng hơn, là quá sôi nổi, và do tâm hồn anh chàng cởi mở.

Tuy nhiên, sau này, sự việc trên lại hiện lên rõ ràng trong tâm trí cô. Thêm nữa, chị Honour lại hết lời gièm pha, thành thử nó lại càng góp phần khiến cho những việc không may xảy ra tại Upton thêm nặng tội và đáng tin, hỗ trợ những cố gắng của chị hầu gái, làm cho cô chủ của chị đi ngay khỏi quán trọ không chịu gặp mặt Jones nữa.

Bà chủ quán ở Upton thấy Sophia định hễ sữa soạn xong ngựa là đi ngay, không ăn không uống gì, thì bà cũng rút lui. Chị Honour bèn đem cô chủ ra mà trách mắng (chị vốn quen tự do với chủ). Chị thuyết phục cho cô chủ nghe một hồi lâu, nhắc lại chuyện cô đã từng có ý định đi London, chị còn luôn miệng nói bóng gió rằng đuổi theo một anh chàng trẻ tuổi như vậy là sai lầm, cuối cùng, chị kết luận bằng một câu khích lệ long trọng:

“Vì Chúa, xin tiểu thư hãy nghĩ xem tiểu thư sắp làm gì, và sẽ đi tới đâu.”

Đưa ra lời khuyên này với một cô thiếu nữ đã đi ngựa gần bốn mươi dặm đường trong một thời tiết không dễ chịu chút nào, thì có vẻ như thật ngớ ngẩn. Ta có thể đồ chừng Sophia đã suy nghĩ kỹ càng và quyết định về vấn đề này, không những thế, qua những lời bóng gió mà chị Honour nói ra thì hình như chị cũng nghĩ vậy. Tôi chắc đó cũng là ý kiến của nhiều bạn đọc, từ lâu hẳn cũng yên trí về dự định của nhân vật nữ chính trong truyện, và hẳn cũng đã lên án cô về ý nghĩ phóng túng đó.

Thực ra không phải thế, gần đây Sophia đã bị dao động giữa hy vọng và lo sợ, giữa bổn phận và tình yêu đối với cha, nỗi thù ghét đối với Blifil, niềm thương cảm và (sao ta lại không thú nhận sự thực nhỉ) tình yêu đối với Jones. Tình cảm cuối cùng này được thái độ của cha cô, của bà Western, của mọi người khác, và đặc biệt là của chính Jones nữa, thổi bùng lên thành một ngọn lửa, khiến cho tâm trí cô rối lên như mớ bòng bong, tức là cô ở trong tâm trạng thật đúng là không còn biết mình làm gì, không còn biết mình đi đâu, và hầu như chẳng cần quan tâm đến hậu quả của những việc ấy nữa.

Tuy nhiên, lời khuyên bảo thận trọng, khôn ngoan của chị hầu gái đã giúp cô bình tĩnh nghĩ lại đôi chút. Cuối cùng, cô quyết định đi Gloucester, rồi từ đó đi thẳng đến London.

Không may làm sao đi cách thị trấn này độ vài dặm, cô gặp ngay cái lão thầy cò, tức là cái lão đã ăn với Jones tại đó như đã kể trên. Chị Honour vốn quen mặt lão, lão bèn đứng lại nói chuyện với chị, lúc ấy Sophia không để ý, mà cũng chẳng buồn hỏi xem lão là ai nữa. Nhưng sau đó đến Gloucester, Sophia được Honour cho biết kỹ càng hơn về người này, lại nghe nói đi đâu lão cũng quen thói hối hối hả hả, mà lão nổi tiếng đặc biệt về mặt này (như ta đã thấy ở trên), và cô còn nhớ có thoáng nghe lúc hai người nói chuyện, Honour bảo cho lão biết hai người định đến Gloucester, thế là cô đâm lo không khéo qua lão mà cha cô sẽ lần được theo dấu vết cô đến tận Gloucester, và nếu từ thị trấn này, cô lại đi theo con đường đi London thì nhất định ông sẽ đuổi kịp. Cô bèn thay đổi quyết định: Cô thuê ngựa đi hẳn một tuần lễ, mặc dù không định tâm đi lâu đến thế. Ăn uống qua loa chút ít, cô lên đường ngay, trái với ý muốn và những lời năn nỉ của chị hầu gái, cũng như những lời phản đối không kém phần hăng hái của bà Whitefield, vì phép lịch sự, có lẽ cũng vì tốt bụng nữa (cô thiếu nữ tội nghiệp xem ra mệt mỏi quá rồi), bà này cứ tha thiết ép cô nghỉ tại Gloucester đêm hôm ấy.

Sophia chỉ uống một ít trà gọi là để lấy sức, và nằm nghỉ trên giường độ hai tiếng đồng hồ trong khi ngựa được chuẩn bị, sau đó, cô nhất định từ biệt bà Whitefield vào khoảng mười một giờ đêm, rồi thẳng tiến theo con đường đi Worcester, không đầy bốn giờ đồng hồ cô đã đến quán trọ nơi chúng ta gặp cô vừa rồi.

Vậy là sau khi đã kể lại đầu đuôi sự tình về nhân vật nữ chính trong truyện này từ lúc cô bỏ nhà ra đi tới khi đến Upton, bằng vài lời ngắn gọn, chúng tôi cũng sẽ đưa cha cô tới nơi đó. Thoạt đầu, ông “đánh hơi được” là nhờ người đánh xe ngựa đã dẫn con gái ông tới Hambrook, từ đó, ông dễ dàng lần theo dấu vết của cô cho tới Gloucester. Được biết Jones theo con đường Upton (vì Partridge, theo lối diễn đạt của nhà điền chủ là đi qua đâu cũng để lại mùi sực lên sau lưng), ông bèn rượt theo con gái tới đó, ấy là vì ông cứ đinh ninh rằng Sophia cũng đi, hoặc như cách ông nói là cũng lủi theo đường ấy. Ông còn dùng một từ thật thô tục, không cần nhắc lại đây làm gì, vì những người đi săn cáo bằng chó đều dễ dàng tự đoán ra được, mà cũng chỉ có họ mới hiếu nổi.

QUYỂN MƯỜI MỘT

GỒM KHOẢNG THỜI GIAN BA NGÀY

CHƯƠNG I

Miếng vỏ cứng đối với các nhà phê bình.

Trong chương giáo đầu gần đây nhất, chúng tôi có thể bị xem là đã đối xử với đám người mà chúng tôi gọi là các nhà phê bình, một cách hơi quá cái tự do thích hợp với chúng tôi, bởi vì họ vẫn quen đòi được đối xử với các tác giả bằng một thái độ hết sức kẻ cả và quả thật, nói chung, họ vẫn được hài lòng. Cho nên ở chương này, chúng tôi bày tỏ nguyên nhân quyết định thái độ của chúng tôi đối với cái giới người đáng kính nể ấy, và ở đây, có lẽ chúng tôi sẽ trình bày họ với một ánh sáng cho tới nay họ chưa được biết đến bao giờ.

Nguyên chữ “phê bình” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, nghĩa là “phán định”. Từ đó, tôi đồ chừng có một số người vì không hiểu nghĩa gốc, chỉ biết từ đã được dịch ra tiếng Anh của từ gốc, đã vội kết luận rằng nó nghĩa là phán định theo nghĩa pháp lý, như vậy, thông thường được dùng tương đương với nghĩa “kết án”.

Tôi càng có khuynh hướng muốn chấp nhận ý kiến này trong những năm gần đây, khi mà tuyệt đại đa số các nhà phê bình xuất thân từ giới luật sư. Vô khối vị thượng lưu theo nghề này, ý hẳn vì không hy vọng gì leo lên ghế thẩm phán tại pháp viện Westminster, đã tự đặt mình vào những hàng ghế thẩm phán tại rạp hát, tại đó, họ vận dụng cái khả năng về pháp lý của họ và đưa ra lời phán định, nghĩa là lên án một cách không thương xót.

Nhưng nếu chúng tôi để họ được so sánh với một trong những chức vụ quan trọng và đáng kính nhất trong toàn khối thịnh vượng chung như vậy, thì có lẽ các vị thượng lưu ấy cũng lấy làm vui lòng lắm, mà giả thử muốn cầu xin ân huệ của họ thì chúng tôi cũng làm thế đấy. Song, bởi lẽ chúng tôi còn chủ tâm muốn đối xử thành thực và thẳng thắn với họ, cho nên chúng tôi phải nhắc họ nhớ lại một hạng viên chức ngành pháp lý cấp bậc thấp hơn nhiều, so với những người này, họ có phần hơi hơi giống, vì không những họ tuyên bố mà còn thi hành lời phán định của chính mình nữa.

Song, thực tế các nhà phê bình hiện đại này còn có thể được trình bày dưới một ánh sáng khác, một cách cũng rất là công bằng và thích hợp, đó là dưới hình thức một tên vu cáo tầm thường. Nếu một kẻ hay dòm ngó tính tình người khác, chỉ nhằm mục đích bới lông tìm vết để tố cáo ra với thiên hạ, mà đáng mang danh hiệu một tên vu cáo bôi nhọ tiếng tăm người đời, thì tại sao một nhà phê bình đọc sách với cùng một mục đích thiếu thiện ý như vậy, lại không bị lên án một cách thích đáng là một kẻ vu cáo bôi nhọ tiếng tăm của những cuốn sách?

Tôi tin rằng thói xấu không có được một tên nô lệ đê mạt hơn, xã hội không sản sinh ra được một thứ sâu mọt bỉ ổi hơn, mà quỷ sứ cũng không thể có một vị khách nào xứng đáng hơn với nó, cũng như đáng được nó hoan nghênh hơn là một tên vu cáo. Tôi e rằng người đời đã không tỏ thái độ ghê tởm với con quái vật này lấy được nửa phần nó đáng bị đối xử, và tôi càng e sợ hơn khi phải giải thích nguyên nhân gây ra thái độ dung thứ tội lỗi đối với nó như vậy. Ấy thế mà cứ đem so sánh thì rõ ràng tên kẻ cắp còn có thể được coi là vô tội, mà ngay cả tên sát nhân cũng khó có thể ganh đua với nó về tội lỗi, bởi vu cáo là một vũ khí tàn ác hơn gươm giáo, vì những thương tích do vu cáo gây ra thường không sao chữa cho lành. Kể ra, cũng có một phương pháp giết người thuộc loại đê tiện nhất, xấu xa nhất, có vẻ giống hệt với thói xấu đang bị lên án ở đây, ấy là thuốc độc. Đó là một biện pháp trả thù thật là hèn mạt, thật là khủng khiếp, đến nỗi đã có thời luật pháp của chúng ta phân biệt một cách sáng suốt nó với mọi cách giết người khác bằng áp dụng cho nó một sự trừng trị đặc biệt nghiêm khắc.

Ngoài những việc tai hại đáng sợ do sự vu cáo gây ra, cùng tính chất đê tiện của những biện pháp dẫn tới những việc tai hại ấy, lại còn những trường hợp khác gia tăng thêm rất nhiều tính chất khốc hại của nó, bởi vì nhiều khi chẳng hề bị khiêu khích mà nó cũng cứ hoạt động, và ít khi nó tự hứa hẹn cho bản thân mình một phần thưởng nào hết, trừ phi có một tâm hồn đen tối, quái đản nào đó có thể lấy ý nghĩ gây ra được sự tàn hại đau khổ của kẻ khác làm phần thưởng cho mình.

Shakespeare đã đề cập đến thói xấu này một cách tài tình khi ông nói: “Kẻ đánh cắp vàng của ta là đánh cắp thứ rác rưởi, vàng không đáng giá bao nhiêu, nó chẳng là gì hết. Trước, nó là của ta, nay, nó là của hắn, và nó từng là nô lệ của hàng ngàn vạn người. Nhưng kẻ đánh cắp của ta tên tuổi tốt đẹp, đã tước đoạt mất cái không làm cho hắn giàu thêm, mà thực ra lại làm cho ta nghèo đi.”

Nhất định bạn đọc quý hóa của tôi phải đồng tình với tất cả những điều trên, song, có lẽ phần lớn những điều ấy xem ra hơi nghiệt ngã khi đem áp dụng cho những kẻ vu cáo bôi nhọ sách vở? Nhưng, ở đây, cần suy nghĩ rằng cả hai loại đều xuất phát từ cùng một trạng thái tâm hồn xấu xa, và cũng không thể lấy điều bị quyến rũ mà biện hộ. Chúng ta cũng sẽ không kết luận rằng sự thiệt hại nó gây ra kiểu ấy chỉ rất nhẹ, nếu ta coi một cuốn sách là con đẻ của tác giả, và quả thật, sách là đứa con trí tuệ tác giả đẻ ra.

Bạn đọc nào cho tới nay vẫn còn để nàng thơ của mình trong tình trạng trinh tiết, thì chỉ có thể có một ý niệm rất thiếu sót về loại tình cảm thương yêu có tính chất máu mủ của người cha này. Đối với những người như thế, chúng tôi có thể nhắc lại câu nói êm ái của Macduff: “Hỡi ôi! Ngươi chưa thể viết cuốn sách nào có khác.” Song tác giả nào đã cho nàng thơ sinh nở rồi, ắt cảm thấy sự cố gắng bi thương, có lẽ sẽ cùng tôi nhỏ lệ (đặc biệt nếu như người vợ yêu quý của họ không còn nữa), khi tôi nhắc tới sự khó chịu của nàng thơ bụng mang dạ chửa phải đeo gánh nặng và nỗi đau đớn vất vả khi sinh nở, và cả sự chăm sóc, niềm yêu thương của người cha khi nuôi nấng người con cưng cho tới khi nó đến tuổi trưởng thành, và đem nó ra trình diễn với thiên hạ.

Cũng không có tình thương nào của người cha lại có vẻ do bản năng thuần túy thì ít, mà do từng trải việc đời thì nhiều như thứ tình cảm này. Những đứa con này thực sự có thể gọi là của báu của cha chúng, và nhiều đứa con trong số ấy đã phụng dưỡng cha chúng lúc tuổi già với tấm lòng hiếu thảo chân chính, cho nên, những tên vu cáo kia chẳng những làm phương hại đến tình cảm, mà còn làm phương hại tới quyền lợi của tác giả nữa, vì hơi thở chứa nhiều chất độc của chúng làm cho sách của họ chết yểu.

Sau hết, kẻ vu cáo một số cuốn sách thực ra là kẻ vu cáo tác giả, vì không ai có thể gọi một đứa con là con hoang, nếu không gọi người mẹ là đồ con đĩ, cho nên cũng không ai có thể gán cho một cuốn sách có cái tên là giẻ rách, là lá cải… nếu không gọi tác giả của nó là một thằng xuẩn, tuy rằng, theo nghĩa luân lý thì cái tên ấy còn tốt hơn là cái tên vô lại, nhưng như thế có lẽ lại làm tổn hại đến quyền lợi trần tục của người ta nhiều hơn.

Đối với một số người, tất cả những điều này có vẻ như là tức cười, nhưng tôi chắc chắn rằng những người khác sẽ cảm thấy và công nhận đó là có thực. Không chừng họ có thể nghĩ rằng tôi chưa lý giải vấn đề ấy với thái độ trang trọng đúng mức nữa cơ đấy, song hiển nhiên là người ta có thể nói sự thực với một vẻ mặt tươi tỉnh. Trong thực tế, làm giảm giá trị cuốn sách một cách xảo quyệt, hoặc một cách trơ trẽn, ít nhất cũng vẫn là một việc xấu, và tôi tin rằng một nhà phê bình cau có, xấu tính có thể bị nghi ngờ là một kẻ xấu.

Do đó, trong phần còn lại của chương này, tôi sẽ cố gắng giải thích những đặc điểm của tính cách này, và chứng tỏ ở đây tôi định tâm loại trừ những nhà phê bình như thế nào, vì trừ chính những kẻ được nói tới ở đây, không ai có thể hiểu lầm được là tôi ngụ ý rằng không có những vị thẩm phán thích hợp cho văn chương, hoặc tôi cố gắng loại trừ ra khỏi khối thịnh vượng chung của văn học những nhà phê bình cao quý mà thế giới uyên bác đã được mang ơn nhiều như Aristotle, Horace và Longinus thời cổ, Dacier và Bossu người Pháp, và có lẽ một vài người trong chúng ta nữa. Họ là những người chắc chắn có đầy đủ thẩm quyền thi hành ít nhất là quyền pháp viện trong cái foro literario.

Dầu tôi không khẳng định tất cả những tư cách thích hợp của một nhà phê bình, như tôi đã đề cập tới ở chỗ khác, tôi nghĩ tôi có thể mạnh dạn phản đối những ý kiến chỉ trích của bất kỳ nhà phê bình nào về những tác phẩm mà chính họ chưa hề đọc. Những kẻ chỉ trích như thế, cho dù họ căn cứ vào phỏng đoán ngờ vực của bản thân, hay dựa vào báo cáo và ý kiến của người khác, cũng có thể gọi một cách chính xác là kẻ vu cáo, bôi nhọ tiếng tăm của cuốn sách mà họ lên án.

Cũng có thể ngờ là xứng đáng mang tính cách trên, những kẻ lên án toàn bộ với những lời lẽ bôi xấu chung chung mà không dẫn ra được những thiếu sót cụ thể nào, đại khái họ dùng những từ như: rẻ tiền, tẻ nhạt, thứ rẻ rách đáng nguyền rủa… đặc biệt họ chỉ dùng một từ này: hạ cấp. Nhà phê bình nào không phải là bậc đáng kính thì từ này không thể thích hợp với mồm họ được.

Lại nữa, tuy trong một tác phẩm cũng có thể dẫn ra một cách đích đáng một vài lầm lỗi, song những lầm lỗi ấy lại không nằm trong những phần chủ yếu, hoặc nó đã có những vẻ đẹp lớn hơn bù đắp lại, vậy mà nếu chỉ vì một bộ phận thiếu sót nào đó mà lên án khắc nghiệt toàn thể thì nghe ra sẽ có vẻ giống giọng nói thiếu thiện ý của kẻ vu cáo chứ không phải là sự phán định của một nhà phê bình chân chính. Như vậy là hoàn toàn trái với thái độ của Horace:

Verum ubi plura nitent in carmine non ego paucis

Offendor maculis, quas aut incuria fudit,

Aut humana parum cavit natura…

#

Song, ở chỗ nào những vẻ đẹp ánh lên về số lượng

Thì tôi sẽ không giận dữ, nếu xuất hiện một câu văn thiếu gọt giũa

(Mà vài lỗi ít quan trọng khiến cho không được là toàn bích)

Chỉ tỏ ra một bàn tay sơ ý, hoặc một yếu điểm của con người.

Ngài Francis dịch

Vì như Martial nói, Aliter non fit, Avite, liber. Không một quyển sách nào có thể viết khác được. Mọi vẻ đẹp của tính tình cũng như của vẻ mặt, và của mọi thứ gì thuộc về con người cũng đều phải thử thách theo cách này. Kể ra cũng thật là tàn ác, nếu như một tác phẩm như cuốn truyện này, đã mất tới mấy nghìn giờ mới viết nên được, mà lại có thể bị lên án chỉ vì một chương, hoặc có lẽ vài chương đặc biệt nào đó, bị coi là thiếu sót, theo những ý kiến phê phán đúng đắn và chín chắn. Ấy thế mà chẳng có gì phổ biến hơn những lời lên án hết sức nghiệt ngã đối với những cuốn sách đã bị những ý kiến phê phán này đụng tới, mà nếu như những ý kiến ấy được tiếp thu một cách đúng đắn (điều này không phải bao giờ cũng có) thì nhất định sẽ không hề ảnh hưởng gì tới giá trị của toàn bộ cuốn sách. Đặc biệt trong ngành sân khấu, chỉ một câu nói không hợp với khẩu vị của khán giả, hoặc của một nhà phê bình nào đó trong số khán giả, thế là nhất định bị la ó rồi, vì chỉ một cảnh bị chê cũng có thể làm hại đến toàn bộ vở kịch. Sáng tác theo những quy tắc nghiêm ngặt như vậy là chuyện không thể được, chẳng khác gì phải gò ép cách ăn ở của mình theo ý của người khó tính. Mà nếu như chúng ta phán đoán theo quan niệm của một số nhà phê bình, cùng một số tín đồ Cơ đốc giáo, thì chẳng một nhà văn nào thoát khỏi tội trên thế giới này, và chẳng một người nào được cứu rỗi linh hồn ở thế giới bên kia.

CHƯƠNG II

Sau khi rời khỏi Upton, Sophia gặp những chuyện gì?

Đúng lúc trước khi câu chuyện của chúng ta buộc phải quay ngược trở lại, tôi có nhắc tới việc Sophia cùng chị hầu gái rời quán trọ ra đi, vậy thì bây giờ chúng ta sẽ lần theo dấu chân của con người kiều diễm ấy, và bỏ mặc cái anh chàng tình nhân không xứng đáng của cô than tiếc cho sự rủi ro, hoặc đúng hơn than tiếc cho cái tư cách không đứng đắn của mình.

Sophia hướng người dẫn đường cho mình đi theo những lối tắt qua đồng quê, họ đang qua Severn. Mới cách quán trọ khoảng gần một dặm đường, ngó lại đằng sau cô thiếu nữ thấy một đám người ngựa đang phi rất nhanh tới. Thấy vậy, hoảng hốt, cô bèn giục người dẫn đường đi cho thật gấp.

Anh ta vâng lời cho ngựa phi nước đại. Nhưng họ đi nhanh bao nhiêu thì những người đuổi theo họ cũng cho ngựa phóng nhanh bấy nhiêu. Xem ra đám ngựa đi sau chạy có phần nhanh hơn ngựa của Sophia, cho nên, cuối cùng họ cũng đã đuổi kịp. Cũng là may cho Sophia đáng thương, cô hầu như mất hết tinh thần vì đã sợ hãi lại mệt quá nữa, nhưng cô yên tâm ngay khi nghe có tiếng đàn bà chào cô một cách hết sức nhã nhặn và lịch sự. Sophia hoàn hồn, vội đáp lại lời chào ấy một cách lịch sự không kém, trong thâm tâm cũng lấy làm hài lòng lắm.

Đám người vừa đuổi kịp Sophia làm cho cô sợ hết hồn, cũng như đoàn của cô, họ chỉ gồm có hai người đàn bà và một người dẫn đường. Hai đoàn người cùng đi với nhau tới ba dặm đường, mà chưa một ai hé răng nói lời nào. Khi nhân vật nữ chính của chúng ta đã hoàn toàn hết sợ (nhưng cũng có phần hơi ngạc nhiên vì thấy bọn người kia vẫn tiếp tục đi theo mình, mà cô thì không đi đường cái, đã rẽ quanh theo nhiều khúc rồi), bèn lên tiếng hết sức ngọt ngào bảo người đàn bà kỳ lạ kia rằng “cô hết sức sung sướng được thấy mình đi cùng đường với bà ta.” Giống như một bóng ma, chỉ ưa người khác nói với mình, người đàn bà kia đáp ngay rằng “niềm sung sướng ấy hoàn toàn thuộc về phần bà ta, rằng trong vùng này, bà ta hoàn toàn là một người xa lạ. Nay được gặp người cùng đi là phụ nữ thì lấy làm vô cùng sung sướng, rằng có lẽ bà ta cùng đi với cô thế này là bất nhã quá, phải xin cô tha lỗi mới đúng”. Hai người đàn bà trao đổi qua lại nhiều lời lẽ lịch sự khác nữa, vì lúc này chị Honour đã nhường chỗ cho bộ áo sang trọng của người đàn bà lạ mặt và lui về phía sau. Kể ra, Sophia cũng tò mò muốn biết cớ sao người đàn bà kia cứ tiếp tục đi theo những con đường tắt cùng cô, mà điều này cũng làm cho cô có phần e ngại, song vì sợ hãi, vì kín đáo, hoặc vì một duyên cớ nào khác, cô không muốn hỏi.

Lúc này, người đàn bà kỳ lạ gặp phải một sự khó khăn có lẽ không xứng đáng cho người viết truyện kể lại. Suốt dặm đường vừa qua, chiếc mũ bà ta đội bị tuột khỏi đầu ít nhất là năm bận, bà ta cũng không có chiếc khăn tay hay cái dải nào để buộc giữ mũ vào cằm. Sophia thấy thế bèn đưa ngay cho bà ta một chiếc khăn tay của mình để buộc. Lúc rút khăn tay ra khỏi túi, có lẽ cô không để ý lắm đến việc điều khiển con ngựa, không may, nó bước hụt một cái, hai vó trước khuỵu xuống, hất người nữ kỵ sĩ xinh đẹp xuống đất.

Tuy Sophia ngã ngựa, đầu văng xuống đất trước, nhưng cũng may, cô không bị đau đớn gì. Chính trường hợp có lẽ đã làm cho cô ngã ngựa lại giúp cô khỏi bối rối, vì con đường họ đang đi qua hẹp lắm, cây cối mọc um tùm, thành thử ánh trăng không soi sáng được mấy, hơn nữa, lúc ấy lại có bóng mây phủ, thành ra hầu như tối mù tối mịt. Nhờ vậy mà tính cả thẹn của cô thiếu nữ cũng như tứ chi của cô không bị phương hại gì, cô lại ngồi lên yên, chỉ thấy hơi sợ vì bị ngã chứ không bị tổn thất nào khác.

Cuối cùng, ánh sáng ban ngày hiện ra rực rỡ, hai người đàn bà cùng sóng ngựa đi bên nhau qua một bãi đất hoang, bèn ngó chằm chằm vào mặt nhau, đồng thời cả hai cùng trố mắt lên, cùng dừng ngựa lại, và cùng lên tiếng vui vẻ như nhau, một người gọi tên Sophia, một người gọi tên Harriet.

Tôi tin rằng cuộc gặp gỡ bất ngờ này còn khiến cho hai người đàn bà ngạc nhiên hơn cả các bạn đọc tinh ý. Các bạn hẳn đã đoán rằng người đàn bà kỳ lạ này chỉ có thể là bà Fitzpatrick, chị họ cô Western, ở trên, chúng tôi đã nói rằng bà này rời khỏi quán trọ sau cô Sophia mấy phút.

Hai chị em họ gặp nhau, ngạc nhiên và sung sướng quá đỗi (trước kia họ đối với nhau cực kì thân mật, và đã cùng sống với nhau một thời gian dài ở nhà bà cô Western của họ) đến nỗi không sao kể lại được lấy một nửa số lời chúc tụng họ đã trao đổi với nhau, trước khi mỗi bên còn hỏi nhau câu hỏi tất nhiên phải hỏi, tức là câu: Đi đâu vậy?

Tuy nhiên, cuối cùng thì bà Fitzpatrick cũng hỏi trước câu này. Câu hỏi xem ra cũng dễ dãi, tự nhiên vậy thôi mà Sophia thấy khó tìm được câu trả lời dứt khoát ngay lập tức. Cô yêu cầu người chị họ hãy dẹp bớt sự tò mò cho tới khi nào họ đến một quán trọ hãy hay.

Cô nói:

“Em đoán chắc quán trọ cũng không xa lắm. Chị Harriet ạ, chị cứ tin rằng em cũng dẹp hết mọi sự tò mò về phía em vì em tin rằng cả hai chúng mình cùng sửng sốt ngang nhau đấy.”

Tôi e rằng câu chuyện hai người trao đổi với nhau trên đường đi không đáng kể lại ở đây làm gì, còn hai người hầu gái trò chuyện với nhau ra sao thì hẳn càng không nên nhắc lại, vì họ cũng bắt đầu chúc tụng lẫn nhau. Hai người dẫn đường thì không được phép hưởng cái thú vị của việc trò chuyện, vì một người phải đi tiên phong, một người phải đi đoạn hậu.

Họ đi như thế trong nhiều giờ, tới một con đường rộng rãi, bằng phẳng thì họ rẽ sang bên phải, thế là đến một quán trọ đẹp đẽ, đầy hứa hẹn, mọi người bèn dừng ngựa. Sophia mệt quá, suốt quãng đường dài năm, sáu dặm vừa qua, khó khăn lắm cô mới ngồi vững trên lưng ngựa, thành thử bây giờ không có ai giúp thì cô không sao xuống ngựa được. Ông chủ quán giữ lấy cương ngựa của cô nhận thấy thế bèn ngỏ ý muốn đỡ cô xuống, cô sẵn sàng nhận lời ngay. Hôm ấy, hình như số mệnh quyết định bắt Sophia phải đỏ mặt, cho nên lần trớ trêu thứ hai đạt kết quả hơn lần thứ nhất: Ông chủ quán của tôi vừa đỡ cô thiếu nữ vào cánh tay thì hai chân ông, gần đây vốn bị bệnh gút hành hạ dữ dội, khuỵu xuống, thế là ông lăn kềnh ra đất, nhưng ngay lúc ấy, vừa khéo léo lại vừa lịch sự, ông ta gắng làm sao cho mình nằm dưới cái gánh nặng xinh đẹp kia, thành thử vì việc ngã này, chỉ có mình ông ta chịu sây sát. Tổn thất lớn nhất Sophia phải chịu là tính cả thẹn của cô bị tổn thương ghê gớm, vì lúc nhổm dậy, cô nhận thấy nhiều người đứng đấy cứ ngoác mồm ra mà cười. Điều này khiến cho cô nghi ngờ cái sự việc thực sự xảy ra, cô còn ngờ điều khác nữa mà tôi không kể lại đây vì tôi ngại có những bạn đọc thấy tính tế nhị của một cô thiếu nữ bị xúc phạm vẫn có thể cười được. Chúng tôi không bao giờ nhìn với con mắt khôi hài những việc bất trắc thuộc loại này, chúng tôi cũng không ngần ngại gì mà không nói rằng kẻ nào muốn hy sinh tính e thẹn của một thiếu nữ xinh đẹp cho một niềm thỏa mãn đáng khinh do cái cười đem tới thì nhất định kẻ đó có một ý niệm rất không đúng đắn về tính e thẹn ấy.

Vừa sợ hãi, vừa ngượng ngùng, lại thêm mệt mỏi cả về thể xác lẫn tâm hồn, thể chất vững vàng của Sophia hầu như không chịu đựng nổi, cô gần như không còn đủ sức để vịn vào cánh tay chị hầu gái, lảo đảo bước vào quán. Vừa ngồi xuống, cô đã gọi lấy ngay một cốc nước, nhưng chị Honour theo ý tôi đã ý tứ hơn, đổi thành một cốc rượu vang.

Bà Fitzpatrick nghe chị Honour kể suốt hai đêm vừa rồi Sophia không hề được chợp mắt, lại nhận thấy sắc mặt cô tái nhợt đi vì mệt, cứ nằn nì yêu cầu cô hãy đi ngủ một lúc cho lại sức. Bà không biết chuyện đã xảy đến với cô, cũng không biết cô đang lo ngại điều gì, nhưng giả dụ bà có rõ cả hai thì bà cũng vẫn khuyên như thế. Rõ ràng là cô cần nghỉ ngơi, mà cuộc hành trình dài qua những con đường tắt thế là hoàn toàn tránh cho cô nỗi nguy hiểm bị đuổi kịp, thành thử chính cô cũng yên tâm về mặt này.

Sophia cũng dễ dàng thuận theo ý kiến của người chị họ, chị hầu gái của cô cũng ra sức phụ họa thêm vào. Bà Fitzpatrick lại ngỏ ý muốn cùng đi nghỉ với cô em họ, Sophia vui vẻ nhận lời ngay.

Cô chủ vừa đi nghỉ thì chị hầu gái cũng vội sửa soạn theo gương. Chị ta bắt đầu ra sức xin lỗi chị Abigail, vì phải để chị này thức một mình tại một nơi gớm ghiếc là cái quán trọ, nhưng chính chị Abigail cũng đang thèm ngủ không kém. Chị ta vội ngắt lời chị Honour và ngỏ ý muốn được vinh dự làm người bạn cùng giường. Chị hầu gái của Sophia ưng thuận cho chị kia nằm chung, nhưng đòi hỏi toàn bộ vinh dự ấy là để phần mình được hưởng. Hai chị hầu gái cúi chào và chúc tụng nhau mãi, rồi mới cùng đi ngủ với nhau, cũng như chủ họ lúc nãy.

Ông chủ quán của tôi có thói quen (mà cũng là thói quen chung của giới quán) dò hỏi riêng những bác xà ích, những chú hầu việc, coi xe… xem tên tuổi của tất cả các khách trọ là gì, tài sản của họ ở đâu, nhiều ít ra sao. Do đó, ta không nên ngạc nhiên khi thấy tính tò mò của lão đã bị kích thích vì cái quang cảnh rất đặc biệt của mấy người khách đi đường này, nhất là việc mọi người đều đi ngủ vào cái thời gian bất bình thường là mười giờ sáng. Cho nên mấy anh dẫn đường vừa đặt chân vào bếp, lão đã vội hỏi thăm xem hai người đàn bà sang trọng kia là ai, từ đâu đến. Hai người dẫn đường kể lại đúng như mọi điều họ biết, nhưng cũng chẳng thỏa mãn lão được mấy tí. Ngược lại, đã không dẹp được nó đi, họ càng khêu gợi thêm tính tò mò của lão.

Giữa đám láng giềng, ông chủ quán này vốn được tiếng là người sắc sảo. Ai cũng khen lão biết nhìn xa trông rộng hơn mọi người khác trong xứ đạo, kể cả chính ông mục sư. Có lẽ cái nhìn của lão cũng góp phần không ít đưa lại cho lão cái tiếng tăm trên, vì trong cái nhìn của lão có một cái gì khôn ngoan và giàu ý nghĩa một cách kỳ lạ, đặc biệt là khi mồm lão lại ngậm cái tẩu thuốc, mà lão thì không mấy khi lại không ngậm tẩu thuốc. Cử chỉ của lão cũng hỗ trợ thêm nhiều để giúp lão được tiếng là khôn ngoan. Bộ điệu lão trang trọng, nếu không phải là lầm lì, và mỗi khi lão nói - lão nói ít lắm - thường lão nói giọng trầm trầm. Lão hay nói những câu ngắn thì chớ, lại còn xen vào những tiếng “ừm”, “hừ”, “ồ”, “à”, cùng nhiều cảm thán từ khác, thành thử dù lão có kèm theo những từ ấy một số cử chỉ để giải thích, thí dụ như lắc đầu hay gật đầu, hoặc giơ ngón tay chỉ trỏ, nói chung, nghe lão nói, người ta vẫn cứ đoán ra mà hiểu thêm ngoài ý lão. Chưa kể thường thường lão vẫn ngụ ý cho họ hiểu rằng lão còn biết nhiều chuyện, nhưng không tiện nói ra làm gì. Chỉ riêng sự việc vừa rồi cũng có thể chứng minh rõ ràng là lão khôn ngoan, bởi vì mọi người vốn có khuynh hướng kỳ lạ là thờ phụng những gì họ không hiểu được. Đó là một bí mật lớn lao mà nhiều kẻ lừa bịp nhân loại vẫn hoàn toàn dựa vào để thành công trong những việc dối trá của họ.

Con người lịch thiệp này kéo vợ ra một chỗ hỏi:

“Bà nghĩ thế nào về hai người đàn bà mới tới trọ này?”

Bà vợ đáp:

“Nghĩ về họ! Tôi nghĩ về họ làm cái gì? Mà tôi nghĩ gì về họ cơ chứ?”

“Tôi thì tôi biết tôi nghĩ gì. Hai thằng dẫn đường kể những chuyện lạ lắm. Một thằng bảo họ đi từ Gloucester, thằng kia bảo là từ Upton, không thằng nào biết rõ họ đi đâu. Nhưng mà từ Upton đi tắt đồng quê đến đây, chẳng phải định đi London, thì đi đâu? Mà một con hầu, trước khi nhảy xuống ngựa, đã hỏi đây có phải là đường đi London không. Bây giờ tôi mới khớp những việc ấy với nhau, vậy theo ý bà, tôi đã khám phá ra họ là người như thế nào nào?”

Bà vợ đáp:

“Ông biết đấy, nào tôi có bao giờ định phỏng đoán những điều ông khám phá ra đâu.”

Ông chồng vỗ nhẹ vào cằm bà vợ, nói:

“Bà ngoan quá, tôi phải công nhận bà vẫn thường phục tùng sự hiểu biết của tôi về những vấn đề này. Vậy thì căn cứ vào đó, hãy nhớ lấy điều tôi nói… căn cứ vào đó, nhất định họ là mấy cô tiểu thư của đám quân phiến loạn, đang đi trốn với một hiệp sĩ trẻ tuổi. Họ đã chọn con đường vòng để tránh gặp phải đội quân của công tước.”

Bà vợ nói thêm:

“Ông ơi, ông nói đúng quá rồi, vì một người trong bọn họ ăn mặc đẹp như công chúa, và kể ra cô ta nom cũng giống công chúa thật… Nhưng mà, khi tôi nghĩ đến một điều…”

Ông chủ quán bĩu môi nói:

“Khi bà nghĩ đến! Nào, xem bà nghĩ đến cái gì nào?”

Bà vợ đáp:

“Có điều cô ta tầm thường quá, không phải là một tiểu thư sang trọng. Lúc con Betty nhà ta đang sưởi giường cho ấm, cô ta cứ gọi nó là “em ơi”, “em yêu quý” rồi “em yêu của tôi”, đến lúc con Betty định tháo giày cởi tất cho cô ta, thì cô ta lại không chịu, bảo rằng nó không phải bận tâm về việc ấy.”

Ông chồng nói:

“Ối dào, điều ấy thì nghĩa lý gì. Bà đừng có vì đã thấy một vài bà mệnh phụ đối xử phũ phàng, bất nhã với người kém hơn họ mà nghĩ trên đời này không có ai biết ăn ở phải đạo trước mặt người dưới. Tôi cho rằng người lịch sự thế nào nhìn qua khắc biết. Đúng như thế. Có phải lúc mới vào cô ta gọi một cốc nước lã không? Một người đàn bà thuộc loại khác ắt đã gọi lấy một cốc rượu mạnh, bà cũng biết thế rồi đấy. Nếu cô ta không phải là một phụ nữ thật sự là sang trọng, thì cứ mang đầu tôi ra mà chặt. Tôi hỏi bà nhé, nếu không phải vì một trường hợp đặc biệt nào đó, khi nào một người phụ nữ sang trọng như cô ta đi đâu lại không có người theo hầu?”

Bà vợ kêu lên:

“Này ông ơi, rõ ràng ông hiểu biết về những vấn đề này hơn tôi và hơn cả nhiều người khác nữa.”

Lão đáp:

“Thực tình thì tôi cũng có hiểu biết đôi chút.”

Bà vợ nói:

“Đúng thế, cô gái đáng thương nom cũng tội nghiệp thật. Lúc cô ta ngồi xuống ghế, thú thực tôi cũng không cầm lòng cho được, trông cô ta như một cái xác không hồn. Nhưng mà ta làm gì bây giờ hả ông? Nếu quả thật cô ta thuộc phe phiến loạn, ý hẳn ông định báo cho tòa án biết chứ gì? Thật thế, cô ấy là một tiểu thư tính tình dịu dàng, xởi lởi, cho dù cô ấy là người thế nào cũng được, nhưng cứ nghĩ đến cơ sự cô ấy bị treo cổ hay chặt đầu thì tôi muốn phát khóc lên, không kìm được.”

Ông chồng đáp:

“Dào ôi! Làm gì bây giờ, chuyện ấy đâu có dễ dàng quyết định được! Tôi hy vọng rằng, trước khi cô ta đi nơi khác, ta sẽ được nghe tin tức về một trận đánh, vì nếu tay hiệp sĩ thắng trận thì cô ta có thể làm lợi cho chúng ta rất nhiều ở triều đình. Chúng ta sẽ phát tài to mà chẳng phải đi tố cáo cô ta.”

Bà vợ nói:

“Thật vậy, thực tình tôi cũng hy vọng cô ta có khả năng làm thế. Cô ta thật đúng là một tiểu thư dịu dàng, nếu để cho cô ta gặp điều gì chẳng lành, thì lòng tôi thấy bất nhẫn quá.”

Ông chủ quán đáp:

“Ối dào! Đàn bà là chúa dễ mủi lòng. Bà không định chứa chấp quân phiến loạn trong nhà chứ, có hay không nào?”

Bà vợ nói:

“Dĩ nhiên là không. Nhưng mà tố cáo người ta… Thôi thì mặc nó ra sao thì ra, chẳng ai trách chúng ta được. Ai ở vào trường hợp mình cũng hành động như vậy.”

Ông chủ quán khôn ngoan của chúng ta thật xứng đáng với cái tiếng là khôn ngoan trong đám láng giềng. Đang khi lão còn đắn đo một mình về vấn đề này (vì ý kiến bà vợ đưa ra nào lão có buồn để ý) thì có tin quân phiến loạn đã đánh bại ngài quận công rồi, và đã tiến được một ngày đường về hướng London. Lát sau, lại có một nhà điền chủ thuộc phái Jacobite*, vẻ mặt tươi như hoa, vào bắt tay ông chủ quán, nói: “Tất cả đã thuộc về chúng ta, ông bạn ạ, mười nghìn người Pháp lương thiện đã đổ bộ vào Suffolk. Nước Anh cổ kính vạn tuế. Mười nghìn lính Pháp, ông bạn của tôi ơi! Tôi đi báo tin cho mọi người biết bây giờ đây!”

Nghe tin này, con người khôn ngoan quyết định ngay: Lão nhất định lúc nào cô tiểu thư ngủ dậy sẽ đến tìm cách lấy lòng, vì (theo lời lão) lão đã khám phá ra rằng cô ta chính là Jenny Cameron phu nhân chứ chẳng phải ai khác.

CHƯƠNG III

Một chương rất ngắn, nhưng lại có cả một mặt trời, một mặt trăng, một ngôi sao và một thiên thần.

Mặt trời đã đi ngủ được một lúc (vào mùa này mặt trời hay đi ngủ sớm) thì Sophia trở dậy, trong người thấy đã lại sức nhiều. Cô chỉ ngủ được có một thời gian rất ngắn, thế mà nếu không vì mệt mỏi thì đố có ngủ được. Ngoài miệng cô nói với chị hầu gái và có lẽ cũng tự nói với chính mình nữa, là cô rất thư thái lúc rời Upton ra đi, song chắc chắn là tâm hồn cô cũng phần nào bị nhiễm cái thứ bệnh vốn kèm theo những triệu chứng bồn chồn của cơn sốt, và có lẽ đó chính là căn bệnh mà thầy thuốc gọi là chứng sốt tâm thần.

Vừa lúc ấy bà Fitzpatrick cũng rời khỏi giường, bà gọi chị hầu gái lên rồi mặc váy áo, trang điểm ngay. Quả thực bà là một phụ nữ xinh xắn, và giá như bà đi cùng người khác chứ không phải là Sophia thì có thể bảo là bà đẹp được, song, lúc chị Honour đã tình nguyện lên lầu, giúp nhân vật nữ chính của chúng ta trang điểm xong (vì cô chủ không muốn đánh thức chị ta dậy) thì vẻ duyên dáng của bà Fitzpatrick, trước đã làm nhiệm vụ của ngôi sao mai và đã đi trước những vinh quang rực rỡ hơn, đành phải chịu chung số phận của ngôi sao này, và hoàn toàn mờ nhạt đi lúc những vinh quang kia ngời sáng.

Có lẽ chưa bao giờ trông Sophia đẹp như lúc ấy. Do đó, chúng ta không nên lên án chị hầu gái tại quán trọ vì cái hình tượng ẩn dụ của chị: Lúc xuống nhà dưới, sau khi đốt lò sưởi lên rồi chị ta tuyên bố, đệm theo một câu chửi thề rằng, nếu quả có một vị thiên thần nào giáng trần thì vị thiên thần ấy hiện đang ở trên gác.

Sophia đã cho người chị họ rõ mình có ý định đi London. Bà Fitzpatrick cũng đồng tình cùng đi với cô, vì thấy chồng đến Upton, bà đã chấm dứt ngay dự định hoặc đi Bath, hoặc đến nhà bà Western. Hai người vừa dùng trà xong thì Sophia đề nghị lên đường. Lúc ấy trăng sáng vằng vặc, còn sự lạnh giá thì cô bất chấp, cô cũng chẳng lo lắng, sợ hãi như những cô thiếu nữ khi phải đi xa ban đêm, vì như chúng ta đã thấy ở trên, cô cũng có lòng can đảm bẩm sinh đến mức nào đó, lòng can đảm ấy lại được tăng cường thêm nhiều bởi những cảm giác hiện tại hầu như thất vọng. Vả lại cô đã đi hai chuyến dưới ánh trăng mà không gặp sự kiện gì, thì cô càng bạo dạn mà đi chuyến thứ ba.

Bà Fitzpatrick thì nhát hơn, dẫu rằng những nỗi sợ lớn vẫn át được những nỗi sợ nhỏ, và sự có mặt của chồng bà đã khiến bà rời ngay Upton, ra đi đang lúc khuya khoắt thật, song, bây giờ đã đến một nơi mà bà nghĩ rằng không còn lo bị ai đuổi theo nữa, thì những nỗi sợ hãi chẳng rõ là sợ gì kia lại tác động đến bà mạnh mẽ làm sao, đến nỗi bà cứ nằn nì yêu cầu cô em họ hãy ở lại đến sáng hôm sau, chớ có liều lĩnh đi giữa lúc đêm hôm.

Sophia vốn hay cả nể, lại không thể dùng cách giễu hay dùng lý lẽ xua đuổi những nỗi lo sợ kia cho bà chị họ, nên cuối cùng cô cũng đành nghe theo. Có lẽ nếu cô biết tin cha cô đã đến Upton thì thuyết phục được cô cũng còn khó. Tôi e rằng cô cũng không lấy làm hãi hùng lắm khi nghĩ mình có thể bị Jones đuổi kịp, mà nói của đáng tội, cô lại mong bị đuổi kịp chứ không hề sợ. Kể ra, tôi rất có thể giấu kín niềm mong ước kia không cho bạn đọc biết mà không sợ mang tiếng là dối trá, vì đó là một sự rung cảm bí mật và tự phát của tâm hồn con người, mà nói chung, lý trí không có dính dáng gì đến.

Lúc hai chị em cô tiểu thư đã quyết định nghỉ lại quán trọ cả đêm thì họ được bà chủ ra sức săn đón, bà muốn rõ hai tiểu thư thích dùng món gì. Giọng nói, cử chỉ và dáng vẻ nhã nhặn của Sophia có sức hấp dẫn đặc biệt khiến cho bà chủ quán hài lòng vô cùng. Người đàn bà quý hóa này kết luận rằng mình đã được hầu tiếp bà Jenny Cameron, thế là phút chốc đã biến thành một người Jacobite chính hiệu. Bà chân thành mong cho công cuộc của vị hoàng tử trẻ tuổi gặp điều may mắn, chỉ vì bà cứ ngỡ rằng mình đã được cô nhân tình của hoàng tử đối đãi với mình rất mực dịu dàng, nhã nhặn.

Bấy giờ hai chị em mới cho nhau rõ điều họ vẫn tò mò muốn biết về nhau, để xem những sự bất trắc nào về cả hai bên đã dẫn họ tới cuộc gặp gỡ bất ngờ và lạ lùng này. Cuối cùng, được Sophia hứa sẽ kể chuyện về mình, bà Fitzpatrick bắt đầu kể như sau, nếu bạn đọc muốn rõ chuyện, xin đọc chương tiếp theo.

CHƯƠNG IV

Câu chuyện về bà Fitzpatrick.

Bà Fitzpatrick lặng im một lúc, thở dài một cái, đoạn bắt đầu kể:

“Kẻ đau khổ mà cảm thấy một niềm khao khát bí mật muốn gợi lại kỷ niệm về những thời kỳ hạnh phúc nhất của đời mình cũng là lẽ thường tình. Hồi tưởng lại những thú vui đã qua, lòng chúng ta lại trào dâng một nỗi buồn êm ái tràn ngập, giống như khi nhớ tới những người bạn đã quá cố, và có thể nói rằng những ý nghĩ về cả hai điều ấy cũng ám ảnh trong tâm trí chúng ta.

“Vì thế bao giờ chị cũng buồn khi nhớ lại những ngày chúng ta chung sống với nhau (những ngày hạnh phúc nhất đã xa rồi trong đời chị), khi cả hai đứa cùng được cô Western chăm sóc. Hỡi ôi! Sao quý cô Nghiêm Trang và quý cô Nhẹ Dạ lại không còn nữa? Chắc em còn nhớ hồi ấy hai đứa chúng mình vẫn gọi nhau như vậy. Thực vậy, em đặt cho chị cái tên Nhẹ Dạ cũng đúng quá. Từ bấy đến nay, chị mới thấy mình mới xứng đáng với cái tên ấy làm sao! Sophia ạ, bao giờ em cũng hơn chị về mọi mặt, chị thành thực hy vọng rằng số phận em cũng sẽ hơn chị như thế. Chị sẽ không bao giờ quên được có lần em đã khuyên chị một cách khôn ngoan, chín chắn khi chị than thở về nỗi đã khóc lóc thất vọng thế nào về một buổi vũ hội, mà hồi ấy em đã tròn mười bốn tuổi đâu cơ chứ. Ôi, Sophia của chị ơi, cuộc đời chị hẳn sẽ hạnh phúc biết mấy nếu chị nghĩ được rằng nỗi thất vọng ấy chỉ là một điều không may, đấy là điều không may lớn nhất chị từng phải chịu.”

Sophia đáp:

“Chị Harriet thân yêu, khi ấy chị coi đó là một chuyện quan trọng lắm. Vậy thì, chị hãy tự an ủi mà nghĩ rằng bất cứ điều gì chị than thở bây giờ, sau này chị có thể coi như vô nghĩa và đáng coi thường, cũng như buổi dạ hội hồi xưa vậy.”

Người thiếu phụ nói:

“Hỡi ơi! Sophia ạ, chính em cũng sẽ nghĩ khác về tình cảnh hiện tại của chị, vì nếu như khi nghe những chuyện bất hạnh về chị mà em không thở dài, hay hơn nữa là nhỏ nước mắt thì trái tim dễ xúc động kia hẳn đã thay đổi nhiều lắm. Biết rõ như vậy thì có lẽ chị nên thôi không kể lại cho em nghe điều mà chị tin chắc sẽ làm cho em động tâm rất nhiều.”

Đến đây, bà Fitzpatrick ngừng lại, Sophia nài mãi, bà mới kể tiếp:

“Hẳn em đã nghe nói nhiều về cuộc hôn nhân của chị, nhưng rất có thể người ta đã kể lại không đúng, cho nên chị sẽ nói lại từ đầu cuộc gặp gỡ bất hạnh của chị với người chồng hiện giờ, xảy ra tại Bath ít lâu sau khi em từ biệt cô Western và về sống với cha em.

“Thời gian ấy ở Bath, Fitzpatrick là một trong số những chàng trai trẻ vui tính. Anh ta đẹp trai, dégagé*, hết sức lịch thiệp, mà về khoa ăn mặc thì vượt hầu hết những người khác.

“Tóm lại, em ạ, nếu chẳng may em có gặp anh ta bây giờ thì chị chẳng có cách nào miêu tả đúng hơn là bảo rằng xưa kia anh ta trái ngược về mọi mặt so với hiện nay. Anh ta đã sống ở quê quá lâu đến nỗi bây giờ trở thành một người Ireland hoàn toàn hoang rợ. Nhưng để chị kể tiếp câu chuyện. Những đức tính Fitzpatrick có hồi ấy khiến người ta có ấn tượng rất tốt với anh ta, cho nên mặc dầu thời đó, giới thượng lưu quen sống cách biệt với mọi người, không cho những người khác tiếp xúc, vậy mà Fitzpatrick vẫn tìm được cách khiến họ tiếp nhận anh ta. Có lẽ lánh mặt anh ta không phải là chuyện dễ, vì anh ta rất ít cần hoặc không cần lời mời nào hết. Vốn đẹp trai, lịch sự, anh ta được lòng các bà, các cô cũng chẳng khó khăn gì, lại thêm tính hơi một tí là tuốt gươm ra khỏi vỏ, nên đàn ông cũng không ưa làm phật ý anh ta trước công chúng. Nếu chẳng phải vì một số lý do như thế thì chị tin rằng chẳng mấy mà anh ta đã bị chính những người nam giới như anh ta xua đuổi, vì nhất định là anh ta không có tư cách chính đáng gì để được coi trọng hơn giới tiểu quý tộc người Anh, mà hình như lớp người này họ cũng không tỏ ra có thái độ ân cần đặc biệt gì với anh ta. Tất cả họ đều nói xấu anh ta sau lưng, có lẽ do ghen ghét, vì anh ta được giới phụ nữ tiếp đón nồng hậu và đặc biệt coi trọng.

“Cô của chúng ta tuy chẳng phải là người quyền quý gì, nhưng vì có đi lại luôn chốn cung đình nên cũng được tiếp nhận vào giới này. Cho dù ta dùng phương kế gì để len lỏi vào giới thượng lưu nữa, một khi ta đã ở đó rồi, thì ta đã đủ có giá trị để lại ở đó. Hồi ấy, em còn trẻ, thế mà suýt nữa chính em cũng phải nhận xét như thế về cô của chúng ta vì cớ cô đối xử thân mật hay lạnh nhạt với người nào ấy tùy theo người ta có ít hay nhiều thứ giá trị ấy.

“Chị tin rằng Fitzpatrick được lòng cô, chủ yếu là nhờ có thứ giá trị kia tiến cử. Anh ta càng được cưng hơn, đến mức luôn luôn được cô mời dự riêng những buổi tiếp thân mật. Anh ta cũng không ngại ngùng gì mà không đền đáp lại một tấm thịnh tình như thế, vì chẳng bao lâu, cách cư xử của anh ta đối với cô trở thành đặc biệt, đến nỗi ở câu lạc bộ những chuyện tai tiếng người ta bắt đầu chú ý tới, còn những người có thiện ý hơn thì gán ghép anh ta với cô của chúng ta. Về phần chị, thú thực, chị cứ đinh ninh rằng anh ta dụng tâm hoàn toàn khả kính, như người ta thường nói, nghĩa là tước đoạt tài sản của một người đàn bà bằng hôn nhân. Theo chị, cô chẳng còn trẻ trung, cũng không xinh đẹp gì lắm để khêu gợi lên những tình cảm tội lỗi cho nhiều, nhưng những vẻ duyên dáng về mặt hôn nhân thì thật sự cô có rất nhiều.

“Chị càng tin mình nghĩ vậy là đúng, khi ngay từ buổi đầu tiên quen biết, chị thấy đối với chị, anh ta tỏ ra kính trọng đặc biệt. Theo chị hiểu, nếu có thể, thái độ ấy là một cách làm cho chị bớt khó chịu về cuộc hôn phối kia, vì anh ta có thể nghĩ chị vì nó mà sẽ bị thiệt thòi về quyền lợi. Chị cũng chẳng rõ thái độ của anh ta có tác dụng đến mức nào, vì hồi ấy chị rất bằng lòng với phần gia tài của chị, vả lại, chị chẳng phải là hạng người nô lệ cho những mục đích vị kỷ, cho nên chị không thể nào coi một người đàn ông mà chị rất ưng về cách cư xử là kẻ thù ghê gớm được. Chưa kể chỉ mình chị được hưởng sự kính nể ấy, vì cũng hồi này, đối với nhiều người đàn bà sang trọng khác, anh ta chẳng tỏ ra kính nể ai.

“Cách cư xử ấy đối với chị thật là dễ chịu, chẳng bao lâu anh ta lại đổi cách khác, có lẽ còn dễ chịu hơn nữa. Hồi này, anh ta tỏ vẻ dịu dàng hơn, trìu mến hơn, lại cứ luôn thẫn thờ và thở dài. Nhiều lần chẳng rõ giả vờ hay là tự nhiên, chị không dám chắc chắn, anh ta lại vui vẻ như thường ngày, nhưng nói chung, như vậy chỉ là trước mặt khách khứa đông đảo, và lúc ngồi cùng những phụ nữ khác. Ngay trong một cuộc khiêu vũ ở thôn quê, khi anh ta không cùng nhảy với chị, thì mỗi lúc đến bên chị, anh ta có vẻ mặt trang trọng và có một cái nhìn dịu dàng nhất đời. Quả thật, về mọi mặt, anh ta đối với chị rất đặc biệt, có họa là chị mù mới không khám phá cái điều ấy. Và, và… và…”

Sophia kêu lên:

“Chị Harriet thân yêu ơi, hồi ấy chị còn vui thích hơn nữa cơ, việc gì chị phải xấu hổ.” Sophia thở dài nói thêm. “Trong cái vẻ trìu mến mà quá nhiều người đàn ông giả vờ rất khéo, có những cái duyên dáng không sao cưỡng lại được.”

Chị họ của cô đáp:

“Đúng. Trong mọi trường hợp khác, người đàn ông, họ thiếu lương tri, ấy thế mà trong nghệ thuật yêu đương thì họ đúng là những cáo già*. Chị ước gì mình không được biết đến một trường hợp thí dụ như vậy. Thế là, bấy giờ bắt đầu có tiếng đồn đại về cô của chúng ta. Một vài vị phu nhân quý hóa đã không ngần ngại gì mà cả quyết rằng Fitzpatrick đã tằng tịu với cả hai cô cháu.

“Song, có điều đáng ngạc nhiên là chẳng bao giờ cô của chúng ta nhìn thấy, hoặc có vẻ nghi ngờ mảy may điều mà chị tin rằng đã lộ ra rõ ràng trong cách cư xử của bọn chị. Hẳn có người nghĩ tình yêu đã che lấp hẳn đôi mắt của một bà cô già. Thực ra thì đôi mắt ấy còn mải ngốn ngấu, nuốt lấy nuốt để những cái liếc tình, cho nên giống như một anh chàng quá đỗi phàm ăn, cặp mắt ấy chẳng còn rảnh rang để quan sát những điều xảy ra giữa những người khác ngồi cùng bàn. Chị đã quan sát và nhận thấy điều này trong nhiều trường hợp khác. Cô của chúng ta lại càng chứng minh thêm điều này là đúng, vì nhiều khi cô từ chỗ giếng bơm về, anh ta chỉ cần nói một câu giả dối, vờ tỏ ý sốt ruột mong chờ cô, ấy thế là mọi nỗi ngờ vực nơi cô tan biến đi ngay. Có một thủ đoạn này anh ta thường dùng với cô và thành công tuyệt diệu, tức là cách anh ta coi chị như một đứa trẻ con, và trước mặt cô, bao giờ anh ta cũng chỉ gọi chị bằng cái tên cô bé xinh xinh. Như vậy, kể ra cũng có làm cho đứa tôi tớ tăm tối này của em hơi bực mình với anh ta thật, nhưng chẳng mấy chốc chị đã biết rõ dụng ý đó. Đặc biệt là lúc vắng mặt cô, anh ta đối xử với chị khác hẳn, như chị đã nói. Tuy nhiên, nếu như chị không lấy làm bực mình lắm về một thái độ đối xử mà chị đã khám phá ra dụng tâm, thì chị cũng đau khổ ghê gớm về điều ấy, bởi vì, quả thật, cô nghĩ về chị đúng như người tình của cô (cô vẫn tưởng như thế) vẫn gọi chị, và đối xử với chị về mọi mặt hoàn toàn như với một đứa trẻ con. Quả tình, chị cũng ngạc nhiên sao cô lại không khăng khăng bắt chị phải đeo yếm dãi trở lại.

“Cuối cùng, thì người yêu của chị (anh ta đúng là thế) thấy nên tiết lộ một cách hết sức long trọng điều bí mật mà chị đã rõ từ lâu. Anh ta giải thích rằng bao nhiêu tình yêu vờ vĩnh đối với cô của chị cũng là vì chị cả. Anh ta than thở về thái độ khuyến khích của cô bằng những lời lẽ rất lâm li, lại tỏ ý tiếc những giờ phút tẻ ngắt anh ta phải ngồi chịu chuyện cô… Sophia thân yêu, chị sẽ kể với em những gì nữa nhỉ? Vậy thì chị xin thú nhận sự thực. Chị lấy làm thích thú với người đàn ông của chị lắm. Chị lấy làm thích thú với sự chinh phục của chị lắm. Việc tranh giành với cô làm chị sung sướng, việc tranh giành với bao nhiêu người đàn bà khác khiến chị say sưa. Tóm lại, chị e rằng hồi ấy chị đã không xử sự đúng như chị phải xử sự, ngay từ phút đầu tiên anh ta ngỏ tình… Ước gì hồi ấy chị đừng tỏ thái độ khuyến khích anh ta quá rõ ràng, trước khi hai người bọn chị tạm biệt nhau.

“Bấy giờ, ở Bath, người ta bàn tán xôn xao về chị, có thể nói hầu như người ta la ó chị. Nhiều người đàn bà trẻ tuổi giả bộ xa lánh không chịu giao thiệp với chị, có lẽ cũng chẳng phải do một sự nghi ngờ gì cụ thể, mà chỉ là cốt loại chị ra khỏi một nơi mà chị đã tỏ ra độc quyền quá đáng về người đàn ông được họ yêu thích. Ở đây, chị không thể nào không bày tỏ lòng biết ơn của chị với ông Nash vì ông ấy đã tốt với chị. Một hôm, ông ấy kéo chị ra một chỗ, khuyên chị thế này, mà giá chị nghe theo thì chị đã là một người đàn bà hạnh phúc.

“Này cháu, ta lấy làm buồn thấy cháu thân mật với một gã không chút gì xứng đáng với cháu, và ta e rằng hắn sẽ làm hại đời cháu. Còn bà cô già tồi tệ của cháu thì, ví thử như vậy không thiệt hại gì cho cháu và cho con bé Sophia Western xinh xắn của ta (chị cam đoan là chị nhắc lại nguyên văn lời ông ấy nói) thì ta cũng thành thực vui sướng nếu như gã kia chiếm đoạt được hết thảy mọi thứ bà ta có trong tay. Ta không bao giờ khuyên răn các mụ già, bởi vì khi họ đã nảy ra ý định muốn đi với ma quỷ thì không còn cách nào giữ họ khỏi đến với nó, vả lại hoài công mà giữ họ.

Sự ngây thơ, tuổi trẻ và sắc đẹp đáng được hưởng một số phận tốt hơn, nên ta sẵn sàng cứu chúng khỏi nanh vuốt của loài quỷ. Vậy thì, cháu yêu quý, ta khuyên cháu chớ bao giờ để cho gã kia gần gũi thân mật với cháu nữa.”

“Ông ấy còn nói với chị nhiều điều nữa cơ, bây giờ chị quên rồi, quả thật hồi ấy chị cũng chẳng buồn chú ý đến lời ông ấy nói mấy tí. Cái ý thích của chị lên tiếng ngược lại mọi lời ông ấy khuyên, vả lại, chị không sao tin được rằng phụ nữ sang trọng lại chịu hạ mình mà tỏ ra thân mật với thứ người như ông ấy nói.

“Nhưng em thân yêu ơi, chị e kể lại nhiều chi tiết tỉ mỉ như thế thì em đến phát ngấy lên mất. Vậy thì nói cho ngắn gọn, em cứ tưởng tượng rằng chị cùng chồng chị quỳ dưới chân cô, rồi em cứ tưởng tượng ra người đàn bà điên cuồng nhất trong nhà thương điên đang cơn kịch bệnh, ấy thế là trí tưởng tượng của em đã gợi lên những cảnh tượng không quá sự thật đã xảy ra đâu.

“Ngay ngày hôm sau, cô rời bỏ chỗ ở, phần để khỏi phải nhìn thấy mặt Fitzpatrick và chị, có lẽ phần để khỏi phải nhìn thấy bất cứ một ai khác. Người ta kể với chị rằng từ hồi ấy cô vẫn lớn tiếng chối hết thảy mọi chuyện, nhưng chị vẫn tin, cô cũng có phần nào bẽ bàng về nỗi thất vọng của mình. Từ bấy đến nay, chị đã viết cho cô nhiều lá thư, nhưng chẳng bao giờ được cô trả lời. Chị phải thú nhận rằng điều ấy càng đáng buồn hơn, vì chính cô lại là nguyên nhân gây ra mọi điều khổ nhục cho chị, dầu không cố ý, bởi lẽ, ví thử nếu anh ta không giả vờ đưa tình với cô, thì bao giờ anh ta lại có đủ cơ hội để chiếm đoạt trái tim chị được. Chị vẫn còn tự hào rằng, trong những trường hợp khác, loại người như thế chưa chắc đã chinh phục được trái tim chị dễ dàng. Chị tin nếu chị cứ dựa vào sự phán đoán của chính mình thì cũng không đến nỗi lầm lỡ tai hại trong việc lựa chọn như vậy, nhưng chị lại chỉ tin hoàn toàn vào ý kiến của người khác, và cứ tin tưởng một cách ngu dại rằng hễ một người đàn ông đã được giới phụ nữ tiếp đón nhiệt tình như vậy tức là giá trị của họ đã được xác định rồi. Em thân yêu ơi, vì cớ gì mà chúng ta, tuy cũng có sự hiểu biết ngang ngửa với những người đàn ông khôn ngoan nhất, cao quý nhất, lại luôn lựa chọn những kẻ ngớ ngẩn nhất làm bạn đời và ý trung nhân? Nghĩ đến nông nỗi có bao nhiêu phụ nữ sáng suốt đã từng bị những tên ngu xuẩn lừa dối mà chị uất ức đến tận cổ.”

Nói đến đây, bà Fitzpatrick ngừng lại một lúc, thấy Sophia không đáp gì, bà kể tiếp như trong chương sau.

CHƯƠNG V

Câu chuyện về bà Fitzpatrick tiếp tục.

“Sau khi thành hôn, bọn chị chỉ ở lại Bath có nửa tháng, vì chẳng có hy vọng làm lành với cô, còn về phần gia tài của chị thì đừng hòng mó vào một đồng xu chừng nào chị chưa đến tuổi, nghĩa là còn tới hơn hai năm nữa. Thành thử chồng chị quyết định lên đường sang Ireland, chị phản đối kịch liệt. Dựa vào lời anh ta đã hứa trước khi cưới, chị nhấn mạnh rằng nếu bị bắt buộc thì không bao giờ chị chịu đi Ireland. Quả thật, chị cũng không bao giờ có ý định ưng chịu, mà chị tin rằng cũng không ai trách chị được về quyết định này.

“Tuy nhiên, chị cũng không nói điều ấy ra với chồng chị, chị chỉ xin anh ta hoãn lại cho một tháng, nhưng anh ta đã ấn định ngày lên đường rồi, và cứ khăng khăng bám chặt lấy cái ngày ấy.

“Tối hôm trước ngày lên đường, đang lúc hai vợ chồng hăng hái bàn cãi nhau về điểm này, thì bỗng nhiên đang ngồi, anh ta đứng phắt dậy, đột ngột từ giã chị, nói rằng phải đi đến phòng tắm. Anh ta vừa bước chân ra khỏi cửa thì chị nhìn thấy một mảnh giấy rơi trên mặt sàn, chị đoán vô tình anh ta đã rút mảnh giấy ra khỏi túi cùng với chiếc khăn tay. Chị nhặt mảnh giấy lên, thì ra đó là một lá thư. Chẳng nề hà gì, chị mở ngay ra đọc, thực tình chị đã đọc đi đọc lại lá thư ấy nhiều lần, đến nỗi có thể nhắc lại cho em nghe đúng từng chữ một. Lá thư ấy thế này:

Gửi ngài Brian Fitzpatrick.

Thưa ngài!

Tiếp được thư ngài, tôi ngạc nhiên thấy ngài lại đối xử với tôi tệ như vậy, vì tôi không bao giờ được nom thấy đồng tiền của ngài gọi là có, trừ một tấm áo khoác dạ vải lanh pha len, và hiện số tiền ngài còn nợ đã lên tới 150 bảng. Ngài nghĩ xem, đã bao nhiêu lần ngài đem chuyện sắp sửa lấy bà mệnh phụ này, sắp sửa lấy bà mệnh phụ kia ra để đánh lừa tôi, song tôi sống làm sao được bằng hy vọng và lời hứa mà người bán dạ cho tôi cũng không chịu nhận những thứ ấy làm tiền hàng. Ngài bảo tôi rằng ngài ăn chắc hoặc là bà cô, hoặc là cô cháu gái, rằng có thể ngài cưới bà cô thì hơn, vì ngài biết tài sản riêng của bà ta rất lớn, song ngài lại ưng cô cháu gái hơn, vì cô ta có sẵn tiền mặt. Thưa ngài, xin hãy nghe lời khuyên của kẻ ngu này một lần mà cưới phăng người nào ngài vớ được đầu tiên. Ngài cũng thừa biết tôi thành thực mong ngài gặp điều hay, cho nên xin ngài cũng tha thứ cho việc tôi đã khuyên ngài.

Hai tuần lễ nữa mong nhận được ngân phiếu của ngài bằng chuyến xe trạm sắp tới gửi cho công ty Jones Drugget.

Kẻ đầy tớ hèn mọn của ngài.

SAM COSGRAVE

“Đó là nguyên văn bức thư không sai một chữ. Em thân yêu ơi, em thử đoán xem đọc lá thư ấy chị đau lòng đến thế nào. Ngài ưng cô gái hơn vì cô gái đã có sẵn tiền mặt! Nếu như mỗi một từ ấy là một mũi giáo thì chị có thể hả hê mà đâm tất cả chừng ấy mũi giáo vào ngực anh ta. Nhưng chị sẽ không kể lại thái độ đau xót của chị lúc ấy làm gì. Lúc anh ta chưa trở lại nhà, chị đã khóc hết nước mắt, nhưng vẫn còn sót lại không ít trên cặp mắt sưng húp của chị. Anh ta lầm lì ngồi phịch xuống ghế, cả hai yên lặng một lúc lâu. Cuối cùng, lấy giọng kiêu kỳ, anh ta nói: “Thưa bà, tôi hy vọng gia nhân của bà đã thu xếp mọi hành lý xong rồi, vì sáng mai sáu giờ sẽ có xe ngựa.” Nghe lời anh ta khiêu khích, chị không sao nhịn được nữa, chị đáp: “Không, thưa ngài, hãy còn một lá thư chưa được gói ghém”, đoạn chị ném lá thư lên mặt bàn, và trách móc anh ta bằng những lời lẽ cay độc nhất mà chị nghĩ ra được.

Chẳng biết vì biết mình phạm tội, vì xấu hổ, hay là vì khôn ngoan mà anh ta đã tự kìm giữ được mình. Chỉ biết anh ta vốn nóng tính như lửa, thế mà lúc ấy cũng không thấy nổi đóa lên. Trái lại, anh ta cố gắng xoa dịu chị bằng những cử chỉ thật mềm mỏng. Anh ta thề rằng cái câu trong thư mà chị phản đối nhất kia là không đúng lời anh ta nói, anh ta không hề viết như thế bao giờ. Anh ta công nhận rằng có nói đến chuyện cưới xin, và cũng có ưng chọn chị hơn, nhưng lại thề lấy thề để mà chối rằng không hề viện ra lý do kia. Anh ta lại tự biện hộ cho việc đề cập tới chuyện lựa chọn, lấy cớ hồi ấy anh ta đang túng tiền mà nguyên nhân, theo lời anh ta, là do từ lâu anh ta bỏ bê, không trông nom gì toàn bộ gia sản ở Ireland. Anh ta bảo trước kia không thể đành lòng tiết lộ chuyện ấy ra với chị, và đó chính là lý do duy nhất khiến cho anh ta giờ đây hết sức nhấn mạnh đến cuộc hành trình của bọn chị. Đoạn, anh ta dùng rất nhiều lời lẽ thật đằm thắm, và kết thúc bằng một cử chỉ mơn trớn thật âu yếm cùng nhiều biểu hiện yêu đương nồng nàn khác.

“Có một chi tiết, tuy anh ta không viện ra, nhưng lại có sức biện hộ cho anh ta rất mạnh, tức là từ tài sản riêng* trong lá thư của người thợ may, trong khi cô lại chưa bao giờ lấy chồng, điều này Fitzpatrick biết rõ lắm… Thành thử, chị mới cho rằng gã thợ may đã tự ý bịa ra chuyện ấy, hoặc nghe phong thanh mà nói lại, chị bèn cố bắt mình phải tin rằng có lẽ hắn dám liều viết dòng chữ xấu xa kia cũng là do bịa đặt hoặc nghe đồn bậy mà thôi. Lý luận như vậy là thế nào nhỉ, em thân yêu? Phải chăng chị đã là một luật sư bào chữa hơn là một viên thẩm phán? Nhưng mà bây giờ chị dẫn một chi tiết như thế ra, hoặc dựa vào đó mà biện hộ cho sự tha thứ của chị để làm gì nhỉ!? Nói tóm lại, ví thử anh ta có phạm tội gấp mười lần như thế đi nữa, thì chỉ cần nửa phần cử chỉ âu yếm, nâng niu anh ta đã dùng với chị cũng đủ thuyết phục chị tha thứ cho anh ta rồi. Bấy giờ chị không phản đối gì nữa về việc bọn chị lên đường. Sáng hôm sau bọn chị đi, và chỉ hơn một tuần là đến quê của Fitzpatrick.

“Dù em có tò mò cũng xin miễn cho chị khỏi phải kể lại những việc đã xảy ra trong cuộc hành trình, bởi vì nếu phải đi lại một lần nữa thì quả thật là khó chịu vô cùng, mà em phải cùng đi với chị thì cũng khó chịu không kém.

“Chị kể tiếp, nhà anh ta ở quê là một tòa biệt thự cổ kính, nếu như hồi ấy chị cũng đang vui vẻ trong lòng, như em vẫn thường thấy, thì chị có thể tả lại tòa biệt thự ấy cho em nghe một cách khá tức cười. Có vẻ như ở đấy trước kia đã có một nhân vật thượng lưu trú ngụ. Ngôi nhà khá rộng rãi, lại càng rộng rãi do số ít bàn ghế, vì quả thật có quá ít bàn ghế. Có một bà già, hình như cùng tuổi với tòa biệt thự, và giống cái bà lão mà Chamont tả trong truyện Đứa trẻ mồ côi* như một. Bà già ấy ra đón bọn chị tận ngoài cổng, bà chào mừng ông chủ trở về nhà bằng một tiếng rú không ra tiếng người mấy tí, mà chị không hiểu được ý nghĩa. Tóm lại, toàn bộ quang cảnh thật rầu rĩ, u uất, khiến chị vô cùng buồn chán. Chồng chị nhận thấy vậy, đã không an ủi chị thì chớ, lại còn đưa ra hai, ba câu nhận xét cay độc, làm cho nỗi buồn của chị càng tăng thêm. Anh ta nói: “Thưa bà, bà thấy đó, ngoài nước Anh ra vẫn còn những ngôi nhà tốt và đẹp ở những nơi khác, nhưng có lẽ bà lại muốn sống trong những ngôi nhà bẩn thỉu tại Bath hơn cơ đấy.”

“Em thân yêu ạ, may mắn cho người đàn bà nào có một người bạn đời vui vẻ, tốt bụng nâng đỡ và an ủi mình trong bất cứ cảnh ngộ nào ở đời. Nhưng chị nghĩ tới những hoàn cảnh may mắn làm gì nhỉ, vì như thế chỉ làm cho nỗi khổ cực của mình chị tăng thêm mà thôi. Người bạn đời của chị không xua đuổi nỗi buồn và sự cô đơn cho chị thì chớ, chẳng bao lâu anh ta lại làm cho chị tin chắc rằng dù sống ở đâu, trong hoàn cảnh nào với anh ta, nhất định chị cũng vẫn khổ sở. Tóm lại, anh ta là một người cục cằn, có lẽ em chưa bao giờ thấy ai có tính nết như vậy, vì quả tình chưa hề có người đàn bà nào tìm được một thí dụ khác ngoài ông bố, anh trai hoặc người chồng về một tính tình như thế. Em cũng có một ông bố thật, nhưng tính ông ấy lại không thế. Trước kia, kẻ cục cằn ấy hiện ra trước mắt chị với những nét hoàn toàn ngược lại, và hiện nay đối với mọi người khác anh ta vẫn còn như vậy. Trời đất ơi! Con người ta sao lại có thể cứ giữ cái hình thức bề ngoài dối trá mãi mãi ở chỗ khác và lúc có khách khứa, chỉ riêng khi ở nhà mới chịu bộc lộ rõ sự thực khó chịu ra? Em thân yêu. Về nhà, họ bù đắp lại nỗi khó chịu phải giữ kín và giả bộ như thế trước mắt thiên hạ, bởi vì chị nhận thấy bất cứ khi nào có khách khứa mà chồng chị càng vui vẻ, tươi tỉnh, bông đùa bao nhiêu thì chắc chắn đến lúc chỉ còn riêng hai vợ chồng với nhau, anh ta càng cau có, bẳn gắt bấy nhiêu. Chị miêu tả sự thô bỉ của anh ta thế nào đây nhỉ? Đáp lại sự âu yếm của chị, anh ta lạnh nhạt, vô tình. Những cử chỉ khôi hài nho nhỏ của chị mà em và những người khác vẫn bảo là thú vị lắm, anh ta coi khinh ra mặt. Đang lúc chị nghiêm túc thì anh ta hát và huýt sáo, và hễ khi nào chị hoàn toàn rầu rĩ, khổ sở thì anh ta nổi khùng mắng nhiếc chị, vì tuy anh ta chẳng bao giờ thích cái tính tình vui vẻ của chị và cũng chẳng cho rằng chị vui như vậy vì hài lòng với anh ta, thế nhưng thường thường thấy chị buồn, anh ta vẫn cứ bực mình, và gán cho nguyên nhân là do chị hối hận vì đã trót lấy một người Ireland làm chồng (anh ta bảo thế).

“Quý cô Nghiêm Trang thân yêu của chị ơi, (tha lỗi cho chị nhé, chị quẫn trí thực rồi), em cũng dễ dàng hiểu rằng khi một người phụ nữ đã sa vào một cuộc tình duyên dại dột theo ý nghĩ của người đời, nghĩa là khi họ không bán rẻ bản thân vì tiền bạc, thì nhất thiết họ phải có một phần cảm tình nào đó đối với người đàn ông của họ. Em cũng dễ dàng tin được rằng mối cảm tình ấy có thể bị giảm sút, không những thế, chị cam đoan với em rằng sự khinh bỉ sẽ xóa sạch nó đến tận gốc. Bây giờ chị đang mang sự khinh bỉ ấy đối với chồng chị, người mà chị đã khám phá ra - chị phải dùng từ này - là một kẻ hoàn toàn ngu độn. Có lẽ em ngạc nhiên sao chị lại không khám phá ra điều ấy từ lâu, song, đàn bà vẫn thường viện ra hàng nghìn lý do để biện hộ cho sự ngu ngốc của những kẻ được họ ưa thích. Vả chăng, cho phép chị nói với em rằng, phải có một con mắt cực kì tinh đời mới phân biệt được một kẻ ngu ngốc dưới sự ngụy trang của tính vui vẻ, lịch sự.

“Cũng dễ dàng nhận thấy rằng một khi chị đã khinh rẻ chồng chị, như chị đã thú thực với em là điều đó xảy ra cũng chóng thôi, thì tất nhiên, chị sẽ không ưa gì gần gũi anh ta. Quả thật, chị có cái hạnh phúc là chỉ bị phiền nhiễu rất ít về việc phải gần gũi anh ta, vì nhà bọn chị bấy giờ trang bị đồ đạc rất lịch sự, hầm rượu chất đầy, chó và ngựa vô số. Chồng chị thiết đãi láng giềng rộng rãi lắm, cho nên láng giềng cũng rất sốt sắng đi lại thăm nom anh ta. Những trò săn bắn, rượu chè tiêu mất của anh ta khá nhiều thì giờ, cho nên chỉ còn một phần nhỏ sự trò chuyện, tức là sự bẳn gắt của anh ta là dành về phần chị.

“Nếu như chị cũng có thể tránh xa dễ dàng như thế những sự chung đụng khó chịu khác thì đã là may mắn. Nhưng hỡi ôi! Chị lại bị ràng buộc vào những sự gần gũi luôn luôn giày vò chị. Chị càng đau khổ hơn vì không nhìn thấy hy vọng gì thoát khỏi những người bạn, tức là những ý nghĩ day dứt đầu độc và ám ảnh chị suốt đêm ngày. Trong trạng thái như vậy, chị đã trải qua một tình cảnh mà sự khủng khiếp của nó thật không thể nào miêu tả hoặc tưởng tượng ra được. Em yêu quý ơi, em hãy nghĩ, hãy mường tượng thử, nếu có thể được, xem chị phải trải qua những điều gì. Chị đã có con với người đàn ông mà chị khinh bỉ, thù ghét và ghê tởm. Chị đã kinh qua mọi nỗi đau đớn, khổ sở của việc sinh nở trong cảnh bị bỏ mặc, hoặc đúng hơn là giữa một cảnh tượng hành lạc ầm ĩ, không có lấy một người bạn, một người quen, cũng không có được một hoàn cảnh thư thái mà thường thường vẫn xoa dịu, và đôi khi có lẽ còn hơn cả sự đền bù những nỗi khổ cực phụ nữ chứng ta phải chịu trong dịp này (trong cảnh ngộ ấy thì đau đớn gấp mười lần so với những việc đau đẻ vất vả nhất mà ta phải chịu đựng vì một người ta yêu).”

CHƯƠNG VI

Sự nhầm lẫn của ông chủ quán làm cho Sophia khiếp đảm.

Bà Fitzpatrick còn đang kể thì bữa ăn dọn vào làm gián đoạn câu chuyện, thật may cho Sophia quá, vì những rủi ro của người chị họ khiến cô lo lắng quên cả đói, cô chỉ mải miết nghe những điều bà Fitzpatrick kể cũng đủ no.

Bấy giờ ông chủ quán ra hầu ăn, tay bưng một cái khay, dáng điệu cử chỉ lễ phép như thể hai chị em Sophia đi xe sáu ngựa đến quán vậy.

Người đàn bà có chồng hình như không bị xúc động vì những rủi ro của chính mình bằng cô em họ, bà ăn hăng hái lắm, còn cô em họ thì chỉ nuốt được một miếng gọi là. Nom dáng vẻ bề ngoài, Sophia còn tỏ ra quan tâm và buồn rầu hơn người chị họ. Bà này nhận thấy những dấu hiệu ấy nơi cô em họ, bà xin cô hãy dẹp cơn sầu muộn. Bà bảo:

“Không chừng mọi sự vẫn có thể kết thúc tốt đẹp hơn là em hay chị mong đợi cơ đấy.”

Ông chủ quán của chúng ta nghĩ rằng đây là cơ hội cho mình mở miệng, bèn quyết định không bỏ qua. Ông nói to:

“Thưa phu nhân, tôi rất lấy làm ân hận vì nỗi phu nhân không ăn được. Nhịn đã lâu thế, nhất định bây giờ phu nhân phải đói lắm rồi. Tôi hy vọng rằng phu nhân không thấy khó chịu vì một điều gì, vì như quý bà đây đã nói mọi sự đều vẫn có thể kết thúc tốt đẹp hơn là ta tưởng. Một vị thượng lưu vừa mới ở đây đã mang đến nhiều tin tức rất hay, có lẽ một số người đã làm cho kẻ khác thất bại có thể tới được London trước khi họ bị đuổi kịp, và nếu họ tới được thì tôi chắc chắn họ sẽ tìm thấy nhiều người rất sẵn sàng tiếp đón họ.”

Những ai đang lo lắng gặp sự nguy hiểm đều chuyển bất cứ điều gì họ nhìn thấy, nghe thấy thành những đối tượng của nỗi lo lắng ấy. Thành thử, nghe ông chủ quán nói vậy, Sophia lập tức kết luận rằng cha cô đã biết và đang đuổi theo cô. Bây giờ cô mới khiếp hãi làm sao, và có đến mấy phút cô không nói được nên lời nữa. Lúc vừa nói lên được, cô yêu cầu ông chủ quán bảo bọn gia nhân ra khỏi phòng, đoạn cô nói với ông ta:

“Thưa ngài, tôi thấy rằng ngài đã rõ chúng tôi là ai rồi, nhưng tôi van ngài… mà tôi tin chắc rằng nếu ngài có chút lòng thông cảm và từ tâm, thì ngài sẽ không cáo giác chúng tôi.”

Ông chủ quán đáp:

“Tôi mà đi cáo giác phu nhân! Không đâu (rồi ông ta thề lấy thề để). Thà tôi chịu bị phanh thây xé xác trăm mảnh. Tôi thù ghét mọi sự phản phúc. Đời cái thằng tôi có hề cáo giác ai bao giờ, mà tôi tin chắc tôi sẽ không bắt đầu bằng việc cáo giác một vị phu nhân xinh đẹp như thế này. Nếu tôi làm thế thì bàn dân thiên hạ ắt sẽ chửi tôi, vì lẽ không mấy nữa phu nhân sẽ có khả năng thưởng công cho tôi. Có vợ tôi làm chứng kia, ngay lúc phu nhân bước vào quán là tôi đã nhận ra ngay. Tôi bảo ngay chính là phu nhân, trước khi tôi đỡ phu nhân từ trên mình ngựa xuống, tôi sẽ đem theo vết sây sát vì hầu hạ phu nhân xuống mộ, nhưng mà cứu được phu nhân thì vết sây sát kia có nghĩa lý gì. Hiển nhiên là sáng hôm nay người khác thì đã nghĩ đến chuyện tiền thưởng cơ đấy, nhưng tôi không hề tơ tưởng một ly tới chuyện đó. Thà chịu chết đói chứ không khi nào tôi lại đi cáo giác phu nhân để lãnh thưởng.”

Sophia nói:

“Thưa ngài, tôi xin hứa với ngài rằng, nếu có bao giờ tôi đủ khả năng đền đáp ngài, thì ngài sẽ không vì rộng lượng mà bị thiệt thòi.”

Ông chủ quán đáp:

“Ái chà chà! Nếu phu nhân đủ khả năng ư? Trời sẽ ban cho phu nhân muốn sao được vậy. Tôi chỉ sợ phu nhân sẽ quên mất kẻ đáng thương này vì tôi chỉ là một tên chủ quán. Nhưng nếu phu nhân không quên, thì tôi hy vọng phu nhân sẽ nhớ cho là tôi đã từng từ chối một phần thưởng như thế nào… Từ chối! Đúng thế đấy, tôi sẽ từ chối, và hiển nhiên gọi được thế là từ chối, bởi vì nhất định là tôi có thể có được phần thưởng kia, và cũng hiển nhiên là phu nhân có thể đã ở trong những ngôi nhà nào khác cơ… nhưng về phần tôi, tôi nghĩ rằng phu nhân chớ nên hiểu lầm tôi quá mà cho rằng đã có lúc tôi nghĩ đến việc cáo giác phu nhân, ngay cả trước khi tôi được biết những tin tức tốt đẹp.”

Sophia hơi tò mò hỏi gặng:

“Những tin tức gì vậy?”

Ông chủ quán đáp:

“Phu nhân không nghe nói gì sao? Có lẽ đúng đấy, vì tôi mới được biết cách đây vài phút, mà ví thử tôi không nghe thấy tin tức này bao giờ, nếu tôi có cáo giác phu nhân thì cứ xin ma quỷ bắt tôi đi ngay lập tức, không, nếu thế thì xin cứ như thế…

Ông ta còn đèo vô khối câu thề độc đến sợ, cuối cùng, Sophia phải ngắt lời, yêu cầu ông ta cho biết những tin tức kia là thế nào. Ông ta sắp trả lời thì chợt chị Honour chạy xộc vào trong phòng, mặt tái mét, thở không ra hơi, kêu ầm lên:

“Phu nhân ơi, chúng ta chết cả rồi, hỏng cả rồi, chúng đến rồi, chúng đến rồi!”

Những lời ấy làm cho máu Sophia suýt nữa thì đông lại, bà Fitzpatrick hỏi lại chị Honour rằng ai đến. Chị đáp:

“Bọn Pháp ấy chứ còn ai. Chúng đổ bộ vào hàng chục vạn. Phen này chúng ta bị giết hết, bị hiếp hết.”

Giống như một người khốn khó có một túp lều đáng giá hai chục shilling trong một thành phố xây dựng nguy nga, lúc còn ở xa nghe tin xảy ra đám cháy thì hốt hoảng, tái mặt đi, run bắn người lên chỉ lo mình bị thiệt hại, đến lúc thấy chỉ có những tòa lâu đài đẹp đẽ là bị thiêu hủy, còn túp lều của anh ta vẫn còn nguyên vẹn, thì lập tức anh chàng bình tĩnh lại, mỉm cười mừng cho số phận may mắn của mình. Hoặc giả như (trong sự ví von trên, có một cái gì đó chúng tôi không thích) bà mẹ hiền khiếp sợ vì lo đứa con trai yêu dấu bị chết đuối, ngất đi, gần chết hẳn vì hốt hoảng, ấy thế mà lúc nghe nói “cậu chủ nhỏ” vẫn bình yên vô sự, chỉ có chiếc tàu Victory là bị chìm xuống đáy bể cùng với hàng nghìn, hàng trăm mạng người, thì bà lại hoàn hồn, tấm tình âu yếm của người mẹ tận hưởng niềm sung sướng vì mọi nỗi sợ đột nhiên bị xua tan, còn mối từ tâm chung mà vào lúc khác ắt phải xúc động sâu sắc vì cái tai họa khủng khiếp kia, vẫn ngủ thiếp trong tâm hồn bà.

Sophia là người hơn ai hết rất dễ bị xúc động vì nỗi đau thương chung của xứ sở, vậy mà khi cơn sợ hãi lo bị cha đuổi kịp tan đi, cô thấy hài lòng quá, đến nỗi việc quân Pháp đổ bộ hầu như không gây ra một ấn tượng gì nơi cô. Cô nhẹ nhàng trách chị hầu gái vì nỗi đã làm cho cô sợ hãi không đâu, cô nói rằng cô cũng mừng thấy không có chuyện gì tệ hại, vì cô cứ sợ có người nào khác đến.

Ông chủ quán mỉm cười xen vào:

“Ấy đấy, phu nhân biết khối điều hay hơn. Phu nhân biết người Pháp là những người bạn tốt nhất của chúng ta, họ đến đây chỉ muốn cho ta hay. Họ là một dân tộc cốt làm cho nước Anh cổ kính lại được thịnh vượng. Tôi cam đoan rằng lúc nãy phu nhân cứ tưởng công tước đến, như vậy kể cũng đủ khiến cho phu nhân sợ hãi thật đấy. Lúc ấy tôi cũng sắp kể cho phu nhân biết tin… Nhà vua đã đánh bại được công tước rồi, câu Chúa ban phước lành cho nhà vua. Ngài đang tiến nhanh hết sức về London, và mười ngàn quân Pháp đã đổ bộ để tiếp ứng cho ngài ở dọc đường.”

Sophia cũng chẳng quan tâm gì lắm với những tin ấy, nhưng vì cô vẫn tưởng ông ta biết rõ mình (cô không thể nào ngờ đến sự thực), nên không dám để lộ ra thái độ khó chịu. Bấy giờ ông chủ quán cất khăn trải bàn rồi lui ra, nhưng lúc đi ông ta vẫn còn nhắc đi nhắc lại mãi rằng ông hy vọng sau này sẽ không bị quên.

Phỏng đoán rằng trong quán trọ này, họ đã nhận ra và biết mình là ai, Sophia không thấy yên tâm chút nào, vì những điều ông chủ quán nói về Jenny Cameron, cô vẫn cứ ngỡ là nói về mình. Cô bèn bảo chị hầu gái gợi chuyện hỏi dò xem thế nào ông ta lại biết được cô là ai, và người nào đã hứa thưởng tiền nếu ông ta cáo giác cô. Cô lại ra lệnh sửa soạn ngựa, bốn giờ sáng là phải sẵn sàng, bà Fitzpatrick đã hứa là đến giờ ấy sẽ cùng đi với cô. Đoạn cô cố sức bình tâm yêu cầu người chị họ tiếp tục kể nốt câu chuyện.

CHƯƠNG VII

Fitzpatrick kết thúc câu chuyện về mình.

Đang khi chị Honour thực hiện mệnh lệnh của cô chủ, gọi lấy một tô rượu và mời cả hai vợ chồng ông chủ quán cùng uống, thì bà Fitzpatrick tiếp tục kể chuyện:

“Đa số sĩ quan đồn trú tại một thị trấn gần chỗ bọn chị ở đều quen biết chồng chị. Trong số này có một viên trung úy, một người đàn ông tốt và dũng cảm, là chồng một người đàn bà rất dễ chịu, cả về tính tình cũng như cách trò chuyện, thành thử hai bên chỉ mới biết nhau lần đầu, tức là sau khi chị ở cữ không lâu, bọn chị hầu như đã là những người bạn thân không rời xa được. May mắn làm sao, chị cũng được bà ấy coi là một người có tính tình dễ chịu.

“Viên trung úy này không phải là người hay rượu chè, cũng không ham săn bắn, thường thường vẫn là khách của bọn chị. Kể ra ông ta cũng chỉ gặp chồng chị rất ít, mà cũng chỉ vì lịch sự mà ông ta buộc phải gặp mặt chồng chị, vì hầu như lúc nào ông ta cũng sống trong nhà bọn chị. Chồng chị vẫn luôn luôn tỏ ý không bằng lòng về việc ông ta ưa trò chuyện với chị hơn. Anh ta rất tức giận về chuyện này, nhiều lần nguyền rủa chị vì tội lấy mất khách của anh ta đi, và nói: “Cô đáng bị nguyền rủa vì đã làm hư hỏng một người đàn ông đẹp trai nhất đời, biến hắn thành đồ vô tích sự.”

“Sophia thân yêu, em sẽ lầm nếu em tưởng sở dĩ chồng chị giận dữ là vì chị đã giành mất của anh ta một người khách, bởi vì viên trung úy này không phải là người có thể khiến cho một tên ngu xuẩn cảm thấy thú vị khi cùng trò chuyện. Mà cho rằng đúng như thế đi nữa thì chồng chị cũng không có quyền buộc tội chị làm cho anh ta mất đi một người khách. Chị tin chắc sở dĩ ông ta đi lại nhà này chỉ vì ưa trò chuyện với chị mà thôi. Không đâu, em ạ, chính là thói ghen tị, cái thứ ghen ghét tệ hại nhất và làm cho người ta hay hằn thù nhất, ghen ghét vì người khác hơn mình về sự hiểu biết. Kẻ khốn khiếp ấy không sao chịu được khi thấy người đàn ông kia ưa trò chuyện với chị hơn là với anh ta mà chẳng có cớ gì ghen tuông được. Sophia thân yêu của chị ơi, em là một thiếu nữ sáng suốt, nếu sau này em có lấy ai làm chồng, mà hẳn là em sẽ lấy chồng, và nếu người ấy lại kém cỏi so với em, thì xin em hãy thử thách tính khí anh ta nhiều lần trước khi cưới nhau, xem liệu anh ta có thể chịu phục tùng cái ưu thế ấy của em không. Sophia, hãy hứa với chị rằng em sẽ nghe theo lời khuyên ấy, vì sau này em sẽ thấy là nó quan trọng.”

Sophia đáp:

“Có lẽ em sẽ chẳng bao giờ lấy chồng. Em nghĩ ít nhất thì em cũng sẽ không bao giờ lấy người đàn ông mà trước khi cưới em đã thấy họ có nhược điểm về mặt hiểu biết. Em hứa với chị rằng thà em từ bỏ sự hiểu biết của em còn hơn nhìn thấy một nhược điểm nào đó như thế sau khi đã lấy nhau.”

Bà Fitzpatrick đáp:

“Từ bỏ sự hiểu biết của em! Này em, chị sẽ không tin em tầm thường đến thế, chính chị đây có thể đành lòng từ bỏ hết thảy mọi thứ khác, nhưng cái ấy thì không bao giờ. Nếu như tạo hóa đã định hết thảy chúng ta sẽ từ bỏ ưu thế ấy cho người chồng, thì người chẳng ban phát ưu thế ấy cho người vợ trong nhiều trường hợp đến thế. Quả thật những người đàn ông sáng suốt không bao giờ chờ đợi ở chúng ta sự từ bỏ này. Thái độ ấy thì viên trung úy mà chị vừa nói tới chính là một thí dụ đáng kể, vì tuy ông ta có một sự hiểu biết rất thấu đáo, nhưng bao giờ ông ta cũng thừa nhận (mà đúng thực như vậy) rằng vợ ông ta là một người hiểu biết hơn. Có lẽ đó cũng là một lý do khiến cho tên bạo chúa của chị thù ghét vợ ông ta.

“Anh ta vẫn bảo rằng trước khi chịu cho một người vợ cưỡi cổ, nhất là một con chó cái xấu xí như thế (của đáng tội bà ấy nom cũng không đẹp, nhưng thật dễ ưa, và hết sức đáng yêu) thì anh ta phải nhìn thấy hết thảy đàn bà trên trái đất này bị ma quỷ bắt hết đã, đấy là câu nói cửa miệng của anh ta. Anh ta lại bảo anh ta rất ngạc nhiên không hiểu chị có thể nhìn thấy gì ở bà ấy những lúc gần gũi bà ấy để chị cứ mê tít đi. Anh ta nói bà ấy đến đây mà chị bỏ cả đọc sách, là cái thú mà chị vẫn bảo chị ưa nhất và chị không còn thì giờ đi thăm viếng, đáp lễ các bà mệnh phụ trong vùng này nữa. Chị cũng phải thú nhận rằng quả thật chị có phạm lỗi hơi khiếm nhã về mặt này, vì ở đó các bà mệnh phụ ít nhất thì cũng chẳng khá gì hơn mấy bà mệnh phụ nhà quê ở đây. Chị nghĩ cũng chẳng cần tìm lý do biện hộ với em về việc chị không chịu đi lại thân mật với họ.

“Tuy nhiên mối giao tình ấy vẫn tiếp tục trong một năm tròn, suốt thời gian viên trung úy đồn trú tại thị trấn kia. Vì mối giao tình ấy chị đã phải ưng chịu thường xuyên trả giá đắt, tức là bị chồng mắng nhiếc như đã kể ở trên, chị muốn nói là những khi anh ta ở nhà, thường thường, anh ta đi Dublin, vắng nhà cả tháng, và có một lần, anh ta đi London hai tháng trời. Trong tất cả những chuyến đi ấy, chị nghĩ có một điều hạnh phúc đặc biệt cho chị là không một lần nào anh ta muốn có chị cùng đi. Anh ta lại thường chỉ trích những người đàn ông không thể nào đi đâu, theo lời anh ta nói, mà không buộc theo cô vợ vào đuôi, như vậy là anh ta đã hé lộ đủ rõ ý tứ rằng giả thử chị có muốn cùng đi với anh ta thì cũng là vô ích, nhưng trời đất biết cho, có bao giờ chị nghĩ tới chuyện ấy.

“Cuối cùng thì người bạn của chị cũng bị cướp đi, và thế là chị bị bỏ lại trong cảnh cô đơn, với cuộc chuyện trò đầy dằn vặt với những ý nghĩ của chính mình và đành chỉ lấy sách vở làm nguồn an ủi. Bây giờ chị đọc sách hầu như suốt ngày. Trong ba tháng trời, em đoán xem chị đọc bao nhiêu sách nào?”

Sophia đáp:

“Chị ơi, em đoán làm sao được, có lẽ đến nửa tá.”

Người chị họ nói:

“Nửa tá ư? Nửa ngàn cuốn thì có, em ạ. Chị đọc khá nhiều Lịch sử nước Pháp bằng tiếng Anh của Daniel, lại cũng đọc Lives của Plutarch, Atalantis, Homer của Pope, các vở kịch của Dryden, Chillingworth, Nữ bá tước D’Aulnois, và cuốn Hiểu biết con người của Locke.

“Trong khoảng thời gian đó, chị đã viết ba lá thư lời lẽ khẩn thiết và theo chị nghĩ rất cảm động, gửi cho cô Western, nhưng cả ba lá thư không hề được cô trả lời, chị bực mình không thèm tiếp tục cầu cạnh cô nữa.”

Kể đến đây, bà Fitzpatrick ngừng lại, tha thiết nhìn Sophia nói:

“Em thân yêu, hình như nhìn vào mắt em, chị thấy em muốn trách chị sao không nghĩ đến cầu xin nơi khác, hẳn là được phúc đáp nhiệt tình hơn.”

Sophia đáp:

“Chị Harriet thân yêu, chuyện của chị như thế thì có quên gì cũng không đáng trách, nhưng quả thật, em cũng phạm tội đã quá thờ ơ, lại không có một lý do đúng đắn như chị… Nhưng xin chị kể tiếp, vì em run sợ phải nghe đoạn kết nhưng lại cứ khao khát được nghe.”

Bà Fitzpatrick lại tiếp tục kể:

“Bấy giờ chồng chị lại sang Anh quốc lần thứ hai, anh ta đi liền tới ba tháng. Suốt phần lớn khoảng thời gian này, chị sống một cuộc đời mà chỉ vì đã từng trải qua cuộc sống tệ hại hơn, nên chị cho là chịu đựng được. Sự cô độc hoàn toàn không bao giờ thích hợp được với một tâm hồn cởi mở như tâm hồn chị, nhưng vì được thoát khỏi nhìn mặt những kẻ mình căm ghét nên chị cũng thấy dễ chịu. Nỗi khổ của chị lại càng tăng thêm vì đứa con nhỏ của chị qua đời, chẳng phải là chị làm ra bộ có tấm hình mẫu tử nồng nàn quá đáng đối với nó như chị tin rằng trong một hoàn cảnh khác chị đã có thể có, nhưng chị đã quyết định phải làm trọn bổn phận của một người mẹ hiền từ nhất về mọi mặt, và sự chăm sóc ấy đã khiến chị không cảm thấy sức nặng của bổn phận kia, là cái điều nặng nề nhất trong mọi sự, khi có thể phần nào nói rằng nó đè nặng trĩu trên vai ta.

“Chị đã sống qua suốt mười tuần lễ hầu như chỉ trơ trọi một mình, mắt không nhìn thấy một người nào khác ngoài đám gia nhân cùng vài người khách ít ỏi. Bỗng có một người đàn bà trẻ tuổi trong họ nhà chồng từ một miền xa xôi xứ Ireland tới thăm chị. Đã có lần cô ấy đến ở chơi nhà chị một tuần lễ, sau đó chị cứ thiết tha mời cô ấy trở lại. Cô ấy là một phụ nữ rất dễ ưa, nhưng khả năng trời phú cho cô ấy lại được một nền học vấn thích hợp bồi bổ. Quả thật đối với chị, cô ấy là một người khách được tiếp đón nồng nhiệt nhất.

“Đến chơi được vài ngày, thấy chị buồn quá, chẳng cần hỏi cô ấy cũng thừa biết vì sao, nên cô ấy cũng rất thông cảm với cảnh ngộ của chị. Cô ấy bảo vì lịch sự, chị không hề phàn nàn với bà con trong họ nhà chồng về tư cách của chồng chị, song họ đều biết rõ cả và rất lấy làm quan tâm về vấn đề ấy, nhưng chẳng ai quan tâm bằng cô ấy. Cô ấy còn nói thêm ít câu nữa về chuyện này, mà thú thực, chị không sao chịu đựng nổi. Cuối cùng, rào đón thận trọng mãi, lại dặn chị phải giữ kín mà mới mách cho chị rõ, như một điều bí mật ghê gớm… rằng chồng chị có nhân tình.

“Nhất định em sẽ đoán rằng nghe tin ấy, chị hoàn toàn dửng dưng như không. Thật tình, nếu em nghĩ vậy thì lầm lắm. Sự khinh bỉ cũng không kìm hãm được sự giận dữ của chị đối với chồng, mà nhân dịp ấy, sự giận dữ lại trỗi dậy. Như thế là vì có gì nhỉ? Phải chăng chúng ta ích kỷ ghê gớm đến nỗi có thể quan tâm đến việc kẻ khác chiếm đoạt mất cái mà chính ta đã khinh rẻ?

Hoặc có phải chúng ta là những con người phù phiếm một cách đáng ghê tởm không, và đó phải chăng là sự tổn thương lớn nhất đối với thói phù phiếm của chúng ta? Sophia, em nghĩ thế nào?”

Sophia đáp:

“Quả tình em không rõ. Chưa bao giờ em phải bận tâm về những điều suy tưởng sâu xa như vậy, nhưng em nghĩ mách cho chị rõ điều bí mật ấy, người đàn bà kia đã làm một điều không phải chút nào.”

Bà Fitzpatrick nói:

“Em thân yêu ơi, ấy thế mà hành động ấy là rất tự nhiên đấy, chừng nào em đã từng được xem, được nghe và đã đọc nhiều như chị, em sẽ công nhận như vậy là tự nhiên.”

Sophia đáp:

“Nghe nói điều ấy là tự nhiên, thực em lấy làm buồn vì chẳng cần có kinh nghiệm hoặc đọc sách nhiều em cũng tin chắc như thế là đê tiện và không đứng đắn. Đem lầm lỗi của chồng mách cho vợ biết hoặc ngược lại thì nhất định cũng thiếu giáo dục như bảo vào mặt họ về lầm lỗi của chính họ.”

Bà Fitzpatrick tiếp:

“Cuối cùng, chồng chị trở về, tuy bấy giờ chị đã quen hoàn toàn với ý nghĩ của chính chị, chị vẫn thù ghét anh ta hơn bao giờ hết, nhưng chị lại không khinh bỉ anh ta nhiều như trước nữa, bởi vì rõ ràng không có gì làm giảm lòng khinh bỉ của ta bằng việc tính kiêu ngạo hoặc phù phiếm của ta bị tổn thương.

“Bấy giờ anh ta làm ra vẻ đối xử với chị khác hẳn cách đối xử trước kia, gần giống như thái độ của anh ta trong tuần lễ đầu tiên sau ngày cưới. Ví thử chị còn sót lại một vài tia lửa của tình yêu, thì có lẽ anh ta đã nhóm lại được tấm tình âu yếm của chị đối với anh ta. Song, tuy lòng thù ghét có thể tiếp nối sự khinh bỉ, và có lẽ có thể thắng được nó đấy, nhưng tình yêu thì chị tin rằng không thể được. Sự thực là sự say mê của tình yêu sôi nổi quá, không thể thỏa mãn nếu nó không nhận được sự đền đáp từ đối tượng của nó, và một người không thể sẵn sàng yêu nếu không yêu, chẳng khác gì có mắt mà không nhìn thấy vậy. Thế cho nên, khi người chồng đã không còn là đối tượng cho niềm si mê của mình nữa thì rất có thể là một người đàn ông khác… em thân yêu ạ, chị nói là nếu chồng em ngày càng thờ ơ với em… nếu một khi em đã khinh bỉ hắn… Chị nói là… nếu em vẫn có tình yêu say mê trong lòng… Trời ạ! Chị đâm ra quẫn trí rồi đấy… nhưng mà trong những suy tưởng trìu tượng này, người ta dễ mất sự liên kết giữa các ý tưởng lắm, đúng như ngài Locke* đã nói… tóm lại, sự thực là… Tóm lại, chị cũng không rõ ra sao nữa, nhưng như chị đã nói, chồng chị trở về, và thoạt đầu thì thái độ của anh ta khiến chị rất ngạc nhiên. Song chẳng bao lâu sau, anh ta cho chị rõ nguyên nhân, và giải thích cho chị nguyên nhân ấy. Nói tóm lại là anh ta đã tiêu pha bài bạc hết sạch cả số tiền sẵn có trong tài sản của chị. Vì không thể đem tài sản riêng của anh ta ra cầm cố thêm được nữa, bây giờ anh ta muốn bán một phần tài sản của chị để lấy tiền mặt tiếp tục ăn tiêu hoang phí, mà muốn vậy thì phải có chị giúp đỡ mới được. Tất cả thái độ âu yếm anh ta bày ra chỉ cốt đạt được ân huệ ấy mà thôi.

“Chị dứt khoát không ưng thuận. Chị bảo anh ta, mà chị nói thật rằng nếu cái hồi mới lấy nhau chị có cả xứ Ấn Độ trong tay, thì cũng có thể chị đã để anh ta tùy thích sử dụng, vì chị vẫn luôn sống theo câu châm ngôn hễ người đàn bà đặt trái tim mình ở chỗ nào, thì cũng phải đặt luôn cả tài sản của mình ở đấy. Nhưng vì anh ta đã có lòng tốt trả lại trái tim về cho chị từ lâu, nên chị cũng quyết định giữ lại cái phần ít ỏi chỗ tài sản còn lại.

“Chị không thể tả lại được cho em rõ cơn thịnh nộ của anh ta khi nghe chị nói thế với thái độ cương quyết, mà chị cũng sẽ không tả lại toàn bộ cảnh tượng đã xảy ra giữa bọn chị sau đó để em phải phiền lòng. Em cứ yên trí là câu chuyện người nhân tình kia phải tòi ra, nó tòi ra và được chị điểm thêm với mọi thứ trang sức mà thái độ giận dữ và khinh miệt có thể tạo nên được.

“Fitzpatrick có vẻ hơi choáng người về chuyện trên, và tỏ ra lúng túng hơn bao giờ hết, mặc dù Chúa cũng biết là những suy nghĩ của anh ta thường vẫn mơ hồ và lộn xộn. Tuy nhiên, anh ta cũng không cố gắng tự thanh minh, mà lại dùng một cách khiến cho chị gần như ngớ người ra. Đó là anh ta quay lại buộc tội chị. Anh ta giả vờ ghen tuông… Cứ như chị biết thì bẩm sinh, anh ta đã có thiên hướng ghen tuông quá đáng rồi. Hơn thế nữa, nhất định anh ta sinh ra đã có thói hay ghen tuông, nếu không thì hẳn ma quỷ đã nhồi nhét nó vào đầu anh ta, vì chị dám thách cả thiên hạ đố ai có cơ sở mà bôi xấu chị, những cái mồm độc ác nhất cũng chưa bao giờ dám bôi nhọ tiếng tăm của chị. Cảm ơn Chúa, tiếng tăm của chị bao giờ cũng trong trắng như cuộc đời chị, tha hồ cho thần Điêu trác vu cáo, bôi nhọ chị, nếu nó dám. Không, quý cô Nghiêm Trang của chị ơi, dù chị có bị khiêu khích, có bị bạc đãi, có bị xúc phạm trong tình yêu đến thế nào đi nữa, chị cũng cương quyết không bao giờ để cho ai phê phán chị được một tí gì về vấn đề này… Ấy thế mà, em thân yêu ạ, vẫn có một số người gian ngoan quá, vẫn có những cái miệng lắm nọc độc quá, đến nỗi không có một sự trong trắng nào thoát được. Chỉ một câu nói vô tình nhất, chỉ một cái nhìn ngẫu nhiên nhất, cũng bị kẻ nào đó xuyên tạc và phóng đại lên, thành ra không rõ là cái gì nữa. Nhưng mà, quý cô Nghiêm Trang của chị ơi, chị khinh bỉ tất cả mọi lời vu cáo ấy. Chị cam đoan với em rằng không một sự gian ngoan nào có thể khiến chị bực mình trong một phút. Không, không, chị hứa với em là chị vượt lên trên tất cả mọi trò ấy… Nhưng mà chị đang nói chuyện gì nhỉ? Ồ, để chị xem nào, chị vừa bảo với em là chồng chị ghen… ghen với ai, đố em biết? Với viên sĩ quan mà chị đã nói với em lúc nãy ấy. Anh ta buộc phải đi ngược lại quá khứ đến hơn một năm trời mới kiếm được một cái có cho cơn thịnh nộ kì quái kia, nếu quả anh ta có giận dữ thật, chứ không phải là cố tình giả vờ làm ra thế để nhiếc móc chị.

“Nhưng mà chị đã kể lại quá nhiều chi tiết làm cho em mệt mỏi, bây giờ chị xin kết thúc câu chuyện thật nhanh. Tóm lại, sau nhiều cảnh không dám kể lại đây làm gì, mà những khi ấy thì cô chị họ chồng sẵn sàng đứng về phía chị, cuối cùng, Fitzpatrick đuổi cô ấy đi, cho tới khi anh ta thấy rằng dùng lối ngọt hay dùng lối xẵng cũng không thể khiến chị ưng chịu thì anh ta dùng một biện pháp thật là thô bạo. Có lẽ em sẽ kết luận rằng anh ta đánh chị, mặc dầu anh ta cũng đã tiến gần đến mức ấy, nhưng chưa bao giờ đánh thực. Anh ta nhốt chị trong phòng, không cho chị có bút, mực, giấy hay sách vở gì hết. Hàng ngày có một gia nhân vào thu dọn trải giường và tối đến thì cơm nước.

“Chị bị giam như vậy được một tuần lễ thì anh ta đến thăm, lấy giọng một thầy giáo, hoặc nhiều khi là một giọng bạo chúa thì cũng thế, anh ta hỏi chị: “Đã chịu nghe lời chưa?” Chị cả quyết đáp: “Thà tôi chịu chết ngay còn hơn.” Anh ta bèn kêu lên: “Vậy thì cô sẽ chết và bị nguyền rủa, vì cô sẽ không bao giờ còn sống mà bước ra khỏi căn phòng này.”

“Chị còn bị giam ở đó thêm nửa tháng nữa. Thực tình mà nói, suýt nữa lòng kiên trì của chị đã bị khuất phục, và chị cũng bắt đầu nghĩ tới chuyện chịu quy phục. Bỗng một ngày kia, nhân dịp chồng chị đi vắng một thời gian ngắn, một việc tình cờ đã xảy ra do một sự may mắn nhất trần đời… chị… vừa lúc chị bắt đầu chịu thua vì tuyệt vọng… những lúc ấy thì làm gì cũng chẳng đáng trách… đúng lúc ấy, thì chị nhận được… nhưng mà kể tỉ mỉ mọi chi tiết cho em nghe thì phải mất đến một tiếng đồng hồ… Nói tóm lại (chị cũng không muốn làm em mệt mỏi vì những chi tiết), vàng, cái chìa chung mở được đủ mọi thứ khóa, đã tháo cũi xổ lồng đem lại tự do cho chị.

“Chị bèn hối hả đi Dublin, từ đó chị lập tức tìm đường sang Anh quốc, đoạn chị đi Bath tính chuyện nương náu dưới sự che chở của cô Western hoặc của cha em, hoặc một người bà con nào trong họ. Đêm qua, chồng chị đuổi kịp chị ở quán trọ chỗ chị nghỉ lại, tức là chỗ em bỏ ra đi trước chị ít phút, nhưng may mắn làm sao, chị lại thoát khỏi tay anh ta, mà theo kịp em.

“Đấy, em thân yêu, câu chuyện về chị thế là chấm dứt, chắc chắn là một câu chuyện bi kịch đối với chị, nhưng có lẽ chị cần xin lỗi em vì nó tẻ nhạt quá.”

Sophia thở dài đáp:

“Thật tình, chị Harriet ạ, em thương chị quá… Nhưng mà chị còn có thể mong đợi gì khác? Ai bảo chị đi lấy một người Ireland làm chồng?”

Người chị họ nói:

“Chị nói thực nhé, em phê phán thế là không đúng. Đàn ông Ireland nhiều người cũng tốt và biết trọng danh dự chẳng kém gì người Anh. Mà nói cho đúng sự thực, họ lại còn sẵn tinh thần rộng lượng hơn. Ở đó, chị đã được biết một vài thí dụ về những người chồng tốt và chị tin rằng ở Anh quốc, người tốt như vậy không nhiều lắm. Em nên hỏi chị thế này thì hơn. Chị còn có thể mong đợi gì khi chị đã lấy một tên ngu xuẩn làm chồng, và chị sẽ nói cho em hay sự thực một cách nghiêm túc, đó là trước kia, chị đâu có biết anh ta lại thế.”

Sophia nói rất khẽ, giọng khác hẳn:

“Thế chị cho rằng hễ người đàn ông không phải là một kẻ ngu xuẩn thì không thể là một người chồng xấu được sao?”

Người chị họ đáp:

“Nói chung thì không, nhưng chị tin rằng không ai dễ chứng minh cho điều đó bằng một tên ngu xuẩn. Trong số bè bạn chị quen biết, những kẻ xuẩn ngốc nhất là những người chồng tồi tệ nhất, mà chị dám táo bạo khẳng định một sự thật rằng, một người đàn ông hiểu biết hiếm khi đối xử quá tệ với một người vợ xứng đáng.”

CHƯƠNG VIII

Một phen báo động ghê gớm tại quán trọ, một người bạn của bà Fitzpatrick đến bất ngờ.

Giờ đây, theo ý người chị họ, Sophia bèn kể lại, không phải là những điều tiếp diễn sau đây, mà là những việc đã xảy ra trong truyện này, vì lẽ đó, hẳn bạn đọc sẵn lòng tha thứ cho tôi khỏi phải nhắc lại.

Tuy nhiên, tôi không thể không đưa ra một nhận xét về câu chuyện Sophia kể, tức là từ đầu đến cuối, cô không hề nhắc gì đến Jones nữa, như thể trên đời không có ai tên như vậy. Về điều này, tôi sẽ không giải thích mà cũng không biện hộ. Quả thật, nếu điều này có thể được gọi là một thứ thiếu thành thực, thì xem ra lại còn khó tha thứ hơn, nếu ta xét thái độ bề ngoài của bà Fitzpatrick đối với Sophia có vẻ cởi mở và thành thực rõ ràng. Nhưng thôi, đại thể là như vậy.

Sophia vừa kể đến đoạn kết thúc thì nghe vẳng đến tận gian phòng chỗ hai chị em đang ngồi một tiếng động, về mặt ồn ào có phần giống một bầy chó săn vừa được xổng cũi, mà về mặt the thé thì cũng giống với tiếng mèo gào hoặc tiếng cú rúc. Hoặc đúng hơn (vì có tiếng loài vật nào giống được tiếng người), nó giống như những âm thanh trong những tòa lâu đài thú vị của cái cổng lớn kia mà tên gọi hình như do có hai lưỡi, những âm thanh ấy phát ra từ những cái mồm, và đôi khi từ những lỗ mũi của các cô nàng thủy thần xinh đẹp, ngày xưa gọi là Naïades, tên gọi nôm na là “những cô gái bán sò”. Bởi lẽ, khi người ta không tiệc tùng theo lối cổ với sữa, mật và dầu nữa, thứ rượu quý cất từ dâu rừng, hoặc có lẽ từ lúa mạch đã được các tín đồ thành tâm rót ra ê hề rồi, thì có cái miệng táo bạo nào dám dông dài mà báng nhạo, nghĩa là làm giảm giá trị con sò béo ngậy của Milton, con cá bơn sao tươi ngon, chắc thịt, con cá chim còn tươi roi rói như sống dưới nước, con tôm he to như một con tôm hùm, con cá thu đẹp đẽ mới vài giờ trước còn sống, hoặc bất cứ một thứ nào khác trong số những kho báu khác nhau ấy, mà những vị thần biển đã mang lại trao cho các nàng thủy thần, khi ấy những nàng Naïades giận dữ cất cao giọng nói bất diệt, và tên khốn khiếp ngoại đạo vì tội bất kính mà bị làm cho điếc đặc.

Cái âm thanh phát ra từ một căn phòng ở nhà dưới là như vậy đấy. Chẳng mấy lúc mà tiếng sấm ầm ĩ từ nãy ở đằng xa, cũng bắt đầu gần lại dần, rồi leo dần lên những bậc thang, và cuối cùng, chui vào căn phòng chỗ hai chị em Sophia ngồi. Nói tóm lại, ta chẳng dùng những hình tượng ẩn dụ nữa làm gì, chị Honour vừa run rẩy la to dữ dội ở nhà dưới, vừa leo lên cầu thang vừa tiếp tục la hét, bước vào gặp cô chủ, bộ điệu vô cùng phẫn nộ. Chị kêu ầm lên:

“Tiểu thư nghĩ sao nhỉ? Liệu tiểu thư có tưởng tượng được cái thằng vô lại mặt mo ấy, cái lão chủ quán ấy, nó dám trơ tráo bảo tôi rằng, mà lại nói vỗ ngay vào mặt tôi cơ chứ, rằng tiểu thư là một con điếm thối tha, hôi hám (người ta gọi Jenny Cameron thế đấy) rằng tiểu thư chạy khắp nơi với hoàng tử. Cái thằng vô lại điêu toa, hỗn xược lại dám nói xưng xưng lên với tôi rằng chính tiểu thư đã thừa nhận như vậy. Tôi mới túm lấy thằng khốn nạn mà cào rách cái mặt trơ tráo của nó ra. Tôi bảo thế này: “Đồ chó hỗn xược kia, tiểu thư nhà tao chẳng phải là nhân tình nhân ngãi của hoàng tử nào đâu. Tiểu thư nhà tao là một thiếu nữ lịch sự, con nhà gia thế, giàu có như bất cứ ai ở Somerset. Mày có bao giờ nghe nói đến vị đại điền chủ Western không? Tiểu thư là con gái độc nhất của ngài ấy đấy… Và là người thừa kế toàn bộ gia sản lớn lao của ngài.” Tiểu thư mà lại bị một thằng đê tiện như nó gọi là một con đĩ người Scotland… Nói chứ, tôi chỉ muốn cầm cái tô rượu mà phang vỡ sọ nó ra.”

Trong câu chuyện này, nỗi bực mình chủ yếu là Sophia là thấy chị Honour trong cơn giận dữ đã tiết lộ cô là ai với người ngoài. Tuy nhiên, sự nhầm lẫn của ông chủ quán cũng đã giải thích khá đầy đủ về một vài câu nói mà Sophia đã hiểu lầm lúc trước, thành thử về vấn đề này, cô cũng cảm thấy đôi chút dễ chịu, và nói chung, cô cũng không khỏi mỉm cười. Thấy vậy, chị Honour đâm phát khùng, kêu lên:

“Thưa tiểu thư, nói thực, tôi không ngờ tiểu thư mỉm cười được về chuyện ấy. Bị cái quân khốn nạn, đê tiện, tráo trở ấy gọi là con đĩ. Tiểu thư có thể giận tôi vì đã bênh tiểu thư, thiên hạ vẫn bảo “làm ơn nên oán mà”, nhưng dứt khoát là tôi không bao giờ chịu cho cô chủ tôi bị gọi là con đĩ… Tôi sẽ không chịu thế. Tôi nhất định nói tiểu thư là một thiếu nữ đức hạnh, trong trắng xưa nay chưa hề có, mà hễ quân vô lại nào dám có ý muốn nói trái lại nửa lời, tôi sẽ móc lòi con ngươi nó ra cho coi. Không bao giờ đứa nào nói xấu được tí gì về bất cứ cô chủ nào tôi hầu hạ.”

Hinc illae lachrymae, nói trắng ra thì chị Honour cũng quý cô chủ như đa số gia nhân khác, nghĩa là… Nhưng ngoài điều ấy ra, chính vì lòng tự kiêu mà chị buộc phải bênh vực cô chủ mình hầu hạ, bởi lẽ chị nghĩ tiếng tăm của chính mình cũng có quan hệ mật thiết vào đấy. Chị quan niệm rằng tiếng tăm cô chủ mình được nâng cao lên chừng nào thì tiếng tăm của chị cũng được nâng cao lên theo chừng ấy, và ngược lại, chị nghĩ tiếng tăm của người này không thể bị hạ thấp mà không lôi theo tiếng tăm của người kia.

Thưa bạn đọc, về vấn đề này, tôi phải dừng lại một lúc để kể cho bạn nghe một câu chuyện. Một bữa kia, bà Nell Gwynn lừng tiếng đi từ trong một ngôi nhà mà bà vừa vào thăm ra, khi bước lên xe ngựa, bà thấy có một đám đông tụ họp, còn anh xà ích thì máu me đất cát đầy người. Bà bèn hỏi anh ta xem duyên cớ vì sao mà nom anh thảm hại như vậy thì anh chàng đáp: “Thưa phu nhân, tôi vừa đánh nhau với một thằng vô lại trơ tráo, nó gọi phu nhân là con đĩ.” Bà Gwynn bèn trả lời: “Anh thật là ngốc, nếu vậy thì suốt đời ngày nào anh cũng phải đánh nhau. Xuẩn quá, khắp thiên hạ, ai mà không biết thế.” Bà chủ khép cửa xe lại rồi, anh chàng mới lẩm bẩm thế này: “Thật vậy à? Dầu sao chúng nó cũng không được gọi tôi là người hầu của một con đĩ.”

Vậy thì, thưa bạn đọc, cơn thịnh nộ của chị Honour cũng khá tự nhiên thôi, ngay như nó không có một lý do nào khác. Thực ra, chị tức giận còn vì một lý do khác nữa. Về điểm này, chúng tôi phải xin độc giả cho phép nhắc lại một chi tiết đã được nhắc đến trong sự ví von ở trên. Quả thật là có một vài thứ rượu mạnh đem đổ vào những cơn giận của chúng ta, hoặc vào lửa thì gây ra tác dụng ngược hẳn lại với tác dụng do nước gây ra, tức là làm cho nó cháy bùng lên, chứ không tắt ngấm đi. Trong số này, có thứ rượu mạnh gọi là “punch”*. Bởi thế cho nên nhà học giả uyên bác Cheney hay gọi uống rượu “punch” tức là đổ thứ nước lửa vào cuống họng cũng không phải là vô cớ.

Chẳng may chị Honour đã đổ thứ nước lửa ấy vào cuống họng nhiều quá, cho nên hơi khói của nó mới bốc lên màng sọ, rồi che lấp mất con mắt của lý trí mà người ta vẫn đoán là nó cư trú tại đó, trong khi ấy thì ngọn lửa từ dạ dày dễ dàng lan lên trái tim mà bén cháy vào cái tính kiêu hãnh cao quý kia. Thành thử, xét toàn bộ, chúng ta không nên tiếp tục ngạc nhiên vì cơn tanh bành của chị hầu gái nữa làm gì, mặc dầu mới xem qua thì cũng phải công nhận rằng nguyên nhân hình như không xứng đáng với hậu quả.

Cả Sophia và bà chị họ đều cố tìm hết cách dập tắt ngọn lửa đang cháy bùng khắp quán trọ. Cuối cùng, họ cũng đạt kết quả, hoặc giả muốn đẩy hình tượng ẩn dụ tiến tới một bước nữa, thì gọi là ngọn lửa sau khi đã đốt cháy hết toàn bộ số nhiên liệu do ngôn ngữ cung cấp, nghĩa là khi đã hết cả mọi lời lẽ phũ phàng, thì nó tự động mà tắt lụi đi.

Song, tuy ở trên gác thì đã yên tĩnh trở lại rồi đấy, nhưng dưới nhà thì chưa được thế. Bà chủ quán thấy sắc đẹp của ông chồng bị phương hại bởi chị Honour thì giận lắm, bèn lớn tiếng kêu gọi rửa hận và công lý. Về phần người đàn ông tội nghiệp là kẻ chủ yếu bị đau khổ trong cuộc xô xát này, thì ông ta lại hoàn toàn yên lặng. Có lẽ ông ta vì mất máu mà cơn giận dịu đi chăng, bởi vì kẻ thù chẳng những đã cào móng tay vào má ông ta mà còn nắm tay mà đấm vào mũi khiến cho ông ta đổ máu mũi giàn giụa. Có thể tính thêm vào đó những ý nghĩ của ông ta về sự lầm lẫn đã phạm phải. Tình thực thì không gì bịt miệng được nỗi căm hận của ông ta như cái cách ông ta vừa mới khám phá ra rằng mình nhầm. Nếu chỉ riêng cách xử sự của chị Honour thì ông ta lại càng khẳng định là mình đoán đúng, nhưng bây giờ thì ông ta lại được một vị tai mặt, có kẻ hầu người hạ linh đình, cam kết rằng một người trong số hai người khách nữ kia là một vị phu nhân sang trọng, và là bạn thân của ngài.

Được lệnh của vị này, ông chủ quán bèn leo lên gác báo tin với hai vị khách xinh đẹp của chúng ta rằng có một vị thượng lưu tai mặt đang chờ dưới nhà, muốn gặp mặt họ. Nghe tin Sophia tái mặt, run bắn người lên, mặc dầu bạn đọc sẽ kết luận luôn rằng cho dù ông chủ quán có lầm đi nữa, nếu do cha cô sai lên thì nói năng như vậy cũng là quá lịch sự, nhưng nỗi sợ hãi vẫn thường phạm khuyết điểm thông thường của vị thẩm phán tòa sơ thẩm, tức là dễ dàng kết luận, căn cứ vào những chi tiết vụn vặt mà không xét chứng có của cả hai bên nguyên bị.

Vậy thì, để thỏa mãn trí tò mò của độc giả hơn là làm cho nỗi lo lắng của các bạn được cất nhẹ, chúng tôi xin báo cho các bạn rõ là, có một vị huân tước người Ireland vừa tới quán trọ tối nay lúc đã khuya, trên đường ngài đi London. Vị quý tộc này đang dùng bữa tối thì gặp cơn bão tố đã kể ở trên, bèn nhảy xổ ra, và đã nhìn thấy người hầu gái của bà Fitzpatrick. Hỏi thăm qua loa, ngài được biết bà chủ của chị ta, vốn là người quen biết thân tình của ngài, hiện ở trên gác. Vừa hay tin, ngài vội đích thân nói với ông chủ quán, khuyên ông bớt giận và nhờ ông lên gác chuyển hộ những lời chúc tụng có phần lịch sự hơn là những lời ông chủ quán nhắc lại.

Có lẽ ta lấy làm ngạc nhiên tại sao trong trường hợp này ngài không sai ngay chị hầu gái có được không. Nhưng chúng tôi phải buồn rầu mà nói, hiện giờ chị ta không đủ tư cách làm việc ấy cũng như bất cứ một việc nào khác. Rượu rum (ông chủ quán ưa gọi thứ rượu cất từ mạch nha như vậy) đã lợi dụng một cách hèn nhát cơn mệt mỏi mà chị ta đã phải trải qua, gây ra nhiêu tổn hại gớm ghê cho những năng lực tinh thần của chị vào lúc những năng lực ấy không đủ sức chống đỡ cuộc tấn công.

Chúng tôi sẽ không miêu tả cảnh tượng bi đát này quá đầy đủ, song, chúng tôi tự nghĩ, tinh thần trung thực có tính lịch sử mà chúng tôi vốn có, buộc chúng tôi phải nói qua tới một vấn đề mà lẽ ra chúng tôi rất sung sướng được bỏ qua. Nhiều nhà chép truyện vì thiếu đức tính trung thực kia, hoặc vì thiếu cần cù, khỏi nói tệ hơn, thường cứ để mặc cho độc giả tự tìm lấy những chi tiết nho nhỏ còn chìm trong bóng tối, và nhiều khi làm cho họ lúng túng, bối rối rất nhiều.

Sophia thấy vị huân tước bước vào thì trút nhẹ được cơn sợ hãi vô cớ. Ngài huân tước chẳng những là một người quen biết của bà Fitzpatrick, mà thực ra lại còn là một người bạn đặc biệt của bà. Nói cho đúng sự thực thì nhờ có ngài giúp đỡ bà mới thoát được tay ông chồng, bởi vì nhà quý tộc này tính tình cũng hào hiệp như các vị hiệp sĩ lừng danh mà chúng ta vẫn đọc thấy trong các truyện anh hùng, từng đã giải thoát cho nhiều nàng thủy thần thoát vòng giam cầm tù đày. Quả thật, ngài đây là kẻ thù không đội trời chung của cái uy quyền dã man mà các ông bố, các ông chồng vẫn thường thi hành đối với những con người trẻ trung, xinh đẹp trong giới phụ nữ, chẳng khác gì các hiệp sĩ phiêu lưu là kẻ thù của thứ quyền lực man rợ của những phù thủy, và hơn nữa, nói tình thực, tôi vẫn thường ngờ rằng những phù thủy đầy dẫy trong truyện trữ tình ở mọi nơi kia, trong thực tế chính là các ông chồng thời đại này chứ chẳng phải ai khác, và cuộc sống gia đình có lẽ chính là cái lâu đài bị bùa phép vẫn giam giữ các nàng thủy thần.

Nhà quý tộc này có một điền sản tiếp giáp với điền sản của Fitzpatrick và một thời gian cũng đã có quen biết bà vợ ông này. Do đó, vừa hay tín bà bị giam giữ, ngài bèn quyết tự mình ra tay tháo cũi sổ lồng. Ngài đã đạt kết quả chẳng phải bằng cách công phá lâu đài theo gương các hảo hán thời xa xưa, mà bằng cách mua chuộc người quản lý lâu đài, theo đúng nghệ thuật quân sự tân thời. Theo nghệ thuật này thì sự khéo léo được coi trọng hơn lòng dũng cảm, và người ta thấy vàng có đặc tính khó cưỡng lại hơn là chì hoặc thép.

Tuy nhiên, vì bà Fitzpatrick nghĩ rằng chi tiết này không đáng kể lại với cô em họ, thành thử lúc nãy chúng tôi cũng không muốn nói với độc giả làm gì. Chúng tôi tính cứ để bạn đọc phỏng đoán một chút là bà đã bắt được, hoặc tự đúc lấy, hoặc bằng một biện pháp kỳ lạ, có khi là siêu nhiên nào đó, mà kiếm được ra số tiền để hối lộ người canh gác, còn hơn là ngừng câu chuyện lại để nói ám chỉ về một điều mà đối với bà có vẻ như không chút gì quan trọng, đáng phải nhắc tới.

Vị huân tước trò chuyện qua loa, rồi không sao kìm giữ khỏi biểu lộ nỗi ngạc nhiên vì thấy bà Fitzpatrick lại ở chỗ này, ngài cũng không thể không nói với bà rằng ngài cứ tưởng bà đã đi Bath. Bà Fitzpatrick không giấu giếm đáp ngay rằng bà đã không thực hiện được ý định vì đã gặp một người mà bà chẳng cần phải nói tên ra nữa. Bà nói: “Tóm lại là em đã bị chồng em đuổi kịp (bà cũng chẳng cần vờ giấu giếm làm gì cái điều thiên hạ đã biết thừa cả rồi). May mắn làm sao, em lại thoát được một cách vô cùng kỳ lạ, bây giờ thì em đang đi London cùng tiểu thư đây. Cô ấy nói có họ gần với em, và cũng vừa thoát khỏi tay một bạo chúa gớm ghê chẳng kém gì tên bạo chúa của em đấy.”

Ngài huân tước kết luận ngay tên bạo chúa ấy hẳn cũng là một anh chồng, và nói một tràng dài những lời chúc tụng cả hai chị em, ngài lại ra sức xỉ vả giới đàn ông của mình, ngài cũng không tránh nói cạnh vài lời vào bản thân cái tổ chức gia đình, cùng những quyền lực bất công mà tổ chức ấy trao cho người đàn ông đối với cái phần đa cảm và xứng đáng hơn trong nhân loại kia. Chấm dứt bài biện thuyết, ngài đề nghị được phép che chở cho hai chị em, lại mời họ dùng cỗ xe sáu ngựa của ngài. Bà Fitzpatrick nghẹn lời ngay lập tức, cuối cùng, vì bà thuyết phục mãi, Sophia cũng ưng thuận.

Vậy là thu xếp đâu vào đấy, ngài huân tước bèn cáo lui, hai chị em cũng đi nghỉ. Bà Fitzpatrick nhiệt liệt ca tụng tính tình của vị huân tước cao quý với cô em họ, đặc biệt bà còn nói rất nhiều về tấm tình thương yêu của ngài đối với bà vợ. Theo lời bà thì bà tin rằng, hầu như ngài là người duy nhất có địa vị cao sang mà lại hết sức trung thành với vợ. Bà nói thêm:

“Sophia thân yêu, thực tình đó là một đức tính rất hiếm có trong số những người đàn ông có địa vị. Bao giờ lấy chồng, em đừng có chờ đợi điều đó, vì em hãy tin chị, nếu chờ đợi nhất định em sẽ thất vọng.”

Nghe nói, Sophia kín đáo khẽ thở dài. Những lời ấy có lẽ cũng góp phần tạo nên một giấc mơ không thú vị gì lắm, song vì cô không bao giờ bộc lộ giấc mơ ấy với ai nên bạn đọc cũng đừng mong chờ chúng tôi sẽ kể lại ở đây.

CHƯƠNG IX

Buổi sớm mai được giới thiệu trong một đoạn văn lý thú. Một cỗ xe trạm. Phép lịch sự của các chị hầu phòng. Tính tình anh hùng của Sophia. Tính hào phóng của cô. Đáp lại tính hào phóng ấy. Mọi người lên đường và đến London. Cùng vài nhận xét hữu ích cho các du khách.

Những thành viên của xã hội sinh ra để cung cấp hạnh phúc cho cuộc đời bây giờ đã bắt đầu thắp những cây đèn của mình lên, để tiếp tục những việc khó nhọc hàng ngày, nhằm phục vụ cho những kẻ sinh ra để hưởng thụ những hạnh phúc ấy. Bác tá điền lực lưỡng vào chăm sóc cho con bò, cho người bạn cày của bác ăn, người thợ thủ công khéo léo, người thợ máy chăm chỉ nhảy phắt từ trên cái nệm cứng của họ xuống, và bây giờ thì chị hầu gái xinh xắn cũng bắt đầu sửa sang lại gian phòng ăn tiệc lộn xộn, sau khi những vị tác giả ồn ào của cái cảnh tượng lộn xộn kia trằn trọc, vật vã trong những giấc ngủ đứt đoạn, tuồng như đệm lông tơ quá cứng, khiến cho họ khó bề an giấc.

Nói nôm na thì đồng hồ vừa điểm bảy tiếng, hai chị em cô Sophia đã trở dậy sẵn sàng lên đường. Chiều theo ý họ, ngài huân tước cùng kẻ hầu hạ cũng đã chuẩn bị để đưa họ đi.

Bây giờ mới nảy ra một vấn đề hơi nan giải, tức là chính ngài huân tước đây thì đi bằng cách nào. Trong các xe trạm, tức là nơi hành khách được coi một cách thích hợp như những hành lý nặng tương tự, bác xà ích giàu sáng kiến vẫn chất nửa tá người vào chỗ bốn người ngồi một cách hoàn toàn thoải mái, bác khéo nghĩ ra cách làm cho bà chủ quán béo múp, hoặc ông cố vấn phì nộn có thể không chiếm nhiều chỗ hơn một cô gái mảnh dẻ hoặc một thầy giáo khẳng khiu. Bản chất của cái bụng là khi bị đè ép mạnh thì chịu thua và thu nhỏ lại. Thế nhưng trong những cỗ xe vì biệt đãi được gọi là xe ngựa của các vị thượng lưu, mặc dù thường thường vẫn rộng hơn các xe khác, không ai dám thực hiện cái phương pháp cá hộp ấy bao giờ.

Lẽ ra ngài huân tước đã chấm dứt ngay nỗi khó khăn, vì ngài đã lịch sự ngỏ ý cứ để mình cưỡi ngựa cũng được, nhưng bà Fitzpatrick nhất thiết không chịu. Thành thử đành thu xếp để cho hai chị nữ tì luân phiên nhau cưỡi một con ngựa của ngài. Lập tức người nhà đóng một cái yên ngồi nghiêng dùng cho nữ kỵ sĩ để dùng vào việc đó.

Mọi việc được thu xếp xong xuôi tại quán trọ, hai chị em cô Sophia bèn trả tiền cho những người dẫn đường để họ trở về. Sophia tặng một món quà cho ông chủ quán, phần để đền bù vết sây sát ông ta phải chịu lúc nằm dưới mình, phần vì những thương tích do bàn tay của chị hầu gái phát điên đã gây ra. Bấy giờ Sophia mới khám phá ra một sự mất mát khiến cô có phần lúng túng, ấy là tấm ngân phiếu một trăm bảng mà cha cô đã cho cô bữa gặp mặt cuối cùng. Số tiền mọn chẳng nghĩa lý gì này bây giờ là toàn bộ tài sản của cô. Cô tìm kiếm khắp nơi, rũ tung, đảo lộn hết mọi đồ vật, song cũng vô hiệu, tấm ngân phiếu đã không cánh mà bay mất rồi. Cuối cùng, cô dứt khoát yên trí rằng cô để nó trong túi và đã bị rơi mất lúc chẳng may cô bị ngã ngựa trên con đường hẹp tối tăm như đã kể trên. Cô lại nhớ ra rằng, lúc ấy túi cô xộc xệch lắm, mà ngay trước khi bị ngã, cô rút khăn tay ra để đưa cho bà Fitzpatrick cũng thấy khó khăn, thành thử cô càng thấy là rất có thể nó bị mất vào dịp ấy.

Những rủi ro thuộc loại này, dù có thể gây ra những điều phiền phức nào đi nữa, cũng chẳng thể nào khuất phục nổi một tâm hồn có đôi chút nghị lực, nếu như không có thói hám lợi trợ lực. Kể ra trong hoàn cảnh này, sự việc ấy xảy ra thật không đúng lúc, nhưng Sophia lập tức dẹp ngay được sự nghĩ ngợi, và cô quay ra mọi người với vẻ mặt như thái, vui tươi quen thuộc. Ngài huân tước dẫn hai chị em cô Sophia bước lên xe, ngài lại cũng dẫn cả chị Honour. Chị cứ lễ phép từ chối, rồi “thưa quý cô nương thân yêu” mãi, cuối cùng, đành chiều theo những lời khẩn khoản lịch sự của chị Abigail nữ tì kia, chịu bước lên xe đi chặng thứ nhất. Sau đó, tình thực chị cũng muốn cứ ngồi lì trong xe cho hết cuộc hành trình, cô chủ của chị nhắc khéo mãi cũng vô hiệu, cuối cùng, phải bắt buộc chị xuống thay phiên cưỡi ngựa.

Khách đã lên xe, xe bắt đầu chuyển bánh, có nhiều gia nhân theo hầu, cùng hai vị khách che tàn. Hai người này trước cùng ngồi xe với ngài huân tước, nhưng chỉ cần một trường hợp khác, kém xứng đáng hơn nhiều, họ cũng sẽ bị mời ra khỏi xe, huống chi đây lại là dành chỗ cho hai vị công nương, về điểm này họ chỉ hành động như những người thượng lưu mà thôi, song, bất cứ lúc nào họ cũng sẵn sàng thực hiện công việc của một người hầu, và thực tình còn có thể hạ mình xuống thấp hơn nữa, vì niềm vinh dự được cùng đi với huân tước, và vì sự sung túc trên bàn ăn của ngài.

Ông chủ quán của chúng ta vui quá, vì món quà của Sophia tặng, đến nỗi hầu như ông ta không tiếc hận mà lại khoái chí về sự sây sát và những vết cào cấu kia nữa. Có lẽ bạn đọc cũng tò mò muốn biết món quà kia đáng giá bao nhiêu, song chúng tôi không thể thỏa mãn sự tò mò của bạn được. Dù sao đi nữa thì món quà ấy cũng làm cho ông chủ quán hài lòng mà quên nỗi đau đớn về xác thịt, ông ta chỉ phàn nàn rằng mình chẳng được biết trước cái cô tiểu thư nhỏ nhắn kia coi đồng tiền rẻ rúng đến thế nào. Ông ta bảo:

“Rành rành là có thể cứ phết mọi thứ gấp đôi giá, cô ấy cũng chẳng kỳ kèo lúc tính tiền.”

Thế mà bà vợ ông ta lại nhất định không chịu rút ra kết luận ấy. Chẳng biết có phải vì bà còn căm hờn chính ông chồng về sự thiệt hại ông phải chịu, tôi không dám nói, có điều chắc chắn là tính hào phóng của Sophia chưa làm cho bà hài lòng. Bà nói:

“Thực tình, ông ơi, cô tiểu thư ấy biết cách tiêu tiền hơn là ông tưởng đấy. Cô ta phải biết rằng chúng ta chẳng chịu bỏ qua một cơ hội làm ăn như vậy mà không được hưởng tí gì chứ. Mà luật pháp còn bắt cô ta phải trả giá đắt hơn nhiều cái vật tầm thường, không đáng kể ấy, mà tôi lấy làm lạ sao ông lại nhận.”

Ông chồng đáp:

“Bà thì bao giờ cũng có thói khôn ngoan quá quắt như thế! Có thật cô ta sẽ phải trả giá đắt hơn không? Bà ngỡ tôi không biết điều ấy như bà phỏng? Nhưng liệu ta có đút vào túi được hơn ngần này hoặc bằng ngần này tiền không? Kể ra, nếu thằng Tom, luật sư nhà này mà còn sống thì tôi sẵn sàng giao cho nó cái món bở này, nó phải đẽo được khá tiền, nhưng bây giờ tôi chẳng còn bà con nào làm luật sư, vậy tội gì tôi dính vào pháp luật, làm cỗ cho đứa người ngoài xơi cơ chứ?”

Bà vợ đáp:

“Ờ, mà nhất định là ông biết hơn tôi rồi.”

Ông chồng nói:

“Tôi tin là tôi biết hơn bà. Tôi đã bảo hễ ở đâu kiếm được ra tiền, là tôi có thể đánh hơi đúng chỗ không kém gì ai. Tôi bảo cho bà hay chứ, không phải bất cứ ai cũng bơm được tiền của cô ta, bà nhớ hộ cho thế.”

Bà vợ bèn tán thưởng sự sáng suốt của ông chồng, thế là chấm dứt cuộc đối thoại ngắn ngủi giữa hai người nhân dịp này.

Bởi vậy, chúng ta sẽ từ biệt những con người quý hóa ấy để đi theo ngài huân tước cùng hai người bạn đồng hành xinh đẹp của ngài. Họ đi nhanh quá nên cuộc hành trình dài chín mươi dặm chỉ mất có hai ngày. Buổi tối ngày thứ hai, họ tới London, trên đường đi cũng không gặp chuyện gì đã xảy ra đáng kể lại. Vậy thì ngòi bút của chúng tôi cũng sẽ bắt chước tốc độ của cỗ xe trạm mà miêu tả, và câu chuyện của chúng tôi cũng sẽ song song tiến bước với các vị du khách là nhân vật trong truyện. Các nhà văn giỏi nên bắt chước người du khách tài tình về mặt này. Tại bất cứ đâu bao giờ họ cũng ẩn định thời gian nghỉ lại dài ngắn theo những vẻ đẹp, những thú thanh lịch và những kỳ quan của nơi ấy có nhiều hay ít. Tại Eshur, tại Stowe, tại Wilton, tại Eastbury và tại công viên Prior, ngày quá ngắn đối với trí tưởng tượng đầy hào hứng, trong khi ta mải khâm phục cái năng lực kỳ diệu của nghệ thuật trong việc bổ sung làm cho tự nhiên đẹp thêm lên. Tại một vài nơi kể trên, nghệ thuật thu hút sự khâm phục của chúng ta là chủ yếu, tại những nơi khác, tự nhiên và nghệ thuật ganh đua với nhau để ta thưởng thức, song, tại nơi cuối cùng, thì hình như tự nhiên chiếm phần thắng thế. Nơi đây, tự nhiên hiện ra với trang phục lộng lẫy nhất và nghệ thuật ăn bận hết sức nhã nhặn, xuềnh xoàng theo hầu bà chủ yêu cầu. Nơi đây, quả thực, tự nhiên dốc ra những của quý chọn lọc nhất đã từng phung phí cho thế giới này, và nơi đây, bản tính loài người tặng ta một vật mà chỉ có thế giới bên kia mới có thứ đẹp hơn.

Cùng một khiếu thưởng thức, cùng một trí tưởng tượng từng được tiệc tùng thỏa thuê trong những cảnh trí tân kỳ ấy, cũng có thể thích thú với những đối tượng kém xa vẻ đẹp. Những cánh rừng, những con sông, những bãi cỏ của Devon hay của Dorset thu hút con mắt của người du khách tài tình, nó kìm bước chân họ lại. Sau này, họ sẽ bù vào sự chậm trễ ấy bằng cách chạy nhanh qua những cánh đồng hoang âm thầm của Bagshot, hoặc cánh đồng nom vui mắt trải ra từ Stockbridge về phía tây. Nơi đây, đi mười sáu dặm đường mới nhìn thấy một gốc cây, ngoài những đám mây thông cảm với tâm thần mệt mỏi của ta mà rộng lòng mở những tòa lâu đài muôn màu, muôn sắc cho ta nhìn ngắm.

Nhà thương mại luôn đăm chiêu vì chuyện tiền nong, vị quan tòa sáng suốt, ông thầy thuốc đạo mạo, bác lái đò bận áo ấm sù sụ, cùng với bao nhiêu thứ “con đẻ” của sự giàu sang và sự đần độn, họ không đi du lịch như vậy. Họ thất thểu đi, bước chân đều đều, qua những cánh đồng cỏ xanh mướt, hoặc qua cánh đồng hoang cằn cỗi. Ngựa của họ đi đúng bốn dặm rưỡi một giờ, vô cùng chính xác, mắt con vật cũng như mắt ông chủ cùng hướng về phía trước, cả hai cặp mắt cùng nhìn ngắm như nhau cũng những đối tượng ấy. Người cưỡi ngựa tài tình nhìn ngắm với sự khoái trá tương đương với những khoe khoang kiêu hãnh nhất của người kiến trúc sư, và những tòa lâu đài đẹp đẽ kia mà kẻ khuyết danh nào đó đã dùng tô điểm cho cái thị trấn lộng lẫy, nơi những đống gạch được chất lên như một thứ công trình kỉ niệm để chứng tỏ rằng trước đây đã có những đống tiền được chất lên tại chỗ ấy.

Bây giờ thì, thưa bạn đọc, vì chúng tôi đang còn vội vàng đi theo những nhân vật chính của chúng tôi nên chúng tôi sẽ nhường lại cho sự sáng suốt của bạn đọc được tìm hỏi các nhà văn xứ Boeotia hoặc các tác giả đối lập với họ về tất cả mọi thứ này. Điều này, các bạn có đầy đủ khả năng thực hiện, khỏi cần chúng tôi giúp đỡ. Vậy thì, xin các bạn hãy hoạt động lên một chút nhân dịp này. Mặc dầu bao giờ chúng tôi cũng giúp đỡ bạn những lúc khó khăn, cũng như chúng tôi không chờ đợi các bạn dùng đến nghệ thuật tiên tri để khám phá ra ý nghĩa lời chúng tôi nói, như một số người khác, song chúng tôi sẽ không dung dưỡng thói lười biếng của các bạn tại nơi nào mà chỉ cần bạn chú ý đến là được. Bạn sẽ lầm to nếu bạn nghĩ rằng, khi bắt đầu viết tác phẩm lớn này, chúng tôi có ý định bỏ mặc cho óc thông minh của các bạn không có việc gì làm, hoặc không thỉnh thoảng vận dụng tài năng ấy, mà bạn vẫn có thể du lịch qua những trang sách của chúng tôi với bất kỳ sự hứng thú hay bổ ích nào cho bản thân.

CHƯƠNG X

Gồm một hai câu gợi ý về đức hạnh, cùng vài câu gợi ý khác về sự hồ nghi.

Tới London, đoàn người dừng lại tại nhà vị huân tước. Trong khi mọi người còn đang nghỉ ngơi cho lại sức sau cuộc hành trình mệt nhọc thì gia nhân đã được phái đi tìm cho hai chị em bà Fitzpatrick một chỗ ở. Hồi này huân tước phu nhân không có mặt tại thị trấn cho nên bà Fitzpatrick nhất định không chịu ngủ trong nhà vị huân tước.

Có lẽ một vài độc giả sẽ lên án sự tế nhị đặc biệt này, như tôi có thể gọi như vậy, về mặt đức hạnh, coi đó là quá cầu kỳ, quá giữ ý, song, chúng ta cũng phải hiểu cho hoàn cảnh của bà, phải thừa nhận rằng thật là khó xử. Và khi chúng ta đếm xỉa đến cái miệng lưỡi gièm pha độc ác của người đời thì phải đồng tình rằng, nếu như đó là một lỗi, thì lỗi ấy chính là sự thái quá trong cái phải, mà mọi người phụ nữ lâm vào cảnh tương tự cũng nên bắt chước phạm phải. Cái bề ngoài trang trọng nhất của đức hạnh, khi mà nó chỉ là cái bề ngoài, trong những suy nghĩ mơ hồ, hình như ít được tán thưởng hơn bản thân đức hạnh không kèm theo cái bề ngoài kia, nhưng dù thế nào, nó vẫn luôn được ưa thích hơn, và tôi tin mọi người đều công nhận điều này, tức là không kể một số trường hợp đặc biệt, việc hết thảy phụ nữ đều đề cao đức hạnh chính thức hoặc đức hạnh bề ngoài là cần thiết.

Người ta đã sửa soạn được một chỗ ở. Tối hôm ấy Sophia cùng đi nghỉ với bà chị họ. Sáng hôm sau, cô quyết định hỏi thăm về bà phu nhân mà cô nhờ vả che chở cho mình khi cô rời bỏ ngôi nhà của ông bố ra đi. Căn cứ vào một nhận xét trong cuộc hành trình trên xe ngựa, cô càng thấy sốt ruột muốn hỏi thăm ngay.

Chúng tôi không hề có ý định buộc cho Sophia cái thói xấu bỉ ổi là thói đa nghi, cho nên chúng tôi e rằng phải mở ra cho các bạn đọc thấy các ý nghĩ chủ quan của cô về bà Fitzpatrick, người mà nhất định lúc này cô có nghi ngờ ít nhiều. Vì những nỗi ngờ vực thường vẫn hay len vào tâm trí những người tồi tệ, nên chúng tôi thấy thoạt tiên cần gợi ý cho bạn đọc một vài lời về sự ngờ vực nói chung, rồi hãy nói rõ ràng hơn về những điều ngờ vực của Sophia.

Về sự ngờ vực nói chung, tôi thường thấy có hai mức độ. Tôi cho rằng mức độ thứ nhất xuất phát từ trái tim, vì khả năng phán đoán hết sức nhanh của trái tim hình như bộc lộ một sự thôi thúc vội vàng hướng vào bên trong, đúng hơn nữa là cái mức độ tột bực này thường tạo ra những đối tượng cho chính nó, nhìn thấy cái không có thực, và thường nhìn thấy nhiều hơn những gì thực sự tồn tại. Ấy tức là khả năng thấu triệt trong nháy mắt, cặp mắt diều hâu của nó không để sót một mảy may dấu hiệu nào của điều xấu. Khả năng này chẳng những quan sát hành động, mà còn quan sát cả lời nói và vẻ mặt của con người ta. Bởi vì nó xuất phát từ trái tim của kẻ quan sát, cho nên nó lặn sâu vào trái tim của người bị quan sát, và từ đó rình xét điều xấu ngay từ lúc mới hoài thai và ngay cả trước khi có thể nói rằng có mầm mống. Một năng khiếu tuyệt vời nếu như không bao giờ sai lầm. Nhưng vì trên đời không dễ mấy người dám tự hào là đạt tới mức độ hoàn thiện ấy, cho nên từ cái tính chất có thể sai lầm của khiếu phán đoán sắc sảo này đã đẻ ra nhiều lầm lỡ đáng buồn, và nhiều nỗi đau lòng cho sự trong trắng cũng như cho đức hạnh. Thành thử chúng tôi không thể không coi khả năng nhạy cảm vô cùng to lớn trong nhận thức điều xấu là một điều thái quá xấu xa và tự bản thân nó là một điều xấu nguy hại. Tôi càng nghiêng về ý kiến này hơn, vì tôi e rằng khả năng ấy thường xuất phát từ một tâm hồn xấu xa, vì những lẽ tôi đã dẫn ra ở trên, và vì một lẽ khác nữa, tức là tôi chưa bao giờ thấy người nào tâm hồn đẹp mà lại có khả năng ấy. Và giờ đây tôi tuyên bố Sophia hoàn toàn tuyệt đối không phạm vào mức độ ngờ vực này.

Một mức độ thứ hai của đức tính này hình như là xuất phát từ cái đầu. Đó không gì khác là cái năng khiếu nhìn thấy cái gì ở trước mắt mình và năng khiếu rút ra những kết luận từ cái mình thấy. Những người nào có mắt đều không tránh khỏi phải có cái năng khiếu thứ nhất, còn nếu chúng ta có trí óc thì có lẽ cũng chắc chắn và cần thiết phải có cái năng khiếu thứ hai. Khả năng này là kẻ thù không đội trời chung của tội lỗi, cũng như khả năng nói trên kia là kẻ thù không đội trời chung của sự trong trắng. Ngay như do tính không để trách hết không sai lầm của loài người mà con người có đôi khi lầm lẫn đi nữa thì tôi cũng không thể nhìn hộ với con mắt thiếu thiện cảm được. Thí dụ như, giả sử ngẫu nhiên một ông chồng bắt gặp bà vợ đang ngồi trên đùi, hoặc trong cánh tay ôm ấp của những chàng công tử trẻ trung, lịch sự vẫn làm cái nghề khiến những anh chồng bị cắm sừng kia thì tôi nghĩ cũng không nên trách ông ta nếu ông ta đã căn cứ vào những cử chỉ thân mật quả thật mình có nhìn thấy, mà kết luận thêm điều gì ngoài những điều đã được chứng kiến, những cử chỉ thân mật ít nhất cũng được chúng ta tán thành, nếu chúng ta gọi nó là sự suồng sã ngây thơ vô tội. Bạn đọc rất dễ dàng tìm lấy vô khối ví dụ cho mình. Tôi chỉ kể thêm một ví dụ mà có thể một số người cho là không hợp đạo Chúa, nhưng tôi cũng không thể không cho là hoàn toàn đúng đắn, ấy tức là ta ngờ một người có thể lại làm cái điều mà họ đã làm rồi, và một kẻ đã từng là một tên vô lại rất có thể đóng cái vai ấy lần nữa. Và xin thú thực, tôi tin rằng Sophia có phạm vào mức độ ngờ vực này, cô đã thực sự nảy ra ý nghĩ cho là bà chị họ quả thực cũng không tốt đẹp gì lắm.

Hình như sự tình là thế này: Bà Fitzpatrick khôn ngoan ngẫm rằng trên đời này, đức hạnh của một bà phu nhân trẻ tuổi cũng ở trong hoàn cảnh tương tự như một con thỏ tội nghiệp, hễ dám táo bạo đi ra ngoài, nhất định là gặp phải kẻ thù, vì hầu như nó không thể gặp một kẻ nào khác được. Vậy thì, vừa quyết định lợi dụng cơ hội đầu tiên để từ bỏ sự che chở của đức ông chồng, bà vội núp mình ngay dưới sự che chở của một người đàn ông khác. Mà bà còn có thể chọn ai là kẻ bảo vệ mình cho thích hợp nữa, nếu không phải là một người sang trọng, giàu có, biết trọng danh dự, người ấy ngoài đức tính hào hiệp, cái đức tính vẫn xui người đàn ông có khuynh hướng tỏ ra là một tay giang hồ hiệp sĩ, tức là ra tay bảo vệ cho những bà, những cô lâm vào cảnh đau khổ, lại còn từng nhiều lần bộc lộ mối tình gắn bó với chính bà, và đã cho bà thấy rõ nhiều biểu hiện của mối tình gắn bó ấy, trong phạm vi khả năng của mình.

Song, vì pháp luật đã ngu xuẩn bỏ quên mất cái chức năng “phó chồng*”, hoặc chức năng đỡ đầu cho mọi phụ nữ lộn chồng, và vì miệng lưỡi người đời rất sẵn sàng mệnh danh ngài bằng một cái tên khó chịu hơn, nên kết luận là ngài huân tước đành phải thực hiện mọi chức năng kia đối với bà Fitzpatrick trong bí mật, chứ không được công khai khoác lấy vai trò người che chở cho bà. Lại nữa, để ngăn ngừa không cho ai coi ngài là người như vậy, nên hai người đã thỏa thuận với nhau rằng bà Fitzpatrick đi thẳng tới Bath, còn ngài huân tước hãy đi London đã, rồi mới theo lời khuyên của thầy thuốc xuống Bath sau.

Giờ đây, tất cả những điểm này Sophia đã hiểu rõ hết, không chỉ do những cử chỉ của bà Fitzpatrick hoặc do chính mồm bà nói ra, mà do vị huân tước. So với bà Fitzpatrick, ngài đây kém xa về mặt thành thạo giấu kín một điều bí mật. Mà không chừng chính cái điều bí mật mà bà Fitzpatrick đã giữ trong lúc kể lại chuyện, đã góp phần không ít làm cho những sự ngờ vực giờ đây nảy sinh ra trong tâm trí cô em họ càng thêm sâu sắc.

Sophia dò ra được bà phu nhân mà cô đang tìm cũng rất dễ dàng, vì khắp thành phố này, có một ông chủ tịch hội đồng nào mà không quen thuộc nhà bà. Mới gửi lá thư đầu tiên cho bà ta, cô đã nhận được lời mời mọc rất nhiệt tình, cô lập tức nhận lời. Quả thật, bà Fitzpatrick cũng chỉ giữ cô em họ ở lại lấy lệ, gọi là đúng phép lịch sự, vì bà nhận ra và lấy làm bực mình vì sự ngờ vực nói trên, hoặc vì một lý do nào khác tôi không dám nói, có điều rõ ràng là bà muốn chia tay với Sophia cũng chẳng kém gì cô muốn đi nơi khác.

Lúc đến từ biệt bà chị họ, cô thiếu nữ trẻ tuổi này không thể không đưa ra một lời khuyên răn vắn tắt với bà. Cô xin bà chị hãy vì Chúa mà lo lắng tới bản thân mình, và hãy ngẫm xem mình đang ở trong một hoàn cảnh nguy hiểm đến thế nào. Cô lại nói thêm rằng cô hy vọng sẽ có một phương pháp hòa giải được hai vợ chồng bà. Cô nói:

“Chị thân yêu ạ, chị phải nhớ lại câu châm ngôn mà cô Western thường vẫn nhắc đi nhắc lại cho chị em mình nghe: “Một khi mối quan hệ hôn nhân đã bị dứt bỏ, và chiến tranh đã nổ ra giữa vợ và chồng, thì người vợ khó lòng có được một nền hòa bình bất lợi cho bản thân với bất cứ điều kiện nào.” Đó là nguyên văn lời cô nói, mà cô thì có nhiều kinh nghiệm ở đời lắm đấy.”

Bà Fitzpatrick mỉm cười vẻ khinh bỉ đáp:

“Em ơi, em đừng lo cho chị, em hãy cứ lo cho chính bản thân vì em còn ít tuổi hơn chị. Ít hôm nữa chị sẽ lại thăm em, nhưng Sophia thân yêu, em hãy cho phép chị khuyên em một lời nhé: Hãy bỏ cái bộ điệu “nghiêm trang” ấy lại nơi thôn quê, vì hãy tin lời chị, ngoài thành phố này mà phô nó ra thì không hợp đâu.”

Hai chị em họ chia tay nhau như vậy, Sophia về thẳng nhà Bellaston phu nhân, được tiếp đón hết sức nồng hậu và cũng hết sức lịch sự. Trước kia, hồi mới gặp Sophia cùng bà Western, Bellaston phu nhân đã lấy làm ưa thích cô lắm. Thực tình, gặp cô bây giờ bà hết sức vui mừng. Vừa được rõ lý do khiến cô từ bỏ vị điền chủ mà trốn đi London, bà liền nhiệt liệt tán thưởng sự sáng suốt và quyết định của cô. Nghe Sophia ngỏ ý rằng cô rất mến yêu phu nhân nên mới chọn nhà của phu nhân làm nơi tạm ẩn náu thì phu nhân tỏ thái độ cực kì hài lòng và hứa với cô sẽ đem hết sức để che chở cho cô.

Bây giờ đã đưa cô Sophia đến nơi yên ổn, chúng tôi đoán rằng bạn đọc cũng sẽ bằng lòng để cô ở tạm đây một lát, để ngó qua các nhân vật khác một chút, đặc biệt là anh chàng Jones tội nghiệp. Đã khá lâu chúng ta bỏ mặc anh chàng tự hành hạ về những tội lỗi đã qua cũng đem lại sự trừng phạt khá đủ cho anh rồi.

QUYỂN MƯỜI HAI

GỒM KHOẢNG THỜI GIAN NHƯ TRONG PHẦN TRƯỚC

CHƯƠNG I

Chỉ ra thế nào là ăn cắp văn ở một tác giả hiện đại, và như thế nào thì coi được là một giải thưởng hợp pháp.

Bạn đọc học rộng hẳn đã từng quan sát thấy rằng qua diễn biến tác phẩm đồ sộ này, nhiều lần tôi đã dịch những đoạn văn trích của những nhà văn ưu tú thời xa xưa, mà không hề dẫn nguyên tác, hoặc cũng không để ý chút nào tới cuốn sách nơi tôi vay mượn những đoạn văn trích ấy.

Trong nghề văn, thái độ ấy đã được linh mục Bannier tài tình đánh giá đúng mức trong lời tựa cuốn Thần thoại* do linh mục viết, một tác phẩm rất uyên bác cũng như rất sáng suốt.

Linh mục nói: “Bạn đọc sẽ dễ dàng nhận thấy tôi luôn quan tâm tới bạn đọc hơn là quan tâm tới tiếng tăm của tôi, bởi lẽ một tác giả hẳn đã đề cao mình quá lắm, khi vì mình mà đã loại bỏ những đoạn trích văn uyên bác bắt gặp giữa đường mà anh ta chỉ tốn một chút công dịch ra.”

Nhồi nhét đầy tác phẩm những mẩu văn ấy có thể coi là một việc lừa gạt trắng trợn đối với giới học vấn. Bằng cách này họ bị đánh lừa phải mua lẻ lại một lần thứ hai những thứ họ đã mua đủ toàn bộ, nếu không phải đã chất đống trên giá sách thì cũng là trong ký ức, đối với kẻ vô học thì lại càng tàn ác hơn, vì họ bị lôi kéo để trả tiền mua những thứ chẳng lợi ích gì cho họ, một nhà văn cứ pha trộn vào tác phẩm của mình thật nhiều tiếng La tinh và tiếng Hy Lạp, tức là đã đối xử với các ông bà thượng lưu một cách đê tiện, không khác gì mấy bác bán hàng tầm tầm, mấy nhân vật này thường cố tìm cách xáo trộn các lô hàng, làm cho khi muốn mua thứ đồ mình cần dùng, bạn bắt buộc phải mua luôn cả những thứ mình không dùng được vào việc gì.

Tuy vậy, không có thái độ thật sự quang vinh và vô tư nào mà không thể bị sự dốt nát hiểu lầm hoặc bị sự độc ác xuyên tạc, cho nên đôi khi tôi đã từng bị quyến rũ muốn bảo toàn tiếng tăm của mình, mặc dầu phải để thiệt thòi cho bạn đọc, mà viện dẫn nguyên tác ra, hoặc ít nhất thì cũng dẫn ra từng chương, từng câu thơ, mỗi khi tôi có sử dụng tới ý tưởng hoặc cách phô diễn của người khác. Quả thật, tôi cũng có phần ngờ rằng nhiều khi tôi đã chịu thiệt thòi vì sử dụng phương pháp ngược lại, nghĩa là khi loại bỏ tên tác giả của nguyên văn, tôi có thể bị ngờ là đã phạm tội ăn cắp văn, chứ không được coi là hành động do một động cơ khả ái như vị người Pháp nổi tiếng một cách xứng đáng kia đã dẫn ra ở trên.

Bây giờ để chấm dứt mọi lời kết án tương tự về sau này, ở đây, tôi phải thú nhận và thanh minh cho sự việc ấy. Cổ văn có thể coi như một thửa đất công sung túc, nơi đó hễ ai có một mảnh đất nhỏ bé nhất tại Thi Sơn là có toàn quyền tha hồ nuôi béo nàng thơ của mình. Nói cho sáng nghĩa hơn thì bọn hiện đại chúng ta so với cổ nhân như kẻ nghèo so với người giàu. Ở đây, dùng chữ kẻ nghèo, tôi muốn nói cái tập thể rộng lớn và đáng kính mà trong tiếng Anh chúng ta gọi là “bách tính*”. Bất cứ ai đã từng có vinh dự được gần gũi đến một mức độ nào đó với đám bách tính ấy hẳn phải rõ rằng một trong những châm ngôn cố định của họ là cướp bóc, vơ vét của những người láng giềng có máu mặt không nề hà gì hết, mà giữa họ với nhau, điều ấy không hề bị coi là tội lỗi hoặc điều đáng sỉ nhục. Bao giờ họ cũng tôn trọng và hành động theo châm ngôn này, cho nên hầu như trong mọi xứ đạo khắp nước, vẫn có một thứ tổ chức bao giờ cũng nhằm tiến hành chống lại một người có máu mặt nào đó gọi là điền chủ, mà tài sản của người này thì được tất cả những người láng giềng nghèo khổ của họ coi là của ăn cướp được. Những người láng giềng này coi những việc phá phách cướp bóc là không có tội lỗi gì hết, nên trong mọi trường hợp tương tự, họ xem việc giấu giếm lẫn nhau cho khỏi bị trừng phạt là vấn đề bảo toàn danh dự và trách nhiệm tinh thần.

Cũng tương tự như vậy, các tác giả cổ điển như Homer, Virgil, Horace, Cicero cùng nhiều vị khác, đã được bọn văn sĩ chúng ta coi như những nhà điền chủ lắm của. Chúng ta, bọn nghèo khổ trong Thi Sơn, đòi hỏi họ công nhận cái thói quen từ ngàn đời nay là vớ được gì lấy nấy. Tôi đòi hỏi quyền tự do ấy, và tôi cũng sẵn sàng lại ban quyền tự do ấy cho những vị láng giềng nghèo khổ của tôi. Tôi chỉ căn dặn và yêu cầu đồng bọn của tôi có một điều thôi, tức là giữa chúng ta với nhau, phải tôn trọng một sự thật thà tuyệt đối, như đám bách tính đã từng tôn trọng tính trung thực giữa họ với nhau.

Quả thật, đánh cắp lẫn của nhau là phạm tội và cực kì bất nhã, vì điều ấy có thể được mệnh danh là lừa bịp người nghèo (có lẽ đôi khi họ là những người còn nghèo hơn chúng ta nữa) hoặc nếu nhìn việc ấy dưới màu sắc nhục nhã nhất, có thể gọi là ăn cắp nước bọt.

Suy đi ngẫm lại thực kỹ càng, lương tâm tôi vẫn không thể kết tội tôi là ăn cắp một cách bỉ ổi như thế, tôi bèn kháng cáo chống lại lời kết tội trên. Tôi cũng sẽ không bao giờ ngần ngại mà không chiếm lấy bất cứ đoạn văn nào của cổ nhân dùng được việc cho tôi, chẳng cần phải ghi tên tác giả đã sáng tác ra đoạn văn ấy làm gì. Tôi tuyệt đối đòi hỏi quyền sở hữu về những tư tưởng như vậy, một khi đã được chuyển sang văn của tôi rồi, do đó mà tôi cũng mong đợi mọi độc giả coi những tư tưởng ấy thuần túy và hoàn toàn là của tôi. Tuy nhiên, tôi cũng chỉ muốn được thỏa mãn yêu sách này với một điều kiện, tức là tôi bảo toàn một sự thực thà tuyệt đối với các bạn đồng nghiệp nghèo khó của tôi. Nếu khi nào tôi vay mượn chút ít cái số vốn liếng ít ỏi của họ, thì tôi cũng sẽ không bao giờ quên ghi nhãn hiệu của họ lên đó, để cho biết lúc nào cũng có thể sẵn sàng hoàn lại cho chủ nhân của nó.

Có một ông tên là Moore đã lãng quên điều này, thật hết sức đáng trách. Ông ta, trước đây có vay mượn ít câu của Pope, tự tiện đem sáu câu thơ chuyển vào bản kịch Rival Modes của ông ta. May sao, ngài Pope thấy mấy dòng thơ kia trong tập kịch nói trên, bèn chiếm phăng lại tài sản của chính mình và chuyển nó lại vào tác phẩm của mình. Để trừng phạt thêm, ngài đã giam giữ cái ông Moore kia vào cái lô cốt ô uế trong tập Dunciad, thế là cái tiếng tăm bất hạnh của ông này tồn tại ở đó mãi đến nay và sẽ còn tồn tại mãi mãi, như một sự trừng phạt thích đáng đối với những cách làm ăn bất chính trong nghề nghiệp thi ca.

CHƯƠNG II

Nhà điền chủ tuy không tìm được con gái nhưng tìm được một thứ khác, bèn chấm dứt cuộc săn đuổi.

Bây giờ câu chuyện của chúng ta lại quay về với quán trọ tại Upton. Từ nơi này, trước hết chúng ta hãy lần theo vết chân của điền chủ Western, bởi lẽ ông ta cũng sắp kết thúc cuộc hành trình, như vậy chúng ta sẽ tha hồ có thì giờ đi theo nhân vật chính.

Xin bạn đọc vui lòng nhớ cho rằng nhà điền chủ rời quán trọ lên đường, trong lòng giận dữ lắm, ông mang theo mối giận ấy đuổi theo con gái. Được chú coi ngựa quán trọ mách con gái ông đi qua Severn, ông bèn đem theo gia nhân vượt qua sông này, rồi phi nước đại, rắp tâm trừng trị đến nơi đến chốn cô Sophia tội nghiệp, nếu như ông tóm được.

Đi chưa được bao lâu thì đến một ngã tư. Tại đây, ông triệu tập một hội nghị quân sự cấp tốc. Nghe xong ý kiến, bàn đi bàn lại, cuối cùng, ông phó mặc cho may rủi định đoạt hướng đuổi theo và lao thẳng trên con đường đi Worcester.

Tiến được khoảng hai dặm bỗng ông bắt đầu phàn nàn một mình, tỏ vẻ đau đớn lắm, ông cứ luôn mồm: “Rõ thật đáng tiếc. Mình thật không được may mắn bằng con chó!” Rồi ông văng ra một tràng câu thề độc và chửi tục.

Thấy thế, ông mục sư cố lấy lời lẽ an ủi:

“Xin ngài đừng buồn rầu như những kẻ đã mất hết hy vọng. Tuy chưa đuổi kịp tiểu thư, nhưng có thể xem như ta đã gặp may, vì cho tới bây giờ ta vẫn theo đúng dấu vết của tiểu thư. Biết đâu tiểu thư chẳng sớm bị mệt mỏi vì cuộc hành trình và nghỉ lại tại một quán trọ nào đó, trong trường hợp ấy, có thể chắc chắn về mặt tinh thần rằng ngài sẽ sớm được compos voti.”

Nhà điền chủ đáp:

“Úi chào! Mẹ cha con đĩ. Tôi đang phàn nàn vì nỗi mất toi một buổi sáng đẹp đẽ như buổi sáng này, giá để đi săn thì tuyệt. Ngẫm mà bực, thế là đi đứt một ngày săn xem ra có vẻ là tốt nhất trong mùa săn năm nay, nhất là sau một thời gian băng giá dài vừa qua.”

Chẳng rõ có phải vì số mệnh thỉnh thoảng lại có thái độ thông cảm trong những trò đùa đành hanh nhất của mình, mà tỏ ra thương hại nhà điền chủ, đồng thời vì số phận đã quyết định không cho ông đuổi kịp con gái, nên đã đền bù cho ông theo cách khác, tôi không dám quyết, chỉ biết ông vừa thốt ra mấy câu trên, kèm theo hai hoặc ba câu thề độc, thì một bầy chó săn cũng bắt đầu phát ra những âm thanh du dương cách chỗ mấy người không xa. Con ngựa của vị điền chủ cũng như người cưỡi nó vừa nghe thấy, cả hai lập tức dỏng tai. Nhà điền chủ kêu váng lên:

“Nó chạy mất rồi! Nó chạy mất rồi! Nó mà không chạy mất thì tao cứ là con chó.”

Ông ta lập tức thúc mạnh vào bụng ngựa. Con vật không cần đợi thúc, vì nó cùng chung một sở thích với chủ, thế là cả bọn đâm ngang qua một cánh đồng lúa mì, lao thẳng về phía bầy chó săn, miệng ra sức hò hét, trong khi ông mục sư vừa làm dấu vừa chạy theo đoạn hậu.

Tương truyền rằng nàng Grimalkin kiều diễm mà thần Vệ nữ thể theo ý muốn của một chàng si tình, đã biến từ một con mèo thành một người đàn bà xinh đẹp, nhưng vừa nhìn thấy một con chuột liền nhớ lại thú tiêu khiển cũ của mình, cái bản tính nguyên sơ vẫn chưa gột sạch, nên đang nằm với chồng trên giường, nàng cũng nhảy phắt ngay xuống đuổi theo con vật bé nhỏ.

Việc ấy ta phải hiểu ra sao? Chẳng phải là cô dâu mới không lấy việc được cậu tân lang đa tình ôm ấp làm thú vị, bởi lẽ, dù có một người đã nhận xét rằng giống mèo thường vẫn vô ơn, nhưng đàn bà và cả giống mèo nữa trong một số trường hợp vẫn thích thú được ôm ấp và còn kêu rừ… rừ… nữa. Sự thực đúng như ngài Roger L’ Estrange, con người rất sáng suốt, từng nhận xét trong những suy tưởng sâu sắc của ngài rằng: “Nếu ta đuổi bản tính tự nhiên ra khỏi cửa, nó sẽ lộn lại bằng cửa sổ, và cái “cô mèo” kia tuy đã là một mệnh phụ vẫn cứ thích ăn thịt chuột như thường.” Vì thế chúng ta cũng không nên trách nhà điền chủ là thiếu tấm lòng yêu thương con gái, vì thực ra ông ta quý con gái lắm lắm. Chúng ta chỉ cần xét điểm này: Ông ta là một điền chủ và một nhà săn bắn, thế là có thể đem câu chuyện truyền thuyết kia áp dụng cho ông ta, kể cả những suy tưởng hợp lý kia nữa.

Bầy chó săn dài bụng ra mà chạy, như ta thường nói. Vị điền chủ vượt hố, băng rào, đuổi theo, phấn khởi hò hét như lệ thường, và cũng với tâm trạng khoái hoạt như lệ thường. Không có lấy một lần ý nghĩ về Sophia len vào làm loãng niềm thích thú của ông do cuộc đi săn gây ra. Ông ta bảo cuộc đi săn này là cuộc đi săn tuyệt nhất từng thấy. Ông lại thề độc rằng săn bắn như thế thì cất công đi năm chục dặm đường cũng bõ. Nhà điền chủ đã quên bẵng cô con gái như thế thì ta cũng có thể dễ dàng tin rằng bọn gia nhân cũng quên bẵng cô chủ. Ông mục sư thì sau khi lẩm bẩm một mình bằng tiếng La tinh tỏ ý sửng sốt, cuối cùng, cũng không nghĩ gì đến cô tiểu thư nữa. Ông ta lật đật thúc ngựa đi theo sau một quãng xa, vừa bắt đầu trầm ngâm suy nghĩ về một đoạn văn thuyết giáo cho ngày Chủ nhật sắp tới.

Thấy ông bạn điền chủ và nhà săn bắn tới trợ lực, nhà điền chủ có bầy chó săn kia lấy làm khoái chí lắm, bởi vì con người ta quan niệm về giá trị mỗi người theo một cách riêng, mà không ai sành sỏi về nghề săn như ông Western, cũng không ai biết cách hò hét mà thúc giục chó săn và làm cho cuộc săn được sôi nổi lên giỏi như ông.

Những người đi săn, giữa những phút hào hứng nhất của cuộc săn, vì quá say sưa nên chẳng để ý đến nghi thức, ngay cả những nhiệm vụ của lòng nhân đạo, nếu có người nào trong bọn họ chẳng may gặp nạn ngã xuống hố, hoặc sa xuống sông, những người còn lại cũng mặc kệ, cứ băng qua, và nói chung, bỏ mặc người kia với số phận. Thành thử, suốt thời gian ấy, hai vị điền chủ không ai nói với ai một lời, tuy có nhiều lúc họ đi sát bên nhau.

Tuy nhiên, người chủ cuộc săn thường nhận thấy và rất tán thành cái cách sáng suốt, khéo uốn nắn bầy chó săn mỗi khi chúng sai lầm của ông bạn lạ mặt, do đó, ông ta có thái độ rất khâm phục sự hiểu biết của ông Western, cũng như khi thấy đám gia nhân theo hầu đông đúc, ông ta cũng có phần vì nể. Bởi thế cho nên, cuộc săn vừa chấm dứt bằng cái chết của con vật bé nhỏ kia thì hai nhà điền chủ vội chào nhau một cách rất lịch sự, theo kiểu điền chủ.

Cuộc trò chuyện cũng khá lý thú, có lẽ chúng tôi cũng có thể kể lại trong một bản phụ lục, hoặc vào một dịp khác. Song, vì nó không có liên quan gì đến chuyện này nên chúng tôi không thể dành cho nó một chỗ ở đây. Kết thúc cuộc trò chuyện là một cuộc săn thứ hai và kết thúc cuộc săn thứ hai là lời mời dự bữa cơm trưa. Vị khách nhận lời mời, tiếp theo là một cuộc rượu say ra trò, chấm dứt bằng một giấc ngủ cũng say sưa về phía điền chủ Western.

Tối hôm ấy nhà điền chủ của chúng ta không phải là đối thủ của ông chủ nhà cũng như của ông mục sư Supple về mặt tửu lượng. Về điểm này, danh dự của ông cũng không hề bị giảm sút tí gì, bởi lẽ tâm hồn cũng như thể xác ông vừa trải qua một cơn mệt mỏi mạnh mẽ. Theo cách nói thông thường thì ông bị choáng váng đấy thôi, vì chưa nốc hết chai thứ ba ông đã say mềm rồi, thành thử, ngay cả lúc vẫn chưa được mang đi và khênh lên giường, nhưng ông mục sư cứ coi như ông vắng mặt, đem đầu đuôi câu chuyện về Sophia kể lại với nhà điền chủ kia, ông này hứa sẽ ủng hộ những lý lẽ mà sớm hôm sau ông mục sư sẽ đem ra trình bày với ông Western để giục ông quay trở về.

Vị điền chủ vừa hết say bữa rượu tối, đã bắt đầu gọi mang rượu buổi sáng đến ngay và ra lệnh chuẩn bị yên cương cho ngựa để tiếp tục cuộc săn đuổi cô con gái, ông Supple liền bắt đầu ngỏ lời khuyên can. Ông chủ nhà cũng hết lời nói vun vào hộ, cuối cùng hai người đó khiến được ông Western đồng ý quay về nhà. Chủ yếu, ông bị thuyết phục bởi lẽ giờ đây cũng không biết nên đi theo hướng nào, và rất có thể càng phóng ngựa càng thêm xa cô con gái chứ không gần hơn. Ông bèn từ biệt ông bạn săn bắn, tỏ ý rất vui mừng vì thời tiết băng đã tan (có lẽ đó là một cớ không kém quan trọng xui ông vội quay về) đoạn tiến lên đường, nói đúng hơn là lùi về Somerset. Tuy vậy, trước khi đi, ông cũng phái một số gia nhân theo hầu đi dò tung tích cô con gái và cũng không quên chửi rủa cô một chập thật là tàn tệ.

CHƯƠNG III

Jones rời Upton lên đường, những chuyện xảy ra giữa anh chàng và Partridge trên đường đi.

Cuối cùng, một lần nữa, chúng ta lại quay về với nhân vật chính của chúng ta. Nói cho đúng sự thật, chúng ta đã bắt buộc phải chia tay với anh chàng lâu quá, đến nỗi cứ bằng vào tình cảnh lúc từ biệt anh mà xét thì tôi e có nhiều bạn đọc kết luận rằng chúng tôi có ý định vĩnh viễn bỏ mặc anh chàng. Hơn nữa, anh chàng lại đang lâm vào một hoàn cảnh mà những người khôn ngoan thường không muốn hỏi thăm tin tức bè bạn của mình nữa, e rằng choáng váng khi nghe tin ông bạn ấy treo cổ tự vẫn.

Thực ra, nếu như chúng ta không có hết thảy mọi đức tính tốt của người khôn ngoan thì tôi cũng dám bạo dạn mà nói rằng chúng ta cũng không có đủ mọi tật xấu của họ, và tuy không dễ hình dung ra cho được những hoàn cảnh gay go hơn nhiều so với hoàn cảnh của anh chàng Jones tội nghiệp hiện nay, chúng ta cũng sẽ trở lại với anh, và chăm sóc anh chu đáo chẳng khác gì anh đang vùng vẫy trong ánh sáng rực rỡ nhất của sự thịnh vượng.

Vậy thì anh chàng Jones cùng người bạn đồng hành là bác Partridge rời khỏi quán trọ vài phút sau khi nhà điền chủ Western ra đi. Hai người đi theo cũng con đường ông ta đã đi, nhưng hai người phải đi bộ, vì chú coi ngựa trong quán trọ nói rằng vào giờ này ở Upton không có cách nào tìm cho ra được ngựa. Hai người đành lên đường, lòng rầu rĩ, mỗi người không vui vì những lý do khác hẳn, nhưng cả hai cùng bực mình, và nếu như Jones cứ thở dài thở ngắn thì cứ mỗi bước đi Partridge cũng làu bàu không kém phần buồn bã.

Hai người đi đến ngã tư, chỗ nhà điền chủ đã dừng lại để họp bàn, thì Jones cũng dừng lại. Quay sang Partridge, anh hỏi bây giờ nên đi theo lối nào, Partridge đáp:

“Ấy đấy, thưa công tử, ước gì công tử chịu nghe lời khuyên của tôi!”

Jones đáp:

“Sao tôi lại không nghe? Bây giờ đối với tôi thì đi đâu hay ra sao chẳng còn có nghĩa lý gì nữa.”

Partridge nói:

“Vậy thì tôi khuyên cậu hãy lập tức “đằng sau quay”, trở về nhà. Đời thuở ai có nhà có cửa như cậu để quay về mà lại lang thang đây đó mãi như một kẻ vô lại không. Cậu tha lỗi cho tôi chứ sed vox ea sola reperta est.”

Jones đáp:

“Than ôi! Tôi có nhà cửa đâu mà quay về… Nhưng mà nếu người bạn tôi… người cha của tôi chịu tiếp nhận tôi đi nữa thì liệu tôi có thể sống nổi tại một nơi mà Sophia đã bỏ đi rồi không… Sophia độc ác thay! Thật là độc ác! Không! Tôi phải tự trách tôi đã… không, phải trách mày mới đúng. Đồ ngu xuẩn, đồ quỷ bắt! Mày làm hại tao, tao phải xé xác mày ra mới được.”

Nói đoạn, anh túm lấy cổ áo bác Partridge đáng thương mà lắc thật dữ dội, còn mạnh hơn cả một cơn kịch bệnh sốt rét, hoặc những cơn sợ hãi trước kia bác đã từng trải qua.

Partridge run rẩy quỳ xuống xin tha tội, thề sống thề chết rằng quả tình bác không hề có ý muốn làm hại ai… Jones nhìn trừng trừng dữ tợn vào mặt bác một lúc rồi buông tay ra, và trút lên chính bản thân mình một cơn thịnh nộ. Ví thử đem cơn giận ấy đổ lên đầu Partridge thì nhất định là bác phải về chầu trời, mà bác thì chỉ mới nghĩ thế cũng đã gần như chết đứ đừ rồi.

Lẽ ra ở đây, chúng tôi cũng dành chút công phu miêu tả tỉ mỉ những cử chỉ điên khùng của anh chàng Jones lúc đó, nếu như chúng tôi hoàn toàn yên trí rằng bạn đọc cũng dành số công sức tương tự để đọc, nhưng chỉ sợ chúng tôi bỏ ra nhiều công sức để miêu tả cảnh tượng ấy lại bị bạn đọc sẵn sàng bỏ qua hoàn toàn, cho nên chúng tôi cũng chẳng tội gì mà vất vả. Nói tình thực, cũng chỉ vì một lý do ấy mà nhiều khi chúng tôi đã cưỡng bức thiên tài phong phú của chúng tôi và đã gạt bỏ nhiều đoạn miêu tả hay tuyệt, những đoạn giá không vì thế thì đã có mặt trong tác phẩm. Thực thà mà nói, nghi ngờ vậy cũng là do bản thân tâm địa xấu xa của chúng tôi, như thói thường vẫn thế, bởi vì chính chúng tôi đã từng nhiều phen bị đẩy vào cái thế phải “cóc nhẩy”, khi đọc những trang tác phẩm của các nhà viết tiểu thuyết đồ sộ.

Vậy thì chỉ cần nói rằng Jones đóng vai một người điên trong mấy phút rồi cũng tỉnh lại dần dần. Vừa tỉnh lại, anh vội quay sang Partridge tha thiết yêu câu bác tha thứ cho mình trong cơn nóng giận đã xúc phạm đến bác. Nhưng để kết luận, anh khuyên bác chớ có bao giờ nhắc tới chuyện trở về, vì anh đã quyết không khi nào còn nhìn lại cái xứ sở ấy nữa.

Partridge dễ dàng tha thứ ngay, lại chân thành hứa xin tuân theo mệnh lệnh vừa rồi. Bỗng Jones hăng hái kêu lên:

“Vì tôi đã tuyệt đối không thể đi theo dấu chân vị thiên thần của tôi được một bước nào nữa, vậy tôi sẽ đi theo dấu chân của vinh quang. Ông bạn quý ơi, giờ đây chúng ta vào quân đội… Đó là một lý tưởng quang vinh, tôi sẵn lòng hy sinh tính mạng vì lý tưởng ấy, mặc dù tính mạng tôi đáng được bảo toàn.”

Nói đoạn, anh lập tức bước theo con đường ngược lại với con đường nhà điền chủ đã đi, tình cờ làm sao, anh lại theo đúng con đường Sophia đã đi qua lúc trước.

Hai người khách bộ hành của chúng ta đi trọn một dặm đường, không ai nói với ai một lời. Kể ra thì Jones cũng vẫn lẩm bẩm một mình những gì gì đấy, còn Partridge thì cứ im thin thít, có lẽ bác vẫn chưa thực sự hoàn hồn về cơn sợ ban nãy. Vả lại, bác còn đang lo sẽ gây ra cho bạn đồng hành một cơn thịnh nộ thứ hai, nhất là bây giờ bác bắt đầu nảy ra một ý nghĩ có lẽ cũng không khiến cho bạn đọc ngạc nhiên lắm, tóm lại, bác bắt đầu ngờ rằng Jones đã hoàn toàn mất trí.

Jones cứ lẩm bẩm một mình mãi cũng chán, bèn quay sang nói với người bạn đồng hành, anh trách sao bác cứ im lặng. Bác thực thà thú nhận tại bác sợ làm cho anh phật ý. Bây giờ thấy Jones cam kết sẽ đền bù chu đáo thì cơn sợ ở bác tan biến đi sạch, Partridge lại tiếp tục múa lưỡi tán dóc, cái lưỡi của bác được trả lại tự do cũng vui sướng chẳng kém gì một con ngựa non được buông lỏng dây cương cho chạy rông gặm cỏ. Partridge bị cấm không được đề cập tới vấn đề bác muốn nói đến đầu tiên, bèn lao vào vấn đề thứ nhì, tức là chuyện Ông già trên đồi. Bác bảo:

“Thưa cậu, nhất định đó không phải là một con người. Người ta có ai lại ăn mặc và sống một cách kì quặc khác hẳn thiên hạ như vậy. Bà lão nói với tôi rằng thức ăn của ông ta chủ yếu là cỏ, cái đó để ngựa ăn thì phải hơn là người ngoan đạo, mà ông chủ quán ở Upton còn bảo rằng dân quanh vùng đấy đồn đại nhiều chuyện đáng sợ về ông già ấy lắm. Tôi cứ lẩn thẩn nghĩ thế này: không khéo đấy là một con ma nào đã hiện ra để báo hiệu cho chúng ta. Biết đâu, tất cả những điều ông ta kể với chúng ta, về chuyện đi đánh nhau, về ông ta bị bắt làm tù binh và suýt nữa lại bị treo cổ, lại chẳng cốt để cảnh cáo chúng ta vì ông ta biết rõ việc chúng ta có ý định làm. Vả lại, suốt đêm qua, tôi chỉ nằm mê toàn chuyện đánh nhau, cứ ngỡ như máu ộc ra đằng mũi, không khác gì thùng rượu mở nút. Thực đấy, cậu ạ, infandum, regina, jubes renovare dolorem.”

“Câu chuyện của bác cũng như tiếng La tinh của bác đều không đắt chỗ. Đối với người ra trận thì còn có gì dễ xảy ra hơn là cái chết nữa. Không biết chừng cả hai ta cùng bỏ mạng cũng nên… mà thế thì đã sao?”

Partridge nói:

“Đã sao ư? Vậy có gì chúng ta lại phải chết, có đúng không nào? Tôi mà đã chết đi rồi thì thôi hết thảy mọi sự. Tôi mà đã bị giết thì lý tưởng và ai thắng trận, tất cả chả còn có nghĩa lý gì nữa. Tôi chẳng bao giờ còn được hưởng thụ lợi lộc mà những điều ấy đem lại. Đối với kẻ đã nằm sâu sáu bộ dưới lòng đất thì rung chuông và đốt pháo bông còn là cái quái gì nhỉ? Và thế là kết thúc cái đời Partridge khốn khổ này.”

Jones đáp:

“Thì đến một lúc nào đấy, cái đời bác Partridge khốn khổ cũng phải kết thúc chứ. Nếu bác thích nghe tiếng La tinh, để tôi đọc cho nghe mấy câu thơ của Horace, họa may khiến cho kẻ nhát sợ cũng biến thành can đảm chăng.”

Dulce et decorum est pro patria mori

Mors et fugacem per sequitur virum

Nec parcit imbellis juventae

Poplitibus, timidoque tergo.

Partridge nói:

“Cậu dịch hộ cho tôi nghe thì hay quá, vì Horace viết cao siêu lắm, cậu đọc thế tôi nghe không hiểu nổi.”

“Để tôi đọc bác nghe một đoạn phỏng dịch, một đoạn chính tôi diễn xuôi thì đúng hơn, vì tôi chỉ là một nhà thơ xoàng xĩnh.

Ai chẳng muốn chết cho lý tưởng thân yêu của tổ quốc?

Vì dù cho sợ hãi, đê tiện kìm giữ bước chân khiếp nhược

Người ta không ai tránh được khỏi cái chết,

Và rốt cuộc, một nấm mồ chung vùi cả người dũng cảm lẫn thằng hèn.”

Partridge đáp:

“Cái ấy chắc chắn quá rồi, hẳn là Mors omnibus communis, nhưng mà khác xa nhau lắm với cái chết ngay trên giường nhà mình, và từ nay đến lúc ấy còn hàng bao nhiêu năm nữa, chết đúng như một tín đồ Cơ đốc giáo ngoan đạo, lại có đầy đủ bạn bè khóc thương, so với việc bị bắn chết toi ngay hôm nay, hoặc ngày mai, như một con chó dại, chưa biết chừng bị gươm giáo xẻ ra làm vài chục mảnh cũng nên, mà lúc ấy cũng chưa được ăn năn về những tội lỗi mình đã phạm. Xin Thượng đế hãy rủ lòng thương chúng con! Dứt khoát, lính tráng là những quân xấu xa rồi, chưa bao giờ tôi ưa dính dáng đến bọn chúng. Chưa bao giờ tôi đành lòng chịu xem chúng như là những người Gia tô giáo. Chúng nó chỉ có một nghề là thề độc và văng tục. Tôi mong công tử hãy nghĩ lại. Tôi tha thiết mong công tử kịp nghĩ lại trước khi đã quá muộn, chớ có tính chuyện chung chạ với chúng làm gì… Giao du với đám xấu xa chỉ làm hư hỏng những cung cách tốt đẹp. Đó là lý lẽ chính của tôi. Bởi vì, về vấn đề chết thì tôi cũng chẳng nhát sợ gì hơn người khác. Tôi biết, người ta sống trên đời ai rồi chẳng phải chết, nhưng mà một người vẫn có thể sống hàng bao nhiêu năm được cơ mà. Bây giờ tôi mới đang độ trung niên, tôi còn có thể sống thêm nhiều năm nữa. Tôi đọc sách thấy nói nhiều người từng thọ tới ngoài trăm tuổi, một số còn sống được lâu hơn nhiều. Chẳng phải là tôi hy vọng, tôi muốn nói là tôi tự hứa với mình sẽ sống đến ngần ấy tuổi… Nhưng mà nếu chỉ sống độ chừng đến tám, chín mươi tuổi thôi, thì cũng tạ ơn Chúa vì cho đến đấy cũng còn khá xa. Bấy giờ tôi có chết cũng chẳng sợ, cũng như mọi người khác. Còn như định từ giã cõi đời trước khi số kiếp chấm dứt thì xem ra dứt khoát là xấu xa và tự phụ đấy. Vả chăng, như vậy có ích lợi gì cho cam. Cho dù lý tưởng có là cái gì đó nữa thì hai con người phỏng làm được cái gì hay ho. Về phần tôi, tôi chẳng hiểu mô tê gì về chuyện ấy. Cả đời tôi chưa bắn quá hai mươi phát súng, mà cũng toàn là súng không nạp đạn. Chưa bao giờ tôi học đánh gươm, tôi chẳng hiểu tí gì gọi là có. Thế mà lại có những khẩu súng thần công kia, đi đâm đầu vào thì đúng là tự phụ đến cực độ, nếu không rồ dại, đố có ai… Cậu tha lỗi cho, xin thề là tôi không có ý xấu gì hết. Tôi mong rằng tôi không làm cho cậu nổi giận thêm một lần nữa.”

Jones đáp:

“Partridge, bác chớ ngại. Bây giờ thì tôi hoàn toàn yên trí là bác hèn nhát, cho nên khỏi lo bác làm cho tôi phát khùng về chuyện ấy.”

Partridge nói:

“Công tử gọi tôi là thằng hèn nhát hay là cái gì cũng được, tùy ý. Nếu như muốn toàn vẹn thân thể nằm ngủ mà bị coi là thằng hèn nhát thì non immunes ab illis malis sumus. Tôi đọc sách La tinh chưa hề thấy nói người không đi đánh nhau thì không thể nên người. Vir bonus est quis? Qui consulta patrum, qui leges juraque servat. Không có một chữ nói tới chuyện đánh nhau cho nên đố bao giờ ai thuyết phục nổi cho tôi tin rằng anh ta là một người Cơ đốc ngoan đạo khi anh ta làm cho người Cơ đốc đổ máu.”

CHƯƠNG IV

Câu chuyện tình cờ về một người ăn xin.

Partridge vừa nói xong về cái thuyết ngoan đạo tốt đẹp kia, như đã kể ở cuối chương trên, thì hai người đã đến một ngã tư đường khác. Bỗng thấy một người thọt chân, quần áo rách mướp, ngửa tay xin bố thí. Partridge mắng cho tàn tệ, bảo: “Mỗi xứ đạo phải tự nuôi lấy người nghèo trong xứ của mình.” Jones bật cười hỏi lại Partridge rằng mồm bác nói nhân đức xoen xoét, mà trong lòng thì chả nhân đạo tí nào, như vậy có lấy làm ngượng không. Anh nói:

“Bác chỉ dùng tôn giáo làm một cái bung xung che đậy tội lỗi của mình chứ không nhằm khuyến khích đạo đức của bản thân. Có ai thực sự là tín đồ Cơ đốc mà lại nhẫn tâm không cứu giúp đồng loại trong cảnh khốn cùng như vậy?”

Vừa nói, anh vừa thọc tay vào túi lấy ra một đồng shilling đưa cho người hành khất. Người này cảm ơn, rồi nói:

“Bẩm ngài, tôi có cái này lạ lắm trong túi, tôi nhặt được cách đây hai dặm, ngài có muốn mua lại thì mua. Tôi chẳng dám gặp bất cứ ai cũng lôi ra cho xem, nhưng ngài là một vị thượng lưu tốt bụng, có lòng thương kẻ nghèo khó như thế, chắc ngài chẳng nỡ thấy người nghèo đã nghi ngay là kẻ cắp.” Nói đoạn, người này rút ra một cuốn sổ tay bìa mạ vàng, trao vào tay Jones.

Jones mở ra thì nhìn thấy ngay hai chữ Sophia Western trên trang đầu, do chính bàn tay xinh đẹp của cô viết (bạn đọc thử đoán xem anh chàng cảm thấy thế nào). Vừa đọc thấy cái tên này, anh chàng đã áp ngay nó lên môi hôn, anh cũng chẳng kìm được biểu lộ vài cử chỉ sung sướng, say sưa cực độ, mặc dù đang đứng trước người khác, có lẽ chính niềm say sưa ấy làm cho anh quên khuấy rằng lúc ấy không chỉ có một mình.

Đang khi Jones hôn hít và nhấm nhấm cuốn sổ tay như thể anh đang gặm một chiếc bánh mì phết bơ ngon tuyệt hoặc anh là một tay mọt sách, hay một tác giả chẳng có gì ăn ngoài sách do mình viết ra, thì một mảnh giấy tuột ra rơi xuống đất, Partridge bèn nhặt lên đưa cho Jones. Jones nhận ra ngay là một tấm ngân phiếu. Thì đúng là tờ ngân phiếu ông Western đã cho con gái đêm trước hôm cô bỏ trốn. Một tên Do Thái ắt sẽ nhảy cỡn lên mua lại tờ ngân phiếu đó với giá một trăm bảng kém năm shilling.

Nghe Jones cao giọng báo cho hay tin này, mặt Partridge sáng rực lên, và mắt chú hành khất vừa nhặt được cuốn sổ tay mà chưa hề mở ra xem (tôi hy vọng đó là do nguyên tắc thực thà) cũng sáng lên (tuy có phần hơi khác một chút). Nhưng nếu chúng tôi bỏ qua không cho bạn đọc rõ một chi tiết, có thể là không quan trọng mấy ở đây, tức là anh chàng này không biết đọc, thì chúng tôi không phải thực thà.

Jones vớ được cuốn sổ, chỉ cảm thấy một niềm sung sướng, hào hứng thuần khiết, nay lại khám phá ra điều này anh cũng có phần lo ngại, vì trí tưởng tượng lập tức gợi ý cho anh thấy rằng người chủ sở hữu của tờ ngân phiếu rất có thể cần đến nó trước khi anh đem trả lại cho cô. Anh bèn bảo người nhặt được cuốn sổ tay rằng anh với người thiếu nữ có cuốn sổ này vốn quen thân, và anh sẽ cố gắng tìm gặp cô sớm chừng nào hay chừng ấy để trao trả.

Cuốn sổ tay này là một tặng vật bà Western gần đây mới cho cô cháu gái. Nó đáng giá hai mươi lăm shilling, vì mua của một người làm đồ chơi nổi tiếng, nhưng giá trị thực của cái khóa cài bìa sách bằng bạc là vào khoảng mười tám xu. Vì nó còn tốt nguyên như lúc mới bán ra khỏi cửa hàng, nên ví thử đem bán lại cho chính bác bán đồ chơi kia với giá ấy bác cũng mua. Một người khôn ngoan hẳn đã lợi dụng ngay sự dốt nát của chú hành khất, và không chịu trả hơn một shilling, hoặc có lẽ là sáu xu, kẻ khác rất có thể không cho xu nào, cứ để cho chú ta rơi vào một vụ kiện chiếm đoạt tài sản, mà một vài viên thư ký uyên bác nào đó có thể ngờ rằng không biết trong trường hợp ấy hắn ta có thể theo đuổi được không.

Trái lại, tính Jones vốn hào phóng quá mức, và có lẽ bảo anh chàng là người phung phí cũng không phải là bất công lắm. Không chút ngần ngừ, anh bỏ ra một guinea đánh đổi lấy cuốn sổ tay. Đã từ lâu lắm, người hành khất này chưa được cầm trong tay một số tiền to đến thế. Gã cứ luôn mồm cảm tạ Jones hàng trăm lần, và cũng biểu lộ niềm hào hứng rõ trên nét mặt, so với Jones lúc mới đọc thấy cái tên Sophia Western chỉ kém một chút.

Gã sẵn sàng ưng thuận cùng đi với hai người tới chỗ nhặt được cuốn sổ tay. Thế là tất cả cùng đi thẳng tới đó. Nhưng họ không đi nhanh được như Jones mong muốn, vì không may người dẫn đường lại bị thọt chân, thành thử mỗi giờ họ chỉ đi được không quá một dặm đường. Thế mà chỗ nhặt được cuốn sổ thì cách đó những hơn ba dặm, tuy gã nói khác, vậy thì chẳng nói bạn đọc cũng rõ họ phải đi mất bao lâu mới tới nơi.

Vừa đi, Jones vừa mở cuốn sổ ra có tới hàng trăm lần, hôn hít nó cũng đến hàng trăm lần, ra sức mà nói cho một mình mình nghe, và chi trò chuyện rất ít với hai người cùng đi. Thấy cử chỉ như vậy, người dẫn đường tỏ dấu hiệu ngạc nhiên với Partridge, bác này cứ lắc đầu lắc tai mà than thở: “Cậu công tử tội nghiệp! Orandum est ut sit mens Sana in corpore sano.”

Cuối cùng, họ cũng tới đúng chỗ cô Sophia không may đánh rơi cuốn sổ mà người hành khất kia đã may mắn vớ được. Đến đây, Jones định từ giã người dẫn đường và tiếp tục đi, nhưng sự ngạc nhiên và nỗi vui sướng của anh chàng nghèo rớt cảm thấy lúc mới được đồng guinea giờ đã giảm sút nhiều. Gã đã có đủ thì giờ để ngẫm lại, bèn làm ra vẻ bất mãn, gãi đầu gãi tai nói rằng gã hy vọng công tử đãi thêm ít nhiều. Gã bảo:

“Tôi hy vọng công tử xét hộ cho, ví thử tôi không phải là người thực thà, thì tôi đã giữ tất cả chỗ ấy rồi.”

Kể ra bạn đọc cũng phải công nhận là đúng như vậy. Gã lại nói thêm:

“Nếu tờ giấy kia đáng giá những một trăm đồng bảng thì tôi dám chắc người bắt được nó cũng đáng trả công hơn một guinea kia. Vả lại, nếu công tử không bao giờ tìm thấy cô thiếu nữ kia, rồi không trả lại cô ấy được… và tuy vẻ mặt và cách ăn nói của công tử thì rõ ra người thượng lưu đấy, nhưng chẳng qua tôi cũng chỉ biết công tử nói vậy thôi, mà rõ ràng nếu không tìm được người chủ chính thức thì vật kia thuộc quyền người nhặt được đầu tiên. Tôi hy vọng công tử xét cho chỗ đó. Tôi chỉ là một kẻ nghèo túng, chả dám mong được tất cả, nhưng kể ra cho tôi được dự phần nào đó mới là hợp lý. Tôi thấy công tử là người tốt, xin công tử xét cho tôi vốn tính thực thà, vì tôi rất có thể lấy tất cả số tiền, như vậy có phải là khôn ngoan bao nhiêu không.”

Jones đáp:

“Ta lấy danh dự mà thề với chú rằng ta quen biết người có cuốn sổ tay này, và ta sẽ đem trả cô ấy.”

Anh chàng kia nói:

“Về cuốn sổ ấy công tử muốn làm gì thì làm, miễn là công tử cho lại tôi cái phần tôi được hưởng, nghĩa là một nửa số tiền, phần còn lại tùy ý công tử muốn giữ lấy cũng được.”

Để kết luận, gã thề một câu thật là độc rằng không bao giờ hé miệng nói nửa lời về chuyện này với bất cứ ai. Jones kêu lên:

“Này anh bạn, anh nên biết rằng chắc chắn người có cuốn sổ này sẽ lấy lại toàn bộ số tiền đã mất, còn như anh muốn xin thêm gì thì quả thật bây giờ ta chưa cho anh được, nhưng cứ cho ta biết tên anh là gì, ở đâu, chắc chắn sau này anh sẽ có thêm lý do để mà sung sướng về câu chuyện tình cờ sớm nay.”

Anh chàng kia đáp:

“Tôi chẳng hiểu cậu nói “chuyện tình cờ” nghĩa là thế nào. Vậy là hình như tôi đành chịu cho công tử muốn trả lại số tiền cho cô thiếu nữ kia hay không cũng được thì phải, nhưng tôi hy vọng công tử xét cho…

Partridge nói:

“Này, này, hãy nói cho công tử đây biết tên anh là gì, và có thể tìm anh ở đâu. Tôi cam đoan rằng anh sẽ không bao giờ phải hối hận vì đã trao số tiền này vào tay công tử.”

Anh chàng kia không hy vọng lấy lại cuốn sổ tay được nữa, cuối cùng cũng đành ưng thuận nói rõ tên và chỗ ở của gã. Jones dùng bút chì của Sophia viết lên một mảnh giấy, rồi gài vào đúng trang giấy đã viết tên cô. Anh nói:

“Đây này, anh bạn, anh thật là người hạnh phúc nhất trần đời. Ta đặt tên anh bên cạnh tên một thiên thần.”

Anh chàng kia đáp:

“Tôi chẳng biết quái gì về thiên thần hết. Tôi chỉ muốn công tử cho tôi thêm ít tiền, không thì trả lại tôi cuốn sổ tay vậy.”

Partridge bèn nóng máu lên. Bác gọi anh chàng thọt chân tội nghiệp kia bằng đủ mọi thứ tên hèn hạ và nhục mạ, lại tỏ rõ ý nhất định muốn hành hung gã, nhưng Jones không để cho bác làm. Anh bảo anh chàng thọt chân rằng thế nào cũng có dịp anh giúp đỡ gã, đoạn rảo bước đi thật nhanh.

Partridge theo sau cậu chủ, tinh thần cũng có phấn chấn hơn vì ý nghĩ về món tiền một trăm đồng bảng. Còn anh chàng thọt bắt buộc phải lùi lại sau, bèn ra sức mà chửi cả hai người, chửi luôn cả bố mẹ gã nữa. Gã bảo:

“Giá ông bà ấy cho mình đến trường học làm phúc cho mình biết đọc, biết viết, biết tính toán một tí, có phải mình cũng biết những thứ kia giá trị ra sao chẳng kém gì ai không.”

CHƯƠNG V

Gồm nhiều chuyện tình cờ khác mà Jones và Partridge gặp trên đường đi.

Lúc này hai người khách bộ hành của chúng ta đi thật nhanh. Họ chẳng có thì giờ cũng như hơi sức mà trò chuyện với nhau nữa. Suốt dọc đường, Jones chỉ tơ tưởng đến Sophia còn Partridge thì chỉ tơ tưởng đến tờ ngân phiếu, tờ giấy này làm cho bác hơi vui thích, nhưng đồng thời cũng khiến cho bác đâm ra bực mình với số mệnh, vì bao lần đi đường mà số mệnh chẳng chịu cho bác cơ hội nào để bày tỏ tính thực thà của mình. Hai người đi được hơn ba dặm đường thì Partridge thấy không sao theo kịp Jones, bèn lên tiếng gọi xin anh đi chầm chậm lại một chút, Jones cũng sẵn sàng đồng ý, vì từ nãy, anh đã mất hút dấu chân ngựa đã dẫn đường cho anh suốt mấy dặm, bây giờ anh lại đang ở trên một thửa đất hoang rộng, có nhiều lối đi.

Anh bèn dừng lại xem nên tiếp tục đi theo lối nào thì bỗng nghe có tiếng trống, hình như cũng không xa lắm. Tiếng trống đánh thức ngay nỗi sợ hãi trong Partridge. Bác kêu lên:

“Cầu chúa che chở cho chúng con! Nhất định là chúng nó đến rồi.”

Jones hỏi:

“Ai đến?”

Từ lâu sự sợ hãi đã nhường chỗ cho những ý nghĩ êm đềm hơn trong tâm trí Jones, và kể từ lúc xảy ra câu chuyện tình cờ với gã thọt chân, anh lại đem toàn tâm toàn ý nghĩ tới chuyện đuổi kịp Sophia, không hề nhớ tới một kẻ thù nào hết.

Partridge nói:

“Còn ai nữa! Quân phiến loạn ấy. Nhưng cớ sao tôi lại gọi họ là phiến loạn nhỉ. Rất có thể họ là những người thượng lưu lương thiện, vì những điều tôi biết đều ngược lại. Ma quỷ bắt kẻ nào đương đầu với họ, thật đấy. Tôi tin rằng, nếu như họ không cần nói gì với tôi thì tôi cũng chẳng cần nói gì với họ, mà có nói thì cũng nói một cách lịch sự. Thưa cậu, hãy vì Chúa, nếu họ đến thì cậu chớ có đương đầu với họ, có lẽ họ sẽ không làm hại gì chúng ta đâu. Mà ta bò vào nấp trong mấy bụi cây kia chờ họ đi qua chẳng là khôn ngoan hơn sao? Hai người tay không thì làm gì nổi một đội quân có thể là đông hàng trăm vạn người? Dứt khoát có họa là điên rồ. Mong công tử đừng giận, nhưng mà nhất định không có người nào có mens Sana in corpore sano…”

Nghe đến đây, Jones chặn đứng cái dòng hùng biện do sự sợ hãi đã ban cho bác. Anh bảo: “Nghe tiếng trống, tôi đoán được là ta đang đến gần một thị trấn nào đó.” Và anh tiến thẳng về phía có tiếng trống, lại ra lệnh cho Partridge hãy can đảm lên, anh không dẫn bác vào nơi nguy hiểm đâu. Jones nói thêm là quân phiến loạn không thể nào đến gần quá như thế được.

Thấy Jones cam kết như vậy, Partridge cũng phần nào an tâm. Và tuy trong bụng vẫn ưng giá đi đường khác thì hơn, bác cũng theo sau người chỉ huy của mình, tim đập thình thình theo nhịp của tiếng trống, nhưng không phải là theo cách của các bậc anh hùng, cho mãi tới lúc họ đi qua khu đất công vào một lối đi hẹp thì tiếng trống kia mới dứt.

Partridge từ nãy vẫn giữ đều nhịp bước với Jones, lúc này bỗng nhìn thấy một cái gì có màu sắc bay trên không, mé trước mặt cách vài mét. Ngỡ là quân kỳ của kẻ địch, bác rú lên:

“Lạy Chúa tôi, cậu ơi, họ đến kia rồi, hình mũ miện và cái quan tài kia kìa. Lạy Chúa! Tôi chưa bao giờ nhìn thấy cái gì ghê gớm đến thế. Chúng ta nằm trong tầm súng của họ mất rồi.”

Jones vừa ngẩng lên nhìn đã biết ngay cái làm cho Partridge nhầm kia là cái gì. Anh nói:

“Partridge, tôi nghĩ một mình bác cũng có thể đối địch với cả đoàn quân kia, vì nhìn cái cờ, tôi đoán được tiếng trống lúc nãy ta nghe thấy là trống gì, đó là trống gọi khách đến xem trò múa rối đấy.”

Partridge mừng quýnh lên, đáp:

“Trò múa rối à? Có thật chỉ là múa rối không? Trên đời này tôi khoái nhất cái trò múa rối. Công tử ơi, chúng ta dừng lại xem đi. Vả lại tôi đói đến gần chết đây này. Bây giờ trời đã gần tối rồi, mà từ ba giờ sáng đến giờ tôi chưa được ăn miếng gì vào bụng.”

Lúc này hai người đã tới một quán trọ, hay thực ra là một quán rượu. Jones nghe theo lời khuyên dừng lại, vả chăng, anh cũng không còn yên trí là mình đã đi đúng hướng mình mong muốn. Cả hai bước thẳng vào bếp, Jones hỏi thăm ngay sáng nay có quý cô sang trọng nào đi qua lối này không, còn Partridge thì cũng băn khoăn không kém, soi mói tình hình thức ăn dự trữ của quán ra sao. Thật tình, việc dò xét của bác đạt kết quả tốt đẹp hơn, vì Jones không biết được tin tức gì về Sophia, còn Partridge thì rất hài lòng, thấy có lý do chính đáng để trông chờ chỉ lát sau là được thấy cảnh tượng dễ chịu của một đĩa trứng tráng bốc khói nghi ngút và ít thịt lợn muối xông khói.

Trong những cơ thể cường tráng, lành mạnh, tình yêu có một tác dụng khác hẳn so với những cơ thể yếu đuối. Trong những cơ thể thuộc loại yếu, nói chung tình yêu tiêu diệt tất cả những thèm muốn có khuynh hướng bảo toàn con người, nhưng trong những cơ thể thuộc loại khỏe thì tuy thường thường tình yêu dẫn đến sự nhãng quên, bỏ qua đồ ăn, cũng như bỏ qua mọi sự khác, nhưng cứ đặt một miếng thịt mông sấn thật ngon rắc hồ tiêu trước mặt một chàng si tình đói ngấu mà xem, ít khi anh ta không chịu đóng vai của mình một cách thật đến nơi đến chốn. Vậy chính là trường hợp hiện tại. Bởi vì tuy có lẽ Jones thiếu tiếng nhắc nhở của cái đói thật đấy, và rất có thể cứ tiếp tục mang cái bụng rỗng không mà đi xa hơn, nếu như anh chỉ có một mình, nhưng vừa mới ngồi xuống trước món trứng tráng và món thịt lợn thì anh đã lao vào ăn lấy ăn để chẳng thua gì Partridge.

Hai người khách bộ hành của chúng ta chưa ăn xong bữa thì trời đã tối, hồi này trăng đã sang hạ huyền, thành thử trời tối như mực. Vì vậy Partridge khuyên Jones ở lại để xem trò múa rối lúc nãy cũng vừa sắp bắt đầu. Ông chủ gánh múa rối này cũng tha thiết mời hai người ở lại xem, ông ta tuyên bố rằng nhân vật con rối của mình đẹp nhất trên đời, và hết thảy các vị sang trọng trong khắp nước Anh xem diễn ai nấy đều lấy làm hài lòng.

Vở múa rối được diễn một cách đúng quy củ và xem cũng được. Người ta bảo đấy là một đoạn hay và nghiêm trang trong vở kịch Người chồng bị khiêu khích. Mà quả thực, cuộc giải trí này cũng nghiêm trang và long trọng lắm, không có pha chút gì là hài hước hạ cấp hoặc bỡn cợt, hoặc giả, cứ công bằng mà nói, không có một chút gì có thể khiến cho người xem buồn cười. Tất cả khán giả rất lấy làm hài lòng. Một bà nom sang trọng bảo với ông chủ đoàn múa rối rằng đêm hôm sau bà sẽ đưa hai con gái bà tới xem, vì trò ông diễn không có gì nhảm nhí. Một bác thư ký tòa án và một bác nhân viên thuế vụ cũng tuyên bố rằng nhân vật huân tước Townley và phu nhân được gìn giữ khá lắm, y như thật. Partridge cũng tán thành ý kiến này.

Ông chủ đoàn múa rối được khen sướng phổng mũi, ông ta cũng xen vào vài lời tán thưởng của chính mình. Ông ta nói:

“Thời buổi bây giờ, không có cái gì tiến bộ nhanh bằng trò múa rối. Nó bỏ hẳn vai trò chú Punch và cô vợ là chị Joan* cùng những thứ lòe loẹt vô giá trị tương tự, nên cuối cùng, đã trở thành một trò giải trí nghiêm túc. Tôi còn nhớ hồi mới làm nghề này, còn vô khối những chuyện nhảm nhí hạ cấp khiến cho người dân thường xem lăn ra cười, nhưng người ta không hề tính tới chuyện giáo dục tâm hồn lớp người trẻ tuổi, mà nhất định đó phải là mục đích cơ bản của mọi trò múa rối, bởi lẽ có sao những bài học tốt đẹp và hữu ích lại không thể được tiến hành bằng cách ấy cũng như bằng bất kỳ cách nào khác? Con rối của chúng tôi cũng lớn như người thật, chúng thể hiện cuộc đời trên mọi khía cạnh, và tôi tin chắc rằng xem xong vở kịch nhỏ của chúng tôi, người ta cũng tốt đẹp hơn như được xem tấn trò lớn vậy.”

Jones đáp:

“Tôi không hề muốn làm giảm giá tài khéo léo trong nghề nghiệp của ngài, nhưng giá tôi được coi người bạn cũ của tôi là chú Punch thì tôi vẫn thú hơn tất cả những trò này. Và tôi cho rằng bỏ mất chú ta cùng cô vợ vui tính của chú là cô Joan, không những ông chẳng cải tiến được gì thì chớ mà còn làm hỏng mất trò múa rối của ông.”

Nghe nói vậy, ông chủ đoàn múa rối lập tức tỏ vẻ khinh miệt Jones ra mặt. Với thái độ miệt thị, ông ta đáp:

“Thưa ngài, rất có thể đó là ý kiến của ngài. Song tôi từng có hân hạnh được biết những nhà phê bình sáng suốt lại nói khác hẳn ngài. Vả chăng, không có cách nào thỏa mãn hết thảy mọi sở thích. Thực tình, tôi cũng thú nhận rằng ở Bath, cách đây độ hai hoặc ba năm, một số vị thượng lưu lại muốn đưa chú Punch lên sân khấu. Tôi tin rằng, vì không đồng tình như vậy nên tôi cũng đã bị thiệt mất ít tiền. Nhưng cứ mặc thiên hạ làm theo sở thích. Không vì một chuyện vặt ấy mà tôi chịu hạ thấp giá trị nghề nghiệp của tôi, mà tôi cũng sẽ không bao giờ tự nguyện ưng thuận đưa lên sân khấu của tôi những trò nhảm nhí hạ cấp ấy để làm hại tính chất đứng đắn của nó.”

Bác thư ký xen vào:

“Đúng, ông bạn, ông nói đúng lắm. Bao giờ cũng phải tránh cái gì là hạ cấp. Bè bạn tôi ở London, nhiều người đã quyết định gạt bỏ tất cả những gì là hạ cấp ra khỏi sân khấu.”

Bác nhân viên thuế vụ rút tẩu thuốc khỏi miệng, nói:

“Thật không gì phải hơn. Tôi còn nhớ (hồi ấy tôi còn theo hầu quan tôi) cái đêm vở kịch Người chồng bị khiêu khích công diễn lần đầu tiên, tôi ngồi trong lô của những người hầu. Trong vở kịch có vô khối chuyện nhảm nhí về một vị thượng lưu xứ quê lên tỉnh để ứng cử nghị sĩ quốc hội. Tôi còn nhớ, họ đưa lên sân khấu một đám vài gia nhân của vị này, đặc biệt là người đánh xe, nhưng các vị thượng lưu cùng lô với tôi không chịu được một điều hạ cấp đến thế, và họ đã lên án. Ông bạn ạ, tôi thấy ông bạn đã lược bỏ tất cả những cái ấy, thế là ông bạn đáng khen lắm.”

Jones nói:

“Thưa các vị thượng lưu, tôi không thể nào bảo vệ được ý kiến của tôi chống lại một số đông như vậy, nếu như khán giả nói họ không ưa Punch thì vị thượng lưu uyên bác điều khiển trò múa rối đuổi chú ta đi không dùng nữa có lẽ cũng rất phải thôi.”

Ông chủ gánh múa rối bèn bắt đầu hùng biện lần nữa. Ông ta nói nhiều về sức mạnh lớn lao của tấm gương tốt, và theo ông ta, các bộ phận hạ tiện của nhân loại chỉ cần quan sát xem những bậc bề trên của họ mắc thói xấu thì bỉ ổi thế nào, cũng đủ khiến họ tránh không dám phạm vào. Ông ta đang nói, bỗng xảy ra một việc khiến ông ta phải dừng lời, giá như lúc khác thì tôi cũng có thể không cần nhắc tới, song lúc này thì không thể bỏ qua, xin dành cho chương sau.

CHƯƠNG VI

Từ đó có thể suy ra rằng những điều tốt đẹp nhất cũng có thể bị hiểu lầm và bị xuyên tạc.

Bấy giờ ở cửa ra vào có tiếng ồn ào ầm ĩ, nhìn ra thấy bà chủ quán đang tay tát, miệng chửi chị hầu gái sa sả. Thực tình trước đó, thấy chị ta bỏ bê công việc bà bèn đi tìm, và thấy ngay chị trên sân khấu múa rối cùng với chú Merry Andrew, trong một trường hợp cũng không tiện miêu tả ở đây.

Mặc dầu chị Grace (ấy là tên chị ta) không hề dám nhận mình là chín chắn, song chị ta cũng không đủ trơ tráo mà chối cãi cái việc vừa bị bắt quả tang, do đó, chị ta xoay cách khác, và cố tìm cách làm giảm bớt tội lỗi của mình. Chị ta kêu:

“Vì cớ gì bà đánh tôi, bà chủ? Nếu bà không ưa việc tôi vừa làm thì bà cứ đuổi tôi đi. Nếu tôi là con đĩ (bà kia có dùng từ này để gọi chị ả thật) thì những ông bà sang trọng liệu có khác gì tôi? Thế cái bà phu nhân lịch sự trong vở múa vừa rồi là cái gì đấy? Tôi nghĩ chẳng phải vô cớ mà suốt đêm bà ta cứ đi ngủ lang ở đâu chứ không ngủ với chồng.”

Bấy giờ bà chủ quán mới xông vào trong bếp, đổ cơn tam bành lên đầu đức ông chồng cùng cái nhà ông tội nghiệp điều khiển con rối. Bà ta nói:

“Đấy ông ơi! Ông đã thấy chứa chấp những quân này trong nhà kết quả ra sao chưa? Nếu có bán thêm được ít rượu cho chúng thì cũng bõ chúng bày rác ra nhà và rồi cái bọn đê tiện ấy chúng biến nhà mình thành cái nhà chứa. Tóm lại, tôi yêu cầu sáng ngày mai ông đi chỗ khác hộ cho, tôi sẽ không tha thứ cho những chuyện như vậy. Đó chỉ là cách dạy cho người làm của chúng tôi quen lười nhác, nhảm nhí, vì người ta không thể học tập được điều gì hay ho tốt đẹp hơn trong những trò nhăng nhít này. Tôi nhớ lại cái hồi những tích truyện múa rối còn rút ra từ kinh thánh, thí dụ như tích Lời nguyền thiếu suy nghĩ của Jephthah cùng những điều tốt đẹp tương tự, cái thuở những kẻ xấu xa bị quỷ dữ bắt mang đi, những điều ấy còn có ý nghĩa một chút. Đúng như lời ông mục sư nói với chúng tôi Chủ nhật vừa rồi, thời buổi bây giờ, không còn ai tin là có quỷ nữa. Ở đây, ông đem ra một mớ con rối ăn bận như những ông hoàng bà chúa, chỉ cốt để quyến rũ những đứa con gái nhà quê đáng thương, mà một khi đầu óc chúng nó đã mụ mẫm đi rồi thì chúng nó có làm gì khác cũng chẳng lạ.”

Hình như Virgil có nói với chúng ta rằng một khi quần chúng đang tụ tập ồn ào, hỗn độn với nhau, và đang văng ra tới tấp đủ các thứ vũ khí, mà lại xuất hiện một bậc trang trọng, có quyền thế thì lập tức sự ồn ào lắng ngay xuống, mà quần chúng thì chúng ta có thể ví rất đúng với một con lừa, vểnh ngay cặp tai dài nghêu lên mà nghe vị trang trọng kia diễn thuyết.

Ngược lại khi có một nhóm người trang trọng và các triết gia đang tranh cãi nhau, khi sự khôn ngoan, bằng một cách nào, có thể được coi như có mặt và đang ban phát những lý lẽ cho cả hai bên tranh cãi, mà trong đám quần chúng lại nổi lên một sự ồn ào, hoặc nếu như có bà mồm loa mép giải xuất hiện trong số các triết gia (một mình bà ta cũng ồn ào ngang với một đám quần chúng đông đúc rồi), thì cuộc tranh cãi của họ ắt ngừng lại ngay, sự khôn ngoan không còn thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ của nó được nữa, và sự chú ý của mọi người lập tức bị một mình cái bà mồm loa mép giải kia thu hút.

Bởi thế cho nên cái tiếng ồn ào nói trên, cùng với sự xuất hiện của bà chủ quán làm cho ông chủ gánh múa rối im bặt, và cũng nhanh chóng, dứt khoát chấm dứt bài diễn thuyết trang nghiêm, long trọng mà chúng tôi đã cho các bạn đọc thưởng thức tạm đủ. Quả tình, cũng không có sự gì xảy ra không đúng lúc bằng sự việc kia. Số phận dù oái oăm đến đâu đi nữa cũng không thể nghĩ ra một mánh khóe khác tương tự, dễ làm bẽ mặt gã đàn ông đáng thương khi đang ngạo nghễ cao đàm khoát luận về những bài học luân lý tốt đẹp rút ra từ các buổi biểu diễn của ông ta. Lúc này, miệng ông ta câm như hến, như miệng một thầy lang băm đang lúc gân cổ quảng cáo cho tác dụng kỳ diệu của những thứ cao đơn hoàn tán thì người ta khênh ngay xác một nạn nhân của ông thầy lang tới đặt trước cử tọa, để làm chứng cho tài năng của ông.

Thành thử, đáng lẽ phải trả lời bà chủ quán thì ông chủ đoàn múa rối lại chạy ra trừng trị anh chàng Merry Andrew của ông ta. Lúc này mặt trăng đang tỏa ánh bạc, như lời các thi sĩ tả (tuy bấy giờ, nom mặt trăng như một đồng tiền thì đúng hơn). Jones bèn gọi tính tiền, và ra lệnh cho Partridge sửa soạn cuộc hành trình (bác đang ngủ say, bà chủ quán vừa mới đánh thức dậy). Nhưng như bạn đọc đã biết, Partridge vừa mới thắng hai keo, bây giờ đâm táo bạo thắng một keo thứ ba, tức là thuyết phục Jones đêm hôm ấy trú lại tại nơi hiện hai người đang ở. Bác giáo đầu bằng cách giả vờ ngạc nhiên thấy Jones tỏ ý muốn lên đường, bác đưa ra nhiều lý do xác đáng để chống lại, cuối cùng, bác hết sức nhấn mạnh rằng dù thế nào thì ra đi lúc này cũng là vô ích, bởi vì trừ phi Jones biết rõ cô thiếu nữ đi đường nào thì không kể, còn nếu không thì mỗi bước đi thêm có thể sẽ dẫn anh rời xa cô hơn nữa. Bác nói:

“Thưa cậu, cậu thấy đấy, trong nhà này ai cũng bảo cô ấy không đi lối này. Vậy thì nếu ta ở lại đến sớm mai, họa may có gặp ai để hỏi thăm thì có phải tốt hơn bao nhiêu không?”

Quả thật cái lý do này có hiệu quả đối với Jones, anh chàng còn đang ngần ngừ cân nhắc thì ông chủ quán lại đem hết tài mồm mép sở trường ra mà ném vào đĩa cân cho thêm nặng. Ông ta nói:

“Đúng lắm, thưa công tử, người đầy tớ của công tử khuyên vậy là chí phải vì có ai lại đi đêm vào những tháng này.”

Đoạn ông ta bắt đầu khoe khoang như thường lệ về những tiện nghi của quán trọ. Bà chủ quán cũng nhân dịp mở miệng… Nhưng không dám làm mất thì giờ bạn đọc cho những điều quen thuộc về mọi ông bà chủ quán, chỉ xin bạn đọc biết rằng, cuối cùng, Jones cũng ưng thuận ở lại, nghỉ ngơi vài giờ đồng hồ, điều đó anh cũng đang rất cần, bởi vì kể từ lúc rời quán trọ nơi xảy ra câu chuyện tình cờ làm cho anh vỡ đầu, hầu như anh chưa được chợp mắt.

Vừa quyết định đêm ấy không lên đường nữa, Jones lập tức đi ngủ ngay, mang theo hai người bạn chung giường là cái bao ủ tay và cuốn sổ. Nhưng Partridge đã nhiều lần được lấy lại sức bằng những giấc ngủ, nên lúc này bác thích ăn hơn là ngủ, và thích uống rượu còn hơn cả hai việc kia.

Lúc này cơn bão táp do chị Grace gây ra đã lắng xuống và bà chủ quán cũng đã làm lành với ông chủ gánh múa rối. Ông này cũng bỏ qua những ý nghĩ không đúng đắn mà trong cơn nóng giận bà chủ đã gán cho những buổi biểu diễn của ông, nên nhà bếp có một bầu không khí hoàn toàn hòa bình, thư thái. Quây quần xung quanh bếp lửa có hai vợ chồng ông chủ quán, ông chủ gánh múa rối, bác thư ký tòa án, bác nhân viên thuế vụ và bác Partridge đa mưu, mọi người trò chuyện với nhau rất thú vị như các bạn thấy trong chương sau.

CHƯƠNG VII

Gồm một, hai nhận xét của chúng tôi cùng nhiều nhận xét khác của những vị tụ họp trong nhà bếp.

Mặc dầu Partridge kiêu hãnh không chịu tự nhận là một đầy tớ, song về rất nhiều mặt, bác hạ cố bắt chước những cung cách của hạng người này. Một ví dụ là bác ra sức mà phóng đại tài sản của người bạn đồng hành - bác gọi Jones như vậy. Đấy là cái thói thông thường của hết thảy bọn đầy tớ khi ở trước mặt người lạ, vì không một đứa nào lại ưng chịu cho người ta ngờ mình theo hầu một kẻ nghèo kiết xác. Địa vị của ông chủ càng cao bao nhiêu thì dĩ nhiên, trong tư tưởng của người đầy tớ, địa vị của chính anh ta cũng cao ngần ấy. Cứ quan sát cử chỉ của hết thảy đám đầy tớ của các nhà quý tộc chúng ta sẽ thấy nhận xét trên là đúng.

Tuy tước vị và tài sản tỏa sự lộng lẫy ra khắp xung quanh và bọn quân hầu đầy tớ của những người sang trọng, giàu có cứ ngỡ rằng chúng cũng được dự phần vào sự kính nể của thiên hạ đối với địa vị và tài sản của chủ chúng thật, song rõ ràng về mặt đạo đức và sự hiểu biết thì lại khác. Những ưu điểm này tuyệt đối thuộc về cá nhân, chúng nuốt chửng hoàn toàn sự kính nể dành cho chúng. Nói cho đúng, sự kính nể này cũng ít ỏi quá, thành thử cũng chẳng thể nào để cho kẻ khác chia phần. Vậy thì, một khi hai phẩm chất kia đã không phản chiếu được cái vinh dự đầy tớ, thì cũng không hề vì chủ hắn thiếu sót, dù là một cách tệ hại hết sức về cả hai phẩm chất ấy, mà hắn bị mất danh dự. Kể ra bà chủ nếu có thiếu cái gọi là đức hạnh thì sự tình lại khác. Hậu quả của việc này chúng ta đã từng được thấy ở trên: vì trong loại mất danh dự này có một thứ có tính truyền nhiễm, nó cũng giống như sự nghèo khó, lây sang tất cả những ai đến gần.

Vì những lý do ấy mà chúng ta chẳng nên ngạc nhiên khi thấy bọn gia nhân (tôi chỉ muốn nói tới những đầy tớ đàn ông) hay quan tâm đặc biệt tới sự nổi tiếng của chủ về mặt giàu có, và rất ít, họặc không một đứa nào quan tâm đến tính tình của họ về các điểm khác. Cũng như không nên ngạc nhiên khi thấy bọn chúng lấy việc mình là người hầu của một tên hành khất làm xấu hổ, trong khi chúng không thấy xấu hổ vì phải theo hầu một thằng vô lại hoặc một tên ngu xuẩn, và do đó, chúng không nề hà gì mà chẳng làm cho cái tiếng xấu của chủ về những thói điên rồ, nhảm nhí, lan ra càng rộng bao nhiêu càng hay bấy nhiêu, và nhiều khi chúng lại lấy làm vui thích, thú vị khi làm việc này. Trong thực tế thì một tên đầy tớ thường thường là một tay láu lỉnh, lại là một gã ăn diện làm hại uy tín đến vị thượng lưu đã cho hắn bận chế phục.

Vậy thì sau khi Partridge đã tán rộng về cái tài sản mênh mông mà Jones công tử là người thừa kế, bác mới thẳng thắn bày tỏ một nỗi lo sợ mới nảy ra trong đầu ngày hôm trước, cũng như chúng tôi đã từng nói ngay lúc ấy, cách cư xử của Jones cũng tạo cơ sở cho nỗi lo lắng này. Nói tóm lại, bây giờ bác đinh ninh rằng chủ bác bị loạn trí, bác bèn đem ý kiến này nói toạc ra với đám người ngồi quanh bếp lửa. Ông chủ đoàn múa rối lập tức tán thành ngay. Ông ta nói:

“Tôi thú thực, cậu ta nói năng nhảm nhí về trò múa rối như vậy làm cho tôi ngạc nhiên lắm lắm. Khó lòng tưởng tượng được một con người hiểu biết như cậu ta lại nhầm lẫn đến thế. Bây giờ nghe bác nói tôi mới vỡ lẽ ra vì sao cậu ta có những ý kiến quái gở kia. Tội nghiệp cho cậu ta. Tôi thành thực thấy thương hại đấy, quả là nom con mắt cậu ta có cái vẻ dại dại thế nào ấy, trước tôi đã có để ý, nhưng không nói ra.”

Ông chủ quán cũng đồng tình với ý kiến vừa rồi, bèn cũng đòi dự phần sáng suốt là đã từng nhận xét thấy như vậy. Ông ta nói thêm:

“Nhất định phải là như vậy, bởi vì nếu không điên rồ ai đời lại tính chuyện lìa bỏ một mái nhà yên ấm như thế để đi lang thang ngoài cánh đồng vào lúc đêm hôm khuya khoắt thế này.”

Bác nhân viên thu thuế nhả cái tẩu ra, nói rằng bác quả có thấy bộ dạng và cách nói năng của Jones hơi dại dại. Đoạn quay sang Partridge, bác ta bảo:

“Nếu quả thật cậu ta điên thì không nên cho cậu ta đi khắp nơi như thế, vì có thể cậu ta sẽ gây chuyện gì không hay. Lẽ ra phải bắt giữ cậu ta lại mà giao về nhà thân nhân mới đúng.”

Lúc này trong tâm trí Partridge cũng phảng phất nảy ra một vài ý định tương tự. Bây giờ vì bác yên trí rằng Jones đã trốn khỏi nhà ông Allworthy, nên bác hy vọng sẽ được hưởng phần thưởng hậu hĩnh nhất nếu bác bằng cách nào đó dẫn được anh chàng trở về với gia đình. Song bác lại sợ Jones vì đã từng vài lần bác được chứng kiến và nếm mùi cái tính nóng nảy và sức khỏe của anh. Bác đành coi kế hoạch ấy là không thể thực hiện được, và không dám tơ tưởng đến chuyện định ra một kế hoạch êm thấm nhằm đạt mục đích ấy. Nhưng vừa nghe bác nhân viên thuế vụ bày tỏ ý kiến, bác vớ ngay lấy cơ hội mà tuyên bố ý kiến riêng, lại tỏ lòng thiết tha mong sao cho việc ấy có thể tiến hành được. Bác nhân viên thuế vụ nói:

“Có thể tiến hành được không ư? Còn có gì dễ dàng hơn nữa!”

Partridge đáp:

“Ôi! Thưa ngài, ngài không biết cậu ta là một con quỷ dữ ra sao đâu. Cậu ta có thể một tay xách tôi lên ném qua cửa sổ, mà cậu ta cũng có thể làm thế nếu cậu ta nghĩ rằng..

Bác nhân viên thuế vụ nói:

“Ấy! Tôi tin rằng tôi đây cũng chẳng kém gì cậu ta. Vả lại chúng ta đây có những năm người.”

Bà chủ quán kêu lên:

“Không hiểu sao lại là năm người, chồng tôi là không có dự gì vào đấy đâu nhé. Mà cũng đừng có ai hành hung ai trong nhà này. Tôi thấy cậu công tử trẻ tuổi ấy đẹp trai trần đời có một, tôi tin rằng cậu ta cũng chẳng hề điên rồ gì hơn bất cứ ai ở đây. Các ông bảo nom mắt cậu ta nhìn dại dại là làm sao? Tôi chưa hề thấy ai có đôi mắt đẹp như thế, mà cậu ta lại lịch sự, nhã nhặn vô cùng. Quả tình, từ lúc gặp mặt, tôi thấy sao mà thương cậu ta quá. Cái ông ngồi trong góc kia kể chuyện rằng cậu ta bị thất vọng về chuyện tình duyên. Dứt khoát là thế cũng đủ làm cho bất cứ một người đàn ông nào, đặc biệt là một cậu công tử trẻ tuổi đáng yêu như cậu ta, có dáng vẻ hơi khác trước một tí. Tiểu thư, phải lắm! Cô tiểu thư nào có được một người đàn ông đẹp trai như vậy cùng một gia sản lớn đến thế thì còn mong cái quái gì hơn nữa. Tôi đồ chừng cô ấy cũng thuộc cái giới sang trọng, cũng là trong số những tiểu thư nơi thành phố như chúng ta thấy trong vở múa rối đêm qua chứ gì, họ chẳng hiểu họ nên muốn cái gì nữa.”

Bác thư ký cũng tuyên bố mình không muốn dính dáng gì vào chuyện này, trừ phi có ý kiến của tòa án. Bác nói:

“Giả sử chúng ta có bị kiện về tội giam giữ người trái phép thì liệu chúng ta sẽ tự bào chữa ra sao? Đối với tòa án thì biết thế nào gọi là có đủ chứng cớ về một người được coi là loạn trí? Nhưng tôi chỉ nói về phần riêng tôi thôi, vì một luật gia mà dính dáng đến những chuyện này thì coi không tiện, trừ phi với tư cách là luật gia. Đối với chúng tôi bao giờ tòa án cũng ít rộng rãi hơn là đối với người khác. Tôi cũng không vì vậy mà can các ông, ông Thomson (chỉ bác nhân viên phòng thuế) cũng như ông đây, hoặc bất cứ ai khác.”

Bác thuế vụ nghe nói lắc đầu, còn ông chủ đoàn múa rối thì nói:

“Đôi khi, loạn trí là một vấn đề tòa án khó quyết định, vì tôi còn nhớ có một lần tôi đã dự một phiên tòa xử về việc loạn trí. Có tới hai chục nhân chứng thề rằng bị cáo điên dại không kém gì một con thỏ vào tháng Ba, còn hai chục nhân chứng khác thì lại thề rằng anh ta sáng suốt không kém bất cứ người nào ở Anh quốc… Mà thực tình thì nhiều người cho rằng đó chỉ là mánh khóe của thân nhân anh ta, nhằm tước đoạt quyền thừa kế của anh chàng tội nghiệp.”

Bà chủ quán kêu lên:

“Có thể lắm! Chính tôi đây cũng biết có một vị thượng lưu đáng thương bị chính người nhà giam giữ suốt đời trong nhà thương điên. Họ hưởng gia sản của ông ta, nhưng cũng chẳng ích lợi gì, vì pháp luật có cho họ hưởng đấy, song quyền lại thuộc về một kẻ khác.”

Bác thư ký nói, vẻ khinh bỉ ra mặt:

“Úi chào! Ngoài cái quyền do pháp luật ban cho thì còn ai có quyền gì khác nữa? Nếu như pháp luật cho phép tôi hưởng một tài sản tốt đẹp nhất nước, tôi sẽ chẳng bao giờ bận tâm về chuyện ai mới là người có quyền được hưởng.”

Partridge nói:

“Nếu quả vậy thì Felix quemfaciunt aliena pericula cautum.”

Ông chủ quán lúc nãy phải ra ngoài vì có một người khách đi ngựa tới cổng, giờ đây quay vào bếp, vẻ mặt hốt hoảng, ông ta kêu lên:

“Các vị nghĩ sao? Quân phiến loạn đã đánh lừa quận công rồi, giờ chúng đã tiến gần tới London… chắc chắn là thế, vì vừa có một người cưỡi ngựa nói với tôi xong.”

“Thế thì tôi sung sướng quá, vậy là sẽ không có đánh nhau ở đây nữa.”

Bác thư ký cũng nói:

“Tôi sung sướng vì một lý do cao hơn, vì bao giờ tôi cũng muốn cho kẻ có quyền được hưởng.”

Ông chủ quán đáp:

“Nhưng tôi nghe nói con người đó không có quyền cơ mà?”

Bác thư ký nói:

“Để tôi chứng minh ngược lại ngay tức khắc cho coi, giả thử bố tôi chết đi mà được hưởng một “tư pháp hữu quyền”, xin nhớ hộ tôi là một “tư pháp hữu quyền” nhé, thế thì cái quyền ấy có chuyển sang cho con trai ông cụ không nào? Và có phải là bất cứ quyền nào cũng được chuyển như nhau không nào?”

Ông chủ quán hỏi:

“Nhưng sao ông ta lại có quyền biến chúng tôi thành tín đồ Giáo hoàng cơ chứ?”

Partridge nói:

“Đừng sợ chuyện ấy. Về vấn đề quyền thì ngài đây đã chứng minh hai năm rõ mười rồi. Còn như vấn đề tôn giáo thì hoàn toàn ngoài phạm vi bàn cãi. Ngay chính các tín đồ Giáo hoàng cũng không chờ đợi một chuyện như vậy. Một tu sĩ phái Giáo hoàng mà tôi quen rất thân, lại là một người rất thực thà, lấy danh dự mà nói với tôi rằng họ không có ý định như vậy.”

Bà chủ quán góp thêm:

“Một tu sĩ quen biết tôi cũng có nói với tôi như thế… Vậy mà ông chồng tôi cứ sợ các tín đồ phái Giáo hoàng. Tôi biết nhiều tín đồ phái Giáo hoàng là những người lương thiện lắm, mà tiêu tiền hào phóng ra phết. Tôi có biết một câu châm ngôn là: “Tiền của người này thì cũng tốt như tiền của người kia.”

Ông chủ đoàn múa rối nói:

“Bà chủ nói chí phải. Tôn giáo nào thắng tôi cũng cóc cần, miễn là phái giáo hội Trưởng lão không chiếm địa vị tối cao, vì họ là kẻ thù của trò múa rối.”

Bác thuế vụ kêu lên:

“Thế là vì lợi mà ông hy sinh cả tôn giáo, và ông muốn cho phái Giáo hoàng thắng chứ gì, đúng không?”

Ông kia đáp:

“Không phải thế, tôi cũng ghét phái Giáo hoàng như mọi người, nhưng nếu ta có thể sống dưới quyền họ thì cũng là điều đáng an ủi, mà tôi thì không sống được với bọn giáo hội Trưởng lão. Hiển nhiên là ai cũng phải lấy chuyện mưu sinh làm đầu, điều đó phải thể tất cho người ta. Tôi cam đoan rằng nếu ông dám thú nhận sự thật, thì chính ông cũng sợ bị mất việc hơn bất cứ điều gì khác. Nhưng ông bạn ơi, đừng sợ, chính phủ nào thì cũng cần phải có nhân viên thuế vụ.”

Bác thuế vụ nói:

“Chứ gì nữa, tôi ăn cơm nhà vua mà lại không biết tôn kính nhà vua thì ra tôi là một kẻ bỏ đi à? Điều ấy chỉ là dĩ nhiên như người ta nói thôi, vì cái điều chính phủ khác lên cũng vẫn có một phòng thuế vụ có nghĩa lý gì đối với tôi, nếu như các bạn tôi bị tống cổ và tôi cũng phải theo gót họ? Không, không, ông bạn ạ, tôi sẽ không bao giờ bị lừa dối mà bỏ tôn giáo của tôi chỉ vì hy vọng vẫn giữ được việc làm dưới một chính phủ khác, vì chắc chắn là cũng chẳng khá hơn gì, mà rất có thể còn tồi hơn là đằng khác.”

Ông chủ quán nói:

“Ơ kìa, thì tôi cũng bảo thế. Thiên hạ vẫn nói ai biết chuyện đời sẽ xoay ra sao? Ôi chao! Tôi có ngu gì mà lại đem tiền cho một thằng cha căng chú kiết vay, chỉ vì thấy có thể hắn sẽ hoàn trả lại? Tôi tin rằng cất kĩ trong ngăn bàn của tôi thì vẫn yên trí hơn, và tôi sẽ cất vào đó.”

Bác thư ký rất lấy làm thú vị về sự sáng suốt của Partridge. Chẳng biết điều này là do bác vốn có con mắt tinh đời khi xét người xét việc hay là vì hai người ý hợp tâm đầu với nhau, nói chung, cả hai đều là những tay Jacobite thực thụ, họ bèn thân thiết bắt tay nhau và nốc hàng tô rượu nặng để chúc tụng sức khỏe của nhau, chúng tôi nghĩ chuyện ấy nên chôn sâu vào quên lãng.

Mọi người có mặt cùng chúc tụng theo, cả ông chủ quán nữa, tuy ông ta có thái độ miễn cưỡng, nhưng thấy bác thư ký dọa rằng nếu ông ta từ chối, bác thề sẽ không bao giờ đặt chân đến quán ông ta nữa nên ông ta đành chịu thua. Mấy tô rượu được nốc cạn nhân dịp này mau chóng chấm dứt câu chuyện, vì thế chúng tôi cũng chấm dứt chương này ở đây.

CHƯƠNG VIII

Số mệnh hình như có ý vui vẻ với Jones hơn là từ trước tới nay.

Sự mệt mỏi là một thứ thuốc ngủ bổ ích nhất và có lẽ cũng là thứ thuốc ngủ mạnh nhất. Có thể nói Jones đã uống một liều cực mạnh, nay nó đang ngấm khắp phủ tạng. Anh đã ngủ tới chín tiếng đồng hồ, mà còn có thể ngủ lâu hơn nữa, nếu như không bị thức giấc vì một tiếng động mạnh ngoài cửa buồng. Có tiếng đấm đá huỳnh huỵch kèm theo những tiếng dọa giết, Jones lập tức vùng dậy nhảy ra khỏi giường, thì thấy ông chủ đoàn múa rối đang thúc túi bụi vào mạng sườn và sống lưng chú Merry Andrew tội nghiệp, không chút dè dặt thương xót.

Jones bèn can thiệp giúp nạn nhân, và ép chặt kẻ hành hung đang lải nhải chửi mắng kia vào tường. Ông chủ đoàn múa rối không đủ sức lực để tranh hơn thua với Jones cũng như anh hề bận áo sặc sỡ kia không đủ sức tranh tài với ông chủ đoàn múa rối.

Chú Merry Andrew tuy người bé nhỏ và không khỏe lắm, nhưng tính khá nóng. Thành thử, vừa thấy mình thoát khỏi tay kẻ thù, chú liền bắt đầu tấn công lại bằng thứ vũ khí duy nhất làm cho chú thành kẻ ngang tài với lão. Thoạt tiên, chú văng ra một tràng những lời tục tĩu thông thường, đoạn mới đến những lời buộc tội cụ thể:

“Mẹ cha mày chứ, đồ đểu, tao nào đã được đồng tiền công nào, mày còn giữ cả đấy. Chẳng những tao đã nuôi sống mày, tao còn cứu mày khỏi bị treo cổ. Mới hôm qua thôi, trên con đường hẻm kia kìa, mày chẳng định lột tấm áo đi ngựa của cái cô sang trọng ấy là gì? Mày có dám chối là mày định lột sạch cô ấy không… lột sạch một cô gái xinh đẹp nhất xưa nay chưa từng gặp? Ấy thế mà ở đây mày lại đánh tao đến suýt chết, mà tao có làm hại gì đứa con gái ấy đâu, nó cũng bằng lòng như tao cơ mà. Chỉ tại nó ưng tao hơn mày thôi.”

Jones thấy thế, vội buông lão chủ đoàn múa rối ra, đồng thời quát mắng Merry Andrew không cho chửi nữa, rồi dắt anh ta vào phòng mình. Lát sau, anh chàng đã biết tin tức về Sophia mà bữa trước anh hề có nhìn thấy đi qua trong lúc đang đánh trống theo bên lão chủ. Jones dễ dàng thuyết phục được anh hề ưng thuận dẫn đến chỗ anh ta đã gặp Sophia, đoạn gọi Partridge và hối hả để đi ngay.

Mọi việc chuẩn bị xong để lên đường được thì đã gần tám giờ sáng, vì Partridge cứ không chút vội vàng, mà việc tính tiền trọ cũng không thể xong ngay. Lúc cả hai việc đó đã giải quyết xong xuôi, Jones cũng giải quyết kỳ ổn thỏa mọi mâu thuẫn giữa lão chủ và anh hề làm công rồi mới lên đường.

Khi việc đó đã xong xuôi một cách vui vẻ, Jones lên đường, nhờ chú Merry Andrew đáng tin cậy dẫn tới chỗ Sophia đã qua. Trả công xong xuôi một cách xứng đáng cho người dẫn đường, Jones lại hăng hái đi tiếp, trong bụng thấy vui vì đã biết được tin tức trong một hoàn cảnh thật đặc biệt. Partridge được Jones cho biết điều này, cũng hào hứng, giở ngay khoa tiên tri ra, cam kết với Jones rằng nhất định cuối cùng Jones sẽ đạt kết quả tốt. Bác nói rằng không bao giờ có thể xảy ra hai việc ngẫu nhiên như vậy để hướng dẫn anh chàng đuổi theo người yêu, nếu Thượng đế đã không định tâm cho họ đoàn tụ sau này. Đây là lần đầu tiên Jones lắng nghe chút ít đến những lý thuyết dị đoan của người bạn đồng hành.

Họ đi được chừng hai dặm đường thì một cơn mưa như trút nước đổ xuống, vừa lúc ấy hai người thấy có một quán rượu trước mặt. Partridge bèn hết sức năn nỉ Jones vào quán để tránh cơn bão.

Cái đói là một kẻ thù (nếu như có thể gọi nó như vậy) mang nhiêu đặc tính của người Anh hơn là của người Pháp, bởi vì tuy bạn khuất phục được nó luôn luôn, nhưng nó vẫn tập hợp, củng cố được hàng ngũ đúng lúc. Với Partridge cũng vậy, vừa đặt chân vào trong bếp, bác đã đặt ngay những câu hỏi y như đêm hôm trước. Kết quả là một tảng thịt thăn nguội ngon tuyệt được dọn ra bàn, không phải chỉ riêng Partridge, mà cả Jones nữa cũng điểm tâm thật bụng, tuy anh chàng Jones lại bắt đầu lo lắng không yên, vì những người trong quán này không thể cho anh biết được thêm tin tức gì về Sophia.

Ăn xong, Jones lại sửa soạn lên đường, mặc dù trời vẫn còn mưa như trút, nhưng Partridge cố nài nỉ anh uống thêm tô rượu nữa. Bác chợt ngó thấy một người trẻ tuổi bên bếp lửa, người này vừa bước vào bếp, lúc ấy cũng đang nhìn bác chằm chằm. Đột nhiên, bác quay sang phía Jones nói:

“Cậu chủ ơi, đánh cuộc với cậu, lần này chỉ có một tô rượu thì không đủ đâu. Ta lại có thêm tin tức về tiểu thư Sophia rồi. Cái anh chàng đứng bên bếp kia chính là người dẫn đường cho cô ấy. Tôi dám thề rằng lá cao dán trên mặt anh ta là lá cao của tôi.”

Anh chàng kia nói:

“Thượng đế ban phước cho ngài, thực đúng là lá cao của ngài đấy ạ. Tôi còn nhớ mãi mãi lòng tốt của ngài. Nhờ lá cao ấy tôi đã gần khỏi đấy.”

Nghe thấy thế, Jones đang ngồi, đứng bật dậy, ra lệnh cho anh chàng kia lập tức đi theo mình, rời ngay nhà bếp, vào trong một căn phòng riêng, về chuyện Sophia, anh rất tế nhị. Không bao giờ muốn tự ý nhắc đến tên cô trước mặt nhiều người. Có lần nhân lúc tâm hồn dạt dào, anh đã có nâng cốc chúc sức khỏe của Sophia giữa đám sĩ quan thật, vì nghĩ rằng ở chỗ ấy, họ không thể biết cô là ai, nhưng bạn đọc có lẽ còn nhớ ngay ở chỗ ấy, muốn anh nói tên họ của cô ra cũng còn khó khăn lắm.

Vật thì khó lòng mà tin được rằng sở dĩ anh lâm vào cảnh bất hạnh hiện nay chủ yếu là do anh thiếu tính tế nhị, điều mà anh vốn lại có thừa. Đối với nhiều bạn đọc tinh ý thì điều ấy thật phi lý và quái gở. Vì trong thực tế Sophia coi việc Jones nêu tên mình ra (cũng không phải là không có lý do chính đáng) mà cô nghĩ là nói lung tung lên - là đáng giận hơn cả việc anh chàng lang chạ với một người đàn bà khác, trong hoàn cảnh hiện nay của anh. Nói thực ra tôi tin rằng chị Honour cũng chẳng đời nào thuyết phục nổi cô rời bỏ Upton không đợi gặp mặt Jones, nếu không vì hai sự việc quá hiển nhiên chứng tỏ anh là con người nhẹ dạ, hoàn toàn thiếu sự tôn trọng, quả thực là không chút phù hợp với mối tình yêu thương của những tâm hồn cao thượng tế nhị.

Nhưng mà sự việc xảy ra như thế nào thì tôi phải kể lại như vậy, nếu bạn đọc nào khó chịu vì thấy có vẻ không tự nhiên thì tôi cũng đành. Tôi phải nhắc những bạn đọc ấy nhớ hộ rằng tôi không viết một cuốn sách về một hệ thống trật tự mà là một cuốn truyện, và tôi không bắt buộc phải đem mọi sự khớp vào những quan điểm, ý kiến được thừa nhận rộng rãi là đúng về chân lý và bản tính tự nhiên. Song, nếu như điều ấy không bao giờ dễ dàng thực hiện được thì có lẽ tôi càng nên thận trọng mà tránh. Thí dụ, bây giờ sự việc đã diễn ra trước mắt ta như thế, không có lời bình luận gì của tôi, tuy mới coi qua có thể khiến cho một số bạn đọc phật ý, nhưng ngẫm cho kĩ thì mọi người nhất định phải bằng lòng. Bởi lẽ, người khôn ngoan và tốt bụng đều có thể nghĩ sự việc đã xảy ra cho Jones ở Upton là sự trừng phạt đích đáng cho thói trai gái bợm bãi của anh, mà nó chính là hậu quả trước mắt, còn những kẻ xấu xa và xuẩn ngốc thì lại có thể tự an ủi mình trong tội lỗi bằng cách dối lương tâm rằng người ta được tiếng tốt là do ngẫu nhiên chứ chẳng phải do có đạo đức. Có lẽ những suy nghĩ chúng tôi cảm thấy nên rút ra ở đây mâu thuẫn với cả hai kết luận kia, sẽ chứng tỏ rằng những sự kiện kia chỉ góp phần xác minh thêm cái thuyết lớn lao, hữu ích và khác thường mà toàn bộ cuốn sách này nhằm trình bày, và chúng tôi cũng chẳng nên tốn giấy mực mà cứ nhắc đi nhắc lại luôn luôn ở cuối mỗi đoạn sách như ông mục sư tầm thường kéo dài bài giảng đạo bằng cách nhắc đi nhắc lại phần trích từ kinh thánh ở cuối mỗi đoạn.

Chúng tôi lấy làm hài lòng thấy rằng, dù chẳng may Sophia nghĩ sai lầm về Jones thế nào đi nữa, cô vẫn có khá đủ lý lẽ trong suy nghĩ của cô. Tôi tin rằng bất cứ thiếu nữ nào ở vào trường hợp cô cũng sẽ sa vào sai lầm tương tự. Mà ví thử cô có đi theo sau người yêu ngay lúc đó và có vào đúng cái quán rượu kia ngay lúc anh chàng vừa từ giã nó, cô cũng sẽ thấy ông chủ quán ở Ơptơn. Vì trong khi Jones thì thầm dò hỏi người dẫn đường trong gian phòng trong, thì ngoài nhà bếp, Partridge, vốn không phải là người biết giữ gìn ý tứ, cũng đang bô bô lên mà tra xét người dẫn đường thứ hai, tức là người đi theo bà Fitzpatrick. Thành thử, ông chủ quán vốn quen dỏng tai lên trong những trường hợp tương tự, đã biết tình hình đầu đuôi câu chuyện cô Sophia ngã ngựa… cùng với việc nhận lầm ả Jenny Cameron, và những hậu quả của tô rượu nặng, tóm lại, ông ta biết hầu hết những gì đã xảy ra tại quán trọ, chỗ Sophia cùng người chị họ dùng xe sáu ngựa lên đường vào lần cuối cùng ta từ biệt họ.

CHƯƠNG IX

Gồm nhiều hơn là dăm ba nhận xét kì quặc.

Jones vắng mặt có tới trọn một giờ đồng hồ, bỗng thấy anh hối hả trở lại nhà bếp, yêu cầu ông chủ quán cho biết ngay lập tức anh phải trả bao nhiêu tiền. Partridge bị bắt buộc phải rời bỏ chỗ ngồi ấm áp bên lò sưởi và cốc rượu mạnh tuyệt ngon, lấy làm bực mình lắm, nhưng cũng hơi được an ủi phần nào vì không phải đi bộ nữa. Bằng những “lời lẽ vàng bạc”, Jones đã thuyết phục được người dẫn dường kia theo mình quay lại quán trọ là nơi anh ta đã dẫn Sophia tới. Người này chỉ ưng thuận với điều kiện người bạn đồng hành của anh ta sẽ đợi anh ta tại quán rượu. Ông chủ quán ở Upton vốn quen thân với ông chủ quán ở Gloucester, biết đâu sau này ông chủ quán Gloucester chẳng biết việc anh ta mang ngựa của ông cho người khác thuê để kiếm thêm, mà như vậy cái số tiền anh ta định tâm đút vào túi kia rất có thể phải đem ra mà thanh toán với ông chủ.

Chi tiết này hình như không đáng kể, nhưng chúng tôi bắt buộc phải nhắc tới, bởi lẽ vì nó mà Jones chậm lại khá lâu, rồi mới lên đường được. Tính lương thiện của người đưa đường này khá cao, nghĩa là khá cao giá và rất có thể buộc Jones phải tốn nhiều tiền, song Partridge, vốn là người túc kế đa mưu như chúng tôi đã nói, đã khôn ngọan ném ra một đồng nửa crown để tiêu ở chính quán rượu đó, trong khi anh chàng kia chờ đợi người bạn của anh ta. Ông chủ quán nhanh chóng đánh hơi được về đồng nửa crown này, bèn lên tiếng can thiệp một cách hăng hái và công hiệu, ấy thế là chú dẫn đường lùi bước và chịu nhận nửa crown tiền thuê chú nán lại chờ. Viết đến đây, chúng tôi không thể không nhận xét rằng giới hạ lưu thấp hèn nhất cũng có nhiều “phép” làm ăn, thành thử những bậc tai to mặt lớn đã tự đánh giá cao trong những mánh khóe bất chính, mà về khoản này, thường thường họ chịu thua một số tay thuộc loại cặn bã của loài người.

Bây giờ, ngựa đã được đưa ra, Jones nhảy phốc lên ngồi ngay vào cái yên ngồi nghiêng*, lại đúng là cái yên ngựa mà Sophia yêu dấu của anh đã ngồi. Người dẫn đường rất mực lịch sự, đã mời Jones dùng cái yên của anh ta, nhưng Jones chọn cái yên ngồi nghiêng, có lẽ vì nó êm hơn. Partridge dù cũng “ẻo lả phụ nữ” giống như Jones, song bác không ưng chịu bị giảm giá trị nam nhi, thành thử bác đành nhận lời đề nghị của người dẫn đường. Vậy là Jones ngồi trên cái yên ngồi nghiêng của cô Sophia, người dẫn đường ngồi vào cái yên ngồi nghiêng của chị Honour, còn Partridge cưỡi con ngựa thứ ba. Mọi người lên đường, và chỉ vài giờ đồng hồ sau, họ đã tới cái quán trọ nơi bạn đọc đã tiêu phí rất nhiều thì giờ. Suốt dọc đường, Partridge lấy làm phấn khởi lắm, chốc chốc lại nói với Jones về những điềm tốt lành dự báo trước thắng lợi tốt đẹp sau này vừa mới được đưa tới cho anh chàng gần đây. Dù không hề mê tín chút nào đi nữa, bạn đọc cũng phải công nhận rằng những dấu hiệu ấy may mắn một cách đặc biệt. Chẳng những thế, cuộc theo đuổi hiện nay của người bạn đồng hành lại khiến cho Partridge thấy thích hơn là cuộc theo đuổi danh vọng. Cũng do chính những điềm khẳng định thắng lợi đã giúp cho ông thầy giáo lần đầu tiên có một ý niệm rõ ràng về mối tình giữa Sophia và Jones. Trước kia, bác không quan tâm đến chuyện ấy mấy tí, vì mới đầu bác nghi ngờ sai về lý do khiến Jones bỏ nhà ra đi, còn về việc xảy ra tại Upton thì, ngay trước khi anh chàng rời bỏ nơi này cũng như về sau, bác lấy làm hoảng sợ quá, cho nên chỉ rút ra kết luận là anh chàng điên rồ đứt đuôi rồi chứ không có lý do gì khác. Ý nghĩ chủ quan này cũng không phải là không thích hợp với ý kiến của bác trước kia về thái độ hung tợn kỳ lạ của Jones, cho nên bác mới nghĩ rằng lúc hai người rời Gloucester ra đi, thái độ của Jones xác minh rất rõ tất cả mọi điều bác dự đoán từ trước đến giờ. Tuy nhiên, bác cũng rất hài lòng về cuộc hành trình hiện tại, do đó bác bắt đầu có những ý nghĩ tốt đẹp về sự sáng suốt của bạn mình.

Cả nhóm đến nơi thì đồng hồ điểm ba giờ, Jones lập tức hỏi thuê ngựa trạm. Chẳng may lùng khắp không kiếm đâu ra được một con. Bạn đọc cũng chẳng nên lấy làm lạ, đặc biệt là vùng này, hiện nay cứ bận rộn tíu tít lên, và ngựa trạm qua lại từng giờ một suốt ngày đêm.

Jones tìm đủ mọi cách thuyết phục người dẫn đường chịu theo mình tới tận Coventry, nhưng anh ta nhất định không nghe. Đang lúc Jones còn nài nỉ thuyết phục anh ta trong sân, thì có một người bước lại, chào đúng tên anh, lại hỏi thăm gia đình anh hiện giờ ở Somerset ra sao. Jones nhìn ra xem là ai, mới hay đó là Dowling, ông luật sư, tức là người đã cùng ăn với anh ở Gloucester. Jones bèn lịch sự chào lại.

Ông Dowling khẩn khoản nài Jones đừng vội lên đường ngay đêm ấy, ông ta viện ra những lý lẽ rất xác đáng, những là trời gần tối mất rồi, đường sá thì bẩn thỉu, đợi đến ban ngày ban mặt mà đi dễ dàng hơn nhiều, cùng nhiều lý lẽ đúng đắn tương tự, mà trước đó chính Jones có thể cũng đã nghĩ tới. Nhưng ngay lúc ấy mà những lý lẽ kia đã vô hiệu thì bây giờ chúng vẫn chẳng ích gì. Jones khăng khăng quyết đi dù có buộc lòng phải đi bộ cũng cam.

Khi vị luật gia tốt bụng thấy mình không thể thuyết phục nổi anh ở lại, ông bèn quay lại hết sức khuyên người dẫn đường nên dẫn Jones đi. Ông ta đưa ra nhiều lý lẽ khuyên anh ta nên đi thêm chặng đường ngắn này, rồi kết luận:

“Chú nên tin rằng công tử đây sẽ đền công khó nhọc của chú một cách xứng đáng!”

Nghề đời “hai người đấu một chẳng chột cũng què”, chơi bóng tròn cũng vậy thôi. Nhưng cái lợi của sự hợp lực trong việc thuyết phục hoặc van nài, kẻ tò mò quan sát hẳn phải rõ rành rành, vì hẳn họ vẫn thường thấy hễ một người cha, một người thầy, một người vợ, hay bất cứ một người có quyền lực nào khác đã cứ bám nhằng nhẵng lấy ý kiến chống lại mọi lý lẽ của một người đơn độc viện ra, thì sau đó, họ sẽ nhượng bộ khi có một người thứ hai hay một người thứ ba bênh vực, mặc dầu những người này cũng chỉ nhắc lại cùng những ý kiến đã đưa ra không hề tính chuyện nói thêm được điều gì mới mẻ để biện hộ giúp. Và có nhẽ cũng xuất phát từ đó mà có thành ngữ nói “hỗ trợ một luận cứ” hoặc một sự thỉnh cầu, và sự hỗ trợ ấy trong tất cả mọi cuộc hội họp hay tranh luận công khai đều có kết quả rất lớn. Cũng có thể do đó mà trong các phiên tòa của chúng ta, thường nghe thấy một vị uyên bác (thường là một trạng sư) nhắc lại suốt hàng giờ đồng hồ liền cái điều một vị uyên bác khác lên tiếng trước vừa mới nói xong.

Chúng tôi không phải giải thích điều này, mà sẽ theo lối thông thường vẫn làm, tức là minh họa nó bằng thí dụ qua thái độ của người dẫn đường nói trên.

Anh ta đã chịu phục tùng trước những lời thuyết phục của ông Dowling, và một lần nữa lại hứa cho Jones ngồi vào cái yên ngồi nghiêng của anh ta. Nhưng anh ta vòi bằng được phải cho mấy con vật tội nghiệp kia được ăn uống no nê cái đã, anh ta bảo rằng mấy con ngựa đã phải đi một chặng đường khá dài, lại cũng phải đeo người cưỡi rất khó nhọc. Kể ra anh ta cẩn thận như thế cũng không cần thiết, bởi vì dù Jones đang nóng lòng sốt ruột, vội vàng đến đâu, chính anh cũng ra lệnh phải cho ngựa ăn cái đã. Jones vốn không đời nào đồng ý với những kẻ coi súc vật như những cái máy, và khi thọc sâu đinh thúc vào bụng ngựa thì anh nghĩ rằng cái đinh thúc cũng như con ngựa đều có cùng khả năng cảm thấy đau đớn như nhau.

Trong khi mấy con vật đang ăn ngũ cốc, hoặc được coi là đang ăn (bởi vì lúc người dẫn đường bận chăm sóc cho bản thân anh ta trong bếp, thì người coi ngựa ở quán cũng lo lắng chu đáo sao cho ngũ cốc của anh ta khỏi bị xơi mất trong tàu ngựa), Jones công tử, thể theo lời mời mọc thiết tha của ông Dowling, bèn đi cùng vị này sang phòng riêng của ông ta, và hai người ngồi trước một chai rượu vang.

CHƯƠNG X

Jones công tử và ngài Dowling chén chú chén anh với nhau.

Dowling rót một cốc rượu vang, nêu tên điền chủ Allworthy lên để chúc sức khỏe, ông ta nói thêm.

“Thưa cậu, nếu cậu vui lòng thì chúng ta sẽ nhắc tới người cháu và người thừa kế của ngài, vị điền chủ trẻ tuổi. Ấy là công tử Blifil, một nhân vật thượng lưu đẹp trai, trẻ tuổi, và tôi dám thề rằng sau này, cậu ta sẽ trở thành một nhân vật quan trọng của xứ sở. Tôi đã nhìn trước thấy cậu ta là nghị sĩ đại biểu một quận.”

Jones đáp:

“Tôi tin chắc rằng ông chẳng có ý định lăng mạ tôi, nên tôi không lấy thế làm phật ý. Song xin ông yên trí rằng ông đã đặt hai con người ấy bên cạnh nhau một cách không thích hợp, vì lẽ một người là niềm vinh dự của nhân loại, còn kẻ kia là một tên vô lại, bôi nhọ tên tuổi của loài người.”

Nghe nói vậy, Dowling trố mắt ra nhìn. Ông ta nói:

“Tôi cứ nghĩ rằng cả hai vị thượng lưu ấy tính tình đều như nhau, không chê trách vào đâu được. Bản thân ngài điền chủ Allworthy thì tôi chưa bao giờ có vinh hạnh được gặp, nhưng thiên hạ ai cũng ca tụng công đức của ngài. Kể ra về cậu công tử trẻ tuổi kia thì tôi cũng chỉ mới gặp có một lần, tức là hồi tôi đưa tin thân mẫu cậu ấy mất, mà hồi ấy tôi bận, cứ tối tăm mặt mũi lên vì công việc ngập đầu, thành thử cũng chẳng có thì giờ mà trò chuyện cùng cậu ấy, nhưng nom cậu ấy có vẻ là một người thượng lưu rất chân thực, cách cư xử đứng đắn lắm. Tôi dám nói rằng từ thuở cha sinh mẹ đẻ, tôi chưa từng ưng ý một vị thượng lưu nào được như cậu ấy.”

Jones đáp:

“Tôi không lấy làm lạ rằng mới biết nhau qua loa thế mà hắn đã lừa bịp nổi ông. Về thói xảo quyệt thì hắn sánh ngang với quỷ dữ, ông có thể sống chung với hắn nhiều năm mà vẫn không khám phá ra đâu. Tôi với hắn được nuôi dưỡng cùng nhau từ bé, chúng tôi rất ít khi xa nhau, ấy thế mà cũng mãi tới gần đây thôi, tôi mới khám phá ra được nửa phần đê tiện trong con người hắn đấy. Thú thực, xưa nay tôi chưa bao giờ ưa hắn lắm. Tôi vẫn nghĩ hắn là con người thiếu sự rộng lượng trong tâm hồn, tức là cái nền tảng chắc chắn của tất cả những người cao thượng và quý phái. Rất lâu trước đây, tôi thấy hắn có thói vị kỷ, điều mà tôi khinh bỉ, song chỉ mới gần đây, rất gần đây, tôi mới thấy hắn có thể có những âm mưu thâm độc vô cùng, hắn đã lợi dụng tính cởi mở của tôi, dùng nhiều thủ đoạn xấu xa để làm hại tôi, và cuối cùng, hắn đã đạt được ý đồ.”

Dowling nói:

“Ôi chao! Dứt khoát một kẻ như thế mà được thừa hưởng cái gia sản lớn lao của ông bác cậu là ngài Allworthy thì thật cũng đáng buồn!”

Jones kêu lên:

“Than ôi, thưa ông, ông đã ban cho tôi một vinh dự mà tôi không có. Đúng là đã có lần do lòng tốt, ngài Allworthy đã cho phép tôi được tự do gọi ngài bằng cái tên thân thiết hơn nhiều, song đó chỉ là một cử chỉ tốt bụng tự nguyện mà thôi, cho nên khi ngài thấy nên tước bỏ, không cho tôi được hưởng cái vinh dự ấy nữa thì tôi cũng không có quyền phàn nàn thế là bất công, bởi lẽ việc ban ơn khởi đầu đã không xứng đáng thì mất đi cũng là phải thôi. Xin cam đoan với ông rằng tôi chẳng có họ hàng gì với ngài Allworthy. Nếu người đời, vốn không có khả năng đánh giá đúng đắn đạo đức của ngài, lại căn cứ vào cách ngài đối xử với tôi mà cho rằng ngài đã đối đãi tàn tệ với một người họ hàng thì tức là họ đã bất công với một người tốt đẹp nhất đời vậy, bởi vì tôi… Nhưng xin ông tha lỗi… tôi không muốn làm phiền ông với những chi tiết chỉ liên quan đến tôi mà thôi. Chẳng qua, xem ra ông cứ tưởng tôi có họ hàng với ngài Allworthy, thành thử tôi mới nghĩ rằng nên để ông khỏi lầm trong một vấn đề có thể dẫn tới những lời chê bai về ngài, điều mà thà chết tôi cũng không muốn vì tôi mà gây ra.”

Dowling đáp:

“Quả tình, cậu ăn nói rõ ra là người biết trọng danh dự. Chẳng những tôi không lấy làm phiền tí nào, mà tôi còn rất vui lòng nếu được biết vì sao người ta lại cứ coi cậu là có họ với ngài Allworthy, mà sự thực lại không phải. Nửa giờ nữa, cậu mới có ngựa, còn chán thì giờ, mong cậu vui lòng kể cho tôi nghe duyên cớ vì sao lại như thế. Thực tình, thấy cậu không có họ hàng gì với một vị thượng lưu mà lại cứ được coi là có thì tôi cũng ngạc nhiên lắm.”

Jones có phần hơi giống với cô Sophia kiều diễm của anh về tính cả nể (tuy không giống về tính thận trọng, thành thử cũng sẵn sàng chiều theo ý muốn của ông Dowling mà thỏa mãn trí tò mò của ông ta). Anh bèn kể lại sự tình đầu đuôi câu chuyện mình ra đời ra sao, được nuôi dưỡng thế nào, giống như Othello.

… Kể ngay từ những năm còn thơ ấu cho tới chính lúc này, nói ra càng thấy ngượng ngùng.

Còn ông Dowling nghe kể chuyện, cũng nghiêng mình trịnh trọng, như Desdemona.

Ông ta thề rằng thật là kỳ lạ, quá sức kỳ lạ.

Thực là đáng thương, đáng thương vô cùng.

Quả thật, nghe xong câu chuyện, ông Dowling rất lấy làm cảm động, bởi lẽ chẳng phải vì ông ta là thầy kiện mà đã từ bỏ hết lòng nhân đạo. Thực tình, không gì bất công hơn là đem cả những thành kiến không tốt về một nghề nghiệp gán cho cá nhân một người, và bằng vào ý kiến của chúng ta về nghề kiếm sống của một người mà đánh giá họ. Đúng là thói quen có làm giảm bớt sự ghê tởm của những hành động mà nghề nghiệp đã khiến cho trở thành cần thiết, do đó mà những hành động ấy hóa thành quen thuộc, song, trong mọi trường hợp khác, tác động của bản tính tự nhiên đến con người thuộc mọi nghề đều giống nhau, có lẽ còn hơn nữa đối với những ai đang theo đuổi nghề nghiệp bình thường của họ mà lại dành cho bản tính tự nhiên cái gọi là một ngày nghỉ - thì tác động ấy càng mạnh hơn. Tôi tin rằng một bác đồ tể trước cảnh xả thịt một con ngựa đẹp cũng cảm thấy ngần ngại, ăn năn, và dù một nhà giải phẫu có thể không cảm thấy đau đớn gì khi cắt tay cắt chân người ta, thế mà tôi từng thấy ông ta mủi lòng trước một người đang đau đớn vì bệnh gút đấy. Tên đao phủ từng vít cổ hàng trăm người, vậy mà ai cũng biết lần đầu tiên phải chặt đầu một người, hắn cũng run sợ, và ngay cả những vị giáo đồ chuyên làm đổ máu của con người, trong cái nghề chiến tranh của mình, họ đã từng giết hàng vạn sinh linh, chẳng phải chỉ là những giáo hữu của họ mà cả đàn bà, trẻ con, không hề ăn năn hối hận, ngay những kẻ ấy, trong thời bình, khi kèn trống bị đem xếp xó, cũng thường xếp xó mọi thói hung tợn của chúng, và trở thành những thành viên rất lịch thiệp của xã hội. Tương tự, ông luật sư có thể cảm nhận được nỗi đau đớn cực nhục của kẻ đồng loại, miễn là quyền lợi của ông ta không mâu thuẫn với họ.

Như bạn đọc đã rõ, Jones cũng chưa biết mình đã bị bôi nhọ đến thế nào trước mặt ông Allworthy, còn về những chuyện khác, anh cũng không trình bày lại dưới một ánh sáng bất lợi lắm. Anh không muốn để cho người bạn cũ, người đỡ đầu cũ của mình bị phê phán, nhưng cũng không muốn chồng chất quá nhiều lỗi lầm lên chính bản thân, do đó ông Dowling nhận xét một cách không phải là vô căn cứ, rằng nhất định phải có kẻ nào ngầm hại anh đây. Ông ta nói:

“Dứt khoát ngài điền chủ chẳng bao giờ lại truất quyền thừa kế của cậu chỉ vì một vài lầm lỗi nhỏ mà bất cứ một công tử trẻ tuổi nào cũng có thể phạm phải. Kể ra tôi dùng từ “truất quyền” một cách không thích hợp, vì theo luật pháp, cậu không có quyền thừa kế. Điều đó rành rành, chẳng cần ra tòa cũng rõ. Song, khi một vị thượng lưu đã cưu mang cậu cách ấy, coi như con đẻ, thì cậu cũng có thể hy vọng được hưởng một phần khá lớn, hoặc toàn bộ gia sản, mà cũng có lý thôi, và nếu cậu hy vọng được hưởng toàn bộ gia sản thì tôi cũng không trách cậu đâu, bởi vì người đời ai chẳng thích được càng nhiều càng hay, cũng không ai chê trách được việc ấy.”

Jones đáp:

“Ông đã hiểu lầm tôi đấy. Giá chỉ được một phần rất nhỏ tôi cũng bằng lòng. Tôi không bao giờ nuôi một ý đồ gì về gia sản của ngài Allworthy. Tôi tin, tôi có thể nói rất đúng rằng chưa bao giờ tôi nghĩ tới chuyện ngài có thể cho tôi những gì. Tôi trịnh trọng tuyên bố rằng ví thử ngài Allworthy có vì quý mến tôi mà làm điều gì thiệt thòi cho cháu ngài, thì tôi cũng xin sửa lại ngay. Tôi ưng hưởng sự thư thái của tâm hồn hơn là gia sản của người khác. Vẻ dương dương tự đắc của kẻ tiểu nhân có nhà cửa nguy nga, có kẻ hầu người hạ, có mâm cao cỗ đầy cùng bao nhiêu tiện nghi khác của cảnh phù hoa phú quý có nghĩa lý gì so với sự thỏa nguyện ấm áp, niềm thỏa mãn tràn trề, niềm hào hứng say sưa và những thắng lợi đầy phấn khích mà một tâm hồn đẹp có được trong khi dự tính thực hiện một việc làm rộng lượng, nhân từ, cao quý và vị tha? Tôi không ghen tỵ với Blifil về viễn cảnh giàu có của hắn, và tôi cũng sẽ không ghen tỵ khi hắn thực sự được quyền sở hữu. Tôi không có ý nghĩ khốn nạn. Dù chỉ trong nửa tiếng đồng hồ đổi hoàn cảnh của tôi với hắn. Quả tình, tôi cũng tin rằng Blifil ngờ tôi có những ý đồ như ông vừa nói, và tôi đồ chừng rằng những sự nghi ngờ ấy, vì xuất phát từ lòng dạ đê tiện của hắn nên cũng làm lây sự đê tiện của hắn sang tôi. Song, cảm ơn Thượng đế, tôi biết tôi cảm thấy… tôi cảm thấy mình trong sáng, ông bạn ạ, và dầu được gì đi nữa, tôi cũng không muốn từ bỏ cảm tưởng ấy… Bởi vì chừng nào tôi còn biết rằng tôi chưa bao giờ gây ra, thậm chí chưa bao giờ định tâm gây ra, điều gì có hại cho bất cứ người nào khác.”

Pone me pigris ubi nulla campis

Arbor aestiva recreatur aura,

Quod latus mundi nebulae, malusque

Jupiter urget.

#

Pone sub curru nimium propinqui

Solis in terra dominibus negata;

Dulce ridentem Lalagen amabo,

Dulce loquentem*.

Chẳng bao giờ thổi mát mặt đất hoặc sưởi ấm cây cối,

Nơi bao giờ cũng thấy những đám mây sà xuống thấp

Và thần Jove phẫn nộ, giày vò năm tháng gay go.

#

Hãy đặt tôi dưới tia nắng cháy bỏng

Nơi chiếc xe thời gian lăn chạy vùn vụt.

Tình yêu và nữ thần sẽ vuốt ve tôi trong lao dịch,

Vị nữ thần với lời nói ngọt ngào và nụ cười tươi tắn.

Ngài FRANCIS (Tác giả chú thích).

Đoạn anh rót đầy một tô rượu vang, tu cạn để chúc sức khỏe Lalage thân yêu của anh, sau đó anh lại rót vào cốc của Dowling cũng đầy tràn như vậy, nhất định đòi chúc sức khỏe của ông ta. Dowling nói:

“Vậy xin thành thực chúc sức khỏe của cô Lalage! Tôi từng nghe người ta nâng cốc chúc sức khỏe của cô ấy luôn luôn, tuy rằng tôi chưa biết mặt bao giờ, họ bảo cô ấy xinh đẹp tuyệt trần.”

Mấy câu thơ La tinh chẳng phải là cái phần duy nhất trong những lời nói của Jones mà Dowling không hiểu thấu đáo cho lắm, nhưng ông ta cũng thấy lời anh nói có một cái gì gây ấn tượng rất mạnh. Ông ta cũng cố gắng giấu kín không cho Jones biết mình có cảm tưởng ấy mà chỉ nháy mắt, gật đầu, cười, nhăn mặt nhe răng (nhiều khi chúng ta lấy làm ngượng vì mình nghĩ đúng, cũng như vì mình nghĩ sai), nhưng rõ ràng là trong thâm tâm, ông ta cũng tán thành những ý kiến của Jones trong khả năng mà ông ta có thể hiểu được, và quả thật ông ta cũng thấy dấy lên trong lòng một niềm cảm thông sâu sắc đối với anh. Song chúng ta có lẽ sẽ dành một dịp khác để phẩm bình về điều này, nhất là nếu chúng ta có dịp gặp lại vị thượng lưu ấy ở đâu đó trong phần sau của câu chuyện. Còn lúc này, giống như Jones, chúng ta buộc phải rời xa vị ấy hơi đột ngột một chút, vì vừa được Partridge báo ngựa đã sẵn sàng, Jones lập tức thanh toán tiền, chúc ông bạn cùng bàn ngon giấc, đoạn lên ngựa, thẳng tiến về Coventry, mặc dầu đang đêm tối, và đúng lúc ấy, trời bắt đầu mưa to.

CHƯƠNG XI

Những điều bất hạnh xảy ra với Jones trong chuyến đi đến Coventry, cùng những lời nhận xét khôn ngoan của Partridge.

Không có con đường nào dễ đi hơn con đường từ nơi của họ hiện giờ đến Coventry, và mặc dù cả Jones, Partridge và người dẫn đường đều chưa bao giờ đi qua con đường ấy trước đây, vì vậy gần như không thể có chuyện họ đi lạc nếu không vì hai lý do được nói đến trong phần cuối của chương trước.

Nhưng không may là hai tình huống này lại xảy ra và những lữ khách của chúng ta đi lạc vào một con đường ít người qua lại, và sau khi đã đi cả quãng đường dài đến sáu dặm, thay vì nhìn thấy những ngọn tháp hình chóp oai nghiêm của Coventry, họ lại thấy mình đang ở giữa một con đường đầy bùn bẩn thỉu, nơi mà họ chẳng thấy bất kỳ một dấu hiệu nào cho thấy đang đến gần vùng ngoại ô của một thành phố lớn.

Lúc này Jones mới nói chắc chắn họ đã đi lạc, nhưng người dẫn đường thì cứ khăng khăng điều đó là không thể*, một từ mà trong cuộc trò chuyện thông thường, không chỉ được dùng để nói về việc không chắc sẽ xảy ra, mà còn thường dùng để nói về những điều thực sự rất chắc chắn, và đôi lúc, là những việc chắc chắn đã xảy ra rồi; một cách nói ngoa dụ giống như thế cũng thường được sử dụng với những từ vô tận* và vĩnh cửu*, từ vô tận được dùng để diễn tả khoảng cách dài nửa mét và từ vĩnh cửu thì diễn tả quãng thời gian dài năm phút. Và cũng như vậy, đó thường là cách để khẳng định việc không thể đi lạc trong khi đã thực sự đi lạc mất rồi. Đó chính là trường hợp hiện tại, vì dù người dẫn đường khẳng định với tất cả sự tự tin điều ngược lại, thì chắc chắn họ đã không còn đi đúng con đường dẫn đến Coventry nữa, chẳng khác nào một kẻ keo kiệt, bủn xỉn, đạo đức giả, tàn nhẫn, tham lam, lừa lọc đang đi đúng con đường dẫn lên thiên đường.

Có lẽ các bạn đọc, những người chưa bao giờ ở trong tình cảnh tương tự, khó có thể tưởng tượng được sự khủng khiếp gây ra bởi bóng tối, mưa và gió mà những người đi lạc giữa đêm hôm khuya khoắt cảm thấy; vì thế, họ sẽ chẳng thể hiểu được viễn cảnh dễ chịu của ngọn lửa ấm áp, của quần áo khô ráo có thể tiếp thêm sức mạnh tinh thần như thế nào cho những con người ấy trong cuộc chiến đấu với thời tiết khắc nghiệt. Nhưng một quan niệm không trọn vẹn lắm về điều khủng khiếp này cũng đủ giúp bạn đọc hiểu được sự tự tin lúc này đang lấp đầy đầu óc của Partridge, điều mà chẳng bao lâu nữa chúng tôi sẽ buộc phải phơi bày ra.

Càng lúc Jones càng tin chắc rằng họ đã đi lạc đường, và anh chàng dẫn đường cuối cùng đã phải thừa nhận là họ không phải đang đi trên con đường dẫn đến Coventry, nhưng cùng lúc anh ta vẫn quả quyết là không thể có chuyện họ đi lạc. Nhưng Partridge thì có quan điểm khác. Bác nói ngay từ lúc đầu khi họ khởi hành, bác đã đoán sẽ có điều tai hại xảy ra. Bác nói với Jones: “Cậu không nhìn thấy mụ già đứng ở ngoài cửa lúc cậu đưa ngựa ra sao? Tôi thật lòng ước gì cậu cho mụ ấy một chút tiền mọn, vì lúc ấy mụ ta nói là rồi cậu sẽ phải ân hận vì điều đó; chẳng bao lâu sau thì trời bắt đầu đổ mưa, và gió thì càng lúc càng mạnh. Dù những người khác có nghĩ gì đi chăng nữa, tôi chắc chắn những mụ phù thủy đã dùng quyền năng của mình để thổi gió lên bất cứ khi nào chúng thích. Nhiều lần tôi đã được thấy điều đó xảy ra, và nếu trong suốt cuộc đời mình, có lúc nào tôi nhìn thấy một mụ phù thủy, thì chắc chắn là mụ già ấy. Ngay từ lúc ấy tôi đã nghĩ như vậy rồi. Và nếu tôi có đồng nửa xu nào trong túi mình, thì tôi sẽ cho mụ ấy vài đồng, vì chắc chắn là làm phước cho những kẻ như thế chẳng có gì là không tốt, đó là để ngăn ngừa những chuyện không may xảy ra, nhiều người đã mất cả những thứ quan trọng chỉ vì tiếc một đồng nửa xu.”

Mặc dù đang rất bực bội vì việc đi sai đường đã làm chậm chuyến hành trình nhưng Jones không thể không tủm tỉm cười vì sự mê tín của người bạn của anh, một việc rủi ro xảy ra sau đó đã khẳng định chắc chắn ý nghĩ ấy trong đầu anh. Đó là bác bị ngã khỏi lưng ngựa, nhưng bác chẳng bị thương tổn gì nhiều, ngoại trừ việc quần áo lấm lem bùn đất.

Ngay khi đứng lên được, Partridge liền nói rằng việc bác bị ngã chính là bằng chứng đầy thuyết phục cho tất cả những gì bác đã quả quyết lúc trước, nhưng khi nhận thấy bác chẳng hề bị thương chỗ nào, Jones liền mỉm cười trả lời bác:

“Bác Partridge ạ, mụ phù thủy của bác là kẻ vô ơn nhất trần đời, và trong cơn oán giận, bà ta coi bạn bè mình chẳng hơn gì những người khác. Nếu bà già ấy tức giận với tôi vì đã lờ bà ta đi, thì tôi không hiểu nổi vì sao bà ta lại hất bác ngã khỏi lưng ngựa, khi mà bác đã thể hiện tất cả sự kính trọng của mình với bà ta như vậy?”

“Một câu giễu cợt chẳng hay ho chút nào…” Partridge kêu lên. “Với những người có quyền năng để làm những điều như thế. Vì họ rất hay hằn thù. Tôi nhớ một ông thợ đóng móng ngựa đã chọc tức một người trong bọn họ, bằng cách hỏi mụ xem khi nào thì mụ thương lượng xong với quỷ dữ, thế là đúng ba tháng sau, một trong những con bò cái tuyệt nhất của ông ta bị chết đuối. Và mụ kia thì vẫn chưa thỏa mãn với điều đó, không lâu sau ông thợ kia lại bị mất cả một thùng rượu ngon nhất: Đúng vào buổi tối ông ta định rót rượu ra để vui vẻ với mấy người láng giềng thì mụ phù thủy già đã tháo nút thùng rượu, để rượu chảy lênh láng khắp hầm. Nói tóm lại, sau đó thì chẳng có gì may mắn đến với ông thợ ấy nữa, mụ phù thủy quấy rầy người đàn ông đáng thương ấy đến nỗi khiến ông ta nghiện ngập rượu chè, và một hoặc hai năm sau tất cả tài sản của ông ta bị tịch biên, bây giờ, ông ta và gia đình phải sống nhờ vào tiền cứu tế của xứ đạo.”

Người dẫn đường, và có lẽ là cả con ngựa của anh ta nữa, đều rất chăm chú lắng nghe bài diễn thuyết vừa rồi, đến nỗi mà vì không chú ý, hoặc vì sự độc ác của mụ phù thủy, cả hai ngã sõng soài trên mặt đất.

Partridge hoàn toàn quy kết việc đó cho cùng một nguyên nhân, cũng giống như lúc trước bác bị ngã vậy. Bác nói với Jones là chắc chắn sau đó sẽ đến lượt anh, ra sức khẩn nài anh hãy quay trở lại, tìm bà già đó và làm cho bà ta nguôi giận. “Chúng ta sẽ sớm đến được nhà trọ đó.” Bác nói thêm. “Vì dù chúng ta đang tiến về phía trước, nhưng tôi chắc chắn là chúng ta vẫn ở cùng một chỗ như cách đây một giờ đồng hồ. Tôi dám thề rằng nếu đang là ban ngày, chúng ta có thể nhìn thấy cái nhà trọ mà từ đó chúng ta đã khởi hành.”

Thay vì đáp lại lời khuyên bảo khôn ngoan ấy, Jones hoàn toàn tập trung sự chú ý vào người dẫn đường, người này cũng chẳng bị sây sát gì lắm, giống như Partridge trước đó vậy, quần áo của anh ta cũng chẳng bị rách nát gì, như thể chúng đã quá quen với những chuyện như thế từ nhiều năm rồi. Không lâu sau, anh ta lại ngồi lên yên ngựa, và khi thấy anh ta vui vẻ văng ra vài câu rủa, quật roi vào con ngựa thì Jones nhanh chóng yên tâm rằng anh ta chẳng bị nguy hại gì hết.

CHƯƠNG XII

Kể lại việc Jones tiếp tục cuộc hành trình của anh, trái với lời khuyên của Partridge, và chuyện xảy ra sau đó.

Bây giờ thì họ lại phát hiện ra có ánh sáng ở phía xa xa, Jones vô cùng vui mừng vì điều đó, còn Partridge thì lại khiếp sợ, bác tin chắc rằng mình đã bị bỏ bùa, và ánh sáng đó chính là ma trơi hoặc một thứ gì đó tai hại hơn.

Những nỗi sợ hãi đó càng tăng lên khi họ đến gần hơn chỗ phát ra ánh sáng (hay đúng hơn là rất nhiều ánh sáng, như lúc này họ đang nhìn thấy), họ nghe thấy những âm thanh lẫn lộn của tiếng người nói, tiếng hát, tiếng cười, tiếng cầu khẩn, cùng với đó là tiếng ồn ào rất lạ như thể phát ra từ một nhạc khí nào đó, nhưng rất khó để gọi đó là âm nhạc. Thực ra, để ủng hộ một chút quan điểm của Partridge thì có thể nói đó là thứ âm nhạc của phù thủy.

Lúc này, một sự hãi hùng khủng khiếp bủa vây lấy Partridge, sự khiếp sợ ấy cũng lây sang cả anh chàng dẫn đường, lúc này anh ta rất chăm chú lắng nghe vô số điều Partridge thốt ra. Thế là, anh ta cũng ủng hộ bác, cùng hùa vào cầu xin Jones hãy quay trở lại, anh ta bảo anh ta tin chắc chắn điều Partridge nói là thật, rằng ngựa tuy có vẻ như tiến lên phía trước, song ít nhất là trong nửa tiếng đồng hồ vừa rồi đã chẳng bước thêm được bước nào. Đang bực mình, nhưng thấy hai người kia dát như cáy, Jones cũng phải tủm tỉm cười. Anh bảo:

“Hoặc chúng ta tiến về phía ánh lửa, hoặc là ánh lửa tiến về phía chúng ta, vì bây giờ chúng ta gần nó hơn so với lúc nãy. Xem ra đám người nọ chỉ đang vui đùa với nhau thôi, có gì mà ta sợ hãi nhỉ?”

Partridge kêu lên:

“Họ vui đùa! Cậu ơi, đêm hôm khuya khoắt ai lại vui đùa được ở cái chỗ này, mà lại đang lúc mưa gió nữa cơ chứ. Dứt khoát chỉ có ma quỷ, có bọn phù thủy, hay là yêu quái gì đấy chứ chẳng chơi đâu.”

Jones đáp:

“Muốn là cái gì cũng được. Tôi đã quyết định đến tận chỗ họ hỏi thăm xem đường nào đi Coventry. Bác Partridge ơi, không phải hết thảy bọn phù thủy đều là những kẻ quỷ quái xấu xa như con mụ chẳng may chúng ta vừa gặp đâu.”

Partridge nói:

“Trời ơi! Thưa cậu, đố ai biết rồi chúng nó sẽ giở trò gì. Ta cứ nên lịch sự với chúng là hơn hết. Nhưng giả dụ chúng ta gặp phải những quân còn tệ hơn cả phù thủy nữa, gặp chính bọn yêu quái chẳng hạn thì sao? Thôi, xin cậu hãy nghĩ cho kĩ, tôi xin cậu đấy. Nếu cậu được đọc nhiều những câu chuyện khủng khiếp như tôi về tất cả những vấn đề này, cậu sẽ chẳng dám táo tợn như thế đâu. Thượng đế biết rõ ta đã đi tới đâu, hoặc ta đang đi tới đâu, vì hiển nhiên là chưa bao giờ trời đất lại tối tăm mù mịt đến thế này. Tôi không hiểu thế giới bên kia có thể tối tăm hơn được không?”

Jones thúc ngựa tiến về phía trước thật nhanh, bỏ ngoài tai hết thảy mọi lời can ngăn, bóng gió. Bác Partridge tội nghiệp đành đi theo. Bác sợ không dám tiến lên thật, nhưng phải lùi lại sau một mình thì bác còn sợ hơn.

Cuối cùng, cả bọn đều đến chỗ có ánh sáng và tiếng người nói. Jones nhận thấy chẳng qua đó là một cái kho lúa, có một đám đông đàn bà, đàn ông tụ tập, đang có việc gì giải trí với nhau, coi bộ vui vẻ lắm.

Jones vừa hiện ra dưới khung cửa để ngỏ của kho lúa, thì từ trong vọng ra tiếng một người đàn ông ồ ồ hỏi: “Ai đó?”

Jones nhã nhặn đáp: “Một người bạn”, rồi hỏi thăm đường đi Coventry.

Một người khác ngồi trong kho đáp:

“Nếu anh là bạn, thì tốt hơn nên trú lại đây, chờ mưa tạnh đã (quả thật lúc này trời càng mưa to dữ dội hơn trước). Mời anh cứ cho ngựa vào trong này, góc kho đằng kia có đủ chỗ cho ngựa của anh đứng.”

Jones đáp:

“Ngài tốt bụng quá, tôi xin nhận lời mời của ngài trong ít phút chờ mưa tạnh. Chúng tôi còn hai người nữa cũng mong được hưởng ân huệ tương tự.”

Kẻ gia ân lại sẵn lòng hơn là người được nhận, vì Partridge thà cứ chịu đứng ngoài mưa gió, còn hơn được nương nhờ lòng tốt của kẻ mà bác cho là yêu quái. Người dẫn đường đáng thương cũng bị lây nỗi nghi ngờ sợ hãi của bác. Nhưng cả hai bắt buộc phải theo gương Jones, một người vì không dám rời xa con ngựa của anh ta, còn một người thì không sợ gì bằng bị bỏ lại một mình.

Ví thử chuyện này được viết ra trong những thời đại đầy dị đoan, thì chúng tôi đã lấy làm thương xót cho bạn đọc, vì đã bắt các bạn phải băn khoăn quá lâu, không rõ liệu đích thân Beelzebub hay Satan* sẽ hiện ra cùng toàn thể bọn yêu quái tùy tùng. Nhưng bây giờ chẳng còn mấy ai tin những thuyết hoang đường ấy nữa, thành thử chúng tôi cũng chẳng ngại là sẽ làm cho ai sợ hãi. Nói của đáng tội, toàn bộ những thứ của cái xứ sở địa ngục quái dị kia đã bị mấy ông dàn cảnh tại các rạp hát chiếm hữu mất rồi. Gần đây, xem ra các ông ấy đã coi đó là rác rưởi, chỉ có khả năng gây xúc động với đám khán giả chuồng gà, tức là chỗ mà chẳng có mấy độc giả của chúng tôi ngồi.

Tuy nhiên, mặc dù chúng tôi không ngại làm cho ai sợ hãi khiếp đảm nhân dịp này, nhưng chúng tôi cũng có lý do để e rằng bạn đọc có thể nảy ra một mối lo ngại khác, mà chúng tôi cũng sợ rằng chúng ta sắp sửa làm một cuộc du lịch vào xứ thần tiên, và sắp cho ra mắt trong truyện này một loạt nhân vật khó lòng có ai trẻ con đến nỗi tin là có thật, mặc dầu nhiều kẻ đã khá ngu xuẩn tiêu phí thì giờ mà viết sự tích của những nhân vật ấy.

Để dè chừng khỏi có ai nghi ngờ như vậy, một điều rất có hại cho uy tín của nhà viết tiểu thuyết là người vẫn tuyên bố chỉ rút chất liệu từ trong thực tế mà thôi, bây giờ chúng tôi cho bạn đọc rõ những người kia là ai, mà sự xuất hiện khiến cho Partridge khiếp đảm đến thế, khiến cho người dẫn đường gần mất vía, và cũng khiến cho chính Jones phải sửng sốt.

Đám người tụ tập lúc ấy trong gian kho chứa lúa chính là một đoàn người Ai Cập, hoặc như thông thường người ta vẫn gọi là người “Gypsy”, họ đang tiến hành lễ cưới cho một người trong bọn.

Ta không thể tưởng tượng có một đám người hạnh phúc hơn đám người đang tụ họp nhau ở đây. Nét mặt người nào người nấy lộ rõ vẻ hân hoan cực độ, mà cuộc khiêu vũ của họ cũng chẳng phải là hoàn toàn thiếu trật tự và lịch sự. Có lẽ nó còn hơn cả một số cuộc hội họp ở thôn quê, vì những người ở đây lệ thuộc vào một chính phủ chính thức và những luật lệ riêng của họ. Ai nấy đều phục tùng một vị thẩm phán tối cao mà họ gọi là đức vua.

Trong kho lúa bày ra một cảnh tượng sung túc không thấy đâu hơn. Kể ra ở đây có thiếu sự tinh tế và trang nhã thật, nhưng khách khứa đói ngấu cũng chẳng cần hai thứ ấy. Ở đây ê hề những mỡ, thịt gà, thịt vịt, thịt cừu, mỗi thực khách có mặt đều mang theo nước xốt thật ngon của mình, ngon hơn cả thứ nước xốt của bác đầu bếp người Pháp có tài và đáng yêu nhất.

Trước những điều mắt thấy trong kho thì Jones càng ngạc nhiên hơn cả chàng Aeneas lúc ở trong ngôi đền thờ thần Juno:

Dum stupet obtutuque haeret defixus in uno.

Anh chàng còn đang sửng sốt ngó khắp xung quanh thì một người coi vẻ đạo mạo bước lại gần, cúi chào anh một cách thân mật mấy lần, coi bộ quá ư chân tình nên khó gọi được là xã giao. Người đó chẳng ai khác mà chính là vị vua của đám người Gypsy. Ông ta ăn bận không khác mấy so với những thần dân của mình, mà cũng không đeo huy hiệu gì cho tôn thêm địa vị cao quý. Ấy thế mà (như lời Jones nói) trong dáng điệu của ông ta cũng có một cái gì tỏ ra có quyền lực, khiến cho những người trông thấy đều phải kính sợ và vị nể. Tuy có lẽ những điều này Jones tưởng tượng ra, mà sự thực có thể là những ý nghĩ ấy thường gắn liền với quyền lực, và hầu như không tách rời khỏi nó.

Vị vua bèn ra lệnh dọn một bàn tiệc, gồm những thức ăn chọn lọc nhất để thiết đãi Jones, lại đặt Jones ngồi ngay bên mé tay phải mình. Đoạn ông ta nói cho anh chàng nghe:

“Thưa công tử, chắc công tử vẫn gặp luôn một số người trong chúng tôi, mà công tử gọi là cái bọn lông bông, vì họ cứ lang thang đây đó khắp nơi. Nhưng tôi đoán công tử không tưởng tượng được rằng chúng tôi lại đông đúc như trong thực tế, có thể công tử còn sẽ ngạc nhiên hơn khi nghe bọn Gypsy cũng sống có tổ chức, và trật tự đâu ra đấy như bất cứ một dân tộc nào trên mặt đất.

“Tôi có vinh dự được làm vua của những người Gypsy, và không một vị hoàng đế nào có thể khoe rằng mình có những thần dân trung thành hơn, được họ yêu thương hơn. Tôi xứng đáng với thiện cảm của họ đến mức nào thì chẳng dám nói, song điều này thì tôi nói được, tức là tôi chẳng mong gì hơn là làm điều tốt cho họ. Tôi cũng không khoe khoang gì về điều ấy, vì tôi còn có thể làm điều gì khác ngoài việc chăm lo điều tốt cho những con người tội nghiệp, suốt ngày đi lang thang để đem về cho tôi những thứ tốt nhất họ kiếm được. Thành thử họ yêu mến tôi, kính trọng tôi vì tôi yêu mến họ, săn sóc họ. Chỉ có vậy thôi, tôi chẳng biết lý do nào khác.

“Đã có đến một nghìn năm, hai nghìn năm nay, tôi không thể nói cho thật đúng, vì tôi không biết viết, biết đọc, đã xảy ra một cái gì lớn lắm, mà các ngài gọi là… một cuộc gì đó trong dân Gypsy. Vì hồi ấy còn có những vị chúa Gypsy. Các ông chúa Gypsy hay tranh giành địa vị với nhau, nhưng ông vua Gypsy tiêu diệt tất cả bọn này, và cho thần dân ai cũng bình đẳng như ai. Thế là từ hồi ấy, họ sống với nhau hể hả lắm. Họ không nghĩ tới chuyện mình được làm vua, và có lẽ như thế là tốt cho họ hơn. Tôi xin cam đoan với công tử rằng làm vua rất phiền, cứ phải luôn luôn xử kiện. Nhiều khi tôi cũng mong giá mình chỉ là một người Gypsy bình thường thôi, ấy là khi tôi bắt buộc phải trừng phạt một người bạn thân, hoặc một người họ hàng thân thích. Chúng tôi không bao giờ kết tội chết nhưng cách trừng phạt của chúng tôi cũng nghiêm khắc lắm. Chúng tôi khiến người Gypsy nào có tội phải tự lấy làm xấu hổ, và như vậy là cách trừng phạt hết sức khủng khiếp. Ít khi tôi thấy có người Gypsy nào bị trừng phạt như vậy mà còn tái phạm điều xấu.”

Đoạn vị vua tỏ ý ngạc nhiên sao các chính phủ khác lại không đặt lệ trừng phạt bằng sự xấu hổ như vậy. Jones bèn đáp là trái với ý nghĩ ấy của ông ta, theo luật pháp Anh quốc, cũng có nhiều trọng tội bị trừng phạt bằng sự xấu hổ, và quả thực, đó là một hậu quả của hết thảy mọi sự trừng phạt. Vị vua nói:

“Thế thì lạ thực, vì tôi có quen biết, và có nghe chuyện nhiều người dân của các ngài, tuy tôi không cùng sống với họ. Tôi thường nghe nói rằng sự xấu hổ là hậu quả, và cũng là nguyên nhân đưa tới nhiều sự khen thưởng của các ngài. Vậy thì với các ngài, khen thưởng và trừng phạt là một hay sao?”

Vị vua đang nói chuyện với Jones như vậy thì trong nhà kho đột nhiên dậy lên một tiếng ồn ào, hình như là vì lý do sau: Thấy đám người Gypsy lịch sự, dần dần Partridge hết hẳn cơn sợ. Chẳng những nghe lời mọi người bác ních đầy bụng đồ ăn, lại còn nếm vài thứ rượu mạnh của họ nữa. Dần dà, men rượu xua tan hẳn mọi nỗi sợ hãi trong lòng bác, và thay vào đó những cảm giác khoái trá hơn nhiều.

Một ả Gypsy trẻ tuổi, đáng chú ý vì linh lợi hơn là vì sắc đẹp, đã rủ rê được bác Partridge thực thà ra một chỗ, giả bộ đoán số cho bác. Lúc hai người đã ra một góc nhà kho xa tít đằng kia rồi, thì chẳng hiểu vì men rượu mạnh, vốn dễ có khả năng thổi bùng những thèm muốn không bình thường sau một cơn mệt mỏi vừa phải, hoặc vì chính ả Gypsy xinh đẹp đã quăng bỏ tính tế nhị, e lệ của nữ giới mà quyến rũ chàng Partridge trẻ tuổi bằng những cử chỉ mời mọc lộ liễu, chỉ biết rằng hai người bị anh chồng ả Gypsy bắt được trong một cảnh tượng không đẹp mắt lắm. Hình như vì ghen, anh ta vẫn để mắt theo dõi vợ và đã vài lần theo đến tận nơi anh ta bắt được vợ nằm trong cánh tay nhân tình.

Thế là Partridge bị lôi ra trước mặt vị vua làm Jones ngượng chín cả người. Nhà vua nghe lời buộc tội, rồi lại nghe bị cáo tự biện hộ, mà biện hộ thì có ra cái gì, bác Partridge khốn khổ thấy chứng cớ rành rành ra đó thì xấu hổ quá, cứ ấp a ấp úng chẳng biết bào chữa cho mình ra sao nữa. Vị vua bèn quay sang Jones nói:

“Công tử đã nghe họ nói. Vậy theo ý công tử người của công tử đáng bị trừng phạt ra sao?”

Jones đáp rằng anh rất lấy làm ân hận vì việc này, vậy Partridge phải bồi thường cho người chồng hết khả năng của bác. Jones lại nói hiện mình có rất ít tiền mang theo, đoạn móc túi lấy ra một đồng guinea đưa cho anh chồng. Hắn ta lập tức đáp rằng hắn hy vọng quý ngài ban cho không kém năm guinea. Sau một hồi cò kè thêm bớt món tiền rút xuống còn hai đồng guinea. Jones đưa ra điều kiện phải tha thứ hoàn toàn cho cả Partridge và ả Gypsy, rồi sắp trao tiền thì bỗng vị vua giữ lấy tay anh, quay sang nhân chứng hỏi:

“Thế anh bắt được kẻ phạm pháp vào lúc nào?”

Anh kia đáp anh ta được người chồng yêu cầu theo dõi hộ hành vi của chị vợ ngay từ lúc mới trò chuyện với người khách lạ. Sau đó anh ta không rời mắt khỏi cặp này cho tới lúc họ phạm tội. Nhà vua bèn hỏi suốt thời gian ấy người chồng có cùng đứng rình một chỗ với anh ta không? Anh kia đáp là có. Bây giờ vị vua Ai Cập mới nói với anh chồng như sau:

“Ta lấy làm buồn vì có một người Gypsy đã không biết tôn trọng danh dự đến mức bán danh dự của vợ lấy tiền. Nếu như anh yêu vợ anh, thì anh phải ngăn không cho việc này xảy ra mới đúng, sao lại để cho chị ta đánh đĩ để rồi bắt quả tang làm gì. Vậy ta ra lệnh cho anh không được lấy tiền bồi thường vì anh đáng phạt chứ không đáng thưởng. Do đó, ta bắt anh phải đeo tiếng một người Gypsy bất lương, và phải đeo trên trán một cặp sừng trong suốt một tháng, còn vợ anh thì sẽ bị gọi là con đĩ, suốt thời gian ấy bị mọi người chỉ mặt mà phỉ nhổ. Anh là một người Gypsy bất lương thì vợ anh cũng là một con đĩ đê tiện không kém gì.”

Đoàn người Gypsy lập tức sửa soạn thi hành bản án, để mặc Jones và Partridge ở lại một mình với vị vua.

Jones triệt để tán thành lời phán xử công minh này. Nhà vua quay sang bảo với anh:

“Tôi tin rằng công tử cũng lấy làm ngạc nhiên, tôi chắc công tử vẫn có những ý nghĩ rất xấu về người Gypsy chúng tôi. Chắc công tử vẫn cho chúng tôi là quân trộm cắp cả.”

Jones đáp:

“Thưa ngài, thú thực rằng tôi chưa bao giờ được nghe nói tốt về người Gypsy như lần này, mà xem ra họ cũng thực rất xứng đáng.”

Vị vua nói:

“Tôi muốn nói với công tử rằng các ngài và chúng tôi khác nhau biết bao. Dân tộc chúng tôi ăn cướp của các ngài, còn các ngài thì ăn cướp lẫn nhau.”

Sau đó, Jones trịnh trọng ca tụng hạnh phúc của những thần dân được sống dưới quyền một vị quan tòa như vậy.

Hạnh phúc của họ có vẻ như hoàn hảo quá, đến nỗi chúng tôi biết chắc sau này nếu có người nào đó bênh vực quyền hành độc đoán ắt sẽ viện dẫn trường hợp dân Gypsy này ra, coi như một thí dụ về những thuận lợi lớn lao kèm theo lối cai trị ấy, so với một lối cai trị khác.

Chỗ này, chúng tôi muốn đưa ra một ngoại lệ, mà có lẽ không thường thấy ở chúng ta, là không có một hình thức chính phủ có hạn chế nào lại có khả năng vươn tới mức độ hoàn thiện tương tự, hoặc đem lại cho xã hội những lợi ích với thứ quyền hành ấy. Nhân loại chưa bao giờ được sống hạnh phúc bằng cái thời một phần lớn của thế giới mà người ta đã biết hồi đó sống dưới quyền trị vì của một ông chúa duy nhất. Tình trạng hạnh phúc ấy còn tiếp tục trải qua triều đại của năm vị hoàng thân liên tục ở ngôi*. Đó là cái thời đại hoàng kim chân chính có trong thực tế kể từ khi con người bị đuổi ra khỏi vườn địa đàng tới ngày nay, nếu không kể ở trong trí tưởng tượng nồng nhiệt của các nhà thơ.

Trong thực tế, tôi chỉ biết có một ý kiến vững vàng phản đối chính thể quân chủ chuyên chế. Nhược điểm duy nhất là có thể thể chế tốt đẹp ấy không tìm được người nào thích hợp với chức năng của một vị hoàng đế chuyên chế bởi nhẽ chức trách này đòi hỏi phải có ba đức tính rất khó tìm thấy trong bản chất của các vị quân vương, như lịch sử đã chứng tỏ. Thứ nhất là vị quân vương ấy phải có một mức độ tiết chế khá đủ, để thỏa mãn với mọi quyền hành ông ta có thể có được. Thứ hai là ông ta phải tương đối khôn ngoan để hiểu rõ hạnh phúc của chính mình. Và thứ ba là phải có khá đủ lòng tốt để ủng hộ hạnh phúc của kẻ khác, chẳng những khi hạnh phúc ấy thống nhất với hạnh phúc của chính ông ta, mà còn cả những khi nó làm thiệt hại đến hạnh phúc của ông ta nữa.

Nếu như một vị hoàng đế chuyên chế có đầy đủ mọi đức tính cao quý và hiếm có ấy được trao quyền thì sẽ có khả năng đem lại điều tốt đẹp nhất cho xã hội, còn ngược lại, chắc chắn là mỗi khi quyền hành tuyệt đối mà trao vào tay một người thiếu các đức tính ấy, thì có thể dẫn tới hậu quả tai hại tột cùng.

Nói tóm lại, tôn giáo của chúng ta cung cấp cho chúng ta những ý niệm thích hợp về hạnh phúc như thể tai họa có thể kèm theo quyền hành độc đoán. Những bức tranh về thiên đường và địa ngục sẽ bày ra một hình ảnh sinh động về cả hạnh phúc cũng như tai họa trước mắt chúng ta, mặc dù vị vương chủ dưới địa ngục có thể không có quyền hành gì, ngoài quyền hành ông ta được vị hoàng đế vạn năng trên thượng giới trao cho, song trong kinh thánh đã có ghi rành rành là quyền lực tuyệt đối trong những lãnh địa ghê rợn đó của Thượng đế đã trao cho kẻ cầm quyền quái đản của những nơi ấy. Quả thật, đó là một quyền hành tuyệt đối duy nhất theo kinh thánh có thể nhận được từ thiên giới. Do đó, nếu các vị hoàng đế chuyên chế trên mặt đất có thể chứng minh được rằng họ có thẩm quyền linh thiêng nào đó thì thẩm quyền ấy nhất định từ cái ân huệ nguyên thủy mà thiên đình ban cho ông hoàng của bóng tối kia, và do đó, những kẻ đại diện cấp dưới ấy hẳn cũng phải trực tiếp do vị ấy cử ra, mang dấu ấn của vị ấy hết sức rõ ràng.

Để kết luận, căn cứ vào những thí dụ qua mọi thời đại, chúng ta thấy rằng, nói chung, nhân loại thèm muốn có quyền lực để làm điều hại, và khi đã nắm được quyền trong tay rồi thì chỉ dùng nó cho mục đích ấy mà thôi. Vậy là, thật không khôn ngoan chút nào khi đánh bạo làm một chuyện thay đổi ở nơi mà những niềm hy vọng của chúng ta chỉ có được hai, ba phần đối với hàng nghìn phần khiến ta phải sợ hãi. Trong trường hợp này thì phục tùng một số ít điều phiền phức do bệnh điếc đặc hoặc sự lạnh lùng của pháp luật gây ra, còn hơn là sửa chữa những bất tiện ấy bằng cách đến thỉnh cầu tới lỗ tai tỉnh thính và dễ nổi xung của một tên bạo chúa.

Có thể những người Gypsy đã từ lâu được sống hạnh phúc dưới các hình thức chính phủ kia, nhưng ở đây, cũng không nên đưa ra cái thí dụ ấy để noi theo, vì ta phải nhớ kĩ rằng họ khác mọi dân tộc khác ở phương diện cơ bản này, mà nhờ thế họ mới có hạnh phúc, tức là dân họ không có thứ danh dự giả hiệu và họ coi sự ô nhục là một cách trừng phạt đau đớn nhất đời.

CHƯƠNG XIII

Một cuộc đối thoại giữa Jones và Partridge.

Chúng tôi chắc rằng các vị nào thành thực yêu chuộng tự do hẳn sẽ tha thứ cho một đoạn văn lan man dài dòng chúng tôi đi lạc vào ở cuối chương trên, cốt để tránh cho câu chuyện của chúng tôi khỏi bị đem phục vụ cho cái lý thuyết tối xảo quyệt xưa nay bọn thầy tu khéo léo vẫn truyền bá một cách nguy hại và trắng trợn.

Bây giờ, chúng ta hãy quay về với Jones. Tạnh mưa, anh từ biệt vị vua Ai Cập sau khi đã hết lời cảm tạ ông đã đối xử lịch sự, và có lòng thiết đãi nhóm của anh, đoạn anh lên đường đi Coventry. Vị vua lại ra lệnh cho một người Gypsy đi dẫn đường (vì trời vẫn còn tối lắm).

Vì lạc đường nên Jones đã phải đi tới mười một dặm chứ không phải là sáu dặm, mà phần lớn là đi qua những con đường khốn khổ, không thể đi được nếu như phải đi mời một bà đỡ đẻ, thành thử gần mười hai giờ mới đến Coventry. Mà cũng tới quá hai giờ anh mới lại ngồi được lên yên ngựa, vì giờ đây khó thuê được ngựa trạm, người dẫn đường hay chú dẫn ngựa trạm, cũng bắt chước Partridge, cứ lặng lẽ không hối hả như Jones. Partridge không được dưỡng sức bằng giấc ngủ, bèn lợi dụng mọi cơ hội để thay thế bằng mọi thức bồi dưỡng khác. Bác cảm thấy không gì khoan khoái hơn là lúc đến một quán trọ, và cũng không gì đáng bực mình hơn là lại bị bắt buộc phải rời quán trọ ra đi.

Bây giờ Jones đi bằng xe trạm, chúng ta sẽ đi theo anh cũng bằng xe trạm, theo thói quen của chúng ta và theo luật lệ của Longinus. Rời Coventry anh tới Daventry, rời Daventry đi Stratford, rồi từ Stratford đi Dunstable. Anh đến Dunstable hôm sau, vào khoảng quá trưa một chút, độ mấy tiếng đồng hồ sau khi Sophia rời khỏi. Jones bắt buộc phải đỗ lại ở đây lâu hơn dự định, vì bác thợ đóng móng cho con ngựa của anh quá cẩn thận. Tuy vậy, Jones vẫn yên trí thế nào cũng bắt kịp Sophia trước khi cô rời St.Albans. Anh kết luận một cách có lý rằng thế nào nhà quý tộc Ireland cũng dừng lại ở đây dùng cơm chiều.

Giả sử Jones phỏng đoán thế mà đúng thì cũng rất có thể anh đuổi kịp thiên thần của anh tại nơi đó, nhưng chẳng may ngài huân tước lại đã cho đặt sẵn một bữa cơm chiều nay tại nhà riêng ở London, và ngài đã ra lệnh lấy ngựa thay thế trực sẵn ở St.Albans để về nhà cho kịp giờ. Thành thử, lúc Jones đến St.Albans hỏi thăm thì được tin cỗ xe sáu ngựa lên đường trước đó hai tiếng đồng hồ.

Lúc ấy lại không có sẵn ngựa để thay, mà giá có sẵn đi nữa thì xem ra cũng không thể đuổi kịp xe kia trước khi nó đến London. Partridge nghĩ bụng bây giờ mình mới có dịp nhắc người bạn nhớ đến một chuyện mà hình như anh đã quên bẵng. Bạn đọc đoán ra cũng biết, chúng tôi chỉ cần nói rằng kể từ lúc Jones rời khỏi quán rượu chỗ lần đầu tiên anh gặp người dẫn đường cho Sophia, anh mới chỉ ăn có một quả trứng chần nước sôi, lúc ngồi với đám dân Gypsy anh chỉ mới thỏa mãn sự hiểu biết của mình chứ không ăn gì.

Ông chủ quán hoàn toàn cùng một ý kiến với Partridge nên vừa nghe bác yêu cầu người bạn dừng lại để cùng dùng cơm chiều, ông ta liền nói vun vào và từ chối không cung cấp ngay lập tức ngựa cho Jones như lúc trước ông ta đã hứa, ông ta bảo với Jones rằng đặt một bữa ăn cũng chẳng lâu la gì cho lắm, thế nào cũng xong trước khi người ta ra đồng cỏ tìm ngựa về cho ăn để sẵn sàng cho cuộc hành trình.

Cuối cùng, Jones cũng nghe theo, chủ yếu vì lý do ông chủ quán vừa viện ra. Một tảng thịt cừu bèn được đặt lên bếp lửa. Bữa ăn còn đang sửa soạn thì Partridge, được phép ngồi cùng một phòng với người bạn đồng thời là ông chủ, bắt đầu thuyết với Jones thế này:

“Cậu ạ, nếu có bao giờ một người đàn ông nào xứng đáng với một thiếu nữ, thì cậu thực xứng đáng với tiểu thư Western. Người đàn ông phải có một lượng tình yêu rất lớn mới có thể sống nhờ tình yêu mà khỏi phải ăn gì khác như cậu. Dứt khoát là so với cậu, trong khoảng hai mươi bốn giờ đồng hồ vừa qua tôi đã ăn nhiều gấp ba mươi lần. Ấy thế mà tôi vẫn gần như chết đói đấy, bởi vì chẳng có gì làm cho người ta chóng đói bằng đi đường trường, nhất là đang khi thời tiết lạnh giá gay go thế này. Vậy mà không hiểu làm sao coi bộ cậu vẫn có thể như hoàn toàn khỏe mạnh, vẫn tươi tắn chẳng kém gì những lúc khác. Nhất định là cậu sống vì tình yêu rồi.”

Jones đáp:

“Bác Partridge ạ, đấy là một chế độ ăn uống rất phong phú. Nhưng chẳng phải số mệnh hôm qua đã ban cho tôi một món cao lương tuyệt hảo đấy ư? Bác tưởng rằng tôi không thể sống quá hai mươi bốn giờ đồng hồ nhờ vào cuốn sổ tay yêu quý này hay sao?”

Partridge nói:

“Đã hẳn đi, trong cuốn sổ tay ấy có đủ để mua vô khối bữa ăn ngon. Số mệnh đã ban cho cậu cuốn sổ ấy rất hợp thời để dùng vào việc hiện tại, vì lúc này hẳn công tử cũng sắp cạn túi.”

Jones đáp:

“Bác định nói gì vậy? Tôi hy vọng bác không cho tôi là kẻ quá thiếu thực thà, ngay cả khi cuốn sổ này thuộc về người khác, chưa nói là của cô Western…

Partridge nói:

“Thiếu thực thà! Có trời biết, đời nào tôi dám nói nhảm như vậy về cậu. Nhưng mà ta vay tạm một ít để tiêu bây giờ thì có gì là thiếu thực thà, nhất là sau này cậu có thừa tiền để hoàn lại cô ấy. Quả thật vậy, tôi cũng muốn bao giờ thuận tiện thì công tử sẽ hoàn lại bằng mọi cách, nhưng bây giờ đang bấn, ta lấy một ít ra dùng thì có hại gì. Thực vậy, nếu là của một cô gái nghèo thì đó lại là chuyện khác, nhưng một cô tiểu thư sang trọng như thế hiển nhiên chẳng bao giờ cần đến món tiền ấy, nhất là hiện nay cô ấy lại đang đi với một vị huân tước. Chắc chắn cô ấy muốn gì ngài huân tước cũng phải lo đầy đủ. Vả lại, có thiếu thì cô ấy cũng chỉ thiếu gọi là, chẳng cần đến cả số tiền ấy. Vậy tôi sẽ đưa cô ấy một ít. Nhưng mà thà bị treo cổ, chứ tôi cũng chẳng chịu chưa chi đã nói ngay rằng ta bắt được đâu, mà dù có nói thì tôi cũng phải lấy một ít tiền cái đã. Tôi nghe đồn, ở London mà không có tiền thì khốn khổ. Thực tình, ví thử không biết rõ số tiền ấy là của ai, thì tôi đã cho là của ma quỷ, và cũng sợ chả dám tiêu vào đấy đâu. Nhưng cậu đã biết rõ là không phải của ma quỷ, mà là bắt được đàng hoàng, thế mà lại rời nó ra đúng vào lúc cậu đang cần tiền nhất thì chả hóa ra tủi cho vận may lắm sao? Khó lòng mong đợi số phận lại sẽ run rủi cho cậu gặp may như thế một lần nữa. Fortuna nunquam perpetuo est bona. Nói vậy thôi, chứ cậu muốn làm thế nào thì làm, về phần tôi thì dù bị treo cổ tôi cũng không hé răng nửa lời về chuyện này.”

Jones nói:

“Bác Partridge ơi, qua đó tôi thấy rõ treo cổ là một vấn đề non longe alienum a Scaevolae studiis.”

Partridge đáp:

“Cậu phải nói là alienus. Tôi còn nhớ đoạn này. Đó là một thí dụ trong chương communis, alienus, immunis, variis casibus serviunt.”

Jones nói:

“Nếu quả thật bác nhớ đoạn ấy thì tôi thấy bác không hiểu ý nghĩa của nó. Tôi xin dịch nôm na cho ông bạn hiểu rằng kẻ nào bắt được của cải của người khác mà cố tình giữ lại, không trả cho người chủ mà mình biết, thì đáng in faro conscientiae, bị treo cổ, chẳng khác nào đã ăn cắp số của cải ấy. Còn về tấm ngân phiếu này là tài sản của vị thiên thần của tôi, nó đã từng được nàng cầm trong tay, thì tôi nhất định chỉ trao lại vào tay nàng chứ không đưa cho ai khác bất cứ vì lý do gì. Tôi cũng đang đói như bác, và không có cách gì để thỏa mãn cái đói cồn cào của ruột gan thật, tôi cũng hy vọng trước khi tôi ngủ có được cái gì vào bụng, song giả sử không được như thế thì tôi yêu cầu bác đừng làm tôi bực mình thêm chỉ vì nghe bác nhắc tới cái điều đê tiện đáng khinh ấy, nếu như bác không muốn tôi cáu với bác mãi.”

Partridge đáp:

“Nếu tôi biết cơ sự là thế thì tôi cũng chẳng nhắc đến làm gì. Dứt khoát, tôi cũng ghét những thói bất lương chẳng kém gì ai. Có lẽ cậu biết điều ấy rõ hơn. Có thể nghĩ rằng tôi không phân biệt nổi fas và nefas thì chẳng nên sống đến ngần này tuổi đầu, và dạy học lâu đến thế làm gì, song hình như tất cả chúng ta đều phải sống và phải học. Tôi còn nhớ ông thầy giáo già của tôi là một vị học giả rất uyên thâm thường nói thế này: “Polly matete cry town is my daskalon.” Ông ấy bảo tôi rằng dịch ra tiếng Anh nghĩa là đôi khi một đứa trẻ con có thể dạy bà nội nó cách hút trứng. Vào cái tuổi tôi bây giờ mà còn phải để cho người ta dạy mình học ngữ pháp thì không biết tôi sống để làm gì. Thưa quý công tử trẻ tuổi, có lẽ tới khi cậu sống bằng tuổi tôi, cậu sẽ thay đổi ý kiến, vì tôi vẫn nhớ hồi tôi mới là một anh chàng mặt non choẹt hai mươi mốt, hai mươi hai tuổi đầu, tôi vẫn nghĩ mình khôn ngoan chẳng kém gì bây giờ. Tôi chắc chắn tôi vẫn dạy alienus, và thầy giáo tôi đã đọc như vậy trước tôi.”

Ít khi Partridge làm được cho Jones tức giận, mà cũng ít khi Partridge bị mất lòng kính nể với Jones. Không may, lần này cả hai cùng lâm vào một trường hợp như vậy. Chúng ta đã thấy Partridge không thể chịu nổi khi bị xúc phạm về mặt kiến thức, mà Jones cũng không chịu được một vài đoạn trong lời bác vừa nói. Jones bèn nhìn người bạn đồng hành với vẻ mặt khinh miệt (ít khi thấy như vậy) và nói:

“Bác Partridge, tôi thầy bác là một lão ngu ngốc tự thị, và tôi mong rằng bác không rõ là một kẻ bất lương. Thực tình, nếu tôi biết chắc chắn bác có tính bất lương như tôi biết rõ bác vốn ngu ngốc tự thị, thì bác chẳng nên cùng đi với tôi thêm làm gì nữa.”

Nhà giáo dục khôn ngoan giờ đã nói được cho hả cơn tức nên cũng đã bằng lòng, và như người ta thường nói, thu ngay cặp sừng lại. Bác bảo bác lấy làm ân hận vì mình đã trót nói ra điều gì có thể khiến Jones phật ý, vì bác không có chủ tâm như vậy, nhưng nemo omnibus horis sapit.

Jones vốn có những thói xấu của kẻ tính tình sôi nổi, nên không có những thói xấu của kẻ tính tình lạnh nhạt. Nếu bạn hữu đều phải thốt lên rằng anh hơi dễ phát bẳn, thì kẻ thù cũng phải thú nhận rằng cơn giận của anh cũng sẽ nguôi. Tính tình Jones không giống biển cả, vì sau khi cơn bão đã tan rồi nhưng sóng biển còn dữ dội và nguy hiểm hơn cả lúc cơn bão vẫn đang còn tồn tại. Anh lập tức chấp nhận sự phục tùng của Partridge và bắt tay bác. Vẻ mặt cực kì xởi lởi, anh nói nhiều điều vui vẻ, ngọt ngào, đồng thời lại nghiêm khắc tự chê trách chính mình, tuy rằng cũng không được nghiêm khắc bằng nửa phần so với thái độ của nhiều bạn độc giả quý hóa đối với anh.

Bây giờ Partridge yên tâm lắm, bác không còn sợ mình làm cho Jones phật ý. Lòng kiêu hãnh ở bác lại hoàn toàn được thỏa mãn vì Jones đã tự nhận là có lỗi. Bác lập tức cho rằng sở dĩ Jones tự nhận như vậy chính là vì cái điều chủ yếu đã làm cho bác bực tức, bác cứ lẩm bẩm nhắc đi nhắc lại mãi:

“Hiển nhiên rồi, cậu ơi, cậu có hiểu biết hơn tôi về một vài điểm thật đấy, nhưng mà về ngữ pháp thì tôi nghĩ tôi có thể thách thức bất cứ ai. Ít nhất thì tôi cũng nắm được nó, như trong lòng bàn tay.”

Nếu như có điều gì thêm được vào sự hài lòng của con người tội nghiệp ấy, thì đó là tảng thịt vai cừu được dọn ra bàn, bốc khói nghi ngút. Cả hai người ăn uống no nê, đoạn lại lên ngựa đi London.

CHƯƠNG XIV

Trong cuộc hành trình từ St Albans, Jones đã gặp những chuyện gì?

Hai người đi xa quá Bamet chừng hơn hai dặm thì trời chập choạng tối, bỗng thấy có một người đàn ông dáng vẻ phong nhã, cưỡi một con ngựa tiều tụy, tiến đến bên Jones, hỏi có phải anh đi London không, Jones đáp phải. Người kia nói:

“Nếu công tử cho phép tôi cùng đi thì tôi lấy làm đội ơn lắm, vì trời đã quá tối, mà tôi lại không thuộc đường.”

Jones sẵn sàng ưng thuận, thế là hai người cùng đi với nhau, vừa đi vừa nói những chuyện thông thường trong trường hợp tương tự.

Dĩ nhiên, họ nói với nhau nhiều nhất về chuyện trộm cướp dọc đường. Người lạ mặt tỏ ý lo ngại, nhưng Jones nói có gặp cướp anh cũng chẳng mất gì, do đó cũng không đáng sợ. Nghe vậy, Partridge không thể không nói xen vào:

“Công tử ơi, công tử hãy suy nghĩ một chút đã, nếu tôi có trong túi một trăm đồng bảng như cậu mà bị mất thì tôi cũng buồn đấy. Riêng phần tôi thì cả đời, tôi chưa bao giờ thấy mình bạo dạn như bây giờ, vì chúng ta có những bốn người. Nếu chúng ta hợp sức với nhau thì dẫu kẻ anh hùng nhất nước Anh cũng không cướp được chúng ta. Giả dụ hắn có súng lục, hắn cũng chỉ giết được một người, mà ai thì cũng chỉ chết được có một lần, cho nên tôi yên tâm lắm, ai thì cũng chỉ chết có một lần.”

Không kể sự ỷ lại vào số đông, tức là một thứ đức tính dũng cảm cũng đã nâng một quốc gia kia trong số các quốc gia hiện đại lên tới đỉnh cao của vinh quang, còn có một số lý do khác khiến cho bác Partridge can đảm một cách đặc biệt như lần này: Bây giờ bác có đầy đủ đức tính mà rượu mạnh có khả năng ban cho người ta.

Lúc này bốn người đã đi gần tới Highgate, còn cách chừng một dặm, bỗng người lạ mặt quay ngoắt về phía Jones, rút ra một khẩu súng lục, đòi Jones đưa cho tờ ngân phiếu mà Partridge nói đên lúc nãy.

Mới đầu, Jones cũng hơi sửng sốt khi thấy người kia có thái độ bất ngờ như vậy, nhưng anh định thần lại ngay và bảo với tên cướp rằng, anh xin đưa hẳn tất cả số tiền anh có trong túi. Vừa nói Jones vừa rút ra ba đồng guinea, định đưa cho hắn. Tên kia văng tục một tiếng, không chịu. Jones lạnh lùng trả lời nếu như vậy thì anh rất lấy làm tiếc, đoạn nhét tiền vào túi.

Tên cướp bèn dọa nếu Jones không chịu nộp tờ ngân phiếu ngay lập tức thì sẽ bị bắn chết, đồng thời hắn gí sát nòng súng vào ngực Jones. Jones lập tức nắm chặt ngay cổ tay tên kia làm cho hắn run bắn lên, hầu như không nắm vững khẩu súng được nữa, rồi quay nòng súng ra hướng khác. Thế là hai bên vật lộn nhau, Jones giằng được khẩu súng trong tay tên cướp. Cả hai cùng ngã lăn từ trên mình ngựa xuống, tên cướp nằm dưới, Jones thắng thế nằm trên.

Tên kia bấy giờ mới xin kẻ thắng trận tha chết cho mình, vì quả tình về mặt sức khỏe, hắn không phải là đối thủ của Jones. Hắn nói:

“Thực tình, thưa ngài, tôi không thể nào có ý định bắn chết ngài, vì ngài xem lại sẽ thấy khẩu súng không có đạn. Đây là lần đầu tiên tôi định tâm cướp đường, mà cũng vì tôi túng đói quá mới phải làm bậy.”

Cũng lúc ấy, cách đó độ một trăm năm mươi bước, có một người lăn kênh ra mặt đất kêu ầm ĩ, xin tha chết, tiếng kêu còn to hơn cả tiếng tên cướp đường. Chẳng phải ai khác chính là Partridge. Bác định chuồn đi để khỏi phải đánh nhau, ngờ đâu bị ngã ngựa, sấp mặt xuống đất, chẳng dám ngóc đầu dậy nữa, cứ ngay ngáy lo bị bắn chết.

Bác cứ nằm như thế mãi tới lúc người dẫn đường chạy lại bảo cho bác biết rằng chủ bác đã đánh bại tên cướp đường rồi, từ nãy chú này chỉ lo cho mấy con ngựa, giờ đây chú đã kéo được con ngựa bị ngã dậy.

Nghe nói, Partridge vùng đứng lên, chạy lại chỗ Jones đang đứng, tay lăm lăm thanh gươm vừa rút ra để canh giữ tên cướp. Thoạt thấy thế, Partridge kêu ầm lên:

“Giết tên khốn khiếp ấy đi, cậu ơi, đâm thủng bụng nó đi cho nó chết ngay lập tức.”

May sao, tên cướp lại rơi vào tay một người có lòng từ tâm hơn. Jones xem xét khẩu súng, thấy quả thật súng không có nạp đạn. Trước khi Partridge quay trở lại, Jones đã tin những lời tên kia nói là đúng, thì ra hắn mới tập sự nghề cướp đường, hắn buộc phải làm vậy vì túng đói quá. Tình cảnh hắn cơ cực không sao tưởng tượng được, vì năm con đói ăn, lại đèo thêm một mụ vợ vừa đẻ đứa con thứ sáu, thiếu thốn cùng quẫn hết chỗ nói. Tên cướp đường hết lời cam kết rằng mình nói thật, hắn bảo nếu Jones chịu khó mất thì giờ đến nhà hắn cách đấy chỉ độ hai dặm, anh sẽ thấy hắn nói thực. Hắn nói rằng hắn không muốn xin ân huệ gì khác chỉ cốt để chứng minh được điều hắn nói là thật mà thôi. Thoạt tiên, Jones cũng định nghe lời tên cướp, cùng quay về nhà hắn. Anh nói số phận hắn hoàn toàn do hắn có nói thực hay không. Thấy vậy, tên cướp lập tức nhanh nhảu hẳn lên, làm cho anh lại càng tin chắc hắn nói đúng, anh bắt đầu cảm thấy tội nghiệp cho hắn. Anh trả lại hắn khẩu súng, khuyên hắn nên kiếm kế sinh nhai lương thiện cho đỡ bị đói khổ, và cho hắn hai guinea mang về tạm lo cho vợ con. Jones lại nói anh rất muốn có thêm để cho hắn, còn số tiền một trăm đồng bảng nói lúc nãy lại không phải là tiền của anh.

Rất có thể bạn đọc không thống nhất ý kiến về cử chỉ này. Có người thì tán thành, có lẽ họ coi đó là một hành vi đầy tình người phi thường, còn những ai khó tính hơn ắt coi đó là thiếu tính tôn trọng công lý, như đất nước ta đã dạy cho mọi người phải có. Nhất định Partridge cũng thấy như vậy. Bác tỏ thái độ rất không hài lòng về việc này. Bác dẫn ra một câu tục ngữ cổ, lại nói thêm nêu thằng vô lại kia lại tấn công ba người một lần nữa trước khi họ tới London thì cũng không lấy gì làm lạ.

Tên cướp đường hết lời bày tỏ lòng cảm tạ và biết ơn. Hắn còn khóc, hoặc giả làm như thế. Hắn thề xin lập tức quay về nhà, và sau này sẽ không bao giờ phạm tội nữa. Hắn có giữ lời hứa hay không, có lẽ sau này ta sẽ rõ.

Mấy người khách bộ hành của chúng ta lại lên ngựa đi tiếp, không gặp thêm việc gì không may. Trên đường đi, Jones và Partridge trao đổi với nhau nhiều câu lý thú về sự việc ngẫu nhiên xảy ra vừa rồi. Jones tỏ ý lấy làm tội nghiệp cho những tên cướp đường loại này, vì nỗi chúng phải đi vào con đường làm ăn bất chính cũng là do cuộc sống đói khổ, không trách được, mà rồi nói chung, chúng sẽ chết một cách nhục nhã.

Jones bảo:

“Tôi chỉ muốn nói tới những tên cướp đường không bao giờ vượt quá giới hạn là ăn cướp của người ta, và không phạm tội hành hạ hoặc cưỡng bức người khác. Tôi phải nói rằng đó là một đặc điểm phân biệt bọn cướp đường người Anh với bọn cướp đường các nước khác. Mà nước ta cũng lấy làm hãnh diện về điều ấy vì lẽ đối với những tên cướp đường kia thì ăn cướp là phải kèm theo giết người.”

Partridge đáp:

“Đã hẳn là cướp tiền của người ta vẫn tốt hơn là sinh mệnh của người ta, song những người lương thiện đi đường trường lo việc làm ăn mà không sao thoát khỏi cái họa sa vào tay quân vô lại ấy thì kể cũng khổ thực. Hiển nhiên là giá hết thảy mọi tên bất lương đều bị treo cổ thì vẫn tốt hơn là để cho một người lương thiện chịu khổ sở. Riêng về phần tôi, tôi không ngại tay mình dính máu những quân ấy. Pháp luật treo cổ tất cả bọn chúng là phải lắm chứ. Thử hỏi, nếu tôi không tự ý cho thì kẻ khác có quyền gì mà lấy của tôi sáu penny? Một người như thế có gọi là lương thiện được không?”

Jones đáp:

“Dĩ nhiên là không, cũng như kẻ nào lấy trộm ngựa trong chuồng ngựa của người khác thì cũng không thể gọi là lương thiện, hoặc kẻ nào sử dụng số tiền nhặt được vào việc riêng khi đã biết rõ người chủ rồi.”

Câu nói bóng gió làm cho Partridge cứng lưỡi. Bác im thin thít, mãi tới lúc Jones nói đùa mấy câu châm chọc thói nhát gan của bác thì bác mới viện cớ không có súng để tự bào chữa:

“Một nghìn người trần trụi không có nghĩa lý gì so với khẩu súng ngắn. Đã hẳn là một lần bắn, nó chỉ giết được có một người, song ai dám bảo người ấy chẳng phải là chính mình?”

QUYỂN MƯỜI BA

GỒM KHOẢNG THỜI GIAN MƯỜI HAI NGÀY

CHƯƠNG I

Một lời cầu khẩn.

Hỡi lòng yêu danh vọng rực rỡ, hãy lại đây hun nóng trái tim rực cháy của ta. Ta không gọi người, kẻ mang người anh hùng tới vinh quang lướt trên bao đợt sóng cồn của máu và nước mắt, trong khi những tiếng thở dài của hàng triệu người thổi đẩy cánh buồm rộng mở của y. Mà ta gọi người, người con gái dịu dàng xinh đẹp được Mnesis, vị nữ thần tốt phúc đã sinh ra đầu tiên trên bờ sông Hebrus. Người, kẻ được Maeonia dạy dỗ, được Mantua vuốt ve và trên ngọn đồi đẹp đẽ bao quát cả thủ đô kiêu hãnh nước Anh, người ngồi cùng nhà thơ Milton* ngọt ngào gảy cây đàn lia* anh hùng. Người hãy phổ vào trí tưởng tượng mê đắm của ta thật nhiều hy vọng của những thời đại đầy quyến rũ trong tương lai. Hãy nói trước cho ta biết rằng sẽ có một thiếu nữ dịu dàng nào đó mà bà nội hiện chưa ra đời, sau này, dưới cái tên Sophia tưởng tượng, khi đọc thấy cái giá trị chân chính trước kia đã có nơi nàng Charlotte* của ta, sẽ buông ra một tiếng thở dài từ trong lồng ngực đầy thông cảm. Người hãy dạy ta không những biết nhìn thấy trước, mà còn biết hưởng thụ, hơn thế nữa biết sống với những lời xưng tụng trong tương lai. Hãy an ủi ta bằng một lời cam kết long trọng, rằng khi căn phòng khách bé nhỏ hiện ta đang ngồi đây sau chỉ còn là cái túp lều tồi tàn, ta vẫn sẽ được vinh dự có nhiều người đọc văn ta, những con người chưa hề biết, chưa hề nhìn thấy ta, mà ta cũng sẽ không bao giờ được biết hoặc nhìn thấy họ.

Và ngươi*, hỡi cái chị béo tốt phốp pháp kia, con người không có đường nét thanh tú, cũng không hề khoác một ảo ảnh hư tưởng nào, con người chỉ ưa thích món thịt bò mắm muối gia vị thực khéo, và món pudding rắc nhiều nho khô. Ta gọi ngươi đấy, ngươi được ra đời trong một cái thuyền trên một con kênh do nàng Ufrow Gelt béo ị hoài thai với một anh lái buôn phè phỡn nào đó người Amsterdam; ngươi thâu hái được những nguyên lý cơ bản của sự thông thái tại phố Grub. Nơi ấy, đến tuổi trưởng thành, ngươi đã dạy thơ ca không phải để kích thích trí tưởng tượng, mà là thói kiêu ngạo của ông chủ. Hài kịch học tập được nơi ngươi cái vẻ trang nghiêm trịnh trọng, trong khi bi kịch gào thét ầm ĩ nhức óc, tiếng ồn ào làm rạn nứt cả tường rạp hát. Ngài cố vấn lịch sử kể câu chuyện tẻ nhạt của ngài để cho tứ chi ngươi trong giấc ngủ được giãn gân cốt, đỡ mỏi. Và để lại đánh thức ngươi dậy, tôn ông Trữ Tình trổ đúng mọi tài khéo léo kỳ lạ. Nhà xuất bản sách vớ bẫm của ngươi, chịu ảnh hưởng của ngươi cũng chẳng kém. Theo lời ngươi khuyên, cái đống giấy nặng hề chưa ai đọc kia, từ lâu vẫn nằm ngủ trên giá bụi bặm, bèn được chia thành nhiều tập rồi thoăn thoắt chạy đi khắp nước.

Được ngươi dạy bảo, một số sách giống như bọn lang băm lừa bịp thiên hạ bằng cách hứa hẹn những điều kỳ diệu, còn một số làm đỏm làm dáng gửi gắm tất cả giá trị vào cái vỏ bề ngoài mạ vàng. Lại đây, ngươi, có nội dung thú vị, có bộ mặt bóng bảy, kìm giữ cảm hứng của ngươi lại, nhưng hãy giơ ra những phần thưởng đầy quyến rũ của ngươi, tức là cái đống sáng lòe, xủng xoảng, tờ giấy bạc dễ dàng đổi, chứa đầy bao thứ của cải chưa nhìn thấy, cái kho hàng luôn luôn thay đổi của ngươi, ngôi nhà ấm áp, đầy đủ tiện nghi, và cuối cùng, là một mảnh khá lớn của bà mẹ phong phú kia, người mà cặp vú chảy xệ, cung cấp chất nuôi dưỡng thừa thãi cho đàn con đông đúc, nếu không có mấy kẻ sỗ sàng, tham lam đến đuổi đám anh em của chúng không cho bú. Ngươi hãy lại đây, và nếu ta không thưởng thức nổi những kho tàng quý giá của ngươi, thì hãy sưởi ấm trái tim ta bằng cái ý nghĩ say sưa là sẽ chuyển những kho tàng ấy cho kẻ khác. Hãy nói cùng ta rằng, thông qua lòng tốt của ngươi, những đứa hài nhi bập bẹ mà trò chơi ngây thơ thường bị công việc của ta làm gián đoạn luôn luôn, có một thời, có thể đã được đền công hậu hĩnh vì những công việc ấy.

Bây giờ cặp đôi buộc cặp xộc xệch vào nhau ấy, cái bóng khẳng khiu và cái cái khối thịt béo múp đã thúc giục ta viết nên, vậy ta sẽ cầu xin sự trợ giúp của ai đây để điều khiển ngòi bút của ta?

Thứ nhất là Thiên tài, ngươi, tặng phẩm của Thượng đế, không có người giúp đỡ, chúng ta sẽ uổng công chống cự với dòng chảy tự nhiên. Ngươi, kẻ gieo những hạt giống phong phú được nghệ thuật nuôi dưỡng, và đưa tới hoàn thiện. Ngươi hãy làm ơn cầm tay ta, dẫn dắt ta đi qua tất cả những mớ hỗn độn, những “mê hồn cung” của tạo hóa. Cho ta làm quen với tất cả những điều bí mật ấy mà con mắt người trần tục không bao giờ trông thấy được. Hãy dạy ta hiểu biết người đời hơn là chính họ tự biết mình, điều này đối với ngươi chẳng khó khăn gì. Hãy cất bỏ tấm màn sương vẫn che mờ trí tuệ của người thường, và khiến cho họ tôn thờ con người vì sự khéo léo của họ, hoặc khinh miệt con người vì thứ xảo trá họ dùng để lừa dối người khác, mà trong thực tế, họ chỉ là đối tượng cho người ta nhạo báng, vì tự họ lừa dối mình. Hãy lột bỏ tấm giả trang mỏng manh của sự khôn ngoan che thói tự mãn, của sự giàu có khoác che thói biển lận, và của vinh quang che tham vọng. Lại đây ngươi, kẻ đã gợi hứng cho những Aristophanes*, những Lucian*, những Cervantes*, những Rabelais*, những Molière*, những Shakespeare, những Swift*, những Marivaux* của ngươi, hãy ban cho những trang sách của ta đây chất hài hước tới khi nào nhân loại có được cái bản chất tốt đẹp chỉ giễu cợt những thói điên rồ của người khác, và đức khiêm tốn biết đau xót vì những sự điên rồ của chính mình.

Và ngươi, hỡi lòng nhân đạo, hầu như là kẻ tùy tòng trung thành của thiên tài chân chính, hãy mang lại tất cả những cảm giác êm đềm, nếu ngươi đã trót phân phối tất cả những thứ đó cho Allen và Lyttleton, thì hãy lén mượn tạm từ trái tim của họ trong chốc lát vậy. Thiếu những cảm giác ấy không thể miêu tả được những cảnh tượng êm đềm. Chỉ từ những cảm giác ấy mới nảy sinh ra được tình bạn cao quý không vụ lợi, tình yêu nồng thắm, tinh thần độ lượng, lòng biết ơn sâu sắc, lòng thông cảm dịu dàng, những ý kiến thẳng thắn, cùng tất cả những sinh lực mạnh mẽ của tâm hồn tốt đẹp, khiến cho lệ trào đôi mắt, máu dồn đỏ má, và trái tim tràn trề những đợt sóng lo âu, vui sướng và vị tha.

Và ngươi nữa, hỡi học vấn, bởi vì không có ngươi giúp đỡ thì thiên tài chẳng thể sản sinh ra được cái gì trong sáng đúng đắn, hãy hướng dẫn ngòi bút của ta. Ngươi, trên những cánh đồng ngươi yêu thích, nơi dòng sông Thames trong vắt, lững lờ chảy, tắm mát hai mạn vùng Eton, ta đã thờ phụng ngươi trong thời gian niên thiếu của chúng ta. Ta đã hiến cho ngươi máu của ta, trước bàn thờ bằng gỗ bạch dương của ngươi, với một niềm thành tín chân chính của người Sparta. Vậy ngươi hãy lại đây, và hãy dốc ra sự phong phú từ những kho hiểu biết mênh mông, giàu có của ngươi, chồng chất từ thời thượng cổ xa xưa, hãy mở những cái hòm của Maeonia và của Mantua, cùng mọi thứ chứa chất trong những kho tàng về triết học, về thi ca, và về lịch sử của ngươi, dù ngươi đã dùng chữ Hy Lạp hay La Mã để khắc nó vào những cái hòm nặng nề ấy. Hãy cho ta mượn một lát chiếc chìa khóa để mở tất cả các kho báu của ngươi, mà ngươi đã trao cho Warburton của ngươi coi giữ.

Cuối cùng, hỡi kinh nghiệm, kẻ thân thiết lâu đời với những người khôn ngoan, những người tốt bụng, người uyên bác và người nhã thiệp. Không phải là chỉ thân thiết với những người ấy, mà còn với đủ mọi hạng nhân vật, từ ông bộ trưởng trong buổi tiếp tân cho tới chú công sai trong nhà tù nợ, từ bà quận chúa trong bữa trà tối cho tới mụ chủ quán ngồi sau quầy. Chỉ nhờ có ngươi, ta mới có thể biết được những thói tục của nhân loại mà những nhà thông thái khoe chữ ngồi ru rú xó nhà không bao giờ thấu hiểu nổi, dù cho bác ta tài cao học rộng đến đâu đi nữa.

Tất cả, hãy lại đây, và nhiều hơn nữa nếu có thể, vì công việc ta gánh vác đây thật là gian khổ, không có các ngươi giúp đỡ, ta sẽ thấy nó nặng nề quá sức không sao kham nổi. Song, nếu tất cả các ngươi ủng hộ công việc khó nhọc của ta, thì ta hy vọng sẽ đưa được chúng đến kết quả tốt đẹp.

CHƯƠNG II

Jones tới London gặp chuyện gì?

Nhà học giả uyên bác Misaubin thường nói, địa chỉ thích hợp của ông ta là “Gửi nhà học giả Misaubin trên thế giới”, ngụ ý nói trên thế giới này, ít người không biết tới danh tiếng của ông ta. Và có lẽ, xem xét vấn đề cho cặn kẽ, chúng ta sẽ thấy rằng điều này đóng một vai trò quan trọng trong những hạnh phúc do vinh quang đem lại.

Niềm hạnh phúc lớn lao được hậu thế biết đến, như chúng ta đã từng thỏa dạ khi hy vọng được như vậy trong chương trước, rất ít người được hưởng. Có được những nhân tố khiến cho tên tuổi ta được nhắc đi nhắc lại suốt một ngàn năm sau, như Sydenham nói, là một năng khiếu thiên bẩm vượt quá khả năng của tước hiệu hoặc vàng bạc, mà cũng khó lòng mua được, nếu không phải bằng lưỡi gươm hoặc bằng ngòi bút. Song, tránh được bị mang tiếng xấu là “một kẻ không ai biết tới” ngay khi chúng ta còn sống (cái tiếng xấu này đã có lâu đời ngay từ thời Homer), đó thường vẫn là cái phần đáng thèm muốn của những người xứng đáng được hưởng vinh quang hoặc địa vị.

Do đó, căn cứ vào hình ảnh của vị huân tước người Ireland tả trong truyện này, người đã đưa cô Sophia đến kinh đô, bạn đọc ắt sẽ kết luận rằng kiếm được cho ra nhà ông ta tại London, không cần biết rõ ông ta ngụ tại phố nào, khu nào, cũng dễ như trở bàn tay, bởi lẽ ông ta nhất định phải là “một người được bàn dân thiên hạ rõ mặt biết tên.” Nói của đáng tội, bất cứ một thương gia nào quen đi lại giao dịch với các vị tai mặt thì đúng là như thế, bởi vì nói chung, cánh cửa nhà các vị tai mặt dễ tìm thấy bao nhiêu thì muốn vào được lại khó bấy nhiêu. Jones cũng như Partridge đến London đều như chim chích lạc vào rừng, và ngẫu nhiên, thoạt tiên, họ lại đặt chân tới một khu vực tại kinh đô mà cư dân rất ít có quan hệ với các ông bà ở khu Hanover hoặc công viên Grosvenor (hai người vào thành phố qua đường Gray’s Inn), thành thử, họ đi lang thang mất khối thì giờ mới kiếm ra đường dẫn tới những tòa lâu đài hạnh phúc, nơi số mệnh tách rời những vị anh hùng cao thượng kia ra khỏi hạng người tầm thường. Đó là con cháu của những vị tổ tiên xa xôi người Anh, người Saxon và Đan Mạch, mà tổ tiên của những vị này sinh trưởng trong những thời đại may mắn hơn, cho nên đã lưu truyền được vinh quang và của cải cho các thế hệ nối tiếp, bằng nhiều loại giá trị khác nhau.

Cuối cùng, Jones cũng tới được những vùng thiên đường trên mặt đất kia, suýt nữa thì khám phá ra được tòa lâu đài của ngài huân tước. Nhưng chẳng may, hồi sang Ireland, ngài đã bỏ không ở ngôi nhà cũ nữa, bây giờ ngài vừa dọn đến một tòa nhà mới, thành thử tiếng tăm của ngài chưa kịp vang dậy lên trong vùng. Jones kiếm mãi mất công cho tới mười một giờ trưa. Cuối cùng, anh đành nghe lời bác Partridge rút lui về quán Bull & Gate tại Holbom, tức là quán trọ ngay từ lúc thoạt tiên họ đã nghỉ lại. Nay họ lui về đấy để hưởng sự nghỉ ngơi của những người trong hoàn cảnh tương tự.

Sáng sớm hôm sau, Jones lại lên đường đi tìm Sophia. Anh lại kéo lê mãi bước chân mệt mỏi mà chẳng ăn thua gì như lần trước. Cuối cùng, vì chả rõ số mệnh cũng mủi lòng, hay là vì số mệnh cũng không có khả năng làm khó dễ anh nữa, mà Jones đến đúng cái phố có vinh dự được ngài huân tước của chúng ta trú ngụ. Được người ta chỉ dẫn tới tòa nhà, Jones khe khẽ gõ vào cánh cửa.

Bác gác cửa thấy cách gõ cửa khiêm tốn, không lấy làm coi trọng người khách cho lắm, lúc nhìn bộ dạng Jones, bác càng coi thường hơn. Jones mặc một bộ quần áo bằng vải dày, bên hông đeo thanh gươm mua lại của viên sĩ quan bữa nọ, lưỡi gươm có thể bằng thép quý đấy, nhưng chuôi gươm lại chỉ bằng đồng, và dĩ nhiên là không sáng bóng. Thành thử thấy Jones hỏi thăm cô thiếu nữ đã đi cùng xe về đây với vị huân tước, bác này khủng khỉnh đáp: “Chẳng có cô nào ở đây hết.” Jones bèn yêu cầu cho gặp vị chủ nhà, nhưng cũng được cho biết rằng sáng hôm nay ngài huân tước không tiếp ai. Thấy Jones nài ép thêm, bác gác cửa đáp:

“Tôi được lệnh dứt khoát không để ai vào. Nhưng nếu anh có thể cho biết tên, tôi sẽ trình lên huân tước. Lần khác đến đây anh sẽ được rõ ngài ưng tiếp anh vào lúc nào.”

Bây giờ Jones mới nói rằng anh có việc riêng với cô thiếu nữ, không thể đi đâu nếu chưa được gặp cô ấy ngay. Thấy vậy, với giọng nói và vẻ mặt không lấy gì làm dễ chịu lắm, bác gác cổng khẳng định: “Chẳng có cô thiếu nữ nào trong nhà hết, và do đó, anh không thể gặp mặt ai được.” Bác gác cổng còn nói thêm:

“Tôi gặp anh là người kì quái nhất đời đấy, người ta nói thế mà cứ nhất định không chịu hiểu.”

Tôi thường nghĩ Virgil* định tâm miêu tả đặc biệt hình ảnh con quái vật Cerberus* trên cánh cửa âm phủ trong chương Sáu cuốn Aeneid*, nhằm châm biếm bọn canh cửa cho các vị tai to mặt lớn đương thời. Ít nhất thì bức chân dung ấy cũng giống mấy bác có vinh dự gác cửa cho các vị tai mắt của chúng ta. Bác gác cửa ngồi trong chòi gác, nom thật giống hệt Cerberus trong cái hang của nó, và cũng như nó, bác cần được đấm mõm một cái gì trước khi cho phép khách vào gặp ông chủ. Có lẽ Jones cũng đang nghĩ về bác như vậy, và cũng vừa nhớ lại đoạn văn trong đó Sibyl* muốn giúp cho Aeneas* vào được, cũng đã đấm mõm cho tên gác cổng đại lộ Stygian như vậy. Jones bèn cũng bắt đầu tính chuyện đút lót cho tên Cerberus hình người thì một anh hầu việc nghe thấy, vội bước ra tuyên bố rằng “nếu Jones công tử cho anh ta số tiền kia, anh ta sẽ dẫn tới gặp cô thiếu nữ”. Jones ưng thuận ngay lập tức, thế là anh được đưa tới chỗ bà Fitzpatrick ở, do chính người đã theo hầu hai chị em bà này bữa trước dẫn đường.

Càng gần kết quả lại càng nhiều gian lao. Con bạc hụt ván bài chỉ vì thiếu có một quân, than thở về sự mình rủi ro còn gấp mười lần kẻ không hy vọng ăn thua gì trong canh bạc. Trong cuộc xổ số, người có vẻ suýt trúng giải to, bao giờ cũng cho là mình không may mắn bằng những kẻ cùng chung số phận rủi ro. Nói tóm lại, cái thứ hạnh phúc chỉ còn nửa sợi tóc nữa mà bị trượt lại được xem như một sự sỉ nhục của số mệnh, và có thể coi như số mệnh đã đùa nhả chúng ta, đem chúng ta ra làm trò giải trí.

Jones đã nhiều bận được nếm mùi đùa giỡn của vị nữ thần ngoại đạo, bây giờ cũng đành chịu bị cợt nhả như vậy: Sophia vừa đi được mươi phút thì Jones đến cửa nhà bà Fitzpatrick. Anh bèn hỏi thăm người hầu gái của bà Fitzpatrick, người này cho biết cái tin đáng buồn là cô thiếu nữ đã đi mất rồi, mà không biết rõ đi đâu. Lát sau, Jones được đích thân bà Fitzpatrick cũng trả lời như thế. Người đàn bà này yên trí Jones là người của ông chú Western sai đi tìm cô con gái, bèn có lòng tốt không nỡ tố cáo cô em họ.

Jones chưa gặp mặt bà Fitzpatrick bao giờ, nhưng đã nghe Sophia có một người chị họ lấy chồng tên là thế. Tuy nhiên, lúc này đầu óc anh chàng còn đang bấn lên, nên anh cũng quên đứt chuyện ấy. Mãi đến lúc anh hầu việc, tức là người đã dẫn Jones ra khỏi nhà hầu tước, kể chuyện là hai người đàn bà thân mật với nhau lắm, vẫn xưng hô với nhau là chị em họ, thì anh mới nhớ lại câu chuyện trước kia đã được nghe. Bây giờ yên trí đích thị đó là bà chị họ Sophia rồi, anh càng ngạc nhiên hơn, không hiểu tại sao bà ta lại trả lời mình như vậy, thành thử anh càng sốt ruột muốn được gặp mặt chính bà Fitzpatrick. Nhưng bà ta từ chối dứt khoát không cho Jones được hưởng vinh dự này.

Jones chưa được nhìn thấy chốn cung đình bao giờ, nhưng lại là người lịch sự hơn đa số những kẻ thường lui tới nơi ấy. Anh không thể dùng thái độ khiếm nhã hay thô lỗ đối xử với người đàn bà, thành thử, nghe câu trả lời dứt khoát, anh rút lui tạm lần này, và nói với người hầu gái rằng nếu bây giờ không tiện được hầu tiếp bà chủ thì đến chiều, anh sẽ quay lại, khi ấy anh hy vọng sẽ được bà cho tiếp kiến. Giọng nói nhã nhặn cùng vẻ người đẹp trai của Jones khiến chị hâu gái cảm động quá, không thể không đáp lại rằng:

“Thưa công tử, có lẽ công tử sẽ được gặp đấy.”

Quả tình, sau đó chị ta nói đủ cách với bà chủ để bà vui lòng cho “vị công tử trẻ tuổi xinh trai” kia được vào tiếp kiến, do đó bà cho gọi Jones.

Jones rất đau khổ, anh có ý ngờ rằng chính Sophia hiện đang ở cùng một chỗ với người chị họ, nhưng không cho mình gặp mặt. Anh cho vì chuyện ở Upton mà bị cô thiếu nữ giận. Bởi vậy, Jones phái Partridge đi tìm chỗ trọ, còn mình thì cứ đứng suốt ngày tại phố ấy, ngong ngóng nhìn vào cửa tòa nhà mà anh tưởng là nơi giấu kín vị thiên thần của mình. Anh chẳng thấy một ai từ trong nhà đi ra, trừ một người đầy tớ trai. Đến chiều tối, anh quay lại xin vào thăm bà Fitzpatrick, lần này thì được người đàn bà ưng thuận tiếp.

Con người ta vẫn có một cái vẻ nhã ái tự nhiên nào đó mà áo quần bề ngoài không tạo ra được, cũng không che giấu đi được. Như đã nói qua ở trên Jones có cái vẻ phong nhã ấy ở mức độ khá cao, thành thử anh chàng được bà Fitzpatrick tiếp đãi một cách hơi khác so với sự mong đợi, nếu chỉ căn cứ vào cách phục sức. Sau khi Jones ngỏ lời chào, anh bèn được mời ngồi xuống ghế.

Tôi tin rằng bạn đọc sẽ không muốn biết rõ tất cả những chi tiết về cuộc trò chuyện này, nó kết thúc một cách rất ít đáng hài lòng cho anh chàng Jones tội nghiệp. Chẳng mấy lúc mà bà Fitzpatrick cũng khám phá được rằng đây là anh chàng si tình (về khoản này thì con mắt bà tinh như mắt diều hâu). Tuy vậy, bà lại nghĩ là người bạn tốt của cô thiếu nữ thì không nên nói thực với cái thứ như anh chàng si tình này. Tóm lại, bà ngờ đây chính là cái cậu Blifil mà cô Sophia đang muốn thoát khỏi. Bà còn khéo léo gợi chuyện để Jones trả lời về gia đình ông Allworthy, thành thử bà càng yên trí mình đoán đúng. Do đó, bà cứ khăng khăng một mực nói bà không rõ Sophia đi đâu, còn Jones cũng không đạt được kết quả gì hơn là được phép tối hôm sau lại đến tiếp kiến bà Fitzpatrick một bận nữa.

Lúc Jones ra về, bà Fitzpatrick mới nói với chị hầu gái là bà ngờ anh chàng ấy là cậu Blifil. Chị ta bèn đáp:

“Thưa bà, theo ý tôi thì một anh chàng xinh trai như vậy, không một cô gái nào lại bỏ trốn. Tôi thì tôi đoán đấy chính là cậu Jones.”

Bà Fitzpatrick hỏi:

“Cậu Jones, cậu Jones nào nhỉ?”

Trong khi trò chuyện với bà chị họ, Sophia không hề hé răng nói nửa lời về Jones, nhưng tính chị Honour lại thóc mách hơn nhiều. Chị đã mách cho chị hầu gái nọ biết sự tình đầu đuôi câu chuyện về anh chàng. Lúc này chị hầu gái lại kể cho bà chủ của mình nghe.

Được biết chuyện như vậy, bà Fitzpatrick lập tức đồng ý với chị hầu gái, và (điều này thật khó hiểu) bà lại nhìn thấy nhiều vẻ duyên dáng ở anh chàng si tình lịch sự, đầy hạnh phúc, mà ở vị điền chủ nhà quê bị coi khinh kia, bà vẫn không thấy. Bà nói:

“Betty, chị nói vậy nhất định là đúng. Anh ta nom dễ thương lắm, và tôi cũng không lấy làm lạ về chuyện con hầu gái của cô em họ tôi bảo với chị rằng anh chàng được lắm phụ nữ yêu thích. Bây giờ tôi mới tiếc, sao lúc nãy tôi chả mách cho anh chàng biết cô em họ tôi ở đâu. Nhưng mà nếu quả thật anh chàng là một tay trác táng gớm ghê như chị nói với tôi, thì cô em họ tôi cũng chả nên gặp lại anh ta làm quái gì, bởi vì cưỡng ý bố để lấy một anh chàng trác táng, kiết xác như thằng ăn mày làm chồng, thì chỉ khổ cho thân nó mà thôi. Tôi đoán rằng nếu quả thật anh ta là một kẻ đúng như con kia nói lại với chị, thì không cho em tôi gặp anh ta tức là làm được một việc tốt đấy. Chắc chắn nếu tôi làm khác thì không thể tha thứ được, vì tôi đã từng nếm qua bao nhiêu nỗi đắng cay bất hạnh đi theo những cuộc hôn nhân tương tự rồi.”

Nói đến đây, bà phải ngừng lại vì có một vị khách vừa vào, người ấy chính là ngài huân tước. Cuộc thăm viếng này không có gì mới hay đặc biệt, mà cũng không liên quan gì tới truyện này, cho nên chúng tôi chấm dứt chương này ở đây.

CHƯƠNG III

Một kế hoạch của bà Fitzpatrick. Bà tới thăm Bellaston phu nhân.

Bà Fitzpatrick đã đi nghỉ rồi mà tâm trí vẫn còn băn khoăn mãi về chuyện cô em họ Sophia và Jones. Kể ra bà cũng hơi giận Sophia về nỗi bây giờ bà mới rõ cô cũng chả phải là ngây thơ gì. Bà để tâm trí mình bận bịu suy nghĩ như vậy cũng không lâu thì bỗng nảy ra một ý nghĩ, tức là ví thử bà có thể trở thành một phương tiện để giữ cho Sophia tránh xa người đàn ông này và mang cô trả về với cha cô, thì cũng nhiều khả năng bà làm lành được với cả ông chú lẫn bà cô Western, vì đã giúp được cho gia đình một việc quan trọng nhường ấy.

Vì đó là niềm mong ước thiết tha nhất của bà cho nên hy vọng thành công hình như cũng không phải là quá đáng. Chỉ còn việc xét xem nên dùng phương pháp nào để thực hiện kế hoạch cho thích hợp mà thôi. Theo bà, tính chuyện nói điều phải trái với Sophia thì không phải là một phương pháp thích hợp rồi, chị Betty đã bảo, theo lời chị Honour thì Sophia cũng say mê Jones lắm, thành thử bà mới nghĩ nếu đem lời khuyên cô thôi Jones đi thì cũng chẳng khác gì cố gắng một cách thành thực nài xin một con thiêu thân đừng bay vào lửa.

Xin bạn đọc vui lòng nhớ lại cho rằng Sophia đã quen biết Bellaston phu nhân tại nhà bà Western, và mối quen biết ấy ắt đã trở nên khá thân thiết hồi bà Fitzpatrick tới sống cùng với bà cô của mình. Vậy thì chẳng cần phải nói, bạn đọc cũng biết bà Fitzpatrick hẳn cũng quen Bellaston phu nhân. Vả chăng, cả hai cùng có họ xa với nhau.

Do đó, suy đi tính lại, bà Fitzpatrick quyết định sáng hôm sau đi tìm vị phu nhân này. Bà tìm cách tới gặp Bellaston phu nhân, để mách cho phu nhân rõ đầu đuôi câu chuyện, mà không để cho Sophia biết. Bà hoàn toàn yên trí phu nhân vốn là người thận trọng, trong khi trò chuyện bà thường vẫn giễu cợt những chuyện tình yêu lãng mạn cùng những cuộc hôn nhân vụng trộm, ắt phải sẵn sàng đồng tình với bà về cuộc tình duyên này, và sẽ hết lòng giúp đỡ bà để ngăn cản.

Quyết định như vậy, bà thực hiện ngay. Sớm hôm sau, mặt trời chưa mọc, bà đã vội vàng mặc quần áo, rồi tới thăm Bellaston phu nhân vào cái giờ rất bất lịch sự, rất không thích hợp và không nên thăm viếng ai. Bà được vào gặp phu nhân mà Sophia không hề hay biết, tuy rằng lúc ấy cô vẫn thức, nằm trong giường bên cạnh chị Honour đang ngáy khò khò.

Bà Fitzpatrick hết lời xin lỗi vì cuộc viếng thăm quá sớm, quá đột ngột, vào cái giờ “lẽ ra bà không nên nghĩ tới chuyện làm phiền phu nhân, nếu không vì một việc vô cùng quan trọng”. Đoạn bà tiết lộ toàn bộ câu chuyện, bà kể lại tất cả mọi điều đã được nghe chị gái Betty nói, bà cũng không quên việc Jones tới thăm bà tối hôm trước.

Bellaston phu nhân mỉm cười đáp:

“Vậy ra cô đã nhìn thấy người đàn ông ghê gớm ấy rồi đấy. Thế anh ta có bảnh trai thật như lời kể lại không. Tối hôm qua chị Etoff có nói về anh chàng với tôi tới gần hai tiếng đồng hồ, làm cho tôi thú vị quá. Tôi tin rằng con bé mới nghe tiếng đã phải lòng chàng trai rồi.”

Đọc tới đây, hẳn bạn đọc ngạc nhiên, nhưng sự thực là chị Etoff, người có vinh dự được đính ghim áo và tháo ghim áo cho Bellaston phu nhân, đã nhận được những tin tức đầy đủ về Jones, và đêm hôm ấy, hoặc đúng hơn là sáng hôm nay, chị đã trung thành kể lại với bà chủ trong lúc cởi áo cho bà. Vì việc này mà chị bị lưu lại trong phòng thay áo của phu nhân đến hơn một tiếng rưỡi đồng hồ.

Thật vậy, phu nhân tuy thường thường vẫn khá thích để chị Etoff kể chuyện trong những dịp này, nhưng bà đặc biệt chú ý nghe câu chuyện chị kể về Jones. Chị Honour đã miêu tả anh là một chàng trẻ tuổi thật đẹp trai. Trong lúc kể chuyện vội vàng, chị Etoff lại thêm thắt khá nhiều về sắc đẹp của anh, thành thử, Bellaston phu nhân đã bắt đầu quan niệm anh là một thứ kỳ quan của tạo hóa.

Trí tò mò của phu nhân được chị hầu gái kích thích, bây giờ gặp bà Fitzpatrick nó lại càng gia tăng. Bà Fitzpatrick ra sức mà ca tụng hình thức của Jones, chẳng kém gì lúc nãy bà ra sức mạt sát anh về dòng dõi, tính tình và của cải.

Bellaston phu nhân nghe rõ đầu đuôi mới nghiêm trang đáp:

“Quả thật đây là một vấn đề rất quan trọng. Việc cô làm đây không gì đáng khen hơn. Tôi sẽ rất lấy làm sung sướng được góp phần vào việc gìn giữ một cô thiếu nữ ngoan ngoãn như thế mà tôi rất là quý mến.”

Bà Fitzpatrick băn khoăn hỏi:

“Phu nhân có nghĩ rằng cách tốt nhất là lập tức viết thư cho chú tôi, báo cho ông biết hiện em tôi ở đâu không?”

Phu nhân đắn đo một chút về vấn đề này, rồi đáp:

“Không, tôi nghĩ rằng không nên. Bà Western đã nói cho tôi nghe anh trai bà là một lão vũ phu cục súc. Tôi không thể lại đặt dưới quyền lão bất cứ người đàn bà nào đã thoát khỏi tay lão. Tôi nghe nói, trước kia lão đối xử với chính vợ lão như một giống súc vật, vì lão thuộc loại những tên khốn kiếp, cứ ngỡ rằng chúng có quyền hành hạ phụ nữ chúng ta. Bao giờ tôi cũng nghĩ rằng giới phụ nữ chúng ta có nghĩa vụ cứu vớt bất cứ người đàn bà bất hạnh nào sa vào phạm vi quyền lực của chúng. Cô em họ thân yêu, công việc chỉ là ngăn không cho cô Western gặp anh chàng trẻ tuổi kia, cho tới khi cô ta gặp được đám nào khá giả sang trọng hãy hay, mà ở đây thì thế nào cũng có dịp.”

Bà Fitzpatrick đáp:

“Nhưng thưa phu nhân, nếu anh ta lùng được ra chỗ ở của cô gái, thì phu nhân cứ yên trí rằng anh ta sẽ không từ một cách gì để mò đến bằng được.”

Bellaston phu nhân nói:

“Anh ta tìm đến đây thế quái nào được… Kể ra anh ta cũng có thể dò biết được chỗ cô ấy ở, rồi có thể lảng vảng quanh nhà đấy… Tôi cũng mong được xem mặt anh chàng một cái. Này, có cách nào cho tôi nhìn thấy anh ta không? Vì nếu không thì, cô em họ của tôi ơi, Sophia rất có thể tìm cách gặp mặt anh chàng ở đây mà không để cho tôi biết.”

Bà Fitzpatrick đáp rằng mới chiều nay, anh chàng đã dọa đến thăm bà một lần nữa, nếu phu nhân vui lòng ban cho bà vinh dự được mời phu nhân tới chơi nhà, thì vào khoảng từ sáu đến bảy giờ tối thế nào cũng nhìn được mặt anh chàng, và nếu anh chàng có tới sớm hơn giờ ấy thì bà sẽ tìm cách này hoặc cách khác giữ anh lại cho tới khi phu nhân đến. Bellaston phu nhân đáp sẽ đến vào lúc có thể xong bữa ăn chiều, phỏng chừng muộn nhất là bảy giờ tối, bởi vì thế nào bà cũng phải biết mặt anh chàng này. Phu nhân nói thêm:

“Này, tôi nói thật, ta lo lắng cho cô Western thế là chí phải. Vì lòng nhân đạo thông thường cũng như vì quyền lợi của gia đình. Chúng ta có nhiệm vụ làm việc ấy, vì đôi ấy lấy nhau thì chẳng còn ra sao nữa.”

Bà Fitzpatrick không quên đáp khéo lại lời phu nhân ban khen cô em họ của bà. Hai bên trò chuyện với nhau vài câu vô vị nữa rồi bà cáo lui, đi thật nhanh ra xe để khỏi bị Sophia hoặc chị Honour nhìn thấy, rồi về nhà.

CHƯƠNG IV

Viếng thăm.

Suốt ngày hôm ấy, anh chàng Jones cứ đi đi lại lại ở phía xa mà ngó một cánh cửa. Ngày hôm ấy tuy rất ngắn, song đối với anh lại là một ngày dài nhất trong năm. Cuối cùng, đồng hồ điểm năm tiếng, anh trở lại nhà bà Fitzpatrick. Còn đúng một tiếng đồng hồ nữa mới tới giờ tiếp khách, nhưng bà chủ nhà vẫn tiếp đón anh chàng lịch sự lắm, có điều bà vẫn khăng khăng một mực nói là không biết rõ Sophia hiện ở đâu.

Trong khi hỏi thăm về vị thiên thần của mình, Jones có thoáng nhắc tới “chị em họ”. Thấy vậy, bà Fitzpatrick nói:

“Vậy là, thưa ngài, ngài đã rõ chúng tôi là người nhà. Đã vậy, xin ngài cho phép tôi được hỏi chi tiết một chút về câu chuyện giữa ngài và cô em họ tôi.”

Jones ngần ngừ một lúc lâu, rồi cuối cùng đáp rằng anh hiện cầm trong tay một số tiền lớn của cô thiếu nữ, muốn trao trả lại cho cô. Đoạn, anh đưa cuốn sổ tay ra cho bà Fitzpatrick biết ở trong có gì, và nói rõ vì sao cuốn sổ này lại rơi vào tay anh. Vừa nói dứt câu chuyện thì bỗng có tiếng ầm ĩ vang khắp nhà. Định miêu tả lại cái tiếng ầm ĩ ấy với những ai đã nghe thấy rồi thì thật vô ích, mà muốn tạo ra một ý niệm nào đó về tiếng ầm ĩ với những ai chưa nghe thấy bao giờ thì lại càng vô ích hơn. Vì lẽ có thể nói rất đúng rằng:

Non acuta

Sic geminant Corybantes aera.

Đám tu sĩ thờ phụng Cybele cũng không nổi kèn trống được ầm ĩ hơn.

Nói tóm lại là có một anh hầu việc đã gõ, hoặc đúng hơn là nện thình thình vào cánh cửa. Jones chưa nghe thấy tiếng động này bao giờ, có ý hơi ngạc nhiên. Bà Fitzpatrick thản nhiên nói rằng ấy là có khách đến chơi, song nếu anh vui lòng nán lại chờ đám khách ấy về, thì bà sẽ có một câu chuyện muốn nói riêng với anh.

Bấy giờ, cánh cửa phòng bèn mở tung ra. Sau khi đã nhấc tà váy phồng giơ chéo về phía trước, bà Bellaston bước vào, thoạt tiên bà cúi thật thấp chào bà Fitzpatrick, sau đó quay sang cúi chào Jones cũng thấp không kém. Đoạn, phu nhân được dẫn tới cuối gian phòng, mé đằng kia.

Chúng tôi dẫn ra những chi tiết tỉ mỉ này, là vì vài bà phu nhân xứ quê trong chỗ quen biết cứ ngỡ rằng khuỵu chân cúi chào một người đàn ông là trái với quy tắc của khoa xã giao.

Vừa phân ngôi chủ khách xong, lại có vị huân tước nói ở trên tới, thành thử lại ồn ào một bận nữa, và những nghi thức xã giao lại được nhắc lại.

Mọi việc xong xuôi, câu chuyện bắt đầu nở như gạo vàng (như ta thường nói). Tuy nhiên, vì nội dung câu chuyện họ nói với nhau cũng không có gì gọi được là có dính dáng đến chuyện này, hoặc đáng chú ý lắm, nên tôi không chép lại làm gì. Gia dĩ, tôi thường biết một số cuộc chuyện trò do các vị khách thượng lưu lịch sự, lúc đem chép vào sách, hoặc nhắc lại trên sân khấu thì lại hóa ra tẻ nhạt quá thể. Tình thực thì cái bữa ăn tinh thần ấy là một món cao lương, mà những ai bị loại ra ngoài những cuộc họp mặt của giới thượng lưu, buộc phải bằng lòng chớ nên biết tới, chẳng khác nào họ chớ nên biết tới nhiều món cao lương mỹ vị của khoa nấu ăn kiểu Pháp, những thứ chỉ được đem ra khoản đãi trong những bàn tiệc của các vị tai to mặt lớn. Nói cho đúng sự thực thì vì cả hai thứ món ăn ấy đều không thích hợp với khẩu vị của hết thảy mọi người, cho nên nhiều khi có thể vứt cả hai cho những bọn thô tục.

Anh chàng Jones tội nghiệp có vẻ như là một khán giả của cái cảnh tượng lịch sự này, chứ không phải là một diễn viên trong đó. Bởi vì, trong khoảng thời gian ngắn ngủi trước khi vị huân tước tới, thoạt tiên Bellaston phu nhân, sau đó bà Fitzpatrick có vài lời với anh chàng thật đấy, nhưng từ lúc nhà quý tộc bước vào thì ngài chiếm độc quyền sự chú ý của hai quý bà kia, và cũng vì ngài không thèm chú ý gì tới Jones, như thể anh không hề có mặt, ngài chỉ thỉnh thoảng ngó trừng trừng vào anh chàng, cho nên hai bà kia cũng theo gương nốt.

Đám khách ở lại lâu quá, thành thử bà Fitzpatrick mới nhận thấy rõ ràng họ đều có ý chờ cho nhau ra về trước. Bà mới quyết định hãy tống khứ Jones cái đã, vì anh là người khách mà bà nghĩ chẳng cần đối xử lịch sự cho lắm. Cho nên, nhân một lúc câu chuyện dừng lại, bà nghiêm trang nói với Jones thế này:

“Thưa ngài, tối hôm nay, tôi không thể trả lời ngài được về việc kia, nhưng nếu ngài vui lòng ghi lại địa chỉ để sớm mai, tôi sẽ cho đưa giấy tới…

Phép lịch sự của Jones là phép lịch sự tự nhiên bẩm sinh chứ không phải giả tạo.

Vì vậy, đáng lẽ phải báo cho một gia nhân biết chỗ mình ở, thì anh lại nói ngay với chính bà Fitzpatrick thật tỉ mỉ về địa chỉ của mình, và lát sau anh cáo lui một cách rất đúng nghi lễ. Lúc Jones có mặt thì mấy nhân vật lớn không thèm để ý tới, nhưng anh vừa ra khỏi thì họ lại bắt đầu hết sức quan tâm. Tuy nhiên, nếu bạn đọc đã thứ lỗi cho tôi vì không chép lại cái phần “nở như gạo vàng” của cuộc trò chuyện này, thì nhất định bạn sẽ sẵn sàng bỏ qua cho tôi khỏi phải nhắc lại cái điều có thể gọi là sự lăng mạ thô bỉ. Song, có lẽ nhắc lại một nhận xét của Bellaston phu nhân là có liên quan tới chuyện này. Phu nhân cáo lui sau Jones vài phút, lúc ra về bà có bảo với bà Fitzpatrick thế này:

“Về chuyện cô em họ tôi thì tôi hài lòng lắm, khỏi lo cô ấy bị nguy hiểm vì tay anh chàng này.”

Câu chuyện của chúng tôi cũng sẽ bắt chước Bellaston phu nhân mà từ biệt đám khách này. Bây giờ chỉ còn lại có hai người. Vì giữa hai người ấy, không xảy ra sự gì có liên quan tới chúng tôi cũng như tới bạn đọc, nên chúng tôi không thể vì việc ấy mà nhãng quên những vấn đề xem ra có vẻ quan trọng hơn nhiều đối với những ai quan tâm tới công việc của nhân vật chính trong truyện này.

CHƯƠNG V

Jones gặp một việc ngẫu nhiên xảy ra ngay tại nơi anh ở trọ. Câu chuyện về một công tử trẻ tuổi ngụ tại đó, về bà chủ nhà, cùng hai cô con gái của bà.

Sáng sớm hôm sau, vừa lúc xem ra đã thuận tiện, Jones đến chực sẵn ở cửa nhà bà Fitzpatrick. Người nhà ra trả lời rằng bà chủ đi vắng. Nghe nói, Jones ngạc nhiên lắm, vì anh đã đi đi lại lại mãi ngoài phố từ lúc còn tờ mờ đất, nếu bà ta đi đâu, ắt anh phải nhìn thấy. Tuy nhiên, người ta trả lời như vậy thì cũng đành phải nghe. Mà không phải chỉ một lần này, hôm ấy, anh chàng hỏi thăm năm bận, cùng được trả lời như vậy.

Nói trắng ra với bạn đọc thế này: Ngài huân tước cao quý, vì một lý do nào đó, có lẽ quan tâm đến danh dự của bà ta thì phải, đã nhấn mạnh yêu cầu bà chớ gặp mặt Jones nữa, vì ngài xem anh như một anh chàng lèm nhèm, chẳng có gì hơn. Người đàn bà đã thuận tình như vậy, và chúng ta đã rõ bà giữ đúng lời hứa.

Song, có thể bạn đọc của chúng tôi đối với anh chàng trẻ tuổi này lại có ý nghĩ tốt đẹp hơn là bà Fitzpatrick. Bạn cũng có thể quan tâm, cả đến chuyện anh chàng sống trong một quán trọ hay sống ngoài đường, trong thời gian chẳng may phải xa cô Sophia kia, nên chúng tôi sẽ kể chuyện về chỗ anh ở trọ. Đó là một quán trọ có tiếng, tại một khu phố đứng đắn trong kinh đô.

Nhiều bận Jones đã được nghe ông Allworthy nhắc tới tên một người đàn bà mà nhà bà ta là nơi mỗi khi ra kinh đô, ông vẫn đến trọ. Jones cũng biết rằng bà này sống ở phố Bond, là vợ góa của một mục sư. Ông chồng chết đi, để lại cho bà hai người con gái cùng một tập bản thảo đầy đủ những bài thuyết giáo.

Hai cô con gái thì cô chị tên là Nancy, năm nay đã mười bảy tuổi, còn cô em, tên là Betsy mới lên mười.

Jones đã phái Partridge đến nhà này, và được bà dành cho anh một buồng riêng ở tầng hai, còn một buồng nữa ở tầng bốn thì để cho Partridge.

Người ở thuê tầng thứ nhất là một công tử trẻ tuổi thuộc loại người ta vẫn gọi là dân hành lạc chốn thị thành, và gọi thế cũng khá đúng. Thông thường, người ta hay căn cứ vào nghề nghiệp hay việc làm ăn mà đặt tên cho nhau. Có thể nói rằng khoái lạc chính là cái nghề nghiệp, hay công việc duy nhất của những vị thượng lưu kia, những người vì có của mà mọi công việc hữu ích đối với họ đều trở thành không cần thiết. Những nơi tụ họp của họ là những chốn du hí, những tiệm trà, quán rượu. Khoa trí xảo, hài hước là cách giải trí của họ trong những giờ nhàn rỗi, còn yêu đương là công việc của họ trong những giờ phút bận bịu hơn. Rượu và nàng thơ âm mưu đốt cháy trong lòng họ những ngọn lửa sáng chói nhất. Không phải họ chỉ biết chiêm ngưỡng mà một số còn có thể xưng tụng cái sắc đẹp mà họ chiêm ngưỡng, và tất cả đều đánh giá được những công trình đẹp đẽ ấy.

Những người đàn ông như vậy mà gọi là những người có trí xảo và hành lạc là rất đúng, nhưng không rõ đem cũng cái tên ấy mà đặt cho những người đàn ông trẻ tuổi thời đại hiện nay cũng có cao vọng muốn nổi tiếng vì tài năng, thì liệu có hợp hay không: rõ ràng là họ không có dính dáng gì với tài trí xảo rồi. Công bằng mà nói thì, họ vươn lên cao hơn một bực, so với những bậc tiền bối của họ và có thể được mệnh danh là những con người khôn ngoan và đạo đức (xin chú ý, chớ đọc là đức hạnh). Vậy thì vào cái tuổi mà những người thượng lưu nói trên dùng thì giờ để nâng cốc chúc tụng vẻ duyên dáng của một người đàn bà, hoặc để làm những bài Sonnet* ca ngợi họ, để góp ý kiến về một vở kịch ở rạp hát, về một bài thơ tại quán Will hoặc quán Button, thì những vị thượng lưu này cũng lo tìm cho ra cách nào mua chuộc được một thương đoàn, hoặc suy nghĩ về một bài diễn văn đọc tại hạ nghị viện, hoặc đúng hơn là để đăng báo. Song, tâm trí họ bận bịu nhiều nhất là về khoa đánh bạc. Trong những giờ phút đúng đắn hơn của đời họ, họ nghiên cứu về những vấn đề ấy, còn như để giải trí thì họ đã có một phạm vi thưởng thức rộng rãi về các môn hội họa, âm nhạc, điêu khắc và khoa triết lý tự nhiên, gọi là khoa triết học không tự nhiên thì đúng hơn, vì nó bàn về cái kỳ lạ, phi thường mà không biết tí gì về tự nhiên, ngoài những hiện tượng quái dị và những khuyết điểm của nó.

Jones đã mất đứt cả một ngày trời để hỏi thăm bà Fitzpatrick mà không thấy, cuối cùng anh đành buồn bực quay về nhà trọ. Đang ngồi than thở một mình thì nghe thấy nhà dưới có tiếng ồn ào ghê gớm. Lát sau, có tiếng đàn bà gọi xin anh hãy vì Chúa mà xuống ngay kẻo đến sinh ra án mạng. Jones xưa nay vốn quen “giữa đường thấy sự bất bằng chẳng tha”, bèn chạy ngay xuống thang gác. Bước vào phòng ăn, tức là nơi phát ra tiếng ồn ào, anh thấy vị thượng lưu trẻ tuổi của sự khôn ngoan và đạo đức vừa nói trên, bị tên hầu việc của chính mình ép sát vào tường, đứng bên cạnh là một thiếu nữ, cứ vung hai tay lên mà kêu: “Ông ấy bị giết chết mất! Ông ấy bị giết chết mất!” Quả thật, người đàn ông đáng thương coi bộ cũng gần bị ngạt thở. Jones vội chạy lại giúp sức. Đúng lúc anh chàng kia sắp trút hơi thở cuối cùng thì được Jones cứu thoát khỏi bàn tay tàn nhẫn của kẻ thù.

Người đàn ông bé nhỏ kia giàu tinh thần hăng hái hơn sức lực, cũng có đấm đá được tên kia nhiều cái đấy, nhưng tên gia nhân cũng không nỡ đánh gia chủ, mà chỉ muốn ép cho chủ ngạt thở. Đối với Jones, hắn không tỏ ra có thái độ như thế, vì vậy, thấy mình bị tay đối thủ mới này đối xử một cách thô bạo, hắn liền thụi ngay một quả vào bụng, quả đấm tuy có làm cho các khán giả tại võ đài Broughton nhìn mà sướng mắt thật đấy, nhưng kẻ xơi đấm thì không thú vị mấy tí.

Anh chàng trẻ tuổi khỏe mạnh cường tráng bị trái thôi sơn bèn nghĩ ngay tới chuyện trả nợ một cách thật hậu hĩnh, ấy thế là xảy ra một cuộc tỉ thí giữa Jones và tên hầu việc, một cuộc tỉ thí dữ dội, nhưng ngắn ngủi. Tên kia không đủ sức đọ tài với Jones, cũng như lúc nãy chủ hắn không đủ sức đọ tài với hắn.

Bây giờ, theo đúng thói quen thông thường, số mệnh mới đảo ngược việc đời sấp thành ngửa, thành thử kẻ chiến thắng lúc nãy nằm ngất lịm đi trên mặt đất, còn vị thượng lưu bị thua kia thì đã bắt đầu thở được ra hơi đủ để cảm tạ Jones đã giúp sức mình. Jones cũng đã được cô thiếu nữ đứng cạnh đó cảm ơn. Thì ra chính là cô Nancy, con gái lớn bà chủ nhà.

Lúc này tên hầu việc đã lồm cồm bò dậy, lắc đầu, nhìn Jones có vẻ biết phép lắm. Hắn nói:

“Mẹ kiếp, ông thế thì tôi không thể chơi nổi. Nếu tôi không lầm thì nhất định ông đã từng lên võ đài.”

Chúng ta cũng có thể tha thứ cho hắn về sự hiểu lầm này, vì cứ cái tài nhanh nhẹn và sức khỏe của Jones, có lẽ anh cũng xứng là đối thủ của một tay võ sĩ quyền anh loại một, và có thể đánh gục tất cả những học viên đeo đệm mặt* tốt nghiệp tại trường dạy quyền anh Broughton*.

Chủ hắn giận dữ sùi bọt mép, ra lệnh cho tên đầy tớ cút ngay lập tức. Thằng này đồng ý ngay, với điều kiện là được trả tiền công. Điều kiện ấy lập tức được thỏa mãn, thế là thằng kia được thôi việc.

Bấy giờ Nightingale, tức là vị thượng lưu trẻ tuổi mới thiết tha nài xin kẻ cứu giúp hãy uống với mình một chai rượu. Anh ta khẩn khoản mãi Jones mới nhận lời, vì nể lời nhiều hơn là vì ưa thích. Lúc này bụng dạ anh chàng đang bồn chồn, còn lòng nào mà trò chuyện. Mẹ cô Nancy và cô em gái đi xem hát nên vắng nhà, chỉ còn mình cô là đàn bà ở nhà, cô hạ cố ban cho hai người vinh dự được thừa tiếp.

Chai cốc đã bày ra mặt bàn, vị thượng lưu kia mới kể lại vì đâu mà xảy ra chuyện xô xát vừa rồi. Anh ta nói với Jones:

“Thưa ngài, tôi hy vọng ngài sẽ không vì chuyện mới rồi mà kết luận rằng tôi có thói quen đánh đập đầy tớ. Tôi xin cam đoan với ngài rằng, nếu tôi không quên thì đây là lần đầu tiên tôi phạm lỗi này. Tôi đã nhắm mắt bỏ qua cho thằng này nhiều tội đáng đánh đòn, nhưng mà nó trêu gan tôi quá chừng nên mới đến nỗi này. Sau khi ngài nghe thủng câu chuyện xảy ra tối hôm nay thì ngài sẽ thấy tôi đáng tha thứ. Chẳng là ngẫu nhiên tôi về nhà sớm hơn thường lệ mấy tiếng đồng hồ thì thấy bốn người bận chế phục ngồi đánh bài bên cạnh lò sưởi trong phòng tôi… còn tập sách Hoyle của tôi, thưa ngài… tập sách Hoyle đẹp nhất tôi mua mất một guinea, thì mở ra để trên bàn, rượu vung vãi ướt đầm trang sách hay nhất. Ngài cũng thấy đấy, thế liệu có lộn ruột không. Nhưng tôi cũng không nói gì, cứ để cho các vị khách quý ra về hết, đoạn tôi mới nhẹ nhàng trách mắng thằng này. Nó đã không tỏ vẻ gì là chú ý lắng nghe thì chớ, lại còn trâng tráo trả lời tôi rằng đầy tớ thì cũng phải giải trí như mọi người, rằng nó cũng đã ân hận về chuyện không may đã xảy ra cho cuốn sách, nhưng mà bạn bè nó, nhiều người mua sách ấy chỉ mất một shilling, và nếu tôi muốn thì cứ việc trừ một shilling vào tiền công của nó. Tôi bèn trách mắng nó bằng những lời nặng nề hơn thì thằng vô lại dám hỗn xược mà… Nói tóm lại nó dám gán cho tôi là về nhà sớm để… Tóm lại nó ăn nói bậy bạ… Nó nhắc đến tên một người thiếu nữ với cái giọng… với cái giọng làm cho tôi đâm phát khùng, và đang cơn tức giận, tôi đã đánh nó.”

Jones đáp:

“Tôi tin rằng không một ai lại trách ngài, về phần tôi, thú thực rằng nếu bị khiêu khích như ngài thì tôi cũng hành động như vậy.”

Mấy người mới ngồi được một lát thì bà mẹ và cô em gái út đi coi hát về cũng nhập bọn. Họ qua một buổi tối thật vui vẻ với nhau. Trừ Jones ra, ai nấy đều vui vẻ thực tình, mà Jones thì cũng cố sức làm ra vẻ mặt tươi tỉnh. Kể ra thì với một nửa số nhiệt tình cởi mở của mình, cộng với cái tính ngọt ngào bẩm sinh, Jones cũng đủ là một người khách đáng yêu nhất rồi. Thành thử, tuy đang rầu cả ruột mà anh chàng cũng tỏ ra được là khá dễ thương tối hôm ấy, đến nỗi lúc chia tay, người khách sang trọng trẻ tuổi kia cứ khẩn khoản xin được gặp lại. Cô Nancy cũng ra ý mến anh chàng lắm. Còn người đàn bà góa thì thấy quý mến người khách thuê nhà mới đến quá đi, bèn mời cả Jones và anh chàng kia dùng bữa điểm tâm sáng hôm sau…

Về phía mình, Jones cũng hài lòng không kém. Cô Nancy, người tuy bé nhỏ, nhưng nom thật xinh xắn, còn bà mẹ góa thì có đủ mọi cái duyên dáng có thể trang sức cho một người đàn bà tuổi xấp xỉ ngũ tuần. Vốn là một người ngây thơ nhất đời, nên bà cũng là người vui tính nhất đời. Bà không bao giờ nghĩ hoặc nói, hoặc ước mong điều gì xấu, lúc nào cũng chỉ muốn làm cho người khác vui lòng. Có thể gọi đó là điều mong ước trong trắng nhất trong mọi điều mong ước, vì hầu như không bao giờ nó không đạt được mục đích, nếu nó không bị sự giả tạo làm cho xấu xa đi. Nói tóm lại, khả năng của bà thì rất nhỏ, ấy thế mà trong thâm tâm bà lại là một người bạn nhiệt tình nhất. Bà đã là một người vợ hiền thục, và là một bà mẹ âu yếm và dịu dàng.

Vì cuốn truyện này không như những tờ báo thường đem những nết hay vẻ đẹp gán cho những con người trước đó chưa hề được nói tới mà sau cũng chả được nhắc đến nữa, cho nên bạn đọc có thể căn cứ vào đấy mà kết luận rằng người đàn bà tuyệt vời này sẽ đóng một vai trò khá quan trọng trong truyện của chúng tôi.

Jones cũng mến người khách sang trọng trẻ tuổi cùng uống rượu với mình lắm. Suy nghĩ người khách này cũng là người trung hậu, tuy có pha thêm hơi nhiều cái thói trưng diện của dân thành phố, song điều làm cho Jones thấy anh ta đáng mến là thỉnh thoảng anh ta để lộ ra một vài ý nghĩ hết sức độ lượng, nhân đạo, và đặc biệt, anh chàng nhiều lần đã tỏ ra có thái độ hết sức dửng dưng với chuyện yêu đương, về vấn đề này, người khách sang trọng trẻ tuổi bày tỏ ý kiến bằng những lời lẽ có thể gọi là rất thích hợp với một tay chăn cừu xứ Arcadia* thời cổ, nhưng khi nói ra từ miệng một vị thượng lưu lịch sự thời đại ngày nay thì nghe thật là lạ lùng. Nhưng anh ta chỉ là một sản phẩm bắt chước mà tạo hóa cũng muốn cho trở thành người tốt hơn nhiều.

CHƯƠNG VI

Chuyện xảy ra khi mọi người đang dùng điểm tâm kèm theo vài lời gợi ý về việc quản lý con gái.

Sáng hôm sau, mọi người cư xử với nhau vẫn thân mật như phút chia tay tối hôm trước. Riêng anh chàng Jones tội nghiệp thì rầu rĩ khôn tả. Anh vừa được Partridge báo rằng bà Fitzpatrick đã rời chỗ ở cũ, không sao biết được bà này đi đâu. Nghe tin, anh chàng buồn rầu lắm. Cứ nhìn nét mặt và cử chỉ cũng đủ thấy anh đang tâm thần bất định, mặc dù đã cố gắng làm ra bộ bình tĩnh.

Giống như hôm qua, bây giờ câu chuyện xoay sang vấn đề tình yêu. Nightingale lại bày tỏ những ý kiến nhiệt thành, rộng lượng và không vị lợi về vấn đề này, mà những người đàn ông khôn ngoan, chắc chắn gọi là ý kiến lãng mạn, song lại được những người đàn bà khôn ngoan và chín chắn có cảm tình hơn. Bà Miller (người ta vẫn gọi bà chủ nhà như vậy) rất tán thành những ý kiến ấy, nhưng lúc người khách trẻ tuổi hỏi ý kiến cô Nancy, thì cô gái chỉ đáp rằng cô tin là người đàn ông nói ít nhất lại có khả năng là người giàu tình cảm nhất.

Câu tán tụng rõ ràng là hướng về Jones, cho nên nếu như nó bị bỏ qua không được anh chú ý thì cũng thật đáng tiếc. Jones đáp lại bằng một câu thật lịch sự, rồi kết luận bằng một câu nói kín đáo rằng vì chính cô Nancy ít nói nên cô mới nghĩ về người khác được như vậy. Quả thật, tối hôm trước cũng như bây giờ, ít khi thấy cô mở miệng nói gì.

Bà Miller nói:

“Mẹ thật vui lòng thấy ngài đây đã có nhận xét thế. Thực tình, mẹ cũng gần chung ý kiến với ngài đây. Nhưng mà con làm sao vậy, con gái? Mẹ chưa bao giờ thấy con thay đổi như thế. Tính vui vẻ thường ngày của con đâu rồi? Thưa ngài, tôi vẫn thường gọi em nó là “con sáo bé nhỏ của mẹ”, ấy thế mà suốt tuần này, em nó không nói được lấy mươi câu.”

Đến đây, câu chuyện bị ngừng lại, vì có một chị hầu gái bước vào, tay bưng một cái bọc, nói rằng của người ta gửi cho công tử Jones. Chị nói thêm rằng người đàn ông đưa cái bọc cho chị rồi đi ngay lập tức, bảo rằng không cần đợi trả lời.

Jones thấy vậy thì hơi ngạc nhiên, bảo chắc hẳn họ lầm, nhưng chị hầu gái cứ một mực nói chị chắc chắn đúng tên tuổi như vậy. Mấy người phụ nữ đều muốn mở ngay cái bọc ra xem, cuối cùng Jones đồng ý. Cô Betsy bèn mở ra, thì thấy ở trong có một tấm áo choàng rộng che mặt, một cái mặt nạ và một tấm vé dự dạ hội giả trang.

Bây giờ Jones lại càng dứt khoát là những thứ này người ta gửi lầm cho mình. Bà Miller có ý hơi hoài nghi, nói rằng bà cũng không biết nên nghĩ sao. Lúc Nightingale được hỏi ý kiến, thì anh ta trả lời khác hẳn:

“Tôi chỉ có thể kết luận được rằng ngài là một người đàn ông rất hạnh phúc. Tôi tin chắc những thứ này là của một quý bà, quý cô nào đó gửi cho ngài, mà ngài sẽ có hạnh phúc được gặp người ấy trong buổi dạ hội giả trang.”

Jones vốn không có tính tự cao tự đại đến mức có một sự tưởng tượng đầy thú vị đến như vậy. Bà Miller cũng không đồng tình lắm với ý kiến Nightingale đưa ra. Mãi tới lúc cô Nancy nhấc tấm áo choàng lên, thì thấy từ trong ống tay áo rơi ra một mảnh giấy có biên mấy chữ:

Gửi công tử Jones.

Bà chúa của tiên nga gửi công tử cái này,

Chớ sử dụng ân huệ của bà một cách không đúng đắn.

Lúc ấy, bà Miller và cô Nancy mới công nhận là Nightingale nói đúng, ngay chính Jones cũng hầu như bị thuyết phục phải công nhận ý kiến ấy. Anh nghĩ rằng ngoài bà Fitzpatrick ra, chẳng ai biết được chỗ mình ở, cho nên anh bắt đầu nảy ra niềm hy vọng hay là bà ta gửi mảnh giấy này, và mình có thể được thấy mặt Sophia chăng. Đã hẳn là niềm hy vọng ấy không có cơ sở gì vững vàng, nhưng cứ xem thái độ của bà Fitzpatrick đã không chịu cho Jones gặp mặt lại rời bỏ chỗ ở cũ, thì cũng rất là kì quái, khó hiểu, thành thử anh cũng mong manh hy vọng rất có thể bà định tâm giúp mình trong việc này theo một lối đặc biệt, chứ không thích hành động theo phương pháp thông thường (trước kia Jones đã nghe nói bà này tâm tính rất hay có những phút cao hứng). Nói thực ra thì từ một việc ngẫu nhiên không bình thường, lạ lùng như thế, cũng khó kết luận được điều gì chắc chắn, cho nên Jones tha hồ để cho trí tưởng tượng của mình phỏng đoán thế nào tùy thích. Bẩm sinh tính tình Jones lại dễ bị kích động, nên nhân dịp này anh chàng bèn cho phép trí tưởng tượng tạo ra hàng nghìn ý nghĩ chủ quan hỗ trợ thuận lợi cho niềm hy vọng tối hôm ấy sẽ được gặp mặt cô Sophia thân yêu của mình.

Hỡi bạn đọc, nếu bạn có mong ước điều gì tốt cho tôi thì tôi sẽ xin trả nợ lại đầy đủ, bằng cách mong ước cho bạn có được một tâm hồn dễ bị kích động như thế, bởi vì tôi đã từng được đọc nhiều, lại đã từng suy nghĩ nhiều về vấn đề hạnh phúc, là vấn đề đã được nhiều cây bút lớn đề cập tới, tôi hầu như có khuynh hướng muốn khẳng định rằng hạnh phúc là ở chỗ có các tính tình nói trên. Có nó thì có thể nói được là chúng ta đã vượt ra ngoài vòng cương tỏa một số mệnh, không cần số mệnh giúp đỡ mà vẫn được sung sướng như thường. Quả thật, những cảm giác khoái lạc đem lại cho ta nhiều sự kiên định, chung thủy cũng như mạnh mẽ hơn rất nhiều so với những cảm giác mà vị nữ thần mù quáng kia ban cho ta, bởi vì tạo hóa khôn ngoan đã sắp đặt cho trong hết thảy mọi sự hưởng thụ thực sự của chúng ta đều có pha trộn một cảm giác chán chường và rã rời nào đó, sợ rằng những sự hưởng thụ kia lôi cuốn chúng ta đi, để rồi chúng ta bị dừng lại, thôi không được theo đuổi hưởng thụ thêm nữa. Cho nên tôi tin chắc rằng theo cách nhìn ấy, chúng ta có thể thấy vị chưởng lý tối cao pháp đình tương lai trong tưởng tượng lúc vừa mới được bổ làm luật sư, vị tổng giám mục lúc còn bận áo dài đen, ngài thủ tướng lúc còn đứng hàng cuối cùng trong phe đối lập, tất cả đều thực sự sung sướng hơn là những người hiện đã nắm trong tay mọi quyền hành và lợi lộc do những chức vụ kia ban cho.

Vậy là Jones quyết định tối hôm ấy đi dự buổi dạ hội giả trang, Nightingale ngỏ ý sẵn sàng dẫn Jones đến. Vị thượng lưu trẻ tuổi này cũng tặng cô Nancy và bà mẹ vé dự dạ hội, nhưng bà không chịu nhận. Bà nói rằng bà không tin rằng một cuộc dạ hội giả trang có hại đến mức như một số người vẫn tưởng, nhưng theo bà thì những thú giải trí kì quái như thế chỉ hợp với những người sang trọng, giàu có, chứ không hợp với những thiếu nữ còn phải vất vả kiếm sống, may lắm cũng chỉ dám hy vọng lấy được một người buôn bán khá giả làm chồng.

Nightingale vội kêu lên:

“Lấy một người buôn bán! Bà chớ có đánh giá cô Nancy của tôi quá thấp đi. So với giá trị của cô ấy thì trên đời này không có người đàn ông quý phái nào hơn được.”

Bà Miller đáp:

“Ôi chao! Anh Nightingale ạ, anh đừng nhồi vào đầu con gái tôi những ý nghĩ viển vông ấy làm gì. Nhưng ví thử nó có may mắn (bà mẹ vừa nói vừa cười khuẩy) tìm được một người thượng lưu biết suy nghĩ như anh, thì tôi hy vọng rằng nó sẽ biết đền đáp lại tấm lòng rộng lượng của người ta một cách xứng đáng hơn là để tâm trí vào những thú vui ngông cuồng kiểu ấy. Kể ra các cô thiếu nữ khuê các đem theo về nhà chồng tài sản lớn của họ thì cũng có chút quyền đòi được tiêu pha phần của cải thuộc về họ chứ. Về vấn đề này, tôi được nghe có vị thượng lưu nói rằng, đôi khi đàn ông lấy vợ nghèo lại hóa ra có lợi hơn là lấy vợ giàu. Nhưng mà thôi, mặc hai đứa con gái nhà tôi muốn lấy ai thì lấy. Tôi sẽ cố gắng dạy bảo các em nó phải làm cho chồng biết hạnh phúc. Cho nên tôi mong rằng từ nay, khỏi phải nghe nhắc tới cuộc dạ hội giả trang nào nữa. Tôi chắc Nancy là một đứa con gái biết nghĩ, nó sẽ chẳng đi đâu. Hẳn nó còn nhớ năm ngoái anh đưa nó đến đấy, mà rồi đầu óc nó đâm mụ mẫm ra, đến một tháng sau vẫn chưa tỉnh táo lại mà nghĩ đến chuyện khâu vá.”

Cô Nancy trút ra một tiếng thở dài nhẹ, hình như có ý kín đáo biểu lộ thái độ không lấy gì làm tán thành lắm ý kiến của bà mẹ, nhưng cô không dám ra mặt phản đối. Người đàn bà quý hóa này rất thương yêu con cái, nên bà vẫn giữ được tất cả cái uy quyền của bậc làm cha mẹ. Con cái muốn gì bà cũng bằng lòng, bà chỉ cấm đoán những việc gì bà sợ sẽ làm hại đến hạnh phúc của chúng sau này, cho nên bà không bao giờ chịu cho con cái cưỡng lại, hoặc bàn cãi về những mệnh lệnh xuất phát từ nỗi sợ hãi ấy. Người đàn ông trẻ tuổi thuê nhà ở đây đã hai năm trời, biết rõ tính bà, cho nên thấy bà từ chối, anh ta cũng nghe theo ngay. Mỗi lúc Nightingale một cảm thấy yêu mến Jones hơn. Ngày hôm ấy, anh ta cứ nhất định mời Jones cùng ăn trưa với mình tại quán rượu và ngỏ ý muốn giới thiệu Jones với người bạn quen tại đó. Nhưng Jones xin kiếu, lấy cớ rằng “quần áo của mình chưa được gửi tới đây”.

Tình thực mà nói Jones hiện đang lâm vào một hoàn cảnh mà một bậc phong lưu công tử sang trọng hơn anh nhiều đôi khi cũng không tránh khỏi. Nói tóm lại là anh chàng không còn một xu dính túi. Chỉ có các nhà triết học thời cổ lâm vào cảnh ngộ này mới nổi tiếng, chứ không phải là những người đàn ông khôn ngoan sống ở Lombard, hoặc những người hay đi lại tiệm trà White. Và có lẽ một trong những lý do khiến cho các nhà triết học kia bị miệt thị tại phố Lombard và tiệm trà nói trên, chính là vì họ đã coi có cái túi rỗng không là một vinh dự lớn lao.

Nếu như cái ý kiến cổ lỗ cho rằng con người ta có thể sống một cách thoải mái chỉ với đạo đức mà thôi là một điều sai lầm hiển nhiên như người đàn ông khôn ngoan vừa nói ở trên tự nhận là đã khám phá ra, thì tôi e rằng người ta có thể sống vì tình yêu được, cũng sai lầm không kém. Bởi vì dẫu rằng tình yêu có thể cung cấp cho một vài giác quan hoặc dục vọng nào đó của ta những bữa ăn tuyệt ngon đến đâu đi nữa, nhưng hiển nhiên là nó không thể cung cấp một bữa ăn nào cho những giác quan và dục vọng khác. Bởi thế, những ai đặt quá nhiều lòng tin vào các ông văn sĩ ấy, khi tỉnh ngộ biết mình lầm thì đã quá muộn, mới thấy rằng tình yêu chẳng thể làm dịu cơn đói, cũng như một đóa hoa hồng chẳng thể làm cho ta khoái tai, hoặc một cây vĩ cầm chẳng thể thỏa mãn được khứu giác vậy.

Tình yêu đã bày ra trước mặt Jones đủ mọi thứ cao lương mỹ vị, tức là niềm hy vọng được gặp mặt Sophia trong cuộc dạ hội giả trang. Sự mơ tưởng của anh hoàn toàn thiếu cơ sở vững chắc, nhưng suốt ngày hôm ấy Jones vẫn thưởng thức no say những món cao lương mỹ vị kia. Ấy thế mà trời vừa tối, anh chàng đã bắt đầu thấy thèm mấy thứ đồ ăn thuộc loại thô hơn. Do trực giác, Partridge khám phá ra điều đó, bèn nhân cơ hội đưa ra vài câu nói xa xôi ám chỉ tờ ngân phiếu. Thấy Jones tỏ vẻ khinh bỉ gạt đi, bác bèn thu hết can đảm một lần nữa khuyên Jones trở về với ông Allworthy.

Jones nói:

“Bác Partridge ơi, bác không thể nào nhìn thấy rõ cái số phận của tôi nó đang cùng khốn đến thế nào bằng chính tôi. Và tôi bắt đầu thật tình hối hận về việc đã để cho bác rời bỏ một cuộc sống ổn định để đi theo tôi. Tuy nhiên bây giờ tôi nhất định khuyên bác nên quay về. Vì bác đã có lòng tốt chịu đựng nhiều phí tổn và vất vả vì tôi, thì đây, tôi muốn rằng tất cả chỗ quần áo của tôi còn để lại nhờ bác giữ, bác hãy coi là của bác. Tôi rất ân hận không thể trả ơn bác bằng cách nào khác.”

Jones nói những lời ấy với giọng nói cực kì xúc động khiến cho bác Partridge vốn là người mà trong các thói xấu của mình không có cái tính nhẫn tâm và tồi tệ nên đã phải khóc òa lên. Bác thề rằng chẳng bao giờ lại bỏ mặc Jones trong cơn khốn quẫn, đoạn lại hết sức tha thiết khuyên Jones nên trở về nhà. Bác nói:

“Công tử ơi, hãy vì Chúa mà xét thử coi, công tử làm gì bây giờ? Ở thành phố này không có tiền, công tử làm sao mà sống nổi? Thôi, công tử muốn làm gì thì làm, muốn đi đâu thì đi, tôi đã quyết định không lìa bỏ công tử… Nhưng xin công tử hãy xét xem… xin công tử hãy vì chính bản thân mình mà suy nghĩ lại xem, và tôi chắc chắn rằng lương tri sẽ khuyên công tử quay trở về nhà.”

Jones đáp:

“Tôi đã bảo bác bao nhiêu lần rằng tôi không còn nhà nào để mà trở về. Nếu như tôi còn lấy một chút hy vọng được ngài Allworthy mở cửa đón nhận, thì tôi chẳng cần chờ đến lúc khốn cực mới nghĩ đến chuyện quay trở về. Trên đời này, chẳng còn lý do nào khác kìm giữ tôi được lấy một phút không cho bay ngay về gặp người, nhưng than ôi, tôi đã bị người vĩnh viễn từ bỏ rồi. Câu cuối cùng người nói… Ôi, Partridge ơi, tôi còn nghe văng vẳng bên tai câu nói cuối cùng khi người đưa cho tôi một món tiền bao nhiêu tôi cũng chẳng rõ, nhưng chắc chắn là một món tiền lớn lắm… Câu cuối cùng người nói là: “Ta đã quyết định từ ngày hôm nay trở đi, không vì bất cứ lý do gì mà ta còn trò chuyện với ngươi nữa.””

Đến đây, Jones xúc động quá, nghẹn lời, cũng như Partridge vì ngạc nhiên mà không nói được nữa. Nhưng lát sau, bác đã lấy lại ngay được khả năng ngôn ngữ. Rào đón xong mấy lời vắn tắt ngỏ ý tính mình vốn không ưa tọc mạch, bác mới hỏi xem Jones nói một món tiền lớn nghĩa là thế nào - anh không rõ món tiền ấy là bao nhiêu - và bây giờ nó ra sao.

Về cả hai điểm ấy, bác đều được thỏa mãn, và sắp sửa lên tiếng bình phẩm thì phải ngừng lại. Nightingale cho người vào mời Jones lại chơi tại phòng riêng của anh ta.

Lúc hai vị công tử đã trang điểm xong để đi dự dạ hội giả trang, và Nightingale đã ra lệnh đi gọi xe, thì một trường hợp khốn quẫn xảy ra cho Jones, mà xem ra có vẻ rất tức cười đối với nhiều bạn đọc. Đó là làm sao có được một shilling bây giờ. Nhưng nếu các bạn đọc nhớ lại một chút xem chính họ từng đã cảm thấy thế nào, khi họ thiếu một nghìn đồng bảng, hoặc có lẽ chỉ là mười đồng, hai mươi đồng thôi, để thực hiện một kế hoạch ưa thích nào đó, thì họ sẽ có một ý niệm đầy đủ về cảm tưởng của Jones lúc này. Cho nên anh đành phải hỏi vay bác Partridge, đó là món tiền đầu tiên Jones bằng lòng cho Partridge ứng ra, và anh cũng định bụng đó là số tiền cuối cùng con người tội nghiệp kia phải ứng ra cho mình tiêu.

Nói thực ra thì gần đây Partridge cũng không hề mời Jones tiêu tiền của mình. Chẳng hiểu bác muốn cho tờ ngân phiếu kia can thiệp vào hay muốn để cho sự khốn cùng thuyết phục Jones quay về nhà, hay vì một dụng ý nào khác, tôi không dám cả quyết.

CHƯƠNG VII

Gồm toàn bộ những sự hài hước của một cuộc dạ hội giả trang.

Hai người khách của chúng ta đã tới ngôi đền, nơi Heydegger, vị Arbiter Deliciarum vĩ đại, vị tu sĩ tối cao của khoái lạc đang ngự, và cũng giống như các tu sĩ ngoại đạo khác, lão lừa bịp bọn giáo đồ của mình bằng cách nói dối rằng nơi đây có vị thần, mà thực ra chẳng có thần thánh nào hết.

Nightingale lượn quanh một vài vòng cùng Jones rồi để anh trở lại, còn mình thì đi với một người đàn bà, anh ta nói:

“Bây giờ ngài tới đây, ngài phải sục sạo tìm cho ra con mồi của ngài.”

Jones bắt đầu hy vọng Sophia hẳn cũng có mặt. Tinh thần anh phấn chấn lên vì mối hy vọng ấy nhiều hơn là vì ánh sáng đèn, vì âm nhạc, hoặc vì đông khách dự dạ hội, mặc dầu đó là những thứ thuốc giải sầu rất công hiệu. Anh bèn đến gần bắt chuyện tất cả những người đàn bà nào mà anh thấy có dáng vẻ, điệu bộ giống vị thiên thần của mình. Anh cố tìm những câu ý vị nói với họ cốt buộc họ trả lời, hòng được nghe cái giọng mà anh cho rằng anh không thể lầm được. Một vài người đàn bà đáp lại bằng một câu hỏi, giọng the thé: “Ngài có biết tôi là ai không?” Đa số trả lời: “Thưa ngài, tôi không biết ngài là ai”, và họ không nói gì hơn. Một vài người gọi Jones là anh chàng hỗn xược, có người không nói năng gì. Vài người bảo: “Thực tình tôi không nhận ra giọng nói của ngài và tôi không có gì để nói với ngài hết.” Nhiều bà ngọt ngào đáp lời anh như anh mong muốn, nhưng vẫn không phải là giọng nói anh thiết tha mong muốn được nghe.

Jones bắt chuyện với một người đàn bà nói với mình thật ngọt ngào (người này bận trang phục đóng giả một cô gái chăn cừu) thì có một bà khoác áo choàng che nửa mặt tiến đến vỗ vai anh, đồng thời thì thầm vào tai thế này:

“Nếu ngài nói chuyện thêm tí nữa với con đĩ này thì tôi sẽ mách cô Western đấy.”

Vừa nhắc đến tên cô Sophia, Jones lập tức rời bỏ người đàn bà kia, bám lấy cái bà bận áo choàng mà van vỉ, nài xin bà ta chỉ hộ mình cô thiếu nữ bà ta vừa nhắc đến tên, nếu cô có mặt trong buổi dạ hội.

Người đeo mặt nạ không nói năng gì, vội vã đi mãi đến cuối gian phòng ở phía trong cùng, đoạn không trả lời, ngồi xuống nói cảm thấy mệt. Jones ngồi xuống bên cạnh, và ra sức nài xin. Cuối cùng, bà ta lạnh lùng đáp:

“Tôi ngỡ Jones công tử vẫn là một tình lang tinh ý, chẳng có cách giả trang nào che nổi mắt công tử.”

Jones sốt sắng hỏi lại:

“Vậy ra cô ấy hiện ở đây, thưa bà?”

Người đàn bà kia đáp:

“Im nào, kẻo người ta để ý… Tôi xin lấy danh dự cam đoan với ngài rằng cô Western không có ở đây.”

Lúc này Jones đã bỏ mặt nạ cầm tay, cứ thiết tha nài xin người đàn bà kia mách cho mình biết có thể tìm thấy Sophia ở đâu. Không được bà ta trả lời thẳng, anh mới nhẹ nhàng trách bà ta đã làm cho mình lỡ hẹn hôm trước, rồi kết luận:

“Thưa bà chúa tiên nga của tôi, tôi thừa biết bà chúa là ai, dù rằng bà đã giả vờ đổi giọng nói. Bà Fitzpatrick ơi, bà làm cho tôi đau khổ để vui đùa như thế thì hơi độc ác đấy.”

Người đeo mặt nạ đáp:

“Ngài đã khéo đoán trúng tôi là ai, nhưng tôi vẫn cứ phải nói bằng cái giọng vừa rồi để cho người khác khỏi biết Quý ngài nghĩ rằng tôi đối với cô em họ lại tệ đến nỗi nhúng tay vào giúp cho cuộc tình duyên của hai người cứ tiến triển, để thế nào cũng kết thúc bằng sự tàn hại của cả hai bên cô cậu hay sao? Vả lại, tôi cam đoan với ngài rằng cô em họ tôi không rồ dại gì mà ưng cho mình bị tàn hại đâu, nếu như ngài rắp tâm quyến rũ em nó vào con đường ấy, như một kẻ tử thù.”

Jones nói:

“Hỡi ôi! Thưa bà, bà gọi tôi là kẻ thù của Sophia thì thật là không hiểu nỗi lòng tôi một chút nào.”

Bà ta trả lời:

“Ngài cũng công nhận rằng gây ra sự tàn hại cho ai tức là kẻ thù của người ấy chứ, và khi cũng do hành động ấy mà mình chủ động gây ra sự tàn hại chắc chắn cho mình thì chẳng phải là điên cuồng, ngu dại và tội lỗi là gì? Hiện giờ thì cô em họ tôi có rất ít tiền, ngoài số tiền ông thân sinh ra em nó sẽ cho sau này. Rất ít đối với người sang trọng như em nó… ngài đã biết ông ấy, và ngài cũng rõ hoàn cảnh của chính ngài.”

Jones thề rằng mình không hề có ý định như vậy đối với Sophia, rằng thà anh chịu chết bất đắc kỳ tử chứ không đời nào đem hy sinh quyền lợi của Sophia cho những đòi hỏi của mình. Jones nói anh cũng biết mình không xứng đáng với Sophia về mọi mặt, rằng đã từ lâu, anh đã quyết định từ bỏ mộng tưởng khao khát kia rồi, nhưng có một vài việc ngẫu nhiên xảy ra khiến anh muốn gặp mặt cô thêm lần nữa. Sau đó, anh hứa sẽ vĩnh viễn giã từ cô. Đoạn, anh kết luận:

“Không đâu, thưa bà, tình yêu của tôi không phải thứ tình cảm thấp kém, chỉ tìm sự thỏa mãn cho bản thân mà làm phương hại tới điều thân yêu nhất của người tình, tôi sẵn lòng hy sinh tất cả mọi thứ để có được Sophia, nhưng chỉ là Sophia thôi.”

Bạn đọc có thể đã có ý nghĩ không lấy gì làm đẹp đẽ lắm về đức hạnh của người đàn bà đeo mặt nạ, và rất có thể sau này bà ta sẽ tỏ ra không xứng đáng với một trong những tính cách hàng đầu của giới phụ nữ, song có điều rõ ràng là những ý kiến cao thượng kia của anh chàng đã gây cho bà ta một ấn tượng mạnh mẽ, và góp phần lớn làm cho mối cảm tình bà ta sẵn có đối với chàng trẻ tuổi của chúng ta thêm gia tăng.

Yên lặng một lúc, người đàn bà mới nói bà ta cũng không thấy việc Jones mơ tưởng Sophia giống như một việc chơi trèo cho lắm, bà ta chỉ cho là anh dại dột thôi. Bà ta nói:

“Đối với thanh niên thường không bao giờ có những khát vọng quá cao xa. Tôi yêu những cao vọng ở người thanh niên, tôi muốn ngài cũng trau dồi cho mình có cao vọng càng nhiều càng tốt. Có lẽ, ngài sẽ thành công với những người hơn ngài rất nhiều về tài sản, mà tôi tin chắc chắn rằng có những người đàn bà… nhưng mà thôi, ngài Jones ạ, ngài có nghĩ rằng tôi là hạng người lạ lùng nên mới khuyên một người đàn ông như vậy mà người đàn ông ấy tôi mới quen biết qua loa, và tôi cũng chưa có mấy lý do để ưng ý về thái độ đối xử với tôi?”

Jones bèn tạ lỗi, ngỏ ý hy vọng mình đã không nói điều gì đáng phật ý về cô em họ của bà ta. Người đàn bà đeo mặt nạ đáp:

“Thế ra ngài cũng chưa sành lắm về phụ nữ. Ngài nên biết còn gì khiến cho một người đàn bà phật ý bằng cứ bắt họ nghe chuyện mình say mê người đàn bà khác? Nếu bà chúa tiên nga có ý kiến đúng đắn hơn về sự phong nhã của ngài, thì chưa chắc bà ấy đã cho mời ngài đến gặp mặt trong một buổi dạ hội giả trang.”

Chưa bao giờ Jones lại ít muốn chuyện yêu đương như lúc này, song anh chàng vẫn coi sự phong nhã với phụ nữ là nguyên tắc xử thế của mình, lại tự coi là có nhiệm vụ nhận một lời thách thức yêu đương như một lời thách thức đọ sức. Vả lại, chính vì tình yêu đối với Sophia mà anh càng cần giữ mối giao hảo với người đàn bà này. Jones vẫn yên trí bà ta có thể đưa mình tới gặp Sophia.

Cho nên anh chàng mới đáp lại lời lẽ của người đàn bà kia bằng một câu trả lời nồng nhiệt. Vừa lúc ấy, một người đeo mặt nạ đóng giả một bà già tiến lại gần họ. Người đeo mặt nạ mới đến này thuộc loại các bà đến dự dạ hội giả trang chỉ cốt cho hả cái thói xấu của mình, bằng cách bảo cho mọi người biết những sự thực tàn nhẫn, và như người ta vẫn nói, kiếm mọi cách phá hoại cuộc vui của thiên hạ. Vậy nên khi bà này ngó thấy bạn mình mà bà biết rõ ràng, cùng Jones chuyện trò thân mật với nhau ở một góc phòng, bèn kết luận rằng muốn thỏa mãn cái thói xấu của bà thì chẳng còn cách nào tốt hơn là đến cắt đứt câu chuyện giữa hai người. Bà ta bèn tấn công họ, và chỉ lát sau, lôi được họ ra khỏi chỗ ngồi kín đáo lúc nãy. Nhưng bà ta vẫn chưa bằng lòng. Thấy hai người tìm cách lảng tránh ra chỗ nào là bà ta bám theo ra chỗ ấy. Mãi tới khi Nightingale thấy bạn mình khổ sở quá, bèn tới cứu viện và lôi kéo mụ già kia vào một cuộc theo đuổi khác.

Trong lúc Jones và cái bà đeo mặt nạ của anh cùng đi dạo trong phòng dạ hội để tìm cách tống khứ kẻ trêu cợt họ, anh nhận thấy người đàn bà cùng đi với mình nói năng với nhiều người đeo mặt nạ khác với vẻ tự nhiên, quen thuộc, như thể họ không hề đeo mặt nạ. Thấy vậy, anh không thể không tỏ ý ngạc nhiên, hỏi:

“Thưa bà, bà có tài đoán người giả trang giỏi quá!”

Người đàn bà kia đáp:

“Ngài không thể tưởng tượng được cái gì lại vô vị và trẻ con hơn là một cuộc dạ hội giả trang trong giới thượng lưu quý phái.

Ở đây, họ quen nhẵn mặt nhau chẳng khác gì lúc họ gặp nhau tại một phòng khách hay trong một cuộc hội họp. Mà cũng không một người đàn bà có địa vị nào lại trò chuyện với người đàn ông họ không quen biết bao giờ. Tóm lại, đa số những người ngài thấy có mặt ở đây thường giết thì giờ ở hội này hơn là ở bất cứ nơi nào khác, và nói chung khi ra về, họ còn mệt hơn cả sau khi phải nghe một bài thuyết giáo tràng giang đại hải. Tình thực, tôi cũng đang bắt đầu lâm vào tình trạng ấy và nếu như tôi có cái năng khiếu dự đoán nào đó, thì ngài cũng không được hài lòng gì hơn lắm đâu. Tôi nói thật đấy, nếu vì ngài mà tôi phải về nhà thì hầu như đó là một việc từ thiện đối với tôi cơ đấy.”

Jones trả lời:

“Tôi chỉ biết có một việc từ thiện tương đương tức là xin bà cho phép tôi được theo hầu về quý xá.”

Người đàn bà nói:

“Ngài nghĩ về tôi cũng lạ đấy. Ngài tưởng mới biết nhau có thế, mà tôi đã để ngài bước vào nhà tôi giữa đêm hôm thế này sao? Tôi đồ chừng ngài gán cho tấm tình bạn của tôi đối với cô em họ một dụng tâm gì khác đây. Ngài cứ thật thà thú nhận đi. Ngài có cho cuộc hội kiến có sắp đặt này không hơn gì lắm một cuộc hò hẹn không? Ngài Jones, chắc ngài quen với những cuộc chinh phục thế này lắm nhỉ?”

Jones đáp:

“Thưa bà, tôi không quen chịu khuất phục trong những cuộc chinh phục đột ngột như thế này đâu, song vì bà đã đột kích mà chiếm được trái tim tôi, cho nên phần còn lại của cơ thể tôi cũng có quyền đi theo, do đó, bà phải thứ lỗi cho tôi nếu như tôi quyết định cứ đi theo hầu bà đến bất cứ nơi nào bà đi.”

Jones kèm theo câu nói bằng một vài cử chỉ thích hợp. Thấy vậy, bà kia trách móc nhẹ nhàng, nói rằng sàm sỡ với nhau thế, sợ người ta để ý. Đoạn bà bảo anh chàng:

“Tôi sắp đi dùng bữa tối với một người bạn quen. Tôi hy vọng ngài sẽ không đi theo, vì ngài đi theo thì người ta sẽ coi tôi là một hạng người kì quái. Bạn tôi không phải là người khắt khe, nhưng tôi vẫn cứ hy vọng ngài đừng đi theo làm gì. Quả tình, nếu ngài cứ đi theo tôi cũng không biết nói thế nào.”

Ngay sau đó, người đàn bà rời khỏi cuộc dạ hội giả trang. Jones vẫn cứ đi theo, tuy vừa bị bà ta nghiêm khắc cấm đoán. Bây giờ anh bị lâm vào cái thế tiến thoái lưỡng nan như chúng tôi đã nói ở trên, tức là thiếu một đồng shilling, mà cũng không thể vay được ai như lúc trước đã giải quyết. Anh bèn cứ bạo dạn mà đi bộ theo cái kiệu của người đàn bà kia. Thế là bị tất cả những tên phu cáng đứng đấy la ó rầm rĩ. Bọn này láu cá cứ rình cơ hội làm xấu mặt những ai cuốc bộ bên cạnh những người sang trọng. Cũng may những người khách xem trong rạp Opera lúc này còn đang bận tíu tít rời khỏi chỗ để xe. Vào giờ này tức là đã khuya, Jones cũng không gặp nhiều người cùng tầng lớp với mình ngoài đường phố. Đi đường, anh chàng cũng không gặp sự gì phiền nhiễu với bộ y phục mà vào lúc khác ắt đã kéo một đám đông người tò mò đi theo sau lưng.

Chiếc kiệu chở người đàn bà dừng lại tại một phố cách công viên Hanover không xa. Một cánh cửa lập tức mở ra. Phu khiêng cáng vào ngay, chẳng đôi hồi gì hết, Jones cũng bước vào theo.

Thế là Jones và người đàn bà cùng đi đang ở trong một gian phòng trang hoàng rất đẹp và rất ấm cúng, vẫn với giọng nói trong cuộc dạ hội giả trang, người đàn bà bảo bà ta rất lấy làm ngạc nhiên về người bạn, ông ta đã quên khuấy buổi hẹn. Bà ta tỏ ý bực mình hết sức, sau đó, đột nhiên lại tỏ ý băn khoăn về Jones. Bà ta bảo Jones rằng nếu thiên hạ thấy chỉ có hai người ở trong nhà vào lúc giữa đêm hôm thế này, liệu họ sẽ nghĩ sao? Jones không trả lời câu hỏi quan trọng ấy, mà cứ nằng nặc đòi bà ta bỏ mặt nạ ra. Cuối cùng, bà ta ưng thuận, thì không thấy bà Fitzpatrick đâu, mà lại thấy chính Bellaston phu nhân xuất hiện.

Kể lại cuộc trò chuyện riêng giữa hai người sau đó, chỉ gồm toàn những chuyện thông thường và nhảm nhí cũng tẻ nhạt lắm, nó kéo dài từ hai giờ đêm đến sáu giờ sáng. Chỉ cần nói một điều có dính dáng đến câu chuyện của chúng ta. Ấy là Bellaston phu nhân hứa sẽ cố gắng tìm cho ra chỗ Sophia ở, và trong ít ngày tới sẽ để Jones được gặp mặt cô với điều kiện, khi ấy, Jones sẽ phải chào từ biệt Sophia. Hai bên thỏa thuận xong xuôi về điểm này, và ấn định sẽ gặp nhau một lần thứ hai vào tối hôm ấy và cũng ở chỗ này, đoạn chia tay nhau. Phu nhân quay về nhà riêng, còn Jones cũng trở lại nhà trọ.

CHƯƠNG VIII

Gồm một cảnh tượng đau khổ, mà đa số bạn đọc sẽ thấy có vẻ đặc biệt lạ lùng.

Jones ngủ được vài giờ đồng hồ, đã lại sức, bèn cho gọi Partridge lên, trao cho bác một tờ giấy bạc năm mươi đồng bảng, ra lệnh cho bác đi đổi lấy tiền lẻ. Partridge cầm tờ giấy bạc, mắt sáng lên, nhưng ngẫm nghĩ thêm một chút, bác bỗng nảy ra một điều nghi ngờ không có lợi lắm cho danh dự của cậu chủ. Lại nữa, cái ý nghĩ đáng sợ về một cuộc dạ hội giả trang, tấm áo giả trang chủ bác mặc lúc đi cũng như khi về, rồi chủ bác lại đi vắng suốt đêm, tất cả những điều ấy càng khiến cho bác nghi ngờ tợn. Nói trắng ra, bác thấy chỉ có một cách duy nhất là ăn cắp thì mới có được tấm giấy bạc kia. Mà phải thú nhận rằng bạn đọc cũng khó lòng tìm ra được một nguồn gốc khác, trừ phi bạn ngờ rằng nhờ tấm lòng rộng lượng của Bellaston phu nhân mà Jones đã có số tiền ấy.

Cho nên để thanh minh cho danh dự của Jones công tử, và cũng để tỏ ra công bằng với sự hào phóng của phu nhân, xin nói rằng quả thực Jones đã nhận số tiền ấy của bà ta, mặc dù bà ta không đóng góp nhiều lắm vào những quỹ từ thiện thời đó, thí dụ như để xây nhà thương chẳng hạn, song cũng không phải bà ta hoàn toàn thiếu cái đức tính rất ngoan đạo kia. Phu nhân Bellaston nghĩ (tôi cho nghĩ như vậy là chí phải) một chàng trẻ tuổi lịch sự, mà trong túi lại không có lấy một đồng xu, thì cũng không phải là một đối tượng không thích hợp của đức tính kia.

Hôm ấy, bà Miller mời Jones và Nightingale dùng bữa trưa. Đúng giờ đã định, hai vị công tử, hai cô con gái đã có mặt tại phòng khách. Họ đợi từ ba giờ, mãi tới năm giờ mới thấy bà Miller quý hóa trở về. Bà có việc vừa phải đi ra khỏi thành phố để thăm một người bà con. Lúc trở về, bà kể lại chuyện về người ấy thế này:

“Thưa hai ngài, tôi hy vọng hai ngài sẽ tha lỗi cho tôi vì đã để hai ngài phải chờ đợi, điều mà tôi tin chắc, nếu các ngài biết rõ lý do… Chẳng là tôi vừa đi thăm một cô cháu họ cách đây sáu dặm, đang nằm cữ… Đó nên được coi là một lời cảnh cáo cho những kẻ lấy nhau vụng trộm (vừa nói, bà vừa nhìn hai cô con gái). Trên đời này không thể có hạnh phúc, nếu không kiếm được đủ ăn. Nancy ạ, mẹ làm sao mà tả lại được hoàn cảnh của chị họ con khổ cực thế nào. Mới ở cữ chưa đầy một tuần, thế mà trong thời tiết này, nó phải ở trong một cái phòng lạnh ngắt, giường màn chẳng có chi hết, trong nhà không có lấy một xẻng than để đốt lò sưởi. Đứa con trai thứ hai, thằng bé kháu khỉnh quá, bị viêm họng nằm cùng giường với mẹ, trong nhà không còn giường nào khác. Thằng Tommy tội nghiệp! Nancy ạ, mẹ tin rằng con sẽ không còn được gặp thằng cháu yêu quý nữa đâu, nó ốm nặng lắm. Mấy đứa khác thì khỏe mạnh cả. Nhưng con Molly, mẹ sợ rằng rồi nó cũng đến ốm mất, mà nó mới có mười ba tuổi đầu. Thế mà, anh Nightingale ạ, đời tôi chưa bao giờ thấy ai chăm sóc người ốm giỏi hơn nó. Nó trông nom cả mẹ và em trai. Mà điều kỳ lạ ở con bé mới tí tuổi đầu ấy là nó cứ vui vẻ với mẹ nó như không. Có điều, anh Nightingale ạ, tôi đã nhìn thấy nó quay mặt đi, dấm dúi chùi nước mắt.”

Nói đến đây, bà Miller cũng khóc, thành thử phải ngừng lại và tôi tin rằng tất cả những người có mặt ai cũng phải khóc như bà. Lát sau, đã nguôi nguôi, bà kể tiếp:

“Trong hoàn cảnh khốn cùng này, người mẹ vẫn bình tĩnh một cách ngạc nhiên. Nó lo nhất là thằng con trai lỡ có mệnh hệ làm sao, vậy mà vì thương chồng nó vẫn cố gắng không để lộ một tí gì ra ngoài mặt. Tuy vậy, cũng có lúc đau khổ quá, nó cố gắng cũng không giữ nổi. Xưa nay, nó vẫn cưng thằng bé này một cách quá đáng, mà thằng nhỏ cũng xinh xắn ngoan ngoãn đáo để. Quả tình, đời tôi chưa bao giờ xúc động bằng lúc tôi nghe một thằng bé khốn khổ mới chưa đầy bảy tuổi đầu van xin mẹ nó đừng buồn nữa, lúc mẹ nó khóc, nước mắt ướt đẫm người nó. Thằng bé nói: “Mẹ ơi, con không chết đâu. Con tin Chúa sẽ không bắt Tommy của mẹ đi đâu. Trên thiên đường đẹp mấy cũng mặc kệ, con cứ ở đây với mẹ và bố dù phải chết đói đi nữa, chứ nhất định con không đi đâu hết.” Xin hai ngài tha lỗi cho, tôi không sao cầm được nước mắt (bà vừa nói vừa chùi mắt), mới tí tuổi đầu mà nó đã giàu tình cảm, biết thương bố mẹ đến như thế… Tuy vậy, có lẽ nó cũng chưa phải là đứa đáng thương nhất, vì chỉ một, hai ngày nữa, rất có thể nó sẽ thoát khỏi vòng khổ ải của loài người. Bố nó mới thật đáng thương. Thật tội nghiệp, nét mặt ông bố quả là hình ảnh của sự khủng khiếp, nom như người chết rồi chứ không phải là người còn sống. Trời đất ơi, thoạt bước chân vào trong phòng, tôi thấy cảnh tượng mới ghê chứ! Con người quý hóa ấy đang nằm sau cái gối ôm, cùng một lúc phải vừa đỡ vợ vừa giữ con. Trên người chỉ mặc độc một cái áo chẽn mỏng. Có cái áo khoác thì đã trải trên giường cho vợ nằm để thay cho khăn trải giường rồi còn đâu… Thấy tôi vào, anh ta đứng dậy. Tôi không còn nhận được mặt nữa. Cậu Jones ạ, mới độ nửa tháng trở lại đây, anh ta nom còn khôi ngô đáo để, anh Nightingale đây cũng đã gặp anh ta. Bây giờ mắt anh ta trũng sâu xuống, mặt xanh nhợt, râu mọc dài. Người run lên vì lạnh, gầy rộc đi vì đói nữa. Vợ anh ta bảo rằng không làm sao bảo được chồng ăn lấy một miếng. Chính chồng nó rỉ tai nói với tôi… Anh ta nói với tôi rằng… Tôi không thể nhắc lại được… bảo rằng không thể nào ăn miếng bánh trong khi các con không có ăn, ấy thế mà các ngài có tin được không? Khổ sở như thế mà sữa đứa cháu họ vẫn tốt như thể nó ở cữ trong cảnh sống thật sung túc vậy. Tôi có nếm thử, có thể nói chưa thấy sữa ai tốt hơn. Anh chồng bảo sữa của vợ anh ta được thế, là nhờ có một thiên thần bảo cho cách làm. Tôi chẳng biết nói vậy là thế nào. Tôi còn bụng dạ nào mà hỏi han chúng nó được lấy một câu. Một cuộc hôn nhân vì tình yêu đấy, cả hai vợ chồng nó vẫn bảo thế, một cuộc hôn nhân giữa hai đứa ăn mày thì có, nhưng thực tình đúng là chưa có cặp vợ chồng nào yêu thương nhau hơn. Nhưng mà làm khổ nhau thế thì thương nhau mà làm gì?”

Cô Nancy kêu lên:

“Kìa, mẹ ơi, thế mà con coi chị Anderson (đó là tên người cháu họ bà Miller) là người đàn bà hạnh phúc nhất đời đấy.”

Bà Miller nói:

“Bây giờ thi tao chắc cảnh ngộ của vợ chồng nó khác hẳn. Ai cũng có thể nhận thấy rằng cả hai vợ chồng nó càng nghĩ đến những nỗi khổ của nhau, lại càng thêm đau đớn. So với điều ấy thì sự đói rét cũng chưa có nghĩa lý gì, vì đói rét chỉ giày vò cơ thể chúng nó thôi. Ngay mấy đứa con, không kể đứa bé nhất mới chưa đầy hai tuổi, cũng cảm thấy như vậy. Gia đình hai người ấy biết thương nhau lắm. Giá chỉ gọi là được đủ ăn thôi thì thật là những con người hạnh phúc nhất đời đấy.”

Cô Nancy đáp:

“Con chẳng bao giờ thấy một dấu hiệu nào của sự khổ cực trong nhà chị ấy. Bây giờ, nghe mẹ nói thế, thực tình con đứt từng khúc ruột.”

Bà mẹ nói:

“Con ạ, bao giờ con bé ấy cũng cố gắng vui vẻ trong mọi cảnh ngộ. Hai vợ chồng nó bình thường vẫn sống thiếu thốn. Nhưng mà quả thực, vừa qua bị tàn hại đến thế, chính là do kẻ khác. Anh chồng tội nghiệp đi bảo lãnh cho thằng em trai khốn kiếp. Cách đây khoảng một tuần, trước hôm vợ ở cữ đúng một ngày, tất cả đồ đạc trong nhà bị mang sạch đi đem bán đấu giá. Anh chồng có nhờ một thằng công sai đưa đến cho tôi một lá thư nói rõ sự việc, song cái thằng khốn nạn không hề chuyển cho tôi… Thấy tôi để đến một tuần trôi qua không hỏi han gì, chẳng hiểu nó nghĩ thế nào?”

Jones nghe bà kể mà nước mắt giàn giụa, bà Miller kể xong, Jones kéo bà đi theo mình sang phòng bên, đưa cho bà túi tiền bên trong đựng năm mươi đồng bảng, bảo bà lấy ra bao nhiêu cũng được để gửi giúp gia đình khốn khổ kia. Thấy vậy, bà Miller nhìn Jones, một cái nhìn thật khó lòng tả lại được. Bà cảm động đến ứa nước mắt, kêu lên:

“Trời ơi! Lại có những người như vậy trên đời ư?”

Rồi tự trấn tĩnh lại, bà nói:

“Quả thực tôi biết một người như thế, nhưng lại có người thứ hai được sao?”

Jones đáp:

“Thưa bà, hy vọng còn nhiều người có tấm lòng nhân đạo thông thường, vì cứu giúp đồng loại trong cảnh khốn cùng như thế không thể gọi hơn được như vậy.”

Bà Miller bèn cầm lấy mười guinea. Jones nói mãi bà cũng chỉ nhận có ngần ấy. Bà nói sẽ xem có cách nào gửi số tiền cho hai vợ chồng cô cháu gái ngay sớm mai. Bà nói thêm rằng riêng bà cũng đã giúp đỡ những con người khốn khổ ấy được tí chút, không đến nỗi chịu bỏ họ trong hoàn cảnh cùng cực như lúc bà mới biết.

Hai người bèn quay về phòng khách. Nightingale tỏ vẻ rất quan tâm tới tình cảnh đáng sợ của những con người khốn khổ kia. Những người ấy, anh ta có biết, và đã gặp họ mấy lần tại nhà bà Miller. Anh ta phê phán người chồng sao lại dại dột mang vạ vào thân vì những công nợ của kẻ khác. Anh ta nhiếc móc anh chồng bằng nhiều lời tàn tệ, rồi kết luận, tỏ ý mong muốn mọi người nên làm một việc gì đấy cho cái gia đình bất hạnh kia. Anh ta nói:

“Thưa bà, hay là bà giới thiệu họ đến ông Allworthy? Bà nghĩ thế nào về một cuộc quyên tiền để giúp đỡ họ. Tôi sẵn sàng gửi giúp họ một guinea.”

Bà Miller không trả lời. Cô Nancy đã được nghe mẹ nói nhỏ cho biết tấm lòng rộng lượng của Jones, nên thấy vậy cô tái mặt lại, mặc dù cả hai mẹ con, ai có giận Nightingale thì cũng là vô lý.

Bởi lẽ, ví thử anh ta có biết sự hào phóng của Jones đi nữa thì đấy cũng không phải là một thí dụ anh ta bắt buộc phải theo. Còn có hàng nghìn hàng vạn người khác không chịu góp lấy một xu, như trong thực tế anh ta cũng chẳng góp một đồng xu nào, vì không vạ gì mà đi xin việc. Bởi thế, khi không thấy ai hỏi xin thì anh ta cứ việc giữ chặt tiền trong túi.

Tôi đã quan sát, và cũng không bao giờ có dịp tốt hơn bây giờ để trình bày sự quan sát của tôi, thì thấy rằng người đời thường chia ra làm hai phe có ý kiến khác nhau về lòng từ thiện, mà hai ý kiến ấy đối lập hẳn nhau. Một bên hình như chủ trương rằng mọi hoạt động thuộc loại này nên coi như là những tặng vật tự nguyện cho, và dù cho ít thế nào đi nữa (ngay như không có gì ngoài những mong muốn tốt đẹp của ta) ta vẫn cứ đạt được một mức độ giá trị rất cao khi làm như vậy. Trái lại, nhiều người khác xem ra lại tin chắc chắn rằng làm việc thiện dứt khoát là một nhiệm vụ, rằng khi nào những người giàu có lại thiếu khả năng cứu giúp kẻ nghèo khó qua cơn hoạn nạn thì sự hào phóng tội nghiệp của họ không có chút gì đáng khen hết, như vậy họ mới chỉ thực hiện nửa vời nhiệm vụ của họ, mà theo một ý nghĩa nào đó, còn đáng khinh bỉ hơn là những người đã hoàn toàn bỏ qua việc ấy.

Tôi không có khả năng hòa hợp những ý kiến khác nhau nói trên. Tôi chỉ nói thêm rằng người cho tiền nói chung hay đứng về phía ý kiến thứ nhất, và kẻ nhận tiền hầu như đồng tình nghiêng về ý kiến thứ hai.

CHƯƠNG IX

Đề cập tới những vấn đề thuộc loại khác hẳn những vấn đề được nói tới trong chương trên.

Tối hôm ấy, Jones lại gặp mặt bà phu nhân của anh và giữa hai người lại diễn ra một cuộc chuyện trò thật lâu. Lần này cũng chỉ toàn những chuyện thông thường như trước nên chúng tôi sẽ không tả lại chi tiết, e rằng có kể lại cũng chẳng khiến cho độc giả thú vị gì, trừ phi bạn đọc là người mà lòng thành kính đối với phái đẹp cần được nâng cao nhờ những bức tranh, y như lòng thành kính của tín đồ phái Giáo hoàng đối với các vị thánh của họ. Song, tôi không muốn trưng bày những bức tranh ấy ra trước công chúng một chút nào, cũng như tôi mong muốn kéo một tấm màn che khuất những bức tranh gần đây đã được tô đậm nét trong một số cuốn tiểu thuyết Pháp mà ở đây, người ta đã đưa cho chúng tôi xem những phiên bản vụng về, dưới danh nghĩa là những bản dịch.

Jones mỗi lúc một thêm nóng ruột mong sao được gặp mặt Sophia. Đã mấy lần gặp gỡ Bellaston phu nhân mà Jones xem ra không hy vọng nhờ bà này mà đạt được ước muốn, bởi vì trái lại, bà ta còn bắt đầu tỏ ý khó chịu, dù chỉ nghe nhắc đến tên Sophia. Jones bèn quyết định thử dùng phương pháp khác. Anh tin chắc Bellaston phu nhân biết rõ vị thiên thần của anh ở chỗ nào. Anh cho rằng thể nào cũng có vài đứa đầy tớ của phu nhân biết điều bí mật ấy. Partridge bèn được sử dụng vào việc làm quen với đám đầy tớ này để moi cho ra điều bí mật.

Ít có cảnh ngộ nào éo le hơn cảnh ngộ hiện tại mà cậu chủ đáng thương của bác Partridge đang lâm vào. Chẳng những Jones vấp phải những khó khăn trong việc dò hỏi tìm kiếm Sophia, chẳng những anh lo sợ khiến cô phật ý mà còn được nghe Bellaston phu nhân cam kết rằng Sophia đã quyết định dứt khoát với anh, và đã cố tình tránh không cho anh gặp mặt, mà điều này thì Jones cũng có đủ lý do để tin là thật. Chẳng những thế, anh còn phải thắng một trở ngại khác, mà trở ngại này thì người yêu của anh không có khả năng giúp loại bỏ được, dẫu cho tình cảm của cô có đằm thắm mấy đi nữa. Tức là tình trạng cô bị đe dọa tước quyền thừa kế toàn bộ gia sản của cha cô. Đó là hậu quả hầu như không thể tránh khỏi nếu hai người lấy nhau không được ông bố của cô chấp thuận, mà Jones thì không đời nào có hy vọng được ông ta chấp thuận.

Thêm vào tất cả những điều đó là những ân huệ của Bellaston phu nhân mà mối tình nồng nàn đối với Jones chúng tôi không thể nào giấu kín hộ được nữa, lúc này chồng chất lên anh, thành thử nhờ có túi tiền của Bellaston phu nhân, bây giờ Jones trở thành một tay ăn diện đúng mốt nhất thành phố. Chẳng những anh thoát khỏi nhưng nỗi khốn cực tức cười chúng tôi đã nói ở trên mà còn leo lên được cái địa vị sung túc, vượt cả mức sống xưa nay anh chàng chưa hề biết nữa.

Tuy cũng có nhiều vị thượng lưu hưởng toàn bộ gia sản của một người đàn bà mà không hề bị lương tâm cắn rứt, và cũng không đền đáp lại người ta chút gì gọi là có, song đối với một người không đến nỗi đáng đem treo cổ thì tôi tin rằng không gì đáng ân hận bằng chỉ có thể đền đáp lại tình yêu bằng lòng biết ơn suông, đặc biệt là trong trường hợp tình cảm lại cứ hướng trái tim về phía đối lập. Ấy là chính trường hợp không may của Jones. Mối tình nồng thắm của anh đối với Sophia không còn để lại mấy chỗ trong tâm hồn anh cho bất cứ người đàn bà nào khác. Tuy mối tình ấy nay thành vô vọng rồi, nhưng Jones vẫn không sao đền đáp lại được một cách thích hợp sự say mê rộng lượng của vị phu nhân kia. Kể ra, trước kia phu nhân đã từng là đối tượng đáng thèm muốn của nhiều người đấy, nhưng bây giờ thì ít nhất cũng là bà ta đã bước vào mùa thu của cuộc đời, mặc dầu cách ăn mặc và điệu bộ của bà ta vẫn còn mang đầy đủ màu sắc vui tươi của tuổi trẻ. Phu nhân vẫn còn cố tìm cách giữ lại màu hồng trên cặp má, nhưng màu hồng ấy giống như những đóa hoa bị ép nở trái mùa nhờ nghệ thuật bón tưới, không có cái tươi tắn rực rỡ mơn mởn mà tạo hóa vẫn trang hoàng cho những sản phẩm của mình ra đời đúng lúc. Vả chăng, phu nhân còn có một nhược điểm nào đó, khiến cho một vài thứ hoa ngắm thì thấy rất đẹp mà nếu đem đặt vào trong đám vô vàn các hoa thơm thì lại không sao thích hợp, và hơn hết thảy mọi thứ hoa khác, nó lại hết sức khó chịu cho hơi thở của tình yêu.

Một mặt Jones nhận thấy tất cả những nỗi bực mình ấy, mặt khác anh vẫn cảm thấy mình mang ơn cũng nặng không kém. Anh chàng cũng thấy hiển nhiên sở dĩ có những ân huệ kia là vì người ta say mê anh đến điên dại, và nếu anh không đáp lại bằng một mối tình nồng nàn tương đương thì chắc chắn vị phu nhân sẽ cho anh là quân bạc nghĩa, và tàn hại hơn nữa chính anh cũng sẽ nghĩ về mình như vậy. Anh hiểu rõ phu nhân suy nghĩ ngấm ngầm thế khi ban mọi ân huệ nói trên cho mình, cảnh thiếu thốn đã buộc Jones phải nhận những ân huệ ấy thì anh kết luận rằng danh dự buộc anh phải trả ơn. Thành thử, anh chàng quyết định trả, dẫu khổ sở đến mức nào cũng phải chịu, và sẽ tận tụy đối với bà ta, theo nguyên tắc lớn lao của công lý, thứ công lý mà một vài xứ đã áp dụng để buộc con nợ không trả được tiền vay phải trở thành nô lệ của chủ nợ.

Đang khi Jones suy tưởng về vấn đề trên thì nhận được lá thư sau đây của Bellaston phu nhân:

Từ sau buổi gặp gỡ vừa rồi giữa đôi ta, một việc ngẫu nhiên rất vớ vẩn nhưng rất éo le khiến cho tôi không thể nào còn gặp cậu được ở chỗ mọi khi nữa. Ngày mai, nếu có thể được, tôi sẽ cố tìm một nơi khác. Trong khi chờ đợi, xin tạm biệt cậu.

Bạn đọc cũng có thể kết luận được rằng có lẽ Jones cũng không lấy gì làm bực mình cho lắm. Giả sử có bực mình nhiều đi nữa thì anh cũng sớm được an ủi, vì không đến một giờ đồng hồ sau lại thấy gửi đến một lá thư khác cũng của phu nhân, lời lẽ như sau:

Viết xong tôi lại đổi ý kiến. Nếu cậu có thông cảm với mối tình say mê mặn nồng nhất đời thì sẽ không lấy làm lạ sao tôi lại thay đổi như thế. Tôi đã quyết định gặp mặt cậu ngay tối hôm nay, ngay tại nhà riêng của tôi, dù hậu quả có ra sao cũng mặc. Cậu cứ đến vào lúc bảy giờ đúng. Tôi ăn bữa cơm chiều chỗ khác, nhưng sẽ có mặt ở nhà vào giờ đó. Tôi thấy một ngày đối với kẻ thành thực yêu hình như dài hơn là tôi tưởng. Nếu ngẫu nhiên cậu đến sớm hơn tôi một chút thì cứ bảo chúng nó dẫn vào phòng khách.

Nói của đáng tội, đọc bức thư thứ hai, Jones có kém vui đi so với khi đọc bức thư thứ nhất. Vì bức thư ấy mà anh không chiều theo được những lời mời mọc tha thiết của Nightingale, hai người bây giờ đã kết bạn với nhau rất thân thiết. Nightingale nài anh cùng đi với mình và mấy người bạn đến coi một vở kịch mới sáng tác, sẽ đem ra công diễn tối hôm ấy. Một phe khá đông đã đồng tình với nhau sẽ la ó, vì họ không ưa tác giả của vở kịch, vốn là bạn một người quen của Nightingale. Loại trò giải trí này, chúng tôi xấu hổ mà phải thú thực rằng nhân vật chính của chúng ta lại thích hơn cả những buổi hò hẹn kiểu trên, song danh dự của anh chàng đã át được sở thích. Trước khi theo gót anh tới nơi gặp gỡ ấn định với vị phu nhân, chúng tôi thấy cần giải thích về cả hai lá thư trên, vì bạn đọc có thể khá ngạc nhiên, không hiểu sao Bellaston phu nhân lại thiếu thận trọng đến mức hẹn người tình đến nơi tình địch của mình đang ở.

Trước hết, bà chủ ngôi nhà, chỗ từ trước tới giờ hai kẻ yêu đương này vẫn gặp nhau, và là người được hưởng trợ cấp của phu nhân mấy năm trời, bây giờ đã trở thành tín đồ phái Giám lý. Vừa sáng hôm ấy bà có tới thăm phu nhân sau khi đã khiển trách phu nhân hết sức nghiêm khắc về cuộc đời quá khứ, bà này tuyên bố dứt khoát rằng từ giờ về sau bà sẽ không vì lý do gì mà còn tiếp tay giúp đỡ một chuyện yêu đương nào của phu nhân nữa.

Câu chuyện ngẫu nhiên này làm cho phu nhân bối rối, không hy vọng gì tìm được một chỗ khác thuận tiện để hò hẹn với Jones ngay tối hôm ấy. Khi bắt đầu trấn tĩnh được nỗi bực mình, phu nhân bèn vắt óc suy tính, thì may sao lại nảy ra ý kiến mời Sophia đi xem kịch. Sophia nhận lời ngay lập tức, thế là một bà khác được cử ra cùng đi với cô. Chị Honour và chị Etoff cũng được giao công việc giải trí này. Thế là nhà riêng của bà coi như được tự do để tiếp Jones công tử một cách yên ổn. Bà dự tính sẽ trò chuyện với anh chàng độ hai, ba giờ đồng hồ không bị ai quấy rầy, sau khi bà từ chỗ ăn cơm chiều trở về. Chỗ ấy cách thành phố khá xa, tại nhà một người bạn, gần nơi hẹn hò cũ, chỗ bà thường lui tới trước khi được biết rõ cuộc cách mạng xảy ra trong tâm hồn và đạo đức của người bạn thân tín cũ.

CHƯƠNG X

Một chương tuy ngắn nhưng có thể làm cho một số người chảy nước mắt.

Jones vừa bận quần áo xong để đến gặp Bellaston phu nhân thì bà Miller tới gõ cửa. Jones mời bà vào trong phòng. Bà khẩn khoản mời anh xuống phòng khách dưới nhà uống trà.

Thoạt bước vào phòng, bà Miller đã giới thiệu ngay với Jones một người khách. Bà nói:

“Đây là người chồng cô cháu họ tôi, anh ta chịu ơn lòng tốt của công tử vô cùng, không biết lấy gì mà tạ ơn công tử được.”

Bà Miller mở đầu như vậy và người đàn ông kia cũng định lên tiêng tiếp theo thì Jones và anh ta bỗng ngó trừng trừng vào mắt nhau, cùng tỏ vẻ hết sức ngạc nhiên. Giọng nói của anh ta bỗng run run. Anh ta không nói tiếp được nữa, mà ngồi phịch xuống ghế kêu lên:

“Đúng vậy, tôi đã biết là đúng vậy mà!”

Bà Miller hỏi:

“Lạy Chúa tôi, thế là nghĩa làm sao? Cậu không ốm đấy chứ? Uống một ít nước, hay là một chút rượu mạnh nhé?”

Jones nói:

“Xin bà đừng sợ. Có lẽ tôi cũng đang cần một chút rượu mạnh như người chồng cô cháu họ của bà đấy. Cả hai chúng tôi cùng ngạc nhiên như nhau về cuộc gặp gỡ bất ngờ này. Bà Miller ạ, người chồng cô cháu họ bà lại là một người mà tôi quen biết.”

Người đàn ông kia kêu lên:

“Một người quen! Trời đất ơi!”

Jones nhắc lại:

“Phải, một người quen, mà lại là một người đáng tôn trọng nữa. Nếu tôi không yêu mến và tôn trọng con người đã dám làm mọi chuyện để cứu cho vợ con mình khỏi bị tai họa trước mắt, thì tôi chỉ đáng bị bè bạn từ bỏ trong cơn hoạn nạn.”

Bà Miller nói:

“Ngài thật là một người trẻ tuổi quý hóa vô cùng. Quả thật là như vậy, con người mới tội nghiệp làm sao! Cậu ta cũng đã liều làm đủ mọi chuyện đấy… ví thử thể chất của cậu ta không được khỏe mạnh thì hẳn chưa chắc sống nổi.”

Người đàn ông bấy giờ đã bình tĩnh lại, nói:

“Cô ạ, đấy chính là vị thiên thần từ trên trời xuống mà cháu vẫn nói đấy. Trước khi gặp cô, chính nhờ có ngài đây mà cháu đã cứu sống được Peggy của cháu đấy. Chính nhờ lòng từ thiện của ngài đây mà nhà cháu được hưởng mọi sự giúp đỡ, mọi tiện nghi kia. Quả thật, ngài đây là con người quý hóa nhất, can đảm nhất và cao quý nhất trên đời. Cô ơi, cháu chịu ơn sâu của vị thượng lưu này không biết thế nào mà nói được.”

Jones tha thiết đáp:

“Đừng nói đến chuyện ân huệ làm gì, tôi yêu cầu như vậy, đừng nói một lời nào nữa về chuyện ân huệ (tôi đồ chừng Jones không muốn người kia nhắc tới cái việc cướp đường hôm trước với bất cứ ai). Nếu nhờ món tiền nhỏ mọn không đáng kể của tôi mà cứu giúp được cả mọi gia đình, thì rõ ràng là sự sung sướng được mua với một giá rẻ rồi.”

Người đàn ông kêu lên:

“Thưa ngài, tôi mong rằng ngay lúc này ngài có thể đến chơi nhà tôi. Ví phỏng trên đời ai có quyền được hưởng niềm sung sướng ngài vừa nói, thì chắc chắn người ấy chính là ngài. Cô tôi nói với tôi rằng, cô có nói chuyện với ngài về cảnh khốn cùng của chúng tôi trước đây. Thưa ngài, bây giờ thì chúng tôi đã khá hơn, và được thế là nhờ lòng tốt của ngài. Bây giờ các con tôi đã có cái giường để nằm… các cháu đã có… đã có… cầu cho ngài được ban phước lành đời đời… các cháu đã có bánh mì để ăn. Thằng nhỏ nhà tôi nay đã khỏe lại, mẹ cháu không lo nguy hiểm gì nữa, tôi mừng quá. Tất cả, tất cả có được đều nhờ ngài, và nhờ cô đây, một người phụ nữ tốt nhất đời. Thật tình, thưa ngài, thế nào cũng phải mời ngài lại chơi nhà chúng tôi… Thế nào vợ tôi cũng phải được chào ngài, để cảm tạ ngài… Cả các cháu nữa, chúng nó cũng phải cảm ơn ngài… Thưa ngài, không phải các cháu không biết hàm ơn là gì đâu, các cháu cũng biết biểu lộ lòng biết ơn của chúng nó… Ôi, thưa ngài, nếu không được ngài giúp đỡ thì những trái tim bé bỏng mà ngài đã sưởi ấm kia đã chết lạnh cóng từ bao giờ rồi.”

Jones định ngăn không cho người đàn ông đáng thương nói tiếp nữa, nhưng tình cảm dâng lên tràn trề sôi nổi cũng đã làm cho anh ta nghẹn ngào không nói nổi nên lời rồi. Lúc ấy, bà Miller cũng bắt đầu hết lời cảm ơn Jones thay mặt người chồng cô cháu họ cũng như cho chính bà, đoạn bà kết luận rằng chắc chắn người có lòng tốt như vậy sẽ được đền bù xứng đáng.

Jones đáp: “Anh đã được đền bù đủ rồi.” Anh nói:

“Thưa bà, người chồng cô cháu họ của bà đây đã đem lại cho tôi một niềm thích thú xưa nay tôi chưa từng được biết. Nghe câu chuyện anh ấy kể mà không động tâm thì phải là một kẻ mạt hạng. Vậy thì thật sung sướng biết bao khi nghĩ rằng mình có hạnh phúc được tham dự một phần tạo nên cái cảnh tượng ấy. Nếu có những người không thể cảm thấy niềm sung sướng khi đem hạnh phúc lại cho kẻ khác thì tôi thành thực thương hại họ, vì họ đã không có khả năng thưởng thức cái điều mà theo ý tôi, là một vinh dự lớn lao, một lợi lộc cao quý, một khoái lạc êm đềm, hơn hẳn cái lợi lộc và khoái lạc mà những kẻ có cao vọng, những kẻ biển lận và những kẻ ham sắc dục có thể có được.”

Đã đến giờ hẹn, Jones buộc lòng vội vã cáo lui, song, trước khi đi, anh thân mật bắt tay người bạn của mình và tỏ ý muốn gặp lại anh ta thật sớm. Jones lại hứa hễ có dịp, thế nào cũng sẽ lại chơi nhà anh ta ngay. Đoạn Jones đi đến nhà Bellaston phu nhân, lòng bồi hồi vì niềm hạnh phúc anh đã đem lại cho gia đình tội nghiệp kia. Anh cũng không thể không rùng mình khi nghĩ tới những hậu quả đáng kinh sợ nhất định phải xảy ra cho gia đình này, nếu anh chỉ nghe theo tiếng nói của một thứ công lý khắt khe chứ không nghe theo tiếng nói của lòng bao dung tha thứ, khi anh bị cướp ở dọc đường.

Suốt buổi tối hôm ấy, bà Miller cứ ca tụng Jones mãi. Anh chàng Anderson, còn nán lại chơi, cũng phụ họa thêm vào một cách say sưa đến nỗi nhiều lần suýt nữa anh ta buột mồm kể lại câu chuyện chính mình đã đi cướp đường ra sao. Tuy nhiên, cũng may mà anh ta nhớ lại ngay, và kịp tránh được một sự vụng về có thể còn tai hại hơn, vì bà Miller vốn hết sức khắt khe và tế nhị về mặt nguyên tắc đạo lý. Anh ta cũng lại dè chừng cả cái tính hay chuyện của bà nữa. Ấy thế mà lòng biết ơn sâu sắc đã suýt nữa thắng cả tính kín đáo và sự hổ thẹn, khiến cho anh ta thà công bố cái điều có thể làm cho mình mang tiếng xấu, còn hơn bỏ qua những sự việc có thể đem lại vinh dự đầy đủ nhất cho ân nhân.

CHƯƠNG XI

Đọc chương này bạn sẽ ngạc nhiên.

Jones đến có phần sớm hơn giờ hẹn. Bellaston phu nhân chưa về, không những vì chỗ bà dùng cơm chiều khá xa, mà còn vì những việc ngẫu nhiên nào đó thật đến bực mình đối với một người đang ở trong một tâm trạng như bà. Jones được dẫn vào phòng khách, anh ngồi đó mười phút thì thấy cửa mở ra, và người bước vào… chẳng phải ai khác, lại chính là Sophia. Cô bỏ rạp hát đi về ngay từ lúc chưa diễn hết hồi kịch thứ nhất. Như chúng tôi đã có nói, đây là một vở kịch mới sáng tác, có hai phe đối lập nhau, một phe thì đả kích, một phe thì tán dương, thành thử hai bên xô xát nhau ầm ĩ cả rạp, khiến cho nhân vật chính của chúng ta hãi quá, và lấy làm sung sướng khi được một vị thượng lưu trẻ tuổi ưng che chở đưa cô yên ổn ra tận bên ngoài.

Bellaston phu nhân đã cho cô biết rằng đến khuya phu nhân mới về. Sophia yên trí sẽ không gặp ai trong phòng khách, nên cứ vội vã bước vào, đi thẳng tới cái gương treo gần như ngay trước mặt cô, không hề ngó tới mé cuối phòng khách đằng kia, chỗ Jones đang đứng đờ người ra như bức tượng. Ngắm xong dung nhan xinh đẹp của mình trong gương, cô mới kịp để ý tới bức tượng này. Cô quay phắt lại, mới hay rằng ảo ảnh kia chính là sự thật. Cô hét lên một tiếng to, suýt nữa thì ngất lịm đi, nhưng Jones đã kịp bước lại đỡ lấy cô trong hai cánh tay.

Miêu tả cho được vẻ mặt cũng như ý nghĩ của cặp tình nhân này quả là vượt quá sức tôi. Cứ xem họ lặng yên không nói gì với nhau cũng đoán được rằng những cảm xúc của họ quá mãnh liệt không nói ra lời được, cho nên làm sao mà tôi có khả năng diễn tả nổi. Và điều bất hạnh là ít người trong số bạn đọc đã đủ từng trải về mặt tình ái để cảm thấy ngay trong tâm hồn của chính mình những gì đã xảy ra trong tâm hồn của họ lúc ấy.

Lặng yên một lát, Jones run run nói:

“Thưa tiểu thư, tôi thấy rõ tiểu thư rất lấy làm ngạc nhiên.”

Sophia đáp:

“Ngạc nhiên! Trời đất ơi! Quả thật em rất đỗi ngạc nhiên! Hầu như em còn ngờ người em đang nhìn thấy trước mặt đây không biết có phải đúng là công tử không?”

Jones nói:

“Sophia của tôi ơi, xin tiểu thư tha lỗi cho tôi một lần này vì đã dám xưng hô như vậy, chính tôi là thằng Jones khốn khổ mà số mệnh đã có lòng tốt dẫn tới cho được gặp tiểu thư, sau bao nhiêu lần thất vọng. Ôi, Sophia của tôi ơi, em có biết chăng tôi đã chịu hàng nghìn nỗi đau đớn giày vò trong cuộc theo đuổi lâu dài và vô vọng kia…”

Sophia hơi bình tĩnh lại, làm ra vẻ dè dặt:

“Theo đuổi ai vậy?”

Jones kêu lên:

“Em lại độc ác đến mức hỏi tôi câu ấy hay sao? Tôi còn cần phải nói là theo đuổi em không?”

Sophia đáp:

“Theo đuổi em ư? Vậy Jones công tử cần gặp em có việc gì quan trọng đến thế?”

Jones đáp:

“Đối với một số người thì thứ này có thể được coi là một thứ quan trọng (Jones trao cho cô cuốn sổ tay), tôi hy vọng rằng tiểu thư sẽ thấy nó còn nguyên giá trị như lúc mới bị thất lạc.”

Sophia cầm lấy cuốn sổ tay, định nói gì, thì Jones ngăn lại:

“Tôi van em, chúng ta đừng bỏ phí những phút giây quý báu mà số mệnh đã có lòng tốt ban cho chúng ta… Sophia của tôi ơi, tôi còn có một việc quan trọng hơn nhiều… Đây, tôi quỳ xuống, hãy cho tôi được xin lỗi em.”

Sophia đáp:

“Xin lỗi ư? Kìa, thưa công tử, sau những việc đã xảy ra thì công tử không thể chờ đợi điều ấy. Những chuyện em đã được nghe…”

Jones nói:

“Tôi cũng chẳng hiểu tôi nói gì nữa. Xin thề trước Chúa, tôi cũng không dám mong đợi được em tha thứ. Ôi, Sophia của tôi, từ nay xin em đừng bao giờ hoài công mà nghĩ đến một kẻ khốn kiếp như tôi làm gì. Nếu như có lúc nào vì nhớ tới tôi mà trái tim dịu dàng kia cảm thấy xao động trong giây lát thì hãy nghĩ rằng tôi là kẻ không xứng đáng, và hãy nhớ lại câu chuyện xảy ra ở Upton để vĩnh viễn xóa nhòa hình ảnh tôi trong tâm trí em đi.”

Trong lúc Jones nói, Sophia cứ đứng run bần bật. Sắc mặt cô trắng bệch ra hơn màu tuyết, tim cô đập mạnh, qua làn áo chẽn cũng thấy rõ. Nhưng lúc nghe Jones nhắc đến từ Upton, thì má cô đỏ bừng lên và mắt cô, từ nãy vẫn nhìn xuống đất, bỗng hướng thẳng vào Jones với một vẻ khinh miệt rõ ràng. Jones hiểu rõ lời trách móc lặng lẽ ấy, bèn đáp lại như sau:

“Ôi, Sophia của tôi ơi, mối tình duy nhất của tôi, về câu chuyện đã xảy ra tại nơi ấy, em chẳng thể thù ghét và khinh bỉ tôi hơn là chính tôi tự thù ghét và tự khinh bỉ mình. Song hãy công bằng mà biết cho tôi rằng chưa bao giờ tôi thiếu chung thủy với em. Trái tim tôi không hề can dự vào các việc điên rồ tôi đã phạm phải. Ngay lúc bấy giờ, nó vẫn cứ nguyên vẹn là của em. Tuy rằng tôi chẳng còn hy vọng có được em nữa, gần như chỉ mỗi việc là nhìn thấy mặt em, cũng chẳng còn hy vọng, vậy mà tôi vẫn mê mẩn với ý nghĩ đầy quyến rũ về em, và không sao còn thực tâm yêu một người đàn bà nào khác được. Mà dù cho trái tim tôi chưa trao cho ai thì người đàn bà ngẫu nhiên tôi đã gặp tại cái nơi đáng nguyền rủa kia cũng không phải là kẻ đáng cho tôi thực tâm yêu. Vị thiên thần của tôi ơi, hãy tin lời tôi, từ lúc ấy đến bây giờ, tôi không hề gặp mặt người đàn bà ấy, mà tôi cũng không hề có ý định, hay muốn gặp lại.”

Trong thâm tâm, nghe những lời nói trên, Sophia vui sướng lắm, nhưng ngoài mặt vẫn cố làm ra vẻ càng lạnh lùng hơn trước. Cô nói:

“Kìa, Jones công tử, công tử không bị lên án, cớ sao lại mất công tự biện hộ như vậy? Nếu nghĩ rằng cũng đáng làm cái việc kết tội công tử thì còn một tội quả là không thể tha thứ được nữa cơ.”

Jones đáp:

“Trời ơi, thế là thế nào?”

Anh chàng run lẩy bẩy, mặt tái đi, chờ nghe Sophia nhắc tới mối tình với Bellaston phu nhân. Cô nói:

“Ôi, sao lại thế nhỉ? Cùng một trái tim mà chứa đựng cả những gì cao quý nhất và những gì đê tiện nhất được chăng?”

Hình ảnh Bellaston phu nhân lại hiện lên trong trí Jones, cùng cái việc ô nhục, tức là được gái bao tiền, khiến cho anh chàng cứng họng không đáp lại được. Sophia nói tiếp:

“Em nào ngờ sẽ bị công tử đối xử như vậy, bị một người thượng lưu, một người trọng danh dự đối xử như vậy? Tên tuổi em bị đem ra bôi nhọ trước nhiều người, trong các quán trọ, giữa đám người thô tục hèn hạ nhất. Trái tim không được che chở của em đã quá nhẹ dạ lừa dối em khiến em ban cho công tử những ân huệ nho nhỏ, thế mà công tử lại đem những ân huệ ấy ra huênh hoang tại chốn kia! Em còn nghe nói công tử đã buộc lòng phải chạy trốn tình yêu của em nữa!”

Nghe Sophia nói vậy, Jones ngạc nhiên quá sức. Nhưng vì không có lỗi nên anh tự biện hộ cũng không đến nỗi lúng túng bằng giả sử bị động đến cái vấn đề đang cắn rứt lương tâm kia.

Ngẫm nghĩ một lúc, Jones thấy ngay sở dĩ Sophia ngờ anh mắc tội xúc phạm một cách trắng trợn như vậy đến tình yêu của anh và tiếng tăm của cô, chính là vì Partridge đã đi tán chuyện dông dài tại các quán trọ với các ông chủ quán và bọn gia nhân. Sophia cũng thú nhận với Jones rằng cô thu lượm những tin ấy là qua bọn này. Cũng không khó khăn lắm Jones đã khiến được Sophia tin rằng mình hoàn toàn không dính dáng gì đến cái tội rất xa lạ với bản tính của anh, song, Sophia phải vất vả mới cản được anh khỏi đòi lập tức về nhà để giết chết Partridge ngay, mấy lần anh thề phải giết bác bằng được. Thanh minh xong được điểm này, hai người thấy hể hả với nhau lắm, đến nỗi Jones quên khuấy rằng lúc bắt đầu câu chuyện anh đã nài xin Sophia hãy từ bỏ ý nghĩ về mình. Còn Sophia thì đang trong tâm trạng muốn nghe một lời cầu khẩn thuộc loại khác hẳn. Trước khi kịp nhận ra thì cả hai đã đi quá xa, và Jones đã buông ra mấy tiếng nghe như là lời ngỏ ý cầu hôn. Sophia bèn đáp rằng ví thử bổn phận làm con không cấm cô được tự do sống theo khuynh hướng tình cảm của mình thì sống với Jones dù có phải đi ăn mày cô cũng thấy sung sướng hơn là sống giàu sang phú quý với người đàn ông khác. Nghe nhắc đến “ăn mày” Jones giật nảy mình, buông rời bàn tay người yêu mà anh vẫn nắm lấy từ nãy, và tự đấm vào ngực mình mà kêu thét lên:

“Ôi, Sophia. Vậy ra lại có thể vì tôi mà em phải tàn hại sao? Không, lạy trời, không đâu. Tôi sẽ không bao giờ làm một việc đê tiện như vậy. Sophia thân yêu nhất đời ơi, dù phải chịu khổ sở đến thế nào đi nữa, tôi cũng sẽ từ bỏ việc đeo đuổi em. Tôi sẽ dứt hết mọi hy vọng ấy ra khỏi trái tim vì những hy vọng ấy mâu thuẫn với điều tốt lành thực sự của em. Tôi sẽ giữ lại mối tình ấy mãi mãi, nhưng chỉ là mối tình trong câm lặng, tôi sẽ chỉ yêu em từ xa, tôi sẽ đi tới một nơi xa lạ nào đó, để cho không có một tiếng nói nào, không một tiếng thở dài tuyệt vọng nào của tôi vẳng đến tai em để làm phiền em và khi nào tôi chết…

Anh còn định nói thêm thì ngừng lại, vì thấy Sophia khóc, nước mắt giàn giụa thấm ướt ngực áo anh. Cô vẫn ngả đầu vào ngực người yêu không nói được một lời. Jones nhẹ nhàng hôn để làm khô những giọt nước mắt đi. Có đến một lúc Sophia cứ để yên cho anh chàng hôn như vậy, không cưỡng lại nhưng rồi cô chợt nhớ ra, bèn nhẹ nhàng gỡ mình ra khỏi cánh tay anh. Và để lái câu chuyện ra khỏi một vấn đề quá êm ái mà cô thấy mình không thể đương nổi, cô bèn hỏi anh một câu mà lúc nãy chưa có thì giờ hỏi, tức là “Làm thế nào anh vào được trong phòng này?”. Anh chàng bắt đầu lắp bắp và bắt đầu câu trả lời sắp nói ra rất có thể khiến cho cô nghi ngờ, thì bỗng cánh cửa phòng khách mở ra và Bellaston phu nhân bước vào.

Bà ta tiến lên vài bước, thấy Jones và Sophia đang đứng với nhau, bà ta đột nhiên dừng lại. Lặng yên một lát, phu nhân nhanh trí trấn tĩnh một cách đáng khen mà nói, tuy giọng nói và vẻ mặt lộ rõ có vẻ khá ngạc nhiên:

“Western tiểu thư, tôi cứ nghĩ tiểu thư đi xem kịch.”

Sophia chưa có cơ hội biết được làm cách nào Jones khám phá ra nơi mình ở, nhưng cô không hề nghi ngờ một tí gì về sự thực đã xảy ra, và cũng không cho là bà Bellaston có biết Jones, thành thử cô không bị bối rối mấy, hơn nữa, trong khi trò chuyện với nhau, nếu đả động đến việc của cô thì Bellaston phu nhân vẫn đứng về phía Sophia mà chống lại cha cô. Vì vậy, cô không do dự kể lại đầu đuôi việc xảy ra tại rạp hát khiến cho mình phải hối hả bỏ ra về.

Cô kể hơi dài, thành thử Bellaston phu nhân có đủ thì giờ trấn tĩnh tinh thần, và ngẫm nghĩ xem nên hành động ra sao. Cứ xem thái độ của Sophia thì có hy vọng Jones chưa phản bội mình, phu nhân bèn làm ra vui vẻ mà bảo:

“Cô Western, lẽ ra tôi không nên vào đột ngột mà làm phiền cô, nếu tôi biết cô đang có khách.”

Vừa nói, Bellaston phu nhân vừa ngó chằm chằm vào Sophia. Cô thiếu nữ tội nghiệp đỏ nhừ cả mặt mũi ngượng ngùng đáp, giọng run run:

“Thưa phu nhân, chắc chắn bao giờ em cũng lấy làm vinh dự được hầu tiếp phu nhân…

Bellaston phu nhân nói:

“Ít nhất thì tôi cũng hy vọng không làm gián đoạn công việc của hai người.”

Sophia đáp:

“Không đâu, thưa phu nhân, công việc giữa em và công tử đây đã xong. Xin phu nhân vui lòng nhớ lại cho rằng đã nhiều bận em nhắc tới chuyện bị thất lạc cuốn sổ tay. May mắn làm sao công tử đây lại nhặt được, và có lòng tốt mang trao trả lại cho em, cùng với tấm ngân phiếu trong đó.”

Từ lúc Bellaston phu nhân bước vào, Jones chỉ muốn ngất lịm đi vì sợ. Anh chàng cứ ngồi đu đưa hai chân tẩn mẩn vò mấy ngón tay, điệu bộ giống một anh chàng ngớ ngẩn nhiều hơn là một vị điền chủ nhà quê trẻ tuổi lần đầu tiên được đưa đến ra mắt tại một cuộc họp mặt sang trọng. Tuy nhiên, anh cũng đã bắt đầu bình tĩnh lại. Căn cứ vào thái độ của Bellaston phu nhân, Jones hiểu ngầm rằng phu nhân không có ý định tỏ ra có quen biết mình, anh bèn quyết định làm ra vẻ hoàn toàn là khách lạ. Jones nói rằng kể từ khi cầm cuốn sổ trong tay, anh vẫn cố tìm cách để dò hỏi xem cô thiếu nữ có tên ghi trong sổ kia ở đâu, nhưng đều không có kết quả, cho mãi đến ngày hôm nay mới may mắn tìm ra được.

Quả thật, Sophia có kể với Bellaston phu nhân việc mình mất cuốn sổ tay, nhưng Jones thì không rõ vì lý do gì chưa hề nói với bà ta việc mình nhặt được cuốn sổ, cho nên bà ta không tin lấy nửa lời Sophia nói, và càng lấy làm thán phục cô thiếu nữ đã nhanh chóng tìm được một lý do khéo làm sao. Cái cớ buộc Sophia phải rời khỏi rạp hát cũng chẳng được bà ta tin hơn, và tuy chưa thể giải thích được cuộc gặp gỡ giữa đôi tình nhân, song bà ta hoàn toàn yên trí rằng cuộc gặp gỡ này không phải ngẫu nhiên mà có.

Bellaston phu nhân mới giả bộ mỉm cười mà bảo:

“Cô Western, cô tìm lại được số tiền, quả thật, thế là may mắn lắm. Chẳng những số tiền ấy đã rơi vào tay một vị thượng lưu biết trọng danh dự, mà còn vì anh ta ngẫu nhiên khám phá ra được số tiền ấy đúng thuộc về ai. Tôi nghĩ rằng cô chẳng muốn công bố việc mất tiền này làm gì… Thưa ngài, thật là vô cùng may mắn mà ngài tìm ra chủ nhân của tờ ngân phiếu.”

Jones đáp:

“Thưa phu nhân, tờ ngân phiếu nằm trong cuốn sổ tay có ghi tên tiểu thư đây.”

Vị phu nhân nói:

“Thật là vô cùng may mắn. Càng may mắn hơn ngài lại biết cô Western ngụ tại nhà tôi, vì không có mấy người biết cô ấy.”

Cuối cùng, Jones đã hoàn toàn lấy lại được bình tĩnh. Anh thấy có cơ hội thỏa mãn Sophia về câu hỏi cô vừa nêu ra lúc Bellaston phu nhân vừa bước vào hồi nãy. Anh bèn nói:

“Thưa phu nhân, thật may mắn không thể tưởng tượng được là tôi đã tìm ra. Đêm hôm nọ, trong cuộc dạ hội giả trang, tôi có nói chuyện bắt được cuốn sổ và tên của người chủ sở hữu với một vị phu nhân, thì bà ấy bảo rằng có biết chỗ gặp được cô Western, và sáng hôm sau tôi đến nhà, bà ấy sẽ bảo cho biết. Tôi đã đến đúng như lời hẹn, nhưng bà ấy không có nhà, sau đó, tôi cũng không được gặp. Cho mãi tới sáng nay, bà ấy mới chỉ cho tôi tới nhà quý phu nhân. Tôi bèn đến, và mạn phép xin được gặp phu nhân. Thấy tôi nói có việc riêng, người hầu bèn dẫn tôi vào phòng này. Tôi mới ngồi đợi được một lát thì tiểu thư đây đi xem kịch trở về.”

Khi nhắc tới chuyện dạ hội giả trang, Jones nhìn trộm Bellaston phu nhân một cái, cũng không sợ bị Sophia nhìn thấy, vì cô đang xấu hổ, còn kịp nhận xét gì ai. Câu nói bóng gió khiến phu nhân hơi giật mình, bà ta cứ lặng im. Jones thấy Sophia băn khoăn, bèn quyết định dùng phương pháp duy nhất để cứu cô, tức là rút lui. Nhưng trước khi cáo từ, anh còn nói:

“Thưa phu nhân, thông thường thì những trường hợp này người ta vẫn được đền công… Tôi phải đòi được thưởng công thật hậu hĩnh cho tính thực thà của tôi… Thưa phu nhân, ít nhất, phu nhân cũng cho tôi được vinh dự đến đây thăm một lần nữa.”

Bellaston phu nhân đáp:

“Thưa ngài, tôi hoàn toàn tin rằng ngài là một vị thượng lưu, và cánh cửa nhà tôi bao giờ cũng mở rộng đón chào những vị khách sang trọng.”

Sau những nghi thức thích hợp, Jones ra về, rất lấy làm bằng lòng, mà Sophia cũng bằng lòng không kém, vì cô chỉ nơm nớp sợ Bellaston phu nhân khám phá ra cái điều mà phu nhân đã biết rõ mười mươi.

Trên cầu thang, Jones gặp người quen cũ là chị Honour. Trước đây, chị đã nói xấu anh khá nhiều, nhưng lúc này, chị cũng tỏ ra lịch sự chào hỏi hết sức niềm nở. Sự gặp gỡ này cũng là một dịp may, Jones bèn cho chị Honour rõ chỗ ở của mình mà Sophia không biết.

CHƯƠNG XII

Chương này chấm dứt quyển Mười ba.

Không biết ở đâu đó, vị huân tước Shaftesbury thanh lịch đã phản đối việc nói sự thật ra quá nhiều, từ đó ta có thể suy diễn một cách công bằng rằng trong một vài trường hợp thì nói dối chẳng đáng tha thứ mà còn được khen nữa. Dứt khoát là chẳng ai giành được quyền nói sai sự thực một cách đáng khen bằng các cô thiếu nữ trong chuyện yêu đương. Họ có thể viện cớ vì câu châm ngôn, vì nền giáo dục, nhất là vì miệng tiếng người đời. Và tôi có thể nói rằng vì sự cần thiết của thói tục, mà họ bị kiềm chế, không được phép thú nhận những sự thôi thúc chân chính của bản chất tự nhiên chứ không phải là không được phục tùng những sự thôi thúc ấy (vì nếu vậy thì đó là một sự cấm đoán ngu xuẩn).

Thành thử, chúng tôi xấu hổ mà phải nói rằng nhân vật nữ chính của chúng ta bây giờ cũng tuân theo mệnh lệnh của nhà triết học đáng kính trọng nói trên. Cô hoàn toàn yên trí rằng Bellaston phu nhân không biết Jones là ai, cho nên mới quyết định cứ mặc cho phu nhân không biết, dù có phải dối trá một chút ít cũng được.

Jones mới ra về được một lát thì Bellaston phu nhân nói:

“Nói tình thực, anh chàng đẹp trai quá. Không biết anh ta là ai? Tôi không nhớ trước đây đã gặp mặt anh ta một lần nào?”

“Thưa phu nhân, em cũng vậy. Phải thừa nhận rằng anh ta đã có thái độ rất lịch sự trong việc trả lại tấm ngân phiếu cho em.”

“Phải, anh chàng đẹp trai lắm, cô có thấy thế không?”

Sophia đáp:

“Em không để ý đến anh ta nhiều lắm, nhưng em nghĩ anh ta có vẻ hơi vụng về và kém lịch sự.”

Bellaston phu nhân nói:

“Cô nói đúng vô cùng. Cứ xem cử chỉ của anh ta, cô cũng thấy được anh ta chưa hề được giao thiệp với những người sang trọng. Mà này, đúng là anh ta đã trả cô tờ ngân phiếu và không hề đòi thưởng lại, nhưng tôi vẫn ngờ anh ta không phải là người thượng lưu… Tôi thường quan sát thấy ở những người dòng dõi quý phái có một cái gì đó mà những kẻ khác không bao giờ đạt tới được… Tôi nghĩ rằng nên ra lệnh cho đám gia nhân là hễ anh ta đến thì bảo là tôi đi vắng.”

Sophia đáp:

“Thưa phu nhân, sau việc làm vừa rồi của anh ta thì chẳng còn ai dám nghi ngờ… vả lại, nếu phu nhân quan sát kĩ ắt thấy cách ăn nói của anh ta rất trang nhã, lối diễn đạt tế nhị, dễ ưa, rồi… rồi…”

Bellaston phu nhân nói:

“Thú thực rằng anh chàng có những lời lẽ… Và thực tình cô Sophia phải tha lỗi cho tôi mới được… cô phải tha thứ cho tôi…”

Sophia nói:

“Em mà tha lỗi cho phu nhân!”

Phu nhân cười đáp:

“Phải, cô tha lỗi cho tôi, vì thoạt bước chân vào phòng, tôi có ý nghi ngờ… Cô tha lỗi cho tôi nhé… Tôi ngờ người đó chính là công tử Jones.”

Sophia đỏ mặt, vờ cười:

“Phu nhân ngờ thế thực à?”

“Phải, quả là tôi có ngờ thế. Không rõ làm sao tôi lại nảy ra ý nghĩ ấy, vì công bằng mà nói thì anh chàng ăn bận cũng khá bảnh, mà cô Sophia thân yêu ạ, tôi nghĩ rằng thông thường anh bạn của cô không ăn mặc được như vậy.”

Sophia đáp:

“Bellaston phu nhân, lời giễu cợt ấy hơi độc ác, khi em đã hứa với phu nhân rồi.”

Phu nhân nói:

“Không đâu, cô em ơi. Trước đây thì câu nói ấy độc ác thật đấy, nhưng cô em đã hứa với tôi là cô sẽ không bao giờ lấy ai mà không được cha cô ưng thuận và cô cũng biết nói thế tức là bao gồm cả ý cô từ bỏ Jones, vậy thì chắc chắn cô có thể chịu đựng một câu nói giễu cợt nhẹ nhàng về mối tình say mê rất có thể tha thứ được với một cô thiếu nữ nhà quê, mối tình say mê ấy, cô đã bảo với tôi cô hoàn toàn chế ngự được rồi cơ mà. Sophia thân yêu, nếu cô không thể chịu được người ta giễu cợt tí chút về cách ăn mặc của anh ta, thì thực tôi không hiểu ra sao. Tôi bắt đầu e rằng quả thực cô đã đi quá xa, và hầu như tôi còn hoài nghi không biết đối với tôi, cô có còn nói thực hay không nữa cơ.”

Sophia kêu lên:

“Thưa phu nhân, quả tình phu nhân hiểu lầm em, nếu phu nhân nghĩ rằng em có quan tâm gì đến anh ta…”

Phu nhân đáp:

“Quan tâm đến anh ta? Cô hiểu nhầm ý tôi rồi. Tôi chỉ định nói về quần áo của anh ta thôi… Vì tôi không muốn so sánh mặt khác để làm tủi cho khiếu thưởng thức của cô. Sophia thân yêu của tôi ạ… Tôi không nghĩ rằng Jones công tử là một anh chàng như vậy…”

Sophia nói:

“Em tưởng phu nhân đã có nhã ý cho anh ta là đẹp trai cơ mà?”

Phu nhân vội vã hỏi lại:

“Ai cơ?”

Sophia đáp:

“Jones công tử.”

Song cô lập tức nhớ ra ngay:

“Jones công tử!… Không, không! Xin phu nhân tha lỗi… Em muốn nói người khách vừa mới ở đây xong.”

Vị phu nhân đáp:

“Ôi, Sophia, Sophia, tôi e rằng cái cậu Jones kia vẫn cứ còn ám ảnh đầu óc cô đấy.”

Sophia nói:

“Thế thì thưa phu nhân, em xin lấy danh dự mà thề rằng đối với em, Jones công tử hoàn toàn vô nghĩa, cũng như người khách vừa từ biệt chúng ta ra về.”

Bellaston phu nhân nói:

“Tôi cũng lấy danh dự mà thề là tôi tin. Vậy thì, cô hãy tha lỗi cho tôi vì đã giễu cợt cô tí chút. Tôi hứa với cô sẽ không bao giờ còn nhắc đến tên anh ta nữa.”

Hai người chia tay nhau, Sophia lấy làm khoan khoái lắm, nhưng Bellaston phu nhân thì không. Bà ta còn muốn giày vò tình địch của mình lâu hơn chút nữa, nếu như bà ta không phải đi chỗ khác vì có việc quan trọng hơn. Về phần Sophia thì sau lần nói dối đầu tiên, tâm trí cô không hoàn toàn thư thái. Lúc lui về phòng riêng, nghĩ đến việc ấy, cô cảm thấy băn khoăn và xấu hổ quá. Hoàn cảnh éo le, sự cần thiết phải xử sự như thế vẫn không hề làm cho cô thấy lương tâm đỡ cắn rứt. Tâm hồn cô tế nhị quá, không đủ sức chịu đựng nổi ý nghĩ mình đã phạm tội trí trá dẫu rằng do hoàn cảnh bắt buộc. Suốt đêm hôm sau nữa, ý nghĩ ấy cũng cứ ám ảnh không cho cô chợp mắt.

QUYỂN MƯỜI BỐN

GỒM THỜI GIAN HAI NGÀY

CHƯƠNG I

Một bài tiểu luận chứng tỏ rằng nếu một nhà văn hiểu biết chút ít về vấn đề mình viết thì sẽ viết được hay hơn.

Vì có nhiều vị thượng lưu vào thời buổi này từng đã trở thành có tên tuổi trong các nước cộng hòa văn chương mà chỉ nhờ có sức mạnh kỳ diệu của thiên tài, chứ không hề được học vấn giúp đỡ tí nào, mà có lẽ cũng chưa đọc thông nữa là khác, cho nên tôi nghe nói mấy nhà phê bình hiện đại gần đây bắt đầu khẳng định rằng đối với một nhà văn thì mọi thứ học vấn đều hoàn toàn vô dụng, và quả thực, đó chỉ là một loại xiềng xích làm cản trở tính linh hoạt và tính năng động tự nhiên của trí tưởng tượng, làm cho nó nặng trĩu xuống không sao bay lượn lên tới những vùng cao tít lẽ ra nó có thể đạt tới.

Tôi e rằng bây giờ cái thuyết này đã phát triển quá mức, vì cớ sao nghề văn lại khác mọi thứ nghệ thuật khác đến thế? Chẳng phải vì học cách cử động mà sự lanh lẹ của một ông thầy dạy khiêu vũ bị phương hại, và tôi tin rằng không một bác thợ nào chỉ vì biết cách dùng mà lại sử dụng đồ nghề tồi đi. Phần riêng tôi, tôi không thể quan niệm rằng Homer hay Virgil có lẽ đã viết được với nhiều nhiệt tình hơn, nếu như hai vị không phải là bậc thầy trong những môn học vấn của thời đại mà lại dốt nát như phần lớn các nhà văn thời đại hiện nay. Mà tôi cũng không tin rằng tất cả trí tưởng tượng, sự nhiệt tình và óc suy luận của Pitt lại có thể sản sinh ra những bài diễn văn từng khiến cho thượng nghị viện nước Anh chúng ta trong thời đại đó trở thành đối thủ với Hy Lạp và La Mã về mặt hùng biện, nếu ông ta không từng đọc nhiều văn kiện của Demosthenes* và Cicero* để truyền tinh thần của họ vào những bài diễn văn của mình và cùng với tinh thần, cả kiến thức của họ nữa.

Người ta sẽ không hiểu được tôi, nếu tôi cứ đòi hỏi các bạn đồng nghiệp phải có cùng một vốn liếng kiến thức như Cicero đã cho ta thấy là cần thiết đối với một nhà hùng biện. Ngược lại, tôi quan niệm rằng nhà thơ cần đọc rất ít, nhà phê bình cần đọc ít hơn, và cần đọc sách ít nhất chính là các nhà chính trị. Có lẽ các thi sĩ chỉ cần xem cuốn Nghệ thuật làm thơ của Byshe, và tác phẩm của một vài thi sĩ hiện đại là đủ, các nhà phê bình thì chỉ cần xem một số vừa phải kịch bản, còn các nhà chính trị thì chỉ cần một tập nhật báo chính trị nào đó cũng đủ.

Nói của đáng tội, tôi cũng chỉ đòi hỏi người ta nên có chút ít hiểu biết về vấn đề mình đang đề cập tới mà thôi, thể theo câu châm ngôn cổ về luật pháp Quam quisque nôrit artem in eâ se exerceat. Có như vậy thì một nhà văn đôi khi mới viết được gọi là khá, và thực vậy, thiếu điều ấy, mọi thứ kiến thức khác trên đời cũng chẳng bổ ích cho họ mấy nỗi.

Thí dụ, giả như Homer và Virgil, Aristotle và Cicero, Thucydides* và Livy có thể họp mặt nhau lại, phối hợp bao tài năng của họ để soạn cuốn sách dạy về nghệ thuật khiêu vũ chẳng hạn, thì tôi tin chắc mọi người cũng sẵn sàng đồng tình rằng các ngài ấy không thể đọ được với cuốn sách rất hay mà ngài Essex đã soạn cho chúng ta về vấn đề này, nhan đề Những điều sơ giản về phép lịch sự. Vả lại giả sử ngài Broughton chịu nghe ai thuyết phục mà đặt quả thôi sơn lên mặt giầy để hoàn chỉnh những kiến thức sơ giản nói trên, bằng cách đưa ra những nguyên tắc chân chính của khoa thể dục thể thao, thì tôi cũng chưa biết liệu thiên hạ có lý do gì mà phàn nàn rằng sao các nhà văn lớn cổ cũng như kim lại chưa hề đề cập đến cái nghệ thuật cao quý và hữu ích nọ?

Để tránh khỏi đưa quá nhiều thí dụ về một trường hợp đã quá rõ ràng này, và để đi thẳng ngay tới mục đích, tôi sẵn sàng quan niệm rằng một nguyên nhân khiến cho nhiều nhà văn Anh đã hoàn toàn thất bại khi miêu tả phong tục của giới thượng lưu, có thể là trong thực tế họ không hiểu tí gì về chuyện ấy.

Đấy là thứ kiến thức mà chẳng may, nhiều tác giả lại không có khả năng đạt tới. Sách vở không cho ta được một ý niệm đầy đủ về vấn đề này, mà sân khấu cũng chẳng khá bao nhiêu. Vị thượng lưu thanh lịch được đào luyện bằng cách đọc sách thường thường biến thành một người thông thái rởm, còn nếu được đào luyện bằng cách xem kịch thì thường lại biến thành một tay hợm hĩnh.

Những nhân vật phỏng theo những kiểu mẫu ấy cũng không được ủng hộ hơn. Vanbrugh và Congreve sao chép lại tự nhiên, song kẻ nào sao chép lại họ thì sẽ vẽ thời đại hiện nay cũng không giống, như giả sử Hogarth lại vẽ một cuộc dạ hội hay tiếp tân mà cách ăn bận theo lối Titian* hay Vandyke*. Tóm lại, ở đây mà bắt chước là không ăn thua. Bức tranh cần phải dựa vào chính tự nhiên. Chỉ có chuyện trò giao tiếp mới cung cấp cho ta một sự hiểu biết chân chính về cuộc đời, và cần phải nhìn tận mắt phong tục tập quán của các tầng lớp xã hội thì mới gọi là hiểu biết.

Song, chẳng phải là bỗng nhiên mà nhìn được cái lớp người thuộc loại cao cấp kia, cũng như những tầng lớp người khác của nhân loại, tại phố phường, cửa hiệu và các quán cà phê, mà họ cũng không được trình bày ngay trong một bức tranh, như những giống thú vật thượng đẳng.

Nói tóm lại, nếu ta không có được một tiêu chuẩn này hoặc một tiêu chuẩn khác, tức là có gia thế, hoặc có tài sản, thì không thể được tiếp nhận vào xem cái trò biểu diễn ấy, nếu không thì cũng phải có cái tương đương với cái thứ hai kia, tức là cái nghề cờ bạc đáng kính trọng. Và cũng may mắn cho thiên hạ làm sao, những vị đạt những tiêu chuẩn trên lại rất ít khi quan tâm đến chuyện đi làm cái nghề viết văn, vốn là cái nghề xưa nay, nói chung, vẫn chỉ có cái bọn hạ tiện, nghèo đói mới làm, vì nhiều kẻ vẫn cho rằng làm nghề này không cần phải có vốn liếng gì cũng cứ khai trương được.

Do đó mà những con quái vật kỳ lạ bận áo thêu và đính đăng ten, bận áo lụa gấm, đeo những bộ tóc giả và những cái vòng váy phồng to tướng, mang tên vương công mệnh phụ, đi khệnh khạng trên sân khấu, làm trò khoái chí cho mấy ông thầy kiện và các bác thư ký ngồi dãy ghế hạng nhất, cho các bác thị dân và bọn thợ tập việc của họ ngồi ở hạng bét, những con vật ấy trong thực tế cuộc sống chẳng còn kiếm đâu ra, cũng hiếm như con nhân mã*, con chimera* hoặc bất kỳ con vật nào khác hoàn toàn do tưởng tượng. Nhưng tôi xin tiết lộ cùng bạn đọc một điều bí mật. Cái sự hiểu biết về giới thượng lưu kia, tuy rất cần thiết để tránh khỏi những sai lầm nhưng lại không bổ ích gì lắm đối với một nhà văn mà lĩnh vực hoạt động là hài kịch, hoặc là những tiểu thuyết thuộc loại tương tự như truyện tôi đang viết, tức là thuộc loại trào phúng.

Những điều ngài Pope nói về phụ nữ rất có thể áp dụng cho đa số trong giới này, vì quả thật họ hoàn toàn được tạo ra bởi hình thức và sự giả tạo, và họ không có một chút tính cách nào hết, ít nhất thì cũng là không có tính cách nào biểu hiện ra ngoài. Tôi dám đánh bạo mà nói rằng cuộc sống cao sang nhất lại tẻ nhạt nhất, rất ít điều thú vị. Những nghề nghiệp khác nhau của giới người thấp kém hơn lại sản sinh ra vô vàn tính cách lý thú khác nhau, trong khi ở nơi cao sang, không kể một số ít mê mải đuổi theo cao vọng, và một số ít hơn còn bận dam mê khoái lạc, tất cả chỉ là phù hoa và sự bắt chước hèn hạ. Trang điểm và bài bạc, ăn và uống, cúi chào và thi lễ, ấy là tất cả công việc bận rộn của đời họ.

Tuy nhiên vẫn có một số người thuộc tầng lớp này bị sự say mê về tình ái thống trị và xô đẩy đi quá cái giới hạn của sự phải chăng. Trong số này thì các bà mệnh phụ vẫn nổi bật, vì đức tính dũng cảm cao quý của họ cùng thái độ bất cần tiếng tăm rất hơn đời so với những kẻ yếu đuối thuộc tầng lớp hèn kém hơn, chẳng khác gì một phụ nữ quý tộc đức hạnh vì có những tình cảm tế nhị và trang nhã vẫn cứ nổi bật hơn so với người vợ chất phác của một bác nông dân hoặc một bác bán hàng. Bellaston phu nhân chính là thuộc loại người dũng cảm kia. Song xin các bạn đọc nhà quê của tôi chớ có căn cứ vào phu nhân mà kết luận rằng đó là tư cách chung của các phụ nữ quý phái, hoặc tưởng rằng chúng tôi chủ tâm trình bày họ như vậy. Nếu thế thì các bạn cũng có thể phỏng đoán rằng Thwackum đại diện cho hết thảy mọi tu sĩ và sĩ quan cầm cờ Northerton đại diện cho hết thảy mọi quân nhân mất.

Không có sự lầm lạc nào lớn hơn sự sai lầm vẫn phổ biến trong số những kẻ tầm thường vẫn quen phỏng theo ý kiến của mấy bác nhà văn châm biếm ngu dốt, mà khoác cho thời đại này cái tiếng dâm bôn. Trái lại, tôi tin chắc rằng chưa bao giờ trong xã hội quý phái lại có ít những câu chuyện âm mưu tình ái như bây giờ. Phụ nữ của thời đại này được thân mẫu họ dạy dỗ, biết chỉ gắn bó ý nghĩ của họ vào cao vọng và sự phù hoa, và khinh miệt những khoái lạc của yêu đương, coi những cái đó như không xứng đáng được quan tâm, và sau này cũng do được sự quan tâm lo lắng của những bà mẹ như thế, mà họ đi lấy chồng nhưng không có chồng, cho nên hình như họ cũng rất tin tưởng rằng những ý nghĩ trên là đúng đắn. Do đó, trong khoảng thời gian tẻ nhạt còn lại của đời họ, họ đành bằng lòng với sự theo đuổi những trò giải trí vô tội hơn, và tôi e rằng cũng trẻ con hơn, mà chỉ mới nhắc đến tên cũng sợ rằng không xứng đáng với giá trị của cuốn truyện này. Theo thiển ý của tôi, cái đặc trưng chân thực của thế giới lịch sự hiện nay là sự ngu xuẩn đúng hơn là thói xấu, và cái tính từ xứng đáng với nó là phù phiếm.

CHƯƠNG II

Gồm những lá thư cùng những vấn đề khác xoay quanh chuyện yêu đương.

Jones trở về nhà mới được một lát thì nhận được lá thư sau:

Chưa bao giờ tôi ngạc nhiên bằng lúc tôi thấy cậu đã đi rồi. Lúc cậu rời bỏ gian phòng, tôi không hề nghĩ rằng cậu lại có ý định rời bỏ nhà này ra về mà không gặp lại tôi lần nữa. Thái độ của cậu là nhất quán, và khiến tôi tin chắc mình khinh bỉ thế nào một kẻ say mê đến rồ dại một tên ngu xuẩn, mặc dù tôi cũng chẳng biết mình nên khâm phục sự xảo quyệt hay là tính ngây thơ của cô ta. Cả hai đều tuyệt diệu! Bởi lẽ, mặc dù không hiểu tí gì về chuyện xảy ra giữa đôi ta, vậy mà cô ta vẫn có cái khéo léo, cái vững tâm, cái… gọi là cái gì nhỉ? Để dám chối phắt vào giữa mặt tôi rằng cô ta không biết cậu, hoặc là chưa bao giờ gặp cậu trước đây… Đó là một âm mưu hai người cùng vạch ra, hay là cậu đã đê tiện đến mức lừa dối tôi. Ôi, tôi khỉnh bỉ cô ta, tôi khinh bỉ cậu và tất cả người đời làm sao! Nhưng chủ yếu là tôi khinh bỉ chính thân tôi, vì… tôi chẳng dám viết ra điều mà sau đó đọc lại tôi sẽ phát điên lên mất, nhưng cậu hãy nhớ rằng tôi yêu mãnh liệt thế nào thì tôi cũng có thể ghét bỏ mãnh liệt như vậy.

Jones cũng không có nhiều thì giờ để suy nghĩ về lá thư này, thì lại thấy gửi tới một lá thư khác cũng do tay một người viết, và chúng tôi cũng xin chép lại nguyên văn:

Nếu cậu xét cho rằng tôi đã viết lá thư trước trong tình trạng bối rối như thế nào thì cậu không thể lại ngạc nhiên vì một vài lời lẽ trong đó… Vâng, có lẽ nghĩ lại thì một số lời lẽ ấy cũng có quá nóng thật. Ít nhất thì, nếu có thể được, tôi cũng nên cứ cho là do cái rạp hát bỉ ổi, và do sự lấc cấc của một tên ngu xuẩn đã làm cho tôi về nhà chậm hơn giờ hẹn mà sinh ra mọi chuyện… Nghĩ tốt về những người ta yêu dễ dàng biết bao nhiêu? Có lẽ cậu cũng muốn tôi nghĩ như vậy. Tôi đã quyết định gặp mặt cậu đêm nay, vậy cậu hãy đến với tôi ngay lập tức.

T.b. Tôi đã ra lệnh chỉ cậu hỏi thì mới bảo là có nhà.

T.b. Cậu Jones sẽ nghĩ rằng tôi sẽ giúp đỡ cậu trong việc tự biện hộ, vì tôi tin rằng không thể nào cậu lại muốn lừa dối tôi cũng như tôi lại muốn lừa dối chính tôi.

T.b. Đến ngay lập tức.

Tôi xin nhường cho những ai ưa phán đoán xác định xem lá thư lời lẽ giận dữ hay lá thư lời lẽ thương yêu đã làm cho Jones bực mình hơn. Điều chắc chắn là tối hôm ấy, anh chàng không hào hứng đến thăm viếng ai thêm lần nào nữa, trừ phi đến thăm có một người kia thôi. Tuy nhiên, anh chàng nghĩ rằng mình bị danh dự trói buộc và nếu như lý do này không phải là tạm đủ, thì anh đã chẳng dám liều lĩnh mà nhóm lên trong lòng Bellaston phu nhân ngọn lửa, mà anh có lý do để tin là có, và sẽ dẫn tới hậu quả đáng ngại là phu nhân tố cáo với Sophia, điều anh rất sợ. Bực bội, đi đi lại lại một lúc trong phòng, Jones bèn sửa soạn ra đi, thì Bellaston lại có lòng tốt tránh cho anh chàng việc này, không phải bằng một lá thư nữa, mà do đích thân phu nhân. Phu nhân bước vào phòng, áo xống xốc xếch, vẻ mặt hớt hơ hớt hải. Phu nhân ném phịch mình xuống ghế, ngồi đó thở được ra hơi rồi mới nói:

“Cậu thấy đó, một khi phụ nữ họ đã đi một mạch quá xa thì họ sẽ không dừng lại ở chỗ nào đâu. Nếu cách đây một tuần, có ai thề độc mà bảo tôi thế này thì chính tôi cũng không tin.”

Jones nói:

“Thưa phu nhân, tôi hy vọng rằng Bellaston phu nhân diễm lệ của tôi cũng sẽ không tin một cách dễ dàng bất cứ điều gì phương hại tới một kẻ rất thấu hiểu bao nhiêu ân huệ đã được phu nhân ban cho.”

Bà ta nói:

“Phải lắm! Thấu hiểu bao ân huệ! Tôi đâu có chờ được nghe Jones công tử nói ra những lời lẽ lạnh nhạt như vậy?”

Jones đáp:

“Xin tha lỗi cho tôi, hỡi vị thiên thần yêu quý, nếu như sau hai lá thư tôi vừa nhận được, sau sự khủng khiếp do cơn giận của phu nhân, mà tôi cũng vẫn chưa rõ vì sao mình phải chịu…

Bà ta mỉm cười nói:

“Vậy ra vẻ mặt tôi giận dữ đến thế cơ à? Có thực là tôi đem theo một bộ mặt cáu bẳn như vậy không?”

Jones đáp:

“Nếu như con người ta có danh dự, thì tôi chưa hề làm điều gì khiến phu nhân phải giận dữ… Phu nhân còn nhớ đã hẹn gặp tôi… Tôi đã đến đúng lời hẹn…”

Bà ta kêu lên:

“Tôi van cậu đấy, đừng kể lại đầu đuôi câu chuyện bỉ ổi ấy nữa. Hãy trả lời một câu hỏi này thôi, rồi thì tôi sẽ được dễ chịu ngay… Cậu đã tiết lộ với cô ta làm tôi mất danh dự chưa?”

Jones quỳ ngay xuống, bắt đầu tự thanh minh một cách thật hăng hái, thì bỗng thấy Partridge nhảy cỡn lên mà chạy vào trong phòng, như một người vui sướng đến phát điên. Bác kêu to:

“Tìm thấy cô ấy rồi! Tìm thấy cô ấy rồi!… Đây, thưa công tử, cô ấy đây… Chị Honour đang ở ngoài cầu thang.”

Jones vội kêu lên:

“Giữ chị ta lại một lát đã… Đây, phu nhân tránh vào bên cạnh giường kia. Chẳng có phòng nào, chẳng có chỗ nào mà giấu phu nhân được nữa. Thật chưa bao giờ có việc ngẫu nhiên nào đáng nguyền rủa như thế này.”

“Đáng nguyền rủa thật đấy!”

Bà ta vừa chạy vào chỗ nấp vừa nói. Ngay lúc đó chị Honour bước vào. Chị la ầm lên:

“Ấy vậy chứ, Jones công tử, có việc gì đấy? Cái lão vô lại láo xược ấy, cái lão hầu của cậu ấy, nó không chịu cho tôi bước lên cầu thang. Tôi hy vọng rằng lần này, hắn không cho tôi gặp cậu chẳng phải là cùng một lý do như ở Upton bữa nọ. Tôi đoán cậu không ngờ lại được gặp tôi đấy nhỉ, nhưng mà cậu đã bắt mất hồn vía của tiểu thư nhà tôi rồi đấy. Tội nghiệp thay cho tiểu thư! Hiển nhiên là tôi yêu quý cô ấy như em ruột tôi vậy. Nếu cậu không làm được một người chồng tốt của cô ấy thì xin Thượng đế cũng tha thứ cho cậu, nhưng mà hiển nhiên là nếu thật thế thì ở đời chẳng còn có gì tồi tệ hơn với cậu.”

Jones chỉ xin chị ta nói se sẽ hộ vì phòng bên cạnh có một người đàn bà đang hấp hối. Chị ta la lên:

“Một người đàn bà! Chắc lại một người đàn bà nào quen cậu chứ gì! Cậu Jones ơi, trên đời này có nhiều bà như thế quá đấy. Tôi tin rằng chúng tôi đã từng ở trong nhà một bà thuộc loại ấy, vì dám nói rằng cái bà Bellaston phu nhân của tôi cũng chẳng xứng đáng gì hơn cái giá trị của bà ta.”

Jones vội nói:

“Suỵt! Nói gì phòng bên kia cũng nghe thấy hết đấy.”

Chị Honour lại kêu lên:

“Tôi sợ cóc gì. Tôi chẳng vu oan giá họa cho ai. Nhưng mà bọn gia nhân đã nói toạc ra, những là phu nhân của họ đã hẹn hò với trai ở chỗ khác như thế nào… ở chỗ cái nhà mang tên một người đàn bà thượng lưu nghèo, nhưng tiền thuê nhà thì phu nhân trả. Họ nói họ còn biết khối chuyện hay ho khác về phu nhân ấy nữa cơ.”

Đến đây, Jones bực mình quá định bịt mồm chị lại.

“Ấy vậy chứ, Jones công tử, phải để cho tôi nói, tôi có nói xấu cho ai đâu nào. Tôi chỉ nói điều gì tôi đã được nghe người khác kể lại… Tôi nghĩ thầm trong bụng thế này, cái bà quý tộc ấy giàu có thế thì cũng chả ra quái gì, nếu bà ta làm giàu nhờ cái cách xấu xa như thế. Hiển nhiên là thà cứ nghèo khó mà lương thiện lại tốt hơn.”

Jones nói:

“Bọn gia nhân là bất lương lắm. Chúng nó nói xấu chủ chúng không đúng đâu.”

“Hiển nhiên là thường thường bọn gia nhân vẫn bất lương rồi. Tiểu thư tôi cũng bảo thế, và không muốn nghe chúng nó đâu.”

Jones đáp:

“Tôi tin chắc rằng Sophia của tôi không thèm để tai nghe những lời vu cáo như vậy.”

Chị Honour kêu lên:

“Tôi tin đó không phải là lời vu cáo, cớ sao bà ta lại hẹn gặp đàn ông tại một nhà khác? Như vậy là không bao giờ vì điều tốt đẹp. Nếu bà ta có ý định để cho người ta tìm hiểu mình một cách chính đáng thì hiển nhiên là có thể bảo bất cứ một người đàn bà nào đấy cùng ngồi với mình để tiếp chuyện với đàn ông về vấn đề kia một cách chính đáng. Hẹn hò chỗ khác, thế là nghĩa lý quái gì nào?”

Jones kêu lên:

“Tôi phản đối, tôi không thể nào nghe chị nói những điều này về một vị phu nhân cao quý như thế, và lại là người có họ với Sophia. Vả lại, chị sẽ phá sự yên tĩnh của người đàn bà tội nghiệp ở phòng bên cạnh. Xin chị hãy cùng đi với tôi xuống dưới nhà.”

“Thưa công tử, nếu công tử không muốn tôi nói, thì tôi không nói nữa. Đây là bức thư của tiểu thư nhà tôi… Không biết một số người sẽ đánh đổi những gì để có được lá thư này? Kể ra Jones công tử ạ, tôi nghĩ rằng công tử cũng không phải là quá hào phóng đâu, song tôi cũng có nghe một vài người đầy tớ nói… nhưng chắc chắn công tử cũng phải công nhận rằng tôi chưa hề được biết đồng tiền của công tử nó màu sắc thế nào.”

Jones vội vàng cầm lấy lá thư, lập tức dúi vào tay chị năm đồng tiền. Đoạn anh thì thầm mà cảm tạ cô Sophia thân yêu của anh hàng nghìn lần, rồi yêu cầu chị Honour ra về hộ để anh còn đọc thư. Chị Honour về ngay, sau khi đã bày tỏ lòng biết ơn sự hào phóng của anh chàng.

Bây giờ Bellaston phu nhân mới từ sau tấm màn bước ra. Làm thế nào miêu tả được cơn thịnh nộ của bà ta nhỉ? Mới đầu, lưỡi bà ta ríu lại không nói được nữa, nhưng cặp mắt bà ta tóe ra những dòng lửa, quả thực là có thể như vậy vì trái tim bà ta đang bốc cháy bừng bừng. Bấy giờ, vừa nói được nên lời, bà ta không tỏ thái độ bực mình với chị Honour hoặc với bọn gia nhân của bà ta, nhưng lại tấn công ngay anh chàng Jones tội nghiệp. Bà ta nói:

“Cậu xem đấy nhé, vì cậu mà tôi đã phải hy sinh cả tiếng tăm, cả danh dự của tôi… thế là mất hết. Mà cậu đã đáp lại tôi như thế nào? Tôi bị bỏ rơi, bị miệt thị chỉ vì một đứa con gái nhà quê, vì một con ngốc.”

Jones kêu lên:

“Kìa phu nhân, nào tôi có bỏ rơi ai, tôi đã mắc tội miệt thị với ai cơ chứ?”

Bà ta đáp:

“Cậu Jones ạ, đừng giả vờ nữa, vô ích, nếu cậu muốn làm cho tôi vui lòng thì cậu phải từ bỏ nó hoàn toàn, và nếu cậu định thế thì hãy đưa ngay cho tôi coi lá thư làm bằng.”

Jones nói:

“Lá thư nào, thưa phu nhân?”

Bà ta đáp:

“Cậu không trơ trẽn đến mức dám chối rằng không hề nhận lá thư nào từ tay con đĩ kia chứ?”

Jones đáp:

“Phu nhân có thể hỏi tôi rằng nếu tôi công nhận thì tôi phải từ bỏ danh dự của tôi như thế nào không? Tôi có hành động như vậy với phu nhân không? Giả sử tôi có thể phạm tội phản bội người thiếu nữ vô tội đáng thương ấy đi nữa, thì liệu phu nhân có yên trí được rằng tôi sẽ không xử sự như thế với chính phu nhân không? Chắc rằng, cứ suy nghĩ một chút, phu nhân sẽ thấy rõ ràng kẻ đàn ông nào không biết giữ kín điều bí mật của một người đàn bà, nhất định là một tên mạt kiếp đáng khinh bỉ nhất đời.”

Bellaston phu nhân nói:

“Được lắm, tôi chẳng cần đòi cậu phải trở thành cái tên mạt kiếp đáng khinh theo ý cậu làm gì, vì nội dung lá thư kia cũng chẳng cho tôi biết thêm điều gì ngoài những chuyện tôi biết quá rõ rồi. Tôi thừa biết anh chị thế nào với nhau rồi.”

Tiếp theo là một cuộc trò chuyện dài, mà bạn đọc vốn không quá tò mò sẽ cảm ơn tôi vì đã không miêu tả dài dòng ở đây. Chỉ cần cho bạn hay rằng Bellaston phu nhân mỗi lúc một dịu đi, và cuối cùng thì cũng tin, hoặc giả vờ tin, vào lời Jones thanh minh rằng cuộc gặp gỡ giữa anh và Sophia tối hôm ấy hoàn toàn là ngẫu nhiên, cùng mọi chuyện khác mà bạn đọc đã rõ và cứ như lời Jones trình bày cho bà ta thì rõ ràng bà ta không có lý do gì để mà tức giận anh hết.

Tuy vậy, trong thâm tâm, bà ta cũng chưa hoàn toàn được thỏa mãn về việc Jones chối không cho xem lá thư, bởi vì chúng ta vẫn không bao giờ chịu nghe những lý lẽ minh bạch nhất, một khi những lý lẽ ấy đối lập với những tình cảm say mê đang chiếm ưu thế trong chúng ta. Bà ta yên trí rằng Sophia đã chiếm phần quan trọng nhất trong tình yêu của Jones rồi. Ấy thế mà vị mệnh phụ kiêu kỳ và đa tình, cuối cùng, vẫn chịu xếp hàng thứ nhì vậy, hoặc để nói theo lối pháp lý cho thích hợp hơn, bằng lòng nhận lấy cái mà một người đàn bà khác có quyền thu hồi.

Sau cùng thì hai bên thỏa thuận rằng từ giờ về sau Jones sẽ đến thăm bà ta tại nhà của bà ta. Sophia, người hầu gái của cô cùng tất cả bọn gia nhân sẽ coi những cuộc thăm viếng ấy là thăm Sophia, còn chính Sophia thì sẽ bị coi như kẻ bị lừa dối.

Kế hoạch này do Bellaston phu nhân vạch ra, Jones rất lấy làm vừa lòng. Bất cứ bằng giá nào, hễ có hy vọng được nhìn mặt Sophia là anh chàng sung sướng rồi. Bellaston phu nhân cũng lấy việc lừa dối được Sophia làm thích thú lắm. Bà ta nghĩ rằng vì quyền lợi của chính mình, Jones không thể lại dám lộ chuyện cho cô biết.

Buổi thăm viếng đầu tiên được ấn định vào ngày hôm sau, đoạn, sau những nghi lễ thích hợp, Bellaston phu nhân về nhà.

CHƯƠNG III

Gồm nhiều vấn đề khác nhau.

Vừa được ngồi lại một mình, Jones vội mở ngay lá thư ra, thấy thư viết như sau:

Thưa công tử, không sao tả được em đã đau khổ đến thế nào từ lúc công tử rời khỏi nhà này. Vì em có lý do để tin rằng công tử có ý định còn tới nữa, nên dù bây giờ đã khuya em cũng phải sai chị Honour đến xin công tử đừng đến nữa. Chị ta bảo với em rằng có biết chỗ công tử ở. Em ra lệnh cho công tử, hãy vì tấm lòng quý mến em, đừng nghĩ tới chuyện đi lại chỗ này, vì chắc chắn thế nào việc ấy cũng bị phát hiện ra. Qua vài câu nói thoáng qua, em ngại rằng phu nhân đã nghi ngờ về chúng ta rồi đó. Có lẽ sau này sẽ xảy ra một điều gì đó thuận lợi, chúng ta cần kiên nhẫn chờ đợi mới được. Nhưng một lần nữa, em van công tử, nếu có quan tâm phần nào đến sự thư thái của em, thì chớ nên tính chuyện đến nơi này nữa.

Lá thư này cũng đem lại cho Jones niềm an ủi tương tự như xưa kia Job* được bè bạn an ủi vậy. Không những mất hết mọi hy vọng được gặp mặt Sophia mà anh chàng ấp ủ trong lòng, Jones còn bị lâm vào cái thế tiến thoái lưỡng nan về vấn đề Bellaston phu nhân. Anh đã thừa rõ rằng có một số lời ước hẹn không chịu chấp nhận bất cứ lời biện bạch nào nếu không giữ cho đúng. Còn Sophia đã dứt khoát ngăn cấm thế rồi mà còn cứ đi, thì không có sức mạnh nào của thế gian này buộc Jones làm như vậy được. Cuối cùng, suy đi tính lại mãi, khiến cho suốt đêm hôm ấy trằn trọc mất ngủ, Jones quyết định giả cách ốm. Xem ra đó là cách duy nhất để khỏi phải giữ lời hứa đến thăm như đã ấn định, mà cũng không làm cho Bellaston tức giận, điều anh có nhiều lý do để muốn tránh được.

Tuy nhiên, sớm hôm sau, việc đầu tiên là anh chàng viết một lá thư gửi cho Sophia, anh gửi kèm vào lá thư viết cho chị Honour. Đoạn anh lại gửi một lá thư khác cho Bellaston phu nhân, viện cớ ốm như đã nói. Lát sau, anh chàng nhận được lá thư trả lời:

Tôi bực mình lắm vì chiều nay không được gặp cậu, nhưng dịp này lại còn lo hơn. Cậu hãy giữ gìn sức khỏe cho cẩn thận nhé, tôi hy vọng cậu không gặp sự gì đáng ngại… Suốt buổi sáng hôm nay, tôi bị cái bọn ngu xuẩn chúng nó quấy rối lắm, thành thử chẳng có lấy phút nào rảnh mà viết thư cho cậu nữa. Chào cậu.

T.b. Tối nay, chín giờ tôi sẽ cố gắng tới thăm cậu… Nhớ đừng có khách khứa gì đấy.

Bấy giờ bà Miller vào thăm Jones. Sau vài lời rào đón thông thường, bà nói:

“Thưa cậu, tôi phải đến hầu chuyện cậu về việc này thật cũng lấy làm áy náy quá. Nhưng tôi hy vọng cậu cũng sẽ suy nghĩ hộ cho, nếu như nhà này phải đeo tiếng xấu, thì hậu quả tai hại về tiếng tăm của hai đứa con gái khốn khổ nhà tôi sẽ ra sao. Cho nên tôi hy vọng cậu sẽ không cho tôi là hỗn hào, nếu tôi xin cậu chớ nên dẫn đàn bà về đây vào lúc đêm hôm khuya khoắt nữa. Có một người, đồng hồ đã điểm hai giờ đêm mà vẫn chưa ra về đấy.”

Jones đáp:

“Tôi xin cam đoan với bà rằng vị phu nhân đến đây đêm hôm qua ở lại lâu nhất (còn người kia chỉ đến trao cho tôi một bức thư) là một người đàn bà thượng lưu lịch sự, và có họ gần với tôi.”

Bà Miller đáp:

“Tôi chẳng biết bà ta thượng lưu ra cái kiểu gì, nhưng tôi chắc chắn rằng trừ phi là người họ hàng thân cận lắm, chẳng có người đàn bà đức hạnh nào lại đến thăm một vị công tử trẻ trung vào lúc mười giờ tối, rồi ở một mình trong phòng với người ta suốt bốn tiếng đồng hồ. Vả lại, thưa cậu, cứ xem thái độ của bọn phu kiệu cũng rõ bà ta là hạng người như thế nào. Suốt buổi tối, chúng nó cứ đứng ở chỗ cửa ra vào mà đùa cợt. Con bé ở nhà tôi nghe thấy chúng hỏi ông Partridge rằng không biết phu nhân có định ở lại với cậu chủ suốt đêm không, chưa kể nhiều chuyện tồi tệ nữa tôi không tiện nhắc lại. Cậu Jones, thực tình tôi rất kính trọng cậu, riêng về phần cậu, mà tôi còn chịu ơn cậu rất nặng nữa vì cậu đã đối xử rộng lượng với vợ chồng đứa cháu họ tôi. Quả thực, cách đây ít lâu trở về trước, cậu tốt quá, không biết thế nào mà nói. Tôi không thể tưởng tượng nổi con người khốn khổ kia đã bị nỗi cực khổ dồn đến những bước đường khủng khiếp đến thế nào. Tôi không hề nghĩ rằng khi cậu đưa cho người chồng đứa cháu họ tôi mười đồng guinea, là cậu đã đưa cho một tên cướp đường! Trời ơi! Cậu tốt bụng đến thế là cùng! Cậu đã cứu sống gia đình nó. Tôi thấy rằng trước kia ngài Allworthy đã miêu tả tính tình cậu với tôi thật đúng quá, nếu tôi không chịu ơn cậu thì chỉ vì chịu ơn ngài ấy thôi, tôi cũng phải tỏ ra hết sức lễ độ với cậu mới phải. Cậu Jones quý mến ạ, hãy tin lời tôi, nếu như chẳng phải vì tiếng tăm của hai đứa con gái và của chính tôi nữa, thì tôi cũng vẫn cứ vì chính cậu mà lấy làm áy náy rằng sao một vị công tử trẻ tuổi đáng yêu vậy mà lại đi giao thiệp với những hạng đàn bà thế kia. Nhưng nếu cậu đã quyết định cứ giao thiệp với họ, thì tôi đành phải xin cậu tìm chỗ ở khác vậy, vì tôi không muốn có những việc ấy tiếp tục diễn ra dưới mái nhà tôi, đặc biệt là vì tiếng tăm của hai đứa con gái. Lạy trời, ngoài tính nết na, hai đứa chẳng còn cái gì khác khiến được người ta quý mến.”

Nghe đến tên ông Allworthy, Jones giật nảy mình, mặt biến sắc. Anh trả lời gay gắt:

“Thực tình thì bà Miller ạ, tôi không hài lòng tí nào về chuyện này. Tôi sẽ không bao giờ còn làm cho nhà bà bị đeo tiếng xấu nữa. Nhưng tôi phải nhấn mạnh điều này, tôi có quyền muốn tiếp ai trong phòng riêng của tôi thì tiếp. Và nếu có vì vậy mà bà phật ý thì tôi sẽ đi kiếm một chỗ ở khác càng nhanh càng tốt.”

Bà Miller nói:

“Tôi lấy làm ân hận vì chúng ta phải chia tay nhau, thưa cậu, nhưng tôi tin chắc rằng chính ngài Allworthy cũng sẽ không bao giờ còn đặt chân đến cửa nhà tôi nếu ngài chỉ gọi là hơi nghi ngờ rằng nhà tôi là một nhà trọ không đứng đắn.”

Jones đáp:

“Tôi lấy làm tiếc vì đã làm cho bà mất sự yên tĩnh, nhưng tôi xin bà vui lòng cho gọi Partridge lên để tôi gặp ngay lập tức.”

Bà Miller xin vâng, cúi chào thật thấp rồi lui ra. Partridge bước vào thì Jones sừng sộ tiến lại bác ta, nói:

“Tôi đã bao nhiêu phen phải khổ sở vì sự rồ dại của bác rồi? Đúng hơn, tôi khốn khổ vì sự rồ dại của chính tôi khi cứ giữ bác lại. Có phải cái mồm bác cứ nhất quyết làm hại tôi phải không?”

Partridge hoảng quá, đáp:

“Thưa cậu, nào tôi có làm gì?”

“Ai cho bác cái quyền được nhắc đến chuyện cướp đường kia, và nói rằng anh ta chính là người đàn ông bác gặp ở đây?”

“Thưa cậu, tôi ấy ạ?”

Jones nói:

“Thôi đừng chối nữa mà lại phạm thêm tội nói dối.”

Partridge đáp:

“Nếu tôi có nhắc đến việc ấy thì tôi nghĩ rằng cũng vô hại, vì nếu không phải là nói với họ hàng thân thích của anh ta thì tôi chẳng đời nào mở mồm ra làm gì. Tôi chắc họ không đi kể với người khác.”

Jones nói:

“Bác còn phạm lỗi khác nặng hơn cơ. Tôi đã căn dặn mãi rồi, mà cớ sao bác dám nhắc đến tên ngài Allworthy trong nhà này?”

Partridge thề lấy thề để rằng không hề có chuyện ấy bao giờ. Jones nói thêm:

“Vậy chứ sao bà Miller lại biết tôi và ngài Allworthy có quan hệ với nhau? Vừa mới xong, bà ấy bảo tôi rằng bà kính nể tôi chính vì mối quan hệ ấy.”

Partridge nói:

“Trời đất, cậu ơi, tôi chỉ mong cậu hãy nghe tôi nói đã, quả tình là việc này thật không may, cậu hãy cứ nghe tôi, rồi cậu sẽ phải công nhận rằng kết án tôi thế là nhầm. Đêm qua, lúc chị Honour đi xuống thang gác thì gặp tôi ở cửa ra vào. Chị ta hỏi tôi rằng cậu chủ nhận được tin tức của ngài Allworthy từ bao giờ. Hẳn là bà Miller đã nghe thấy. Lúc chị Honour đi rồi bà ta gọi tôi vào phòng khách, bảo: “Bác Partridge, ngài Allworthy mà chị kia nói là ai vậy? Có phải là ngài Allworthy cao thượng ở Somerset không?” Tôi nói: “Thưa bà, quả tình tôi không biết tí gì hết ạ.” Bà ta bảo: “Thế cậu chủ nhà bác có phải là công tử Jones mà tôi vẫn nghe ngài Allworthy nói chuyện phải không?” Tôi nói: “Thưa bà, quả tình tôi không biết tí gì hết ạ.” Bà ta quay sang cô Nancy, con gái bà mà bảo: “Vậy đích thị là công tử Jones đấy rồi, đúng như ngài Allworthy đã miêu tả.” Có trời cao đất dày biết rõ ai nói chuyện ấy với bà ta, còn tôi mà có mở mồm ra nói với bà ta thì tôi chỉ là thằng mạt hạng đốn đời nhất trong giống người. Tôi xin cam đoan với cậu rằng khi người ta yêu cầu thì tôi cũng biết giữ kín một điều bí mật. Mà, thưa công tử, chẳng những không nói bất cứ chuyện gì về ngài Allworthy với bà ta, mà tôi còn nói những điều ngược hẳn lại nữa cơ. Lúc ấy thì tôi không cải chính ngay, nhưng người ta vẫn bảo rằng ngẫm cho kĩ mới vỡ lẽ ra, cho nên tôi nghĩ rằng chắc có đứa nào kể chuyện với bà ấy như vậy, tôi mới nghĩ là mình phải chấm dứt câu chuyện mới được. Thế là một lát sau, tôi quay lại phòng khách, tôi mới bảo rằng, quả tình tôi bảo thế này: “Đứa nào nó bảo với bà rằng cậu công tử đây là Jones công tử, tức là Jones công tử này là Jones công tử kia, là nó nói tầm bậy tầm bạ đấy.” Tôi bảo: “Tôi xin bà đừng có nói đến chuyện ấy vì rồi cậu chủ tôi lại nghĩ là tôi nói vậy với bà.” Tôi thách bất cứ ai trong nhà này dám bảo rằng tôi nói một câu nào như thế. Cậu ạ, quả tình đó là một việc kỳ lạ. Từ bữa ấy tôi vẫn cứ ngẫm nghĩ một mình mãi, không biết rõ vì đâu mà bà ta biết chuyện. Tôi chắc chỉ cái con mụ già đứng ngoài cửa ăn xin hôm nọ nom giống con mụ chúng ta gặp ở Warwickshire ấy, nó gây ra cho ta mọi chuyện tai hại này. Đích thị rồi, hễ đi ngang qua một mụ già mà không cho họ cái gì thì sẽ có chuyện không may, nhất là khi nó nhìn vào mình. Thiên hạ ai ai cũng bảo tôi rằng chúng nó có phép gây ra tai họa. Nhất định là tôi sẽ không bao giờ nhìn ngó một mụ già nào mà không nghĩ thầm trong bụng rằng Infandum, regina, jubes renovare dolorem.”

Thấy Partridge ngờ nghệch, Jones bật cười, thế là tan cơn giận, mà anh có giận dữ lâu được bao giờ đâu. Anh không nhận xét gì về lời Partridge tự thanh minh, chỉ bảo rằng anh định rời bỏ ngay chỗ ở này, và ra lệnh cho bác cố gắng kiếm cho bằng được một nơi ở khác.

CHƯƠNG IV

Chúng tôi hy vọng rằng chuyện này sẽ được những người trẻ tuổi thuộc cả hai giới nam và nữ nghiên cứu kĩ càng.

Partridge vừa từ biệt Jones thì Nightingale bước vào. Anh ta hồi này đi lại với Jones rất thân mật. Chào hỏi qua loa, anh ta nói:

“Ái chà, nghe nói đêm qua cậu có khách hả? Tình thực cậu có số đào hoa đấy. Mới ra thành phố có nửa tháng mà đã có kiệu chờ ngoài cửa đến hai giờ sáng rồi.”

Đoạn anh ta tiếp tục nói những câu giễu cợt thông thường tương tự. Cuối cùng, Jones phải ngắt lời bạn mà bảo:

“Tôi chắc rằng bà Miller cho cậu biết tin này hẳn. Vừa mới rồi bà ấy lên đây trách tôi. Hình như bà ấy lo sợ cho tiếng tăm của hai cô con gái.”

Nightingale đáp:

“Ờ, về vấn đề ấy thì bà ấy thận trọng ghê lắm. Cậu còn nhớ chứ, bà ấy đã không chịu cho Nancy cùng đi dạ hội giả trang với chúng mình.”

Jones nói:

“Nói của đáng tội, tôi thấy bà ấy như thế là đúng, tuy nhiên, bà ấy nói vậy tôi cũng bực. Tôi đã sai Partridge đi kiếm chỗ trọ khác rồi.”

Nightingale nói:

“Nếu cậu bằng lòng thì chúng mình lại sẽ ở chung với nhau, tôi cho cậu biết chuyện bí mật này nhé, nhưng mà đừng lộ cho người nào trong nhà này biết mới được. Tôi cũng định hôm nay rời khỏi đây.”

Jones kêu lên:

“Kìa, thế ra bà Miller cũng trách cả cậu nữa à?”

Anh chàng kia đáp:

“Không, nhưng mà phòng trọ ở đây không được thuận tiện lắm. Vả lại, tôi bắt đầu thấy ngán khu vực này rồi. Tôi muốn kiếm chỗ nào gần những khu giải trí hơn, tôi định dọn đến khu Pall-mall.”

Jones hỏi:

“Cậu định giữ kín việc dọn nhà đi không?”

Nightingale đáp:

“Cam đoan với cậu là tôi không hề có ý định quỵt tiền trọ nhưng tôi không muốn từ biệt công khai vì có lý do riêng.”

Jones nói:

“Lý do ấy tôi biết. Cam đoan với cậu, chỉ đến đây hôm trước, hôm sau là tôi nhìn thấy rồi. Cậu đi thì cũng có đôi mắt phải đẫm lệ đấy… Cô Nancy tội nghiệp, quả tình, tôi thấy thương cô ấy quá! Này cậu, cậu đã đóng vai si tình với cô gái ấy… Cậu làm cho cô ấy đâm ra mê mẩn, mà tôi sợ rằng không bao giờ khỏi được ấy.”

Nightingale đáp:

“Thế cậu muốn tôi làm gì nào? Cậu muốn tôi cưới cô ấy để cho cô ấy khỏi bệnh à?”

Jones nói:

“Không, tôi muốn giá cậu đừng có tán tỉnh cô ấy như cậu vẫn thường tán tỉnh trước mặt tôi. Tôi vẫn lấy làm lạ, sao bà mẹ lại mù quáng đến nỗi không bao giờ nhìn thấy gì.”

Nightingale kêu lên:

“Ôi chao! Nhìn thấy gì! Thì bà ấy nhìn thấy cái quỷ gì cơ chứ?”

“Nhìn thấy cậu làm cho con gái bà ấy chết mê chết mệt vì tình chứ còn gì nữa. Tội nghiệp cô bé, không giấu giếm được tình yêu của mình lấy một phút, mắt không lúc nào rời khỏi cậu mà hễ cậu bước vào trong phòng là cô bé đỏ mặt lên rồi. Thực tình, tôi thương cô ấy lắm, vì xem ra cô ấy là người thực thà tốt bụng nhất đời đấy.”

Nightingale đáp:

“Vậy ra, theo chủ trương của cậu thì người ta không được tán tỉnh phất phơ với phụ nữ chỉ vì sợ rằng họ sẽ yêu mình à?”

Jones nói:

“Này cậu, cậu cố tình hiểu lầm, tôi không nghĩ rằng phụ nữ họ yêu dễ dàng thế đâu, nhưng mà cậu đã đi xa hơn việc tán tỉnh phất phơ nhiều.”

Nightingale nói:

“Thế nào, cậu cho là chúng tôi đã ăn nằm với nhau rồi à?”

Jones đáp rất nghiêm trang:

“Không, tôi không đoán bậy đến thế về cậu. Nói cho rõ hơn thì tôi cũng không cho là cậu đã dụng tâm bày mưu tính kế để hủy hoại hạnh phúc của một con người bé bỏng tội nghiệp, mà cậu cũng chưa bao giờ lường trước được hậu quả việc cậu làm. Tôi biết chắc cậu là người tốt, một người như thế không bao giờ phạm tội độc ác thuộc loại này. Nhưng đồng thời, cậu cũng muốn thỏa mãn thói phù phiếm của mình nên không nghĩ rằng thế là người con gái tội nghiệp kia trở thành vật hy sinh, và trong khí cậu chỉ nhằm mỗi một mục đích là giải trí trong một giờ cho vui thì thực tế cậu đã khiến cho cô ấy có lý do để mơ tưởng rằng cậu đã có chủ định hết sức nghiêm túc. Thôi nào, cậu trả lời tôi cho thực nhé. Tất cả những lời cậu miêu tả một cách đẹp đẽ và khêu gợi về hạnh phúc của những kẻ yêu nhau say sưa ấy nhằm mục đích gì vậy? Và tất cả những cử chỉ biểu lộ lòng thương mến cùng tình yêu cao đẹp và không vụ lợi kia nữa? Cậu tưởng rằng cô ấy không đem những lời cậu nói ra mà áp dụng à? Và, nói cho thành thực nhé, cậu có dụng ý cho cô ấy đem áp dụng nó không?”

Nightingale kêu lên:

“Jones ạ, thực tình tôi không hề nghĩ rằng cậu lại như vậy. Cậu có thể làm một ông mục sư cừ khôi đấy. Vậy chứ bây giờ giả dụ Nancy bằng lòng, chắc cậu cũng không ngủ với cô ấy đâu nhỉ?”

Jones đáp:

“Không, nếu thế thì tôi chỉ đáng bị nguyền rủa.”

Nightingale đáp:

“Jones ơi, Jones ơi, đêm qua, hãy nhớ lại đêm qua.

Khi mọi người đã ngủ yên, và mặt trăng tái xanh, nhợt nhạt.

Những vì sao lặng lẽ sáng ngời nhìn rõ hành vi trộm cắp.”

Jones nói:

“Này, Nightingale ơi, tôi không phải là kẻ đạo đức giả trơ trẽn đâu, mà tôi cũng không cho là mình trong trắng hơn các vị láng giềng. Tôi thú nhận rằng tôi đã từng phạm lỗi với đàn bà, nhưng tôi không hề nhớ mình có làm hại người đàn bà nào bao giờ… mà tôi cũng không muốn gây ra một cách có ý thức sự đau khổ cho bất cứ người nào để mua vui cho mình.”

Nightingale đáp:

“Thôi được, thôi được, tôi tin lời cậu rồi, và tôi cũng tin chắc rằng cậu sẽ tha thứ cho tôi những chuyện ấy.”

Jones nói:

“Tôi thành thực tha thứ cho cậu cái tội quyến rũ cô thiếu nữ ấy, nhưng còn cái tội chiếm được tình yêu của cô ấy thì không.”

“Nếu tôi có chiếm được, thì tôi cũng lấy làm ân hận. Nhưng mà thời gian và sự xa cách rồi cũng sớm làm phai mờ những ấn tượng ấy thôi. Đấy là một đơn thuốc mà chính tôi phải dùng, vì thú thực với cậu… suốt đời tôi chưa hề yêu người con gái nào được lấy nửa phần so với lần này. Nhưng Jones ạ, tôi phải cho cậu rõ toàn bộ điều bí mật, cha tôi đã kiếm cho tôi một đám. Người đàn bà ấy mà tôi chưa hề gặp, bây giờ cũng đang về kinh đô để cho tôi sửa soạn cầu hôn.”

Nghe nói, Jones phá ra cười ầm ĩ, Nightingale kêu lên:

“Thôi, xin cậu đừng đem tôi ra làm trò cười. Tôi mà không gần như phát điên lên vì chuyện này thì cứ là bị quỷ tha ma bắt. Nancy tội nghiệp của tôi! Ôi, Jones, Jones ơi, ước gì trong tay tôi có cả một cơ nghiệp nhỉ.”

Jones đáp:

“Tôi thành thực mong cho cậu có một cơ nghiệp đấy. Vì nếu thế thì tôi thành thực thương cho cả hai người. Nhưng chắc cậu không có ý định bỏ đi mà không từ biệt cô ấy chứ?”

Nightingale đáp:

“Các vàng tôi cũng không muốn phải trải qua nỗi đau đớn của cuộc chia tay. Vả lại tôi tin chắc rằng, việc ấy đã chẳng đem lại lợi ích gì thì chớ, chỉ tổ càng làm cho Nancy tội nghiệp của tôi khổ tâm thêm. Vậy thì tôi xin cậu hôm nay chớ có nói nửa lời gì về chuyện này nhé. Tôi định đến tối, hoặc sớm ngày mai thì đi.”

Jones hứa sẽ không nói gì, lại bảo rằng ngẫm cho kĩ thì nếu Nightingale đã quyết định, và bắt buộc phải từ bỏ cô gái thì dùng phương pháp ấy là khôn ngoan hơn cả. Anh bèn bảo Nightingale rằng mình rất sung sướng được trọ cùng một nhà với bạn. Hai người thỏa thuận với nhau thế này, Nightingale sẽ kiếm cho anh một chỗ trọ, hoặc ở ngay tầng dưới cùng, hoặc ở tầng ba, vì Nightingale sẽ trọ ở tầng hai.

Về cái anh chàng Nightingale này, chúng tôi bắt buộc phải nói thêm một chút ngay bây giờ. Trong những mối quan hệ bình thường trong đời thì anh ta là người biết triệt để tôn trọng danh dự, và điều còn hiếm có hơn nữa với các công tử nơi kinh đô là anh ta rất mực chân thực. Song, trong chuyện yêu đương thì anh ta có phần không được thật là giữ gìn. Cũng không phải là về mặt này, anh ta không có một chút nguyên tắc gì, như các vị thượng lưu đôi khi vẫn tỏ ra như vậy, và thường khi lại cố làm ra thế nữa. Điều chắc chắn là anh ta có phạm một số việc lừa dối đàn bà không sao bào chữa cho được, và trong cái việc gọi là tán gái, anh ta đã áp dụng nhiều thủ đoạn mà giá đem dùng trong việc buôn bán, ắt anh ta bị xếp vào loại những tên đểu cáng nhất thế giới.

Song, bởi lẽ, không rõ hẳn vì lý do gì, người đời đã đồng tình không nhìn các loại lừa lọc này bằng con mắt khắt khe quá, cho nên anh ta đã không lấy làm xấu hổ gì về những tội lỗi thuộc loại ấy thì chớ, lại còn lấy thế làm vinh dự. Nhiều bận anh đã huênh hoang về tài nghệ khéo léo của mình trong việc chiến thắng đàn bà và chiếm được trái tim của họ. Trước đây, đã vài lần anh ta bị Jones trách móc về chuyện này. Jones thường vẫn phê phán anh ta gay gắt về mọi thái độ thiều đúng đắn đối với phái đẹp. Jones nói rằng lẽ ra phụ nữ phải được xem như là những người bạn thân yêu nhất, và nếu vậy thì họ phải được làm quen, kính trọng và vuốt ve với tấm tình thương yêu thiết tha nhất, nhưng nếu ta coi họ là thù, thì người đàn ông nên lấy sự chiếm đoạt được họ là một điều đáng hổ thẹn hơn là đáng lấy làm hãnh diện.

CHƯƠNG V

Tóm tắt tiểu sử bà Miller.

Hôm ấy Jones ăn một bữa trưa quá ngon miệng đối với người ốm, nghĩa là già nửa một cái vai cừu. Buổi chiều, bà Miller mời anh xuống uống trà. Biết Jones có quan hệ với ngài Allworthy, nhờ Partridge hay là nhờ những biện pháp tự nhiên hoặc siêu nhiên, không rõ, cho nên người đàn bà quý hóa này không thể chịu đựng được ý nghĩ phải chia tay với anh chàng trong bầu không khí giận dỗi.

Jones nhận lời mời. Bình trà vừa dọn đi, và hai cô con gái vừa được mẹ bảo rời khỏi phòng, thì người đàn bà góa không rào đón gì, nói ngay:

“Đấy, trên đời này, lắm việc kỳ lạ xảy ra thật, nhưng cái sự tôi có một người bà con của ngài Allworthy trong nhà mà không hề hay biết gì cả thì kể cũng là một việc lạ lùng. Hỡi ôi! Thưa cậu, cậu khó thể tưởng tượng nổi vị thượng lưu quý hóa nhất đời ấy đã là người bạn tốt như thế nào của vợ chồng nhà tôi. Vâng, thưa cậu, tôi không hề hổ thẹn khi thú nhận điều này, chính nhờ có lòng tốt của ngài mà tôi đã không phải chết vì túng thiếu, bỏ lại những đứa con tội nghiệp khốn khổ, bỏ lại hai đứa mồ côi xác xơ trơ trọi, không nơi nương tựa, cho sự chăm sóc, đúng hơn là cho sự tàn ác của người đời. Cậu biết cho rằng bây giờ tôi đành phận kiếm ăn bằng nghề cho thuê nhà thật đấy, nhưng xưa kia tôi sinh trưởng trong một gia đình thượng lưu. Cha tôi là một sĩ quan trong quân đội, khi chết ở cấp bậc khá cao, nhưng ông chỉ sống nhờ tiền lương và khi chết thì lương cũng hết, cho nên gia đình tôi lâm vào cảnh nghèo khổ. Chúng tôi có ba chị em. Một người, ít lâu sau, may mắn được chết vì bệnh đậu mùa. Một bà phu nhân có lòng tốt làm phúc nuôi hộ cho người thứ hai nói rằng để hầu hạ bà. Mẹ bà này trước kia vốn là người hầu của bà nội tôi. Bà ta được thừa hưởng một gia tài lớn của ông bố vốn nhờ nghề cầm đồ mà có của, nhờ thế bà ta lấy được một vị thượng lưu rất giàu và rất sang trọng. Bà ta hành hạ chị tôi rất dã man, cứ luôn mồm nhiếc móc chị tôi là đồ nghèo đói, hèn hạ, rồi lại mỉa mai gọi chị tôi là bà thượng lưu, tôi tin rằng chị tôi đã phải nát ruột nát gan vì vậy. Tóm lại, cha tôi mất được một năm thì chị tôi cũng chết. Xem chừng số mệnh thấy cũng nên ưu đãi tôi khá hơn, cho nên một tháng sau khi cha tôi qua đời thì tôi lập gia đình với một tu sĩ, trước đó đã lâu là người yêu của tôi, nhưng cũng vì vậy mà bị cha tôi đối xử rất tệ, vì tuy cha tôi nghèo không cho chúng tôi được lấy một xu, nhưng chúng tôi vẫn được ông hết sức quan tâm nuôi dưỡng rất chu đáo, ông muốn chúng tôi có lòng tự trọng cao như thể chúng tôi là người thừa kế những tài sản lớn. Tuy vậy, người chồng thân yêu của tôi cũng đã quên hết mọi sự bị đối xử tàn tệ, cha tôi mất thì chồng tôi lập tức lại tha thiết đặt vấn đề với tôi. Từ trước tôi vẫn mến nhà tôi, bây giờ tôi càng thấy quý trọng hơn nên cũng ưng thuận. Tôi sống năm năm trời với con người tốt đẹp nhất đời ấy trong cảnh hạnh phúc hoàn toàn. Cuối cùng thì… Ôi! Số mệnh tàn ác đã chia rẽ chúng tôi mãi mãi, đã cướp mất của tôi người chồng tốt nhất, đã cướp mất của hai đứa con gái tội nghiệp của tôi người cha hiền từ nhất. Ôi, các con gái đáng thương của mẹ! Các con không bao giờ biết được rằng các con đã mất một hạnh phúc lớn như thế nào đâu! Cậu Jones ạ, tôi cũng xấu hổ vì tính yếu đuối đàn bà của mình, nhưng hễ nhắc đến nhà tôi là bao giờ tôi cũng khóc.”

“Thưa bà, lẽ ra tôi phải xấu hổ vì không khóc được theo bà mới phải.”

Bà Miller nói tiếp:

“Thế là, cậu ạ, lần thứ hai tôi lâm vào cảnh còn tệ hại hơn trước, đã phải đương đầu với mối sầu não đến đứt ruột, tôi lại còn phải nuôi hai đứa con. Đang lúc rất có thể rơi vào tình trạng không đồng xu dính túi, thì ngài Allworthy, con người cao thượng, quý hóa, tuyệt vời ấy, vốn có quen biết chồng tôi lập tức viết cho chúng tôi một lá thư. Đây, cậu ạ, nó đây. Tôi đã bỏ vào túi để đưa cậu xem. Đây là bức thư, để tôi đọc cậu nghe:

Thưa bà!

Tôi thành thực chia buồn với bà vì sự mất mát đau đớn vừa qua, nhưng bà vốn có lương tri, những bài học tốt đẹp bà tiếp thu được từ con người quý hóa nhất ấy, chắc sẽ giúp bà có sức chịu đựng mất mát hơn là những lời tôi khuyên giải, vẫn nghe nói bà là một người mẹ hiền hậu nhất, nên tôi cũng hoàn toàn tin rằng bà sẽ không quá buồn phiền đến nỗi ảnh hưởng tới nhiệm vụ trông nom các cháu tội nghiệp côi cút hiện đang cần tới tấm tình thương yêu của bà. Tuy nhiên, chắc hẳn bây giờ bà cũng không còn được người đời vị nể lắm nữa, cho nên xin bà tha lỗi, cho tôi được sai một người tới hầu bà để chuyển tới bà món tiền hai mươi guinea. Mong bà vui lòng nhận cho tới khi tôi có hân hạnh được gặp bà, và xin bà tin rằng tôi…

“Lá thư này, tôi nhận được nửa tháng sau sự mất mát không sao bù đắp được mà tôi vừa nói ở trên. Và cũng chỉ nửa tháng sau, ngài Allworthy… ngài Allworthy quý hóa đến gặp tôi và cho tôi dọn đến ở ngôi nhà hiện cậu thấy đây. Lại cho tôi một món tiền lớn để sắm đồ đạc, và hàng năm còn trợ cấp cho tôi số tiền năm mươi đồng bảng. Số tiền này từ bấy đến nay, tôi vẫn nhận được đều đặn. Vậy thì thưa cậu, cậu hãy nghĩ xem tối phải tôn trọng đến thế nào vị ân nhân đã gia ơn cứu sống cuộc đời tôi, cuộc đời của những đứa con thân yêu kia, mà đời tôi còn có ý nghĩa cũng chỉ vì chúng nó.

“Cho nên, cậu ạ, nếu tôi có xin cậu đừng đi lại với cái bọn đàn bà xấu xa kia nữa thì cậu cũng chớ nên nghĩ rằng tôi hỗn xược (ắt là tôi phải kính nể con người đã được ngài Allworthy đánh giá cao như vậy). Cậu là một người thượng lưu, không hiểu được lấy nửa số thủ đoạn xảo quyệt của chúng đâu. Cậu đừng nên tức giận vì điều tôi đã nói về nhà trọ của tôi. Hẳn cậu cũng hiểu cho rằng điều đó tai hại cho hai đứa con gái tội nghiệp của tôi. Vả chăng, thưa cậu, chắc cậu cũng rõ rằng chính ngài Allworthy cũng không bao giờ tha thứ nếu như tôi a tòng trong những chuyện ấy, nhất lại là đối với cậu nữa.”

Jones nói:

“Thưa bà, thật tình bà không cần phải xin lỗi thêm nữa, mà tôi cũng không hề để bụng những lời bà đã nói. Nhưng vì không ai tôn trọng giá trị của ngài Allworthy bằng tôi, cho nên xin bà cho phép tôi giải thích một sự hiểu lầm của bà về ngài, một sự hiểu lầm có lẽ không khiến cho ngài Allworthy vinh dự gì. Tôi xin cam đoan với bà rằng tôi không phải là người có họ hàng gì với ngài Allworthy.”

Bà Miller đáp:

“Hỡi ôi, thưa cậu, tôi cũng biết là cậu không có họ với ngài. Tôi biết rõ cậu là ai nữa cơ, ngài Allworthy đã kể cho tôi nghe tất cả rồi. Nhưng tôi xin cam đoan với cậu rằng, ví thử cậu là con trai đẻ của ngài đi nữa, thì ngài không thể tỏ ý quý mến hơn được như nhiều bận ngài đã tỏ ý quý mến cậu trước mặt tôi. Không việc gì cậu phải lấy làm xấu hổ về nỗi mình là ai. Tôi cam đoan với cậu rằng người đứng đắn không bao giờ vì điều ấy mà giảm phần quý trọng đối với cậu. Không, cậu Jones ạ, cái cách nói “dòng dõi ô nhục” thật vô nghĩa, như ông chồng yêu quý của tôi vẫn thường nói, họa chăng từ “ô nhục” chỉ có thể đem áp dụng được cho cha mẹ, vì con cái không thể nào vì một hành động chúng hoàn toàn không chịu trách nhiệm mà phải đeo tiếng ô nhục được.”

Nghe đến đây, Jones thở dài một tiếng, đoạn nói:

“Thưa bà, thì ra quả thật bà đã biết rõ tôi là ai, và ngài Allworthy cũng thấy có thể nhắc đến tên tôi với bà. Vì bà đã thẳng thắn ngỏ chuyện với tôi về những việc riêng của bà như vậy, tôi cũng sẽ thưa để bà rõ thêm về một vài điều có liên quan đến tôi.”

Nghe nói, bà Miller tỏ ý háo hức tò mò muốn được nghe. Jones bèn kể lại đầu đuôi sự tình về mình, nhưng không hề nhắc đến tên Sophia một lần nào.

Ở những người có tâm hồn trung thực có một sự đồng cảm khiến cho họ đối với nhau rất dễ cởi mở tin cậy. Tất cả những điều Jones nói, bà Miller đều tin là sự thực, nên bà tỏ ra rất thương xót và ái ngại cho anh chàng. Bà vừa định góp ý kiến về câu chuyện anh kể thì Jones vội ngăn lại, lúc ấy đã gần đến giờ hẹn. Jones bèn yêu cầu bà Miller cho mình được gặp người đàn bà kia thêm một lần nữa tối hôm ấy, lại hứa rằng đó cũng là lần cuối cùng tại nhà bà, đồng thời, anh lại thề rằng người đàn bà ấy là một bà rất sang trọng, giữa hai người hoàn toàn không có điều gì đáng chê trách. Tôi cũng tin chắc rằng anh định tâm giữ trọn lời hứa.

Cuối cùng bà Miller cũng ưng thuận. Jones trở về phòng riêng, một mình ngồi ru rú trong phòng cho tới mười hai giờ đêm, nhưng chẳng thấy Bellaston phu nhân mò đến.

Chúng tôi có nói rằng quý bà này yêu thương Jones lắm lắm, và xem ra quả đúng như vậy, ắt bạn đọc có lẽ cũng ngạc nhiên thấy đây là lần đầu tiên bà ta sai hẹn, đúng vào dịp bà ta lo lắng về việc anh bị ốm phải nằm một chỗ, mà lại là trường hợp vì tình bạn người ta càng cần thăm nom nhau nhất. Cho nên, một vài người có thể lên án thái độ của bà ta là bất bình thường, nhưng đó không phải lỗi tại chúng tôi, vì công việc của chúng tôi chỉ là chép lại sự thật.

CHƯƠNG VI

Gồm một cảnh tượng chắc chắn làm cho tất cả bạn đọc mủi lòng.

Mãi tới nửa đêm, Jones không nhắm mắt được lấy một phút. Chẳng phải anh bực mình vì Bellaston phu nhân sai hẹn, và mặc dù hầu hết những lúc không ngủ anh có nghĩ về Sophia thật đấy, nhưng cô cũng chẳng phải là nguyên nhân trước mắt làm cho anh mất ngủ. Thực ra, anh chàng Jones tội nghiệp này là một người bản tính tốt đẹp nhất đời. Anh có nhiều cái thói yếu đuối mà người ta gọi là lòng thương cảm, nó phân biệt cái tính cách không hoàn hảo này với đức tính cương nghị cao quý của tâm hồn, nó làm cho con người ta lăn tròn trong chính bản thân và giúp cho người ta giống như một quả cầu nhẵn thín lăn qua cuộc đời mà không một lần nào bị những nỗi khốn cùng xảy đến cho kẻ khác làm cho phải dừng lại. Thành thử, anh không thể nào không thương cảm cho cảnh ngộ của cô Nancy tội nghiệp kia. Jones xem ra mối tình của cô đối với cậu Nightingale đã rõ ràng quá, vậy mà bà mẹ cô vẫn mù tịt chẳng hay biết gì thì cũng lạ thay. Buổi tối hôm trước, đã mấy lần bà nói với Jones, nhận xét về tính tình con gái thay đổi hẳn đi so với trước. Bà bảo rằng con bà vốn là một cô gái nhí nhảnh vui tươi nhất đời, nay bỗng nhiên trở nên ủ dột âu sầu hẳn đi.

Tuy nhiên, cuối cùng thì cơn buồn ngủ cũng thắng, cưỡng lại cũng chả được. Và nếu quả thật giấc ngủ là một vị thần như người thời xa xưa vẫn nghĩ, mà lại là một vị thần bị xúc phạm nữa, thì hình như vị thần lấy làm hài lòng về thắng lợi đã phải trả đắt giá của mình thì phải. Nói nôm na, không dùng hình tượng cầu kỳ, tức là Jones công tử đã ngủ một mạch đến mãi mười một giờ trưa ngày hôm sau, và có lẽ còn tiếp tục ngủ lâu hơn nữa, nếu như không bị một tiếng gì ầm ĩ dưới nhà đánh thức dậy.

Jones bèn cho gọi Partridge lên hỏi xem chuyện gì thì bác đáp rằng dưới nhà đang loạn cả lên, rằng cô Nancy đang chết ngất đi, rằng bà mẹ và cô em gái đang khóc sướt mướt bên cô. Nghe tin, Jones tỏ ra ái ngại lắm lắm. Partridge cố an ủi cậu chủ, bèn tủm tỉm cười mà bảo theo bác, không sợ cô thiếu nữ chết, bởi vì chị Susan (ấy là tên chị hầu gái) có nói bóng gió cho bác hay rằng đó chỉ là một chuyện thường tình. Bác bảo:

“Tóm lại, cô Nancy cũng đã định tâm chín chắn được như mẹ cô, có thế thôi. Hình như cô có hơi háu đói, thành thử chưa kịp làm dấu thánh đã ngồi xuống ăn liền, vì thế có một đứa bé ra đời để đưa đến nhà thương “vô thừa nhận”.”

Jones kêu lên:

“Đừng đùa cợt một cách ngu xuẩn thế đi. Trước sự đau khổ của những con người bất hạnh tội nghiệp ấy mà lấy làm vui thích à? Xuống gặp bà Miller ngay lập tức, nói với bà ấy rằng tôi xin phép bà ấy… khoan đã, thế nào bác cũng nói lỡ lời. Để tôi tự xuống, vì bà ấy đã có mời tôi xuống cùng ăn điểm tâm.”

Jones bèn trở dậy, bận quần áo thật nhanh. Lúc Jones đang mặc quần áo thì Partridge, tuy bị trách mắng gay gắt vẫn không thể không tòi ra mấy câu nói thô bạo, thường vẫn gọi là mấy câu bông lơn, về chuyện này. Mặc quần áo xong, Jones xuống ngay nhà dưới gõ cửa, và lập tức được chị hầu gái mời vào phòng khách ngoài. Chẳng thấy khách khứa đâu mà cũng không thấy có bày biện đĩa bát gì hết. Bà Miller ở phòng trong cùng con gái. Chị hầu gái ra thưa lại với Jones rằng bà chủ chỉ hy vọng cậu Jones tha lỗi cho vì sai hẹn, bởi lẽ vừa xảy ra một việc không may khiến bà không thể nào có hân hạnh được cùng cậu Jones dùng điểm tâm ngày hôm ấy, bà xin lỗi vì không báo lại được cho cậu Jones biết sớm hơn. Jones đáp rằng xin bà chớ bận tâm làm gì cái việc sai hẹn chẳng đáng kể ấy, rằng anh thành thực lấy làm buồn về việc không may xảy ra kia, và nếu thấy anh có giúp gì được thì xin bà cứ ra lệnh.

Nói vừa dứt câu thì bà Miller, vẫn nghe rõ cả, đột nhiên mở cửa ra bước lại gần Jones, khóc sướt mướt mà nói:

“Ôi, cậu Jones ơi, cậu thật là một cậu công tử trẻ tuổi quý hóa nhất đời. Cậu có lòng tốt muốn giúp đỡ, tôi xin vô vàn cảm tạ, nhưng than ôi! Cậu chẳng thể có cách nào cứu được đứa con gái tội nghiệp của tôi đâu. Ôi con ơi là con ơi! Thế là nó hỏng rồi, hỏng cả cuộc đời của nó rồi!”

Jones đáp:

“Thưa bà, tôi hy vọng rằng không phải là tên vô lại nào… “

Bà Miller nói:

“Cậu Jones ơi, cái thằng vô lại vừa mới rời khỏi nhà trọ này ngày hôm qua nó lừa dối con gái tôi, nó làm hại đời con gái tôi rồi. Tôi biết cậu là người có danh dự. Cậu Jones ạ, cậu có một tấm lòng cao quý. Những việc mà chính tôi đây phải chứng kiến, chỉ có nó gây ra thôi. Để tôi kể lại hết cậu nghe, sự thể đã vậy thì cũng chẳng làm sao mà giấu giếm cho được nữa. Cái thằng Nightingale, cái thằng bất lương dã man ấy đã làm hại con gái tôi. Nó… Nó… ôi, cậu Jones ơi, con gái tôi đã có chửa với nó, thế mà nó bỏ rơi con gái tôi, trốn đi mất. Đây, đây này, có lá thư độc ác ấy đây, xin cậu đọc xem, và cho tôi biết liệu trên đời này có con quái vật nào như thế không.”

Lá thư lời lẽ như sau:

Em Nancy yêu quý!

Anh thấy không thể nào nói cùng em điều mà anh e rằng đối với em cũng đau đớn chẳng kém gì đối với anh, nên anh đành dùng cách này để báo tin em biết là cha anh cứ nhất định bắt anh phải hỏi một thiếu nữ con nhà giàu, mà ông đã kiếm sẵn để làm… Anh chả cần phải viết ra cái từ đáng ghét ấy làm gì. Em là người hiểu biết, hẳn sẽ thông cảm rằng anh phải hoàn toàn tuân lệnh gia đình, và như vậy là anh không còn được cánh tay yêu quý của em ôm ấp nữa. Mẹ em thương em lắm, em cứ can đảm mà nói thực với mẹ về hậu quả không may do tình yêu của đôi ta mang lại. Điều đó cũng dễ giấu giếm không để người ngoài biết, mà anh cũng sẽ lo chu cấp cho cả nó và em nữa. Anh mong rằng về chuyện này em sẽ cảm thấy ít đau khổ hơn là chính anh. Xin em hãy tập trung hết nghị lực để tự giúp mình, hãy tha thứ và quên người đàn ông này đi, kẻ đã buộc phải viết lá thư này chỉ vì nhìn thấy trước một sự tàn hại chắc chắn xảy ra. Anh bảo em phải quên anh đi, anh muốn nói là quên anh như một người yêu, nhưng em sẽ mãi mãi thấy anh là một người bạn tốt nhất.

Kẻ chung thủy tuy rằng bất hạnh.

J.N

Jones đọc xong lá thư, cả hai người cùng đứng lặng yên nhìn nhau có đến một phút, cuối cùng, anh nói:

“Thưa bà, không sao nói được tôi phẫn nộ đến thế nào khi đọc lá thư này, song xin được yêu cầu bà, về một chi tiết, hãy theo lời khuyên của người viết thư. Bà hãy nghĩ đến tiếng tăm của con gái bà…”

Bà Miller kêu lên:

“Cậu Jones ạ, tiếng tăm của nó còn đâu nữa, mất hết rồi, sự trong trắng của nó cũng vậy. Lúc nó nhận được lá thư thì trong phòng đầy khách. Mở thư ra đọc, thế là nó ngất đi, mọi người có mặt đều rõ trong thư viết gì. Nhưng mà tiếng tăm của nó, dù xấu thế nữa, có mất đi cũng chưa phải là điều tệ hại nhất. Tôi sẽ mất con tôi thôi, hai lần nó định tự tử rồi đấy. Cho đến bây giờ tôi vẫn ngăn giữ được nó, nhưng nó thề rằng nhất định nó không sống làm gì, mà nếu sự thể đến thế thì tôi cũng không thể sống nổi. Bấy giờ con Betsy bé bỏng tội nghiệp của tôi thành một đứa mồ côi trơ trọi thì sẽ ra sao? Tôi tin rằng con bé đáng thương nhìn thấy mẹ và chị nó lâm vào cảnh đau khổ đến điên dại mà nó chẳng biết vì sao thì nó đến tan lòng nát ruột mất. Ôi, con bé giàu tình cảm và ngoan ngoãn lắm cơ. Tên độc ác dã man… nó đã giết chết cả mấy mẹ con tôi. Ôi, những đứa con tội nghiệp của tôi! Bao công lao tôi chăm sóc chúng, đó là phần thưởng đấy ư? Bao nhiêu hy vọng tôi ấp ủ, đó là kết quả đấy ư? Tôi chẳng đã vui vẻ mà gánh lấy tất cả mọi nhiệm vụ và những nỗi cực nhọc của một người mẹ sao? Tôi chẳng đã nâng niu chúng lúc còn bé và giáo dục chúng chu đáo sao? Bao nhiêu năm tôi chẳng đã làm lụng khó nhọc, chính mình thì bóp mồm bóp miệng, thắt lưng buộc bụng để có cái nuôi nấng chúng, thế mà bỗng chốc phải mất đi một đứa, hoặc là cả hai đứa như thế?”

Jones rơm rớm nước mắt nói:

“Thưa bà, quả thực tôi thương bà vô cùng.”

Bà Miller đáp:

“Cậu Jones ơi, tôi biết cậu rất tốt, nhưng cậu cũng không thể hiểu nổi tôi đau đớn thế nào đâu. Con bé là đứa con tốt nhất, ngoan ngoãn nhất, hiếu thảo nhất. Ôi, Nancy tội nghiệp của mẹ, đứa con yêu quý rứt ruột của mẹ! Mắt mẹ nhìn con mà sung sướng bao nhiêu, lòng mẹ nghĩ đến con mà kiêu hãnh bao nhiêu! Thật tình thì tôi cũng đã quá kiêu hãnh, chính vì những niềm hy vọng ngu xuẩn và cao xa do con bé có chút nhan sắc mà tôi đã làm hại nó. Hỡi ôi! Trước kia thấy cái thằng trẻ tuổi ấy có bụng ưa con bé, tôi vẫn lấy làm sung sướng. Tôi vẫn nghĩ rằng bụng dạ nó tính chuyện đứng đắn. Và tôi cứ mơn trớn cái thói phù phiếm ngu ngốc của tôi với ý nghĩ rằng con bé được lập gia đình với một người hơn hẳn như thế. Có đến hàng nghìn lần, trước mặt tôi, và nhiều khi cả trước mặt cậu nữa, thằng kia đã cố tìm cách khuyến khích những niềm hy vọng kia bằng những lời lẽ phóng khoáng nhất về tình yêu không vụ lợi. Thường thường nó vẫn bóng gió nói những lời ấy với đứa con gái tội nghiệp của tôi, mà tôi và cả con bé, đều cứ tin là thực. Nào có ngờ đâu đó chỉ là cái bẫy giăng ra để đánh lừa sự ngây thơ của con bé, để gây ra sự tàn hại cho cả mấy mẹ con tôi.”

Vừa lúc ấy cô Betsy chạy vào phòng khóc mà nói:

“Mẹ yêu quý ơi, mẹ vào với chị con đi, chị con lại lên cơn đấy, chị ấy không sao kìm giữ được.”

Bà Miller vội vàng chạy vào. Bà bảo cô con gái ít tuổi hơn ở lại với Jones. Bà nhờ anh khuyên giải con mình hộ một lúc. Giọng vô cùng thảm thiết, bà nói:

“Lạy Chúa, cầu sao cho ít nhất là một đứa nó sống được.”

Thể theo ý muốn của bà Miller, Jones tìm hết cách an ủi cô gái nhỏ, tuy rằng chính anh ta cũng đang bị xúc động dữ dội vì câu chuyện bà Miller kể. Anh bảo với cô bé rằng chị cô cũng sắp khỏi ngay thôi, rằng thái độ cô bé như vậy chẳng những làm cho bệnh của chị cô nặng hơn, mà còn khiến cho mẹ cô cũng hóa ốm nữa.

Cô bé đáp:

“Thưa cậu, đời nào em lại muốn làm cho mẹ em và chị em phải đau đớn. Dù có đứt ruột, em cũng chẳng muốn để cho mẹ em và chị em thấy em khóc… Nhưng mà tội nghiệp cho chị em, chẳng bao giờ còn được nhìn thấy em khóc nữa. Quả thực là em không thể rời xa chị em được, thực là không thể được… và lúc ấy thì còn mẹ em nữa, tội nghiệp, rồi mẹ em sẽ ra sao? Mẹ em bảo rằng nếu vậy thì cũng đến chết mất, bỏ em lại một mình, nhưng em đã quyết định rồi, em không chịu ở lại một mình đâu.”

Jones nói:

“Cô bé Betsy ơi, thế em không sợ chết hay sao?”

Betsy đáp:

“Có chứ, em vẫn sợ chết lắm, chết thì phải xa cách mẹ em và chị em. Nhưng em lại không sợ phải đi bất cứ đâu với những người em yêu quý.”

Jones nghe câu trả lời ưng quá, âu yếm hôn cô bé một cái. Lát sau, bà Miller trở ra nói:

“Lạy Chúa, Nancy tỉnh rồi. Betsy, bây giờ con có thể vào trong ấy được đấy. Chị con đã khá rồi, nó muốn gặp con ngay.”

Đoạn quay sang Jones, bà lại xin lỗi anh vì chuyện đã sai lời hẹn mời anh dùng bữa điểm tâm. Jones đáp:

“Thưa bà, tôi hy vọng sẽ được ăn một bữa còn ngon hơn tất cả những bữa ăn bà có thể thết tôi. Xin cam đoan với bà rằng điều đó sẽ là sự thực nếu tôi giúp được một việc cho gia đình đầy tình yêu thương này. Nhưng dù những sự cố gắng của tôi có đem lại kết quả hay không, tôi cũng quyết cứ thử xem sao. Dù cho xảy ra chuyện kia, nhưng nếu quả thực Nightingale không có nhiều phần tốt đẹp trong trái tim, cũng như không có những tình cảm nồng nàn say đắm với cô Nancy, thì tôi rất thất vọng về anh ta. Nếu quả anh ta còn yêu cô Nancy, thì tôi nghĩ rằng nghe tôi kể lại sự tình, nhất định anh ta phải xúc động. Thưa bà, xin bà hãy cố gắng hết sức trấn tĩnh và an ủi cô Nancy. Tôi xin lập tức đi tìm Nightingale, và hy vọng đem về cho bà những tin tức tốt đẹp.”

Bà Miller quỳ xuống đất, cầu Chúa ban cho Jones đủ mọi thứ phúc lành. Bà còn tha thiết ngỏ lời cảm tạ nữa. Jones bèn đi tìm Nightingale, còn người đàn bà quý hóa kia thì quay vào an ủi cô con gái. Nghe mẹ nói lại, cô gái cũng có phần vui lên đôi chút, và cả hai mẹ con cùng lên tiếng ca tụng Jones.

CHƯƠNG VII

Cuộc hội kiến giữa Jones và Nightingale.

Tôi tin rằng rất nhiều khi điều hay hoặc điều dở ta gây ra cho kẻ khác lại dội lại chính chúng ta. Những người tính tình ôn hòa cũng hưởng niềm vui từ những việc thiện do chính họ làm ngang với niềm vui của những người được họ giúp đỡ, thành thử ít có kẻ nào quá sức xấu xa đến mức có thể làm điều xấu mà chính chúng không phải đau đớn, dằn vặt phần nào trước sự tàn hại mà chúng gây ra cho đồng loại.

Ít nhất thì Nightingale cũng không phải là một người như vậy. Trái lại, Jones tìm thấy anh ta trong chỗ trọ mới, ngồi âu sầu bên lò sưởi, lặng lẽ mà than thở cho cái cảnh ngộ đáng thương anh ta đã gây ra cho cô Nancy tội nghiệp. Thoạt thấy mặt bạn, Nightingale vội vàng đứng lên đón. Thăm hỏi vồ vập xong, anh ta nói:

“Cậu có lòng tốt đến thăm tôi thế này thật đứng lúc quá, đời tôi chưa bao giờ buồn chán như lúc này.”

Jones đáp:

“Xin lỗi cậu, tôi đem lại cho cậu những tin tức khó lòng làm cho cậu vui lên được, mà tôi chắc chắn còn khiến cậu đau đớn vô cùng nữa cơ. Tuy nhiên, những tin tức đó, cậu cũng cần phải biết. Vậy thì chẳng cần rào đón gì, Nightingale ạ, tôi đến tìm cậu, thay mặt cho một gia đình đáng quý bị cậu xô đẩy vào cảnh cùng khốn tàn hại.”

Nghe nói thế Nightingale tái mặt đi, Jones không để ý, vẫn tiếp tục vẽ lại một cách hết sức sinh động cái cảnh tượng bi đát mà bạn đọc đã từng rõ ở cuối chương trước.

Không một lần nào Nightingale ngắt lời Jones, tuy rằng nhiều chỗ, anh ta để lộ ra mình xúc động rất mạnh. Lúc Jones kể xong, anh ta thở dài một cái rồi nói:

“Anh bạn ạ, những điều cậu nói làm cho tôi cảm động vô cùng. Thực tình xưa nay chưa hề có sự ngẫu nhiên nào đáng nguyền rủa hơn là việc cô gái tội nghiệp ấy làm lộ bức thư tôi viết. Nếu không thì tiếng tăm cô ấy vẫn nguyên vẹn, câu chuyện vẫn có thể giữ kín trong vòng bí mật, và như thế thì cô ấy có thể vẫn chẳng bị sứt mẻ gì. Ở thành phố này những chuyện tương tự xảy ra nhiều lắm. Và nếu như người chồng có hơi nghi ngờ gì đó khi đã quá muộn, thì khôn ra, anh ta sẽ phải giấu giếm không để cho vợ cũng như thiên hạ biết là mình nghi ngờ.”

Jones đáp:

“Anh bạn ạ, trường hợp cô Nancy tội nghiệp của cậu không thể như vậy được. Cậu đã hoàn toàn chiếm được tâm hồn cô ấy, cho nên sở dĩ cô ấy đau khổ, chính là vì mất cậu, chứ không phải vì sợ bị mang tiếng xấu. Cũng do đó mà cô ấy và cả gia đình rồi sẽ đến bị tàn hại.”

Nightingale kêu lên:

“Ấy đấy, về vấn đề này thì tôi cam đoan cùng cậu rằng cô ấy cũng chiếm được tâm hồn tôi một cách tuyệt đối, đến mức dù sau này vợ tôi là ai thì rồi cũng sẽ chỉ được tôi san sẻ một phần rất nhỏ tình thương yêu.”

Jones bèn bảo:

“Đã vậy mà cậu lại có thể nghĩ tới chuyện bỏ rơi cô ấy sao?”

Anh chàng kia đáp:

“Biết làm thế nào kia chứ?”

Jones nói:

“Cậu hãy hỏi cô Nancy. Cậu đã đẩy cô ấy vào hoàn cảnh như thế thì tôi thành thực tin rằng cô ấy có quyền quyết định xem cậu cần sửa chữa lại thế nào. Cậu hãy chỉ nên cân nhắc theo quyền lợi của cô ấy, chứ không phải là theo quyền lợi của cậu. Nếu cậu hỏi tôi rằng cậu sẽ phải làm gì thì tôi trả lời cậu không thể không thực hiện đầy đủ những ước vọng của gia đình cô ấy, cũng như của chính cô ấy. Mà tôi cũng xin thành thực nói với cậu rằng, kể từ lần đầu tiên nhìn thấy hai người ý hợp tâm đầu thì tôi đã coi đó là những ước vọng của chính tôi. Nếu tôi có ỷ vào tình bạn mà cậu đã chiếu cố ban cho tôi thì cũng xin cậu tha lỗi cho, vì tôi quá xúc động cảm thương những con người tội nghiệp ấy. Song hãy lắng nghe chính trái tim cậu xem liệu có phải cậu đã định tâm, bằng cách cư xử của mình, khiến cho bà mẹ cũng như cô con gái phải tin rằng cậu có dụng ý đúng đắn. Và nếu quả vậy, thì mặc dầu có thể là cậu chưa hề trực tiếp ngỏ ý cầu hôn, nhưng tôi cũng xin để cậu tự suy xét mà hiểu cho bây giờ cậu có nhiệm vụ phải thu xếp ra sao.”

Nightingale đáp:

“Chẳng những tôi phải thú nhận điều cậu ám chỉ mà tôi e rằng còn phải thú nhận cả lời ngỏ ý cầu hôn cậu vừa nói nữa.”

Jones nói:

“Đã thú nhận như vậy, mà cậu còn có thể trù trừ thêm nữa sao?”

Anh chàng kia đáp:

“Anh bạn ơi, cậu hãy nghĩ coi, tôi biết cậu là người vẫn tôn trọng danh dự, không bao giờ khuyên ai làm điều gì trái với những nguyên tắc của danh dự. Nếu như không còn trở ngại nào khác, thì sau khi chuyện cô ấy bị phụ bạc ai cũng đã rõ liệu tôi có thể nghĩ tới một cuộc hôn nhân như thế trong danh dự không?”

Jones đáp:

“Hiển nhiên rồi, mà chính là niềm danh dự tốt đẹp, chân chính nhất, tức là tâm địa tốt đòi hỏi cậu như vậy đấy. Cậu đã nhắc tới điều đắn đo thuộc loại ấy thì xin cậu cứ cho phép tôi cân nhắc xem sao. Liệu cậu có thể phạm tội dùng lời lẽ trí trá mà lừa dối một thiếu nữ cùng gia đình cô ấy, và cũng bằng cách ấy, hủy hoại mất sự ngây thơ trong trắng của người ta mà vẫn còn danh dự không? Liệu cậu có thể là một kẻ thủ phạm có ý thức, tự giác và tôi phải thêm là mưu mẹo nữa, gây ra sự tàn hại cho một con người mà vẫn còn danh dự không? Liệu cậu có thể hủy hoại tiếng tăm, sự thư thái và rất có thể là cuộc sống của con người ấy nữa mà vẫn còn danh dự không? Liệu người có danh dự có thể chịu đựng nổi ý nghĩ rằng nạn nhân đó lại là một thiếu nữ dịu dàng, yếu đuối, không người nương tựa không? Mà người thiếu nữ ấy yêu cậu, say mê cậu đến điên dại chết được vì cậu, và tin tưởng tuyệt đối những lời cậu hứa hẹn và vì lòng tin ấy đã hy sinh mọi điều quý báu nhất của cô ấy? Liệu người có danh dự có thể suy ngẫm về những điều ấy mà chịu đựng nổi lấy một phút không?”

Nightingale đáp:

“Thực tình thì cứ theo lương tri, mọi điều cậu nói đều phải cả, song cậu cũng thừa biết rằng ý kiến người đời vẫn trái ngược hẳn. Cho nên, ví thử tôi phải lấy một con đĩ làm vợ, dù là làm đĩ với tôi đi nữa, thì tôi đến xấu hổ chẳng dám thò mặt ra với thiên hạ nữa.”

Jones nói:

“Nightingale ơi, đừng thèm để ý đến chuyện ấy, đừng gọi cô ấy bằng cái tên độc ác như thế. Cậu đã hứa cưới cô ấy thì cô ấy trở thành vợ cậu, vả lại cô ấy phạm lỗi vì thiếu thận trọng nhiều hơn là vì thiếu đức hạnh. Còn như cái thiên hạ mà cậu xấu hổ không dám nhìn kia nó là gì, nếu chẳng phải là cái thiên hạ đê tiện, ngu xuẩn và trác táng? Xin cậu tha lỗi nếu tôi nói rằng chỉ có thói đứng đắn giả hiệu thường đi theo thứ danh hiệu giả hiệu như hình với bóng, mới đẻ ra sự xấu hổ kia… Nhưng tôi hoàn toàn tin chắc rằng không một người nào biết nghĩ và có tâm địa tốt trên đời này mà không tôn trọng và tán thưởng việc cậu cưới cô Nancy. Mà giả sử là không có ai đi nữa, thì anh bạn ơi, chính trái tim cậu có tôn trọng và tán thưởng việc ấy không? Và những cảm giác nồng nhiệt, say sưa của chúng ta khi ý thức về một hành vi lương thiện, cao cả, rộng lượng và vị tha, lại chẳng đem lại cho tâm hồn ta nhiều thú vị hơn là sự ca tụng mà ta không xứng đáng của hàng triệu kẻ khác hay sao? Hay cứ công bằng mà bày ra trước mắt cậu hai tình huống phải chọn một: Một bên, cậu hãy nhìn người con gái tội nghiệp, bất hạnh, dịu dàng, cả tin kia nằm trút hơi thở cuối cùng trong cánh tay của bà mẹ khốn khổ. Cậu hãy nghe tiếng đập của trái tim cô ấy đang tan nát trong cơn đau khổ, thở dài mà gọi tên cậu, và than vãn đúng hơn là kết tội sự tàn ác đã nhấn chìm cô ấy trong sự hủy diệt. Hãy phác họa ra trong trí tưởng tượng của cậu xem người mẹ âu yếm, tuyệt vọng kia, bị dồn đến sự điên dại, và có thể bị dồn đến cái chết vì mất cô con gái xinh đẹp sẽ lâm vào cảnh ngộ ra sao? Hãy nghĩ đến đứa trẻ sơ sinh mồ côi tội nghiệp, trơ trọi. Và khi tâm trí cậu dừng lại ở những ý nghĩ ấy chỉ gọi là một phút thôi, thì hãy tự coi mình là nguyên nhân gây ra tất cả sự tàn hại cho cái gia đình nhỏ bé, đáng thương, quý hóa và yếu đuối kia. Mặt khác, cậu hãy tự coi mình là cứu giúp họ qua những nỗi khổ cực tạm thời họ phải chịu. Hãy nghĩ coi con người xinh đẹp kia sẽ lao vào cánh tay cậu với một niềm sung sướng say sưa đến thế nào. Hãy nhìn máu đỏ lại trở về làm ửng hồng cặp má tái nhợt của cô ấy, cặp mắt đờ đẫn của cô ấy lại ánh lên tia lửa sống, và những niềm hứng khởi lại làm thổn thức nỗi lòng đau đớn của cô. Hãy nghĩ tới niềm hào hứng của mẹ cô và hạnh phúc của cả nhà cô ấy. Hãy nghĩ coi, chỉ cần một hành động của cậu cũng đủ làm cho cái gia đình bé nhỏ kia hoàn toàn sung sướng. Hãy nghĩ về hai điều phải cân nhắc. Và hẳn là tôi đã lầm về người bạn của tôi, nếu anh ta cần phải suy tính lâu la mới cả quyết được, hoặc sẽ dìm sâu những kẻ khốn khổ ấy xuống mãi mãi, hoặc bằng một quyết định rộng lượng, cao quý, sẽ nâng tất cả những con người ấy từ chỗ mấp mé bờ vực khốn cực và tuyệt vọng lên đỉnh cao nhất của hạnh phúc con người. Cậu hãy thêm vào đó chỉ một ý nghĩ thôi, tức là ý nghĩ cậu có bổn phận làm việc ấy… Rằng nỗi khổ cực mà cậu sẽ cứu những kẻ tội nghiệp kia ra khỏi cũng là nỗi khốn cực chính cậu đã chủ tâm đem lại cho họ.”

Nightingale kêu lên:

“Ôi, bạn thân yêu ơi, cậu chẳng cần phải hùng biện mới thúc đẩy được tôi. Tôi thương Nancy tội nghiệp từ trong đáy lòng, và tôi vui lòng chịu mất hết thảy mọi thứ trên đời nếu như giữa chúng tôi chưa hề có sự thân mật nào với nhau. Xin cậu tin lời tôi, tôi đã vật lộn nhiều lắm với mối tình say đắm của tôi trước khi đành lòng đặt bút viết lá thư tàn ác kia, lá thư đã gây ra mọi nỗi khốn cực cho gia đình bất hạnh ấy. Nếu như tôi chỉ cần chiều theo những tình cảm của chính tôi thôi thì sớm mai, tôi xin cưới nàng làm vợ ngay lập tức. Xin thề có Chúa trời, tôi xin cưới ngay. Nhưng cậu cũng dễ thấy thôi, làm cách nào thuyết phục nổi cho cha tôi chịu chấp thuận một cuộc hôn nhân như vậy. Vả chăng, ông đã chọn sẵn cho tôi một nơi khác rồi, và sáng mai, theo mệnh lệnh dứt khoát của ông, tôi sẽ phải tới gặp cô gái kia.”

Jones đáp:

“Tôi không có vinh dự được biết cha của cậu, nhưng giả dụ như có thể thuyết phục được ông, thì chính cậu, cậu có ưng thuận theo cách duy nhất để cứu vớt những con người tội nghiệp kia không?”

Nightingale nói:

“Xin sẵn sàng như sẵn sàng theo đuổi hạnh phúc của tôi vậy vì tôi sẽ không bao giờ tìm thấy hạnh phúc với một người đàn bà khác. Ôi, anh bạn ơi, nếu cậu có thể tưởng tượng nổi suốt mười hai giờ đồng hồ qua, tôi đã đau khổ thế nào về người tình tội nghiệp của tôi, thì chắc chắn cậu sẽ không thấy chỉ có nàng là đáng thương. Tình yêu say đắm chỉ dẫn tôi đến với nàng mà thôi, và nếu như tôi còn chút thắc mắc nào về vấn đề danh dự thì cậu đã giải quyết hoàn toàn hộ tôi rồi. Ví thử có thể khuyên giải cho cha tôi đồng tình với ý muốn của tôi, thì hạnh phúc của chính tôi cũng như của Nancy thế là trọn vẹn, chẳng cần gì khác nữa.”

Jones bèn nói:

“Vậy tôi quyết định sẽ đảm nhiệm việc này. Bây giờ tôi thấy cần trình bày việc này theo cách nào thì cậu cũng đừng giận tôi nhé. Cậu hãy yên trí rằng không thể giấu cha cậu được lâu đâu, một khi đã vỡ lở ra, những chuyện thuộc loại này loang ra nhanh lắm, mà chuyện của cậu thì đã vỡ lở rồi. Vả chăng nếu tiếp đó có sự việc tai hại nào xảy tới, điều này, quả tình tôi đang rất sợ nếu như ta không lập tức ngăn chặn, thì thiên hạ sẽ đàm tiếu về cậu đến mức khiến cho chính cha cậu cũng sẽ đau lòng, nếu như ông có tấm lòng nhân đạo thông thường của người đời. Cho nên, nếu cậu chịu cho tôi rõ có thể tìm cha cậu ở đâu thì tôi xin đi lo ngay việc này không để phí một phút. Trong khi tôi đi thu xếp thì cái việc độ lượng nhất cậu có thể làm được là đến thăm cô thiếu nữ tội nghiệp ấy một tí. Cậu sẽ thấy tôi không phóng đại về sự khốn cực của gia đình cô ấy đâu.”

Nghe Jones đề nghị thế, Nightingale ưng thuận ngay. Anh ta cho Jones biết chỗ ở của cha mình, lại mách cả quán rượu, nơi có nhiều hy vọng được gặp ông. Đoạn ngần ngừ một lúc, anh ta nói:

“Jones ơi, cậu sắp tiến hành một việc không thể thực hiện đấy. Nếu cậu biết rõ cha tôi từ trước, thì cậu sẽ chẳng bao giờ nghĩ tới chuyện thuyết phục được cha tôi ưng thuận. Khoan đã… có một cách này… giả dụ cậu bảo với cha tôi rằng tôi đã cưới vợ rồi, có lẽ trước sự đã rồi, ông có thể dễ dàng ưng chịu hơn chăng. Xin thề có danh dự, nghe cậu nói tôi đau lòng lắm, mà tôi yêu Nancy say mê đến nỗi hầu như tôi mong rằng việc chúng tôi lấy nhau là sự đã rồi dù sau này có xảy ra hậu quả ra sao cũng cam.”

Jones tán thành ý kiến đó, hứa sẽ nói như vậy. Đoạn hai người chia tay, Nightingale thì đi thăm cô Nancy, còn Jones thì đi kiếm ông già Nightingale.

CHƯƠNG VIII

Chuyện xảy ra giữa Jones và ông già Nightingale, cùng sự xuất hiện của một nhân vật chưa được nhắc tới trong cuốn truyện này.

Dẫu rằng nhà văn châm biếm người La Mã có ý kiến phủ nhận vị thần Số mệnh, và dẫu rằng Seneca* cũng đồng tình như vậy, Cicero vẫn cứ dứt khoát bảo vệ ý kiến ngược hẳn, mà theo tôi, ông ta còn hiền triết hơn cả hai vị kia nữa. Và rõ ràng là trong cuộc đời, có một số việc kỳ lạ, khó giải thích đến nỗi hình như nếu chỉ có sự khéo léo và khả năng tiên liệu của con người thì không đủ gây ra được.

Sự việc thuộc loại này đã xảy đến với Jones. Anh vớ được ông già Nightingale trong cái giờ phút gay go quá đỗi, thần Số mệnh nếu quả xứng đáng với sự thờ phụng xưa kia được hưởng tại La Mã cũng không thể sắp đặt được một tình huống khác gay go đến vậy. Tóm lại là ông già cùng ông thân sinh ra cô thiếu nữ dấm sẵn cho Nightingale vừa giằng co với nhau có tới mấy giờ đồng hồ. Ông kia vừa ra về, ông già Nightingale ngồi lại lấy làm thú vị với ý nghĩ mình đã thắng sau một cuộc tranh đấu lâu dài giữa hai ông thân sinh của chú rể và cô dâu tương lai. Trong cuộc tranh đấu này, cả hai cùng cố sức vượt đối phương, và (điều này không hiếm xảy ra trong những trường hợp tương tự) cả hai khi rút lui khỏi trận đấu cùng hoàn toàn thỏa mãn vì đều đạt được thắng lợi.

Quý ông mà Jones tới thăm đây là người thiên hạ vẫn gọi là một “người lịch duyệt”, nghĩa là một người quen thực hiện nếp ăn ở trên cõi đời này như một kẻ hoàn toàn tin rằng không hề có một cõi đời nào khác nữa, nên quyết định lợi dụng nó đến triệt để. Hồi còn trẻ, ông ta được dạy dỗ để theo nghề buôn, về sau nhờ gây dựng được một cơ nghiệp lớn, gần đây ông ta bèn thôi không buôn bán nữa, hoặc nói cho đúng hơn, ông ta đã chuyển từ việc buôn hàng hóa sang việc buôn tiền. Bao giờ cũng sẵn lưng vốn để kinh doanh, lại khéo biết cách làm cho đồng tiền sinh sôi nảy nở, nhờ sự quẫn bách khi thì của những cá nhân, khi thì của công chúng. Quả tình ông ta đã từng giao thiệp mật thiết với đồng tiền đến nỗi hầu như ta có thể ngờ được rằng có lẽ ông ta nghĩ trên đời này không còn vật nào khác tồn tại thật nữa. Ít nhất ta cũng xác nhận được điều này: Ông ta đinh ninh rằng ngoài đồng tiền không còn cái gì khác có giá trị thực.

Tôi chắc bạn đọc cũng công nhận rằng số mệnh không thể lựa chọn cho Jones một người nào thích hợp hơn để anh tấn công mà khó hy vọng đạt kết quả, mà cái nhà bà oái oăm kia cũng lại không thể điều khiển cuộc tấn công này vào một thời điểm ít thích hợp hơn.

Tiền nong bao giờ cũng chiếm phần chủ yếu trong đầu óc ông già, cho nên lúc thấy một người lạ mặt bước vào trong nhà, thì ngay lập tức ông ta tưởng tượng rằng người lạ mặt này, hoặc là đem tiền đến cho mình hoặc là đến lấy tiền của mình đi, và cũng tùy theo ý này hay ý kia thắng mà ông ta có cảm tình hay không có cảm tình với người đang đến gần mình.

Không may cho Jones, bấy giờ ý nghĩ thứ hai lại chiếm ưu thế. Mới hôm trước, có một người trẻ tuổi đến thăm ông ta, đem theo một tờ biên nhận món nợ thua bạc của cậu con trai, nên thoạt nhìn thấy Jones, ông ta đã lo anh chàng đến đây hẳn cũng vì việc tương tự. Thành thử Jones vừa mới nói rằng mình tới đây là vì việc của con trai ông, ông già yên trí ngay mình ngờ đúng, bèn quát tướng lên rằng “anh sẽ chỉ mất công vô ích mà thôi”. Jones bèn đáp:

“Thưa bác, vậy ra bác có thể đoán được cháu đến đây vì việc gì sao?”

Ông già nói:

“Nếu quả tôi đoán trước được, tôi cũng nhắc lại một lần nữa cho anh biết rằng anh sẽ mất công vô ích. Tôi đồ chừng anh là một trong số những tay công tử bột vẫn dắt con trai tôi vào những cuộc ăn chơi trác táng, rồi hủy hoại đời nó. Nhưng nói cho anh biết, tôi không trả nợ cho nó nữa đâu. Tôi mong rằng từ giờ về sau, nó sẽ từ bỏ tất cả cái đám bè bạn ấy đi. Nếu tôi nghĩ khác thì tôi đã chả kiếm cho nó một con vợ bởi vì tôi không muốn gây ra sự tàn hại cho bất cứ một ai.”

Jones nói:

“Thưa bác, vậy ra cô thiếu nữ ấy là do bác hỏi cho Nightingale?”

Ông già nói:

“Xin lỗi, vì cớ gì anh quan tâm đến chuyện này?”

Jones đáp:

“Thưa bác, xin bác chớ phật ý vì cháu quan tâm đến bất cứ điều gì quan hệ tới hạnh phúc của con trai bác. Cháu vẫn rất tôn trọng và khâm phục cậu ấy. Cũng chính vì vấn đề kia mà cháu đến đây gặp bác đấy ạ. Vừa rồi được bác cho biết, thật cháu vui lòng không biết thế nào mà nói, vì xin bác hãy tin chắc rằng cháu vô cùng tôn trọng con trai bác… Thưa bác, thật khó lòng biểu lộ được niềm kính mến của cháu đối với bác, là người rất rộng lượng, rất tốt, rất hiền từ, rất thương con, nên đã lo cho con trai được một người vợ như thế. Cháu dám thề rằng người đàn bà ấy sẽ làm cho con trai bác trở thành người đàn ông hạnh phúc nhất trên đời này đấy ạ.”

Ít khi có điều gì khéo khiến người khác giành được sự quý mến của ta, bằng khi thoạt tiên mới gặp họ, ta có ý ngờ sợ phần nào, mà rồi tới lúc những nỗi nghi ngại ấy bắt đầu tiêu tan đi, thì chúng ta quên ngay những sự sợ hãi họ đã gây ra cho ta, và tự coi như sở dĩ có được niềm thư thái hiện tại ấy là nhờ ơn những người mới đầu đã làm cho chúng ta sợ hãi.

Điều đó đã xảy ra với ông già Nightingale. Vừa thấy Jones không đòi hỏi gì ở mình như ông ta đã ngờ sợ, ông ta bắt đầu thấy thú vị anh chàng lắm. Ông ta nói:

“Ấy, thưa anh, xin mời anh ngồi chơi cái đã. Tôi không nhớ trước đây đã có hân hạnh được gặp gỡ anh bao giờ, nhưng nếu anh là bạn của con trai tôi, và lại có điều gì muốn bày tỏ về cô thiếu nữ kia, thì tôi xin vui lòng nghe anh nói! Còn về chuyện cô gái làm cho nó có hạnh phúc, thì nếu không được thế, ấy là lỗi tại nó. Tôi lo lắng về cái điều khoản chủ yếu, ấy là đã làm trọn bổn phận của tôi rồi. Cô gái sẽ đem lại cho nó một cơ nghiệp có thể khiến cho một người đàn ông biết điều, khôn ngoan và đứng đắn lấy làm sung sướng.”

Jones kêu lên:

“Hẳn thế rồi, vì bản thân cô ấy là một cơ nghiệp, xinh đẹp thế, lịch sự thế, hồn hậu thế, lại được hưởng một nền giáo dục tốt đẹp thế. Quả thật cô ấy là một thiếu nữ gồm đủ mọi tài: Cô ấy hát rất hay, mà chơi đàn thụ cầm thì giỏi tuyệt.”

Ông già đáp:

“Tôi không rõ những chuyện ấy, vì tôi chưa hề nhìn thấy mặt cô gái, nhưng cũng không vì những điều anh nói mà tôi bớt ưa cô ta. Và tôi lại càng thú ông bố cô ta hơn ở chỗ đã không nhấn mạnh đến những ưu điểm ấy trong lúc mặc cả với tôi. Tôi sẽ luôn luôn nghĩ rằng đó là một bằng chứng tỏ ra ông ta là người hiểu biết. Một lão ngu xuẩn ắt đã tính cả các khoản ấy thêm vào tài sản của con gái. Song phải công nhận rằng ông ta không hề nhắc đến một câu gọi là có, mặc dầu những cái ấy hiển nhiên cũng chẳng làm giảm bớt giá trị người đàn bà đi chút nào.”

Jones nói:

“Thưa bác, cháu xin cam đoan với bác rằng những tài năng kia, cô ấy có ở một mức độ xuất sắc. Về phần cháu, xin thú thực cháu có e ngại rằng bác có thể dè dặt, có phần ít tán thành cuộc hôn nhân này. Nightingale có nói với cháu rằng bác chưa thấy mặt cô ấy bao giờ, cho nên cháu tới đây để cầu xin bác, van nài bác đã coi trọng hạnh phúc của con trai như thế thì xin chớ phản đối cuộc hôn nhân của anh ấy với một người đàn bà chẳng những có đủ những đức tính tốt đẹp cháu vừa nói, mà còn có nhiều hơn nữa.”

Ông già đáp:

“Thưa anh, nếu anh đang lo việc ấy, thì cả hai cha con tôi cùng mang ơn anh. Anh có thể hoàn toàn yên tâm, vì xin cam đoan với anh rằng tôi hết sức hài lòng về tài sản của cô ta.”

Jones đáp:

“Thưa bác, mỗi lúc cháu càng thầy kính trọng bác hơn. Bác dễ hài lòng và nới tay về vấn đề ấy như thế đó là một bằng chứng tỏ rõ bác thật là người sáng suốt, và có tâm hồn cao quý.”

Ông bố nói ngay:

“Không nới tay lắm đâu, quý công tử ơi, cũng không nới tay lắm đâu.”

Jones đáp:

“Mỗi lúc lại càng thấy bác cao quý hơn, và xin bác cho cháu được phép nói thêm là biết xét đoán nữa. Vì dứt khoát có họa là điên rồ mới coi tiền bạc là nền tảng duy nhất của hạnh phúc. Một người đàn bà như thế, cùng với cái tài sản bé nhỏ, không có gì…”

Ông già kêu lên:

“Anh bạn, tôi thấy anh có một quan niệm hay quá về tiền bạc đấy, nếu không thì anh biết mặt biết người cô gái nhiều hơn là biết gia thế người ta. Thế anh cho rằng cô thiếu nữ ấy có cơ nghiệp ra sao nào?”

Jones nói:

“Cơ nghiệp ư? Cái cơ nghiệp ấy tầm thường quá không đáng nhắc tới với con trai bác.”

Ông già đáp:

“Phải, phải, phải, có lẽ nó cũng có thể kiếm nổi món khá hơn.”

Jones nói:

“Điều ấy thì cháu không chịu, cô ấy là một người đàn bà tốt đẹp nhất đời.”

“Ấy, ấy, là tôi muốn nói về mặt tài sản cơ. Thế về mặt này, anh cho rằng bạn anh sẽ có được khoảng bao nhiêu nào?”

Jones nói:

“Bao nhiêu ư? Có bao nhiêu à? Có lẽ nhiều lắm là hai trăm đồng bảng.”

Ông bố hơi tức giận, kêu lên:

“Này anh, anh định nhạo tôi đó sao?”

Jones đáp:

“Đâu có, quả tình thế, cháu nói thực đấy. Cháu tin rằng cháu đã tính đến đồng xu cuối cùng rồi. Nếu cháu có nói gì phương hại tới cô ấy thì xin cô ấy thứ lỗi.”

Ông già kêu lên:

“Anh có làm phương hại đấy. Tôi chắc chắn cô ta có gấp năm mươi lần số tiền ấy, và rồi cô ta sẽ tòi ra thêm năm mươi lần thế nữa, thì tôi mới ưng thuận cho lấy con trai tôi làm chồng.”

Jones nói:

“Ấy, bây giờ nói chuyện ưng thuận thì quá muộn rồi… Nếu cô ấy không có lấy năm mươi xu thì con trai bác cũng đã cưới rồi.”

Ông già ngạc nhiên hỏi lại:

“Con trai tôi cưới vợ rồi?”

Jones đáp:

“Thế mà cháu vẫn tưởng bác đã biết rõ chuyện ấy.”

Ông già lại nói:

“Con trai tôi đã cưới cô Harris!”

Jones đáp:

“Cưới cô Harris! Không, thưa bác, cậu ấy cưới cô Nancy Miller, con gái bà Miller, chủ nhà anh ấy trọ. Ấy là một thiếu nữ, tuy bà mẹ sa sút phải cho thuê phòng trọ…”

Ông già lấy giọng hết sức trang trọng hỏi:

“Anh nói giỡn hay là nói thật đấy?”

Jones đáp:

“Thưa bác, cháu rất ghét người nào hay bỡn cợt. Cháu đến gặp bác với thái độ hết sức nghiêm túc, cháu nghĩ và cũng đã thấy là đúng, rằng con trai bác chẳng bao giờ dám ngỏ ý với bác về một cuộc hôn nhân quá chênh lệch với cậu ấy về mặt tài sản, mặc dầu tiếng tăm của cô thiếu nữ bị tổn hại, không thể cứ giữ bí mật việc này nữa.”

Nghe tin này, ông bố còn đang đờ đẫn ra như người đột nhiên bị câm, thì bỗng có một ông bước vào trong phòng. Người này gọi ông già Nightingale là anh trai. Hai người này về mặt huyết thống tuy gần gũi thế nhưng tính tình hầu như trái ngược hẳn nhau. Ông em trai vừa mới đến này cũng được dạy dỗ để theo nghề buôn, nhưng khi thấy mình đã có số vốn sáu nghìn đồng bảng, thì ông bỏ phần lớn số vốn ra tậu một cơ nghiệp nhỏ, lui về sống ở thôn quê. Cũng tại đấy ông cưới con gái một tu sĩ không có lợi tức làm vợ. Người thiếu nữ này không có sắc đẹp, cũng chẳng có gia sản nhưng lọt được vào mắt xanh của ông chỉ nhờ có tính tình vui vẻ, mà đức tính này thì cô có quá thừa thãi.

Suốt hai mươi lăm năm trời, ông cùng người đàn bà này sống một cuộc đời giống cái mẫu mực mà một số thi sĩ vẫn gán cho thời đại hoàng kim, nhiều hơn là giống những mẫu mực thời kỳ hiện đại vẫn cung cấp. Bà vợ sinh hạ với ông được bốn đứa con, nhưng chẳng đứa nào sống được đến tuổi trưởng thành chỉ trừ một người con gái mà theo lối nói thông thường, hai vợ chồng ông đã làm cho sinh hư. Nghĩa là cô đã được cha mẹ “nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa”, đáp lại tấm tình của cha mẹ, cô đã từ chối cuộc hôn nhân đặc biệt với một ông tuổi ngoại tứ tuần, chỉ vì cô không sao đành lòng rời xa cha mẹ cho được.

Cô thiếu nữ mà ông già Nightingale tính lấy làm vợ cho con trai vốn là chỗ láng giềng với ông em trai, lại cũng có quen biết cô cháu gái. Cũng chính vì vấn đề cuộc hôn nhân đang được sắp đặt mà ông em này lên thành phố, tất nhiên, không phải là để xúc tiến thêm, mà là để khuyên can ông anh từ bỏ việc làm mà theo ông, nhất định phải dẫn thằng cháu trai đến sự tàn hại. Ông tiên đoán rằng cuộc hôn nhân với cô Harris không thể đưa tới một kết cục nào khác dù cô gái giàu nứt đố đổ vách, vì theo ông, cứ xem hình dáng và tính tình, hình như cô không hứa hẹn đem lại bất cứ một thứ hạnh phúc gia đình nào: cô cao quá, lại gầy nhẳng, mà xấu quá, điệu bộ quá, ngu đần quá và xấu thói quá nữa.

Bởi thế cho nên thoạt nghe việc thằng cháu lấy con cô Miller làm vợ, ông chú tỏ vẻ hết sức hài lòng. Tới lúc nghe ông Nightingale chửi rủa con trai tàn tệ và tuyên án cho anh chàng đi ăn mày mà sống, ông chú mới nói thế này:

“Anh ơi, ví thử anh bình tĩnh hơn một chút, thì em sẽ hỏi anh xem anh quý con trai vì nó hay là vì anh mới được chứ. Em đồ chừng anh sẽ trả lời là vì nó, mà em cũng đồ chừng anh nghĩ thế, và nhất định là anh sắp đặt cuộc hôn nhân kia chẳng qua cũng là vì hạnh phúc của nó mà thôi. Anh ạ, bao giờ em cũng thấy rằng ban hành những quy tắc về hạnh phúc cho người khác là rất mực phi lý, và cứ khăng khăng đòi làm thế, thật rất là độc đoán. Em biết đó là một sai lầm phổ biến, song, dẫu sao thì vẫn cứ là một sự sai lầm. Nếu trong những chuyện khác điều ấy là phi lý, thì trong vấn đề hôn nhân nó càng vô cùng phi lý hơn nữa, vì hạnh phúc trong hôn nhân hoàn toàn tùy thuộc vào tình thương yêu của hai bên vợ chồng. Vậy nên em vẫn thường nghĩ rằng các bậc cha mẹ cứ muốn lựa chọn hộ con cái trong việc hôn nhân thì thật là không hợp lẽ bởi vì không thể nào cưỡng bức tình cảm con người ta cho được và tình yêu kinh sợ vũ lực lắm nhé, đến nỗi em thấy hình như do một thói hư hỏng tai hại song khó chữa của bản tính người ta mà tình yêu không thể nào dung thứ cả đến sự thuyết phục.

“Tuy nhiên, theo như tôi nghĩ, quả thực là cha mẹ không quyết định được, nhưng về vấn đề ấy họ cũng nên được con cái hỏi ý kiến, và nghiêm khắc mà nói, có nhẽ ít nhất thì cũng có tiếng nói phủ định. Thành thử em công nhận rằng cháu trai em cưới vợ mà không được anh góp ý kiến, vậy là đã phạm lỗi. Nhưng anh ơi, tình thực mà nói, chẳng phải chính anh đã phàn nàn xui nó phạm lỗi ấy sao? Anh đã chẳng thường xuyên tuyên bố luôn luôn về vấn đề ấy, khiến cho nó yên trí từ trước rằng hễ lấy ai kém cỏi về mặt tài sản thì thế nào anh cũng không chấp thuận? Mà bây giờ anh giận dữ, chẳng phải cũng chỉ vì sự kém cỏi đó sao? Và nếu bây giờ nó có thiếu sót trong đạo làm con thế nào thì anh cũng đã vượt quá quyền hạn của người cha thế ấy, vì anh đã mặc cả với nó với thái độ độc đoán về một người đàn bà mà nó không hề hay biết, mà anh cũng chưa nhìn thấy mặt bao giờ, và ví thử anh được thấy mặt, biết tường tận người đó như em đây thì có họa là điên rồ anh mới tính chuyện đưa cô ta vào làm dâu nhà này.”

“Em vẫn công nhận rằng cháu em có lỗi, nhưng lỗi ấy không phải là không thể tha thứ được. Quả thực, nó đã hành động không cần anh chuẩn y. Song, vấn đề ấy lại quan hệ đến quyền lợi của chính nó là chủ yếu, chính anh cũng sẽ phải công nhận rằng anh chỉ cân nhắc vì quyền lợi của nó mà thôi và nếu như chẳng may nó nghĩ khác anh, và lầm lạc trong quan niệm về hạnh phúc, thì thưa anh, anh đã yêu quý con trai, liệu anh có đẩy nó rời xa mục đích hơn nữa không? Liệu anh có làm tăng thêm những hậu quả đáng buồn do sự lựa chọn dại dột nó gây ra không? Liệu anh có cố tìm cách khiến cho sự việc kia trở thành một nỗi khốn cực chắc chắn xảy ra cho nó, trong khi chưa hẳn đã là như vậy? Tóm lại, anh ơi, chỉ vì cháu em đã không để cho anh có quyền làm cho đời nó sung túc nhất theo ý anh muốn mà anh nỡ làm cho nó phải sống thiếu thốn hết sức hay sao?”

Bằng mãnh lực của lòng tín ngưỡng Gia tô giáo chân chính, thánh Anthony đã hấp dẫn được những con cá. Orpheus* và Amphion* đi hơi xa hơn, bằng cái ma lực của âm nhạc, họ quyến rũ được cả những vật thuần túy vô tri vô giác. Cả hai trường họp đều kỳ diệu! Song lịch sử cũng như truyền thuyết đều chưa bao giờ dám táo bạo ghi chép một thí dụ về bất cứ người nào từng thắng được thói hám lợi cố tật nhờ sức mạnh của biện luận và lý lẽ.

Ông già Nightingale không tìm cách trả lời em trai, chỉ tự bằng lòng với việc đưa ra nhận xét rằng xưa nay hai người vẫn thường bất đồng ý kiến về vấn đề giáo dục con cái. Ông nói:

“Chú ơi, tôi mong rằng chú hãy cứ biết chăm lo đến con gái chú, không phải bận tâm đến con trai tôi làm gì. Tôi tin rằng đối với nó những lối giáo huấn của chú cũng như những thí dụ chú nêu gương chẳng bổ ích mấy tí đâu.”

Anh chàng Nightingale vốn được ông chú nhận làm cha đỡ đầu. Anh ta sống với ông chú nhiều hơn với cha đẻ, cho nên ông chú vẫn thường tuyên bố rằng ông ta yêu quý cháu trai gần ngang với con đẻ.

Jones vớ được người đàn ông quý hóa này mới mừng làm sao! Sau một hồi ra sức thuyết phục, hai người thấy ông bố đã không dịu đi thì chớ mà mỗi lúc lại còn càng cáu thêm. Jones bèn dẫn ông chú đến gặp cậu cháu trai tại nhà bà Miller.

CHƯƠNG IX

Gồm những vấn đề kỳ lạ.

Lúc quay về nhà trọ, Jones thấy sự tình đã khá hơn nhiều so với lúc anh ra đi. Bà mẹ, hai cô con gái và Nightingale lúc ẩy đang cùng ngồi ăn bữa tối với nhau. Theo ý muốn của ông chú, ông được đưa vào gặp ngay mọi người, không cần nghi lễ gì hết. Ông đã quen mặt tất cả, vì đã nhiều bận ông đến thăm cháu trai ở đây.

Ông tiến ngay lại gần cô Nancy, chào cô và chúc cô vui vẻ, đoạn quay sang chào và chúc sức khỏe bà mẹ và cô gái nhỏ. Cuối cùng, ông mới ngỏ vài lời chúc tụng thích hợp với cậu cháu trai, thái độ vẫn vui vẻ và lịch sự như thể cháu ông đã cưới một cô vợ ngang hàng hoặc hơn hẳn về mặt gia sản cùng đầy đủ mọi nghi thức tiến hành trước đó.

Cô Nancy và anh “chồng” cùng tái mặt lúc ấy nom có vẻ như ngớ ngẩn cả người. Bà Miller thì gặp dịp là vội cáo lui ngay, đoạn cho người mời Jones vào phòng ăn, bà quỳ ngay xuống chân anh, khóc sướt mướt mà gọi anh là vị thiên thần quý hóa của bà, vị cứu tinh của cái gia đình nhỏ bé tội nghiệp của bà, cùng nhiều tên gọi đầy kính trọng và thân yêu khác nữa. Bà còn bày tỏ mọi cử chỉ biết ơn mà một tâm hồn biết tri ân có thể có được trước một sự giúp đỡ quý hóa nhất.

Cơn xúc động ban đầu đã qua, bà tuyên bố rằng nếu không trút được ra như vậy thì đến vỡ tung lồng ngực mất, bà mới báo tin cho Jones hay rằng mọi việc giữa Nightingale và con gái bà đã sắp đặt xong xuôi, sáng hôm sau, hai người sẽ làm lễ cưới. Nghe nói, Jones tỏ ý vui mừng lắm. Người đàn bà tội nghiệp lại sung sướng mà cảm tạ Jones mãi. Vất vả lắm Jones mới khiến được bà thôi đi và cùng mình quay lại với mấy người ở phòng bên, thì thấy họ vẫn vui vẻ như lúc bà rời họ.

Mấy người ngồi trò chuyện với nhau khoảng hai hoặc ba giờ đồng hồ, coi bộ hể hả lắm. Ông chú vốn là tay sâu rượu, cứ chuốc mãi cho cậu cháu trai, làm cho anh ta tuy không đến nỗi say mềm nhưng có phần cũng chếnh choáng. Bấy giờ anh chàng Nightingale mới mời ông chú lên gác, vào gian phòng anh ta thuê bữa trước, rồi mới bộc bạch tâm sự với ông chú thế này:

“Bao giờ chú đối với cháu cũng tốt. Chú lại có bụng thương mà tha thứ cho cháu cái việc vợ con này, mà nhất định cũng có thể coi là hơi dại dột, cho nên cháu thấy nếu còn giấu giếm chú điều gì thì quả là đáng tội lắm lắm.”

Đoạn anh chàng mới kể lại đầu đuôi sự tình, thú nhận hết sự thật. Ông chú bèn nói:

“Ô hay, cháu yêu! Thế ra quả thật anh chưa cưới cô gái này làm vợ sao?”

Nightingale đáp:

“Cháu xin lấy danh dự mà thề là chưa ạ.”

Ông chú bèn ôm lấy cháu mà hôn và nói:

“Cháu yêu quý ơi, nghe anh nói thế, chú vui lòng quá. Cả đời chú, chưa bao giờ chú vui lòng như bây giờ. Nếu quả anh đã cưới vợ rồi thì đành là chú phải hết sức mà vun vào giúp anh, gọi là vãn hồi hết sức cái việc đã không ra gì, nhưng mà giữa một việc đã không cứu vãn được và một việc còn chưa làm có sự khác nhau chứ. Cháu yêu của chú, anh hãy cứ thẳng thắn mà suy tính coi, anh sẽ thấy cuộc hôn nhân này là ngu xuẩn và vô nghĩa lý đến chừng nào. Chú chẳng cần phải dùng lời phải trái mà khuyên can, anh cũng thấy rồi.”

Nightingale đáp:

“Kìa thưa chú. Vậy ra giữa một việc ta đã làm rồi và một việc vì danh dự ta sẽ phải làm lại có sự khác biệt ấy sao?”

Ông chú đáp:

“Úi dà! Danh dự là một trò sáng tạo của người đời, và người đời có cái quyền lực của Đấng Sáng tạo đối với cái trò ấy, nghĩa là có thể cai quản, điều khiển tùy sở thích. Anh thừa biết rằng bây giờ người ta coi những chuyện bội ước tương tự là quá bình thường, một việc bội ước trắng trợn nhất, người ta cũng chỉ ngạc nhiên và bàn tán trong có một ngày rồi thôi. Liệu có người đàn ông nào sau này sẽ vì thế mà ngần ngại không gả con gái hoặc em gái cho anh đâu? Hoặc liệu có một cô em gái, một cô con gái nào sẽ ngần ngại không nhận lấy anh đâu? Danh dự không có liên quan đến những chuyện đính ước này.”

Nightingale kêu lên:

“Xin chú thứ lỗi, không bao giờ cháu có thể nghĩ như vậy, chẳng những chỉ có danh dự, mà lương tâm và tính nhân đạo cũng có liên quan đến đấy. Cháu hoàn toàn tin rằng nếu cháu làm cho cô thiếu nữ ấy thất vọng, thì hậu quả sẽ là cái chết của cô ấy và ắt cháu sẽ tự coi mình là kẻ sát nhân, mà lại là kẻ sát nhân dùng một phương pháp tàn ác nhất, nghĩa là làm cho cô ấy tan nát cõi lòng mà chết.”

Ông chú đáp:

“Tan nát cõi lòng! Thế cơ đấy! Không đâu, cháu thân yêu. Trái tim bọn đàn bà không dễ vỡ đến thế đâu, nó sống dai lắm, chàng trai ơi, nó sống dai lắm.”

Nightingale nói:

“Nhưng thưa chú, chính tấm lòng cháu cũng gửi vào đấy rồi, cháu sẽ chẳng bao giờ tìm thấy hạnh phúc bên người đàn bà nào khác. Đã bao nhiêu lần cháu nghe chú bảo rằng cái bọn trẻ ấy, là phải để cho chúng nó tự chọn vợ chọn chồng cho mình, mà chú cũng muốn để cho em Harriet tự lựa chọn cơ mà.”

Ông già đáp:

“Ô hay, thì ta vẫn muốn thế, nhưng ta muốn chúng nó lựa chọn sao cho khôn ngoan… Quả tình, cháu yêu quý ạ, thế nào anh cũng phải từ bỏ cô gái ấy thôi.”

Nightingale nói:

“Quả tình, chú ạ, thế nào cháu cũng phải lấy cô ấy làm vợ.”

Ông chú bảo:

“Thật thế hả, thưa quý ông? Tôi không đợi anh nói năng với tôi như vậy đâu. Ví thử anh ăn nói như thế với bố anh, người vẫn đối xử với anh như với một con chó, và vẫn giữ anh cách xa như một bạo chúa lánh xa kẻ bầy tôi, thì tôi cũng chẳng ngạc nhiên. Nhưng mà tôi đây này, tôi vẫn đãi anh ngang hàng, nhất định là tôi có thể mong được anh đối xử khá hơn chứ? Nhưng tôi cũng biết bởi đâu mà sinh ra mọi chuyện này rồi. Tất cả đều do cái nền giáo dục vô nghĩa lý kia, mà tôi ít có dính dáng vào. Còn con gái tôi kia, tôi đã nuôi dưỡng nó như một người bạn, nó sẽ không bao giờ làm điều gì mà không theo lời tôi khuyên, mà đã có lời tôi khuyên, nó cũng không bao giờ bỏ qua.”

Nightingale đáp:

“Chú cũng chưa bao giờ khuyên em cháu về một việc gì thuộc loại này, bởi vì nếu em ấy sẵn sàng tuân theo cả những mệnh lệnh dứt khoát của chú mà từ bỏ khuynh hướng tình cảm của mình đi, thì thật cháu đã hiểu lầm em ấy lắm lắm.”

Ông già có vẻ hơi cáu nói:

“Anh đừng có nói xấu con gái tôi, anh đừng có nói xấu con Harriet. Tôi đã nuôi dạy nó để cho nó không có khuynh hướng tình cảm nào trái ngược với khuynh hướng tình cảm của tôi. Để cho nó tùy thích muốn làm gì thì làm, tức là tôi đã uốn cho nó quen ưa thích làm theo ý tôi muốn đó.”

Nightingale nói:

“Xin chú tha lỗi, cháu không hề có ý định ám chỉ gì đến em họ cháu. Đối với em ấy, cháu vẫn hết sức quý mến, và quả thật cháu tin chắc rằng chú sẽ không bao giờ bắt em ấy phải trải qua sự thử thách quá gay go cũng như chú sẽ không bao giờ ban ra những mệnh lệnh quá nhẫn tâm buộc em ấy phải theo như đối với cháu… Nhưng thưa chú quý mến, chúng ta hãy trở lại với mọi người, họ thấy ta vắng mặt lâu chắc đã bắt đầu không yên lòng. Cháu phải cầu xin chú ban cho một ân huệ này, tức là xin chú đừng nói một điều gì khiến cho người thiếu nữ tội nghiệp hay mẹ cô ấy phải đau lòng.”

Ông chú đáp:

“Anh đừng ngại chuyện ấy, tôi cũng khá tự hiểu mình không đến nỗi làm nhục phụ nữ đâu, cho nên tôi sẵn sàng cho anh ân huệ đó, và để đáp lại tôi chờ đợi nơi anh một ân huệ khác.”

Nightingale nói:

“Thưa chú, những mệnh lệnh chú ban ra, rất ít khi cháu không vui vẻ tuân theo.”

“Tôi không đòi hỏi gì, ngoài việc mong được hân hạnh cùng anh về nhà tôi, để cho tôi thảo luận với anh đầy đủ thêm một chút về vấn đề này. Tôi cũng muốn, nếu có thể được, hưởng cái thú bảo toàn danh dự gia đình nhà ta, dẫu rằng ông anh tôi có thói điên rồ ương bướng, cứ tự cho mình là người khôn ngoan nhất thiên hạ.”

Nightingale thừa biết rằng chú mình cũng ương bướng chẳng kém gì bố, đành chịu theo ông chú về nhà vậy. Thế là hai chú cháu quay vào trong phòng, ông chú hứa sẽ vẫn giữ thái độ lịch thiệp như hồi nãy.

CHƯƠNG X

Một chương ngắn kết thúc quyển này.

Thấy hai chú cháu vắng mặt lâu, mấy người còn ngồi lại đều cảm thấy phần nào không yên tâm. Càng đáng ngại hơn là suốt lúc trò chuyện vừa rồi, ông chú đã nhiều lần cất cao tiếng nói, dường như để dưới nhà cũng nghe thấy. Không ai nghe rõ ông nói gì, nhưng Nancy và bà mẹ cùng cảm thấy có điều chẳng lành, cả Jones cũng vậy.

Thành thử, tới lúc quây quần trở lại, xem ra vẻ mặt mọi người đều thay đổi rõ ràng, lúc nãy nét mặt người nào cũng tươi tình, bây giờ cái không khí vui vẻ giảm sút đi rất nhiều. Đó là một sự thay đổi khá thông thường trong thời tiết của khí hậu này, đang nắng bỗng nhiều mây u ám, đang giữa tháng Sáu chuyển sang tháng Chạp.

Tuy nhiên, cũng không ai có mặt nhận thấy rõ ràng sự thay đổi đó. Mỗi người còn đang cố tìm cách giấu giếm ý nghĩ của riêng mình và đóng một vai kịch. Họ đều quá bận rộn vì màn kịch, không đủ thì giờ mà làm khán giả nữa. Thành thử cả ông chú và anh cháu trai đều không nhận ra vẻ nghi ngờ trên nét mặt của bà mẹ và cô con gái, mà hai mẹ con bà này cũng không nhận thấy cái vẻ lịch sự thái quá của ông già, cũng như cái vẻ thỏa mãn giả tạo trên nét mặt anh chàng trẻ tuổi.

Tôi tin rằng điều tương tự như vậy vẫn thường xảy ra trong trường hợp hai người bạn còn đang bận tập trung chú ý vào vai trò mình phải đóng nhằm lừa dối người kia, thành ra không kịp nhìn thấy, cũng không hề ngờ vực những mánh khóe người kia sử dụng để gạt chính mình, và thế là cuộc tấn công mạnh của cả hai bên cùng diễn ra (để khỏi vay mượn một hình tượng ẩn dụ không thích hợp).

Vì cùng một lý do ấy mà ta thường thấy cả hai bên đều bị đối phương thắng mình trong một cuộc mặc cả, tuy rằng bao giờ cũng có một trong hai người phải chịu thiệt thòi nhiều hơn, giống như anh chàng đem bán con ngựa mù, lại vớ được tờ giấy bạc giả.

Khoảng nửa giờ sau, chủ khách chia tay. Ông chú đưa cháu về, nhưng trước khi ra về anh ta còn thì thầm cam kết với Nancy rằng sáng sớm hôm sau thế nào anh ta cũng đến tìm cô để thực hiện mọi lời đã hứa.

Chỉ có Jones, người ít liên quan đến màn kịch này nhất là nhìn thấy rõ hơn cả. Anh ngờ đúng là có chuyện gì rồi. Anh quan sát thấy thái độ ông chú có sự thay đổi rõ ràng, lại thấy ông ta tỏ vẻ cách biệt, và cử chỉ lịch sự của ông đối với cô Nancy cũng quá gượng gạo. Vả chăng đang lúc đêm hôm khuya khoắt mà lại đem chú rể đi như vậy, thì chỉ có mỗi một cách giải thích được, tức là Nightingale hẳn đã tiết lộ toàn bộ sự thực ra rồi, mà cứ cái tính cởi mở lộ liễu của anh chàng lại đang chếnh choáng hơi men thì xem chừng có thể đúng là như vậy lắm.

Jones còn đang suy tính xem có nên cho những con người khốn khổ kia rõ mình nghi ngờ thế không, thì chị hầu gái vào báo với anh rằng có một người đàn bà muốn nói chuyện với anh… Jones bước ra, cầm lấy cây nến của chị hầu gái, dẫn người khách lên gác, thì chính là chị Honour. Chị báo cho Jones hay một tin ghê gớm quá về Sophia, khiến cho anh chàng không còn quan tâm đến bất cứ một chuyện gì của người khác nữa. Bao nhiêu niềm cảm thương chất chứa trong lòng, anh đem dốc hết vào những suy nghĩ về nỗi khổ cực chính bản thân cũng như vị thiên thần bất hạnh của anh phải chịu đựng.

Bạn đọc sẽ rõ cái việc ghê gớm kia là việc gì, nhưng trước hết, chúng tôi xin kể lại bước đường dẫn tới sự việc ấy, tức là nội dung của phần tiếp theo.

QUYỂN MƯỜI LĂM

CÂU CHUYỆN TIẾN THÊM KHOẢNG HAI NGÀY

CHƯƠNG I

Ngắn quá nên không cần chương mào đầu.

Có một phái nhà văn tôn giáo, đúng hơn là những nhà văn luân lý, dạy chúng ta rằng đức hạnh là con đường chắc chắn dẫn tới hạnh phúc, còn thói xấu là con đường chắc chắn dẫn tới sự khổ cực trên cõi đời này. Cái lý thuyết ấy kể cũng lành mạnh và tiện lợi lắm, duy có mỗi một điểm chúng tôi phản đối, tức là nó không đúng.

Quả thực, nếu như những nhà văn kia dùng chữ đức hạnh để chỉ sự vận dụng những đức tính chay tịnh kia, giống như những đức tính của mấy bà nội trợ quý hóa ở lỳ trong nhà, chỉ để tâm đến công việc của gia đình họ mà thôi, thì tôi xin sẵn sàng thừa nhận ý kiến ấy đúng, bởi lẽ hiển nhiên là những đức tính ấy có góp phần và dẫn tới hạnh phúc thật, đến nỗi hầu như tôi mong muốn dùng chữ khôn ngoan chứ không phải chữ đức hạnh để mệnh danh những đức tính trên, tuy như vậy là có xúc phạm tới hết thảy các vị hiền triết thời xa xưa cũng như hiện đại. Tôi quan niệm rằng bàn về cuộc đời này thì chẳng bao giờ có lý thuyết nào khôn ngoan hơn lý thuyết của mấy ngài Epicure* thời xưa chủ trương rằng đức khôn ngoan kia xây dựng nên điều tốt lành cơ bản, mà cũng không có lý thuyết nào ngu xuẩn hơn lý thuyết của những người đối lập với họ, tức là mấy tay Epicure hiện đại, đặt toàn bộ hạnh phúc trong sự thỏa mãn ê hề mọi dục vọng của giác quan.

Nếu dùng chữ đức hạnh để chỉ (như tôi thấy thế mới phải) một đức tính tương đối nào đó thường vẫn hoạt động ngoài phạm vi gia đình, và hình như quan tâm đến điều tốt lành của kẻ khác cũng ngang với của bản thân, thì tôi không thể nào sẵn sàng đồng tình rằng đó là con đường chắc chắn nhất dẫn tới hạnh phúc của loài người. Bởi lẽ tôi e rằng như vậy là chúng ta phải bao hàm trong khái niệm hạnh phúc cả sự nghèo túng, sự khinh bỉ cùng hết thảy mọi điều tai hại mà thói nói xấu sau lưng, thói ghen ghét và sự vô ơn bạc nghĩa có thể đem đến cho nhân loại. Đôi khi chúng ta còn bắt buộc cứ phải đeo đuổi cái hạnh phúc nói trên đến một mục đích, bởi vì nhiều người đã đạt tới mục đích ấy bằng thứ đức hạnh nói trên.

Tôi không rỗi rãi để đi vào cái phạm vi suy tưởng quá rộng rãi hình như mở ra cho tôi ở đây. Chủ ý của tôi là gạt bỏ một lý thuyết cản bước tôi đi, vì đang khi Jones công tử đóng vai trò đức hạnh nhất trần đời, nai lưng ra mà bảo vệ cho đồng loại khỏi sự hủy diệt, thì con quỷ dữ, hoặc một ác thần nào đó, một ác thần có lẽ hiện thành hình người cũng đang ráng hết sức mà gây nên sự tàn hại của Sophia để làm cho anh hoàn toàn khốn khổ.

Thành ra điều này xem như một ngoại lệ của quy tắc nói trên, nếu như quả thật đó là một quy tắc. Song, trong cuộc du hành qua cuộc đời, chúng tôi đã từng nhìn thấy nhiều trường hợp ngoại lệ khác của quy tắc ấy, nên chúng tôi muốn xét lại cái lý thuyết làm cơ sở cho nó. Chúng tôi không tin rằng lý thuyết ấy hợp tinh thần Cơ đốc giáo. Chúng tôi tin chắc là nó không đúng, và lý thuyết ấy quả thật tiêu diệt một luận điểm cao quý nhất, tức là chỉ có lý trí mới giúp cho người ta tin được vào sự bất diệt.

Nhưng tính tò mò của bạn đọc (nếu như bạn đọc có tính tò mò) hẳn bây giờ đã thức tỉnh và đang đói ngấu. Chúng tôi sẽ xin cung cấp thức ăn cho nó thật mau hết sức.

CHƯƠNG II

Trong chương này, một âm mưu đen tối nhất nhằm hãm hại Sophia bắt đầu được tiến hành.

Tôi còn nhớ một vị thượng lưu cao niên và khôn ngoan thường nói rằng: “Khi nào bọn trẻ con không làm gì, ấy là chúng đang làm bậy.” Tôi không muốn mở rộng áp dụng câu ngạn ngữ kì quái kia đến cái phần xinh đẹp nhất của sự sáng tạo nói chung, song tôi có thể được mọi người tán thành ý kiến này: Khi nào những hậu quả của thói ghen tuông đàn bà không hiện ra công khai dưới những màu sắc thích hợp của cơn tam bành thì chúng ta có thể ngờ rằng sự giận dữ độc địa đang ngấm ngầm hoạt động kín đáo bên trong, và tính chuyện ngầm phá hoại cái mà nó không tấn công ngay trên bề mặt.

Lấy cách xử sự của Bellaston phu nhân làm thí dụ. Bà ta giấu kín lòng căm giận sâu sắc đối với Sophia dưới những nụ cười tươi tỉnh luôn luôn nở trên môi, bà ta thấy hiển nhiên là cô thiếu nữ kia ngăn cản không cho bà ta thỏa mãn tràn trề mọi thèm khát của bà ta, nên bà ta quyết định tìm bằng được cách này hoặc cách khác để loại bỏ cô. Chẳng bao lâu, bà ta vớ ngay được một cơ hội thuận tiện để thực hiện điều đó.

Xin bạn đọc vui lòng nhớ lại hộ, lúc Sophia bị một mẻ hết hồn trong rạp hát vì tài trí xảo và tính hài hước của một bọn công tử tự mệnh danh là dân kinh đô, chúng tôi đã mách cho bạn đọc biết rằng Sophia đã nương nhờ vào sự che chở của một nhà quý tộc trẻ tuổi, vị này dẫn được cô ra đến kiệu bình yên vô sự.

Nhà quý tộc này vẫn đến nhà Bellaston phu nhân chơi luôn, nên đã nhiều lần nhìn thấy Sophia tại đó. Kể từ khi cô tới kinh đô, ông ta lấy làm ưa cô lắm. Xưa nay người đẹp trong cảnh đau khổ vốn càng thêm phần dễ thương, cho nên trong cơn sợ hãi, Sophia lại càng thêm đáng yêu trước con mắt nhà quý tộc, khiến ta có thể bảo rằng bây giờ thì ông ta đã thực sự phải lòng cô mất rồi, mà không sợ nói sai nhiều quá.

Ta có thể dễ dàng tin rằng không đời nào ông ta chịu để phí mất một cơ hội may mắn tự nhiên để quen thân hơn với người ông ta yêu dấu, khi phép lịch sự cũng đủ là một cớ để khiến ông ta đến thăm cô được.

Vậy thì việc kia xảy ra đêm hôm trước, sáng hôm sau ông ta đến thăm Sophia. Ông ta nói vài lời chúc tụng thông thường, ngỏ ý hy vọng cô không hề gì trong việc xảy ra đêm hôm trước.

Tình yêu giống như lửa, một khi đã nhóm lên rồi thì chẳng mấy lúc mà bốc cháy bừng bừng. Chỉ một lát sau, Sophia đã hoàn toàn chinh phục được nhà quý tộc. Bấy giờ thì thời gian vùn vụt trôi qua không nhận thấy nữa. Vị huân tước cao quý ngồi tiếp chuyện cô thiếu nữ đã đến hai giờ đồng hồ, mới sực nhớ ra rằng cuộc thăm viếng của ngài đã diễn ra quá lâu.

Kể ra, chỉ riêng một việc này cũng đủ khiến cho Sophia thấy đáng ngại. Lúc này cô có vẻ như một bà chủ nhà cầm trịch cho buổi tiếp tân. Quả thật, cứ nhìn cặp mắt kẻ si tình, cô cũng ngầm thấy rõ ràng những điều ẩn giấu trong lòng người khách. Tuy ngài huân tước không hề bày tỏ rõ ràng tấm tình say mê của mình, song nhiều cử chỉ của ông ta xem ra quá nồng nàn, quá âu yếm, không thể cho là vì phép lịch thiệp được, dù rằng vào thời ấy phép lịch thiệp như vậy đang rất thịnh hành. Bây giờ thì ai cũng rõ điều ngược lại được coi là cái “mốt” phổ biến.

Ngay lần đầu tiên huân tước đến thăm, Bellaston phu nhân đã biết tin ngay. Thấy ngài ngồi dai thế, bà ta lấy làm hài lòng lắm. Vậy là sự việc diễn ra đúng ý bà ta muốn, và khi bà ta thấy hai người ngồi với nhau lần thứ hai, thì vậy là sự việc diễn ra đúng như bà ta nghi ngờ. Tôi nghĩ bà ta kết luận một cách có lý rằng nếu bà ta ra mặt lúc này khi hai người đang trò chuyện với nhau thì không xúc tiến được công việc trên một tí nào, do đó bà ta ra lệnh cho gia nhân, lúc nào huân tước ra về, thì thưa với ngài rằng bà ta có chuyện muốn nói. Trong khi chờ đợi, bà ta dùng thì giờ để suy tính xem có cách nào tốt nhất để hoàn thành một kế hoạch mà bà ta tin chắc thế nào ngài huân tước cũng rất sẵn sàng ra tay thực hiện.

Huân tước Fellamar (đó chính là tước hiệu của nhà quý tộc trẻ tuổi) vừa được đưa vào ra mắt phu nhân thì đã bị phu nhân tấn công ngay bằng những lời lẽ như sau:

“Lạy Chúa tôi, thưa huân tước, thế ra ngài vẫn ở đây? Tôi cứ nghĩ bọn đầy tớ lầm, để cho ngài đi mất rồi, tôi muốn gặp ngài về một việc có phần quan trọng.”

Huân tước đáp:

“Thưa Bellaston phu nhân, thực tình tôi cũng không lấy làm ngạc nhiên khí phu nhân thấy lạ lùng vì cuộc thăm viếng của tôi quá lâu. Tôi đã ở chơi đến hơn hai giờ đồng hồ, thế mà tôi cứ ngỡ là mới độ nửa giờ là cùng.”

Bellaston phu nhân nói:

“Vậy thì từ đó tôi phải kết luận ra sao, thưa huân tước? Câu chuyện trao đổi hẳn phải là thú vị, nên thời gian mới thấm thoắt trôi qua khiến cho ngài lầm như vậy.”

Huân tước đáp:

“Xin lấy danh dự mà thề, chưa bao giờ tôi gặp người nào thú vị như vậy. Bellaston phu nhân, xin phu nhân làm ơn cho tôi biết cái ngôi sao chói lòa mà phu nhân đột nhiên cho xuất hiện giữa chúng ta ấy là ai vậy?”

Phu nhân giả bộ ngạc nhiên, hỏi lại:

“Ngôi sao nào, thưa huân tước?”

“Tôi muốn nói cô tiểu thư tôi gặp ở đây bữa nọ, mà đến hôm qua tôi được ôm trong tay tại rạp hát và là người tôi vừa tới thăm một cách không biết điều thế này đây.”

“Ồ, đấy là cô Western, cháu họ tôi! Huân tước ơi, ngôi sao chói lòa ấy là con gái một điền chủ nhà quê xuẩn ngốc. Cô ta mới đến kinh đô lần này là lần đầu, chừng nửa tháng nay.”

Huân tước nói:

“Của đáng tội, tôi sẵn lòng thề rằng cô ta được nuôi dưỡng trong cung đình đấy. Chưa nói đến sắc đẹp làm gì, tôi chưa từng gặp người nào phong nhã đến thế, tế nhị, lịch sự đến thế.”

Phu nhân kêu lên:

“Trời ạ, cô cháu họ tôi bắt mất hồn ngài rồi, tôi biết mà.”

Vị huân tước đáp:

“Tình thực, tôi ước mong được nàng bắt mất hồn, vì tôi đang say mê nàng đến điên dại đây.”

Phu nhân nói:

“Huân tước ơi, cũng chẳng phải là ngài mong ước điều gì có hại cho bản thân đâu, bởi vì cô ta có một gia tài lớn lắm. Tôi cam đoan với ngài rằng cô ta là con một, mà tài sản của ông bố thì có lợi tức đồng niên độ ba nghìn bảng.”

Vị huân tước bèn đáp:

“Vậy thì thưa phu nhân, tôi có thể cam đoan với phu nhân rằng, theo tôi, nàng là một “đám” tốt nhất Anh quốc đấy.”

Phu nhân nói:

“Thực tình, huân tước ạ, nếu ngài ưng cô ta, tôi thành thực mong ngài lấy được cô ta làm vợ.”

“Thưa phu nhân, nếu phu nhân có lòng nghĩ về tôi quý hóa đến thế, mà nàng lại là một người họ hàng của phu nhân, thì tôi liệu có vinh dự được phu nhân thưa giúp hộ chuyện ấy với cha của nàng không?”

Phu nhân làm ra vẻ nghiêm trang kêu lên:

“Có thực ngài nói chuyện đứng đắn không đấy?”

Huân tước đáp:

“Thưa phu nhân, mong phu nhân có ý kiến tốt đẹp hơn về tôi. Phu nhân chớ nghĩ rằng tôi lại muốn nói đùa về một việc thuộc loại ấy.”

Phu nhân bèn nói:

“Vậy thì tôi sẵn sàng đánh tiếng hộ ngài với cha cô ta, và tôi tin có thể cam đoan với ngài rằng thế nào ông ta cũng vui lòng nhận lời cầu hôn. Tuy vậy, có một trở ngại ngài sẽ không bao giờ vượt qua được. Thưa huân tước, ngài có một tình địch, một tình địch mà nhắc đến tên tôi phải đỏ mặt, thế mà ngài hay cả thiên hạ cũng không ai có khả năng đánh bại.”

Huân tước đáp:

“Tình thực, phu nhân đã giội cho tôi một gáo nước lạnh làm tôi suýt nữa thì không còn muốn sống nữa.”

Phu nhân nói:

“Thôi đi, huân tước ơi, tôi lại muốn hy vọng rằng đã đổ thêm dầu vào lửa cơ đấy. Một kẻ si tình mà lại nói chuyện giội nước lạnh vào lửa tình! Tôi cứ ngỡ ngài phải hỏi tên kẻ tình địch kia, và xông vào đấu trường đòi tỷ thí với hắn ngay lập tức mới phải.”

Huân tước đáp:

“Thưa phu nhân, xin cam đoan với phu nhân rằng ít có việc gì mà tôi không dám đảm đương vì cô cháu họ xinh đẹp của phu nhân, nhưng xin cho tôi biết con người có diễm phúc kia là ai vậy?”

Phu nhân đáp:

“Tôi lấy làm buồn mà nói rằng đa số những người đàn ông được hưởng diễm phúc với chúng tôi đều thế cả. Hắn là một tên hèn hạ nhất đời. Hắn là một tên ăn mày, một đứa con hoang, một đứa trẻ vô thừa nhận, một tên gia thế còn hạ tiện hơn cả bọn đầy tớ của ngài nữa kia.”

Huân tước kêu lên:

“Một thiếu nữ trẻ trung có những tài năng hoàn hảo như vậy lại có thể tự hạ mình thấp đến thế sao?”

Phu nhân đáp:

“Hỡi ôi! Huân tước nghĩ coi, cảnh nhà quê ấy mà… nguyên nhân gây ra điều tai hại cho mọi thiếu nữ chính là thôn quê. Ở đó, họ học được một loạt những ý niệm lãng mạn về tình yêu và không rõ còn sự điên rồ nào nữa. Những cái ấy, có sống suốt một mùa đông ở kinh đô, trong xã hội thượng lưu, cũng khó lòng tẩy gột cho sạch hẳn được.”

Huân tước nói:

“Quả thực, phu nhân ạ, cô cháu họ của phu nhân là một kho báu vô giá, không nên bỏ phí uổng. Ta phải ngăn ngừa, không thể để xảy một sự tàn hại như vậy.”

Phu nhân lại kêu lên:

“Hỡi ôi! Huân tước, làm cách nào ngăn ngừa được? Gia đình cô ta đã làm hết sức, nhưng tôi thấy cô ta đã bị nhiễm độc mất rồi, chỉ có sự tàn hại mới làm cho cô ta thỏa mãn thôi. Và nói tình thực với huân tước ngày nào tôi cũng chờ nghe tin cô ta đi trốn với hắn ta đấy.”

Huân tước nói:

“Bellaston phu nhân ơi, phu nhân nói với tôi điều ấy khiến tôi vô cùng xót xa, và làm cho tôi càng thêm thương cảm chứ không hề vì thế mà giảm bớt lòng ái mộ đối với cô cháu họ của phu nhân. Nhất định ta phải tìm bằng được cách nào để bảo toàn một viên ngọc quý vô giá như vậy. Phu nhân đã cố gắng dùng lý lẽ thuyết phục nàng chưa?”

Đến đây, Bellaston phu nhân giả vờ cười to, rồi nói:

“Huân tước thân yêu ơi, chắc chắn ngài hiểu biết bọn chúng hơn tôi nhiều, nên thừa rõ rằng dùng lý lẽ thuyết phục một thiếu nữ chịu từ bỏ khuynh hướng tình cảm của mình là vô ích. Những viên ngọc vô giá ấy cũng điếc đặc hai tai như những đồ trang sức họ đeo. Thời gian, thưa huân tước, thời gian là liều thuốc duy nhất chữa khỏi được thói rồ dại của họ, nhưng tôi chắc chắn cô ta không chịu dùng thứ thuốc ấy. Này, tôi cứ nơm nớp khiếp sợ từng giờ từng phút về chuyện cô ta đấy. Tóm lại, chỉ có dùng những biện pháp vũ lực mới xong.”

Huân tước kêu lên:

“Làm cách nào được nhỉ? Ta dùng biện pháp gì bây giờ? Trên đời này có một biện pháp nào chăng? Bellaston phu nhân ơi, tôi không từ một việc gì để được hưởng phần thưởng ấy.”

“Thực tôi cũng không biết nữa!” Bellaston phu nhân yên lặng một lát rồi đáp vậy, lại yên lặng một lúc nữa, rồi bà ta bỗng kêu lên:

“Tình thực, tôi cũng điên đầu lên vì cô ả… Muốn bảo toàn cho cô ta thì phải làm một việc gì đấy ngay lập tức, và như tôi nói, chỉ có dùng những biện pháp vũ lực mới xong… Nếu quả thực huân tước có bụng yêu cô cháu họ tôi đến thế (nói cho công bằng thì về mọi mặt cô ta cũng xứng đáng được huân tước yêu, chỉ trừ cái mối tình dớ dẩn kia, mà rồi cô ta cũng sẽ sớm thấy ra là rồ dại), tôi nghĩ họa chăng có cách này, kể ra cũng là một cách không đẹp đẽ lắm, mà nghĩ đến, tôi cũng sợ… Nói thực nhé, cách này đòi hỏi phải táo bạo lắm.”

Huân tước đáp:

“Thưa phu nhân, chẳng rõ về mặt ấy tôi có nhược điểm gì không, mà tôi hy vọng cũng không đến nỗi bị ngờ là có một nhược điểm như vậy. Quả thật, phải có một nhược điểm quá tệ mới khiến được tôi ngần ngại trong việc này.”

Phu nhân đáp:

“Tôi không hề ngờ huân tước điều ấy, đúng hơn, tôi lại ngờ chính tôi không đủ can đảm, vì tôi phải chịu đựng một sự nguy hiểm. Nói tóm lại, tôi phải đặt niềm tin vào danh dự của huân tước như xưa nay ít khi có người đàn bà khôn ngoan nào dám đặt niềm tin như thế vào một người đàn ông, cho dù vì bất cứ một lý do gì.”

Về cả điểm này nữa, huân tước cũng hoàn toàn thỏa mãn Bellaston phu nhân, vì tiếng tăm ngài hết sức trong sạch, và người ta thường đồn đại tiếng tốt về ngài, âu cũng chỉ là đúng với sự thực thôi. Phu nhân bèn nói:

“Vậy thì được, huân tước ạ… Tôi… tôi thú thực, nghĩ đến việc ấy tôi lấy làm ngại quá… Không, không thể để cho xảy ra được… ít nhất thì ta cũng sẽ thử dùng mọi cách khác. Ngài có thể từ bỏ mọi lời hẹn từ trước mà dùng bữa ở đây hôm nay được không? Huân tước sẽ có dịp nhìn ngắm cô Western thêm một tí nữa… Tôi đoán chắc với huân tước rằng chúng ta không còn thì giờ để bỏ phí. Khách khứa hôm nay chỉ có Betty phu nhân, cô Eagle, đại tá Hampsted, và Tom Edwards, họ cũng sẽ về sớm… và tôi sẽ ra lệnh không tiếp ai nữa. Khi ấy, huân tước sẽ có thể tỏ thái độ cụ thể hơn chút ít. Mà tôi sẽ kiếm bằng được một cách khiến cho huân tước tin chắc cô ta yêu hắn đến chừng nào.”

Huân tước nói mấy lời chúc tụng thích hợp, nhận lời mời dùng bữa, đoạn cả hai người cùng đi thay y phục. Bấy giờ đã quá ba giờ sáng, hoặc tính theo lối cũ là đang buổi chiều*.

CHƯƠNG III

Giải thích kĩ hơn về kế hoạch nói trên.

Từ lâu, nhiều bạn đọc đã có thể kết luận rằng Bellaston phu nhân là một thành viên (và là một thành viên đáng kể) của cái “xã hội lớn”. Thực ra, phu nhân là một thành viên quan trọng của cái “xã hội nhỏ”, tên này dùng để chỉ một xã hội rất đáng quý trọng đã từ lâu phát triển thịnh vượng trên đất nước này.

Trong số những nguyên tắc hay ho làm cơ sở cho xã hội này, có một nguyên tắc rất đáng chú ý, vì có một hội đáng kính của các vị anh hùng, tổ chức vào hồi cuối cuộc chiến tranh vừa rồi, có điều lệ quy định mỗi ngày hội viên phải đánh nhau ít nhất là một lần, cho nên trong cái xã hội này cũng có lệ quy định mỗi thành viên trong khoảng hai mươi bốn giờ đồng hồ phải nói ít nhất là một câu chuyện nhảm cho vui và tất cả các thành viên nam nữ khác sẽ mang câu chuyện này phổ biến rộng rãi.

Người ta đã kể nhiều chuyện lăng nhăng về cái xã hội này. Xét theo một đặc tính nào đó, có thể đoán rằng những chuyện ấy cũng xuất phát ngay từ cái xã hội này, mà đoán thế không phải là không hợp lý. Thí dụ như chuyện con quỷ sứ là chủ tịch, chính nó ngồi trên chiếc ghế bành đầu bàn đằng kia. Song, dò hỏi cặn kẽ, tôi thấy những câu chuyện ấy chẳng có chút nào sự thực, rằng xã hội này thực ra gồm toàn người đứng đắn tử tế, còn những chuyện nhảm nhí họ tung ra thuộc loại vô hại, chẳng qua chỉ nhằm mục đích mua vui mà thôi.

Tom Edwards cũng là một thành viên của cái xã hội hài hước nọ. Bellaston phu nhân bèn dùng ngay hắn làm công cụ thích hợp cho việc thực hiện mục đích của bà ta. Bellaston phu nhân bịa ra một chuyện tào lao nói với hắn, và hễ khi bà ta ra hiệu thì hắn phải kể lại cho mọi người nghe. Bà ta cũng chờ mãi đến tối, lúc khách khứa đã ra về cả, chỉ còn huân tước Fellamar và Tom Edwards ở lại, đang đánh mấy ván bài với nhau.

Vậy thì chúng tôi sẽ đưa bạn đọc tới khoảng thời gian đó, tức là khoảng giữa bảy giờ và tám giờ. Bấy giờ Bellaston phu nhân, huân tước Fellamar, cô Western và Tom Edwards đang đánh bài. Đến ván cuối cùng của hội, Bellaston phu nhân ra hiệu cho Tom thế này:

“Tom, quả tình gần đây anh trở nên không thể chịu được nữa. Thường ngày anh vẫn kể cho chúng tôi nghe những tin tức trong kinh đô, thế mà bây giờ anh mù tịt chẳng biết thiên hạ ra sao, chẳng khác gì sống ở đâu đâu ấy.”

Edwards bèn bắt đầu:

“Thưa phu nhân, đâu phải lỗi tại tôi, ấy là vì thời đại này buồn tẻ quá, không có gì đáng bàn tới. Mà này, tôi nghĩ ra rồi, có một tai nạn ghê gớm xảy ra cho đại tá Wilcox… tội nghiệp cho Ned… Huân tước biết ông ta chứ, ai mà chẳng biết ông ta. Lạy Chúa, tôi lấy làm ái ngại cho ông ta quá.”

Bellaston phu nhân hỏi:

“Chuyện gì vậy?”

“Có gì đâu, sáng nay, trong một cuộc đọ gươm, ông ta đã giết chết một người.”

Huân tước không rõ mưu kế, bèn trịnh trọng hỏi lại rằng ai bị giết? Edwards đáp:

“Một anh chàng trẻ tuổi chúng tôi không ai quen biết, một chàng thanh niên người ở Somerset vừa tới kinh đô, tên là Jones, vốn là người có họ gần với một ông Allworthy nào đó, chắc huân tước có nghe biết về ông này. Tôi nhìn thấy anh chàng nằm chết thẳng cẳng trong một quán rượu… Nói của đáng tội, thật là một cái xác đẹp trai nhất xưa nay chưa từng thấy.”

Sophia vừa mới chia bài, nghe Tom kể chuyện có một người bị giết, bèn dừng lại, chăm chú nghe (những chuyện như thế vẫn làm cho cô rất xúc động), nhưng nghe đến đoạn sau thì cô lại tiếp tục chia bài. Cô chia nhầm cho một người ba quân, một người bảy quân, và chia cho người thứ ba mười quân, cuối cùng thì cô buông rơi cỗ bài, ngã phịch xuống ghế.

Mọi người cũng hành động như thông thường khi gặp trường hợp tương tự. Cũng tíu tít lên, cũng gọi người cứu chữa như mọi lần, và cuối cùng, Sophia hồi tỉnh lại cũng như mọi lần. Lát sau, cô khăng khăng đòi được đưa về phòng riêng. Theo lời yêu cầu của huân tước, Bellaston phu nhân theo về phòng Sophia, cho cô biết rõ sự thật. Bà ta bảo rằng đó là một trò đùa do chính bà ta bày ra, lại hết lời cam kết để an ủi cô rằng cả huân tước và Tom đều không hề rõ sự thật câu chuyện ra sao, tuy rằng bà ta có kể cho Tom nghe câu chuyện ấy.

Chẳng cần phải thêm bằng chứng nào khác cũng đủ cho huân tước Fellamar yên trí rằng tình hình như Bellaston nói là đúng. Lúc bà ta trở lại phòng khách, hai con người cao quý ấy bèn ấn định với nhau một kế hoạch. Huân tước không thấy kế hoạch này là bỉ ổi cho lắm (vì ngài đã cam kết, lại đã dứt khoát quyết định sau này sẽ đền bù lại cho cô thiếu nữ bằng cách cưới cô làm vợ), nhưng chắc chắn nhiều bạn đọc sẽ thấy là đáng khinh.

Hai người ấn định với nhau sẽ thực hiện âm mưu tai hại kia vào bảy giờ sáng hôm sau. Lúc ấy Bellaston phu nhân sẽ bố trí sao cho Sophia chỉ có một mình, và huân tước sẽ được đưa vào gặp cô. Tất cả mọi người trong nhà sẽ được sắp xếp cho thích hợp với dự định, cho nên đa số gia nhân được sai đi có việc chỗ khác. Chị Honour thì cứ để cho ở bên cô chủ tới khi huân tước tới, để tránh mọi sự ngờ vực. Lúc ấy đích thân Bellaston phu nhân sẽ sai chị ta đến một căn phòng cách nơi sẽ diễn ra cái tai họa dự định kia càng xa càng tốt, dù Sophia có kêu lên cũng không ai nghe tiếng.

Mọi việc ấn định xong xuôi, huân tước bèn cáo từ, còn phu nhân cũng lui vào nghỉ, rất hài lòng về kế hoạch mà bà ta tin chắc không có lý do gì lại thất bại được. Nhờ kế hoạch này bà ta sẽ loại trừ được Sophia, khỏi lo từ nay về sau còn bị cô cản trở trong mối tình của bà ta với Jones. Dùng cách ấy thì dù sự việc có lọt đến tai công chúng đi nữa bà ta cũng chẳng bao giờ bị coi là có tội, nhưng bà ta cũng chắc chắn sẽ ngừa được điều này bằng cách tổ chức lễ cưới thật mau. Bà ta nghĩ rằng Sophia đã bị cưỡng hiếp rồi thì cũng dễ dàng chịu ưng thuận, mà những người còn lại trong gia đình thì cũng lấy thế làm thỏa lòng.

Song, trong lòng kẻ âm mưu thứ hai kia thì sự tình lại không bình thản được như vậy, một nỗi băn khoăn day dứt dằn vặt tâm trí hắn, như Shakespeare đã miêu tả một cách tài tình:

Giữa hành động thực hiện một điều ghê gớm

Và ý nghĩ ban đầu, khoảng cách

Giống như bóng ma, hoặc một cơn ác mộng

Những phương tiện thiên thần và những phương tiện con người

Lúc ấy cùng hội nghị, và tâm trạng con người

Giống như một vương quốc nhỏ lâm vào một cuộc khởi loạn.

Thoạt nghe bàn kế hoạch kia, huân tước hăng hái tán thành ngay vì mối tình say mê mãnh liệt, và đặc biệt là vì kế hoạch ấy lại do một người họ hàng với cô thiếu nữ nêu ra, song tới lúc người bạn của sự suy nghĩ, tức là cái gối, đã trình bày bản thân hành động kia trước mắt huân tước với tất cả màu sắc đen tối của nó cùng mọi hậu quả nhất định xảy ra cũng như mọi hậu quả rất có thể xảy ra kèm theo, thì lòng cương quyết của huân tước bắt đầu giảm sút, đúng hơn, lại muốn chuyển sang phía bên kia. Sau suốt một đêm đằng đẵng, danh dự giằng co với dục vọng, cuối cùng thì danh dự thắng, huân tước quyết định tìm gặp Bellaston phu nhân để từ bỏ dự định kia.

Trời sáng đã lâu nhưng Bellaston phu nhân vẫn nằm trên giường. Sophia ngồi bên giường bà ta. Bỗng chị hầu gái vào báo tin có huân tước Fellamar chờ dưới phòng khách. Phu nhân yêu cầu huân tước đợi đó, bà ta sẽ xuống gặp mặt ngay. Chị hầu gái vừa bước ra khỏi thì Sophia đã van nài bà ta đừng vì bất cứ lý do gì mà khuyến khích những cuộc thăm viếng của cái ông huân tước bỉ ổi kia nữa (cô gọi Fellamar như vậy, tuy cũng hơi có phần bất công). Cô nói:

“Em biết ông ta có ý định gì rồi. Sáng hôm qua ông ta tán tỉnh em ra mặt, nhưng em đã quyết không bao giờ chịu cho ông ta giở trò ấy. Cho nên em xin phu nhân từ nay đừng bao giờ để cho em ngồi một mình với ông ta. Nếu ông ta muốn gặp em, thì phu nhân ra lệnh cho đầy tớ bao giờ cũng bảo là em đi vắng.”

Bellaston phu nhân nói:

“Ấy đấy! Em bé ơi, đầu óc bọn con gái nhà quê các cô chỉ chứa toàn những chuyện yêu đương. Cô cứ tưởng hễ đàn ông lịch sự với cô tức là họ tán tỉnh cô phỏng? Huân tước là con người thanh lịch nhất trong số những người trẻ tuổi ăn chơi chốn kinh đô. Tôi dám chắc chẳng qua ngài tỏ vẻ phong nhã tí ti đấy thôi. Tán tỉnh cô, chết thật! Tôi lại hết lòng mong cho ngài tán tỉnh cô cơ đấy, mà từ chối ngài thì họa có là người đàn bà rồ dại nhất đời.”

Sophia kêu lên:

“Nhất định em sẽ là người đàn bà rồ dại ấy, cho nên em hy vọng rằng sẽ không phải chịu đựng những cuộc thăm viếng của ông ta nữa.”

Bellaston phu nhân đáp:

“Ồ, trẻ con, cô chẳng cần phải sợ hãi đến thế. Nếu cô quyết định đi trốn với anh chàng Jones kia thì tôi không thấy ai có thể ngăn cản được cô.”

Sophia nói:

“Thưa phu nhân, xin thề có danh dự, thế là phu nhân đã sỉ nhục em. Em sẽ không bao giờ đi trốn với bất cứ người đàn ông nào, mà em cũng sẽ không bao giờ lấy chồng trái ý muốn của cha em.”

Phu nhân đáp:

“Được, này cô Western, nếu sáng hôm nay, cô không muốn tiếp khách thì cô có thể lui về phòng riêng cũng được. Tôi thì tôi không khiếp hãi gì huân tước, tôi phải cho mời ngài lên phòng trang điểm của tôi vậy.”

Sophia cảm tạ phu nhân rồi lui ra, sau đó, huân tước Fellamar lập tức được mời lên gác.

CHƯƠNG IV

Ta sẽ thấy đàn bà là một thầy cãi nguy hiểm đến thế nào, một khi họ đem khoa hùng biện áp dụng cho một mục đích xấu xa.

Bellaston phu nhân nghe vị huân tước trẻ tuổi giãi bày niềm e ngại của ngài, bèn tỏ thái độ khinh miệt y như thái độ các vị đại hiền của pháp luật kia - vốn gọi là những cố vấn pháp luật ở Newgate* - đối với những lời réo gọi của lương tâm một nhân chứng trẻ tuổi. Bà ta bảo:

“Huân tước yêu quý ơi! Nhất định ngài đang cần một liều thuốc trợ tim đấy. Tôi phải cho người đến chỗ Edgely phu nhân mua một liều thuốc tốt nhất của bà ấy mới xong. Sợ cóc gì nào! Phải cương quyết hơn chứ. Ngài sợ mang tiếng hiếp dâm à? Hay là ngài lo ngại… Hử? Nếu như sự tích nàng Helen* mà là của thời nay, thì tôi sẽ cho là giả tạo. Là tôi nói về thái độ của Paris, chứ không nói về mối tình thương yêu của cô kia, bởi vì người đàn bà ai cũng yêu những người đàn ông quả cảm. Còn có một sự tích khác về những người phụ nữ Sabine* nữa cơ… và nhờ ơn Chúa, sự tích ấy cũng đã có từ lâu đời. Có lẽ huân tước khâm phục tôi đọc rộng, song tôi thấy ngài Hook nói với chúng tôi rằng về sau họ cũng thành những bà vợ khá tốt đấy. Tôi cho rằng khá nhiều bà bạn của tôi đã bị chính chồng họ hiếp trước khi họ lập gia đình với nhau đấy.”

Vị huân tước trẻ tuổi đáp:

“Thôi, Bellaston phu nhân, xin đừng giễu cợt tôi thế nữa đi.”

Bà ta nói:

“Thế thì huân tước, ngài có nghĩ rằng bất cứ người phụ nữ Anh nào cũng sẽ cười ngài trong bụng, tuy rằng ngoài mặt họ tỏ vẻ hết sức e lệ? Ngài buộc tôi phải dùng tới cách ăn nói thật kỳ lạ, và buộc tôi phải phản bội giới phụ nữ chúng tôi một cách tệ hại. Nhưng mà tôi hài lòng vì biết ý định của mình là tốt đẹp, và tôi đang cố sức giúp đỡ cô cháu họ tôi, thế là đủ. Vì xin thề là chẳng đời nào tôi lại xui cô ta phải hoài thân mình vì cái tước vị suông. Không nên để sau này cô ta trách tôi là đã khiến cô ta để mất một người đàn ông quả cảm, về khoản này, kẻ thù của anh chàng trẻ tuổi khốn khổ kia cho hắn là như vậy.”

Xin để những ai từng có niềm sung sướng được nghe những ý nghĩ thuộc loại này từ miệng một người vợ, hay một người tình tuyên bố hộ xem, được người đàn bà nói ra thì những ý nghĩ ấy có êm ái không. Điều chắc chắn là những ý nghĩ này thấm vào tâm trí huân tước còn sâu sắc hơn cả những điều Demosthenes hoặc Cicero có thể nói về vấn đề này. Bellaston phu nhân nhận thấy vậy là bà ta đã nhóm được ngọn lửa trong con người vị huân tước trẻ tuổi, bèn bắt đầu thức tỉnh những tình cảm say mê khác, y như một nhà hùng biện chân chính. Bà ta lấy giọng trịnh trọng hơn, nói:

“Huân tước ơi, xin ngài vui lòng nhớ cho rằng chính ngài bàn chuyện này với tôi trước. Tôi chẳng muốn bị ngài coi là đã cố ý tìm cách quàng cô cháu họ tôi vào cổ ngài. Tám vạn bảng tự thân chúng cũng đủ có giá trị chẳng cần ai biện hộ.”

Vị huân tước đáp:

“Mà cô Western cũng không cần tài sản giới thiệu, vì theo ý tôi chưa người đàn bà nào có được lấy nửa phần sắc đẹp của cô ấy.”

Phu nhân ngó vào gương, đáp:

“Phải, phải, thưa huân tước, tôi cam đoan với ngài rằng đã từng có những người đàn bà có hơn nửa phần sắc đẹp của cô ta. Mà về điểm này tôi cũng chẳng cần gièm pha cô ta làm gì. Cô ta là một thiếu nữ tuyệt vời, điều ấy rõ ràng rồi. Và chỉ trong ít giờ đồng hồ nữa cô ta sẽ nằm trong cánh tay của một người nhất định là không xứng đáng với cô ta, mặc dầu, công bằng mà nói, tôi tin rằng đó thực là một người đàn ông quả cảm.”

Huân tước nói:

“Thưa phu nhân, tôi hy vọng thế, mặc dầu tôi phải thú nhận rằng kẻ kia không xứng đáng với cô ấy, trừ phi Chúa trời hoặc chính phu nhân cản trở tôi, trong phạm vi thời gian vừa nói, cô Western sẽ nằm trong cánh tay tôi.”

Phu nhân khen:

“Nói nghe được đấy. Xin hứa với ngài rằng sẽ không có sự ngăn trở nào về phía tôi, và nội trong tuần lễ này, tôi tin chắc sẽ được gọi huân tước là em rể trước công chúng.”

Phần còn lại của cảnh tượng này gồm toàn những lời nói sung sướng mê li, những lời xin lỗi, chúc tụng, cả người nói cũng như người nghe đều lấy làm thú vị lắm, nhưng đem miêu tả lại đây thì lại nhạt phèo. Cho nên chúng tôi xin chấm dứt cuộc đối thoại ấy tại đây để chóng chuyển sang cái giờ phút oan nghiệt kia, ấy là lúc mọi sự đều đã được chuẩn bị đầy đủ để hủy hoại cuộc đời cô Sophia tội nghiệp.

Việc ấy là vấn đề bi đát nhất trong toàn bộ cuốn truyện này, cho nên chúng tôi sẽ dành riêng cho nó cả một chương.

CHƯƠNG V

Gồm một số vấn đề có thể khiến độc giả xúc động và một số vấn đề khác có thể khiến độc giả ngạc nhiên.

Đồng hồ điểm bảy giờ. Cô Sophia đáng thương ngồi trơ trọi âu sầu đọc một vở bi kịch. Đó là vở Cuộc hôn nhân oan nghiệt. Cô đang đọc đến đoạn nàng Isabella đau khổ tội nghiệp xử trí với chiếc nhẫn cưới.

Đọc đến đây, vở kịch rời khỏi tay cô, hai hàng nước mắt ứa ra rơi lã chã trên ngực áo. Cô cứ ngồi như thế có tới một phút thì bỗng cánh cửa mở ra, huân tước Fellamar bước vào. Thấy ông ta vào, cô choàng đứng dậy. Huân tước bước tới, cúi chào thật thấp nói:

“Thưa cô Western, tôi e rằng vào thăm cô có phần hơi đột ngột chăng?”

Sophia đáp:

“Quả có thế, thưa huân tước, phải thú thực rằng tôi có hơi ngạc nhiên vì không chờ đợi được ngài đến thăm.”

Huân tước Fellamar đáp:

“Thưa cô, nếu cô không chờ đợi tôi đến thăm thì con mắt tôi hẳn đã là một người truyền đạt không đáng tin cho cõi lòng tôi khi có hân hạnh được gặp cô lần vừa rồi. Nhất định chẳng còn cách nào để cô hy vọng nắm giữ được trái tim tôi, nếu không ưng chịu cho kẻ có trái tim ấy tới thăm.”

Đang lúc lúng túng là vậy mà Sophia cũng phải đáp lại câu nói hoa mỹ bằng một cái nhìn cực kì khinh miệt (theo tôi nghĩ, trả lời thế là thích hợp lắm). Huân tước bèn nói thêm một câu dài hơn tương tự như câu trên. Sophia run người lên, đáp:

“Không biết liệu tôi có phải coi là huân tước đang lên cơn điên không? Thưa huân tước, thực tình, thái độ của ngài không có cách nào biện hộ cho được.”

Huân tước kêu lên:

“Thưa cô, quả thật tôi đang ở trong tình trạng như cô đoán, và nhất định cô sẽ tha thứ cho những biểu hiện của tấm lòng nhiệt thành do chính cô đốt cháy lên, tình yêu đã làm cho tôi hoàn toàn mất trí, đến nỗi tôi khó lòng còn hiểu được những hành động của chính mình nữa.”

Sophia nói:

“Thưa huân tước, thực tình tôi không hiểu được ngôn ngữ cũng như thái độ của ngài.”

Vị huân tước bèn đáp:

“Vậy thì thưa tiểu thư, xin cho tôi được quỳ bên chân tiểu thư để giải thích lời tôi nói cũng như thái độ của tôi, bằng cách bày tỏ nỗi lòng với tiểu thư và tuyên bố rằng tôi say mê tiểu thư đến phát rồ phát dại. Hỡi con người đáng phụng thờ nhất, hỡi con người thần tiên nhất! Dùng lời lẽ nào mà biểu lộ cho được những tình cảm của lòng tôi đây?”

Sophia đáp:

“Huân tước, tôi nói thật cho ngài biết, tôi sẽ không ở lại đây để nghe thêm một câu nào như thế nữa đâu.”

Vị huân tước kêu lên:

“Xin chớ nghĩ tới chuyện từ giã tôi một cách tàn ác quá thế, nếu nàng biết được lấy nửa phần những nỗi đau đớn tôi đã phải chịu, thì trái tim dễ rung động kia nhất định phải xót thương cho cái điều do cặp mắt kia gây nên.”

Đoạn, thở dài một cái rõ thật là dài và nắm lấy bàn tay Sophia, vị huân tước tiếp tục nói có đến vài phút cứ một giọng khiến cho bạn đọc nghe cũng chẳng lấy làm thú vị hơn cô thiếu nữ mấy tí. Cuối cùng, ông ta kết luận bằng lời tuyên bố “ví thử ông ta là chúa tể cả thế giới thì ông ta cũng sẵn lòng đặt cả thế giới dưới chân cô”.

Sophia giằng tay ra, cáu tiết đáp:

“Thưa ngài, thế giới của ngài và cả người chủ của nó nữa, tôi sẽ đá bay cả hai thật xa khỏi tôi với sự khinh bỉ ngang nhau.”

Đoạn cô định bỏ đi thì huân tước Fellamar lại nắm lấy tay cô mà nói:

“Hỡi vị thiên thần của tôi, xin hãy tha thứ cho tôi những sự đường đột tôi phạm phải chỉ vì tuyệt vọng. Xin hãy tin tôi, tước hiệu và tài sản của tôi đều chẳng phải tầm thường, trừ phi đem so sánh với giá trị của nàng. Ví thử tôi có chút hy vọng nào được nàng nhận cho những thứ này, thì tôi đã dâng lên, xin nàng chấp nhận cho với thái độ cung kính nhất đời rồi… Nhưng tôi không thể mất nàng. Xin thề trước Chúa, thà tôi chịu mất linh hồn của chính tôi… Nàng là… nàng phải, nàng sẽ chỉ là vợ tôi mà thôi.”

Sophia đáp:

“Thưa huân tước, tôi xin ngài hãy từ bỏ sự đeo đuổi vô vọng này. Xin lấy danh dự mà thề, tôi sẽ không bao giờ chịu nghe ngài nói tới chuyện ấy đâu. Ơ kìa, huân tước, bỏ tay tôi ra. Tôi đã quyết định lánh xa ngài ngay từ giờ phút này và tôi sẽ không bao giờ nhìn mặt ngài nữa.”

Huân tước bèn kêu lên:

“Vậy thì, thưa tiểu thư tôi phải sử dụng giờ phút này vào việc tốt nhất vậy, vì tôi không thể, và cũng sẽ không chịu sống thiếu nàng.”

Sophia nói:

“Huân tước, ngài định nói gì vậy? Tôi kêu lên cho cả nhà biết bây giờ…”

Huân tước đáp:

“Tiểu thư ơi, tôi chẳng sợ gì hết, chỉ sợ mất em mà thôi, và tôi quyết định không để cho điều ấy xảy ra bằng cách duy nhất mà sự tuyệt vọng lúc này mách bảo cho tôi biết.”

Đoạn vị huân tước choàng tay ôm lấy cô… Thấy thế, Sophia hét lên thật to, giá Bellaston phu nhân không lo tống mọi người đi chỗ khác từ trước thì thế nào cũng có kẻ nghe thấy.

Nhưng một việc may mắn hơn xảy ra cho Sophia tội nghiệp. Lúc ấy, có một tiếng ồn ào khác vang lên hầu như át được cả tiếng cô kêu hét, cái tiếng ồn ào ấy đang vang dội khắp nhà. “Nó đâu rồi. Mẹ kiếp! Để tao lôi cổ nó ra ngay lập tức. Chỉ cho tao nó ở phòng nào? Con gái tao đâu? Tao biết nó ở trong nhà này, nó còn sống trên mặt đất là tao phải thấy mặt nó. Chỉ cho tao coi nó ở đâu?” Tiếp theo mấy tiếng cuối cùng, cánh cửa mở tung ra, điền chủ Western bước vào cùng ông mục sư, và một lũ bộ hạ theo sát gót.

Sophia hẳn đang trong một tình huống khốn khổ đến thế nào thì mới sung sướng như vậy khi giọng nói lôi đình của ông bố vang đến tai cô. Quả tình, giọng nói đó được chào đón, và thật may mắn làm sao cha cô lại đến. Đó là sự việc ngẫu nhiên duy nhất trên trái đất này có thể bảo toàn cho sự thư thái của tâm hồn cô khỏi bị hủy diệt vĩnh viễn.

Tuy đang cơn sợ, Sophia cũng nhận ra tiếng cha ngay, còn huân tước thì đang say mê cũng nhận ra tiếng nói của lẽ phải. Tiếng nói ấy dứt khoát bảo với ông ta rằng bây giờ không phải lúc giở trò đốn mạt ra được. Cho nên, nghe tiếng nói mỗi lúc một lại gần, và biết rõ đó là tiếng ai nói (vị điền chủ cứ rống lên nhiều lần tiếng “con gái tao”, thành thử, giữa lúc đang chống cự, Sophia bèn kêu to lên gọi cha cô) ông ta thấy nên từ bỏ con mồi là phải. Vậy là ông ta mới chỉ làm cho chiếc khăn tay của cô bị nhàu nát và cặp môi thô bạo của ông ta mới xúc phạm tới cái cổ nõn nà của cô.

Nếu bạn đọc không vận dụng trí tưởng tượng mà giúp đỡ thì tôi sẽ chẳng bao giờ có thể miêu tả nổi tình trạng của hai người này lúc ông Western bước vào trong phòng, Sophia lảo đảo ngã xuống một cái ghế. Cô ngồi đó, áo xống xô lệch, mặt tái nhợt, thở không ra hơi, căm giận huân tước Fellamar đến uất nghẹn. Tuy sợ hãi nhưng thấy cha đến cô rất mừng.

Huân tước ngồi xuống gần cô, mớ tóc giả lủng lẳng một bên vai, áo quần cũng hơi xốc xếch, và trước ngực áo hình như vải áo hơi phồng lên hơn so với lúc bình thường. Nói chung, ông ta có vẻ ngỡ ngàng, hoảng sợ, bực mình và hổ thẹn.

Về ngài điền chủ Western, lúc bấy giờ ông ta đang bị một kẻ thù đánh gục, kẻ thù này thường vẫn đuổi theo và ít khi không bắt được đa số những vị thượng lưu xứ quê trên đất nước này. Nói trắng ra là ông ta say mèm. Đang cơn say, lại do bản tính nóng nảy, trách chi ông ta chẳng lập tức chạy ngay đến bên con gái mà hết lời chửi rủa thậm tệ. Rất có thể ông ta đã dùng đến cả lối thượng cẳng chân hạ cẳng tay, nếu ông mục sư không vội can thiệp:

“Thưa ngài, vì Chúa xin ngài chớ quên rằng ngài đang ở trong nhà một quý bà, xin ngài hãy bớt giận, ngài đã tìm thấy tiểu thư nhà ta, thế là đã thỏa mãn hoàn toàn rồi, còn như chuyện trừng phạt, thì đó không phải là việc của chúng ta. Tôi nhận thấy vẻ mặt của tiểu thư quá ăn năn đau khổ, nên tôi tin chắc nếu ngài vui lòng tha thứ cho tiểu thư, thì tiểu thư sẽ hối hận về mọi lỗi lầm đã qua và quay về với bổn phận.”

Thoạt đầu thì sức mạnh của cánh tay ông mục sư lại có hiệu lực hơn sức mạnh của khoa văn từ ông ta sử dụng. Tuy nhiên, mấy lời cuối cùng ông ta nói cũng có tác dụng phần nào. Vị điền chủ trả lời:

“Tôi sẽ tha thứ cho nó, nếu nó chịu lấy thằng kia. Sophia, mày chịu lấy nó thì tao tha cho mày. Làm sao mày không nói? Có lấy nó không? Mẹ cha mày, có lấy nó không? Làm sao không trả lời? Sao lại có quân cứng đầu cứng cổ như thế cơ chứ?”

Ông mục sư nói:

“Thưa ngài, tôi van ngài hãy bình tâm đôi chút. Ngài làm tiểu thư hoảng sợ quá đến nỗi không nói được nên lời nữa đấy.”

Vị điền chủ đáp:

“Không nói được cái con khẹc! Ông lại về bè với nó phỏng? Một ông mục sư quý hóa nhỉ, đi về bè với đứa con bất hiếu! Được, được, để tôi cho ông ăn cám mà sống, để rồi cho ông về với quỷ sứ sớm hơn.”

Ông mục sư nói:

“Cúi xin ngài tha thứ cho. Xin cam đoan với ngài rằng tôi không có ý như thế.”

Lúc ấy Bellaston phu nhân bước vào trong phòng, tiến lại bên vị điền chủ. Vừa trông thấy bà ta, ông này vội theo lời dặn của bà em gái, cúi chào bà ta thật lịch sự, theo lối quê mùa, và nói vài câu chúc tụng hay ho nhất. Đoạn ông ta tỏ ý phàn nàn:

“Đấy, phu nhân xem đứa con bất hiếu nhất thế giới nó đứng kia kìa. Nó chết mê chết mệt một tên vô lại ăn mày, không chịu lấy một đám sang nhất nước Anh tôi đã kiếm cho nó.”

Phu nhân đáp:

“Quả thật, ngài Western ơi, tôi tin rằng ngài mắng nó thế là oan. Tôi chắc con bé hiểu biết hơn chứ. Nhất định con bé sẽ không từ chối điều mà nó phải hiểu là có lợi đến như vậy.”

Đó là Bellaston phu nhân đã cố tình hiểu lầm. Bà ta thừa hiểu ông Western định nói ai, tuy rằng có lẽ bà ta nghĩ ông ta cũng dễ chấp nhận lời cầu hôn của huân tước Fellamar.

Vị điền chủ nói:

“Mày có nghe thấy phu nhân bảo gì không? Cả họ, ai cũng tán thành cuộc hôn nhân này. Thôi Sophia, con phải ngoan ngoãn chứ, phải biết vâng lời, thì cha mới vui lòng chứ.”

Sophia đáp:

“Nếu con chết mà làm cho cha vui lòng được, thì cha cũng sớm được vui lòng thôi.”

Vị điền chủ nói:

“Mày nói láo, Sophia, nói láo quá sức, chính mày cũng biết thế.”

Bellaston phu nhân xen vào:

“Cô Western ơi, quả thật cô đã nói oan cho cha cô đấy. Trong cuộc hôn nhân này, cha cô chỉ nhằm mục đích mưu lợi ích cho cô thôi. Tôi, và tất cả bè bạn của cô đều phải công nhận rằng lời cầu hôn ấy khiến cho gia đình nhà ta lấy làm vô cùng vinh dự.”

Vị điền chủ tiếp:

“Ừ, tất cả chúng ta. Mà không phải là tôi đưa ra đề nghị đâu nhé. Nó cũng biết đấy, mới đầu là cô nó đề nghị với tôi… Thôi, Sophia, một lần nữa, cha xin con phải biết ngoan ngoãn chứ, và trước mặt cô họ con đây, hãy nói là con bằng lòng đi.”

Bellaston phu nhân cũng nói:

“Cháu ơi, để cô trao tay cháu cho ngài cầm nào. Bây giờ người ta hay theo cách ấy để tránh khỏi mất thì giờ theo đuổi lâu.”

Vị điền chủ nói:

“Ôi dào! Thì giờ là cái gì? Rồi chúng nó lại chẳng có khối thì giờ tán tỉnh nhau sau này à? Ngủ với nhau rồi người ta vẫn có thể tán tỉnh nhau được lắm chứ.”

Huân tước Fellamar hoàn toàn yên trí Bellaston phu nhân đang nói về mình, lại không thấy ai nhắc đến cái tên Blifil, mà bản thân cũng không ngờ lại có cái tên ấy, thành thử ông ta cứ đinh ninh rằng cha cô thiếu nữ cũng đang nói về mình. Ông ta bèn tiến đến bên nhà điền chủ, lên tiếng:

“Thưa ngài, tuy tôi chưa có vinh dự được ngài biết mặt, song đã có hạnh phúc được ngài chấp nhận lời cầu hôn, cho nên, thưa ngài, cho phép tôi can thiệp xin hộ tiểu thư, để tiểu thư khỏi bị phiền nhiễu thêm nữa vào lúc này.”

Vị điền chủ hỏi:

“Ông can thiệp à? Ông là thằng quái nào thế?”

Vị huân tước đáp:

“Thưa ngài, tôi là huân tước Fellamar, và tức là con người hạnh phúc mà tôi hy vọng rằng vừa được ngài ban cho niềm vinh dự nhận làm con rể.”

Nhà điền chủ đáp:

“Ông là cái con chó, cho dù ông có bộ áo đầy đăng ten. Ông mà là con rể tôi? Cái quân mới đáng nguyền rủa chứ!”

Vị huân tước nói:

“Với người khác thì tôi sẽ không chịu nhịn như đối với ngài, nhưng tôi phải nói để ngài biết rằng tôi không quen nghe những cách ăn nói như vậy mà không để bụng.”

Nhà điền chủ vặc lên:

“Để bụng cái con khẹc. Ông ngỡ tôi sợ cái thứ người như ông hả? Vì ông có cái que sắt đeo lủng lẳng bên cạnh sườn kia à? Bỏ cái que sắt của ông đi, rồi tôi sẽ dạy cho ông biết cách chõ mồm vào chuyện không dính dáng đến mình… Tôi sẽ dạy ông cách làm con rể tôi. Tôi sẽ cho ông một trận.”

Huân tước nói:

“Được lắm, thưa ngài, trước mặt phu nhân và tiểu thư đây, tôi sẽ không làm điều gì phiền nhiễu. Tôi rất lấy làm hài lòng. Thưa ngài, tôi là kẻ đầy tớ tối tăm của ngài, thưa Bellaston phu nhân, kẻ tận tụy với phu nhân.”

Huân tước vừa đi khỏi, Bellaston phu nhân vội tiến lại bên ông Western mà nói:

“Lạy Chúa, ngài vừa làm cái gì thế? Ngài không biết là ngài vừa mới lăng mạ một người như thế nào đâu. Ông ta là một nhà quý tộc có địa vị và tài sản lớn nhất đó, mới hôm qua ông ta ngỏ lời cầu hôn với con gái ngài. Tôi tin chắc ngài phải vô cùng sung sướng mà nhận lời mới đúng.”

Nhà điền chủ đáp:

“Hãy cứ biết phận bà, bà phu nhân em họ tôi ạ. Tôi không muốn dính dáng tí gì với mấy ông huân tước của bà đâu. Con gái tôi sẽ lấy một người thượng lưu quê mùa thực thà. Tôi đã nhắm sẵn cho nó một đám rồi… và nó sẽ lấy người ta… Tôi thành thực lấy làm ân hận về mọi điều phiền phức nó đã gây ra cho bà.”

Về sự phiền phức thì Bellaston phu nhân đáp lại bằng mấy câu lịch sự. Nhà điền chủ trả lời:

“Thật là quý hóa… tôi cũng muốn đền đáp lại phu nhân được như vậy. Hiển nhiên là họ hàng, ta phải lịch sự với nhau. Vậy thì tôi xin chúc phu nhân ngủ ngon… Này tiểu thư, tôi nói ngọt cô phải đi với tôi cho xong, không tôi sai chúng nó quẳng cô ra xe bây giờ.”

Sophia đáp rằng cô vui lòng đi theo cha, không cần cưỡng bức, nhưng cô xin được đi kiệu, vì theo cô, cô không thể dùng cách di chuyển khác.

Nhà điền chủ đáp:

“Này, mày muốn bố mày tin rằng mày không đi được xe ngựa ư? Kể cũng hay đấy? Không, không. Không đời nào tao để cho mày thoát khỏi mắt tao, kỳ bao giờ mày lấy chồng rồi mới thôi, nói cho mày biết thế.”

Sophia bảo rằng cô thấy cha cô đã quyết ý làm cho cô đau lòng nát ruột. Ông bố bèn đáp:

“Cho mày tan lòng nát ruột, cho mày chết mất xác mày đi, lấy được một người chồng tốt mà lại đau lòng nát ruột à? Đứa con bất hiếu, tao không coi đáng giá lấy nửa đồng xu gọi là.”

Đoạn ông ta nắm chặt lấy tay con gái. Thấy vậy, ông mục sư lại can ngăn một lần nữa, xin nhà điền chủ hãy dùng lời lẽ nhẹ nhàng khuyên bảo. Nhà điền chủ bèn hét ầm lên, văng ra một tiếng chửi, bảo ông mục sư hãy câm cái mồm đi. Ông ta nói:

“Đây là bục thuyết giáo của ông hả? Lúc nào ông đứng ở đấy thì tôi mặc xác ông muốn nói gì thì nói, nhưng tôi không muốn bị thầy tu cưỡi cổ đâu nhé, tôi cũng không muốn ông dạy tôi cách cư xử nhé. Xin chúc phu nhân ngon giấc. Sophia, đi thôi. Phải ngoan ngoãn chứ con, rồi mọi sự sẽ tốt đẹp cả. Nó sẽ lấy thằng kia, mẹ cha nó, nó sẽ lấy thằng kia.”

Chị Honour xuất hiện dưới chân cầu thang, cúi chào nhà điền chủ thật thấp, xin ông ta cho được theo hầu cô chủ, nhưng ông Western đẩy chị ra mà nói:

“Này, cô ơi, từ nay cô đừng bước chân đến nhà tôi nữa nhé.”

Sophia nói:

“Thế cha định đuổi người hầu của con đi sao?”

Nhà điền chủ đáp:

“Vâng, đúng vậy, thưa tiểu thư, tôi định thế đấy. Cô không sợ thiếu người hầu, tôi sẽ mướn cho cô một đứa hầu khác, một đứa tốt hơn cái con này. Tôi đánh cuộc năm đồng bảng ăn một crown, nó có là hầu gái chó gì đâu. Không, Sophia ơi, nó sẽ không sắp đặt được những vụ trốn nhà đi nữa đâu, cam đoan với cô thế.”

Đoạn ông ta lèn con gái cùng ông mục sư vào trong cỗ xe ngựa. Sau đó ông ta cũng trèo lên, và ra lệnh dong xe về chỗ ông ta trọ. Dọc đường ông ta chịu để cho Sophia được yên và tự giải trí bằng cách thuyết giáo cho ông mục sư nghe về khoa lịch sự, và về cách cư xử thế nào cho thích hợp hơn với bề trên.

Rất có thể khó lòng ông ta mang được con gái ra khỏi nhà Bellaston phu nhân như vậy, nếu như vị phu nhân tốt bụng kia có ý muốn giữ cô lại, nhưng thực ra bà ta lấy làm khoái chí thấy Sophia sắp sửa bị giam giữ. Kế hoạch bà ta vạch ra cùng huân tước Fellamar đã thất bại, thành thử thấy những biện pháp cưỡng bức khác bây giờ sắp được dùng để đem lại lợi ích cho một người đàn ông khác, bà ta cũng lấy làm hết sức hài lòng.

CHƯƠNG VI

Nhà điền chủ tìm thấy con gái bằng cách nào.

Đọc nhiều cuốn truyện, độc giả từng bị bắt buộc phải tiêu hóa nhiều sự xuất hiện kì quái hơn cả sự xuất hiện của ông Western mà không hề được thỏa mãn tí nào. Nhưng chúng tôi rất thích giúp đỡ bạn đọc, mỗi khi có khả năng, cho nên bây giờ chúng tôi xin trình bày cho bạn đọc rõ nhà điền chủ đã khám phá ra chỗ cô con gái ở bằng cách nào.

Trong quyển trước, ở chương Ba, chúng tôi đã có ám chỉ (chúng tôi không có thói quen bất cứ lúc nào cũng bộc lộ hết, quá mức cần thiết cho từng trường hợp) rằng bà Fitzpatrick đang muốn làm lành với ông chú và bà cô Western. Bà ta bèn nghĩ rằng bây giờ có thể là một cơ hội tốt đẹp nếu giữ được cho Sophia khỏi phạm cái trọng tội từng khiến cho chính bà ta bị gia đình ruồng bỏ. Suy đi tính lại mãi, bà ta mới quyết định báo cho bà cô Western biết chỗ cô em họ ở. Cho nên bà ta mới viết lá thư sau. Chúng tôi chép lại nguyên văn để bạn đọc coi vì nhiều lý do.

Thưa phu nhân tôn kính!

Nếu cô biết vì sao cháu viết thư này, có lẽ cô thân yêu sẽ vui lòng đọc nó, vì lợi ích của một đứa cháu gái của cô, mặc dầu cháu có ít lý do để hy vọng rằng nó sẽ đưa lại lợi ích cho một đứa cháu gái khác.

Cháu xin nói ngay vào chuyện. Đứa cháu gái bất hạnh này đang sắp đến quỳ xuống bên chân cô, thì do một sự ngẫu nhiên kỳ lạ nhất trên đời, cháu gặp em Sophia của cháu. Sự tình về em Sophia thế nào, cô biết rõ hơn cháu nhiều, tuy rằng, hỡi ôi, cháu cũng biết quá nhiều. Cứ theo những điều cháu biết, thì cháu tin chắc rằng, nếu không ngăn ngừa ngay lập tức, em cháu sẽ sa vào cái điều nguy hiểm tai hại như chính cháu đây chẳng may đã tự gây ra cho mình, chỉ vì đã ngu dại và dốt nát từ chối không nghe theo lời khuyên bảo hết sức khôn ngoan của cô.

Tóm lại, cháu đã gặp mặt anh chàng kia. Phần lớn thì giờ ngày hôm qua, cháu đã cùng ngồi với anh ta. Quả tình anh chàng là người có duyên nhất trên đời, cô ạ. Làm sao anh ta với cháu lại quen nhau, việc ấy thật tẻ nhạt quá, chả đáng kể lại cô nghe làm gì. Sáng hôm nay, cháu đã dọn nhà đi nơi khác để tránh mặt anh ta, e rằng thông qua cháu, anh ta sẽ tìm ra em Sophia mất. Anh ta vẫn chưa biết em cháu ở đâu, và có lẽ, không nên để cho anh ta biết, cho tới khi nào chú cháu bắt được em cháu về nhà. Vậy thì không thể bỏ phí thì giờ. Cháu chỉ cần báo để cô rõ rằng em cháu hiện sống cùng Bellaston phu nhân. Cháu đã gặp mặt phu nhân và thấy rằng phu nhân có dụng ý giấu không cho gia đình nhà ta biết em cháu ở đó. Cô cũng biết rằng bà ta là một phụ nữ kỳ lạ. Quả thật, nếu cháu lại dám gợi ý với cô là người hiểu biết rộng rãi về việc đời thì thật là không thích hợp chút nào, cho nên sự thể ra sao, cháu chỉ xin kể lại như vậy.

Thưa cô, cháu hy vọng rằng nhân việc cháu lo lắng đến điều tốt cho gia đình nhà ta lần này, cháu sẽ lại được trở về trong tấm tình thương yêu của cô, người đã từng hết sức nhiệt tình săn sóc đến danh dự và lợi ích chân chính của tất cả chúng cháu. Cháu hy vọng rằng điều ấy sẽ trả lại tình thân giữa cô và cháu, tình thân ấy từng đã góp phần lớn vào việc xây dựng hạnh phúc cho cháu trước kia cũng như rất cần thiết cho hạnh phúc của cháu mai sau.

Vô cùng tôn kính!

Thưa phu nhân kính mến!

Đứa cháu hiếu thảo chịu ơn cô nhất đời!

Kẻ đầy tớ hèn hạ và ngoan ngoãn nhất!

Harriet Fitzpatrick

Hồi này bà Western sống tại nhà ông anh trai. Từ ngày Sophia trốn nhà đi, bà vẫn ở tại đó để an ủi vị điền chủ tội nghiệp trong cơn đau buồn, về việc hàng ngày bà đã ban cho ông ta những liều thuốc an ủi ra sao, chúng ta từng đã biết qua thí dụ.

Lúc nhận được lá thư nói trên, thì bà đang đứng quay lưng vào lò sưởi, tay cầm một nhúm thuốc lá bột, và đang bốc cho nhà điền chủ liều thuốc an ủi hàng ngày, còn ông Western thì đang hút tẩu thuốc buổi chiều của mình. Vừa đọc xong, bà bèn trao lá thư cho ông anh trai, nói:

“Đấy, thưa anh, bản tường trình về con cừu non bị mất của anh đấy. Số mệnh đã trả lại nó về cho anh, và nếu sau này anh chịu theo lời em khuyên bảo thì anh vẫn còn có thể giữ được nó đấy.”

Vừa đọc xong lá thư, nhà điền chủ nhảy bật lên khỏi ghế, quăng tẩu thuốc vào lò sưởi, hét ầm lên một tiếng vì sung sướng. Đoạn ông ta gọi gia nhân sai lấy ủng, ra lệnh đóng yên con ngựa Chevalier và nhiều con ngựa khác, rồi cho người lập tức đi gọi ông mục sư. Xong xuôi, ông ta quay lại bà em gái, ôm choàng lấy bà, ghì thật chặt, nói:

“Ô hay! Hình như cô có ý không vui. Người ta sẽ nghĩ rằng cô buồn vì tôi tìm thấy con bé.”

Bà em đáp:

“Anh ơi, những chính trị gia sâu sắc nhất biết nhìn thấu triệt vấn đề, thường vẫn khám phá ra những khía cạnh khác hẳn của công việc, ẩn dưới cái bề mặt hời hợt. Thực tình thì xem ra công việc cũng không kém tuyệt vọng so với tình hình ở Hà Lan xưa kia, khi vua Lewis thứ mười bốn tiến đến cổng thành Amsterdam. Song về vấn đề này, cần có thái độ tế nhị mà, xin anh tha lỗi cho, em ngờ rằng anh không có. Đối với một người phụ nữ có tiếng tăm như Bellaston phu nhân, ta cần cư xử theo phép lịch sự, muốn thế cần có kiến thức về việc đời mà em e rằng quá cao so với sự hiểu biết của anh.”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Cô ơi, tôi biết cô vẫn coi tôi là kẻ bất tài, song nhân dịp này, tôi sẽ chứng tỏ cho cô nó rõ ai là người ngu dốt. Ối dào ôi, kiến thức! Tôi cũng chưa sống ở nhà quê quá lâu để đến nỗi không hiểu qua loa về pháp luật trong nước. Tôi biết rằng cái gì thuộc về tôi, tôi có thể lấy bất cứ ở đâu hễ tôi tìm thấy. Hãy chỉ cho tôi rõ con gái tôi ở đâu, nếu tôi không biết cách làm thế nào đến được với nó, thì suốt đời tôi xin chịu cho cô gọi là thằng ngu. Ở London cũng vẫn có tòa án như những nơi khác.”

Bà em đáp:

“Em phản đối đấy. Anh làm cho em run sợ cho hậu quả của việc này. Nếu anh theo lời em khuyên thì có thể đạt tới kết quả tốt đẹp. Này anh, quả thực anh ngỡ rằng có thể lấy trát gọi và các thứ tòa án thô bạo mà xâm phạm vào nhà ở của một người phụ nữ có tiếng tăm sao? Để em mách cho anh rõ phải tiến hành thế nào. Lúc mới đầu đến kinh đô, sau khi đã ăn bận cho tử tế rồi (vì thực tình, hiện nay anh không có bộ quần áo nào thích hợp để ra mắt nơi thành thị), anh phải gửi lời chúc mừng đến Bellaston phu nhân đã, rồi ngỏ ý muốn được đến hầu. Khi anh được phép gặp mặt rồi, và nhất định là phải được, anh sẽ kể lại sự tình cho phu nhân nghe, rồi anh sử dụng danh nghĩa của em một cách thích hợp (em chắc anh với phu nhân tuy có họ với nhau thật, nhưng cũng chỉ mới biết mặt nhau thôi), thì em tin chắc thế nào phu nhân cũng rút lui sự che chở của phu nhân đối với cháu gái em, mà nhất định là phu nhân đã bị nó lừa gạt. Đó là cách duy nhất… Tòa án, ối chao! Anh tưởng một việc như vậy có thể xảy tới cho một phụ nữ có tiếng tăm trong một nước văn minh sao?”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Mặc xác cái tiếng tăm của chúng nó, một nước mà đàn bà lại trèo lên cổ pháp luật thì cũng văn minh thực đấy nhỉ! Mà cớ sao tôi lại phải gửi lời chúc tụng đến một con đĩ rạc, đã giữ con gái nhà người ta không trả về cho bố nó cơ chứ? Này cô ạ, nói cho cô biết, tôi không đến nỗi ngu dốt như cô tưởng đâu… Tôi biết cô muốn cho đàn bà vượt quyền pháp luật nhưng đó là bố láo. Tôi có nghe ngài huân tước nói trong hội đồng hàng quân rằng không một ai vượt được quyền pháp luật. Nhưng pháp luật của cô đây là pháp luật kiểu Hanover, hẳn thế.”

Bà em đáp:

“Ngài Western ơi, em thấy mỗi ngày anh lại ngu dốt thêm một chút đấy. Quả thực anh đã trở thành một con gấu hoang rồi.”

Nhà điền chủ nói:

“Cô Western ơi, tôi cũng chỉ là con gấu như chính cô vậy thôi… Úi chà! Tha hồ cho cô bàn về phép lịch sự tùy thích, nhưng có điều chắc chắn chưa bao giờ cô tỏ ra lịch sự với tôi. Tôi không phải là con gấu, không, cũng chẳng phải là con chó, mặc dầu tôi biết có người có gì đó giông giống với loài chó cái, nhưng mà kệ mẹ nó! Tôi sẽ chứng tỏ cho cô rõ tôi còn biết phép lịch sự hơn khối kẻ khác.”

Bà em gái đáp:

“Ngài Western ơi, anh có thể muốn nói gì tùy thích, je vous mesprise de tout mon coeur*. Cho nên em sẽ không tức giận làm gì… Vả chăng, như con cháu họ mang cái tên Ireland bỉ ổi kia nói rất đúng, em rất quan tâm đến danh dự và lợi ích chân chính của gia đình, và lo lắng cho cháu gái em, tức là một thành viên trong gia đình ấy, cho nên em quyết định nhân dịp này đích thân phải lên kinh đô một chuyến, bởi vì, quả thực, quả thực anh không phải là một sứ giả thích hợp ở chốn cung đình cao nhã… Greenland… Greenland bao giờ cũng nên là nơi diễn ra cuộc hội đàm Tramontane.”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Cảm ơn Chúa trời, bây giờ thì tôi không còn hiểu cô nói gì nữa. Cô lại nói tiếng lóng kiểu Hanover rồi. Tuy nhiên, tôi sẽ chứng tỏ cho cô rõ tôi không chịu thua kém cô về mặt lịch sự. Cô đã không tức giận vì những điều tôi nói thì tôi cũng không tức giận vì điều cô nói. Thực tình, bao giờ tôi cũng nghĩ rằng anh em bà con mà cãi cọ xích mích với nhau thì dở quá, và nếu thỉnh thoảng có buột mồm nói vài câu thì hà tất phải điều qua tiếng lại làm gì. Cô đi London tôi càng lấy làm mừng vì từ thuở bé đến giờ, tôi mới đi đến đây có hai bận, mà mỗi bận cũng chẳng ở lâu quá nửa tháng, cho nên chắc chắn là trong ngần ấy thời gian tôi không thể hiểu biết nhiều về phố xá con người được. Tôi chưa bao giờ chối cãi rằng về những vấn đề này cô hiểu biết hơn tôi. Đối với tôi, bàn cãi về chuyện ấy thì chẳng khác gì cô lại đi bàn cãi với tôi về cách điều khiển một bầy chó săn hoặc phát hiện ra một con thỏ rừng nằm ẩn.”

Bà em đáp:

“Chuyện ấy thì em hứa với anh là em không bao giờ làm.”

Ông anh trai nói:

“Được, mà tôi cũng hứa với cô là không bao giờ tôi làm việc kia.”

Đến đây thì một cuộc liên minh được ký kết (ấy là mượn cách nói của bà Western) giữa hai phe tranh chấp. Lúc ấy, ông mục sư đã tới, ngựa cũng đã sẵn sàng, nhà điền chủ lên đường sau khi hứa sẽ làm theo lời khuyên của bà em, còn bà em thì hôm sau sẽ đi theo ông anh trai.

Trên đường đi, sau khi trao đổi những vấn đề kia với ông mục sư, cả hai đồng ý với nhau rằng chẳng cần quái gì đến những nghi thức ấn định. Nhà điền chủ đổi ý kiến bèn tiến hành công việc như chúng ta đã thấy.

CHƯƠNG VII

Jones lâm vào cảnh “họa vô đơn chí”.

Sự thể đang như trên thì chị Honour đến nhà bà Miller đòi gặp Jones ngay đang lúc có khách như ta đã biết. Lúc chỉ có hai người, chị mới nói thế này:

“Công tử thân yêu ơi, làm sao cho tôi đủ bình tĩnh kể lại với công tử bây giờ. Công tử ơi, thế là hỏng mất rồi, tiểu thư tôi cũng hỏng mất rồi, và tôi cũng hỏng mất rồi.”

Jones ngó trân trân như người điên, hỏi:

“Có chuyện gì xảy ra cho Sophia phải không?”

Chị Honour kêu lên:

“Đủ mọi chuyện không hay. Ôi, chắc tôi sẽ chẳng bao giờ kiếm được một cô chủ khác như vậy nữa. Ôi, tôi sống làm gì để phải thấy cái ngày hôm nay.”

Nghe nói, mặt Jones xám đi như tro nguội, người run bắn lên, miệng lắp bắp. Chị Honour vẫn tiếp:

“Ôi, cậu Jones ơi, thế là tôi mất cô chủ mãi mãi rồi.”

“Thế nào! Làm sao! Lạy Chúa, cho tôi biết… Ôi, Sophia thân yêu của tôi…”

Chị Honour nói:

“Cậu gọi thế cũng được, cô ấy là cô chủ tôi yêu quý nhất đấy… chả bao giờ tôi còn tìm được một chỗ làm khác bằng thế.”

“Chỗ làm với chỗ ăn chết tiệt! Ở đâu? Làm sao? Sophia của tôi gặp phải chuyện gì nào?”

Chị Honour đáp:

“À, thì bọn đầy tớ vẫn có thể bị rủa là quân chết tiệt. Đã hẳn rằng họ có bị tống cổ, có bị tàn hại thì cũng chẳng nghĩa lý gì hết. Ai chẳng biết họ không phải là xương là thịt như thiên hạ mà. Không, ai chẳng biết đời họ ra sao thì có nghĩa lý quái gì.”

Jones kêu lên:

“Nếu chị rủ lòng thương tôi thì xin chị cho biết ngay lập tức chuyện gì đã xảy ra cho Sophia.”

Chị Honour đáp:

“Đã hẳn rằng tôi thương xót cậu hơn là cậu thương xót tôi. Tôi không vì cậu bị mất một cô tiểu thư xinh đẹp nhất đời của cậu mà rủa cậu chết tiệt. Đã hẳn rằng tình cảnh cậu đáng thương hại lắm, và cả tôi cũng đáng thương hại nữa, vì đã hẳn rằng, nếu bao giờ có được một cô chủ tốt bụng…”

Jones gần phát khùng lên:

“Chuyện gì đã xảy ra cơ chứ?”

Chị Honour nói:

“Chuyện gì?… Chuyện gì à?… Chuyện xấu nhất có thể xảy ra cho cả cậu và tôi chứ sao… Cha cô ấy đến London, bắt tiểu thư của tôi và của cậu mang đi rồi.”

Nghe nói, Jones quỳ ngay xuống sàn nhà cảm tạ Chúa trời vì những chuyện không may “chỉ có thế”. Chị Honour đay lại:

“Lại còn chỉ có thế! Đối với cậu và tôi, thế nào mới là không may hơn? Ông ấy đem tiểu thư đi mất, còn thề độc rằng cô ấy phải lấy cậu Blifil. Chắc cậu hài lòng lắm đấy? Còn cái thân tôi, vậy là tôi bị tống khứ.”

Jones đáp:

“Chị Honour ạ, quả tình chị làm tôi sợ hết hồn đấy. Tôi cứ ngỡ Sophia gặp chuyện gì ghê gớm hơn, mà đem so sánh thì việc cô ấy phải lấy Blifil cũng chẳng thấm vào đâu. Nhưng mà còn sống là còn hy vọng, chị Honour thân yêu ạ. Tại xứ sở của tự do này, không thể lấy sức mạnh thô bạo mà ép gả phụ nữ được.”

Chị Honour nói:

“Hẳn thế, thưa cậu, điều ấy đúng quá. Cậu cũng còn chút ít hy vọng đấy, nhưng mà cha mẹ ơi! Tôi đây thì hy vọng nỗi gì? Mà thưa cậu, hẳn cậu cũng phải hiểu cho rằng tôi phải chịu đựng mọi điều này là vì cậu. Ông chủ làm lôi thôi chẳng qua chỉ vì tôi về bè với cậu chống lại cậu Blifil.”

Jones đáp:

“Chị Honour ạ, tôi cũng biết tôi có mang ơn chị. Tôi sẽ làm hết sức để đền bù lại cho chị.”

Chị Honour nói:

“Hỡi ơi! Thưa cậu, đối với một người đầy tớ bị mất việc còn cách đền bù nào hơn là tìm được một chỗ làm khác cũng tốt như thế!”

“Chị Honour ạ, đừng nên tuyệt vọng. Tôi hy vọng còn có thể xin cho chị được chỗ làm cũ.”

Chị Honour đáp:

“Ôi chao ôi! Cậu ạ, tôi đâu dám tơ tưởng đến chuyện ấy, tôi biết không thể được đâu. Ông chủ ghét cay ghét đắng tôi rồi, nhưng nếu cậu lấy được tiểu thư, bây giờ tôi tình thực mong ước cho cậu được thế lắm, vì cậu là một công tử rộng lượng và tốt bụng, và tôi biết chắc cậu yêu cô tôi, mà cũng chắc chắn là cô tôi yêu cậu thiết tha như linh hồn của chính mình, chối cãi điều ấy cũng vô ích, vì như hết thảy mọi người, hễ đã có quen biết cô tôi tí chút đều phải thấy thế, vì thực đáng thương, cô tôi không thể giấu giếm được, mà nếu hai kẻ yêu nhau lại không được sung sướng thì còn ai nên được sung sướng nữa? Hạnh phúc không phải bao giờ cũng phụ thuộc vào những cái người ta có, vả lại, cô tôi có đủ cho hai người. Thế cho nên, hai người yêu nhau vậy mà phải chia uyên rẽ thúy thì tội nghiệp biết chừng nào. Phần tôi, tôi tin chắc cuối cùng thế nào cậu và cô tôi cũng sẽ được gặp nhau, bởi vì nếu sự thể phải như vậy thì không gì ngăn cấm được. Nếu một cuộc hôn nhân được thực hiện từ trên trời thì mọi thứ tòa án dưới trần này cũng không sao hủy bỏ nổi. Ước gì ông mục sư Supple bạo gan hơn một tí mà bảo cho ông chủ rõ rằng cố tìm cách gả chồng ngược ý muốn của con gái là bậy. Nhưng mà ông ấy hoàn toàn sống bám vào ông chủ. Tội nghiệp, ông ấy cũng là người ngoan đạo lắm đấy chứ, sau lưng ông chủ vẫn bảo làm thế là xấu, vậy mà trước mặt thì không dám nhận ngay cả linh hồn của chính mình nữa. Tôi chưa bao giờ thấy ông ấy táo bạo như vừa mới rồi. Cứ tưởng ông chủ đến đánh ông ấy mất… Thôi, cậu ạ, cũng đừng âu sầu làm gì, mà cũng không nên tuyệt vọng. Chừng nào cậu còn tin được cô tôi thì ta còn hy vọng khá hơn. Nhất định cậu có thể tin được, cô tôi chẳng bao giờ chịu lấy người đàn ông nào khác đâu. Thực tình, tôi cứ nơm nớp sợ đang cơn giận dữ ông chủ có làm điều gì hại cho cô tôi chăng, tính ông chủ nóng như lửa ấy. Tôi còn sợ cô tôi rồi đến nát ruột nát gan mà chết mất, tâm hồn cô tôi yếu đuối như con chim non ấy. Theo ý tôi, thật đáng tiếc cô tôi lại không can đảm được như tôi một tí. Tôi mà đã yêu một cậu con giai nào ấy à, bố tôi có định nhốt tôi lại thì cứ gọi là tôi móc lòi con ngươi ông ấy ra, mà thế nào tôi cũng tìm đến với người tôi yêu bằng được. Nhưng còn có cái gia sản lớn nữa, mà cho hay không là toàn quyền ở ông bố, thành thử phần nào cũng có khác.”

Hoặc là vì Jones chăm chú lắng nghe cả bài diễn thuyết trên, hoặc là vì suốt bài không có lấy một chỗ nào nghỉ lấy hơi nên không dám nói, có điều anh chàng không đáp lại lần nào, mà chị Honour cũng không dừng lại lần nào kỳ tới lúc Partridge chạy ùa vào phòng báo tin cho Jones hay rằng quý bà sang trọng kia đang lên thang gác.

Jones lâm vào tình trạng tiến thoái lưỡng nan, khó lời nào tả xiết. Chị Honour không hề biết gì về mối quan hệ giữa Jones và Bellaston phu nhân, mà có đời nào anh chàng lại muốn đem chuyện ấy nói cho chị biết. Đang cơn hối hả, lúng túng, anh chàng “đâm quàng ngay vào bụi rậm” (xưa nay vẫn thế). Đáng lẽ cứ để cho Bellaston phu nhân thấy chị Honour thì cũng chẳng sao, anh lại chọn cách để cho chị thấy bà ta. Thế là Jones quyết định giấu chị Honour, và chi còn vừa đủ thì giờ dắt chị ra mé sau giường ngủ, rồi kéo tấm màn che đi.

Suốt ngày hôm ấy, Jones bận tíu tít về công việc của gia đình bà chủ nhà tội nghiệp, lại hoảng lên vì chị Honour, rồi thấy Bellaston phu nhân đột ngột đến nhà, anh chàng đâm ra bối rối, thành thử trong đầu óc những ý nghĩ cũ biến sạch. Không một lần nào anh chàng nhớ ra rằng mình phải đóng vai một người ốm. Kể ra cứ nhìn bộ áo quần diêm dúa, vẻ mặt tươi tỉnh của anh chàng, có nói ốm người ta cũng chả tin.

Anh chàng tiếp Bellaston phu nhân hợp với ý muốn của bà ta hơn là bà ta chờ đợi. Nét mặt hết sức làm ra bộ vui vẻ, không hề có vẻ gì là mệt mỏi dù thật sự hay giả vờ.

Bellaston phu nhân vừa bước vào phòng, ghé đít ngồi ngay xuống giường nói:

“Thế, cậu Jones yêu quý của tôi ơi, cậu thấy không gì bắt tôi xa cậu lâu được. Có lẽ tôi phải giận dữ mới đúng vì suốt ngày hôm nay không hề thấy mặt cậu. Tôi thấy cậu bị mệt mà vẫn đi chơi được thì phải. Cậu ăn bận đẹp như một phu nhân kiều diễm sắp tiếp khách sau thời gian nằm cữ thế kia, chắc không phải là để ở ru rú suốt ngày trong buồng. Nhưng mà đừng tưởng là tôi định trách cậu, chẳng bao giờ tôi muốn chuốc lấy cái thói khan tính của một bà vợ, để cho cậu có cớ mà tỏ thái độ lạnh nhạt của một ông chồng.”

Jones đáp:

“Bellaston phu nhân ạ, tôi tin rằng phu nhân sẽ không trách tôi về tội thiếu sót trong nhiệm vụ, khi tôi chỉ đợi lệnh của phu nhân. Con người thân yêu của tôi ơi, ai có lý do để phàn nàn? Ai đã lỡ hẹn đêm qua, để cho một người đàn ông bất hạnh đợi chờ, mong ước, và thở dài, và thờ thẫn?”

Bà ta đáp:

“Cậu Jones thân yêu ơi, đừng nhắc tới điều ấy. Nếu cậu biết nguyên có vì đâu, ắt cậu sẽ thương tôi. Tóm lại là không sao tưởng tượng nổi những người phụ nữ sang trọng bắt buộc phải chịu đựng những sự hỗn xược, xấc láo của những kẻ ngu xuẩn gây ra, để giữ vững tấn trò hề của cuộc đời. Tuy nhiên, tôi cũng lấy làm mừng vì cậu thẫn thờ, thở dài đến thế mà cũng không hại gì, chưa bao giờ nom cậu đẹp trai như bây giờ. Của đáng tội, cậu Jones ạ, ngay bây giờ, cậu có thể ngồi làm mẫu cho người ta vẽ chàng Adonis*.”

Có một số lời khiêu khích mà người biết trọng danh dự coi là chỉ có thể trả lời bằng một quả đấm. Giữa những kẻ yêu đương, có thể có những câu nói, chỉ có thể đáp lại bằng một cái hôn. Lời Bellaston phu nhân tán tụng Jones hình như xếp được vào loại này, nhất là lại được kèm theo một cái nhìn, trong đó bà ta gửi gắm nhiều ý tình âu yếm mà lời nói không thể bộc lộ hết được.

Chắc chắn lúc này Jones đang bực mình và đau khổ hết sức, vì, vẫn cứ dùng sự so sánh chúng tôi đã dùng ở trên, tuy bà ta có khiêu khích đấy, nhưng Jones không thể nhận lời thách đấu, mà cũng không thể yêu cầu được tỷ thí trước mặt một người thứ ba, đó là những người phụ tá không đúng luật thượng võ trong loại quyết đấu này. Bellaston phu nhân không biết đến sự cản trở này, vì không biết rằng ngoài mình ra còn có một người đàn bà khác nữa, cho nên bà ta cứ chờ một lúc, và lấy làm ngạc nhiên lắm vì không thấy Jones trả lời. Anh chàng cảm thấy mình thật lố bịch, cứ đứng cách xa. Bởi lẽ không dám đáp lại bằng câu trả lời thích hợp nhất, anh bèn không trả lời gì hết. Nếu cảnh tượng này kéo dài hơn nữa thì không thể tưởng tượng nổi có cái gì hài hước đồng thời bi đát hơn. Quý bà này đã đổi sắc mặt tới hai, ba lần. Bà ta đã đứng lên rồi lại ngồi xuống giường, trong khi ấy, Jones chỉ ước gì mặt đất dưới chân sụt xuống cho, hoặc là cả ngôi nhà đổ sụp xuống đầu họ. Vừa hay một việc ngẫu nhiên xảy ra cứu anh chàng thoát khỏi cơn bối rối, mà dù có tài hùng biện của một Cicero hoặc những thủ đoạn chính trị của một Machiavel cũng không thể giải thoát cho anh chàng mà không bị hoàn toàn hổ thẹn.

Ấy là việc anh chàng Nightingale say mềm trở về, đúng hơn là anh ta đang trong cái tình trạng say sưa làm cho người ta mất khả năng sử dụng lý trí, mà vẫn chưa mất khả năng sử dụng tứ chi.

Bà Miller và hai cô con gái đã đi nằm, Partridge thì đang hút thuốc bên lò sưởi, thành thử anh ta đi thẳng đến cửa phòng Jones không bị ai ngăn cản. Anh ta đẩy tung cửa phòng ra, chẳng đôi hồi gì cứ bước thẳng vào. Jones đang ngồi đứng bật dậy, chạy ra ngăn bạn lại. Anh cản được nên Nightingale không vào được sâu trong phòng để nhìn rõ ai đang ngồi trên giường, thực ra Nightingale nhầm phòng của Jones với phòng của chính anh ta, thành thử anh ta cứ khăng khăng đòi vào bằng được, luôn mồm thề độc rằng không chịu để cho bị cấm không được vào giường của mình. Tuy vậy, Jones cũng thuyết phục nổi bạn, và giao lại cho Partridge, bác này thấy trên gác ồn ào bèn chạy lên trợ lực cho cậu chủ.

Bấy giờ Jones mới đành miễn cưỡng quay về căn phòng của mình, thì vừa đúng lúc bước vào, anh nghe thấy Bellaston phu nhân kêu lên một tiếng, tuy cũng không to lắm, đồng thời anh thấy bà ta văng mình xuống một cái ghế coi bộ bị xúc động dữ dội, giá như vào trường hợp một người đàn bà thể chất yếu đuối hơn thì đến thành một cơn cuồng loạn.

Thực ra, thấy hai người đàn ông vật lộn nhau, không rõ kết quả rồi ra sao, lại nghe thấy tiếng Nightingale thề độc mãi là sẽ vào buồng ngủ bằng được, bà ta bèn rút lui vào chỗ lẩn trốn quen thuộc thì mới choáng người vì đã bị người khác chiếm chỗ mất rồi. Bà ta kêu lên:

“Cậu đối xử thế thì có chịu được không, cậu Jones? Con người đê tiện nhất đời kia? Cậu để cho tôi giơ mặt ra với cái con khốn nạn nào đấy?”

Chị Honour tức phát điên lên từ trong chỗ nấp hét ra.

“Khốn nạn! Úi chao ơi! Khốn nạn thật đấy! Đây là con khốn nạn thật nhưng mà đây là người lương thiện, còn hơn chán vạn kẻ khác giàu có hơn.”

Đáng lẽ nên xoa dịu ngay sự tức giận của chị Honour, như một anh chàng ong bướm nhiêu kinh nghiệm ắt làm, thì Jones lại đi chửi rủa cái số phận đen đủi của mình và than thở rằng mình là thằng đàn ông bất hạnh nhất đời. Ngay sau đó, anh nói mấy lời thanh minh rất vô nghĩa lý với Bellaston phu nhân. Trong lúc ấy thì quý bà này đã lấy lại được sự sáng suốt, cái này thì bà ta có sẵn cũng như bất cứ người đàn bà nào khác ở đời, đặc biệt là trong những trường hợp tương tự. Bà ta bình thản đáp:

“Thưa cậu, cậu không cần tự biện hộ, bây giờ thì tôi biết người này là ai rồi. Mới đầu tôi không biết là chị Honour, nhưng bây giờ thì tôi biết. Tôi không thể ngờ giữa cậu và chị ta có điều gì sai trái, và tôi tin chắc rằng chị ta là người đàn bà hiểu biết, không khi nào lại hiểu lầm về việc tôi đến thăm cậu. Xưa nay tôi vẫn đối tốt với chị ta, và từ giờ về sau, có thể là tôi lại còn đối tốt hơn nữa.”

Tính chị Honour nóng nảy thế nào thì cũng hiền hòa thế ấy. Thấy Bellaston phu nhân lấy giọng ngọt ngào, chị cũng lấy giọng ngọt ngào. Chị nói:

“Thưa phu nhân, xưa nay tôi vẫn sẵn sàng công nhận tình bạn của phu nhân đối với tôi. Thực chưa bao giờ tôi có được người bạn tốt như phu nhân… Bây giờ, thấy rõ là mình đang nói với phu nhân, tôi muốn cắn cho cụt lưỡi mình đi vì tội nóng giận nói nhảm. Tôi mà lại dám nghĩ này nọ về phu nhân… Rõ ràng một kẻ đầy tớ như tôi mà nghĩ về một vị mệnh phụ tôn quý như thế thì thật không phải… tôi muốn nói là trước kia tôi là đầy tớ… vì bây giờ tôi chẳng là đầy tớ của ai hết, cho nên cái thân tôi mới càng khốn nạn… Tôi đã mất người chủ tốt nhất đời rồi.”

Nói đến đây chị Honour thấy nên chảy nước mắt một tí. Vị phu nhân tốt bụng nói:

“Em ơi, đừng khóc nữa, có lẽ rồi ta cũng tìm được cách đền bù cho em đấy. Sáng mai em đến tìm ta.”

Đoạn bà ta nhặt lấy cái quạt vứt trên mặt sàn và cũng không thèm nhìn tới Jones nữa, bà ta đường bệ bước ra khỏi phòng. Trong cái vẻ hỗn xược của bọn đàn bà quý phái, có một thứ kiêu kỳ mà những người ở tầng lớp dưới không sao đạt tới cho được trong những trường hợp thuộc loại này.

Jones đi theo bà ta xuống nhà dưới, mấy lần đưa tay cho bà ta vịn, nhưng bà ta dứt khoát từ chối. Bà ta bước lên kiệu, cũng không thèm để ý đến Jones đang đứng gập người lại trước mặt bà ta.

Lúc Jones quay lên gác thì giữa anh và chị Honour diễn ra một cuộc đối thoại khá lâu, trong khi chị sửa sang lại vẻ người một chút sau cơn nóng giận vừa rồi. Câu chuyện xoay quanh vấn đề anh chàng không chung thủy với cô chủ của chị. Chị cứ đay nghiến mãi về chuyện ấy, nhưng cuối cùng thì Jones cũng tìm được cách làm cho chị nguôi giận. Chẳng những thế, anh còn khiến được chị hứa giữ hoàn toàn bí mật việc này. Chị còn hứa sáng hôm sau, sẽ cố tìm bằng được cô Sophia và sẽ báo cho anh biết thêm tin tức về cách xử sự của vị điền chủ.

Chuyện không may ấy chấm dứt như vậy, người duy nhất được hài lòng là chị Honour, bởi vì một câu chuyện bí mật nhiều khi là một thứ tài sản rất có giá trị (như một vài bạn đọc do kinh nghiệm cũng phải công nhận). Điều đó chẳng những đúng với những người một mực giữ kín câu chuyện mà đôi khi còn đúng cả với những kẻ hay thì thào tiết lộ đây đó, kỳ cho câu chuyện bay đến tai khắp thiên hạ, trừ cái người vô tình đã trả tiền cho việc giấu giếm cái điều mà thiên hạ ai cũng biết tỏng ra rồi.

CHƯƠNG VIII

Ngắn gọn và êm đềm.

Tuy rằng bà Miller đã chịu ơn Jones rất nhiều nhưng sáng hôm sau bà cũng phải nhẹ nhàng trách Jones về cơn bão táp xảy ra đêm hôm trước trong căn phòng của anh chàng. Lời trách móc cũng chỉ nhẹ nhàng và thân mật thôi. Bà ngỏ ý cũng chỉ vì muốn điều hay cho bản thân Jones (thực tình cũng đúng như vậy), cho nên anh đã không giận thì chớ, còn tỏ thái độ biết ơn lời trách móc của người đàn bà tốt bụng. Anh chàng tỏ ý ân hận về những chuyện đã qua, hết lời xin lỗi và hứa từ nay sẽ không bao giờ còn để xảy ra những chuyện rắc rối như thế nữa trong nhà bà.

Hôm ấy, gặp Jones lần thứ nhất, bà Miller không thể không nói riêng mấy lời trách móc, song lúc anh chàng được mời xuống nhà dưới buổi sáng hôm ấy thì lại vì một lý do thú vị hơn nhiều, tức là anh được đóng vai trò người cha của cô Nancy, đứng ra làm lễ cưới cho cô với anh chàng Nightingale. Anh chàng này đã quần áo chỉnh tề và cũng hoàn toàn tỉnh rượu như nhiều bạn đọc vẫn nghĩ rằng một người đàn ông chấp nhận lấy vợ một cách dại dột tương tự nên tỉnh táo như thế.

Có lẽ đến đây cũng nên giải thích qua làm sao anh chàng trẻ tuổi này lại trốn được khỏi tay ông chú mà xuất hiện trong tình trạng như ta đã thấy đêm hôm trước.

Lúc ông chú đưa được cậu cháu trai về tới nhà, phần thì để thỏa mãn sở thích riêng (ông ta vốn yêu “cây lý sự” lắm), phần thì để thuyết phục cho cậu cháu trai khỏi lập tức thực hiện ý định, ông ta bèn gọi dọn rượu ra bàn, và ra sức mà chuốc cho anh chàng trẻ tuổi. Anh chàng tuy không quen uống rượu, cũng không dám chê vì sợ phạm lỗi không biết vâng lời hoặc không biết chiều ý người trên, thế là đâm ra say khướt.

Vừa lúc ông chú đạt được thắng lợi trên và đang sửa soạn giường chiếu cho cậu cháu trai nằm, thì có người mang đến một cái tin khiến cho ông ta choáng váng cả người. Chỉ trong giây lát bao nhiêu sự quan tâm đến cậu cháu trai biến sạch, tâm trí ông ta hoàn toàn bị công việc riêng của mình choán lấy.

Cái tin đột ngột và đáng buồn kia là việc cô con gái ông ta đã nhân lúc ông ta đi vắng, hầu như ngay từ phút đầu tiên, bỏ trốn biệt tăm với một tu sĩ trẻ tuổi ở gần đó. Đối với anh chàng tu sĩ này, cha cô gái chỉ có một điều không ưng ý, tức là anh ta không có một đồng xu dính túi, nhưng cô gái vẫn nghĩ không nên thú thực mối tình của mình làm gì dù là với bố đẻ. Cô đã khéo léo bưng bít khiến cho không một ai ngờ vực gì hết mãi tới bây giờ là lúc mối tình kia được thực hiện.

Ông chú Nightingale vừa nghe thủng câu chuyện, cuống quýt ra lệnh sửa soạn ngay lập tức một cỗ xe trạm. Đoạn ông ta giao cậu cháu trai cho một người hầu săn sóc, rồi ra đi ngay, bản thân cũng chẳng biết là đi đâu và đi làm gì nữa.

Ông chú đi rồi, bác đầy tớ mới định dìu Nightingale vào giường bèn đánh thức anh ta dậy. Cuối cùng, thì bác cũng làm được cho anh ta hiểu là ông chú đã đi rồi. Anh chàng Nightingale đã không chịu để cho người đầy tớ săn sóc mình thì chớ, lại cứ nằng nặc đòi đi gọi ngay một cỗ xe ngựa. Bác đầy tớ không nhận được mệnh lệnh rõ ràng cấm đoán việc ấy sẵn sàng vâng lời ngay. Thế là Nightingale lại được dẫn về nhà bà Miller, và anh ta loạng choạng lên gác bước vào phòng Jones như đã kể lại ở trên.

Vậy là cất bỏ được cái chướng ngại vật tức là ông chú (tuy rằng Nightingale cũng chẳng rõ cắt bỏ bằng cách nào nữa). Hai bên nhà trai và nhà gái cùng nhanh chóng sửa soạn sẵn sàng. Bà mẹ, Jones, Nightingale cùng người yêu của anh ta bước lên một cỗ xe ngựa thuê cho chạy đến tòa án. Tại đây, nói theo lối thông thường, cô Nancy được trở thành một người đàn bà lương thiện, còn bà mẹ tội nghiệp thì trở thành một con người hạnh phúc nhất trần gian, hiểu theo ý nghĩa thuần túy nhất của chữ này.

Jones thấy sự giúp đỡ của mình đối với người đàn bà đáng thương và gia đình bà đã được đưa tới một kết cục tốt đẹp, bây giờ mới bắt đầu ngẫm tới công việc của mình. Đến đây, chúng tôi e rằng nhiều bạn đọc ắt sẽ phê phán anh là điên rồ, “ăn cơm nhà vác ngà voi”, lại sợ một số ít bạn khác nghĩ rằng anh hành động vô tư quá, hơn hẳn trong thực tế, nên chúng tôi thấy cần nói cho các bạn rõ là anh cũng có quan hệ đến vấn đề này, và khi giải quyết vấn đề ấy được tốt đẹp thì anh cũng có phần lợi ích rất lớn.

Giải thích điều này thì xem ra có vẻ như nghịch lý, Jones là một người có thể nói như nhân vật trong Terence*, Homo sum: humani nihil a me alienum puto. Chưa bao giờ anh là một khán giả thờ ơ trước sự khốn cực hoặc trước hạnh phúc của kẻ khác và anh còn cảm thấy đau khổ hoặc hạnh phúc nhiều hơn khi chính anh có góp phần vào làm nên. Bởi vậy, một khi anh đem lại cho toàn thể một gia đình sự biến chuyển từ bậc thang thấp nhất của sự khốn cực đến mức độ cao nhất của niềm vui sướng, không thể nào chính anh lại không được hưởng hạnh phúc lớn lao. Có lẽ anh còn được hưởng hạnh phúc nhiều hơn những con người trần tục vẫn thường tìm đến hạnh phúc bằng con đường chịu đựng những nỗi vất vả nhọc nhằn nhất, hoặc nhiều khi bằng cách lội qua những vũng bùn sâu nhất của sự xấu xa.

Bạn đọc nào cũng có tính cách như Jones có lẽ nghĩ rằng chương truyện ngắn ngủi này cũng khá phong phú về nội dung, nhưng nhiều bạn đọc khác có khi lại mong rằng bởi nó chỉ ngắn có thế cho nên tốt hơn là lược bỏ hẳn đi, vì nó không ăn khớp với mục đích chủ yếu. Tôi đồ chừng theo họ, mục đích ấy là đem treo cổ anh chàng Jones, hoặc nếu có thể được thì bắt anh phải chịu một tai họa đáng buồn hơn.

CHƯƠNG IX

Gồm những bức thư tình thuộc nhiều loại.

Jones quay về nhà thấy những lá thư dưới đây để trên mặt bàn. Cũng may, anh lại mở ra theo đúng thứ tự gửi tới.

Lá thư thứ nhất:

Hẳn là tôi bị mê mẩn tâm thần thế nào ấy mất rồi, tôi không sao giữ vững quyết định được lấy một lúc, dù là đã quyết định dứt khoát, hoặc có cơ sở vững vàng. Đêm qua, tôi đã quyết định không bao giờ còn nhìn mặt cậu nữa, sáng hôm nay, tôi lại muốn nghe xem cậu có thể như lời cậu nói, thanh minh được việc này hay không. Ấy vậy mà tôi biết rằng điều ấy là không thể được. Tất cả những điều cậu có thể bịa ra, tôi đã nói cho chính tôi nghe rồi… Có lẽ không, có lẽ cậu còn bịa được giỏi hơn. Vậy thì lúc nhận được thư này, cậu hãy đến ngay với tôi. Nếu cậu nặn ra cho được một lý do, thì tôi hứa với cậu sẵn sàng tin ngay. Bị lừa dối vì… tôi không muốn nghĩ tiếp nữa. Đến ngay với tôi đi… Tôi viết lá thư này là lá thư thứ ba, hai lá trước tôi đốt đi rồi… Tôi đang định đốt nốt lá thư này đây… Mong rằng tôi không phát điên lên… Đến với tôi ngay đi.

Lá thư thứ hai:

Nếu cậu còn muốn được tha thứ, hoặc chỉ là muốn tôi cho phép cậu ra vào nhà tôi, thì hãy đến với tôi ngay lập tức.

Lá thư thứ ba:

Bây giờ tôi mới biết lúc thư tôi viết đưa tới chỗ cậu thì cậu không có nhà. Nhận được thư này cậu hãy cho tôi gặp mặt. Tôi sẽ không đi đâu hết, mà ngoài cậu ra, cũng sẽ không tiếp ai. Cứ yên trí là không có việc gì bắt cậu phải ở lại lâu.

Jones vừa đọc xong ba lá thư trên thì anh chàng Nightingale bước vào trong phòng. Anh ta nói:

“Này Tom, sau câu chuyện đêm qua có được tin gì của Bellaston phu nhân không? (Bây giờ mọi người trong nhà đều thừa biết quý bà kia là ai rồi.)”

Jones đáp lại trang trọng:

“Cái bà Bellaston phu nhân ấy à?”

Nightingale kêu lên:

“Tom thân yêu ơi, đừng kín đáo với bạn như thế. Đêm qua, tôi say quá không nhìn thấy bà ấy, nhưng trước đó, tôi đã gặp bà ấy tại dạ hội giả trang. Anh ngỡ tôi không biết bà chúa tiên nga là ai sao?”

Jones nói:

“Thực anh có biết người đàn bà tại dạ hội giả trang à?”

Nightingale đáp:

“Phải, nói thật là tôi có biết. Từ hôm ấy, đã mấy mươi lần tôi nói bóng gió cho anh rõ, nhưng hình như anh muốn giữ ý về chuyện ấy, nên tôi cũng chẳng muốn nói trắng ra làm gì. Anh bạn ạ, tôi đoán rằng cứ xem thái độ tế nhị quá đáng của anh về vấn đề ấy đủ biết anh chưa hiểu rõ lắm về tính tình cũng như con người bà ta đâu. Đừng giận, Tom ạ, tôi xin lấy danh dự mà thề, anh không phải chàng trai đầu tiên bị bà ta làm hư hỏng… Hãy tin tôi, không vì thế mà tiếng tăm của bà ta bị ảnh hưởng đâu.”

Jones cũng chẳng có lý do gì để tin rằng lúc mối tình giữa hai người mới nhen nhóm, bà ta còn tuyết sạch giá trong, có điều anh hoàn toàn không hiểu biết gì về nơi kinh đô, lại không quen thuộc mấy ai ở đây, nên anh cũng chẳng biết thế nào là một người đàn bà trăng gió, như ta thường gọi, nghĩa là một người đàn bà lăng nhăng với hết thảy những người đàn ông họ ưa thích, che giấu dưới danh nghĩa và cái vỏ bề ngoài đức hạnh, và tuy không thấy cùng đi với một số bà quá khó tính, nhưng họ được khắp kinh đô đến “thăm” (họ gọi thế), người mà mọi người đều biết là hạng người nào nhưng không ai gọi bằng cái tên ấy.

Vậy thì Jones thấy Nightingale biết rành mạch chuyện anh tằng tịu với bà ta, và bắt đầu ngờ rằng bây giờ cũng không thật cần thiết phải giữ gìn quá đáng như từ trước đến nay, bèn cho bạn được thả cửa ăn nói. Anh yêu cầu bạn nói toạc hết những điều biết được hoặc nghe ai nói về quý bà đó.

Tính tình Nightingale về nhiều mặt hơi có vẻ đàn bà, cũng ưa kháo chuyện người khác. Được Jones thuận cho tha hồ muốn nói gì thì nói, anh ta bèn kể một thôi dài về chuyện quý bà kia. Trong câu chuyện có nhiều chi tiết phạm tới danh dự của bà ta, mà vì vốn rất nhẹ tay với giới phụ nữ quý tộc, chúng tôi không nhắc lại ở đây làm gì. Chúng tôi muốn thận trọng, tránh tạo ra cho những nhà bình luận sau này về tác phẩm của chúng tôi có cơ hội để xuyên tạc với dụng ý xấu, và cũng là tránh cho chúng tôi khỏi bắt buộc, ngược với ý mình muốn, phải là tác giả một câu chuyện gièm pha, là điều không bao giờ chúng tôi nghĩ tới.

Jones chăm chú nghe tất cả những điều Nightingale nói rồi thở dài một cái. Anh chàng kia nghe thấy bèn kêu lên:

“Ô hay! Tôi hy vọng rằng anh không yêu đấy chứ. Nếu tôi biết những câu chuyện ấy làm cho anh phiền lòng, thì chẳng đời nào để lọt tới tai anh.”

Jones đáp:

“Anh bạn yêu quý ơi, tôi đã trót gắn bó với người đàn bà ấy quá rồi, bây giờ không biết làm thế nào mà gỡ ra cho được. Tôi yêu ấy à? Không, anh bạn ạ. Nhưng mà tôi chịu ơn của bà ta, mà chịu ơn sâu lắm. Anh đã biết rõ cả, thì tôi cũng chả giấu anh làm gì. Có lẽ sở dĩ trước khi xảy ra chuyện này, tôi không thiếu cơm ăn thì chính là nhờ bà ta. Làm sao tôi bỏ rơi một người đàn bà như thế cho được? Ấy thế mà tôi lại phải bỏ rơi bà ta, nếu không thì sẽ phạm tội lừa dối đê tiện nhất đối với một người còn xứng đáng được tôi đối xử tốt hơn rất nhiều. Anh Nightingale ạ, tôi say mê con người này đến nỗi ít ai có thể tưởng tượng nổi. Tôi chẳng biết phải làm cách nào, tưởng đến phát điên lên được.”

Nightingale hỏi:

“Thế người kia là một cô nhân tình đứng đắn à?”

Jones đáp:

“Đứng đắn? Chưa một ai dám thốt ra một lời nói bôi nhọ thanh danh của nàng. So với danh dự của nàng thì không khí thơm tho nhất cũng không trong sạch bằng, dòng suối trong vắt cũng không tinh khiết bằng. Nàng còn vượt trên sự hoàn thiện tột bực về cả mặt thể xác cũng như tâm hồn. Nàng là con người xinh đẹp nhất trong vũ trụ, ấy thế mà nàng lại có cả những đức tính quý báu, cao thượng đến nỗi, bao giờ nàng cũng ở trong tâm trí tôi, mà ít khi tôi nghĩ tới sắc đẹp của nàng trừ khi nhìn thấy mặt.”

Nightingale nói:

“Anh bạn quý mến ơi, đã có một mối tình như thế, sao anh còn trù trừ mà không bỏ phắt cái con…”

Jones đáp:

“Thôi, đừng lăng mạ bà ấy nữa. Tôi rất ghét thói vô ơn bạc nghĩa.”

Anh chàng kia đáp:

“Úi chà! Anh không phải là người đầu tiên được bà ta ban cho những ân huệ như vậy đâu. Khi nào thích thì bà ta hào phóng lắm lắm, nhưng tôi cũng phải nói rằng bà ta ban ơn một cách rất khôn khéo, khiến cho người đàn ông lấy làm kiêu căng tự phụ nhiều hơn là biết ơn.”

Nói tóm lại, Nightingale tiếp tục nói nhiều nữa về vấn đề này. Anh ta kể cho bạn nghe nhiều chuyện về bà ta, mà anh ta thề rằng toàn là sự thật, làm cho lòng quý mến của Jones đối với bà ta biến sạch, đồng thời lòng biết ơn cũng giảm dần. Quả thực, anh chàng bắt đầu coi tất cả những ân huệ đã nhận được như những món tiền công hơn là những khoản trợ cấp, như vậy chẳng những quý bà ấy bị giảm giá trị mà chính Jones cũng bị giảm giá trị trước mắt mình, anh đâm ra bực mình với cả hai. Đang lúc cáu giận, theo lẽ chuyển hóa tự nhiên, tâm trí anh chàng lại hướng về Sophia. Đức hạnh của cô, sự trong trắng của cô, tình yêu của cô đối với anh, những nỗi đau khổ cô phải chịu đựng vì anh, tất cả những điều ấy choán lấy tâm trí Jones, làm cho mối quan hệ giữa anh và Bellaston phu nhân càng thêm bỉ ổi. Kết quả là mặc dù nếu anh tự động thôi, không giúp việc cho bà ta nữa (bây giờ Jones coi mối tình với bà ta là chuyện làm thuê), thì sẽ mất miếng cơm ăn, anh vẫn cứ quyết định hễ có cách nào kiếm được một lý do xác đáng là từ giã bà ta. Nightingale nghe bạn bày tỏ ý kiến, ngẫm nghĩ một lát rồi nói:

“Tôi có cách rồi, tôi tìm ra được một phương pháp thật chắc chắn. Anh cứ ngỏ lời hỏi bà ta làm vợ, nếu không thành công, cứ đầu tôi mà chặt.”

Jones kêu lên:

“Hỏi làm vợ!”

Nightingale đáp:

“Phải, cứ hỏi làm vợ, bà ta sẽ rũ anh trong nháy mắt. Tôi biết có một anh chàng trẻ tuổi trước kia được bà ta bao, cứ thực bụng tha thiết hỏi bà ta làm vợ, thế là lập tức bị bà ta tống cổ.”

Jones tuyên bố mình chẳng dám bạo gan dùng thủ đoạn này. Anh nói:

“Rất có thể người này cầu hôn thì bà ta không bằng lòng, nhưng người khác thì bà ta lại ưng thuận cũng nên. Thế là bà ta bắt ngay lấy lời tôi, bấy giờ tôi làm ăn ra sao? Thế là tự mình chui đầu vào tròng, và cuộc đời đi đứt!”

Nightingale đáp:

“Không đâu, tôi có thể bày cho anh một mẹo này khiến bất cứ lúc nào anh cũng rút đầu ra khỏi tròng được.”

Jones hỏi:

“Cách gì nào?”

Nightingale đáp:

“Cách này. Anh chàng trẻ tuổi tôi nói lúc nãy là một người bạn nối khố của tôi. Sau việc kia, bà ta chơi cho anh chàng mẩy vố rất cay, làm cho anh chàng tức lắm, tôi chắc anh ta sẵn lòng cho anh xem những bức thư bà ta viết, chẳng khó khăn gì, nhờ đó, anh có thể nhẹ nhàng cắt đứt với bà ta, và thoát khỏi tai họa trước khi cái nút thắt vào. Ấy là nói nếu quả thật bà ta muốn thắt cái nút ấy lại, nhưng tôi chắc chắn là không đâu.”

Jones ngần ngừ một lúc, thấy bạn cam kết như vậy, bèn nhận lời, nhưng anh bảo anh không có gan đối diện với bà ta mà ngỏ lời cầu hôn. Nightingale bèn đọc cho anh chàng viết lá thư sau:

Thưa phu nhân!

Tôi vô cùng ân hận đã bỏ lỡ mất dịp vinh dự được tiếp nhận mệnh lệnh của phu nhân lúc mới gửi tới, vì chẳng may có việc vắng nhà. Bây giờ đành chịu chậm trễ mới bày tỏ được nỗi lòng với phu nhân thành ra càng lấy làm bất hạnh.

Bellaston phu nhân ơi, tôi đã hoảng sợ biết bao nhiêu vì lo cho tiếng tăm của phu nhân bị bêu xấu do những sự ngẫu nhiên oái oăm kia. Chỉ có mỗi một cách này là đảm bảo được tiếng tăm cho phu nhân. Tôi chẳng cần nói là cách nào. Chỉ xin phu nhân cho phép tôi thưa rằng, vì danh dự của phu nhân đối với tôi cũng quý báu như danh dự của chính mình, cho nên tôi chỉ có cao vọng duy nhất là được đem tự do của tôi đặt dưới chân phu nhân. Xin hãy tin lời tôi, tôi xin cam đoan rằng tôi chỉ có thể hoàn toàn sung sướng chừng nào được phu nhân rộng lòng cho phép tôi có quyền trước pháp luật vĩnh viễn gọi phu nhân là người vợ của tôi.

Thưa phu nhânl

Vô cùng tôn kính!

Kẻ đây tớ tối tăm ngoan ngoãn nhất và chịu ơn nhiều nhất.

THOMAS JONES

Quý bà kia lập tức trả lời thế này:

Thưa công tử!

Khi tôi đọc xong lá thư đứng đắn của cậu, thì cứ cái giọng lạnh lùng, công thức ấy, tôi có thể cam kết rằng cái quyền trước pháp luật kia cậu đã có rồi vậy, rằng đã nhiều năm chúng ta ăn ở với nhau như cái con vật quái gở là vợ và chồng. Thế quả thực cậu cho tôi là đồ ngu xuẩn à? Hay là cậu tự cho có khả năng thuyết phục được cho tôi mất trí, để tôi trao toàn bộ gia sản của tôi cho cậu, để mất tiền túi cung ứng cho mọi thứ khoái lạc của cậu. Phải chăng đó là những bằng chứng của tình yêu mà tôi chờ đợi? Phải chăng đó là cách cậu đền đáp lại những… Nhưng tôi cũng chẳng thèm trách cậu làm gì, tôi thấy cậu lễ độ như vậy cũng rất lấy làm khâm phục.

T.b. Tôi mắc bận không đọc lại được, có lẽ tôi đã nói quá điều muốn nói… Tối nay tám giờ, hãy đến với tôi.

Theo lời khuyên của vị cố vấn riêng, Jones trả lời:

Thưa phu nhân!

Không sao bày tỏ được tôi đau lòng đến thế nào khi biết phu nhân nghi ngờ tôi như vậy. Bellaston phu nhân lại có thể ban ơn cho một người đàn ông mà phu nhân tin là có một dụng tâm đê tiện đến thế nào? Hay là phu nhân có thể khinh miệt một tình yêu vô cùng thành thực? Thưa phu nhân, phu nhân cứ tưởng tượng xem nếu trong một lúc thiếu thận trọng, vì mối tình say mê mãnh liệt mà tôi quên không giữ gìn tiếng tăm cho phu nhân, thì liệu tôi có thể vẫn cho phép mình tiếp tục mối giao tình với phu nhân, điều sớm muộn sẽ không thoát khỏi mắt thiên hạ, và một khi bị khám phá, nó sẽ tai hại cho tiếng tăm của phu nhân đến thế nào? Nếu quả phu nhân nghĩ về tôi như vậy, thì tôi đành phải cầu sao cho có một cơ hội nào đột ngột xảy ra để hoàn lại phu nhân những món nợ về tiền nong kia, mà chẳng may tôi đã nhận từ tay phu nhân. Còn như về những món nợ ân tình thuộc loại êm ái hơn, thì tôi vẫn còn giữ bên lòng mãi mãi…

Lá thư kết thúc bằng những lời lẽ đúng như anh đã dùng để chấm dứt lá thư trước.

Quý bà trả lời thế này.

Tôi thấy anh là một tên vô lại. Tôi khinh bỉ anh thậm tệ. Nếu anh đến đây thì tôi sẽ không có nhà.

Jones rất hài lòng thấy mình thoát khỏi cảnh xiềng gông mà tôi e rằng những ai đã từng trải qua đều phải công nhận là nặng nề, song tâm trí anh chàng cũng không được hoàn toàn thư thái. Trong cái mưu kế kia có nhiều sự giả dối quá, khiến cho một con người vốn vẫn khinh ghét tất cả mọi thứ dối trá bất lương không sao lấy làm hài lòng cho được. Thực tình, ví thử không lâm vào hoàn cảnh gay go, bắt buộc phải phạm vào một tội lỗi về danh dự nào đó đối với người đàn bà này hoặc người đàn bà kia, thì anh cũng chẳng chịu đem mưu kế này ra thực hiện. Và chắc chắn bạn đọc cũng sẽ công nhận rằng mọi nguyên tắc đạo đức tốt đẹp cũng như tình yêu đều biện hộ cho Sophia một cách hùng hồn.

Nightingale thấy mưu kế của mình thành công thì lấy làm khoái chí lắm, lại được bạn hết lời cảm tạ và khen ngợi. Anh ta bèn nói:

“Jones thân yêu ơi, chúng ta đã giúp nhau những việc trái ngược hẳn. Anh chịu ơn tôi vì lấy lại được tự do, còn tôi chịu ơn anh vì đã mất tự do. Nhưng nếu anh sung sướng trong trường hợp này cũng như tôi sung sướng trong trường hợp kia, thì tôi cam đoan với anh rằng chúng ta là hai con người hạnh phúc nhất nước Anh đấy.”

Bây giờ, hai cậu công tử được mời xuống nhà dưới dùng bữa trưa. Bà Miller đích thân đảm nhận chân đầu bếp, trổ hết tài nghệ để mừng ngày vu quy của con gái. Bà Miller cho rằng có được ngày vui vẻ này chủ yếu là nhờ tấm tình thân mật của Jones. Lòng bà tràn ngập niềm biết ơn đối với anh, bà cố tìm cách biểu lộ niềm biết ơn ấy ra cái nhìn, lời nói và cử chỉ, ngay cô con gái và kể cả anh con rể mới cũng chẳng được bà quan tâm mấy tí.

Bữa ăn trưa vừa xong thì bà Miller nhận được một lá thư. Vì trong chương này chúng ta đã đọc khá đủ thư rồi cho nên chúng tôi đành tới chương sau sẽ bộc lộ nội dung lá thư ấy.

CHƯƠNG X

Gồm một phần là những sự việc, một phần là những nhận xét về những sự việc ấy.

Lá thư gửi tới vào lúc kết thúc chương trên là của ông Allworthy. Ông viết thư báo cho bà Miller biết ông định lên kinh đô ngay cùng người cháu trai Blifil và tỏ ý muốn bà dành cho chỗ trọ như mọi khi, tức là tầng dưới cho ông và tầng gác hai cho người cháu.

Nhân việc này, vẻ tươi vui lúc nãy rạng rỡ trên khuôn mặt người đàn bà đáng thương, lúc này có phần u ám đi. Quả thật là tin này đã khiến cho bà hơi bối rối. Một mặt, đền đáp lại cuộc hôn nhân không vụ lợi với người con gái bà bằng cách tống cổ anh con rể đi chỗ khác, điều đó bà thấy khó nghe quá, mặt khác bà cũng khó có thể chịu đựng nổi ý nghĩ viện cớ để xin lỗi ông Allworthy vì không có chỗ cho ông trú ngụ, tức là điều ông có quyền được hưởng sau bao ân huệ đã ban cho bà. Vị thượng lưu này ban phát vô vàn những việc tốt lành cho những người khác, lại hành động theo một nguyên tắc hoàn toàn trái ngược với nguyên tắc của đa số những người rộng lượng khác. Trong tất cả mọi trường hợp, ông đều cố tìm cách giấu không cho người đời biết việc thiện mình đã làm, kể cả người được hưởng ân huệ của ông. Bao giờ ông cũng dùng những từ “trả công” hay “cho vay”, chứ không dùng từ “cho”. Ông lại còn nghĩ ra được đủ mọi phương pháp để giảm bớt trong lời nói những ân huệ mình ban ra, trong khi vẫn chồng chất chúng thật nhiều bằng hai bàn tay. Khi ông ấn định một khoản trợ cấp hàng năm là năm mươi đồng bảng cho bà Miller, ông bảo bà rằng ấy là để ông dành lấy tầng nhà dưới mỗi khi có việc lên kinh đô (nhưng ông không định tâm thế đâu), tuy vậy bà có thể cứ đem cho thuê lúc nào cũng được, vì nếu có về ông sẽ báo trước một tháng. Bây giờ ông có việc vội phải về kinh đô đột ngột quá thành thử không thể báo trước. Có lẽ cũng vì vội vàng nên khi viết thư yêu cầu thu xếp chỗ ở, ông quên không ghi thêm câu “nếu hiện đang còn bỏ trống”. Chắc chắn chỉ cần một lý do không đáng quan tâm bằng lý do bà Miller có thể viện ra bây giờ, ông cũng sẵn sàng từ bỏ ý định của mình rồi.

Nhưng có một loại người, như Prior đã nhận xét rất xác đáng, điều khiển cách ăn ở của mình theo một thứ:

Vượt ra ngoài phạm vi những quy tắc đã được ấn định bất di bất dịch

Về thói xấu và đạo đức trong các học đường

Vượt ra ngoài phạm vi của pháp luật.

Đối với những người này, thì biện hộ cho họ được vô can tại tòa án hình sự tối cao không đủ cho họ thỏa mãn, mà họ cũng không bằng lòng nữa, dù rằng lương tâm, tức là vị quan tòa nghiêm khắc nhất đã tha bổng cho họ. Cái gì mà đã thiếu tính chất công bằng, tính chất đáng quý trọng thì không thỏa mãn được tâm hồn tế nhị của họ, và nếu như trong hành động của họ có khi nào thiếu cái dấu ấn kia thì họ ca thán, rên rỉ, bực bội, băn khoăn như một tên sát nhân sợ một bóng ma hay một người đao phủ.

Bà Miller là một trong số những người này. Bà không thể giấu nổi thái độ băn khoăn khi đọc lá thư. Bà vừa cho mọi người rõ nội dung lá thư, và cũng vừa thoáng nói ý tới sự bế tắc của mình, thì Jones, vị thiên thần quý hóa, đã giúp bà thoát ra ngay. Anh nói:

“Thưa bà, về phần tôi thì bất cứ lúc nào, hễ bà cho biết là bà có thể sử dụng ngay chỗ tôi ở. Còn anh Nightingale thì tôi chắc rằng cũng chưa thể sửa soạn được một căn nhà thích hợp cho vợ mình, hẳn cũng ưng thuận trở lại chỗ trọ mới tìm được, mà chắc chị Nightingale cũng sẵn sàng ưng thuận cùng đi.”

Cả hai vợ chồng này cùng đồng tình với lời đề nghị trên.

Bạn đọc cũng dễ dàng tin được rằng bà Miller lại bắt đầu đỏ mặt lên vì biết ơn Jones hơn nữa. Song, có lẽ khó lòng khiến được cho Jones tin rằng trong câu nói vừa rồi, anh gọi con gái bà là chị Nightingale (đó là lần đầu tiên bà được nghe cái tiếng êm ái dễ chịu ấy), điều ấy làm cho người mẹ rất mực yêu thương con này sung sướng và càng thêm quý mến Jones hơn là việc anh xua tan được nỗi lo lắng cho bà.

Mọi người bèn ấn định ngày hôm sau cặp vợ chồng mới cưới sẽ dọn đi. Jones cũng sẽ đến trọ với cùng một nhà với bạn. Bấy giờ mọi người mới thấy tâm trạng thư thái trở lại. Ngày hôm ấy trôi qua trong một bầu không khí cực kì vui vẻ. Riêng một mình Jones tuy vẻ ngoài cũng vui như mọi người, song bên trong thì đau đớn, khổ sở vì chuyện Sophia. Nghe tin Blifil cũng lên kinh đô, nỗi đau đớn ấy càng tăng (anh nhìn thấy rành rành chuyến đi này nhằm mục đích gì). Bực mình hơn nữa là chị Honour hứa dò hỏi giúp về Sophia và đến tối hôm sau sẽ báo cho anh rõ thì cũng lại sai hẹn.

Jones và người yêu đã ở trong hoàn cảnh như thế rồi thì cũng khó lòng có cơ sở để hy vọng nhận được tin tức gì tốt, ấy thế mà anh vẫn cứ sốt ruột mong gặp chị Honour, dường như anh chàng ngóng đợi chị đem lại một lá thư của Sophia với một lời hẹn hò trong đó, và cứ lấy làm áy náy mãi. Chẳng rõ thái độ sốt ruột kia có bắt nguồn từ sự yếu đuối của tâm hồn con người ta khiến cho họ cứ muốn biết điều tệ hại nhất, và vì thế mà nỗi ngờ vực trở thành sự đau đớn không thể chịu nổi, hay là anh vẫn còn ấp ủ niềm hy vọng kín đáo nào đó, tôi không dám nói cả quyết. Những ai đã từng yêu hẳn biết rằng nó chưa hẳn là niềm hy vọng cuối cùng. Bởi vì trong số những sức mạnh mà tình cảm mãnh liệt kia tác động vào tâm hồn chúng ta, thì cái sức mạnh kỳ diệu nhất là khả năng duy trì hy vọng ngay giữa lúc tuyệt vọng. Sức mạnh ấy coi thường tất cả những khó khăn, những bấp bênh và cả những điều không thể thực hiện đến mức có thể đem điều Addison nói về Caesar áp dụng cho những ai đã yêu đến cuồng nhiệt:

Núi Alps và núi Pyrenaeans sụp đổ trước mặt họ!

Cùng một tình cảm say mê ấy đôi khi biến quả đồi thành trái núi, và giữa lúc còn hy vọng được lại tạo ra sự tuyệt vọng, điều đó cũng đúng không kém. Song ở những kẻ thể chất mạnh mẽ, những cơn kịch bệnh tuyệt vọng ấy không kéo dài. Hiện Jones đang trong tâm trạng thế nào, vì không có thông tin đích xác nên chúng tôi xin để bạn đọc phỏng đoán. Duy có điều này chắc chắn, anh đã chờ đợi đến hai tiếng đồng hồ, tới khi không sao giấu nổi được thái độ bực bội nữa thì anh lui về phòng riêng, đang khi lo lắng tưởng đến phát điên lên được thì Jones nhận được lá thư sau đây của chị Honour, mà chúng tôi xin trình bày verbatim et literatim cùng bạn đọc:

Thưa cậu!

Lẽ ra tôi tới tìm cậu như đã hứa, nhưng chủ tôi không cho phép. Cậu cũng thừa rõ rằng người ta ai cũng phải nghĩ đến bản thân trước đã, và một câu chuyện khác tương tự thế này có thể không bao giờ xảy ra nữa, thành thử, nếu không có chuyện phu nhân yêu cầu tôi giúp việc, tuy tôi không xin, thì kể ra tôi cũng đáng trách thật đấy. Dứt khoát phu nhân là một vị mệnh phụ quý hóa nhất đời, và kẻ nào nói trái lại nhất định là có tâm địa xấu xa. Nếu trước đây tôi có nói câu gì đại khái như thế thì cũng là vì dốt nát, và tôi lấy làm ân hận lắm lắm. Tôi biết công tử là một vị thượng lưu biết trọng danh dự và trung thực. Nếu tôi đã có nói điều gì như vậy thì cậu cũng chả nên nhắc lại làm gì để làm hại một đứa đầy tớ đáng thương xưa nay vẫn vô cùng kính trọng cậu. Đã hẳn là người ta ai cũng nên biết giữ gìn lời nói, vì nào biết sau này sẽ xảy ra việc gì. Giá hôm qua có ai bảo rằng tôi sẽ được sung sướng như hôm nay thì tôi chả dám tin, vì tôi chả bao giờ dám mơ tưởng đến một chuyện như vậy, mà tôi cũng không bao giờ muốn cầu cạnh ai. Nhưng mà nếu phu nhân lại tự động cho tôi việc làm tuy tôi không xin thì ngay cả chị Etoff cũng như mọi người khác, không ai trách tôi được vì đã nhận lấy cái của bỗng nhiên rơi vào tay mình ấy. Tôi xin cậu chớ nhắc đến những điều tôi đã nói, vì tôi cầu ước cho công tử gặp mọi điều may mắn trên đời, và tôi tin rằng cuối cùng thế nào cậu cũng lấy được tiểu thư Sophia. Về phần tôi thì cậu cũng rõ tôi không giúp được gì cho cậu về việc ấy nữa, mà cũng không giúp một người nào khác. Tôi xin công tử chớ nói tới những chuyện đã qua và cũng tin rằng tôi là:

Kẻ đầy tớ tăm tối và trung thành đến chết của cậu!

Honour Blackmore

Jones đưa ra nhiều phỏng đoán khác nhau về hành động này của Bellaston phu nhân. Thực ra, bà ta chỉ nhằm một mục đích nhốt chặt trong nhà mình cái bình chứa điều bí mật mà bà ta, muốn rằng nó không nên lan rộng hơn nữa. Đặc biệt bà ta không muốn điều bí mật ấy đến tai Sophia. Tuy cô thiếu nữ này có lẽ là người duy nhất không bao giờ muốn nhắc đến chuyện ấy lần thứ hai, nhưng bà ta vốn không thể tin được, bởi vì bà ta thù ghét Sophia đến cực độ cho nên bà ta tưởng rằng Sophia cũng thù ghét bà ta như vậy, thực ra thứ tình cảm mãnh liệt ấy chưa bao giờ xâm nhập được vào tấm lòng dịu dàng của nhân vật này.

Đang khi Jones tưởng tượng ra hàng trăm ngàn mưu thần chước quỷ được cho là nguyên nhân dẫn tới việc thu dụng chị Honour để mà khiếp sợ, thì số mệnh, cho đến bây giờ, hình như vẫn là kẻ thù chống lại cuộc hôn nhân giữa anh chàng và Sophia, lại thử dùng một biện pháp mới để mang đến một kết thúc chính thức, bằng cách bày ra một sự cám dỗ trên đường Jones đi. Trong hoàn cảnh tuyệt vọng hiện tại, xem ra anh chàng khó lòng đủ sức cưỡng lại nổi.

CHƯƠNG XI

Gồm một vấn đề lạ lùng không phải là mới mẻ.

Có một phụ nữ tên là Hunt, vẫn thường gặp mặt Jones tại chỗ anh trọ, vì người này đi lại thân mật với đám phụ nữ ở đây và là một người bạn rất thân của bà Miller. Tuổi cô ta khoảng ba mươi, vì cô ta nói là mình hai mươi sáu tuổi. Nom mặt mũi, vẻ người cũng khá lắm, tuy hơi có khuynh hướng phì nộn. Từ hồi còn ít tuổi, cô ta bị gả cho một lão nhà buôn người Thổ Nhĩ Kỳ đã già, lão này gây dựng được một cơ nghiệp lớn bèn bỏ nghề buôn. Cô ta sống với lão không có gì đáng chê trách, song cũng không phải là không đau khổ, suốt khoảng mười hai năm trời trong một tình trạng quên mình đáng kể. Đức hạnh của cô ta, được đền bù bằng cái chết của lão, thế là cô ta trở thành giàu có. Năm đầu tiên của cuộc đời góa bụa vừa mới chấm dứt. Trong thời gian ấy, cô ta sống rất kín đáo, chỉ tiếp một vài người bạn thật thân, và chỉ dùng thì giờ vào việc kính Chúa và đọc tiểu thuyết là thú vui cô ta hết sức say mê. Vốn tạng người mạnh khỏe, thể chất nồng nhiệt, lại rất mộ tín, thế nào cô ta cũng phải đi bước nữa mới xong. Thế là cô ta quyết định thỏa mãn cho bản thân với ông chồng thứ hai, cũng như cô ta đã giải trí cho bè bạn khi lấy ông chồng thứ nhất. Cô ta gửi lá thư sau cho Jones:

Thưa ngài!

Ngay từ buổi đầu gặp ngài, chắc nhìn mắt em, ngài cũng rõ đối với ngài em chẳng phải vô tình, nhưng bàn tay em, cái miệng em chẳng bao giờ dám thú nhận điều đó đâu, nếu như mấy người đàn bà tại chỗ ngài ở trọ không cho em rõ về tính nết ngài, lại kể cho em nghe bao nhiêu thí dụ về lòng tốt và đạo đức của ngài, chứng tỏ chẳng những ngài là một người dễ thương nhất đời, mà còn là một người đáng quý nhất đời nữa. Em còn được hân hạnh nghe họ kể lại rằng vẻ người em, sự hiểu biết cũng như tính tình em, đối với ngài cũng không đáng chê trách lắm. Em có một cơ nghiệp đủ cho cả hai ta sống hạnh phúc, nhưng không đủ làm cho em sung sướng nếu không có ngài. Em biết tự mình đường đột thế này thì sẽ bị thiên hạ chê cười, nhưng em đã yêu ngài thì có sợ gì thiên hạ nữa, không thế thì em đã chả xứng đáng với ngài. Em chỉ vấp phải một nỗi khó khăn này: có người cho em biết rằng ngài đang vướng vào chuyên yêu đương với một người đàn bà quý phái. Nếu ngài thấy đáng hy sinh mối tình ấy đi để chiếm được em, thì em là của ngài, nếu không thì xin ngài hãy quên sự yếu đuối của em, và mong rằng câu chuyện này mãi mãi là một điều bí mật giữa ngài và…

Arabella Hunt

Đọc lá thư trên, Jones thấy hết sức bối rối. Bấy giờ túi tiền của anh chàng đã cạn, vì cái nguồn cung cấp cho anh chàng từ trước đến nay bị cắt đứt rồi. Số tiền được Bellaston phu nhân trợ cấp, nay chỉ còn lại không quá năm guinea, mà mới sáng hôm ấy, anh đã bị một bác chủ nợ đến thúc, đòi một món tiền gấp hai lần thế. Người yêu của anh đang bị ông bố giam giữ, xem chừng anh cũng khó lòng có hy vọng đưa cô thoát ra lần nữa. Để cho người yêu cưu mang, sống dựa vào cái tài sản nhỏ bé mà cô có không lệ thuộc vào ông bố, như vậy tính kiêu hãnh và tình yêu của anh không sao dung được. Cơ nghiệp của người đàn bà này là quá đủ cho anh, và anh cũng không thể chê trách cô ta về mặt nào hết. Trái lại, anh thấy người đàn bà ấy đáng yêu như bất cứ một người đàn bà nào khác, ngoài Sophia ra. Nhưng mà từ bỏ Sophia, lấy người khác, điều ấy không thể được, anh không thể vì lý do gì mà nghĩ đến việc ấy. Song cớ sao anh lại không lấy người khác, một khi đã rõ ràng là không thể chiếm được Sophia. Như vậy mà lại tốt cho cô cũng nên, còn hơn là cứ để cô tiếp tục ấp ôm mãi mối tình tuyệt vọng. Vì tình bạn đối với cô, anh có nên hành động như thế không? Có những lúc ý nghĩ ấy thắng trong đầu, và anh quyết định thôi, không chung thủy với cô nữa, vì trọng danh dự. Nhưng thái độ tế nhị ấy không đủ sức đương đầu được lâu với tiếng nói tự nhiên cứ vang lên trong trái tim anh rằng một tình bạn như vậy là bội phản lại tình yêu. Cuối cùng, anh gọi lấy bút, mực, giấy và viết lá thư sau gửi cho Arabella Hunt.

Thưa bà!

Để đền đáp lại ân huệ bà đã ban cho tôi thì hy sinh bất cứ mối tình ong bướm nào để chiếm được trái tim của bà cũng còn chưa xứng. Chắc chắn tôi sẽ làm thế, tuy rằng hiện nay tôi không hề vướng mắc vào một chuyện yêu đương nào thuộc loại ấy. Nhưng tôi sẽ không xứng đáng là con người trung thực như bà nghĩ, nếu tôi không nói để bà rõ là tôi đã trao tâm hồn cho một người khác rồi, một người thiếu nữ đức hạnh, mà không bao giờ tôi có thể rời bỏ được, tuy rằng rất có thể không bao giờ tôi chiếm được nàng. Vì Chúa, tôi chẳng dám đáp lại lòng tốt của bà bằng một hành động xúc phạm tới bà, tức là đã không thể trao trái tim cho bà mà lại lấy bà làm vợ. Không, thà tôi chịu chết đói, chứ không dám phạm tội ấy. Ngay dù người yêu của tôi có bị ép buộc lấy kẻ khác đi nữa, nếu hình ảnh nàng chưa hoàn toàn bị xóa mờ hẳn trong trái tim tôi thì tôi cũng chưa thể lấy bà được. Xin bà cứ yên trí rằng điều bí mật của bà còn được giữ kín trong trái tim tôi hơn cả trong trái tim bà nữa.

Kẻ đầy tớ chịu ơn và tối tăm của bà!

T. Jones

Nhân vật chính của chúng ta viết xong lá thư gửi đi rồi, bèn lại bàn viết, lấy cái bao ủ tay của cô Western ra mà hôn mãi, đoạn nhảy cẫng lên mấy vòng quanh gian phòng, tâm trí thoải mái hơn cả một người Ireland vớ được một gia sản năm vạn đồng bảng.

CHƯƠNG XII

Partridge khám phá ra một chuyện.

Jones đang say sưa vì sự trong sạch của mình thì Partridge nhảy cỡn lên mà chạy vào trong phòng. Bác vẫn có thói quen như vậy, mỗi khi bác mang được, hoặc tưởng là mang được những tin tức tốt lành đến. Sáng hôm ấy, bác được cậu chủ sai đi cố tìm cách dò hỏi bọn đầy tớ của Bellaston phu nhân, hoặc tìm biện pháp nào khác, dò xem Sophia đã bị đuổi đi nơi khác chưa. Bây giờ bác quay về vẻ mặt tươi tỉnh, báo với cậu chủ rằng mình đã tìm ra được con chim xanh bị bắt mất. Bác nói:

“Cậu ạ, tôi đã gặp Black George, lão coi rừng ấy mà, lão ở trong số những gia nhân được ngài điền chủ mang theo lên kinh đô. Đã bao nhiêu năm tôi không gặp lão, nhưng tôi cũng nhận ra ngay. Mà cậu phải biết, lão bây giờ đặc biệt lắm, nói cho đúng hơn là bộ râu của lão đặc biệt lắm, chưa thấy ai có bộ râu rậm mà đen được như thế. Thế mà mãi lão George mới nhận ra mặt tôi đấy.”

Jones hỏi:

“Được, nhưng tin tức của bác tốt lành ra sao? Bác biết gì về Sophia của tôi nào?”

Partridge đáp:

“Cậu sẽ biết ngay bây giờ đây. Tôi sẽ kể đến chỗ ấy thật nhanh. Cậu nóng ruột quá thế, trước khi dùng mệnh lệnh cách, phải biết dùng nguyên nhân đã chứ. Như tôi đã nói, mãi lão mới nhận ra mặt tôi..

Jones kêu lên:

“Mặc xác cái mặt bác, Sophia của tôi ra sao?”

Partridge đáp:

“Thưa cậu, tôi không biết gì thêm về tiểu thư Sophia ngoài điều tôi sắp nói với cậu đây. Giá cậu không ngắt lời tôi thì tôi đã nói hết với cậu rồi, nhưng nếu cậu cứ gườm gườm nhìn tôi thế thì tôi đến hoảng lên mà quên tiệt, hoặc nói cho đúng hơn là quên sạch. Kể từ khi chúng ta rời Upton, chưa bao giờ tôi thấy cậu tức giận như bây giờ, dù tôi có sống đến một nghìn năm nữa, tôi cũng không sao quên được.”

Jones nói:

“Thôi được, bác muốn nói gì thì nói đi vậy, bác đã quyết tâm làm cho tôi phát điên lên rồi đấy.”

Partridge đáp:

“Đời nào có thế, tôi đã khổ sở vì thế nhiều rồi, tôi đã bảo là tôi còn sống ngày nào thì tôi còn nhớ suốt đời mà.”

Jones kêu lên:

“Được, thế còn Black George?”

“Vâng, thưa cậu, đúng như tôi nói, mãi lão mới nhận ra được mặt tôi, vì quả thật kể từ ngày xa lão, tôi thay đổi nhiều quá. Non sum qualis eram. Đời tôi đã gặp lắm điều phiền muộn, mà không gì làm cho con người ta già đi bằng lo phiền. Tôi nghe nói chỉ một đêm người ta có thể bạc tóc đi vì nghĩ ngợi. Tuy nhiên, cuối cùng thì lão cũng nhận ra tôi, thực có thế, vì cả hai chúng tôi cùng tuổi nhau, trước kia lại cùng học một trường mồ côi với nhau. George học dốt như bò, nhưng điều đó không can hệ gì, trên đời này không phải ai ai cũng làm nên theo mức kiến thức của họ. Chắc chắn tôi có lý do để nói như vậy, nhưng mà hàng nghìn năm nữa rồi cũng vẫn thế thôi. Phải, thưa cậu, tôi đang nói gì nhỉ? À… phải, chúng tôi vừa nhận ra nhau, bắt tay nhau mãi, bèn đưa nhau vào quán rượu làm một cốc. May làm sao, lại vớ được thứ rượu ngon tuyệt, từ hồi đến kinh đô chưa gặp bao giờ. Bây giờ tôi mới nói vào việc đây, cậu ạ. Tôi vừa nhắc đến tên cậu và bảo với lão rằng tôi cùng lên kinh đô với cậu, và từ ngày ấy vẫn sống với nhau, thế là lão gọi lấy một tô rượu khác, thề độc rằng phải chúc sức khỏe của cậu mới được. Mà quả thực lão chúc sức khỏe của cậu một cách nhiệt tình quá, làm cho tôi lấy làm sung sướng thay vì thấy trên đời này chưa hết người biết hàm ơn. Hai đứa nốc cạn tô rượu rồi, tôi mới nói rằng đến lượt tô rượu của tôi, thế là chúng tôi lại uống thêm một tô rượu khác để chúc sức khỏe của cậu, rồi tôi vội vàng về nhà để kể cho cậu biết tin tức.”

Jones kêu lên:

“Tin tức gì? Bác không hề nhắc đến một tiếng nào về Sophia của tôi.”

“Lạy Chúa, giá tôi quên được điều ấy thì hay quá. Quả thật chúng tôi nhắc đến tiểu thư Sophia rất nhiều. Lão George kể với tôi hết, là cậu Blifil lên kinh đô để cưới cô ấy làm vợ. Lão bảo thế này: “Cậu ta hối hả thế là phải, nếu không thì chưa kịp đến, đã có người khác cuỗm mất cô ấy rồi.” Tôi mới bảo: “Quả thật, bác Seagrim ạ, nếu không, có người nào khác lấy mất cô ấy thì kể cũng đáng buồn, vì cậu tôi yêu cô ấy hơn hết thảy mọi người đàn bà khác trên đời. Tôi muốn cả bác và cô ấy biết cho rằng chẳng phải là cậu tôi đeo đuổi cái cơ nghiệp của cô ấy đâu. Tôi có thể cam đoan với bác rằng, về chuyện này, thì có một bà phu nhân khác, một bà thật sang trọng và giàu có, mê một người nào đó quá đến nỗi cứ mò đến với người ta suốt ngày suốt đêm.”

Nghe đến đây Jones cáu với Partridge quá vì đã phản bội chủ, nhưng cái nhà bác tội nghiệp kia trả lời rằng mình có nói đích danh ai đâu:

“Vả lại thưa cậu, tôi có thể cam đoan với cậu rằng George thực là bạn của cậu, nhiều lần lão rủa ma bắt cậu Blifil đi cho rảnh. Lão lại bảo sẵn sàng làm bất cứ việc gì để giúp cậu! Tôi không tin rằng trên đời này, ngoài tôi ra, cậu còn có người bạn nào tốt được bằng lão George cơ đấy. Cũng chẳng có ai sẵn lòng giúp cậu như lão đâu.”

Jones hơi nguôi giận đáp:

“Được, bác bảo rằng lão ta có ở cùng một nhà với Sophia? Tôi cũng tin lão có ý muốn là bạn của tôi đấy.”

Partridge đáp:

“Ở cùng một nhà ư? Thưa cậu, lão là một gia nhân trong nhà đấy ạ, ăn mặc bảnh bao lắm, cậu biết hộ cho như vậy. Nếu không có bộ râu đen thì khó lòng cậu nhận ra lão.”

Jones nói:

“Vậy thì ít nhất lão cũng có thể giúp tôi một việc, chắc chắn lão có thể đưa hộ một lá thư cho Sophia.”

Partridge kêu lên:

“Cậu đã nói trúng tủ rồi đó ad unguem. Sao tôi lại không nghĩ ra nhỉ? Tôi cam đoan với cậu, hễ bảo lão một tiếng là lão làm ngay.”

Jones nói:

“Thế thì được, bây giờ bác để tôi ngồi một mình, tôi sẽ viết một lá thư, sáng mai bác đưa cho lão, tôi chắc bác biết lão ở đâu rồi chứ?”

“Thưa cậu, vâng, chắc chắn tôi sẽ lại tìm thấy lão, không ngại. Rượu ngon lắm, lão chẳng đi chỗ khác lâu được đâu. Tôi tin rằng còn ở kinh đô ngày nào là lão phải đến đấy ngày ấy.”

Jones kêu lên:

“Vậy là bác không biết Sophia của tôi ở chỗ nào hả?”

Partridge đáp:

“Có chứ, thưa cậu tôi biết.”

Jones hỏi:

“Thế ở phố nào?”

Partridge đáp:

“Phố à, thưa cậu, ngay cạnh đây thôi, chỉ cách độ một hai phố là cùng. Tôi không biết đích xác tên phố gì, vì lão không nói với tôi. Chắc cậu cũng rõ là nếu tôi hỏi, lão lại đâm ra nghi ngờ mất. Không, cậu ạ, cứ để một mình tôi lo liệu. Chuyện ấy thì tôi không ngớ ngẩn đâu, cậu cứ yên trí.”

Jones nói:

“Bác mưu trí quá lắm đấy, tuy vậy, tôi cũng cứ viết thư cho nàng tiên của tôi, vì tôi tin rằng bác đủ mưu trí để ngày mai tìm thấy lão tại quán rượu.”

Jones cho bác Partridge sáng suốt kia ra ngoài rồi ngồi xuống bàn viết. Ta để mặc anh chàng một lúc, và đến đây, chúng tôi chấm dứt quyển Mười lăm.

QUYỂN MƯỜI SÁU

GỒM KHOẢNG THỜI GIAN NĂM NGÀY

CHƯƠNG I

Viết những lời mở đầu.

Tôi nghe có một nhà viết kịch thường nói ông ta thích viết vở kịch hơn là viết màn giáo đầu. Tôi nghĩ, tương tự như thế, tôi có thể viết hẳn một phần trong bộ truyện này còn dễ dàng hơn là viết một chương giáo đầu cho mỗi phần.

Nói của đáng tội, tôi tin rằng cái ông tác giả đầu tiên nào đó đã đặt ra phương pháp mở đầu vở kịch của ông ta bằng một đoạn văn gọi là giáo đầu, hẳn đã bị nghe chửi khá nhiều. Thoạt đầu thì đoạn văn ấy còn là một bộ phận của chính vở kịch. Ít năm gần đây, thường thường nó rất ít dính dáng đến vở kịch được nó mở đầu, thành thử đoạn giáo đầu của vở kịch này rất có thể dùng cho bất cứ một vở kịch nào khác. Những đoạn giáo đầu trong khoảng thời gian gần đây hơn hình như đều viết theo ba đề tài giống nhau, tức là một lời đả kích khiếu thưởng thức của dân kinh thành, một lời lên án tất cả các tác giả hiện đại và một lời tán dương buổi công diễn sắp sửa ra mắt công chúng. Ý kiến trong tất cả những bài ấy chẳng khác nhau mấy tí mà cũng chẳng thể nào khác nhau được. Quả thật, tôi vẫn thường ngạc nhiên trước khả năng sáng tạo của các tác giả đã có thể tìm ra được những câu văn khác nhau đến thế để phát biểu cùng một nội dung.

Cũng tương tự như vậy, tôi e rằng một nhà viết tiểu thuyết nào đó trong tương lai (nếu có vị nào ban cho tôi cái vinh dự bắt chước cách viết của tôi), sau khi đã gãi đầu chán chê rồi, mới ra ơn mà nhớ tới tôi là người đầu tiên đã dựng lên những chương giáo đầu này. Đa số những chương ấy cũng giống như những đoạn khai từ kiểu mới, có thể đem đặt lên đầu bất cứ một quyển nào trong truyện cũng đều thích hợp như nhau hoặc có thể giáo đầu cho bất cứ cuốn truyện nào khác cũng được cả.

Nhưng dù cho các tác giả có bực mình vì hai sự phát minh ấy* đến đâu chăng nữa thì người đọc vẫn thấy sự phát minh này* cũng như từ lâu khán giả vẫn thấy sự phát minh kia* là có lợi.

Thứ nhất là, ai cũng thừa rõ rằng màn kịch khai từ tạo cho nhà phê bình một dịp để thử thách khả năng huýt còi của mình và khả năng la ó thỏa thích. Tôi đã biết những thứ nhạc cụ ấy được chuẩn bị rất tốt, ngay lúc thoạt mở màn cũng đã có thể hợp xướng với nhau được rồi.

Cũng có thể rút ra những lợi ích tương tự từ những chương giáo đầu này, trong đó thường thường nhà phê bình chắc chắn vớ được một cái gì đó có thể dùng làm hòn đá mài sắc tinh thần cao quý của ông ta, khiến cho ông ta có thể lao vào phê phán chính cuốn truyện với thái độ háu đói hơn nữa. Và ở đây con mắt thấu triệt của ông ta nhất định không coi là cần thiết cái việc quan sát xem những chương giáo đầu ấy đã được tính toán một cách có nghệ thuật như thế nào để đạt mục đích tối hảo kia, bởi vì trong những chương sách ấy chúng tôi thường vẫn quan tâm điểm xuyết đây đó một chút “chanh chua” nhằm mài sắc và kích thích cái tinh thần phê phán nói trên.

Độc giả cũng như người khán giả lười biếng cũng lại tìm thấy ở cả hai sự phát minh trên nhiều lợi ích lớn. Họ không bắt buộc phải xem màn giáo đầu cũng như đọc chương giáo đầu, còn như cuốn truyện cũng như vở kịch đã kéo dài ra theo kiểu ấy, thì nhờ vở kịch họ lại được phép ngồi rốn thêm mười lăm phút tại bữa ăn, cũng như nhờ cuốn truyện họ lại có cái lợi là bắt đầu đọc ngay vào trang bốn hay trang năm chứ không phải đọc từ trang một. Đó là một vấn đề không phải là không quan trọng đối với những người đọc sách chỉ cốt nhằm mục đích nói rằng mình đã đọc sách, tức là một động cơ của việc đọc sách còn phổ biến hơn là chúng ta vẫn tưởng. Với động cơ ấy, chẳng những người ta lật giở những cuốn sách luật, những cuốn sách hay, mà cả những trang sách của Homer và Virgil, của Swift và Cervantes nữa.

Hai sự phát minh trên còn đưa tới nhiều cái lợi khác, nhưng đa số những cái lợi ấy đã hiển nhiên, chúng tôi sẽ không dừng lại để liệt kê ra làm gì, đặc biệt là chúng tôi thấy giá trị chủ yếu của cả màn kịch khai từ chương giáo đầu là chúng ngắn gọn.

CHƯƠNG II

Nhà điền chủ gặp một việc ngẫu nhiên tức cười và tình cảnh khốn khổ của Sophia.

Bây giờ thì chúng tôi phải đưa bạn đọc về chỗ trọ của ông Western tại khu Piccadilly, nơi người chủ quán đã mách ông về nhà trọ Hercules Pillars ở công viên Hyde. Thoạt đến kinh đô, tại quán trọ ông gặp đầu tiên, vừa nghe nói đến chỗ trọ kia, ông bèn đến thuê luôn ở đó.

Sophia vừa rời cỗ xe ngựa thuê đưa cô từ nhà Bellaston phu nhân đến đây, đã yêu cầu được lui vào căn phòng dành riêng cho cô. Ông bố sẵn sàng ưng thuận ngay, lại đích thân dẫn cô về căn phòng ấy nữa. Giữa hai cha con diễn ra một cuộc đối thoại ngắn không quan trọng mà cũng chẳng lý thú gì nên không cần kể lại chi tiết. Ông khăng khăng ép cô phải ưng thuận lấy Blifil. Ông cho Sophia biết rằng chỉ còn vài hôm nữa là Blifil sẽ đến kinh đô. Đã không ưng chịu thì chớ, cô lại từ chối một cách còn dứt khoát hơn cả từ trước đến giờ. Ông bố thấy vậy tức điên người. Ông thề độc rằng sẽ bắt cô lấy anh ta bằng được, dù ưng thuận hay không cũng mặc, đoạn ông vừa mắng chửi con gái tàn tệ vừa bỏ ra ngoài, khóa chặt cửa lại, đút chìa khóa vào túi.

Sophia bị nhốt trong phòng, trơ trọi như một tù nhân, chỉ bè bạn với ngọn lửa lò sưởi và cây nến. Trong lúc ấy nhà điền chủ ngồi vào bàn thưởng thức một chai rượu vang cùng ông mục sư và ông chủ quán Hercules Pillars, tức là người mà theo lời nhà điền chủ, đóng được vai trò tay rượu thứ ba tuyệt hảo, lại có thể mách cho họ biết tin tức của kinh đô cũng như về công việc làm ăn. Ông chủ quán bảo rằng ông ta biết nhiều chuyện lắm, bởi vì nhiều vị khách sang trọng vẫn gửi ngựa tới nhà ông. Buổi tối hôm ấy và phần lớn ngày hôm sau nữa, nhà điền chủ chia vui cùng hai vị khách thú vị kia. Trong khoảng thời gian ấy không xảy ra việc gì đáng được chiếm một chỗ trong tập truyện này. Trong khi ấy Sophia ngồi một mình. Ông bố thề độc rằng nếu cô không chịu lấy Blifil làm chồng thì ông không để cho sống mà bước chân ra khỏi phòng, mà ông cũng không đời nào chịu mở khóa cửa phòng trừ những lúc đem cơm vào, mà những lúc ấy thì ông đích thân đi kèm.

Buổi sáng hôm thứ ba, kể từ ngày ông tới kinh đô, ông đang ngồi điểm tâm với ông mục sư bằng một tô rượu thì được tin báo có một vị thượng lưu đợi dưới nhà muốn ra mắt.

Nhà điền chủ nói:

“Một vị thượng lưu! Hắn là thằng quái nào đây nhỉ? Này, nhà thông thái xuống nhà xem hắn là ai hộ tí. Cậu Blifil chưa thể tới kinh đô được đâu… Xuống hộ xem hắn có việc gì.”

Nhà thông thái quay lên báo tin rằng đó là người ăn bận sang trọng lắm và cứ nhìn cái lon trên mũ thì đoán được ông ta là một sĩ quan trong quân đội, rằng ông ta nói có một việc riêng chỉ có thể nói với chính ông Western mà thôi.

Nhà điền chủ kêu lên:

“Một sĩ quan! Mấy thằng cha này có việc quái gì dính dáng đến mình nhỉ? Nếu hắn cần một cái lệnh trưng tập xe chở đồ thì ở đây tôi không phải là quan tòa, tôi cũng không thể cấp lệnh cho được… Nếu hắn cần nói chuyện với tôi thì cho hắn lên đây xem nào.”

Một người đàn ông rất lịch sự bước vào phòng. Sau vài lời chúc tụng ông ta ngỏ ý muốn nói chuyện một mình với nhà điền chủ, đoạn bắt đầu thế này:

“Thưa ngài, tôi đến hầu ngài theo lệnh của huân tước Fellamar, song với một dụng ý khác hẳn điều ngài chờ đợi sau câu chuyện xảy ra đêm hôm nọ.”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Huân tước gì? Tôi chưa hề nghe tên hắn.”

Vị thượng lưu kia đáp:

“Huân tước muốn quy tất cả mọi sự là do tác dụng của rượu mạnh, và chỉ một lời công nhận hết sức qua loa đại khái như thế là mọi chuyện ổn thỏa hết. Huân tước vốn rất mực yêu quý tiểu thư nhà ta, cho nên đối với ngài không đời nào lại muốn để tâm vì một sự xúc phạm. Cũng là may mắn cho cả hai người, huân tước đã từng chứng tỏ cho thiên hạ rõ lòng can đảm của ngài, nên có thể bỏ qua một câu chuyện thuộc loại này mà không lo bị ai bôi nhọ danh dự. Bởi thế, huân tước chỉ muốn có một điều là, trước mặt tôi, ngài công nhận hộ một lời, chỉ một câu hết sức qua loa cũng đủ, và huân tước có ý định chiều nay sẽ tới chào ngài, để mong được ngài cho phép tới thăm tiểu thư với tư cách là người yêu.”

Nhà điền chủ đáp:

“Thưa ngài, ngài nói gì tôi không hiểu lắm, song cứ lời ngài nói về con gái tôi, thì tôi đồ chừng đó là cái ông huân tước mà em họ tôi là Bellaston phu nhân đã nhắc tới, và có nói đại khái về chuyện ông ta theo đuổi con gái tôi. Nếu đúng như vậy thì ngài có thể giúp tôi về thưa với huân tước rằng con gái tôi đã có nơi rồi.”

Ông kia đáp:

“Thưa ngài, có lẽ ngài chưa thấy hết được lời cầu hôn này quan trọng đến thế nào. Tôi tin rằng không ai lại từ chối một nhân vật có vẻ người, tước vị và tài sản như thế.”

Nhà điền chủ nói:

“Này ngài, để tôi nói toạc ra cho ngài rõ: Con gái tôi đã có người hỏi rồi. Nhưng nếu chưa có ai hỏi thì tôi cũng chẳng đời nào gả nó cho một huân tước. Tôi thù ghét tất cả mọi thứ huân tước. Họ là một bọn nịnh thần, những kẻ thuộc dòng dõi Hanover, tôi không muốn dính dáng gì đến bọn họ.”

Vị kia nói:

“Được, nếu ngài đã quyết định như thế, thì tôi chỉ xin báo tin ngài rõ rằng huân tước chúng tôi mong được hân hạnh tiếp ngài sáng nay tại công viên Hyde.”

Nhà điền chủ đáp:

“Ngài có thể thưa với huân tước rằng tôi bận không thể tới được, ở nhà tôi cũng có khối việc phải lo rồi, không rỗi đâu mà đi ra bên ngoài.”

Người kia nói:

“Thưa ngài, tôi chắc ngài là một vị thượng lưu, chẳng đời nào lại để tôi chuyển hộ một câu nói như vậy. Hẳn ngài cũng không muốn để cho người ta đồn về ngài rằng sau khi đã xúc phạm một nhà quý tộc cao quý, ngài từ chối không để cho vị kia rửa nhục. Vì mối tình quý trọng đối với tiểu thư nhà ta, huân tước cũng muốn thu xếp câu chuyện theo cách khác cơ đấy, nhưng danh dự của huân tước không cho phép ngài bỏ qua một sự lăng nhục đến mức ấy mà hẳn huân tước cũng cảm thấy là chính ngài gây ra, trừ phi huân tước được gọi ngài là nhạc phụ.”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Tôi gây ra! Nói láo, tôi không gây ra cái cóc gì hết.”

Nghe nói, người kia vặc lại một câu cộc lốc, đồng thời tát ngay ông Western mấy cái, thế là vị điền chủ quý hóa nhảy cẫng lên khắp phòng, ra sức mà la hét om sòm dường như muốn tập trung một số khán giả đông hơn để chứng kiến cho sự nhanh nhẹn của ông ta.

Ông mục sư bỏ dở tô rượu, rút ra chỗ khác gần đấy, bèn lập tức đáp lại những tiếng la hét của vị điền chủ:

“Lạy Chúa, có chuyện gì vậy?”

Nhà điền chủ đáp:

“Chuyện gì à? Cái thằng kẻ cướp này nó muốn giết tôi để lấy của đây này… Nó cầm cái gậy kia mà xông vào đánh tôi, mà nào tôi có gây sự gì với nó cho cam.”

Viên đại úy nói:

“Thế nào, ngài chẳng bảo rằng tôi nói láo là gì?”

Vị điền chủ đáp:

“Không, tôi tin mình đã nói “Bảo rằng tôi đã xúc phạm huân tước là nói láo” chứ tôi có bao giờ bảo rằng anh nói láo đâu… Tôi hiểu rõ hơn anh, và lẽ ra tự anh cũng phải hiểu rõ hơn là xông vào đánh một người tay không. Tôi mà có gậy trong tay thì đố anh dám đánh tôi đấy. Tôi thì quai cho anh vỡ hàm. Cứ xuống dưới sân ngay bây giờ đi, tôi đấu với anh một trận, mỗi người một gậy xem ai vỡ đầu, tôi đấu ngay. Hay là vào một gian phòng trống tôi cho anh xơi ục đến no nê. Anh thì là cái đếch gì.”

Viên đại úy đáp:

“Tôi thấy ngài không đáng cho tôi quan tâm, và tôi sẽ báo cho huân tước rõ rằng ngài không đáng để huân tước quan tâm… Rất tiếc là tôi đã phải bẩn tay với ngài.”

Nói đoạn, ông ta bỏ đi. Nhà điền chủ định túm lại, nhưng ông mục sư ngăn ngay. Việc ấy cũng dễ vì tuy nhà điền chủ có gắng sức một tí nhưng xem ra cũng không cố để giành được phần thắng. Tuy nhiên, lúc viên đại úy đã đi rồi thì nhà điền chủ cũng ném theo mấy câu chửi rủa và mấy lời dọa dẫm. Song, vì mãi tới lúc viên sĩ quan đã xuống tới chân cầu thang những tiếng chửi bới mới lọt ra khỏi miệng nhà điền chủ, và viên sĩ quan càng đi xa thì tiếng chửi mới càng to, cho nên không lọt được vào tai ông ta, hoặc ít nhất thì cũng không làm cho ông ta dừng lại.

Cô Sophia tội nghiệp trong phòng giam nghe rõ mồn một những tiếng la hét của cha từ đầu đến cuối. Thoạt tiên, cô đạp chân vào cánh cửa thình thình, sau đó cô hét ầm lên, cũng to tiếng như chính vị điền chủ lúc này, tuy giọng cô trong trẻo hơn nhiều. Nhà điền chủ thấy con kêu thét bèn im ngay và tập trung mọi sự chú ý vào cô con gái mà ông yêu quý như vàng ngọc. Chỉ mới hơi lo có điều gì phương hại tới con gái cũng đủ cho ông ta lập tức cuống lên rồi. Ngoài cái trường hợp duy nhất kia, nó liên quan tới toàn bộ hạnh phúc của cô trong tương lai thì cô là bà chúa làm chủ mọi sở thích của ông bố.

Đã hả cơn giận đối với viên đại úy sau khi thề rằng sẽ kiện ông ta ra tòa, ông Western bước lên gác xem Sophia thế nào. Mở khóa, đẩy cửa ra, ông thấy con gái mặt mày tái nhợt, thở không ra hơi. Lúc thấy mặt cha, cô lấy hết tinh thần, nắm chặt lấy bàn tay cha mà kêu lên.

“Ôi, cha thân yêu, con sợ đến chết khiếp đi mất. Cầu Chúa cho cha không gặp điều gì tai hại.”

Nhà điền chủ đáp:

“Không, không có gì tai hại lắm đâu. Thằng khốn nạn không đánh ta đau lắm, nhưng ta mà không trả thù được nó thì ta chỉ là đồ chuột bọ.”

Sophia nói:

“Xin cha cho con biết câu chuyện ra sao? Đứa nào đã làm nhục cha?”

Ông Western đáp:

“Cha không rõ nó tên là gì, cha chắc là một sĩ quan nào đó, mình phải đóng thuế nuôi nó để nó đánh mình. Nhưng cha sẽ bắt thằng khốn nạn ấy phải trả tiền cuộc xô xát này nếu nó có chút của cải, nhưng ta chắc nó chẳng có gì đâu, bởi vì coi bộ ăn mặc thì đẹp lắm đấy nhưng chưa chắc tấc đất cắm dùi đã có.”

Sophia kêu lên:

“Nhưng mà thưa cha, thế hai bên xung đột là vì cớ gì?”

Nhà điền chủ đáp:

“Sophia, không vì mày thì còn vì cớ gì nữa? Mọi điều không may ta gặp phải đều vì mày cả. Rồi cuối cùng, mày làm cho bố mày đến chết mất thôi. Nó là thằng đầy tớ của một huân tước gì gì đó. Hắn thích con, nhưng cha không ưng gả, thế là hắn đến gây sự. Thôi, con phải ngoan ngoãn nhé, Sophia, đừng làm cho cha con khổ nữa. Thôi con ạ, bằng lòng lấy nó nhé. Độ một, hai hôm nữa nó sẽ tới kinh đô. Con cứ hứa với cha hễ nó tới đây là con lấy nó ngay, thế là con làm cho cha thành một người hạnh phúc nhất đời rồi, và cha cũng làm cho con thành một người hạnh phúc nhất đời. Con sẽ có những bộ quần áo đẹp nhất London, những đồ trang sức đẹp nhất, lại có một cỗ xe sáu ngựa tùy ý dùng. Cha đã hứa với ông Allworthy là cha sẽ cho một nửa gia sản rồi. Mẹ cha nó, giá phải nhường cả gia tài cha cũng gả bằng được.”

Cô con gái nói:

“Cha có vui lòng nghe con nói không?”

Ông bố đáp:

“Sao con lại hỏi thế, Sophia? Con đã biết rằng nghe tiếng con nói cha còn thích hơn là nghe tiếng sủa của bầy chó săn tốt nhất nước Anh rồi cơ mà. Này, con gái yêu quý của cha ơi! Cha hy vọng rằng còn sống ngày nào là còn được nghe tiếng con nói, vì nếu có bao giờ cha bị mất niềm vui ấy thì cha không thèm sống trên đời này thêm lấy một phút, Sophia ạ, con không biết cha yêu quý con đến thế nào đâu, thật đấy, con không biết đâu, nếu không thì con đã chẳng trốn đi, bỏ mặc người cha đáng thương của con ở lại, mà trên đời này cha chỉ có niềm vui, niềm an ủi duy nhất là con bé Sophia bé bỏng của cha.”

Nói đến đây, nước mắt ông ứa ra. Sophia cũng giàn giụa nước mắt đáp:

“Quả thật, cha thân yêu ạ, con cũng biết cha yêu quý con vô cùng. Tấm tình ấy con đã thực tâm đền đáp lại thế nào có trời đất chứng giám. Nếu không sợ phải lấy cái người ấy làm chồng thì chẳng đời nào con bỏ mặc người cha yêu quý nhất đời mà trốn đi. Con vui lòng hy sinh cả cuộc đời con để cho cha được sung sướng. Con đã cố suy đi tính lại để làm hơn thế nữa, gần như đành tâm quyết định cam chịu sống cuộc sống đau khổ nhất thiên hạ để thỏa mãn sở thích của cha. Chỉ có mỗi một điều quyết định ấy là con không sao ép buộc mình theo cho được, mà cũng không bao giờ có thể theo được.”

Đến đây thì mặt nhà điền chủ lại bắt đầu dữ tợn, bọt mép lại sùi ra. Sophia thấy thế, nài xin cha hãy nghe mình nói hết, rồi tiếp:

“Nếu như vì tính mệnh của cha, vì sức khỏe của cha, hay là vì một niềm hạnh phúc chân chính nào đó của cha thì con gái của cha đây đã quyết định rồi. Nếu con không sẵn sàng chịu đựng một sự khổ cực nào để bảo vệ cha thì xin hãy nguyền rủa con… không, con vui lòng cam chịu số phận xấu xa đen tối nhất. Vì cha, con có thể vui lòng lấy Blifil… “

Ông bố đáp:

“Tao bảo cho mày biết, thế là tao được bảo vệ đấy. Thế là tao được sức khỏe, hạnh phúc, cuộc sống đấy, được tất cả mọi sự đấy… Nói thật, mày mà từ chối thì tao chết đấy, thì tao đến đứt ruột ra mất, tao nói thật đấy.”

Sophia nói:

“Có thể nào cha lại có ý muốn như thế để cho con đau khổ hay sao?”

Ông bố quát lên:

“Tao bảo là không, tao chỉ muốn cho mày sung sướng thôi. Nếu trên đời này có việc gì làm cho mày được sung sướng mà tao không làm thì trời vật chết tao ngay.”

“Vậy mà cha thân yêu của con lại không cho phép con được biết chút ít gọi là về cái điều làm cho con sung sướng ư? Nếu quả thật hạnh phúc là ở ý nghĩ con người ta thì liệu đời con sẽ ra sao một khi con tự cho mình là kẻ đau khổ nhất trong thiên hạ.”

Ông bố nói:

“Thà mày cứ nghĩ như thế cho rảnh, còn hơn là đi lấy thằng con hoang ma cà bông nghèo đói để nếm mùi khổ cực thực sự.”

Sophia đáp:

“Nếu điều ấy làm cho cha vui lòng, thì con xin trịnh trọng hứa với cha rằng chừng nào cha còn sống, nếu cha không cho phép thì con sẽ không bao giờ lấy anh ấy hoặc bất cứ người nào khác. Xin cha cứ cho con ở vậy suốt đời để hầu hạ cha, xin cứ cho con vẫn còn là con bé Sophia tội nghiệp của cha, và tất cả mọi công việc cũng như mọi niềm vui của con sẽ là làm sao cho cha vui lòng, như từ trước tới nay.”

Nhà điền chủ đáp:

“Này, Sophia, tao không bị mắc lừa cách ấy đâu nhé. Nếu thế thì cô Western của mày sẽ có lý do mà cho tao là quân ngu xuẩn. Không, không, Sophia, tao muốn mày hiểu rằng tao cũng đủ khôn ngoan và đủ am hiểu việc đời không đến nỗi đi nghe lời đàn bà trong một việc có quan hệ đến đàn ông.”

Cô con gái nói:

“Kìa, thưa cha, con không xứng đáng được cha tin cậy sao? Có lần nào con không giữ lời hứa với cha không? Mà từ thuở bé đến giờ, con cũng chưa hề phạm tội dối trá một lần nào cơ mà.”

Ông Western đáp:

“Này, Sophia, không nói lôi thôi nữa, tao đã nhất quyết về cuộc hôn nhân này rồi. Thế nào mày cũng phải lấy nó, không thì tao sẽ không làm người, dù mày có treo cổ lên tự tử ngay sáng mai cũng mặc.”

Vừa nói ông vừa nắm tay, nhăn mặt, mắm môi mắm lợi, la hét cứ ầm ầm làm cho Sophia tội nghiệp khiếp đảm, run rẩy ngã phịch xuống ghế. Giá không được một cơn nước mắt dâng đến cứu viện thì không biết đã xảy ra chuyện gì tai hại hơn.

Ông Western đứng ngó cơn sầu thảm của con gái chẳng đau đớn mà cũng không hối hận, y như tâm trạng người giữ chìa khóa nhà tù Newgate khi ngó cơn sầu thảm của một người vợ dịu dàng lúc từ biệt lần cuối cùng người chồng đã bị kết án. Hoặc đúng hơn, ông ngó xuống Sophia với sự cảm động của một người lái buôn thẳng thắn thực thà khi nhìn con nợ của mình bị kéo lôi xềnh xệch vào nhà lao chỉ vì mười đồng bảng, một món nợ chẳng đáng là bao nhưng kẻ khốn khổ kia đã láo lếu mà không thể trả được. Hoặc để so sánh cho đúng hơn, ông cảm thấy một nỗi ân hận tương tự như một con điếm, khi có một cô gái ngây thơ tội nghiệp bị mắc vào tay ả, chết ngất đi lúc nghe thấy ả đề nghị làm việc gọi là tiếp khách lần đầu tiên. Sự so sánh này cũng có thể là chính xác, trừ một điểm tức là con điếm có lợi khi làm như vậy, còn ông bố thì, tuy rằng ông ta có thể nghĩ khác một cách mù quáng, nhưng trong thực tế thì chẳng có lợi gì khi dồn con gái đến cái việc hầu như tương đương với nghề mãi dâm.

Ông Western bỏ mặc cô Sophia tội nghiệp trong tình cảnh như vậy mà đi với một nhận xét rất thông thường về tác dụng của nước mắt. Ông khóa trái cửa phòng lại, quay về với ông mục sư. Ông này nói đủ mọi điều dám nói để bênh vực cho cô thiếu nữ, tuy rằng nhiệm vụ của ông là phải nói nhiều hơn thế nữa, nhưng chỉ chừng ấy cũng đủ khiến cho nhà điền chủ phát khùng lên mà đưa ra nhiều ý nghĩ bậy bạ về toàn bộ giới tu sĩ. Vì tôn trọng cái chức phận thiêng liêng ấy, chúng tôi chẳng dám viết ra mặt giấy.

CHƯƠNG III

Chuyện xảy ra cho Sophia trong khi cô bị giam.

Bà chủ ngôi nhà vị điền chủ ở trọ đã sớm có ý kiến rất kỳ lạ về những vị khách trọ của mình. Được biết nhà điền chủ là một tay giàu nứt đố đổ vách, bà bèn tìm cách chẹt cổ tính giá thuê phòng thật đắt, cho nên bà nghĩ rằng chẳng nên làm phật ý ông ta. Chị hầu gái trong nhà đã kể lại và khen lấy khen để với bà về tính tình dịu dàng hồn hậu của Sophia, tất cả những người theo hầu nhà điền chủ cũng xác nhận là đúng, thành thử đối với việc cô bị giam giữ tuy bà cũng có bụng quan tâm ít nhiều, song bà còn quan tâm nhiều hơn đến quyền lợi của chính mình, nên bà thấy rằng chẳng nên gây sự với một người, mà theo như bà nhận xét, vốn là một vị thượng lưu tính nóng như lửa.

Sophia chỉ ăn rất ít, nhưng đến bữa, đồ ăn vẫn được bưng vào đều đặn. Tôi tin rằng nếu cô muốn ăn thứ gì của ngon vật lạ đến thế nào thì dù nhà điền chủ đang tức giận cũng không tiếc công tiếc của kiếm bằng được cho con gái. Kể ra một số bạn đọc cũng thấy thế làm kỳ lạ, nhưng quả thực, ông nuông chiều con gái lắm, và hễ làm sao cho cô vui thích thì đó là niềm sung sướng nhất trong đời ông.

Giờ ăn trưa đã tới. Black George mang lên cho cô một con gà mái tơ, đích thân nhà điền chủ đứng trực ngoài cửa (ông đã thề không chịu rời chìa khóa ra). Lúc George đặt đĩa đồ ăn xuống, bác cùng Sophia nói vài câu hỏi thăm chúc tụng, từ hồi cô rời quê nhà ra đi, bây giờ bác mới gặp lại cô, Sophia thì đối đãi với mọi đầy tớ trong nhà một cách còn lễ độ hơn là một số người cư xử với những kẻ chỉ kém họ có chút ít. Sophia định bảo bác đem con gà xuống nhà, bảo rằng mình không sao ăn được, nhưng George cứ nài xin cô thử ăn tí chút. Bác khuyên cô ăn chùm trứng gà, bác bảo rằng con gà này nhiều trứng lắm.

Suốt thời gian ấy, nhà điền chủ cứ đứng ngoài cửa. George là đầy tớ yêu của ông chủ, vì công việc của bác có tầm quan trọng rất lớn, tức là về việc săn thú rừng, nên bác vẫn quen tự do làm gì thì làm. Bác tự giành lấy phân việc mang bữa ăn lên gác, bảo rằng muốn thăm cô chủ một chút. Thành thử bác chẳng nề hà gì mà không bắt ông chủ đứng chờ tới hơn mười phút đồng hồ, trong khi ấy bác và Sophia cứ thăm hỏi nhau như vậy mà lúc quay ra cửa bác chỉ bị ông chủ trách mắng một câu vui vẻ gọi là.

Xưa nay George vẫn biết tính Sophia thích ăn nhất là món trứng gà, trứng chim trĩ, trứng gà gô… Cho nên, vốn là tay vui tính, bác lo dọn cho cô cái món ăn ngon này cũng không có gì là lạ, trong khi đầy tớ trong nhà, ai ai cũng chỉ lo cô chủ chết đói, vì có đến bốn mươi giờ đồng hồ qua, cô không nuốt lấy một miếng gọi là có.

Tuy sự bất như ý không tác động đến hết thảy mọi người theo một cách duy nhất, như thông thường nó vẫn tác động đến những người đàn bà góa, làm cho họ ăn thấy ngon miệng hơn là nhờ thay đổi không khí ở Banstead Downs hoặc ở đồng bằng Salisbury, song, cho dù một số người có thể nói ngược lại, sự bất như ý cao nhất cuối cùng cũng cứ phải ăn như thường. Sophia cũng như vậy, ngẫm nghĩ một chút, cô bắt đầu cắt thịt gà ra, thì thấy trong bụng gà đầy trứng như lời bác George nói.

Nếu như mấy quả trứng làm cho cô thích thú thì còn có một thứ khác trong bụng con gà làm cho hội khoa học hoàng gia cũng phải thích thú nhiều hơn. Một con gà mà có những ba chân là một vật lạ vô giá, nhưng có lẽ trải qua thời gian cũng đã có hàng ngàn con gà như thế rồi. Thế thì chúng ta đánh giá thế nào về một con gà hoàn toàn đi ngược lại hết thảy mọi định luật về cấu tạo động vật học, tức là mang trong bụng một lá thư? Ovid kể với chúng ta về chuyện Hyacinthus* bị biến thành một bông hoa, mang trên cánh hoa những lá thư mà Virgil đã từng bảo với hội khoa học hoàng gia của thời đại ông là một sự kỳ diệu, song chưa bao giờ có một thời đại nào hay nước nào chép chuyện có một con gà mang một lá thư trong bụng.

Một sự kỳ diệu thuộc loại này rất có thể khiến cho tất cả các hàn lâm viện khoa học của Âu châu phải quan tâm khảo sát mà có lẽ không đạt kết quả gì, song bạn đọc chỉ cần nhớ lại cuộc đối thoại mới rồi giữa Jones và Partridge, cũng dễ dàng hiểu được lá thư này từ đâu đến, và làm cách nào nó lại chui được vào bụng con gà.

Tuy nhịn đói đã lâu, mặc dầu đĩa thức ăn cô vốn ưa thích đang để trước mặt mà nhìn thấy lá thư, Sophia vội cầm phắt ngay lấy, xé phong bì ra, đọc thấy nội dung như sau:

Thưa tiểu thư!

Nếu tôi không biết rõ mình có hân hạnh được viết thư này gửi đến tay ai thì hẳn tôi đã cố gắng, tuy rằng khó khăn, miêu tả những nỗi khủng khiếp tâm hồn tôi phải trải qua khi nghe chị Honour kể chuyện lại. Nhưng chỉ tình yêu thương mới có nổi một ý niệm đúng đắn về những nỗi đau khổ mà tình thương yêu có khả năng cảm thấy được, cho nên Sophia của tôi đã có được đức tính vô cùng đáng yêu ở mức độ cao nhất, hẳn có thể đoán hiểu nỗi lòng chàng Jones của cô đau đớn đến thế nào vì câu chuyện đáng buồn kia. Trên đời này còn có một trường hợp nào làm cho những nỗi đau lòng của tôi tăng thêm bằng khi nghe tin em gặp phải một chuyện bất hạnh? Nhất định là chỉ có một trường hợp mà thôi, và tôi đáng bị nguyền rủa cùng với trường hợp ấy. Sophia của tôi ơi, ấy là ý nghĩ đáng sợ này: Chính tôi là nguyên nhân gây ra điều bất hạnh cho em. Có lẽ ở đây tôi đã tự ban cho mình nhiều vinh dự quá chăng, song sẽ chẳng một ai ghen tị với tôi về niềm vinh dự đã khiến tôi phải trả một giá rất đắt. Xin em tha lỗi cho tôi về thái độ tự thị ấy, và tha lỗi cho tôi về một thái độ còn tự thị hơn thế nữa, khi tôi hỏi em rằng liệu lời khuyên của tôi, hay là sự giúp đỡ, sự có mặt của tôi, hay là việc tôi đi nơi khác, tôi chết đi, tôi bị nhục hình, có thể đem được đến cho em ít nhiều niềm an ủi? Liệu sự ngưỡng mộ đây đủ nhất, tình yêu say mê nhất, và sự đành tâm phục tùng ý muốn của em, có thể đền bù lại cho điều em đã phải hy sinh vì hạnh phúc của tôi không? Nếu có thể được, thì hỡi vị thiên thần kiều diễm của tôi, hãy bay ngay tới những cánh tay này, bao giờ cũng mở rộng để đón nhận và che chở cho em. Dù cho em mang tới hai cánh tay ấy chỉ có một mình thân em hay là cùng với tất cả những sự giàu có trên thế gian, theo ý tôi đó là điều không đáng quan tâm. Nếu ngược lại, sự khôn ngoan chiếm ưu thế và sau khi suy nghĩ chín chắn, em thấy sự hy sinh ấy quá lớn lao, và nếu như ngoài việc từ bỏ tôi ra không còn có cách nào khác để em hòa giải được với cha em, trả lại sự thư thái cho tâm hồn yêu quý của em, thì tôi yêu cầu em vĩnh viễn gạt tôi ra ngoài tâm trí em, hãy cương quyết, chớ để cho vì thương cảm tôi chịu khổ sở mà tâm hồn êm ái kia phải bị chút nào day dứt. Thưa tiểu thư, xin hãy tin rằng tôi thành thực yêu thương tiểu thư còn hơn cả chính tôi nữa, cho nên hạnh phúc của tiểu thư là mục đích lớn lao, chủ yếu của đời tôi. Ước vọng thứ nhất của tôi trước kia (cớ sao số mệnh lại không cho phép tôi mong ước như vậy) và xin tiểu thư tha lỗi, nếu tôi nói rằng ước vọng của tôi bây giờ vẫn là được thấy tiểu thư lúc nào cũng là người đàn bà sung sướng nhất, ước vọng thứ hai của tôi là nghe tin tiểu thư sung sướng như vậy, song trên đời này không có nỗi đau khổ nào sánh được với nỗi đau khổ của tôi khi tôi nghĩ rằng đã có một lúc nào đấy tiểu thư phải bực mình vì tôi.

Kẻ trung thành với tiểu thư về mọi mặt.

Thomas Jones

Sophia nói gì, làm gì hoặc nghĩ gì khi đọc lá thư này, cô đã đọc đi đọc lại bao nhiêu bận, xin bạn đọc cứ tưởng tượng sẽ rõ. Có lẽ bạn đọc có thể tìm thấy câu trả lời dưới đây, nhưng ngay bây giờ thì không, sở dĩ cô không viết lá thư nào để trả lời ấy là vì nhiều lý do xác đáng, trong đó có lý do này: Cô không có giấy, bút và mực.

Đến tối, Sophia đang nghĩ ngợi về lá thư nhận được hoặc về một điều gì khác, thì có tiếng ồn ào dưới nhà làm gián đoạn sự suy tưởng của cô. Có gì đâu, tiếng ồn ào ấy là do một cuộc đấu khẩu giữa hai nhân vật gây ra. Nghe tiếng nói cô biết ngay một bên đối thủ là cha cô, nhưng cô không nhận ra được ngay cái âm thanh the thé phát ra từ cái nhạc khí của bà cô Western. Bà này vừa mới chân ướt chân ráo tới kinh đô thì một gia nhân của bà đã túc trực sẵn ở quán trọ Hercules Pillars báo cho bà rõ ông anh trai trọ ở đâu, thế là bà cho đánh xe thẳng đến đây.

Cho nên bây giờ chúng ta hãy từ biệt Sophia để sang hầu phu nhân, đúng theo sự lịch thiệp thông thường chúng ta vẫn có.

CHƯƠNG IV

Sophia được thả ra.

Nhà điền chủ cùng ông mục sư (ông chủ quán đang còn bận việc khác) đang cùng nhau hút tẩu thuốc thì nghe tin bà Western tới. Mới nghe nhắc đến tên em gái, nhà điền chủ lập tức chạy xuống nhà dưới dẫn bà lên gác. Ông vốn là người hết sức tôn trọng những nghi thức tương tự, đặc biệt đối với em gái, là người được ông vì nể hơn bất cứ ai khác, mặc dầu ông không bao giờ thú nhận điều đó, mà có lẽ chính ông cũng không biết là mình như vậy nữa.

Đến phòng ăn, bà Western vật mình xuống một cái ghế bành, bắt đầu diễn thuyết thế này:

“Đố bao giờ có ai phải chịu đựng vất vả đến thế. Em thấy từ hồi sinh ra bao nhiêu là nghị định về giao thông, đường sá càng ngày càng xấu hơn bao giờ hết. Này, làm sao mà anh chịu rúc vào cái chốn bỉ ổi này cho được? Em dám thề rằng trước anh không một người sang trọng nào lại thèm đặt chân đến đây.”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Nào ai biết, tôi cứ ngỡ nhà cửa cũng khá, lão chủ quán mách tôi đến đây mà. Tôi nghĩ lão đã biết nhiều người sang trọng, hẳn có thể chỉ cho mình đến chỗ họ.”

Bà em gái đáp:

“Được, thế cháu gái em ở đâu? Anh đã đến hầu Bellaston phu nhân chưa?”

Nhà điền chủ nói:

“À, à, cháu gái của cô thì khá yên trí, nó ở trong buồng, trên gác kia kìa.”

Bà Western nói:

“Thế nào? Cháu gái em ở trong nhà này mà không biết là em có mặt ở đây à?”

Nhà điền chủ đáp:

“Không, chẳng ai gặp mặt nó được đâu, nó bị nhốt cẩn thận rồi. Tôi giữ nó kĩ lắm. Ngay đêm đầu tiên tới kinh đô, tôi đến nhà phu nhân em họ tóm ngay lấy nó, và từ bữa ấy, tôi trông nom nó thật cẩn thận. Cô biết hộ cho, nó thì yên trí như cầy nằm trong bị.”

Bà Western đáp:

“Trời đất ơi! Em nghe thấy gì đây nhỉ! Thế mới biết hậu quả của việc em bằng lòng cho anh lên kinh đô một mình tai hại vô kể, mà cũng tại cái thói anh ương bướng lắm, chứ cũng chả trách được em đã bằng lòng để anh đi. Thế anh chẳng hứa với em là không dùng đến những biện pháp ngang ngược ấy là gì? Chẳng phải vì những biện pháp ngang ngược ấy anh đã buộc cháu gái em phải trốn khỏi tay anh hồi còn ở quê là gì? Anh có định bắt nó phải trốn đi một lần nữa không nào?”

Nhà điền chủ quăng tẩu thuốc xuống đất kêu lên:

“Ma quỷ ở đâu đấy, có ai nghe thấy nói năng thế bao giờ không? Tôi đang chờ được cô khen về tất cả những việc đã làm, thì lại thấy bị xỉa xói như thế đấy!”

Bà Western đáp:

“Này, anh, em có bao giờ cho anh một lý do nào để nghĩ rằng em sẽ khen anh vì khóa cửa nhốt con gái không? Em đã chẳng bảo anh luôn rằng trong một xứ tự do, không được đối xử với đàn bà một cách độc đoán như vậy là gì? Chúng em cũng tự do chẳng kém gì đàn ông, và em thành thực mong ước, có thể nói rằng chúng em xứng đáng hơn với sự tự do ấy. Nếu anh muốn em còn nán lại thêm một lúc nữa trong cái nhà khốn nạn này, hay là muốn em còn nhận anh là anh trai, hay là muốn em còn quan tâm tới những công việc của gia đình anh, thì em yêu cầu anh phải lập tức trả lại tự do cho cháu gái em ngay.”

Bà nói câu ấy với dáng điệu oai vệ, đứng quay lưng về phía lò sưởi, một tay đặt sau lưng, một tay cầm rúm thuốc lá bột. Ngày trước nàng Thalestris cầm đầu đoàn nữ binh Amazon nom cũng không lẫm liệt được bằng thế. Vậy thì nhà điền chủ tội nghiệp không sao mà chống đỡ nổi với cảm tưởng kinh sợ do bà em gây ra, điều đó cũng không có gì là lạ. Ông ta ném cái chìa khóa xuống đất, kêu lên:

“Đấy, chìa khóa đấy, cô muốn làm gì thì làm. Tôi chỉ định nhốt nó đến lúc Blifil đến kinh đô, cũng không lâu đâu. Bây giờ hễ nó chưa tới mà xảy ra chuyện gì không hay thì xin cô nhớ hộ ai là người đáng trách nhé.”

Bà Western đáp:

“Có sao cứ đầu em mà chặt. Nhưng nếu anh không chịu một điều kiện này thì em không có dính dáng vào đấy đâu: Tức là anh phải giao toàn quyền cho em lo liệu, không được tự tiện làm bất cứ một việc gì mà không được em đồng ý. Nếu anh thông qua những điều khoản sơ bộ ấy thì em sẽ cố sức bảo toàn danh dự cho gia đình anh, nếu không thì em sẽ cứ tiếp tục đứng ở tình trạng trung lập.”

Ông mục sư nói:

“Thưa ngài, tôi xin ngài hãy để cho quý bà đây góp ý kiến một lần này. Không biết chừng, nói chuyện thân mật với tiểu thư Sophia, quý bà đây lại đạt kết quả hơn là ngài dùng biện pháp cứng rắn đấy.”

Nhà điền chủ quát lên:

“Ông định mở mồm ra nói cái gì với tôi đấy? Ông mà còn lải nhải nữa thì tôi phang cho ông vài gậy bây giờ.”

Bà Western nói:

“Này anh, sao lại ăn nói với một tu sĩ như thế? Ông Supple là một người hiểu biết, khuyên anh thế là phải lắm, em tin rằng thiên hạ ai ai cũng cho thế là phải. Nhưng em phải nói để anh biết, em yêu cầu anh trả lời ngay lập tức những đề nghị dứt khoát của em. Hoặc là anh để em tùy nghi định liệu về con gái anh, hoặc là anh tài giỏi thì để mặc anh hoàn toàn xử trí, và nếu vậy thì đây này, trước mặt ông Supple, em xin rút lui khỏi chỗ trú quán này và vĩnh viễn từ bỏ cả anh lẫn gia đình anh nữa.”

Ông mục sư nói:

“Xin ngài hãy để cho tôi làm một người hòa giải. Xin ngài hãy nghe tôi.”

Nhà điền chủ nói:

“Thì chìa khóa nằm trên bàn kia, bà ấy muốn cầm thì cứ việc cầm, ai cấm đoán nào.”

Bà Western nói:

“Không, anh ơi, em đòi hỏi phải có nghi thức trao chìa khóa cho em đàng hoàng, cũng như phải thông qua toàn bộ những điều khoản nhượng bộ đã quy định.”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Thì đây, tôi trao tay cho cô… chìa khóa đây. Tôi chắc cô không thể kết tội tôi là không giao phó con gái cho cô nhé. Nó đã từng sống với cô suốt một năm trời, còn lâu hơn thế nữa, mà tôi không hề gặp mặt nó.”

Bà Western đáp:

“Nếu nó vẫn cứ sống luôn bên cạnh em thì lại là điều hạnh phúc cho nó cơ đấy, mà đã chẳng có chuyện như thế xảy ra trước mắt em.”

Ông anh trai nói:

“Phải, hẳn thế, chỉ mình tôi là có lỗi.”

Bà em gái đáp:

“Thế nào, anh có lỗi à? Thì cái điều ấy, em đã thường xuyên phải bảo cho anh biết rồi, và em còn phải bắt buộc phải cho anh biết nữa. Tuy nhiên, em hy vọng rằng bây giờ anh cũng biết sửa đổi tính nết, nhờ những sai lầm đã qua mà rút được kinh nghiệm đủ để đừng đem những sự vụng về của anh ra mà làm hỏng những sự xếp đặt khôn ngoan nhất đời của em. Anh ơi, quả tình anh không đủ tư cách tiến hành những việc thương lượng ấy đâu. Toàn bộ kế hoạch chính trị của anh là sai lầm, cho nên, một lần nữa, em yêu cầu anh không được can thiệp vào đó nữa. Hãy chỉ nên nhớ những chuyện đã qua.”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Cha mẹ ơi! Này cô, cô muốn tôi nói gì nào? Với cô thì đến quỷ sứ cũng phát cáu.”

Bà Western nói:

“Ấy đấy, vẫn cứ đúng cái thói cũ, xem ra không thể nói chuyện với anh được. Em phải hỏi ông Supple, là một người hiểu biết, liệu em có nói điều gì làm cho ai tức giận được không, chỉ có anh là ngang bướng về mọi phương diện.”

Ông mục sư nói:

“Thưa bà, xin bà chớ chọc tức quý ngài đây làm gì.”

Bà Western đáp:

“Chọc tức ông ấy à? Ông cũng ngu xuẩn chẳng kém gì ông ấy. Thôi được, này anh, anh đã hứa thôi không nhúng tay vào việc ấy thì em sẽ đứng ra lo liệu cho cháu gái em một lần nữa. Cầu Chúa che chở cho tất cả những công việc gì do đàn ông điều khiển. Trí tuệ của một người đàn bà còn bằng hàng ngàn đầu óc của đàn ông các anh.”

Bà gọi gia nhân bảo chỉ cho mình căn phòng giam Sophia, rồi đi ra, đem theo chìa khóa.

Bà vừa đi khỏi, thì nhà điền chủ văng ra có đến mươi câu chửi một lúc (nhưng trước hết ông cũng đã khép cửa lại đã) rồi đến hàng tràng lời thề độc để rủa em gái ông. Ông cũng chửi cả bản thân vì đã mơ tưởng đến cái gia tài của bà. Nhưng ông lại nói thêm:

“Mình đã sống cảnh nô lệ thế này lâu quá rồi, cuối cùng, nếu chỉ vì không ráng sức thêm chút nữa mà để sểnh mất cái gia tài ấy thì cũng uổng. Con chó cái không thể sống mãi được, mình biết trong di chúc thế nào cũng phải có tên mình.”

Ông mục sư lấy làm tán thưởng quyết định ấy lắm. Bấy giờ nhà điền chủ gọi lấy thêm một chai rượu khác, đó là phương pháp thông thường ông vẫn dùng mỗi khi gặp điều gì khoái trá hoặc đáng bực mình. Cứ nốc thật nhiều thứ nước cam lộ có dược tính ấy là cơn bực bội trong người ông tan biến sạch, cho nên lúc bà Western trở lại phòng cùng Sophia thì tâm trí ông đã hoàn toàn thư thái và thản nhiên. Cô thiếu nữ đội mũ, lại choàng thêm cái áo choàng có mũ trùm đầu. Bà Western cho ông anh trai biết rằng bà có ý định đem cháu gái về chỗ bà trọ, vì “quả thật, anh ạ, những căn phòng này không thích hợp để tiếp nhận một linh hồn Cơ đốc giáo”.

Ông Western đáp:

“Thưa cô, tốt lắm, cô muốn thế nào cũng được. Con bé ở trong tay cô thì chả còn gì bằng. Có ông mục sư đây làm chứng hộ. Vắng mặt cô, có đến hàng năm mươi lần tôi nói rằng cô là người đàn bà sáng suốt nhất trần đời.”

Ông mục sư vội kêu lên:

“Tôi xin sẵn sàng làm chứng điều đó.”

Bà Western đáp:

“Anh ạ, chắc chắn cũng đã nhiều lần em khen anh như vậy. Nhưng anh phải công nhận rằng tính tình anh có hơi nóng nảy một tí. Nhưng hễ anh chịu bớt thì giờ ra suy nghĩ một chút thì em chưa thấy ai biết điều như anh.”

Nhà điền chủ nói:

“Ấy kìa, cô ơi, cô nghĩ vậy thì đây này, tôi xin thành tâm chúc mừng sức khoẻ của cô. Đôi khi tôi có hơi nóng tính thật, nhưng tôi rất ghét bị ai chơi ác. Sophia, con phải ngoan ngoãn nhé, cô bảo gì con phải nghe theo nhé.”

Bà Western đáp:

“Em hoàn toàn yên trí về cháu gái em. Nó đã có một cái gương tày liếp trước mắt nó rồi đấy, tức là cái con khốn nạn Harriet, nó không nghe lời em dạy bảo nên mới đốn mạt đến thế. Anh ơi, anh thấy thế nào. Cái bữa anh lên London ấy mà, anh vừa đi khuất thì cái thằng cha trơ tráo có cái tên Ireland bỉ ổi kia… cái thằng Fitzpatrick ấy, nó mò đến. Đánh đùng một cái xông vào chỗ em, chẳng báo trước gì hết, nếu không thì em không thèm nhìn mặt nó. Nó nói lảm nhảm những cái quái gì một hồi lâu về con vợ nó, bắt buộc em phải nghe bằng được. Em cứ trả lời gọi là, rồi đưa cho nó coi bức thư vợ nó viết, và em bảo nó tự trả lời lấy. Em đồ chừng con khốn nạn sẽ cố gắng lùng cho ra chúng ta, nhưng em xin anh chớ có cho nó gặp mặt. Em đã quyết định sẽ không nhìn mặt nó.”

Nhà điền chủ đáp:

“Tôi mà giáp mặt nó? Cô cứ yên tâm. Tôi sẽ không khuyến khích những hạng đĩ non bất hiếu ấy đâu. Cũng may cho cái thằng chồng nó là tôi không có nhà. Nếu không thì, a lê hấp, tôi đã cho nó được no đòn. Sophia, hãy coi đó, con cái bất hiếu thì được thế đấy… Con đã có tấm gương sáng ngay trong gia đình nhà ta rồi đấy.”

Bà Western lên:

“Anh ơi, anh chẳng cân nhắc lại mãi những chuyện bỉ ổi ấy làm cháu em bẩn tai. Anh có định để cho em toàn quyền định đoạt không nào?”

Nhà điền chủ vội đáp:

“Được, được, tôi có, tôi có.”

Bấy giờ, may mắn cho Sophia, bà Western mới chấm dứt cuộc đối thoại và ra lệnh đi gọi xe ngựa. Tôi nói là may mắn, bởi vì nếu như cuộc trò chuyện ấy kéo dài thêm nữa thì rất có thể lại nảy ra những vấn đề mâu thuẫn khác giữa hai anh em nhà điền chủ. Giữa hai người chỉ có sự khác biệt duy nhất về nền giáo dục và giới tính, bởi vì tính tình cả hai cùng thô bạo và ương ngạnh ngang nhau, cả hai cùng yêu quý Sophia như vàng, và cùng khinh rẻ nhau như bùn đất.

CHƯƠNG V

Jones nhận được một lá thư của Sophia, và đi xem kịch với bà Miller và Partridge.

Giữa lúc đang băn khoăn lo lắng về tình cảnh Sophia, Jones nghe tin Black George đến kinh đô, lại hứa giúp đỡ người ân nhân cũ của mình thì cũng thấy dễ chịu nhiều. Cũng nhờ có Black George, Jones nhận được lá thư trả lời dưới đây. Ngay buổi tối hôm thoát khỏi nơi giam giữ, được có giấy, bút, mực cùng với tự do, Sophia vội viết thư gửi đi ngay.

Thưa công tử!

Em không nghi ngờ lòng thành thật của công tử về những điều viết trong thư đâu, cho nên xin công tử cứ yên tâm, vì một vài điều khổ tâm của em đã chấm dứt, do việc cô Western của em đã tới. Bây giờ em cùng sống với cô em, và được hưởng mọi điều tự do em mong muốn. Cô em đòi em phải hứa một điều, tức là nếu không được cô cho phép thì em không được gặp mặt hoặc trò chuyện với bất cứ một ai. Em đã hết sức long trọng hứa với cô em như vậy và em sẽ tuyệt đối giữ lời hứa. Tuy cô em không nói rõ là cấm viết thư, nhưng có lẽ đó là vì quên, hoặc có lẽ bảo cấm nói chuyện tức là cũng cấm viết thư rồi. Tuy nhiên, em không thể nào không coi việc em viết thư cho công tử là vi phạm lòng tin của cô em vào danh dự của em, cho nên sau lá thư này, công tử không nên chờ đợi tự tay em tiếp tục viết thư thêm nữa, hoặc nhận thư mà không cho cô em biết. Đối với em, một lời hứa là một lời thiêng liêng, phải áp dụng rộng ra mọi việc được coi là lời hứa cũng như mọi điều bao hàm trong lời hứa. Có lẽ công tử nghĩ kĩ cho điều này thì cũng được an ủi phần nào. Nhưng sao em lại nhắc tới chuyện công tử được an ủi theo cách ấy nhỉ? Bởi vì, tuy rằng có một việc em không bao giờ vâng lời cha em, người cha quý hóa nhất đời, song em đã quyết định không bao giờ hành động ngược với ý cha hoặc hành động một việc gì quan trọng mà không được cha ưng thuận. Nếu công tử yên trí như vậy, ắt công tử sẽ hướng những ý nghĩ ra ngoài cái điều mà số mệnh (có lẽ) đã không cho được thực hiện. Ấy là vì lợi ích của chính công tử. Em hy vọng rằng như vậy công tử sẽ hòa giải được với ngài Allworthy, và nếu được như vậy, thì em buộc công tử phải theo đuối việc ấy. Có những việc ngẫu nhiên đã khiến em phải chịu vài điều trói buộc, thiện ý của công tử rất có thể còn khiến em phải chịu nhiều hơn. Có thể là đôi khi số mệnh chiều ý đôi ta hơn bây giờ chăng. Xin công tử hãy tin rằng em sẽ nghĩ về công tử như công tử xứng đáng.

Kẻ đầy tớ tối tăm chịu ơn của công tử.

Sophia Western

Em ra lệnh cho công tử không được viết thư cho em nữa, ít nhất là bây giờ… Và công tử phải nhận lấy vật này, bây giờ đối với em, nó không cần thiết nữa, song em biết nhất định công tử cần, và em nghĩ rằng vật mọn ấy, chẳng qua là số mệnh đem đến cho nên công tử mới bắt được.

Một đứa trẻ mới bập bẹ biết đọc, đánh vần hết lá thư này có lẽ còn mất ít thời giờ hơn Jones. Đọc xong, anh chàng có cảm tưởng lẫn lộn vừa vui vừa buồn, có phần hơi giống với cảm tưởng phức tạp của một người tốt bụng khi đọc tờ chúc thư của một anh bạn quá cố, thấy có dành một phần lớn cho mình, anh ta đang trong cảnh túng thiếu nên càng thấy là may mắn. Tuy nhiên, nói chung thì anh vui nhiều hơn là bực mình. Kể ra thì có lẽ bạn đọc cũng ngạc nhiên, có gì đáng cho anh bực mình nào? Nhưng bạn đọc không yêu say đắm như anh chàng Jones đáng thương đâu. Mà tình yêu là một thứ bệnh, trong một vài hường hợp, nó giống như bệnh lao (đôi khi nó dẫn tới bệnh này), trong một số trường hợp khác, nó lại tiến triển theo cách hoàn toàn ngược lại. Đặc biệt, nó giống bệnh tật ở điểm này, tức là không bao giờ nó tự thỏa mãn, hoặc nhìn những triệu chứng với con mắt lạc quan.

Có một điều này khiến cho anh vui lòng hoàn toàn, tức là người yêu của anh đã được trả lại tự do, và hiện đang cùng sống với một quý bà, như vậy ít nhất cũng yên trí là được đối đãi tử tế. Một điều dễ chịu nữa là Sophia nhắc đến lời hứa sẽ không bao giờ lấy người khác làm chồng. Dù anh tự cho mối tình của mình là vô tư đến đâu đi nữa, và dù cho trong thư anh đã nhiều lần phóng khoáng mà khuyên bảo người yêu, nhưng tôi cũng khó tin được rằng cái tin Sophia đi lấy người khác lại không phải là tin đáng buồn nhất đối với anh, tuy rằng cuộc hôn nhân ấy chưa bao giờ tuyệt đến thế và có thể hy vọng đem lại hạnh phúc hoàn toàn cho cô đến thế. Cái mức độ tinh tế của tình yêu trong sạch hoàn toàn thoát khỏi sự ràng buộc của xác thịt có tính chất thuần túy ấy là một khiếu bẩm sinh chỉ nữ giới mới có. Tôi đã nghe thấy nhiều người đàn bà tuyên bố (và chắc chắn là đúng sự thật) rằng họ hết sức sẵn sàng thoái từ một người yêu cho tình địch của mình, khi họ thấy rằng việc thoái từ ấy cần thiết cho lợi ích thế tục của người yêu. Thế cho nên tôi kết luận rằng tình cảm ấy là thuộc bản tính, tuy rằng tôi chẳng dám nói đã bao giờ được thấy một trường hợp nào làm thí dụ.

Jones đọc đi đọc lại và hôn lá thư có tới ba tiếng đồng hồ, cuối cùng, do sự suy nghĩ tôi vừa nêu trên, anh thấy tâm trạng thư thái, bèn chấp thuận giữ đúng một lời hẹn từ trước. Tức là anh có hẹn đưa bà Miller, cô con gái nhỏ của bà đi xem kịch ngồi ghế hạng nhất, lại cho cả Partridge cùng đi nữa. Jones thực tình ưa thích cái khiếu hài hước mà nhiều kẻ cứ làm ra vẻ mình có, cho nên anh hy vọng tìm thấy nhiều lý thú trong những lời phẩm bình của Partridge. Jones chờ đợi ở bác những tiếng nói tự nhiên, tuy không được sâu sắc lắm, nhưng cũng không bị sự kiểu sức làm cho biến tính đi.

Thế là Jones, bà Miller, cô con gái nhỏ và Partridge ngồi vào dãy ghế hạng nhất. Partridge lập tức tuyên bố rằng chưa bao giờ bác được ngồi vào chỗ đẹp đẽ sang trọng như thế. Lúc dàn nhạc dạo bản đầu tiên, bác bảo:

“Bao nhiêu là đàn đánh cùng một lúc, thế mà không chèn nhau, kể cũng tài thật!”

Đến lúc người ta thắp nến lên, bác gọi bà Miller bảo:

“Xem kìa, bà ơi, đúng là hình ảnh người vẽ ở cuối cuốn kinh nguyện, trước bài kinh Vụ thuốc nổ.” Và khi nến trong rạp đã thắp sáng cả, bác không nén được tiếng thở dài mà nói rằng: “Tiền nến thắp ở đây một đêm đủ nuôi cả gia đình nghèo khó lương thiện sống suốt một năm trời.”

Hôm ấy diễn vở kịch Hamlet, hoàng tử Đan Mạch, màn vừa mở, Partridge đã để hết tâm trí vào vở kịch, yên lặng không nói câu gì. Cho mãi tới lúc bóng ma xuất hiện trên sân khấu, bác mới hỏi Jones.

“Người nào mà ăn mặc kỳ lạ nhỉ, nom giống như tôi đã thấy trong tranh. Chẳng phải là áo giáp đâu, đúng không?”

Jones đáp:

“Đấy là bóng ma đấy.”

Partridge mỉm cười đáp:

“Cậu ơi, đố cậu làm cho tôi tin được đấy. Tôi không thể nói rằng quả thực từ bé đến giờ đã có gặp ma lần nào, nhưng chắc chắn nếu tôi thấy ma thì tôi sẽ nhận ra nó ngay. Không, không, cậu ơi, ma không ăn mặc như thế mà hiện ra đâu.”

Thấy bác hiểu lầm, mọi người xung quanh cười ầm lên, nhưng anh cũng cứ để mặc. Cho tới cảnh đối thoại giữa bóng ma và Hamlet, thì ông Garrick đã làm cho bác tin được cái điều Jones đã nói mà bác nhất định không nghe. Bác cứ run bắn cả người lên, hai đầu gối va vào nhau. Jones hỏi bác có chuyện gì vậy, có phải là bác sợ cái ông võ tướng trên sân khấu hay không, thì bác đáp:

“Cậu ơi, bây giờ tôi mới thấy lúc nãy cậu nói đúng. Tôi chẳng sợ gì hết, vì tôi biết đây là đóng kịch, và nếu quả thực đó là ma thì cách xa thế này, lại ở chỗ đông người, nó cũng chẳng làm hại được ai. Mấy lại, nếu tôi có sợ thì vô khối người cũng sợ như tôi.”

Jones nói:

“Ở đây, bác cho ai là người cũng nhát gan như bác nào?”

“Cậu bảo tôi là đứa nhát gan cũng được, nhưng cái người bé nhỏ trên sân khấu kia mà không khiếp sợ à? Từ bé tôi chưa thấy ai khiếp sợ bằng anh ta đấy. Ấy đấy, anh cút đi! Rõ ràng chưa, ai là đứa ngu xuẩn nào? Biết không? Cầu Chúa thương xót cho những kẻ bạo dạn một cách ngu xuẩn ấy! Dù sao đi nữa thì cũng là hay cho các ngài… Anh có đi không? Tôi cũng muốn đi theo ma quỷ ngay, có lẽ nó là ma quỷ thật. Họ đồn rằng ma quỷ muốn biến hình thế nào cũng được… Ô kìa, nó lại ra đây này… Chớ có đi xa hơn! Không, anh đã đi ra xa quá rồi đấy, các vàng tôi cũng không ra xa thế đâu.”

Jones định nói, thì Partridge kêu lên:

“Im, im, cậu ơi, cậu nghe nó nói chứ?”

Thế là suốt lúc bóng ma nói, bác cứ ngồi giương mắt lên mà hết nhìn cái bóng ma lại nhìn Hamlet, mồm cứ há hốc ra, bao nhiêu những tình cảm mãnh liệt nối tiếp nhau xuất hiện trong tâm trạng Partridge.

Hết màn kịch, Jones nói:

“Này Partridge, tôi không ngờ bác khá thế, tôi không tưởng tượng được là bác thưởng thức vở kịch đến như vậy.”

Partridge đáp:

“Cậu ơi, nếu cậu không sợ ma quỷ thì tôi còn biết làm thế nào. Nhưng dứt khoát là thấy những điều ấy mà kinh ngạc thì cũng tự nhiên thôi, tuy rằng tôi vẫn biết đó chẳng là cái quái gì hết. Cũng không phải là con ma nó làm tôi ngạc nhiên, vì tôi cũng biết đó là một người bận bộ áo kỳ lạ mà thôi, nhưng thấy cái người bé nhỏ kia sợ hãi, tôi cũng mất vía.”

Jones nói:

“Partridge, thế bác nghĩ rằng người kia sợ thật đấy hả?”

Partridge đáp:

“Kìa cậu, thế cậu không thấy sau đó, lúc hắn biết đó là linh hồn của cha mình và ông ta bị sát hại trong vườn như thế nào thì hắn bớt sợ dần dần và đứng lặng người đi vì sầu não, vào trường hợp ấy thì tôi cũng thế. Nhưng thôi, im! Ô kìa, cái gì ầm ầm thế? Đấy, lại nó đấy. Phải, tôi vẫn biết là không có gì hết, nhưng tôi vẫn lấy làm mừng là mình không ở trên ấy, chỗ có những người kia kìa.”

Đoạn bác lại nhìn lên Hamlet:

“Ngài cứ tuốt gươm ra đi, gươm thì có nghĩa lý quái gì trước sức mạnh của ma quỷ?”

Suốt màn hai của vở kịch, Partridge đưa ra rất ít nhận xét. Bác lấy làm thán phục những bộ áo lộng lẫy, lại cũng không thể không nhận xét vẻ mặt của tên vua.

Bác nói:

“Phải, mới biết người ta thường hay bị lầm vì vẻ bề ngoài thật. Tôi thấy câu Nulla fidesfronti đúng quá. Cứ nom cái mặt lão vua kia, đố ai bảo hắn đã phạm tội giết người.”

Rồi bác hỏi đến con ma, nhưng Jones định dành cho bác một sự ngạc nhiên nên không giải thích, chỉ nói rằng “có thể lát nữa bác sẽ lại thấy nó xuất hiện trong một cái chớp lửa”.

Partridge cứ ngồi ngong ngóng chờ cái chớp lửa, đến lúc con ma lại hiện ra, bác kêu lên:

“Ấy đấy, cậu ơi. Cậu muốn bảo thế nào? Bây giờ hắn có sợ nữa không? Cậu muốn bảo tôi nhát sợ đến mức nào thì bảo, mà hẳn là người ta ai cũng có lúc phải sợ ít nhiều, nhưng nhất định tôi cũng không tệ quá như vậy. À, tên ông ta là gì nhỉ, à, hình như là Hamlet. Lạy Chúa! Cái con ma bây giờ ra sao? Chắc chắn hai năm rõ mười, tôi nhìn thấy nó chui xuống đất rồi.”

Jones đáp:

“Thật thế, bác nhìn đúng đấy!”

Partridge kêu lên:

“Phải, phải, tôi biết đây chỉ là một vở kịch, và nếu tất cả những cái ấy có chút nghĩa lý gì thì bà Miller đã chẳng cười nhiều đến thế. Còn cậu thì cho dù chính con quỷ có hiện ra đấy đi nữa, cậu cũng chẳng sợ đâu. Đấy… đấy… chẳng trách chú mình giận dữ đến thế là phải. Cứ băm con khốn nạn đê tiện ấy ra từng mảnh hộ… Nó có là mẹ đẻ ra tôi, tôi cũng giết. Dứt khoát là mẹ đã hành động đốn mạt đến thế thì chẳng cần hiếu thảo gì với mẹ nữa… Thôi, bước đi làm gì thì làm… tao ghét cái mặt mày lắm rồi.”

Nhà phê bình của chúng ta lặng yên cho tới đoạn Hamlet cho diễn màn kịch trước mặt tên vua. Mới đầu bác không hiểu ra sao, sau Jones phải giải thích. Vừa nắm được ý nghĩa màn kịch, bác ta vội cảm tạ Chúa rằng mình chưa bao giờ phạm tội giết người. Đoạn, quay sang bà Miller, bác hỏi:

“Bà có thấy lão vua nom như bị chạnh lòng không? Mặc dầu lão là tay đóng kịch cừ, khéo giấu giếm lắm. Được. Tôi ấy à, cho tôi ngồi lên cái ngai vàng cao hơn cái ngai của thằng đê tiện kia, tôi cũng không phạm nhiều tội như nó. Không trách nó lỉnh mất. Từ giờ trở đi, tôi không bao giờ tin người nào có vẻ mặt ngây thơ nữa đâu nhé.”

Cảnh đào mồ tiếp theo thu hút sự chú ý của Partridge. Thấy người ta quẳng lên sân khấu bao nhiêu là xương sọ, bác ngạc nhiên lắm. Jones bèn đáp rằng: “Đó là một cái nghĩa địa nổi tiếng ở kinh đô.” Partridge bèn kêu lên:

“Chẳng trách chỗ ấy lắm ma. Nhưng mà từ bé tôi chưa thấy anh chàng phu đào huyệt nào tồi đến thế. Trước kia, hồi tôi làm thư ký, tôi có biết một lão bõ giỏi lắm, lão đào được ba cái huyệt thì anh chàng kia mới đào được một. Anh ta cầm cái xẻng lóng ngóng như cả đời bây giờ mới mó đến cái xẻng lần đầu. Ái chà, anh có thể cứ hát đi. Tôi thấy anh hát đi còn hơn là làm việc.”

Thấy Hamlet cầm một cái sọ lên, bác nói:

“Kể cũng lạ, nhiều người bạo gớm. Tôi chẳng bao giờ dám táo gan mó đến cái gì của người chết, các vàng cũng chịu… Ấy thế mà lúc nãy hắn cũng có vẻ sợ con ma quá cơ đấy. Nemo omnibus horis sapit.”

Suốt phần còn lại của vở kịch, không có gì đáng nhắc lại. Lúc kết thúc, Jones hỏi bác thích diễn viên nào nhất. Thấy hỏi vậy, bác có vẻ hơi bực mình đáp rằng nhất định là thích tên vua chứ còn gì nữa. Bà Miller bèn nối:

“Ông Partridge ơi, quả thật, ý kiến ông khác hẳn một người trong kinh đô đấy. Ai cũng đồng ý rằng người đóng vai Hamlet là một diễn viên giỏi nhất xưa nay.”

Partridge mỉm cười khinh bỉ, kêu lên:

“Hắn mà là diễn viên giỏi nhất! Tôi có thể đóng trò giỏi chẳng kém gì hắn. Chắc chắn nếu tôi nhìn thấy một con ma thì nom điệu bộ tôi cũng chẳng kém gì hắn, và tôi cũng làm đúng như hắn đã làm. Lại còn trong cái lớp kịch, gọi là “lớp” nhỉ, giữa hắn và mẹ hắn nữa, mà bà bảo là hắn đóng giỏi quá ấy, lạy Chúa, chứ hễ đã là người, là nói người tốt ấy, mà có người mẹ như vậy, ai mà chẳng hành động đúng như thế cơ chứ. Tôi biết, bà chỉ nói đùa tôi thôi, tuy tôi chưa xem kịch ở kinh đô bao giờ thật, nhưng trước đây tôi cũng đã xem kịch ở nhà quê. Theo ý tôi, tên vua nói gì cũng có thật rõ ràng, nó nói to gấp rưỡi anh bếp kia… Ai cũng phải thấy rõ hắn là một diễn viên.”

Đang khi bà Miller nói chuyện như vậy với Partridge thì có một người đàn bà tiến tới bên Jones. Anh nhận ra ngay là bà Fitzpatrick. Bà này bảo rằng từ tối, bà ngồi ở hàng ghế nhất mé đầu đằng kia đã nhìn thấy Jones, bây giờ nhân dịp muốn nói với anh một câu chuyện có thể giúp ích cho anh được nhiều. Đoạn, bà cho Jones biết chỗ mình trọ, lại hẹn gặp anh vào sáng hôm sau, nhưng sau nghĩ lại, bà lại đổi đến buổi chiều. Jones hứa sẽ đến đúng hẹn.

Câu chuyện tại rạp hát chấm dứt như vậy. Partridge khiến không những Jones mà cả bà Miller đều rất lấy làm thú vị, cả những người ngồi gần đó đủ nghe rõ tiếng bác cũng chú ý đến lời bác nói hơn cả những gì đang diễn ra trên sân khấu.

Suốt đêm hôm ấy, bác không dám đi ngủ, vì sợ ma. Nhiều đêm tiếp theo, trước khi đi ngủ, bác toát mồ hôi ra có đến hai, ba giờ đồng hồ, cũng chỉ vì sợ ma. Nhiều bận đang ngủ, bác choàng tỉnh dậy, hoảng hốt mà kêu lên: “Xin Chúa thương xót chúng con, nó kia kìa!”

CHƯƠNG VI

Câu chuyện bắt buộc phải lùi lại.

Kẻ làm cha mẹ, dù công bằng nhất đi nữa cũng hầu như không thể nào giữ được thái độ vô tư tuyệt đối với con cái trong nhà, cho dù chẳng có đứa nào có ưu điểm gì đặc biệt dễ làm cho tình cảm của bố mẹ bị thiên lệch, cho nên nếu có sự thiên vị do ưu điểm kia quyết định thì cũng không nên trách cha mẹ làm gì.

Tôi vẫn coi tất cả những nhân vật trong cuốn truyện này như con cái tôi, cho nên tôi phải thú nhận rằng tôi cũng có cái khuynh hướng thiên vị như vừa nói về Sophia, và tôi hy vọng rằng bạn đọc cũng sẽ thông cảm cho tôi, vì lẽ tính tình Sophia hơn hẳn những nhân vật khác.

Vì mối cảm tình đặc biệt ấy với nhân vật nữ chính của tôi, cho nên bao giờ cũng vậy, bất đắc dĩ lắm tôi mới chịu xa cô lâu. Cho nên bây giờ tôi sốt ruột quay về hỏi thăm xem từ hồi rời xa khỏi ông bố thì con người kiều diễm ấy đã gặp những chuyện gì. Nhưng, trước hết, tôi phải đến thăm công tử Blifil một chút đã.

Lúc đầu đột ngột được tin về cô con gái, đang khi tâm trí bấn cả lên, lại hối hả lo chuyện đi tìm con, ông Western không hề một lần nào nhớ đến chuyện phái người báo cho Blifil biết là đã tìm được Sophia. Lúc kịp nhớ ra thì ông đã đi xa quá rồi, thành ra đến cái quán trọ đầu tiên, ông bèn dừng lại phái người về báo cho Blifil biết rằng đã tìm thấy Sophia, lại cho biết ông cương quyết gả cô cho anh ta ngay lập tức, nếu anh ta chịu theo ông lên kinh đô.

Tình yêu của Blifil đối với Sophia thuộc loại mãnh liệt đến mức chỉ trường hợp bị mất cái gia tài của cô hoặc một sự việc ngẫu nhiên tương tự thì mới có thể làm cho giảm sút, cho nên sự quan tâm của anh ta với cuộc hôn nhân này không hề thay đổi chút nào vì việc cô bỏ trốn đi, mặc dầu anh ta buộc lòng phải thừa nhận rằng để đến nông nỗi ấy là tại anh ta. Cho nên anh ta rất sẵn sàng chấp nhận lời ông Western đề nghị. Tình thật thì bây giờ anh ta muốn cưới cô thiếu nữ còn cốt thỏa mãn một tình cảm mãnh liệt khác ngoài cái thói hám lợi, tức là lòng thù ghét. Anh ta quan niệm rằng việc vợ chồng tạo cho người ta cơ hội để thỏa mãn hoặc tình yêu hoặc lòng thù ghét. Và có lẽ quan niệm này được kinh nghiệm công nhận là đúng. Nói thực, nếu chúng ta phải căn cứ vào cách những cặp vợ chồng đối xử với nhau mà xét thì chúng ta có thể kết luận rằng đại đa số chỉ là tìm cách thỏa mãn lòng thù ghét trong việc phối hợp giữa họ tất cả mọi thứ, trừ trái tim.

Tuy nhiên, anh ta vấp phải một trở ngại, mà lại do chính ông Allworthy gây ra. Chuyện Sophia bỏ trốn cũng như nguyên nhân gây ra việc ấy không thể giấu được ông. Thấy cô bỏ trốn, ông biết rằng cô ghê tởm cháu ông lắm. Ông bắt đầu cảm thấy rõ ràng là ông đã bị lừa dối mà đưa câu chuyện đi quá xa. Ông không bao giờ đồng tình với những bậc cha mẹ nghĩ rằng hỏi ý kiến của con cái trong việc hôn nhân là không cần thiết, cũng như không cần hỏi xem đầy tớ có đồng ý không mỗi khi dự định đi đâu xa, và những vị phụ huynh ấy nhiều khi không muốn dùng tới biện pháp cưỡng bách tuyệt đối chỉ vì luật pháp hoặc ít nhất là vì thể diện. Trái lại, ông quan niệm hôn nhân là một vấn đề hết sức thiêng liêng, cho nên muốn đảm bảo cho nó có tính chất thiêng liêng và không bị vi phạm, cần có mọi sự chuẩn bị chu đáo trước, và ông kết luận một cách rất khôn ngoan rằng cách chắc chắn nhất để đạt tới kết quả ấy là phải lấy cảm tình của hai bên đối với nhau để làm cơ sở.

Blifil cũng dễ dàng làm dịu được cơn giận của ông bác về chuyện lừa dối. Anh ta ra sức thề rằng chính anh ta cũng bị lừa, điều này được nhiều lời tuyên bố của ông Western xác nhận.

Nhưng bây giờ thuyết phục ông Allworthy ưng thuận cho anh ta cầu hôn trở lại thật là một vấn đề khó khăn quá rõ, một thiên tài kém tinh thần hăng hái mới xem qua cũng đủ nản chí rồi. Nhưng cậu công tử này hiểu rõ tài năng của mình lắm cho nên đối với anh ta hình như không có gì trong địa hạt của sự xảo quyệt là khó thực hiện.

Anh ta bèn làm ra vẻ mình yêu nồng nàn lắm và tỏ ý hy vọng khuất phục được thái độ ghét bỏ của cô thiếu nữ bằng sự kiên trì. Anh ta xin ông bác cho phép ít nhất thì có thể được tự do dùng hết mọi biện pháp chính đáng để đạt thắng lợi trong một việc quyết định toàn bộ sự thư thái của tâm hồn anh ta sau này. Anh ta nói rằng vì lòng kính Chúa, anh ta không bao giờ nghĩ tới việc dùng những biện pháp nào khác ngoài những biện pháp hết sức nhẹ nhàng:

“Thưa bác, vả chăng, như nếu dùng những biện pháp ấy mà không thành công thì bấy giờ bác vẫn có thể từ hôn cơ mà (nhất định là lúc ấy vẫn có đủ thời giờ).”

Anh ta viện dẫn thái độ của ông Western là nhiệt tình mong muốn cuộc hôn nhân này. Cuối cùng, anh ta đã sử dụng cái tên Jones khá nhiều để đổ lỗi cho anh đã gây ra tất cả mọi chuyện. Anh ta còn bảo gìn giữ một cô thiếu nữ cao giá nhường ấy cho khỏi sa vào tay anh là một hành động từ thiện.

Thwackum ra sức hỗ trợ tất cả những lý lẽ trên. Ông ta hơi nhấn mạnh thêm vào uy quyền của các bậc cha mẹ, điều này Blifil mới chỉ nói qua. Ông ta gán cho những biện pháp mà Blifil muốn tiến hành những động cơ rất mực sùng tín. Ông ta nói:

“Tuy công tử quý hóa đây cuối cùng mới nhắc tới lòng từ thiện, nhưng tôi gần như tin chắc rằng đó là điều công tử quan tâm trước nhất và nhiều nhất đó.”

Nếu Square có mặt ở đó, rất có thể ông ta cũng hót theo một điệu tương tự tuy khác giọng và có lẽ cũng khám phá ra được rất nhiều sự thích hợp về mặt tinh thần trong biện pháp ấy. Nhưng hồi này ông ta đã đi Bath để tĩnh dưỡng mất rồi.

Tuy có phần miễn cưỡng, song cuối cùng thì ông Allworthy cũng chiều theo ý muốn của cháu. Ông bảo ông muốn cùng đi với anh ta lên London, ở đó anh ta có thể tự do dùng hết sức, cố gắng một cách đứng đắn để chiếm cho được trái tim cô thiếu nữ. Ông nói:

“Ta tuyên bố sẽ không bao giờ đồng ý bất cứ một hành động cưỡng bức nào đối với tình cảm của cô gái, mà nếu không thể khiến được cô gái tự nguyện mà ưng thuận thì anh cũng sẽ không bao giờ được lấy cô gái làm vợ đâu.”

Vậy là tình thương của ông Allworthy đối với cháu đã phản bội khiếu hiểu biết cao xa, làm cho nó bị sự hiểu biết thấp kém đánh bại, cũng như sự thận trọng của một trí tuệ sáng suốt nhất nhiều khi vẫn cứ bị lòng thương của một trái tim nồng hậu nhất đánh bại.

Giành được sự chuẩn y khó hy vọng có được ấy rồi, Blifil quyết tâm thực hiện mục đích bằng được mới yên tâm. Hiện nay cũng không có việc gì cấp bách buộc ông Allworthy phải lưu lại thôn quê, mà cuộc hành trình cũng không cần phải chuẩn bị gì nhiều, hai bác cháu bèn lên đường ngay ngày hôm sau. Đến tối thì họ tới kinh đô, ấy là lúc Jones đang cùng Partridge giải trí tại rạp hát như chúng ta đã thấy.

Đến kinh đô hôm trước thì sáng hôm sau Blifil đã tới thăm ông Western, và được ông tiếp đón rất lịch sự và thân mật. Cứ thái độ của ông thì anh ta có đủ mọi lý do để tin rằng có thể (có lẽ còn hơn là có thể nữa) chẳng bao lâu nữa anh ta sẽ được hưởng hạnh phúc như Sophia có thể đem lại cho mình, nhà điền chủ cũng không chịu để cho cậu công tử trở về với ông bác mà không đưa anh ta ra mắt em gái ông, tuy rằng việc này gần như là bất đắc dĩ ông phải làm.

CHƯƠNG VII

Ông Western cùng Blifil đến thăm em gái của ông.

Bà Western đang thuyết giáo cho cô cháu gái nghe về sự thận trọng và khoa chính trị trong hôn nhân thì thấy ông anh và Blifil xông vào, bất cần mọi nghi thức do quy tắc thăm viếng đòi hỏi. Vừa trông thấy Blifil, Sophia tái mặt đi, và hầu như mọi khả năng hoạt động đều bị tê liệt. Trái lại, bà cô đỏ tía mặt lên, mọi khả năng hoạt động lại sẵn sàng. Bà bắt đầu vận dụng ngay cái lưỡi với nhà điền chủ. Bà nói:

“Này anh, em lấy làm lạ cho cách cư xử của anh. Thế ra anh không bao giờ chịu học sao cho biết tôn trọng phép lịch sự à? Anh coi nhà ai cũng là nhà riêng của anh, hay là nhà một tên tá điền của anh ở nhà quê hẳn? Anh cho rằng anh có quyền tự do xâm phạm vào chỗ thâm cung của những người phụ nữ quyền quý không thèm báo trước mà cũng chẳng chút gìn giữ nào?”

Nhà điền chủ nói:

“Ô hay, có quái gì đâu mà. Người ta lại ngỡ rằng tôi bắt gặp cô đang…”

Bà Western đáp:

“Thôi, đừng có nói nhảm, em xin anh. Anh đã đến đột ngột làm cho cháu gái em khó lòng mà giữ được bình tĩnh kia kìa… Thôi, cháu gái ơi, cháu lui ra đi, cố gắng mà lấy lại tinh thần nhé. Cô thấy cháu đang cần đấy.”

Nghe nói, Sophia vội lui ra ngay. Chưa bao giờ cô được nghe một mệnh lệnh dễ chịu đến thế.

Nhà điền chủ nói:

“Cô ơi, cô điên mất rồi. Tôi đưa cậu Blifil đến đây để tỏ tình với nó thì cô lại bắt nó đi chỗ khác.”

Bà Western đáp:

“Này anh, anh còn tệ hơn là điên rồ nữa, nếu anh biết tình hình hiện nay ra sao… Cậu Blifil thứ lỗi cho tôi nhé, nhưng cậu cũng rõ sở dĩ cuộc tiếp tân hôm nay không ra gì là lỗi tại ai. Riêng phần tôi thì chắc chắn bao giờ tôi cũng rất vui mừng được gặp cậu Blifil. Nhưng cậu vốn là người hiểu biết, nếu ông ấy không bắt buộc thì chắc chả khi nào cậu đường đột như vậy.”

Blifil nghiêng mình, ấp úng, coi bộ như một thằng ngốc. Ông Western không để cho anh ta có thì giờ kịp nghĩ ra một bài diễn văn để đáp lại, vội trả lời:

“Được, được, nếu cô muốn thì tôi là người có lỗi, thì bao giờ tôi chả có lỗi. Nhưng thôi, bảo dẫn con bé lại đây đi, hay là để cho Blifil đến với nó cũng được. Cậu ấy đến đây là có chủ đích, ta không nên để phí thì giờ.”

Bà Western kêu lên:

“Anh ơi, em tin rằng cậu Blifil đây sáng suốt, ắt không nghĩ rằng sau sự việc vừa xảy ra, còn gặp cháu em sáng nay làm gì. Tâm hồn phụ nữ vốn mong manh, một khi tâm hồn chúng em đã bị đảo lộn thì trong một lát chưa thể ổn định ngay được. Giá anh để cho cậu Blifil gửi lời chúc tụng đến cháu gái em trước đã, rồi yêu cầu được hưởng ân huệ tới ra mắt vào buổi chiều thì có lẽ em cũng có thể thuyết phục được nó cho cậu ấy gặp mặt, nhưng bây giờ thì chả hy vọng gì đạt được kết quả ấy.”

Blifil kêu lên:

“Thưa bà, ngài Western đây có bụng thương con vô vàn, không bao giờ con báo đáp cho được. Con thật lấy làm ân hận vì do đó mà dẫn tới…”

Bà Western ngắt lời anh ta:

“Công tử ạ, công tử chả cần phải xin lỗi. Chúng tôi đã thừa biết tính anh trai tôi rồi.”

Nhà điền chủ đáp:

“Tôi cóc cần đứa nào biết tính tôi ra sao, nhưng bao giờ thì cậu ấy phải đến gặp nó. Bởi vì cô phải biết, cậu ấy đến đây là có mục đích, mà ông Allworthy cũng vậy.”

Bà Western nói:

“Anh ơi, cậu Blifil muốn có bất cứ ý kiến gì tới cháu gái em cũng đều sẽ đến tay nó, và em đoán rằng nó cũng chả cần ai dạy bảo mới biết cách trả lời cho thích hợp. Em tin chắc rằng đến một lúc thích hợp, nó sẽ không từ chối gặp mặt cậu Blifil đâu.”

Nhà điền chủ đáp:

“Nó muốn chết mất xác đấy, mẹ cha nó… Chúng ta lại chả biết là… Tôi không nói gì đâu đấy, nhưng mà có những người lại khôn hơn cả thiên hạ cơ. Nếu tôi có thể làm theo ý mình thì trước đây nó đã chẳng bỏ trốn nổi. Bây giờ thì từng giờ, từng phút, tôi cứ nơm nớp sợ phải nghe tin nó lại trốn mất. Dù có người cho tôi là ngu như bò đi nữa, tôi cũng hiểu rằng nó thù ghét…”

Bà Western ngắt lời:

“Anh ơi, đừng nói nữa, em không muốn nghe ai lăng mạ cháu em đâu. Thế là bỉ báng gia đình em đấy. Nó là một niềm vinh dự của gia đình và nó sẽ còn là một niềm vinh dự của gia đình, anh nên biết thế. Em xin lấy toàn bộ thanh danh của em ra đảm bảo cho tư cách của nó… Đến chiều em sẽ vui lòng gặp anh vì em có chút việc quan trọng muốn nói với anh… bây giờ thì anh và cậu Blifil tha lỗi cho em, vì em cần thay áo ngay.”

Nhà điền chủ nói:

“Được, nhưng mà phải hẹn một giờ nào chứ?”

Bà Western đáp:

“Em không hẹn giờ được… Em đã nói là em sẽ gặp anh vào chiều nay.”

Nhà điền chủ quay sang Blifil nói:

“Cậu muốn tôi bây giờ làm cái quái gì nào? Tôi không thể xoay chuyển nổi bà ấy chẳng khác gì con chó săn muốn xoay con thỏ già. Có lẽ chiều nay tính khí bà ấy có khá hơn chăng.”

Blifil đáp:

“Thưa ngài, con thấy cái số con nó không ra gì, song con vẫn đội ơn ngài rất nhiều…”

Nói đoạn anh ta từ biệt bà Western một cách rất long trọng rồi lui ra. Bà Western cũng tỏ ra long trọng không kém. Nhà điền chủ lẩm bẩm trong miệng một câu thề độc rằng chiều hôm nay Blifil phải gặp bằng được con gái ông.

Nếu ông Western không hài lòng gì lắm về cuộc hội kiến này thì Blifil còn ít hài lòng hơn. Ông Western cho sở dĩ em gái ông có thái độ như vậy chỉ do tính khí của bà, và do bà bất mãn về chuyện thiếu tôn trọng nghi thức thăm viếng mà thôi, song Blifil nhìn sự việc có phần sắc sảo hơn. Anh ta nghe loáng thoáng bà nói hai, ba tiếng đã ngờ ngay có điều gì đó quan trọng hơn. Nói của đáng tội, anh ta ngờ cũng đúng, trong chương sau chúng tôi trình bày nhiều chuyện, các bạn sẽ thấy rõ.

CHƯƠNG VIII

Âm mưu của Bellaston phu nhân nhằm hại Jones.

Tình yêu đã bắt rễ quá sâu trong tâm hồn của huân tước Fellamar, cho dù ông Western có bàn tay thô bạo đi nữa cũng không rứt ra nổi. Đang cơn uất hận bốc lên cao độ, hắn đã ủy cho đại úy Egglane thay mình đưa tin, viên đại úy đã thành công vượt mức trong việc thực hiện lời ủy thác. Giá hắn tìm được viên đại úy sau khi đã gặp Bellaston phu nhân, tức là vào buổi chiều ngày hôm sau khi xảy ra việc sỉ nhục, thì việc ủy nhiệm kia không được thực hiện. Nhưng viên đại úy lại quá sốt sắng thi hành nhiệm vụ, thành thử, sau khi đã dò hỏi mãi đến tối mịt chỗ trọ của nhà điền chủ, hắn ngồi chờ suốt đêm tại một quán rượu, để sáng hôm sau khỏi lỡ một cơ hội gặp mặt ông Western, và cũng vì thế mà không nhận được lệnh hủy bỏ quyết định cũ của huân tước gửi đến nhà hắn.

Chiều hôm sau ngày xảy ra âm mưu cưỡng bức Sophia thì huân tước như chúng tôi đã nói đến thăm Bellaston phu nhân. Bà ta phơi bày rõ tính tình nhà điền chủ, khiến cho huân tước thấy rõ rằng vì lời nói mà giận ông ta thì thật là phi lý, nhất là khi lại đang muốn lấy con gái ông ta làm vợ.

Huân tước bèn bộc lộ hết nỗi lòng với Bellaston phu nhân, bà ta khuyến khích huân tước bằng lời lẽ có phần cam kết rằng những bậc có tuổi trong gia đình thế nào cũng sẵn lòng chấp nhận, và ngay cả ông bố nữa, nếu ông tỉnh rượu và biết rõ con gái mình được một người như thế nào cầu hôn. Theo ý bà ta mối nguy duy nhất là về phía cái anh chàng mà bà ta đã nói đến bữa trước. Anh chàng này tuy là một thằng ăn mày ma cà bông, nhưng chẳng rõ bằng cách nào đã kiếm ra được những bộ quần áo trông được, thế là người ta tưởng nhầm anh ta là một vị thượng lưu. Bà ta nói:

“Tôi vì ông anh họ tôi mà dò hỏi về tung tích anh chàng kia, cho nên may quá cũng tìm ra được chỗ anh ta ở.”

Bà ta bèn nói cho huân tước biết, rồi nói thêm:

“Huân tước ạ, tôi đang nghĩ cái thằng ấy hèn hạ quá, không xứng đáng để cho huân tước phải bận tâm, liệu huân tước có thể kiếm cách nào tóm cổ hắn quăng lên một cái tàu biển không? Luật pháp cũng như lương tâm đều không ngăn cấm việc đó. Tôi cam đoan với ngài rằng thằng cha ăn mặc bảnh bao thế nhưng chỉ là một thằng ma cà bông, có thể cứ tóm cổ bắt vào lính như bất cứ một thằng lang thang ngoài phố nào. Về vấn đề lương tâm thì bảo vệ một thiếu nữ khỏi sa vào vòng tàn hại như vậy nhất định là một hành vi hết sức đáng quý. Mà về phần thằng kia, trừ phi hắn được ông anh họ tôi ưng thuận (mà làm gì có chuyện ấy), còn thì có lẽ đó là một cách tránh cho hắn khỏi bị treo cổ, và không chừng lại giúp hắn mở mày mở mặt ra được bằng con đường lương thiện cơ đấy.”

Huân tước Fellamar thành thực cảm tạ phu nhân đã vui lòng dự phần lo lắng trong việc này, là một việc quyết định hoàn toàn hạnh phúc của huân tước trong tương lai. Hắn nói rằng bây giờ hắn đã thấy kế hoạch cấp bách kia không còn gì đáng phản đối, và sẵn sàng lo việc đem ra thực hiện ngay. Đoạn hắn hết sức thiết tha đề nghị với phu nhân ban cho hắn vinh dự lập tức chuyển lời cầu hôn của hắn tới gia đình. Hắn lại bảo xin để cho gia đình bên này “toàn quyền sắp đặt” và sẵn sàng ưng thuận hầu như bất cứ một cách thu xếp nào về gia sản của hắn. Thế rồi hắn cáo lui, sau khi đã hết lời say sưa tán tụng Sophia. Nhưng trước khi ra về, quý bà kia cũng căn dặn hắn phải coi chừng Jones, chớ để mất thì giờ, phải bắt ngay, để Jones không còn có khả năng tính chuyện gây ra sự tàn hại cho cô thiếu nữ được nữa.

Lúc bà Western về đến chỗ trọ, bà bèn gửi một tấm thiếp tới Bellaston phu nhân kèm những lời chúc tụng. Vừa nhận được tấm thiếp, bà này vội sốt sắng như một kẻ yêu đương, bay ngay đến nhà người họ hàng. Bà ta lấy làm khoái trá vô cùng vì bỗng nhiên có cơ hội may mắn không ngờ ở đâu lại tự dẫn đến, bởi vì bà ta thấy triển vọng đưa ra lời đề nghị với một phụ nữ hiểu biết việc đời còn sáng sủa hơn nhiều nói chuyện với một vị thượng lưu vốn được bà ta tôn kính mệnh danh là Hottentot* tuy rằng bà ta không lo bị ông ta từ chối.

Hai quý bà gặp mặt nhau, sau những nghi thức ngắn ngủi bèn bàn ngay vào việc. Câu chuyện hầu như vừa bắt đầu đã kết thúc ngay, vì thoạt nghe nhắc đến tên huân tước Fellamar, hai má bà Western đã đỏ lên vì sung sướng. Đến khi thấy nói huân tước yêu đến say mê và rất tha thiết cầu hôn, cũng như rất hào phóng trong lời đề nghị, thì bà tuyên bố hoàn toàn hài lòng, bằng những lời lẽ rất minh bạch.

Trong lúc hai bên trao đổi với nhau, câu chuyện xoay ra hướng về Jones. Hai chị em họ đều công nhận và than thở một cách bi đát về mối tình gắn bó bất hạnh của Sophia với anh chàng trẻ tuổi kia. Bà Western hoàn toàn đổ lỗi cho sự ngu xuẩn trong phép tề gia của ông anh trai đã gây ra điều ấy. Tuy nhiên, cuối cùng, để kết luận, bà tuyên bố rằng bà tin vào sự hiểu biết của cháu gái. Bà nói tuy cô chẳng chịu từ bỏ mối tình của mình để yêu thương Blifil nhưng theo lời bà, chắc chắn cô sẽ sớm nghe ra mà hy sinh chỉ một sở thích để nhận lời cầu hôn của một nhân vật thượng lưu lịch sự, người đem đến cho cô cả tước vị lẫn một tài sản kếch xù. Bà nói thêm:

“Quả thật, tôi phải công bằng với Sophia mà thú nhận rằng Blifil chỉ là một anh chàng thô bỉ. Bellaston, cô cũng biết đấy, cái đám thượng lưu xứ quê chúng nó đều thế cả. Ngoài tài sản ra, anh chàng này chẳng có gì đáng cho ta chú ý.”

Bellaston phu nhân đáp:

“Thế thì tôi cũng không lấy làm ngạc nhiên lắm về ông anh họ tôi nữa. Bởi vì, cam đoan với chị, cái anh chàng Jones này là một anh chàng rất dễ chịu, anh ta có một đức tính mà đàn ông vẫn nói là rất được phái nữ chúng ta có cảm tình. Chị Western, chị thử nghĩ xem… chắc chắn tôi sẽ làm cho chị bật cười, tôi cũng suýt bật cười không nói với chị được đấy. Chị có tin rằng anh chàng ấy dám táo gan tán tỉnh tôi không? Nếu chị không muốn tin thì bằng chứng rành rành đây, cam đoan với chị chính là chữ anh ta viết.”

Đoạn bà ta trao cho bà chị họ lá thư mà nội dung là lời cầu hôn. Nếu bạn đọc muốn xem thì đã thấy ghi lại trong quyển Mười lăm trong truyện này.

Bà Western nói:

“Tình thực, tôi ngạc nhiên quá đấy. Quả thật đây là một bằng chứng không chối cãi được. Nếu cô cho phép có lẽ tôi dùng được lá thư này vào một vài việc.”

Bellaston kêu lên:

“Xin để chị tùy ý sử dụng vào bất cứ mục đích gì cũng được. Tuy nhiên, tôi không muốn chị đưa cho người nào khác xem, ngoài cô Western ra, mà lúc nào thấy cần thì hãy đưa cho cô ấy xem.”

Bà Western hỏi lại:

“Được, thế cô xử với hắn ra sao?”

Bellaston đáp:

“Dĩ nhiên không như với một người chồng. Tôi vẫn chưa lấy chồng, cam đoan với chị như vậy, chị thân yêu ạ. Chị biết đấy, tôi đã thử nếm cái thú chồng con một bận rồi, và tôi nghĩ rằng một bận cũng là đủ đối với một người đàn bà biết điều.”

Bellaston phu nhân cho rằng lá thư này sẽ làm cho cán cân lệch hẳn đi về phía bất lợi cho Jones trong tâm hồn Sophia. Sở dĩ bà ta táo bạo dám đưa nó ra, phần vì hy vọng loại được anh chàng ngay lập tức, phần vì đã nắm chắc được một nhân chứng là chị Honour. Bà ta đã dò xét chị thấy có khá đủ lý do để tin rằng chị đã được chuẩn bị để đứng ra làm chứng bất cứ điều gì bà ta muốn.

Bạn đọc có lẽ ngạc nhiên không hiểu sao Bellaston phu nhân trong thâm tâm thù ghét Sophia đến thế, mà lại mong muốn gây dựng một cuộc hôn nhân xem ra có lợi cho cô thiếu nữ như vậy… Thế thì tôi muốn yêu cầu bạn đọc ấy hãy ngó thẳng vào bản tính con người, ở cái trang gần như cuối cùng, và họ sẽ thấy ghi bằng những chữ khó đọc ra được, rằng cho dù thái độ của các bà mẹ, bà cô… quái gở thế nào chăng nữa trong những vấn đề về hôn nhân, trong thực tế giới phụ nữ vẫn cứ nghĩ rằng cái điều sở thích bị ngăn cản trong tình yêu là điều đại bất hạnh. Cho nên họ nghĩ rằng lòng căm thù của họ không bao giờ nên vượt quá những sự bất như ý thuộc loại này. Lại nữa, bạn đọc sẽ thấy ở cùng một trang có viết rằng hễ một người đàn bà đã có một bận hưởng cái thú chiếm được một người đàn ông, thì sẽ đi qua nửa đoạn đường đến với quỷ sứ để ngăn cản không cho người được thưởng thức cùng một người đàn ông ấy.

Nếu bạn đọc không thỏa mãn với những lý do này thì xin thành thật thú nhận rằng tôi không thấy bà quý tộc kia có một động cơ nào khác, trừ phi chúng ta nghĩ bà ta được Fellamar đút tiền, điều này riêng tôi thấy không có lý do để đáng ngờ. Vậy chính lúc bà Western đang chuẩn bị để bày tỏ việc này với Sophia, bằng một bài diễn thuyết mào đầu nào đó về sự điên rồ của tình yêu, và về sự khôn ngoan của cái việc mãi dâm hợp pháp lấy tiền, thì ông anh trai và Blifil đột ngột xông vào, do đó mà bà có thái độ lạnh nhạt với Blifil. Nhà điền chủ, như thói thường đã gán cho một nguyên nhân sai lầm khác, nhưng Blifil vốn là tay xảo quyệt hơn nhiều, thấy vậy nảy ngay ra ý nghi ngờ về sự thật.

CHƯƠNG IX

Jones đến thăm bà Fitzpatrick.

Có lẽ bây giờ bạn đọc cũng vui lòng cùng chúng tôi quay về với Jones. Đúng giờ đã hẹn, anh đến gặp bà Fitzpatrick. Nhưng trước khi kể lại câu chuyện diễn ra giữa hai người, có lẽ theo phương pháp của chúng tôi, cũng nên quay trở lại một chút để giải thích sự thay đổi thái độ đặc biệt của người đàn bà này, tức là từ chỗ dọn nhà chủ yếu để tránh mặt Jones đến chỗ lại cố công tạo bằng được cuộc gặp gỡ này như ta đã thấy.

Ở đây, chúng tôi chỉ cần nhắc lại những điều xảy ra ngày hôm trước. Khi bà Fitzpatrick nghe Bellaston phu nhân cho biết tin ông Western đã tới kinh đô, bà bèn đến hỏi thăm sức khỏe của ông ta tại chỗ trọ ở Piccadilly. Bà được đón tiếp bằng những lời chửi rủa tàn tệ quá thô bỉ không tiện nhắc lại, lại còn bị đe dọa đạp ra khỏi cửa nữa. Một người đầy tớ có tuổi của bà Western vốn biết rõ bà Fitzpatrick, bèn đưa bà từ đó đến chỗ trọ của bà chủ. Bà Western tiếp đãi cháu gái cũng chẳng thân thiết gì hơn, nhưng có phần nhã nhặn hơn, hoặc nói cho đúng sự thật là thô bạo theo một cách khác.

Nói tóm lại, sau khi gặp mặt cả hai người thì bà Fitzpatrick dứt khoát yên trí rằng kế hoạch làm lành của mình như thế là đi đứt, chẳng những thế mà từ nay trở đi cũng đừng hòng bao giờ thực hiện được kế hoạch ấy nữa dù bằng bất cứ cách nào. Thế là từ lúc ấy, đầu óc bà chỉ tính chuyện trả thù. Đang trong tâm trạng như vậy thì gặp Jones ở rạp hát, bà nghĩ ngay thật là một dịp may hình như xảy ra cốt để thực hiện ý định của bà.

Bạn đọc cần nhớ lại rằng trong khi kể lại chuyện của mình thì bà đã cho biết về việc trước kia bà Western có bụng yêu thương ông Fitzpatrick hồi ở Bath. Theo bà, thái độ ghét bỏ phũ phàng của bà cô chính là do sự bất như ý nói trên sinh ra. Bởi vậy, bà tin chắc thế nào quý bà kia cũng dễ dàng lắng nghe lời tán tỉnh của Jones, cũng như trước kia bà đã lắng nghe lời tán tỉnh của Fitzpatrick, vì lẽ về mặt duyên dáng thì rõ ràng Jones hơn hẳn, mà về sự gia tăng tuổi tác của bà cô từ hồi ấy đến nay thì bà kết luận rằng có lợi cho kế hoạch của bà hơn chống lại nó (chúng tôi chẳng cần nói kết luận vậy là đúng vô cùng).

Thành thử lúc gặp mặt Jones, để mào đầu, bà tuyên bố ngay là bà có ý muốn giúp đỡ anh, vì tin chắc rằng làm việc ấy tức là làm ơn cho Sophia nhiều lắm. Đoạn bà xin lỗi vì lần trước đã lỡ hẹn, rồi cho Jones biết bây giờ Sophia ở trong tay ai, bà tưởng Jones không biết điều ấy. Cuối cùng, bà mới giải thích thật minh bạch kế hoạch của mình cho Jones nghe, lại khuyên anh cứ giả vờ tán tỉnh quý bà kia, cốt kiếm cách đến gần cô cháu gái dễ hơn, đồng thời bà cũng cho anh biết rằng ngày trước ông Fitzpatrick cũng nhờ chiến thuật ấy mà đạt kết quả.

Jones hết sức cảm tạ bà Fitzpatrick vì tấm lòng tốt bà đã biểu lộ và chứng minh bằng lời đề nghị trên. Jones ngỏ ý khó hy vọng thành công vì bà Western biết rõ anh đã yêu cháu gái bà, điều này có khác với trường hợp ông Fitzpatrick xưa kia. Anh lại ngại cô Western không đời nào đồng tình với cách dối trá theo kiểu ấy, cũng như tính cô vẫn hết sức khinh ghét thói giả dối, chẳng những thế, đối với bà Western, cô lại là người cháu rất hiếu thảo.

Nghe đáp vậy, bà Fitzpatrick có phần hơi tức, mà quả thật, có thể nói rằng Jones đã lỡ lời, nếu không thì cũng là hơi thiếu lịch sự. Kể ra anh cũng chẳng đến nỗi dại dột thế đâu, nhưng anh chàng lại thấy thích thú được ca tụng Sophia, thành thử bộp chộp không nghĩ chín chắn, khen cô em họ như vậy, thật chẳng khác gì ngầm chê trách người chị họ. Bà Fitzpatrick bèn đáp, hơi có vẻ giận:

“Cậu Jones ơi, tôi nghĩ rằng không có việc gì dễ dàng hơn là lừa dối một bà già bằng cách bày tỏ tình yêu, một khi bà già ấy lại là người đa tình. Bà già là cô ruột tôi thật đấy, nhưng phải nói rằng, trên đời chưa có ai tính tình dễ động cỡn như quý bà nhà tôi. Thế cậu không thể giả bộ là chính vì hết hy vọng lấy cô cháu gái đã bị hẹn gả cho Blifil nên mới quay sang bà già được sao? Còn về phần cô Sophia, em họ tôi, thì có đời nào lại ngờ nghệch đến nỗi còn đắn đo về vấn đề ấy, hoặc còn cho rằng trừng phạt một con nữ yêu vì bao nhiêu tai họa bà ấy đã gây ra cho các gia đình do những mối tình say mê bi đát và hài hước của bà ấy, lại là điều có hại. Tôi nghĩ rằng luật pháp không trừng phạt việc ấy thì cũng đáng giận thay. Bản thân tôi không có những ngại ngùng đắn đo ấy, tuy vậy, tôi vẫn hy vọng Sophia sẽ không cho đó là một lời mạt sát khi tôi bảo cô ấy không thể khinh bỉ tất cả những thói giả dối thực thụ thuộc mọi loại hơn người chị họ Fitzpatrick. Tôi không cần phải tỏ ra hiếu thảo gì với bà cô, mà tôi cũng không coi bà ấy xứng đáng được tôi tôn kính. Tuy nhiên, cậu ạ, tôi đã có lời khuyên cậu, và nếu cậu không chịu nghe theo, thì tôi chỉ đánh giá khiếu hiểu biết của cậu thấp đi, có thế thôi.”

Bây giờ Jones mới nhận thấy mình đã phạm sai lầm, bèn hết sức sửa chữa lại, song anh chàng chỉ ấp úng, lắp bắp những câu vô nghĩa và mâu thuẫn. Thực ra, nhiều khi thà cứ đành cam chịu với sự vụng về ban đầu, còn hơn cố gắng uốn nắn lại. Bởi vì những sự cố gắng ấy, nói chung, chỉ càng khiến cho chúng ta chìm sâu thêm, chứ không thoát ra được, và trong những trường hợp tương tự, rất ít người có được tấm lòng tốt như bà Fitzpatrick đi biểu lộ với Jones. Bà mỉm cười nói:

“Cậu chẳng cần thanh minh thêm làm gì. Tôi có thể dễ dàng tha thứ cho một kẻ yêu đương chân thành, dù tình yêu thương đối với ý trung nhân của họ dẫn tới kết quả gì đi chăng nữa.”

Đoạn bà nhắc lại lời đề nghị, tha thiết khuyên Jones nên nghe mình, không bỏ sót một lý lẽ nào có thể nghĩ ra về vấn đề này. Bà giận bà cô quá đỗi, đến nỗi không còn việc gì được coi là thú vị bằng việc bêu xấu bà cô, và cũng giống như một người phụ nữ chân chính, bà không chịu thấy bất cứ một khó khăn nào trong việc thực hiện một kế hoạch mình ưa thích.

Nhưng Jones vẫn cứ khăng khăng một mực chối từ, mà tình thực thì kế hoạch ấy cũng chẳng có hy vọng đạt kết quả. Jones cũng dễ dàng nhận ra động cơ nào đã thúc đẩy bà Fitzpatrick nhiệt tình ép mình theo lời bà khuyên đến thế. Anh bảo, anh không hề chối cãi việc mình yêu Sophia tha thiết nồng nàn, song cũng hiểu rõ hoàn cảnh đôi bên chênh lệch quá, nên chẳng bao giờ dám tự ru mình với niềm hy vọng được một cô thiếu nữ thần tiên như thế hạ cố để ý tới một kẻ không xứng đáng như anh. Jones lại nói anh cũng không đành tâm ước mong cô hạ cố như thế. Để kết luận, Jones bày tỏ những tình cảm nồng nàn cao thượng, mà chúng tôi không có thì giờ đưa vào đây.

Đối với một số người đàn bà đẹp (ở đây chúng tôi không dám dùng những từ chung chung quá), yếu tố bản thân quá được đề cao đến mức không bao giờ tách khỏi bất cứ một vấn đề gì. Thói phù phiếm nơi họ vốn là nguyên tắc chủ đạo cho nên họ sẵn sàng nắm lấy bất cứ một lời ca tụng nào họ gặp, và đem áp dụng ngay cho bản thân, mặc dầu những lời ca tụng ấy thuộc về người khác. Khi trò chuyện với những người đàn bà ấy không thể nói điều gì hay cho người đàn bà khác mà họ không đem áp dụng cho chính họ, mà nhiều khi họ còn bổ sung thêm vào lời ca tụng họ tóm được nữa cơ, thí dụ như nếu sắc đẹp trí tuệ, tính hiền hòa vui vẻ của chị kia xứng đáng được ca tụng nhiều thế thì tôi có những đức tính ấy ở một mức độ còn nổi bật hơn nhiều, còn xứng đáng được ca tụng đến đâu?

Với những người đàn bà ấy, nhiều khi người đàn ông khen ngợi một người đàn bà khác thì lại được họ có cảm tình và trong khi người đàn ông biểu lộ những tình cảm nồng nàn cao thượng với người yêu, thì họ lại nghĩ bụng cái người đàn ông này có thể là một người tình đáng yêu biết bao đối với họ, vì họ có thể yêu thương đến mức ấy một kẻ chỉ có giá trị tầm thường kém cỏi. Điều này xem như lạ lùng, ấy vậy mà tôi đã từng gặp nhiều trường hợp ngoài bà Fitzpatrick ra. Tất cả những tình cảm trên đã xuất hiện trong tâm trí bà, và bây giờ thì bà bắt đầu cảm thấy đối với Jones có một cái gì đấy. Bà hiểu được những triệu chứng của cái gì ấy còn nhanh hơn cô Sophia đáng thương trước kia nhiều.

Nói của đáng tội, sắc đẹp hoàn toàn ở cả nam giới lẫn nữ giới là một điều còn khó cưỡng nổi hơn là người ta vẫn tưởng. Một số người trong chúng ta vẫn bằng lòng với cảnh “cây nhà lá vườn”, học thuộc lòng như vẹt (như trẻ con lặp lại những từ nó chẳng hiểu gì cả) cách coi rẻ những cái ở bên ngoài và coi trọng những cái duyên dáng thực tế hơn. Vậy mà tôi vẫn thường nhận thấy khi đến gần sắc đẹp hoàn mỹ thì những cái duyên dáng thực tế kia chỉ ánh lên được với sức sáng của những ngôi sao sau khi mặt trời đã mọc.

Lúc Jones chấm dứt những lời ca tụng ấy, mà nhiều lần có thể đem đặt vào miệng của chính Oroöndates, thì bà Fitzpatrick thở dài một cái. Từ nãy vẫn nhìn chăm chăm vào mặt Jones, bây giờ bà quay đi nhìn xuống đất và nói:

“Thực tình, cậu Jones ạ, tôi thương hại cậu lắm, nhưng một tâm tình thương yêu như vậy mà đem phí hoài gửi gắm cho những kẻ không mảy may xúc động thì cũng tội nghiệp. Cậu Jones ạ, tôi biết rõ em họ tôi hơn cậu, và tôi phải nói rằng bất cứ người đàn bà nào không hưởng ứng một mối tình nồng nàn đến thế, không yêu một con người như thế, thì đều không xứng đáng với cả hai.”

Jones đáp:

“Thưa bà, hẳn bà không thể có ý nói…”

Bà Fitzpatrick kêu lên:

“Có ý nói gì? Tôi chẳng biết tôi có ý nói gì nữa? Tôi nghĩ rằng trong tình thương yêu chân thực có một cái gì đó mê hoặc người ta. Rất ít người đàn bà được gặp điều ấy nơi người đàn ông, mà khi gặp được thì những người biết đánh giá cao điều ấy lại càng hiếm hơn. Tôi chưa bao giờ nghe nói tới những tình cảm cao quý ấy, tôi không thể nói rõ ra làm sao, nhưng cậu buộc được người khác phải tin cậu. Nhất định người đàn bà nào làm ngơ được trước một ưu điểm như thế thì phải là một kẻ hết sức đáng khinh bỉ.”

Cái cách bà nói những lời trên cũng như cái nhìn kèm theo làm cho Jones nảy ra ý nghi ngờ, chúng tôi cũng không cần nói rõ ra với bạn đọc làm gì. Anh không trả lời, chỉ nói:

“Thưa bà, tôi e rằng tôi đã làm phiền bà vì cuộc thăm viếng này.”

Rồi anh định cáo từ. Bà Fitzpatrick đáp:

“Đâu có. Quả thật, cậu Jones ạ, tôi thương hại cậu lắm, nói thực đấy. Nhưng nếu cậu về thì hãy suy nghĩ đến kế hoạch tôi vừa nói nhé. Tôi chắc thế nào cậu cũng tán thành, và cho tôi gặp lại cậu càng sớm càng hay nhé. Sáng ngày mai, nếu cậu ưng, hoặc ít nhất thì cũng là trong ngày mai, lúc nào cũng được. Tôi sẽ ở nhà suốt ngày.”

Jones bèn hết lời cảm tạ, rồi lễ phép từ biệt. Lúc chia tay, bà Fitzpatrick cũng không thể không tặng anh chàng một cái nhìn, mà ví thử anh không hiểu gì thì nhất định là anh không hiểu thứ ngôn ngữ của đôi mắt. Trong thực tế thì cái nhìn ấy lại càng khiến Jones thêm quyết tâm không gặp bà nữa làm gì. Mặc dầu từ trước tới giờ, trong chuyện này, xem ra anh vẫn là người mắc nhiều lỗi, nhưng bây giờ hết thảy tâm trí anh đều đã tập trung vào Sophia, nên tôi tin rằng trên đời không thể có một người đàn bà nào còn lôi kéo được anh vào một hành động thiếu chung thủy.

Tuy nhiên, số mệnh vốn không phải là bạn của Jones, mà Jones lại có ý định không tạo cho số mệnh một cơ hội thứ hai nữa, cho nên vị nữ thần này bèn quyết định lợi dụng đến cùng cơ hội này. Do đó mà xảy ra cái tai nạn bi đát mà bây giờ chúng tôi phải ghi chép lại dưới đây bằng những lời rầu rĩ.

CHƯƠNG X

Hậu quả của cuộc thăm viếng vừa rồi.

Ông Fitzpatrick nhận được lá thư đã nói ở trên từ bà Western, nhờ thế biết được hiện nay bà vợ ông trọ ở chỗ nào. Ông ta bèn quay thẳng về Bath rồi hôm sau từ đó đi London.

Bạn đọc đã từng nhiều lần được biết vị thượng lưu này có thói cả ghen ra sao. Lại cũng xin bạn đọc vui lòng nhớ hộ rằng ở Upton ông ta đã nghi ngờ Jones lúc thấy anh chàng trong phòng ngủ của bà Waters, về sau, ông ta đã có đủ lý do để gột sạch được mối ngờ vực đó. Nhưng bây giờ đọc lá thư, thấy bà vợ nói đến việc Jones đẹp trai như thế nào, thành thử ông ta đâm ra nghĩ ngợi rằng vợ ông ta cũng ở trong quán trọ tại cùng thời điểm. Ấy thế là trong óc ông ta nảy ra những ý nghĩ quay cuồng hỗn độn. Ông ta lại chẳng phải là người sáng suốt cho lắm, thành thử tất cả những cái ấy đẻ ngay ra con quái vật mắt xanh mà Shakespeare từng đã nói trong vở kịch Othello.

Bấy giờ ông ta đang dò hỏi ngoài phố về tung tích vợ. Được người ta mách, ông ta vừa đến cửa, thì không may làm sao, Jones cũng vừa từ trong nhà bước ra.

Fitzpatrick không nhớ mặt Jones, nhưng thấy một anh chàng trẻ tuổi ăn mặc bảnh bao từ chỗ vợ mình ở đi ra, ông ta bèn tiến thẳng lại, hỏi anh làm gì trong nhà này. Ông ta nói:

“Tôi nhất quyết là ngài đã ở trong nhà, vì tôi nhìn thấy ngài từ trong ấy đi ra.”

Jones trả lời rất hòa nhã rằng “mình vừa mới tới thăm một bà trọ tại đây”.

Fitzpatrick bèn đáp:

“Ngài có việc gì liên quan đến bà ấy?”

Thấy thế, Jones mới nhớ ra giọng nói, nét mặt và cả cái áo ngoài của ông Fitzpatrick, bèn kêu lên:

“A, ông bạn quý của tôi, ta bắt tay nào. Tôi hy vọng rằng giữa hai ta không còn chuyện gì đáng để tâm về sự hiểu lầm chẳng đáng kể từ đời thuở nào ấy.”

Fitzpatrick nói:

“Tình thực, thưa ngài, tôi không biết tên ngài, cũng không nhớ mặt ngài.”

Jones đáp:

“Đúng thế, thưa ngài, tôi cũng không có hân hạnh được biết tên ngài, nhưng nét mặt ngài thì tôi nhớ rõ đã có lần gặp ở Upton. Hồi ấy, giữa chúng ta xảy ra một chuyện xích mích vớ vẩn. Nếu ngài vẫn chưa hết giận thì bây giờ chúng ta đi uống với nhau một cốc để làm lành.”

Fitzpatrick kêu lên:

“Ở Upton! Vậy đích xác tên ngài là Jones rồi.”

Jones đáp:

“Đúng đấy!”

Fitzpatrick nói:

“Ồ! Mẹ kiếp, ngài chính là người tôi đang muốn gặp. Mẹ kiếp, tôi cũng muốn uống với ngài một cốc ngay lập tức. Nhưng trước hết, tôi phải choảng cho ngài mấy cái vào đầu cái đã. Đây này, cho mày nếm mùi! Mẹ kiếp, nếu mày không rửa nhục vì cú đánh ấy thì tao sẵn sàng cho mày nếm thêm một cú nữa.”

Đoạn ông ta rút gươm ra, đứng vào thế thủ là cái khoa duy nhất ông ta học được.

Cú đánh hơi bất thần làm cho Jones có phần choáng váng nhưng anh lập tức định thần lại, cũng rút gươm ra. Tuy chẳng biết gì về môn đấu kiếm, nhưng Jones cũng cứ lao bổ vào ông Fitzpatrick. Ông này đỡ không nổi, bị lưỡi gươm của Jones xuyên trúng người ngập tới nửa. Bị đâm trúng, ông ta lùi lại, buông chúc mũi gươm xuống đất, chống lên cán gươm, nói:

“Thế là tôi đã rửa được nhục, tôi chết đây!”

Jones kêu lên:

“Tôi hy vọng là không đến nỗi thế, nhưng dù hậu quả ra sao, ngài cũng nên biết rằng chính ngài đã gây ra tai họa cho mình.”

Lúc ấy một đám đông xô đến túm lấy Jones. Anh bảo họ rằng mình sẽ không kháng cự, và yêu cầu ít nhất thì vài người trong bọn họ cũng nên săn sóc tới kẻ bị thương một chút.

Một người đáp:

“Được, người bị thương sẽ được săn sóc chu đáo vì cũng chả chắc sống được mấy nữa đâu. Còn ngài thì ít nhất cũng sẽ được một tháng vui thú.”

Một người khác nói:

“Mẹ kiếp, chú mày ơi, lão làm cho hắn mất cuộc du lịch, bây giờ thì hắn lại nhằm bến khác mất rồi.”

Bọn này lấy Jones ra làm đầu đề cho nhiều câu khôi hài tương tự. Chính là mấy tên tay sai của huân tước Fellamar. Chúng bám sát gót Jones tới tận nhà bà Fitzpatrick, và đang rình đợi anh ở góc phố thì xảy ra cái việc ngẫu nhiên bất hạnh kia.

Viên sĩ quan chỉ huy bọn này bèn kết luận một cách rất sáng suốt rằng, công việc của ông ta bây giờ là giải người tù trao cho vị quan tòa dân sự. Ông ta ra lệnh dẫn Jones đến một quán rượu rồi cho người đi gọi một viên cảnh sát tới và giao anh cho viên cảnh sát ấy coi giữ.

Viên cảnh sát thấy Jones ăn mặc sang trọng, lại nghe nói tai nạn xảy ra trong một cuộc đấu gươm, nên đối xử với người tù nhân rất nhã nhặn. Theo lời Jones yêu cầu, viên cảnh sát này phái người đi hỏi tin tức về vị thượng lưu bị thương, lúc này đã được đưa tới một quán rượu, và được thầy thuốc săn sóc. Tin báo về là vết thương rất trầm trọng, khó lòng cứu sống. Thấy vậy, viên cảnh sát cho Jones biết rằng anh phải ra tòa.

Jones đáp:

“Tùy ý ông, tôi đi đâu cũng được. Sự gì xảy ra cho tôi đều không đáng kể. Tôi biết rõ là trước pháp luật, tôi không phạm tội giết người, nhưng đối với lương tâm thì vẫn là có vấy máu.”

Thế là Jones bị giải tới tòa án. Người thầy thuốc đã băng bó cho ông Fitzpatrick ra tòa khai rằng theo ý ông ta thì vết thương có thể nguy đến tính mệnh, thành thử Jones bị giải ngay vào nhà lao. Lúc ấy đêm đã khuya, cho nên mãi đến sáng hôm sau Jones mới báo tin cho Partridge được. Suốt đêm thức, mãi đến bảy giờ sáng mới chợp mắt, thành thử gần tới mười hai giờ trưa, bác Partridge tội nghiệp mới nhận được tin. Đang lo cuống lên vì cậu chủ biệt tăm biệt tích, nhận được tin báo, bác chết điếng người.

Bác đi tới nhà lao, tim đập thình thình, đầu gối run bần bật. Vừa nhìn thấy mặt Jones, bác đã khóc khóc mếu mếu, than thở về nỗi cậu chủ gặp bao tai họa, vừa nói vừa ngó xung quanh, vẻ mặt vô cùng kinh hoảng. Lúc ấy có tin ông Fitzpatrick đã chết rồi, thành thử bác cứ nơm nớp lo hồn ma ông ta hiện vào trong phòng giam. Cuối cùng, bác trao cho Jones một lá thư của Sophia gửi qua tay Black George. Bác muốn thà rằng mình quên mất lá thư ấy còn hơn.

Jones lập tức yêu cầu mọi người trong phòng giam ra ngoài, vội vàng xé phong bì, đọc thấy thư viết như sau:

Anh còn nghe được tin tức về tôi là do một việc ngẫu nhiên khiến tôi thú thực rất lấy làm lạ lùng. Cô tôi vừa cho tôi xem một lá thư anh viết cho Bellaston phu nhân, trong thư anh có ngỏ lời cầu hôn. Tôi đã nhận ra đúng chữ anh viết, và điều làm cho tôi càng ngạc nhiên hơn là thư ấy đề ngày đúng vào cái dịp anh làm cho tôi tin rằng anh cũng có ý định ấy đối với tôi… Tôi xin để anh tự kết luận về sự kiện ấy. Tôi chỉ yêu cầu anh một điều, tức là không bao giờ còn phải nghe nhắc đến tên anh nữa.

S. W.

Để giúp bạn đọc có được khái niệm về tâm trạng của Jones công tử bấy giờ, cũng như về nỗi đau khổ vò xé tâm hồn anh, chúng tôi chỉ có thể nói rằng, anh đau khổ đến nỗi hầu như Thwackum mà thấy cũng phải thương hại. Nhưng chúng tôi sẽ để mặc anh với nỗi đau khổ, mà hình như vị thần Hộ mệnh của anh đã gây ra (nếu quả thật anh có thần Hộ mệnh). Và đến đây chúng tôi chấm dứt quyển Mười sáu của tập truyện này.

QUYỂN MƯỜI BẢY

GỒM BA NGÀY

CHƯƠNG I

Gồm một đoạn văn giáo đầu.

Khi một nhà văn hài hước cho những nhân vật chính của mình được tha hồ mà hạnh phúc, hoặc khi một nhà văn bi thương nâng nhân vật chính lên mức cao nhất của cảnh khổ nhục trần gian thì cả hai đều cùng kết luận rằng công việc của họ thế là xong và tác phẩm của họ đã đạt tới một kết cục.

Ví thử chúng tôi có khuynh hướng bi thương thì hẳn bạn đọc phải công nhận rằng chúng tôi đã gần đạt tới cái kết cục kia, bởi vì ma quỷ hoặc bất cứ đại diện nào của ma quỷ trên trái đất khó lòng gây được ra cho anh chàng Jones tội nghiệp nhiều đau khổ hơn là trong hoàn cảnh đã nói ở cuối chương trước. Về phần Sophia thì một người đàn bà tốt bụng khó lòng mong ước cho tình địch của mình đau đớn hơn so với tâm trạng cho rằng nhất thiết cô phải có lúc này. Vậy thì chỉ cần kết thúc tấn bi kịch bằng một hoặc hai cái chết và mấy câu thuyết lý đạo đức là xong. Nhưng đem được những nhân vật yêu dấu của chúng tôi ra khỏi cơn lo lắng cùng khốn hiện giờ, để cuối cùng vớt họ đặt lên bờ hạnh phúc, xem ra là một công việc khó khăn hơn nhiều, công việc ấy khó khăn quá đến nỗi chúng tôi không dám đảm đương, về cô Sophia thì có rất nhiều khả năng là cuối cùng chúng tôi sẽ kiếm cho cô một đức ông chồng, hoặc là Blifil, hoặc là huân tước, hoặc là một người nào khác. Song về anh chàng Jones tội nghiệp thì anh đang bị lôi cuốn vào những sự khốn cực, do anh thiếu thận trọng mà gây ra. Do sự thiếu thận trọng ấy, một người nếu không trở thành tội phạm trước con mắt người đời, thì ít nhất cũng là một felo de se*. Bây giờ Jones lâm vào cảnh tứ cố vô thân, lại bị kẻ thù theo đuổi hãm hại, đến mức hầu như chúng tôi tuyệt vọng, không giúp gì được cho anh nữa. Và nếu bạn đọc thấy thú vị khi xem những vụ hành hình, thì tôi nghĩ rằng bạn không nên để mất thì giờ, hãy giành ngay lấy một ghế hàng đầu ở Tyburn*.

Chúng tôi xin hứa rằng, cho dù người ta ngỡ chúng tôi có cảm tình với tên vô lại ấy, mà chẳng may chúng tôi lại chọn làm nhân vật chính, chúng tôi cũng sẽ không ban cho anh ta một sự giúp đỡ siêu nhiên nào, mà chúng tôi được giao phó với điều kiện là chỉ đem ra sử dụng vào những trường hợp thật là quan trọng. Vì vậy, nếu anh ta không tìm ra được một biện pháp tự nhiên nào để tự gỡ mình ra khỏi cảnh khốn cùng kia, thì chúng tôi cũng sẽ không cưỡng bách tính chân thực và tư cách của lịch sử. Bởi lẽ thà chúng tôi kể lại rằng anh ta bị treo cổ ở Tyburn (mà điều này cũng có thể lắm) còn hơn là từ bỏ sự vô tư, hoặc xúc phạm tới lòng tin của bạn đọc.

Trong vấn đề này, các nhà văn thời xưa đạt được lợi thế hơn là các nhà văn hiện đại. Thời đó những truyện thần thoại của họ được quần chúng tin hơn bất cứ một thứ tôn giáo nào hiện nay, và thần thoại thường vẫn tạo điều kiện cho họ giải thoát cho nhân vật chính con cưng của họ. Thường thường các vị thần linh vẫn ở ngay sát nách, để giúp họ thực hiện bất cứ mục đích gì. Mà sự can thiệp càng phi thường bao nhiêu, sự ngạc nhiên và thú vị của người đọc cả tin lại càng lớn bấy nhiêu. Những nhà văn ấy có thể đưa một nhân vật chính của họ từ xứ này sang xứ khác, từ một thế giới này sang một giới khác rồi lại đem họ trở về một cách còn dễ dàng hơn là một nhà văn hiện đại bị gò bó muốn giải thoát cho nhân vật khỏi nhà lao.

Người Ả Rập và Ba Tư cũng có một thuận lợi tương tự khi họ viết những truyện kể rút từ những truyện thần tiên mà họ tin như một tín điều trong tôn giáo của họ theo lời kinh Koran* dạy. Nhưng chúng tôi không có được những sự giúp đỡ ấy, chúng tôi bị bó hẹp chỉ trong phạm vi những phương pháp tự nhiên mà thôi. Vậy nên ta hãy thử xem những phương pháp ấy có thể giúp gì được cho anh chàng Jones tội nghiệp, tuy rằng tình thực mà nói thì có cái gì đó thì thầm vào tai tôi rằng anh vẫn chưa biết đến cái đoạn hẩm hiu nhất trong số phận của mình đâu, và một cái tin khác ghê gớm hơn còn chờ anh trong những trang sách của số mệnh chưa giở tới.

CHƯƠNG II

Thái độ cao thượng và biết ơn của bà Miller.

Ông Allworthy và bà Miller vừa ngồi vào bàn dùng bữa ăn trưa thì Blifil trở về cũng ngồi vào ăn. Sáng hôm nay anh ta đi đâu từ sớm.

Ăn được một lát, anh ta nói:

“Lạy Chúa, bác yêu quý của cháu ơi, bác có biết chuyện gì vừa xảy ra không? Quả thật cháu sợ đem chuyện ấy kể cho bác nghe lại làm cho bác bực mình vì phải nhớ lại mình đã đối xử tốt với một tên vô lại đến như vậy.”

Ông bác hỏi:

“Có việc gì đấy, cháu? Ta e rằng trong đời ta, ta đã đối tốt với kẻ không xứng đáng chẳng phải chỉ một lần. Song, lòng từ thiện không có dung dưỡng những tật xấu của những đối tượng được nó bao dung.”

Blifil đáp:

“Ồ, thưa bác, bác nhắc tới tiếng dung dưỡng thật chẳng phải là không có sự Thượng đế bí mật xui khiến. Thưa bác, đứa con nuôi của bác, cái thằng tên Jones ấy, cái thằng đốn mạt bác nuôi nấng từ bé ấy, đã tự bộc lộ rõ là một tên vô lại đê tiện nhất trên đời.”

Bà Miller kêu lên:

“Xin thề trước tất cả điều gì thiêng liêng nhất, nói vậy là sai. Cậu Jones không phải là quân vô lại. Cậu ấy là một người đáng quý nhất trên đời này. Một người nào khác mà gọi cậu ấy là quân vô lại thì tôi đã hất ngay cả cái bát nước sôi này vào mặt hắn.”

Ông Allworthy thấy thái độ bà Miller như vậy lấy làm sửng sốt lắm. Nhưng bà không để ông kịp hỏi, đã quay sang ông, nói to:

“Tôi hy vọng ngài không thèm chấp làm gì. Chẳng đời nào tôi dám làm ngài phật ý, nhưng quả thật nghe gọi cậu ấy như thế, tôi không chịu nổi.”

Ông Allworthy vẻ mặt rất trang nghiêm nói:

“Thưa bà, tôi phải thú nhận rằng tôi hơi ngạc nhiên thấy bà bênh vực một người bà không quen biết một cách nhiệt tình đến thế.”

Bà Miller đáp:

“Ồ, thưa ngài, tôi có biết cậu ấy, tôi biết cậu ấy rõ lắm chứ. Nếu tôi chối cãi điều ấy thì tôi là một đứa vô ơn bạc nghĩa mạt hạng. Cậu ấy đã cứu sống tôi và gia đình nhỏ bé của tôi. Còn sống thì chúng tôi còn đủ lý do để cầu Chúa ban phước cho cậu ấy. Tôi cầu Chúa che chở cho cậu ấy và trừng phạt đích đáng những kẻ thù xảo quyệt của cậu ấy. Trước kia, tôi đã biết, bây giờ tôi thấy, tôi thấy rõ quả là cậu ấy có những kẻ thù như thế.”

Ông Allworthy nói:

“Bà càng làm tôi thêm ngạc nhiên đấy. Chắc chắn bà định nói tới một người nào khác chứ không thể lại có chuyện bà chịu ơn sâu nặng cái thằng mà cháu tôi vừa nhắc tới.”

Bà Miller đáp:

“Chắc chắn lắm, tôi chịu ơn cậu ấy sâu nặng như trời biển. Cậu ấy đã cứu sống tôi và bọn trẻ… Xin ngài hãy tin tôi, cậu ấy đã bị người ta bôi nhọ với ngài, bôi nhọ một cách trắng trợn. Tôi biết cậu ấy bị bôi nhọ, nếu không thì một người là hiện thân của lòng tốt và danh dự như ngài không thể nào lại khinh miệt mà gọi cậu ấy là thằng, sau bao nhiêu lời âu yếm thương yêu mà tôi đã được nghe ngài nói về đứa trẻ trơ trọi tội nghiệp kia. Quả thật, thưa người bạn quý nhất đời của tôi, cậu ấy xứng đáng được ngài gọi bằng một cái tên khác đẹp đẽ hơn, nếu như ngài được nghe những điều quý hóa, tốt đẹp đầy niềm tri ân cậu ấy nói về ngài. Bao giờ cậu ấy nhắc đến tên ngài cũng với một thái độ sùng kính. Chính tại căn phòng này đây, tôi đã từng nhìn thấy cậu ấy quỳ xuống cầu xin Thượng đế ban mọi phước lành cho ngài. Cậu ấy yêu quý ngài còn hơn cả tôi yêu quý con gái mình kia nữa.”

Blifil nói, kèm theo một cái cười nhăn nhở mà con quỷ dữ dùng để đánh dấu những kẻ được nó yêu dấu nhất:

“Thưa bác, bây giờ thì cháu thấy quả thực bà Miller có biết hắn. Cháu đồ chừng bà ấy không phải là người duy nhất trong số bạn bè quen bác được nghe hắn nói về bác. Về phần cháu thì căn cứ vào mấy câu nói bóng gió của bà Miller đây, cháu thấy rằng hắn đã mạt sát cháu thỏa thích, nhưng cháu tha thứ cho hắn.”

Bà Miller nói:

“Công tử ạ, Chúa trời cũng tha thứ cho công tử. Chúng ta đã phạm lỗi khá đủ để cần tới lòng tha thứ của Người.”

Ông Allworthy nói:

“Tình thực, tôi không lấy làm hài lòng lắm về thái độ của bà đối với cháu tôi. Và xin bà biết cho rằng, vì những ý nghĩ của bà về cháu nó nhất định là được nghe từ miệng cái tên xấu xa nhất đời kia nói ra, cho nên những ý nghĩ ấy lại chỉ càng khiến cho lòng ghét bỏ của tôi đối với hắn tăng thêm mà thôi, nếu như lòng ghét bỏ ấy còn tăng được nữa. Tôi phải nói để bà rõ, bà Miller ạ, người thanh niên đứng trước mặt bà đây đã là một luật sư biện hộ nhiệt tình nhất cho cái tên khốn kiếp bội bạc được bà bênh vực. Tôi nghĩ rằng bà nghe điều ấy do chính tôi nói ra, ắt bà phải ngạc nhiên sao lại có kẻ đê tiện và vong ân đến thế.”

Bà Miller đáp:

“Thưa ngài, ngài đã bị lừa dối rồi. Nếu đây là những lời nói cuối cùng của đời tôi, thì tôi cũng cứ bảo là ngài bị lừa dối. Và một lần nữa tôi nhắc lại rằng Thượng đế tha thứ cho những kẻ đã lừa dối ngài. Tôi không dám nói rằng người thanh niên ấy không phạm lỗi gì, nhưng đó là những lầm lỗi do tính sốc nổi và do tuổi trẻ gây ra. Những lỗi lầm ấy, cậu ấy có thể, và tôi tin rằng cậu ấy sẽ từ bỏ được, mà nếu không thể đi nữa thì cậu ấy vẫn có một tâm hồn trung thực nhất đời thừa sức bù lại.”

Ông Allworthy nói:

“Bà Miller ạ, ví thử có ai kể lại như vậy về bà, tôi cũng chẳng tin đâu.”

Bà Miller đáp:

“Thưa ngài, rồi ngài sẽ tin tất cả những điều tôi nói, chắc chắn là như vậy. Một khi ngài đã nghe tôi kể lại câu chuyện này (tôi sẽ nói tất cả với ngài) thì ngài chẳng những sẽ không lấy làm phật ý (tôi vẫn biết ngài là người công bằng) mà ngài sẽ còn công nhận rằng nếu tôi không ăn ở như từ trước đến giờ thì tôi chỉ là một kẻ khốn kiếp đáng khinh và vô ơn nhất thiên hạ.”

Ông Allworthy nói:

“Được lắm, thưa bà, tôi sẽ rất vui lòng nghe bất cứ lời thanh minh nào về một thái độ mà thú thực tôi thấy cần được thanh minh. Còn bây giờ thì mong bà vui lòng đừng ngắt lời để cho cháu tôi kể tiếp câu chuyện. Nếu là một câu chuyện không quan trọng, ắt nó đã không mào đầu như vậy. Không chừng câu chuyện ấy sẽ giúp bà thoát khỏi sự hiểu lầm kia cũng nên.”

Bà Miller tỏ vẻ ưng chịu. Blifil bèn bắt đầu kể:

“Thưa bác, cháu tin rằng nếu bác thấy không nên để tâm về thái độ phũ phàng của bà Miller, thì cháu cũng dễ dàng tha thứ cho những lời lẽ chỉ liên quan đến cháu, cháu nghĩ rằng lòng tốt của bác không đáng bị bà ấy đối xử như vậy.”

Ông Allworthy đáp:

“Được, con ạ, nhưng cái bằng chứng mới ấy ra sao? Hắn vừa có hành động gì vậy?”

Blifil kêu lên:

“Dù bà Miller nói gì đi nữa, cháu vẫn đành phải kể lại chuyện này. Nếu câu chuyện đã không trở thành một vấn đề không còn giấu giếm được một ai nữa thì có lẽ cháu cũng chẳng bao giờ để bác biết. Nói tóm lại, hắn đã giết chết một người, cháu không nói là hạ sát… có thể là trước pháp luật hắn sẽ không coi là thế, và cháu hy vọng như vậy, càng may cho hắn.”

Ông Allworthy có vẻ bất bình. Ông cảm tạ Chúa, đoạn quay sang bà Miller, ông nói:

“Nào, thưa bà, bây giờ thì bà nói sao?”

Bà Miller đáp:

“Thưa ngài, tôi nói rằng đời tôi chưa bao giờ nghe chuyện mà bối rối hơn lần này. Nhưng nếu sự việc quả có thật, thì tôi tin chắc rằng dù người kia là ai thì hắn ta cũng có lỗi. Có trời biết, trong thành phố này có vô vàn những tên vô lại coi việc khiêu khích những người thượng lưu là nghề nghiệp của chúng. Nếu không phải là một sự khiêu khích đến thế nào đấy thì hẳn cậu ấy đã chẳng lôi thôi làm gì. Trong số tất cả những vị thượng lưu đi lại nhà này, tôi chưa bao giờ thấy một ai tính tình hòa nhã, dịu dàng như cậu ấy. Cậu ấy được tất cả mọi người trong nhà này yêu mến, và cả những người đến gần nhà này nữa.”

Bà đang nói vậy thì ngoài cửa có tiếng gõ thật mạnh cắt ngang câu chuyện, khiến cho bà Miller không nói tiếp được, hoặc là không kịp nghe ai trả lời. Bà cho đó là một người khách đến thăm ông Allworthy, nên vội vàng lui ra, đem theo cả cô con gái bé đang tràn trề nước mắt vì nghe tin Jones gặp chuyện chẳng may. Jones vẫn hay gọi cô bé là cô gái nhỏ của anh. Chẳng những anh vẫn cho cô bé nhiều đồ chơi mà còn ngồi chơi hàng giờ với cô bé nữa.

Có lẽ một số bạn đọc có thể thấy thú vị với những chi tiết tỉ mỉ này. Chúng tôi đem ra kể lại, ấy là bắt chước Plutarch, một trong số những bạn đồng nghiệp tiểu thuyết gia có tài nhất của chúng tôi. Những người khác có thể thấy những chi tiết ấy là nhàm, thì chúng tôi hy vọng rằng ít nhất họ cũng bỏ qua cho, vì chúng tôi không bao giờ rườm lời trong những trường hợp này.

CHƯƠNG III

Ông Western đến, cùng một vài vấn đề liên quan đến uy quyền của người cha.

Bà Miller rời khỏi căn phòng được một lát thì ông Western bước vào, nhưng trước đó, ông ta cũng đã phải sinh sự một chút với mấy bác đánh xe. Mấy bác này đến quán trọ Hercules Pillars để chờ khách, chắc mẩm khó lòng hy vọng sau này còn gặp khách sộp như nhà điền chủ. Họ càng cảm thấy được khuyến khích bởi sự hào phóng của ông ta (ông ta đã tự ý trả họ thêm sáu penny ngoài giá tiền chính thức), thành thử họ đâm táo bạo, nài thêm một đồng shilling nữa. Ấy thế là nhà điền chủ phát khùng. Chẳng những ông ta chửi họ toáng lên ở ngoài cửa, mà còn mang theo cơn giận bước vào trong phòng, ông ta thề độc rằng cái bọn dân thành London, đứa nào cũng giống bọn trong triều, chỉ biết lo có mỗi một chuyện là bóc lột các ông nhà giàu xứ quê. Ông ta nói:

“Mẹ cha nó, lần sau thà ông cuốc bộ dưới trời mưa chứ không có trèo lên cái xe bò của chúng nữa. Đi có một dặm đường mà chúng nó lắc ông chết dở, còn mệt hơn cưỡi con Brown Bess suốt một cuộc săn dài.”

Lúc cơn giận vì chuyện này đã nguôi thì ông ta lại vẫn cái giọng cáu kỉnh ấy mà chuyển sang chuyện khác:

“Này, bây giờ mới thật là lắm chuyện. Bây giờ cái giống chó săn đâm ra hỏng hết. Lúc ta ngỡ vớ được một con chó nòi thì chó chết lại ra một con gấu chó.”

Ông Allworthy nói:

“Này, ông bạn láng giềng quý hóa ơi, hãy cất những hình tượng ẩn dụ của ông đi, và nói năng đơn giản hơn một chút.”

Nhà điền chủ đáp:

“Nói trắng ra với ông đây này, lâu nay chúng ta vẫn sợ hãi cái thằng con hoang của một con đĩ nào đó, thằng chẳng rõ bố đẻ ra nó là ai nữa, tôi cũng chịu… Bây giờ lại có thêm thằng con trai chết bằm của con đĩ huân tước nào ấy, cũng rất có thể là một thằng con hoang nữa, ai biết đâu, mà cũng kệ xác nó, vì nó sẽ không bao giờ được tôi bằng lòng gả con gái cho đâu. Chúng nó đã bóc lột đất nước đến xơ xác, nhưng chúng nó sẽ không bao giờ bóc lột được tôi. Đất đai của tôi sẽ không bao giờ chuyển sang cho bọn Hanover.”

Ông Allworthy nói:

“Ông làm cho tôi ngạc nhiên quá đấy, ông bạn ạ.”

Nhà điền chủ đáp:

“Ơ kìa, chết cha! Thì chính tôi cũng rất ngạc nhiên. Đêm qua tôi đến gặp em gái Western của tôi, theo đúng lời bà ta hẹn trước, thế mà họ đưa tôi vào một gian phòng đầy những đàn bà là đàn bà. Có phu nhân Bellaston nhà tôi này, Betty phu nhân nhà tôi này và Catherine phu nhân nhà tôi, rồi phu nhân cái quái gì nữa, đố ai biết. Ông mà còn tóm được tôi trong cái chuồng chó cái bận váy phồng ấy thì tôi cứ bị giời đánh thánh vật. Mẹ cha nó, thà tôi bị chính những con chó săn của tôi đuổi giống như xưa kia cái tên Acton nào đó bị biến thành con thỏ và bị chính những con chó của mình cắn chết ăn thịt, như trong truyện cổ tích có phép. Ối giời ơi, trên đời đố có ai lại bị dồn hết cách như tôi. Tôi chuồn đằng này thì đụng phải một đứa, tôi định lủi ra đằng sau, lại bị một đứa khác tóm. “Ồ, thật là một cuộc hôn nhân lừng lẫy nhất nước Anh!”, một bà em họ nói (đến đây, ông ta tìm cách bắt chước điệu bộ của họ). “Quả thật là một lời cầu hôn rất có lợi!” Một bà em họ khác nói (ông phải biết rằng tất cả chúng nó, đứa nào cũng là em họ tôi ráo, tuy nhiều đứa từ bé tôi chưa thấy mặt lần nào). Cái con chó cái mông béo ị, con mụ Bellaston phu nhân ấy, bảo thế này: “Này, có họa là anh loạn óc thì mới nghĩ tới chuyện từ chối một lời cầu hôn như vậy.”

Ông Allworthy nói:

“Bây giờ tôi bắt đầu hiểu rồi. Có người nào ngỏ lời cầu hôn với cô Western được các vị phu nhân nhà ta đồng ý, nhưng ông không ưng chứ gì.”

Ông Western đáp:

“Tôi mà ưng! Ưng nó thế chó nào được! Nói cho ông biết nó là một huân tước, mà bọn ấy, ông đã rõ là tôi cương quyết không có dính dáng đến. Thế tôi chẳng đã từ chối suốt bốn mươi năm nay không bán một mảnh đất chỉ vì một thằng trong bọn chúng nó định đem sáp nhập vào một công viên là gì, ấy chỉ vì tôi không muốn dính dáng đến bọn huân tước. Thế mà chúng lại nghĩ tôi đem gả con gái cho chúng à? Vả lại, tôi đã có lời giao ước với ông, mà tôi đã hứa thì có bao giờ tôi nuốt lời không nào?”

Ông Allworthy đáp:

“À, về vấn đề ấy thì ông bạn láng giềng ơi, tôi xin tuyên bố ông không bị một lời giao ước nào ràng buộc hết. Không có bản giao kèo nào trói buộc nổi hai bên không có đầy đủ khả năng để thực hiện kịp thời, mà sau này cũng không có khả năng thực hiện.”

Ông Western nói:

“Tôi bảo ông là tôi có quyền, và tôi sẽ thực hiện. Ông cứ đi ngay lập tức với tôi đến tòa án nào, tôi sẽ xin một tờ chứng hôn. Rồi tôi sẽ đến nhà cô nó, dùng vũ lực tóm cổ con đĩ non về. Thế là nó phải lấy cậu ấy. Nếu không thì tôi khóa cửa nhốt nó lại, cho ăn bánh nhạt uống nước lã đến lúc chết.”

Ông Allworthy nói:

“Ông Western ơi, ông vui lòng nghe tôi bày tỏ hết ý kiến về vấn đề này nhé.”

Ông Western đáp:

“Nghe ông à? Thì nhất định là tôi nghe rồi.”

Ông Allworthy nói to:

“Chẳng phải là tâng bốc ông hay cháu nó đâu, nhưng tôi có thể nói thực rằng khi có lời đề nghị về cuộc hôn nhân này thì tôi sẵn sàng và thành tâm ưng thuận ngay, vì tôi rất quý ông và cháu nó. Một sự kết hợp hai gia đình ở gần nhau như thế, xưa nay lại vẫn đi lại với nhau rất là thân mật hòa hợp, tôi nghĩ rằng đó là một sự kiện rất đáng mong ước. Còn về cô thiếu nữ thì, không kể ý kiến thống nhất của tất cả những ai có biết đến cô, cứ riêng con mắt tôi quan sát cũng đủ tin chắc rằng cô thiếu nữ là một kho tàng vô giá cho một người chồng tốt. Những ưu điểm của cô thì đáng quý lắm chẳng cần phải nói nữa. Bản tính cô tốt, lại có lòng từ thiện, mà tính tình thì kín đáo, ai ai cũng rõ, khỏi cần ca tụng. Nhưng cô còn có một đức tính phát triển đến một mức độ cao ở người phụ nữ đáng quý bậc nhất ấy, và bây giờ thì là một vị thiên thần hơn hẳn nhiều thiên thần khác. Đức tính ấy không biểu lộ rực rỡ ra ngoài, cho nên thông thường người ta không nhận thấy được, người ta ít để ý, thành thử tôi mới phải nói vài lời cho rõ. Về điểm này, tôi đành phải dùng cách phủ định. Tôi chưa bao giờ nghe nói cô thiếu nữ ấy có tí gì gọi là sỗ sàng, hoặc cái gọi là lời “đối đáp” từ miệng cô nói ra. Cô không hề muốn tỏ ra là trí xảo, lại càng không muốn tỏ ra có cái thứ khôn ngoan kia, tức là kết quả của một kiến thức và kinh nghiệm rộng rãi. Một thiếu nữ làm ra bộ như vậy thì cũng kì quặc chẳng khác gì thói giả bộ của một con khỉ. Không hề có những tư tưởng độc đoán, những ý kiến kênh kiệu, những lời phẩm bình sâu cay. Mỗi khi tôi thấy cô gái cùng ngồi với đàn ông, thì cô đều có thái độ hết sức chăm chú, với cái khiêm tốn của kẻ học hỏi, chứ không phải là với cái kiêu căng của một kẻ dạy đời. Ông tha lỗi cho, đã có một lần, tôi có thử cô gái bằng cách yêu cầu cô góp ý kiến về một vấn đề đang được tranh cãi giữa ông Thwackum và ông Square. Cô gái dịu dàng trả lời thế này: “Thưa ngài Allworthy, xin ngài tha lỗi cho, cháu chắc chẳng khi nào ngài lại thực tâm nghĩ rằng cháu có khả năng quyết định một điểm bất đồng ý kiến giữa hai vị học thức uyên thâm như thế.” Cả Thwackum và Square cùng tưởng rằng ý kiến của cô gái sẽ có lợi cho mình bèn cứ ủng hộ đề nghị của tôi. Cô gái bèn vẫn vui vẻ như thế mà trả lời: “Xin các ngài tha lỗi cho, cháu không dám xúc phạm tới các ngài, dù là bày tỏ sự phán xét đối với ý kiến của ai cũng vậy.”

“Quả thật, bao giờ cô thiếu nữ ấy cũng tỏ ra tôn trọng sự hiểu biết của nam giới, đó là thái độ tuyệt đối cần thiết để trở thành một người vợ tốt. Tôi chỉ nói thêm rằng thái độ tôn trọng ấy nhất định là chân thực, vì rõ ràng cô gái không hề có bất kỳ điệu bộ màu mè kiểu cách nào.”

Nghe đến đây, Blifil thở dài buồn bã. Ông Western thấy con gái được ca tụng như thế, rơm rớm nước mắt.

Ông bảo Blifil:

“Đừng có yếu đuối như thế, anh sẽ lấy được nó, mẹ kiếp, anh sẽ lấy được nó. Nó có tốt đẹp gấp hàng chục lần thế nữa cũng mặc.”

Ông Allworthy kêu lên:

“Xin ông nhớ hộ lời ông đã hứa, đừng ngắt lời tôi.”

Ông Western đáp:

“Được, nó sẽ lấy, tôi không muốn nói câu nào khác.”

Ông Allworthy tiếp:

“Ông bạn quý ạ, tôi nhấn mạnh hơi lâu về cái giá trị của cô thiếu nữ, phần vì thực tình tôi yêu quý tánh tình của cô gái, phần vì cái tài sản kia (cuộc hôn nhân xét về mặt này quả là có lợi cho cháu tôi) không nên coi như là mục đích duy nhất tôi nhằm đạt tới, khi tôi nhiệt tình tán thành lời cầu hôn. Quả thật tôi thành tâm mong muốn được nhận một vật trang sức quý giá như vậy vào trong gia đình. Nhưng dẫu tôi có thể ước mong có nhiều cái tốt đẹp, cũng không vì thế mà tôi nên phạm tội cưỡng bức hoặc bất công để chiếm hữu những cái tốt đẹp ấy. Ép buộc một người đàn bà lấy chồng ngược với mong muốn của họ là một hành động bất công và đầy tính đàn áp, tôi ước gì luật pháp nước ta có thể ngăn chặn được, song người có lương tâm, dù sống trong một xứ sở được tổ chức tồi cũng không bao giờ tự buông thả. Họ sẽ tự tạo ra cho mình những điều luật mà các nhà lập pháp đã bỏ quên. Trường hợp này đúng là như vậy. Cưỡng ép một phụ nữ lập gia đình trái ý muốn của họ phải chăng là tàn ác, là vô đạo, vì họ phải chịu trách nhiệm về cách ăn ở trước tòa án tối cao và đáng khiếp hãi kia, mà có thể là bị mất linh hồn? Làm trọn bổn phận trong gia đình một cách thích đáng chẳng phải là công việc dễ dàng. Liệu chúng ta có khoác gánh nặng ấy lên một người phụ nữ trong khi đồng thời chúng ta tước đoạt mất của họ tất cả những sự trợ lực giúp họ thực hiện nhiệm vụ? Liệu chúng ta có giằng xé trái tim của họ ra, trong khi chúng ta lại trao cho họ những nhiệm vụ mà phải có cả trái tim ấy mới thực hiện nổi? Ở đây, tôi phải nói thật minh bạch. Tôi nghĩ rằng những bậc cha mẹ hành động theo cách ấy tức là đã tiếp tay vào mọi tội lỗi sau này con cái họ phạm phải, và dĩ nhiên, trước một quan tòa công bằng, họ phải chờ đợi cùng chịu chung một sự trừng phạt với chúng. Song nếu họ tránh được sự trừng phạt này, thì lạy Chúa, liệu họ có thể sống với ý nghĩ rằng mình đã góp phần làm cho con cái mình bị Chúa ruồng bỏ không? Ông bạn láng giềng quý báu của tôi ơi, vì những lý do ấy, tôi đành phải khước từ không dám nghĩ tới niềm vinh dự ông định ban cho cháu tôi, vì tôi thấy chẳng may cô thiếu nữ lại không có cảm tình với anh ta. Tuy vậy, xin ông bạn cũng cứ yên trí rằng tôi vẫn lấy làm cảm tạ ông bạn vô cùng.”

Ông Western đáp:

“Này ông (hễ ông ta mở miệng là y như rằng bọt sùi trắng hai bên mép), ông phải công nhận là tôi đã nghe ông từ đầu đến cuối nhé. Bây giờ thì tôi mong ông chịu nghe tôi nói, và nếu tôi không trả lời được từng khoản một, thì tôi xin chịu bỏ cuộc. Vậy thì trước hết, tôi muốn ông trả lời tôi một câu này: Tôi có đẻ ra nó không nào? Tôi có đẻ ra nó không nào? Ông trả lời tôi cái đã. Thiên hạ bảo làm cha mà hiểu bụng con cái là người sáng suốt. Tôi chắc chắn tôi rất xứng đáng là bố nó, vì tôi đã nuôi nó lớn lên. Tôi tin rằng ông cũng công nhận tôi là bố nó, và nếu thế thì tôi có phải dạy bảo con tôi không nào? Mà nếu tôi phải dạy bảo nó trong những vấn đề khác thì nhất định là tôi phải dạy bảo nó trong một vấn đề quan hệ đến nó nhiều nhất chứ? Mà tôi muốn cái gì trong việc này? Tôi muốn nó làm gì cho tôi đâu nào? Cho tôi cái gì đâu? Úi dào, ngược lại, tôi chỉ muốn bây giờ nó lấy đi hộ tôi nửa cái sản nghiệp này và khi tôi chết, thì vớ nốt cái nửa kia. Được, thế tất cả những cái ấy để làm gì? Phải chăng để làm cho nó có hạnh phúc? Cứ nghe thiên hạ chúng nó nói mà có thể phát điên lên được. Ví thử chính tôi mà đi lấy vợ thì bảo rằng nó khóc mếu còn có lý, đây, trái lại, có phải như thế là tôi đã muốn tự trói hai tay tôi lại không? Tôi muốn lấy vợ nữa cũng không được, đúng không? Có người đàn bà nào trên đời này còn muốn lấy tôi nữa nào? Tôi còn làm ăn được cóc khô gì nữa cơ chứ? Tôi mà góp phần vào việc nó bị Chúa ruồng bỏ? Ui chao! Cứ cả thế giới này bị ruồng bỏ hết, rồi hãy nói tới chuyện ngón tay nó bị sây sát. Ông Allworthy ạ, ông phải tha lỗi cho tôi, nhưng nghe ông nói cách ấy tôi thật lấy làm lạ. Và phải nói rằng, ông nghĩ thế nào thì nghĩ, chứ tôi cứ ngỡ ông sáng suốt hơn cơ đấy.”

Ông Allworthy không giận, chỉ mỉm cười đáp lại câu nói trên. Mà ví thử ông có muốn cố gắng thì cũng không thể không để cho nụ cười ấy pha lẫn một chút gọi là khinh bỉ, giễu cợt. Thực vậy, khi ông mỉm cười sự ngu xuẩn, ta có thể nghĩ đây là những nụ cười của các thiên thần trước những điều ngu xuẩn của nhân loại.

Bây giờ Blifil mới ngỏ ý xin cho phép được nói vài lời:

“Về việc dùng cách cưỡng bức đối vói cô thiếu nữ thì chắc chắn là không bao giờ cháu chịu dùng. Lương tâm cháu không cho phép cháu dùng cách cưỡng bách với bất cứ một ai, lại càng không thể đối với một thiếu nữ mà bao giờ cháu cũng sẽ giữ niềm quý mến thuần khiết và chân thành nhất, dẫu cho cô ấy có tàn ác đối với cháu đến thế nào đi nữa. Nhưng cháu đọc sách có thấy nói rằng ít khi phụ nữ kháng cự lại được sự kiên trì. Tại sao cháu lại không thể hy vọng rằng do sự kiên trì ấy, cuối cùng, cháu sẽ có được tình cảm của cô ấy, mà sau này có lẽ cháu sẽ không phải giành giật với ai nữa? Bởi vì về cái vị huân tước kia, thì ngài Western đây đã có bụng ưng cháu hơn ông ta rồi. Mà nhất định bác cũng công nhận rằng ít nhất thì cha mẹ cũng có quyền từ chối trong vấn đề này. Cháu còn nghe chính cô Sophia đã nhiều lần nói thế. Cô ấy còn nói rằng theo ý cô, con cái mà làm hoàn toàn ngược lại ý muốn của cha mẹ thì không thể tha thứ được. Vả chăng, tuy các vị phu nhân trong gia đình xem ra có ý hưởng ứng lời cầu hôn của vị huân tước thật đấy nhưng cháu lại không thấy chính cô ấy có cảm tình gì với ông ta. Hỡi ôi, cháu tin chắc chắn là cô ấy không có cảm tình. Cháu cũng biết quá rõ rằng cái người đàn ông xấu xa nhất kia vẫn chiếm địa vị cao nhất trong trái tim cô ấy.”

Ông Western kêu lên:

“Phải, phải, đúng thế.”

Blifil tiếp:

“Nhưng chắc chắn khi cô ấy nghe tin hắn phạm tội giết người kia, nếu như pháp luật tha chết cho hắn…”

Ông Western lại kêu lên:

“Cái gì thế? Giết người! Nó phạm tội giết người hả? Có hy vọng nó bị treo cổ không? Tính tình tang là tang tính tình…”

Thế là ông ta cứ vừa hát vừa nhảy nhót khắp phòng. Ông Allworthy nói:

“Con ạ, ta rất lấy làm buồn vì mối tình say mê bất hạnh của con. Ta rất thương con. Ta sẽ làm tất cả mọi việc đúng đắn để giúp con thành công.”

Blifil đáp:

“Cháu chẳng mong gì hơn. Bác yêu quý đã hiểu rõ cháu, hẳn bác không nghĩ rằng cháu còn ao ước điều gì hơn thế.”

Ông Allworthy nói:

“Con được ta cho phép viết thư, đến thăm, nếu cô gái ưng chịu… nhưng ta nhấn mạnh là không được nghĩ đến chuyện cưỡng bách. Ta không ưng lối giam giữ, không được tính chuyện làm theo cách ấy.”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Được, được, sẽ không ai tính chuyện làm theo cách ấy. Chúng tôi sẽ cố thêm chút nữa xem có cách phải chăng nào đem lại kết quả không. Nếu cái thằng cha kia bị treo cổ hộ đi một tí thì… Tình tính tang là tang tính tình, ấy là một tín vui sướng nhất trong đời tôi vậy. Cam đoan mọi việc rồi sẽ diễn ra như ý tôi… Ông Allworthy yêu quý ơi, ông đến dùng bữa với tôi ở quán Hercules Pillars nhé, tôi đã đặt trước mấy món vai cừu quay, sườn lợn, thịt gà và xốt trứng rồi. Ngoài cánh ta, không có ai khác, trừ phi chúng ta muốn mời thêm lão chủ quán. Lão mục sư Supple thì tôi đã sai về Basingstoke tìm cái hộp thuốc lá tôi bỏ quên ở một quán trọ rồi. Mất gì tôi cũng không tiếc bằng cái hộp thuốc ấy, nó đánh bạn với tôi đã hơn hai mươi năm nay. Ông phải biết lão chủ quán này là một thằng cha khôi hài lắm, rồi ông sẽ thấy hắn thú vị ra phết.”

Cuối cùng, ông Allworthy nhận lời mời. Lát sau nhà điền chủ cũng đi, vừa hát vừa nhảy nhót, bụng chắc mẩm cái chết bi đát của Jones sắp xảy ra đến nơi.

Ông ta đi rồi, ông Allworthy nhắc lại vấn đề vừa nói, thái độ rất nghiêm nghị, ông bảo cháu trai:

“Ta hết sức mong sao con cố gắng chế ngự được một mối tình say mê mà riêng ta thấy không thể có chút hy vọng thành công nào hết. Người ta vẫn lầm tưởng có thể lấy sự kiên trì mà thắng được sự ghét bỏ của phụ nữ. Đôi khi sự kiên trì cũng thuyết phục được thái độ thờ ơ thật đấy, nhưng chiến thắng giành được bởi sự kiên trì ở một người yêu thường thất thường, không thành thật và thậm chí là hời hợt quá đáng. Sự kiên trì kích thích những người đàn bà tính tình không phải là nồng nàn, vì nó kéo dài thời gian đeo đuổi nên thỏa mãn được thói phù phiếm của họ, ngay cả khi họ cũng đã khá ưa thích đối tượng rồi, và quyết định (nếu như có bao giờ họ quyết định) biến anh chàng thành một thứ vật bồi thường vào giờ chót. Nhưng một khi thái độ ghét bỏ đã cố định rồi - ta e rằng trường hợp này là như vậy - thì càng kéo dài thời gian, nó càng thêm mạnh chứ không bị khuất phục đâu. Vả lại, con thân yêu ạ, ta còn ngại một điều này nữa, con cũng nên bỏ qua cho ta. Ta e rằng mối tình say mê của con đối với cô thiếu nữ xinh đẹp ấy nhằm quá nhiều vào đối tượng là con người kiều diễm của cô gái, như vậy không xứng đáng với cái tên tình yêu, nó là cơ sở duy nhất của hạnh phúc gia đình. Ngưỡng mộ, ưa thích, khao khát muốn chiếm hữu được một người đàn bà đẹp, không cần quan tâm tới những tình cảm của họ đối với ta, như vậy ta e rằng không đúng bản chất tự nhiên. Ta tin rằng chỉ có tình yêu mới làm nảy sinh ra tình yêu được. Ít nhất thì ta cũng tin chắc rằng yêu một người mà ta biết chắc là thù ghét ta thì không đúng với bản tính con người. Bởi vậy, con hãy suy xét lại lòng con cho thấu đáo xem, và nếu như ngẫm nghĩ cho kĩ, con thấy có điểm đáng nghi ngờ về mặt ấy, dù chỉ thoáng qua, thì ta chắc chắn con vốn là người có đạo đức và ngoan đạo, ắt sẽ loại bỏ được một mối tình say mê xấu xa như thế ra khỏi lòng mình, và sự sáng suốt của con sẽ sớm giúp con làm nổi việc ấy mà không hề đau đớn gì hết.”

Bạn đọc cũng dễ đoán được Blifil trả lời ra sao, nhưng giả thử bạn đọc có lúng túng, không đoán ra đi nữa thì bây giờ chúng tôi cũng không rỗi rãi để thỏa mãn bạn đọc được, vì câu chuyện của chúng ta hiện đang tiến nhanh đến vấn đề quan trọng hơn, và chúng tôi cũng không thể nào để Sophia vắng mặt lâu hơn nữa.

CHƯƠNG IV

Một cảnh đặc biệt giữa Sophia và bà cô.

Con bò cái tơ kêu rống lên và con cừu cái kêu be be đi thành bầy, thành đàn có thể yên ổn lang thang qua đồng cỏ mà không bị ai lưu ý tới. Thực tế, số phận chúng đã bị quyết định làm mồi ngon cho con người sau này, song chúng vẫn còn được hưởng tự do trong nhiều năm mà không bị ai quấy rầy. Nhưng nếu có ai phát hiện trông thấy một con hươu cái béo trốn ra khỏi khu rừng và đương nghỉ trên một cánh đồng hoặc dưới một lùm cây nào đó, thì lập tức cả xứ đạo báo động, người nào cũng sẵn sàng xua chó đuổi theo, và nếu như con hươu cái kia có thoát được bàn tay mọi người, nhờ có nhà điền chủ quý hóa, thì chẳng qua ông ta cũng chỉ muốn giành nó cho riêng cái miệng mình xơi mà thôi.

Tôi vẫn thường nhận thấy khi có một người thiếu nữ thật xinh đẹp, giàu có và sang trọng, lần đầu tiên đi lạc ra khỏi phạm vi của phòng giữ trẻ, lập tức lâm vào đúng hoàn cảnh của con hươu cái nói trên. Cả thành phố xôn xao ngay lên, rồi cô sẽ bị săn đuổi từ công viên đến rạp hát, từ cung đình đến các buổi hội họp, từ các buổi hội họp đến tận phòng riêng của cô, và ít khi qua được một mùa hội mà không bị sa vào nanh vuốt của con thú dữ này hay con thú dữ khác, ấy là vì nếu có được bè bạn che chở thoát tay kẻ này, thì cũng là để giao cô cho một kẻ khác mà họ lựa chọn, nhiều khi còn khó thương đối với cô hơn nữa. Trong khi ấy thì có hàng bầy, hàng đàn những người đàn bà khác cứ yên ổn mà đi qua công viên rạp hát, các cuộc hội họp, mà ít ai buồn để ý tới. Tuy rằng, cuối cùng, ít nhất thì đa số bọn họ cũng bị xơi thịt thật đấy, nhưng họ cũng còn được tung hoành tự do trong một thời gian dài, không bị quấy rầy hoặc kiềm chế.

Trong số những con người hoàn hảo này, chưa bao giờ có ai phải nếm mùi hành hạ kiểu trên bằng cô Sophia tội nghiệp. Số mệnh oan nghiệt chưa lấy làm bằng lòng với những đau khổ cô phải chịu do tay Blifil gây ra, bây giờ lại còn bị xúi giục một kẻ khác đeo đuổi cô mà xem ra hắn cũng có thể hành hạ cô không kém gì tên kia: Bà Western so với cha cô không thô bạo bằng, nhưng về mặt dằn vặt cô thì cũng cần cù chẳng kém.

Sau bữa ăn trưa, bọn gia nhân vừa ra khỏi, bà Western mở đầu câu chuyện cho cô biết ngay rằng bà đang chờ huân tước đến thăm ngay chiều hôm nay, và bà dự định hễ có cơ hội là để cho huân tước ở lại một mình với cô. Sophia hơi bực mình đáp:

“Nếu cô làm thế thì cháu cũng sẽ rình hễ có cơ hội là để mặc ông ta ngồi một mình.”

Bà Western kêu lên:

“Thế nào, tiểu thư! Tôi có lòng tốt cứu cô thoát khỏi tay bố cô, cô đền ơn tôi như thế đấy, hả?”

Sophia đáp:

“Cô cũng rõ đấy, sở dĩ cháu bị nhốt là vì cháu không chịu nghe theo ý cha cháu nhận lấy một người cháu khinh ghét làm chồng. Chẳng lẽ cô thân yêu của cháu đã cứu cháu thoát khỏi cảnh khốn cực ấy lại nỡ đẩy cháu vào một cảnh khốn cực khác tệ hại không kém hay sao?”

Bà Western nói:

“Thế ra tiểu thư nghĩ rằng giữa Blifil và huân tước Fellamar không có sự khác nhau nào hết?”

Sophia kêu lên:

“Theo ý cháu thì chẳng khác nhau mấy tí, và nếu như cháu phải hy sinh đời cháu vì người này thì nhất định là thà cháu hy sinh đời cháu cho ý thích của cha cháu.”

Bà Western nói:

“Vậy là cô không coi ý thích của tôi vào đâu hết, nhưng điều đó cũng chẳng làm cho tôi động tâm. Tôi hành động vì những động cơ cao cả hơn. Tôi nhằm mục đích làm cho gia đình nhà ta vinh hiển, làm cho cô được nâng lên hàng quý tộc. Cô không biết tham vọng gì à? Cô thấy ý nghĩ trên xe có gắn một huy hiệu mũ miện nhỏ không có gì hấp dẫn sao?”

Sophia đáp:

“Xin thề có danh dự, cháu chả thấy có gì hấp dẫn hết. Gắn một cái gối nhỏ để giắt kim khâu vào xe cháu, cháu cũng thích chẳng kém.”

Bà cô nói:

“Đừng có nhắc đến danh dự làm gì. Cái mồm một con bé nít ranh nói tiếng ấy ra không thích hợp. Này cô cháu gái, cô bắt buộc tôi phải dùng những lời lẽ như thế, nhưng tôi không chịu nổi cái tính ưa bò sát đất của cô, cô không có dòng máu của dòng họ Western chảy trong người. Nhưng dù cô có những ý nghĩ đê tiện hèn hạ đến thế nào đi nữa, cô cũng không quy tội được cho tôi. Tôi sẽ không bao giờ chịu cho thiên hạ bảo rằng tôi khuyến khích cô từ chối một đám danh giá nhất Anh quốc. Không kể cái lợi về mặt tài sản, đám này có thể làm vinh dự hầu như cho bất cứ gia đình nào, vì quả thật, về mặt tước vị, họ hơn hẳn nhà ta.”

Sophia nói:

“Đúng là cháu bẩm sinh kém cỏi, không được Chúa ban phước khôn ngoan như thiên hạ. Nhất định người ta phải khôn ngoan đến thế nào thì mới thưởng thức nổi cái trò phô trương ầm ĩ, cái khôn ngoan đó cháu không có. Nếu không thì nhân loại đã chẳng chịu vất vả đến thế, hy sinh nhiều thứ đến thế để đạt được, cũng như họ đã chẳng sung sướng, kiêu hãnh đến thế khi chiếm được cái điều đối với họ cũng như đối với cháu hết sức là vô nghĩa.”

Bà cô vội kêu lên:

“Không, không, cô cháu gái ơi, cô sinh ra cũng khôn ngoan chẳng kém gì những người khác, nhưng hãy yên trí rằng cô bẩm sinh không đủ sáng suốt để giễu cợt nổi tôi cũng như để phơi bày hành vi của tôi ra làm trò cười cho thiên hạ đâu. Cho nên, tôi tuyên bố điều này cho cô rõ, xin lấy danh dự mà thề, như cô biết đấy, tôi đã quyết định là như đinh đóng cột: Nếu cô không đồng ý gặp mặt huân tước ngay chiều hôm nay, thì chính tay tôi, sáng mai, sẽ giao cô cho ông anh trai của tôi, và tôi sẽ không bao giờ còn can thiệp vào việc này, mà cũng không thèm nhìn mặt cô nữa.”

Nghe bà Western nói với cái giọng hết sức giận dữ và dứt khoát, Sophia đứng yên một lát, đoạn cô òa lên khóc và nói:

“Tùy cô muốn làm gì cháu thì làm, cháu là kẻ khốn khổ nhất, bị đày đọa nhất trên đời này. Nếu cô thân yêu bỏ mặc cháu, thì còn ai là người che chở cho cháu nữa?”

Bà Western kêu lên:

“Cháu yêu quý ơi, huân tước sẽ là người che chở rất tốt của cháu. Nếu cháu không mê mệt cái thằng Jones hạ tiện kia thì chẳng có gì làm cho cháu từ chối một người che chở quý hóa như thế.”

Sophia đáp:

“Quả tình, thưa cô, cô nói oan cho cháu. Sao cô lại nghĩ được rằng sau khi cô đã đưa cho cháu xem bức thư ấy, mà cháu lại chưa vĩnh viễn gột rửa hết trong đầu những ý nghĩ như vậy nếu cháu có? Nếu cô muốn thì cháu xin làm lễ hứa không bao giờ còn nhìn mặt con người ấy nữa.”

Bà cô nói:

“Nhưng mà cháu yêu ơi, hãy biết điều một tí, cháu có thể nghĩ ra được một cớ gì để từ chối không nào?”

Sophia đáp:

“Cháu nghĩ rằng cháu đã nói với cô cái cớ ấy, thế cũng là đủ.”

Bà cô kêu lên:

“Cái gì? Cô chẳng nhớ cháu nói gì hết.”

Sophia nói:

“Thưa cô, cháu đã kể với cô rằng ông ta cư xử với cháu một cách thô bạo và đê tiện nhất đời.”

Bà Western đáp:

“Cháu yêu ơi, thực tình ta chưa hề nghe cháu nói chuyện ấy, hoặc là ta không hiểu cháu nói gì. Nhưng cháu nói thô bạo và đê tiện là nghĩa làm sao?”

Sophia nói:

“Thưa cô, cháu kể với cô mà thấy xấu hổ thế nào ấy. Ông ta ôm lấy cháu, kéo cháu ngồi xuống ghế bành dài, rồi thọc tay vào ngực cháu, và hôn ngực cháu mạnh đến nỗi bây giờ vú bên trái cháu hãy còn vết.”

Bà Western nói:

“Thật thế à?”

Sophia đáp:

“Thật thế cô ạ. May quá, cha cháu vừa tới, nếu không thì có trời biết ông ta định tâm giở trò thô bạo gì nữa với cháu.”

Bà cô kêu lên:

“Ta thật quá bàng hoàng và bối rối, mà cũng chẳng biết nói thế nào nữa. Từ khi họ Western nhà ta thành lập, chưa hề có một người phụ nữ nào mang tên Western bị đối xử như vậy. Ngay cho nếu một vị vương công nào dám hành động như vậy với ta, ta có thể móc lòi con ngươi nó ra được. Không thể có chuyện ấy.

Sophia, nhất định là cháu bịa chuyện này để cho cô ghét ngài huân tước rồi.”

Sophia nói:

“Thưa cô, cháu hy vọng cô hiểu cháu hơn, không đến nỗi cho cháu là đứa đặt điều nói dối. Cháu xin thề đó là sự thực.”

Bà cô đáp:

“Nếu ta có mặt ở đấy thì ta đã đâm cho nó một nhát dao vào tim rồi. Nhưng mà chắc chắn rằng ông ta không thể có dụng tâm gì xấu, điều ấy không thể có được, ông ta không dám đâu. Vả chăng, ông ta ngỏ lời câu hôn, như vậy chứng tỏ là không có dụng ý xấu, vì chẳng những lời cầu hôn ấy đứng đắn mà lại còn rộng rãi nữa. Ta không hiểu, thời đại bây giờ dung thứ nhiều điều tự do thái quá. Nhưng ta thì trước hôn lễ, ta chỉ cho phép chào xa xa là cùng. Trước kia ta cũng từng có những người phải lòng, ngay cả cách đây cũng không lâu lắm. Vô khối người phải lòng nhưng ta không bao giờ ưng cho cưới, và ta cũng không bao giờ khuyến khích một cử chỉ sỗ sàng nào hết. Đó là một thói tục ngu xuẩn, điều ấy không bao giờ ta đồng ý. Ngoài hai má ra, chưa có người đàn ông nào hôn được ta ở chỗ khác. Người ta chịu cho chồng hôn vào môi, thế đã là quá lắm rồi. Quả thật nếu như có bao giờ ai thuyết phục được ta lấy chồng, ta tin rằng ta cũng không chịu để cho làm đến như vậy.”

Sophia nói:

“Thưa cô thân yêu, cháu nhận xét thế này thì cô cũng tha lỗi cho cháu. Cô đã nhận rằng cô cũng từng có nhiều người yêu, mà thiên hạ ai cũng rõ, dù cô chối cãi cũng vậy thôi. Cô đã khước từ tất cả, và cháu tin chắc trong số ấy ít nhất cũng có một cái mũ miện nhỏ?”

Bà cô đáp:

“Sophia, cháu nói đúng đấy. Có lần một người có tước vị cao đã hỏi cô làm vợ.”

Sophia nói:

“Vậy cớ sao cô không chịu cho cháu khước từ một lần này?”

Bà Western đáp:

“Cháu yêu ơi, quả thật có lần ta từ chối một tước hiệu, nhưng cái đám ấy cũng không được tốt bằng đám này, nghĩa là cũng không thật tốt lắm.”

Sophia nói:

“Vâng, thưa cô, nhưng cô đã từng được những người có sản nghiệp lớn cầu hôn. Không phải là đám thứ nhất, đám thứ hai, đám thứ ba đã là tốt.”

Bà cô đáp:

“Ta cũng công nhận thế.”

Sophia tiếp:

“Đã vậy, thưa cô, sao cháu lại không thể chờ đám thứ hai, có thể là còn tốt hơn đám này? Hiện giờ cô cũng còn trẻ, cháu chắc cô không chịu nhượng bộ trước một người tình giàu có đầu tiên, cho dù là có tước hiệu đi nữa. Cháu lại còn ít tuổi lắm, nhất định cháu chẳng cần tuyệt vọng.”

Bà cô nói:

“Cháu Sophia yêu quý ơi, thế cháu bảo cô ăn nói ra sao?”

“Cháu chỉ xin cô cho phép cháu không bị để ở một mình ít nhất là tối nay. Sau sự việc đã xảy ra, nếu cô nghĩ thấy cần thiết cháu gặp ông ta với sự có mặt của cô thì cháu xin tuân theo.”

Bà cô kêu lên:

“Được rồi, cô bằng lòng, Sophia, cháu biết đấy, cô yêu quý cháu lắm, chẳng từ chối cháu điều gì. Cháu biết tính cô vẫn dễ dãi. Không phải bao giờ cô cũng dễ dãi thế. Trước kia người ta cứ nghĩ cô độc ác, là cô nói bọn đàn ông ấy. Cô bị họ gọi là nàng Parthenissa độc ác. Cô đã đập vỡ nhiều tấm cửa kính có dán những bài thơ tặng nàng Parthenissa. Sophia ạ, cô chưa bao giờ có được nhan sắc như cháu. Bây giờ thì cô hơi đổi thay chút ít rồi. Đúng như Tully Cicero đã nói trong tập Thư tín của ông ta, vương quốc, quốc gia cũng phải chịu những sự đổi thay thì con người cũng phải như vậy.”

Cứ thế, bà thao thao bất tuyệt có đến nửa tiếng đồng hồ về mình, về những cuộc chinh phục và sự tàn nhẫn của mình. Sau đó thì huân tước đến thăm. Cuộc trò chuyện đến là tẻ nhạt vì bà Western không một lần nào tỏ ra muốn rời khỏi căn phòng, thành thử huân tước đành cáo lui, bực mình với cả bà cô lẫn cô cháu gái. Sophia đã làm cho bà Western trở thành dễ tính đến mức cô bảo gì bà cũng ưng thuận hết. Bà đồng ý rằng đối với một người tính tình quá sỗ sàng như thế thì giữ cho hơi cách biệt một chút không phải là không thích hợp. Thế là Sophia giành được một chút thư thái cho bản thân nhờ biết khéo nịnh một câu, mà điều đó cũng không ai chê trách cô được, ít nhất thì cô cũng đẩy lui được cái ngày tai hại. Bây giờ chúng ta đã thấy cảnh ngộ nhân vật nữ chính của chúng ta có khá hơn so với khoảng thời gian khá lâu trước đây. Vậy chúng ta hãy ngó tới anh chàng Jones tí chút. Anh đang ở trong tình cảnh tội nghiệp không tưởng tượng được.

CHƯƠNG V

Bà Miller và Nightingale đến nhà lao thăm Jones.

Lúc ông Allworthy và anh cháu trai đi tìm gặp ông Western thì bà Miller đến chỗ anh con rể trọ để báo cho anh ta biết Jones vừa gặp nạn. Nhưng Nightingale đã được Partridge báo tin từ trước (lúc rời khỏi nhà bà Miller thì Jones cũng thuê được một phòng cùng nhà trọ với Nightingale). Người đàn bà tốt bụng thấy con gái rất buồn về việc Jones, bà tìm mọi cách an ủi con, rồi đến nhà lao và nghe nói Jones bị giam ở đó. Đến nơi đã thấy Nightingale ở đó rồi.

Người ta lâm vào bất cứ cảnh ngộ đau đớn nào nếu có được một người bạn chân chính thủy chung một lòng một dạ với mình, thì đấy thật là một điều sung sướng, đến nỗi có thể cho rằng bản thân cảnh đau đớn, nếu chỉ là nhất thời và có thể giải quyết được, còn hơn cả một phần thưởng, vì đi cùng với nó chính là niềm sung sướng ấy. Mà những trường hợp như thế chẳng phải là hiếm lắm như ý kiến hời hợt và thiếu chính xác của một số người quan sát. Nói cho đúng sự thật, không nên coi sự thiếu lòng thương cảm là một trong số những lầm lỗi phổ biến của chúng ta. Cái nhân tố làm vẩn đục tính tình của ta chính là thói ghen ghét. Do thói này, mà tôi e rằng ít khi chúng ta hướng mắt lên những kẻ rõ ràng là lớn hơn, tốt hơn, khôn ngoan hơn, hoặc hạnh phúc hơn chúng ta, mà không có đôi chút ác ý trong lòng, trong khi ấy, thường thường chúng ta ngó xuống những kẻ tầm thường, khốn khổ với con mắt khá thương xót và vị tha. Thực ra, tôi đã nhận thấy, theo sự quan sát của tôi, đa số những khuyết điểm bộc lộ trong tình bạn, chỉ do thói ghen ghét mà phát sinh. Đó là một thói xấu đen tối, ấy thế mà rất ít người hoàn toàn tránh khỏi nó. Song về vấn đề này nói thế là đủ, nếu tiếp tục thì sẽ dẫn tôi đi quá xa.

Chẳng rõ có phải số mệnh sợ rằng Jones đến gục ngã trong cơn hoạn nạn, như vậy là mất một cơ hội để sau này được tiếp tục hành hạ anh, hay là số phận thực sự có phần giảm bớt sự khắc nghiệt đối với anh, có điều xem ra nó cũng có nới tay hành hạ phần nào, nên mới đưa đến cho anh hai người bạn trung thành và, điều này có lẽ còn hiếm hơn, một người đầy tớ trung thành nữa. Partridge tuy có nhiều khuyết điểm, nhưng lòng trung thành thì không thiếu. Tuy vì sợ, bác không dám chịu treo cổ vì cậu chủ thật đấy, nhưng tôi tin rằng thiên hạ đố ai mua chuộc khiến bác bỏ rơi chủ mà đi.

Jones thấy mặt những người bạn của mình thì tỏ vẻ hài lòng lắm, đang khi ấy thì Partridge kể chuyện rằng ông Fitzpatrick vẫn còn sống mặc dầu lúc trước, ông thầy thuốc tuyên bố rằng người bị nạn khó hy vọng qua khỏi. Nghe nói Jones thở dài một cái. Nightingale liền bảo Jones.

“Jones thân yêu ơi, anh buồn phiền làm gì vì cái việc ngẫu nhiên này. Dù hậu quả có ra sao thì cũng chẳng nguy hiểm gì cho anh, mà lương tâm anh cũng không thể kết tội anh là đáng chê trách ở điểm nào hết. Lão ta có chết thì chẳng qua cũng chỉ vì tự vệ mà anh đã giết chết một tên côn đồ. Ông biện lý điều tra nhất định phải thấy điều đó. Khi ấy anh sẽ dễ dàng được cho tại ngoại hậu cứu. Mà nếu anh có phải ra tòa đi nữa thì trong vụ kiện này cũng nhiều người sẵn sàng bênh vực cho anh cơ mà.”

Bà Miller nói:

“Thôi, thôi, cậu Jones ơi, cậu phải vui lên chứ. Tôi biết cậu không thể là kẻ gây sự trước. Tôi đã bao lần nói với ngài Allworthy thế, mà tôi sẽ làm cho ngài phải công nhận như thế tôi mới chịu thôi.”

Jones nghiêm trang đáp rằng dù số phận của anh ra sao, bao giờ anh cũng lấy làm ân hận vì đã làm đổ máu đồng loại, coi đó là một điều bất hạnh lớn nhất xảy ra trong đời mình.

“Nhưng tôi lại còn một điều bất hạnh khác thuộc loại êm ái nhất. Bà Miller ạ, tôi đã mất thứ mà tôi cho là thân yêu nhất đời.”

Bà Miller nói:

“Hẳn là cậu bị mất một người tình nhân. Nhưng mà thôi, tôi còn biết rõ chuyện hơn cậu (hẳn Partridge đã bép xép mọi chuyện với bà). Tôi được nghe kể lại nhiều chuyện mà cậu không biết. Tình hình khá hơn trước rồi, cậu chớ lo. Blifil mà lấy được cô gái ấy làm vợ thì tôi chớ kể.”

Jones đáp:

“Bà bạn thân mến của tôi ạ, quả thực bà hoàn toàn không rõ vì cớ gì mà tôi buồn phiền. Nếu bà biết rõ mọi chuyện, ắt bà phải công nhận rằng trường hợp của tôi là vô vọng. Tôi không lo gì về phía Blifil đâu, nhưng tôi đã làm hại chính tôi rồi.”

Bà Miller đáp:

“Đừng vội tuyệt vọng, cậu ạ. Cậu không rõ một người đàn bà có thể làm được những gì đâu. Nếu tôi có khả năng làm bất cứ việc gì, tôi cũng hứa sẽ làm việc ấy để giúp cậu. Đó là bổn phận của tôi. Con rể tôi, Nightingale ấy, cũng bảo với tôi rằng nó chịu ơn cậu nhiều, và cũng cho đó là bổn phận của tôi. Hay là để chính tôi tìm đến gặp cô gái ấy nhé? Cậu muốn nói gì với cô ấy, để tôi nói hộ.”

Jones nắm lấy tay bà Miller, kêu lên:

“Bà thật là một người quý hóa nhất đời. Xin bà chớ nói tới chuyện ân huệ với tôi… Nhưng bà đã có lòng nhắc tới, thì có lẽ bà có khả năng giúp tôi việc này. Tôi thấy bà có biết cô ấy, tức là người tôi yêu dấu trong lòng (tôi cũng không rõ bà làm cách nào mà biết được điều này). Nếu bà kiếm cách nào trao hộ cái này được cho cô ấy (anh rút trong túi ra một tờ giấy) thì tôi mang ơn bà suốt đời.”

Bà Miller nói:

“Cậu cứ đưa cho tôi, nếu hôm nay trước khi đi ngủ mà tôi chưa trông thấy lá thư này nằm trong tay cô ấy thì đó sẽ là giấc ngủ cuối cùng của đời tôi. Cậu cứ yên tâm, hỡi người thanh niên quý hóa của tôi. Hãy cố khôn ngoan lên mà rút kinh nghiệm về những việc điên rồ đã qua, rồi mọi sự sẽ êm đẹp cả thôi. Và rồi tôi sẽ được thấy cậu có hạnh phúc với một người thiếu nữ kiều diễm nhất trần đời. Tôi nghe ai ai cũng đồn là cô ấy đẹp tuyệt.”

Jones đáp:

“Xin bà hãy tin rằng tôi không nói theo cách giả dối thông thường của một kẻ lâm vào hoàn cảnh chẳng may như tôi đâu. Trước khi cái việc ngẫu nhiên ghê gớm này xảy ra, tôi đã quyết định từ giã một cuộc đời mà tôi đã thấy rõ là xấu xa và điên rồ. Xin cam đoan cùng bà rằng dù cho chẳng may tôi có gây ra những chuyện lộn xộn trong nhà bà, mà tôi thành thực xin bà thứ lỗi cho, tôi vẫn không phải là một đứa bợm bãi trác táng. Dù tôi đã bị lôi cuốn vào những thói xấu thật, tôi cũng không tán thành một kẻ tư cách xấu xa, mà kể từ lúc này, tôi cũng sẽ không bao giờ đáng phải chịu mang cái tên ấy.”

Thấy anh tuyên bố thế, bà Miller hài lòng lắm. Bà tỏ ý hoàn toàn tin rằng Jones đã thành thực mà nói như vậy. Sau đó bà Miller và Nightingale cùng góp sức vào tìm cách làm cho Jones bớt âu sầu mà vui lên. Họ đã thành công, cho nên lúc ra về, Jones đã vui vẻ hơn nhiều so với lúc họ mới đến. Sở dĩ có sự thay đổi ấy, chủ yếu là vì bà Miller có bụng giúp đưa hộ lá thư cho Sophia. Anh chàng đang bí chẳng biết kiếm cách nào gửi thư đi, vì lúc Black George giao lá thư cuối cùng Sophia viết thì bảo với Partridge rằng cô dứt khoát ra lệnh cho bác không được nhận thư trả lời, nếu không cô sẽ mách ông Western. Anh cũng cảm thấy yên tâm vì xem ra bà Miller có thể là người biện hộ nhiệt tình cho mình trước ông Allworthy. Thực ra bà này là một người phụ nữ đáng quý nhất đời.

Bà Miller ngồi chơi khoảng một tiếng đồng hồ (Nightingale ở chơi với bạn được lâu hơn) rồi cả hai mẹ con ra về, lại hứa sẽ sớm đến thăm. Lúc chia tay, bà Miller bảo rằng bà hy vọng sẽ đem tới cho anh một vài tin tốt đẹp về Sophia, còn Nightingale thì hứa sẽ hỏi thăm về tình trạng vết thương của ông Fitzpatrick, đồng thời cố kiếm cho ra một vài người có mặt lúc xảy ra vụ xung đột.

Bà mẹ vợ đi thẳng đến nhà Sophia. Bây giờ chúng ta cùng đi với bà.

CHƯƠNG VI

Bà Miller đến thăm Sophia.

Gặp được cô thiếu nữ cũng không khó khăn gì. Bây giờ Sophia đã hoàn toàn thân thiết với bà cô rồi, nên cô có toàn quyền tự do muốn tiếp khách nào tùy ý.

Sophia đang trang điểm thì được tin dưới nhà có một bà muốn xin gặp. Cô vốn không xấu hổ cũng chẳng sợ hãi khi tiếp xúc với nữ giới, nên bà Miller lập tức được mời vào ngay.

Hai bên chào hỏi nhau theo những nghi thức thông thường giữa những người đàn bà không quen biết, đoạn Sophia nói:

“Thưa bà, tôi chưa được hân hạnh biết bà.”

Bà Miller đáp:

“Vâng, thưa cô, tôi phải xin cô tha lỗi cho sự đường đột này. Nhưng khi cô rõ vì cớ gì tôi phải đến làm phiền cô thế này thì tôi hy vọng rằng…”

Sophia hơi xúc động, hỏi:

“Nhưng xin cho biết, bà tới có việc gì ạ?”

Bà Miller hạ thấp giọng, nói:

“Thưa cô, ở đây có người.”

Sophia nói:

“Chị Betty ra ngoài nhé!”

Betty ra rồi, bà Miller mới nói:

“Thưa cô, một vị công tử trẻ tuổi bất hạnh có nhờ tôi trao cho cô lá thư này.”

Nhìn địa chỉ, thấy nét chữ quen thuộc, Sophia đổi sắc mặt, ngần ngừ một lát, rồi nói:

“Thưa bà, cứ coi bề ngoài, tôi không thể nào quan niệm được rằng bà đi lo cái việc này. Dẫu lá thư bà mang hộ là của ai đi nữa, tôi cũng sẽ không bao giờ mở ra đâu. Phải nghi ngờ không đúng bất cứ ai, tôi cũng rất lấy làm phiền lòng, nhưng tôi hoàn toàn chưa biết bà là ai.”

Bà Miller đáp:

“Thưa cô, nếu cô chịu kiên nhẫn một chút thì tôi sẽ nói để cô biết tôi là ai, và do đâu mà tôi lại cầm lá thư này.”

Sophia kêu lên:

“Thưa bà, tôi không tò mò về bất cứ chuyện gì, nhưng tôi nhất định yêu cầu bà đem lá thư này trả lại người đã nhờ bà đưa hộ.”

Bà Miller bèn quỳ xuống, bằng những lời lẽ thật là thiết tha xin cô hãy rủ lòng thương. Sophia đáp:

“Kể cũng lạ vì sao bà lại quan tâm bênh vực cho người này đến thế nhỉ. Tôi không muốn nghĩ rằng…”

Bà Miller nói:

“Không. Thưa cô, cô sẽ không nghĩ gì hết ngoài sự thật. Để tôi kể đầu đuôi cho cô nghe, rồi cô sẽ không lấy làm ngạc nhiên thấy tôi quan tâm đến thế. Cậu ấy là một con người bản chất tốt đẹp nhất trần đời.”

Đoạn bà kể lại câu chuyện về Anderson. Kể xong, bà kêu lên:

“Đó, thưa cô, cậu ấy tốt như vậy đó. Nhưng tôi còn chịu ơn cậu ấy sâu nặng hơn nữa. Cậu ấy đã cứu sống con gái tôi.”

Nói đến đây, bà khóc một lúc rồi mới kể lại đầu đuôi việc này, chỉ lược bỏ đi vài chi tiết bất tiện nhất cho con gái, rồi bà kết luận:

“Bây giờ thưa cô, cô xét xem có bao giờ tôi giúp được việc gì cho xứng đáng với một người tốt đẹp, quý hóa và cao thượng đến thế? Nhất định cậu ấy là con người đáng quý nhất đời.”

Lúc nãy, vẻ mặt Sophia thay đổi chủ yếu theo hướng bất lợi cho bà, làm cho sắc mặt cô thành ra tái nhợt đi, nhưng bây giờ có thể nói là đỏ tía hẳn lên. Cô nói:

“Tôi cũng chẳng biết nói sao nữa… Nhất định đã vì lòng biết ơn thì làm gì cũng không đáng trách. Nhưng tôi đọc lá thư này thì có giúp ích gì được cho người bạn của bà, một khi tôi đã quyết định không bao giờ còn…”

Bà Miller lại hết lời van nài, xin Sophia thứ lỗi cho bà vì bà không thể nào đem lá thư ấy về trả lại được. Sophia nói:

“Thôi được, thưa bà, bà cứ cố tình ép buộc tôi thì tôi cũng chẳng biết làm thế nào. Nhất định là bà có thể cứ để đấy, dù tôi bằng lòng hay không cũng vậy.”

Điều mà Sophia muốn nói, hay là cô có điều gì muốn nói hay không, chúng tôi không dám quyết, nhưng bà Miller thì cứ hiểu ngay đó là một câu có ngụ ý. Bà lập tức đặt lá thư lên mặt bàn, xin cáo lui, sau khi đã yêu cầu được phép gặp lại Sophia, về điều này, cô không ưng thuận cũng không từ chối.

Lá thư chỉ nằm trên mặt bàn cho tới lúc bà Miller đi khuất, Sophia bóc thư ra đọc ngay. Lá thư cũng chẳng giúp ích được anh chàng mấy tí, vì hầu như nó chỉ gồm toàn những lời thú nhận về nỗi anh không xứng đáng, cùng những lời than thở đắng cay tuyệt vọng, kèm thêm những lời cam kết giữ trọn mối tình muôn đời chung thủy với Sophia. Anh viết rằng nếu như còn có vinh dự được Sophia cho gặp mặt thì anh có hy vọng làm cho cô tin được tấm tình chung thủy của mình, và cũng có thể giải thích về lá thư gửi cho Bellaston phu nhân, đủ để ít nhất cũng hy vọng được cô thương xót, tuy chẳng dám mong được cô tha thứ. Kết luận, anh thề rằng không có việc gì anh ít nghĩ tới bằng việc cưới Bellaston phu nhân làm vợ.

Sophia đã chú ý đọc lá thư tới hai lần mà vẫn chịu không hiểu anh chàng định nói gì. Cô cũng không thể nghĩ ra được một cớ gì để tha thứ cho anh chàng. Rõ ràng cô vẫn còn giận anh chàng lắm, tuy rằng Bellaston phu nhân vẫn cứ đáng ghét hơn nhiều, đến nỗi trong tâm trí cô không còn chỗ để mà ghét một người nào khác nữa.

Chẳng may làm sao, đúng hôm ấy người đàn bà quý tộc này lại cùng ăn trưa với bà Western, và đến chiều thì cả ba người, do hẹn trước, sẽ cùng đi coi nhạc kịch, sau đó, thì đến nhà Thomas Hatchet phu nhân dự tiệc trà tối. Sophia cũng có thể được mọi người vui lòng miễn cho khỏi phải đi theo, nhưng cô không muốn làm phật ý bà Western, mà cô lại hoàn toàn xa lạ với cái nghệ thuật giả vờ cáo bệnh, thành thử không một lần nào cô nghĩ tới chuyện vờ ốm. Cô đành trang điểm rồi bước xuống nhà, quyết định đương đầu với tất cả những sự khủng khiếp của ngày hôm ấy, một ngày xem ra hết sức khó chịu. Bellaston phu nhân tìm mọi cơ hội để lăng nhục cô một cách rất lịch sự và rất kín đáo. Bà ta nói gì thì nói, cô đang buồn cũng chẳng đối đáp lại được, và nói cho đúng sự thật thì giỏi lắm cô cũng chỉ có thể là một tay đối đáp rất tầm thường.

Cô Sophia tội nghiệp còn gặp một điều bất hạnh khác, tức là đến rạp hát thì gặp huân tước Fellamar. Ông ta cùng đi với cô đến dự bữa tiệc trà. Cả hai nơi này đều có đông người, không cho phép ai nói chuyện riêng tây, và cũng may cho cô, ở rạp hát lại có âm nhạc, ở bữa tiệc trà lại có đánh bài. Ấy thế mà cô cũng chẳng thể kham nổi sự có mặt của vị huân tước. Phụ nữ vẫn có một cái gì rất tế nhị, nó khiến họ thậm chí không thấy thoải mái trước mặt một người đàn ông mà họ biết là có tình ý với họ, nhưng lại không được họ để cho lọt vào mắt xanh.

Ở chương này, chúng tôi đã hai lần có nói tới bữa tiệc trà. Hy vọng rằng từ này sẽ không được hậu thế hiểu đúng theo nghĩa áp dụng ở đây, do đó, dù đang bận vội, chúng tôi cũng dừng lại một lát để miêu tả cuộc giải trí chúng tôi nói tới ở đây, nhất là chúng tôi có thể miêu tả nó chóng thôi.

Vậy thì một bữa tiệc trà tức là một buổi hội họp của những người vừa đàn ông, vừa đàn bà, ăn bận sang trọng, đa số chơi bài, số còn lại thì chẳng làm gì hết, trong khi ấy bà chủ nhà đóng vai trò chủ quán, và cũng như bà chủ quán, bà ta lấy làm hãnh diện vì số khách đến nhà mình đông, mặc dù không phải bao giờ bà ta cũng kiếm chác được gì nhờ đông khách như bà chủ quán.

Vậy thì không nên ngạc nhiên nếu thấy rằng muốn làm cho những cảnh tượng buồn tẻ kia có phần nào sinh động phải cần tới nhiều rượu, đến nỗi các vị sang trọng bao giờ cũng phàn nàn vì thiếu rượu. Lời phàn nàn này chỉ hoàn toàn nằm trong phạm vi giới thượng lưu. Cứ tưởng tượng chúng ta cũng phải thấy rằng trong hoàn cảnh ấy cái loại trò hỗn xược kia đối với Sophia khó chịu đến thế nào. Hẳn cô phải cảm thấy làm ra vẻ mặt vui tươi là khó khăn quá thể, trong lúc tâm trí cô chỉ luẩn quẩn với những nỗi sầu muộn êm đềm nhất, và đầu óc cô còn nặng trĩu những ý nghĩ giày vò.

Tuy nhiên, cuối cùng thì đêm đến cũng trả cô về với tấm gối. Chúng tôi xin để cô nằm đó mà ít nhất thì cũng xoa dịu được nỗi u sầu của mình, còn như nghỉ ngơi thì chả chắc. Và chúng tôi xin tiếp tục câu chuyện mà nghe như có cái gì thì thầm báo cho biết sắp có một sự kiện lớn lao nào đó xảy ra đến nơi.

CHƯƠNG VII

Một cảnh cảm động giữa ông Allworthy và bà Miller.

Ông Allworthy dùng cơm trưa xong, trở về phòng mình, thì bà Miller nói chuyện rất lâu với ông. Bà cho ông biết việc Jones đánh mất tất cả số tiền ông đã cho anh hồi bị ông đuổi đi, thành ra anh lâm vào cảnh túng quẫn. Tất cả những chuyện này đều do một tay kháo chuyện tỉ mỉ và trung thành là bác Partridge kể lại nên bà mới rõ. Đoạn bà kể tới việc bà chịu ơn Jones. Không phải là bà nói thật minh bạch về chuyện con gái bà đâu. Bà tin cậy ông Allworthy tuyệt đối thật, và tuy chẳng còn hy vọng giữ kín một việc chẳng may đã được tới hơn nửa tá người biết, song bà cũng không thể đành tâm nói tới những chi tiết ảnh hưởng chủ yếu đến sự trong trắng của cô Nancy tội nghiệp. Bà cẩn thận giấu kín cái phần chứng cớ này, như thể bà đứng trước một vị quan tòa, còn con gái bà thì đang bị xử vì tội giết chết một đứa con hoang.

Ông Allworthy đáp rằng cũng ít khi có kẻ xấu xa tuyệt đối đến mức không có lấy một chút điều tốt đẹp nào trong người. Ông nói thêm:

“Tuy nhiên, tôi cũng không thể chối cãi việc bà quả có chịu ơn hắn ít nhiều thật, dù hắn xấu xa đến thế, và do đó, tôi sẽ tha thứ cho hắn những việc đã qua. Nhưng tôi dứt khoát yêu cầu bà đừng bao giờ nhắc đến tên hắn với tôi nữa, vì bà nên yên trí rằng trước kia sở dĩ tôi quyết định những biện pháp đã dùng ấy là căn cứ vào những bằng chứng rõ ràng và hết sức đầy đủ.”

Bà Miller đáp:

“Thưa ngài, tôi hoàn toàn tin tưởng rằng mọi việc qua thời gian rồi sẽ lộ rõ trắng đen, và rồi ngài sẽ thấy người thanh niên ấy xứng đáng được ngài đối xử tốt hơn là với một vài kẻ mà tôi sẽ không nói tên ra.”

Ông Allworthy hơi phật ý, nói:

“Thưa bà, tôi quyết không chịu nghe bất cứ lời phỉ báng nào đối với cháu tôi. Nếu bà còn nói một lời nào tương tự thế nữa, tôi sẽ đi khỏi nhà bà ngay lập tức. Cháu tôi là một người vô cùng đáng quý và tốt bụng. Một lần nữa tôi nhắc lại để bà rõ rằng nó đã duy trì tình bạn với kẻ kia đến một mức đáng chê trách vì đã giấu giếm hộ hắn những việc làm đen tối nhất đời trong một thời gian quá dài. Điều khiến tôi căm giận nhất là tên khốn nạn kia đã tỏ ra vô ơn đối với nó. Thưa bà, tôi có đầy đủ lý do để nghĩ rằng hắn đã vạch ra một âm mưu nhằm hất cẳng cháu tôi, giành lấy cảm tình của tôi, và làm cho cháu tôi bị truất quyền thừa kế.”

Bà Miller hơi sợ hãi, vì lúc nào ông Allworthy mỉm cười thì ông vô cùng ngọt ngào dễ dãi, nhưng ông đã cau mặt thì rất đáng sợ. Bà đáp:

“Thưa ngài, tôi sẽ không bao giờ còn dám nói xấu bất cứ người nào đã được ngài cho là tốt. Thưa ngài, tôi cũng biết nói năng thế là không phải, nhất là người ấy đối với ngài lại là chỗ con cháu gần gũi trong nhà. Nhưng thưa ngài, ngài không nên giận, quả thật ngài chẳng nên giận tôi, vì tôi đã mong muốn điều tốt đẹp cho con người khốn khổ tội nghiệp kia. Nhất định là bây giờ tôi vẫn có thể gọi cậu ấy như vậy, dẫu xưa kia, nếu tôi gọi cậu ấy với thái độ chỉ gọi là hơi thất lễ thôi, ngài đã có thể giận dữ với tôi ngay rồi. Đã bao nhiêu lần tôi từng nghe thấy ngài gọi cậu ấy là con trai của ngài? Đã bao nhiêu lần ngài nói chuyện với tôi về cậu ấy với tình cảm trìu mến của một người cha? Thưa ngài, tôi không sao quên được bao nhiêu câu nói ngọt ngào đẹp đẽ của ngài về sắc đẹp, về tài năng, về những đức tính của cậu ấy, về bản tính tốt đẹp và lòng cao thượng của cậu ây. Thưa ngài, chắc chắn tôi sẽ không thể nào quên được, vì tôi thấy tất cả những điều ấy là có thực cả, tôi đã được trải nghiệm về những điều ấy ngay ở bản thân tôi. Nhờ những điều ấy mà gia đình tôi đã được cứu sống. Xin ngài tha lỗi cho, thật tôi không cầm được nước mắt mỗi lúc nghĩ tới cảnh oan trái éo le mà người thanh niên tội nghiệp tôi mang ơn biết bao nhiêu ấy phải chịu đựng. Khi tôi nghĩ rằng cậu ấy đã không còn được ngài yêu thương nữa, tấm tình thương yêu mà tôi biết cậu ấy còn quý hơn chính sinh mệnh của mình, thì tôi không thể không than thở cho đành. Dù cho có cầm một con dao sẵn sàng đâm vào tim tôi, tôi cũng vẫn phải than thở cho sự khốn cực của một người đã được ngài yêu thương và tôi sẽ mãi mãi quý mến.”

Nghe bà Miller nói vậy, ông Allworthy xúc động lắm, nhưng hình như không phải là ông tức giận, bởi vì ông yên lặng một lát rồi cầm lấy tay bà Miller, nói rất trìu mến như thế này.

“Thôi, bà ạ, chúng ta hãy xem con gái bà ra sao một chút đã. Tôi không thể trách bà vì bà đang sung sướng về một cuộc hôn nhân xem ra có lợi cho con gái bà. Nhưng bà cũng biết cái lợi ấy còn tùy thuộc phần lớn vào sự ưng thuận của người cha sinh ra anh ta. Tôi biết ông già Nightingale lắm, trước kia, chúng tôi cũng đã có quan hệ đi lại, giờ để tôi tới thăm ông già và sẽ cố giúp bà trong việc này. Tôi tin rằng ông già Nightingale tuy là một người coi trọng vấn đề tiền bạc nhưng vì anh ta là con trai độc nhất, mà bây giờ thì sự việc không cứu vãn được nữa rồi, cho nên có lẽ khiến được ông ấy kịp thời nghe ra lẽ phải chăng. Tôi hứa sẽ hết sức giúp bà.”

Người đàn bà khốn khổ hết lời cảm tạ ông Allworthy về lời hứa cao quý vừa rồi. Bà cũng nhân dịp này bày tỏ lòng biết ơn của bà đối với Jones. Bà nói:

“Chính nhờ cậu ấy mà bây giờ tôi có dịp để phiền ngài đấy.”

Ông Allworthy dịu dàng ngắt lời bà, nhưng tâm hồn ông đẹp đẽ quá, nên ông không thể thực sự giận dữ được vì cái động lực cao cả thôi thúc bà Miller. Mà cho rằng việc này lại làm bùng lên ngọn lửa giận dữ trước đây đối với Jones đi nữa thì cũng có thể là ông có dịu đi chút ít rồi, vì đã được nghe kể lại một hành vi mà bản thân sự xảo quyệt cũng không thể nào gán cho một động cơ xấu xa.

Bà Miller và ông Allworthy nói chuyện với nhau tới hơn một tiếng đồng hồ. Câu chuyện giữa hai người chấm dứt khi Blifil bước vào cùng một người khác. Người này chính là ông Dowling, luật sư, bây giờ đã trở thành một tay rất thân cận với Blifil và theo lời yêu cầu của anh ta, đã được ông Allworthy thuê làm quản lý. Ông cũng đã giới thiệu Dowling với ông Western. Nhà luật gia cũng được ông này hứa sẽ thuê đến khi nào chân quản lý trong nhà ông ta khuyết. Trong khi chờ đợi, ông Dowling được thuê để lo chạy một vài việc giúp nhà điền chủ ở London, có liên quan đến một vụ cầm cố.

Ông Dowling về kinh đô chủ yếu vì việc này, nhân thể ông ta cũng lãnh lấy việc đưa theo một ít tiền cho ông Allworthy và trình lại với ông về một vài việc khác. Tất cả những chuyện ấy đều tẻ nhạt quá, không cần đưa vào truyện này cho nên chúng tôi sẽ để cho ông bác, ông cháu và viên luật sư ngồi lại với nhau, và chúng ta chuyển sang vấn đề khác.

CHƯƠNG VIII

Gồm nhiều vấn đề khác nhau.

Trước khi quay về với Jones, chúng ta hãy ngó qua Sophia một lần nữa.

Cô thiếu nữ đã làm được cho bà cô vui lên nhờ những phương pháp vuốt ve như đã kể lại ở trên, song cô chưa khiến được bà giảm bớt nhiệt tình trong việc lo gây dựng cho cô với huân tước Fellamar. Bây giờ nhiệt tình ấy lại được Bellaston phu nhân đốt cháy lên. Tối hôm trước, bà ta nói với bà rằng bà ta rất hài lòng về cách ăn ở của Sophia, về cách cô cư xử với huân tước, rằng mọi sự trì hoãn đều rất nguy hiểm, rằng chỉ có mỗi một cách đạt kết quả là xúc tiến cuộc hôn nhân thật nhanh chóng, để cô thiếu nữ không có thì giờ suy nghĩ, buộc phải ưng thuận ngay đang khi cô chưa kịp hiểu mình làm gì, bà ta nói rằng, một nửa những cuộc hôn nhân trong giới thượng lưu đều tiến hành như vậy. Sự việc này rất có thể là đúng, và tôi đồ chừng nhờ vậy mà sau này giữa bao nhiêu cặp vợ chồng hạnh phúc kia có được tấm tình thương yêu lẫn nhau.

Cũng chính bà ta gợi ý với huân tước Fellamar tương tự như thế. Cả bà Western và huân tước đều sẵn sàng nghe theo lời bà ta khuyên, cho nên, theo lời huân tước yêu cầu, bà Western định sắp xếp một buổi gặp gỡ riêng giữa cô Sophia và ông ta vào ngày hôm sau. Bà cô báo tin này cho Sophia rõ, bằng những lời lẽ thật kiên quyết, thành thử, sau khi đã viện ra đủ mọi lý do có thể viện ra được để cưỡng lại mà không ăn thua, cuối cùng, cô đành chịu ưng thuận gặp mặt vị huân tước, một thí dụ tiêu biểu nhất về tính cả nể mà một cô thiếu nữ có thể đưa ra.

Chúng tôi xin lỗi khỏi phải kể lại toàn bộ câu chuyện diễn ra trong cuộc gặp mặt đó vì cái loại trò chuyện ấy chẳng thú vị gì lắm. Đại khái là huân tước bày tỏ tấm tình say mê vô cùng thuần khiết và nồng nàn của mình, nhưng Sophia chỉ đỏ mặt, lặng thinh. Cuối cùng, cô thu hết nghị lực có thể có được, giọng run run, khẽ nói:

“Thưa huân tước, hẳn huân tước phải rõ cử chỉ trước kia của huân tước đối với tôi có thích hợp với những lời bày tỏ vừa rồi hay không.”

Ông ta đáp:

“Thế ra không có cách nào để cho tôi chuộc lại cái tội điên rồ hay sao? Tôi e rằng hành động của tôi trước kia hẳn phải khiến tiểu thư thấy rõ ràng là tình yêu quá mãnh liệt đã làm cho tôi mất trí sáng suốt.”

Sophia đáp:

“Quả thật, thưa huân tước, chính ngài có khả năng chứng tỏ một thứ cảm tình của ngài, thứ cảm tình mà chính tôi lại mong muốn khuyến khích và nghĩ mình đáng chịu ơn.”

Vị huân tước sôi nổi hẳn lên:

“Xin tiểu thư cứ nói rõ.”

Sophia nhìn xuống cái quạt, đáp:

“Thưa huân tước, tôi biết, hẳn huân tước phải nhận thấy mối tình say mê giả vờ ấy đã khiến tôi khó chịu thế nào.”

Fellamar đáp:

“Tiểu thư lại có thể độc ác đến mức gọi mối tình của tôi là giả dối sao?”

“Thưa huân tước, vâng. Đối với kẻ bị ta hành hạ thì hết thảy mọi sự tỏ bày tình yêu đều là những lời giả dối nhục mạ người ta. Ngài theo đuổi tôi thế là hành hạ tôi một cách tàn ác nhất đời đây, mà đó còn là lợi dụng một cách thiếu cao thượng hoàn cảnh chẳng may của tôi nữa.”

Vị huân tước nói:

“Hỡi con người kiều diễm đáng thờ phụng nhất đời, chớ kết án tôi là lợi dụng một cách thiếu cao thượng, khi tôi chỉ tâm niệm nghĩ tới danh dự và lợi ích của tiểu thư, và khi tôi chỉ có một mục đích, một hy vọng, một cao vọng duy nhất là đặt chính tôi, danh dự và tài sản của tôi, tất cả mọi thứ xuống bên chân tiểu thư.”

Sophia đáp:

“Thưa huân tước, chính cái tài sản ấy và những niềm vinh dự kia đã đưa đến cho ngài cái ưu thế mà tôi lấy làm phàn nàn. Đó chính là những sự hấp dẫn đã quyến rũ những người thân của tôi, nhưng đối với tôi thì chỉ là những thứ vô nghĩa lý. Nếu như huân tước muốn xứng đáng với niềm biết ơn của tôi, thì chỉ có một cách.”

Fellamar nói:

“Xin thứ lỗi, hỡi con người thần tiên, không thể có một cách nào hết. Mọi việc tôi có thể làm cho tiểu thư đều là những điều tiểu thư đáng được hưởng và nó đem lại cho tôi niềm vui sướng khôn tả, thành ra không còn chỗ nào cho sự biết ơn của tiểu thư xen vào nữa.”

Sophia đáp:

“Thật tình, thưa huân tước, ngài có thể vẫn chiếm được lòng biết ơn của tôi, lòng tôn trọng cùng mọi ý nghĩ và ước vọng tốt lành mà tôi có thể có được, mà ngài lại có thể chiếm được một cách dễ dàng nữa cơ, nhất định một tâm hồn cao thượng sẽ chấp nhận lời yêu cầu của tôi một cách dễ dàng. Cho nên cho phép tôi được van xin huân tước hãy thôi, đừng theo đuổi tôi nữa vì huân tước sẽ không bao giờ đạt kết quả đâu. Vì lợi ích của huân tước cũng như vì lợi ích của tôi, tôi cầu xin huân tước ban cho tôi ân huệ ấy. Nhất định huân tước là người cao thượng, hẳn không đời nào lại thích thú gì khi hành hạ một kẻ bất hạnh. Liệu huân tước hy vọng đạt được cái gì với lòng kiên trì, ngoài sự bực mình, vì xin thề có danh dự, xin thề có linh hồn tôi, lòng kiên trì ấy sẽ không bao giờ thuyết phục được tôi, dù cho huân tước có dồn tôi vào một hoàn cảnh khốn cùng đến thế nào đi nữa.”

Fellamar thở dài đến sượt một cái, rồi nói:

“Vậy thì thưa tiểu thư, thật bất hạnh làm sao, tôi lại là kẻ bị tiểu thư thù ghét và khinh bỉ, hay là xin tiểu thư tha lỗi, tôi ngờ rằng đã có một người nào khác…”

Đến đây, ông ta ngần ngừ không nói hết. Sophia hơi sẵng giọng, đáp lại:

“Thưa huân tước, tôi không có bổn phận phải giải thích với huân tước về hành vi của tôi. Tôi chịu ơn huân tước về lời đề nghị cao thượng của ngài. Xin thú thực rằng tôi không xứng đáng và cũng chẳng dám mong đợi đến thế, song tôi hy vọng rằng ngài sẽ không nài tôi cho biết lý do làm gì khi tôi tuyên bố là không thể nào chấp nhận lời cầu hôn của ngài được.”

Huân tước Fellamar cứ lải nhải mãi về chuyện này, thật chúng tôi không sao hiểu nổi, mà thái độ ấy cũng không thể gọi là biết điều và hợp lý tí nào. Vị huân tước kết thúc bài nói văn hoa của mình thế này:

“Nếu tiểu thư đã có đính hôn trước với một vị thượng lưu nào rồi, thì dù có đau khổ đến mấy đi nữa, vì danh dự, tôi cũng tự thấy là phải lùi bước.”

Có lẽ huân tước đã nhấn mạnh đến từ “thượng lưu” nhiều quá, vì nếu không thì chúng tôi không sao giải thích được thái độ bất bình của Sophia do ông ta gây ra. Trong câu trả lời, hình như Sophia tức giận vì ông ta đã xúc phạm gì tới cô.

Cô đang nói với giọng cao hơn bình thường thì bà Western bước vào trong phòng, cặp má đỏ bừng bừng, và lửa giận bốc ra ngùn ngụt từ hai con mắt. Bà nói:

“Thưa huân tước, tôi thật lấy làm xấu hổ vì cuộc tiếp đãi ngày hôm nay. Xin cam đoan với huân tước rằng, tất cả chúng tôi đều thấy rõ ngài ban cho chúng tôi một niềm vinh dự thế nào. Còn cô Western, tôi phải cho cô biết rằng, gia đình chờ đợi cô có một thái độ khác cơ đấy.”

Đến đây thì vị huân tước can thiệp giúp cô thiếu nữ, nhưng vô hiệu. Bà cô cứ nói xơi xơi, kỳ cho Sophia phải rút khăn tay ra, ngồi phịch xuống ghế mà khóc rũ rượi.

Bà Western và vị huân tước còn tiếp tục nói chuyện với nhau cho tới lúc ông ta ra về. Đại khái toàn là những lời than vãn bi đát, còn bà Western thì ra sức mà cam kết rằng cháu gái bà phải ưng thuận và sẽ ưng thuận mọi điều ông ta mong muốn. Bà nói:

“Thưa huân tước, quả thật con bé đã được thụ hưởng một nền giáo dục ngu xuẩn, không thích hợp với tài sản cũng như gia đình nhà nó. Tôi lấy làm phiền lòng mà phải nói rằng, mọi sự đều do người cha của nó gây ra. Con bé có những ý nghĩ rất quê mùa về tính e lệ. Thưa huân tước, xin thề có danh dự, chẳng có gì khác đâu. Tôi tin rằng về căn bản nó rất hiểu biết, thế nào cũng sẽ nghe ra lẽ phải.”

Lúc bà nói đến câu cuối này thì Sophia đã không còn trong phòng nữa, cô đã rời khỏi phòng từ lúc nãy, xưa nay chưa bao giờ thấy vẻ mặt cô giận dữ đến thế. Vị huân tước hết lời cảm tạ bà Western, rồi lại nồng nhiệt bày tỏ mối tình say mê không gì khuất phục nổi của mình. Ông ta lại cam kết giữ vững lòng kiên trì, và được bà Western ra sức khuyến khích, đoạn ông ta cáo lui.

Trước khi chúng tôi kể tới cảnh tượng diễn ra bây giờ giữa Sophia và bà Western, có lẽ nên nhắc tới một việc ngẫu nhiên chẳng may đã xảy ra khiến cho bà Western phải hối hả quay lại như chúng ta đã thấy.

Bạn đọc nên biết rằng chị hầu gái bây giờ hầu hạ Sophia là do Bellaston phu nhân giới thiệu. Một thời gian chị ta đã sống chung cùng phu nhân với tư cách là thợ hầu tóc cho bà ta. Chị ta là người tinh ý lắm, lại đã nhận được huấn thị dứt khoát phải theo dõi thật cẩn thận cô thiếu nữ. Chúng tôi cũng lấy làm phiền mà nói rằng, những huấn thị này là do chị Honour truyền đạt lại. Bây giờ Bellaston phu nhân đã chiếm được cảm tình của chị đến mức mối cảm tình sâu sắc của chị hầu gái quý hóa đối với Sophia xưa kia hoàn toàn bị xóa sạch, nhường chỗ cho lòng trung thành rất mực với bà chủ mới.

Bà Miller ra về rồi, chị Betty (đó là tên chị hầu gái) quay vào trong phòng với cô chủ, thì thấy cô đang chăm chú đọc một lá thư dài. Cứ nom vẻ mặt xúc động hiện rõ trên nét mặt cô lúc đọc thư, đủ thấy chị ta nghi ngờ là đúng. Chị ta nghi ngờ còn vì lý do xác đáng hơn: Hồi nãy chị đã nghe lỏm được toàn bộ câu chuyện giữa Sophia và bà Miller.

Chị Betty bèn đem mọi chuyện kể lại với bà Western. Bà khen chị mấy câu, lại thưởng công cho chị vì lòng trung thành, đoạn bà ra lệnh hễ người đàn bà đưa thư còn trở lại thì cứ dẫn vào gặp chính bà Western.

Không may, bà Miller trở lại đúng lúc Sophia đang bận tiếp vị huân tước. Theo đúng chỉ thị, chị Betty dẫn thẳng bà vào gặp bà cô. Bà này đã nắm được nhiều việc có liên quan tới chuyện xảy ra ngày hôm trước, nên cũng dễ dàng nói dối làm cho người đàn bà đáng thương tin rằng cô Sophia đã thú nhận tất cả đầu đuôi câu chuyện, thế là bà Miller tuôn ra hết những gì bà biết về lá thư và về Jones.

Con người tội nghiệp này, có thể gọi là hiện thân của sự chất phác. Bà thuộc loại người sẵn sàng tin lời người khác nói với mình, tạo hóa không phú cho họ tình dối trá để dùng làm vũ khí tấn công cũng như tự vệ, thành thử bất cứ ai cũng có thể lừa gạt họ được, miễn là chỉ cần giả dối một chút là đạt được kết quả.

Bà Western đã khai thác được tất cả những gì bà Miller biết, tuy chẳng được là bao, nhưng cũng đủ khiến cho bà cô ngờ là còn nhiều chuyện khác. Bà xua bà Miller ra về, một mực bảo rằng Sophia không muốn gặp mặt bà Miller, và không muốn trả lời lá thư kia, mà cũng không chịu nhận thêm lá thư nào khác nữa. Bà còn diễn thuyết một hồi dài về sự không nên làm cái công việc mà bà chỉ có thể mệnh danh là việc “ma cô”, rồi mới chịu cho bà Miller ra về… Khám phá ra việc này, bà bực mình lắm. Lúc bà bước vào gian phòng kề sát nơi hai người kia đang ngồi với nhau thì bà thoáng nghe tiếng Sophia phản đối lời cầu hôn của vị huân tước. Lửa giận đã rấm sẵn, lập tức bùng lên. Bà xông ngay vào, đến bên cô cháu gái, điệu bộ dữ dội, như chúng tôi đã miêu tả, cũng như những việc đã xảy ra cho tới lúc vị huân tước cáo lui.

Huân tước Fellamar vừa mới đi, bà Western đã quay lại mắng Sophia một trận với đủ mọi lời lẽ tàn tệ, vì cô đã vi phạm lòng tin của bà đối với cô, và vì cô đã lừa bà mà thư từ vụng trộm với người đàn ông mà mới hôm trước cô còn trịnh trọng thề rằng không bao giờ thèm tiếp xúc nữa. Sophia cãi rằng cô có tiếp xúc đâu, thì bà cô nói:

“Thế nào! Thế nào! Này, cô Western, cô chối rằng hôm qua cô không nhận một lá thư hắn ta viết hử?”

Sophia hơi ngạc nhiên đáp:

“Một lá thư, thưa cô!”

Bà cô nói:

“Cô cháu gái ơi, lặp lại câu tôi nói thế không phải là lịch sự lắm đâu. Tôi bảo là có một lá thư và tôi đòi cô lập tức đưa cho tôi xem.”

“Cháu rất ghét nói dối. Thưa cô, cháu có nhận được một lá thư, nhưng đó là ngoài ý muốn của cháu, và quả tình có thể nói là ngược với ý cháu.”

Bà cô kêu lên:

“Lẽ ra cô phải biết xấu hổ vì đã thú nhận có nhận lá thư ấy chứ. Nhưng lá thư ấy đâu? Cô phải đưa tôi xem.”

Trước lời yêu câu dứt khoát ấy, Sophia lặng yên một lát trước khi trả lời. Cuối cùng, cô nói hiện không mang theo lá thư ấy trong túi, mà quả có thế. Thấy vậy, bà cô không thể kiên nhẫn được nữa, bà hỏi ngay cô cháu gái một câu gọn lỏn rằng cô có chịu lấy huân tước Fellamar hay không? Sophia kiên quyết trả lời “không”. Thế là bà Western văng ra một câu thề độc, hoặc một cái gì giông giống một câu thề độc, rằng sáng hôm sau thế nào bà cũng giao trả Sophia cho cha cô.

Sophia bèn lý luận với bà thế này:

“Kìa thưa cô, thế ra cháu bắt buộc phải lấy chồng vì cần thiết hay sao? Xin cô thử nghĩ xem, nếu chính cô ở vào cảnh ngộ này thì cô thấy cô độc ác đến thế nào, và nếu ông bà cháu để cho cô được tự do thì cô thấy là tốt bao nhiêu? Cháu đã làm gì để đáng bị mất sự tự do ấy? Cháu sẽ không bao giờ lấy ai mà không được cha cháu đồng ý, mà không được cô đồng ý nữa. Và khi nào cháu xin cô hoặc cha cháu chấp thuận cho một cuộc hôn nhân không thích đáng thì vẫn có đủ thì giờ để ép cháu lấy một người chồng khác nào đấy cơ mà.”

Bà Western kêu lên:

“Tôi mà chịu nghe một đứa con gái mang trong túi một lá thư của quân giết người ăn nói như thế à?”

Sophia đáp:

“Cháu xin cam đoan với cô rằng cháu không đem theo lá thư ấy. Nếu anh ấy quả là một tên sát nhân thì cũng chẳng bao lâu rồi sẽ không làm phiền gì cô được nữa.”

Bà cô nói:

“Thế nào, cô Western, cô lại dám cả gan tỏ ra có cảm tình với một thằng đốn mạt như thế ngay trước mặt tôi. Cô lại nói về nó với thái độ như vậy à?”

Sophia nói:

“Thưa cô, cô hiểu lầm cháu quá.”

Bà Western kêu lên:

“Cô Western, tôi không thể chịu nổi cách cư xử như vậy đâu. Cô học được của bố cô cái thói ăn ở với tôi như thế đấy. Ông ấy dạy cô cái thói điêu toa dối trá với tôi. Ông ấy đã bị tàn hại bởi cái phương pháp giáo dục xấu xa kia rồi, lạy trời đất, rồi ông ấy sẽ được nếm mùi kết quả. Tôi tuyên bố cho cô hay một lần nữa: Sáng ngày mai, tôi sẽ đem cô về nhà. Tôi sẽ rút toàn bộ lực lượng của tôi ra khỏi chiến trường. Từ nay, giống như đức vua sáng suốt của nước Phổ, tôi sẽ giữ thái độ hoàn toàn trung lập. Cả hai bố con nhà cô khôn ngoan quá rồi, những biện pháp của tôi không uốn nắn được. Cô chuẩn bị đi, sáng ngày mai cô sẽ rời khỏi nhà này.”

Sophia cố tìm mọi cách phản đối, nhưng bà Western cứ bịt tai làm ngơ. Thành thử bây giờ chúng ta đành từ giã cô, vì hình như chẳng có hy vọng giúp cô thay đổi được quyết định của bà Western.

CHƯƠNG IX

Chuyện xảy ra với Jones trong nhà giam.

Jones công tử trải qua có tới hơn hai mươi bốn giờ đồng hồ rầu rĩ cô quạnh, cho đến lúc có Partridge vào làm bạn, trước khi Nightingale trở lại. Cũng chẳng phải vì chàng trẻ tuổi đáng quý này đã bỏ rơi hoặc quên khấy mất người bạn của mình. Nói của đáng tội, suốt ngày anh ta cũng bận tối mắt vì công việc của chính Jones.

Nightingale dò hỏi biết được rằng những người duy nhất chứng kiến phút đầu cuộc chạm trán không may kia là mấy chàng lính thủy đồn trú trên một chiến hạm bỏ neo ở Deptford. Thế là anh ta đi Deptford kiếm đám lính thủy này. Đến nơi thì hay tin đám lính thủy mà anh ta tìm kiếm đã lên bờ cả. Anh chàng cứ đuổi theo họ hết chỗ nọ đến chỗ kia, cuối cùng, bắt gặp hai người trong bọn họ ngồi đánh chén với một người thứ ba trong một quán rượu mở lén lút gần Aldersgate.

Nightingale muốn nói chuyện riêng với Jones nhưng Partridge cũng có mặt tại đó. Nên vừa lúc chỉ còn lại hai người với nhau, anh ta liền nắm lấy tay Jones mà bảo:

“Anh bạn can đảm của tôi ơi, chớ nên bi quan quá vì điều tôi sắp nói với anh đây. Tôi lấy làm buồn vì phải là sứ giả của những tin tức không hay, nhưng tôi nghĩ có nhiệm vụ phải báo cho anh rõ.”

Jones đáp:

“Tôi đã phỏng đoán tin chẳng lành ấy ra sao rồi. Hẳn là vị thượng lưu bất hạnh kia đã chết.”

Nightingale nói:

“Tôi hy vọng là không đúng. Sáng nay ông ta vẫn còn sống. Nhưng tôi cũng không dối anh làm gì, cứ như tin tức tôi biết thì tôi e rằng vết thương của ông ta nguy đến tính mạng. Nhưng nếu câu chuyện xảy ra đúng như anh kể với tôi, thì điều anh phải lo sợ duy nhất chỉ là nỗi ân hận với chính mình, dù có việc gì xảy ra đi nữa. Anh bạn Jones thân yêu ơi, anh tha lỗi cho tôi nếu tôi yêu cầu anh cho bạn bè biết rõ cả điều không hay nhất trong câu chuyện này. Nếu anh giấu giếm anh em điều gì thì anh sẽ chỉ là kẻ thù của chính anh mà thôi.”

Jones đáp:

“Anh bạn thân mến, chẳng rõ tôi đã làm gì khiến cho anh ngờ vực tôi một điều đau lòng đến thế?”

Nightingale vội nói:

“Anh hãy cứ bình tĩnh, tôi sẽ kể anh nghe đầu đuôi câu chuyện. Tôi phải kiên tâm dò hỏi mãi mới tóm được hai anh chàng trong số những người có mặt lúc xảy ra câu chuyện không may. Tôi lấy làm buồn mà phải nói rằng câu chuyện họ thuật lại không có lợi cho anh như anh đã kể lại tôi nghe.”

Jones kêu lên:

“Cái gì? Chúng nói sao?”

“Cái điều tôi lấy làm phiền phải nhắc lại đây, và tôi cũng e ngại hậu quả của nó đối với anh. Họ bảo họ đứng cách xa quá nên không nghe rõ hai người nói với nhau những gì, nhưng cả hai nhất trí rằng người đánh đầu tiên là anh.”

Jones đáp:

“Lạy Chúa tôi, thế này thì chúng nó đổ oan cho tôi rồi. Chẳng những hắn đánh tôi trước, mà lại hành hung vô cớ, tôi chẳng hề gây sự với hắn. Cớ sao mấy thằng cha này buộc tội oan cho tôi thế nhỉ?”

Nightingale nói:

“Ai mà biết được. Có điều, nếu chính anh, và tôi là người bạn thân thiết của anh, không thể hiểu nổi vì cớ gì họ nói oan cho anh như thế, thì một tòa án vô tư cũng chẳng thể tìm được lý do gì để không tin lời họ. Tôi đã nhắc đi nhắc lại câu hỏi nhiều lần với họ, cả một vị thượng lưu khác có mặt tại đấy cũng vậy. Ông ta có vẻ là một nhà đi biển, đối với anh, ông ta có thái độ tốt lắm. Ông ta mấy lần lưu ý họ rằng trường hợp này có quan hệ đến một mạng người. Ông ta lại hỏi đi hỏi lại mãi rằng liệu họ có nhớ đích xác không, cả hai đều trả lời đích xác, và sẵn sàng thề để tỏ ra trung thực. Anh bạn thân yêu ơi, vì Chúa, xin anh hãy nhớ kĩ lại xem. Nếu quả thật sự việc xảy ra như vậy thì công việc của anh là kịp thời suy nghĩ lo cho lợi ích của chính mình đó. Tôi không muốn làm anh nghĩ ngợi, nhưng hẳn anh cũng rõ, dù đối phương có khiêu khích anh bằng lời nói thế nào đi nữa thì luật pháp cũng rất nghiêm khắc.”

Jones đáp:

“Hỡi ôi! Anh bạn ạ, một tên khốn kiếp như tôi thì còn có lợi ích gì nữa. Vả chăng, anh cho rằng tôi lại ao ước được sống mà đeo tiếng là một tên sát nhân hay sao? Nếu tôi có bè bạn (song buồn thay, tôi lại chẳng có người bạn nào), liệu tôi có thể liều lĩnh mà yêu cầu họ lên tiếng biện hộ cho một kẻ bị kết án phạm vào một tội xấu xa nhất của nhân loại không? Xin anh hãy tin rằng tôi không hề có hy vọng như vậy. Nhưng tôi còn đôi chút tin tưởng vào một Đấng Thiêng liêng cao cả hơn nhiều, tôi tin chắc rằng Người sẽ hoàn toàn che chở cho tôi như tôi xứng đáng.”

Để kết luận, Jones lại hùng hồn và trịnh trọng mà khẳng định nhiều lần rằng những gì anh đã nói lúc đầu chính là sự thật.

Thành thử Nightingale cũng đâm ra hoang mang, bắt đầu ngả về phía Jones. Đúng lúc ấy thì bà Miller bước vào, bà buồn rầu bảo cho họ biết rằng việc bà được phái đi không có kết quả. Jones nghe nói vậy bèn kêu lên một cách anh hùng như sau:

“Anh bạn ơi, được rồi. Giờ thì chuyện gì xảy ra đối với tôi cũng đều vô nghĩa hết, ít nhất thì cũng là mọi chuyện liên quan đến tính mạng tôi. Và nếu như Đấng Tối cao muốn rằng tôi phải lấy tính mạng ra mà đền tội cho việc đổ máu do tôi gây ra, thì tôi cũng hy vọng rằng sự độ lượng của Người sẽ cho phép danh dự tôi được làm trong sạch một ngày kia. Tôi cũng hy vọng rằng ít nhất người ta cũng tin lời nói của người sắp chết, dù lời nói ấy nhằm bào chữa cho chính người ấy.”

Sau đó, giữa người tù nhân và bạn anh ta diễn ra một cảnh tượng thật là thảm thương. Hẳn là ít bạn đọc muốn chứng kiến cảnh tượng ấy cho nên chúng tôi cũng nghĩ rằng chẳng mấy ai ưa nghe thuật lại tỉ mỉ. Bởi vậy, chúng tôi bỏ qua để chuyển sang việc khác. Anh chàng gác tù bước vào báo cho Jones biết có một bà chờ ở ngoài, ngỏ ý muốn nói chuyện với Jones lúc nào anh rỗi rãi.

Nghe nói, Jones tỏ vẻ ngạc nhiên lắm. Anh bảo không hề quen biết một bà nào có thể gặp gỡ tại một chỗ như chỗ này. Tuy nhiên, anh cũng không thấy có lý do gì để từ chối không tiếp bất cứ ai, cho nên bà Miller và Nightingale vội cáo từ. Jones bảo dẫn người phụ nữ kia vào gặp mình.

Nếu Jones ngạc nhiên trước việc có một bà nào muốn vào thăm mình thì anh lại càng sửng sốt hơn khi thấy người ấy chính là bà Waters. Vậy thì chúng tôi tạm để mặc anh chàng cứ sửng sốt một lúc đã, để giải quyết nỗi ngạc nhiên của bạn đọc. Ý chừng các bạn thấy bà này tới đây thì cũng phải lấy làm lạ không kém.

Cái bà Waters này là ai, bạn đọc đã thừa rõ. Bà ta là người thế nào, bạn đọc cũng chẳng còn lạ gì. Vậy xin bạn hãy vui lòng nhớ lại cho rằng bà ta đã rời khỏi Upton cùng ông Fitzpatrick và vị thượng lưu người Ireland trên cùng một chuyến xe trạm, và cùng đi với họ đến Bath.

Hồi này, có một chức vụ phụ thuộc quyền ban phát của ông Fitzpatrick đang còn để trống, ấy tức là cái chân làm vợ ông, bởi lẽ người đàn bà vốn lãnh chức vụ ấy nay đã từ chức, hoặc ít nhất là đã đào nhiệm. Cho nên trên đường đi, ông Fitzpatrick bèn nghiên cứu kĩ càng bà Waters. Ông ta thấy bà hoàn toàn thích hợp với chân này. Thế là đến Bath, ông ta giao việc ngay cho bà Waters, bà này cũng thuận ngay chẳng cần e lệ. Vậy thì vị thượng lưu này cùng người phụ nữ kia đã lưu lại Bath với tư cách vợ chồng, lại cũng với tư cách vợ chồng, họ cùng đi với nhau về kinh đô.

Hình như ông Fitzpatrick là một con người khôn ngoan rất mực nên không chịu rời bỏ một vật tốt mình đang dùng chừng nào chưa yên trí tìm được một vật khác, mà vật này hiện nay ông cũng chỉ mới có hy vọng tìm thấy lại mà thôi. Cũng có thể là bà Waters đã thực hiện nhiệm vụ của mình một cách hoàn hảo quá, thành thử ông ta vẫn giữ ý định lưu bà làm chân “chính” và hạ bà vợ cũ xuống hàng “phó” (trường hợp này vẫn thường xảy ra), về điều này chúng tôi không tường lắm, chỉ biết chắc chắn rằng ông ta không hề hé răng nửa lời với bà Waters về vợ mình, cũng không hề đưa cho bà ta xem lá thư được bà Western trao cho, lại càng không hề nhắc đến tên Jones một lần nào. Ông ta vẫn có ý định hễ gặp Jones bất kỳ ở đâu là choảng ngay cho một mẻ, nhưng lại không bắt chước mấy anh chàng khôn ngoan xem vợ, mẹ, em gái, hoặc đôi khi, cả gia đình mình như những nhân chứng chắc chắn nhất trong trường hợp này. Thành thử mãi tới khi ông ta được đưa từ quán rượu về nhà để băng bó thì bà Waters mới được biết tất cả những điều kia do chính miệng ông ta nói ra.

Xưa nay, ông Fitzpatrick vốn không phải là người có thể kể một câu chuyện cho thật minh bạch, và trong lúc này có lẽ ông nói năng lại càng tối tăm lộn xộn hơn bình thường, thành thử cũng phải mất khá lâu bà Waters mới hiểu rằng vị thượng lưu đã đâm ông ta bị thương lại đồng thời là người đã bắt trái tim bà mang một vết thương, tuy chẳng đến nỗi thuộc loại tử thương nhưng cũng khá sâu, đủ để lại một vết sẹo lớn. Bà Waters vừa hay Jones chính là người bị đưa đến giam tại nhà ngục vì can tội giết người, bèn lập tức tìm dịp giao ông Fitzpatrick cho người hộ lý trông nom, để hối hả tìm đến thăm kẻ chiến thắng.

Bà bước vào phòng nét mặt tươi hơn hớn, nhưng vội kìm giữ ngay lại vì thấy Jones có vẻ âu sầu. Thấy bà Waters, anh chàng vừa giật mình lại vừa mừng thầm. Bà ta thấy vậy mới bảo:

“Tôi cũng biết cậu ngạc nhiên là phải. Hẳn cậu không chờ đợi gặp tôi ở đây, không mấy người đàn ông bị phụ nữ đến đây làm phiền, trừ phi người ấy là vợ. Cậu Jones, cậu thấy quyền lực của cậu đối với tôi mạnh đến thế nào rồi đấy. Quả tình, khi chúng ta chia tay nhau tại Upton, tôi cũng chẳng nghĩ rằng cuộc gặp gỡ tiếp theo của chúng ta lại xảy ra ở một chỗ như thế này.”

Jones đáp:

“Thưa bà, thật tình, tôi phải coi cuộc thăm viếng này là do lòng tốt. Mấy ai chịu theo gót kẻ khốn cùng, nhất là theo vào một nơi trú ngụ khủng khiếp như nơi đây.”

Bà Waters nói:

“Tôi không đồng ý với cậu. Cậu Jones ạ, nhìn cậu, tôi khó tin rằng cái anh chàng dễ thương tôi quen biết ở Upton với đây là một. Mặt cậu nom còn âu sầu hơn bất cứ nhà ngục nào trên thế giới này. Có chuyện gì mà đến nỗi thế?”

Jones đáp:

“Thưa bà, tôi nghĩ rằng bà đã biết tôi ở đây, thì cũng rõ cả cái nguyên nhân chẳng may kia rồi.”

“Dào ơi! Cậu đã đâm bị thương một người trong một cuộc quyết đấu, có thế thôi.”

Jones tỏ ý không tán thành thái độ coi thường của bà Waters. Anh kể lại chuyện đã xảy ra, thái độ ân hận lắm. Bà Waters đáp:

“Được, cậu áy náy đến thế vì chuyện này thì để tôi cất gánh nặng cho cậu. Vị thượng lưu kia chưa chết đâu, và cũng không hề sợ nguy đến tính mạng, điều này tôi biết đích xác. Người bác sĩ băng bó cho ông ta lúc đầu là một anh chàng trẻ tuổi, hình như muốn làm cho người ta tưởng đây là một trường hợp thương tích nặng, để tôn thêm tiếng tăm của mình khi chữa khỏi. Nhưng sau đó, ông bác sĩ của nhà vua đã xem lại và bảo tính mệnh ông ta không có gì đáng ngại, trừ phi bị lên cơn sốt, nhưng hiện giờ không có triệu chứng gì về sốt cả.”

Nghe nói, Jones tỏ vẻ vui mừng lắm. Bà Waters khẳng định đó là sự thật, lại nói thêm:

“Do một sự tình cờ kỳ lạ nhất trên đời, tôi lại cùng ngụ một nhà, và có nói chuyện với ông ta. Tôi cam đoan rằng ông ta rất công bằng với cậu. Ông ta bảo dù hậu quả có ra sao đi nữa thì chính ông ta vẫn là người hành hung trước và cậu không hề có lỗi gì hết.”

Jones tỏ ra cực kì hài lòng trước cái tin bà Waters mang tới. Anh mới cho bà hay những điều mà bà đã thừa biết, nào là ông Fitzpatrick là ai, vì chuyện gì mà ông ta giận dữ… Jones cũng kể lại nhiều chuyện bà Waters chưa được biết, như chuyện về cái bao ủ tay, cùng nhiều chi tiết tỉ mỉ khác, riêng cái tên Sophia thì anh chàng giấu kín. Đoạn anh than thở mãi về những việc điên rồ và những thói xấu mình đã phạm phải. Anh lại nói rằng mỗi lần như vậy lại đẻ ra hậu quả tai hại, từ nay phải biết tự ngăn ngừa và từ bỏ những sự đeo đuổi xấu xa kia đi, nếu không thì không thể tự tha thứ được nữa. Cuối cùng, Jones cam kết với bà Waters rằng anh đã quyết tâm không phạm tội nữa, để tránh những điều còn tai hại hơn xảy đến cho mình.

Bà Waters lấy làm thú vị mà giễu cợt tất cả những ý nghĩ ấy của Jones, cho rằng chẳng qua anh chàng đang buồn rầu và bị giam cầm nên nghĩ quẩn đấy thôi. Bà ta nhắc lại vài câu dí dỏm về con quỷ ám ảnh khi người ta ốm đau, và bảo Jones thế này:

“Tôi tin chắc cậu sắp được trả tự do đến nơi, và sẽ lại là anh chàng vui tính như xưa, bấy giờ thì lương tâm cậu sẽ được giải phóng khỏi tất cả những nỗi lo sợ hiện giờ đang ấp ủ, khiến cậu phát ốm lên vì nó.”

Bà còn nói nhiều điều tương tự, một vài điều có thể không làm cho bà vinh dự lắm theo ý kiến của một số bạn đọc. Chúng tôi cũng không hoàn toàn chắc chắn rằng một số bạn đọc khác sẽ thấy những câu trả lời của Jones là đáng giễu cợt. Vậy thì chúng tôi lược bớt phần cuối của cuộc trò chuyện giữa hai người. Chúng tôi chỉ có nhận xét rằng cuộc trò chuyện chấm dứt một cách hoàn toàn trong sáng, và điều đó làm cho Jones hài lòng hơn người đàn bà kia rất nhiều. Anh chàng còn đang say sưa phấn khởi vì cái tin lành bà mang lại, còn bà thì lại không lấy làm hài lòng lắm với thái độ ăn năn của một người đàn ông mà bây giờ bà thấy khác hẳn với con người trong ý nghĩ của bà ngay từ buổi gặp gỡ đầu tiên.

Thế là nỗi sầu muộn do tin tức Nightingale đem lại đã bị xua tan, song niềm đau khổ do bà Miller mang đến vẫn còn tiếp tục. Tin tức bà kể lại hoàn toàn phù hợp với lời lẽ Sophia viết trong thư, làm cho Jones không còn nghi ngờ gì nữa. Nhất định Sophia đã đưa lá thư anh viết cho bà cô đọc, và đã dứt khoát quyết định từ bỏ anh rồi. Ý nghĩ trên khiến anh đau đớn quá, họa chăng chỉ có cái tin sau đây mà số mệnh vẫn còn dành cho anh mới gây nổi một niềm đau đớn tương tự. Chúng tôi sẽ nói tới chuyện ấy trong chương Hai của quyển tiếp theo.

QUYỂN MƯỜI TÁM

GỒM KHOẢNG SÁU NGÀY

CHƯƠNG I

Một lời từ biệt bạn đọc.

Thưa các bạn, giờ đây chúng ta đã đi tới chặng cuối của cuộc hành trình dài. Đã từng cùng đi với nhau qua nhiều trang sách như thế cho nên chúng ta hãy đối đãi với nhau như những bạn đồng hành trong một chuyến xe, chung sống với nhau trong nhiều ngày. Dù trên đường đi có xảy ra những chuyện xích mích hoặc mâu thuẫn nho nhỏ gì chăng nữa, nói chung, cuối cùng, họ cũng làm lành với nhau và một lần chót, lại cùng leo lên xe với thái độ vui vẻ. Biết đâu, sau chặng đường này, chúng ta, cũng như họ, thường thường chẳng bao giờ còn gặp lại nhau.

Tôi đã dùng sự so sánh như trên thì xin các bạn cho phép tôi được phát triển xa thêm chút ít. Trong phần cuối cùng cuốn truyện này, tôi có ý định bắt chước đám hành khách vui vẻ tôi vừa nói, trên chặng đường cuối cùng họ đi. Ai cũng đều rõ, lúc này mọi lời bông đùa giễu cợt nhau đều được gác sang bên, và thông thường, câu chuyện diễn ra giản dị và nghiêm trang.

Cũng tương tự như vậy, nếu như trong quá trình viết cuốn truyện này, thỉnh thoảng tôi có tự cho phép bỡn cợt tí chút cho các bạn giải trí thì tôi cũng sẽ chấm dứt. Thực ra thì do sự phong phú của nội dung vấn đề mà tôi sẽ bắt buộc phải nhồi nhét vào phần này, cũng chẳng còn chỗ đâu cho những nhận xét hài hước tôi vẫn thường đưa ra ở phần trên. Có lẽ những nhận xét hài hước ấy đôi khi cũng ngăn nổi một giấc ngủ khi nó bắt đầu len lỏi tấn công các bạn. Trong phần cuối cùng này, bạn sẽ không thấy một chút gì thuộc loại trên, hoặc quá lắm cũng chỉ có rất ít. Tôi sẽ chỉ miêu tả hoàn toàn minh bạch, và thực ra thì khi đã nghiên cứu kĩ những sự kiện lớn lao xảy ra trong quyển này, các bạn sẽ cho rằng số trang sách là không đủ để kể lại câu chuyện.

Bây giờ thì, thưa bạn, tôi xin nhân dịp này (vì cũng không còn dịp nào khác) mà chân thành chúc bạn gặp điều tốt lành. Nếu như tôi đã là một người bạn đồng hành thú vị đối với bạn, thì xin cam đoan rằng chính điều đó là điều tôi mong muốn từ trước. Còn như nếu có điều gì làm bạn phật ý thì quả thật là bởi vô tình mà nên. Có thể một vài điều nói ở đây đụng chạm tới bạn hoặc thân hữu của bạn, nhưng tôi xin tuyên bố cực kì trịnh trọng rằng tôi không hề dụng tâm nhằm vào họ. Chắc chắn qua nhiều câu chuyện khác về tôi, người ta đã bảo cho bạn biết rằng bạn sẽ phải đi chung đường với một anh chàng rất thô bỉ. Nhưng kẻ nào nói với bạn như vậy là đã bôi xấu tôi đấy. Không ai khinh ghét, ghê tởm sự thô bỉ bằng chính tôi, và cũng không ai có lý do bằng tôi để thù ghét nó. Bởi lẽ không ai bị đối xử một cách thô bỉ như tôi từng đã phải chịu đựng. Còn có số phận nào nghiệt ngã hơn: Tôi từng bị một số người mang những sách đầy lời lẽ thóa mạ của họ gán cho tôi trong khi chính những người ấy lại bôi xấu tôi một cách cực kì hằn học trong những cuốn sách khác họ viết.

Tuy nhiên, tôi tin chắc rằng trước khi trang sách này được ra mắt các bạn thì tất cả những tác phẩm ấy đã mai một đi từ lâu rồi, bởi lẽ dù cái thời kỳ hoạt động của chính tôi có ngắn ngủi đến đâu đi nữa, thì những thành tựu của tôi có lẽ sẽ sống lâu hơn anh chàng tác giả tàn phế của chúng cũng như những sản phẩm ốm yếu do những kẻ hay bôi xấu sống cùng thời với hắn đẻ ra.

CHƯƠNG II

Gồm một sự việc hết sức bi thảm.

Jones còn đang bị giày vò bởi những điều suy nghĩ không thú vị gì khi chúng ta tạm rời bỏ anh chàng thì bỗng bác Partridge lảo đảo bước vào trong phòng, mặt tái mét không còn giọt máu, mắt trợn trừng, tóc dựng đứng, tay chân run lẩy bẩy. Tóm lại, nom bác như người vừa gặp ma, hoặc chính bác là một bóng ma vậy.

Jones vốn là người không hay sợ hãi mà trông thấy cảnh tượng ấy cũng không khỏi có phần hơi hoảng. Khi anh hỏi bác có chuyện gì xảy ra vậy thì chính sắc mặt anh cũng hơi thay đổi và giọng nói cũng hơi run run. Partridge đáp:

“Thưa cậu, mong cậu đừng giận. Quả tình tôi có lắng nghe thật, nhưng tôi bắt buộc phải chờ ở phòng ngoài. Giá mà tôi được ở cách đây hàng trăm dặm còn hơn là phải để lọt tai những điều tôi vừa được nghe.”

Jones hỏi:

“Thì có chuyện gì xảy ra nào?”

“Chuyện gì ư? Trời đất! Có phải người đàn bà vừa ra khỏi đây chính là người đã cùng cậu ở Upton không?”

“Đúng là người ấy.”

Partridge vừa run vừa hỏi:

“Thế thưa cậu, có thật cậu ăn nằm với người đàn bà ấy không?”

Jones đáp:

“Tôi e rằng câu chuyện của chúng tôi không còn giữ kín được nữa.”

Partridge lại gặng:

“Nhưng mà, lạy Chúa, xin cậu hãy trả lời tôi đi.”

Jones đáp:

“Bác cũng biết tôi có như vậy.”

Partridge kêu lên:

“Thế thì xin Chúa trời hãy thương xót linh hồn cậu và tha thứ cho cậu, vì điều này thực như chính tôi đang sống sờ sờ trước mặt cậu đây: Cậu đã ăn nằm với chính bà thân sinh ra cậu đó.”

Nghe nói vậy, có đến một lúc lâu, Jones biến thành hình ảnh của sự khủng khiếp như chính Partridge lúc nãy. Anh sững sờ cả người đến nỗi lặng đi không nói được nữa. Cả hai cứ đứng ngó nhau trân trân một lúc. Cuối cùng, Jones nói được ra lời mới lắp bắp hỏi lại:

“Sao? Sao? Bác nói với tôi cái gì vậy?”

Partridge kêu lên:

“Thưa cậu, bây giờ tôi chẳng còn hơi sức đâu mà kể cho cậu nghe rành rọt, nhưng điều tôi vừa nói chắc chắn là sự thực. Người đàn bà vừa ra khỏi đây chính là mẹ của cậu. Cậu ơi, thật không may cho cậu, làm sao bữa ấy tôi lại không trông thấy bà ấy để ngăn cho việc kia khỏi xảy ra? Nhất định là ác quỷ đã sắp đặt để gây ra cái việc xấu xa này.”

Jones kêu lên:

“Nhất định là số mệnh chưa dồn tôi đến chỗ phát điên lên thì chưa chịu buông tha tôi đâu. Nhưng sao tôi lại đổ lỗi cho số mệnh nhỉ? Chính tôi là nguyên nhân gây ra nỗi khốn cực mà tôi phải chịu. Tất cả mọi tai họa khủng khiếp đổ lên đầu tôi đều là hậu quả do những sự rồ dại và thói xấu của tôi gây nên. Điều bác nói làm cho tôi gần như mất trí. Có phải bà Waters chính là… Mà tôi còn hỏi làm gì? Nhất định bác phải biết bà ấy rồi… Nếu bác có đôi chút tình cảm với tôi, nếu bác có đôi chút lòng thương xót, tôi cầu xin bác hãy đi tìm người đàn bà khốn khổ ấy lại đây hộ tôi. Trời đất ơi! Loạn luân… với mẹ đẻ ra mình! Tôi sẽ bị trừng phạt đến thế nào đây?”

Sau đó anh lâm vào một cơn đau đớn và tuyệt vọng thê thảm đến cùng cực, đến nỗi bác Partridge một mực không chịu để anh ở lại một mình. Cuối cùng, qua cơn đau đớn kịch phát phút đầu, Jones trở lại bình tĩnh hơn chút ít. Anh cho Partridge hay rằng có thể tìm thấy người đàn bà khốn khổ kia tại nhà vị thượng lưu bị thương, và bảo bác đi tìm ngay.

Nếu bạn đọc vui lòng nhớ lại cảnh tượng ở Upton như đã tả trong quyển chín của truyện này thì bạn sẽ thấy khâm phục những sự ngẫu nhiên đã xảy ra thế nào để vô tình ngăn không cho Partridge được gặp bà Waters khi bà này cùng ở với Jones tại đó suốt một ngày trời. Chúng ta có thể nhận thấy trong cuộc sống thường xảy ra những chuyện tương tự, tức là nhiều sự kiện lớn lao lại chỉ do những tình tiết nhỏ bé dẫn tới. Người có con mắt quan sát chính xác có thể nhận ra nhiều thí dụ về loại này, trong đó có câu chuyện của chúng ta.

Mò mẫm đến hai, ba tiếng đồng hồ vô hiệu quả, Partridge không tìm ra bà Waters, bèn quay về với cậu chủ. Jones thấy bác chậm về đã tuyệt vọng, lại thấy bác báo tin không sao tìm ra, anh tưởng đến phát điên phát cuồng. Lát sau, anh nhận được một lá thư nội dung như sau:

Thưa cậu!

Sau khi từ biệt cậu, tôi có gặp một vị thượng lưu và được người ấy cho biết một tin có liên quan đến cậu. Tin này thật khiến cho tôi ngạc nhiên và đau lòng làm sao. Bây giờ tôi chưa tiện rảnh để đến nói cho cậu rõ về một vấn đề có tầm quan trọng lớn lao đến như vậy, cho nên xin cậu hãy dẹp trí tò mò sang bên, chờ tới lần gặp gỡ sau, hễ có điều kiện là tôi đến tìm cậu ngay. Ôi, cậu Jones, khi tôi được sống cái ngày sung sướng kia ở Upton, tôi đâu nghĩ rằng hễ nhớ lại cái ngày ấy, có lẽ cả cuộc đời tôi sau này phải chịu đau khổ, tôi biết đâu con người đã ban cho tôi niềm hạnh phúc tuyệt vời ấy là ai.

Xin cậu hãy tin rằng tôi mãi mãi giữ tấm lòng chân thành với cậu.

Kẻ bất hạnh.

J. Waters

Tái bút. - Tôi mong rằng cậu sẽ được thư thái rất nhiều vì ông Fitzpatrick không lo gặp sự gì nguy hiểm. Dù cậu có phạm những tội ác đáng buồn nào khác mà phải hối hận thì cậu cũng không sợ phải ăn năn vì tội giết người.

Jones đọc lá thư xong buông rơi nó xuống (anh không đủ sức cầm nó, mà cũng không còn làm chủ được một năng lực nào nữa của bản thân). Partridge nhặt lá thư lên, thấy Jones im lặng, coi như được đồng ý bèn cũng đọc xem thư nói gì. Nội dung lá thư tác động đến bác cũng tương tự. Phải dùng bút chì chứ không phải là bút sắt mới vẽ nổi lại những vẻ khủng khiếp hiện lên trên nét mặt cả hai người. Cả hai còn đang đứng lặng không nói được thì bác gác tù bước vào. Bác ta không để ý đến cái điều tự bản thân nó bộc lộ trên nét mặt của hai người, bảo Jones rằng có một người đàn ông chờ ở ngoài muốn nói chuyện với anh. Lập tức người này được đưa vào, thì ra chính là Black George.

Khác với người gác tù, George không mấy khi được nhìn thấy những cảnh tượng khủng khiếp, thành thử bác nhận thấy ngay cái vẻ bất thường đặc biệt trên nét mặt Jones. Bác bèn gán ngay cho đó là do việc chẳng may kia gây nên. Gia đình ông Western được nghe kể lại chuyện này với những màu sắc cực kì bi thảm. Bác mới kết luận rằng vị thượng lưu kia hẳn đã qua đời, còn Jones thì chắc cũng đang đi tới một cái chết nhục nhã. Nghĩ đến điều ấy bác lấy làm băn khoăn lắm vì bác cũng là người đa cảm. Tuy có một bận bác bị quyến rũ mà vi phạm tình bạn tí chút, nhưng nói chung bác vẫn không quên hàm ơn những việc Jones đã giúp đỡ bác khi trước.

Thành thử thấy cảnh tượng trên bác không cầm nổi nước mắt. Bác nói với Jones rằng bác thành thực đau buồn vì những nỗi bất hạnh của anh, lại xin anh cho biết liệu bác có giúp đỡ được điều gì chăng. Bác nói:

“Thưa cậu, nhân dịp này chắc cậu cần đến ít tiền. Nếu quả thế thì tôi sẵn sàng đưa số tiền ít ỏi tôi có để cậu dùng.”

Jones bắt tay bác thật chặt tỏ lời cảm ơn bác có lòng tốt muốn giúp đỡ và trả lời rằng anh không hề thiếu thốn về mặt tiền nong. Thấy vậy, George lại càng tha thiết yêu cầu được giúp đỡ. Jones lại cảm ơn bác, và bảo anh không hề thiếu thốn gì trong khả năng trợ giúp của một con người trần tục. Bác George lại nói:

“Thôi, cậu chủ tốt bụng của tôi ơi, cậu đừng quá để tâm về vấn đề ấy làm gì. Mọi việc chưa biết chừng lại kết thúc tốt đẹp hơn là cậu tưởng cơ đấy. Cứ yên trí rằng cậu không phải là người đầu tiên giết chết người mà được tha bổng đâu.”

Partridge xen vào:

“Bác này không biết chuyện rồi. Vị thượng lưu ấy còn sống, mà cũng không sợ bị chết. Thôi, đừng quấy rầy cậu chủ tôi nữa, bây giờ cậu đang phiền lòng vì một vấn đề mà bác chẳng có khả năng giúp đỡ gì đâu.”

George đáp:

“Ông Partridge ơi, ông biết làm sao được tôi có thể làm được gì, nếu mối quan tâm của cậu Jones lúc này có liên quan tới tiểu thư nhà tôi thì tôi có vài tin muốn báo để cậu rõ.”

Jones vội kêu lên:

“Bác vừa nói gì thế, bác George? Lại vừa xảy ra chuyện gì có liên quan đến Sophia của tôi sao? Sophia của tôi! Một tên khốn kiếp như tôi sao dám nhắc đến tên nàng một cách bất kính như vậy?”

Bác George nói:

“Tôi hy vọng rằng cậu sắp chiếm được tiểu thư nhà tôi đấy. Bà Western vừa mới đem tiểu thư Sophia về nhà, thế là bắt đầu có chuyện gay go. Chẳng rõ phải trái ra sao, chỉ biết ông chủ nhà tôi nổi giận một trận mới khiếp chứ, cả bà Western cũng thế. Tôi thấy quý bà đi ra khỏi nhà vừa bước lên xe ngựa vừa bảo rằng không bao giờ bà còn thèm đặt chân vào nhà ông chủ tôi nữa. Đầu đuôi câu chuyện ra sao nào tôi có biết, lúc tôi đi đến đây thì mọi sự đã êm thấm cả rồi. Duy có thằng Robin hầu ăn bữa tối nó bảo rằng chưa bao giờ thấy ông chủ vui vẻ với tiểu thư được một lúc lâu đến thế. Ông hôn tiểu thư rất nhiều lần, lại thề độc rằng ông coi tiểu thư là bà chủ của nhà này, và không bao giờ ông còn nghĩ đến việc giam giữ tiểu thư nữa. Tôi đoán tin này hẳn làm cho cậu vui lòng, thế là tuy đã về chiều nhưng tôi cũng lẻn đi báo cho cậu rõ.”

Jones bảo bác quả thật anh lấy làm hài lòng lắm, bởi vì dẫu rằng anh chẳng còn mặt mũi nào dám ngước nhìn lên một vị thiên thần tuyệt vời như cô, song trên đời không gì giảm nhẹ được nỗi khốn cực của anh bằng niềm vui sướng luôn được nghe tin cô có hạnh phúc.

Phần còn lại của cuộc chuyện trò trong lần thăm viếng này không có gì quan trọng, chẳng cần kể lại. Bạn đọc thứ lỗi cho chúng tôi vì chấm dứt đột ngột ở đây, và xin hãy vui lòng nghe xem thiện ý của nhà điền chủ đối với cô con gái đã diễn ra như thế nào.

Lúc mới về nhà ông anh trai, bà Western đã trình bày cho ông rõ mọi niềm vinh dự và mọi quyền lợi lớn lao sẽ đem lại cho gia đình kèm theo cuộc hôn nhân với huân tước Fellamar mà cô cháu gái cứ khăng khăng từ chối. Thấy anh trai đứng về phía cô con gái, lập tức bà nổi cơn lôi đình thịnh nộ, khiến cho nhà điền chủ bị khiêu khích, bị kích động đến nỗi không thể kiềm chế mà giữ thái độ chịu đựng, thận trọng được nữa. Thế là giữa hai anh em nổ ra một cuộc đấu khẩu kịch liệt, có lẽ khắp vùng Billingsgate chưa có vụ cãi nhau nào to bằng. Đang giữa cơn gầm hét ấy thì bà Western bỏ ra đi, thành thử cũng chưa có phút nào thư thái mà nhớ ra trao cho ông anh trai lá thư cô Sophia nhận được. Giá bức thư ấy đến tay ông Western có lẽ đã sinh ra hậu quả không hay, nhưng tình thực mà nói, tôi tin rằng lúc này chẳng phút nào bà kịp nghĩ đến nó.

Cho đến bây giờ Sophia vẫn im lặng, phần vì phải như thế, phần vì tính cô vẫn vậy. Bà Western đi rồi, cô mới bắt đầu đáp lại lời hỏi han của ông bố bằng cách bày tỏ thái độ chống lại bà cô, đồng thời cũng là đứng về phía cha cô để chống lại bà. Đây là lần đầu tiên cô hành động như vậy. Vị điền chủ lấy làm ưng ý lắm. Ông lại nhớ ông Allworthy có nhấn mạnh yêu cầu từ bỏ hoàn toàn mọi biện pháp cưỡng bức. Vả chăng, ông đã yên trí mười mươi là Jones phải bị treo cổ, do đó ông cũng khỏi lo thất bại vì đối phó với cô con gái bằng biện pháp đường hoàng. Một lần nữa, ông lại tự buông thả theo bản tính trìu mến tự nhiên đối với cô. Cử chỉ ấy tác động mạnh mẽ tới tính tình hiếu thảo, trung hậu, dịu hiền và giàu cảm xúc của Sophia, đến mức ví thử cô không còn bị ràng buộc về danh dự với Jones cũng như có lẽ vì một điều nào khác đó mà anh chàng có liên quan tới, thì không biết chừng cô cũng có thể hy sinh bản thân mà ưng thuận lấy một người đàn ông cô không ưa để cha cô vui lòng. Cô cam đoan với cha cô rằng suốt đời cô sẽ chỉ lo làm sao cho ông được ưng ý, và sẽ không bao giờ lấy một người đàn ông nào không được ông chấp thuận. Nghe con gái nói, niềm sung sướng của ông bố gần tới mức tột đỉnh, ông bèn quyết định tiến sang bước thứ hai, và lúc đi ngủ thì đã say bí tỉ.

CHƯƠNG III

Ông Allworthy đến thăm ông già Nightingale, cùng một điều kỳ lạ ông khám phá được nhân dịp này.

Mọi việc diễn ra hôm trước thì sáng hôm sau ông Allworthy y hẹn đến thăm ông già Nightingale. Ông có ảnh hưởng khá lớn đến ông già, đến nỗi sau ba giờ đồng hồ ngồi trò chuyện, ông đã khuyên nổi ông già ưng thuận gặp mặt con trai.

Đến đây thì xảy ra một sự việc thuộc loại rất đặc biệt, tức là một sự việc thuộc số những sự ngẫu nhiên kỳ lạ. Căn cứ vào đó những người có bản tính thật tốt lành và nghiêm nghị đã kết luận rằng Thượng đế nhiều khi can thiệp vào sự khám phá ra những điều xấu xa bí mật nhất, nhằm cảnh cáo con người đừng xa rời con đường thực thà, mặc dầu họ thận trọng bước chân đến mấy trên những con đường trí trá.

Bước chân vào nhà ông già Nightingale, ông Allworthy nhìn thấy bác Black George. Ông không chú ý đến bác, mà bác cũng không ngờ ông đã nhìn thấy bác. Tuy nhiên, khi chủ khách đã nói xong câu chuyện chính, ông Allworthy mới hỏi ông già Nightingale rằng ông ta có biết một người tên là George Seagrim hay không, và bác ta đến nhà này có công việc gì. Ông già Nightingale đáp:

“Có. Tôi biết bác ta rõ lắm. Bác ta là một tay cừ khôi ra phết, ít lâu nay, bác ta đã có thể dành dụm được đến năm trăm đồng bảng bằng cách cho thuê một sản nghiệp nhỏ có lợi tức đồng niên ba mươi đồng bảng.”

Ông Allworthy hỏi:

“Hắn kể chuyện với ông như vậy phải không?”

Ông già Nightingale đáp:

“Đúng thế, vì hiện giờ chính tôi cầm món tiền ấy trong tay, năm tờ ngân phiếu. Bác ta nhờ tôi mang đặt lãi vào việc cầm cố, hoặc mua một mảnh đất nào đó tại miền bắc nước Anh.”

Theo yêu cầu, ông già Nightingale đưa ra năm tờ ngân phiếu, thì ông Allworthy cảm tạ ngay trời đất về sự khám phá kỳ lạ này. Ông lập tức cho ông già Nightingale hay rằng những tờ ngân phiếu này trước kia là của ông, đoạn kể cho ông già nghe đầu đuôi câu chuyện. Không ai phàn nàn nhiều nhất về những sự bịp bợm bằng bọn cướp đường, bọn cờ bạc và những tên ăn cắp cùng loại, cũng vậy, không ai lên tiếng phản đối những thói bịp bợm của bọn gian cờ bạc lận… bằng bọn cho vay nặng lãi, cầm đồ và những tên ăn cắp cùng loại. Chẳng rõ có phải vì cách lừa bịp này lại chính là sự khước từ và phê phán thói lừa bịp khác không, hoặc giả vì đồng tiền, vốn là ả nhân tình công cộng của tất cả mọi sự bịp bợm, khiến cho bọn chúng nhìn nhau như thù địch, chỉ biết ông già Nightingale thoạt nghe thủng câu chuyện, liền lớn tiếng lăng mạ ngay bác George bằng những lời lẽ còn nghiêm khắc hơn cả những lời lẽ ông Allworthy đã dùng nhân danh tính thực thà và công lý.

Ông Allworthy yêu cầu ông già Nightingale hãy giữ lại số tiền, và cũng giữ kín câu chuyện, cho tới khi nào ông có ý kiến thêm hãy hay. Ông còn dặn thêm nếu ông già có gặp lại bác George thì chớ nói hở ra tí gì về điều khám phá này. Đoạn, ông trở về nhà, thì thấy bà Miller đang ngồi rầu rĩ âu sầu. Ấy là vì tín tức bà mới nhận được về anh con rể. Ông Allworthy vui vẻ bảo bà rằng ông có nhiều tin vui để nói cho bà rõ. Chẳng cần rào đón lôi thôi, ông nói ngay rằng ông đã khuyên được ông già Nightingale chịu gặp mặt con trai, và chắc chắn thế nào ông cũng thực hiện được một cuộc hòa giải tốt đẹp giữa hai bố con ông già, mặc dầu ông nhận thấy ông già đang còn bận bịu nhiều hơn vì một sự việc khác thuộc cùng một loại xảy ra trong gia đình. Sau đó, ông mới nhắc tới việc cô con gái ông chú bỏ nhà trốn đi, do ông già Nightingale kể lại cho nghe, việc này cả bà Miller cùng anh con rể đều chưa biết.

Có lẽ bạn đọc phỏng đoán rằng bà Miller tiếp nhận tin này với thái độ hài lòng và biết ơn lắm. Nhưng tình bạn của bà đối với Jones thật đặc biệt, thành thử tôi cũng không rõ niềm sung sướng vì được nghe một tin có chiều thuận lợi nhiều cho hạnh phúc của gia đình bà liệu có sánh ngang được nỗi lo lắng vì chuyện riêng của Jones không. Cũng không rõ có phải vì chính những tin tức ấy đã nhắc bà nhớ tới những điều bà phải hàm ơn Jones khiến bà vừa hài lòng vừa áy náy khi thâm tâm bà tự nhủ: “Đang khi gia đình của ta được hạnh phúc, thì con người tội nghiệp kia phải khổ sở biết bao, con người mà chính tấm lòng rộng lượng đã mở đầu cho niềm hạnh phúc của ta.”

Ông Allworthy ngừng một lát để bà Miller “nhai lại*” (nếu tôi có thể dùng cách nói này) những tin tức đầu tiên kia, đoạn ông mới nói thêm rằng ông còn một điều này nữa muốn cho bà rõ, mà ông tin rằng sẽ làm cho bà vui lòng. Ông nói:

“Tôi cho rằng tôi đã khám phá ra một kho tàng khá lớn thuộc quyền sở hữu của anh chàng trẻ tuổi, bạn của bà. Song có lẽ tình trạng anh ta hiện giờ đã như vậy thì điều đó cũng chẳng có ích lợi gì.”

Câu nói sau cùng giúp cho bà Miller hiểu rõ ông định ám chỉ ai. Bà thở dài đáp:

“Thưa ngài, tôi hy vọng không đến nỗi thế.”

Ông Allworthy nói tiếp:

“Tôi cũng hết lòng hy vọng không đến nỗi như vậy. Nhưng sáng nay cháu tôi bảo cậu ta nghe được những tín đồn rất tệ về chuyện này.”

Bà Miller đáp:

“Trời ơi! Thưa ngài, tôi chẳng dám nói… nhưng quả tình biết chuyện mà phải câm miệng thì thật là khó quá.”

Ông Allworthy nói:

“Thưa bà, xin bà cứ nói tự nhiên. Bà đã rõ tôi vốn không phải là người có thành kiến với bất cứ ai. Còn về anh chàng trẻ tuổi kia thì xin bà yên tâm rằng tôi rất hài lòng được thấy anh ta thoát được bất cứ việc gì lôi thôi, đặc biệt là cái việc đáng buồn kia. Bà có thể xác minh cảm tình của tôi trước kia đối với anh ta. Tôi biết rằng người đời vẫn chỉ trích tôi vì đã nuông chiều anh ta quá mức. Nếu tôi không nghĩ rằng có một lý do chân chính nhất thì tôi cũng không chịu từ bỏ cảm tình đối với anh ta đâu. Bà Miller ạ, xin bà hãy tin tôi, tôi rất vui nếu phát hiện ra là mình đã lầm.”

Bà Miller định đáp lại thì một gia nhân vào báo có một vị thượng lưu chờ ở ngoài, muốn được nói chuyện với bà ngay lập tức. Ông Allworthy bèn hỏi thăm tin về anh cháu trai, thì được biết rằng anh ta đã ngồi trong phòng ông được một lúc cùng với ông khách vẫn thường đến tìm ông. Ông Allworthy đoán là ông Dowling, bèn bảo muốn nói chuyện với ông ta ngay.

Lúc ông Dowling vào, ông Allworthy đem vụ mấy tờ ngân phiếu kể cho ông ta nghe. Ông không nhắc đến cái tên nào hết, chỉ hỏi một người như vậy phải trừng phạt thế nào. Ông Dowling trả lời, theo ý ông ta có thể khép người kia vào tội biển thủ. Nhưng ông ta nói thêm vì vấn đề có chỗ tế nhị đôi chút, nên đưa ra tòa án thì thích hợp hơn. Ông ta nói ông ta cũng sắp ra tòa hầu về một vụ kiện của ông Western, nếu ông Allworthy ưng thuận thì ông ta sẽ đưa việc này ra tòa. Điều này được chấp thuận. Vừa lúc ấy bà Miller mở cửa bước vào và kêu lên:

“Xin lỗi, tôi không biết ngài đang có khách.”

Ông Allworthy yêu cầu bà cứ vào, vì công việc của ông đã xong. Thấy vậy, ông Dowling rút lui. Bà Miller dẫn Nightingale vào để cảm tạ tấm lòng tốt của ông Allworthy đối với anh ta. Bà Miller không đủ kiên nhẫn chờ chàng trai trẻ nói hết, đã vội ngắt lời anh ta, nói:

“Thưa ngài, Nightingale có đem lại những tin quan trọng về cậu Jones tội nghiệp nhà ta đấy. Nightingale có được gặp vị thượng lưu bị thương, thì thấy ông ta không còn lo gì nguy hiểm đến tính mạng nữa. Chẳng những thế ông ta còn tuyên bố rằng chính ông ta đã nhảy xổ vào cậu Jones mà đánh trước. Thưa ngài, tôi chắc rằng ngài cũng chẳng muốn cậu Jones là một kẻ hèn nhát. Nếu tôi là đàn ông, ai mà đánh tôi, thì chắc chắn tôi sẽ rút gươm đối phó. Này Nightingale, anh kể lại đầu đuôi cho ngài Allworthy nghe đi.”

Nightingale công nhận lời bà Miller là đúng, lại nói thêm nhiều điều tốt về Jones. Anh ta bảo Jones là một người tốt bụng nhất đời, không hề thuộc loại tính tình ưa gây gổ. Nói đến đây, Nightingale dừng lại, thì bà Miller vội giục anh ta kể lại hết những câu nói hiếu hạnh Jones đã bày tỏ về ông Allworthy mà anh ta nghe được. Nightingale bảo:

“Nói những điều tốt đẹp nhất về ngài Allworthy, chẳng qua chỉ làm một việc hợp lẽ công bằng, chưa có gì đáng khen ngợi, nhưng quả thật, cháu phải nói rằng, không một ai có bụng cảm kích sâu sắc hơn Jones tội nghiệp về những ân huệ anh ấy đã nhận được từ một con người quý hóa như vậy. Thưa ngài, cháu tin chắc rằng anh ấy đã phải chịu một gánh nặng lớn nhất là sự bất như ý của ngài. Nhiều lần Jones đã than thở với cháu về điều ấy, và cũng nhiều lần anh ấy rất trịnh trọng nghiêm trang mà khẳng định rằng chưa bao giờ anh ấy chủ tâm gây ra chuyện gì để ngài phiền lòng. Anh ấy còn thề rằng thà chịu trăm ngàn lần chết còn hơn bị lương tâm cắn rứt vì đã có chỉ một ý nghĩ bất kính, bội bạc và bất hiếu đối với ngài. Nhưng, thưa ngài, xin ngài thứ lỗi, cháu e rằng cháu đã đường đột đi quá xa trong một vấn đề tế nhị như vậy.”

Bà Miller xen vào:

“Anh cũng chỉ nói những điều mà một tín đồ Cơ đốc phải nói mà thôi.”

Ông Allworthy cũng nói:

“Thực tình, cậu Nightingale ạ, tôi rất hoan nghênh tình bạn cao thượng của cậu, tôi mong rằng anh ta có thể xứng đáng với tình bạn ấy. Thú thật, nghe cậu báo tin về vị thượng lưu bất hạnh kia, tôi rất vui lòng, ví thử câu chuyện lại xoay ra cái hướng như cậu đã trình bày (mà tôi cũng không hề nghi ngờ bất cứ điều gì cậu nói) thì có lẽ tôi cũng có thể kịp thời có những suy nghĩ tốt đẹp hơn trước về chàng trai trẻ kia. Như bà Miller đáng quý đây, cũng như mọi người có biết tôi, đều có thể làm chứng rằng trước kia tôi yêu quý anh ta chẳng khác gì con đẻ. Quả tình, tôi đã coi anh ta như một đứa con mà số mệnh ban cho tôi để chăm sóc. Tôi vẫn còn nhớ lúc bắt được nó, trông nó ngây thơ, yếu đuối như thế nào. Bây giờ tôi còn cảm thấy bàn tay nó nắm chặt lấy ngón tay tôi. Nó đã là đứa con cưng của tôi, thật thế.”

Nói đến đây, ông dừng lại, rưng rưng nước mắt.

Vì câu trả lời của bà Miller có thể dẫn chúng ta đi sang những vấn đề mới, cho nên chúng tôi dừng lại để nói về sự thay đổi rõ ràng trong tâm hồn ông Allworthy, cũng như việc ông đã bớt giận Jones. Những cuộc cách mạng thuộc loại này quả thật có xảy ra luôn luôn ở những tác giả tiểu thuyết và kịch, chỉ vì một lẽ rằng câu chuyện hoặc vở kịch đã sắp đến đoạn kết, và viết như vậy là cái quyền của tác giả. Tuy nhiên, dẫu tôi có nhấn mạnh đến quyền tác giả rất nhiều như bất cứ một nhà văn nào khác, tôi cũng sẽ chỉ sử dụng quyền đó một cách rất dè sẻn, nghĩa là chỉ khi nào bắt buộc phải sử dụng. Ấy lại là điều tôi tiên đoán rằng sẽ không xảy ra trong cuốn truyện này.

Vậy thì, sự đổi thay kia trong tâm hồn ông Allworthy sở dĩ có là do một lá thư ông vừa nhận được của ông Square. Bước vào chương sau, chúng tôi sẽ nói với các bạn về lá thư đó.

CHƯƠNG IV

Gồm hai lá thư lời lẽ khác hẳn nhau.

Thưa người bạn kính mến!

Trong thư trước, tôi đã báo tin cho ngài rõ bác sĩ cấm tôi không được dùng nước suối, vì theo kinh nghiệm các vị ấy nhận thấy nước suối làm cho các triệu chứng căn bệnh của tôi tăng thêm chứ không thuyên giảm. Tôi đành phải báo ngài hay một tin mà tôi chắc rằng sẽ làm cho bè bạn tôi còn đau lòng hơn chính tôi. Bác sĩ Harrington và bác sĩ Brewster đã cho biết rằng bệnh của tôi không hy vọng gì qua khỏi.

Tôi nhớ một cuốn sách nào đó có nói ích lợi lớn lao nhất của triết lý là học được cách chết. Do đó, tôi không muốn làm giảm uy tín triết lý của tôi mà tỏ ra ngạc nhiên khi nhận được một bài học mà ai cũng thấy rằng tôi đã nghiên cứu từ lâu. Nói cho đúng sự thực thì chỉ một trang kinh thánh cũng dạy ta bài học ấy còn sâu sắc hơn hết thảy mọi tác phẩm của các triết gia kim cổ. Niềm tin tưởng vào cuộc đời mai sau mà kinh thánh đem lại cho ta nâng đỡ cho một tâm hồn tốt đẹp vững vàng hơn rất nhiều so với tất cả các niềm an ủi rút ra từ sự cần thiết của tự nhiên, sự trống rỗng hoặc quá chán ngấy những hưởng thụ trên cõi đời này, cùng bất cứ đề tài nào của nhiều bài đại luận. Những bài đại luận ấy đôi khi cũng trang bị được cho tâm hồn chúng ta một thái độ kiên trì bướng bỉnh để chịu đựng ý nghĩ về cái chết, nhưng chẳng bao giờ có thể nâng những ý nghĩ ấy lên tới thái độ thực sự khỉnh bỉ cái chết, càng không thể khiến cho chúng ta nghĩ rằng cái chết là một điều tốt lành thực sự. Ở đây, tôi không muốn bị hiểu là có ý đem thái độ phê phán của chủ nghĩa vô thần và cả thái độ dứt khoát không công nhận linh hồn bất diệt gán cho những người được mệnh danh là triết gia. Nhiều người thuộc phái này, xưa kia cũng như ngày nay, đã nhờ ánh sáng của lý trí mà khám phá ra được một vài hy vọng về tình trạng cuộc đời sau này. Nhưng, trong thực tế, cái ánh sáng ấy nó yêu ớt và lay lắt quá, còn những niềm hy vọng thì cũng mơ hồ và tạm bợ quá, thành thử cũng không hiểu rõ niềm tin của họ hướng về ngả nào nữa. Chính Plato cũng đã từng kết thúc cuốn Phaedo* của mình bằng lời tuyên bố rằng những luận điểm chặt chẽ nhất của ông ta chỉ đạt được kết quả nêu ra một sự có thể có, còn chính Cicero thì hình như chỉ dạy ta một khuynh hướng về niềm tin chứ không phải là một niềm tin thực sự vào những thuyết về linh hồn bất tử. Bản thân tôi, xin thành thực nói với ngài là cho mãi tới khi tôi thành tâm là một tín đồ Cơ đốc giáo thì tôi mới thành tâm tin tưởng điều đó.

Có lẽ ngài ngạc nhiên thấy tôi nói câu vừa rồi, nhưng tôi xin đoán chắc cùng ngài rằng chỉ mới gần đây, sự thật tôi mới có thể tự coi được như vậy. Niềm kiêu hãnh của triết học đã đầu độc lý trí tôi, và cũng giống như những người Hy Lạp xưa kia, tôi đã xem sự khôn ngoan cao cả nhất như một điều ngu xuẩn. Tuy vậy Thượng đế đã rủ lòng thương tôi và vạch ra chỗ sai lầm cho tôi kịp thời và đưa tôi vào con đường chân lý, trước khi tôi vĩnh viễn chìm đắm vào đêm tối.

Tôi cảm thấy trong người bắt đầu mệt, nên xin nói ngay vào mục đích của lá thư này.

Hồi tưởng lại hành vi của tôi trong quá khứ, điều tôi thấy đè nặng lên lương tâm tôi hơn cả chính là sự bất công tôi đã phạm phải đối với con người khốn khố tội nghiệp mà ngài đã nhận làm con nuôi. Chẳng những tôi đã a tòng với thói bất lương của kẻ khác, mà chính tôi cũng đã có hành động bất công thực sự với anh ta. Ông bạn kính mến, xin hãy tin tôi khi tôi nói với lời lẽ của một kẻ sắp từ giã cõi đời, rằng anh ta đã bị vu cáo một cách hèn hạ. Tôi trịnh trọng cam đoan với ngài rằng anh ta vô tội trong sự việc chủ yếu bị xuyên tạc đi khiến cho ngài ruồng rẫy anh ta. Khi ngài tưởng như đang nằm trên giường bệnh hấp hối, cả nhà chỉ có mình anh ta biểu lộ thái độ quan tâm thực sự. Những điều sau đó sở dĩ xảy ra là do thấy ngài qua khỏi thì anh ta mừng rỡ quá, và tôi lấy làm buồn rầu mà phải nói rằng, cũng là do thói hèn mạt của một kẻ khác (nhưng ở đây, tôi chỉ muốn thanh minh cho người vô tội, chứ không muốn kết án ai hết). Xin ngài hãy tin rằng chàng trẻ tuổi ấy có một tâm hồn độ lượng cao quý bậc nhất, một khả năng hoàn hảo nhất cho tình bạn, một đức tính công minh cao quý nhất, cùng mọi đức tính có thể làm tôn giá trị của một con người lên. Anh ta có một vài thói xấu, nhưng trong số đó không thể tìm thấy dấu vết nào của thái độ vô ơn bội nghĩa đối với ngài. Trái lại, tôi chắc chắn rằng khi bị ngài đuổi ra khỏi nhà, anh ta đã đau đớn đến xé ruột vì ngài nhiều hơn là vì chính anh ta.

Những động cơ vật chất chính là lý do xấu xa đê tiện khiến tôi đã giấu giếm điều này với ngài trong một thời gian lâu đến như vậy. Điều duy nhất khiến cho bây giờ tôi bộc lộ ra là tôi muốn phụng sự sự thật, muốn thanh minh cho kẻ vô tội, bằng mọi hành động ăn năn trong phạm vi tôi có thể, chuộc lại tội lỗi đã phạm. Tôi hy vọng rằng lời thú nhận trên sẽ đạt được hiệu quả mong muốn và khiến ngài trở lại thương yêu người thanh niên kia. Chừng nào còn sống nếu được nghe biết tin này thì đó là điều an ủi lớn nhất cho tôi.

Thưa ngài!

Kẻ đầy tớ tăm tối, phục tùng và mang ơn nhất của ngài.

Thomas Square

Đọc xong lá thư, hẳn bạn đọc không còn ngạc nhiên về sự đổi thay đột ngột trong thái độ của ông Allworthy, mặc dầu ông có nhận được của Thwackum một lá thư lời lẽ hoàn toàn khác, cùng do một chuyến xe trạm đưa tới. Chúng tôi xin dẫn ra ở đây, vì có lẽ đây là lần cuối cùng chúng tôi có dịp nhắc đến tên vị thượng lưu này.

Thưa ngài!

Tôi không hề ngạc nhiên chút nào khi được cậu cháu trai đáng quý của ngài cho biết rằng tên Jones, người môn đồ trẻ tuổi của chủ nghĩa vô thần, lại mới có một hành động đốn mạt. Tôi sẽ không sửng sốt trước bất cứ một tội giết người nào hắn có thể phạm, và tôi nhiệt thành cầu nguyện rằng máu của chính ngài sẽ không phải là dấu niêm phong cho hành vi phạm tội cuối cùng đẩy hắn đến nơi ngục tù khủng khiếp.

Ngài không thể thiếu lý do để hối hận về rất nhiều sự yếu đuối không thể chấp nhận được trong cách cư xử của ngài với tên đốn mạt kia, khiến cho cái gia đình chính thống của ngài cũng như tiếng tăm của chính ngài đã bị thiệt thòi rất nhiều. Những việc ấy cũng đã đủ để cho lương tâm ngài bị cắn rứt rồi đó, nhưng tôi nghĩ rằng tôi sẽ không làm tròn trách nhiệm, nếu tôi không đưa ra vài lời răn đe với ngài nhằm giúp ngài thực sự nhận ra những lỗi lầm cũ. Do đó, tôi nghiêm túc xin ngài hãy suy nghĩ về sự phán xử có lẽ tên đốn mạt xấu xa kia sẽ phải chịu, và lấy đó làm một bài học để thấy rằng trong tương lai, ngài không thể coi thường lời khuyên của một kẻ vẫn không mỏi mệt cầu nguyện cho hạnh phúc của ngài.

Ví thử tôi đã không phải từ bỏ việc trừng phạt xứng đáng về thể xác thì tôi đã xua đuổi được nhiều phần cái tinh thần quỷ ác ấy ra khỏi đứa trẻ, mà ngay từ tuổi thiếu niên, tôi đã khám phá thấy hoàn toàn bị ngự trị bởi quỷ dữ. Nhưng bây giờ những suy nghĩ thuộc loại ấy đã quá muộn.

Tôi lấy làm buồn vì ngài đã quá vội vàng chuyển chức mục sư xứ Westerton sang người khác. Nếu tôi biết ngài không muốn báo tin cho tôi rõ trước, thì tôi đã chuyển lời đề nghị tới ngài sớm hơn. Ý kiến ngài phản đối về đa nguyên luật thật vô cùng chí lý. Nếu như trong việc áp dụng có điều gì sai trái thì bao nhiêu con người thánh thiện đã chẳng tán thành. Nếu ông mục sư xứ Aldergrove chết (tôi nghe tin đồn ông ta đang ngày càng yếu đi), tôi hy vọng ngài sẽ nhớ đến tôi, vì tôi tin rằng ngài vẫn hoàn toàn yên tâm về sự gắn bó thành thực của tôi với hạnh phúc tối cao của ngài, thứ hạnh phúc mà mọi sự suy xét trần tục đều vô nghĩa như những khoản thuế thập phân* được nhắc đến trong kinh thánh khi so sánh với những điều quan trọng của pháp luật.

Thưa ngài!

Kẻ đầy tớ tăm tối trung thành của ngài.

Roger Thwackum

Đây là lần đầu tiên Thwackum viết thư cho ông Allworthy với giọng kẻ cả. Về việc này, về sau ông ta có đủ lý do mà hối hận, cũng như trường hợp những kẻ đánh giá lầm người tốt bụng cao quý là người yếu đuối tầm thường nhất. Xưa nay ông Allworthy cũng không bao giờ ưa ông ta. Ông biết ông ta là người kiêu ngạo và xấu bụng. Ông còn hiểu rằng khoa thần học của ông ta cũng nhuốm màu sắc tính tình ông ta, và như vậy về nhiều phương diện, chính ông cũng không tán thành. Tuy nhiên, ông ta cũng là một học giả uyên bác và không tiếc sức trong việc dạy dỗ hai đứa trẻ. Thêm vào đó, cuộc sống và hành vi của ông ta hết sức nghiêm túc, tính tình ông ta thực thà không chê trách được, ông ta lại là người mộ đạo thuần túy. Vì vậy, nhìn chung, mặc dầu ông Allworthy không kính nể cũng chẳng yêu mến ông ta, nhưng ông cũng không đành lòng đoạn tuyệt với người đỡ đầu của hai đứa trẻ, vì với học vấn và tính cần cù, ông ta xứng đáng với công việc đỡ đầu ấy lắm. Ông Allworthy còn hy vọng rằng, hai đứa trẻ được nuôi dạy ngay trong nhà ông, được chính ông theo dõi, thì ông cũng có thể uốn nắn được những gì Thwackum sai sót trong việc giáo huấn.

CHƯƠNG V

Câu chuyện tiếp tục.

Trong những lời vừa rồi, ông Allworthy đã bộc lộ một vài ý nghĩ thương yêu về Jones khiến cho ông rưng rưng nước mắt. Bà Miller thấy vậy bèn nói:

“Vâng, vâng, thưa ngài, đối với chàng trẻ tuổi tội nghiệp ấy ngài có lòng tốt như thế nào ai cũng rõ, mặc dầu ngài vẫn tìm mọi cách giấu giếm, như trong lời nói của mấy tên khốn kiếp kia không có được lấy một tí sự thật. Anh Nightingale đây đã khám phá ra toàn bộ câu chuyện. Hình như một vị quý tộc nào đó là tình địch của cậu Jones đã xúi giục mấy tên kia bắt cậu ấy đưa lên một chiếc tàu biển…. không rõ rồi đây chúng nó sẽ còn bắt những ai nữa. Anh Nightingale đã gặp chính ông sĩ quan. Ông ta là một vị thượng lưu rất đáng kính. Ông ta đã kể lại cho anh ta nghe mọi chuyện và tỏ ý áy náy về việc đã làm, ấy là vì ông ta cứ tưởng cậu Jones là một tên vô lại lang thang, nếu biết cậu ấy là một thượng lưu công tử, không khi nào ông ta lại làm thế.”

Nghe bà nói, ông Allworthy trợn tròn mắt lên vì ngạc nhiên. Ông nói không hề biết tí gì về những chuyện ấy. Bà Miller lại thêm:

“Vâng, thưa ngài, tôi cũng tin rằng ngài không biết tí gì… Mấy thằng kia đã kể cho ông luật sư nghe một câu chuyện hoàn toàn khác hẳn.”

Ông Allworthy vội hỏi:

“Ông luật sư nào, thưa bà? Bà nói gì vậy?”

Bà Miller đáp:

“Ơ kìa, chả hóa ra ngài từ chối không công nhận lòng tốt của chính ngài hay sao? Anh Nightingale đây có gặp ông luật sư mà?”

Ông Allworthy hỏi:

“Gặp ai, thưa bà?”

Bà Miller đáp:

“Kìa, ông luật sư riêng của ngài. Ngài đã có lòng tốt phái ông ta đến tìm hiểu về câu chuyện.”

Ông Allworthy một mực nói:

“Tôi vẫn chưa hiểu tí gì, thực tình như vậy.”

Bà Miller bèn bảo con rể:

“Vậy thì anh kể lại cho ngài nghe đi.”

Nightingale kể như sau:

“Thưa ngài, cái ông luật sư mà lúc tôi vào thăm ngài thì ông ta cũng vừa đi ra ấy, tôi có gặp ông ta tại một quán rượu ở Aldersgate, đang cùng ngồi với hai tên được huân tước Fellamar mua chuộc để cưỡng bách Jones, bởi vậy, hai tên này mới nói là có chứng kiến cuộc va chạm không may giữa Jones và ông Fitzpatrick.”

Bà Miller tiếp lời:

“Thưa ngài, tôi công nhận rằng lúc nhìn thấy vị thượng lưu ấy bước vào trong phòng ngài, tôi có bảo với anh Nightingale nhà tôi rằng có lẽ bữa nọ ngài có phái ông này đến quán rượu để dò hỏi về câu chuyện kia.”

Ông Allworthy nghe tin này tỏ vẻ rất ngạc nhiên, có đến hai, ba phút ông cứ ngớ người ra không nói được gì. Cuối cùng, ông quay ra bảo Nightingale:

“Quả thực, xưa nay tôi chưa bao giờ ngạc nhiên như lần này khi nghe câu chuyện cậu kể. Cậu có chắc chắn đúng là ông ta không?”

Nightingale đáp:

“Cháu chắc chắn lắm.”

Ông Allworthy lại hỏi:

“Ở Aldersgate? Thế cậu có cùng ngồi với viên luật sư ấy và hai tên kia không?”

“Thưa ngài, cháu cùng ngồi với họ tới gần nửa tiếng đồng hồ.”

Ông Allworthy nói:

“Được, thế viên luật sư ấy có thái độ ra sao? Cậu có nghe rõ câu chuyện giữa ông ta và hai tên kia không?”

Nightingale trả lời:

“Thưa ngài, không. Cháu đến đã thấy họ ngồi với nhau rồi. Có mặt cháu, ông luật sư nói rất ít, nhưng sau khi cháu hỏi đi hỏi lại hai tên kia, chúng cứ khăng khăng bám lấy một câu chuyện hoàn toàn trái hẳn với câu chuyện cháu được Jones kể cho nghe, và những điều ông Fitzpatrick cho cháu biết là một sự dối trá trắng trợn, bấy giờ ông luật sư mới yêu cầu hai tên nọ hãy chỉ nói điều gì là đúng sự thật, và ông ta lại có vẻ như muốn bênh vực cho Jones, bởi thế, lúc nhìn thấy ông ta cùng ngồi với ngài, cháu mới kết luận rằng chắc vì lòng tốt ngài đã phái ông ta đến nơi đó.”

Bà Miller lại hỏi:

“Thế ngài không phái ông ta đi đến đó sao?”

Ông Allworthy trả lời:

“Quả thật là không, mà tôi cũng không biết ông ta đi vì việc ấy. Bây giờ tôi mới rõ.”

Bà Miller kêu lên:

“Tôi hiểu cả rồi! Lạy Chúa, tôi hiểu cả. Chẳng trách mấy ngày nay bọn chúng nó bưng bít kín đáo quá. Anh Nightingale, anh chạy đi tìm cho ra chúng nó hộ tôi… Chúng nó còn sống thì anh phải tìm cho ra. Tôi sẽ đi tìm.”

Ông Allworthy nói:

“Thưa bà, xin hãy bình tĩnh. Bà hãy làm ơn bảo một tên người nhà nào lên gác gọi ông Dowling xuống đây hộ, nếu ông ta có mặt trong nhà này, nếu không thì gọi cậu Blifil.”

Bà Miller vừa bước ra vừa lẩm bẩm nói một mình điều gì, lát sau bà quay lại đáp rằng ông Dowling đã ra về, còn người kia - bà gọi thế - đang xuống.

Thái độ ông Allworthy bình tĩnh hơn bà Miller, tinh thần bà này đang hăng vì muốn bảo vệ người bạn. Ông Allworthy cũng đang nảy ra một thoáng nghi ngờ tương tự như bà Miller. Lúc Blifil bước vào phòng, ông lấy vẻ mặt thật nghiêm nghị, với thái độ ít thân mật hơn so với thường ngày, hỏi:

“Anh có biết gì về việc ông Dowling đến gặp một người nào chứng kiến cuộc quyết đấu giữa Jones và một vị thượng lưu khác không?”

Không gì nguy hiểm cho một kẻ chuyên giấu giếm sự thật, hoặc chuyên bênh vực điều giả dối bằng phải nghe một câu hỏi đột ngột. Chính vì vậy mà những nhân vật quý hóa kia, những người có nghề nghiệp cao quý là cứu vớt tính mệnh đồng loại tại tòa đại hình London, đã vô cùng thận trọng khi nghiên cứu hồ sơ trước, để nghĩ ra từng câu hỏi có thể đặt ra cho thân chủ của họ vào ngày tòa xét xử. Họ chuẩn bị sao cho khách hàng có sẵn những câu trả lời thích hợp, vì dù có nhanh trí mấy cũng không thể kịp nghĩ ra ngay lập tức. Ngoài ra, những lần đột kích như vậy làm cho máu đột ngột dồn mạnh lên, thường thường làm cho vẻ mặt người ta thay đổi mà bắt buộc phải làm chứng cho điều ngược lại với lời mình nói. Đó chính là những sự thay đổi mà Blifil phải trải qua do câu hỏi đột ngột kia gây ra, thành thử chúng ta cũng không thể trách bà Miller quá sôi nổi, khi bà vội kêu lên:

“Phạm tội rồi, thề có trời biết, phạm tội đứt đuôi rồi.”

Ông Allworthy nghiêm nghị trách bà vì quá hăng hái, đoạn quay sang Blifil hỏi (anh ta đang như rơi tõm xuống đáy nước).

“Cớ sao anh lưỡng lự không trả lời tôi? Nhất định anh đã mua chuộc ông ta, vì tôi chắc ông ta không thể tự nguyện đi lo một công việc như vậy, nhất là lại không hề báo tôi rõ.”

Blifil bèn đáp:

“Thưa bác quả thật cháu có phạm tội, cháu có hy vọng được tha thứ không ạ?”

Ông Allworthy giận dữ nói:

“Hy vọng được ta tha thứ à?”

Blifil nói tiếp:

“Vâng, thưa bác, cháu biết bác sẽ giận cháu. Nhưng, chắc chắn bác sẽ tha thứ cho hậu quả của một sự yếu đuối đáng khen nhất của con người. Cháu công nhận rằng thông cảm với những kẻ không xứng đáng là một trọng tội, nhưng chính bác cũng không hoàn toàn thoát khỏi trọng tội ấy. Cháu thú nhận rằng nhiều bận có phạm tội ấy và người được cháu thương xót chính là anh ta. Quả thực cháu có phái ông Dowling đi, không phải chi để làm công việc dò hỏi vô hiệu quả mà để tìm kiếm nhân chứng, và cố làm sao cho lời khai của họ bớt tai hại. Thưa bác, sự thật là như vậy, cháu chủ tâm giấu bác, điều ấy cháu không dám chối.”

Nightingale xen vào:

“Cứ xem thái độ ông luật sư thì cháu cũng nghĩ đúng là như vậy.”

Ông Allworthy bèn nói:

“Ấy đấy, thưa bà, hẳn bà phải thú nhận rằng đã một lần trong đời bà có nghi oan, và đối với cháu tôi, bà cũng không nên giận dữ như vừa rồi.”

Bà Miller lặng yên. Bà không thể có cảm tình ngay với Blifil nhanh chóng như vậy, vì bà vẫn coi anh ta là nguyên nhân gây ra mọi tai họa cho Jones, nhưng riêng trong trường hợp này thì anh ta đã lừa dối được bà cũng như mọi người khác, hoàn toàn như được quỷ sứ ủng hộ vậy. Quả tình, tôi coi câu ngạn ngữ thông thường “Con quỷ thường bỏ rơi bạn hữu, mặc họ bối rối một mình” là một sự lăng mạ đối với tính cách của cậu thượng lưu công tử này, có lẽ, đôi khi nó bỏ rơi những ai chỉ là chỗ bạn bè một nửa, riêng đối với những kẻ nào cúc cung tận tụy làm đầy tớ cho nó, thì bao giờ nó cũng có mặt bên cạnh để giúp chúng vượt qua mọi nỗi khó khăn, tới khi nào giao kèo của hai bên hết hạn mới thôi.

Giống như một chính phủ được mạnh mẽ thêm bởi đã dẹp được một cuộc phiến loạn hoặc như sau khi lành bệnh sức khỏe lại được tăng cường hoàn hảo hơn, cơn giận dữ một khi đã tan, thường hay nhường chỗ cho tình yêu nồng nàn hơn trước. Đó chính là trường hợp ông Allworthy. Blifil đã xua tan được nỗi ngờ vực lớn nhất, thì sự ngờ vực nhỏ bé hơn do lá thư của Square gây ra cũng chìm đi và bị bỏ quên. Và Thwackum là người bị ông Allworthy giận nhất, đành gánh lấy tất cả những điều ngờ vực mà Square gán cho kẻ thù của Jones.

Sự giận dữ của ông Allworthy đối với anh ta mỗi lúc một giảm dần. Ông bảo Blifil rằng chẳng những ông tha thứ cho anh ta cái tội vì lòng tốt đã cố gắng giúp đỡ Jones, mà còn ban cho anh ta niềm sung sướng được noi theo gương ông. Đoạn, quay sang bà Miller, với nụ cười tươi như của một thiên thần, ông nói:

“Thưa bà, bà thấy thế nào, có nên gọi một cỗ xe ngựa rồi tất cả chúng ta cùng đến thăm anh bạn trẻ của bà không? Tôi cam đoan với bà, không phải đây là lần đầu tiên tôi đến thăm một người bị giam trong ngục.”

Tôi tin rằng bạn đọc nào cũng sẵn sàng trả lời thay người đàn bà quý hóa kia. Nhưng phải là người có bản chất tốt đẹp lắm và có tình bạn sâu sắc mới cảm thấy được điều bà Miller cảm thấy lúc này. Tôi hy vọng rằng ít người có khả năng cảm thấy điều đang diễn ra trong đâu óc Blifil. Song, những ai có khả năng, đều phải công nhận rằng anh ta không thể viện ra được một lý do nào để từ chối cuộc thăm viếng này. Tuy nhiên, số mệnh hoặc là quý ngài vừa được nhắc đến ở trên vẫn là người bạn trung thành của anh ta đã giúp anh ta khỏi phải chịu đựng một sự thử thách nặng nề như vậy. Vừa đúng lúc cho đi gọi xe ngựa thì Partridge đến. Bác gọi riêng bà Miller ra một chỗ, bác cho bà rõ cái việc ngẫu nhiên khủng khiếp bác vừa khám phá ra. Nghe nói ông Allworthy định đi thăm Jones, bác nài xin bà Miller tìm cách nào ngăn ông lại. Bác bảo:

“Chuyện này nhất định phải giữ thật kín, không để cho ngài biết. Bây giờ mà đến nhà lao, thế nào ngài cũng gặp cậu Jones cùng bà mẹ cậu đang than thở cùng nhau về cái tội tày trời khủng khiếp mà họ vô tình phạm phải. Lúc tôi ra đi thì bà ta cũng vừa đến.”

Nghe cái tin ghê gớm ấy, người đàn bà tội nghiệp gần như mất hồn nhưng cũng không kém nhanh trí. Đàn bà vốn hơn đàn ông về mặt này, cho nên bà Miller nghĩ ngay ra được một cớ. Quay sang ông Allworthy bà nói:

“Thưa ngài, hẳn ngài phải ngạc nhiên thấy tôi có ý kiến khước từ lời ngài đề nghị vừa rồi, nhưng nếu lời đề nghị ấy được thực hiện ngay lập tức thì tôi e rằng hậu quả sẽ không hay. Hẳn ngài cũng hiểu rằng mọi nỗi khốn cực đã đổ lên đầu chàng thanh niên tội nghiệp nhất định phải khiến cho cậu ấy sa sút tinh thần nghiêm trọng. Bây giờ, nếu chúng ta đột nhiên đưa đến cho cậu ấy một nỗi vui mừng bột phát, mà chắc chắn sự có mặt của ngài sẽ gây ra, thì tôi e rằng có thể dẫn tới một tai họa, nhất là bác người hầu của cậu ấy đang ở ngoài kia có nói với tôi rằng cậu ấy không được khỏe lắm.”

Ông Allworthy hỏi:

“Người hầu nó ở ngoài kia à? Làm ơn gọi giúp tôi vào đây. Tôi muốn hỏi vài câu về chủ hắn.”

Mới đầu Partridge sợ không dám ra mắt ông Allworthy, nhưng rồi bác cũng ưng thuận, vì bà Miller hứa dẫn bác vào. Bà đã nhiều lần nghe chính bác kể đầu đuôi câu chuyện về bác.

Partridge bước vào phòng, ông Allworthy nhớ ra ngay, tuy đã nhiều năm ông không có dịp gặp. Thành thử bà Miller khỏi phải mất công giới thiệu theo thủ tục, mà bà vốn hay rườm rà về khoản này. Bạn đọc hẳn cũng từng nhận thấy rằng người đàn bà tốt bụng này hay nhanh mồm nhanh miệng trong việc giúp đỡ bạn bè.

Ông Allworthy bảo Partridge:

“Thế bác là người hầu của Jones phải không?”

Partridge đáp:

“Thưa ngài, tôi không thể nói liệu có phải lúc nào tôi cũng là người hầu không, nhưng tôi sống chung với cậu ấy hiện giờ. Non sum qualis eram, ngài đã thừa rõ đấy ạ.”

Ông Allworthy bèn hỏi bác nhiều điều về Jones, về sức khỏe cũng như những mặt khác. Partridge trả lời đầy đủ, nhưng bác không hề quan tâm nói chỉ đúng sự thật mà chỉ mải lo nên nói sự thực như thế nào cho có lợi, bởi vì thái độ trung thành tuyệt đối với sự thực vốn không có mặt trong số những điều khoản của nên luân lý cũng như của tín ngưỡng bác noi theo.

Hai người còn đang trò chuyện thì Nightingale từ biệt, ngay sau đó bà Miller cũng rời căn phòng. Đồng thời, ông Allworthy cũng bảo Blifil ra ngoài. Ông cho rằng có một người khác, Partridge không nói hết chuyện được. Còn lại hai người ngồi với nhau, ông Allworthy bắt đầu hỏi han như dưới đây.

CHƯƠNG VI

Câu chuyện tiếp tục thêm.

Ông Allworthy nói:

“Này bác, chắc chắn bác là một người kì quặc nhất đời. Chẳng những xưa kia bác đã chịu khổ sở vì cứ bướng bỉnh ôm lấy điều dối trá mà còn cứ khăng khăng giữ thái độ ấy đến cùng, để cho thiên hạ hiểu lầm bác là người đầy tớ của chính con trai bác. Hành động như vậy, bác được lợi lộc gì nào? Bác có động cơ gì vậy?”

Partridge quỳ xuống nói:

“Thưa ngài, tôi thấy ngài vẫn có thành kiến với tôi. Ngài nhất quyết không tin bất cứ điều gì tôi nói, thành thử tôi chối cãi gì cũng đều vô ích. Nhưng trên cao kia vẫn có một đấng biết rõ tôi không phải là cha sinh ra người thanh niên ấy.”

Ông Allworthy nói:

“Thế nào? Bác vẫn cứ chối cãi một điều trước kia đã bị vạch rõ với chứng cớ rành rành như vậy sao? Bây giờ lại cùng sống với chính người con trai ấy, thế thì mọi điều đã lên án bác suốt hai mươi năm nay chẳng được xác nhận hay sao? Ta cứ tưởng bác đã bỏ xứ này mà đi rồi, ta còn ngờ bác đã chết từ lâu… Bác biết tin tức về người thanh niên kia bằng cách nào? Bác gặp anh ta ở đâu, nếu chẳng phải là hai người vẫn có liên hệ với nhau ít nhiều? Đừng chối cãi điều đó, bác hãy yên tâm rằng con trai bác đã tỏ ra có lòng hiếu thảo mà kín đáo giúp đỡ cha nó trong mấy chục năm trời, như vậy ta thấy là đáng quý lắm.”

Partridge nói:

“Nếu ngài vui lòng bình tâm nghe tôi nói, tôi xin kể hết đầu đuôi sự tình.”

Ông Allworthy bảo bác cứ nói, bác bèn kể như sau:

“Hồi ấy, sau khi ngài nhất quyết không thương tôi nữa thì ít lâu sau tôi bị sa sút hẳn. Tôi mất cái trường nhỏ bé của tôi. Tôi lại bị ông mục sư đuổi, không cho làm thư ký. Chắc ông ấy cho rằng làm như vậy sẽ khiến ngài ưng ý. Thế là tôi đành chỉ trông mong vào cái cửa hàng thợ cạo, mà ở chỗ nhà quê như vùng ấy thì cũng chẳng ăn thua gì. Cho nên hồi ấy hàng năm tôi vẫn nhận được món tiền trợ cấp mười hai bảng của một người vô danh, tôi đoán người ấy chính là ngài, vì chẳng ai khác hay làm việc cứu giúp này. Đến khi nhà tôi mất thì món tiền trợ cấp ấy cũng bị cắt. Thế là tôi bị mắc một vài món nợ nhỏ, bắt đầu bị thúc dữ, nhất là cái món tiền phí tổn hầu tòa mà một ông công tố viên đã đưa từ mười lăm shilling lên đến gần ba mươi bảng. Tôi thấy chẳng còn biết bấu víu vào đâu mà sống nổi, đành gói ghém mấy món đồ lặt vặt bỏ đi nơi khác. Nơi đầu tiên tôi đến là Salisbury. Tôi vào giúp việc cho một vị thượng lưu làm công việc tòa án. Ông ta là một người tốt bụng chưa từng có. Chẳng những ông ta đối xử với tôi rất tốt, mà trong thời gian làm cho ông ta, tôi còn thấy ông ta làm hàng nghìn việc từ thiện tốt lành khác. Nhiều khi, tôi thấy ông ta thường từ chối nhiều việc về kiện tụng vì thấy nó đê tiện và bất công.”

Ông Allworthy xen vào:

“Bác không cần kể chi tiết quá. Tôi có biết ông ta. Đó là một người đáng quý, một niềm vinh dự cho nghề nghiệp của ông ta.”

Partridge kể tiếp:

“Vâng, thưa ngài, rồi từ đó tôi lại đi Lymington. Ở đây, tôi lại giúp việc cho một luật sư khác tới hơn bốn năm. Ông này cũng thuộc loại người đáng quý, và là một vị thượng lưu vui tính nhất nước Anh. Dạ, sau ba năm, tôi lại gây dựng được một cái trường học nhỏ, xem ra có khả năng phát đạt được nếu không xảy ra một việc ngẫu nhiên chẳng may. Tôi có nuôi một con lợn. Một bữa, chẳng may làm sao, con lợn sổng chuồng và xâm phạm, tôi thấy họ gọi như vậy, khu vườn của một người hàng xóm. Lão ta tính kiêu căng, hay thù oán, đi thuê một ông thầy kiện, tên là… tên là… tôi không nhớ ra tên lão là gì nữa. Lão mò ra được một cái trát đòi tôi ra tòa. Lúc tôi ra tòa, cầu Chúa che chở cho tôi… để nghe vị cố vấn phán bảo, có một thằng nó vu cho tôi một lô những điều dối trá bậy bạ. Vị cố vấn bảo tôi hay xua lợn sang phá vườn nhà hàng xóm cùng nhiều chuyện khác. Cuối cùng, ông ấy nói ông ấy mong đợi tôi sẽ mang đàn lợn con ra chợ phiên bán. Hẳn người ta tưởng tôi là một tay buôn lợn lớn nhất nước Anh trong khi tôi chỉ làm chủ một con lợn bé tí. Và…”

Ông Allworthy lại ngăn:

“Thôi, thôi, chớ kể tỉ mỉ quá. Tôi vẫn chưa thấy bác nói gì về con trai bác.”

Partridge đáp:

“Mãi nhiều năm sau, tôi mới gặp mặt con trai tôi như ngài vẫn ưng gọi như vậy… Sau việc kia, tôi bỏ sang Ireland, dạy học tại Cork. Một vụ kiện khác lại làm cho tôi sạt nghiệp và phải sống suốt bảy năm trời tại nhà tù Winchester.”

Ông Allworthy nói:

“Bác hãy bỏ qua đoạn này, kể sang đoạn bác trở về Anh quốc.” Partridge vâng lời:

“Vâng, thế là tôi đặt chân đến Bristol đã được nửa năm. Tôi ở đó ít lâu cũng chẳng kiếm ra việc gì làm. Nghe nói tại một nơi giữa Bristol và Gloucester, ông thợ cạo vừa mới chết, tôi bèn đến làm ăn ở đó. Tôi mới đến khoảng hai tháng thì cậu Jones cũng đến.”

Đoạn bác kể lại cho ông Allworthy nghe tỉ mỉ về cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa bác và Jones, cùng tất cả mọi việc đã xảy ra từ bấy đến nay mà bác còn nhớ. Bác luôn xen vào những lời ca tụng Jones, lại không quên kín đáo ngụ ý rằng đối với ông Allworthy, Jones vẫn hết sức yêu quý và kính trọng. Bác kết luận:

“Thưa ngài, tôi đã nói toàn bộ sự thật cho ngài rõ.”

Rồi bác lại hết sức trịnh trọng mà khẳng định rằng “bác không phải là cha sinh ra Jones cũng như không phải là bố đẻ ra Giáo hoàng ở La Mã”, bác còn thề rằng nếu bác không nói sự thật thì bác sẽ bị nguyền rủa đời đời.

Ông Allworthy kêu lên:

“Về vấn đề này tôi phải hiểu ra sao nhỉ? Vì cớ gì bác cứ chối cãi một việc mà tôi thấy vì quyền lợi lẽ ra bác phải thú nhận mới phải chứ?”

Partridge không còn kìm giữ được nữa, đáp:

“Thưa ngài, nếu ngài không muốn tin lời tôi, thì rồi ngài cũng sắp được biết rõ sự thật. Tôi tin rằng ngài đã lầm lẫn về người mẹ sinh ra chàng trai trẻ ấy cũng như ngài đã lầm lẫn về người cha.”

Ông Allworthy hỏi bác định nói gì vậy, thì với mọi biểu hiện của sự khủng khiếp cả trong giọng nói và dáng điệu, bác kể cho ông nghe toàn bộ câu chuyện mà vừa lúc nãy, bác đã khuyên bà Miller giấu kín không cho ông rõ.

Ông Allworthy nghe chuyện này hầu như cũng sững sờ chẳng kém Partridge lúc bác đang kể lại. Ông nói:

“Trời đất ơi! Thói xấu và sự thiếu cẩn trọng đưa con người ta đến những điều thống khổ đến như thế nào? Hậu quả của những thói đồi bại nhiều khi dẫn ta đi xa hơn điều ta dự kiến biết bao nhiêu!”

Ông vừa buông lời thì bỗng bà Waters chạy xộc vào phòng. Vừa thấy bà ta, bác Partridge vội kêu ầm lên:

“Đấy, thưa ngài, chính là người đàn bà này đấy. Đấy là người mẹ tội nghiệp của cậu Jones. Nhất định bà ta sẽ minh oan cho tôi để ngài rõ. Thưa bà, xin…”

Bà Waters không thèm để ý đến lời Partridge, và hầu như cũng không buồn nhìn đến bác, tiến lại gần ông Allworthy nói:

“Thưa ngài, kể từ hồi tôi có vinh dự được gặp ngài tới nay đã lâu lắm rồi, chắc ngài đã quên mặt tôi.”

Ông Allworthy đáp:

“Quả thật, bà có thay đổi khá nhiều về nhiều mặt. Giá như bác này không cho tôi biết trước bà là ai, thì tôi cũng không thể nhớ ra ngay được. Thưa bà, có việc gì đặc biệt khiến bà phải đến gặp tôi vậy?”

Ông Allworthy nói với thái độ rất dè dặt, bạn đọc hẳn đã rõ ông không ưa gì tính tình người đàn bà này vì những chuyện ông được nghe từ trước, cũng như vì chuyện Partridge vừa kể.

Bà Waters đáp:

“Thật thế, thưa ngài, tôi có một việc rất đặc biệt cần trình ngài, việc này chỉ có thể nói riêng với ngài mà thôi… cho nên tôi xin ngài cho phép được thưa riêng với ngài một lời. Tôi xin cam đoan rằng điều tôi sắp nói ra đây vô cùng quan trọng.”

Ông Allworthy bèn ra lệnh cho Partridge lui ra. Trước khi bước ra khỏi phòng, bác còn yêu cầu người đàn bà công nhận với ông Allworthy rằng bác hoàn toàn vô tội. Bà Waters đáp:

“Thưa ông, ông không ngại chi hết, tôi sẽ làm cho ngài đây yên tâm hoàn toàn về vấn đề này.”

Partridge lui ra. Câu chuyện giữa bà Waters và ông Allworthy sẽ được kể lại trong chương sau.

CHƯƠNG VII

Câu chuyện tiếp tục.

Thấy bà Waters ngồi lặng thinh một lát, ông Allworthy phải lên tiếng bảo:

“Thưa bà, tôi lấy làm buồn vì được nghe người ta kể lại rằng bà đã không biết sử dụng cho phải…”

Bà Waters vội ngắt lời:

“Thưa ngài, tôi biết rằng tôi đã phạm nhiều lỗi lầm, nhưng tôi không hề phạm tội vô ơn đối với ngài. Tôi không bao giờ có thể quên được tấm lòng tốt của ngài, và tôi cũng sẽ không bao giờ quên. Thú thực rằng tôi không xứng đáng với tấm lòng quý hóa ấy. Nhưng xin ngài vui lòng hãy khoan trách mắng tôi ngay bây giờ, vì tôi cần thưa với ngài một chuyện vô cùng quan họng, có liên quan đến người thanh niên đã được ngài dùng tên tôi hồi con gái là Jones mà đặt cho.”

Ông Allworthy hỏi:

“Vậy tôi đã vô tình trừng phạt một người vô tội, tức là người vừa ở đây đi ra phải không? Bác ta không phải là cha đứa bé sao?”

Bà Waters vội đáp:

“Dứt khoát không phải. Xin ngài vui lòng nhớ lại cho trước kia đã có lần tôi nói rồi có ngày ngài khắc rõ chuyện. Tôi xin nhận lỗi đã quên bẵng đi mất, không kể ngài rõ điều này từ trước. Thực tình, tôi cũng không nghĩ rằng điều đó là cần thiết lắm.”

Ông Allworthy nói:

“Thôi được, xin bà cứ kể tiếp đi.”

Bà Waters nói tiếp:

“Hẳn ngài còn nhớ một người trẻ tuổi tên là Summer?”

Ông Allworthy kêu lên:

“Tôi nhớ lắm. Anh ta là con trai một mục sư, anh ta học vấn uyên bác và có đạo đức, ông bố là chỗ bè bạn thân với tôi.”

“Hẳn thế, thưa ngài, tôi tin ngài đã nuôi nấng chàng trai trẻ khôn lớn và cho học trường đại học. Học hết đại học, người đó lại về sống trong gia đình ngài. Thú thật, trên đời tôi chưa từng thấy ai lịch sự hơn ông ta. Chẳng những ông ta đẹp trai nhất đời mà lại là người hòa nhã, thông minh, có lễ độ vô cùng.”

Ông Allworthy than thở:

“Tội nghiệp quá. Anh ta bị cướp đi thật không đúng lúc. Tôi không nghĩ rằng anh ta lại đáng trách vì một tội lỗi như thế này, vì tôi thấy rõ bà sắp nói với tôi rằng anh ta là cha đẻ con trai bà.”

Bà Waters đáp:

“Quả thực không phải vậy.”

Ông Allworthy ngạc nhiên:

“Sao? Vậy bà rào đón như thế nhằm đi đến đâu?”

Bà Waters đáp:

“Tôi muốn dẫn tới một câu chuyện mà tôi có bổn phận phải nói ra cho ngài rõ. Xin ngài hãy chuẩn bị tinh thần nghe một điều khiến ngài phải kinh ngạc và phiền lòng.”

Ông Allworthy nói:

“Bà cứ nói, tôi không phạm tội gì, tôi không sợ phải nghe điều ấy.”

Bà Waters bèn kể:

“Thưa ngài, cái ông Summer, con trai người bạn của ngài ấy đã được ngài nuôi nấng chăm sóc. Sau một năm trời sống trong nhà ngài như con đẻ của ngài, ông ta mắc bệnh đậu mùa mà chết, và được chôn cất cực kì chu đáo. Cái ông Summer ấy, thưa ngài, chính là cha đứa bé.”

Ông Allworthy đáp:

“Thế nào? Bà tự mâu thuẫn rồi đấy!”

Bà Waters nói:

“Không, thưa ngài, ông ta chính là cha sinh ra đứa bé, nhưng người mẹ của nó không phải là tôi.”

Ông Allworthy đáp:

“Xin bà hãy cẩn thận, chớ nên phạm tội dối trá vì muốn tránh khỏi bị quy kết một tội ác nào đó. Bà hãy nhớ rằng, trước Đấng Tối cao, bà không giấu giếm nổi điều gì đâu và trước tòa án của Người, thói dối trá chỉ càng khiến bà thêm nặng tội.”

Bà Waters nói:

“Quả thật tôi không phải là mẹ đẻ ra đứa bé. Và bây giờ tôi cũng không hề nghĩ tới chuyện nhận làm mẹ sinh ra nó.”

Ông Allworthy nói:

“Tôi hiểu lý do của bà, và tôi cũng sẽ hài lòng chẳng kém gì bà nêu biết đầu đuôi câu chuyện hoàn toàn khác hẳn. Song bà phải nhớ rằng chính bà đã từng thú nhận điều đó trước mặt tôi.”

Bà Waters đáp:

“Điều tôi thú nhận đây hoàn toàn là sự thật vì chính tay tôi đã đem đứa bé đặt vào giường của ngài, vâng, chính tay tôi theo lệnh của mẹ nó mà đặt vào đó. Và cũng theo lệnh của mẹ nó, sau này tôi nhận nó là con. Nhờ tấm lòng rộng lượng của mẹ nó, tôi đã được đền bù xứng đáng vì đã giữ kín điều bí mật và đã chịu đeo tiếng xấu.”

Ông Allworthy hỏi:

“Thế thì ai là mẹ nó?”

Bà Waters đáp:

“Quả tình tôi run sợ không dám nói tên người này ra.”

“Thấy bà rào đón như thế, tôi đã đồ chừng mẹ nó là một người trong gia đình tôi.”

“Bà ấy là một người thân thiết trong nhà.”

Nghe nói, ông Allworthy giật nảy mình. Bà Waters nói tiếp:

“Thưa ngài, ngài có một cô em gái.”

Ông Allworthy bàng hoàng nhắc lại:

“Một cô em gái?”

“Có trời đất chứng giám, em gái ngài chính là mẹ đứa bé đã được đặt nằm trong giường của ngài.”

“Có thể nào như vậy? Chúa ơi!”

Bà Waters nói tiếp:

“Xin ngài cứ bình tĩnh. Tôi xin kể lại đầu đuôi sự tình ngài rõ. Hồi ngài đi London, một hôm cô Bridget đến nhà mẹ tôi. Cô ấy bảo nghe nói tôi là người khác hẳn đám phụ nữ quanh đây, vì có học vấn và hiểu biết hơn họ, là cô ấy hạ cố mà nói như vậy. Rồi cô ấy bảo tôi vào hầu trong tòa nhà chính. Tôi vào hầu thì cô ấy sai tôi đọc sách cho cô ấy nghe. Cô ấy tỏ ý hài lòng rằng tôi đọc rất tốt, nên tỏ ra ân cần với tôi lắm, lại cho tôi rất nhiều thứ. Cuối cùng, cô ấy mới thuyết giáo cho tôi nghe về vấn đề giữ bí mật. Những câu tôi trả lời khiến cô ấy hoàn toàn ưng ý, do đó, cuối cùng cô ấy khóa cửa phòng lại, dẫn tôi vào buồng riêng, rồi lại khóa cả cửa buồng ấy lại, và bảo tôi rằng cô ấy có tin cậy tuyệt đối vào tinh thần vô tư của tôi thì mới bộc lộ cho tôi biết một điều bí mật có liên quan đến danh dự của mình, và do đó có quan hệ cả tới tính mệnh của cô ấy nữa. Nói đến đây, cô ngừng lại đến một phút, cứ lau nước mắt mãi, rồi mới hỏi tôi rằng liệu có thể tin cậy mẹ tôi được không. Tôi bảo nếu mẹ tôi không trung thành thì mang đầu tôi ra mà chặt. Bấy giờ cô Bridget mới cho tôi biết điều bí mật đang giày vò tâm hồn cô ấy, tôi tin rằng việc cô ấy nói điều đó ra còn đau đớn hơn cả lúc cô ấy sinh nở sau này. Định rằng đến kỳ thai sinh, chỉ có hai mẹ con nhà tôi giúp đỡ, còn bà Wilkins thì sẽ được sai đi đến mãi tận một chỗ xa nhất trong quận Dorset để dò hỏi về một người làm trong nhà. Sau này công việc thực hiện đúng như vậy. Trước ngày sinh ba tháng, cô Bridget cho người hầu gái riêng thôi việc. Suốt thời gian này tôi phải hầu hạ cô ấy, gọi là để cho quen việc, mặc dầu sau này cô ấy có bảo rằng tôi không thích hợp lắm với chân này vì không được nhanh ý. Điều này cũng như nhiều điều khác tương tự nữa mà cô Bridget hay nói về tôi, chỉ cốt sau này cho bà Wilkins khỏi ngờ vực gì khi tôi phải ra mặt nhận là mẹ đứa trẻ. Cô ấy nghĩ chả đời nào tôi lại tin rằng cô ấy dám làm phật ý một người phụ nữ trẻ tuổi, khi đã thú thực với người ấy một điều bí mật như thế. Thưa ngài, tôi đã được đền bù hậu hĩnh vì những lời mắng mỏ ấy, lại được rõ cô Bridget phải làm ra thế, nên tôi không có điều gì phàn nàn. Trong số người làm cô Bridget chỉ ngại nhất có bà Wilkins chẳng phải vì cô không ưa gì bà này, mà chỉ vì cô cho rằng bà ấy không thể giữ bí mật, nhất là giữ kín không cho ngài biết. Có lần cô Bridget đã bảo tôi rằng ví thử bà Wilkins có phạm tội giết người, thì thế nào bà ấy cũng nói để ngài biết. Cuối cùng, cái ngày chờ đợi đã đến. Từ một tuần lễ trước, đã chuẩn bị cho bà Wilkins sẵn sàng, rồi cô viện cớ này cớ khác hoãn ngày bà khởi hành để cho bà khỏi trở về quá sớm. Cuối cùng, bà Wilkins được phái đi. Đứa bé ra đời, chỉ có hai mẹ con tôi chứng kiến. Mẹ tôi mang nó về nhà trông nom, cho đến buổi tối hôm ngài ở London về thì tôi theo lệnh cô Bridget mang nó đặt vào giường ngài. Sau đó, chẳng ai ngờ vực điều gì, vì cách cư xử của cô Bridget khéo lắm. Cô làm ra vẻ ghét bỏ đứa bé như thể có quan tâm đến nó đôi chút chẳng qua cũng chỉ để chiều ý ngài.”

Bà Waters thề mãi rằng câu chuyện trên hoàn toàn là sự thật, rồi kết luận:

“Đấy, thưa ngài, thế là cuối cùng ngài đã khám phá ra cháu ngài rồi đấy. Từ nay nhất định ngài sẽ coi anh ta là cháu. Tôi còn tin chắc rằng một người cháu như thế là một niềm tự hào và một niềm vui cho ngài.”

Ông Allworthy nói:

“Thưa bà, tôi chẳng cần bày tỏ sự ngạc nhiên trước những điều bà nói làm gì. Vả chăng, hẳn bà cũng không muốn và cũng không thể nào ghép được ngần ấy sự việc vào với nhau cốt để chứng minh cho một điều dối trá. Thú thực, tôi cũng có nhớ một vài trường hợp về anh Summer, khiến cho trước kia có lần tôi ngờ rằng em gái tôi có phần thương yêu anh ta. Tôi nói điều ấy với em gái tôi. Đối với anh chàng trẻ tuổi ấy tôi vẫn có lòng quý mến vì bản thân anh ta cũng như vì ông thân sinh ra anh ta, cho nên tôi cũng sẵn lòng ưng thuận một cuộc hôn nhân giữa hai người. Nhưng em gái tôi lại tỏ thái độ bực mình ghê gớm vì sự nghi ngờ độc ác của tôi, là em gái tôi bảo thế. Thành thử về sau không bao giờ tôi nhắc đến chuyện ấy nữa. Trời đất ạ! Thôi thì Thượng đế đã an bài mọi sự. Nhưng mà cho đến chết mà em gái tôi vẫn khăng khăng giữ kín điều bí mật ấy thì thật là khó giải thích.”

Bà Waters đáp:

“Thưa ngài, trái lại, nhiều lần cô Bridget đã nói với tôi thế nào cũng có ngày thú thực việc này với ngài. Cô ấy bảo thấy kế hoạch được thực hiện hoàn hảo, cô ấy mừng lắm. Và ngài đã tự ý nâng niu đứa bé đến thế rồi thì cũng chẳng cần phải vội vã nói rõ ràng câu chuyện ra làm gì. Ôi, thưa ngài, nếu cô ấy còn sống để nhìn thấy người thanh niên tội nghiệp ấy bị đuổi ra khỏi nhà như một tên vô lại, nếu cô ấy nghe nói chính ngài đã thuê một viên luật sư để kiện cậu ấy về một tội giết người mà cậu ấy không hề phạm thì có sống nổi không? Xin ngài tha lỗi, tôi phải nói rằng như thế là không tốt. Nhưng mà ngài đã bị lừa dối. Cậu ấy không bao giờ đáng bị ngài đối xử như vậy.”

Ông Allworthy nói:

“Quả thực, không rõ người nói với bà là ai, nhưng tôi quả đã bị hắn nói xấu.”

Bà Waters lại nói:

“Thưa ngài, tôi chắc chắn không lầm. Tôi chẳng dám nói là ngài phạm điều gì sai trái. Người đàn ông đến nói với tôi không đề nghị hẳn với tôi như vậy. Ông ta lầm tôi với bà Fitzpatrick, cho nên mới bảo tôi rằng nếu cậu Jones giết chết chồng tôi, thì có một vị thượng lưu tốt bụng sẽ giúp tôi tiền để theo kiện, cần bao nhiêu người này cũng có, bởi vì vị này biết rõ tên mạt hạng mà tôi phải xử trí. Chính vì người này mà tôi biết cậu Jones là ai. Người ấy là ông Dowling. Cậu Jones bảo tôi rằng ông này là quản gia của ngài. Tôi biết tên ông ta do một sự tình cờ đặc biệt, chứ ông ta nhất định không chịu nói tên với tôi. Bác Partridge biết ông ta từ trước ở Salisbury. Lần thứ hai đến chỗ tôi ở, bác có gặp ông ta.”

Ông Allworthy tỏ vẻ rất kinh ngạc, hỏi:

“Cái ông Dowling này bảo với bà rằng tôi sẽ giúp đỡ để bà theo kiện à?”

Bà Waters đáp:

“Thưa ngài, không. Tôi không muốn vu oan cho ông ta. Ông ta bảo có người muốn giúp tôi, nhưng không nói tên. Xin ngài tha lỗi vì cứ tình hình ấy tôi đoán người kia chính là ngài.”

Ông Allworthy nói:

“Thực tình, thưa bà, cứ tình hình ấy, thì tôi chắc chắn đó là một người khác… Trời đất ơi! Đôi khi những điều đê mạt khốn nạn quỷ quyệt nhất lại bị khám phá ra bằng những cách kỳ lạ thay! Thưa bà, tôi xin bà hãy lưu lại đây chờ người bà vừa nhắc tới. Tôi vẫn đang đợi ông ta. Có lẽ ông ta đã đang ở trong nhà này rồi.”

Ông Allworthy bước ra cửa để gọi một gia nhân, thì có một người bước vào. Không phải là ông Dowling mà là một vị thượng lưu khác sẽ được miêu tả trong chương sau.

CHƯƠNG VIII

Tiếp tục nữa.

Vị thượng lưu bước vào nào phải ai xa lạ, chính là ông Western. Vừa thấy ông Allworthy, ông ta đã la rầm rĩ lên, chẳng thèm để ý tới bà Waters:

“Trong nhà tôi thật chẳng ra sao! Thế là cuối cùng tôi khám phá ra được cả tổ chấy của chúng nó! Đẻ con gái thật đến nhục.”

Ông Allworthy vội hỏi:

“Ông bạn láng giềng ơi, có chuyện gì vậy?”

Ông Western đáp:

“Lắm chuyện lắm. Đúng lúc tôi cứ ngỡ đã bảo ban nó được, đúng lúc nó làm ra vẻ hứa rằng từ nay tôi bảo gì nó cũng xin vâng, đúng lúc tôi hy vọng chẳng còn lo gì nữa, chỉ việc dẫn nó ra luật sư thế là xong xuôi, thì ông đoán xem, tôi chộp được cái gì nào? Thì ra con chó đẻ ấy nó xỏ tôi một vố, nó vẫn thư đi từ lại với cái thằng con hoang chết tiệt nhà ông. Tôi cãi nhau với cô Western nhà tôi về chuyện nó. Cô nó gửi thư mách tôi vậy. Tôi bèn sai lục soát túi con bé lúc nó ngủ, ấy thế là tóm được lá thư của thằng con nhà đĩ điếm kia. Tôi chẳng kiên tâm đọc hết được lá thư, vì nó còn dài hơn cả bài thuyết giáo của ông mục sư Supple, nhưng tôi thấy chúng nói toàn chuyện yêu đương với nhau. Mà còn có chuyện gì khác cơ chứ! Tôi lại nhốt nó vào trong buồng, sáng mai, tôi bắt nó về quê, giam nó vào một chỗ, cho ăn bánh mì và uống nước lã, trừ phi nó chịu lấy chồng ngay lập tức. Nó có đau khổ mà chết ngay tôi cũng không thương, mà cái đồ chó đẻ ấy biết đau khổ là gì. Nó còn sống lâu để làm cho tôi nhục nhã.”

Ông Allworthy đáp:

“Ông Western ơi, ông đã rõ bao giờ tôi cũng phản đối dùng bạo lực, và chính ông cũng đồng ý không dùng bạo lực cơ mà.”

Ông Western nói:

“Tôi chỉ đồng ý với điều kiện nó ưng thuận nghe tôi. Nó là con gái tôi, tôi muốn làm gì mà không được. Nhất là tôi lại chỉ muốn điều hay cho nó.”

Ông Allworthy đáp:

“Thôi được, ông bạn láng giềng ạ, nếu ông cho phép, tôi xin gặp cô gái ấy trao đổi một lần vậy.”

Ông Western nói:

“Được thế thì quý hóa quá, có khi ông lại được việc hơn cả tôi cũng nên. Con bé nó vẫn quý mến ông lắm.”

Ông Allworthy đáp:

“Bây giờ ông về thả cô gái ấy ra, đừng giam giữ nữa, nửa giờ sau tôi sẽ sang.”

Ông Western lại nói:

“Thế nhỡ rồi nó trốn đi với thằng kia thì sao? Ông Dowling bảo tôi rằng chẳng hy vọng gì treo cổ được thằng kia, bởi vì cái nhà ông phải gió ấy không chết và xem ra lại mạnh khỏe nữa. Ông ta bảo hình như thằng Jones sắp được tha rồi.”

Ông Allworthy hỏi:

“Thế nào, ông phái ông Dowling đi dò hỏi hoặc hành động gì đấy về việc này à?”

Ông Western đáp:

“Không. Tự ông ta vừa mới nói với tôi đấy chứ!”

Ông Allworthy kêu lên:

“Vừa mới nói! Thế ông gặp ông ta ở đâu? Tôi đang cần gặp ông Dowling quá.”

“Bây giờ ông sang ngay nhà tôi thì gặp. Sáng nay có một buổi họp của các luật sư tại nhà tôi vì một việc cầm cố… Bỏ mẹ! Tôi sẽ thiệt mất đến hai hoặc ba nghìn bảng vì cái lão Nightingale thực thà kia đấy.”

Ông Allworthy đáp:

“Được. Trong nửa giờ nữa, tôi sẽ sang gặp ông.”

Nhà điền chủ nói thêm:

“Ông hãy cứ nghe lời đứa ngu hộ tôi một lần. Chớ có xử trí với nó bằng cách nhẹ nhàng, tôi cam đoan là không ăn thua. Tôi đã thử mãi rồi. Phải dọa nạt, bắt nó nghe, không còn cách nào khác. Ông bảo nó rằng tôi là bố nó, rằng cưỡng lời cha mẹ là tội đại ác, sang thế giới bên kia sẽ bị trừng phạt khủng khiếp, rồi ông dọa nó nếu không nghe sẽ bị giam suốt đời trong một cái hầm chỉ được ăn bánh mì với uống nước lã!”

Ông Allworthy đáp:

“Tôi sẽ làm hết sức mình. Xin ông yên tâm, tôi không mong gì hơn là có được người cháu dâu đáng quý như cô gái ấy.”

Nhà điền chủ vội nói:

“Vâng, con bé mà làm dâu thì khá lắm. Đi tìm xa có khi lại gặp đồ chẳng ra gì. Tôi dám nói thế mặc dầu nó là con tôi thật. Giá nó biết vâng lời tôi thì cứ gọi là quanh đây hàng nghìn dặm cũng không có được một ông bố nào yêu quý con cái bằng tôi. Nhưng mà hình như ông đang có việc bận với bà đây. Thôi thế để tôi về nhà chờ ông vậy. Xin kính chào ông.”

Ông Western vừa ra khỏi, bà Waters nói ngay:

“Thưa ngài, xem ra ngài Western không nhớ mặt tôi một chút nào. Tôi tin rằng lúc nãy ngài cũng chẳng nhận ra tôi đâu. Từ cái ngày ngài hạ cố ban cho tôi lời khuyên bảo kia, đến nay, tôi thay đổi nhiều quá. Nếu tôi biết vâng lời ngài thì tôi đã được sung sướng rồi.”

Ông Allworthy đáp:

“Thật thế, thưa bà. Thoạt nghe tin bà không được hạnh phúc lắm, tôi cũng thấy áy náy.”

Bà Waters nói:

“Tôi bị tàn hại vì một âm mưu quỷ quyệt đê mạt bậc nhất. Chẳng phải tôi muốn thanh minh cho tôi đâu, nhưng nếu ngài biết rõ chuyện ấy thì ít nhất tôi cũng được giảm tội và ngài cũng rủ lòng thương tôi. Ngài chẳng rảnh để nghe tôi kể đầu đuôi câu chuyện, nhưng tôi xin cam đoan rằng người ta lừa tôi bằng cách long trọng hứa lấy tôi làm vợ. Và trước Thượng đế, tôi đã làm vợ người ta rồi. Tôi đã đọc nhiều về vấn đề này, thì tôi tin rằng nghi thức đặc biệt chỉ cần để hợp pháp hóa hôn nhân, và chỉ có một lợi ích thế tục nhằm đảm bảo cho người đàn bà những đặc quyền của người vợ. Còn người phụ nữ nào luôn luôn sống chung thủy với một người đàn ông sau lời gắn bó trịnh trọng riêng với nhau, thì dù có bị thiên hạ gọi là gì, vẫn không có điều gì phải hổ thẹn với lương tâm.”

Ông Allworthy đáp:

“Thưa bà, tôi lấy làm buồn vì bà đã sử dụng kiến thức của bà một cách sai lầm. Quả thật, hoặc bà nắm được kiến thức hơn thế nhiều, hoặc bà cứ là người dốt nát không biết gì có lẽ lại hay hơn. Vả lại, thưa bà, tôi e rằng ngoài tội vừa nói, bà còn phạm tội khác nữa.”

Bà Waters nói:

“Chồng tôi sống với tôi khoảng hơn mười hai năm. Suốt thời gian ấy, tôi xin thề với ngài tôi không phạm một tội gì hết. Và xin ngài hãy xét cho tôi, một người đàn bà đã mang tiếng rồi, lại còn bị bỏ lại chơ vơ thì còn làm gì được, liệu cái đám người đời tốt bụng kia có chịu cho con cừu đã lạc đàn trở lại con đường đức hạnh được không, dù tôi rất mong muốn. Hồi ấy tôi xin thề rằng nếu có thể được thì tôi cũng đã chọn con đường ấy rồi. Nhưng vì túng bấn quá, tôi đành dựa dẫm vào đại úy Waters. Tuy không cưới xin gì, tôi vẫn sống với ông ta như vợ chồng và mang tên ông ta. Ông ta chia tay với tôi ở Worcester để tiếp tục đi dẹp quân phiến loạn. Thế là ngẫu nhiên tôi gặp cậu Jones. Cậu ấy cứu tôi thoát khỏi tay một tên vô lại. Cậu ấy quả thật là một người đáng quý. Tôi tin rằng cậu ấy hơn hẳn mọi thanh niên công tử khác cùng lứa tuổi vì ít phạm thói xấu nhất, và ít người có nổi một phần hai mươi đức tính của cậu ấy. Dù cậu ấy có phạm thói xấu gì thì bây giờ tôi chắc chắn mười phần rằng cậu ấy đã quyết định từ bỏ hẳn.”

Ông Allworthy cũng công nhận:

“Tôi cũng hy vọng thế. Tôi cũng hy vọng anh ta giữ quyết tâm ấy. Phải nói rằng tôi cũng hy vọng như vậy về phía bà. Đúng là người đời vốn sẵn sàng nhẫn tâm trong những trường hợp này, nhưng rồi thời gian và lòng kiên trì sẽ thắng và sự ghét bỏ sẽ biến thành lòng thương xót. Mặc dầu người đời không sẵn sàng tiếp nhận một kẻ phạm tội biết ăn năn, như Thượng đế, nhưng cứ kiên trì hối lỗi thì cuối cùng cũng được họ tha thứ. Bà Waters ạ, tôi đoán chắc với bà rằng, hễ khi nào tôi thấy bà thực tâm có những ý định tốt đẹp như vậy thì tôi sẽ sẵn sàng giúp đỡ bà theo khả năng của tôi để bà thực hiện những ý định ấy.”

Bà Waters quỳ xuống trước mặt ông Allworthy, nước mắt đầm đìa. Bà cảm tạ ông mãi về tấm lòng tốt của ông mà bà đã nói rất đúng là mang bản chất của thiên thần nhiều hơn là của con người.

Ông Allworthy đỡ bà Waters dậy, nói với bà rất dịu dàng. Ông dùng mọi lời lẽ có thể có để khuyến khích bà. Vừa lúc ấy thì ông Dowling tới. Thoạt bước vào, nhìn thấy bà Waters, ông ta có vẻ bối rối. Nhưng rồi ông ta cố trấn tĩnh nói rằng ông ta phải vội đến dự buổi họp bên nhà ông Western. Tuy vậy, ông ta nghĩ có bổn phận sang đây trình bày với ông Allworthy ý kiến của luật sư cố vấn về vụ kiện đã nói với ông từ trước. Luật sư cho rằng việc chuyển tiền trong trường hợp này không thể được điều tra thành một vụ kiện hình sự, mà là một vụ kiện bồi hoàn, và nếu hội đồng thẩm phán thấy đó là tiền của nguyên cáo thì nguyên cáo sẽ được tòa tuyên bố hưởng số tiền đó.

Ông Allworthy không trả lời vấn dề này. Ông cài then cửa lại, đoạn tiến lại nghiêm khắc nhìn ông Dowling, nói:

“Thưa ông, dù ông bận việc thế nào tôi cũng cần được ông trả lời mấy câu hỏi sau. Ông có biết bà đây không?”

Dowling trù trừ hỏi lại:

“Bà này ư, thưa ngài?”

Ông Allworthy bèn lấy giọng thật nghiêm nghị nói:

“Ông Dowling, ông đã biết tôi đối xử với ông rộng rãi thế nào, hoặc nếu ông muốn tiếp tục giúp việc cho tôi, thì chớ ngần ngại, nói quanh co, hãy trả lời thẳng thắn, trung thực mọi câu hỏi tôi đặt ra. Ông có biết bà này không?”

Dowling đáp:

“Thưa ngài, có.”

“Biết ở đâu?”

“Ở nhà bà ta.”

“Ông đến đó có việc gì? Ai phái ông đến?”

“Thưa ngài, tôi đến đấy để dò hỏi về việc cậu Jones.”

“Thế ai phái ông đi dò hỏi về anh ta?”

“Thưa ngài, cậu Blifil phái tôi đi.”

“Thế ông đã nói những gì về việc ấy?”

“Thưa ngài, bây giờ tôi không thể nhớ lại đúng từng lời được.”

“Thưa bà, bà có thể giúp trí nhớ của ông ta một chút được không?” Bà Waters nói:

“Thưa ngài, ông ta bảo tôi rằng nếu cậu Jones giết chết chồng tôi thì có một vị thượng lưu sẵn sàng giúp tôi tiền để theo kiện, cần bao nhiêu cũng có. Vị thượng lưu kia biết chắc chắn cậu ấy là một tên vô lại mạt hạng. Tôi xin thề rằng ông này đã nói nguyên văn như thế.”

Ông Allworthy hỏi:

“Có đúng lời lẽ như thế không, thưa ông?”

Dowling đáp:

“Tôi không nhớ được thật chính xác, nhưng quả thật tôi có nói đại khái như vậy.”

“Thế có phải Blifil ra lệnh cho ông nói thế không?”

“Thưa ngài, chẳng nhẽ tự nhiên tôi lại đi làm việc ấy, hoặc tự nhiên tôi lại vượt quá quyền hạn của tôi trong những vấn đề thuộc loại này. Nhất định là cậu Blifil có chỉ thị cho tôi thế nào thì tôi mới nói vậy chứ.”

Ông Allworthy đáp:

“Ông Dowling, trước mặt bà đây, tôi xin hứa sẽ tha thứ cho tất cả mọi điều ông đã làm trong việc này theo lệnh của Blifil, miễn là ông phải nói lại cho hoàn toàn đúng sự thật. Tôi cũng tin lời ông nói rằng ông đã không hành động một cách tự nguyện trong việc này nếu không có một mệnh lệnh nào đó. Vậy là cũng chính Blifil đã phái ông đi dò hỏi hai người kia ở Aldersgate phải không?”

“Thưa ngài, chính cậu ấy.”

“Được, thế Blifil chỉ thị cho ông những gì, ông hãy cố nhớ thật kĩ, và nhắc lại càng gần nguyên văn lời Blifil đã nói với ông càng tốt.”

“Thưa ngài, cậu Blifil phái tôi đi lùng cho ra những người đã chứng kiến cuộc xô xát. Cậu ấy bảo, những người này có thể bị cậu Jones hoặc bè bạn cậu Jones mua chuộc. Cậu Blifil bảo nợ máu phải trả bằng máu. Cậu ấy lại nói rằng chẳng những mọi kẻ giấu giếm một vụ giết người phải bị trừng trị mà ngay cả những ai có quyền hạn đưa việc giết người ấy ra trước pháp luật mà bỏ sót điều gì không làm thì cũng xem như đồng lõa. Cậu Blifil bảo rằng chính ngài rất muốn đưa tên khốn kiếp ấy ra tòa, có điều ngài ra mặt thì có phần không tiện.”

Ông Allworthy hỏi lại:

“Nó nói thế?”

Dowling đáp:

“Thưa ngài, vâng. Nếu không tưởng là ý ngài muốn vậy thì tôi chẳng đời nào lo tiến hành công việc chu đáo đến thế.”

Ông Allworthy hỏi lại:

“Chu đáo thế nào, thưa ông?”

“Thưa ngài, tôi không muốn ngài nghĩ rằng tôi phạm tội a tòng với việc khai man sự thật. Nhưng có hai cách đưa chứng cớ. Tôi mới bảo với họ thế này: Nếu phía bên kia có đề nghị với họ điều gì thì họ cứ từ chối phắt, và hãy yên tâm rằng nếu cứ là người lương thiện nói cho đúng sự thực thì họ sẽ không thiệt thòi gì hết. Tôi bảo họ: Chúng tôi nghe được là cậu Jones đã tấn công vị thượng lưu kia trước. Nếu quả đó là sự thật thì họ cứ khai như vậy. Tôi cũng có nói xa xôi cho họ hiểu rằng nếu khai thế thì họ sẽ không đến nỗi thiệt thòi.”

Ông Allworthy nói:

“Quả thật ông lo việc chu đáo lắm.”

Dowling kể tiếp:

“Nhất định tôi không bao giờ muốn họ khai man, và nếu chẳng phải để làm vui lòng ngài, không khi nào tôi lại nói như vậy.”

Ông Allworthy đáp:

“Nếu ông biết cậu Jones chính là cháu tôi, hẳn ông chẳng muốn làm vui lòng tôi như thế đâu.”

“Thưa ngài, tôi nghĩ rằng tôi mà quan tâm đến điều ngài vẫn muốn giữ kín thì thật không phải chút nào.”

Ông Allworthy kêu lên:

“Sao? Vậy ra ông có biết điều ấy?”

“Thưa ngài, ngài đã ra lệnh cho tôi nói sự thật, thì nhất định tôi sẽ nói. Quả thật tôi có biết điều ấy. Hầu như đó là những lời cuối cùng bà Blifil nói với tôi lúc tôi đứng một mình bên giường bệnh của bà. Lúc ấy bà trao cho tôi bức thư mà tôi đã gửi lại ngài.”

“Bức thư nào?”

“Thưa ngài, bức thư tôi mang từ Salisbury về, mà tôi đã giao tận tay cậu Blifil.”

Ông Allworthy kêu lên:

“Trời đất ơi! Thế bức thư lời lẽ ra sao? Cô em tôi nói với ông thế nào?”

“Bà nắm tay tôi, trao cho tôi bức thư mà bảo: “Tôi không rõ tôi đã viết gì trong thư nữa. Ông hãy nói với anh tôi rằng Jones chính là cháu của ông ấy… Nó là con trai tôi… Cầu Chúa ban phước lành cho nó.” Nói xong, bà ngã vật ra, gần như ngất đi. Tôi lập tức gọi người nhà vào săn sóc, nhưng sau đó bà không nói gì thêm với tôi nữa. Ít phút sau thì bà trút hơi thở cuối cùng.”

Ông Allworthy đứng lặng một lát, mặt ngước lên trời, đoạn, quay lại Dowling, ông nói:

“Vì cớ gì ông không trao được cho tôi bức thư kia?”

“Xin ngài nhớ cho rằng hồi ấy ngài đang mệt. Tôi thì đang vội, tính tôi xưa nay vẫn thế, thành thử tôi giao cho cậu Blifil bức thư và kể lại với cậu ấy câu nói của bà. Cậu ấy bảo tôi rằng đã làm việc ấy rồi, và nói ngài phần vì thương cậu Jones, phần vì tôn trọng bà Blifil, ngài không bao giờ muốn nghe nhắc tới chuyện ấy, và có ý định giấu kín chuyện ấy không cho ai biết. Thành thử, thưa ngài, giá ngài không nói ra đầu tiên, thì tôi vẫn nghĩ chẳng bao giờ tôi có quyền nhắc tới một tí gì về chuyện ấy với ngài, cũng như với bất cứ một người nào khác cũng vậy.”

Chúng ta từng nhận thấy rằng người ta có thể nói một điều dối trá bằng những lời lẽ có vẻ chân thật, đó chính là trường hợp này. Blifil quả có nói với Dowling những điều ông ta vừa kể lại, nhưng Blifil không cưỡng bách được ông ta, mà cũng không nghĩ rằng mình có khả năng cưỡng bách ông ta. Thực ra, những lời Blifil hứa hẹn với Dowling chính là động cơ xúi giục ông ta giữ kín điều bí mật kia. Bây giờ thấy hiển nhiên là không thể giữ bí mật được nữa, ông ta bèn nghĩ tốt hơn là thú nhận đi. Vả lại, lời hứa tha thứ, những câu nói đe dọa, giọng nói, vẻ mặt của ông Allworthy, cũng như những điều ông đã khám phá được, Dowling bị tất cả những điều đó tấn công bất ngờ, không đủ thì giờ nghĩ cách chống chế, đành phải thú nhận vậy.

Nghe ông ta kể vậy, ông Allworthy tỏ ý hài lòng lắm. Ông bảo ông ta phải giữ thật kín việc đã xảy ra, rồi dẫn ông ta ra cổng. Ông sợ ông ta gặp mặt Blifil. Lúc này Blifil đã trở về phòng riêng trên gác, cứ tưởng mình lại vừa lừa được ông bác thêm một vố nữa, trong bụng lấy làm phấn chấn lắm, nào ngờ đâu đến những việc diễn ra ở nhà dưới.

Lúc quay về phòng mình, ông Allworthy gặp bà Miller ở cửa. Mặt tái mét có vẻ sợ hãi, bà bảo ông:

“Ôi! Thưa ngài, tôi thấy người đàn bà xấu xa kia ngồi nói chuyện với ngài, và thế là ngài đã biết hết rồi. Nhưng xin ngài đừng vì chuyện ấy mà ruồng bỏ người thanh niên tội nghiệp kia. Thưa ngài, xin ngài biết cho rằng anh ta không hề biết đó là mẹ đẻ của mình. Có lẽ khi biết đó là mẹ mình, anh ta cũng đủ đau đớn đến xé ruột rồi, huống chi lại còn bị ngài ghét bỏ.”

Ông Allworthy đáp:

“Thưa bà, điều tôi vừa được nghe khiến tôi sửng sốt quá, đến nỗi thực tình tôi không sao trả lời bà ngay được. Nhưng xin mời bà vào trong phòng tôi. Bà Miller ạ, tôi vừa khám phá được một việc rất đáng ngạc nhiên, tôi sẽ nói cho bà hay.”

Người đàn bà tội nghiệp run lẩy bẩy đi theo ông Allworthy. Ông tiến lại gần bà Waters, cầm lấy tay bà này, đoạn quay sang bà Miller, ông nói:

“Tôi sẽ phải đền đáp thế nào cho xứng với việc bà đây đã giúp tôi nhỉ? Bà Miller ạ, bà đã nghe hàng nghìn lần tôi gọi người trẻ tuổi tội nghiệp mà bà là người bạn rất trung thành ấy bằng con. Hồi ấy, tôi không hề nghĩ rằng tôi với anh ta lại có họ hàng với nhau… Thưa bà, người bạn của bà chính là cháu tôi. Anh ta là anh ruột của con rắn độc xấu xa mà tôi đã nuôi nấng ấp ủ bao lâu nay… Bà này sẽ đích thân kể cho bà nghe đầu đuôi câu chuyện, và vì đâu người ta lại tưởng lầm anh ta là con trai của bà ấy. Quả thật, bà Miller ạ, bây giờ tôi biết chắc rằng anh ta đã bị mưu hại, còn tôi thì bị lừa dối, kẻ lừa dối tôi chính là đứa đã bị bà nghi ngờ rất đúng là một tên khốn kiếp. Thực ra, hắn là một tên khốn kiếp đê mạt nhất.”

Bà Miller sung sướng quá đến nỗi không nói được nên lời nữa, không chừng bà sung sướng đến có thể phát điên lên được, nếu chẳng phải là đến chết ngất đi. May sao những dòng nước mắt thân tình kịp trào ra đã cứu bà. Lát sau, bà trấn tĩnh được cơn kích động quá mạnh đủ để nói nên lời. Bà mới bảo:

“Thế là cậu Jones đáng quý của tôi lại chính là cháu ngài, chứ không phải là con trai bà đây? Vậy là cuối cùng, ngài đã rủ lòng thương đến cậu ấy? Và đời tôi sẽ còn được trông thấy cậu ấy sung sướng như cậu ấy xứng đáng được hưởng.”

Ông Allworthy nói:

“Đúng, anh ta là cháu tôi, còn mọi điều khác thì tôi cũng hy vọng được như vậy.”

Bà Miller lại nói:

“Thế ra đây chính là người đàn bà quý hóa đã cho ngài biết mọi điều khám phá ấy?”

“Chính là bà ấy.”

Bà Miller bèn quỳ xuống:

“Cầu Thượng đế ban ân phước thiêng liêng dồi dào nhất cho bà, và chỉ vì một việc làm tốt đẹp này cũng đủ tha thứ cho bà hết thảy mọi tội lỗi dù đã phạm nhiều đến đâu chăng nữa!”

Bây giờ bà Waters mới báo cho hai người biết rằng chắc chắn Jones sẽ được tha, vì ông bác sĩ đã cùng với một quý ông đến gặp vị quan tòa đã phái ông ta đi để xác minh rằng ông Fitzpatrick không có điều gì nguy hiểm, và yêu cầu trả lại tự do cho người tù.

Ông Allworthy đáp, lúc nào quay về nhà mà được gặp cháu thì ông vui lòng lắm. Bây giờ ông còn bận một việc cần thiết phải đi. Ông gọi một gia nhân đem tới một cái kiệu rồi từ biệt hai người đàn bà.

Blifil nghe thấy gọi mang kiệu bèn đi từ trên gác xuống để hầu ông bác. Không bao giờ anh ta thiếu sót trong những nhiệm vụ tương tự. Anh ta hỏi ông bác rằng ông định đi chơi chăng, tức là một cách hỏi lịch sự xem ông định đi đâu. Ông Allworthy không trả lời. Anh ta lại tỏ ý muốn biết bao giờ thì ông trở về. Ông Allworthy cũng không đáp lại. Mãi tới lúc đã ngồi trong kiệu rồi, ông mới quay ra nói:

“Nghe đây, thưa ngài. Trước khi tôi trở về, ngài hãy tìm cho ra bức thư mà mẹ ngài gửi cho tôi lúc hấp hối.”

Đoạn ông giục kiệu đi, còn trơ lại Blifil trong một hoàn cảnh tương tự như một kẻ sắp sửa bước lên giá treo cổ.

CHƯƠNG IX

Lại tiếp tục nữa.

Ngồi trên kiệu ông Allworthy tranh thủ đọc lá thư Jones gửi cho Sophia mà ông Western trao cho. Trong thư có một vài điều nhắc đến ông khiến ông cảm động rơi nước mắt. Ông bảo kiệu đến nhà ông Western và được dẫn vào gặp Sophia.

Chào hỏi theo nghi thức xong, ông và Sophia ngồi xuống ghế, cả hai lặng yên có đến một lúc lâu. Sophia đã được cha cho biết trước về cuộc gặp mặt này, cứ ngồi mân mê cái quạt, cử chỉ cũng như vẻ mặt đều tỏ ra bối rối. Ông Allworthy cũng không được tự nhiên lắm, cuối cùng, ông nói:

“Cô Western, tôi e rằng gia đình tôi đã gây ra cho cô đôi chút phiền lòng, mà hình như tôi cũng có dự phần nguyên nhân, mặc dù bản tâm tôi không muốn. Xin cô hãy tin rằng, ví thử tôi biết ngay từ đầu rằng lời cầu hôn đã khiến cô không hài lòng đến thế thì không đời nào tôi chịu để cô phải chịu khổ sở lâu đến vậy. Cho nên tôi hy vọng cô sẽ không nghĩ rằng tôi đến thăm hôm nay là để khiến cô thêm bận tâm vì những lời cầu xin tương tự, mà chính là để mong cất cho cô gánh nặng.”

Sophia hơi ngần ngừ, vẻ e lệ đáp:

“Thưa ngài, cử chỉ của ngài thật tốt đẹp, rộng lượng biết bao, chỉ có ngài Allworthy mới đối đãi với cháu như vậy. Nhưng ngài đã vui lòng nhắc tới việc ấy, thì xin ngài rộng lượng cho phép cháu được thưa rằng, quả tình, việc ấy đã gây ra cho cháu nhiều điều phiền não. Cũng chính vì thế mà cháu đã bị cha cháu hành hạ đến khốn khổ, mà nếu không có việc này thì xưa nay cha cháu vẫn là người yêu quý con cái không ai sánh kịp. Thưa ngài, cháu tin rằng ngài là người tốt bụng và rộng lượng, không đời nào để tâm vì cháu từ chối cậu Blifil. Người ta có làm chủ được tình cảm của mình đâu. Cậu ấy dù có những đức tính tốt đẹp đến thế nào chăng nữa, cháu vẫn không sao vì vậy mà gần gũi được.”

Ông Allworthy nói:

“Thưa tiểu thư vô cùng đáng mến, xin cô yên tâm rằng tôi không để tâm vì việc ấy, cho dù người bị từ chối là con đẻ của tôi, mà tôi yêu quý vô cùng. Bởi vì, cô đã nói rất đúng, chúng ta không thể cưỡng bách tình cảm của chúng ta, lại càng không thể để một người khác hướng dẫn tình cảm ấy.”

Sophia đáp:

“Thưa ngài, mỗi lời ngài nói lại càng chứng tỏ ngài thật xứng đáng được hết thảy mọi người ca ngợi là con người tốt đẹp, cao quý, vị tha có một. Xin ngài tin rằng chỉ vì nghĩ tới nỗi khổ sở chắc chắn sau này phải chịu mà cháu đã cưỡng lại mệnh lệnh của cha cháu.”

Ông Allworthy nói:

“Tôi thành thực tin lời cô, và tôi cũng xin chân thành khen ngợi cô đã sáng suốt nhìn xa trông rộng. Chính vì đã cưỡng lại một cách hợp lẽ như vậy nên cô quả thật đã tránh được điều khổ sở.”

Sophia kêu lên:

“Ngài Allworthy, lúc này ngài nói với những lời lẽ tế nhị quá, ít người cảm thấy hết được ý nghĩa. Có điều, theo ý riêng của cháu phải gắn bó cuộc đời với một người mình thấy xa lạ, đó thật là một điều khốn khổ… có lẽ điều khốn khổ ấy lại càng gia tăng khi người ta vẫn cảm thấy hết những ưu điểm của con người mình không được phép yêu thương. Giả sử cháu đã ưng thuận lấy cậu Blifil…”

Ông Allworthy vội đáp:

“Xin cô tha lỗi vì tôi ngắt lời, song tôi không thể chịu đựng nổi điều giả định ấy. Cô Western ạ, hãy tin rằng tôi thực tâm vui sướng vì cô đã bỏ trốn… Tôi vừa khám phá ra tên khốn ấy là một thằng đê mạt, vì nó mà cô bị cha cô đối xử tàn tệ.”

Sophia kêu lên:

“Thưa ngài, điều ngài nói khiến cháu ngạc nhiên quá.”

“Chính tôi cũng ngạc nhiên vì điều ấy, và rồi thiên hạ ai cũng sẽ phải ngạc nhiên. Nhưng tôi đã cho cô biết chính sự thật ấy.”

Sophia đáp:

“Ngài Allworthy đã nói thì bao giờ cũng là sự thật, cháu vẫn tin như vậy. Nhưng, thưa ngài, một tin tức đột ngột, không hề chờ đợi như vậy… ngài nói là ngài vừa khám phá ra… có thể xưa nay, sự xảo quyệt vẫn là như vậy.”

Ông Allworthy nói:

“Rồi cô sẽ được nghe kể lại đầu đuôi câu chuyện. Bây giờ chúng ta đừng nhắc đến cái tên xấu xa ấy làm gì… Tôi còn có một vấn đề khác nghiêm túc hơn cần đề nghị với cô… Cô Western ạ, tôi biết rõ cô là một người có vô vàn đức tính tốt, tôi cũng không thể dễ dàng từ bỏ cao vọng được là người thân thích với cô… Tôi có một người gần gũi trong họ, một người trẻ tuổi mà tính tình hoàn toàn ngược lại với tên đốn mạt kia, còn về phần tài sản thì tôi sẽ lo cho ngang bằng với tài sản mà tên kia lẽ ra đã được hưởng… Tôi có thể hy vọng cô ưng thuận cho phép anh ta gặp mặt chăng?”

Sophia lặng yên một lát, rồi đáp:

“Cháu xin thưa chuyện một cách hết sức thẳng thắn với ngài Allworthy. Tính tình ngài, cũng như ân huệ vừa rồi ngài ban cho cháu đòi hỏi thế. Bây giờ, cháu đã quyết định không bao giờ còn nghe một lời đề nghị nào tương tự như vậy của bất cứ một ai. Điều duy nhất cháu mong muốn là được cha cháu yêu quý như xưa, và lại được là nữ chủ nhân của gia đình. Điều này, thưa ngài, cháu mong được ngài giúp đỡ. Xin cho cháu được nài xin ngài, hãy vì tấm lòng tốt mà cháu cũng như hết thảy mọi người đã biết ngài đều hiểu rõ, chớ nên chính vào lúc vừa gỡ bỏ cho cháu khỏi một sự hành hạ, lại vội buộc ngay cháu vào một sự hành hạ khác đầy đau khổ cũng như vô hiệu quả.”

Ông Allworthy nói:

“Có bao giờ tôi lại xử sự như thế cho đành. Nếu cô quyết tâm như vậy, thì thôi, anh ta đành ôm mối hận, dù có phải vì thế mà anh ta đau khổ đến đâu đi nữa.”

Sophia đáp:

“Ngài Allworthy, cháu thấy hơi buồn cười đấy vì ngài lại nói đến nỗi đau khổ của một người ngài không quen biết bao giờ, và do đó người ấy cũng không quen biết gì ngài.”

“Tiểu thư thân mến của tôi ạ, bây giờ tôi bắt đầu e ngại rằng anh ta đã quen biết tiểu thư quá nhiều để có thể ảnh hưởng tới sự thư thái trong cuộc sống sau này đó. Bởi vì nếu trên đời có ai ôm ấp được một tấm tình chân thành, mãnh liệt và cao quý, thì tôi tin chắc rằng đó là tấm tình của cháu trai tôi đối với cô Western.”

“Cháu trai của ngài! Ngài Allworthy, chuyện kỳ lạ thật. Cháu có nghe nói đến anh ta bao giờ đâu.”

“Thực vậy, chỉ có cái hoàn cảnh xui khiến anh ta là cháu tôi thì cô không biết, mà cho tới nay, đó cũng là một điều bí mật đối với cả tôi… Cậu Jones, người vẫn yêu quý cô từ bao lâu nay, anh ta chính là cháu tôi đấy.”

Sophia kêu lên:

“Cậu Jones là cháu ngài? Có thể thế được chăng?”

Ông Allworthy đáp:

“Thưa tiểu thư, thực thế đấy. Anh ta là con trai của em gái tôi… từ nay, tôi sẽ công nhận anh ta như vậy, và tôi không thấy xấu hổ khi công nhận như thế, mà tôi thấy xấu hổ rất nhiều về cách đối xử với anh ta trước kia, nhưng lúc ấy tôi không hề biết gì về những tính cách tốt cũng như về nguồn gốc gia đình của anh ta. Cô Western ạ, tôi đã đối xử với anh ta tàn tệ quá, quả thực thế.”

Nói đến đây, vị quý tộc đáng quý lau nước mắt. Lặng yên một lát, ông nói tiếp:

“Nếu không được cô giúp đỡ thì chẳng bao giờ tôi có thể đền bù cho anh ta được về những đau khổ anh ta đã phải chịu. Tiểu thư quý mến ạ, hãy tin tôi. Tôi phải quý mến anh ta thế nào thì mới ngỏ lời với một người xứng đáng như cô chứ. Tôi biết anh ta có phạm lầm lỗi, nhưng về bản chất, vẫn là người có tâm hồn rất đáng quý. Xin cô hãy tin, thật thế?’

Nói đến đây ông ngừng lại, có vẻ chờ đợi một câu trả lời. Sophia đã tự trấn tĩnh được phần nào qua cơn bối rối do tin tức đột ngột và kỳ lạ kia gây ra, bèn đáp:

“Thưa ngài, cháu xin chân thành mong ước ngài được vui lòng vì một điều khám phá hình như khiến ngài hài lòng đến thế. Cháu tin chắc ngài sẽ được thỏa mãn hoàn toàn như sở nguyện. Người trai trẻ ấy quả thật có hàng ngàn đức tính tốt đẹp, nhất định không thể không ăn ở xứng đáng với một người bác như vậy.”

Ông Allworthy nói:

“Tiểu thư, tôi hy vọng rằng anh ta có những đức tính tốt đẹp khiến cho anh ta trở thành một người chồng tốt… Tôi tin rằng anh ta hẳn là người đàn ông đau khổ nhất đời, nếu được con người đáng quý như tiểu thư hạ cố…”

“Ngài All worthy, xin ngài tha lỗi cho cháu, cháu không thể nghe một lời đề nghị nào thuộc loại ấy. Cháu tin chắc rằng Jones công tử có những đức tính xứng đáng, nhưng cháu sẽ không bao giờ tiếp nhận anh ấy như một người chồng… Xin lấy danh dự mà thề, không bao giờ.”

Ông Allworthy kêu lên:

“Xin tiểu thư tha lỗi, tôi có đôi phần ngạc nhiên sau khi được nghe ngài Western nhà ta kể lại… Tôi hy vọng rằng chàng trẻ tuổi bất hạnh ấy cũng chưa làm điều gì khiến cô mất cảm tình, nếu như có bao giờ anh ta có diễm phúc được hưởng chút cảm tình của cô… Có lẽ cô đã nghe người khác xuyên tạc về anh ta, cũng như người ta đã xuyên tạc với tôi. Cùng một thói đê tiện ấy có thể đã làm hại anh ta khắp nơi. Tôi cam đoan với cô rằng anh ta không hề là kẻ giết người như người ta đã gọi.”

Sophia đáp:

“Ngài Allworthy, cháu đã thưa với ngài quyết định của cháu. Cháu không ngạc nhiên trước điều cha cháu nói với ngài. Dù cha cháu có những nỗi lo lắng ngại ngùng thế nào, thì cháu cũng hiểu lòng mình, cháu không hề quan tâm đến làm gì, bởi vì bao giờ cháu cũng theo một nguyên tắc bất di bất dịch là không khi nào lấy chồng mà không được cha cháu ưng thuận. Cháu nghĩ đó là bổn phận của con đối với cha mẹ và cháu hy vọng rằng không gì buộc nổi cháu rời xa bổn phận ấy. Cháu cũng không quan niệm rằng quyền lực của cha mẹ có thể buộc chúng cháu lấy chồng trái ngược với khuynh hướng tình cảm của mình. Để tránh một sự cưỡng bách như thế, mà cháu có lý do để lo ngại, cháu đã rời bỏ nhà đi tìm sự che chở ở nơi khác. Đấy là sự thật trong câu chuyện về cháu. Nếu như người đời, hoặc cha cháu có gán ghép cho cháu những dụng ý nào khác, thì chỉ cần lương tâm không kết tội cháu là đủ.”

Ông Allworthy nói, vẻ khâm phục:

“Cô Western ạ, tôi khâm phục cô có những ý nghĩ chín chắn, nhưng nhất định trong chuyện này còn có điều gì khác. Tôi không dám làm cô phật ý, nhưng liệu tôi có phải coi những điều đã nghe hoặc thấy cho tới bây giờ chỉ như một giấc mộng không? Phải chăng cô đã từng chịu nhiều đau khổ do cha cô gây nên, chỉ vì một kẻ mà xưa nay cô vẫn hoàn toàn thờ ơ không?”

“Xin ngài tha thứ cho, đừng nài biết những lý do… Vâng, quả thật cháu đã đau khổ. Ngài Allworthy, cháu sẽ không giấu giếm… Cháu sẽ rất thành thực với ngài… Cháu xin nhận là trước kia cháu rất quý cậu Jones… Cháu tin… cháu biết là cháu đã đau khổ vì ý nghĩ ấy… Cháu đã bị cô cháu cũng như cha cháu đối xử tàn tệ, nhưng đó là chuyện đã qua… Cháu cầu xin rằng cháu sẽ không bị thúc ép hơn… vì dù sao chăng nữa, cháu cũng đã quyết định rồi. Thưa ngài, cậu Jones, cháu ngài có nhiều đức tính, những đức tính rất đáng quý. Cháu tin chắc anh ấy sẽ làm gia đình ngài được rạng rỡ, và khiến ngài vui lòng.”

Ông Allworthy nói:

“Thưa cô, tôi mong tôi sẽ có khả năng làm cho anh ta được như vậy, nhưng chắc chắn điều đó chỉ nhờ ở nơi cô. Chính vì tin chắc như vậy, nên tôi mới nhiệt thành cầu xin cô giúp anh ta.”

Sophia đáp:

“Quả tình, thưa ngài, ngài đã bị thất vọng đấy, ngài đã bị thất vọng rồi… cháu hy vọng rằng không phải anh ấy đã làm cho ngài thất vọng… Làm riêng cho cháu bị thất vọng là đủ. Ngài Allworthy, cháu xin ngài đừng nài ép cháu thêm nữa về việc này… Cháu lấy làm buồn… Mà thôi, cháu chẳng muốn khiến ngài mất cảm tình với anh ấy. Cháu chúc cho cậu Jones được sung sướng, cháu chân thành cầu chúc cho anh ấy hạnh phúc. Và cháu xin nhắc lại cùng ngài rằng, dù anh ấy có điều gì không phải với cháu thì nhất định anh ấy vẫn có nhiều đức tính tốt đẹp. Cháu không chối cãi những ý nghĩ cháu đã có trước kia, nhưng bây giờ không gì có thể làm sống lại những ý nghĩ ấy nữa. Bây giờ thì không một người đàn ông nào trên đời này bị cháu dứt khoát cự tuyệt như cậu Jones, ngay như cậu Blifil hỏi cháu, cháu cũng không khó chịu bằng.”

Ông Western từ nãy vẫn sốt ruột chờ đợi cuộc gặp mặt này, đúng lúc ấy ông ta vừa đến đứng lắng nghe bên cánh cửa. Thấy con gái bày tỏ ý kiến cuối cùng, ông ta phát khùng giận dữ, đẩy tung cánh cửa, hét tướng lên:

“Nói láo đấy! Nó nói láo đấy! Tất cả đều do cái thằng Jones đểu cáng ấy gây ra. Nó mà gặp được cái thằng kia thì chúng nó lấy nhau ngay tắp lự cho coi.”

Ông Allworthy vội ngăn lại, đưa mắt nhìn nhà điền chủ, có ý giận dữ, nói:

“Ông Western, ông lại không giữ lời hứa rồi. Ông đã hứa không dùng bạo lực cơ mà.”

Ông Western quát lên:

“Thì tôi vẫn không dùng bạo lực, chừng nào còn có thể được. Nhưng mà cứ nghe cái con đĩ này nói dối lem lém… Ôi dào! Nó cứ nghĩ hễ lừa dối được người khác tức là lừa dối được cả tôi… Không, không, ông không biết rõ nó bằng tôi đâu.”

Ông Allworthy đáp:

“Thưa ông, tôi rất buồn mà phải nói với ông rằng, cứ cách ông cư xử với tiểu thư đây thì ông không hiểu cô ấy chút nào hết. Tôi xin ông tha lỗi cho điều tôi vừa nói, song tôi nghĩ rằng tình bạn thân mật giữa chúng ta, những ước mong của chính ông, cũng như trường hợp hiện nay chứng minh cho tôi là đúng. Cô ấy là con gái ông, ông Western ạ, tôi nghĩ rằng cô ấy đã làm cho tên tuổi ông được kính nể. Nếu như tôi có thói ghen ghét, thì tôi sẽ ghen ghét với ông về chính điểm ấy, hơn cả mọi kẻ khác.”

Nhà điền chủ kêu lên:

“Úi chà! Thì ông cứ nhận nó là con gái, tôi đồng ý cả hai tay. Tôi lại sớm nhẹ được nỗi phiền não vì nó.”

Ông Allworthy nói:

“Ông bạn quý ơi, chính ông là nguyên nhân gây ra nỗi phiền não mà ông than thở. Ông hãy cứ tin tưởng vào con gái. Cô ấy xứng đáng được ông tin cậy, và ông sẽ là người cha hạnh phúc nhất đời đấy.”

“Tôi tin tưởng vào nó! Ô hô! Tôi tin tưởng vào nó ở chỗ nào nhỉ, khi nó nhất định không làm theo ý tôi. Nó cứ bằng lòng lấy chồng như ý tôi thích đi, rồi tha hồ muốn tôi tin tưởng thế nào cũng được.”

Ông Allworthy đáp:

“Ông láng giềng ơi, ông không có quyền đòi hỏi cô ấy ưng thuận như vậy. Con gái ông đã cho ông được quyền phủ định, Thượng đế cũng như lẽ tự nhiên không thể ban cho ông thêm gì nữa.”

Nhà điền chủ kêu ầm lên:

“Quyền phủ định? Ái chà, tôi sẽ cho ông biết cái quyền phủ định của tôi nó ra sao. Đi, đi ngay, cút ngay vào trong buồng, con ương bướng.”

“Ông Western ơi, ông đối xử với cô ấy tệ quá… Tôi không sao chịu nổi cảnh tượng ấy… ông sẽ, ông phải đối xử với cô ấy ngọt ngào hơn mới được, cô ấy xứng đáng được đối xử tốt nhất.”

“Phải, phải, tôi biết nó xứng đáng được đối xử thế nào. Bây giờ nó đi rồi, tôi cho ông xem một lá thư do em họ tôi là Bellaston phu nhân gửi cho. Trong thư bà ẩy có lòng tốt bảo cho tôi biết thằng ấy lại thoát được khỏi nhà tù rồi. Bà ấy còn khuyên tôi trông coi con đĩ cho cẩn thận. Ui chao ôi! Ông láng giềng Allworthy ơi, ông không biết cai quản một đứa con gái nó khổ ra sao đâu.”

Nhà điền chủ kết thúc bài diễn thuyết bằng mấy lời tự khen mình sắc sảo. Lúc ấy, ông Allworthy mới rào đón mấy câu lấy lệ, rồi kể cho ông Western nghe tất cả những điều đã khám phá được về Jones, nỗi giận dữ của ông đối với Blifil, cùng mọi chi tiết bạn đọc đã biết ở trên.

Những người đàn ông tính tình cực kì nóng nảy nói chung lại hay thay đổi thái độ đột ngột. Thoạt nghe ông Allworthy ngỏ ý muốn Jones được làm con rể mình, ông Western đồng tình ngay với ông bạn mà ca ngợi anh cháu trai, lại nhiệt liệt ủng hộ cuộc hôn nhân của con gái với Jones, chẳng kém gì ông ta đã nhiệt liệt ủng hộ cuộc hôn nhân với Blifil trước kia.

Đến đây, ông Allworthy lại bắt buộc phải ngăn ông ta, để kể cho nghe điều vừa xảy ra giữa mình và Sophia, ông Western tỏ ý ngạc nhiên lắm.

Nhà điền chủ lặng yên một lát, nét mặt bàng hoàng vì sửng sốt. Cuối cùng, ông nói:

“Vậy là nghĩa lý gì, hở ông láng giềng Allworthy? Xưa nay nó vẫn ưng thằng kia lắm cơ mà, nói sai cứ đầu tôi mà chặt, úi chà, tôi biết tỏng ra rồi. Không chệch một li, y như tôi bắn phát súng trúng đích vậy. Con này lại đang mót đuổi theo cái thằng huân tước chó đẻ chứ gì. Tôi bắt gặp hai đứa ngồi với nhau trong nhà bà em họ tôi, nhà mụ Bellaston ấy. Thằng kia làm cho con bé phải lòng rồi. Nhưng mà nó đừng hòng lấy được con tôi, mẹ kiếp. Cái bọn huân tước với triều thần đừng hòng bước chân vào nhà tôi.”

Ông Allworthy bèn thuyết một tràng dài, ông nhắc lại ý định cương quyết tránh không dùng những biện pháp cưỡng bách, lại khẩn khoản xin ông Western hãy dùng cách ôn hòa, coi như đó là cách tốt nhất giúp ông ta thành công với cô con gái. Đoạn ông cáo từ để trở về với bà Miller. Nhưng ông lại phải chiều ý nhà điền chủ mà hứa ngay chiều hôm ấy sẽ đưa Jones lại gặp mặt theo lời ông Western, để cho ông ta “giải quyết vấn đề dứt khoát với cậu công tử”. Lúc ông Allworthy ra về, ông Western hứa sẽ theo lời ông khuyên bảo về cách đối xử với Sophia. Ông ta nói:

“Tôi chẳng biết ra làm sao, nhưng mẹ kiếp, này ông All worthy, bao giờ ông cũng bắt được tôi làm theo ý ông muốn. Thế mà gia sản của tôi cũng chẳng kém gì ông, tôi cũng lại là ủy viên trong hội đồng hòa giải như ông đấy.”

CHƯƠNG X

Câu chuyện bắt đầu tiến gần đến chỗ kết thúc.

Tới nhà, ông Allworthy được tin Jones cũng vừa về trước ông một lát. Ông vội vàng vào trong một gian phòng vắng, và ra lệnh cho đưa một mình Jones đến gặp ông.

Làm sao mà tưởng tượng nổi một cảnh tượng thân thiết, cảm động hơn cuộc gặp mặt giữa ông bác và anh cháu trai (bạn đọc cũng có thể đoán ra rằng trong lần đến thăm vừa rồi, thể nào bà Miller cũng báo cho Jones biết về nguồn gốc của anh). Quả tình chúng tôi không đủ sức miêu tả những niềm vui sướng thắm thiết đầu tiên của cả hai bác cháu ông Allworthy, nên cũng không dám nhắc tới ở đây. Jones phủ phục xuống chân bác. Ông đỡ anh đứng lên, ôm anh mà bảo:

“Con ơi, ta thật đáng trách biết bao nhiêu! Ta đã làm cho con thiệt thòi quá. Có cách nào cho ta bù đắp lại những điều ngờ vực tệ hại bất công trước kia ta đã có đối với con?”

Jones đáp:

“Con chẳng đã được đền bù rồi sao? Dù cho những nỗi đau khổ của con có lớn hơn mười lần thì chẳng phải bây giờ đã được bù đắp quá đầy đủ sao? Thưa bác thân yêu, lòng tốt và tình thương yêu của bác làm cho con xúc động đến tận đáy lòng. Làm sao con chịu đựng nổi những cảm xúc quá mãnh liệt dồn dập xô tới! Con lại được trở về gặp bác, được thụ hưởng ân huệ của bác, một lần nữa lại được tiếp nhận bởi người ân nhân lớn cao cả, rộng lượng…”

Ông Allworthy ngắt lời:

“Con ạ, quả thật ta đã đối xử với con tàn tệ.”

Ông bèn kể cho Jones nghe tất cả những thủ đoạn lừa lọc của Blifil, ông nhắc lại bằng những lời lẽ thiết tha nhất rằng chính sự dối trá của hắn đã dẫn ông tới chỗ đối xử với Jones như vậy.

Jones đáp:

“Xin bác đừng nói vậy. Bác đã đối xử với con rất cao quý. Một người khôn ngoan nhất đời cũng có thể bị lừa dối như bác đã bị lừa dối. Và đã hiểu lầm như vậy thì người tốt bụng nhất đời cũng phải hành động như bác thôi. Ngay giữa lúc bác giận dữ, lòng tốt của bác đã bộc lộ rõ, đúng như bấy giờ con cảm thấy thế. Con chịu ơn lòng tốt của bác về hết thảy mọi điều mà con hoàn toàn không xứng đáng. Xin bác đừng tỏ ra quá rộng lượng với con, e rằng sẽ buộc con phải tự kết tội mình. Than ôi, thưa bác, chẳng qua con chỉ bị trừng phạt xứng với tội lỗi con đã phạm mà thôi. Toàn bộ công việc của đời con trong tương lai sẽ là làm sao cho xứng đáng với niềm hạnh phúc mà bác hiện ban cho con. Bác yêu quý ơi, xin bác tin rằng sự trừng phạt ấy đối với con đã không phải là vô ích: Con phạm lỗi nhiều, song không phải là một kẻ hư hỏng hoàn toàn, cảm ơn Thượng đế, con đã có thì giờ hồi tưởng lại đoạn đời đã qua. Trong khoảng thời gian ấy, mặc dù con không phải tự trách mình về hành động đê tiện gớm ghiếc nào, nhưng cũng thấy rõ có nhiều sự rồ dại và nhiều thói xấu đáng xấu hổ và đáng ăn năn. Những sự rồ dại ấy đã gây ra những hậu quả ghê sợ cho chính con, và đã xô đẩy con tới bờ vực sâu của sự hủy diệt.”

Ông Allworthy đáp:

“Con thân yêu ơi, ta thật vui lòng nghe con ăn nói biết điều như vậy. Ta vẫn tin rằng con không mắc thói xấu đạo đức giả (ta từng bị kẻ khác lừa dối bao lần bằng thói ấy rồi), cho nên ta sẵn sàng tin điều con nói. Jones, bây giờ con đã thấy chỉ một sự dại dột thôi cũng đủ lôi kéo đức hạnh tới những sự nguy hiểm đến thế nào (giờ đây ta biết chắc con là người rất mực quý trọng đạo đức). Quả thật, thận trọng chính là một nhiệm vụ của chúng ta với bản thân. Lơ là không thận trọng, ta sẽ trở thành kẻ thù của chính ta, khi đó không nên ngạc nhiên nếu như người đời thiếu sót không thực hiện nhiệm vụ của họ đối với ta. Khi một người đã đặt nền móng cho sự đổ nát của chính mình, thì ta e rằng thiên hạ sẽ sẵn sàng xây dựng trên nền móng ấy. Tuy nhiên, con bảo rằng con đã thấy lầm lỗi của mình và muốn sửa đổi. Con thân yêu, ta vững vàng tin tưởng vào con, do đó, ngay từ phút này, con sẽ không bao giờ nghe thấy ta nhắc lại với con về những lầm lỗi ấy nữa. Chính con hãy nên nhớ lại cho kĩ để tự răn mình khỏi phạm phải trong tương lai. Và con hãy nhớ rằng giữa những thiếu sót do ngờ nghệch mà thành và những thiếu sót chỉ có thể do thói đê mạt sinh ra, có một sự khác biệt rất lớn, biết vậy, con sẽ được an ủi. Có lẽ những thiếu sót thuộc loại thứ nhất lại càng dễ xô đẩy người ta tới sự suy sụp cơ đấy. Nhưng nếu người ta biết sửa chữa thì cuối cùng, tính cách sẽ hồi phục hoàn toàn. Người đời tuy không phải ngay lập tức, nhưng đến một lúc nào đấy sẽ trở lại hòa hợp với anh ta. Anh ta có thể nhớ lại những nỗi nguy hiểm mình đã thoát khỏi, mà không phải không có pha đôi chút thú vị. Còn như thói đê mạt thì, con ạ, không có cách nào cứu vãn một khi đã bị khám phá. Không một thứ thời gian nào rửa sạch được vết tì ố nó để lại đằng sau. Lời chỉ trích của nhân loại sẽ đuổi theo tên đốn mạt, sự khinh bỉ của mọi người sẽ làm cho hắn cúi mặt nơi đám đông, và giả sử nỗi hổ thẹn xua đuổi hắn đi ẩn một nơi thì hắn cũng sẽ tới ẩn náu với tâm trạng khủng khiếp của một đứa trẻ nhát sợ ma quỷ, mệt mỏi quá phải rời khỏi đám khách đông mà đi ngủ một mình. Tại nơi ẩn náu, lương tâm hư hại vẫn hiện lên ám ảnh hắn. Sự thư thái của tâm hồn sẽ lánh xa hắn như một người bạn giả dối. Hắn để mắt nhìn đi đâu cũng sẽ thấy sự khiếp sợ. Quay lại đằng sau, hắn sợ thấy sự ăn năn vô hiệu quả theo sát gót. Nhìn phía trước, chỉ thấy nỗi tuyệt vọng không sửa chữa nổi ngó trân trân vào mặt. Cho tới lúc hắn phải chán ghét cuộc sống của chính hắn, như một tù nhân bị giam trong ngục tối, nhưng vẫn sợ hãi hậu quả của cái phút được thoát ra khỏi sự giam cầm. Con ạ, hãy tự an ủi rằng, đó không phải là trường hợp của con, và hãy sung sướng mà cảm tạ Thượng đế đã ưng chịu cho con nhìn thấy lầm lỗi của mình kịp thời, không chờ tới khi những lỗi lầm tất yếu dẫn con tới sự suy sụp, do cứ khăng khăng không chịu rời bỏ chúng, và bây giờ thì hình như viễn cảnh trước mặt con chính là hạnh phúc nằm trong tay con đấy.”

Nghe vậy, Jones thở dài. Thấy thế ông Allworthy trách, thì anh đáp:

“Thưa bác, con không dám giấu gì bác nữa. Con e rằng có một hậu quả do những thói xấu của con gây ra mà con không thể gỡ lại được. Bác ơi, con đã đánh mất một kho báu.”

Ông Allworthy nói:

“Anh không cần nói thêm nữa. Ta sẽ cho anh biết ý kiến rõ ràng của ta về việc này. Ta hiểu anh than thở vì điều gì rồi. Ta đã gặp cô thiếu nữ ấy và đã cùng trao đổi về chuyện của anh. Ta phải nhấn mạnh một điểm mà ta coi như một bằng chứng đảm bảo rằng mọi điều anh vừa nói là thành khẩn, và quả thật anh có quyết tâm, tức là anh phải vâng lời ta trong một việc này. Anh phải hoàn toàn tuân theo quyết định của cô thiếu nữ dù quyết định ấy có thuận lợi cho anh hay không cũng vậy. Cô gái đã đau khổ khá nhiều vì những sự cầu cạnh mà ta không muốn nhắc tới nữa. Cô ấy sẽ không phải chịu một sự cưỡng ép nào nữa về phía gia đình nhà ta. Ta biết, cha cô ấy sẽ sẵn sàng giày vò cô ấy vì anh cũng như trước đây đã giày vò cô ấy vì người khác. Nhưng ta quyết định cô ấy sẽ không phải chịu đựng một sự trói buộc nào, một sự cưỡng bách nào, một giờ phút phiền não nào nữa.”

“Bác thân yêu ơi, xin bác hãy cứ ra lệnh cho con. Con sẽ xin vâng lời để bác được vui lòng. Xin bác hãy tin rằng con chỉ có thể không vâng lời bác trong một điều duy nhất, là đem lại một phút phiền muộn cho Sophia của con. Không, thưa bác, nếu như con tồi tệ đến mức đã khiến cho nàng ghét bỏ mà không còn hy vọng gì được tha thứ nữa, thì chỉ điều đó thôi, cùng với ý nghĩ khủng khiếp là đã gây ra điều đau khổ cho nàng, cũng đủ làm cho con đau đớn không chịu đựng nổi rồi. Được gọi Sophia là vợ, đó là niềm hạnh phúc lớn nhất và duy nhất mà Thượng đế có thể ban cho con bây giờ, nhưng hạnh phúc đó chỉ có bàn tay nàng mới có thể cho con được.”

Ông Allworthy nói:

“Ta sẽ không làm cho con hy vọng làm gì. Ta e rằng trường hợp của con là tuyệt vọng. Chưa bao giờ ta thấy ai có những biểu hiện dứt khoát của thái độ kiên quyết không lay chuyển được như qua những lời cô gái ấy cương quyết từ chối không chịu nhận lời cầu hôn của con. Vì sao thì chắc con phải biết rõ hơn ta.”

“Thưa bác, con biết quá rõ. Đối với cô ấy, con là kẻ có tội, không còn hy vọng gì được tha thứ. Con có tội, mà chẳng may làm sao trước mắt cô ấy thì tội của con còn nặng gấp mười lần trong thực tế. Thưa bác thân yêu, con thấy rằng những sự điên rồ của con không sao còn gỡ lại cho được. Tấm lòng tốt của bác cũng không thể cứu được con.”

Bỗng có một gia nhân bước vào báo tin có ông Western đợi dưới nhà. Ông ta sốt ruột muốn gặp mặt Jones quá, không thể đợi được đến chiều. Jones đang giàn giụa nước mắt, bèn xin ông Allworthy hãy tiếp ông Western hộ một lát để cho anh trở lại bình tĩnh đôi chút. Ông Allworthy bèn ra lệnh mời ông Western vào phòng khách, rồi ông xuống nhà để tiếp.

Từ lúc Jones được tha ra khỏi nhà tù, bà Miller chưa gặp lại anh lần nào. Lúc này, nghe nói anh đang ngồi một mình, bà bèn xăm xăm bước vào phòng, tiến đến bên Jones chúc mừng anh vì mới tìm lại được một ông bác, và mới được ông bác tha thứ. Bà nói thêm:

“Tôi mong rằng có thể khiến cậu vui lòng vì một chuyện khác nữa, cậu trẻ tuổi thân yêu của tôi. Nhưng đó là một điều khắc nghiệt chưa hề thấy bao giờ.”

Jones hơi ngạc nhiên hỏi lại thế là thế nào. Bà Miller đáp:

“Tôi đã đến gặp tiểu thư của cậu rồi. Tôi đem đầu đuôi câu chuyện như Nightingale kể lại nói cho cô ấy nghe. Bây giờ thì cô ấy không thể nào còn hồ nghi điều gì về lá thư được nữa, chắc chắn như vậy. Vì tôi bảo rằng, nếu cô ấy muốn, thì con rể tôi là Nightingale sẽ sẵn sàng thề trước mặt cô ấy rằng mọi sự đều do nó sắp đặt, và bức thư kia là chính tay nó viết ra. Tôi còn bảo chính cái nguyên nhân xui cậu gửi lá thư ấy đi lại khiến cậu đáng cho cô ấy quý mến hơn, bởi lẽ tất cả cũng là vì cô ấy, đó là một bằng chứng hiển nhiên tỏ ra rằng từ nay về sau cậu dứt khoát từ bỏ thói lông bông, rằng từ khi cậu biết cô ấy có mặt ở kinh đô thì không còn một lần nào cậu phạm tội thiếu thủy chung nữa. Tôi e rằng về điểm này, tôi đã đi quá xa. Nhưng cầu trời tha thứ cho tôi, tôi hy vọng rằng tính hạnh cậu sau này sẽ chứng minh cho lời tôi nói. Chắc chắn là tôi đã nói với cô ấy hết lời, nhưng cũng vô hiệu. Cô ấy vẫn không lay chuyển. Cô ấy bảo đã từng tha thứ cho nhiều lỗi lầm do tuổi trẻ gây ra, nhưng đối với một người có thói ong bướm lăng nhăng, thì cô ấy tỏ vẻ căm ghét, đến nỗi tôi không còn dám nói gì nữa. Tôi vẫn tìm cách biện hộ cho cậu, nhưng lời cô ấy kết tội đúng quá, nó làm tôi choáng váng cả người. Nói có trời đất chứng giám, cô ấy thật là xinh đẹp, mà thật là dịu dàng và chín chắn có một không hai trên đời. Cứ nghe mỗi lời cô ấy nói mà tưởng chừng như tôi có thể ôm lấy cô ấy mà hôn. Biết nghĩ như thế thì xứng đáng với cả Seneca, hoặc với một đức giám mục. Cô ấy bảo thế này: “Đã có một lần cháu cứ tưởng đã tìm thấy được ở cậu Jones một tấm lòng trung hậu, và cháu xin thú nhận rằng, vì thế mà cháu chân thành quý mến anh ấy. Nhưng cách hành xử mà phóng túng quá thì tâm hồn tốt đẹp mấy cũng bị hư hỏng. Tất cả mọi điều mà một kẻ phóng túng có bản chất tốt có thể chờ đợi là được chúng ta xen vào thái độ khinh bỉ và ghê tởm đôi chút thương hại.” Cô ấy có một bản chất thiên thần, đó là sự thực.”

Jones đáp:

“Bà Miller ơi, làm sao cho tôi chịu đựng nổi ý nghĩ mình đã mất một vị thiên thần cho được.”

Bà Miller nói:

“Mất ư? Không. Tôi hy vọng rằng cậu chưa mất cô ấy đâu. Hãy quyết định từ bỏ những đeo đuổi xấu xa ấy đi, thì cậu có thể vẫn còn hy vọng. Này, nếu như cô ây vẫn kiên quyết không chuyển ý thì có một tiểu thư khác, một người đàn bà xinh đẹp, dịu dàng, gia sản rất lớn, đang chết mê chết mệt vì cậu đấy. Tôi biết điều đó mới sáng hôm nay thôi, tôi bèn nói chuyện với cô Western. Mà tôi có đi quá xa sự thật tí chút, tôi bảo với cô ấy rằng cậu sẽ từ chối… Chỗ này, tôi phải nói ngay để cậu yên tâm. Người đàn bà trẻ tuổi này là bà Hunt xinh đẹp ấy mà. Lúc tôi nhắc đến tên bà ấy thì hình như mặt cô Western tái đi. Nhưng lúc tôi bảo rằng cậu đã từ chối thì thật tình sắc mặt cô ấy bỗng lại đỏ bừng lên đến một lúc. Đây là nguyên văn lời cô ấy: “Cháu không chối cãi rằng cậu Jones cũng có đôi chút cảm tình với cháu.””

Đến đây, câu chuyện của hai người bị ngắt quãng vì ông Western không chịu để bị giữ ở ngoài lâu hơn nữa, cứ xăm xăm bước vào trong phòng, mặc dầu ông Allworthy cố ngăn, mà ta đã từng thấy ông Allworthy có quyền lực đối với ông ta như thế nào.

Ông Western lập tức tiến đến bên Jones mà kêu ầm lên:

“Anh bạn cũ của tôi ơi, tôi thành thực vui mừng vì được gặp lại anh đấy. Ta phải quên hoàn toàn quá khứ đi mới được. Không phải là tôi có ý định làm anh phật ý đâu, vì ông Allworthy đây cũng biết, mà chính anh cũng biết nữa, tôi cứ tưởng anh là một người khác cơ. Mà khi người ta đã không có dụng tâm xấu, thì có là gì một, hai câu nói thiếu chín chắn. Người ngoan đạo chúng ta là phải biết quên đi và tha thứ cho nhau mới được.”

Jones đáp:

“Thưa ngài, hy vọng rằng cháu sẽ không bao giờ quên rằng ngài đã ban ơn cho cháu rất nhiều, còn như ngài có làm cháu phật ý điều gì không thì cháu hoàn toàn không được biết.”

Ông Western nói:

“Được, thế thì đưa tay đây cho ta, cứ như bất cứ tay võ sĩ anh hùng nào trong nước ấy. Anh đi với ta, ta sẽ dẫn anh đến gặp người yêu của anh ngay lập tức.”

Thấy thế, ông Allworthy vội ngăn lại. Nhà điền chủ không thuyết phục được cả ông bác lẫn anh cháu trai, tranh cãi với họ một chút rồi bắt buộc phải ưng thuận hoãn việc dẫn Jones tới gặp Sophia đến buổi chiều. Ông Allworthy cũng nhận lời sẽ có mặt lúc ấy ở bàn trà, phần vì thương hại anh chàng Jones, phần vì nể lời ông Western chèo kéo nhiệt tình quá.

Cuộc trò chuyện tiếp theo cũng khá thú vị. Giá như nó xảy ra sớm hơn trong chuyện này thì chúng tôi cũng kể lại để bạn đọc vui lòng, song bây giờ thì chỉ còn thì giờ nói tới những điều thật quan trọng, cho nên, chỉ cần nói gọn rằng, sau khi đã ấn định xong xuôi về cuộc thăm viếng buổi chiều thì ông Western trở về nhà.

CHƯƠNG XI

Cuốn truyện tiến gần thêm chút nữa tới đoạn kết thúc.

Ông Western đi rồi, Jones mới báo tin cho ông Allworthy và bà Miller hay rằng anh được tha là nhờ có sự can thiệp của hai nhà quý tộc. Hai người này, cùng với hai ông bác sĩ và một người bạn của Nightingale, đã đến gặp vị thẩm phán phụ trách vụ án. Hai ông bác sĩ cam kết bằng lời thề rằng người bị thương hoàn toàn không có gì đáng ngại nữa, thế là vị thẩm phán trả lại tự do cho Jones.

Jones nói chỉ có một trong số hai nhà quý tộc là anh chưa có dịp gặp bao giờ, và đây là lần đầu tiên anh biết mặt. Còn vị kia thì đã khiến anh rất ngạc nhiên, vì ông ta cứ xin lỗi đã làm cho anh gặp phiền toái vì không biết anh là ai.

Mãi sau Jones mới vỡ nhẽ, thì ra câu chuyện là thế này. Huân tước Fellamar theo lời khuyên của Bellaston phu nhân có sai một viên trung úy đi bắt Jones xung vào đội lính thủy, coi như một tên lưu manh. Lúc viên sĩ quan này trở về báo cáo với huân tước về câu chuyện mà chúng ta đã biết, thì ông ta nói về tư cách của Jones rất tốt. Người này cam đoan với nhà quý tộc rằng nhất định ông ta đã lầm, và Jones nhất định phải là một người thượng lưu. Nhà quý tộc vốn là người biết trọng danh dự và cũng không muốn làm một việc khiến cho thiên hạ chê cười. Thành thử Fellamar bắt đầu lấy làm áy náy vì đã nghe theo lời khuyên của Bellaston phu nhân.

Khoảng một hoặc hai ngày sau, huân tước Fellamar ngẫu nhiên có dùng cơm với vị quý tộc người Ireland. Nhân câu chuyện về cuộc quyềt đấu, ông này bèn cho mọi người rõ về lai lịch ông Fitzpatrick. Kể ra thì ông ta cũng không tôn trọng sự thực lắm, nhất là về bà vợ ông Fitzpatrick. Ông ta bảo bà Fitzpatrick là con người vô tội, mà bị đau khổ nhất đời, và sở dĩ ông ta bênh vực bà này chỉ vì lòng thông cảm mà thôi. Đoạn, ông ta mới tuyên bố ý định sớm hôm sau đến chỗ ông Fitzpatrick ở, nếu có thể được để thuyết phục ông này nhận ly hôn với bà vợ. Theo ý nhà quý tộc này, nếu bà Fitzpatrick trở lại sống dưới quyền hành của ông chồng thì có thể e ngại nguy hiểm tới tính mệnh. Huân tước Fellamar nhận lời cùng đi với ông ta, để tìm hiểu rõ ràng hơn về Jones, và cũng để biết cuộc quyết đấu đã xảy ra trong những tình huống nào. Huân tước vẫn cảm thấy không yên tâm lắm về việc đã làm. Thấy huân tước kín đáo ngỏ ý sẵn sàng giúp đỡ trong việc đi tìm bà vợ ông Fitzpatrick thì nhà quý tộc kia nhiệt liệt tán thành ngay. Ông này vốn lệ thuộc nhiều vào quyền lực của huân tước Fellamar, và cũng hy vọng quyền lực ấy sẽ hỗ trợ mình rất nhiều trong việc dọa dẫm buộc ông Fitzpatrick phải nhượng bộ. Có lẽ ông này có lý, vì người đàn ông Ireland tội nghiệp thấy mấy vị quý tộc đứng ra bảo hộ cho vợ mình thì vội phục tùng ngay, thế là những điều khoản của cuộc ly hôn được ấn định, và hai bên ký kết lập tức.

Chẳng rõ vì ông Fitzpatrick được bà Waters cam đoan rằng vợ ông không hề phạm tội với Jones tại quán trọ Upton, hay vì một lý do nào khác mà bây giờ ông ta tỏ ra hoàn toàn thờ ơ đối với vấn đề này, chỉ biết ông ta nói rất tốt về Jones với huân tước Fellamar. Ông ta nhận hết cả lỗi về phần mình, lại bảo rằng Jones đã cư xử đúng tư cách một nhà thượng lưu biết trọng danh dự. Nhà quý tộc muốn dò hỏi thêm về Jones, ông ta bèn cho biết anh chính là cháu trai của một vị thượng lưu rất lịch sự và giàu có. Điều này ông ta vừa được bà Waters cho biết, sau khi bà gặp ông Dowling.

Bấy giờ huân tước Fellamar thấy cần phải làm mọi việc cần thiết để khiến cho một người thượng lưu đã bị mình làm phương hại được vừa lòng, và cũng không còn giữ thái độ ghen ghét gì với anh nữa (bây giờ ông ta đã chịu từ bỏ mọi ý nghĩ về Sophia rồi). Huân tước bèn quyết định xin cho Jones được tha, sau khi đã được vị bác sĩ khẳng định rằng vết thương không có gì là nguy hiểm nữa. Thế là ông ta thuyết phục được vị quý tộc người Ireland cùng đi với mình đến chỗ Jones bị giam và đã hành động như ta thấy ở trên.

Ông Allworthy về tới nhà lập tức dẫn ngay Jones vào phòng riêng, kể cho anh rõ đầu đuôi câu chuyện, đúng như ông đã nghe bà Waters kể lại, cũng như ông đã khám phá ra nhờ ông Dowling.

Nghe nói, Jones tỏ thái độ hết sức ngạc nhiên và chú ý lắm, nhưng anh cũng không nhận xét hoặc bày tỏ ý kiến gì hết. Vừa lúc ấy, Blifil sai người đến hỏi xem ông bác có rỗi rãi, và có cho phép anh ta được hầu tiếp không. Ông Allworthy sửng sốt, tái mặt đi, bằng giọng nói giận dữ trước đó ông không hề dùng bao giờ, ông bảo người đầy tớ về nói cho Blifil hay rằng ông không biết anh ta là ai. Jones nói với ông, giọng run run:

“Thưa bác thân yêu, xin bác suy nghĩ kĩ…”

“Ta đã suy nghĩ kĩ rồi, chính anh, anh sẽ chuyển lời ta tới hắn… Để đem cái tin về sự tàn hại của hắn thì không ai thích hợp bằng chính con người đã bị hắn mưu toan làm cho tàn hại một cách đê mạt như vậy.”

Jones đáp:

“Xin bác tha lỗi cho cháu, cháu tin chắc rằng nếu bác nghĩ lại một chút, thế nào bác cũng xử sự ngược lại. Điều do miệng người khác nói ra là công bằng, nếu cháu nói thì có thể lại là sự phỉ báng. Mà phỉ báng ai? Chính em trai cháu và cháu trai của bác… Chú ấy cũng không đối xử với cháu quá tàn tệ. Kể ra thì đó cũng là việc khó tha thứ nhất trong những việc chú ấy đã làm.

Sự giàu sang có thể quyến rũ những người tâm tính không xấu lắm hướng về những sự bất công, nhưng những lời lẽ phỉ báng thì chỉ những kẻ mang tâm hồn đen tối, hay thù vặt mới có, như vậy, không thể vin vào có bị quyến rũ mà tự biện hộ. Cháu cầu xin bác chớ vội quyết định điều gì về chú ấy trong lúc còn đang giận dữ tột độ thế này. Xin bác hãy nghĩ xem, chính cháu cũng không bị kết án mà không được bày tỏ ý kiến.”

Ông Allworthy đứng yên một lúc, rồi ôm lấy Jones mà hôn, nước mắt giàn giụa và nói:

“Con ơi! Con tốt bụng như vậy mà bao lâu nay ta mù quáng không biết.”

Vừa lúc đó, bà Miller bước vào, sau khi đã khẽ gõ cửa nhưng không ai để ý. Thấy ông bác ôm anh cháu trai trong tay, người đàn bà tội nghiệp vui sướng tưởng phát điên, vội quỳ xuống hết lòng cảm tạ Thượng đế về những việc đã xảy ra. Đoạn quay sang Jones, bà ôm chặt lấy anh, kêu lên:

“Bạn thân thiết nhất của tôi ạ, tôi chúc cậu được sung sướng gấp nghìn vạn lần ngày tốt đẹp hôm nay.”

Sau đó, bà cũng chúc mừng ông Allworthy tương tự như vậy. Ông đáp:

“Thật thế, thật thế, bà Miller ạ, tôi sung sướng không sao nói cho hết được.”

Mỗi người nói vài câu vui vẻ, sau đó, bà Miller mời hai bác cháu xuống phòng khách để ăn. Bà bảo rằng ở dưới ấy có những người hạnh phúc đang họp mặt cùng nhau. Thì ra chính là Nightingale và cô vợ mới, cùng vợ chồng cô Harriet.

Ông Allworthy xin lỗi vì không dùng bữa được với mọi người, ông bảo đã ra lệnh dọn cho ông và anh cháu trai một bữa ăn nhẹ trong phòng riêng của ông. Ông còn muốn trao đổi với Jones nhiều công việc riêng. Tuy vậy, ông cũng phải hứa với bà Miller rằng đến bữa ăn tối cả ông và Jones sẽ có mặt.

Lúc ấy bà Miller mới hỏi ông sẽ xử trí với Blifil thế nào. Bà nói:

“Thật tình tôi không thể cảm thấy thoải mái chừng nào một tên đốn mạt đến thế còn ở dưới mái nhà của tôi.”

Ông Allworthy đáp rằng về điều ấy thì chính ông cũng thấy không thoải mái như bà Miller. Bà còn nói:

“Thưa ngài, nếu quả thế thì xin ngài cứ để cho tôi xử trí, tôi sẽ cho đuổi ngay nó ra khỏi nhà tôi, thật thế. Dưới nhà đang sẵn có vài ba người khá lực lưỡng.”

Ông Allworthy vội nói:

“Chả cần phải dùng đến sức mạnh làm gì. Nếu bà vui lòng chuyển giúp tôi một câu nói, chắc chắn nó sẽ tự động bước đi ngay lập tức.”

Bà Miller đáp:

“Vui lòng ư? Đời tôi chưa bao giờ vui lòng làm việc gì như việc này đấy.”

Jones thấy thế bèn xen vào nói rằng anh đã suy nghĩ kĩ, nếu ông Allworthy cho phép thì chính anh sẽ chuyển lời ông nói, như vậy tốt hơn.

Jones nói:

“Cháu biết rõ ý bác muốn gì rồi. Xin bác cho phép cháu được thông báo cho chú ấy biết điều bác muốn. Cháu lại xin bác hãy nghĩ tới những hậu quả do việc dồn chú ấy tới bước đường tuyệt vọng gây ra… Kẻ tội nghiệp ấy mà phải chết trong hoàn cảnh hiện nay thì thật bất nhân vô cùng.”

Lời Jones gợi ý không hề có tác động mảy may tới thái độ của bà Miller. Bà vừa bước ra khỏi phòng vừa nói:

“Cậu tốt quá đấy, cậu Jones ạ, cậu tốt bụng quá sức, sống trên đời này như vậy không được đâu.”

Những lời nói của Jones lại tác động sâu sắc hơn đến ông Allworthy. Ông nói:

“Con yêu quý ơi, ta cũng ngạc nhiên thấy con tốt bụng đến thế, và con lại là người rất tinh ý nữa. Quả thật, Thượng đế không cho phép ta tước đoạt mất của tên khốn kiếp ấy phương tiện hoặc thời gian để ăn năn hối lỗi. Làm như vậy thì quá đáng. Vậy con hãy đến gặp hắn, và liệu mà tùy cơ ứng biến, có điều chớ để cho hắn hy vọng lầm rằng sẽ được ta tha thứ. Đối với thói đê mạt ta sẽ không bao giờ vượt xa hơn mức tha thứ mà tôn giáo của ta bắt buộc, và cũng không thể vì thế mà tỏ lòng nhân từ hoặc trò chuyện với hắn.”

Jones bèn lên gác, vào phòng Blifil, thì thấy anh ta đang trong một tình cảnh khiến cho anh cảm thấy mủi lòng, mặc dù đối với nhiều người khác, cảnh tượng ấy có thể gây ra những tình cảm khác không tốt đẹp bằng. Anh ta nằm vật xuống giường, đắm mình trong nỗi tuyệt vọng, nước mắt tràn trề. Đó không phải là những dòng nước mắt đau khổ chảy ra để rửa sạch tội lỗi cho những tâm hồn bị quyến rũ làm điều tội lỗi hoặc bị bắt gặp ngẫu nhiên sa vào tội lỗi, trái với bản tính tự nhiên, tức là điều đôi khi xảy ra do sự yếu đuối của loài người, kể cả những người tốt. Không, đây là những giọt nước mắt sợ hãi của tên kẻ trộm khi bị sa cơ, nước mắt ấy quả thật là kết quả của ý thức lo lắng cho bản thân, mà ngay những kẻ có bản tính man rợ nhất cũng ít khi không có.

Miêu tả cảnh tượng ấy cho đầy đủ thì cũng tẻ nhạt, chẳng thú vị gì. Chỉ cần nói rằng, cách cư xử của Jones thật là tốt đến quá mức. Anh không bỏ sót bất cứ một cách nào có thể nghĩ ra được để an ủi và khuyến khích Blifil trong cơn tuyệt vọng. Sau đó, Jones mới bảo cho anh ta biết ông bác quyết định buộc anh ta rời khỏi nhà này trước khi trời tối. Jones ngỏ ý sẵn sàng giúp anh ta tiền nong theo anh ta yêu cầu, lại cam kết rằng anh thành thực tha thứ cho anh ta về mọi việc anh ta làm đối với anh và từ nay về sau, anh sẽ cố gắng sống với anh ta như anh em, sẽ tìm mọi cách để tạo nên được việc hòa giải giữa anh ta và ông bác.

Mới đầu, Blifil còn lầm lì, không nói gì, trong dầu còn đang tính toán xem có nên chối phắt mọi chuyện hay không. Nhưng sau, thấy chứng cớ đã rành rành ra đó, cuối cùng, anh ta đành thú nhận cả. Đoạn anh ta mới xin anh trai tha lỗi cho bằng những lời lẽ thật thiết tha, lại còn phủ phục xuống đất mà hôn bàn chân Jones. Tóm lại, lúc này anh ta tỏ ra khá hèn hạ cũng như trước kia anh ta tỏ ra khá xấu xa…

Jones không thể nào nén nổi sự khinh bỉ trước cử chỉ hèn hạ tột độ ấy mà không bộc lộ chút ít ra vẻ mặt. Lúc đã có thể nâng được Blifil đứng dậy, anh khuyên anh ta hãy chịu đựng những nỗi đau đớn sao cho xứng đáng hơn với tư cách một người đàn ông. Anh nhắc lại những lời đã hứa rằng sẽ tìm mọi cách làm giảm bớt những nỗi đau khổ ấy. Blifil thấy vậy luôn mồm cảm ơn rối rít mà thưa rằng anh ta không xứng đáng chút nào. Sau đó, anh ta nói sẽ lập tức dọn ngay sang chỗ ở khác, Jones bèn trở về gặp ông bác.

Nhân câu chuyện, ông Allworthy có nhắc tới việc khám phá ra tờ ngân phiếu năm trăm bảng. Ông nói:

“Ta đã hỏi ý kiến một luật sư. Ông ta bảo không có sự trừng phạt nào quy định cho loại hành động trí trá này, khiến ta ngạc nhiên quá. Quả tình, mỗi khi nghĩ tới việc nó ăn ở bội bạc với anh đến thế, thì ta thấy so với nó, một tên cướp đường còn xem được là vô tội.”

Jones kêu lên:

“Trời đất ơi, có thể thế sao? Nghe tin ấy cháu sững sờ cả người đấy. Cháu cứ tưởng bác ta là người thực thà nhất đời. Một món tiền như vậy có sức quyến rũ quá mạnh khiến bác ta không cưỡng lại được, vì bác ta vốn cẩn thận giao lại chu đáo cho cháu nhiều thứ khác ít đáng giá hơn. Thưa bác, xin bác cho phép cháu được gọi đó là sự yếu đuối, đúng hơn là thái độ bội bạc. Cháu tin chắc rằng con người tội nghiệp ấy có quý mến cháu, và cũng đã giúp cháu vài việc tốt đẹp mà không bao giờ cháu quên được.

Cháu còn tin rằng bác ta đã hối hận về hành động này nữa. Mới cách đây một, hai hôm, lúc tình hình của cháu đang có vẻ lâm vào tình trạng tuyệt vọng, thì bác ta đến thăm cháu ở chỗ bị giam, và bảo cháu cần bao nhiêu tiền cũng sẵn sàng giúp. Xin bác hãy xét cho, một người từng lâm vào cảnh khốn cùng như thế thèm muốn có một số tiền lớn trong tay đến thế nào, vì món tiền ấy sẽ đảm bảo cho cả gia đình họ trong tương lai không còn lo phải chịu đựng cảnh sống tương tự.”

Ông Allworthy nói:

“Con ạ, con dễ tha thứ như vậy là hơi quá đấy. Độ lượng đến thế chẳng những là yếu đuối mà còn gần như là bất công, và rất có hại cho xã hội, vì sẽ khuyến khích thói xấu. Có lẽ ta cũng có thể bỏ qua thói gian dối của hắn, nhưng không bao giờ ta tha thứ được thói bội bạc. Và ta còn muốn nói thêm rằng, khi chúng ta ưng chịu cho kẻ gian dối được ăn năn hối lỗi, ấy là chúng ta hồn nhiên và độ lượng như bản tính con người nên thế, mà thú thực rằng ta cũng đã cư xử như vậy. Nhiều lần ta từng đã thương hại cho số phận một tên cướp đường, khi ta còn có chân trong hội đồng thẩm phán tối cao, ta cũng đã nhiều lần xin với vị chánh án cho những kẻ phạm tội ấy được ân giảm nếu chúng có trường hợp giảm tội. Song khi thói gian dối lại kèm theo một tội ác đáng ghê tởm hơn, thí dụ như sự tàn bạo, tội sát nhân, thói bội bạc… thì lúc ấy lòng thông cảm và sự tha thứ trở thành tội lỗi. Ta tin chắc rằng tên kia là một kẻ đê mạt, nó sẽ bị trừng trị ít nhất là trong phạm vi khả năng của ta.”

Giọng ông nói thật nghiêm khắc, thành thử Jones không dám nói thêm gì. Vả lại đã sắp đến giờ hẹn với ông Western, Jones chỉ còn vừa kịp thời gian để thay quần áo. Anh bèn chấm dứt cuộc trò chuyện với ông bác, lui về phòng riêng, thì đã thấy Partridge chờ ở đó với bộ y phục, theo đúng lệnh của cậu chủ.

Kể từ lúc xảy ra việc phát hiện tốt lành kia, Partridge chưa gặp mặt cậu chủ được mấy tí, con người tội nghiệp này không sao kìm giữ được khỏi bộc lộ niềm sung sướng của mình, mà cũng không biết bộc lộ ra như thế nào. Bác cứ như một người quẫn trí, thành ra lúc mặc áo cho Jones bác lầm lẫn lung tung, y như chú hề Harlequin giả bộ lầm lẫn trên sân khấu vậy.

Tuy nhiên, trí nhớ của bác lại không hề suy giảm chút nào. Bác nhớ lại bao nhiêu là dấu hiệu và điềm báo trước sự kiện tốt lành này. Có vài lần bác nhận ra ngay ý nghĩa của chúng, nhưng đa số những điềm ấy, mãi bây giờ nhớ lại bác mới hiểu rõ. Bác cũng không quên giấc mộng vào đêm trước hôm gặp Jones. Bác bèn kết luận thế này:

“Tôi vẫn nói với công tử rằng trong đầu tôi có linh tính báo trước mà lị, rằng trước sau thế nào công tử cũng có khả năng làm cho tôi được mát mặt mà lị.”

Jones nói cho bác yên tâm rằng, về cái linh tính báo trước ấy thì nó sẽ sớm được kiểm nghiệm về phần bác, cũng như các dấu hiệu tốt lành khác đã được kiểm nghiệm về phần Jones. Câu nói này khiến cho con người tội nghiệp kia đang phấn khởi cho cậu chủ lại càng mừng quýnh lên nữa.

CHƯƠNG XII

Lại tiến gần thêm tới phần kết thúc.

Jones ăn bận chỉnh tề theo ông bác sang nhà ông Western. Thật tình anh là một thanh niên đẹp trai trần đời có một, cứ nguyên cái mẽ người như vậy cũng đã đủ cho phần lớn nữ giới trên đời này mê tít đi rồi. Song chúng tôi hy vọng rằng như ta từng thấy trong truyện này, tạo hóa đã không chỉ hoàn toàn dựa vào có một ưu điểm trên khi tạo ra anh chàng để giới thiệu tác phẩm này của mình với nữ giới.

Sophia cũng vậy. Tuy đang giận mà cô cũng trang điểm thật đẹp, vì sao thì xin để các bạn và độc giả giải thích hộ. Cô xuất hiện, đẹp lộng lẫy đến nỗi ông Allworthy nom thấy cô cũng phải thì thầm với ông Western rằng theo ông, cô là người thiếu nữ xinh đẹp nhất trên đời này. Nghe nói thế, ông Western cũng trả lời thì thầm khiến cho mọi người có mặt ai cũng nghe rõ:

“Thế thì thằng Jones càng sướng. Mẹ kiếp chứ, con bé rồi là chết với nó.”

Câu nói làm cho Sophia đỏ tía mặt lên, còn Jones thì tái mặt đi, đang ngồi trên ghế mà như muốn độn thổ ngay xuống đất.

Bàn trà vừa dọn đi xong thì ông Western đã vội lôi ông Allworthy ra khỏi phòng. Ông bảo có một việc quan trọng cần bàn, phải thảo luận riêng ngay với ông bạn kẻo tí nữa lại quên mất.

Lúc này đôi tình nhân được ngồi lại một mình với nhau. Chắc chắn nhiều bạn đọc sẽ lấy làm ngạc nhiên, không hiểu tại sao những người lúc gặp nguy hiểm khó khăn trong câu chuyện thì lại có rất nhiều điều muốn nói với nhau, và chỉ muốn săm săm ôm ghì lấy nhau trong cánh tay, khi gặp bao nhiêu trở ngại gàn quải, ấy thế mà tới lúc được tha hồ tự do nói hoặc hành động theo sở thích thì lại cứ im lặng hồi lâu, chẳng hề nhúc nhích, khiến cho một người kém sắc sảo đứng ngoài thấy thế phải kết luận rằng họ đối với nhau thật vô tình. Nhưng sự thật là như vậy, tuy cũng có vẻ đáng ngạc nhiên lắm. Cả hai người ngồi yên, mắt nhìn xuống đất, cùng im lặng có đến mươi phút đồng hồ.

Trong khoảng thời gian ấy Jones định lên tiếng hai, ba bận, nhưng không sao nói ra thành lời được, chỉ lẩm bẩm được có vài tiếng rời rạc, nghe như tiếng thở dài thì đúng hơn. Cuối cùng, Sophia, phần vì thương hại anh chàng, phần vì muốn lái câu chuyện ra khỏi vấn đề mà cô tin chắc anh chàng đang cố gắng đề cập tới, bèn lên tiếng:

“Thưa cậu, việc phát hiện này khiến cậu trở thành con người hạnh phúc nhất đời đấy.”

Jones thở dài đáp:

“Có thực tiểu thư nghĩ rằng tôi có hạnh phúc một khi tôi đã bị tiểu thư ghét bỏ?”

Sophia nói:

“Cậu có đang bị như vậy không thì chỉ có cậu là biết rõ hơn ai hết.”

“Quả thật, chính tiểu thư cũng đã biết hết mọi điều không xứng đáng của tôi. Bà Miller đã cho tiểu thư biết hết sự thật. Ôi, Sophia của tôi ơi, vậy ra không bao giờ tôi còn hy vọng được tha thứ sao?”

“Cậu Jones ạ, em nghĩ rằng em có thể tin vào sự công bằng của chính cậu, và có thể để cậu tự kết án về tư cách của chính mình.”

Jones đáp:

“Hỡi ôi, thưa tiểu thư, tôi chỉ cầu xin tiểu thư độ lượng chứ không dám xin tiểu thư công bằng. Tôi biết, nếu công bằng thì tiểu thư phải kết tội tôi. Mà cũng không phải là lá thư tôi gửi cho Bellaston phu nhân, về lá thư này, tôi xin hết sức trân trọng khẳng định rằng tiểu thư đã được nghe nói lại đúng sự thật.”

Anh lại nhấn mạnh đến lời Nightingale đảm bảo cho anh, rằng anh thực tình có ý định cắt đứt phăng quan hệ, nếu như người đàn bà quý tộc kia lại chấp nhận lời cầu hôn, trái với điều dự tính. Anh cũng thú nhận rằng mình đã phạm lỗi thiếu thận trọng khi để một lá thư như vậy lọt vào tay Sophia. Jones nói:

“Tác dụng của lá thư ấy đối với tiểu thư chính là cái giá đắt mà tôi phải trả cho nó đấy.”

Sophia đáp:

“Em không tin, em không thể tin điều gì khác về lá thư ấy ngoài điều cậu muốn cho em tin, em nghĩ rằng, cứ xem cách em cư xử, hẳn cậu cũng thấy rõ em không tin lắm vào lời lẽ trong ấy. Thế nhưng, cậu Jones ạ, em chẳng có đủ lý do để giận cậu sao? Sau cái việc xảy ra tại Upton, mà đã vội lăn ngay vào một mối tình mới với người đàn bà khác, trong khi em vẫn tưởng rằng trái tim cậu đang ứa máu vì em, như cậu vẫn nói vậy! Quả tình, cậu hành động kì quặc lắm! Liệu em có thể tin rằng tấm tình say mê của cậu đối với em là thành thực không? Và nếu như em vẫn tin được, thì liệu em có được hạnh phúc với một người đàn ông tính tình thiếu chung thủy đến mức ấy không?”

Jones vội kêu lên:

“Sophia của tôi ơi, xin em chớ hoài nghi tấm tình say mê của tôi là không chân thật. Tấm tình ấy trong trắng nhất đời, xưa nay chưa một người nào có được đâu. Hỡi con người đáng thờ phụng của tôi, xin em hãy nghĩ tới hoàn cảnh bất hạnh, tới nỗi tuyệt vọng của tôi. Sophia của tôi, ví thử tôi có thể ôm ấp niềm hy vọng dù mong manh nhất rằng, rồi sẽ có lúc tôi được phủ phục dưới chân em, như tôi phủ phục xuống hiện nay, thì không thể có một người đàn bà nào khác gây được cho tôi một ý nghĩ khiến cho một tâm hồn trong trắng, nghiêm khắc bậc nhất có thể lên án được. Thiếu chung thủy với em! Ôi, Sophia, nếu em có thể rộng lòng tha thứ cho những việc đã qua, thì xin em chớ nên để cho những nỗi băn khoăn tàn ác về tương lai khép kín tấm lòng độ lượng của em đối với tôi… Không, lòng tôi càng ăn năn chân thành hơn bao giờ hết. Xin cho thái độ ăn năn ấy đưa tôi trở lại thiên đàng trong trái tim thân yêu kia.”

Sophia đáp:

“Cậu Jones ạ, kẻ phạm lỗi sẽ được tha thứ vì có lòng ăn năn thành thực, nhưng được tha thứ bởi đấng có khả năng tuyệt đối để phán xét về thái độ chân thành ấy, còn kẻ trần tục thì vẫn có thể bị lừa dối, mà cũng không có một phương pháp nào có hiệu quả tuyệt đối để ngăn ngừa sự lừa dối ấy. Tuy vậy, cậu có thể hy vọng rằng, nếu thái độ ăn năn của cậu khiến được em động tâm mà tha thứ, thì ít nhất em cũng phải nhấn mạnh đến một bằng chứng hùng hồn nhất của sự chân thành trong thái độ ăn năn ấy.”

Jones tha thiết nói:

“Xin em hãy yêu cầu bất cứ bằng chứng gì trong phạm vi khả năng của tôi.”

“Thời gian, cậu Jones ạ, chỉ thời gian mới thuyết phục nổi em rằng cậu là người thực tâm hối lỗi, và đã quyết định từ bỏ mọi đeo đuổi xấu xa kia. Nếu em ngờ rằng cậu có thể đeo đẳng mãi thói xấu ấy thì em sẽ khinh ghét cậu.”

“Em đừng ngờ như vậy. Tôi xin quỳ xuống xin em, khẩn cầu em hãy tin tôi. Cả cuộc đời tôi sau này sẽ chỉ có một việc là làm sao cho xứng đáng với lòng tin ấy mà thôi.”

Sophia bèn nói:

“Vậy thì hãy đợi xem một phần nào đó trong cuộc đời của cậu có xứng đáng không. Em thấy em đã nói khá minh bạch rồi. Khi nào cậu xứng đáng được em tin cậy thì cậu sẽ được hưởng niềm tin ấy. Thưa cậu, sau những việc đã xảy ra như vậy, cậu vẫn có thể nghĩ rằng em tin được cậu trên lời nói sao?”

Jones đáp:

“Em đừng tin tôi trên lời nói. Tôi có một bằng chứng tốt hơn bảo đảm cho lòng chung thủy của tôi. Bằng chứng ấy không thể nhìn thấy, cũng không thể hoài nghi được.”

Sophia hơi ngạc nhiên hỏi:

“Bằng chứng gì vậy?”

“Vị thiên thần diễm lệ của tôi ơi, tôi sẽ cho em xem.”

Vừa nói Jones vừa cầm lấy tay Sophia, dắt đến trước tâm gương.

“Đấy, em hãy ngắm xem, trên nét mặt này, trên hình dáng này, trong cặp mắt này, tâm hồn em bộc lộ qua cặp mắt này. Người đàn ông nào chiếm được những thứ ấy lại có thể không thủy chung được sao? Không thể được, Sophia của tôi ạ. Những thứ ấy khiến cho một Dorimant, một huân tước Rochester phải thành người đứng đắn. Nếu em có thể ngắm chính em với con mắt không phải của em thì em không thể hoài nghi được.”

Sophia đỏ mặt lên, và hơi mỉm cười, nhưng lại cố ý cau mặt, nói:

“Nếu căn cứ vào quá khứ mà đánh giá tương lai thì một khi vắng mặt em, hình ảnh em cũng chẳng còn lưu lại trong trái tim cậu, chẳng khác gì nó chẳng còn lưu lại trên tấm gương này khi em đã bước ra khỏi phòng.”

“Xin thề trước Thượng đế, trước những gì thiêng liêng nhất, hình ảnh em chưa bao giờ phai mờ trong lòng tôi. Nữ giới vốn tế nhị, không thể hiểu nổi sự thô thiển của nam giới, và cũng không thể hiểu được rằng cái thứ tình ái kia rất ít liên quan đến trái tim.”

Sophia vẻ mặt rất trang nghiêm đáp:

“Em sẽ không bao giờ lấy người đàn ông nào không học được tính tế nhị đủ để phân biệt nổi sự khác biệt đó như em đã phân biệt.”

Jones đáp:

“Tôi sẽ học. Tôi đã học được rồi. Ngay phút đầu tiên khi tôi hy vọng có được Sophia làm vợ thì tôi đã học được ngay, và kể từ lúc ấy, mọi người phụ nữ khác đối với tôi đều vô nghĩa về mặt đòi hỏi của cảm giác cũng như về mặt say mê của trái tim.”

Sophia nói:

“Được, thời gian sẽ chứng minh điều đó, cậu Jones ạ, hoàn cảnh cậu bây giờ đã thay đổi. Cậu cứ yên tâm rằng em hết sức vui lòng vì sự thay đổi ấy. Bây giờ cậu không cần thiết phải có nhiều dịp gần gũi em, để thuyết phục em rằng tâm hồn cậu đã thay đổi.”

Jones vội kêu lên:

“Vị thiên thần của tôi ơi! Tôi biết cảm tạ lòng tốt của em thế nào nhỉ? Em lại tốt bụng đến mức xác nhận rằng em hài lòng vì đời tôi chuyển biến tốt đẹp hơn sao? Xin em hãy tin rằng chỉ có một mình em mới đem lại được cho sự thịnh vượng ấy một hương vị, kể từ lúc tôi được ấp ủ niềm hy vọng êm ái kia. Sophia của tôi ơi! Xin chớ bắt niềm hy vọng ấy phải là quá xa xôi. Em ra lệnh gì tôi cũng xin tuân theo ngay. Tôi sẽ không dám thúc giục gì quá điều em cho phép. Song, cho tôi được cầu khẩn em ấn định cho một thời gian thử thách ngắn. Xin em cho biết bao giờ thì tôi có thể chờ đợi được em tỏ ý tin tưởng vào những điều thực sự là chân thực.”

“Jones ạ, em nói thế là đã tự mình đi quá xa rồi, em không muốn bị thúc ép hơn nữa. Không, em không muốn thế.”

“Ôi, đừng tỏ ra độc ác thế, em. Tôi không ép, tôi đâu dám thúc ép em. Thì ít nhất, em cũng cho phép tôi xin em ấn định cho thời gian là bao lâu chứ. Xin em nghĩ cho kẻ đang yêu sốt ruột đến thế nào.”

“Thế thì có lẽ độ một năm.”

“Sophia, em đã ấn định một thời gian dài đến vô tận.”

“Có lẽ, có thể sớm hơn chút nữa. Em không muốn đùa cợt đâu. Nếu tình yêu của cậu đối với em quả thực như lòng em mong muốn thì, em nghĩ rằng, bây giờ cậu có thể yên tâm được rồi.”

“Yên tâm! Sophia ơi, xin em đừng gọi một niềm hạnh phúc tràn trề như hạnh phúc của tôi bằng cái tên quá lạnh lùng đó. Ôi! Ý nghĩ ấy làm tôi phấn khởi biết bao. Tôi có thể yên trí rằng cái ngày hạnh phúc kia sẽ đến không, cái ngày mà tôi sẽ được gọi em là vợ tôi, mà mọi nỗi lo sợ tiêu tan hết, khi tôi được hưởng niềm sung sướng êm đềm, lớn lao, đầm ấm, rạo rực là được làm cho Sophia của tôi có hạnh phúc?”

“Ngày ấy hoàn toàn do cậu quyết định đấy.”

“Vị thiên thần mến yêu của tôi ơi, lời em nói vừa rồi làm cho tôi phát điên lên vì sung sướng. Nhưng tôi phải cảm tạ cặp môi thân yêu kia vì đã nói ra một cách êm ái hạnh phúc của tôi.”

Nói đoạn anh vòng tay ôm ghì lấy Sophia mà hôn một cách nồng nàn, chưa bao giờ anh dám hôn cô như vậy.

Ông Western từ nãy vẫn đứng lắng nghe ngoài cửa, đúng lúc này ông ta nhảy xổ vào trong phòng mà kêu ầm lên với cái thứ ngôn ngữ và cái giọng đi săn thú của ông ta:

“Chộp lấy nó, cái thằng, cứ chộp lấy nó. Đúng thế, các con ạ, cứ thế là được. Xong xuôi cả rồi chứ? Con bé hẹn ngày nào chưa? Sáng ngày mai hay là ngày kia? Ta đã dứt khoát không để chậm lại một ngày nào.”

“Thưa ngài, xin đừng để vì cháu mà…”

Ông Western kêu lên:

“Xin cái con khẹc! Tao cứ tưởng mày là thằng con trai hăng hái cơ đấy, hóa ra mày chịu thua cái trò đùa cợt của con gái tao à? Nó nói láo toét cả, bảo cho mày biết thế. Úi dào, bụng nó là cứ muốn cưới phăng ngay đêm hôm nay. Đúng không, Sophia? Thú thực đi, con gái của ta, con hãy thành thực một bận này thôi xem nào. Thế nào, con bé này câm à? Sao mày không nói gì hả?”

Sophia đáp:

“Thưa cha, cha đã thừa biết thì việc gì con phải thú thực nữa.”

Ông bố khen:

“Thế mới là con gái ngoan chứ. Thế là mày bằng lòng rồi chứ?”

“Thưa cha, không. Con có bằng lòng thế đâu.”

“Thế là không chịu lấy nó ngay ngày mai hay ngày kia hả?”

“Thưa cha, vâng, con không định thế.”

“Để tao bảo cho mày biết tại sao, chỉ tại vì cái tính mày ương bướng, cứ thích trái ý bố, làm cho bố bực mình biết không?”

Jones bèn can thiệp:

“Thưa ngài…”

Ông Western quát:

“Anh là con gà tồ, nói cho anh biết. Lúc tôi cấm nó yêu anh thì suốt ngày nó chỉ những là thở dài, là rên rỉ, là thờ thẫn, là thư từ. Bây giờ tôi bằng lòng anh thì nó lại không chịu. Đó là tinh thần chống đối, có thế thôi. Nó không muốn để cho bố nó điều khiển, quản lý, sự thực có thế thôi. Nó chỉ muốn cưỡng lời tôi, trái ý tôi.”

Sophia nói:

“Thế cha muốn con làm gì nào?”

“Tao muốn mày bằng lòng lấy nó ngay bây giờ.”

“Thưa cha, con xin vâng lời cha. Cậu Jones, đây, tay em đây*.” Ông Western nói tiếp:

“Được, thế mày có bằng lòng lấy nó ngay sáng mai không?”

“Con xin vâng lời cha.”

“Được, vậy thì ngày mai làm lễ cưới…”

“Thưa cha, cha đã muốn vậy thì ngày mai làm lễ cưới.”

Jones quỳ ngay xuống hôn bàn tay Sophia, sung sướng cực độ. Còn ông Western thì bắt đầu nhảy cỡn quanh phòng mà kêu tướng lên:

“Cái lão Allworthy quỷ tha ma bắt đâu nhỉ? Lão đang trò chuyện gì ngoài kia với cái thằng cha luật sư Dowling trời đánh. Lẽ ra lúc này lão phải lo chuyện khác chứ.”

Nói đoạn ông ta bổ nhào ra khỏi phòng, đi tìm ông Allworthy, vừa đúng lúc nên để cặp tình nhân ngồi lại hưởng vài phút êm đềm với nhau. Lát sau, đã thấy hai ông cùng trở lại.

“Ông không tin tôi thì ông cứ hỏi cháu nó xem. Sophia, có phải con đã bằng lòng lấy chồng ngay sáng mai không?”

Sophia đáp:

“Thưa cha, cha đã ra lệnh như vậy, con đâu dám cưỡng lời.”

Ông Allworthy nói:

“Tiểu thư ạ, tôi hy vọng rằng cháu tôi sẽ xứng đáng với lòng tốt của tiểu thư, và nó cũng như tôi sẽ luôn hiểu rằng tiểu thư đã làm vinh dự cho gia đình tôi, được nhận một thiếu nữ xinh đẹp và đáng quý như vậy vào gia đình, thật là điều có thể khiến cho một dòng họ cao quý nhất nước Anh phải lấy làm vinh hạnh.”

Ông Western nói:

“Đúng, nhưng giá tôi cứ để yên cho nó õng ẹo, lửng lơ thì ông cũng chưa có cái vinh hạnh ấy ngay đâu. Tôi bắt buộc phải sử dụng cái quyền làm bố tí chút đây.”

Ông Allworthy hỏi lại:

“Này ông, tôi hy vọng rằng việc này không có cưỡng ép gì đấy chứ?”

Ông Western nói:

“Ông cứ bảo nó nói lại xem. Sophia, con không hối hận gì về điều con vừa hứa chứ?”

“Con không hối hận gì, mà chắc chắn sau này con cũng sẽ không bao giờ hối hận vì điều đã hứa với cậu Jones.”

Ông Allworthy nói:

“Vậy thì, Jones, ta thành thực có lời mừng cho anh, ta thấy anh là người hạnh phúc nhất đời đấy. Và thưa tiểu thư, cho phép tôi chúc mừng tiểu thư nhân dịp tốt đẹp này. Quả thật, tôi tin rằng tiểu thư đã ưng thuận lấy một người luôn biết tiểu thư xứng đáng như thế nào, và ít nhất thì anh ta cũng sẽ cố gắng hết sức để xứng đáng với tiểu thư.”

Ông Western kêu lên:

“Cố gắng hết sức! Anh ta sẽ cố gắng hết sức, cam đoan với ông thế… Này, Allworthy, cược với ông năm đồng bảng ăn một crown nào, cứ đúng chín tháng nữa là chúng mình được một thằng nhóc con. Nhưng mà, bây giờ chúng ta uống gì nào? Burgundy, Champaigne* hay gì nào? Lạy Chúa, đêm nay chúng ta phải chè chén một bữa cho ra trò.”

Ông Allworthy đáp:

“Ông tha lỗi cho, tôi có biết đâu dịp vui này lại sớm đến như vậy, thành thử cả hai bác cháu nhà tôi đều đã có hẹn.”

“Hẹn vói hò! Đừng có lôi thôi… Đêm nay tôi nhất định không chịu chia tay với ông, muốn gì thì gì. Phải ăn tối ở đây, không lôi thôi.”

“Ông bạn láng giềng ơi, ông đành tha lỗi cho tôi vậy. Tôi đã long trọng hứa hẹn với người ta rồi, ông cũng biết đấy, tôi không bao giờ sai hẹn với ai.”

“Thế ông hẹn với ai?”

Ông Allworthy bèn cho ông ta biết đám khách tối nay là ai. Nhà điền chủ bèn nói:

“Úi chà! Thế thì tôi cùng đi với ông, cả con Sophia nữa, vì nhất định tôi không rời ông đêm nay. Vả lại bắt thằng Jones với con bé xa nhau thì cũng tệ quá.”

Ông Allworthy tán thành ngay lời đề nghị này. Còn Sophia thì cũng ưng thuận, sau khi đã nói riêng với cha, được ông hứa sẽ không nhắc một lời nào đến cuộc hôn nhân của cô.

Cover1.xhtml Tom Jones - Đứa Trẻ Vô Thừa Nhận [1]

CHƯƠNG CUỐI CÙNG

Cuốn truyện kết thúc.

Chiều hôm ấy ông bố anh Nightingale bắt anh ta phải đến ra mắt ông. Anh ta không ngờ được ông già nói năng ngọt ngào đến thế. Đồng thời, cũng tại đấy, anh ta gặp cả ông chú, nhân dịp ông này ra thành phố đi lùng cô con gái mới lập gia đình.

Cuộc hôn nhân này là một sự kiện tốt đẹp nhất xảy ra trong đời chàng công tử trẻ tuổi. Mà anh em ông già Nightingale vốn thường xuyên mâu thuẫn với nhau về vấn đề quản lý con cái. Người nọ vẫn chê bai kịch liệt phương pháp quản lý của người kia. Thành thử người nào cũng ra sức giấu giếm những lầm lỗi chính con mình đã phạm, đồng thời nói xấu về cuộc hôn nhân của cháu mình. Chính cái ý muốn thắng ông em trai, cộng với những lý lẽ mà ông Allworthy đã viện ra, đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến ông già Nightingale, khiến cho ông già lúc gặp con trai tỏ vẻ tươi cười và nhận lời cùng dự bữa tối hôm ấy tại nhà bà Miller.

Về phía ông chú, việc khuyên ông thỏa hiệp cũng không khó khăn lắm, vì ông vốn cưng cô con gái hết mức. Thoạt nghe anh cháu trai cho biết hiện vợ chồng cô con gái ở đâu, ông tuyên bố ngay sẽ tìm đến thăm. Lúc ông đến, cô con gái chưa kịp quỳ xuống thì ông đã nâng dậy, ôm cô mà hôn thật âu yếm, khiến cho ai nấy có mặt cũng phải xúc động. Và chưa đầy mười lăm phút đồng hồ sau, ông đã hoàn toàn hòa hợp với con gái và con rể, như thể chính ông đã cho phép hai người lấy nhau vậy.

Tình hình đang diễn ra như thế thì bầu đoàn nhà ông Allworthy đến để làm cho niềm sung sướng của bà Miller thêm trọn vẹn. Thoạt nhìn thấy Sophia, bà đã đoán ngay được sự việc diễn ra như thế nào. Đối với Jones, bà vẫn có bụng quý mến, thành thử điều này khiến cho bà đang vui vẻ vì hạnh phúc của con gái lại càng cảm thấy vui sướng hơn.

Tôi thấy rất ít khi có một cuộc họp mặt trong đó người nào cũng hoàn toàn sung sướng như cuộc gặp mặt này. Trong số ấy, ông già Nightingale là người ít được hoàn toàn thỏa mãn hơn cả. Dầu rằng ông vốn rất yêu quý con trai, và dẫu rằng ông Allworthy rất có uy tín, lại đã viện nhiều lý lẽ xác đáng, cũng như vì lý do khác đã nói ở trên, ông già vẫn không hoàn toàn hài lòng về sự lựa chọn của anh con trai. Có lẽ sự có mặt của Sophia phần nào càng khiến ông suy nghĩ. Chốc chốc ông già lại cứ vấn vương suy nghĩ rất có thể con ông lấy được cô tiểu thư này làm vợ, hoặc một cô thiếu nữ nào khác tương tự. Chẳng phải những vẻ hấp dẫn trang điểm cho con người hoặc tâm hồn cô Sophia đã khiến ông già băn khoăn, ông chỉ khao khát những thứ nằm trong két sắt của ông Western. Ông không thể chịu nổi ý nghĩ con trai ông đã hy sinh những điều hấp dẫn ấy để đi lấy cô con gái bà Miller.

Hai cô dâu mới đều xinh tươi cả. Nhưng sắc đẹp của Sophia át hẳn cả hai người. Ví thử họ vốn không phải là những cô thiếu nữ tốt nết nhất đời thì có lẽ họ cũng phải hơi có ý ghen ghét, vì cả hai chú rể cùng không thể không luôn luôn đưa mắt ngắm Sophia. Cô ngồi bên bàn giống như một bà chúa đang tiếp nhận sự tôn sùng, hoặc đúng hơn như một nhân vật siêu phàm đang hưởng nhận sự sùng bái của mọi người xung quanh. Song đó là sự sùng bái do mọi người tự ý bày tỏ, chứ không phải do cô đòi hỏi. Cô vẫn nổi bật vì tính tình khiêm tốn, hồn hậu cùng những đức tính tốt đẹp khác.

Suốt buổi tối hôm ấy ai nấy đều vui vẻ thật sự. Mọi người đều sung sướng, và sung sướng nhất là những người trước đây đau khổ nhiều nhất. Những nỗi đau đớn, lo lắng phải chịu trước đây càng làm tăng thêm hương vị cho niềm hạnh phúc bây giờ được hưởng, nếu không có sự so sánh ấy thì dù cho tình yêu cũng như sự may mắn có hoàn hảo đến đâu cũng không cho ta được một hương vị như vậy. Tuy nhiên, niềm vui lớn lao, đặc biệt là sau một sự đổi thay đột ngột, một sự đảo lộn của hoàn cảnh, vốn thường không biểu lộ bằng lời nói mà im lặng và ở lại trong trái tim, cho nên cả Jones và Sophia đều tỏ ra ít vui vẻ nhất trong đám khách. Ông Western nhận thấy thế lấy làm băn khoăn lắm. Ông ta cứ luôn miệng hỏi:

“Này anh chàng, sao không trò chuyện gì cả? Làm sao mà vẻ mặt đăm chiêu thế? Con bé này nữa, mồm mép để đâu? Uống thêm một ít rượu nữa chứ. Phải uống cốc rượu nữa.”

Để khiến cho con gái tươi tỉnh lên, ông sẵn sàng hát vài bài hát vui có nội dung liên quan đến chuyện lấy chồng lấy vợ và chuyện hết thời con gái. Giá ông Allworthy không đưa mắt ra hiệu ngăn ông ta, và có đôi lần phải nói: “Thôi, ông Western!”, thì ông ta làm thế thật, và có lẽ Sophia đến phải bỏ ra ngoài mất. Có một lần, ông ta đã nêu việc này ra bàn cãi, và tuyên bố mình có quyền muốn nói gì về con gái mình thì nói. Nhưng thấy không ai hưởng ứng, ông ta đành thôi vậy.

Tuy bị ép buộc tí chút như vậy, nhưng ông ta cũng thấy hài lòng trước thái độ vui vẻ hào hứng của mọi người, cho nên ông ta cứ đòi phải tổ chức một cuộc họp mặt tại nhà ông ta vào ngày hôm sau. Mọi người đều tán thành. Cô Sophia kiều diễm, bây giờ đã trở thành cô dâu mới dù không tuyên bố, đã sắp xếp mọi nghi thức, hoặc nói một cách lịch sự, đã chủ tọa cho bữa tiệc. Sáng hôm ấy, cô đã “trao tay” cho Jones tại nhà thờ riêng của tòa án, chỉ có ông Allworthy, ông Western và bà Miller làm nhân chứng.

Sophia tha thiết yêu cầu cha cô đừng nói cho những người có mặt trong bữa tiệc hôm ấy biết rằng cô đã lấy chồng. Cô cũng yêu cầu bà Miller giữ kín chuyện này như vậy. Jones lãnh việc báo cho ông Allworthy biết. Việc này phần nào khiến Sophia thấy thoải mái hơn trong buổi họp mặt, vì tính cô vốn kín đáo. Vì chiều ý cha, cô đành ưng thuận dự cuộc vui chung này mà thực tình cô không thích chút nào. Tin tưởng rằng điều bí mật được giữ kín, suốt ngày hôm ấy cô tự nhiên lắm cho đến lúc nhà điền chủ tu sang đến chai rượu thứ hai không kìm giữ nổi niềm vui sướng trong lòng được nữa bèn rót một tô rượu thật đầy mà nốc cạn để chúc mừng sức khỏe cô dâu mới. Lập tức mọi người có mặt cũng nâng cốc chúc theo làm cho cô Sophia luống cuống đỏ bừng cả mặt, còn Jones thì đâm ra băn khoăn lo lắng cho cô. Tình thực mà nói thì chẳng phải chờ đến câu nói này mọi người mới biết chuyện, vì bà Miller đã rỉ tai với cô con gái, cô con gái rỉ tai lại với chồng, chồng cô lại rỉ tai với em cô, và em cô lại rỉ tai với người khác.

Sophia gặp dịp bèn vin cớ mà rút lui ngay cùng với mấy người phụ nữ. Ông Western còn ngồi lại với đám chai cốc, dần dần mọi người cũng đứng lên cả, chỉ còn một mình ông chú của Nightingale ngồi lại, ông này cũng yêu quý chai rượu chẳng kém gì ông Western. Hai ông ngồi chè chén với nhau suốt buổi tối, mãi đến cái giờ phút sung sướng khi cô Sophia kiều diễm nằm trong đôi cánh tay nồng nàn của anh chàng Jones đầy say mê mà họ vẫn chưa chịu cạn cốc.

Thưa bạn đọc, vậy là, cuối cùng, chúng tôi đã đưa câu chuyện đến chỗ kết thúc. Xem ra anh chàng Jones có vẻ như là con người hạnh phúc nhất nhân loại. Đó là điều khiến cho chúng tôi rất vui sướng, tuy rằng có thể ngược với sự chờ đợi của bạn đọc. Thành thực mà nói tôi chưa từng thấy có hạnh phúc nào trên đời này xứng với hạnh phúc có được người vợ như Sophia.

Về phần những nhân vật khác từng xuất hiện khá nhiều trong truyện thì chúng tôi xin nói vài lời vắn tắt như sau, để thỏa mãn trí tò mò của một số bạn đọc muốn biết thêm đôi chút về họ.

Ông Allworthy nhất định không chịu cho Blifil gặp mặt lần nào nữa nhưng Jones cứ nằn nì ông mãi, lại có Sophia nói thêm, ông cũng ưng thuận trợ cấp cho anh ta mỗi năm hai trăm đồng bảng. Jones cho riêng thêm một trăm đồng bảng nữa. Với số thu nhập này, anh ta sống tại một hạt ở phía bắc cách London khoảng hai trăm dặm. Anh ta để dành mỗi năm hai trăm đồng bảng để mua lại một chân nghị sĩ quốc hội trong khóa sắp tới đại diện cho một thị trấn láng giềng, anh ta đã thương lượng về việc này với một tay luật sư ở đó. Gần đây, anh ta theo phái Giám lý, hy vọng cưới được một người đàn bà góa rất giàu có làm vợ. Bà ta cũng người miền này và là tín đồ cùng phái.

Square chết ít lâu sau khi viết lá thư đã nói ở trên. Còn Thwackum thì vẫn giữ chân mục sư như cũ. Ông ta đã nhiều lần tìm cách lấy lại sự tín nhiệm của ông Allworthy và gây cảm tình với Jones nhưng vô hiệu quả. Trước mặt thì ông ta xun xoe bợ đỡ, sau lưng thì ông ta chửi cả hai bác cháu. Nhưng mới đây, để thế chân cho ông ta, ông Allworthy đã mời ông Abraham Adams về nhà. Sophia thấy có cảm tình ngay với ông này. Cô tuyên bố sẽ giao con cái cho ông này dạy bảo.

Bà Fitzpatrick đã ly dị với chồng, bà chỉ còn giữ lại được phân tài sản riêng ít ỏi của mình. Bà sống rất đứng đắn tại khu vực sang trọng của thành phố. Bà tỏ ra là một nhà kinh tế học đại tài vì ăn tiêu tới gấp ba lần gia sản của mình mà vẫn không hề mang công mắc nợ. Bà đi lại cực kì thân mật với bà vợ vị quý tộc người Ireland, và đền đáp lại những ân huệ đã nhận được của ông chồng bằng những cử chỉ thân hữu đối với bà vợ.

Bà Western cũng sớm làm lành với cô cháu gái Sophia. Bà đã về quê sống chung với cô những hai tháng trời. Bellaston phu nhân có đến thăm viếng xã giao Sophia một bận, lần cô lên kinh đô. Bà ta cư xử với Jones như với một người lạ hoàn toàn, lại hết sức lịch sự chúc mừng anh được hưởng hạnh phúc hôn nhân.

Ông già Nightingale mua cho con trai một điền trang gần chỗ Jones ở, hai vợ chồng anh con trai, bà Miller và cô con gái bé sống tại đây. Hai gia đình đi lại với nhau rất thân thiết.

Về những nhân vật ít đáng chú ý hơn, thì bà Waters cũng trở về quê cũ, được ông Allworthy trợ cấp cho mỗi năm sáu mươi đồng bảng. Bà ta lấy ông mục sư Supple. Ông Western, theo lời đề nghị của Sophia, cũng trợ cấp cho ông mục sư một số tiền khá lớn hàng năm.

Black George biết tin việc làm bậy bị phát giác bèn bỏ trốn biệt tích, từ đấy không ai còn nghe nói đến bác nữa. Jones đem số tiền ấy cho gia đình bác, nhưng không chia đều, cô Molly được phần lớn nhất.

Partridge được Jones cấp cho mỗi năm năm mươi đồng. Bác lại mở một trường học, lần này được khuyến khích nhiều hơn trước kia. Hồi này một cuộc hôn nhân giữa bác và cô Molly Seagrim đang được dự kiến, và nhờ có Sophia mối manh, nghe chừng cũng có thể trôi chảy.

Bây giờ chúng ta mới quay lại để từ biệt anh chàng Jones và cô Sophia. Hai hôm sau ngày cưới, hai vợ chồng theo ông Western và ông Allworthy về quê. Ông Western đã nhường tòa nhà của gia đình cùng phần lớn tài sản cho con rể. Ông lui về sống tại một tòa nhà nhỏ hơn, tại một nơi khác trong vùng thuận tiện cho việc săn bắn. Ông đến thăm Jones luôn luôn. Cả con rể và con gái ông đều phấn khởi tìm mọi cách cho ông được vui lòng. Họ đã đạt được ý nguyện đến mức ông phải tuyên bố rằng suốt đời chưa bao giờ ông sung sướng như vậy. Tại đây, ông có riêng một phòng khách và một phòng ngủ nơi ông muốn chè chén say sưa với ai tùy ý. Cô con gái thì vẫn chiều ý cha như ngày trước, ông muốn nghe bài gì cô cũng đàn ngay. Jones bảo rằng không kể việc làm cho cô vui lòng thì một trong những điều thích thú nhất của anh là được góp phần làm sao cho ông Western được khoái ý, thành thử vì tấm lòng hiếu hạnh của cô đối với bố, Jones thấy cô cũng đáng quý gần ngang như tình yêu của cô đối với anh.

Sophia đã sinh được hai đứa con, một trai, một gái. Ông Western quý hai đứa cháu ngoại lắm, suốt ngày hầu như lúc nào ông cũng quanh quẩn trong phòng giữ trẻ. Ông tuyên bố rằng cái tiếng bi bô tập nói của đứa cháu gái mới độ một tuổi rưỡi là một thứ âm nhạc nghe còn khoái tai hơn cả tiếng chó săn sủa hay nhất nước Anh.

Ông Allworthy cũng tỏ ra hào phóng với Jones lắm nhân cuộc hôn nhân của anh. Ông không bỏ qua một dịp nào để tỏ lòng quý mến vợ chồng Jones. Sophia quý ông như cha đẻ. Trong bản tính của Jones có điểm nào có khuynh hướng nghiêng về thói xấu thì cũng được uốn nắn nhờ trò chuyện thường xuyên với con người đức độ này, cũng như nhờ chung sống với cô Sophia nết na xinh đẹp. Nhớ lại những sự điên rồ đã qua, anh đã trở thành con người tự chủ và thận trọng, khác nhiều với tính tình anh trước kia.

Để kết luận, không có người đàn ông nào, người phụ nữ nào xứng đáng hơn cặp vợ chồng này, mà họ yêu thương nhau quá nên cả hai đều cảm thấy hạnh phúc không kém gì nhau. Họ giữ gìn được một tấm tình trong trắng đằm thắm nhất đối với nhau. Họ chiều chuộng nhau, tôn trọng nhau nên mỗi ngày tấm tình ấy lại càng thêm đằm thắm. Cách cư xử với họ hàng bạn hữu cũng không kém phần đẹp đẽ so với cách họ ăn ở với nhau. Và họ đối đãi với người dưới thật là nhân hậu, rộng lượng cho nên không một người láng giềng, một tá điền hoặc một gia nhân nào không nhớ lại với tấm lòng biết ơn sâu sắc cái ngày Jones và Sophia kết duyên với nhau.

HẾT