Một Họa Sĩ Phù Thế

Tác giả: Kazuo Ishiguro

Người dịch: Triều Dương

Phát hành: Nhã Nam

Nhà xuất bản Văn Học 2022

THÁNG MƯỜI NĂM 1948

Nếu một ngày nắng đẹp, bạn bước trên con đường dốc nối với chiếc cầu gỗ nho nhỏ mà ở đây người ta vẫn gọi là “Cầu Dùng Dằng”, chỉ bước một quãng ngắn thôi là bạn sẽ trông thấy mái nhà tôi hiện ra giữa những rặng cây bạch quả. Dầu không chiếm vị trí bắt mắt trên đồi, ngôi nhà tôi vẫn nổi bật lên giữa những ngôi nhà khác, thế nên khi đi trên lối ấy, bạn sẽ băn khoăn không biết người giàu cỡ nào mới sở hữu cả căn nhà thế kia.

Nhưng tôi chẳng phải và cũng chưa từng là một người hào phú. Có lẽ bạn sẽ hiểu ngay do đâu mà ngôi nhà có được vẻ đường bệ ấy, nếu tôi cho bạn hay rằng nó được người chủ trước đây xây cất, và ông ấy không ai khác chính là Akira Sugimura. Dĩ nhiên, có thể bạn chỉ mới đến thành phố này, mà như vậy bạn sẽ chẳng quen thuộc gì với cái tên Akira Sugimura. Nhưng hễ nhắc cái tên ấy với bất kỳ ai đã sống ở đây từ trước chiến tranh, bạn sẽ được biết rằng độ ba mươi năm về trước, Sugimura dứt khoát là một trong những người có ảnh hưởng và được kính trọng nhất thành phố này.

Nếu tôi cho bạn biết như vậy rồi, và khi đến đỉnh đồi bạn đứng ngắm nhìn cổng vào bằng gỗ tuyết tùng đẹp đẽ, khu đất thênh thang bên trong tường vườn, mái nhà lợp ngói tinh tế và xà nóc được chạm khắc kiểu cách nhô ra trên nền cảnh ấy, bạn hẳn sẽ băn khoăn làm sao tôi có thể sở hữu một gia sản như thế, khi mà tôi tự nhận là người khiêm tốn về của cải. Sự thật là tôi đã mua căn nhà này với một số tiền danh nghĩa – một con số hẳn chưa đến nửa trị giá thực của căn nhà thời bấy giờ. Việc mua bán ấy được thành là nhờ một thủ tục kỳ dị – một số người có thể bảo là ngớ ngẩn – do gia tộc Sugimura đặt ra khi bán ngôi nhà.

Đấy đã là câu chuyện của mười lăm năm trước. Hồi bấy giờ, khi gia cảnh của tôi dường như mỗi tháng một khấm khá, vợ tôi đã thúc giục tôi tìm một căn nhà mới. Với sự lo xa thường thấy, bà ấy lý lẽ về tầm quan trọng của việc có một căn nhà xứng đáng với địa vị của chúng tôi – chẳng phải vì thói phù phiếm, mà là để lo cho triển vọng hôn nhân của các con. Tôi hiểu được lý lẽ ấy, nhưng vì Setsuko, con gái lớn nhà tôi, mới mười bốn mười lăm, tôi thấy chuyện này cũng chưa đến mức cấp thiết. Tuy nhiên, trong độ một năm sau đó, mỗi khi hay tin có căn nhà phù hợp rao bán, tôi lại để ý tìm hiểu. Chính một học trò đã giúp tôi hay tin ngôi nhà của Akira Sugimura được rao bán rẻ một năm sau khi ông ấy mất. Bảo tôi nên mua một ngôi nhà như thế nghe thật là ngớ ngẩn, và tôi coi gợi ý đó xuất phát từ sự kính trọng thái quá mà đám học trò vẫn luôn dành cho tôi. Dẫu vậy, tôi cũng đã cất công tìm hiểu và nhận được phản hồi bất ngờ.

Một chiều nọ, tôi được đón tiếp hai quý bà kiêu kỳ, tóc điểm bạc mà hóa ra là con gái của Akira Sugimura. Khi tôi tỏ vẻ ngạc nhiên vì nhận được sự quan tâm ân cần từ một gia tộc danh giá như vậy, người chị lạnh lùng bảo tôi rằng họ đến đây không đơn thuần theo phép xã giao. Những tháng vừa qua, có rất nhiều người tìm hiểu căn nhà của người cha quá cố của họ, nhưng rốt cuộc gia tộc họ quyết định từ chối tất cả, ngoại trừ bốn trường hợp. Bốn ứng viên này được các thành viên gia tộc cẩn trọng chọn lựa, thuần túy dựa vào nhân phẩm tốt và thành tựu.

“Điều quan trọng nhất với chúng tôi,” bà ta nói tiếp, “đấy là ngôi nhà của cha tôi gây dựng nên phải được truyền lại cho người mà ông ấy hẳn sẽ chấp thuận và cho là xứng đáng với nó. Dĩ nhiên, hoàn cảnh buộc chúng tôi phải cân nhắc khía cạnh tài chính, nhưng đây hoàn toàn là vấn đề thứ yếu. Vì vậy chúng tôi đã đưa ra một mức giá.”

Người em trước đó hầu như không nói gì, đến lúc này đã đưa cho tôi một phong thư, và họ nghiêm nghị xem tôi mở thư. Trong đó duy mỗi tờ giấy trắng, trên đó chỉ có một con số được viết tay rất tinh tế bằng bút lông. Tôi toan tỏ vẻ sửng sốt vì mức giá bèo bọt, nhưng hai khuôn mặt trước tôi như đang ngầm ý rằng bàn bạc thêm nữa chuyện tiền nong sẽ bị coi là xúc phạm. Người chị chỉ nói: “Đây không phải là để khích cho người này cố trả giá cao hơn người kia. Chúng tôi không quan tâm đến việc nhận được nhiều hơn mức giá đã định. Điều chúng tôi muốn là tiến hành một cuộc đấu giá về uy tín.”

Họ đích thân đến đây, bà giải thích, để thay mặt gia tộc Sugimura chính thức đề nghị rằng tôi chấp nhận – dĩ nhiên cùng ba ứng viên khác – một cuộc điều tra nghiên cứu kỹ hơn gia thế và tư cách của tôi. Nhờ thế họ có thể chọn được một người mua phù hợp.

Một thủ tục quái dị, nhưng tôi thấy chẳng có lý do gì để phản đối; suy cho cùng thì việc này có khác nào tham gia vào một cuộc đàm phán hôn nhân đâu. Kỳ thực, tôi còn cảm thấy có phần hãnh diện vì được gia tộc thủ cựu và lâu đời này coi là một ứng cử viên xứng đáng. Khi tôi đồng ý với việc điều tra nghiên cứu, và bày tỏ lòng cảm kích với họ, người em mới lần đầu tiên mở lời với tôi: “Anh Ono ạ, cha tôi là người có học thức. Ông rất tôn trọng những họa sĩ. Kỳ thực, ông ấy biết về công việc của anh.”

Những ngày sau đó, tôi tự đi tìm hiểu và phát hiện ra sự thực trong lời nói của người em; Akira Sugimura quả thực là một người đam mê nghệ thuật, ông đã nhiều dịp ủng hộ tiền cho các cuộc triển lãm. Tôi cũng biết được nhiều tin đồn thú vị: một bộ phận không nhỏ trong gia tộc Sugimura, dường như phản đối việc bán căn nhà bằng mọi giá, và đã có những tranh cãi gay gắt. Cuối cùng, áp lực tài chính khiến cho việc bán nhà là không thể tránh khỏi, và những thủ tục kỳ dị xung quanh giao dịch này thể hiện sự thỏa hiệp với những người không muốn chuyển nhượng ngôi nhà cho người ngoài. Không thể phủ nhận rằng những yêu cầu này có gì đó thật là trịch thượng; nhưng về phần mình, tôi đã đả thông tư tưởng mà cảm thông với những tình cảm của gia tộc có một lịch sử danh giá như vậy. Tuy nhiên, vợ tôi không vui vẻ gì đối với cuộc điều tra.

“Họ nghĩ họ là ai chứ?” bà phản đối. “Ta nên bảo là chúng ta không muốn dính líu gì với họ nữa.”

“Nhưng có hại gì đâu?” tôi phản bác. “Chúng ta không có gì đáng phải giấu giếm. Thực vậy, gia cảnh ta đâu có giàu có gì, mà chắc chắn nhà Sugimura đã biết cái đó rồi, vậy mà họ vẫn coi ta là ứng cử viên xứng đáng. Cứ để họ điều tra, họ chỉ có thể tìm được những điểm có lợi cho chúng ta mà thôi.” Và tôi thêm một ý nữa: “Dù sao thì, giả như chúng ta có đàm phán hôn nhân với nhà họ, thì họ cũng chỉ làm đến thế là cùng. Chúng ta sẽ phải quen với những chuyện như thế này.”

Ngoài ra, “cuộc đấu giá uy tín”, như cách gọi của người chị gái, nhất định là một ý tưởng đáng ngưỡng mộ. Ta tự thắc mắc sao mọi chuyện không được giải quyết thường xuyên hơn theo cách ấy. Một cuộc đua tranh như thế quả vinh dự hơn nhiều, ở đó đạo đức và thành tựu của một người được mang ra làm bằng chứng thay cho độ dày ví tiền. Tôi vẫn còn nhớ niềm thỏa mãn sâu sắc mình cảm thấy khi biết được rằng gia tộc Sugimura – sau một cuộc điều tra cực kỳ kỹ lưỡng – đã đánh giá tôi là người xứng đáng nhất với căn nhà mà họ vô cùng trân quý. Và chắc chắn, căn nhà ấy xứng đáng để một người phải chịu chút ít phiền toái với nó; bởi đối lập với vẻ bề ngoài uy nghi và bề thế, nội thất bên trong được người ta chọn loại gỗ mềm tự nhiên, vân đẹp, mà hễ ai sống ở đó sẽ thấy nó dễ mang lại cảm giác thư thái và tĩnh tại nhất.

Dẫu cho sự trịch thượng của gia tộc Sugimura hiển hiện khắp mọi khâu giao dịch, một số thành viên gia tộc còn không buồn che giấu thái độ thù nghịch của họ với chúng tôi, và một người mua kém cảm thông hơn sẽ lấy làm phật lòng và bỏ cuộc. Thậm chí những năm sau này, khi thỉnh thoảng tôi tình cờ gặp lại một vài thành viên gia tộc họ, thay vì trao đổi những lời xã giao thông thường, họ cứ đứng đó ngoài phố mà tra khảo tôi về tình trạng căn nhà và liệu tôi có sửa sang gì không.

Độ gần đây, tôi hiếm khi nghe nói đến gia tộc Sugimura. Tuy nhiên, người em gái, từng đến gặp tôi khi họ bán nhà, đã tới thăm tôi không lâu sau khi nước Nhật đầu hàng. Những năm chiến tranh đã biến bà ấy thành bà cụ già gầy gò ốm yếu. Đúng theo cái lối đặc trưng của gia tộc, bà chẳng cất công giấu giếm mối bận tâm của bà là căn nhà – chứ không phải người cư ngụ trong đó – đã chống chọi thế nào trong chiến tranh; khi hay tin về vợ tôi và Kenji, bà chỉ thoáng bày tỏ ái ngại, rồi lại lao vào những câu hỏi về tổn hại mà bom đạn gây ra cho ngôi nhà. Ban đầu, điều này khiến tôi có chút gay gắt với bà; nhưng tôi bắt đầu chú ý cặp mắt bà ta vô thức nhìn lướt khắp phòng, thỉnh thoảng bất đồ dừng lại giữa những câu nói nghiêm trang, thận trọng, và tôi nhận ra trong lòng bà đang dâng những làn sóng cảm xúc khi thấy mình lại ở trong căn nhà này. Lúc ấy, khi tôi ngờ ngợ rằng từ lúc bán nhà đến nay, hầu hết mọi người trong gia tộc bà đều đã mất, tôi bắt đầu thấy thương xót cho bà, và mời bà đi xem nhà một vòng.

Căn nhà cũng chịu phần thiệt hại chiến tranh. Akira Sugimura đã xây một chái nhà phía Đông, gồm ba phòng lớn nối với nhà chính bằng một hành lang dài chạy dọc một bề khu vườn. Hành lang này dài thái quá đến mức mọi người đồn đoán rằng Sugimura đã xây nó – cùng với chái nhà phía Đông – cho cha mẹ ông ở, vì ông ta muốn biệt lập với họ. Dầu sao thì hành lang này là một trong những nét quyến rũ nhất của ngôi nhà; về chiều, ánh nắng và bóng của những tán lá cây ngoài kia vắt ngang cả đoạn đường này, khiến người ta cảm thấy như đang đi qua đường hầm của khu vườn. Bom đạn chủ yếu phá hoại phần này của ngôi nhà, và khi chúng tôi đứng ở vườn quan sát, tôi có thể thấy bà Sugimura suýt trào lệ. Lúc này, những cảm xúc bực bội của tôi với bà đã biến mất, và tôi đảm bảo với bà rằng sẽ cố gắng sửa chữa phần thiệt hại kia ngay khi có thể, để ngôi nhà trở về nguyên trạng như khi cha bà đã xây nó.

Khi hứa với bà như vậy, tôi không ngờ rằng nguyên vật liệu thời bấy giờ lại khan hiếm đến thế. Suốt một thời gian dài sau khi Nhật đầu hàng, người ta phải đợi hàng tuần mới mua được một tấm gỗ hay được một lô đinh ốc. Trong hoàn cảnh đó, điều tôi có thể làm được là sửa chữa phần chính của ngôi nhà – vốn cũng không hoàn toàn tránh được thiệt hại – tiến độ sửa chữa hành lang ngoài vườn và chái nhà phía Đông rất chậm chạp. Tôi đã làm hết sức để căn nhà khỏi bị xuống cấp nghiêm trọng, nhưng còn lâu nữa chúng tôi mới có thể mở lại phần ấy của căn nhà. Hơn nữa, giờ chỉ còn Noriko và tôi sống ở đây, nhu cầu mở rộng không gian sống của chúng tôi cũng không lấy làm cấp bách.

Ngày nay, nếu tôi dẫn bạn tới phần hậu nhà và kéo khung cửa nặng nề ra đặng giúp bạn thả mắt xuống phần còn lại của lối đi cạnh vườn, hẳn bạn vẫn có ấn tượng trước đây nó từng đẹp đẽ thế nào. Nhưng chắc chắn bạn sẽ nhận thấy những mạng nhện hay vệt mốc mà tôi không thể dọn dẹp; và những kẽ nứt lớn trên trần, phải nhờ đến những tấm vải bạt để che mưa che nắng. Đôi khi, trong buổi sáng sớm, tôi lại kéo khung cửa ra để thấy ánh dương xuyên qua những tấm vải bạt thành những vạt sáng đục, làm hiện lên những đám mây bụi lơ lửng trong không khí như thể trần hành lang chỉ mới vừa sập xuống ngay lúc ấy.

Ngoài phần hành lang và chái nhà phía Đông, nơi bị hủy hoại nghiêm trọng nhất là hiên nhà. Những thành viên trong gia đình tôi, nhất là hai cô con gái, luôn thích thú ngồi đây giết thì giờ, chuyện trò và ngắm khu vườn; và vì vậy, khi Setsuko – đứa con gái đã thành thân – về thăm chúng tôi lần đầu tiên sau sự kiện đầu hàng, tôi không ngạc nhiên khi thấy con bé buồn rầu biết bao trước tình cảnh ấy. Lúc ấy tôi đã sửa sang được phần hư hại nặng nhất, nhưng một đầu hiên vẫn bị vênh và nứt toác – do sức ép bom nổ đã đẩy những tấm ván sàn bật lên. Mái hiên cũng bị ảnh hưởng, và vào những ngày mưa, chúng tôi vẫn phải dùng đồ đựng xếp dài trên sàn để hứng nước rỏ xuống.

Tuy nhiên, năm ngoái tôi cũng tạo được tiến triển nhất định, và vào thời điểm Setsuko về thăm vào tháng trước, hiên nhà ít nhiều được khôi phục hoàn toàn. Noriko xin nghỉ phép để đón chị gái về chơi, và nhờ trời đẹp, hai cô con gái nhà tôi dành phần nhiều thời gian ngoài hiên nhà như thuở xưa. Tôi thường tham gia cùng, và đôi lúc cảm giác dường như giống hệt nhiều năm về trước, vào một ngày nắng đẹp, gia đình quây quần ngồi bên hiên nhà thảnh thơi trò chuyện, thường là những câu chuyện phiếm. Một lúc nào đó vào tháng trước – hẳn là buổi sáng đầu tiên khi Setsuko về thăm – chúng tôi lại ra hiên ngồi sau bữa sáng, Noriko nói:

“Em thấy nhẹ cả đầu vì cuối cùng chị cũng về, Setsuko ạ. Chị sẽ chăm lo cho cha, để em nghỉ tay một chút.”

“Noriko, thực là...” Chị gái nó gượng gạo trở mình trên gối.

“Từ hồi cha nghỉ hưu, việc chăm lo cho cha tốn nhiều thì giờ lắm.” Noriko nói tiếp, miệng cười tinh nghịch. “Chị phải sát sao cha đấy, không thì ông sẽ ủ rũ mất.”

“Thực là...” Setsuko mỉm cười lo lắng, đoạn quay ra vườn cất tiếng thở dài. “Cây phong dường như đã bình phục hoàn toàn. Trông nó thật rạng rỡ.”

“Setsuko có lẽ không biết dạo gần đây cha thế nào, cha ạ. Chị ấy chỉ nhớ cha khi cha còn là một ông bạo chúa và suốt ngày quát tháo sai bảo bọn con. Dạo này cha hòa nhã hơn nhiều, chẳng phải thế sao?”

Tôi cười lớn để tỏ cho Setsuko thấy đấy chỉ là chuyện đùa vui thôi, nhưng con gái lớn của tôi tiếp tục tỏ ra không thoải mái. Noriko lại quay sang chị gái nói. “Nhưng chăm sóc cha mất nhiều thì giờ hơn đấy, ông ủ rũ quanh nhà suốt ngày.”

“Con bé lại nói nhảm nữa rồi,” tôi xen vào. “Nếu cha ủ rũ cả ngày thì mấy việc sửa sang này sao mà thành được?”

“Quả vậy,” Setsuko nói, quay sang tôi mỉm cười. “Ngôi nhà lúc này trông tuyệt lắm rồi. Cha hẳn đã làm việc rất vất vả.”

“Cha thuê người đến giúp làm những phần việc khó nhất,” Noriko nói. “Hình như chị chẳng tin em, Setsuko. Giờ cha rất khác rồi. Không cần phải sợ cha nữa đâu. Cha nhẹ nhàng hơn và thuần hơn nhiều rồi.”

“Noriko, thực là...”

“Cha thậm chí thỉnh thoảng còn nấu ăn nữa. Chị không tin nổi đúng không? Nhưng dạo này cha nấu ăn ngon phết rồi đấy.”

“Noriko, chị nghĩ chuyện này bàn đến đây là đủ rồi,” Setsuko nói khẽ.

“Chẳng phải thế sao, cha nhỉ? Cha đã tiến bộ lắm lắm luôn ý.”

Tôi lại mỉm cười và ngán ngẩm lắc đầu. Lúc ấy, như tôi nhớ, Noriko quay mặt ra vườn, nheo mắt lại vì nắng, đoạn nói:

“Ồ, cha không phải trông chờ em về nhà nấu cơm sau khi em lấy chồng nữa. Không phải chăm sóc cha thì em cũng có đủ việc để làm rồi.”

Khi Noriko nói vậy, chị gái nó – cho đến lúc ấy vẫn bẽn lẽn nhìn lảng đi – liền thoáng nhìn tôi dò hỏi. Con bé lại lập tức quay mặt đi, vì còn phải đáp lại nụ cười của Noriko. Nhưng một nỗi bứt rứt mới, ghê gớm hơn đã thấm vào điệu bộ của Setsuko và con bé có vẻ mừng rỡ khi con trai nó chạy vụt qua chúng tôi, tạo cơ hội để nó đổi chủ đề.

“Ichiro, yên nào!” con bé gọi với theo.

Chắc chắn, sau khi phải ở trong căn hộ hiện đại của cha mẹ thằng bé, Ichiro cảm thấy phấn khích bởi không gian rộng rãi trong ngôi nhà chúng tôi. Dù sao thì nó dường như không chia sẻ với chúng tôi niềm vui thú ngồi bên hiên, mà cứ thích chạy hộc tốc từ đầu đến cuối hiên, đôi khi còn trượt trên nền gỗ sạch bóng. Đã hơn một lần nó suýt làm lật khay trà, nhưng lời mẹ yêu cầu nó ngồi xuống đến giờ vẫn chẳng nhằm nhò gì. Cả lần này nữa, khi Setsuko gọi nó lấy gối ra ngồi với chúng tôi, nó vẫn ở cuối hiên, làm mặt hờn dỗi.

“Nào, Ichiro,” tôi gọi to, “ông thấy mệt vì nói chuyện với phụ nữ suốt từ đầu đến giờ. Cháu đến ngồi cạnh ông, chúng ta nói chuyện đàn ông đi.”

Nghe thế nó chạy đến ngay. Nó đặt gối cạnh tôi, rồi ngồi xuống tư thế đĩnh đạc nhất, tay chống nạnh, ngực ưỡn ra.

“Ông này,” nó nói với tôi vẻ nghiêm nghị, “cháu hỏi một câu nhé.”

“Được, Ichiro, câu hỏi gì vậy?”

“Cháu muốn biết quái vật đó.”

“Quái vật đó ư?”

“Nó có từ thời tiền sử phải không?”

“Tiền sử ư? Cháu đã biết những từ như thế rồi cơ à? Cháu đúng là cậu bé thông minh.”

Đến đấy, lòng tự trọng dường như đã rời bỏ Ichiro. Nó thôi làm dáng, mà lăn đùng ra, khua chân lên trời.

“Ichiro!” Setsuko gọi, giọng thì thầm nài nỉ. “Trước mặt ông mà xử sự thế là hư. Ngồi dậy ngay!”

Ichiro chỉ buông thõng chân xuống sàn, không ngọ nguậy. Rồi nó khoanh tay trước ngực, mắt nhắm lại.

“Ông,” nó nói, giọng uể oải, “con quái vật ấy ở thời tiền sử phải không?”

“Quái vật nào nhỉ, Ichiro?”

“Cha thứ lỗi cho cháu nó,” Setsuko nói, mỉm cười bồn chồn. “Hôm qua lúc bọn con đến đây, ngoài ga tàu có một tấm áp phích phim. Cháu nó làm phiền tài xế bằng rất nhiều câu hỏi. Không may là con lại không thấy tấm áp phích đó.”

“Ông! Con quái vật đó ở thời tiền sử phải không? Cháu muốn câu trả lời!”

“Ichiro!” Mẹ thằng bé hoảng sợ nhìn.

“Ông không chắc, Ichiro à. Ông nghĩ là chúng ta phải xem phim mới biết được.”

“Vậy bao giờ chúng ta mới xem phim?”

“Hừm. Tốt nhất cháu nên bàn với mẹ. Biết đâu phim này ghê quá, trẻ em không xem được.”

Tôi không có ý khiêu khích trong nhận xét đó, nhưng lại tác động đến cháu tôi thật bất ngờ. Nó ngồi chồm dậy, nhìn trừng tôi, lớn tiếng: “Sao ông dám! Ông nói gì thế!”

“Ichiro!” Setsuko thốt lên hoảng sợ. Nhưng Ichiro tiếp tục nhìn tôi bằng ánh mắt tỏ ra rất đáng sợ, và mẹ nó buộc phải rời khỏi gối để đến chỗ chúng tôi. “Ichiro!” mẹ thằng bé thì thầm vào tai nó, vừa lắc tay nó. “Đừng nhìn chằm chằm vào ông như thế.”

Ichiro đáp lại bằng cách nằm vật ra, chân giãy giụa lên trời. Mẹ nó lại mỉm cười bồn chồn với tôi.

“Thật hư quá,” Setsuko nói. Rồi dường như không biết nói gì nữa, mẹ nó lại cười.

“Cậu Ichiro,” Noriko đứng lên, nói, “sao cháu không đến giúp dì cất đồ ăn sáng?”

“Việc phụ nữ,” Ichiro nói, chân nó vẫn khua.

“Vậy Ichiro không giúp dì ư? Thế thì có vấn đề rồi đấy. Cái bàn này nặng quá, mà một mình dì không đủ sức cất đi được. Không biết ai sẽ giúp dì đây?”

Câu nói khiến Ichiro đứng bật dậy, và nó sải bước vào trong nhà mà không thèm quay lại nhìn chúng tôi. Noriko cười phá lên và đi theo.

Setsuko liếc nhìn theo, đoạn nâng ấm trà, bắt đầu rót cho tôi. “Con không nghĩ chuyện đã tiến xa đến thế,” con bé nói, hạ giọng. “Ý con là chuyện mai mối hôn nhân của Noriko.”

“Chuyện chưa đi đến đâu cả,” tôi lắc đầu nói. “Thực tế là chưa có gì chắc chắn hết. Chúng ta vẫn ở giai đoạn đầu.”

“Xin cha thứ lỗi, nhưng như những gì Noriko nói lúc nãy, hẳn nhiên con cho là mọi chuyện ít nhiều...” Giọng con bé chuội đi, rồi nó nói tiếp. “Xin cha thứ lỗi.” Nhưng con bé nói theo kiểu đang bỏ ngỏ một câu hỏi.

“Cha e là đây không phải lần đầu Noriko nói như thế,” tôi nói. “Thực ra, con bé cư xử rất lạ kể từ khi vụ mai mối này bắt đầu. Tuần trước, ông Mori đến thăm nhà ta – con nhớ ông ấy không?”

“Hẳn rồi ạ. Ông ấy có khỏe không ạ?”

“Cũng khỏe. Ông ấy chỉ đi qua rồi tiện ghé thăm thôi. Vấn đề là, Noriko bắt đầu nói về cuộc mai mối hôn nhân trước mặt ông ấy. Con bé có thái độ y như lúc nãy, rằng mọi chuyện đã xong xuôi cả rồi. Thật là mất mặt. Lúc ra về ông Mori còn chúc mừng cha, rồi hỏi cha chú rể làm nghề gì nữa.”

“Quả vậy.” Setsuko nói, vẻ suy tư. “Hẳn là mất mặt lắm.”

“Nhưng đấy đâu phải lỗi của ông Mori. Lúc nãy chính con nghe con bé nói đấy mà. Thế thì người ngoài còn nghĩ thế nào được chứ?”

Con gái tôi không đáp, và chúng tôi ngồi đó im lặng một lúc. Một lần, khi tôi liếc nhìn con gái, Setsuko đang nhìn ra khu vườn, hai tay đỡ ly trà như thể đã quên mất sự tồn tại của nó. Trong lần Setsuko về thăm nhà tháng trước, đấy chính là một trong những dịp – có lẽ do một góc nắng chiếu vào hoặc điều gì đó tương tự – mà tôi thấy mình lặng ngắm diện mạo con bé. Bởi có thể chắc chắn một điều là càng lớn tuổi trông Setsuko càng mặn mà hơn. Hồi Setsuko còn nhỏ, mẹ con bé và tôi lo rằng con bé thô xấu quá, khó mà kiếm được tấm chồng tử tế. Ngay từ tấm bé, Setsuko có nét mặt khá nam tính, và đến tuổi dậy thì điều này chỉ càng rõ rệt hơn thôi; sự thể đến nỗi mà mỗi khi các con tôi cãi nhau, Noriko luôn giành phần thắng bằng cách gọi chị gái là “Đồ con trai! Đồ con trai!” Ai mà biết được những chuyện như thế sẽ tác động đến tính cách thế nào? Chắc chắn không phải ngẫu nhiên khi Noriko càng lớn càng cứng đầu, còn Setsuko lại quá ngại ngùng và nhút nhát. Nhưng giờ khi bước vào tuổi ba mươi, diện mạo của Setsuko lại mang một phẩm cách mới không hề khiêm nhường chút nào. Tôi vẫn nhớ mẹ con bé đã dự đoán điều này – “Setsuko nhà mình sẽ nở rộ vào mùa hè,” bà ấy thường nói thế. Tôi cứ nghĩ đấy chỉ là cách vợ tôi tự an ủi bản thân, nhưng rồi tháng trước, tôi vài lần thấy bất ngờ vì lời bà ấy mới chuẩn xác làm sao.

Setsuko thoát khỏi trạng thái mơ màng, và lại liếc vào trong nhà. Rồi con bé nói: “Con nghĩ là chuyện năm ngoái đã làm Noriko xáo trộn ghê gớm. Có lẽ nhiều hơn ta tưởng.”

Tôi thở dài gật đầu. “Có lẽ lúc ấy cha không quan tâm con bé đúng mức.”

“Con chắc chắn là cha đã làm hết sức mình rồi. Nhưng dĩ nhiên, chuyện như vậy quả là giáng một đòn khủng khiếp lên người phụ nữ.”

“Cha phải thừa nhận là cha đã nghĩ em con hơi đóng kịch, như nó thỉnh thoảng vẫn làm. Con bé cứ khăng khăng đó là ‘hôn nhân vì tình yêu’, nên khi hỏng chuyện, con bé đành đâm lao phải theo lao thôi. Nhưng có lẽ nó không hề đóng kịch.”

“Lúc ấy chúng ta đã cười cợt,” Setsuko nói, “nhưng có lẽ đó thực sự là một cuộc hôn nhân vì tình yêu.”

Chúng tôi lại chìm vào im lặng. Từ trong nhà, chúng tôi có thể nghe giọng Ichiro gào đi gào lại gì đó.

“Xin cha thứ lỗi,” Setsuko đổi giọng. “Nhưng chúng ta không biết được gì hơn lý do cuộc cầu hôn năm ngoái đổ vỡ sao? Chuyện thật bất ngờ.”

“Cha cũng không biết. Giờ chuyện còn quan trọng gì nữa đâu, phải không?”

“Dĩ nhiên là không, xin cha thứ lỗi.” Setsuko dường như đang cân nhắc gì đó, rồi lại nói: “Chỉ là Suichi cứ nằng nặc tra hỏi con suốt về chuyện năm ngoái, về việc tại sao nhà Miyake lại hủy hôn như thế.” Con bé cười khẽ, như thể tự cười với chính mình. “Dường như anh ấy tin rằng con biết bí mật gì đó và rằng chúng ta đều giấu anh ấy. Con phải liên tục cam đoan với anh ấy rằng chính con cũng không biết gì cả.”

“Cha đảm bảo với con,” tôi nói, có chút lạnh lùng, “cha cũng thấy chuyện đó bí ẩn không kém. Nếu cha biết, cha sẽ chẳng giấu con và Suichi.”

“Dĩ nhiên. Con xin lỗi, con không có ý ám chỉ...” Một lần nữa, giọng con bé lại chuội đi.

Có lẽ tôi đã tỏ ra hơi cộc lốc với con gái tôi buổi sáng hôm ấy, nhưng đấy không phải lần đầu tiên Setsuko tra hỏi tôi như vậy về chuyện năm ngoái việc nhà Miyake hủy hôn. Sao con bé lại tin tôi giấu nó chuyện gì chứ, tôi thật không hiểu. Nếu nhà Miyake có lý do đặc biệt để rút lui như vậy, thì đó hẳn cũng là lý do họ không thể chia sẻ điều đó với tôi.

Theo suy đoán của tôi thì chuyện đó chẳng có gì đáng kể cả. Đúng thế, việc họ thoái hôn vào phút chót là vô cùng bất ngờ, nhưng tại sao từ đó ta lại suy rằng chuyện có gì khác thường? Theo cảm nhận của tôi đó chỉ là vấn đề địa vị. Như tôi thấy, gia đình Miyake quá kiêu hãnh, quá chân chất nên họ sẽ không thấy thoải mái khi nghĩ con trai họ kết hôn với một người có địa vị cao hơn. Quả vậy, nếu là vài năm trước, họ hẳn đã thoái hôn mau lẹ hơn, nhưng khi đôi trẻ bảo đó là “hôn nhân vì tình yêu”, và ngày nay người ta cứ nói về lối sống mới lối nghĩ mới, gia đình Miyake trở nên bối rối không biết làm như nào cho phải. Chắc chắn lời giải thích chỉ phức tạp đến thế là cùng.

Cũng có thể họ bối rối vì tôi tỏ rõ thái độ chấp thuận với đôi trẻ. Bởi tôi rất xuê xoa vấn đề địa vị, tôi đơn giản là không có xu hướng coi trọng những chuyện như vậy. Quả vậy, trong đời mình tôi chưa bao giờ ý thức được rõ ràng về địa vị xã hội của bản thân, và thậm chí lúc này đây, tôi vẫn thường ngạc nhiên khi một số sự kiện, hoặc một số điều người ta nói, nhắc tôi nhớ người khác kính trọng tôi ra sao. Ví như đêm hôm nọ, tôi đến phố lạc thú xưa, khi đang uống ở quán cô Kawakami, nơi Shintaro và tôi là khách hàng duy nhất, mà cảnh tượng này ngày càng thêm thường xuyên. Như thường lệ chúng tôi ngồi trên ghế đẩu cao ở quầy bar, trò chuyện với cô Kawakami, và khi hàng giờ trôi qua mà vẫn không có thêm vị khách nào đến, câu chuyện của chúng tôi càng trở nên thân mật. Lúc nào đấy, cô Kawakami đang nói về một người họ hàng của cô, than phiền rằng chàng thanh niên không tìm được công việc xứng đáng với năng lực của cậu, thì Shintaro bỗng thốt lên:

“Cô phải nhắn cậu ấy đến gặp thầy đây, cô à! Một lời giới thiệu của thầy được gửi tới đúng chỗ, người thân của cô sẽ sớm tìm được một vị trí tử tế ngay thôi.”

“Cậu nói linh tinh gì thế Shintaro?” tôi phản đối. “Giờ tôi đã nghỉ hưu rồi. Tôi làm gì còn mối quan hệ nào nữa chứ.”

“Một lời giới thiệu từ một người như thầy sẽ khiến bất kỳ ai cũng phải kính nể,” Shintaro khăng khăng. “Cứ bảo cậu ấy đến gặp thầy, cô à.”

Ban đầu tôi cũng hơi sững sờ vì thái độ chắc nịch trong nhận định của Shintaro. Nhưng rồi tôi nhận ra anh ta lại đang nhớ đến nghĩa cử nho nhỏ mà tôi đã làm cho em trai anh ta nhiều năm trước.

Hẳn là năm 1935 hay 1936 gì đó, tôi nhớ đó chỉ là một chuyện bình thường thôi – một bức thư giới thiệu gửi đến một người quen trong Bộ Ngoại giao, đại thể như vậy. Tôi hẳn đã không để tâm nhiều đến chuyện đó, nhưng rồi một buổi chiều trong khi tôi đang nghỉ ngơi ở nhà, vợ tôi báo có khách đến thăm tôi đang chờ ngoài cổng.

“Bà đưa họ vào đi,” tôi nói.

“Nhưng họ nhất quyết không chịu vào, sợ làm phiền ông.”

Tôi ra cổng, và đứng đó là Shintaro và cậu em trai – hồi đó chỉ là một thanh niên không hơn. Ngay khi thấy tôi, họ cúi chào và cười bối rối.

“Làm ơn đứng lên nào,” tôi nói, nhưng họ tiếp tục cúi đầu và cười bối rối.

“Nào Shintaro. Vào nhà đi.”

“Không, thưa thầy,” Shintaro nói, vẫn tiếp tục cười và cúi đầu. “Chúng con đến tận nhà thầy như thế này là hỗn xược lắm rồi. Cực kỳ hỗn xược. Nhưng chúng con không thể cứ ở nhà mà không cảm ơn thầy.”

“Vào nhà đi. Chắc Setsuko vừa mới pha trà đấy!”

“Không, thưa thầy, thế thật là hỗn xược lắm.” Đoạn Shintaro quay sang em trai, thì thầm: “Yoshio! Yoshio!”

Lần đầu tiên, cậu thanh niên thôi cúi đầu và ngước lên nhìn tôi lo lắng. Đoạn cậu ta nói: “Con sẽ biết ơn thầy suốt đời. Con sẽ toàn tâm toàn ý nỗ lực để xứng đáng với sự tiến cử của thầy. Con cam đoan với thầy, con sẽ không làm thầy thất vọng. Con sẽ làm việc chăm chỉ, sẽ cố gắng làm hài lòng cấp trên. Và dù sau này có được thăng tiến đến đâu, con cũng không bao giờ quên người đã giúp con khởi đầu sự nghiệp.”

“Thực là không có gì đâu. Anh hoàn toàn xứng đáng được như thế.”

Lời này khiến hai anh em họ phản đối quyết liệt, rồi Shintaro nói với em trai: “Yoshio, chúng ta làm phiền thầy như thế đủ rồi. Nhưng trước khi về, hãy nhìn kỹ một lần nữa người đã giúp em. Chúng ta phúc đức lắm mới có được một ân nhân uy thế và rộng lượng nhường này.”

“Quả vậy,” cậu thanh nhiên lí nhí và ngước lên nhìn tôi.

“Thôi nào, Shintaro, thế này ngại quá. Vào nhà đi, chúng ta sẽ uống sake ăn mừng.”

“Không, thưa thầy, chúng con phải chào thầy thôi. Chúng con đến tận nhà quấy nhiễu buổi chiều của thầy như vậy là hỗn xược tột độ rồi. Nhưng chúng con không thể trì hoãn lời cảm ơn thầy thêm một phút nào nữa.”

Cuộc viếng thăm này – tôi phải thừa nhận – khiến tôi cũng có cảm giác thành tựu nhất định. Giữa sự nghiệp bộn bề, ấy là một trong những khoảnh khắc cho ta cơ hội nhỏ nhoi để dừng lại và ngẫm nghĩ, đột nhiên giúp ta nhận ra mình đã tiến xa đến đâu. Bởi đúng thế, tôi đã hoàn toàn vô tư khi giúp chàng thanh niên kia khởi đầu sự nghiệp. Vài năm trước, điều như vậy thật khó mà hình dung nổi, và tôi đã vươn lên một địa vị như thế mà không hề nhận ra.

“Nhiều chuyện đã thay đổi kể từ hồi đó rồi, Shintaro ạ,” tôi phản bác vào đêm hôm đó ở quán cô Kawakami. “Tôi đã giải nghệ rồi, tôi không còn nhiều mối quan hệ nữa.”

Nhưng, tôi biết, những giả định của Shintaro có lẽ cũng không hẳn là sai. Có lẽ nếu tôi quyết định kiểm thử, tôi sẽ một lần nữa ngạc nhiên trước mức độ ảnh hưởng của mình. Như tôi nói, tôi không bao giờ nhận thức rõ được địa vị của mình.

Dẫu sao, ngay cả khi Shintaro nhiều lần biểu hiện sự ngây thơ trong một số vấn đề nhất định, điều chẳng có gì đáng chê bai, thì ngày nay chẳng dễ gì tìm được một ai không bị tiêm nhiễm thứ chủ nghĩa yếm thế và nỗi cay đắng của thời chúng ta. Có một cảm giác yên tâm khi ta đến quán cô Kawakami và thấy Shintaro ngồi đó ở quầy, như người ta vẫn thấy cậu ta như vậy vào bất kỳ buổi tối nào suốt chừng mười bảy năm qua, lơ đãng xoay tròn chiếc mũ trên quầy, đúng kiểu cách xưa của cậu ta. Thật sự ta cảm thấy như thể Shintaro chẳng hề thay đổi chút nào. Cậu ta sẽ chào tôi rất lễ độ, như thể cậu ta vẫn còn là học trò của tôi, và suốt buổi tối, dù có say đến thế nào, cậu ta vẫn gọi tôi là “thầy” và giữ thái độ cung kính với tôi. Đôi khi cậu ta còn hỏi tôi những câu liên quan đến kỹ thuật hay phong cách với sự hăm hở của một cậu học việc trẻ – dù dĩ nhiên sự thực là Shintaro từ lâu đã không còn quan tâm đến bất kỳ loại hình nghệ thuật đích thực nào nữa. Mấy năm qua, cậu ta dành thời gian cho những hình minh họa sách, và chuyên môn hiện tại của cậu ta, tôi đồ, là xe cứu hỏa. Cậu ta sẽ làm việc hết ngày này qua ngày khác trong căn phòng gác mái, phác họa hết xe cứu hỏa này đến xe cứu hỏa khác. Nhưng tôi đồ rằng vào buổi tối, sau vài ly, Shintaro muốn tin rằng cậu ta vẫn là một họa sĩ trẻ mộng mơ mà tôi đã nhận chỉ dạy.

Khía cạnh ngây ngô này của Shintaro thường là nguồn tiêu khiển cho cô Kawakami, con người vốn cũng có chút tinh quái. Chẳng hạn, một tối mới gần đây, trong cơn mưa bão, Shintaro đã chạy vào quán rồi vắt mũ trên thảm trước cửa.

“Thật tình, cậu Shintaro!” cô Kawakami quát lên. “Sao lại cư xử tệ hại như vậy chứ!”

Lúc này, Shintaro ngước lên, vẻ mặt khốn khổ lắm, như thể cậu ta đã phạm một tội tày trời. Sau đó cậu ta bắt đầu xin lỗi rối rít, như thế lại làm cô Kawakami càng đùa tợn.

“Tôi chưa thấy thái độ nào tệ hại như vậy, cậu Shintaro ạ. Cậu hình như chả tôn trọng gì tôi cả.”

“Thôi dừng lại đi, cô Kawakami,” tôi nài cô sau một lúc. “Đủ rồi đấy, hãy nói với cậu ta rằng cô chỉ đùa thôi.”

“Đùa ư? Tôi mấy khi đùa đâu. Đấy đúng là cực kỳ thất lễ.”

Và cô được thể dấn tới, cho đến khi Shintaro bắt đầu trông rất đáng tội. Nhưng có những lần khác, Shintaro lại tin rằng mình đang bị chọc ghẹo trong khi thực tế người ta đang quở mắng cậu rất nghiêm khắc. Đấy là lúc cậu ta đã đẩy cô Kawakami vào thế khó khi hớn hở phát biểu về vị tướng vừa mới bị tuyên là tội phạm chiến tranh và bị xử tử: “Từ bé tôi luôn ngưỡng mộ ông ấy. Tôi không biết giờ ông ấy sao rồi. Nghỉ hưu, chắc chắn như vậy.”

Vài khách lạ có mặt vào đêm hôm đó đã nhìn cậu ta với vẻ khó chịu. Cô Kawakami, vì lo lắng cho việc làm ăn của quán, đã đến chỗ cậu ta và nhắc khẽ về số phận của vị tướng kia, thì Shintaro đã cười ầm lên.

“Thật tình, cô à,” cậu ta nói lớn. “Lắm khi cô đùa quá quắt lắm.”

Mức độ thiếu hiểu biết của Shintaro về những chuyện như vậy đôi khi cũng thật kinh ngạc, nhưng như tôi nói, đấy không phải điều đáng chê bai. Ta nên thấy vui vì vẫn còn có những người không bị tiêm nhiễm thói bi quan thời thế. Thực ra, có lẽ chính bởi phẩm chất này của Shintaro – theo nghĩa cậu ta dường như vô nhiễm trước sự đời – đã khiến tôi ngày càng thấy thích thú được bầu bạn với cậu ta những năm qua.

Về phần cô Kawakami, dù cô sẽ gắng hết sức không để tâm thế hiện tại ảnh hưởng đến mình, thì có một điều không thể chối cãi ấy là những năm tháng chiến tranh đã làm cô già sọm đi. Trước chiến tranh, cũng có thể coi cô là một “thiếu phụ”, nhưng kể từ cuộc chiến ấy, có gì đó bên trong cô đã tan nát, lụi bại. Và khi nhớ đến những gì cô đã mất trong chiến tranh, ta sẽ không còn ngạc nhiên nữa. Công việc kinh doanh cũng ngày càng khó khăn; chắc chắn, cô khó mà tin nổi đây chính là khu phố nơi cô lần đầu mở cái quán nhỏ bé này cách đây mười sáu, mười bảy năm về trước. Vì cái phố hoan lạc xưa của chúng tôi giờ chẳng còn lại gì; gần như tất cả những chủ hiệu khác đã đóng cửa và bỏ đi, và cô Kawakami hẳn phải hơn một lần cân nhắc làm điều tương tự.

Nhưng khi quán cô mới khai trương, nó đã bị kẹp giữa bao nhiêu là quán rượu và nhà hàng, tôi nhớ một số người đã ngờ vực không biết quán có tồn tại được bao năm. Thực vậy, ta khó lòng thả bộ dọc những con phố nhỏ mà không quệt phải hằng hà sa số các biển hiệu vải bủa vây tứ bề, từ các mặt tiền hàng quán ngả về phía ta, mỗi bảng hiệu đều trình bày những nét hấp dẫn của quán mình bằng những con chữ sinh động. Nhưng vào lúc bấy giờ, lượng khách khứa lui tới ở phố này đủ để quán nào cũng làm ăn khấm khá. Đặc biệt vào những buổi tối ấm áp, khu vực này đầy những người thảnh thơi đi hết quán rượu này sang quán khác, hoặc cứ thế đứng trò chuyện giữa phố. Xe cộ từ lâu đã thôi chạy qua đây, và đến cả xe đạp cũng khó khăn lắm mới nhích được giữa dòng người nhẩn nha tản bộ.

Tôi nói “khu phố hoan lạc của chúng tôi”, nhưng tôi cho đây thực ra chỉ là một nơi để ta uống, ăn và trò chuyện, không hơn. Muốn tìm khoái lạc thật sự, hẳn bạn phải vào trung tâm thành phố – nơi có những quán geisha hay nhà hát. Tuy nhiên với tôi, khu phố của chúng tôi luôn là dễ ưa hơn. Nó thu hút một đám đông náo nhiệt nhưng đáng kính, trong số đó có nhiều người như chúng tôi – những họa sĩ và nhà văn bị dẫn dụ bởi hứa hẹn về những cuộc trò chuyện sôi nổi thâu đêm. Quán nhóm chúng tôi hay lui tới tên là “Migi-Hadari”, và nằm ngay ở điểm giao nhau của ba con phố nhỏ tạo thành một khoảng sân lát đá. Không như những quán cạnh đó, Migi-Hidari là một nơi rộng rãi, có tầng hai, cùng nhiều nữ phục vụ mặc cả trang phục Tây phương lẫn truyền thống. Tôi đã góp một phần nhỏ giúp cho Migi-Hidari lấn át các đối thủ cạnh tranh của quán, và để ghi nhận đóng góp ấy, nhóm của chúng tôi được dành riêng một bàn ở trong góc quán chỉ để cho chúng tôi sử dụng. Những người từng uống rượu cùng tôi ở đó, thực tế toàn là học trò ưu tú của tôi: Kuroda, Murasaki, Tanaka – những thanh niên tài giỏi, mà danh tiếng ngày càng gia tăng. Tất cả bọn họ say sưa với những cuộc bàn luận, và tôi nhớ nhiều cuộc tranh luận sôi nổi diễn ra quanh chiếc bàn ấy.

Tôi phải nói rằng Shintaro chưa bao giờ nằm trong nhóm tinh tuyển đó. Bản thân tôi hẳn sẽ không phản đối việc cậu ta gia nhập nhóm, nhưng các học trò của tôi luôn có một ý thức mãnh liệt về thứ bậc, và Shintaro chắc chắn không được xếp vào hàng đầu. Thực tế, tôi nhớ vào một đêm, không lâu sau khi Shintaro và em trai cậu ta đến nhà tôi, tôi đã bàn về chuyện này bên bàn rượu. Tôi nhớ những người như Kuroda đã cười cợt chuyện anh em nhà họ thấy biết ơn thế nào với “việc bổ nhiệm một chân văn phòng thuần túy”; nhưng lúc ấy tất cả nghiêm nghị lắng nghe khi tôi thuật lại quan điểm của mình về việc tầm ảnh hưởng và địa vị có thể len lỏi tìm đến những người chỉ biết đắm đuối với công việc, không phải vì theo đuổi những mục đích ấy, mà chỉ cốt tìm niềm thỏa mãn được mang hết năng lực của mình ra khi hoàn thành công việc. Nói đến đó, một trong số họ – chắc chắn là Kuroda – đã nghiêng người về trước và nói:

“Đôi lúc con trộm nghĩ thầy cũng không nhận ra mình có địa vị cao thế nào trong mắt của người dân thành phố. Quả thực, trường hợp mà thầy vừa nhắc đến đã thừa đủ để minh chứng, danh tiếng của thầy giờ đã vượt ra ngoài thế giới hội họa mà chạm đến mọi tầng lớp trong xã hội. Nhưng hẳn là thế rồi, bản chất khiêm nhường của thầy khiến thầy không hề nhận ra điều ấy. Hẳn là thế rồi, chính thầy sẽ là người ngạc nhiên nhất về lòng tôn kính người ta dành cho thầy. Nhưng với tất cả chúng con ở đây, điều đó lại chẳng có gì đáng ngạc nhiên cả. Kỳ thực, có thể nói rằng dù thầy nhận sự tôn trọng lớn lao của đại đa số công chúng, chỉ chúng ta ở đây, tại bàn này, mới biết nó còn thua kém nhường nào so với mức độ xứng đáng với thầy. Nhưng cá nhân con thì không nghi ngờ gì cả. Danh tiếng của thầy sẽ còn lớn hơn nữa, và trong những năm tới, niềm vinh dự hãnh diện nhất của chúng con sẽ là nói với mọi người rằng mình từng là học trò của Masuji Ono.”

Lúc bấy giờ chuyện này chẳng có gì khác thường; nó đã trở thành một thói quen, đến một thời điểm nào đó vào buổi tối, khi tất cả chúng tôi đã biêng biêng chút đỉnh, thì những người được tôi dìu dắt sẽ thay nhau phát biểu về lòng trung thành với tôi. Và đặc biệt Kuroda, được coi như là người phát ngôn cho họ, chiếm một phần đáng kể trong những phát biểu đó. Dĩ nhiên, tôi thường lờ đi những lời ấy, nhưng riêng lần ấy, như khi Shintaro và em trai cậu ta đứng cúi đầu và cười ngượng nghịu trước cổng nhà tôi, tôi thấy ấm áp một niềm mãn nguyện.

Nhưng sẽ là không chính xác nếu bảo tôi chỉ giao du với những học trò giỏi nhất của mình. Thực vậy, lần đầu tiên tôi bước vào quán cô Kawakami, tôi tin mình làm vậy vì muốn dành buổi tối bàn luận chuyện gì đó với Shintaro. Hôm nay, khi nhớ lại buổi tối ấy, tôi thấy ký ức về nó hòa lẫn với những âm thanh và hình ảnh từ những bữa tối khác; những ngọn đèn lồng treo ngoài cửa, tiếng cười của những người tụ tập bên ngoài quán Migi-Hidari, mùi của thức ăn chiên ngập dầu, một nữ nhân viên phục vụ quán rượu đang thuyết phục ai đó quay về nhà với vợ – và vọng từ mọi phía là tiếng lách cách của những đôi guốc gỗ lên sàn xi măng. Tôi nhớ đó là một tối mùa hè ấm áp, và khi không tìm thấy Shintaro ở những nơi cậu ta thường lai vãng, tôi lững thững đi quanh những quán nhỏ ấy một hồi. Dù giữa các quán ắt hẳn có cạnh tranh với nhau, ở nơi đây một tinh thần hữu hảo vẫn ngự trị, và chẳng có gì lạ khi hỏi tìm Shintaro ở một trong những quán rượu như vậy vào đêm hôm đó, tôi được nữ chủ quán khuyên, không một chút phật ý, là hãy thử tìm cậu ta ở “chỗ mới”.

Tất nhiên cô Kawakami có thể chỉ ra nhiều thay đổi – những “sửa sang nho nhỏ” – mà cô đã thực hiện suốt những năm qua. Nhưng ấn tượng của tôi là cái quán nhỏ bé ngày hôm nay trông vẫn y hệt như cái đêm đầu tiên tôi đến. Khi bước vào quán, cái đập ngay vào mắt khách là sự tương phản giữa quầy bar, được thắp sáng bởi những ngọn đèn ấm áp, treo thấp, và phần còn lại của căn phòng chìm trong bóng tối. Hầu hết khách khứa thích ngồi ở quầy bar trong quầng ánh sáng đó, điều này tạo một cảm giác ấm áp và gần gũi cho quán. Tôi nhớ đã nhìn chung quanh đầy ưng ý vào cái đêm đầu tiên ấy, và hôm nay, dẫu thế giới bên ngoài có trải qua bao dâu bể, quán của cô Kawakami vẫn tạo được cảm giác hài lòng như xưa.

Nhưng ngoài điều ấy ra, chẳng mấy thứ còn được như xưa. Giờ đây, bước ra khỏi quán cô Kawakami, bạn có thể đứng ở cửa quán và tin rằng bạn vừa uống ở một chốn hẻo lánh ngoài rìa nền văn minh. Khắp chung quanh, không còn gì ngoài một hoang mạc những tàn tích đổ nát. Chỉ có phần hậu của những tòa nhà xa xa nhắc bạn nhớ rằng mình không cách quá xa trung tâm thành phố. “Thiệt hại chiến tranh,” cô Kawakami gọi như vậy. Nhưng tôi nhớ mình đã dạo bộ quanh khu phố này không lâu sau khi đầu hàng, và nhiều tòa nhà vẫn còn nguyên vẹn. Quán Migi-Hidari vẫn ở đó, cửa sổ vỡ hết, một phần mái sụt xuống. Và khi đi qua những ngôi nhà tàn tạ đó tôi nhớ mình đã tự hỏi rằng liệu chúng có thể nào sống lại nữa không. Rồi một sáng tôi đi qua, những chiếc máy ủi đã kéo sập tất cả.

Nên giờ phía bên kia đường chẳng còn gì ngoài đống gạch vụn. Chắc chắn chính quyền đã có kế hoạch, nhưng nó đã ở trong tình trạng ấy ba năm rồi. Mưa đã tạo thành những vũng nhỏ dần dà tù đọng giữa đống gạch vụn. Hệ quả là, cô Kawakami buộc phải lắp lưới chống muỗi lên cửa sổ – không phải một thứ cô nghĩ sẽ thu hút khách hàng.

Những tòa nhà cùng một bên đường với quán cô Kawakami vẫn còn đó, nhưng nhiều nơi không có người ở; tỉ dụ, hai căn nhà ở hai bên quán cô, đã bị bỏ không một thời gian, một tình trạng khiến cô lo lắng. Nếu bỗng nhiên cô giàu có, cô thường bảo chúng tôi, cô sẽ mua những căn nhà đó mà mở rộng quán. Trong lúc đó, cô sẽ đợi người chuyển vào ở; cô sẽ không phiền nếu chúng trở thành quán rượu như quán của cô, miễn là cô không còn phải sống giữa một cái nghĩa trang nữa.

Nếu bạn bước ra khỏi quán của cô Kawakami khi màn đêm buông xuống, bạn có thể buộc phải dừng lại một lúc để nhìn cái vùng đất hoang mênh mông trước mắt. Bạn có thể nhìn ra, giữa những đống gạch gỗ vụn nát, và có lẽ rải rác đây đó, những mẩu đường ống nhô ra trên mặt đất như cỏ dại. Rồi khi bạn bước qua những đống gạch vụn, nhiều vũng nước nhỏ sẽ thoáng lóa lên khi chúng bắt ánh đèn.

Và trên đường tới chân đồi dẫn lên nhà tôi, nếu bạn dừng lại ở Cầu Dùng Dằng, rồi nhìn về phía tàn tích của khu phố hoan lạc xưa, nếu ánh chiều tà vẫn chưa tắt hẳn, bạn có thể thấy dãy cột điện tín cũ – vẫn không chăng dây – đang chìm vào bóng tối u uẩn trên con đường bạn vừa qua. Và bạn có thể nhận ra những đàn chim đậu chen chúc trên đỉnh cột, như thể đợi chờ những đường dây mà trước đây chúng từng đậu men theo xếp hàng trên nền trời.

Một tối cách đây không lâu, tôi đang đứng trên chiếc cầu gỗ nhỏ nhắn đó, và thấy từ xa hai cột khói bốc lên từ đống đổ nát. Có lẽ đấy là những công nhân nhà nước đang tiếp tục chương trình chậm chạp không bao giờ kết đó; hay có lẽ là lũ trẻ đang sa vào một trò chơi phá phách nào đó. Nhưng cảnh tượng những cột khói ấy in trên nền trời khiến tôi rơi vào tâm trạng sầu muộn. Chúng như những giàn thiêu tại một tang lễ vắng bóng người. Một nghĩa trang, cô Kawakami nói, và khi ta nhớ đến tất cả những người từng thường xuyên tới đó, ta không khỏi thấy như vậy.

Nhưng tôi lại lạc đề rồi. Tôi đang cố nhớ lại những chi tiết trong lần Setsuko về thăm chúng tôi tháng trước.

Như tôi có lẽ đã nói, Setsuko dành gần hết ngày thăm đầu tiên để ngồi ngoài hiên nhà chuyện trò với em gái. Một lúc nào đó vào buổi chiều, khi các con tôi đang đặc biệt mải mê trong những câu chuyện phụ nữ, tôi nhớ mình đã rời chỗ chúng để đi tìm cháu tôi mới chạy vào trong nhà vài phút trước.

Tôi đang đi dọc hành lang thì nghe một tiếng sầm làm rung chuyển cả căn nhà. Tôi hoảng hồn chạy vội vào phòng ăn. Tầm giờ này, phần lớn phòng ăn vẫn chìm trong bóng tối, và từ ngoài hiên sáng sủa đi vào, mắt tôi phải mất một lúc mới chắc chắn rằng Ichiro không có trong phòng ấy. Rồi một tiếng sầm khác, tiếp sau đó là nhiều tiếng nữa, cùng với giọng cháu tôi gào lên: “Yah! Yah!” Tiếng ồn phát ra từ phòng đàn dương cầm bên cạnh. Tôi đến trước cửa, lắng nghe một lúc, rồi khẽ kéo vách.

Trái với phòng ăn, phòng đàn dương cầm bắt nắng suốt cả ngày. Căn phòng ngập tràn ánh sáng trắng rực, gắt, và nếu nó rộng hơn, thì sẽ là nơi lý tưởng để chúng tôi dùng làm phòng ăn. Có lần, tôi đã sử dụng phòng này để chứa tranh và đồ vẽ, nhưng bây giờ, ngoài chiếc đàn đứng kiểu Đức, căn phòng gần như trống không. Chẳng trách, căn phòng trống trải đã gợi niềm thích thú cho cháu tôi hệt như cái hiên nhà trước đó; vì tôi thấy nó đi lại giữa sàn nhà với cử động sầm sầm khó hiểu, mà tôi đồ là đang thủ vai một người cưỡi trên lưng ngựa chạy qua vùng đất thênh thang. Vì lưng nó quay về phía cửa, phải một lúc nó mới nhận ra mình đang bị quan sát.

“Ông!” nó nói, quay lại giận dữ. “Ông không thấy cháu đang bận à?”

“Ông xin lỗi, Ichiro, ông không nhận ra.”

“Giờ cháu không chơi với ông được đâu.”

“Ông xin lỗi. Nhưng ở ngoài này ông nghe thấy tò mò quá, nên ông mới tự hỏi có thể vào trong xem được không.”

Một lúc, cháu tôi tiếp tục nhìn tôi với vẻ cáu kỉnh. Đoạn nó nói, chẳng mấy hào hứng. “Thôi cũng được. Nhưng ông phải ngồi yên đấy. Cháu đang bận.”

“Ừ tốt lắm,” tôi bật cười nói. “Cảm ơn cháu nhiều, Ichiro.”

Cháu tôi tiếp tục chằm chằm nhìn khi tôi đi vào phòng và ngồi xuống bên cửa sổ. Đêm hôm trước khi hai mẹ con nó về đây, tôi đã tặng nó một món quà là tập giấy vẽ và một bộ sáp màu. Lúc này tôi nhận ra tập giấy nằm trên tấm chiếu tatami cạnh đó, ba bốn cây sáp màu nằm vương vãi. Tôi có thể thấy vài tờ giấy bắt đầu có hình vẽ và toan với tay lấy lên xem, thì Ichiro đột nhiên diễn tiếp vở kịch mà tôi đã xen ngang.

“Yah! Yah!”

Tôi quan sát một lúc, nhưng không hiểu mấy cảnh nó đang diễn. Có những lúc, nó sẽ lặp lại động tác cưỡi ngựa; những lúc khác, nó ra vẻ như đang chiến đấu với vô số kẻ thù vô hình. Trong suốt thời gian đó, nó cứ liên tục lẩm bẩm lời thoại trong miệng. Tôi cố đoán, nhưng dường như tôi thấy nó không nói thành từ ngữ, chỉ là dùng lưỡi tạo ra những âm thanh.

Rõ ràng, dù cố gắng hết sức để lờ tôi đi, nó vẫn cảm thấy ức chế bởi sự hiện diện của tôi. Nhiều lần, khi đang diễn nó khựng lại giữa chừng như thể đột ngột mất hứng, trước khi lại lao vào diễn tiếp. Rồi chẳng mấy chốc nó bỏ cuộc, ngồi đánh sầm xuống sàn nhà. Tôi không biết có nên vỗ tay không, nhưng rồi nghĩ tốt hơn hết là không.

“Rất ấn tượng, Ichiro. Nói xem nào, cháu đang đóng vai gì đấy?”

“Ông đoán xem, ông.”

“Hừm. Có lẽ là tướng Yoshitsune chăng? Không ư? Vậy thì một chiến binh samurai ư? Hừm. Hay là một ninja? Ninja hệ Phong.”

“Ông nhầm hoàn toàn rồi.”

“Vậy cháu nói xem. Cháu đóng vai gì đấy?”

“Tay Súng Độc Hành!”

“Cái gì cơ?”

“Tay Súng Độc Hành! Hi yo Silver![1]”

“Tay Súng Độc Hành à? Có phải cao bồi không?”

“Hi yo Silver!” Ichiro lại bắt đầu phi nước đại, và lần này giả tiếng ngựa hí.

Tôi quan sát cháu mình một lúc. “Làm sao cháu biết đóng vai cao bồi hả Ichiro?” Cuối cùng tôi hỏi, nhưng nó vẫn tiếp tục phi và làm tiếng ngựa hí.

“Ichiro,” tôi nói, cương quyết hơn, “ngừng một lát nghe ông nói đã. Sẽ thú vị hơn, thú vị hơn nhiều, nếu cháu đóng một nhân vật như tướng Yoshitsune. Để ông giải thích lý do cho cháu nhé? Ichiro, nghe này, Ông sẽ giải thích cho cháu. Ichiro, nghe ông này. Ichiro!”

Có lẽ tôi đã cao giọng hơn chủ định, vì nó dừng lại và nhìn tôi với vẻ sững sờ. Tôi tiếp tục nhìn nó một lát, đoạn thở dài.

“Ông xin lỗi, Ichiro, lẽ ra ông không nên xen vào. Dĩ nhiên cháu có thể diễn bất kỳ vai nào cháu thích. Cả vai cao bồi cũng được. Cháu thứ lỗi cho ông nhé. Ông lại quên mất điều đó.”

Cháu tôi tiếp tục nhìn tôi trân trân, và tôi nghĩ nó sắp bật khóc hoặc là chạy ra khỏi phòng.

“Thôi nào, Ichiro, cứ làm những gì cháu đang làm đi.”

Một lúc lâu, Ichiro vẫn nhìn tôi chằm chằm. Rồi nó đột nhiên la lên: “Tay Súng Độc Hành! Hi yo Silver!” và bắt đầu phi nước đại tiếp. Nó giẫm chân dữ dội hơn bao giờ hết, khiến cả căn phòng quanh chúng tôi rung chuyển. Tôi tiếp tục nhìn nó một lát, rồi bước đến cầm tập giấy vẽ lên.

Ichiro đã dùng đến bốn năm tờ giấy vẽ một cách lãng phí. Kỹ thuật vẽ không hề tồi, nhưng những hình phác họa – của tàu điện và tàu hỏa – mỗi hình đều chỉ vẽ được vài đường cơ bản rồi bỏ dở. Ichiro thấy tôi đang xem tập giấy vẽ của nó bèn vội vã chạy đến.

“Ông! Ai cho ông nhìn tranh đó?” Nó cố giật tập giấy vẽ khỏi tay tôi, nhưng tôi giơ cao quá tầm với của nó.

“Nào, Ichiro, đừng xấu tính thế. Ông muốn xem cháu làm gì với những bút màu ông tặng cháu. Thế cũng công bằng mà.” Tôi hạ tập giấy vẽ xuống và lật bức đầu tiên. “Rất ấn tượng, Ichiro. Hừm. Nhưng cháu biết đấy, nếu muốn thì cháu có thể vẽ tốt hơn.”

“Ông không được xem !”

Cháu tôi định giật tập giấy vẽ lần nữa, buộc tôi phải đưa tay cản lại.

“Ông! Trả sách cho cháu!”

“Nào, Ichiro, thôi đi. Cho ông xem nào. Này, Ichiro, mang bút màu đằng kia lại cho ông. Mang lại đây ta cùng vẽ. Ông sẽ chỉ cho cháu.”

Những lời đó hiệu quả đến đáng ngạc nhiên. Cháu tôi ngay lập tức thôi giành giật, rồi đi gom sáp màu bị vứt tung tóe trên sàn nhà. Khi nó quay lại, một điều gì đó mới mẻ – một dạng phấn khích – đã nhập vào thái độ của nó. Nó ngồi cạnh tôi và đưa sáp màu ra, quan sát cẩn thận nhưng không nói gì.

Tôi lật sang tờ mới trên tập giấy vẽ và đặt trên sàn trước mặt nó. “Cháu vẽ trước cho ông xem nào, Ichiro. Rồi ông sẽ xem có thể giúp cháu vẽ đẹp hơn không. Cháu muốn vẽ gì nào?”

Cháu tôi trở nên rất im lặng. Nó nhìn xuống tờ giấy trắng, vẻ suy tư, nhưng không vẽ.

“Sao cháu không thử vẽ cái cháu thấy hôm qua nhỉ?” Tôi gợi ý. “Cái cháu thấy lúc vừa vào thành phố ấy.”

Ichiro tiếp tục nhìn tập giấy vẽ. Rồi nó ngước lên hỏi: “Ông từng là họa sĩ nổi tiếng à?”

“Họa sĩ nổi tiếng ư?” Tôi bật cười. “Ông nghĩ là cháu có thể nói vậy. Có phải mẹ cháu bảo vậy không?”

“Cha bảo ông từng là họa sĩ nổi tiếng. Nhưng ông phải ngừng vẽ.”

“Ông nghỉ hưu, Ichiro ạ. Ai đến tuổi rồi cũng nghỉ hưu thôi. Cái đó chẳng có gì sai, người ta xứng đáng được nghỉ ngơi.”

“Cha bảo ông phải ngừng vẽ. Vì nước Nhật thua chiến tranh.”

Tôi lại cười, rồi với tay cầm lấy tập giấy vẽ. Tôi lật lại những tờ giấy, xem qua những hình vẽ tàu điện của cháu mình, rồi giơ ra xa hết cỡ để nhìn cho rõ hơn. “Khi đến độ tuổi nào đó, Ichiro ạ, cháu cũng sẽ muốn nghỉ ngơi thôi. Cha cháu cũng sẽ không làm việc khi đến tầm tuổi của ông. Và một ngày nào đó, cháu sẽ đến độ tuổi như ông, và cháu cũng muốn nghỉ ngơi. Nào,” – tôi quay lại trang giấy trắng và đặt tập giấy vẽ trước mặt nó – “cháu muốn vẽ gì cho ông nào, Ichiro?”

“Bức tranh trong phòng ăn là do ông vẽ à?”

“Không, đó là tranh của họa sĩ tên là Urayama. Sao, cháu thích bức đấy à?”

“Ông vẽ bức trong hành lang à?”

“Đó là tranh của một họa sĩ tài giỏi khác, một bạn cũ của ông.”

“Vậy tranh của ông ở đâu?”

“Chúng tạm thời được cất đi rồi. Nào, Ichiro, chúng ta quay lại vấn đề chính nào. Cháu định vẽ gì cho ông đây? Cháu nhớ được gì từ ngày hôm qua nào? Có chuyện gì thế, Ichiro? Bỗng dưng yên lặng quá.”

“Cháu muốn xem tranh của ông.”

“Ông chắc một cậu bé sáng dạ như cháu có thể nhớ đủ thứ trong đầu. Áp phích phim hôm qua thì sao? Áp phích có quái vật tiền sử ấy. Ông chắc cháu có thể vẽ rất đẹp. Thậm chí đẹp hơn áp phích thật.”

Ichiro dường như cân nhắc một lát. Rồi nó xoay người lại, mặt áp sát vào giấy, bắt đầu vẽ.

Dùng sáp màu nâu đậm, nó vẽ ở phần dưới của tờ giấy một dãy những chiếc hộp – những chiếc hộp ấy mau chóng trở thành đường chân trời của một thành phố. Rồi từ đó hiện ra, lù lù bên trên thành phố, là một sinh vật như loài bò sát khổng lồ đang đứng bằng hai chân sau. Lúc này cháu tôi chuyển sáp nâu sang sáp đỏ, và bắt đầu vẽ những vạch sáng chung quanh con bò sát.

“Cái gì thế, Ichiro? Lửa à?”

Ichiro không trả lời mà tiếp tục những nét màu đỏ. “Sao lại có lửa, Ichiro? Có phải nó liên quan đến việc con quái vật xuất hiện không?”

“Dây cáp điện,” Ichiro nói, với tiếng thở dài sốt ruột.

“Cáp điện à? Thú vị đấy. Ông không biết sao cáp điện lại gây cháy. Cháu có biết không?”

Ichiro lại thở dài, đoạn tiếp tục vẽ. Nó lấy sáp màu xám và bắt đầu vẽ dưới chân tờ giấy người dân trong cơn hoảng hốt đang chạy tán loạn.

“Cháu vẽ rất tốt đấy, Ichiro,” tôi nhận xét. “Có lẽ để thưởng cho cháu, mai ông sẽ đưa cháu đi xem phim. Cháu có thích không?”

Cháu tôi dừng vẽ ngước lên. “Phim kinh lắm, ông không xem nổi đâu,” nó nói.

“Ông không tin,” tôi nói, cười ồ lên. “Nhưng nó có thể làm mẹ và dì cháu khiếp sợ đấy.”

Nghe như thế, Ichiro cười phá lên. Nó lăn ngửa ra rồi lại cười tiếp. “Mẹ và dì Noriko sẽ sợ đứng tim luôn!” nó hét lên trần nhà.

“Nhưng đàn ông chúng ta sẽ khoái, phải không Ichiro? Ngày mai chúng ta sẽ đi xem. Cháu có thích thế không? Chúng ta sẽ rủ mẹ và dì cháu đi cùng và xem họ sợ thế nào.”

Ichiro tiếp tục cười vang. “Dì Noriko sẽ sợ ngay lập tức!”

“Chắc rồi,” tôi nói, rồi cười tiếp. “Tốt lắm, ngày mai cả nhà chúng ta sẽ đi. Nào, Ichiro, giờ cháu nên vẽ tiếp đi.”

“Dì Noriko sẽ sợ! Dì ấy sẽ muốn về!”

“Nào, Ichiro, vẽ tiếp nào. Cháu vẽ rất đẹp đấy.” Ichiro lại nằm úp xuống và quay lại với bức tranh. Tuy nhiên, nó dường như không còn tập trung được như trước; nó bắt đầu thêm nhiều người chạy trốn nữa ở chân bức vẽ cho đến khi các hình thù lẫn vào nhau và trở nên vô nghĩa. Cuối cùng chẳng buồn cẩn thận nữa, nó bắt đầu nguệch ngoạc lung tung ở phần dưới tờ giấy.

“Ichiro, cháu làm gì vậy? Cháu cứ vẽ như thế thì chúng ta sẽ không đi xem phim đâu. Ichiro, dừng lại đi!”

Cháu tôi đứng bật dậy và hét lên: “Hi yo Silver!”

“Ichiro, ngồi xuống. Cháu đã xong đâu.”

“Dì Noriko đâu rồi?”

“Dì đang nói chuyện với mẹ cháu. Nào, Ichiro, cháu chưa vẽ xong mà. Ichiro!”

Nhưng cháu tôi chạy ra khỏi phòng, hét lên: “Tay Súng Độc Hành! Hi yo Silver!”

Tôi không thể nhớ chính xác mình đã làm gì trong vài phút tiếp theo. Rất có thể là tôi vẫn ngồi trong phòng đàn, nhìn vào các bức vẽ của Ichiro, đầu óc nghĩ mông lung như dạo gần đây tôi càng ngày càng hay thế. Cuối cùng, tôi đứng lên và đi tìm gia đình mình.

Tôi thấy Setsuko đang ngồi một mình ngoài hiên nhìn ra vườn. Ánh nắng vẫn rực, nhưng tiết trời đã dịu đi nhiều, và khi tôi xuất hiện, Setsuko quay lại và đẩy một chiếc nệm vào khoảnh nắng cho tôi.

“Chúng con mới pha trà,” nó nói. “Cha có muốn uống không?”

Tôi cảm ơn, và khi con bé rót cho tôi, tôi đưa mắt nhìn ra vườn.

Xét những tổn hại nó phải hứng chịu trong chiến tranh, khu vườn đã phục hồi được khá nhiều, và ta vẫn có thể nhận ra đấy là khu vườn Akira Sugimura đã xây bốn mươi năm trước. Ở phía cuối vườn, gần tường sau, tôi có thể thấy Noriko và Ichiro đang ngó nghiêng một bụi trúc. Bụi trúc ấy, giống như hầu hết mọi cây và bụi khác trong vườn, đã được Sugimura bứng nguyên cả cây trưởng thành từ nơi khác về đây trồng. Kỳ thực, người ta đồn rằng Sugimura đã đích thân đi khắp thành phố, dòm ngó qua hàng rào các khu vườn, đề nghị trả những món tiền lớn cho chủ những cây hoặc bụi cây mà ông muốn bứng về. Nếu đúng là như vậy, thì cái tài chọn cây của ông quả đáng ngưỡng mộ; kết quả là – và vẫn còn đến ngày nay – một sự hài hòa lộng lẫy. Khu vườn tạo một cảm giác tự nhiên và liền mạch, không có vẻ gì là có bàn tay con người thiết kế.

“Noriko luôn rất hợp với trẻ con,” Setsuko nhận xét, mắt con bé vẫn nhìn chúng. “Ichiro rất quý dì nó.”

“Ichiro là một cậu bé ngoan,” tôi nói. “Không hề hay xấu hổ như hầu hết lũ trẻ ở độ tuổi đó.”

“Con hy vọng cháu nó không gây rắc rối gì cho cha lúc này. Nhiều lúc cháu nó rất cứng đầu. Nên cha đừng ngại quở trách nếu cháu nó làm cha thấy phiền toái.”

“Không hề gì. Ông cháu tôi hợp nhau lắm. Thực ra, chúng ta vừa mới vẽ cùng nhau.”

“Thật ư? Con chắc thằng bé thích lắm.”

“Nó cũng diễn một đoạn kịch nào đó cho cha xem,” tôi nói. “Nó bắt chước các động tác rất cừ.”

“Ồ đúng vậy. Nó thường chơi như thế một lúc lâu.”

“Cháu nó có tự chế ra từ ngữ không? Cha đã cố nghe, nhưng không thể hiểu thằng bé nói gì.”

Con gái tôi đưa tay che miệng cười. “Hẳn là cháu nó đang đóng vai cao bồi. Mỗi khi đóng vai cao bồi, thằng bé lại nói tiếng Anh.”

“Tiếng Anh à? Thật đặc biệt. Hóa ra là vậy.”

“Bọn con có lần đưa cháu đi xem một bộ phim cao bồi Mỹ ngoài rạp. Từ đó cháu rất thích mấy nhân vật cao bồi. Chúng con thậm chí mua cho cháu một cái mũ cao bồi. Thằng bé tin rằng các cao bồi cũng tạo ra những âm thanh buồn cười như nó. Hẳn cha thấy kỳ lạ lắm.”

“Té ra là vậy,” tôi bật cười nói. “Cháu ngoại cha sẽ trở thành một anh chàng cao bồi.”

Trong vườn, một cơn gió nhẹ đang khiến tán lá đung đưa. Noriko đang cúi bên một cây đèn đá cổ gần bức tường sau, đang chỉ gì đó cho Ichiro thấy.

“Nhưng mà,” tôi nói, cùng tiếng thở dài, “chỉ mới vài năm trước, Ichiro hẳn không được phép xem những thứ như là phim cao bồi.”

Setsuko, vẫn nhìn ra vườn, nói: “Suichi tin rằng thà cháu nó thích cao bồi còn hơn là thần tượng những người như Miyamoto Musashi. Suichi nghĩ các anh hùng người Mỹ là hình mẫu tốt hơn cho trẻ em ngày nay.”

“Vậy ư? Vậy ra đó là quan điểm của Suichi.”

Ichiro dường như không ấn tượng lắm với đèn đá, vì chúng tôi có thể thấy thằng bé giật mạnh tay dì nó. Bên cạnh tôi, Setsuko cười bẽn lẽn.

“Thằng bé thật ngỗ ngược. Nó cứ kéo người khác như vậy. Thật là hư.”

“Mà này,” tôi nói, “Ichiro và cha quyết định mai chúng ta sẽ đi xem phim.”

“Thật ư?” Tôi có thể thấy ngay nét hồ nghi trong thái độ của Setsuko.

“Đúng,” tôi nói, “thằng bé dường như rất ham mê quái vật tiền sử. Đừng lo, cha đã tìm hiểu trên báo rồi. Bộ phim hoàn toàn phù hợp với độ tuổi của cháu.”

“Vâng, con cũng nghĩ vậy.”

“Thực ra, cha nghĩ cả nhà ta nên đi xem. Cả nhà đi chơi, có thể nói như vậy.”

Setsuko hắng giọng lo lắng. “Thế thì tuyệt quá. Nhưng biết đâu Noriko có kế hoạch cho ngày mai rồi.”

“Ô thế ư? Kế hoạch gì vậy?”

“Con tin là em muốn cả nhà đi công viên xem hươu. Nhưng con chắc ta có thể đi công viên dịp khác.”

“Cha không hề biết Noriko có kế hoạch ấy. Chắc chắn con bé không hề hỏi ý kiến cha. Hơn nữa, cha đã bảo Ichiro là ngày mai chúng ta đi xem phim rồi. Giờ cháu nó chỉ nghĩ đến chuyện đó thôi.”

“Quả vậy,” Setsuko nói. “Con tin thằng bé thích đi xem phim.”

Noriko đang từ trong vườn đi về phía chúng tôi, Ichiro cầm tay dì kéo đi. Chắc chắn tôi sẽ phải đề cập ngay dự định ngày hôm sau với con bé, nhưng con bé và Ichiro không dừng ở ngoài hiên, mà đi luôn vào trong nhà rửa tay. Vì vậy, tôi không thể nhắc đến chuyện đó mãi cho tới bữa ăn tối.

Ban ngày phòng ăn là một nơi khá u ám vì ánh mặt trời hiếm khi chiếu được vào, nhưng sau khi trời tối, nhờ cái chụp đèn ở thấp gần mặt bàn, căn phòng bỗng có một bầu không khí ấm cúng. Chúng tôi ngồi quanh bàn được một lúc, đang đọc báo và tạp chí, thì tôi nói với cháu mình:

“Ichiro này, cháu đã bảo với dì chuyện ngày mai chưa?”

Ichiro ngừng đọc sách, ngước lên vẻ không hiểu.

“Chúng ta có cho phụ nữ đi cùng không?” tôi nói. “Có nhớ ông cháu ta đã nói gì không? Có thể họ sẽ thấy sợ đấy.”

Lúc này cháu tôi hiểu ý và nhe răng cười. “Dì Noriko sẽ không xem nổi đâu,” nó nói. “Dì có muốn đi không, dì Noriko?”

“Đi đâu cơ, Ichiro?” Noriko hỏi.

“Phim quái vật.”

“Cha nghĩ ngày mai chúng ta sẽ đi xem phim,” tôi giải thích. “Đại khái là đi chơi cả gia đình.”

“Ngày mai ư?” Noriko nhìn tôi, rồi quay sang cháu tôi. “Ồ, mai chúng ta không đi được, phải không Ichiro? Chúng ta sẽ đi công viên hươu, cháu nhớ không?”

“Đi công viên để dịp khác cũng được,” tôi nói. “Lúc này thằng bé mong được xem phim.”

“Vậy đâu có được,” Noriko nói. “Mọi việc sắp đặt hết rồi. Trên đường về nhà chúng ta sẽ thăm bà Watanabe. Bà ấy đang mong gặp Ichiro. Dù sao thì chúng ta đã quyết định lâu rồi mà. Phải không Ichiro?”

“Cha thực ra là có ý tốt,” Setsuko xen vào. “Nhưng con hiểu là bà Watanabe đang mong chúng ta. Có lẽ chúng ta nên đi xem phim vào ngày kia.”

“Nhưng Ichiro mong được xem phim,” tôi phản đối. “Chẳng phải thế sao, Ichiro? Mấy phụ nữ nhà ta thật phiền phức, nhỉ?”

Ichiro không nhìn tôi, dường như nó đang mải mê với cuốn sách.

“Cháu bảo họ đi, Ichiro,” tôi nói.

Cháu tôi tiếp tục chăm chú vào cuốn sách.

“Ichiro.”

Bỗng nhiên, nó bỏ sách xuống bàn, rồi đứng dậy chạy ra khỏi phòng, chạy vào phòng đàn dương cầm.

Tôi khẽ cười. “Kìa,” tôi nói với Noriko. “Con làm cháu nó buồn rồi đấy. Con cứ theo ý nó có phải là yên chuyện không?”

“Cha đừng buồn cười thế chứ. Chúng ta đã hẹn với bà Watanabe từ rất lâu rồi. Hơn nữa, thật buồn cười khi đưa Ichiro đi xem bộ phim như thế. Nó sẽ không thích phim như thế đâu, phải không Setsuko?”

Con gái lớn của tôi mỉm cười không thoải mái. “Thực ra cha có ý tốt,” nó nói khẽ. “Có lẽ ngày kia...”

Tôi cất tiếng thở dài, lắc đầu, rồi quay lại đọc báo. Nhưng vài phút sau, khi rõ là các con tôi không có ý dẫn Ichiro quay lại, tôi đành đứng lên và đi vào phòng đàn.

Vì không thể với tới sợi dây trên chụp đèn trần, Ichiro đã bật cái đèn trên mặt đàn. Tôi thấy nó đang ngồi trên ghế đàn, một bên đầu tựa lên nắp đàn. Nét mặt nó, ép lên mặt gỗ đen, mang một vẻ cáu kỉnh.

“Ông xin lỗi vì chuyện này, Ichiro,” tôi nói. “Nhưng cháu đừng thất vọng. Ngày kia chúng ta sẽ đi xem phim.”

Ichiro không phản ứng gì, tôi bèn nói. “Nào, Ichiro, chuyện này có gì đáng phải thất vọng đâu.”

Tôi bước đến cửa sổ. Trời bên ngoài kia khá tối, và tôi chỉ có thể nhìn thấy hình ảnh phản chiếu của mình và của căn phòng phía sau tôi. Tôi có thể nghe thấy tiếng phụ nữ đang thì thầm trò chuyện từ phòng kia vọng lại.

“Vui lên nào, Ichiro,” tôi nói. “Chuyện này có gì mà phải buồn. Ngày kia chúng ta sẽ đi xem, ông hứa với cháu.”

Khi tôi quay lại phía Ichiro, đầu nó vẫn tựa trên nắp đàn như trước; nhưng bây giờ, nó vân vê những ngón tay trên mặt nắp đàn, như thể đang chơi những phím đàn.

Tôi cười khẽ. “Này, Ichiro, ngày kia chúng ta sẽ đi xem. Chúng ta không thể để phụ nữ lấn lướt chúng ta được, phải vậy không?” Tôi lại cười tiếp. “Ông chắc họ nghĩ bộ phim đáng sợ quá. Này, Ichiro?”

Cháu tôi vẫn không phản ứng gì, dù nó tiếp tục vê ngón tay trên nắp đàn. Quyết định rằng tốt nhất cứ để nó ở một mình một lát, tôi cười lần nữa rồi quay lại phòng ăn.

Tôi thấy hai con gái tôi đang ngồi im lặng đọc tạp chí. Khi ngồi xuống, tôi cất một tiếng thở dài thật nặng nề, nhưng không ai phản ứng gì cả. Tôi đeo kính và chuẩn bị đọc báo thì Noriko nói khẽ: “Cha này, chúng con pha trà nhé?”

“Con chu đáo quá, Noriko. Nhưng lúc này cha không uống đâu.”

“Còn chị thì sao Setsuko?”

“Cảm ơn em, Noriko. Nhưng chị nghĩ chị cũng không uống đâu.”

Chúng tôi tiếp tục đọc trong im lặng một lúc nữa. Rồi Setsuko nói: “Ngày mai cha có đi cùng chúng con không? Như vậy vẫn sẽ là đi chơi cả gia đình.”

“Cha cũng muốn lắm. Nhưng cha e là ngày mai còn vài việc cha phải làm.”

“Ý cha là sao?” Noriko xen vào. “Việc gì vậy?” Đoạn quay sang Setsuko, con bé bảo: “Đừng nghe cha nói. Dạo này cha chẳng có việc gì đâu. Cha sẽ chỉ ủ rũ trong nhà như cha thường làm dạo gần đây.”

“Cha có thể đi cùng chúng con thì tốt quá.” Setsuko nói với tôi.

“Tiếc quá,” tôi nói, lại nhìn xuống tờ báo của mình. “Nhưng cha có một đôi việc phải lo.”

“Vậy là ngày mai cha ở nhà một mình ư?” Noriko hỏi.

“Nếu các con đi chơi cả thì cha phải ở nhà thôi.”

Setsuko cất tiếng ho khẽ. Đoạn nói: “Vậy thì có lẽ con cũng sẽ ở nhà. Cha và con chẳng mấy khi có dịp nói chuyện với nhau.”

Noriko nhìn chằm chằm chị gái đối diện qua bàn. “Chị không cần phải bỏ chuyến đi như vậy. Chị đường sá xa xôi đến đây, chị không nên ngồi nhà cả ngày làm gì.”

“Nhưng chị rất thích ở nhà hầu chuyện cha. Chị nghĩ hai cha con sẽ có nhiều chuyện để nói.”

“Cha, xem cha đã làm gì kìa,” Noriko nói. Rồi quay sang chị gái, nó nói: “Vậy giờ chỉ còn em với Ichiro.”

“Ichiro sẽ thích được ở cả ngày với em, Noriko,” Setsuko mỉm cười nói. “Em là người cháu nó quý nhất lúc này đấy.”

Tôi rất vui vì Setsuko đã quyết định ở nhà, vì quả thực chúng tôi ít có cơ hội trò chuyện mà không bị ngắt quãng; và dĩ nhiên, có nhiều điều một người cha muốn biết về cuộc sống của đứa con gái đã thành thân mà ông không thể hỏi công khai được. Nhưng điều tôi không bao giờ nghĩ tới đêm hôm đó là Setsuko có lý do riêng để muốn ở lại với tôi.

***

Tôi dần hình thành thói quen đi vẩn vơ khắp các phòng chẳng mục đích gì, có lẽ là dấu hiệu của tuổi già. Khi Setsuko mở cửa phòng khách chiều hôm đó, vào ngày thứ hai sau khi con bé về thăm nhà – hẳn tôi đã đứng trầm tư được một lúc lâu.

“Con xin lỗi,” con bé nói. “Con sẽ quay lại sau.”

Tôi quay lại, thoáng giật mình, thấy con gái tôi đang quỳ ở ngưỡng cửa, tay cầm một cái bình đầy hoa và lộc.

“Không, con cứ vào đi,” tôi nói với con bé. “Cha có làm gì đâu.”

Nghỉ hưu cho ta nhiều thời gian hơn. Thực vậy, một trong những thú vui hưu trí ấy là ta có thể thơ thẩn hết ngày tùy ý riêng mình, thảnh thơi khi biết rằng mọi lao động vất vả và những thành tựu đã ở lại sau lưng. Tuy nhiên, hẳn tôi đã lơ đễnh lắm thì mới lang thang vu vơ vào phòng khách chứ không phải bất kỳ phòng nào khác. Bởi suốt bao nhiêu năm qua, tôi vẫn giữ cái cảm nhận do cha tôi gieo vào, rằng phòng khách của ngôi nhà là nơi ta cần tôn kính, nơi ta phải giữ gìn không để bị lấm vết bởi những vụn vặt thường ngày, nơi dành để tiếp những vị khách quan trọng, hoặc không thì là nơi để bày tỏ lòng thành kính trước bàn thờ Phật. Thế nên, phòng khách nhà tôi luôn mang một vẻ trang nghiêm hơn phòng khách thường thấy ở những nhà khác; và dù tôi chưa bao giờ định ra những quy tắc như cha tôi đã từng đặt ra, thì tôi cũng không khuyến khích con cái mình, khi chúng còn bé, vào phòng khách trừ phi buộc phải như vậy.

Sự tôn trọng của tôi dành cho phòng khách có vẻ hơi cường điệu, nhưng bạn phải hiểu là trong căn nhà nơi tôi lớn lên – ở làng Tsuruoka, cách nơi đây nửa ngày đi tàu – tôi còn bị cấm bước chân vào phòng khách mãi cho đến năm tôi mười hai tuổi. Căn phòng ấy, theo nhiều nghĩa, là trung tâm của ngôi nhà, trí tò mò đã buộc tôi tưởng tượng ra hình ảnh bên trong căn phòng đó dựa vào đôi lần liếc trộm. Về sau này, tôi thường gây ngạc nhiên cho các đồng nghiệp bằng khả năng họa một khung cảnh lên toan vẽ chỉ nhờ vào một cái liếc nhìn trong tích tắc; có lẽ tôi phải cảm ơn cha tôi vì kỹ năng này, và sự rèn luyện vô tình mà ông mang lại cho con mắt họa sĩ của tôi trong những năm tháng đầu đời đó. Dù gì đi nữa, khi tôi sang tuổi mười hai, “những cuộc trao đổi công việc” bắt đầu, và tôi bắt đầu được vào trong căn phòng ấy mỗi tuần một lần.

“Tối nay Masuji và tôi sẽ trao đổi công việc,” cha tôi thông báo trong bữa ăn tối. Lời ấy vừa là lệnh triệu tập tôi trình diện cha sau bữa ăn tối, cũng là lời cảnh báo những người khác trong nhà đừng có gây ồn ào gần phòng khách tối hôm ấy.

Cha tôi biến mất vào phòng sau bữa ăn và gọi tôi đến sau đó mười lăm phút. Chiếu sáng cho căn phòng tôi bước vào là một ngọn nến cao duy nhất án giữa sàn nhà. Trong quầng sáng ngọn nến tỏa ra, cha tôi ngồi bắt tréo chân trên thảm trước “hòm công việc” làm bằng gỗ. Ông ra hiệu cho tôi ngồi đối diện trước ánh nến, và khi tôi ngồi xuống, ánh sáng ngọn nến sẽ khiến phần còn lại của căn phòng chìm vào bóng tối. Tôi chỉ lờ mờ nhận ra được sau lưng cha tôi là bàn thờ Phật ở sát tường, hoặc vài đồ vật trang trí ở những hốc tường.

Cha tôi lúc ấy sẽ bắt đầu nói. Ông lấy trong “hòm công việc” ra những cuốn sổ nhỏ, dày, và ông sẽ mở một vài cuốn để chỉ cho tôi thấy những con số sít sịt vào nhau. Trong lúc đó, ông sẽ tiếp tục nói với giọng đều đặn và nghiêm nghị, chỉ thỉnh thoảng mới dừng lại khi ông ngước lên như muốn chờ một sự xác nhận. Vào những lúc ấy, tôi vội vã thốt lên: “Vâng, quả là như vậy.”

Dĩ nhiên, theo hết được những gì cha tôi nói là điều bất khả. Ông sử dụng các thuật ngữ, tự mình tính lại những phép tính dài dằng dặc, không chút nhượng bộ trước thực tế rằng ông đang giảng giải cho một cậu bé. Nhưng một điều cũng không kém phần bất khả, ấy là đề nghị ông dừng lại giải thích. Vì như tôi hiểu, tôi được phép vào phòng khách chỉ bởi tôi được cho là đủ khôn lớn để hiểu được những cuộc trò chuyện như vậy. Càng sợ hãi khủng khiếp bao nhiêu thì tôi càng cảm thấy nhục nhã bấy nhiêu khi ý thức được rằng bất cứ lúc nào tôi cũng có thể bị yêu cầu phải nói gì đó ngoài câu “Vâng, quả là như vậy”, và thế là tôi lộ tẩy. Dù hết tháng này đến tháng khác trôi qua, tôi cũng không bao giờ bị bắt phải nói gì hơn, thì tôi vẫn sống trong nỗi khiếp đảm về “cuộc trao đổi công việc” tiếp theo.

Dĩ nhiên, lúc này tôi đã rõ rằng cha tôi chẳng bao giờ trông đợi tôi theo được lời ông nói, nhưng tôi không bao giờ dám chắc tại sao ông lại thử thách tôi như thế. Có lẽ ông muốn in hằn vào tâm trí tôi từ bé những kỳ vọng của ông, để rồi sau này tôi sẽ tiếp quản công việc gia đình. Hoặc có lẽ ông cảm thấy rằng vì trong tương lai tôi sẽ là người đứng đầu gia đình, thế nên việc cho tôi biết về tất cả những quyết định mà hệ quả của chúng nhiều khả năng sẽ chạm đến tuổi trưởng thành của tôi, cũng là điều tất yếu mà thôi; hẳn cha tôi đã nghĩ, nếu làm theo cách ấy, tôi sẽ chẳng có lý do gì mà than phiền nếu như tôi có thừa kế một doanh nghiệp làm ăn chẳng lấy gì khấm khá.

Rồi khi tôi mới mười lăm, tôi nhớ bị gọi vào phòng khách để tham dự một buổi họp kiểu khác. Như mọi lần, thắp sáng phòng là một ngọn nến cao, cha tôi ngồi giữa quầng sáng. Nhưng đêm hôm đó, thay vì hòm công việc, ông để trước mặt một cái khay đốt giấy bằng đất nung nặng trịch. Chuyện này làm tôi bối rối, vì cái khay đốt này – cái lớn nhất trong nhà – thường chỉ được đem ra cho khách khứa dùng.

“Con đã mang cả ra à?” ông hỏi.

“Con đã làm như cha bảo.” Tôi đặt cạnh cha một chồng tranh và những bức phác họa mà tôi ôm trong lòng. Một chồng lộn xộn với những tờ giấy đủ mọi kích cỡ và chất lượng khác nhau, hầu hết bị cong hoặc nhăn nhúm vì sơn vẽ.

Tôi ngồi im lặng trong khi cha tôi xem qua những tác phẩm của tôi. Ông xem mỗi bức một chút, rồi để sang bên cạnh. Khi ông xem gần hết một nửa số tranh của tôi, ông nói mà không nhìn lên:

“Masuji, con có chắc là tất cả tác phẩm của con đều ở đây? Có một vài bức nào mà con chưa mang ra không?”

Tôi không trả lời ngay. Ông ngước lên hỏi: “Nào?”

“Có thể còn một vài bức con chưa mang ra.”

“Quả vậy. Và Masuji này, chắc chắn những bức còn thiếu là những bức con thấy tự hào nhất. Phải vậy không?”

Ông lại đưa mắt xuống tiếp tục xem tranh, nên tôi không trả lời. Suốt một lúc lâu, tôi quan sát ông xem hết tập tranh. Có lúc, ông giơ một bức tranh lên sát ánh nến, đoạn nói: “Đây là con đường từ đồi Nishiyama xuống phải không? Phải nói là con vẽ rất giống. Đúng là khi đi từ trên đồi xuống con đường trông như thế này. Rất khéo.”

“Cảm ơn cha.”

“Con biết đấy, Masuji,” – mắt cha tôi vẫn nhìn chằm chằm bức tranh – “cha nghe mẹ con nói một điều rất lạ lùng. Dường như mẹ đang nghĩ rằng con muốn đi theo nghiệp vẽ.”

Ông không nói câu đó thành câu hỏi, nên lúc đầu tôi không trả lời. Nhưng rồi ông ngước lên và nhắc lại: “Masuji à, mẹ con dường như nghĩ rằng con muốn đi theo nghiệp vẽ. Chắc chắn mẹ con đã sai khi nghĩ thế.”

“Chắc chắn rồi,” tôi nói khẽ.

“Ý cha là, chắc hẳn có hiểu nhầm nào đó từ phía mẹ.”

“Chắc chắn rồi.”

“Cha hiểu rồi.”

Trong vài phút tiếp theo, cha tôi tiếp tục xem xét những bức tranh, còn tôi ngồi im quan sát ông. Rồi ông nói mà không ngước lên: “Thực ra, cha nghĩ mẹ con đang đi ngoài kia. Con nghe thấy không?”

“Con e là mình không nghe thấy ai cả.”

“Cha nghĩ là mẹ con đấy. Bảo mẹ vào đây đi, vì mẹ sắp đi qua đấy.”

Tôi đứng lên và ra chỗ cửa. Hành lang tối và không có ai, đúng như tôi nghĩ. Tôi nghe tiếng cha nói sau lưng: “Trong khi con đi tìm mẹ, Masuji, thì con cũng nhớ lấy hết những bức tranh còn lại đưa cha xem nhé.”

Có lẽ đấy chỉ đơn giản là tôi tưởng tượng ra, nhưng khi tôi quay lại phòng vài phút sau, có mẹ đi cùng, tôi có cảm tưởng cái khay đất nung đã bị dịch một chút gần hơn vào ngọn nến. Tôi cũng nghĩ có mùi cái gì cháy, nhưng khi liếc vào khay, không có dấu hiệu gì là nó vừa được dùng.

Cha tôi lơ đãng gật đầu với tôi khi tôi đặt những bức tranh còn lại bên chồng tranh lúc trước. Ông dường như đang còn bận trí với những bức tranh của tôi, và có lúc, ông quên mất cả tôi và mẹ đang ngồi im trước mặt ông. Rồi cuối cùng, ông thở dài, ngước lên nói với tôi: “Cha không nghĩ, Masuji à, con quan tâm đến những nhà sư khất thực, phải không?”

“Sư khất thực ư? Con nghĩ là không.”

“Họ biết rất nhiều điều về thế giới này. Thường thì cha không để ý đến họ làm gì. Nhưng tỏ ra nhã nhặn với kẻ tu hành cũng là phép lịch sự, dù cho đôi khi ta có ấn tượng rằng họ chẳng khác nào đám ăn xin.”

Ông dừng lại, nên tôi nói: “Vâng, quả là như vậy.”

Rồi cha tôi quay sang mẹ nói: “Sachiko này, mình có nhớ những nhà sư khất thực từng đến làng không? Có một người đến nhà ta ngay khi con trai ta chào đời. Một ông lão gầy gò, chỉ có một tay. Nhưng vẫn là một người khỏe mạnh. Mình nhớ ông ấy không?”

“Vâng, dĩ nhiên,” mẹ tôi nói. “Nhưng có lẽ ta không quá xem trọng những gì mà các nhà sư khất thực này nói.”

“Nhưng mình nhớ,” cha tôi nói, “nhà sư này đã nhìn thấu Masuji. Ông ấy để lại lời cảnh báo cho chúng ta, mình nhớ chứ, Sachiko?”

“Nhưng con chúng ta lúc đấy chỉ là đứa trẻ sơ sinh,” mẹ tôi nói. Giọng bà hạ xuống, như thể bà hy vọng tôi không nghe thấy. Ngược lại, giọng cha tôi to một cách không cần thiết, như thể đang nói trước một đám đông:

“Ông ấy để lại cho chúng ta một lời cảnh báo. Chân tay Masuji lành lặn, ông ta bảo thế, nhưng con có một khiếm khuyết trong bản tính. Một điểm yếu khiến con có xu hướng lười biếng và gian dối. Mình có nhớ không, Sachiko?”

“Nhưng em tin nhà sư đó đã nói nhiều điều tích cực về con trai mình.”

“Điều này thì đúng. Con mình có nhiều phẩm chất tốt, nhà sư đã nói như vậy. Nhưng mình nhớ lời cảnh báo của ông ấy, đúng không Sachiko? Ông ấy nói nếu muốn các phẩm chất tốt thắng vượt, chúng ta, người nuôi dưỡng nó, sẽ phải cẩn trọng và canh chừng điểm yếu này mỗi khi nó cố tìm cách biểu hiện ra. Nếu không thì, như nhà sư già nói với chúng ta, Masuji đây lớn lên sẽ thành một kẻ bất tài.”

“Nhưng có lẽ,” mẹ tôi thận trọng nói, “thật thiếu khôn ngoan khi quá xem trọng những điều các nhà sư này nói.”

Cha tôi hơi bất ngờ bởi nhận định này. Rồi một lúc sau, ông gật đầu trầm ngâm, như thể mẹ tôi đã nói ra một ý khiến ông rối trí. “Chính tôi lúc bấy giờ cũng dè dặt có nên coi trọng lời ông ấy hay không,” ông nói tiếp. “Nhưng ở mọi giai đoạn phát triển của Masuji, tôi buộc phải thừa nhận những lời ông ấy nói. Không thể chối cãi rằng có một điểm yếu trong tính cách của con trai mình. Con mình không có tính ác. Nhưng chúng ta liên tục phải đấu tranh với sự lười biếng của con, với chuyện con không thích những công việc hữu ích, với cái ý chí yếu nhược của con.”

Rồi, bằng vẻ khoan thai, cha tôi cầm lên ba hay bốn bức tranh và cầm cả hai tay như lượng chừng sức nặng của chúng. Ông hướng ánh mắt sang tôi, đoạn nói: “Masuji này, mẹ con đây nghĩ rằng con muốn theo đuổi nghề họa sĩ. Có lẽ mẹ con đã hiểu nhầm gì chăng?”

Tôi nhìn xuống và vẫn im lặng. Rồi tôi nghe giọng mẹ bên cạnh, gần như thì thầm, bà nói: “Con nó còn nhỏ. Tôi chắc đấy chỉ là ý thích bồng bột trẻ con thôi.”

Rồi một thoáng im lặng, và cha tôi nói: “Nói cha nghe nào, Masuji, con có biết họa sĩ sống trong một kiểu thế giới như thế nào không?”

Tôi vẫn im lặng, chỉ nhìn vào sàn nhà trước mặt.

“Họa sĩ,” giọng cha tôi tiếp tục, “sống trong cảnh nghèo khổ và nhếch nhác. Họ sống trong một thế giới cho họ mọi cám dỗ để trở thành những kẻ yếu đuối và suy đồi. Tôi nói đúng không, Sachiko?”

“Hiển nhiên. Nhưng có lẽ có một vài người có thể theo đuổi nghiệp họa sĩ mà vẫn tránh được những cạm bẫy như vậy.”

“Dĩ nhiên, có những ngoại lệ,” cha tôi nói. Mắt tôi vẫn hướng xuống, nhưng qua giọng ông, tôi biết ông lại gật gù như mỗi khi ông rối trí. “Chỉ ít ỏi họa sĩ có quyết tâm và tính cách phi thường. Nhưng tôi e là con trai mình đây còn lâu mới được như vậy. Kỳ thực, ngược lại là đằng khác. Trách nhiệm của chúng ta là bảo vệ nó trước những mối nguy hiểm như thế. Dù gì thì chúng ta cũng muốn con trở thành người khiến chúng ta tự hào, đúng không?”

“Dĩ nhiên,” mẹ tôi nói.

Tôi vụt nhìn lên. Nến đã cháy được một nửa và ngọn lửa chiếu rõ một bên khuôn mặt cha tôi. Lúc này ông đặt những bức tranh vào lòng, và tôi nhận ra những ngón tay ông đang di chuyển một cách sốt ruột trên mép tranh.

“Masuji này,” ông nói, “con ra ngoài được rồi. Cha muốn nói chuyện với mẹ con.”

Tôi còn nhớ một lát sau đêm hôm đó, tôi đã gặp mẹ tôi trong bóng tối. Rất có thể tôi đã gặp bà nơi hành lang, dù tôi không nhớ điều này. Tôi cũng không nhớ tại sao tôi lại lang thang khắp căn nhà trong bóng tối, nhưng chắc chắn không phải để nghe trộm cha mẹ – vì tôi nhớ mình đã quyết tâm không đoái hoài gì đến chuyện xảy ra trong phòng khách sau khi tôi rời khỏi đó. Thời bấy giờ, dĩ nhiên, đèn đóm thắp sáng trong nhà còn rất kém, nên chuyện chúng tôi đứng trò chuyện trong bóng tối không có gì bất thường. Tôi có thể nhận ra hình dáng mẹ tôi đứng trước mặt, nhưng không thể thấy khuôn mặt bà.

“Có mùi cháy đâu đây,” tôi nhận xét.

“Cháy à?” Mẹ tôi im lặng một lúc, đoạn nói: “Không. Mẹ không nghĩ vậy. Chắc là con tưởng tượng thôi, Masuji à.”

“Con ngửi thấy mùi cháy,” tôi nói. “Kìa, con lại vừa ngửi thấy. Cha vẫn ở phòng khách hả mẹ?”

“Ừ. Cha con vẫn đang bận làm gì đó.”

“Dù cha đang làm gì,” tôi nói, “con cũng chẳng bận tâm.”

Mẹ tôi không nói gì, nên tôi nói thêm: “Điều duy nhất cha làm được là đốt lên ngọn lửa tham vọng của con.”

“Nghe như vậy mẹ rất mừng, Masuji.”

“Mẹ đừng hiểu nhầm con, thưa mẹ. Con không muốn thấy mình những năm sau này vẫn ngồi ở chỗ cha đang ngồi, và nói với con trai mình về sổ sách và tiền bạc. Mẹ có tự hào nếu con lớn lên trở thành như vậy không?”

“Thực sự là có đấy, Masuji. Ở tuổi này con chưa thể thấy được mọi thứ nơi cuộc đời của cha con đâu.”

“Con sẽ không bao giờ tự hào về bản thân. Khi con bảo con có tham vọng, ý con là con muốn vượt lên một cuộc đời như vậy.”

Mẹ tôi im lặng một lúc. Đoạn bà nói: “Khi con còn trẻ, có nhiều điều dường như tẻ nhạt và vô hồn. Nhưng khi con lớn hơn, con sẽ thấy chính những điều ấy mới là quan trọng nhất với con.”

Tôi không đáp lại câu nói đó. Thay vì vậy, tôi nghĩ mình đã trả lời: “Có thời, con đã kinh sợ những cuộc bàn luận công việc của cha. Nhưng giờ đây con chỉ thấy nó nhàm chán. Thực ra, con chán ghét những chuyện đó. Những cuộc họp mà con được đặc quyền tham gia ấy là gì cơ chứ? Tính toán mấy đồng tiền lẻ. Lần sờ mấy đồng xu, hết giờ này qua giờ khác. Con sẽ không bao giờ tha thứ cho bản thân nếu đời con trở thành như vậy!” Tôi dừng lại đợi xem mẹ sẽ nói gì. Trong một lúc, tôi có cảm giác kỳ lạ rằng bà đã lặng lẽ đi khỏi trong khi tôi đang nói và giờ tôi đứng đó một mình. Nhưng rồi tôi nghe mẹ cử động trước mặt tôi, nên tôi nhắc lại: “Những gì cha làm trong phòng khách chẳng khiến con bận lòng chút nào. Cha chỉ đốt lên ngọn lửa tham vọng của con mà thôi.”

Tuy nhiên, tôi thấy mình đang lạc đề mất rồi. Tôi đang muốn ghi lại cuộc trò chuyện của tôi với Setsuko tháng trước khi con bé đến phòng khách để thay hoa.

Như tôi nhớ, Setsuko đã ngồi xuống trước bàn thờ Phật và bắt đầu hạ những bông hoa héo xuống. Tôi đã ngồi xuống phía sau con bé, quan sát cách nó cẩn thận vẩy từng cành trước khi đặt vào lòng, và tôi tin rằng chúng tôi đang dở câu chuyện về một chủ đề nhẹ nhàng nào đó. Nhưng rồi con bé nói, mặt vẫn hướng về những bông hoa:

“Xin cha thứ lỗi vì con nhắc đến chuyện này, thưa cha. Chắc chắn cha hẳn đã nghĩ đến rồi.”

“Chuyện gì thế, Setsuko?”

“Đơn thuần con nhắc đến nó bởi vì con nghĩ việc mai mối hôn nhân của Noriko sẽ tiến triển thuận lợi.”

Setsuko đã bắt đầu chuyển lần lượt từng nhành hoa mới cắt từ bình hoa trong tay sang những bình quanh bàn thờ. Con bé thực hiện nhiệm vụ này với sự cẩn thận hết mực, sau khi cắm mỗi cành hoa xuống là dừng lại để ngắm. “Con chỉ muốn nói,” con bé tiếp tục, “khi việc mai mối bắt đầu vào giai đoạn nghiêm túc, liệu cha có nên có vài tác động phòng xa không.”

“Tác động phòng xa ư? Hiển nhiên, chúng ta sẽ tiến hành thận trọng. Nhưng chính xác là con đang muốn nói gì?”

“Xin cha thứ lỗi, con đang nói cụ thể đến việc tìm hiểu gia đình hai bên.”

“Ồ, dĩ nhiên, chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ càng đúng mức. Chúng ta sẽ vẫn thuê thám tử như năm ngoái. Chắc con vẫn nhớ, ông ta là người đáng tin cậy.”

Setsuko cẩn thận chỉnh một cành hoa. “Xin cha thứ lỗi, chắc là con đang diễn đạt không rõ. Thực ra, con đang nói đến việc tìm hiểu của họ.”

“Xin lỗi con, cha không chắc là có hiểu ý con. Cha không nghĩ nhà mình có điều gì phải che giấu.”

Setsuko cất tiếng cười lo lắng. “Cha phải thứ lỗi con. Như cha biết đấy, con không có tài ăn nói. Suichi luôn trêu chọc con vì nghĩ một đằng nói một nẻo. Anh ấy biết cách diễn đạt ý mình rất hùng hồn. Chắc chắn, con phải cố gắng học tập nhà con.”

“Cha dám chắc là khả năng ăn nói của con hoàn toàn ổn, nhưng cha e là cha vẫn không hiểu con muốn nói gì.”

Bỗng nhiên, Setsuko giơ hai tay lên vẻ tuyệt vọng. “Cơn gió,” con bé nói cùng tiếng thở dài, và với tay về phía những cánh hoa lần nữa. “Con thích chúng thế này, nhưng dường như gió không chịu như thế.” Con bé lại mê mẩn thêm một lúc. Rồi nó nói: “Cha phải tha lỗi cho con, thưa cha. Ở địa vị của con, Suichi hẳn sẽ diễn đạt mọi chuyện tốt hơn. Nhưng dĩ nhiên, nhà con không ở đây. Con chỉ muốn nói rằng có lẽ sẽ khôn ngoan hơn nếu cha có những tác động phòng ngừa. Để đảm bảo không làm phát sinh hiểu nhầm gì. Dù gì, Noriko cũng gần hai sáu rồi. Chúng ta không thể chịu đựng thêm những thất vọng như năm ngoái.”

“Hiểu nhầm về chuyện gì cơ, Setsuko?”

“Về quá khứ. Nhưng chắc con nói thế này là thừa rồi. Cha chắc chắn đã tính đến tất cả những chuyện này và sẽ làm bất cứ điều gì cần thiết.”

Con bé ngồi lại, trầm tư ngắm hoa, rồi quay sang tôi mỉm cười. “Con thật vụng mấy chuyện này quá,” con bé nói, chỉ những bông hoa.

“Trông chúng thật tuyệt vời.”

Con bé liếc ánh mắt do dự về phía bàn thờ và cười lúng túng.

Hôm qua, khi tôi đang tận hưởng chuyến tàu điện xuống vùng ngoại ô Arakawa yên tĩnh, ký ức về cuộc trò chuyện trong phòng khách lại dội về, khiến tôi cảm thấy cáu kỉnh. Tôi nhìn ra cửa sổ, cảnh vật bên ngoài mỗi lúc một thêm thưa thớt khi tàu đi về phía Nam, trong tâm trí tôi lại hiện lên hình ảnh con gái tôi ngồi trước bàn thờ, khuyên tôi có những “tác động phòng xa”. Tôi lại nhớ cách con bé quay mặt về phía tôi nhẹ nhàng nói: “Dù gì, chúng ta không thể chịu đựng thêm những thất vọng như năm ngoái.” Và tôi lại nhớ cái thái độ biết tỏng của con bé lúc ở ngoài hiên vào sáng hôm đầu tiên khi về nhà, khi con bé ám chỉ rằng tôi biết bí mật đặc biệt nào đó liên quan đến sự rút lui của nhà Miyake năm ngoái. Những ký ức đó đã đẩy tôi vào cơn phiền muộn suốt tháng vừa qua; nhưng chính hôm qua, trong cảm giác thanh thản khi được một mình đi đến nơi tĩnh lặng hơn của thành phố, tôi có thể xem xét lại những cảm xúc của mình một cách sáng suốt hơn, và tôi nhận ra cảm xúc cáu kỉnh đó không hoàn toàn nhằm vào Setsuko, mà là vào con rể tôi.

Tôi nghĩ chuyện một người vợ chịu ảnh hưởng từ quan điểm của chồng cũng là điều khá bình thường – ngay cả khi, như trong trường hợp của Suichi, những quan điểm đó khá là vô lý. Nhưng một người đàn ông xui khiến vợ mình có những suy nghĩ hoài nghi về cha nó, thì điều đó chắc chắn đủ khiến người cha vợ phải phật ý rồi. Vì những khổ sở con rể tôi phải chịu đựng ở Mãn Châu, trong quá khứ tôi từng cố tỏ thái độ khoan dung với một số khía cạnh ứng xử của nó; ví dụ, tôi không lấy làm phật ý trước thái độ cay nghiệt mà nó thường xuyên biểu hiện với thế hệ tôi. Nhưng hồi ấy tôi luôn cho rằng cảm xúc như vậy sẽ phai mờ theo thời gian. Tuy nhiên, trong trường hợp Suichi, chúng dường như đang thực sự trở nên gay gắt và quá đáng hơn.

Tất cả những chuyện này hẳn sẽ không khiến tôi phiền muộn – dù gì, Setsuko và Suichi sống ở xa, và tôi cũng chỉ gặp vợ chồng nó không quá một lần mỗi năm – nếu không phải gần đây, kể từ chuyến thăm của Setsuko tháng trước, những ý tưởng phi lý này dường như tiêm nhiễm vào tâm trí Noriko. Đấy chính là điều khiến tôi bực mình và đã đôi lần thúc giục tôi những ngày qua phải viết cho Setsuko một bức thư bày tỏ giận dữ. Vợ chồng làm bận trí nhau bằng những phỏng đoán lố bịch thì cũng chẳng sao, nhưng chúng chỉ nên biết với nhau như thế. Chắc chắn một người cha nghiêm khắc hơn hẳn đã làm gì đó từ lâu rồi.

Trong tháng qua, hơn một lần tôi đã bắt gặp các con tôi say mê bàn luận và nhận thấy chúng đã im bặt đầy vẻ tội lỗi trước khi bắt đầu một cuộc trò chuyện mới khá là gượng gạo. Thực ra, tôi có thể nhớ chuyện này xảy ra ít nhất ba lần trong năm ngày Setsuko chơi nhà. Và chỉ mới vài ngày trước, Noriko và tôi đang ăn nốt bữa sáng thì con bé bảo tôi:

“Hôm qua, lúc con đang đi bộ qua cửa hàng bách hóa Shimizu, cha biết con nhìn thấy ai đứng ở trạm tàu điện không? Là Jiro Miyake!”

“Miyake à?” Tôi ngước lên từ bát ăn, kinh ngạc nghe Noriko nhắc đến cái tên đó một cách thản nhiên như vậy. “Chà, thật là không may.”

“Không may ư? Thực ra, cha à, con khá vui khi gặp anh ấy. Dù vậy anh ấy có vẻ xấu hổ, nên con không nói chuyện lâu. Dù sao đi nữa, con cũng phải quay lại văn phòng. Lúc ấy con ra ngoài có chút việc, cha biết đấy. Nhưng cha có biết anh ấy đã đính hôn rồi không?”

“Nó bảo con thế à? Thật trơ trẽn.”

“Dĩ nhiên không phải là anh ấy tự nói ra. Con đã hỏi anh ấy. Con bảo anh ấy con đang sắp có một cuộc mai mối khác và hỏi anh ấy tình hình hôn nhân của anh ấy thế nào. Con chỉ hỏi anh ấy thế thôi. Mặt anh ấy đỏ bừng lên! Nhưng rồi anh ấy đột ngột nói ra điều đó, và bảo anh ấy đã đính hôn. Hầu như đã xong xuôi hết rồi.”

“Thực ra, Noriko ạ, con không nên ăn nói hớ hênh như vậy. Sao con cứ phải nhắc đến chuyện hôn nhân như thế.”

“Con tò mò. Con không thất vọng về chuyện đó nữa. Và với việc mai mối hiện nay diễn ra tốt đẹp, hôm trước con đã nghĩ, thật đáng thương nếu Jiro Miyake vẫn ủ ê về chuyện năm ngoái. Nên cha có thể tưởng tượng con thấy vui như nào khi anh ấy thực sự đã đính hôn.”

“Cha hiểu.”

“Con hy vọng sớm gặp cô dâu của anh ấy. Con chắc cô ấy rất tử tế, cha có nghĩ thế không?”

“Chắc chắn rồi.”

Chúng tôi tiếp tục ăn một lúc nữa. Đoạn Noriko nói: “Còn một chuyện nữa con suýt hỏi anh ấy. Nhưng rồi lại thôi.” Con bé nghiêng người về phía trước thì thầm: “Con suýt nữa thì hỏi chuyện năm ngoái. Về việc sao anh ấy rút lui.”

“May mà con không hỏi. Hơn nữa, họ đưa lý do lúc ấy cũng rất rõ ràng rồi mà. Họ cảm thấy cậu ta không đủ môn đăng hộ đối với con.”

“Nhưng con biết đó chỉ là phép lịch sự thôi, cha à. Chúng ta không bao giờ biết được nguyên nhân thực sự. Ít nhất là con chưa bao giờ nghe đến nó.” Chính lúc này, có gì đó trong giọng nói con bé làm tôi ngước mắt nhìn lên. Noriko đang quay đũa hướng lên trên, như thể đợi tôi nói gì đó. Rồi, khi tôi tiếp tục ăn, con bé nói: “Cha nghĩ vì sao họ lại rút? Cha có khi nào phát hiện ra điều gì không?”

“Cha chẳng phát hiện được gì hết. Như cha nói, họ bảo họ cảm thấy cậu ta không được môn đăng hộ đối với con. Một câu trả lời hoàn toàn hợp lý.”

“Con cứ băn khoăn, cha à, liệu có phải chuyện chỉ đơn giản là con không đáp ứng được yêu cầu của họ. Có lẽ con không đủ xinh đẹp. Cha có nghĩ đấy là lý do không?”

“Chẳng liên quan gì tới con cả, con biết như vậy mà. Có đủ loại lý do để một gia đình rút khỏi cuộc mai mối hôn nhân.”

“Ồ, cha à, nếu không liên quan tới con, thì con băn khoăn có điều gì đã khiến họ rút lui như thế.”

Tôi thấy dường như có vẻ gì đó thong thả một cách bất thường trong cách con gái tôi thốt ra những từ ấy. Có lẽ tôi chỉ tưởng tượng, nhưng một người cha sẽ nhận ra ngay bất cứ thay đổi nào trong giọng điệu con gái mình.

Dù sao đi nữa, cuộc trao đổi với Noriko khiến tôi hồi tưởng lại dịp chính tôi gặp Jiro Miyake và rốt cuộc đứng trò chuyện với anh ta ở trạm tàu điện. Đấy là hơn một năm về trước – cuộc mai mối hôn nhân với gia đình Miyake thời điểm đó vẫn đang diễn ra – vào chiều muộn khi thành phố đông đúc người về nhà sau giờ làm việc. Vì lý do nào đó, tôi dạo bộ qua khu Yokote và đang tiến đến trạm tàu điện ngoài tòa nhà công ty Kimura. Nếu bạn thông thạo khu Yokote, bạn sẽ biết rất nhiều những văn phòng nhỏ, khá nhếch nhác ở trên tầng gác của các cửa hiệu nơi đây. Khi tôi gặp Jiro Miyake hôm đó, cậu ta vừa mới từ một văn phòng như thế đi ra, đang bước xuống một cầu thang hẹp giữa hai mặt tiền cửa hàng.

Trước ngày hôm đó, tôi đã gặp cậu ta hai lần, nhưng là cuộc gặp gia đình mang tính nghi thức, khi cậu ta xuất hiện trong bộ đồ đẹp nhất. Lúc này, trông cậu ta rất khác, mặc chiếc áo mưa nhàu nhĩ hơi quá khổ, cặp táp kẹp dưới cánh tay. Cậu ta mang diện mạo của một chàng trai quá quen với việc bị ra lệnh; quả thực, tư thế của cậu ta dường như luôn chực cúi người. Khi tôi hỏi chỗ cậu ta vừa mới đi ra có phải là nơi làm việc không, cậu ta bắt đầu cười lo lắng, như thể tôi bắt quả tang cậu ta vừa mới bước ra từ một căn nhà tai tiếng nào đó.

Tôi đã nghĩ sự bối rối của cậu ta có lẽ do việc chúng tôi gặp nhau tình cờ, dù nói vậy có vẻ thái quá; nhưng lúc bấy giờ tôi đã lý giải rằng đấy là cậu ta xấu hổ về diện mạo tồi tàn của tòa nhà văn phòng và khung cảnh xung quanh. Phải một tuần sau đó, khi bất ngờ hay tin nhà Miyake rút lui, tôi mới nhớ lại cuộc gặp hôm ấy, và cố gắng lý giải nó.

“Cha tự hỏi,” tôi nói với Setsuko, vì tình cờ lúc ấy nó lại đang về thăm nhà, “liệu có phải lúc cha trò chuyện với cậu ta, họ đã quyết định rút lui rồi không.”

“Chuyện đó chắc chắn giải thích được thái độ lo lắng ở cậu ta lúc ấy,” Setsuko nói. “Cậu ấy không bóng gió gì về ý định của họ ư?”

Nhưng ngay cả lúc đó, chỉ một tuần sau khi cuộc gặp diễn ra, tôi hầu như không thể nhớ hết được nội dung cuộc trò chuyện với cậu Miyake. Dĩ nhiên chiều hôm đó tôi vẫn giả định rằng cuộc đính hôn của cậu ta với Noriko sẽ được loan báo bất cứ lúc nào, và tôi đang đối diện với một thành viên tương lai của gia đình. Thế nên lúc đó tôi chỉ tập trung làm sao giúp anh chàng Miyake được thoải mái trước sự hiện diện của tôi, và không nghĩ nhiều đến những gì chúng tôi đã nói khi đi bộ cùng nhau một quãng ngắn đến trạm tàu điện, hay trong vài phút chúng tôi cùng đứng đó.

Tuy nhiên, những ngày tiếp theo, khi tôi đang mải nghĩ ngợi về toàn bộ chuyện này thì một ý tưởng mới nảy ra trong đầu tôi: có lẽ chính cuộc gặp gỡ đó đã dẫn đến hành động thoái hôn này.

“Cũng có thể lắm,” tôi nói với Setsuko. “Miyake rất ngại vì cha đã nhìn thấy nơi cậu ta làm việc. Có lẽ điều đó khiến cậu ta nghĩ rằng khoảng cách giữa hai gia đình là một trời một vực. Dù gì, đó là lý do người ta thường xuyên đưa ra, cho đúng phép tắc.”

Nhưng Setsuko dường như không tin giả thiết đó. Và dường như con bé hẳn đã về nhà kể với chồng rồi phỏng đoán về cuộc hứa hôn đứt gánh của em gái. Trong năm nay, con bé dường như quay lại với giả thiết của riêng nó – hoặc ít nhất, giả thiết của Suichi. Vậy là tôi buộc phải nghĩ lại cuộc gặp hôm ấy với Miyake, lật lại nó từ một khía cạnh khác. Nhưng như tôi đã nói, chỉ một tuần sau tôi đã không nhớ nổi những gì đã xảy ra, nói chi giờ hơn một năm đã trôi qua.

Nhưng rồi tôi bỗng nhớ được một chi tiết trao đổi cụ thể, mà trước đây tôi cho là không mấy ý nghĩa. Miyake và tôi đã đến phố chính và đang đứng trước tòa nhà công ty Kimura đợi chuyến xe của mỗi người. Và tôi nhớ Miyake đã nói:

“Hôm nay ở nơi làm việc chúng cháu có tin buồn. Chủ tịch của tổng công ty qua đời.”

“Ta rất tiếc khi nghe tin đó. Ông ấy đã nhiều tuổi chưa?”

“Ông ấy mới ngoài sáu mươi. Cháu chưa bao giờ có dịp gặp trực tiếp ông ấy, dù dĩ nhiên cháu thấy ảnh trên nội san công ty. Ông ấy là người vĩ đại, và tất cả mọi người đều cảm thấy như thể bị mất đi một người cha.”

“Hẳn là mọi người hết sức choáng váng.”

“Quả là vậy,” Miyake nói, và dừng lại một lúc. Đoạn cậu ta tiếp tục: “Tuy nhiên, mọi người ở văn phòng không biết phải tìm cách nào phù hợp nhất để bày tỏ lòng kính trọng. Bác thấy đấy, nói thẳng ra, chủ tịch đã tự tử.”

“Thật ư?”

“Quả vậy. Ông ấy chết vì ngạt khí ga. Dường như ông ấy đã mổ bụng[2] trước đó, vì có những vết rạch ở vùng bụng.” Miyake nhìn xuống đất kính cẩn. “Ông ấy thay mặt các công ty thuộc quyền nói lời xin lỗi.”

“Lời xin lỗi ư?”

“Chủ tịch rõ ràng cảm thấy có trách nhiệm đối với những công việc kinh doanh mà chúng cháu có liên quan trong chiến tranh. Hai nhân viên kỳ cựu đã bị người Mỹ đuổi việc, nhưng chủ tịch cảm thấy như vậy chưa đủ. Hành động của ông như để thay mặt tất cả chúng cháu xin lỗi gia đình của những người đã thiệt mạng trong chiến tranh.”

“Trời, thật là,” tôi nói, “thế có vẻ cực đoan quá. Thế giới dường như phát điên cả rồi. Hình như ngày nào cũng có một ai đó tự tử để xin lỗi. Cậu nói xem, Miyake cậu không thấy đó là sự lãng phí ghê gớm à? Dù gì, nếu đất nước chúng ta lâm vào chiến tranh, ta phải làm tất cả những gì có thể để ủng hộ, không có gì phải xấu hổ về điều đó cả. Sao lại cần phải xin lỗi bằng cái chết cơ chứ?”

“Chắc chắn là bác đúng, thưa bác. Nhưng cháu phải nói thật, trong công ty không khí nhẹ nhõm đi rất nhiều. Giờ chúng cháu cảm thấy có thể quên được những tội lỗi trong quá khứ và nhìn về tương lai. Chủ tịch đã làm được một điều lớn lao.”

“Nhưng cũng là một sự lãng phí ghê gớm. Một số người xuất chúng nhất trong chúng ta đã từ bỏ cuộc sống mình theo cách này.”

“Quả vậy, thưa bác, thật đáng tiếc. Đôi khi cháu nghĩ có rất nhiều người đáng phải lấy tính mạng mình ra để mà xin lỗi, những người đó lại quá hèn nhát, không dám đối diện với trách nhiệm của mình. Điều đó khiến những người như chủ tịch của chúng cháu phải thực hiện cái hành động cao thượng. Có nhiều người đã kịp quay lại địa vị cũ của họ trong chiến tranh. Một số họ chẳng hơn gì bọn tội phạm chiến tranh. Họ mới là những kẻ nên xin lỗi.”

“Ta hiểu ý cháu,” tôi nói. “Nhưng những người đã trung thành chiến đấu và phục vụ tổ quốc họ trong chiến tranh, ta không thể gọi họ là tội phạm chiến tranh được. Ta e rằng cụm từ này được sử dụng quá bừa bãi thời buổi này.”

“Nhưng có những người đã khiến đất nước này lầm đường lạc lối, thưa bác. Chắc chắn, việc họ thừa nhận trách nhiệm của mình cũng là điều đúng đắn mà thôi. Họ thật hèn nhát khi chối bỏ sai lầm của mình. Và khi những sai lầm đó được thực hiện nhân danh đất nước, thì đấy chính là sự hèn nhát hơn hết thảy.”

Phải chăng buổi chiều hôm ấy Miyake thực sự đã nói những lời này với tôi? Có lẽ tôi nhầm lẫn lời cậu ta với những lời Suichi sẽ thốt ra. Điều này có thể lắm; tôi dù gì cũng đã xem Miyake là con rể tương lai của tôi, và có thể đã liên hệ anh ta với con rể hiện tại. Chắc chắn, những cụm từ như “sự hèn nhát hơn hết thảy” nghe giống như Suichi nói hơn là anh chàng Miyake yếu đuối. Dù vậy, tôi khá chắc là cuộc trò chuyện kiểu đó đã diễn ra ở trạm xe buýt ngày hôm ấy, và tôi thấy thật là kỳ lạ chuyện anh ta lại đem chủ đề này ra trao đổi như vậy. Nhưng về câu nói “sự hèn nhát hơn hết thảy”, tôi chắc là của Suichi. Kỳ thực, giờ nghĩ lại, tôi chắc Suichi đã sử dụng cụm từ này vào buổi tối sau lễ chôn tro cốt của Kenji.

Phải mất hơn một năm tro cốt của con trai tôi mới từ Mãn Châu quy tập về. Người ta nói với chúng tôi luôn luôn, rằng mấy người ở đó gây khó dễ. Khi tro cốt con tôi được mang về, cùng với cốt của hai mươi ba thanh niên khác, những người đã hy sinh khi thực hiện một cuộc đột kích vô vọng giữa bãi mìn, chúng tôi không có gì đảm bảo rằng tro cốt đấy là của Kenji, và chỉ mình Kenji thôi. “Nhưng nếu tro của em con bị lẫn,” Setsuko đã viết cho tôi lúc ấy, “chúng sẽ chỉ bị lẫn với tro cốt của đồng đội của em thôi. Chúng ta không thể than phiền chuyện đó.” Vậy nên chúng tôi chấp nhận tro cốt đó là của Kenji, và tiến hành lễ truy điệu muộn màng cho con trai tôi, cách nay một tháng là tròn hai năm.

Chính giữa buổi lễ tại nghĩa trang, tôi đã thấy Suichi hầm hầm bỏ đi. Khi tôi hỏi Setsuko có chuyện gì với chồng con bé, con tôi vội thầm thì: “Xin cha thứ lỗi cho anh ấy, anh ấy không khỏe. Chứng suy nhược cứ lay lắt mãi mấy tháng qua không dứt.”

Nhưng sau đó, khi khách khứa đang tề tựu trong nhà tôi, Setsuko nói với tôi: “Xin cha hãy hiểu cho. Những buổi lễ như vậy khiến Suichi xúc động sâu sắc.”

“Thật xúc động,” tôi nói. “Cha không biết chồng con lại thân thiết với em trai con thế.”

“Họ rất hợp chuyện mỗi khi gặp nhau,” Setsuko nói. “Hơn nữa, Suichi rất đồng cảm với những người như Kenji. Anh ấy bảo biết đâu người nằm xuống đã là anh ấy.”

“Nhưng chẳng phải đấy càng là lý do không được vắng mặt ở buổi lễ à?”

“Con xin lỗi, thưa cha, Suichi chưa bao giờ có ý định bất nhã. Nhưng chúng con phải tham dự quá nhiều tang lễ trong năm qua, của bạn bè và đồng đội Suichi, và cái tang nào cũng khiến anh ấy giận dữ.”

“Giận dữ ư? Giận dữ về chuyện gì?”

Nhưng lúc ấy có nhiều khách đang đến, tôi buộc phải bỏ dở cuộc trò chuyện. Mãi đến tối hôm ấy tôi mới có dịp nói chuyện với chính Suichi. Nhiều khách viếng vẫn ở lại với chúng tôi, họ tụ tập với nhau trong phòng khách. Tôi nhận ra dáng người cao cao của con rể mình ở đằng kia phòng, đang đứng một mình; nó đã mở cửa hướng ra phía vườn, quay lưng về phía tiếng rì rầm trò chuyện mà nhìn vào bóng tối bên ngoài. Tôi đến chỗ nó và nói:

“Suichi này, Setsuko bảo cha rằng những buổi tang lễ khiến con giận dữ.”

Nó quay lại mỉm cười. “Con cho là vậy. Cứ nghĩ đến mọi chuyện là con lại bực dọc. Về sự phí hoài.”

“Ừ. Thật khủng khiếp khi nghĩ đến sự phí hoài. Nhưng cũng như nhiều người khác, Kenji, đã hy sinh anh dũng.”

Trong chốc lát, con rể tôi nhìn tôi với vẻ mặt lặng thinh, vô cảm; thỉnh thoảng nó lại như vậy và tôi không thể nào quen được. Chắc chắn ánh nhìn ấy chẳng có ý gì cả, nhưng có lẽ bởi Suichi là một người thể chất mạnh khỏe và nét mặt khá đáng sợ, nên ta dễ dàng đọc thấy ở đó một vẻ hăm dọa hay cáo buộc.

“Dường như những cái chết anh dũng không bao giờ hết,” cuối cùng nó nói. “Phân nửa bạn học cùng khóa trường con đã anh dũng hy sinh. Họ chiến đấu vì những lý tưởng ngu xuẩn, dù họ không bao giờ biết điều đó. Cha có biết điều gì thực sự khiến con tức giận không, thưa cha?”

“Điều gì vậy, Suichi?”

“Những kẻ đã đẩy những người như Kenji đến những cái chết anh dũng này, giờ bọn chúng đang ở đâu? Bọn chúng vẫn sống nhăn, vẫn như chẳng có chuyện gì xảy ra. Nhiều kẻ còn thành đạt hơn trước, chúng cư xử khúm núm trước mặt người Mỹ, những kẻ đã dẫn chúng ta vào thảm họa. Vậy mà chúng ta lại phải khóc thương cho những người như Kenji. Đấy là điều khiến con tức giận. Những thanh niên dũng cảm chết vì những lý tưởng ngu ngốc, còn thủ phạm thực sự thì vẫn sống cùng chúng ta. Sợ lộ diện bản chất của chúng, sợ thừa nhận trách nhiệm.” Tôi khá chắc là đúng lúc ấy, khi nó quay lưng về phía bóng tối bên ngoài, nó đã nói: “Trong suy nghĩ của con, đó là sự hèn nhát hơn hết thảy.”

Tôi đã mệt mỏi vì tang lễ, nếu không tôi hẳn đã phản bác một số quan điểm của nó. Nhưng tôi nghĩ sẽ có những cơ hội khác để trao đổi về chuyện này, nên chuyển sang bàn về đề tài khác. Tôi nhớ đã đứng đó với nó, nhìn vào đêm, hỏi han về công việc của nó và về Ichiro. Hồi ấy, tôi rất ít gặp Suichi kể từ khi nó trở về sau chiến tranh, và đó là lần đầu tiên tôi tiếp xúc với đứa con rể đã thay đổi, phần nào nghiệt ngã, mà giờ tôi đã thành quen. Tối hôm ấy tôi đã ngạc nhiên khi thấy nó nói năng như vậy, không còn dấu vết gì của cái cung cách cứng nhắc mà nó vẫn thể hiện trước khi tham gia chiến tranh; nhưng tôi quy cái đó vào việc tang lễ làm ảnh hưởng tới cảm xúc, và nói chung hơn, là tác động ghê gớm của trải nghiệm chiến tranh, mà như Setsuko đã ám chỉ, mang một bản chất khủng khiếp.

Nhưng thực tế, tâm trạng mà tôi nhận thấy ở nó tối hôm đó lại tỏ ra là tâm trạng đặc trưng của con rể tôi bây giờ; sự chuyển biến từ anh chàng nhã nhặn, khiêm tốn đã kết hôn với Setsuko hai năm trước chiến tranh quả là ghê gớm. Dĩ nhiên, thật bi thảm khi nhiều người cùng thế hệ nó đã chết, nhưng tại sao nó cứ phải nuôi dưỡng thái độ cay nghiệt đó với những người lớn tuổi hơn mình? Trong quan điểm của Suichi hiện nay có một sự hà khắc, gần như ác tâm khiến tôi thấy đáng lo ngại – còn đáng ngại hơn bởi chúng có vẻ như đang ảnh hưởng đến Setsuko.

Nhưng sự chuyển biến đó không chỉ xảy ra với con rể tôi. Giờ đây, tôi thấy nó xuất hiện đầy rẫy quanh tôi; trong tính cách của thế hệ trẻ có điều gì đó đã thay đổi theo một cách mà tôi không hiểu hết được, và sự thay đổi ấy có những khía cạnh nhất định dứt khoát là đáng ngại. Chẳng hạn, như hôm trước ở quán cô Kawakami, tôi nghe được một người ngồi đằng kia quầy nói:

“Tôi nghe bảo người ta đưa gã ngốc kia vào viện rồi. Bị chấn động não và gãy mấy xương sườn.”

“Ý ông là cậu Hirayama ư?” cô Kawakami hỏi, tỏ vẻ quan tâm.

“Tên anh ta đấy à? Cái anh chàng lúc nào cũng đi lang thang hò hét đủ thứ. Phải có ai ngăn anh ta lại mới được. Hình như tối qua anh ta lại bị đánh. Thật xấu hổ, ai lại đi chấp một gã ngốc như thế, dù anh ta có kêu gào cái gì đi chăng nữa.”

Lúc này, tôi quay sang người đàn ông kia hỏi: “Tôi xin lỗi, ông bảo cậu Hirayama bị hành hung ư? Vì lý do gì chứ?”

“Hình như anh ta cứ hát những khúc quân ca ngày xưa và hô những khẩu hiệu lỗi thời.”

“Nhưng cậu Hirayama luôn làm thế mà,” tôi phản bác. “Cậu ta chỉ hát được đôi ba bài thôi. Cậu ta được dạy thế.”

Người đàn ông nhún vai. “Tôi đồng ý, đánh một kẻ ngốc thế thì được gì chứ? Chỉ là người ta nhẫn tâm thôi. Nhưng anh ta đi qua cầu Kayabashi, và ông biết ở đó mỗi khi trời tối là lại toàn đám đầu gấu rồi đấy. Anh ta ngồi trên trụ cầu, hát và hô khẩu hiệu hàng giờ. Từ quán rượu bên kia đường người ta cũng nghe thấy, và có vẻ như vài người thấy ngứa tai.”

“Thế nghĩa là sao?” cô Kawakami nói. “Cậu Hirayama chẳng có ý hại ai cả.”

“Ồ, ai đó nên dạy anh ta hát bài mới đi,” người đàn ông nói, vừa uống rượu trong ly. “Nếu cứ tiếp tục đi lang thang hát mấy bài hát cũ rích kia, anh ta sẽ lại bị đánh thôi.”

Chúng tôi vẫn gọi anh ta là “cậu Hirayama” dù hẳn anh ta lúc ấy ít nhất đã năm mươi rồi. Nhưng cái tên đó không phải là không phù hợp, vì đầu óc anh ta chỉ như một đứa trẻ con. Như tôi còn nhớ được, anh ta được các bà sơ Công giáo ở hội truyền giáo nuôi dưỡng, nhưng có lẽ anh ta sinh ra trong một gia đình họ Hirayama. Ngày xưa, khi khu phố hoan lạc của chúng tôi đang phát đạt, người ta luôn thấy cậu Hirayama ngồi bệt dưới đất gần cửa quán Migi-Hidari hoặc một trong những quán gần đó. Anh ta, như cô Kawakami từng nói, khá vô hại, và thực vậy, trong những năm trước và trong chiến tranh, anh ta đã trở thành một nhân vật nổi tiếng ở phố hoan lạc với những bài quân ca và tài bắt chước những diễn văn ái quốc.

Tôi không biết ai đã dạy anh ta những bài hát ấy. Anh ta chỉ hát được đâu độ hai ba bài, và mỗi bài chỉ biết nhõn một đoạn. Nhưng anh ta hát bằng một giọng sang sảng, và trong lúc hát, anh ta làm khán giả thích thú bằng cách đứng đó ngẩng mặt lên trời, tay chống hai bên hông, và quát: “Ngôi làng này phải đóng góp phần mình vào những hy sinh cho Nhật Hoàng! Một vài người phải nằm xuống! Một vài người sẽ chiến thắng trở về và đón chào bình minh mới!” – hay những lời tương tự vậy. Và người ta sẽ nói, “Cậu Hirayama dù không hiểu gì, nhưng anh ta có thái độ đúng đắn. Anh ta đúng là người Nhật.” Tôi thường thấy mọi người dừng lại cho anh ta tiền, hoặc mua đồ ăn cho anh ta, và trong những dịp như thế, khuôn mặt anh chàng khờ khạo kia lại bừng sáng một nụ cười. Chắc chắn, cậu Hirayama không nghĩ đến gì khác ngoài những bài ca ái quốc kia chính là bởi chúng khiến anh ta được chú ý và nổi tiếng.

Không ai bận tâm đến những gã ngốc vào thời bấy giờ. Những người kia nghĩ gì mà lại đi đánh đập anh chàng kia? Họ có thể không thích những bài hát và những khẩu hiệu đó, nhưng nhiều khả năng họ chính là những người đã xoa đầu anh ta, khuyến khích anh ta cho đến khi những khúc nhạc kia in hằn vào óc gã khờ đó.

Nhưng như tôi đã nói, ngày nay đất nước mang một tâm thế khác, và thái độ của Suichi có lẽ cũng không phải ngoại lệ. Có lẽ tôi đã bất công khi cho rằng thái độ cay nghiệt đó chỉ riêng Miyake mới có, nhưng tình hình hiện tại chính là thế, nếu ta xem xét kỹ bất cứ điều gì mà bất cứ ai nói với mình, hẳn ta sẽ thấy một mạch cảm xúc cay đắng xuyên suốt. Biết đâu Miyake đã thực sự nói những lời ấy; có lẽ tất cả những người thuộc thế hệ Miyake và Suichi đã nghĩ và nói như thế.

Tôi tin tôi đã đề cập chuyện ngày hôm qua tôi bắt tàu xuôi về phía Nam thành phố, đến khu Arakawa. Arakawa là bến cuối cùng của tuyến tàu điện thành phố về phía Nam, và nhiều người thấy ngạc nhiên vì tuyến này chạy xa đến thế, đến tận vùng ngoại ô. Quả thực, thật khó có thể coi Arakawa lại là một phần của thành phố khi mà ở đây có những con phố trong khu dân cư được quét dọn sạch sẽ, những hàng cây phong trên vỉa hè, những ngôi nhà trang nghiêm đứng cách xa nhau, cảm nhận chung cảnh sắc thôn quê phủ khắp nơi này. Nhưng theo tôi, các nhà chức trách đã đúng khi mở tuyến tàu điện đến tận Arakawa; điều này chỉ có lợi cho cư dân thành phố, vì họ dễ dàng tìm đến những nơi tĩnh lặng hơn và bớt xô bồ hơn. Chúng tôi không phải lúc nào cũng cảm thấy thoải mái, và tôi có thể nhớ cái cảm giác ngột ngạt ở thành phố, nhất là vào những tuần hè nóng nực, còn ghê gớm hơn nhiều hồi tuyến tàu điện hiện nay chưa được xây dựng.

Tôi tin là tuyến tàu hiện nay bắt đầu hoạt động vào năm 1931, thay thế cho tuyến tàu cũ dặt dẹo, đã làm hành khách bực bội trong suốt ba mươi năm trước đó. Nếu bạn không sống ở đây, có lẽ khó mà tưởng tượng được ảnh hưởng của những tuyến tàu mới này lên nhiều mặt của đời sống thành phố. Các khu phố dường như thay đổi hoàn toàn chỉ qua một đêm; các công viên luôn tấp nập người đã trở nên vắng vẻ; những công ty lâu đời đã chịu tổn thất nghiêm trọng.

Dĩ nhiên có những khu phố lại được hưởng lợi một cách bất ngờ, và trong số đó là khu vực bên kia Cầu Dùng Dằng đã sớm trở thành khu phố hoan lạc của chúng tôi. Trước khi có tuyến tàu mới, bạn hẳn chỉ thấy vài con phố nhỏ buồn tẻ với những dãy nhà mái lợp. Thời bấy giờ không ai coi đó là một khu phố đúng nghĩa, và người ta chỉ có thể xác định bằng cách gọi nó là “Đông Furukawa”. Tuy nhiên, tuyến tàu mới đồng nghĩa với việc hành khách xuống tàu ở trạm Furukawa có thể đi bộ vào trung tâm thành phố nhanh hơn là bắt một chuyến tàu thứ hai vốn rất quanh co, và kết quả là dòng người qua khu ấy đột ngột tăng lên. Một nhúm quán rượu kinh doanh ở đó từ trước, sau nhiều năm buôn bán ế ẩm, bỗng phất lên nhanh chóng, trong khi những quán mới đua nhau mở ra.

Cái cơ sở sau này trở thành Migi-Hidari lúc ấy người ta chỉ gọi đơn giản là “Quán Yamagata” – theo tên chủ quán, một cựu binh già – và là quán rượu lâu đời nhất trong khu này. Lúc bấy giờ, nó là một nơi khá nhàm tẻ, nhưng tôi đã thường xuyên đến đó trong nhiều năm kể từ khi chuyển đến thành phố. Như tôi còn nhớ, phải đến vài tháng sau khi có đường tàu mới, Yamagata mới nhận thấy chuyện gì đang xảy ra, và ông bắt đầu hình thành những ý đồ của mình. Nếu mà khu vực này được sắp thành một khu phố chuyên các tửu điếm, thì cơ sở của ông – là nơi lâu đời nhất, lại nằm ở ngay nơi ngã ba phố – hiển nhiên trở thành bậc trưởng thượng giữa những quán sở tại. Nhắm như thế, ông nhận thấy mình có trách nhiệm mở rộng và thiết kế lại quán theo một lối hoành tráng hơn. Chủ cửa hàng ở tầng trên đã đồng ý sang nhượng, số vốn cần thiết có thể huy động không mấy khó khăn. Cản trở chính đối với cả quán của ông lẫn khu phố nói chung là thái độ của chính quyền thành phố.

Ở điểm này, Yamagata nghĩ hoàn toàn chính xác. Vì hồi đấy là năm 1933 hay 1934 – một thời điểm rất là không thích hợp để trù tính sự ra đời của một khu phố hoan lạc mới. Chính quyền đang áp dụng chính sách nghiêm ngặt để kiểm soát khía cạnh phù phiếm trong đời sống thành phố, và quả thực, trong trung tâm thành phố, nhiều chốn đàng điếm đang trong quá trình đóng cửa. Ban đầu, tôi không mấy đồng tình khi nghe ý tưởng của Yamagata. Chỉ mãi tới khi ông ấy nói cho tôi biết địa điểm ông đang nghĩ đến, tôi mới được thuyết phục hoàn toàn, và hứa tôi sẽ làm hết sức để giúp ông.

Tôi tin tôi đã nhắc đến việc tôi đóng một phần nho nhỏ trong sự ra đời của quán Migi-Hidari. Dĩ nhiên, bởi chẳng phải giàu có gì, tôi chỉ giúp được rất ít về tài chính. Nhưng lúc bấy giờ, danh tiếng của tôi trong thành phố đã vươn tới một mức độ nhất định; như tôi nhớ, dù không tham gia ủy ban nghệ thuật nào thuộc Bộ Ngoại giao, nhưng tôi có nhiều quan hệ cá nhân ở đó, và người ta thường xuyên tham khảo ý kiến của tôi về những vấn đề chính sách. Do vậy, kiến nghị của tôi, thay mặt cho Yamagata, không phải không có sức nặng.

“Ý định của chủ quán,” tôi giải thích, “là quán rượu tương lai này sẽ là nơi tôn vinh tinh thần yêu nước mới đang dâng lên ở Nhật Bản ngày nay. Cách bài trí sẽ phản ánh tinh thần mới ấy, và bất cứ khách hàng nào xung khắc với tinh thần đó thì chắc chắn sẽ được mời rời khỏi quán. Hơn nữa, chủ quán cũng có ý muốn rằng quán sẽ là nơi tụ họp và đối ẩm của các họa sĩ, văn sĩ trong thành phố có tác phẩm phản ánh tinh thần mới ấy. Về điểm này, cá nhân tôi đảm bảo sự hậu thuẫn của nhiều đồng nghiệp, trong số đó có họa sĩ Masayuki Harada; nhà biên kịch Misumi; các nhà báo Shigeo Otsuji và Eiji Nastuki – tất cả họ, như quý vị biết, là những người làm nên những tác phẩm chứa đựng lòng trung thành không lay chuyển với Thiên Hoàng.”

Tôi tiếp tục chỉ ra rằng một cơ sở như vậy, nhờ địa vị vượt trội của nó trong địa bàn, có thể là phương tiện lý tưởng để đảm bảo rằng cái phong thái mà ta mong muốn sẽ lan tỏa khắp khu phố này.

“Nếu không,” tôi cảnh báo, “tôi e là chúng ta sẽ đối mặt với sự xuất hiện của một khu phố nữa chứa đựng chính sự suy đồi mà chúng ta đang cố gắng hết sức để đấu tranh, một sự suy đồi mà ta đều biết là sẽ làm suy yếu sợi dây cố kết nền văn hóa của chúng ta.”

Nhà chức trách không chỉ chấp thuận, mà còn với một sự nhiệt thành khiến tôi ngạc nhiên. Tôi cho rằng đây lại là một ví dụ nữa cho việc con người ta thấy bất ngờ khi nhận ra mình được trọng vọng hơn mình những tưởng. Nhưng, tôi chưa bao giờ quan tâm đến danh vọng, và đấy không phải lý do sự ra đời của Migi-Hidari mang lại cho tôi một niềm thỏa mãn riêng tư lớn lao đến thế đúng hơn, tôi lấy làm tự hào được chứng kiến điều tôi ấp ủ bấy lâu đã thành hình – ấy là tinh thần mới của Nhật Bản không hề xung khắc với lạc thú; nghĩa là, cuộc mưu cầu khoái lạc không cứ phải song hành với sự suy đồi.

Vậy là, khoảng hai năm rưỡi sau khi tuyến tàu điện mới được vận hành, quán Migi-Hidari khai trương. Việc sửa sang được thực hiện khéo léo và toàn diện, để khi trời đêm buông xuống bất kỳ ai tản bộ qua con phố ấy cũng không thể không nhận thấy cái mặt tiền được chiếu sáng rực rỡ bằng vô số những đèn lồng, đủ loại lớn nhỏ, chăng dọc các đầu hồi, dưới mái chìa, theo những hàng thẳng tắp dọc các gờ cửa sổ và bên trên lối vào chính; rồi cũng có cả tấm biển khổng lồ được chiếu sáng rực treo trên xà nóc, trưng cái tên mới của quán trên nền là những ủng lính đang hành quân.

Một buổi tối, không lâu sau khi quán khai trương, Yamagata dẫn tôi vào trong, bảo tôi chọn một bàn tùy thích, rồi tuyên bố rằng từ nay về sau bàn ấy chỉ dành riêng cho tôi mà thôi. Tôi cho đó trước hết là để ghi nhận cái ơn nhỏ nhặt mà tôi đã làm cho ông ta. Nhưng dĩ nhiên lúc ấy tôi luôn là một trong những khách hàng thân thiết nhất của Yamagata.

Quả thực, tôi đã đến quán của Yamagata suốt hơn hai mươi năm trước khi nó chuyển thành Migi-Hidari. Thực ra ấy chẳng phải do tôi kén chọn gì – như tôi nói, quán ấy từ xưa cũng xoàng thôi – nhưng hồi thanh niên, lúc mới chuyển đến thành phố, tôi sống ở Furukawa và quán của Yamagata lại gần nhà.

Hẳn bạn khó mà hình dung được cái hồi ấy Furukawa xấu xí nhường nào. Quả thực, nếu bạn mới đến thành phố này, lời tôi kể về khu Furukawa hẳn sẽ khiến người ta nghĩ đến cái công viên ngày nay ở cạnh đó cùng những rặng cây đào đã làm cho nơi đây nổi tiếng. Nhưng khi tôi mới đến thành phố này – năm 1913 – nơi đây đầy các nhà máy và kho xưởng thuộc về những công ty nhỏ, nhiều cái bị bỏ hoang hoặc hỏng nát. Những ngôi nhà ở đó cũ kỹ và tồi tàn, và sống ở Furukawa là những người chỉ có thể trả mức tiền thuê nhà thấp nhất mà thôi.

Tôi thuê căn phòng gác mái nhỏ phía trên căn hộ của một bà cụ sống cùng đứa con trai còn độc thân, và căn phòng không phù hợp lắm với nhu cầu của tôi. Nhà không có điện nên tôi buộc phải vẽ bên ánh đèn dầu; chỉ vừa vặn đủ chỗ để dựng giá vẽ, nên việc màu vẽ bắn lên tường và chiếu là không thể tránh khỏi; những hôm làm việc thâu đêm tôi thường khiến bà cụ hoặc người con trai thức giấc; khó chịu hơn cả là trần của tầng gác mái quá thấp làm tôi không tài nào đứng thẳng được, nên tôi thường phải làm việc hàng giờ trong tư thế khom lưng, đầu liên tục va vào rui kèo. Nhưng vào thời ấy, tôi rất vui sướng vì được công ty Takeda nhận vào làm, và có thể kiếm sống nhờ nghề vẽ, nên tôi không quá bận tâm đến những điều kiện khó khăn ấy.

Dĩ nhiên, ban ngày tôi không làm việc trong phòng mình mà ở “xưởng” của thầy Takeda. Xưởng này cũng ở Furukawa, một căn phòng dài trên một nhà hàng – thực ra là khá dài, đủ cho mười lăm người chúng tôi dựng giá vẽ xếp thành một hàng. Trần nhà, dù cao hơn trần căn phòng gác mái của tôi, lại bị võng xuống ở giữa, nên mỗi khi vào phòng, chúng tôi lại đùa rằng nó võng xuống thêm vài xen ti mét so với ngày hôm trước. Dọc theo chiều dài phòng có các ô cửa sổ, và lẽ ra chúng phải cung cấp ánh sáng phù hợp cho chúng tôi làm việc; nhưng chẳng hiểu sao những luồng sáng hắt vào luôn quá gắt, khiến căn phòng trông như thể khoang tàu. Một vấn đề nữa của nơi này là chủ nhà hàng bên dưới không cho chúng tôi ở lại sau sáu giờ tối, khi nhà hàng bắt đầu đón khách. “Trên đó các anh nghe cứ như bầy gia súc thế kia,” ông ta nói. Vì vậy, chúng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài tiếp tục công việc ở nơi trọ của mình.

Có lẽ tôi cũng nên giải thích rằng chúng tôi không thể hoàn thành tiến độ nếu không làm việc ban đêm. Công ty Takeda tự hào về khả năng cung cấp tranh với số lượng lớn trong thời hạn rất ngắn; quả thực, thầy Takeda khiến chúng tôi hiểu rằng, nếu chúng tôi không hoàn thành đúng hạn để tàu kịp rời cảng, thì các đơn hàng sau sẽ nhanh chóng rơi vào tay công ty đối thủ. Hệ quả là chúng tôi làm việc miệt mài, thức đêm thức hôm, và ngày hôm sau vẫn cảm thấy tội lỗi bởi chúng tôi chậm tiến độ. Thường thì khi sắp đến hạn, việc tất cả chúng tôi cày cục vẽ ngày vẽ đêm, mỗi ngày chỉ ngủ vài ba tiếng không phải điều chỉ lạ lùng. Lắm bận đơn hàng dồn dập, chúng tôi sẽ ở trong tình trạng chóng mặt, mệt mỏi ngày này qua ngày khác. Nhưng dẫu thế chăng nữa, tôi không thể nhớ mình đã từng trễ một đơn hàng nào, và tôi cho rằng, đó là dấu hiệu cho sự thao túng của thầy Takeda đối với chúng tôi.

Khoảng một năm sau khi tôi làm cho thầy Takeda thì có một họa sĩ mới đến làm trong công ty. Đó là Yasunari Nakahara, cái tên mà tôi đồ là chẳng ý nghĩa gì ráo với bạn đâu. Quả thực, bạn chẳng thể nào từng nghe đến cái tên ấy cả, vì cậu ta có bao giờ đạt danh tiếng gì đâu. Thành tựu lớn nhất cậu ta đạt được là có một chân giáo viên mỹ thuật ở trường trung học tại quận Yuyama vài năm trước chiến tranh – một vị trí, mà tôi nghe nói, cậu ta vẫn làm đến hôm nay, chính quyền thấy không có lý do gì phải thay thế cậu ta như họ đã làm thế với nhiều đồng nghiệp khác của cậu. Về phần mình, tôi luôn nhớ cậu ta với cái tên “Rùa”, cái biệt danh mọi người đặt cho cậu ta hồi còn ở công ty Takeda, và cái tên này tôi đã dùng một cách trìu mến trong tình bạn của chúng tôi.

Tôi vẫn giữ một bức tranh của Rùa – bức chân dung tự họa cậu ta vẽ không lâu sau quãng thời gian làm cho thầy Takeda. Bức tranh vẽ một thanh niên gầy gò, đeo kính, mặc áo cộc tay, ngồi trong căn phòng tối tăm, chật chội, bao quanh là những giá vẽ và những đồ đạc xô lệch, một bên khuôn mặt bắt ánh nắng từ cửa sổ chiếu vào. Sự sốt sắng và rụt rè hiện rõ trên nét mặt chắc chắn đúng với con người tôi còn nhớ, và ở khía cạnh này, Rùa tỏ ra hết sức thành thực; nhìn vào bức chân dung, bạn hẳn sẽ coi cậu ta là hạng người mà bạn có thể tự tin hích cùi chỏ để chiếm một ghế trống trên xe điện. Nhưng dường như hồi ấy mỗi chúng tôi đều có niềm kiêu hãnh đặc biệt riêng. Nếu sự khiêm nhường của Rùa không giúp cậu ta che đậy được bản tính rụt rè, thì nó cũng không thể ngăn cậu ta tự tạo cho mình một vẻ trí thức kiêu kỳ – thứ tôi không tài nào lục lại được trong ký ức. Nhưng công bằng mà nói, tôi không nhớ nổi có đồng nghiệp nào có thể vẽ một bức chân dung tự họa nào với một sự thành thực tuyệt đối cả; bất kể người ta có thể điền vào những chi tiết bề mặt của hình ảnh phản chiếu chính mình trong gương chính xác cỡ nào đi nữa, thì cá tính trong tranh hiếm khi tiệm cận sự thật như người ta hằng thấy.

Rùa có biệt danh đó là bởi, khi gia nhập công ty đúng vào dịp có một đơn đặt hàng bận tối tăm mặt mũi, cậu ta chỉ vẽ được vài ba bức trong khi cùng thời gian ấy đám còn lại chúng tôi phải vẽ xong sáu bảy bức. Lúc đầu, sự chậm chạp của cậu ta được lý giải do thiếu kinh nghiệm, và biệt danh đó chỉ dùng sau lưng cậu ta. Nhưng nhiều tuần trôi qua, tiến độ vẫn không cải thiện chút nào, thế là sự gay gắt với cậu ta cứ tăng dần. Chẳng bao lâu sau, chuyện mọi người gọi thẳng tên “Rùa” trước mặt cậu ta đã trở nên điều bình thường, và dù cậu ta hoàn toàn biết cái tên ấy dứt khoát không phải một cái tên trìu mến, thì tôi nhớ cậu ta cố gắng hết sức để coi đó là như vậy. Ví dụ, nếu ai đó trong phòng gọi: “Này Rùa ơi, cậu vẫn vẽ cái cánh hoa từ tuần trước đấy à?”, cậu ta sẽ ra sức cười to như thể chia sẻ câu đùa đó. Tôi nhớ các đồng nghiệp của tôi hồi ấy thường cho cái sự kém cỏi không biết bảo vệ phẩm giá này là do Rùa xuất thân từ khu Negishi; bởi vào thời bấy giờ, cũng như ngày nay, có một chuyện đồn hoang đường độc địa rằng những người xuất thân từ khu đó khi lớn lên thể nào cũng thành kẻ yếu đuối và nhu nhược.

Tôi nhớ một buổi sáng, khi thầy Takeda rời căn phòng dài đã được một lúc, thì hai đồng nghiệp của tôi đến chỗ giá vẽ của Rùa và quở trách cậu ta về sự chậm chạp. Giá vẽ của tôi đặt không xa chỗ cậu ta, nên tôi có thể thấy rõ nét mặt lo lắng khi cậu ta đáp:

“Tôi xin các anh, hãy kiên nhẫn với tôi. Ước vọng lớn nhất của tôi là được học hỏi các anh, những đồng nghiệp giỏi giang hơn, cách để tạo ra những tác phẩm có chất lượng nhanh đến thế. Những tuần qua, tôi đã cố gắng hết sức để vẽ nhanh hơn, nhưng đáng buồn là tôi buộc phải bỏ dở nhiều bức bởi nếu cứ vẽ vội làm sút giảm chất lượng tranh, thì tôi sẽ bôi xấu những chuẩn mực tót vời của công ty mất. Nhưng tôi sẽ làm hết sức để cải thiện vị thế kém cỏi của mình trong mắt các anh. Tôi mong các anh bỏ quá cho, và xin hãy kiên nhẫn thêm một thời gian nữa.”

Rùa lặp lại lời khẩn cầu hai hay ba lần nữa, trong khi những kẻ hành hạ cậu ta một mực chì chiết, kết tội cậu ta lười biếng và dựa dẫm vào chúng tôi làm thay phần việc của cậu ta. Lúc này, hầu hết chúng tôi đã ngừng vẽ và đứng quây lại. Tôi tin rằng chính là sau khi những kẻ cáo buộc bắt đầu nhục mạ Rùa bằng những lời lẽ đặc biệt cay nghiệt, và khi thấy rằng những đồng nghiệp khác không làm gì mà chỉ thích thú đứng xem, tôi đã bước ra nói:

“Đủ rồi đấy, các anh không thấy các anh đang nói chuyện với một nghệ sĩ chính trực ư? Nếu một họa sĩ từ chối hy sinh chất lượng cho tốc độ, thì đấy là điều tất cả chúng ta nên tôn trọng mới đúng. Nếu không nhận ra điều đó thì các anh chỉ là kẻ ngốc thôi.”

Dĩ nhiên, đấy hoàn toàn là chuyện của nhiều năm về trước và giờ tôi không thể cam đoan buổi sáng hôm ấy tôi đã nói chính xác như thế. Nhưng việc tôi nói gay gắt như thế vì Rùa thì là điều chắc chắn; vì tôi có thể nhớ rõ sự biết ơn và nhẹ nhõm trên khuôn mặt Rùa khi cậu ta quay sang tôi, và ánh mắt kinh ngạc của những người khác đang hiện diện ở đó. Bản thân tôi được các bạn đồng nghiệp rất nể trọng – kết quả công việc của tôi thì không thể chê trách gì được cả về chất lượng và số lượng – và tôi tin sự can thiệp của tôi đặt dấu chấm hết cho cuộc hành hạ Rùa, ít nhất là trong buổi sáng hôm đó.

Hẳn bạn sẽ nghĩ tôi tự đề cao bản thân thái quá khi thuật lại mẩu chuyện vặt này; dầu sao chăng nữa, ý tôi đưa ra khi bảo vệ Rùa dường như rất rõ ràng – bất kỳ ai có chút lòng tôn trọng nghệ thuật nghiêm túc sẽ nghĩ ngay đến ý ấy. Nhưng cũng cần phải nhắc lại không khí thời bấy giờ tại xưởng của thầy Takeda – cái cảm nhận chung là tất cả chúng tôi đều đang chạy đua với thời gian để bảo toàn cái danh tiếng mà công ty phải khó khăn lắm mới đạt được. Chúng tôi cũng nhận thức rõ rằng điểm cốt lõi nơi những gì chúng tôi được thuê vẽ – những geisha, cây anh đào, cá chép bơi, những ngôi đền – là chúng phải ra “chất Nhật Bản” trong mắt của người nước ngoài, những người sẽ mua tranh này, còn tất tật những điểm tinh tế hơn về phong cách thì hầu như bị bỏ qua. Nên tôi không nghĩ mình đề cao thái quá bản thân tôi thời trẻ, nếu tôi cho rằng những hành động của tôi ngày ấy là biểu lộ cho một phẩm chất mà nhờ nó tôi rất được kính trọng những năm sau này – ấy là khả năng độc lập trong tư duy và xét đoán, ngay cả khi làm thế tức là đi ngược lại những người xung quanh tôi. Chắc chắn một điều, ấy là tôi là người duy nhất đứng ra bảo vệ Rùa sáng hôm ấy.

Dù Rùa đã cảm ơn tôi vì sự can thiệp vặt vãnh ấy, và những hành động hỗ trợ sau đó, thì hồi bấy giờ công việc dồn dập bận bịu đến nỗi phải mất một thời gian tôi mới có thể nói chuyện lâu và có chút thân tình với cậu ta. Quả thực, tôi tin là hai tháng đã trôi qua sau biến cố mà tôi vừa kể, khi cuối cùng lịch làm việc điên cuồng của chúng tôi cũng có khoảng tạm lắng. Tôi đang tản bộ ở đền Tamagawa, một việc tôi vẫn thường làm mỗi khi có chút thì giờ rảnh, thì phát hiện ra Rùa đang ngồi trên một ghế dài dưới nắng, dường như đang gà gật.

Tôi vẫn là một người say mê khu đền Tamagawa, và tôi đồng ý rằng bờ giậu và những hàng cây ở đền ngày nay quả thực giúp tạo ra một không khí phù hợp hơn đối với một chốn thờ cúng. Nhưng mỗi khi tới đó, tôi thấy mình trở nên hoài niệm về khu đất đền Tamagawa thời trước. Vào những ngày ấy, trước khi có bờ giậu và những hàng cây, khu đất dường như mênh mông hơn nhiều và đầy sự sống; rải rác giữa những khoảng xanh rộng, bạn sẽ thấy những quầy bán kẹo và bóng bay, những người biểu diễn tung hứng và ảo thuật; tôi nhớ khu đất đền Tamagawa cũng là điểm đến phù hợp nếu bạn muốn chụp một bức ảnh, vì bạn chỉ cần đi một đoạn là sẽ bắt gặp một thợ ảnh dựng chân máy cùng màn trùm đen. Buổi chiều tôi nhìn thấy Rùa ở đó là một ngày Chủ nhật đầu xuân, và khắp nơi tấp nập những phụ huynh và trẻ nhỏ. Cậu ta bất đồ tỉnh giấc khi tôi bước đến ngồi cạnh.

“A, anh Ono!” cậu ta thốt lên, khuôn mặt bừng sáng. “Gặp anh ở đây thật là may quá. Trời, mới chỉ vài phút trước, tôi đang tự nhủ, giá để dư được chút tiền, tôi sẽ mua gì đó tặng anh Ono, để tỏ lòng biết ơn anh đã tử tế với tôi. Nhưng lúc này tôi chỉ có thể mua được thứ rẻ mạt, mà như vậy sẽ thật xúc phạm. Thôi thì bây giờ, anh Ono ơi, hãy để tôi cảm ơn anh từ tận đáy lòng vì tất cả những gì anh đã làm cho tôi.”

“Tôi có làm được gì to tát đâu,” tôi nói. “Tôi chỉ thỉnh thoảng nói ra những gì mình nghĩ, thế thôi.”

“Nhưng thực lòng, anh Ono ơi, những người như anh thật hiếm có. Được làm đồng nghiệp với người như anh quả là một vinh dự. Dù sau này con đường chúng ta đi có khác thế nào, tôi sẽ luôn nhớ đến lòng tốt của anh.”

Tôi nhớ còn phải nghe một lúc nữa những lời ca ngợi về sự can đảm và chính trực của tôi. Đoạn tôi nói: “Từ lâu tôi đã muốn nói chuyện với anh. Anh thấy đấy, tôi đã nghĩ kỹ rồi, và tôi cân nhắc sắp tới sẽ rời khỏi chỗ thầy Takeda.”

Rùa sửng sốt nhìn tôi chằm chằm. Sau đó cậu ta nhìn chung quanh như sợ có người nghe trộm tôi, trông đến là buồn cười.

“Tôi đã rất may mắn,” tôi nói tiếp. “Tác phẩm của tôi được họa sĩ, nghệ sĩ in khắc Seiji Moriyama để ý. Hẳn anh đã nghe nói đến ông ấy rồi nhỉ?”

Rùa vẫn chằm chằm nhìn tôi, lắc đầu.

“Ông Moriyama,” tôi nói, “là một họa sĩ đích thực. Rất có thể, ông còn là một họa sĩ vĩ đại nữa. Tôi cảm thấy cực kỳ may mắn vì được ông ấy để mắt và chỉ bảo. Kỳ thực, theo ý ông ấy thì việc tôi ở lại với thầy Takeda sẽ gây tổn hại vô phương cứu chữa cho tài năng của tôi, và ông ấy có ý nhận tôi làm đồ đệ.”

“Vậy ư?” bạn tôi nhận xét đầy đề phòng.

“Và anh biết đấy, khi tôi dạo bộ qua đây, tôi tự nhủ: ‘Dĩ nhiên rồi, ông Moriyama nói hoàn toàn chính xác. Với những con ngựa thồ cày cuốc cho thầy Takeda để kiếm sống, họ sẽ thấy chẳng có vấn đề gì hết. Nhưng những người có tham vọng thực sự thì phải nhìn hướng khác.’”

Lúc ấy, tôi liếc nhìn Rùa đầy ý nhị. Cậu ta tiếp tục nhìn tôi, một vẻ bối rối hiện trên nét mặt.

“Tôi e là mình đã tự tiện nhắc tên anh với ông Moriyama,” tôi nói. “Thực ra, tôi bày tỏ ý kiến rằng trong số các đồng nghiệp hiện tại của tôi, anh là một ngoại lệ. Trong số đó, anh là người duy nhất có tài năng thực sự, và có khát vọng nghiêm túc.”

“Thế ư, anh Ono,” – cậu ta bật cười – “sao anh có thể nói một điều như vậy? Tôi biết anh có ý tốt với tôi, nhưng thế này thì thật hơi quá.”

“Tôi đã quyết định đáp lại lời đề nghị ân cần của ông Moriyama,” tôi nói tiếp. “Và tôi mong anh hãy để tôi cho ông ấy xem tác phẩm của anh. Nếu may mắn, cả anh cũng được nhận làm học trò của ông ấy.”

Rùa nhìn tôi với nét mặt sầu não.

“Nhưng Ono này, anh đang nói gì vậy?” cậu ta nói, hạ giọng xuống. “Thầy Takeda đã nhận tôi qua giới thiệu của một người quen đáng kính nhất của cha tôi. Và thực ra, ông ấy đã tỏ ra độ lượng vô cùng với tôi, mặc tôi có đầy khiếm khuyết. Mới làm việc được vài tháng mà đã phất áo ra đi, sao tôi có thể là kẻ bội phản như thế được?” Rồi bỗng nhiên, dường như nhận ra hàm ý trong những lời mình nói, Rùa bèn vội vã nói thêm: “Nhưng dĩ nhiên, Ono ạ, tôi không hề có ý ám chỉ anh là kẻ phản bội. Hoàn cảnh của anh khác. Tôi trộm nghĩ...” Lời cậu ta chuội đi thành tiếng cười ngượng nghịu. Rồi cậu ta nỗ lực thu hết can đảm mà hỏi: “Anh nghiêm túc chuyện bỏ thầy Takeda chứ, Ono?”

“Theo ý tôi,” tôi nói, “thầy Takeda không xứng với sự trung thành của những người như tôi và anh. Sự trung thành phải dành cho ai xứng đáng. Người ta coi trọng lòng trung thành thái quá. Và thường người ta nói về lòng trung thành rồi mù quáng tuân theo. Tôi không muốn sống một cuộc đời như thế.”

Dĩ nhiên, có thể đó không phải chính xác những lời tôi đã nói vào chiều hôm ấy ở đền Tamagawa; vì trước đây tôi đã nhiều lần có cớ để kể lại cái cảnh ấy, và cứ kể đi kể lại như vậy, câu chuyện kiểu gì cũng sẽ có cuộc đời riêng nó. Nhưng dù tôi không bộc bạch một cách súc tích như vậy vào hôm đó với Rùa, tôi nghĩ có thể cho rằng những lời mà tôi vừa gán cho chính mình ấy đã thể hiện chính xác thái độ và quyết tâm của tôi vào thời điểm đó trong đời.

Một nơi mà tôi cứ bị bắt phải kể đi kể lại câu chuyện về những ngày tháng tại công ty Takeda, ngẫu nhiên thay, lại là quanh chiếc bàn trong quán Migi-Hidari; những học trò của tôi dường như cùng chung một niềm say mê được nghe quãng đầu sự nghiệp của tôi – có lẽ bởi họ hiển nhiên quan tâm đến việc thầy của họ làm gì vào tầm tuổi họ. Dầu sao chăng nữa, chủ đề những ngày tôi học việc ở chỗ thầy Takeda sẽ thường xuyên được khơi lên trong những buổi tối như vậy.

“Trải nghiệm hồi đó cũng không quá tệ hại,” tôi nhớ có lần đã nói với họ. “Nó dạy cho thầy một vài điều quan trọng.”

“Xin thầy thứ lỗi,” – tôi tin chính Kuroda đã rướn người qua bàn mà nói thế này – “nhưng con thấy khó mà tin được một nơi như thầy mô tả lại có thể dạy được cái gì hữu ích cho một họa sĩ.”

“Vâng, thưa thầy,” một giọng khác cất lên, “xin thầy nói xem, một nơi như thế thì có thể dạy thầy được điều gì chứ? Nghe giống một công ty sản xuất hộp các tông hơn.”

Chuyện diễn ra ở quán Migi-Hidari thường xảy ra như thế. Tôi đang trò chuyện với ai đó, còn những người khác thì nói chuyện với nhau, và ngay khi một câu hỏi thú vị được đặt ra cho tôi, họ sẽ dừng cuộc trò chuyện của mình lại và hết thảy châu đầu quanh tôi chờ câu trả lời. Cứ như thể trong lúc nói chuyện với nhau, bao giờ họ cũng dỏng một bên tai đón bất cứ mẩu kiến thức nào mà tôi chia sẻ. Điều này không có nghĩa họ không có óc phê phán; ngược lại đằng khác, họ là những chàng trai sáng láng, những người không bao giờ dám nói bất cứ điều gì mà chưa suy nghĩ kỹ càng.

“Làm ở xưởng Takeda,” tôi bảo họ, “dạy cho ta một bài học quan trọng ở bước đầu sự nghiệp. Đấy là mặc dù tôn kính thầy mình là đúng, nhưng quan trọng là phải luôn chất vấn thẩm quyền của họ. Quãng thời gian ở chỗ Takeda dạy ta không bao giờ được mù quáng chạy theo đám đông, mà phải thận trọng xem xét mình đang bị đẩy theo chiều hướng nào. Và nếu có điều gì ta đã cố gắng khích lệ tất cả các con nên làm, thì ấy là vượt lên trên dòng đời xô đẩy. Vượt lên trên những ảnh hưởng xấu xa và tha hóa, những thứ làm chúng ta sa lầy, đã làm suy yếu ghê gớm sức mạnh dân tộc chúng ta trong mươi, mười lăm năm qua.” Chắc chắn tôi hơi say và nói nghe giống một kẻ vĩ cuồng, nhưng những cuộc trò chuyện quanh góc bàn ấy luôn diễn ra theo cách như vậy.

“Quả vậy, thưa thầy,” ai đó nói, “tất cả chúng con phải ghi nhớ điều đó. Chúng con phải cố gắng vượt lên trên dòng đời xô đẩy.”

“Và ta nghĩ chúng ta ở đây, bên bàn này,” tôi nói tiếp, “có quyền kiêu hãnh về bản thân. Khắp chung quanh chúng ta đang lan tràn những sự quái gở và phù phiếm. Nhưng giờ đây, cuối cùng thì một tinh thần tinh tế hơn, nam nhi hơn đang xuất hiện ở Nhật Bản và các con ở đây đều dự phần trong đó. Thực lòng, mong mỏi của ta là các con sẽ tiếp tục theo đuổi để được thừa nhận là đội xung kích của tinh thần mới ấy. Quả vậy,” – và đến lúc này, tôi không chỉ nói với những người ngồi quanh bàn, mà cho tất cả những người nghe gần đó – “tụ điểm này nơi mọi người tề tựu, là lời chứng thực cho tinh thần mới đang lên ấy, và tất cả chúng ta ở đây có quyền hãnh diện.”

Thường thường, khi cuộc rượu ngày càng xôm hơn, những người ngoài sẽ tụ tập quanh bàn chúng tôi để tham gia tranh luận và diễn thuyết, hoặc đơn giản là lắng nghe và tắm mình trong bầu không khí ấy. Nhìn chung, những học trò của tôi sẵn sàng lắng nghe những người lạ mặt lên tiếng, dù dĩ nhiên, nếu chúng tôi bị phiền nhiễu bởi một kẻ nhạt nhẽo hoặc bởi ai đó có quan điểm trái ngược, họ sẽ nhanh chóng tống khứ anh ta. Nhưng dù đầy những reo hò và diễn thuyết kéo dài đến đêm như vậy, những cuộc ẩu đả thật sự hiếm khi xảy ra ở Migi-Hidari, bởi tất cả những khách quen chúng tôi đến nơi đó đều được thống nhất với nhau bởi tinh thần căn cốt ấy; nghĩa là, quán này đại diện cho tất cả những gì Yamagata mong muốn; nó đại diện cho một điều gì đó tinh tế và ở đây người ta có thể say sưa mà vẫn cảm thấy kiêu hãnh và tự trọng.

Trong nhà tôi có treo một bức tranh của Kuroda, học trò tài năng nhất của tôi, bức tranh mô tả một buổi tối như vậy ở Migi-Hidari. Bức tranh có tựa đề: “Tinh thần Ái quốc”, một cái tựa hẳn khiến bạn nghĩ tới một tác phẩm mô tả những người lính đang hành quân hoặc gì đó tương tự. Dĩ nhiên, ý của Kuroda chính là tinh thần ái quốc bắt đầu từ đâu đó cách xa tiền tuyến, trong lối sống thường ngày, trong những điều như chúng ta uống ở đâu và giao du với ai. Đấy là một sự tôn vinh – vì hồi ấy cậu ta tin vào những điều như vậy – với tinh thần của Migi-Hidari. Bức tranh sơn dầu vẽ vài chiếc bàn và đưa vào hầu hết màu sắc cùng cách bài trí của quán – đáng chú ý nhất, là những biểu ngữ và khẩu hiệu ái quốc treo rủ trên lan can ban công tầng trên. Dưới những biểu ngữ, khách khứa tụ tập quanh các bàn, họ đang trò chuyện, kế bên là một cô phục vụ bận kimono đang tất tả với những khay rượu. Đó là một bức tranh đẹp, nắm bắt rất chính xác bầu không khí náo nhiệt, nhưng không hiểu sao vẫn đầy nét kiêu hãnh và đáng kính của quán Migi-Hidari. Và ngày nay mỗi khi tôi tình cờ nhìn bức tranh, nó vẫn mang lại cho tôi cảm giác thỏa lòng nhất định khi nhớ lại rằng tôi – với chút ảnh hưởng có được nhờ danh tiếng của mình ở thành phố này – đã có thể góp một phần nho nhỏ vào sự khai sinh của nơi ấy.

Dạo gần đây, trong những buổi tối ở quán cô Kawakami, tôi rất hay hồi tưởng về Migi-Hidari và những ngày xưa cũ. Bởi những khi chỉ có tôi và Shintaro là khách ở đây, quán của cô Kawakami toát lên một vẻ gì đó khi ta cùng ngồi gần quầy bar dưới những ánh đèn treo thấp, và nó đẩy chúng tôi vào tâm trạng hoài niệm. Ban đầu, chúng tôi trò chuyện về một người nào đó trong quá khứ, về tửu lượng của người ấy, hoặc về cái cung cách hài hước của anh ta. Rồi chẳng bao lâu, chúng tôi sẽ cố bắt cô Kawakami nhớ lại người đó là ai, và trong nỗ lực nhắc cô nhớ lại, chúng tôi sẽ lại nhớ ra thêm những điều thú vị khác về anh ta. Đêm hôm nọ, sau khi đã cười vui về những hồi ức như thế, cô Kawakami nói, như cô vẫn thường nói trong những dịp như vậy: “Ồ, tôi không nhớ tên, nhưng tôi chắc sẽ nhận ra khuôn mặt anh ta.”

“Ồ thực ra bà chủ ơi,” tôi nói, nhớ lại, “anh ta chưa bao giờ là khách thực sự ở đây. Anh ta hay uống ở quán đối diện.”

“Ồ vâng, ở quán lớn. Nhưng mà nếu tôi gặp anh ta, tôi vẫn có thể nhận ra. Mà cũng chẳng biết được? Mọi người thay đổi nhiều quá. Thỉnh thoảng tôi gặp ai đó ngoài đường, rồi tôi nghĩ mình biết họ và nên chào họ. Thế mà khi tôi nhìn họ lần nữa, tôi lại không dám chắc.”

“Ôi chao bà chủ ơi,” Shintaro xen vào, “mới hôm nọ, tôi chào một người trên đường, vì tưởng đó là người quen. Nhưng người kia rõ ràng nghĩ tôi là kẻ điên. Anh ta bước đi không thèm đáp lại!”

Shintaro dường như coi đây là một câu chuyện vui và cười ồ lên. Cô Kawakami chỉ mỉm miệng chứ không cười lớn theo cậu ta. Đoạn cô quay sang nói với tôi:

“Thầy ơi, thầy phải cố thuyết phục bạn bè thầy quay lại nơi này đi. Thực ra, mỗi lần chúng ta bắt gặp gương mặt quen thuộc nào, chúng ta hãy chặn người ấy lại và bảo họ quay lại chốn nhỏ bé này. Bằng cách đó, chúng ta có thể gầy dựng lại thuở vàng son.”

“Ôi, quả là ý tưởng tuyệt vời đấy, bà chủ ạ,” tôi nói. “Tôi sẽ cố nhớ làm như thế. Tôi sẽ chặn người ta trên phố và bảo: ‘Tôi nhớ ngày xưa đã từng gặp anh. Anh từng là khách quen ở khu chúng tôi. Ồ, chắc anh tưởng chỗ đó bị giải tán rồi, nhưng anh nhầm đấy. Cô Kawakami vẫn ở đó, như ngày xưa, và mọi thứ đang dần dà được khôi phục.’”

“Đúng vậy, thầy à,” cô Kawakami nói. “Thầy cứ bảo là họ sẽ bị lỡ đấy. Việc làm ăn rồi sẽ dần khấm khá lại. Dù gì, việc của thầy là đưa đám đông khách khứa ngày xưa trở lại. Ai ai cũng luôn kính trọng thầy, coi thầy là lãnh tụ đương nhiên ở chốn này.”

“Đúng rồi đấy bà chủ ơi,” Shintaro nói. “Vào thời xưa, nếu một vị lãnh chúa bị tan tác quân binh sau một trận đánh, ông ấy sẽ nhanh chóng tập hợp họ lại. Vị thế của thầy giờ cũng chính là như vậy.”

“Thật vớ vẩn nào,” tôi nói, bật cười.

“Đúng vậy đấy, thưa thầy,” cô Kawakami nói tiếp, “thầy hãy đi gặp những người xưa và bảo họ quay lại. Rồi chẳng bao lâu, tôi sẽ mua quán bên cạnh và chúng ta sẽ mở một quán bề thế như ngày xưa. Lớn như quán lớn trước đây.”

“Quả vậy thưa thầy,” Shintaro vẫn đang nói. “Một lãnh chúa phải tập hợp quân lính của mình.”

“Ý tưởng thú vị đấy, bà chủ ạ,” tôi vừa nói vừa gật đầu. “Và các vị biết đấy, Migi-Hidari cũng từng là một quán nhỏ. Không lớn hơn quán này đâu. Nhưng rồi chúng tôi đã biến nó thành một quán lớn như ta thấy đấy. Ồ, có lẽ chúng ta chỉ phải làm điều tương tự với quán của cô. Giờ mọi thứ đang dần lắng xuống, khách hàng phải quay lại thôi.”

“Thầy có thể đưa tất cả bạn bè họa sĩ của thầy quay về, thầy à,” cô Kawakami nói. “Rồi chẳng mấy chốc, cánh nhà báo sẽ đến theo.”

“Một ý tưởng thú vị. Chúng ta có thể làm được đấy. Ngoại trừ một điều làm tôi băn khoăn, bà chủ à. Cô hẳn không thể quán xuyến một quán lớn như vậy được. Chúng tôi không muốn cô làm gì quá sức đâu.”

“Vớ vẩn nào,” cô Kawakami nói, trưng một vẻ mặt tự ái. “Nếu thầy khẩn trương làm phần việc của mình, thì thầy sẽ thấy mọi việc ở đây được vận hành mượt mà trơn tru đến nhường nào.”

Gần đây chúng tôi nói đi nói lại suốt những chuyện như vậy. Và ai dám bảo khu phố xưa sẽ không bao giờ trở lại nữa. Những người như cô Kawakami và tôi, chúng tôi có thể pha trò về chuyện đó, nhưng đằng sau những lời đùa cợt ấy ẩn chứa một tia lạc quan thật sự. “Lãnh chúa phải tập hợp binh lính của mình.” Và có lẽ đúng là ông ta nên làm như vậy. Có lẽ, khi chuyện tương lai của Noriko hoàn toàn ổn thỏa, tôi sẽ cân nhắc nghiêm túc về kế hoạch của cô Kawakami.

***

Tôi cho rằng tiện đây cũng nên nhắc lại chuyện tôi đã gặp môn đồ cũ của mình, Kuroda, đúng một lần kể từ khi chiến tranh kết thúc. Tình cờ sao cuộc gặp ấy xảy đến vào một buổi sáng mưa dầm trong năm chiếm đóng thứ nhất – trước khi Migi-Hidari và tất cả những tòa nhà kia bị kéo sập. Tôi đang tản bộ đâu đó, đi qua những tàn tích của khu phố hoan lạc xưa, từ dưới ô nhìn những khung nhà trơ trọi sót lại. Tôi nhớ hôm ấy có những người công nhân đang đi thơ thẩn, thế nên ban đầu tôi không chú ý đến cái người đang đứng nhìn một trong những tòa nhà bị cháy trụi. Chỉ tới khi bước qua, tôi mới nhận ra người kia đã quay lại và đang nhìn tôi. Tôi dừng chân, ngoảnh lại, và qua những giọt mưa trên ô rỏ xuống, tôi choáng váng lạ lùng khi thấy Kuroda đang nhìn tôi đầy vô cảm.

Dưới tán ô, cậu ta không đội mũ và khoác chiếc áo mưa tối màu. Những tòa nhà cháy đen phía sau cậu ta đang nhỏ nước, và tàn tích của máng nước đang khiến nước trút xuống tung tóe không xa chỗ cậu ta đứng. Tôi nhớ một chiếc xe tải chạy qua giữa chúng tôi, chở đám đông những công nhân xây dựng. Và tôi để ý một chiếc nan ô của cậu ta đã bị hỏng, khiến cho thêm nhiều nước đổ xuống ngay sau chân cậu ta.

Khuôn mặt Kuroda, vốn khá tròn trĩnh trước chiến tranh, đã hõm xuống quanh gò má, và trông như nếp nhăn rất sâu xuất hiện nơi cằm và cổ họng. Và tôi tự nhủ khi đang đứng đó: “Nó không còn trẻ nữa.”

Cậu ta khe khẽ nhích đầu. Và tôi không chắc có phải cậu ta định cúi chào, hay cậu ta chỉ nghiêng đầu tránh nước mưa trên chiếc ô hỏng nhỏ vào. Rồi cậu ta quay lưng và bắt đầu bước theo chiều ngược lại.

Nhưng tôi không có ý tản mạn dông dài về Kuroda ở đây. Kỳ thực, chắc tôi sẽ chẳng hề nghĩ đến cậu ta nếu tên cậu ta không xuất hiện đầy bất ngờ vào tháng trước, khi tôi tình cờ gặp tiến sĩ Saito trên tàu điện.

Đó là buổi chiều khi rốt cuộc tôi cũng đưa được Ichiro đi xem bộ phim quái vật – một chuyến đi thằng bé không thực hiện được vào ngày hôm trước bởi tính cố chấp của Noriko. Thực ra, ông cháu tôi tự đi, Noriko không chịu đến và Setsuko một lần nữa tình nguyện ở nhà. Dĩ nhiên, đấy chỉ đơn thuần là tính cách trẻ nít của Noriko, nhưng Ichiro có cách lý giải riêng của nó về lối hành xử của phụ nữ. Khi chúng tôi ăn trưa hôm đó, thằng bé tiếp tục nói:

“Dì Noriko và mẹ không đi. Phụ nữ họ sợ phim này lắm. Có lẽ họ khiếp vía ấy ông nhỉ?”

“Ừ, ông đồ là cháu nói đúng, Ichiro à.”

“Họ quá sợ. Dì Noriko, dì sợ quá chẳng dám xem phim đúng không?”

“Ồ đúng rồi đấy.” Noriko nói, làm bộ sợ hãi.

“Cả ông cũng sợ. Xem kìa, dì cứ nhìn là biết ông cũng sợ. Mà ông là đàn ông đấy.”

Chiều hôm đó, khi đang đứng ngoài cổng chờ đi rạp chiếu phim, tôi chứng kiến một cảnh kỳ khôi giữa Ichiro và mẹ thằng bé. Trong khi Setsuko đang cài quai dép cho thằng bé, tôi thấy cháu tôi cứ cố nói gì đó với mẹ. Nhưng mỗi khi Setsuko nói: “Gì cơ Ichiro, mẹ không nghe rõ,” nó sẽ trừng mắt giận dữ, rồi liếc nhìn tôi như thể muốn biết tôi có nghe được không. Cuối cùng, khi đã đi được xong xuôi đôi dép, Setsuko cúi xuống để Ichiro có thể nói thầm vào tai mẹ nó. Rồi Setsuko gật đầu, biến mất vào nhà, và lát sau quay lại cầm theo chiếc áo mưa rồi gấp gọn và đưa cho thằng bé.

“Trời mưa sao được?” tôi nhận xét, nhìn ra ngoài cổng. Quả thực, hôm ấy trời rất đẹp.

“Con biết thế.” Setsuko nói, “nhưng Ichiro vẫn muốn mang nó theo.”

Tôi chẳng hiểu sao nó cứ nằng nặc đòi mang áo mưa như vậy. Rồi khi chúng tôi ra ngoài trời nắng, và lúc đang xuống đồi tới trạm tàu điện, tôi nhận ra vẻ nghênh ngang trong bước đi của Ichiro – như thể chiếc áo mưa kẹp trong cánh tay đã biến nó thành một người giống như Humphrey Bogart[3] – tôi bèn kết luận rằng đấy chẳng qua thằng bé đang bắt chước nhân vật nào đó trong truyện tranh.

Hình như chính lúc chúng tôi sắp đến chân đồi thì Ichiro dõng dạc tuyên bố: “Ông ơi, ông từng là một họa sĩ nổi tiếng.”

“Ông nghĩ là đúng đấy, Ichiro.”

“Cháu bảo dì Noriko cho cháu xem tranh của ông. Nhưng dì không cho cháu xem.”

“Hừm. Các tranh tạm thời được dì cất đi cho gọn rồi.”

“Như vậy là dì Noriko không nghe lời, ông nhỉ? Cháu đã bảo dì cho cháu xem tranh. Sao dì không cho cháu xem?”

Tôi cười nói: “Ông không biết Ichiro à. Có lẽ dì đang bận làm việc khác.”

“Dì không nghe lời.”

Tôi lại cười, nói: “Ông cũng cho là thế, Ichiro à.”

Từ nhà đến trạm tàu điện hết mười phút đi bộ; xuống đồi đến sông, rồi men theo bờ kè bê tông mới làm, và con đường vành đai đi về hướng Bắc giao với đường chính ngay gần khu đất có các dự án nhà ở mới. Buổi chiều nắng ấm hôm ấy, ông cháu tôi lên tàu vào trung tâm thành phố, và chính trên hành trình đó chúng tôi đã gặp tiến sĩ Saito.

Tôi nhận ra đến giờ này tôi đã nói rất ít về gia đình Saito, mà người con cả nhà họ hiện đang có cuộc mai mối với Noriko. Nhà Saito, về đại thể, ở một tầm mức khác hẳn với nhà Miyake năm ngoái. Nhà Miyake dĩ nhiên là những người đường hoàng, nhưng nói một cách công tâm nhất thì không thể gọi họ là gia đình danh giá, trong khi đó gia đình Saito, không hề cường điệu, thì đúng là như vậy. Thực ra, dù tiến sĩ Saito và tôi không hẳn là thân quen từ trước, tôi vẫn luôn biết đến các hoạt động của ông ấy trong giới hội họa, và suốt nhiều năm, mỗi khi chúng tôi gặp nhau trên phố, chúng tôi vẫn lịch sự chào nhau để tỏ ý rằng bên này biết rõ danh tiếng bên kia. Nhưng dĩ nhiên, vào dịp chúng tôi gặp nhau tháng trước, mọi việc đã trở nên rất khác.

Tàu điện thưa thớt mãi cho đến khi nó chạy qua sông ở cầu sắt đối diện ga Tanibashi, và do vậy, khi tiến sĩ Saito lên tàu sau chúng tôi một chặng, ông có thể ngồi ghế trống cạnh tôi. Lẽ tất yếu là cuộc trò chuyện của chúng tôi bắt đầu không được thoải mái lắm; vì cuộc mai mối mới ở giai đoạn đầu, còn tế nhị, và dường như thật không phù hợp nếu đằng thằng thảo luận chuyện này; nhưng cũng sẽ thật ngớ ngẩn nếu cứ giả vờ như không có gì xảy ra. Cuối cùng, cả hai chúng tôi đều ca ngợi công của “người bạn chung, ông Kyo” – người trung gian trong cuộc mai mối này – và tiến sĩ Saito nhận xét kèm theo nụ cười: “Chúng ta hãy hy vọng công sức của ông ấy sẽ sớm nối kết hai gia đình.” Và vấn đề này chỉ được chúng tôi thảo luận đến như thế mà thôi. Tôi không thể không nhận ra sự tương phản rõ nét giữa lối tự tin mà tiến sĩ Saito đã ứng biến với tình huống hơi khó xử này, với thái độ lo lắng, khúm núm trong cách gia đình Miyake xử lý mọi việc từ đầu đến cuối hồi năm ngoái. Dù kết quả cuối cùng ra sao, người ta vẫn cảm thấy yên tâm khi đi lại với gia đình như nhà Saito.

Ngoài đó ra, chúng tôi chủ yếu trò chuyện phiếm. Tiến sĩ Saito có một phong thái ân cần, ấm áp, và mỗi khi ông cúi người để hỏi Ichiro có thích về thăm ông ngoại không, về bộ phim chúng tôi chuẩn bị xem, cháu tôi không tỏ ra chút ngại ngùng khi trò chuyện với ông ấy.

“Cậu bé ngoan quá,” tiến sĩ Saito nói với tôi, giọng khen ngợi.

Chính lúc sắp đến bến ông phải xuống – ông ấy đã đội mũ lên rồi – tiến sĩ Saito bỗng nói: “Chúng ta có một người quen chung nữa. Một anh Kuroda nào đó.”

Tôi nhìn ông ta, hơi giật mình. “Anh Kuroda,” tôi nhắc lại. “À, chắc hẳn đó chính là người tôi từng chỉ dạy.”

“Đúng vậy. Tôi gặp anh ta gần đây, tình cờ anh ta lại nhắc tên ông.”

“Vậy ư? Tôi lâu rồi không gặp anh ta. Kể từ trước chiến tranh kìa, chắc là vậy. Anh Kuroda dạo này thế nào? Giờ anh ta làm gì?”

“Tôi tin là anh ta sắp nhận một công việc ở một trường mới là Cao đẳng Uemachi, anh ta sẽ dạy mỹ thuật ở đó. Vì thế mà tôi gặp anh ta. Tôi được trường đề nghị làm cố vấn cho ban tuyển dụng.”

“À, vậy là ông không biết rõ anh Kuroda.”

“Quả là không. Nhưng tôi hy vọng trong tương lai sẽ gặp anh ta nhiều hơn.”

“Vậy ư?” tôi nói. “Vậy là anh Kuroda vẫn còn nhớ tôi. Anh ta thật tử tế.”

“Vâng, quả vậy. Anh ta nhắc đến tên ông khi chúng tôi thảo luận chuyện gì đó. Tôi không có cơ hội nói chuyện lâu với anh ta. Nhưng nếu gặp lại anh ta, tôi sẽ nhắc là tôi đã gặp ông.”

“À, quả vậy.”

Xe điện đang chạy qua cầu sắt và bánh xe gây ra tiếng ồn inh tai. Ichiro lúc này đang quỳ trên ghế nhìn ra cửa sổ bèn chỉ cái gì đó dưới nước. Tiến sĩ Saito quay sang nhìn, nói thêm vài lời với Ichiro, rồi đứng lên khi tàu tới trạm dừng. Ông đưa ra lời bóng gió cuối về “công sức của ông Kyo” trước khi cúi chào và ra khỏi tàu.

Như mọi khi, nhiều người chen chúc ở trạm ngay sau khi qua cầu, và hành trình từ đây trở đi không mấy thoải mái. Khi chúng tôi xuống tàu ngay trước rạp chiếu phim, tôi có thể thấy tấm áp phích được trưng bày nổi bật ở cổng. Trong bản phác họa hai hôm trước, cháu tôi đã vẽ rất giống áp phích thật, dù trong tranh không có lửa; cái Ichiro nhớ được là những đường kẻ thể hiện chấn động – giống những tia chớp – mà các họa sĩ đã vẽ vào để nhấn mạnh sự hung tợn của con bò sát khổng lồ.

Ichiro bước đến chỗ tấm áp phích và cười ồ lên.

“Nhìn là biết con quái vật này do người ta bịa ra,” nó vừa nói vừa chỉ trỏ. “Ai cũng biết. Toàn là phịa cả.” Và nó lại cười phá lên.

“Ichiro này, cháu đừng cười to như vậy. Mọi người đang nhìn cháu đấy.”

“Nhưng cháu không nín được. Con quái vật kia trông giả quá. Nó thì dọa được ai cơ chứ?”

Mãi tới khi chúng tôi ngồi trong rạp, và bộ phim bắt đầu chiếu, tôi mới phát hiện ra mục đích thực sự của chiếc áo mưa. Phim chiếu được mười phút thì chúng tôi nghe tiếng nhạc ghê rợn và trên màn hình hiện ra một cái hang tối, làn sương cuồn cuộn bao phủ. Ichiro thì thầm: “Chán quá. Khi nào có gì hay thì ông bảo cháu nhé?” Nói xong, nó trùm áo mưa lên đầu. Một lát sau, có tiếng gầm rú, và con thằn lằn khổng lồ từ trong hang chui ra. Tay Ichiro bấu chặt vào cánh tay tôi, và khi tôi nhìn thì tay kia của thằng bé đang siết chiếc áo mưa chặt hết mức có thể.

Thằng bé chụp cái áo mưa kín đầu gần như suốt cả bộ phim. Thỉnh thoảng, cánh tay tôi lại bị giật nhẹ và một giọng khe khẽ từ bên dưới hỏi tôi: “Có gì hay chưa ông?” Thế là tôi buộc phải thì thầm mô tả những gì xuất hiện trên màn ảnh cho đến khi trên áo mưa hé ra một khe nhỏ. Nhưng chỉ được vài phút – khi có dấu hiệu nhỏ nhất rằng quái vật lại xuất hiện – thì khe hở đó khép lại, và thằng bé sẽ nói: “Chán quá. Ông nhớ nhắc cháu khi có gì hay nhé.”

Tuy nhiên, khi chúng tôi về nhà, Ichiro tỏ ra đầy phấn khích về bộ phim. “Bộ phim hay nhất cháu từng xem,” nó nói, và nó tiếp tục kể lại phim theo phiên bản riêng của nó khi chúng tôi ăn tối.

“Dì Noriko ơi, hay là cháu kể tiếp đoạn sau nhỉ? Đáng sợ lắm. Cháu kể dì nghe nhé?”

“Dì đang sợ chết khiếp đây, Ichiro, đến mức dì không ăn nổi đây này.” Noriko nói.

“Cháu báo trước, còn hơn cả sợ chết khiếp. Hay là cháu kể tiếp nhỉ?”

“Ồ, dì xin, Ichiro à. Cháu đã làm dì sợ lắm rồi.”

Tôi không có ý định bàn chuyện hệ trọng bên bàn ăn bằng cách nhắc đến ông Saito, nhưng sẽ thật không tự nhiên nếu thuật lại chuyện trong ngày mà không nhắc đến cuộc gặp của chúng tôi. Nên khi Ichiro ngừng chuyện một lúc thì tôi bảo: “Tình cờ là hai ông cháu gặp ông Saito trên tàu điện. Ông ấy đang đi gặp ai đó.”

Khi tôi nói ra, hai con tôi ngừng ăn và nhìn tôi vẻ ngạc nhiên.

“Nhưng cha không nói chuyện gì quan trọng đâu,” tôi nói, khẽ cười. “Thật đấy. Cha chỉ nói chuyện vãn, thế thôi.”

Các con tôi có vẻ không tin, nhưng chúng bắt đầu ăn tiếp. Noriko liếc nhìn chị gái, rồi Setsuko nói: “Ông Saito có khỏe không ạ?”

“Có vẻ là khỏe.”

Chúng tôi lại lặng lẽ ăn một lúc. Có lẽ Ichiro bắt đầu nói tiếp về bộ phim. Dẫu sao thì, một lúc sau, vẫn trong bữa ăn, tôi lại nói.

“Thật kỳ khôi làm sao. Hóa ra ông Saito đã gặp một học trò cũ của cha. Là Kuroda. Dường như Kuroda sắp công tác tại một trường cao đẳng mới mở.”

Tôi ngước lên khỏi bát mình và thấy hai con gái tôi ngừng ăn. Rõ ràng chúng vừa liếc nhìn nhau, và đấy là một trong những khoảnh khắc vào tháng trước mà tôi có ấn tượng dứt khoát rằng thỉnh thoảng chúng lại thảo luận những chuyện nào đó liên quan đến tôi.

Đêm hôm ấy, khi ba cha con tôi ngồi quanh bàn đọc báo và tạp chí, tiếng thình thịch đều đều thành nhịp từ đâu đó trong căn nhà phát ra làm chúng tôi không thể tập trung đọc được. Noriko ngước mắt lo ngại, nhưng Setsuko nói:

“Ichiro đấy. Nó cứ vậy mỗi khi không ngủ được.”

“Tội nghiệp Ichiro,” Noriko nói. “Em đồ rằng thằng bé vẫn mơ thấy quái vật. Cha thật tệ quá, lại đưa thằng bé đi xem bộ phim như vậy.”

“Vớ vẩn,” tôi nói. “Thằng bé thích thế mà.”

“Em nghĩ chẳng qua chính cha muốn xem thôi.” Noriko nhếch miệng cười nói với chị gái. “Tội nghiệp Ichiro. Bị kéo đi xem một bộ phim phát gớm như vậy.”

Setsuko quay sang nhìn tôi bối rối. “Cha thật tử tế đã đưa Ichiro đi xem,” con bé lí nhí.

“Nhưng giờ nó chẳng ngủ được kìa.” Noriko nói. “Thật ngớ ngẩn khi đưa nó đi xem một bộ phim như thế. Không, Setsuko, chị cứ ngồi đây. Để em lên xem.”

Setsuko nhìn em gái rời phòng, đoạn nói:

“Noriko rất hợp với trẻ con. Chúng con về nhà rồi thì Ichiro sẽ nhớ dì nó lắm.”

“Quả là vậy.”

“Con bé luôn biết cách chơi với trẻ con. Cha có nhớ em nó từng chơi với lũ trẻ nhà Kinoshita như nào không?”

“Có chứ,” tôi bật cười nói. Đoạn nói thêm: “Mấy cậu nhóc nhà Kinoshita giờ lớn rồi, chúng không muốn qua đây chơi nữa.”

“Dì ấy rất hợp với trẻ con,” Setsuko nhắc lại. “Đến tuổi này mà dì ấy chưa thành hôn thì thật buồn.”

“Quả vậy. Chiến tranh xảy ra thật chẳng đúng lúc.”

Chúng tôi tiếp tục đọc một lát nữa. Đoạn Setsuko nói:

“Tình cờ sao cha lại gặp tiến sĩ Saito trên tàu điện chiều nay. Ông ấy có vẻ là một người lịch lãm khả kính.”

“Quả là như vậy. Và theo những gì người ta nói, cậu con trai rất xứng đáng với người cha như vậy.”

“Vậy ư?” Setsuko nói, vẻ suy tư.

Chúng tôi quay lại đọc tiếp một lúc nữa. Sau đó con tôi lại phá vỡ sự im lặng.

“Và tiến sĩ Saito quen anh Kuroda ư?”

“Chỉ hơi biết thôi,” tôi nói, mắt không rời tờ báo. “Hình như họ gặp nhau đâu đó.”

“Không rõ anh Kuroda dạo này ra sao. Con vẫn nhớ anh ấy thường đến đây, và hai người nói chuyện hàng giờ trong phòng khách.”

“Cha không biết dạo này Kuroda ra sao.”

“Xin cha thứ lỗi, nhưng con tự hỏi nếu cha sắp xếp sớm đến thăm anh Kuroda thì có gì là không khôn ngoan không.”

“Thăm anh ta ư?”

“Anh Kuroda. Và có lẽ một vài người quen cũ ngày trước nữa.”

“Cha không chắc có hiểu lời con nói không, Setsuko.”

“Xin cha thứ lỗi, chỉ là con nghĩ biết đâu cha nên nói chuyện với những người quen cũ ngày trước. Nghĩa là trước khi thám tử bên nhà Saito gặp họ. Dù gì, chúng ta cũng không muốn nảy sinh những hiểu nhầm không cần thiết.”

“Ừ, cha cũng nghĩ ta không muốn điều đó,” tôi nói rồi quay lại đọc báo.

Tôi tin sau đó chúng tôi không thảo luận thêm chuyện này nữa. Và Setsuko cũng không nhắc lại chuyện này trong khoảng thời gian còn lại của đợt thăm nhà tháng trước.

***

Hôm qua, khi tôi đi tàu điện xuống Arakawa, toa tàu ngập tràn nắng thu rực rỡ. Cũng lâu rồi tôi chưa đến Arakawa – thực ra là kể từ khi chiến tranh kết thúc – và khi nhìn ra ngoài cửa sổ, tôi nhận thấy bao nhiêu là đổi thay trong cái khung cảnh đã từng quen thuộc. Đi qua Tozaka-cho và Sakaemachi, tôi có thể thấy những tòa chung cư xây bằng gạch lù lù bên trên những ngôi nhà gỗ nhỏ nhắn mà tôi còn nhớ. Rồi khi chúng tôi đi qua mặt sau các nhà máy ở Minamimachi, tôi thấy nhiều nhà máy bị bỏ hoang; những khoảng sân nhà máy nối tiếp nhau, bừa bãi những đống gỗ hỏng, những tấm tôn cũ, và rất thường là những đống gạch vụn.

Nhưng khi tuyến tàu điện vượt qua sông trên cầu THK[4], bầu không khí thay đổi hoàn toàn. Ta đi giữa những cánh đồng và rặng cây, và chẳng bao lâu, khu ngoại ô Arakawa sẽ hiện ra ở chân một ngọn đồi dốc, chính là ga cuối tuyến. Tàu điện sẽ chạy rất chậm xuống đồi, rồi phanh dừng lại, và khi bước lên vỉa hè được quét sạch sẽ, bạn sẽ ngập tràn cảm giác mình đã bỏ lại thành phố sau lưng.

Tôi nghe bảo Arakawa tránh được hoàn toàn những trận bom; quả vậy, hôm qua trông nơi này vẫn hệt như xưa. Đi bộ lên đồi một đoạn dưới rặng anh đào che bóng mát dễ chịu, tôi đến căn nhà của Chishu Matsuda và cả nó cũng không hề thay đổi.

Không rộng và cũng không đầy những nét khác thường như nhà tôi, nhà của Matsuda là điển hình của một căn nhà kiên cố, tươm tất, có thể bắt gặp ở vùng Arakawa. Nhà dựng trên nền đất, có hàng rào rộng bao quanh, cách những khu đất hàng xóm một khoảng tương đối: ở cổng, có một khóm cây đỗ quyên và một cọc lớn đóng xuống đất, trên đó có biển tên họ của gia chủ. Tôi kéo chuông và ra chào tôi là một phụ nữ độ tứ tuần mà tôi không nhận ra. Cô ta dẫn tôi vào phòng khách, rồi kéo cửa mở ra hiên nhà, để ánh nắng lùa vào và cho tôi nhìn được khu vườn ngoài kia. Rồi cô để tôi lại, bảo rằng: “Lát nữa ông Matsuda sẽ ra.”

Tôi gặp Matsuda lần đầu hồi còn sống ở dinh thự của Seiji Moriyama, nơi tôi và Rùa đã đến sau khi rời công ty của Takeda. Thực ra, cái hôm Matsuda lần đầu đến dinh thự, tôi hẳn đã sống ở đó được tầm sáu năm. Trời mưa suốt buổi sáng, và một nhóm chúng tôi đã giết thì giờ bằng cách uống rượu và chơi bài trong một căn phòng. Rồi không lâu sau bữa ăn trưa, ngay khi chúng tôi đã mở một chai lớn khác, chúng tôi nghe giọng người lạ gọi ngoài sân.

Giọng đó mạnh và quả quyết, thế là tất cả chúng tôi im lặng và lo sợ nhìn nhau. Bởi chúng tôi đều chung một ý nghĩ – rằng cảnh sát đến chỉnh huấn chúng tôi. Đây dĩ nhiên là ý tưởng ngớ ngẩn tột bậc, bởi chúng tôi không phạm tội gì cả. Và giả như, trong một cuộc trò chuyện nơi quán rượu, có ai đó phê phán lối sống của chúng tôi, thì bất kỳ ai trong bọn hẳn cũng sẽ xăng xái biện hộ cho nhóm. Nhưng giọng nói quả quyết đang gọi “Có ai trong nhà không?” đó đã khiến chúng tôi bất ngờ quá, buộc chúng tôi lộ ra cảm giác tội lỗi về những đêm muộn bù khú, về thói ngủ trương mắt suốt sáng, về lối sống không nề nếp trong dinh thự tàn tạ kia.

Phải mất một lúc thì một người đứng gần cửa nhất kéo cửa ra, trao đổi vài lời với người khách, đoạn quay lại nói: “Ono, có một quý ông muốn nói chuyện với anh.”

Tôi bước ra hiên nhà thấy một chàng thanh niên hơi gầy, trạc tuổi tôi, đang đứng giữa khoảng sân rộng. Tôi vẫn giữ một hình ảnh sống động về buổi gặp gỡ đầu tiên với Matsuda. Mưa đã thôi rơi và mặt trời ló dạng. Quanh anh ta là những vũng nước và những chiếc lá ướt sũng rụng xuống từ đám cây tuyết tùng trông xuống dinh thự. Anh ta vận đồ quá bảnh bao, khó mà là cảnh sát được; chiếc áo khoác được may khéo léo, cổ áo cao bẻ xuống, và anh ta đội chiếc mũ nghiêng che mắt, trông hơi khinh mạn. Rồi khi tôi bước ra, anh ta đang liếc nhìn chung quanh với vẻ thích thú, và điều gì đó trong cách anh ta quan sát mách bảo tôi, ngay lần tiên gặp mặt, về bản tính ngạo mạn của Matsuda. Thấy tôi anh ta chậm rãi bước đến hiên.

“Anh Ono phải không?”

Tôi hỏi có thể giúp gì được anh ta. Anh ta quay lại, mắt liếc nhìn xung quanh lần nữa, đoạn mỉm cười với tôi.

“Một nơi thú vị. Đây hẳn từng là một tòa nhà lớn. Chắc phải của một ông lớn.”

“Quả là vậy.”

“Anh Ono, tên tôi là Chishu Matsuda. Thực ra chúng ta đã từng trao đổi thư từ với nhau. Tôi làm việc cho Hội Okada-Shingen[5].”

Hội Okada-Shingen giờ không tồn tại nữa – một trong nhiều nạn nhân của quân chiếm đóng – nhưng rất có thể bạn nghe đến nó, hoặc ít nhất cũng là cuộc triển lãm do hội tổ chức hằng năm trước chiến tranh. Triển lãm Okada-Shingen có thời là con đường chủ yếu trong thành phố này để các họa sĩ mới nổi trong lĩnh vực hội họa và in khắc được công chúng để tâm. Quả thực, danh tiếng của hội lớn đến nỗi những năm sau này, hầu hết những họa sĩ hàng đầu của thành phố đã trưng bày các tác phẩm mới nhất của họ cùng với tác phẩm của những tài năng trẻ hơn. Chính liên quan đến triển lãm này mà vài tuần trước khi Matsuda ghé thăm, Hội Okada-Shingen đã viết thư cho tôi.

“Thư trả lời của anh khiến tôi có chút hiếu kỳ, anh Ono à,” Matsuda nói. “Nên tôi nghĩ mình nên ghé qua và tìm hiểu xem sự thể ra sao.”

Tôi lạnh lùng nhìn anh ta đoạn nói: “Tôi tin là trong thư phúc đáp mình đã đưa ra đầy đủ lý do rồi. Tuy nhiên, anh thật tử tế vì đã đến đây gặp tôi.”

Một nét cười khẽ xuất hiện trên khóe mắt anh ta. “Anh Ono này,” anh ta nói, “tôi thấy dường như anh đang bỏ phí một cơ hội quan trọng để khuếch trương danh tiếng bản thân đấy. Nên xin anh vui lòng cho biết, khi anh cứ một mực rằng anh không muốn dính líu đến chúng tôi, đó có phải là ý kiến cá nhân của anh không? Hay đấy là điều mà thầy của anh chỉ định?”

“Hiển nhiên, tôi đã tìm lời khuyên của thầy tôi. Tôi hoàn toàn tự tin rằng quyết định được truyền tải trong lá thư gần đây nhất là chính xác. Anh thật tử tế vì đã quá bộ đến đây, nhưng đáng tiếc là tôi lúc này đang bận và không thể mời anh vào. Vì vậy tôi chúc anh một ngày tốt lành.”

“Xin đợi một lát đã, anh Ono,” Matsuda nói, nụ cười mỉa mai hơn bao giờ hết. Anh ta tiến lên vài bước, lên thẳng hiên nhà, và ngước nhìn tôi. “Nói thẳng ra, tôi không quan tâm đến cuộc triển lãm này. Có nhiều họa sĩ khác xứng đáng với nó. Tôi đến đây, anh Ono ạ, vì tôi muốn gặp anh.”

“Thật ư? Anh thật tử tế quá.”

“Quả vậy. Tôi muốn nói tôi rất ấn tượng bởi những gì tôi thấy trong tác phẩm của anh. Tôi tin anh là người có tài năng lớn.”

“Anh quả rất tử tế. Chắc chắn nhờ sự chỉ dẫn xuất chúng của thầy nên tôi mới được như vậy.”

“Chắc chắn là vậy. Anh Ono này, chúng ta hãy quên cuộc triển lãm này đi. Anh phải hiểu tôi không đơn thuần làm cho Hội Okada-Shingen như một nhân viên. Tôi là một kẻ yêu hội họa chân chính. Tôi có niềm tin và đam mê. Và khi thỉnh thoảng tôi bắt gặp một tài năng thực sự làm tôi phấn khích, thì tôi cảm thấy mình phải làm gì đó. Tôi rất muốn thảo luận với anh về một vài ý tưởng, anh Ono ạ. Những ý tưởng hẳn trước đó chưa bao giờ anh nghĩ đến, nhưng khiêm tốn mà nói, tôi nghĩ chúng sẽ mang lợi cho sự nghiệp họa sĩ của anh. Nhưng lúc này tôi sẽ không làm phiền anh nữa. Ít nhất hãy cho tôi để lại danh thiếp.”

Anh ta lấy danh thiếp trong ví ra, đặt trên mép hiên, đoạn khẽ cúi chào, rồi ra về. Nhưng ra đến giữa sân, anh ta quay lại nói với tôi: “Hãy cân nhắc đề nghị của tôi một cách kỹ lưỡng, anh Ono. Tôi chỉ muốn thảo luận với anh những ý tưởng, vậy thôi.”

Chuyện xảy ra gần ba mươi năm trước, khi cả hai chúng tôi còn trẻ và tham vọng. Hôm qua, Matsuda là một người rất khác. Cơ thể ông ta đã suy nhược do bệnh hoạn, khuôn mặt điển trai và kiêu ngạo trước đây đã trở nên méo mó vì cái hàm dưới trễ xuống, dường như không còn nối vào hàm trên nữa. Người phụ nữ ra mở cửa cho tôi đã dìu ông ta vào phòng, và đỡ ông ngồi xuống. Khi chỉ còn hai chúng tôi, Matsuda nhìn tôi nói:

“Có vẻ ông vẫn giữ được sức khỏe rất tốt. Về phần tôi, ông có thể thấy tôi đã tàn tạ hơn nữa kể từ lần gần đây nhất chúng ta gặp nhau.”

Tôi bày tỏ cảm thông, nhưng nói rằng trông ông ta không tệ đến thế.

“Đừng phỉnh tôi, Ono ạ,” ông ta mỉm cười nói. “Tôi biết chính xác mình đang trở nên mong manh thế nào. Có vẻ như chẳng thể làm được gì nữa. Tôi chỉ còn cách đợi xem cơ thể mình có hồi phục không hay ngày càng tệ hơn. Nhưng nói những chuyện không vui thế đủ rồi. Thật ngạc nhiên vì lại được ông ghé thăm. Tôi cho là lần trước chúng ta chia tay không được vui vẻ cho lắm.”

“Thật ư? Nhưng tôi không biết là chúng ta đã tranh cãi đấy.”

“Dĩ nhiên là không. Tại sao chúng ta phải tranh cãi chứ? Tôi mừng là ông lại đến gặp tôi. Phải đến ba năm rồi kể từ lần cuối chúng ta gặp nhau.”

“Tôi tin là vậy. Tôi không có chủ ý tránh mặt ông. Tôi đôi lúc cũng định đi thăm ông một chuyến. Nhưng vì việc này việc nọ...”

“Hiển nhiên,” ông ta nói. “Ông có nhiều thứ phải quan tâm. Dĩ nhiên, ông phải thứ lỗi cho tôi vì đã không dự tang lễ bà Michiko. Tôi đã tính viết thư cáo lỗi. Vấn đề là, mãi đến mấy ngày sau đó tôi mới hay tin. Và lúc ấy, dĩ nhiên, sức khỏe của tôi...”

“Hiển nhiên, hiển nhiên rồi. Quả thực, tôi chắc một cái tang lễ đình đám quá sẽ làm bà ấy ngại lắm. Dù sao đi nữa, bà ấy hẳn đã biết ông vẫn quan tâm đến bà ấy.”

“Tôi vẫn nhớ khi ông và bà Michiko đến với nhau.” Ông ta bật cười và gật gù. “Tôi rất mừng cho ông ngày hôm đó, ông Ono ạ.”

“Quả vậy,” tôi nói, cũng bật cười. “Ông là người toàn tâm tác thành cho chúng tôi. Người chú của ông không đảm đương nổi công việc ấy.”

“Đúng vậy,” Matsuda nói, mỉm cười, “ông đẩy hết mọi việc cho tôi. Chú ấy quá ngượng, không thể nói hay làm gì mà mặt không đỏ bừng lên. Ông còn nhớ buổi gặp mặt ở khách sạn Yanagimachi không?”

Cả hai chúng tôi đều cười. Rồi tôi nói:

“Ông đã làm nhiều thứ vì chúng tôi. Tôi ngờ rằng chuyện sẽ không thể tác thành nếu không có ông. Michiko luôn cảm thấy biết ơn khi nghĩ đến ông.”

“Thật là tàn nhẫn,” Matsuda thở dài nói. “Khi chiến tranh gần kết thúc. Tôi nghe nói đấy là một vụ cướp bóc bất ngờ.”

“Quả vậy. Hầu như không có ai không bị thương. Đúng như ông nói, thật là tàn nhẫn.”

“Nhưng tôi lại khơi lại những chuyện khủng khiếp rồi, tôi xin lỗi.”

“Không hề gì. Tôi thấy an ủi khi cùng ông nhớ về bà ấy. Tôi nhớ bà ấy vào thời xưa.”

“Quả vậy.”

Người phụ nữ mang trà vào. Khi cô ta đặt khay xuống, Matsuda nói với cô ta: “Cô Suzuki này, đây là đồng nghiệp cũ của tôi. Chúng tôi từng rất thân thiết.”

Cô ta quay sang tôi, cúi đầu chào.

“Cô Suzuki vừa là giúp việc vừa là y tá cho tôi.” Matsuda nói. “Nhờ cô ấy mà giờ tôi vẫn còn thở được.”

Cô Suzuki bật cười, cúi chào lần nữa rồi cáo lui.

Một lúc sau khi cô rời khỏi phòng, Matsuda và tôi ngồi im lặng, cả hai đều nhìn ra khoảng không giữa hai cửa trượt mà cô Suzuki đã mở ra trước đó. Từ chỗ tôi ngồi, có thể nhìn thấy một đôi dép rơm để ngoài hiên dưới nắng. Nhưng tôi không thấy được nhiều phần của khu vườn cho lắm, và trong giây lát, tôi cảm thấy thôi thúc muốn đứng lên bước ra ngoài hiên. Nhưng nhận ra Matsuda sẽ muốn đi cùng tôi song khó mà làm thế được, nên tôi ngồi yên, và tự hỏi liệu khu vườn có còn như trước đây. Như tôi nhớ, khu vườn của Matsuda, dẫu nhỏ, được bài trí rất có gu: nền thảm rêu mềm, vài cây nhỏ được tạo thế đẹp mắt, và một cái hồ sâu. Khi ngồi cùng Matsuda, tôi thỉnh thoảng nghe thấy tiếng quẫy nước ở ngoài kia và tôi toan hỏi liệu ông ta có vẫn nuôi cá chép, thì ông nói:

“Tôi không hề cường điệu khi bảo ông rằng cô Suzuki có ơn về tính mạng của tôi. Đã hơn một lần cô ấy chứng tỏ mình là người cần thiết thế nào. Ông thấy đấy, Ono ạ, bất chấp tất cả những chuyện đã xảy ra, tôi cũng đã xoay xở giữ được chút tiết kiệm và tài sản. Kết quả là, tôi có thể thuê cô ấy. Những người khác không may mắn được như vậy. Tôi không hẳn là giàu có, nhưng nếu biết một đồng nghiệp cũ gặp khó khăn, tôi sẽ làm mọi việc trong khả năng để giúp đỡ. Dù sao, tôi cũng có con cái đâu để mà thừa kế.”

Tôi cười ồ. “Đúng là Matsuda ngày xưa. Rất thẳng thắn. Ông thật tử tế, nhưng đấy không phải lý do tôi đến đây. Tôi cũng giữ được cho mình chút tài sản.”

“À, tôi rất vui khi nghe vậy. Ông nhớ Nakane không, vị hiệu trưởng ở trường Cao đẳng Hoàng gia Minami ấy? Tôi thỉnh thoảng vẫn gặp ông ta. Độ này trông ông ta chỉ hơn kẻ ăn mày tí chút. Dĩ nhiên, ông ta vẫn cố giữ thể diện, nhưng ông ta sống hoàn toàn nhờ tiền vay mượn.”

“Thật khủng khiếp.”

“Có những chuyện bất công đã xảy ra,” Matsuda nói. “Nhưng mà, cả hai chúng ta đều giữ lại được tài sản của mình. Và ông có thêm một lý do để biết ơn, Ono ạ. Ông dường như vẫn giữ được sức khỏe của mình.”

“Quả vậy,” tôi nói. “Tôi có nhiều điều phải trân trọng.”

Một lần nữa, tiếng quẫy nước từ bên ngoài hồ vọng vào, và tôi chợt nghĩ đó có thể là tiếng chim đang rỉa lông ở mép nước.

“Vườn nhà ông nghe tiếng khác hẳn vườn nhà tôi,” tôi nhận xét. “Chỉ nghe tiếng trong vườn nhà ông, tôi có thể nói chúng ta đã không còn trong thành phố.”

“Vậy ư? Tôi hầu như không nhớ tiếng thành phố như thế nào nữa. Đây là phạm vi thế giới của tôi vài năm qua. Căn nhà này và khu vườn này.”

“Thực ra là tôi đến đây để nhờ ông giúp một việc. Nhưng không phải theo cách ông ám chỉ lúc nãy.”

“Tôi thấy ông đã mếch lòng rồi,” ông ta gật đầu nói. “Chẳng khác gì ngày xưa.”

Cả hai chúng tôi cùng cười. Đoạn ông ấy nói: “Vậy tôi có thể làm gì giúp được ông đây?”

“Thực ra là,” tôi nói, “Noriko, con gái út nhà tôi, hiện đang trong cuộc mai mối hôn nhân.”

“Vậy ư?”

“Nói thật, tôi hơi lo cho con bé. Con bé đã hai sáu rồi. Chiến tranh làm mọi chuyện trở nên khó khăn với nó. Nếu không thì chắc chắn lúc này con bé đã yên bề gia thất.”

“Tôi tin là tôi còn nhớ cô Noriko. Nhưng chỉ nhớ là một cô bé con thôi. Đã hai sáu rồi đấy. Như ông nói, chiến tranh làm mọi chuyện trở nên khó khăn, ngay cả với những người có triển vọng tốt đẹp nhất.”

“Con bé suýt nữa thì kết hôn năm ngoái,” tôi nói, “nhưng cuộc tìm hiểu đổ vỡ vào phút chót. Tôi chỉ băn khoăn, trong khi chúng tôi đang xúc tiến việc đó, thì liệu vào năm ngoái có ai tìm đến ông hỏi về chuyện Noriko không? Tôi không có ý bất nhã, nhưng…”

“Không bất nhã gì đâu, tôi rất hiểu. Nhưng không, tôi chưa bao giờ nói chuyện với ai. Tầm này năm ngoái tôi ốm yếu lắm rồi. Nếu có thám tử nào tìm đến, chắc chắn cô Suzuki sẽ đuổi hắn đi.”

Tôi gật đầu, đoạn nói: “Chỉ là có khả năng năm nay sẽ có người tìm đến thăm ông.”

“Ồ? Vậy thì tôi sẽ chỉ nói những điều tốt đẹp về ông. Dù gì, chúng ta từng là đồng nghiệp tốt.”

“Đa tạ.”

“Ông thật tốt vì đã ghé thăm thế này,” ông ấy nói. “Nhưng liên quan đến việc kết hôn của cô Noriko thì không cần thiết phải làm vậy. Chúng ta có thể bất đồng với nhau về những vấn đề đơn giản nhất, nhưng những chuyện như thế này không nên xen vào giữa hai chúng ta. Hiển nhiên, tôi sẽ chỉ nói những điều tốt đẹp nhất về ông.”

“Tôi không nghi ngờ gì điều đó,” tôi nói. “Ông luôn là người rộng lượng.”

“Dẫu vậy, nếu vì điều này mà chúng ta được gặp nhau thì tôi rất vui mừng.”

Matsuda gắng gượng rướn người tới và bắt đầu rót thêm trà. “Xin thứ lỗi cho tôi, ông Ono,” cuối cùng ông ấy nói, “dường như ông vẫn còn điều gì bất an.”

“Vậy ư?”

“Xin thứ lỗi vì đề cập sỗ sàng như vậy, nhưng thực sự là lát nữa thôi cô Suzuki sẽ vào nhắc nhở tôi phải nghỉ ngơi. Tôi e là sẽ không thể tiếp khách lâu được, dù đó là đồng nghiệp cũ.”

“Dĩ nhiên, tôi rất xin lỗi. Tôi thật khinh suất.”

“Đừng buồn cười như vậy, ông Ono. Ông chưa về ngay được đâu. Tôi nói thế bởi vì nếu ông đến đây có chuyện cụ thể gì để nói, thì tốt nhất ông nên nói sớm đi.” Bỗng nhiên, ông ấy bật cười, nói: “Thực ra, trông ông có vẻ thất kinh vì lối cư xử tệ bạc của tôi.”

“Hoàn toàn không. Tôi thật khinh suất quá. Nhưng sự thật là tôi đến đây đơn giản chỉ vì tiền đồ hôn nhân của con gái tôi thôi.”

“Tôi hiểu rồi.”

“Nhưng tôi đồ rằng,” tôi nói tiếp, “tôi cũng có ý định nhắc đến một vài tình huống nhất định. Ông thấy đấy, cuộc mai mối hiện tại có thể rất mong manh. Tôi sẽ chịu ơn ông rất nhiều nếu ông trả lời một cách tế nhị bất kỳ câu hỏi nào có thể người ta đặt ra cho ông.”

“Dĩ nhiên rồi.” Ông ta nhìn tôi, và có một vẻ thích thú hiện lên trong ánh mắt. “Tôi sẽ tuyệt đối tế nhị.”

“Đặc biệt là, nghĩa là, những chuyện trong quá khứ.”

“Nhưng như tôi đã nói rồi đấy.” Matsuda nói, và giọng ông ta lạnh lùng hơn một chút, “tôi chỉ có những điều tốt đẹp nhất để nói về ông trong quá khứ.”

“Dĩ nhiên rồi.”

Matsuda tiếp tục nhìn tôi một lát, đoạn thở dài.

“Ba năm rồi tôi gần như không ra khỏi ngôi nhà này,” ông nói. “Nhưng tôi vẫn nghe ngóng chuyện xảy ra trên đất nước chúng ta. Tôi nhận ra hiện nay có những kẻ kết án những người như ông và tôi về chính những điều mà chúng ta từng tự hào đã đạt được. Và tôi cho rằng đó là lý do ông lo lắng, ông Ono. Có lẽ ông sợ tôi sẽ ca ngợi ông vì những điều có lẽ tốt nhất nên quên đi thì hơn.”

“Không phải những chuyện như vậy,” tôi vội nói. “Ông và tôi có rất nhiều điều đáng tự hào. Chỉ là liên quan đến chuyện mai mối hôn nhân, ta phải hiểu được sự tế nhị của hoàn cảnh. Nhưng ông làm tôi thấy yên tâm rồi. Tôi biết ông vẫn sẽ xét đoán khéo léo như xưa.”

“Tôi sẽ làm hết sức mình.” Matsuda nói. “Nhưng, Ono này, có những điều hai chúng ta nên thấy tự hào. Đừng để tâm đến ngày nay người ta nói gì. Chẳng bao lâu nữa, vài ba năm nữa thôi, những người như chúng ta sẽ có thể ngẩng cao đầu về những gì mình đã cố gắng làm. Tôi chỉ hy vọng mình sống được đến ngày đó. Tôi ao ước được thấy những nỗ lực của đời mình được chiêu tuyết.”

“Dĩ nhiên rồi. Tôi cũng cảm thấy y như vậy. Nhưng về chuyện đàm phán hôn nhân...”

“Hiển nhiên,” Matsuda ngắt lời, “tôi sẽ cố gắng tế nhị hết mực.”

Tôi cúi đầu, và chúng tôi rơi vào im lặng một lúc. Đoạn ông ấy nói:

“Nhưng nói xem, Ono, nếu đúng là ông lo lắng về quá khứ, tôi cho rằng ông đã ghé thăm vài người quen cũ?”

“Thực ra ông là người đầu tiên tôi tìm đến. Tôi không biết những người bạn cũ của chúng ta giờ ở đâu.”

“Còn Kuroda thì sao? Tôi nghe nói cậu ta sống đâu đó trong thành phố.”

“Vậy ư? Tôi đã không liên lạc với cậu ta kể từ... kể từ chiến tranh.”

“Nếu chúng ta lo lắng cho tương lai của cô Noriko, có lẽ tốt nhất ông nên tìm cậu ta, dù chuyện đó có thể đau đớn.”

“Quả vậy. Chỉ là tôi không biết cậu ta ở đâu.”

“Tôi hiểu. Hy vọng thám tử của họ sẽ cũng mất dấu như vậy khi tìm kiếm cậu ta. Nhưng đôi khi những tay thám tử đó cũng khéo xoay xở lắm.”

“Quả vậy.”

“Ono này, trông ông tái xanh tái ngắt ấy. Lúc mới đến ông còn khỏe lắm mà. Ở chung phòng với người bệnh tật thì bị thế đấy.”

Tôi bật cười, nói: “Không phải vậy đâu. Chỉ là chuyện con cái bỗng trở thành một mối lo lớn.”

Matsuda lại thở dài và nói: “Đôi khi người ta bảo tôi đã lỡ dở vì không kết hôn và sinh con. Nhưng khi tôi nhìn quanh, con trẻ dường như chẳng là gì hết ngoài những lo toan.”

“Điều đó cũng không hẳn là sai đâu.”

“Nhưng mà,” ông nói, “ta sẽ cảm thấy an ủi khi nghĩ rằng con cái sẽ thừa kế tài sản của mình.”

“Quả vậy.”

Vài phút sau, như Matsuda dự đoán, cô Suzuki vào phòng và nói gì đó với ông. Matsuda mỉm cười và nói với vẻ cam chịu:

“Y tá đến đón tôi rồi. Dĩ nhiên, ông cứ ở lại đây chừng nào tùy ý. Nhưng tôi phải xin cáo lỗi ông, Ono.”

Sau đó, khi tôi đứng ở bến đợi chuyến tàu điện đưa tôi lên đồi dốc quay về thành phố, tôi cảm thấy được an ủi khi nhớ lại lời cam đoan của Matsuda rằng ông ấy sẽ “chỉ kể lại những điều tốt đẹp nhất trong quá khứ”. Dĩ nhiên, tôi có lý do để tin tưởng điều này mà không cần đến thăm ông ấy. Nhưng mà, nối lại liên hệ với đồng nghiệp cũ luôn là điều tốt. Tựu trung lại, chuyến đi hôm qua đến Arakawa hoàn toàn bõ công.

THÁNG TƯ NĂM 1949

Ba đến bốn đêm mỗi tuần, tôi vẫn thả bộ dọc theo con đường dẫn xuống dòng sông và chiếc cầu gỗ nhỏ mà những người sống ở đây dạo trước chiến tranh vẫn gọi là “Cầu Dùng Dằng”. Chúng tôi gọi nó như thế bởi mãi cho đến cách đây không lâu, khi bước qua đó, bạn sẽ vào khu phố hoan lạc của chúng tôi, và những người bị dằn vặt lương tâm – người ta gọi như vậy – sẽ do dự ở chốn ấy, bị mắc kẹt giữa việc tìm kiếm một đêm vui thú hay trở về nhà với các bà vợ. Nhưng nếu đôi khi người ta trông thấy tôi trên cầu, đang trầm ngâm dựa vào thành cầu, ấy không phải bởi tôi đang dùng dằng. Đơn giản chỉ là tôi đang tận hưởng cái thú đứng đó khi hoàng hôn buông xuống, chiêm ngắm cảnh vật và những thay đổi diễn ra quanh tôi.

Những cụm nhà mới đã xuất hiện lác đác về phía chân đồi mà tôi vừa đến. Và xa hơn, dọc bờ sông, nơi một năm trước chỉ có bùn và cỏ, giờ đây một công ty phát triển đô thị đang xây dựng các tòa chung cư cho những người lao động tương lai. Nhưng những tòa nhà này còn lâu mới hoàn thiện, và khi mặt trời là là trên mặt sông, người ta thậm chí có thể nhầm những tòa chung cư kia thành những đống đổ nát do bom tàn phá nằm ở nhiều nơi trong thành phố.

Nhưng mỗi tuần trôi qua, những đống đổ nát như vậy ngày càng ít thấy hơn; quả thực, có lẽ phải đi tít lên mạn Bắc đến quận Wakamiya, hoặc không thì đến khu vực bị oanh tạc tan hoang giữa Honcho và Kasugamachi mới bắt gặp nhiều những đống đổ nát như vậy. Song tôi dám chắc, chỉ mới một năm trước những đống đổ nát do bị đánh bom vẫn là cảnh thường thấy khắp thành phố này. Đơn cử, khu vực phía bên kia Cầu Dùng Dằng – nơi ấy trước đây là khu phố hoan lạc của chúng tôi – vào tầm này năm trước vẫn là một bãi gạch vụn mênh mông. Nhưng giờ đây, công việc ở đó tiến triển đều đặn từng ngày. Bên ngoài quán cô Kawakami, nơi trước đây những đám đông tìm vui từng chen chúc, giờ thì một con đường bê tông rộng đang được xây dựng, và dọc theo hai bên đường là những móng cho các tòa nhà văn phòng lớn.

Tôi cho rằng khi cô Kawakami báo cho tôi biết vào một buổi tối cách đây không lâu, việc một công ty đề nghị mua đứt quán của cô bằng một số tiền hậu hĩnh, thì từ lâu rồi tôi đã chấp nhận rằng sớm muộn gì cô cũng đóng cửa và chuyển đi.

“Tôi không biết nên làm gì đây,” cô nói với tôi. “Sau chừng ấy thời gian mà phải rời bỏ nơi đây thì thật là khủng khiếp. Đêm qua tôi thức trắng nghĩ về chuyện này. Nhưng mà thầy ạ, khi tôi nghĩ về nó, tôi tự nhủ, ôi, giờ Shintaro đã đi rồi, tôi còn lại mỗi thầy là khách hàng mà tôi có thể nương nhờ. Tôi thực sự không biết mình nên làm gì.”

Quả thực tôi là khách hàng duy nhất của cô dạo gần đây; Shintaro không xuất hiện ở quán cô Kawakami kể từ biến cố nho nhỏ hồi mùa đông năm ngoái – chắc chắn là bởi cậu ta không đủ can đảm đối diện với tôi. Tôi cho rằng điều này quả là không may cho cô Kawakami, vì cô hoàn toàn bị vạ lây vì vụ việc ấy.

Một tối mùa đông năm ngoái, trong lúc chúng tôi uống rượu với nhau như mọi khi, Shintaro lần đầu tiên đề cập với tôi rằng cậu ta mong mỏi có một chân giáo viên ở một trong những trường trung học mới mở. Sau đó cậu ta mới tiết lộ rằng thực ra cậu ta đã gửi vài bộ hồ sơ ứng tuyển vào các vị trí tương tự. Dĩ nhiên, Shintaro đã là học trò của tôi từ lâu lắm rồi, và chẳng có lý do gì để cậu ta phải thỉnh ý tôi trước khi làm những việc ấy; tôi hoàn toàn hiểu rằng giờ đây còn có những người khác – chẳng hạn ông chủ cậu ta – phù hợp hơn nhiều để làm người bảo lãnh trong những vấn đề như vậy. Tuy thế, tôi thú nhận với cậu ta là tôi hơi ngạc nhiên khi cậu ta không chia sẻ gì với tôi về những chuyện xin việc ấy. Và vì vậy, khi Shintaro xuất hiện ở nhà tôi vào cái ngày mùa đông ấy, không lâu sau lễ Tân niên, khi tôi thấy cậu ta cười lúng túng đứng ngoài cổng và nói, “Thưa thầy, con thật bất kính khi đến nhà thầy thế này.” Tôi cảm thấy điều gì như cảm giác nhẹ nhõm, như thể mọi thứ đã trở về một tình thế quen thuộc hơn.

Trong phòng khách, tôi đốt lò than, và cả hai chúng tôi ngồi hơ tay sưởi ấm bên lò. Tôi nhận thấy vài bông tuyết đang tan trên chiếc áo khoác mà Shintaro vẫn mặc, và hỏi cậu ta:

“Trời lại đổ tuyết à?”

“Chỉ một chút thôi, thưa thầy. Không như sáng nay.”

“Ta xin lỗi vì ở đây lạnh quá. Ta e đây là phòng lạnh nhất trong nhà.”

“Không hề, thưa thầy. Phòng nhà con còn lạnh hơn nhiều.” Cậu ta mỉm cười vui vẻ và xoa tay vào nhau trên bếp than. “Thầy thật độ lượng khi tiếp đón con thế này. Thầy luôn đối xử rất tốt với con suốt những năm qua. Con không thể đong đếm hết được những gì thầy đã làm cho con.”

“Có gì đâu, Shintaro. Thực ra, đôi khi ta nghĩ ngày xưa ta đã không quan tâm đúng mức đến con. Nên nếu có cách nào bù đắp được sự lơ là của mình, dù là khi đã muộn, ta sẽ sẵn sàng lắng nghe.”

Shintaro cười và tiếp tục xoa tay. “Thật là, thưa thầy, thầy cứ nói quá đấy thôi. Con không bao giờ có thể đong đếm hết những điều thầy đã làm cho con.”

Tôi nhìn cậu ta một lúc, đoạn nói: “Vậy con nói xem, Shintaro, ta có thể làm gì giúp con đây?”

Cậu ta ngước lên, vẻ ngạc nhiên, rồi bật cười. “Con xin lỗi thầy. Con thấy ở đây dễ chịu quá, con gần như quên khuấy mình đến đây quấy quả thầy việc gì rồi.”

Cậu ta bảo tôi cậu ta rất lạc quan về vấn đề xin việc vào trường trung học Higashimachi; những nguồn tin cậy khiến cậu ta tin rằng mình được trường ưu ái.

“Tuy nhiên, thầy ạ, dường như có một hai điểm nho nhỏ ban tuyển dụng chưa hoàn toàn thỏa mãn.”

“Vậy ư?”

“Quả vậy, thưa thầy. Có lẽ con nên nói thực. Những điểm nho nhỏ ấy liên quan đến quá khứ.”

“Quá khứ ư?”

“Quả vậy, thưa thầy.” Lúc này, Shintaro bật cười lo lắng. Rồi cậu ta cố sức nói tiếp: “Thầy hẳn biết, thưa thầy, rằng thầy là người con tôn kính nhất. Con đã học hỏi ở thầy được rất rất nhiều, và con sẽ tiếp tục thấy tự hào về mối giao hảo của chúng ta.”

Tôi gật đầu chờ cậu ta nói tiếp.

“Chuyện là, thầy ạ, con hết sức biết ơn nếu thầy có thể tự tay viết cho ban tuyển dụng để xác nhận một số điều con đã nói.”

“Điều gì vậy, Shintaro?”

Shintaro lại lúng búng cười, rồi chìa tay ra hơ trên lò.

“Chỉ là để làm ban tuyển dụng hài lòng thôi, thưa thầy. Ngoài ra chẳng có gì hết. Hẳn thầy còn nhớ, thưa thầy, rằng chúng ta từng một lần bất đồng. Về tác phẩm của con trong thời khủng hoảng Trung Hoa.”

“Khủng hoảng Trung Hoa ư? Ta e là mình không nhớ chúng ta từng tranh cãi gì với nhau, Shintaro ạ.”

“Xin thầy thứ lỗi, thưa thầy, có lẽ con cường điệu. Quả không bao giờ có thể coi đó là một cuộc tranh cãi. Nhưng con thực sự đã vô ý bày tỏ sự bất đồng của mình. Nghĩa là con cự lại lời khuyên của thầy về tác phẩm của con.”

“Thứ lỗi cho ta, Shintaro, ta không nhớ con đang nói chuyện gì.”

“Hiển nhiên chuyện vặt vãnh như vậy thầy không còn lưu trong đầu nữa. Nhưng thực tình nó lại rất quan trọng với con ở thời điểm này. Có thể thầy sẽ nhớ rõ hơn nếu con nhắc lại bữa tiệc chúng ta dự tối hôm đó, lễ đính hôn của Ogawa. Chính vào đêm hôm đó – con tin chúng ta trú ở khách sạn Hamabara – có lẽ con hơi quá chén và đã lỗ mãng thể hiện quan điểm của con với thầy.”

“Ta cũng nhớ mang máng về đêm hôm đó, nhưng không thể nói là ta nhớ rõ. Dẫu thế, Shintaro à, sự bất đồng nhỏ đó thì có can hệ gì lúc này?”

“Xin thầy thứ lỗi, thưa thầy, nhưng thực tình vấn đề này có ý nghĩa nhất định. Ban tuyển dụng buộc phải chắc chắn về một số điều. Dù gì cũng phải làm vừa lòng các nhà đương chức Hoa Kỳ...” Shintaro giọng chuội đi đầy lo lắng. Rồi cậu ta nói: “Con xin thầy, thưa thầy, hãy cố nhớ lại sự bất đồng nho nhỏ đó. Con đã rất biết ơn – và sẽ như vậy – vì vô vàn những điều con học được dưới sự chỉ bảo của thầy, thực ra thì không phải bao giờ con cũng chống lại quan điểm của thầy. Quả thật, con không hề cường điệu khi nói rằng con đã rất hồ nghi về đường lối mà trường phái chúng ta theo đuổi vào thời bấy giờ. Ví dụ, có thể thầy còn nhớ dù rốt cuộc con đã tuân theo chỉ dẫn của thầy về những áp phích khủng hoảng Trung Hoa, nhưng con đã có những nghi ngại và quả thật con đã cả gan bày tỏ quan điểm của mình với thầy.”

“Những áp phích khủng hoảng Trung Hoa,” tôi nói vẻ suy tư. “Đúng, giờ ta nhớ những áp phích của con rồi. Đó là một thời khắc quan trọng của quốc gia. Thời điểm để thôi chần chừ mà quyết định điều ta muốn. Theo ta nhớ, con đã làm rất tốt và chúng ta tự hào về tác phẩm của con.”

“Nhưng thầy sẽ nhớ, thưa thầy, con đã có những nghi ngại nghiêm túc về công việc thầy muốn con làm. Nếu thầy nhớ, con đã công khai bày tỏ sự bất đồng của mình vào tối hôm đó ở khách sạn Hamabara. Xin thầy thứ lỗi vì con đã làm thầy bận tâm bởi chuyện vặt vãnh như vậy.”

Tôi cho là tôi đã im lặng một lúc. Hẳn quanh thời điểm đó tôi đã đứng dậy, bởi khi nói lời tiếp theo, tôi nhớ tôi đã đứng sát vách mở ra hiên, đối diện với cậu ta ở đầu kia căn phòng.

“Con muốn ta viết một bức thư đến ban tuyển dụng,” cuối cùng tôi nói, “để xác nhận con không hề chịu ảnh hưởng của ta. Đây là điều mà con nhắm tới.”

“Không phải như vậy, thưa thầy. Thầy đã hiểu nhầm rồi. Con luôn tự hào vì tên của con được gắn với tên thầy. Chỉ đơn giản là trong chuyện chiến dịch áp phích Trung Hoa, nếu ủy ban có thể được bảo đảm...”

Cậu ta ngừng nói giữa chừng. Tôi kéo cửa trượt ra vừa đủ để tạo một khe nhỏ. Không khí lạnh ùa vào phòng nhưng vì lý do nào đó mà tôi chẳng bận tâm. Tôi nhìn đăm đăm qua khe cửa, qua hiên nhà, nhìn xuống vườn. Tuyết đang rơi, những bông tuyết trôi lững lờ.

“Shintaro,” tôi nói, “sao con không đối diện với quá khứ? Thời đó con nhận được nhiều uy tín nhờ chiến dịch áp phích của con. Rất nhiều uy tín và khen ngợi. Thời nay người ta có thể có quan niệm khác về công việc của con, nhưng con không cần phải tự dối mình như thế.”

“Quả vậy, thưa thầy.” Shintaro nói. “Con xin lĩnh ý thầy. Nhưng quay lại vấn đề đang bàn, con sẽ rất biết ơn nếu thầy viết cho ban tuyển dụng về vấn đề áp phích khủng hoảng Trung Hoa. Thực ra, con có mang theo tên và địa chỉ của trưởng ban.”

“Shintaro, hãy nghe ta này.”

“Thưa thầy, con luôn rất biết ơn thầy về những gì thầy dạy dỗ và khuyên bảo với tất cả lòng kính trọng. Nhưng lúc này, con lại đang ở lưng chừng sự nghiệp. Khi về hưu rồi, người ta có thể suy ngẫm và trăn trở thì cũng chẳng sao. Nhưng thực tế là con sống trong một thế giới xô bồ, và có một vài điều con cần đảm bảo nếu muốn nhận công việc này, xét những yếu tố khác thì công việc đó đã là của con rồi. Thưa thầy, con xin thầy, làm ơn xét đến tình cảnh của con.”

Tôi không đáp mà vẫn tiếp tục nhìn tuyết rơi ngoài vườn. Tôi có thể nghe Shintaro đứng lên sau lưng mình.

“Đây là tên và địa chỉ, thưa thầy. Nếu có thể, con muốn để lại đây. Con sẽ rất biết ơn nếu thầy có thể bỏ chút thì giờ cân nhắc thấu đáo việc này.”

Tôi cho là cậu ta đã đợi một lúc xem tôi có quay lại và cho phép cậu ta ra về với chút tự trọng hay không. Tôi vẫn tiếp tục nhìn ra vườn. Dù đổ xuống đều đều, tuyết chỉ nằm rất nhẹ lên những ngọn cỏ cành cây. Quả thật, khi tôi đương ngắm nhìn, một cơn gió nhẹ rung cành cây phong, giũ tuyết xuống gần hết. Chỉ cây đèn đá phía cuối vườn là có một nón tuyết to ở bên trên. Tôi nghe tiếng Shintaro cáo lỗi và rời căn phòng.

Có vẻ như tôi đã tỏ ra khắc nghiệt một cách không cần thiết với Shintaro vào ngày hôm ấy. Nhưng nếu nhớ đến chuyện xảy ra vài tuần ngay trước cuộc viếng thăm đó của cậu ta, chắc hẳn người ta sẽ hiểu tại sao tôi lại không có chút cảm thông với những nỗ lực của cậu ta nhằm trốn tránh trách nhiệm. Bởi kỳ thực, chuyến viếng thăm của Shintaro chỉ xảy ra vài ngày sau lễ miai[6] của Noriko.

Cuộc mai mối hôn nhân của Noriko với Taro Saito đã tiến triển tốt đẹp qua mùa thu năm ngoái; vào tháng Mười hai bên đã trao đổi ảnh, và sau đó qua ông Kyo, người mai mối, chúng tôi hay tin rằng chàng trai trẻ tha thiết muốn gặp Noriko. Dĩ nhiên, Noriko làm bộ suy đi tính lại, nhưng đến lúc đó, rành rành là con gái tôi – đã hai mươi sáu – khó có thể xem nhẹ một mối triển vọng như Taro Saito.

Do vậy tôi báo cho ông Kyo rằng chúng tôi đồng ý tổ chức lễ miai, và rốt cuộc chúng tôi thống nhất chọn một ngày tháng Mười một, và địa điểm là khách sạn Công viên Kasuga. Có thể bạn cũng đồng ý rằng ngày nay khách sạn Công viên Kasuga có vẻ gì đó thô lậu, và tôi không mấy hài lòng với lựa chọn này. Nhưng khi ông Kyo cam đoan với tôi rằng sẽ đặt một phòng riêng, và gợi ý rằng nhà Saito cũng rất thích đồ ăn ở đó thì cuối cùng tôi đồng thuận, dù không mấy hào hứng.

Ông Kyo cũng nói luôn rằng lễ miai có vẻ phía gia đình chú rể tương lai sẽ áp đảo – em trai anh ta, cũng như cha mẹ anh ta, cũng muốn có mặt. Điều đó hoàn toàn có thể chấp nhận được, ông ta nói cho tôi hay, nếu chúng tôi cũng đưa người nhà hoặc bạn thân đến để gây thêm khí thế cho Noriko. Nhưng dĩ nhiên, Setsuko thì ở xa, ngoài ra không có ai phù hợp để chúng tôi nhờ vả cho một sự kiện như thế. Có lẽ chính cảm giác rằng chúng tôi sẽ bị bất lợi thế nào đó ở lễ miai, cộng với nỗi khó chịu về địa điểm, đã khiến Noriko càng thêm căng thẳng về chuyện này hơn bình thường. Dẫu thế nào đi nữa, những tuần trước lễ miai quả là vất vả.

Thường thì con bé rời sở về nhà và ngay lập tức đưa ra nhận xét như: “Cả ngày nay cha làm gì hả cha? Chắc là cứ thẫn thờ như mọi khi rồi.” Thực tế là, hoàn toàn không hề thẫn thờ, tôi bận rộn bỏ công sức để đảm bảo việc mai mối hôn nhân đạt kết quả tốt. Bởi lúc bấy giờ tôi tin điều quan trọng là không làm con gái lo lắng bằng các chi tiết về diễn biến mọi chuyện, tôi chỉ kể qua loa chuyện trong ngày, và mặc cho con bé tiếp tục nói bóng nói gió. Nghĩ lại, tôi thấy rằng việc chúng tôi không trò chuyện cởi mở về một số vấn đề nhất định hẳn đã khiến Noriko càng căng thẳng hơn, và một cách xử sự thẳng thắn hơn về phần tôi đáng lý đã giúp tránh được nhiều những lời qua tiếng lại không thoải mái giữa chúng tôi vào khoảng thời gian ấy.

Ví dụ, tôi nhớ một buổi chiều, Noriko về nhà lúc tôi đang xén tỉa cây trong vườn. Con bé đứng ở hiên chào tôi một cách hoàn toàn lễ độ trước khi biến mất vào nhà. Rồi vài phút sau tôi đang ngồi ở hiên, nhìn ra vườn để đánh giá kết quả công việc vừa xong thì Noriko, lúc này đã mặc kimono, lại mang trà ra. Con bé đặt khay trà giữa chúng tôi rồi ngồi xuống. Tôi còn nhớ đó là một trong những buổi chiều thu rực rỡ cuối cùng của năm ngoái, và ánh nắng dịu dàng xuyên qua tầng lá. Theo ánh nhìn của tôi, con bé nói:

“Cha ơi, sao cha xén bụi trúc như vậy? Giờ trông nó lại bị lệch rồi.”

“Bị lệch ư? Con nghĩ vậy à? Cha nghĩ trông nó khá cân đấy chứ. Con xem, còn phải tính đến chỗ những búp măng nhô ra nữa.”

“Cha cứ kiểu can thiệp quá nhiều ấy. Con nghĩ cha sẽ làm hỏng nốt cái bụi cây kia luôn.”

“Làm hỏng bụi cây kia nữa ư?” Tôi quay sang con gái. “Ý con là sao? Con đang bảo cha làm hỏng cây khác à?”

“Những cây đỗ quyên không bao giờ lấy lại được dáng vẻ của chúng nữa. Đấy là hệ quả của việc cha có quá nhiều thì giờ đấy. Cuối cùng cha sẽ can thiệp cả vào những chỗ không cần thiết.”

“Xin lỗi con, Noriko, cha không hiểu rõ ý con lắm. Con đang bảo là những cây đỗ quyên cũng bị lệch à?”

Noriko lại nhìn ra vườn rồi cất tiếng thở dài. “Cha lẽ ra nên để mặc mọi thứ như vậy.”

“Cha xin lỗi, Noriko, nhưng trong mắt cha, cả khóm trúc và mấy bụi đỗ quyên trông đều đẹp hơn hẳn. Cha e là mình không hề thấy cái chỗ ‘lệch’ như con bảo ở đâu.”

“Ồ, vậy thì hẳn cha đang bị lòa rồi. Hoặc có lẽ chỉ là do khiếu thẩm mỹ kém.”

“Khiếu thẩm mỹ kém ư? Nghe lạ thật đấy. Noriko ạ, con biết là người đời không ai gắn cái tên cha với từ thẩm mỹ kém cả.”

“Ồ, trong mắt con, cha à,” con bé mệt mỏi nói, “bụi trúc bị lệch. Và cha cũng làm hỏng cái dáng nghiêng mình của nó nữa.”

Trong chốc lát, tôi ngồi đó lặng ngắm khu vườn. “Đúng,” cuối cùng tôi nói và gật đầu. “Cha nghĩ con có thể thấy nó theo cách ấy, Noriko. Con không bao giờ có thiên tính nghệ thuật. Con và cả Setsuko nữa. Kenji thì khác, nhưng con và chị con thì giống mẹ. Thực ra, cha nhớ mẹ con từng đưa ra những nhận định sai lệch như vậy.”

“Cha là người có thẩm quyền như vậy trong nghề tỉa xén cây sao? Con không nhận ra cơ đấy. Con xin lỗi.”

“Cha không nói là cha có thẩm quyền. Chỉ đơn giản là cha hơi ngạc nhiên vì bị nói là thẩm mỹ kém. Thật là một cáo buộc khác thường đối với một người như cha, vậy thôi.”

“Được thôi, thưa cha, con tin chắc tất cả chỉ là vấn đề quan điểm thôi.”

“Con cũng giống mẹ con, Noriko. Bà ấy chẳng ngại gì mà không nói toạc những suy nghĩ trong đầu. Khá thành thực đấy, cha cho là vậy.”

“Con tin chắc là về những điều đó thì cha là người rõ hơn ai hết. Dứt khoát là thế, khỏi phải bàn cãi chi nữa.”

“Cha nhớ, Noriko ạ, thỉnh thoảng mẹ con còn bình phẩm cả trong lúc cha đang vẽ tranh. Mẹ con sẽ cố đưa ra một ý kiến nào đó và làm cha phải bật cười. Rồi bà ấy cũng cười và thừa nhận là bà chẳng biết mấy về hội họa.”

“Con nghĩ thế tức là cha luôn đúng khi nói về tranh của cha.”

“Noriko, cuộc thảo luận này thật vô nghĩa. Hơn nữa, nếu con không ưa những gì cha đã làm trong vườn, thì con cứ tùy nghi ra đó làm gì tùy thích mà sửa lại cho đúng.”

“Cha thật là tử tế quá. Nhưng cha bảo con làm vào lúc nào đây? Con không rảnh cả ngày như cha.”

“Ý con là sao, Noriko? Cha đã bận rộn cả ngày đấy chứ.” Tôi trừng mắt nhìn con bé một lúc, nhưng con bé vẫn cứ nhìn ra vườn, một nét mệt mỏi hiện trên gương mặt. Tôi quay đi thở dài. “Nhưng tranh cãi thế này thật vô nghĩa. Mẹ con ít nhất cũng có thể nói những điều như vậy và bọn ta sẽ cùng cười với nhau.”

Vào những lúc như thế, quả thật là tôi tha thiết muốn chỉ cho con bé thấy phần công sức mà tôi trút ra vì nó thực tế lớn lao đến nhường nào. Nếu tôi làm vậy, con gái tôi hẳn là sẽ bất ngờ – và tôi dám cá, sẽ xấu hổ vì cách nó cư xử với tôi. Chẳng hạn như ngay ngày hôm đó, tôi đã đến quận Yanagawa, nơi Kuroda đang sống.

Hóa ra, việc tìm nơi ở của Kuroda không phải chuyện gì khó khăn cho lắm. Giáo sư nghệ thuật ở trường Cao đẳng Uemachi, sau khi được tôi cam đoan về thiện ý của mình, đã cho tôi không những địa chỉ mà còn thuật lại những chuyện đã xảy ra với học trò cũ của tôi những năm vừa qua. Dường như Kuroda xoay xở không đến nỗi nào từ khi anh ta được phóng thích hồi chiến tranh kết thúc. Theo lẽ thường ở cuộc đời này, những năm ở tù đã giúp anh ta có được tín nhiệm cao, và một số nhóm đã chào đón và đỡ đầu cho anh ta. Do vậy, anh ta không gặp khó khăn mấy khi tìm việc – chủ yếu là những công việc gia sư lặt vặt – hoặc tìm họa liệu để trở lại nghiệp vẽ tranh. Rồi, đến đầu mùa hè năm ngoái, anh ta được nhận một chân làm giáo viên mỹ thuật ở trường Cao đẳng Uemachi.

Có thể tôi đang tỏ ra ương gàn khi nói điều này, nhưng tôi thấy hài lòng – và thực ra còn khá tự hào – khi nghe nói sự nghiệp của Kuroda đang tiến triển tốt. Nhưng rốt cuộc đấy cũng là bình thường khi người thầy cũ của anh ta lấy làm tự hào về những điều ấy, ngay cả khi hoàn cảnh đã khiến người thầy và học trò trở nên lạnh nhạt với nhau.

Kuroda không sống ở một khu tươm tất. Tôi phải cuốc bộ một lúc qua những ngõ nhỏ đầy những căn nhà gỗ dột nát trước khi đến một khoảng sân bê tông giống như sân trước của một nhà máy. Quả thực, qua khoảng sân đó, tôi có thể thấy một vài chiếc xe tải đang đỗ, và xa hơn nữa, sau hàng rào mắt cáo, có một chiếc máy ủi đang ủi đất. Tôi nhớ mình đứng đó xem chiếc máy ủi một lát, rồi mới nhận ra tòa nhà mới trước mặt tôi chính là tòa chung cư nơi Kuroda sống.

Tôi lên tầng hai, ở đó hai bé trai đang đi một chiếc xe ba bánh dọc hành lang, rồi tôi tìm cửa nhà Kuroda. Lần nhấn chuông đầu tiên không có ai ra, nhưng lúc ấy tôi quyết tâm gặp cho được, và nhấn chuông lần nữa.

Một cậu chàng trẻ măng, độ hai mươi tuổi ra mở của.

“Tôi rất tiếc,” – cậu ta nói vẻ sốt sắng – “nhưng hiện thầy Kuroda không có nhà. Thưa ông, xin hỏi, ông có phải đồng nghiệp không ạ?”

“Theo một cách nào đó thì đúng là như vậy. Có đôi chuyện tôi muốn bàn với ông Kuroda.”

“Trong trường hợp đó thì xin ông vui lòng vào đợi. Tôi chắc thầy Kuroda không đi lâu đâu, và thầy ấy sẽ rất lấy làm tiếc nếu không gặp được ông.”

“Nhưng tôi không muốn làm phiền cậu.”

“Không hề, thưa ông. Xin mời ông vào.”

Căn hộ nhỏ, và như nhiều căn nhà hiện đại khác, nó không có lối hành lang vào nhà, tấm thảm cói chỉ cách cửa trước một đoạn ngắn và một bậc thấp. Nơi này trông ngăn nắp, và một số bức tranh và rèm tô điểm những bức tường. Căn hộ có khá nhiều ánh sáng nhờ những ô cửa sổ lớn mà tôi thấy là mở ra một ban công hẹp. Từ đây có thể nghe tiếng ồn của máy xúc bên ngoài.

“Tôi hy vọng ông không vội, thưa ông,” chàng thanh niên nói, đưa đệm ngồi cho tôi. “Nhưng thầy Kuroda sẽ không bao giờ tha thứ cho tôi nếu thầy ấy về và biết rằng tôi đã để ông đi. Tôi xin phép đi pha trà.”

“Cậu thật tử tế quá,” tôi nói lúc ngồi xuống. “Cậu là học trò của Kuroda à?”

Chàng thanh niên khẽ cười. “Thầy Kuroda đã rất tử tế vì coi tôi là môn đồ, dù tôi còn ngờ liệu mình có xứng đáng với danh xưng ấy. Tôi là Enchi. Thầy Kuroda từng hướng dẫn tôi, và giờ, dẫu bận rộn công việc ở trường, thầy ấy vẫn rộng lượng quan tâm đến tác phẩm của tôi.”

“Vậy ư?”

Từ bên ngoài, tiếng ồn của máy xúc vọng vào. Trong một khắc, chàng thanh niên thần người ra bối rối, rồi lại cáo lỗi và nói: “Tôi xin phép đi pha trà.”

Vài phút sau, khi cậu ta trở lại, tôi chỉ một bức tranh trên tường và nói: “Phong cách của Kuroda thật không lẫn vào đâu được.”

Lúc ấy, chàng thanh niên bật cười và bối rối nhìn bức tranh, khay đựng trà vẫn nâng trên tay. Đoạn cậu ta nói: “Tôi e là bức tranh đó còn xa mới đạt đến tiêu chuẩn của thầy Kuroda, thưa ông.”

“Không phải tác phẩm của Kuroda ư?”

“Thưa ông, đó là một trong những sản phẩm của tôi. Thầy tôi đã rất tử tế khi cho rằng nó xứng đáng được trưng bày.”

“Thật ư? Chà chà.”

Tôi tiếp tục ngắm bức tranh. Chàng thanh niên đặt khay xuống chiếc bàn thấp cạnh tôi rồi ngồi xuống.

“Thật ư, đó là tác phẩm của cậu ư? Chà, tôi phải nói là cậu có tài năng đấy. Rất tài năng.”

Cậu ta lại cười ngượng nghịu. “Tôi thật may mắn vì được người như thầy Kuroda chỉ dạy. Nhưng tôi e là còn phải học tập nhiều.”

“Còn tôi thì cứ tưởng đấy là tác phẩm điển hình của Kuroda. Nét cọ rất xuất chúng.”

Chàng trai lóng ngóng với ấm trà như thể không biết phải làm gì tiếp. Tôi nhìn cậu ta mở nắp ấm nhìn vào trong.

“Thầy Kuroda luôn bảo tôi,” cậu ta nói, “tôi phải cố vẽ theo một phong cách rõ là của tôi hơn. Nhưng tôi thấy quá ngưỡng mộ phong cách của thầy Kuroda, tôi không thể cưỡng lại việc bắt chước ông ấy.”

“Bắt chước thầy của mình một thời gian chẳng có gì là xấu. Nhờ thế mà người ta học được rất nhiều điều. Nhưng sớm muộn rồi cậu sẽ phát triển ý tưởng và kỹ thuật riêng của mình, vì cậu chắc chắn là một chàng trai rất tài năng. Đúng, tôi dám chắc cậu có một tương lai hứa hẹn nhất. Chẳng trách Kuroda lại quan tâm đến cậu.”

“Thưa ông, tôi không tài nào kể được tôi mang nợ ân tình với thầy Kuroda đến nhường nào. Chao ôi, ông có thể thấy đấy, giờ tôi còn phải trọ ở đây ngay trong căn hộ của thầy ấy. Tôi đã ở đây được hai tuần. Tôi bị tống ra khỏi những chỗ trọ trước đó, và thầy Kuroda đến cứu tôi. Thật không thể nói hết được về tất cả những gì thầy ấy làm cho tôi.”

“Cậu bảo cậu bị đuổi ra khỏi nhà trọ à?”

“Tôi cam đoan với ông,” cậu nói, cười khẽ, “tôi đã trả tiền thuê nhà. Nhưng ông thấy đấy, dù cố thế nào, tôi không tránh khỏi làm sơn rớt lên thảm, và cuối cùng chủ nhà tống cổ tôi.”

Cả hai chúng tôi đến đấy đều bật cười. Rồi tôi nói:

“Tôi xin lỗi, tôi không có ý lãnh đạm đâu. Chuyện này làm tôi nhớ những rắc rối của bản thân khi mới vào nghề. Nhưng cậu sẽ sớm có điều kiện phù hợp để làm việc nếu cậu kiên trì, tôi cam đoan với cậu.”

Cả hai chúng tôi lại cười.

“Ông thật giỏi động viên, thưa ông,” chàng thanh niên nói và bắt đầu rót trà. “Tôi không nghĩ thầy Kuroda sẽ đi lâu đâu. Mong ông chớ vội đi. Thầy Kuroda sẽ rất vui được có cơ hội cảm ơn ông vì tất cả những gì ông làm.”

Tôi ngạc nhiên nhìn cậu ta. “Cậu nghĩ Kuroda muốn cảm ơn tôi ư?”

“Xin lỗi ông, nhưng tôi trộm nghĩ ông ở Hiệp hội Cordon.”

“Hiệp hội Cordon ư? Tôi xin lỗi, nó là cái gì thế?”

Chàng thanh niên liếc nhìn tôi, vẻ bối rối lúc nãy lại hiện ra. “Tôi xin lỗi thưa ông, là tôi hiểu nhầm. Tôi cứ nghĩ là ông ở Hiệp hội Cordon.”

“Tôi e là không phải. Tôi chỉ là người quen cũ của Kuroda thôi.”

“Tôi hiểu rồi. Một đồng nghiệp cũ?”

“Quả vậy. Tôi cho là cậu có thể nói thế.” Tôi lại ngước lên nhìn bức tranh của chàng thanh niên treo trên tường. “Đúng, quả vậy,” tôi nói. “Rất tài năng. Quả là rất tài năng.” Tôi bắt đầu nhận ra chàng thanh niên giờ nhìn tôi đầy thận trọng. Cuối cùng, cậu ta nói:

“Xin lỗi, tôi có thể biết quý danh của ông được không?”

“Xin lỗi, thật là khiếm nhã quá khi chưa xưng danh. Tên tôi là Ono.”

“Tôi hiểu.”

Chàng thang niên đứng lên và bước đến cửa sổ. Trong chốc lát, tôi nhìn hơi bốc lên từ hai cái chén trên bàn.

“Kuroda sắp về chưa nhỉ?” cuối cùng tôi hỏi.

Ban đầu, tôi không nghĩ chàng thanh niên định trả lời. Nhưng rồi cậu ta nói, mặt vẫn hướng ra ngoài cửa sổ: “Có lẽ ông ấy còn lâu mới về, ông không nên chờ đợi ở đây kẻo bị nhỡ việc.”

“Nếu cậu không phiền, tôi sẽ đợi một lát nữa, dù sao tôi cũng đi một chặng dài đến đây.”

“Tôi sẽ báo thầy Kuroda là ông đã ghé thăm. Có lẽ thầy ấy sẽ viết thư cho ông.”

Ngoài hành lang, lũ trẻ dường như đâm sầm xe đạp vào tường phía xa chúng tôi, và chúng quát lác lẫn nhau. Lúc ấy tôi mới nhận ra chàng trai đứng bên cửa sổ kia trông giống đứa trẻ đang hờn dỗi làm sao.

“Thứ lỗi cho tôi khi nói thế này, cậu Enchi,” tôi nói. “Nhưng cậu còn rất trẻ. Quả thực, lúc tôi và Kuroda lần đầu gặp nhau có thể cậu chỉ mới là một cậu bé. Tôi yêu cầu cậu đừng vội kết luận về những chuyện mà cậu không biết tường tận.”

“Tường tận ư?” cậu ta nói, quay sang tôi. “Xin lỗi ông, nhưng liệu chính ông có biết được tường tận không? Ông có biết thầy ấy đã đau khổ như thế nào không?”

“Mọi việc đều phức tạp hơn vẻ bề ngoài của chúng, cậu Enchi ạ. Người trẻ thế hệ cậu thường nhìn nhận mọi việc quá đơn giản. Dù sao đi nữa, lúc này hai chúng ta tranh luận những chuyện ấy phỏng có ích gì. Nếu cậu không phiền, tôi sẽ đợi Kuroda.”

“Thưa ông, tôi sẽ khuyên ông đừng nên bận lòng mà nhỡ việc. Tôi sẽ báo cho thầy Kuroda khi ông ấy về.” Cho đến lúc này, chàng thanh niên vẫn giữ vẻ lịch sự trong giọng nói, nhưng giờ cậu ta dường như mất tự chủ. “Nói thẳng ra, thưa ông, tôi kinh ngạc vì ông táo tợn như thế. Ông đến đây như thể ông chỉ là một vị khách thân thiện.”

“Nhưng tôi đến đây hoàn toàn thân thiện. Và xin mạn phép nói thế này, tôi nghĩ chính Kuroda mới là người quyết định có muốn đón tiếp tôi như vậy hay không.”

“Thưa ông, tôi biết rõ thầy Kuroda, và theo nhận định của tôi, tốt hơn ông nên về đi. Thầy ấy không muốn gặp ông đâu.”

Tôi thở dài và đứng lên. Chàng thanh niên lại nhìn ra cửa sổ. Nhưng khi tôi đang lấy mũ trên cọc treo, cậu ta quay sang tôi lần nữa. “Tường tận, thưa ông Ono,” cậu ta nói và giọng cậu ta có một vẻ điềm tĩnh rất lạ. “Rõ ràng ông mới là người chẳng biết tường tận. Nếu không, làm sao ông dám đến đây như thế này? Ví dụ, thưa ông, tôi cho là ông chưa từng biết về cái vai của thầy Kuroda. Thầy ấy đau đớn kinh khủng, nhưng cai ngục, để cho tiện, đã không báo cáo về vết thương đó và vai thầy cứ bị để như vậy mãi cho đến khi chiến tranh kết thúc. Nhưng dĩ nhiên, cứ lúc nào bọn họ định đánh đập ông ấy, họ đều nhớ rất rõ cái vai đau. Đồ phản bội. Bọn họ gọi ông ấy như thế đấy. Đồ phản bội. Cái tiếng đó vang lên không ngớt. Nhưng giờ chúng ta đều biết kẻ phản bội thực sự là ai.”

Tôi buộc xong dây giày và đứng lên đi tới cửa. “Cậu còn quá trẻ, cậu Enchi, cậu không hiểu thế giới này và những điều phức tạp của nó.”

“Chúng ta đều biết kẻ phản bội thực sự là ai. Và nhiều kẻ trong số đó vẫn nhởn nhơ.”

“Cậu sẽ bảo với Kuroda là tôi đến đây chứ? Có lẽ ông ấy sẽ còn viết cho tôi không chừng. Chúc một ngày lành, cậu Enchi.”

Hiển nhiên, tôi không cho phép lời của cậu thanh niên kia làm tôi buồn quá độ, nhưng xét chuyện mai mối hôn nhân của Noriko, khả năng Kuroda có thái độ thù nghịch với ký ức về tôi, nếu đúng như lời Enchi nói, quả thực đáng phiền lòng. Dù sao thì, là một người cha tôi có trách nhiệm theo đuổi việc này đến cùng, dù nó khó chịu, và khi về nhà chiều hôm ấy, tôi thảo một bức thư cho Kuroda, bày tỏ mong muốn rằng chúng tôi nên gặp lại nhau, đặc biệt là vì tôi có một vấn đề tế nhị và quan trọng cần bàn bạc với anh ta. Giọng điệu trong thư thân thiện và hòa hoãn, thế nên tôi rất thất vọng khi vài ngày sau đó nhận được bức thư trả lời lạnh lùng và cộc lốc đầy thô lỗ.

“Tôi không có lý do để tin rằng cuộc gặp giữa chúng ta sẽ có kết quả gì giá trị,” học trò cũ của tôi đã viết. “Cảm ơn ông hôm trước đã có nhã ý đến thăm, nhưng tôi cảm thấy không nên phiền ông phải bận bịu những thứ nghĩa vụ như vậy làm gì.”

Tôi phải thừa nhận là chuyện với Kuroda đã phủ bóng đen lên tâm trạng tôi; nó chắc chắn làm tiêu tan thái độ lạc quan của tôi về cuộc mai mối của Noriko. Và dù, như tôi đã nói, tôi giấu kín những chi tiết việc tôi cố công gặp mặt Kuroda, con gái tôi dứt khoát nhận ra vấn đề đã không được giải quyết thỏa đáng, và điều đó chắc chắn góp phần vào nỗi âu lo của nó.

Vào đúng ngày lễ miai, con gái tôi dường như rất căng thẳng, tôi bắt đầu lo lắng về ấn tượng mà con bé sẽ tạo ra tối hôm đó với gia đình Saito – họ nhất định sẽ thể hiện thái độ tự tin một cách trơn tru và thoải mái. Đến cuối buổi chiều hôm đó, tôi cảm thấy cũng hợp lý khi muốn làm dịu đi tâm trạng của Noriko, và đây là chính là nguyên cớ đằng sau nhận xét của tôi khi con bé đi qua phòng ăn nơi tôi đang ngồi đọc:

“Thật kinh ngạc, Noriko, sao con có thể mất cả ngày chẳng làm gì ngoài việc điểm trang thế. Con làm như đây là lễ cưới không bằng.”

“Thì cũng giống như cha cứ ngồi chê bôi trong khi chính mình cũng chưa đâu vào đâu,” con bé bật lại.

“Cha chỉ một loáng là sẵn sàng thôi,” tôi nói, bật cười. “Mất đến cả ngày như con mới thật là lạ lùng sao.”

“Vấn đề của cha nằm ở chính chỗ đó. Cha quá tự đắc, không chịu chuẩn bị tử tế cho những dịp như này.”

Tôi ngước nhìn nó, kinh ngạc. “Con nói quá tự đắc là sao? Con ám chỉ điều gì, Noriko?”

Con gái tôi quay lưng đi, sửa trâm cài.

“Noriko, ý con là sao, quá tự đắc là sao? Con có ý gì?”

“Nếu cha không muốn bận tâm thái quá với những thứ tầm thường như là tương lai của con, thì điều đó đâu có gì là khó hiểu? Rốt cuộc cha thậm chí còn chưa đọc báo xong cơ mà.”

“Nhưng con đang đánh trống lảng đấy. Con vừa nói gì đó về việc cha quá ‘tự đắc’. Sao con không nói rõ hơn?”

“Con chỉ mong cha chỉnh tề khi đến thời điểm quan trọng,” con bé nói, và quả quyết bước ra khỏi phòng.

Trong dịp đó, như vẫn thường xảy ra trong những ngày khó khăn đó, tôi buộc phải nghĩ ngợi về sự tương phản rõ rệt ở thái độ của Noriko so với những gì con bé thể hiện trong năm trước, khi mai mối hôn nhân với gia đình Miyake đang diễn ra. Lúc ấy, con bé thoải mái đến mức tự mãn; nhưng dĩ nhiên, con bé biết rõ Jiro Miyake; tôi dám nói rằng con bé tự tin cả hai đứa sẽ kết hôn, và đã coi những bàn bạc giữa hai gia đình chẳng khác gì mấy thủ tục phiền hà, không hơn. Hiển nhiên, cú sốc con bé nhận được sau đó quả là cay đắng, nhưng tôi thấy con bé không cần thiết phải đưa ra những lời bóng gió như vào chiều hôm nay. Dù sao đi nữa, cuộc cãi cọ vặt vãnh chẳng giúp chúng tôi có được tâm thế phù hợp cho lễ miai, và có khi còn góp phần đưa tới những gì diễn ra vào đêm hôm đó ở khách sạn Công viên Kasuga.

***

Trong nhiều năm trước, khách sạn Công viên Kasuga từng là một trong những khách sạn theo phong cách phương Tây dễ chịu nhất trong thành phố; tuy nhiên, ngày nay, quản lý khách sạn đã trang trí phòng theo một kiểu cách dung tục – chắc hẳn là với ý định gây ấn tượng với nhóm khách người Mỹ, những người ưa thích nơi này và cho rằng nó có phong cách “Nhật Bản” quyến rũ. Dẫu vậy, căn phòng ông Kyo đã đặt khá dễ chịu, điểm đặc biệt của nó là khung cảnh từ những cửa sổ nhô ra thênh thang nhìn xuống sườn Tây đồi Kasuga, những ánh đèn thành phố hiện lên xa xa bên dưới chúng tôi. Ngoài điểm ấy ra, căn phòng bị choán gần hết bởi một chiếc bàn tròn lớn và những chiếc ghế lưng cao, và một bức tranh trên tường mà tôi nhận ra là của Matsumoto, một họa sĩ tôi có chút quen biết trước chiến tranh.

Có lẽ rằng sự căng thẳng của cuộc gặp đó khiến tôi uống nhanh hơn một chút so với dự tính, vì ký ức của tôi về tối hôm ấy không được sáng rõ cho lắm. Tôi nhớ đã có ngay được ấn tượng tích cực về Taro Saito, chàng thanh niên đang có cơ trở thành con rể tôi. Không chỉ tỏ ra là người có học vấn, có trách nhiệm, anh ta còn sở hữu tất cả vẻ tinh tế và phong thái tự tin mà tôi ngưỡng mộ ở cha anh ta. Quả thực, quan sát cách Taro Saito thoải mái nhưng lại vẫn hết sức nhã nhặn đón tiếp tôi và Noriko khi chúng tôi vừa đến, tôi lại nhớ đến một thanh niên khác đã gây ấn tượng với tôi trong một hoàn cảnh tương tự mấy năm trước – nghĩa là, tôi muốn nói đến Suichi ở buổi miai của Setsuko ở cái nơi hồi đó còn là khách sạn Hoàng đế. Và trong giây lát, tôi nghĩ có khả năng vẻ lịch thiệp và tử tế của Taro Saito sẽ phai nhòa theo thời gian như Suichi đã từng vậy. Nhưng lúc ấy, dĩ nhiên, tôi hy vọng là Taro Saito sẽ không bao giờ phải chịu những trải nghiệm cay đắng mà Suichi được cho là đã phải chịu.

Về phần tiến sĩ Saito, ông dường như vẫn uy nghi và chủ động như mọi khi. Dầu chúng tôi chưa bao giờ được chính thức giới thiệu với nhau trước đêm hôm đó, tiến sĩ Saito và tôi thực tế đã quen nhau nhiều năm, vẫn chào nhau trên phố xuất phát từ sự công nhận danh tiếng của người này với người kia. Vợ ông, một phụ nữ xinh đẹp đang độ ngũ tuần, tôi cũng đã từng chào hỏi bà, nhưng chỉ dừng ở đó mà thôi; tôi có thể thấy bà ấy, giống như chồng bà, là người đĩnh đạc, tự tin xử lý bất kỳ tình huống khó xử nào phát sinh. Thành viên duy nhất trong gia đình Saito không làm tôi ấn tượng là cậu út – Mitsuo – mà tôi đoán mới ngoài hai mươi.

Giờ ngẫm lại buổi tối hôm ấy, tôi khá chắc những ngờ vực của tôi về cậu trẻ Mitsuo nảy sinh ngay khi tôi thấy cậu ta. Tôi vẫn không chắc điều gì đã khiến tôi cảnh giác – có lẽ là vì cậu ta làm tôi nhớ đến Enchi, người tôi đã gặp trong căn hộ Kuroda. Dù sao đi nữa, khi chúng tôi bắt đầu ăn, tôi thấy những ngờ vực này ngày càng được xác nhận. Dù ở thời điểm này, Mitsuo cư xử hoàn toàn đúng mực, thế nhưng vẫn có điều gì đó mỗi khi tôi bắt gặp cậu ta nhìn mình, hoặc khi cậu ta chuyển bát cho tôi từ phía bên kia bàn, khiến tôi cảm nhận được sự thù nghịch và thái độ buộc tội của cậu ta.

Và rồi, sau khi chúng tôi bắt đầu dùng bữa được vài phút, một suy nghĩ đột ngột xảy đến với tôi; ấy là thái độ của Mitsuo thực ra chẳng khác gì thái độ của những người còn lại trong gia đình – đơn giản là bởi cậu ta không khéo che giấu thôi. Từ lúc ấy trở đi, tôi cứ liếc nhìn Mitsuo, như thể cậu ta là chỉ dấu rõ ràng nhất cho những gì mà người nhà Saito thực sự nghĩ. Tuy nhiên, bởi vì cậu ta ngồi tận phía bên kia bàn, và bởi ông Kyo, cạnh cậu ta, dường như cứ kéo cậu ta vào cuộc trò chuyện triền miên, tôi chẳng trao đổi được lời nào đáng kể với Mitsuo ở quãng ấy của buổi lễ.

“Chúng tôi nghe nói cháu thích chơi dương cầm, phải không Noriko,” tôi nhớ phu nhân Saito nói lúc đó.

Noriko khẽ cười, đoạn nói: “Cháu không tập thường xuyên lắm ạ.”

“Hồi trẻ ta cũng từng chơi đàn,” bà Saito nói. “Nhưng giờ ta cũng chẳng tập được mấy. Phụ nữ chúng ta có quá ít thời gian cho những thú vui như thế, cháu có nghĩ vậy không?”

“Quả vậy,” con gái tôi nói, giọng khá lo lắng.

“Anh lại cảm thụ âm nhạc rất kém,” Taro Saito xen vào, nhìn Noriko không chút nao núng. “Thực ra, mẹ anh luôn bảo anh là đứa điếc tông. Kết quả là, anh không tự tin về gu của mình lắm, toàn phải hỏi ý kiến bà xem nên ngưỡng mộ nhà soạn nhạc nào.”

“Vớ vẩn nào,” phu nhân Saito nói.

“Em biết không, Noriko,” Taro nói tiếp, “xưa anh từng kiếm được một tập các bản ghi âm một concerto dành cho piano của Bach. Anh rất thích nó, nhưng mẹ anh cứ chê bai suốt và chì chiết về gu thưởng thức kém cỏi của anh. Hiển nhiên quan điểm của anh làm gì có cơ đấu lại được ý kiến của mẹ. Hệ quả là giờ anh hiếm khi nghe Bach. Nhưng có lẽ em sẽ là người giải cứu anh chăng, Noriko? Em không thích Bach à?”

“Bach ư?” Trong giây lát, con gái tôi trông hoang mang không biết đáp sao. Đoạn nó mỉm cười và nói: “Có chứ, quả vậy. Rất thích nữa kìa.”

“A,” Taro Saito nói đắc thắng, “giờ thì mẹ phải xem lại đi nhé.”

“Con trai bác đang nói linh tinh đấy, Noriko ạ. Ta chưa bao giờ phê phán toàn bộ tác phẩm của Bach cả. Nhưng cháu nói xem, cháu có đồng ý là cứ chơi trên dương cầm thì Chopin sẽ hùng hồn hơn không?”

“Quả vậy ạ,” Noriko nói.

Những lời đáp thiếu tự nhiên như thế là điển hình cho màn thể hiện của con gái tôi ở phần đầu buổi tối hôm đó. Điều này, tôi có thể nói, hoàn toàn không có gì bất ngờ. Khi ở trong gia đình, hay khi bên cạnh bạn bè thân, Noriko có thói quen tỏ ra suồng sã, thường có được một sự dí dỏm và hoạt ngôn nhất định; nhưng cứ trong những cảnh nghiêm túc, tôi thường thấy con bé chật vật tìm một giọng điệu phù hợp, bởi vậy người ta dễ tưởng con bé là một thiếu nữ rụt rè, nhút nhát. Cái thảm cảnh ấy cứ xảy ra vào đúng dịp như thế này chứ chẳng phải dịp nào khác, và đấy là lý do làm tôi lo ngại; vì tôi thấy rõ ràng là – lối cư xử tự nhiên của bà Saito dường như khẳng định điều này – nhà Saito không phải là một gia đình nệ cổ ưa những phụ nữ ít nói và nhu mì. Thực ra tôi đã dự đoán được điều này, và trong quá trình chuẩn bị cho buổi miai, tôi đã nhấn mạnh quan điểm của mình là, trong chừng mực phù hợp, Noriko nên thể hiện rõ phẩm chất thông minh, linh lợi của nó. Con gái tôi hoàn toàn đồng ý với một đối sách như vậy, và quả thật đã tuyên bố rất quyết liệt ý định hành xử thẳng thắn và tự nhiên, đến mức tôi thậm chí còn e sợ rằng con bé sẽ trở nên thái quá và làm tổn hại đến tình hình. Vì vậy, khi tôi quan sát con bé đánh vật để đưa ra những câu trả lời đơn giản, phục tùng trước những lời gợi chuyện của người nhà Saito, ánh mắt con bé hiếm khi rời khỏi bát ăn, tôi có thể hình dung được nỗi thất vọng mà Noriko đang trải qua.

Tuy nhiên, ngoài vấn đề của Noriko ra thì cuộc trò chuyện diễn ra quanh bàn khá suôn sẻ. Tiến sĩ Saito tỏ ra đặc biệt khéo léo trong việc tạo nên một bầu không khí thoải mái, mà giả như tôi không ý thức được ánh nhìn của cậu Mitsuo, hẳn tôi đã quên khuấy sự hệ trọng của sự kiện đó và bớt đi thái độ cảnh giác. Một lúc nào đó giữa buổi tiệc, tôi nhớ tiến sĩ Saito thoải mái dựa người vào ghế và nói:

“Hình như dạo này ở trung tâm thành phố ngày càng có nhiều cuộc biểu tình. Ông biết không, thưa ông Ono, chiều nay lúc tôi đang ở trên tàu điện, một người ở đàn ông bước lên tàu, trán anh ta có vết bầm lớn. Anh ta ngồi cạnh tôi, nên hiển nhiên tôi hỏi anh ta có ổn không và khuyên anh ta đến phòng khám. Nhưng ông biết không, té ra anh ta vừa mới đi khám bác sĩ xong, và giờ anh ta quyết tâm hòa vào cuộc tuần hành cùng những đồng bạn của mình. Ông nghĩ sao về chuyện này, ông Ono?”

Tiến sĩ Saito nói một cách bình thản, nhưng tôi có lúc ấn tượng rằng mọi người ở bàn – gồm cả Noriko – đã ngừng ăn để nghe câu trả lời của tôi. Dĩ nhiên, rất có thể đấy chỉ là do tôi tưởng tượng ra mà thôi; nhưng tôi nhớ khá rõ rằng khi tôi liếc về phía cậu út Mitsuo, cậu ta nhìn tôi với vẻ chăm chú khác thường.

“Quả thực là đáng tiếc,” tôi nói, “khi có nhiều người bị thương. Chắc hẳn quần chúng đang hết sức bức xúc.”

“Tôi nghĩ ông nói đúng, thưa ông Ono,” phu nhân Saito nói xen vào. “Người ta hoàn toàn được phép bức xúc, nhưng có vẻ lúc này quần chúng đang đi quá xa. Có quá nhiều người bị thương. Nhưng nhà tôi đây lại bảo rằng cái đó cũng tốt. Tôi thực sự không hiểu ý ông ấy là gì nữa.”

Tôi cứ ngỡ ông Saito sẽ đáp trả câu ấy, nhưng thay vì vậy, chỉ thêm một khoảng lặng nữa, và khi đó mọi sự chú ý lại hướng vào tôi.

“Đúng như phu nhân nói,” tôi nhận xét, “thật hết sức đáng tiếc, vì quá nhiều người đã bị thương.”

“Vợ tôi lại hiểu sai ý tôi như mọi khi rồi, ông Ono à,” tiến sĩ Saito nói. “Tôi chưa bao giờ bảo rằng tất cả những trò đánh đấm này là một điều tốt đẹp. Nhưng tôi đang cố thuyết phục bà nhà tôi rằng còn nhiều vấn đề khác nữa ngoài cái sự người ta bị thương. Dĩ nhiên, chẳng ai muốn thấy người khác bị đau cả. Nhưng tinh thần đằng sau nó – rằng mọi người cảm thấy cần phải bày tỏ quan điểm của mình một cách công khai và mạnh mẽ – đó là một điều lành mạnh, ông có nghĩ vậy không, ông Ono?”

Có lẽ tôi lưỡng lự một thoáng; dù sao đi nữa, Taro Saito nói trước khi tôi kịp trả lời.

“Nhưng, cha à, chắc chắn là mọi việc đang vượt ra ngoài tầm kiểm soát rồi. Dân chủ cũng tốt, nhưng nó không có nghĩa công dân có quyền bạo loạn mỗi khi họ bất bình với thứ gì đó. Ở khía cạnh này, người Nhật chúng ta hành xử như đám trẻ con. Chúng ta vẫn chưa hiểu được vấn đề trách nhiệm của dân chủ.”

“Trường hợp này mới lạ lùng làm sao,” tiến sĩ Saito bật cười, nói. “Dường như, ít nhất là trong chuyện này, chính ông bố lại cởi mở hơn người con. Có thể Taro nói đúng. Vào thời điểm này, đất nước chúng ta giống như một cậu bé con đang học đi học chạy. Nhưng tôi muốn nói cái tinh thần ẩn bên dưới bề ngoài ấy là lành mạnh. Giống như thể ta đang quan sát một cậu bé đang lớn tập chạy và trầy xước đầu gối. Ta sẽ không muốn ngăn cậu bé ấy lại và nhốt nó trong nhà. Ông có nghĩ vậy không, ông Ono? Hay là tôi cởi mở quá, như vợ con tôi cứ khăng khăng bảo vậy?”

Có lẽ là tôi lại nhầm lẫn – vì như tôi nói, tôi uống hơi nhanh hơn so với dự định – nhưng tôi thấy dường như giữa những quan điểm khác biệt của người nhà Saito, lạ lùng sao, lại chẳng hề có một vẻ đối nghịch nào. Trong khi đó, cậu út Mitsuo, tôi nhận thấy, lại một lần nữa quan sát tôi.

“Quả vậy,” tôi nói. “Tôi hy vọng sẽ không còn ai bị thương nữa.”

Tôi tin vào lúc này Taro Saito đã đổi chủ đề bằng cách hỏi ý kiến Noriko về một trong những cửa hàng mua sắm mới khai trương gần đây trong thành phố, và trong một lát cuộc trò chuyện chuyển sang những chủ đề vặt vãnh hơn.

Những dịp như vậy dĩ nhiên không dễ dàng gì đối với bất cứ cô dâu tương lai nào – dường như thật bất công khi bắt một thiếu nữ phải đưa ra những quyết định hết sức hệ trọng đến hạnh phúc tương lai của mình trong lúc bản thân đang bị săm soi như vậy – nhưng tôi phải thừa nhận là không ngờ khả năng chịu căng thẳng của Noriko lại kém như vậy. Theo thời gian, sự tự tin của con bé cứ lụi dần lụi dần đi, cho tới khi dường như nó không thể nói gì hơn ngoài “vâng” và “không”. Tôi có thể thấy Taro Saito đang cố gắng hết sức để giúp Noriko thư giãn, nhưng buổi ra mắt này đòi hỏi anh ta không nên tỏ ra dai dẳng thái quá, và hết lần này đến lần khác, mỗi khi anh ta cố gắng nói một câu gì đó hài hước thì kết quả chỉ là sự im lặng khó xử. Khi tôi quan sát cơn bĩ cực của con gái, tôi lại nhận thấy rõ sự tương phản với buổi miai năm trước. Setsuko, lúc đấy về thăm nhà, đã đến dự để ủng hộ em gái, nhưng Noriko dường như không cần sự ủng hộ ấy lắm vào tối hôm đó. Kỳ thực, tôi có thể nhớ mình đã bực bội về cái lối Noriko và Jiro Miyake cứ liên tục nhìn nhau ranh mãnh, như thể chúng chế giễu vẻ nghiêm trang của sự kiện này.

“Ông nhớ không, ông Ono,” tiến sĩ Saito nói, “lần trước chúng ta gặp nhau, tôi đã phát hiện ta có một người quen chung. Là ông Kuroda.”

Lúc này bữa ăn tối đã gần xong.

“À vâng, quả vậy,” tôi nói.

“Con trai tôi đây,” – tiến sĩ Saito chỉ đến cậu út Mitsuo, mà tới lúc bấy giờ tôi chưa trao đổi lấy một lời – “hiện đang học ở trường Cao đẳng Uemachi, chính là nơi ông Kuroda đang giảng dạy.”

“Vậy ư?” tôi quay sang chàng trai. “Vậy là cậu biết rõ Kuroda?”

“Cũng không hẳn,” chàng trai nói. “Đáng tiếc, cháu không có năng khiếu hội họa, và cháu không có nhiều dịp tiếp xúc với các giáo sư hội họa.”

“Nhưng ông Kuroda là người được đánh giá rất cao, đúng không Mitsuo?” tiến sĩ Saito nói xen vào.

“Quả là như vậy.”

“Ông Ono đây có thời từng rất thân thiết với ông Kuroda. Con biết không?”

“Vâng, con có nghe nói,” Mitsuo nói.

Và lúc này, Taro Saito lại đổi chủ đề:

“Em biết không, Noriko, anh luôn có một giả thiết lý giải cho cái tai nghe nhạc kém cỏi của anh. Hồi anh còn bé, cha mẹ anh không bao giờ lên lại dây đàn. Mỗi ngày, trong suốt những năm đi học, Noriko ạ, anh buộc phải nghe mẹ anh tập trên chiếc đàn dương cầm lạc tông. Em có nghĩ đây chính là lời giải thích cho toàn bộ những rắc rối của anh không?”

“Vâng,” Noriko nói, rồi lại nhìn xuống bát ăn.

“Đấy. Anh cứ luôn cho rằng đó là lỗi của mẹ anh. Còn mẹ anh thì liên tục quở trách anh suốt bao năm qua vì cái tội tai trâu. Anh đã bị đối xử không thể nào bất công hơn được nữa, em có thấy vậy không Noriko?”

Noriko mỉm cười, nhưng không nói gì.

Đến đây, rõ ràng, ông Kyo, người cho tới lúc này vẫn làm nền cho bữa tối, bắt đầu kể một mẩu chuyện khôi hài. Ít nhất là theo những gì Noriko thuật lại, ông ta đang kể dở câu chuyện thì tôi ngắt lời và quay sang cậu út Mitsuo Saito, nói:

“Ông Kuroda chắc chắn đã kể với cậu về tôi.”

Mitsuo ngước lên, vẻ mặt bối rối.

“Nói về bác ư?” cậu ta dè dặt nói. “Cháu chắc là thầy ấy thường nhắc đến bác, nhưng cháu e là cháu không quá thân với thầy Kuroda và hệ quả là...” Cậu ta ngừng lời, và nhìn về phía cha mẹ mình cầu cứu.

“Tôi dám chắc,” tiến sĩ Saito nói, với một giọng điệu mà tôi cảm giác là có chủ ý, “ông Kuroda nhớ ông Ono khá là rõ.”

“Tôi không nghĩ,” tôi nói, nhìn vào cậu Mitsuo, “rằng ông Kuroda có ý kiến tốt đẹp gì về tôi.”

Chàng thanh niên khó xử quay sang nhìn cha mẹ mình lần nữa. Lần này, phu nhân Saito nói:

“Ngược lại đằng khác, tôi dám chắc ông ấy hẳn chỉ nói những điều rất tốt đẹp về ông, ông Ono.”

“Phu nhân Saito ạ, có một số người,” tôi nói, có lẽ lớn tiếng một chút, “họ tin rằng sự nghiệp của tôi có ảnh hưởng tiêu cực. Một ảnh hưởng giờ đây tốt nhất ta nên xóa bỏ và lãng quên. Tôi không phải là không biết đến quan điểm này. Ông Kuroda, tôi trộm nghĩ, là một người có quan điểm như vậy.”

“Vậy ư?” Có lẽ chỉ là tôi suy diễn, nhưng tôi nghĩ tiến sĩ Saito đang nhìn tôi như thể một ông giáo đang đợi cậu học trò đọc tiếp bài học mà cậu ta đã thuộc lòng. “Quả có vậy. Và với cá nhân tôi, tôi khá sẵn sàng chấp nhận rằng quan điểm như thế là hợp lý.”

“Cháu chắc là bác đang quá hà khắc với bản thân, bác Ono ạ,” Taro Saito bắt đầu nói, nhưng tôi nhanh chóng nói tiếp:

“Có một số người nói rằng những người như tôi phải chịu trách nhiệm đối với những điều khủng khiếp xảy ra với tổ quốc chúng ta. Về phía mình, tôi không ngại ngần thừa nhận là tôi đã phạm nhiều sai lầm. Tôi chấp nhận rằng nhiều điều tôi đã làm rốt cuộc lại gây hại cho dân tộc chúng ta, rằng ảnh hưởng của tôi đã góp phần dẫn đến nỗi đau khổ khôn xiết của nhân dân chúng ta. Tôi thừa nhận điều này. Ông thấy đấy, tiến sĩ Saito, tôi đã sẵn sàng thừa nhận.”

Tiến sĩ Saito rướn người tới trước, vẻ mặt bối rối hiện lên.

“Xin thứ lỗi, ông Ono,” ông ấy nói. “Ông bảo rằng ông hối tiếc về công việc ông đã làm ư? Về những bức tranh của ông ư?”

“Những bức tranh của tôi. Những giáo huấn của tôi. Ông thấy đấy, tiến sĩ Saito, tôi sẵn sàng thừa nhận điều này. Tôi chỉ có thể nói rằng lúc bấy giờ tôi đã hành động với thiện ý. Tôi tuyệt đối thành thực tin rằng mình đang mang lại điều tốt đẹp cho đồng bào. Nhưng như ông thấy đấy, giờ tôi không ngần ngại thừa nhận rằng tôi đã phạm sai lầm.”

“Cháu tin chắc là bác quá hà khắc với bản thân, bác Ono ạ,” Taro Saito nói đầy thân thiện. Rồi quay sang Noriko, anh ta nói: “Em nói xem, Noriko, có phải cha em lúc nào cũng nghiêm khắc với bản thân như vậy không?”

Noriko, tôi nhận ra, đang nhìn tôi đầy kinh ngạc. Có lẽ vì thế mà câu hỏi đột ngột của Taro khiến nó, và thói liến láu quen thuộc của con bé xuất hiện lần đầu tiên trong buổi tối hôm ấy.

“Cha em không hề nghiêm khắc đâu. Chính em mới phải nghiêm khắc với ông ấy. Nếu không thì ông ấy không bao giờ dậy ăn sáng mất.”

“Vậy ư?” Taro Saito nói, sung sướng vì đã cạy được từ Noriko một câu trả lời bớt nghiêm nghị. “Cha anh cũng khoái ngủ nướng. Người ta bảo người già ngủ ít hơn thanh niên chúng ta, nhưng từ kinh nghiệm của bọn mình thì điều này dường như không được đúng lắm.”

Noriko bật cười và nói: “Em nghĩ các ông bố là như vậy đấy. Cháu chắc chắn bác gái Saito đây không khó khăn gì với việc thức dậy buổi sáng.”

“Hay hớm nhỉ,” tiến sĩ Saito nhận xét với tôi. “Bọn trẻ đang lôi chúng ta ra làm trò đùa ngay cả khi chúng ta còn chưa rời phòng.”

Tôi không muốn nói rằng toàn bộ cuộc mai mối đã ở trong tình trạng bấp bênh cho tới thời điểm đó, nhưng tôi chắc chắn cảm thấy đấy là thời điểm bước ngoặt khi buổi miai chuyển từ một buổi tối lúng túng, tiềm tàng thảm họa, thành một bữa tối thành công. Chúng tôi tiếp tục trò chuyện và uống sake một lúc lâu sau bữa ăn, và đến khi đã gọi taxi, thì vẫn có một cảm giác rõ ràng rằng chúng tôi rất hợp nhau. Điều quan trọng hơn cả là, dù chúng tôi vẫn giữ một khoảng cách phù hợp, thì Taro và Noriko đã ra chiều quý mến lẫn nhau.

Dĩ nhiên, tôi không vờ như một vài khoảnh khắc nhất định trong bữa tối hôm đó không gây đau đớn cho tôi; cũng như tôi không cho rằng mình có thể dễ dàng tuyên bố như thế về những điều mình làm trong quá khứ nếu hoàn cảnh không khiến tôi cảm thấy làm vậy là khôn ngoan. Đã nói ra như thế, tôi phải nói rằng tôi thấy khó hiểu làm sao có ai đó coi trọng sự tự tôn lại muốn trốn tránh trách nhiệm về việc làm của mình trong quá khứ; có thể nhận trách nhiệm không phải bao giờ cũng dễ dàng, nhưng chắc chắn ta sẽ cảm thấy một niềm thỏa mãn và cảm giác tự trọng khi thừa nhận những sai lầm ta mắc phải trong quãng đời quá khứ. Dù sao đi nữa, chắc chắn nỗi hổ thẹn sẽ chẳng quá ghê gớm nếu như sai lầm mắc phải đó xuất phát từ thiện ý. Chắc chắn ta sẽ thấy hổ thẹn hơn nhiều nếu không thể hoặc không muốn thừa nhận sai lầm đó.

Xét đến Shintaro chẳng hạn – nhân tiện, anh ta đã có được vị trí giảng dạy mà anh ta rất thèm muốn. Theo tôi, Shintaro sẽ hạnh phúc hơn nếu anh ta có can đảm và trung thực thừa nhận điều anh ta đã làm trong quá khứ. Tôi cho là cũng có khả năng cái phản ứng lạnh lùng anh ta nhận được từ tôi buổi chiều hôm ấy, ngay sau ngày Tân niên, đã thuyết phục anh ta thay đổi chiến thuật trước ban tuyển dụng về vấn đề áp phích khủng hoảng Trung Hoa. Nhưng tôi đoán là Shintaro vẫn bám víu những thứ đạo đức giả nhỏ mọn để đạt được mục đích của mình. Quả thực, giờ đây tôi tin rằng luôn có một khía cạnh xảo trá, nham hiểm trong bản chất Shintaro mà tôi thực sự không nhận ra trong quá khứ.

“Này bà chủ, cô biết không,” tôi nói với cô Kawakami khi tôi tới chỗ cô vào một buổi tối cách đây không lâu, “tôi đồ rằng Shintaro chưa bao giờ là con người chất phác như chúng ta nghĩ. Đấy chỉ là cách để cậu ta lợi dụng mọi người và đạt được mọi việc theo ý muốn của cậu ta. Những người như Shintaro, nếu họ không muốn gì đó, thì họ giả vờ như mình hoang mang bất lực, và thế là người ta tha thứ hết cho họ.”

“Thật tình, thầy à.” Cô Kawakami nhìn tôi vẻ phật lòng, tỏ ra một sự dè dặt có thể hiểu được, không muốn nghĩ xấu về một người bao lâu nay là khách hàng thân thiết của cô.

“Ví dụ nhé, bà chủ,” tôi nói tiếp, “cứ nghĩ xem cậu ta đã khéo léo tránh được cuộc chiến như thế nào. Trong khi những người khác mất mát không kể xiết, Shintaro vẫn tới làm việc tại xưởng vẽ của mình cứ như thể không có chuyện gì xảy ra.”

“Nhưng thầy à, Shintaro bị đau chân...”

“Đau chân hay không thì tất cả đều nhận được giấy triệu tập cơ mà. Dĩ nhiên, rốt cuộc họ cũng tìm thấy anh ta, nhưng lúc đó chiến tranh chỉ còn vài ngày là kết thúc. Cô biết đấy, Shintaro có lần bảo tôi cậu ta mất hai tuần làm việc vì chiến tranh. Chiến tranh gây tổn thất cho Shintaro chỉ có vậy. Hãy tin tôi, bà chủ ạ, người bạn cũ của chúng ta còn giấu nhiều thứ lắm bên dưới cái bề ngoài con trẻ ấy.”

“Ồ, dù sao thì,” cô Kawakami nói mỏi mệt, “cứ như thể anh ta sẽ không bao giờ quay lại nơi này nữa.”

“Quả vậy, bà chủ à. Dường như cô mất cậu ta vĩnh viễn rồi.”

Cô Kawakami, tay cầm điếu thuốc đang cháy, rướn người qua mép quầy và nhìn khắp quán rượu bé nhỏ của mình. Như thường lệ, chỉ có chúng tôi ở đây. Ánh chiều tà xuyên qua lớp lưới chống muỗi trên các cửa sổ, khiến căn phòng trông như bụi bặm thêm và cũ kỹ hơn so với lúc nó được thắp sáng bởi những ngọn đèn của cô Kawakami khi trời tối. Bên ngoài, công nhân vẫn làm việc. Suốt một tiếng qua, tiếng quai búa từ đâu đó vọng lại, và một chiếc xe tải nổ máy hay tiếng máy khoan sẽ khiến cả khu vực này rung chuyển. Và khi tôi dõi theo ánh mắt của cô Kawakami nhìn quanh căn phòng buổi tối mùa hè hôm ấy, tôi chợt nhận ra cái quán rượu của cô mới nhỏ bé, tồi tàn và lỗi thời làm sao giữa những tòa nhà bê tông đồ sộ mà công ty phát triển đô thị dựng lên chung quanh. Rồi tôi nói với cô Kawakami:

“Cô biết đấy, cô thực sự phải nghĩ nghiêm túc về việc chấp nhận khoản tiền và chuyển đi nơi khác. Đó là một cơ hội lớn.”

“Nhưng tôi đã ở đây quá lâu rồi,” cô nói, và khua tay xua làn khói tỏa ra từ điếu thuốc.

“Cô có thể mở một quán mới tươm tất hơn. Trong quận Kitabashi, hay thậm chí ở Honcho. Cô yên tâm là tôi sẽ ghé vào mỗi khi đi qua.”

Cô Kawakami im lặng một lát, như thể lắng nghe điều gì đó giữa những thanh âm vọng vào từ chỗ các công nhân ngoài kia. Rồi một nụ cười hiện lên trên khuôn mặt cô, đoạn cô nói: “Nơi đây từng một thời rất huy hoàng. Thầy nhớ chứ, thưa thầy?”

Tôi cười đáp lại nhưng không nói gì. Dĩ nhiên, khu phố cũ từng là một chốn đẹp đẽ. Chúng tôi đã tận hưởng và tinh thần ấy đã lan tỏa trong những cuộc chuyện trò và những cuộc tranh luận chưa bao giờ có thể gọi kém chân thành. Nhưng có lẽ cái tinh thần ấy không phải bao giờ cũng đem lại kết quả tốt đẹp. Như nhiều thứ khác ngày nay, có lẽ việc thế giới nhỏ bé ấy đã trôi qua và không bao giờ trở lại nữa cũng là điều tốt. Tôi những muốn nói vậy với cô Kawakami tối hôm ấy, nhưng quyết rằng làm thế là bất nhã. Vì rõ ràng, khu phố cũ rất thân thương đối với cô – phần lớn cuộc đời và sinh lực của cô đã dồn vào đấy – và người ta chắc chắn có thể hiểu được nỗi lưỡng lự của cô, không muốn chấp nhận rằng nó đã tan biến mãi mãi.

THÁNG MƯỜI MỘT NĂM 1949

Hồi ức về lần đầu tiên tôi gặp tiến sĩ Saito vẫn còn rõ mồn một, và do vậy tôi khá tự tin về mức độ chính xác của ký ức ấy. Chuyện hẳn đã xảy ra cách đây mười sáu năm, vào sau hôm tôi chuyển vào nhà mới. Tôi nhớ đó là một ngày hè sáng sủa, và tôi đang sửa hàng rào bên ngoài, hoặc có lẽ đang gắn cái gì đó lên cổng vào, và chào hỏi những người hàng xóm mới. Rồi đến một lúc, khi lưng của tôi đang quay ra đường, tôi nhận thấy ai đó đang đứng sau mình, dường như đang quan sát tôi làm việc. Tôi quay lại thấy một người đàn ông trạc tuổi mình đang thích thú quan sát tên của tôi mới được khắc lên cột cổng.

“Vậy ra ông là ông Ono,” ông ta nói. “Ồ, quả là một vinh dự thật sự. Một vinh dự thật sự vì một người ở địa vị như ông làm hàng xóm chúng tôi. Bản thân tôi cũng có chút dính dáng đến giới mỹ thuật. Tôi là Saito, ở Đại học Hoàng thành.”

“Tiến sĩ Saito sao? Đây quả là một đặc ân. Tôi đã nghe về tiếng tăm ông, thưa ông.”

Tôi tin chúng tôi đã nói chuyện thêm một lát ở ngoài cổng nhà tôi, và tôi dám chắc là mình không nhầm khi nhớ rằng tiến sĩ Saito, vào dịp đó, đã vài lần nhắc đến tác phẩm và sự nghiệp của tôi. Và trước khi ông tiếp tục đi xuống đồi, tôi nhớ ông nhắc lại những lời đại để như: “Thật là vinh dự lớn được có họa sĩ như ông làm hàng xóm của chúng tôi, ông Ono.”

Sau đó, tiến sĩ Saito và tôi luôn chào nhau đầy cung kính mỗi khi chúng tôi tình cờ gặp mặt. Tôi đồ rằng đúng là, sau cuộc gặp gỡ đầu tiên đó – cho đến những sự kiện gần đây đã khiến chúng tôi trở nên thân thiết hơn – chúng tôi hiếm khi dừng lại trò chuyện lâu hơn. Nhưng ký ức về cuộc gặp gỡ đầu tiên đó, và về việc tiến sĩ Saito nhận ra tên tôi đề trên tấm biển ngoài cổng, vẫn đủ rõ ràng để tôi tự tin khẳng định rằng con gái lớn nhà tôi, Setsuko, đã nhầm lẫn, ít nhất là trong một vài điều con bé cố ám chỉ vào tháng trước. Ví dụ như, thật khó có chuyện tiến sĩ Saito lại không biết về tôi trước khi việc mai mối hôn nhân năm ngoái buộc ông phải tìm hiểu.

Bởi lần về thăm nhà năm nay quá ngắn, và bởi con bé dành thời gian ở nhà mới của Noriko và Taro ở quận Izumimachi, chuyến đi bộ của tôi cùng Setsuko sáng hôm ấy qua công viên Kawabe thực ra là cơ hội duy nhất để tôi có cuộc trò chuyện đúng nghĩa với con bé. Nên chẳng ngạc nhiên khi sau này, thỉnh thoảng tâm trí tôi lại hồi tưởng về cuộc trò chuyện đó, và tôi không cho là vô lý nếu giờ tôi thấy mình mỗi lúc một thêm bực bội vì một số điều con bé nói với tôi ngày hôm ấy.

Tuy vậy, lúc bấy giờ tôi không ngẫm nghĩ sâu xa lời nói của Setsuko, vì tôi nhớ mình đang có tâm trạng khá tốt, hạnh phúc vì lại được ở cùng con gái mình, và khoan khoái dạo bộ trong công viên Kawabe, một cái thú lâu rồi tôi không được hưởng. Chỉ mới một tháng trước, hẳn bạn còn nhớ, trời vẫn còn nắng, dù lá đã rụng rồi. Setsuko và tôi đang tản bộ trên con đường rộng có những hàng cây chạy xuyên giữa công viên, và bởi chúng tôi đến sớm khá lâu trước giờ hẹn gặp Noriko và Ichiro chỗ cạnh tượng Thiên hoàng Đại Chính, chúng tôi bước thong thả, thỉnh thoảng dừng lại chiêm ngưỡng cảnh sắc mùa thu.

Có lẽ bạn sẽ đồng ý với tôi rằng công viên Kawabe là nơi đáng thưởng ngoạn nhất trong các công viên thành phố; đặc biệt, sau một hồi dạo bộ trên những con phố nhỏ chật ních người ở quận Kawabe, ta sẽ nhận ra niềm khoan khoái tột cùng khi thấy mình đang ở trên một trong những con đường dài thoáng đãng với những hàng cây rợp bóng. Nhưng nếu bạn là người mới đến thành phố, và không biết về lịch sử công viên Kawabe, thì có lẽ tôi cũng nên giải thích ở đây tại sao công viên này luôn nhận được niềm quan tâm đặc biệt từ tôi.

Đây đó quanh công viên, chắc chắn bạn sẽ nhớ mình đã đi qua những vạt cỏ biệt lập, không cái nào lớn hơn khoảnh sân trường, có thể nhìn thấy qua những rặng cây khi bạn bước trên một trong những con đường ấy. Như thể những người quy hoạch công viên đã trở nên bối rối và bỏ dở kế hoạch, hoặc đã làm nửa vời. Thực là điều này cũng không phải là sai. Vài năm trước, Akira Sugimura – người chủ căn nhà mà tôi đã mua lại ít lâu sau khi ông mất – đã có một kế hoạch tham vọng nhất liên quan đến công viên Kawabe. Tôi biết ngày nay ít ai còn nhắc đến cái tên Akira Sugimura, nhưng tôi xin nói rằng cách đây không quá lâu, ông ấy dứt khoát là một trong những người có ảnh hưởng nhất ở thành phố. Tôi nghe nói có lúc ông sở hữu bốn căn nhà, và cứ đi quanh thành phố này một lúc thể nào ta cũng bắt gặp một công ty này hay công ty nọ thuộc quyền sở hữu hoặc có liên hệ chặt chẽ với Sugimura. Rồi, vào độ năm 1920 hay 1921, khi đương ở đỉnh cao thành công, Sugimura đã quyết định đặt hết gia sản vốn liếng vào một canh bạc là dự án sẽ giúp ông để lại dấu ấn vĩnh viễn lên thành phố này và cư dân nơi đây. Ông lên kế hoạch cải tạo công viên Kawabe – lúc bấy giờ còn là một nơi buồn tẻ không ai đoái hoài – thành một tụ điểm văn hóa của thành phố. Không chỉ diện tích được mở rộng để có thêm nhiều không gian tự nhiên cho người dân thư giãn, công viên đã trở thành nơi tọa lạc nhiều trung tâm văn hóa hoành tráng – một bảo tàng khoa học tự nhiên; một nhà hát kabuki cho trường Takahashi, ngôi trường gần đây đã mất đi khuôn viên của họ ở phố Shirahama vì hỏa hoạn; một nhà hát hòa nhạc phong cách châu Âu; và ngoài ra, điều này có hơi lập dị, còn có một nghĩa trang cho mèo chó trong thành phố. Tôi không thể nhớ ông còn có dự tính gì khác, nhưng dứt khoát đó là một kế hoạch tham vọng hoàn toàn. Sugimura hy vọng không chỉ làm biến đổi quận Kawabe, mà còn làm thay đổi cán cân văn hóa của thành phố, mang lại một điểm nhấn mới cho mạn Bắc dòng sông. Như tôi đã nói, đấy chẳng gì hơn nỗ lực của một người muốn để lại dấu ấn vĩnh viễn lên bản sắc của thành phố này.

Dường như việc xây dựng công viên đang diễn ra thì dự án gặp phải những khó khăn tài chính ghê gớm. Tôi không rõ chi tiết vụ việc, song kết quả là “những trung tâm văn hóa” của Sugimura không bao giờ được dựng nên. Bản thân Sugimura mất rất nhiều tiền, và không bao giờ lấy lại được ảnh hưởng trước đây của mình nữa. Sau chiến tranh, công viên Kawabe chịu sự quản lý trực tiếp của chính quyền thành phố, và họ đã xây dựng những con lộ có hàng cây. Những gì còn lại hôm nay từ dự án của Sugimura là những vạt cỏ trống trơn kỳ quặc, nơi lẽ ra là những bảo tàng và nhà hát của ông.

Tôi đã kể từ trước rằng những cuộc tiếp xúc của tôi với gia đình Sugimura sau khi ông mất – vào đúng dịp tôi mua căn nhà cuối cùng của ông – không phải kiểu khiến tôi đặc biệt có thiện cảm với ký ức về con người này. Tuy nhiên, mỗi khi thấy mình tản bộ quanh công viên Kawabe ngày nay, tôi bắt đầu nghĩ về Sugimura và những dự định của ông, và tôi thú nhận là mình bắt đầu cảm thấy chút ngưỡng mộ nhất định với con người này. Vì quả thực, một người khao khát vượt lên trên cái tầm thường để trở thành cái gì đó phi thường, người đó chắc chắn đáng được ngưỡng mộ, dù cho cuối cùng ông ấy đã tán gia bại sản vì những tham vọng của mình. Hơn nữa tôi có niềm tin rằng Sugimura không chết như một người bất hạnh. Vì thất bại của ông không hề giống những thất bại kém cỏi của hầu hết những đời tầm thường, và một người như Sugimura hẳn phải biết điều đó. Nếu người ta thất bại chỉ ở những thứ người khác không có can đảm hay ý chí để thực hiện, thì khi nhìn lại cuộc đời mình, ta sẽ tìm thấy trong cái nhìn đó một sự an ủi – quả vậy, một niềm thỏa nguyện sâu sắc.

Nhưng tôi không định ngẫm ngợi về Sugimura. Như tôi nói, nhìn chung tôi khá thích cuộc dạo bộ trong công viên Kawabe cùng Setsuko ngày hôm đó, dù cho một vài nhận xét của con bé – mà ý nghĩa của chúng, phải đến sau này ngẫm lại, tôi mới hiểu được hoàn toàn. Dù sao chăng nữa, cuộc trò chuyện của chúng tôi chấm dứt khi đang đi lưng chừng con đường, chúng tôi thấy tượng Thiên hoàng Đại Chính sừng sững không xa, chính là nơi chúng tôi dự định gặp Noriko và Ichiro. Lúc tôi đang đưa mắt nhìn những hàng ghế đặt chung quanh tượng thì bỗng nghe tiếng một cậu bé kêu lên: “Ông kìa!”

Ichiro chạy lại chỗ tôi, tay nó dang ra như thể đón trước một cái ôm sắp sửa. Nhưng khi đến cạnh tôi, nó bỗng khựng lại, trên mặt hiện nét nghiêm nghị, và chìa tay ra để tôi bắt.

“Chúc ông một ngày tốt lành!”, nó nói, cung cách như doanh nhân.

“Xem nào, Ichiro, cháu quả đang lớn thành một người đàn ông rồi đấy. Cháu bao nhiêu tuổi rồi nhỉ?”

“Cháu nghĩ là tám tuổi. Ông đi lối này ạ. Cháu có vài chuyện muốn thảo luận với ông.”

Mẹ thằng bé và tôi đi theo đến ghế Noriko đang ngồi. Con gái út nhà tôi mặc chiếc váy sáng màu trước giờ tôi chưa từng nhìn thấy.

“Trông con thật hớn hở đấy, Noriko,” tôi nói với con bé. “Hình như khi một đứa con gái thoát ly khỏi gia đình này thì ngay lập tức chẳng còn nhận ra nó nữa.”

“Một phụ nữ không nhất thiết phải ăn mặc ủ ê chỉ vì cô ấy đã lấy chồng.” Noriko nói, nhưng dẫu vậy con bé dường như hài lòng trước lời khen ngợi của tôi.

Như tôi nhớ, chúng tôi ngồi một lát dưới tượng Thiên hoàng Đại Chính và trò chuyện một lúc. Lý do bốn chúng tôi gặp nhau trong công viên là bởi hai con gái tôi muốn cùng đi mua vải, và do đó đã đồng ý đưa Ichiro đến cửa hàng ăn trưa, rồi buổi chiều sẽ dẫn thằng bé vào phố chơi. Ichiro nhấp nhổm muốn đi, và liên tục huých tay tôi khi chúng tôi đang nói chuyện, nó bảo:

“Ông ơi, cứ để phụ nữ huyên thuyên với nhau đi. Chúng ta có chuyện phải lo.”

Ông cháu tôi vào khu bách hóa trễ hơn giờ ăn trưa thông thường một chút, và tầng hàng ăn giờ không còn đông nữa. Ichiro thong thả chọn lựa các món ăn đủ loại bày trong các ngăn, rồi đến một lúc nó quay sang bảo tôi:

“Ông ơi, ông đoán xem cháu thích ăn món gì nào.”

“Hừm. Ông không biết, Ichiro à. Bánh nướng à? Hay kem?”

“Rau chân vịt! Rau chân vịt cho ta sức mạnh!” Nó ưỡn ngực lên và gồng bắp tay.

“Ông hiểu rồi. Xem nào, suất ăn trẻ em ở đây có rau chân vịt.”

“Suất ăn trẻ em là dành cho con nít mà.”

“Có lẽ thế, nhưng vẫn rất ngon đấy. Ông cũng sẽ gọi suất ăn này.”

“Được thôi. Vậy cháu cũng sẽ gọi suất ăn trẻ em. Hai ông cháu cùng ăn. Nhưng ông bảo họ cho thật nhiều rau chân vịt nhé!”

“Được thôi, Ichiro.”

“Ông ơi, ông nên thường xuyên ăn rau chân vịt đi. Nó giúp ông có sức mạnh đấy.”

Ichiro chọn cho chúng tôi một bàn cạnh dãy cửa sổ rộng, và trong khi đợi bữa trưa, nó cứ áp mặt vào kính để quan sát con phố lớn tấp nập ở cách bốn tầng dưới kia. Tôi đã không gặp Ichiro kể từ khi Setsuko về thăm nhà một năm trước – nó không có mặt ở lễ cưới của Noriko vì bị sốt virus – và tôi ngạc nhiên thấy trong một thời gian như thế mà cháu mình lớn thêm nhiều quá. Nó không chỉ cao hơn hẳn, mà cung cách xử sự đã điềm tĩnh hơn và bớt trẻ con hơn. Đặc biệt là cặp mắt nó dường như già dặn hơn nhiều.

Kỳ thực, hôm ấy khi tôi quan sát Ichiro lúc nó áp mặt vào kính để nhìn đường phố bên dưới, tôi có thể thấy nó đang trở nên giống cha nó nhường nào. Cũng có những nét của Setsuko, nhưng chủ yếu là trong những thói riêng, cũng như trong một vài thói quen biểu cảm. Và dĩ nhiên, tôi cũng bị ngạc nhiên bởi sự tương đồng giữa Ichiro và con trai tôi, Kenji, ở vào độ tuổi ấy. Tôi thú nhận mình đã cảm thấy một niềm an ủi lạ kỳ khi thấy được con cháu thừa hưởng những nét từ các thành viên khác trong gia đình, và tôi hy vọng cháu mình sẽ giữ được những nét ấy khi nó trưởng thành sau này.

Dĩ nhiên, không phải khi còn trẻ chúng ta mới cởi mở đón nhận những di sản nho nhỏ này; một giáo viên hay một sư phụ mà ta rất mực ngưỡng mộ trong những năm đầu tuổi trưởng thành sẽ để lại dấu ấn, và quả thực, dù rất lâu sau khi người ta đánh giá lại, thậm chí chối bỏ những lời răn dạy ấy, thì những nét nhất định sẽ vẫn tồn tại, như cái bóng của ảnh hưởng thuở nào, và sẽ ở lại suốt cuộc đời mình. Ví dụ, tôi nhận ra một vài thói nết của tôi – cách tôi làm cử chỉ bàn tay khi giải thích gì đó, những biến điệu trong giọng nói khi tôi cố tỏ vẻ mỉa mai hoặc sốt ruột, thậm chí cả những cách nói tôi ưa dùng mà mọi người nghĩ là của tôi – tôi biết rằng tất cả chúng là những nét tôi thu nhận từ thầy Mori, người từng là sư phụ của tôi. Và có lẽ sẽ không phải là tự huyễn thái quá nếu tôi cho rằng nhiều học sinh của tôi đến lượt họ cũng sẽ thừa hưởng những nét nho nhỏ như vậy từ tôi. Hơn nữa, tôi cũng hy vọng rằng dù họ có xét lại thế nào về những năm tháng theo học tôi, thì hầu hết sẽ vẫn hàm ơn vì phần lớn những gì họ học được. Chắc chắn, về phần mình, dù thầy cũ của tôi, Seiji Moriyama, hay “thầy Mori” như chúng tôi vẫn gọi thầy, có những khiếm khuyết hiển nhiên, nhưng dẫu cho những chuyện đã xảy ra giữa chúng tôi sau này, tôi luôn công nhận rằng bảy năm sống ở tư dinh của thầy ở miền trung du tỉnh Wakaba thuộc vào những quãng thời gian mang tính quyết định nhất đối với sự nghiệp của tôi.

Ngày nay, khi tôi cố hình dung lại hình ảnh dinh thự của thầy Mori, tôi hay nhớ lại một khung cảnh đặc biệt vừa ý khi nhìn từ con đường núi dẫn đến ngôi làng gần nhất. Khi người ta đi trên con đường ấy, tòa dinh thự sẽ xuất hiện ngay thung lũng bên dưới, một hình chữ nhật bằng gỗ tối màu nằm giữa những rặng tuyết tùng lênh khênh. Ba gian dài của tòa dinh thự nối với nhau tạo thành ba cạnh của hình chữ nhật bao lấy sân trong cạnh thứ tư là hàng rào gỗ sam và cổng, nên khoảng sân hoàn toàn khép kín, và người ta có thể mường tượng rằng vào thời xưa, khi cánh cửa nặng nề đã khép chặt, muốn vào được quả là nhiệm vụ không dễ dàng đối với những vị khách không mời.

Tuy nhiên, kẻ xâm phạm ngày nay sẽ chẳng gặp mấy khó khăn. Bởi tư dinh của thầy Mori đang trong tình trạng đổ nát đáng kể, dù ở trên con đường đó nhìn xuống ta sẽ không thể nhận thấy điều này. Từ con đường ấy, người ta không thể đoán được bên trong căn nhà là những căn phòng với giấy dán tường sờn rách, những sàn trải chiếu mòn vẹt, nhiều chỗ người ta phải đi lại cẩn thận nếu không muốn bị sụt chân. Kỳ thực, khi tôi cố nhớ lại bức tranh tòa dinh thự nhìn ở một góc gần hơn, thì thứ nảy ra trong trí tôi là những mái ngói vỡ, lớp mắt cáo mục trên cửa, và hàng hiên bục vỡ. Những mái nhà liên tục có những chỗ dột mới, và sau một đêm mưa, mùi gỗ ẩm và lá mục xâm chiếm mọi căn phòng. Và có những tháng côn trùng và sâu bướm từng đàn bay vào bám lên phần mộc của ngôi nhà, đào vào từng kẽ nứt, đến mức người ta sợ chúng sẽ khiến nơi này sập xuống mãi mãi.

Trong những phòng đó, chỉ có hai hoặc ba phòng là còn ở tình trạng gợi nhớ về vẻ huy hoàng mà tòa dinh thự từng sở hữu. Một phòng như vậy, nơi luôn đầy ánh sáng trong trẻo suốt cả ngày, được dành cho những dịp đặc biệt, và tôi nhớ thỉnh thoảng thầy Mori lại triệu tập các môn đồ của thầy – mười người chúng tôi – vào căn phòng ấy mỗi khi thầy hoàn thành một bức tranh mới. Tôi nhớ trước khi bước vào trong, mỗi người sẽ dừng lại ở ngưỡng cửa và xuýt xoa ngưỡng mộ bức tranh đặt ở giữa sàn. Trong khi đó thầy Mori có lẽ sẽ ngắm nghía một cái cây hoặc nhìn ra cửa sổ, dường như không biết chúng tôi đến. Một lát sau, tất cả chúng tôi ngồi xuống sàn chung quanh bức tranh, chỉ trỏ cho nhau bằng giọng xì xào: “Xem cách thầy phủ màu góc kia kìa. Thật xuất chúng!” Nhưng sẽ không ai nói: “Thưa thầy, quả là một bức tranh tuyệt bích,” vì không hiểu sao, quy ước chung của những dịp thế này là chúng tôi sẽ xử sự như thể thầy của mình không hiện diện.

Thường một bức tranh mới sẽ thể hiện một sáng tạo đột phá nào đó, và một cuộc tranh luận say sưa nhất định sẽ nảy sinh giữa chúng tôi. Ví dụ, tôi nhớ có lần chúng tôi vào phòng và thấy bức tranh một phụ nữ đang quỳ được vẽ từ một điểm nhìn đặt cực kỳ thấp – thấp đến mức chúng tôi dường như ở dưới sàn nhìn lên cô ta.

“Rõ ràng,” tôi nhớ có người đã khẳng định, “góc vẽ thấp thế này tạo cho phụ nữ một phẩm cách mà nếu vẽ khác đi cô ta không thể có. Thật là một thành tựu kinh ngạc. Vì ở mọi góc nhìn khác, cô ta trông lại có vẻ thương thân. Chính sự căng này tạo cho bức tranh một sức mạnh tinh tế.”

“Có thể là như thế này,” người khác nói. “Người phụ nữ quả có một vẻ đường hoàng nào đó, nhưng khó mà nói rằng cái vẻ đó đến từ góc nhìn thấp. Có vẻ như rõ ràng thầy đang nói với chúng ta điều gì đó xác đáng hơn. Thầy đang nói rằng góc nhìn đó có vẻ thấp chỉ bởi chúng ta đã trở nên quen thuộc với một tầm mắt nhất định. Rõ ràng thầy mong muốn giải phóng chúng ta ra khỏi thói quen tùy tiện và hạn chế như vậy. Thầy đang nói với chúng ta, ‘không phải lúc nào cũng nhìn sự vật từ những góc độ nhàm chán quen thuộc’. Thế nên bức tranh mới truyền cảm hứng như vậy.”

Rồi chúng tôi nhanh chóng to tiếng phản bác nhau bằng những giả thiết về chủ đích của thầy Mori. Và dù đang tranh luận, chúng tôi vẫn liên tục nhìn trộm về phía thầy, còn thầy thì không tỏ bất cứ dấu hiệu gì cho thấy thầy đồng tình với giả thiết nào. Tôi nhớ thầy chỉ đứng đó ở cuối căn phòng, tay khoanh lại, mắt nhìn ra khoảng sân qua những song cửa, vẻ khoan khoái hiện lên trên gương mặt. Sau khi nghe chúng tôi tranh luận một lúc, thầy quay lại và nói: “Có lẽ giờ thầy muốn ở lại đây một mình. Còn một vài việc thầy cần phải làm.” Nghe vậy, chúng tôi túa ra khỏi phòng, một lần nữa thì thầm ngưỡng mộ về bức tranh mới.

Khi tôi kể lại chuyện này, tôi hiểu rằng có thể bạn sẽ cảm thấy lối cư xử của thầy Mori phần nào ngạo mạn. Nhưng có lẽ sẽ dễ hiểu hơn thái độ cảnh vẻ ông thể hiện vào những dịp như vậy, nếu ta đặt mình vào vị trí của một người luôn được kẻ khác ngước nhìn và hâm mộ. Bởi một người thầy dứt khoát không muốn lúc nào cũng chỉ bảo và lên lớp học trò của mình; trong nhiều tình huống, tốt hơn là im lặng để cho họ có cơ hội tranh luận và suy ngẫm. Như tôi nói, bất cứ ai ở vị thế có ảnh hưởng lớn thì đều sẽ hiểu được điều này.

Dù sao thì hệ quả vẫn là những tranh luận về tác phẩm của thầy có thể kéo dài cả tuần không dứt. Vì không có bất cứ lời giải thích nào từ chính thầy Mori, chúng tôi có xu hướng trông vào một người trong nhóm, một họa sĩ tên là Sasaki, anh ta lúc bấy giờ chiếm địa vị hàng đầu trong đám môn đồ của thầy Mori. Mặc dù như tôi đã nói, một số cuộc tranh luận có thể kéo dài rất lâu, nhưng một khi Sasaki rốt cuộc cũng đưa ra nhận định của mình, thì cuộc tranh cãi sẽ chấm dứt ở đó. Tương tự, nếu Sasaki có ý kiến rằng tranh của một người là “phản bội” thầy của chúng tôi theo bất cứ lối nào, thì điều đó luôn dẫn đến sự đầu hàng ngay lập tức của kẻ phạm tội – họ sẽ từ bỏ bức tranh ấy, hoặc trong một số trường hợp, là đốt nó đi cùng thứ đồ thải khác.

Kỳ thực, theo như tôi nhớ, Rùa, vài tháng sau khi chúng tôi cùng nhau đến dinh thự ấy, đã liên tục phải hủy tác phẩm của mình trong những hoàn cảnh tương tự. Bởi trong khi tôi có thể dễ dàng thích nghi với lề lối ở đó thì bạn tôi hết lần này đến lần khác vẽ ra những tác phẩm thể hiện những yếu tố rõ ràng đi ngược lại với những nguyên tắc của thầy chúng tôi, và tôi nhớ mình đã nhiều lần đứng ra biện hộ cho cậu ta trước các đồng nghiệp mới, giải thích rằng cậu ta không chủ định phản bội thầy Mori. Thường trong những ngày ban đầu ấy, Rùa sẽ tìm đến tôi với một vẻ khổ sở và dẫn tôi đi xem một tác phẩm dở dang nào đó của cậu ta, và nói với giọng khe khẽ: “Ono này, anh nói thử xem, thế này đã giống như thầy chúng ta vẽ chưa?”

Đôi khi đến cả tôi cũng trở nên cáu kỉnh khi phát hiện cậu ta đã vô ý sử dụng một vài bút pháp rành rành là khiêu khích. Vì nắm bắt được những ưu tiên của thầy Mori không hề khó khăn. Cái mác “Utamaro hiện đại” thường được gán cho thầy chúng tôi vào thời bấy giờ, và mặc dầu danh hiệu này được trao quá dễ dãi cho bất kỳ họa sĩ cứng tay nào chuyên vẽ chân dung những kỹ nữ, nhưng nó cũng đúc kết khá tốt những mối bận tâm của thầy Mori. Vì thầy Mori đang chủ ý “hiện đại hóa” truyền thống Utamaro; trong nhiều tác phẩm nổi bật của thầy – “Cột trống”, ví dụ vậy, hay “Sau khi tắm” – người phụ nữ được nhìn từ phía sau theo phong cách Utamaro kinh điển. Nhiều mô típ kinh điển như vậy cũng trở đi trở lại trong tác phẩm của thầy: người phụ nữ giơ khăn tắm che mặt, người phụ nữ chải mái tóc dài. Và Mori sử dụng triệt để kỹ thuật truyền thống là biểu lộ cảm xúc thông qua những thứ vải vóc mà người phụ nữ cầm hoặc khoác lên, thay vì qua nét mặt. Nhưng đồng thời, tác phẩm của thầy lại chứa đầy ảnh hưởng từ châu Âu, mà những người ngưỡng mộ trung thành hơn của Utamaro sẽ coi đấy là hành động đốt đền; ví dụ, từ lâu thầy đã thôi sử dụng nét viền đen truyền thống để định hình, thay vào đó thầy ưa sử dụng các khối màu của châu Âu, với ánh sáng và sắc độ để tạo ra ấn tượng ba chiều. Và chắc chắn là thầy đã học hỏi người châu Âu cho mối bận tâm cốt lõi nhất của thầy: sử dụng những màu dịu. Thầy Mori mong muốn gợi lên một bầu không khí đêm u sầu nào đó bao quanh người phụ nữ của mình, và qua những năm tháng tôi theo học thầy, thầy đã thử nghiệm vô số các màu sắc nhằm nắm bắt được cảm giác về ánh sáng đèn lồng. Vì lẽ đó, tác phẩm của thầy Mori có một dấu hiệu đặc trưng đấy là một chiếc đèn lồng luôn xuất hiện đâu đó trong tranh, không trực tiếp thì cũng gián tiếp. Chậm lĩnh hội yếu lĩnh nghệ thuật của thầy Mori có lẽ là phẩm chất điển hình của Rùa, đến nỗi ngay cả khi đã ở dinh thự được một năm, cậu ta vẫn dùng những màu tạo ra hiệu ứng sai lệch, rồi cứ thắc mắc tại sao mình lại bị cáo buộc là phản bội dù cậu ta đã nhớ đưa một chiếc đèn lồng vào tác phẩm của mình.

Bất chấp mọi lời biện hộ của tôi, những người như Sasaki không đủ kiên nhẫn trước những khó khăn của Rùa, và đôi khi bầu không khí nhăm nhe trở nên thù nghịch đối với bạn tôi chẳng kém những gì cậu ta từng trải qua hồi ở công ty của thầy Takeda. Và rồi – tôi tin là chuyện này xảy đến trong năm thứ hai của chúng tôi ở dinh thự – một thay đổi xảy đến với Sasaki, một thay đổi khiến anh ta chịu sự thù nghịch hà khắc và độc địa hơn bất cứ điều gì anh ta từng hướng vào Rùa.

Ta biết rằng, trong một nhóm môn đồ thường sẽ có một nhân vật thủ lĩnh – người mà khả năng của họ được thầy giáo chọn ra làm tấm gương để những trò khác noi theo. Và chính người học trò đầu đàn này, với tư cách là người nắm bắt thấu đáo nhất ý tưởng của thầy, anh ta sẽ đóng vai trò, như Sasaki đã từng, làm người chủ chốt diễn giải những ý tưởng đó cho những học trò ít kinh nghiệm hoặc kém năng lực hơn. Nhưng cũng bởi lý do ấy, chính người học trò đầu đàn này là người thấy được những khiếm khuyết trong tác phẩm của thầy, hoặc không thì cũng dễ hình thành những quan điểm riêng của mình bất đồng với quan điểm của thầy giáo. Dĩ nhiên, về lý thì người thầy tốt nên biết chấp nhận xu hướng này – mà quả thực, còn phải chào đón nó như một tín hiệu rằng ông ta đã dẫn dắt học trò đến thời khắc trưởng thành. Tuy nhiên, trên thực tế, những cảm xúc ở người thầy có thể rất phức tạp. Thỉnh thoảng, khi người ta dưỡng dục một học trò tài năng tốn nhiều thời gian và công sức, thì họ khó mà coi sự chín muồi của tài năng đó là gì khác ngoài sự bội phản, và sẽ khó tránh khỏi việc nảy sinh những tình cảnh đáng tiếc.

Chắc hẳn, điều chúng tôi làm với Sasaki sau cuộc tranh luận của anh ta với thầy chúng tôi là không xác đáng, và việc hồi tưởng những chuyện như vậy cũng chẳng đem lại ích lợi gì. Tuy nhiên, tôi vẫn có những ký ức sống động về cái đêm hôm đó, khi Sasaki cuối cùng đã rời bỏ chúng tôi.

Hầu hết chúng tôi đã lên giường. Tôi còn nằm thao thức trong bóng đêm ở một trong những căn phòng xiêu vẹo ấy, thì nghe tiếng Sasaki gọi ai đó dưới hiên. Anh ta dường như không nhận được câu trả lời từ người đó, và cuối cùng có tiếng vách cửa đóng lại, và có tiếng chân Sasaki đến gần hơn. Tôi nghe anh ta dừng ở một phòng khác và nói gì đó, nhưng một lần nữa anh ta dường như chỉ được đáp lại bằng im lặng. Bước chân anh ta đến gần hơn nữa, rồi tôi nghe anh ta kéo vách cửa phòng sát phòng tôi.

“Nhiều năm qua cậu và tôi là bạn thân,” tôi nghe anh ta nói. “Chẳng lẽ cậu không nói với tôi dù chỉ một lời ư?”

Không có lời đáp từ người kia. Đoạn Sasaki nói:

“Cậu không cho tôi biết các bức tranh ở đâu ư?”

Vẫn không lời đáp. Nhưng khi tôi nằm đó trong bóng tối, tôi có thể nghe tiếng chuột chạy hối hả dưới ván sàn của phòng bên cạnh, và với tôi dường như âm thanh này chính là một câu trả lời.

“Nếu cậu thấy chúng quá chướng mắt,” Sasaki tiếp tục nói, “thì cậu giữ lại chúng cũng chẳng để làm gì. Nhưng chúng lại có ý nghĩa rất lớn với tôi lúc này. Tôi mong có thể mang chúng theo, dù là đến đâu đi chăng nữa. Ngoài chúng ra tôi không cần gì khác.”

Một lần nữa, lời đáp chỉ là tiếng chuột chạy, rồi một quãng im lặng kéo dài. Quả thật, quãng im lặng dài quá, khiến tôi nghĩ có lẽ Sasaki đã bước vào bóng đêm và tôi không còn nghe tiếng anh ta nữa. Nhưng rồi tôi lại nghe anh ta nói tiếp:

“Những ngày qua, những người kia đã làm những điều khủng khiếp với tôi. Nhưng điều làm tôi tổn thương nhất là cậu không chịu nói lấy một lời động viên tôi.”

Tiếp tục im lặng. Đoạn Sasaki nói: “Giờ cậu sẽ không nhìn tôi và cầu chúc cho tôi sao?”

Cuối cùng, tôi nghe tiếng cửa đóng lại, và tiếng bước chân của Sasaki xuống hiên nhà, rồi đi qua sân.

Sau khi Sasaki ra đi, anh ta hầu như không được nhắc đến trong tư dinh, và trong một vài dịp hiếm hoi chuyện ấy xảy ra, anh ta bị gọi là “phản đồ”. Quả thật, khi hồi tưởng lại những gì một đôi lần xảy ra trong những cuộc cãi cọ lỗ mãng mà chúng tôi vẫn hay lao vào, tôi lại nhớ ký ức về Sasaki có thể khiến chúng tôi bực bội đến nhường nào.

Trong những ngày ấm áp hơn, do chúng tôi thường để mở cửa phòng, vài người chúng tôi tụ tập trong một phòng sẽ bắt gặp một nhóm khác cũng tụ tập tương tự ở một phòng thuộc cánh nhà đối diện. Tình huống này nhanh chóng dẫn đến việc một người sẽ gọi với qua sân bằng một câu khiêu khích dí dỏm, và chẳng bao lâu, cả hai nhóm sẽ tập trung ngoài hiên phòng mình, rồi buông lời xúc xiểm nhau. Kể lại thì nghe có vẻ ngớ ngẩn, nhưng quả là có cái gì đó nơi kiến trúc tòa dinh thự và vọng âm nó tạo ra khi một người ở cánh nhà này hét sang cánh nhà đối diện, nó khích chúng tôi lao vào những cuộc tranh cãi trẻ con này. Những lời thóa mạ đúng là đủ kiểu, ví dụ như đùa cợt về sự nam tính của ai đó, hoặc về một bức tranh ai đó vừa hoàn thành – nhưng hầu hết chúng đều không có ý làm tổn thương, và tôi nhớ rất nhiều câu đối đáp kỳ khôi khiến cho cả hai phe đỏ mặt vì cười. Quả thực, xét tổng thể thì ký ức của tôi về những cãi cọ qua lại đó lột tả khá đầy đủ sự gần gũi như trong gia đình nhưng cũng đầy ganh đua giữa chúng tôi trong những năm lưu lại dinh thự. Tuy nhiên, khi một đôi lần cái tên Sasaki được xướng lên trong những cuộc đấu khẩu này, mọi chuyện đột ngột vượt ra ngoài tầm kiểm soát, đám môn đồ chúng tôi không còn nề hà chi nữa mà lao thẳng ra ẩu đả ở giữa sân. Chẳng bao lâu chúng tôi hiểu ra rằng so sánh ai đó với “phản đồ”, dù chỉ là trêu chọc, cũng không bao giờ được coi là đùa vui.

Từ những ký ức đó bạn có thể thấy rằng lòng sùng kính của chúng tôi với thầy và với những nguyên tắc của thầy là tuyệt đối và quyết liệt. Với một cái nhìn hồi cố – khi mà những khiếm khuyết trong lời răn dạy của thầy đã trở nên rành rành – ta dễ dàng phê phán một người thầy đã khuyến khích một bầu không khí như thế. Nhưng một lần nữa, bất kỳ ai mang những tham vọng tầm cỡ, bất kỳ ai có thể đạt được điều gì lớn lao, và cảm thấy nhu cầu phải truyền đạt ý tưởng của mình một cách tỉ mỉ nhất có thể, thì người ấy sẽ thấy cảm thông với cách mà thầy Mori tiến hành mọi việc. Bởi dù lúc này xét theo sự nghiệp của thầy, nói thế này có vẻ hơi xuẩn ngốc, nhưng nguyện vọng của thầy Mori không gì hơn chính là thay đổi bản dạng của thứ hội họa đang được thực hành trong thành phố của chúng tôi. Chính với cái mục tiêu đó, ông đã dành rất nhiều thời gian và tiền của để nuôi dưỡng các học trò, và có lẽ đấy cũng là điều quan trọng cần lưu ý khi phán xét về thầy giáo cũ của tôi.

Ảnh hưởng của ông với chúng tôi, dĩ nhiên, không chỉ giới hạn trong lãnh địa hội họa. Chúng tôi sống suốt từng ấy năm gần như hoàn toàn tuân theo những giá trị và lối sống của ông, và hệ quả là chúng tôi dành nhiều thời gian khám phá chốn “phù thế” của thành phố – thế giới đêm của khoái lạc, vui chơi và say sưa, tạo thành tấm toan cho mọi bức tranh của chúng tôi. Giờ tôi luôn cảm thấy một niềm hoài nhớ nhất định khi nhớ về trung tâm thành phố vào những ngày xưa ấy; những đường phố không ngập trong tiếng ồn xe cộ, và những nhà máy chưa tước đi của không khí ban đêm hương hoa từng mùa. Sào huyệt yêu thích của chúng tôi là một quán trà nhỏ cạnh bờ kênh trên phố Kojima, tên là “Thủy Đăng” – bởi quả thực, khi đến gần quán ấy người ta có thể thấy những ngọn đèn soi bóng xuống dòng kênh. Chủ quán là bạn cũ của thầy Mori, tức là chúng tôi luôn được thết đãi hào phóng, và tôi còn nhớ nhiều đêm khó quên ở đó, hát hò và uống rượu cùng những nàng ca kỹ. Một tụ điểm khác chúng tôi thường lui tới là quán mái vòm ở phố Nagata, nơi bà chủ quán cứ nhắc đi nhắc lại không biết mệt mỏi với chúng tôi rằng nhiều năm trước, khi bà còn làm geisha ở Akihara, thầy Mori đã chọn bà làm mẫu cho loạt tranh khắc gỗ hết sức được ưa chuộng. Độ sáu hay bảy thiếu nữ phục vụ trong quán vòm ấy, và sau một thời gian, mỗi chúng tôi đều có riêng cho mình một cô để cùng đối tẩu và qua đêm.

Những cuộc vui của chúng tôi cũng không chỉ giới hạn ở các cuộc phiêu lưu vào thành phố. Thầy Mori dường như có một danh sách dài vô tận những người quen từ thế giới giải trí, hay các gánh diễn rong đói kém gồm toàn những diễn viên, những vũ công và nhạc công cứ kéo mãi đến dinh thự để được đón tiếp như những bạn bè lâu ngày gặp lại. Lúc ấy rất nhiều rượu sẽ được mang ra, những vị khách của chúng tôi sẽ hát hò và nhảy múa suốt đêm, và chẳng bao lâu sau ai đó sẽ được cử đi đánh thức người bán rượu ở làng gần nhất để mà lấy thêm. Một vị khách thường lệ hồi bấy giờ là nghệ sĩ hài độc thoại tên là Maki, một con người bệ vệ vui tính, có thể khiến tất cả chúng tôi cười lăn cười bò lúc này rồi liền đó lại khóc lóc thảm thiết, qua cách ông diễn những câu chuyện cổ. Nhiều năm sau, tôi bắt gặp Maki vài lần ở Migi-Hidari, và chúng tôi sẽ kinh ngạc hồi tưởng lại những đêm ở dinh thự. Maki tin là ông nhớ nhiều bữa tiệc như thế liên tục thâu đêm sang ngày rồi thông đến tận đêm hôm sau. Dù chuyện đó tôi không được chắc chắn cho lắm, tôi phải thừa nhận là có những hồi ức về dinh thự của thầy Mori vào những buổi ban ngày, khắp nơi bừa bộn với những cơ thể ngái ngủ hay kiệt quệ, một số ngã vật ngoài sân, mặc ánh nắng trút thẳng lên mình.

Tuy nhiên, có một đêm như thế đã lưu lại sống động hơn hẳn trong ký ức tôi. Tôi nhớ mình đang đi bộ đơn độc ở giữa sân, khoan khoái thưởng thức khí trời đêm trong lành, được tạm thời thoát khỏi những cuộc chè chén say sưa. Tôi nhớ đã đi bộ đến cửa nhà kho, và trước khi bước vào, tôi liếc ra sau nhìn về phía căn phòng nơi bạn bè tôi và khách khứa đang mua vui với nhau. Tôi có thể nhìn thấy nhiều bóng người đang nhảy múa sau rèm giấy, giọng một ca kỹ bồng bềnh đến tai tôi qua màn đêm.

Tôi đã tìm đến nhà kho vì đó là một trong những chốn hiếm hoi trong dinh thự mà ta có thể ở đó bao lâu tùy ý mà không bị quấy rầy. Tôi hình dung trong những ngày đã qua, khi dinh thự còn nuôi những hộ vệ và gia nhân, căn phòng từng được sử dụng để chứa vũ khí và áo giáp. Nhưng khi tôi bước vào trong đêm hôm đó và thắp đèn lồng treo trên cửa, tôi thấy sàn nhà cơ man là đồ vật đủ loại, đến nỗi muốn vượt qua chỗ bừa bộn đó ta buộc phải nhón chân nhảy cái một; khắp nơi là những chồng giấy toan cũ được buộc dây, những giá vẽ gãy, đủ loại bình và lọ lô nhô đầu hoặc cán cọ. Tôi chật vật mãi mới đến được một chỗ trống trên sàn nhà mà ngồi xuống. Tôi nhận thấy chiếc đèn treo trên cửa đang khiến cho mọi vật quanh tôi sinh ra những cái bóng quá khổ; nó gây một ấn tượng rùng rợn, như thể tôi đang ngồi giữa nghĩa trang thu nhỏ quái dị.

Tôi cho là mình hẳn đã chìm vào trong những suy nghĩ của bản thân, vì tôi nhớ đã giật mình bởi tiếng cánh cửa nhà kho mở ra. Tôi ngước lên thấy thầy Mori đứng ở cửa, liền vội vàng nói: “Thầy ạ.”

Có lẽ đèn lồng trên cửa không đủ ánh sáng chiếu vào chỗ tôi ngồi, hay có lẽ đơn giản là khuôn mặt của tôi chìm trong bóng tối. Dù thế nào thì thầy Mori cũng nhòm tới và hỏi:

“Ai thế? Ono à?”

“Quả vậy, là con thưa thầy.”

Ông tiếp tục nhìn chăm chú một lát. Rồi, gỡ đèn xuống khỏi rầm phòng và cầm trước mặt, ông bắt đầu bước về phía tôi, thận trọng băng qua những đồ vật trên sàn. Khi ông bước, ngọn đèn trên tay ông khiến những cái bóng chung quanh tôi chuyển động. Tôi vội vã gạt đồ đạc để lấy chỗ cho ông, nhưng trước khi tôi kịp làm thế, thầy Mori đã ngồi xuống trên chiếc rương gỗ cũ kỹ cách tôi một đoạn. Ông cất tiếng thở dài đoạn nói:

“Ta ra ngoài hít thở chút không khí trong lành, và ta thấy ánh đèn ở đây. Bóng tối ở khắp nơi, ngoại trừ ngọn đèn này. Và ta tự nhủ, lúc này nhà kho khó có thể là nơi cho những cặp tình nhân lẩn trốn. Dù ở đó là ai, người ấy hẳn đang trong tâm trạng cô đơn.”

“Con nghĩ mình đã ngồi đây trong cơn mơ màng thưa thầy. Con không định ngồi lại đây lâu như vậy.”

Ông đặt đèn xuống sàn bên cạnh, và từ chỗ tôi ngồi, tôi chỉ có thể thấy đường viền thân hình ông. “Một trong những vũ nữ ấy có vẻ đã chú ý đến trò từ trước,” ông nói. “Cô ấy sẽ thất vọng nếu thấy con biến mất vào lúc này.”

“Con không muốn tỏ ra khiếm nhã với khách khứa, thưa thầy. Cũng như thầy, con chỉ ra ngoài tìm chút không khí trong lành thôi.”

Chúng tôi yên lặng một lúc. Bên kia sân, tiếng các đồng bạn chúng tôi đang hát hò vỗ tay vẳng đến.

“Này, Ono,” cuối cùng thầy Mori nói, “con nghĩ sao về người bạn cũ Gisaburo của ta? Một con người đặc sắc.”

“Quả vậy, thưa thầy. Chừng như ông ấy là một quý ông rất nhã nhặn.”

“Có thể giờ ông ấy ăn mặc rách rưới, nhưng có thời ông ấy là một nhân vật nổi tiếng. Và như tối nay chúng ta đã được chứng kiến, ông ấy vẫn còn giữ được ngón nghề xưa.”

“Quả vậy.”

“Vậy thì Ono. Điều gì khiến con lo lắng vậy?”

“Khiến con lo lắng ư, thưa thầy? Chao, chẳng có gì đâu ạ.”

“Có lẽ nào con cảm thấy điều gì đó hơi xúc phạm nơi Gisaburo bạn cũ của ta chăng?”

“Không hề, thưa thầy.” Tôi cười lúng túng. “Chao ôi, không hề. Một quý ông hết sức quyến rũ.”

Trong một lúc, chúng tôi nói về những chuyện khác, bất cứ điều gì nảy ra trong đầu. Nhưng khi thầy Mori quay lại đề tài những “mối lo lắng” của tôi, khi đã rõ ràng là ông đã định tâm ngồi đây đợi cho tới khi tôi bộc bạch tâm tình, cuối cùng tôi nói:

“Gisaburo quả thực là một quý ông tốt bụng. Ông ấy và những vũ nữ đã rất tử tế vì giúp chúng ta tiêu khiển. Nhưng con không khỏi nghĩ, thưa thầy, chúng ta được họ ghé thăm quá thường xuyên trong mấy tháng qua.”

Thầy Mori không đáp, nên tôi tiếp tục:

“Xin thầy tha lỗi, thưa thầy, con không có ý coi thường Gisaburo và các bạn ông ấy. Nhưng nhiều lúc con hơi bối rối. Con bối rối về việc những họa sĩ chúng ta lại dành quá nhiều thời gian đàn đúm với những người như Gisaburo.”

Tôi tin rằng ở thời điểm này, thầy tôi đứng lên và tay cầm đèn, ông bước trên sàn đi về phía tường hậu nhà kho. Bức tường lúc nãy còn chìm trong bóng tối, nhưng khi ông giơ đèn lên, ba bản in mộc, treo thứ tự từ trên xuống, được chiếu sáng rõ mồn một. Mỗi bức tranh họa một geisha đang sửa mái tóc, họ ngồi trên sàn và góc nhìn là từ phía sau. Thầy Mori nghiền ngẫm những bức tranh một lúc, ông dịch đèn từ bức tranh này sang bức tranh kế. Đoạn ông lắc đầu và lầm bầm một mình: “Sai lầm chí tử. Sai lầm chí tử vì những quan tâm vặt vãnh.” Vài giây sau, ông nói tiếp, vẫn nhìn bức tranh: “Nhưng người ta luôn cảm thấy một niềm trìu mến với những tác phẩm đầu tay của mình. Có lẽ một ngày nào đó con sẽ cảm thấy như vậy đối với những tác phẩm con đã vẽ ở đây.” Rồi ông lại lắc đầu, vừa nói: “Nhưng đây là những bức tranh hỏng chí tử, Ono à.”

“Con không thể đồng ý, thưa thầy,” tôi nói. “Con nghĩ những bản in kia là những mẫu mực phi thường về cách mà tài năng của một họa sĩ có thể vượt qua những giới hạn của một phong cách nhất định. Con thường nghĩ quả là tột cùng đáng tiếc khi những tác phẩm đầu tay của thầy lại bị cầm giữ trong những căn phòng như thế này. Chắc chắn chúng phải được trưng bày cùng với những bức tranh khác của thầy.”

Thầy Mori vẫn chìm đắm vào những bức tranh của ông. “Hỏng chí tử,” ông nhắc lại. “Nhưng ta cho rằng lúc ấy ta còn rất trẻ.” Ông lại xê dịch ngọn đèn, khiến một bức tranh nhòa vào bóng tối và bức tranh khác hiện ra. Đoạn ông nói: “Mấy tranh này đều là cảnh một kỹ viện nào đó ở Honcho. Một nơi rất được ưa chuộng thời ta còn trẻ. Gisaburo và ta thường cùng nhau đến những nơi như vậy.” Ngừng lại một khắc, rồi ông nói tiếp: “Đây là những bức tranh hỏng chí tử, Ono ạ.”

“Nhưng thưa thầy, con không thể nhận ra khiếm khuyết nào trong những bản in này, dù một con mắt tinh tường hơn hẳn có thể.”

Ông tiếp tục xem những bức tranh một lúc nữa, rồi bắt đầu băng qua căn phòng đi tới cửa. Tôi cảm tưởng như ông phải mất một lượng thời gian quá nhiều để xoay xở băng qua những đồ vật trên sàn; đôi khi, tôi nghe ông lẩm nhẩm gì đó một mình và tiếng chân ông gạt một cái bình hoặc chiếc hộp ra xa. Quả thật, một vài lần tôi nghĩ thầy Mori thực ra đang tìm kiếm gì đó – có lẽ những bản tranh in thuở đầu của ông – giữa những chồng hỗn độn này, nhưng cuối cùng ông ngồi xuống cái rương gỗ cũ rồi cất tiếng thở dài. Sau một lát yên lặng nữa, ông mới nói:

“Gisaburo là một người bất hạnh. Cuộc đời ông ấy thật buồn. Tài năng của ông ấy đã tàn lụi. Những người ông ấy từng yêu đã chết hoặc bỏ rơi ông ấy. Ngay thời chúng ta còn trẻ, ông ấy đã mang một tính cách đơn độc, buồn bã.” Thầy Mori ngừng một lát. Rồi ông tiếp tục nói: “Nhưng thỉnh thoảng chúng ta cùng uống rượu và vui thú với đàn bà ở khu phố hoan lạc, và Gisaburo sẽ trở nên hạnh phúc. Những phụ nữ ấy sẽ nói những điều ông ta muốn nghe, và trong cái đêm đó, ông ấy có thể tin lời họ. Dĩ nhiên, khi ngày đến, ông ấy là một người quá lịch duyệt nên không tin vào những điều như vậy nữa. Nhưng cũng không vì thế mà Gisaburo bớt trân trọng những buổi tối như vậy. Điều tuyệt vời nhất, ông ấy từng hay nói, là hợp trong một đêm rồi tan biến vào sớm mai. Cái người ta gọi là phù thế, Ono ạ, thì với Gisaburo lại là một cõi mà ông trân trọng.”

Thầy Mori lại ngừng lời. Vẫn như trước, tôi chỉ có thể nhìn thấy viền thân hình ông, nhưng tôi cảm thấy như ông đang lắng nghe những âm thanh huyên náo từ bên kia sân vọng lại. Đoạn ông nói: “Bây giờ ông ấy già hơn và buồn hơn, nhưng ở nhiều khía cạnh thì ông ấy chẳng thay đổi mấy. Đêm nay ông ấy hạnh phúc, giống như ông ấy đã từng hạnh phúc trong những thanh lâu kia.” Ông hít một hơi dài, như thể ông đang hút thuốc lá. Rồi ông nói tiếp: “Cái đẹp tinh tế nhất, mong manh nhất mà một họa sĩ có thể hy vọng nắm bắt được, nó bồng bềnh trong những thanh lâu ấy khi màn đêm buông xuống. Và trong những đêm như vậy, Ono à, một chút cái đẹp ấy dạt vào trú sở của chúng ta đây. Nhưng những bức tranh kia, chúng không hề gợi được những phẩm chất nhất thời và hư ảo ấy. Chúng hỏng từ trong sâu xa, Ono à.”

“Nhưng thưa thầy, trong mắt con, những tranh ấy gợi ra một cách chẳng thể ấn tượng hơn, chính những điều ấy.”

“Ta còn rất trẻ lúc thực hiện những bức tranh đó. Ta ngờ rằng lý do ta không thể tôn vinh cõi phù thế ấy là vì ta không thể bắt mình tin vào giá trị của nó. Những thanh niên thường mang nặng cảm giác tội lỗi khi nghĩ về khoái lạc, và ta cho là ta cũng không phải ngoại lệ. Ta cho rằng mình đã nghĩ như thế để cho mau hết thì giờ ở những nơi như vậy, để dùng tài khéo của mình vinh danh những điều mơ hồ và phù du đến thế, ta cho rằng ta đã nghĩ tất cả những điều đó là phí phạm, là suy đồi. Thật khó mà trân trọng vẻ đẹp của một thế giới khi người ta còn nghi hoặc về giá trị của nó.”

Tôi suy nghĩ về điều thầy nói, đoạn đáp: “Quả vậy, thưa thầy, con thừa nhận điều thầy nói cũng rất đúng với tác phẩm của con. Con sẽ làm tất cả những gì có thể để khắc phục vấn đề này.”

Thầy Mori dường như không nghe tôi nói. “Nhưng từ lâu ta đã đánh mất tất cả những ngờ vực đó, Ono à,” ông tiếp tục. “Khi là một ông già, khi ta nhìn lại đời mình và thấy ta đã dâng hiến cả đời mình cho nhiệm vụ nắm bắt cái đẹp độc nhất vô nhị của thế giới ấy, ta tin ta sẽ mãn nguyện. Và không kẻ nào có thể thuyết phục ta rằng ta đã lãng phí đời mình.”

Dĩ nhiên, cũng có thể thầy Mori không dùng chính xác những từ ấy. Quả thực, khi nghĩ lại, những lời đó phần nhiều giống điều mà tôi sẽ tuyên bố với học trò của mình sau khi chúng tôi đã ngấm chút men ở Migi-Hidari. “Là thế hệ họa sĩ mới của Nhật Bản, các con có một trách nhiệm lớn lao đối với văn hóa của dân tộc này. Ta tự hào vì có những học trò như các con đây. Và dù có thể ta chỉ xứng đáng với những lời ca ngợi khiêm nhường nhất, thì khi nhìn lại cuộc đời mình và nhớ rằng ta đã nuôi dưỡng và nâng đỡ sự nghiệp cho tất các trò ở đây, chao ôi, sẽ không một ai có thể thuyết phục ta rằng ta đã lãng phí đời mình.” Và mỗi khi tôi nói như vậy, tất cả những thanh niên tụ hội quanh bàn sẽ nhao nhao phản đối cách tôi xem nhẹ những bức tranh của mình – thứ họ ồn ào nhắc nhở tôi, chắc chắn là những tác phẩm vĩ đại sẽ còn lưu truyền cho hậu thế. Nhưng lần nữa, như tôi đã nói, nhiều câu từ và diễn đạt đã trở thành đặc trưng của tôi thực ra là được tôi thừa kế từ thầy Mori, và rất có thể rằng đó đích xác là những lời của thầy tôi đêm hôm đó, đã thấm nhuần trong tôi bởi ấn tượng mạnh mẽ chúng gây ra cho tôi lúc bấy giờ.

Nhưng tôi lại lạc đề rồi. Tôi đang cố nhớ lại bữa ăn trưa của tôi ở bách hóa cùng đứa cháu trai hồi tháng trước sau cuộc trò chuyện phiền lòng với Setsuko trong công viên Kawabe. Thực ra, tôi tin tôi đang nhớ đến lời ca tụng của Ichiro dành cho rau chân vịt.

Tôi nhớ khi bữa trưa được mang ra, Ichiro ngồi đó chăm chú vào món rau chân vịt trên đĩa, lúc lúc lại thọc thìa vào. Rồi nó ngước lên nói: “Ông ơi, xem này!”

Cháu tôi chất rau chân vịt vào thìa nhiều hết mức có thể, rồi đưa thìa lên cao và bắt đầu đổ vào miệng. Phương pháp của nó giống như người ta đang uống những giọt cặn cuối cùng trong chai.

“Ichiro,” tôi nói, “ông không nghĩ như vậy là lịch sự đâu.”

Nhưng cháu tôi tiếp tục vừa cho thêm rau chân vịt vào miệng vừa nhai ngấu nghiến. Nó chỉ đặt thìa xuống khi trên đó không còn gì, còn má nó phồng lên như sắp vỡ tung. Rồi, vẫn nhai, nó làm vẻ mặt nghiêm nghị, phồng ngực lên và bắt đầu đấm không khí tứ tung.

“Cháu đang làm gì thế, Ichiro? Bảo ông xem cháu định làm gì.”

“Ông đoán xem!” nó nói, miệng vẫn nhai rau chân vịt.

“Hừm. Ông không biết, Ichiro à. Một người uống rượu sake và đánh nhau hở. Không phải ư? Vậy nói ông nghe nào. Ông không đoán được.”

“Thủy thủ Pa-pai!”

“Là gì thế, Ichiro? Một người hùng khác của cháu à?”

“Thủy thủ Pa-pai ăn rau chân vịt. Rau chân vịt làm chú ấy mạnh mẽ hơn.” Nó lại phồng ngực lên và đấm vào không khí.

“Ông hiểu rồi, Ichiro,” tôi cười nói. “Rau chân vịt đúng là món ăn kỳ diệu.”

“Sake có làm cho ông mạnh mẽ không?”

Tôi mỉm cười và lắc đầu. “Sake có thể làm cho cháu tin là cháu mạnh mẽ. Nhưng thực tế, Ichiro à, cháu không mạnh hơn so với trước khi uống đâu.”

“Vậy sao người ta lại uống sake hả ông?”

“Ông không biết, Ichiro à. Có lẽ vì trong một thoáng, họ có thể tin là họ mạnh mẽ hơn. Nhưng sake không thực sự làm người ta mạnh mẽ hơn.”

“Rau chân vịt khiến ông mạnh thật đấy.”

“Vậy rau chân vịt tốt hơn sake nhiều. Cháu cứ ăn rau chân vịt nữa đi Ichiro. Nhưng kìa, còn những thứ khác trên đĩa cháu thì sao?”

“Cháu cũng thích uống sake. Và whisky. Ở nhà, có một quầy bar cháu vẫn vào luôn luôn.”

“Vậy ư, Ichiro. Ông nghĩ tốt hơn là cháu cứ ăn rau chân vịt đi. Như cháu nói đấy, nó khiến cháu mạnh mẽ hơn.”

“Cháu thích sake nhất. Mỗi đêm cháu uống mười chai. Rồi cháu uống mười chai whisky.”

“Vậy ư, Ichiro. Giờ thế quả là uống thật rồi đấy. Thế thì mẹ cháu phải đau đầu lắm.”

“Phụ nữ không bao giờ hiểu tại sao đàn ông chúng ta uống rượu đâu,” Ichiro nói, và hướng sự chú ý vào suất ăn trưa trước mặt. Nhưng nó lại ngước lên nói: “Hôm nay ông đến ăn tối.”

“Đúng rồi, Ichiro. Ông mong là dì Noriko sẽ chuẩn bị món gì đó thật ngon.”

“Dì Noriko đã mua rượu sake. Dì bảo ông và chú Taro sẽ uống hết.”

“Ồ, quả là chúng ta sẽ uống hết đấy. Ta chắc là phụ nữ cũng sẽ muốn uống một chút. Nhưng dì cháu đúng đấy, Ichiro. Sake chủ yếu dành cho đàn ông thôi.”

“Ông ơi, nếu phụ nữ uống rượu thì chuyện gì xảy ra?”

“Hừm. Không biết thế nào nữa. Phụ nữ không mạnh mẽ như đàn ông chúng ta, Ichiro à. Nên có lẽ họ sẽ chóng say.”

“Dì Noriko sẽ say! Có lẽ dì sẽ uống một ly nhỏ rồi say ngất ngư luôn!”

Tôi bật cười. “Đúng rồi, rất có thể.”

“Dì Noriko có thể sẽ say ngất ngư luôn! Dì sẽ hát ê a rồi ngủ gục ngay tại bàn!”

“Ồ, Ichiro,” tôi nói, vẫn cười, “đàn ông chúng ta nên uống sake một mình thôi, phải không?”

“Đàn ông mạnh mẽ hơn, nên chúng ta có thể uống nhiều hơn.”

“Đúng rồi, Ichiro. Chúng ta nên uống sake một mình thôi.” Rồi sau khi nghĩ một lúc, tôi nói thêm: “Ông nghĩ là giờ cháu được tám tuổi rồi nhỉ, Ichiro. Cháu sẽ lớn lên thành một người đàn ông cao lớn. Ai biết được nhỉ? Có lẽ ông sẽ xin phép mẹ cho cháu uống chút sake đêm nay.”

Cháu tôi nhìn tôi với vẻ mặt thoáng sợ hãi, và không nói gì. Tôi mỉm cười với cháu, rồi liếc ra bầu trời xám xịt qua cửa sổ lớn phía sau chúng tôi.

“Cháu chưa gặp cậu Kenji bao giờ, Ichiro. Khi ở tuổi cháu, cậu ấy cũng cao lớn và khỏe mạnh như cháu bây giờ. Ông nhớ cậu cháu lần đầu tiên nếm sake cũng ở tầm tuổi cháu thôi. Ông sẽ lo chuyện này, Ichiro, tối nay cháu sẽ nếm một ngụm nhỏ.”

Ichiro dường như cân nhắc chuyện này một lúc. Đoạn nó nói:

“Mẹ sẽ không thích.”

“Đừng lo mẹ cháu, Ichiro. Mẹ cháu thì cứ để ông xử lý cho.”

Ichiro lắc đầu uể oải. “Phụ nữ không bao giờ hiểu tại sao đàn ông uống rượu,” nó nhận xét.

“Ồ, đã đến lúc người đàn ông như cháu nếm chút sake rồi. Cháu đừng lo, Ichiro, để ông lo mẹ cháu cho. Chúng ta không thể để phụ nữ bảo làm gì thì làm được, phải không?”

Cháu tôi mải mê suy nghĩ một lúc. Rồi bỗng nhiên nó nói lớn:

“Dì Noriko sẽ say!”

Tôi bật cười. “Để rồi xem, Ichiro,” tôi nói.

“Dì Noriko sẽ say ngất ngư!”

Có lẽ độ mười lăm phút sau, khi chúng tôi đang đợi kem mang đến, Ichiro hỏi bằng giọng quan tâm.

“Ông ơi, ông có biết Yujiro Naguchi không?”

“Chắc ý cháu là Yukio Naguchi, Ichiro ạ. Không, ông không quen biết ông ấy.” Cháu tôi không đáp, dường như đang mải xem bóng mình trong gương bên cạnh.

“Mẹ cháu,” tôi nói tiếp, “dường như cũng nghĩ đến ông Naguchi khi ông nói chuyện với mẹ cháu ở công viên sáng nay. Ông đoán là bố mẹ cháu đã bàn về ông ấy vào bữa tối hôm qua, phải không?”

Trong một lát, Ichiro vẫn nhìn bóng mình trong gương. Rồi nó quay sang tôi hỏi:

“Ông Naguchi có giống ông không ạ?”

“Ông Naguchi có giống ông không à? Ồ, mẹ cháu dường như không nghĩ vậy. Đó là điều có lần ông đã nói với chú Taro, Ichiro à, không có gì nghiêm trọng đâu. Mẹ cháu dường như tiếp nhận chuyện này một cách sốt sắng thái quá. Ông gần như không nhớ đã nói gì với chú Taro lúc đó, nhưng ông chỉ tình cờ chỉ ra rằng chú ấy có một vài điểm chung với ông Naguchi. Giờ cháu nói ông nghe xem nào, Ichiro, những người lớn đã nói gì tối qua?”

“Ông à, sao ông Naguchi tự tử vậy?”

“Thật khó mà biết chắc được, Ichiro à. Ông chưa từng quen thân ông Naguchi.”

“Nhưng ông ấy là người xấu ư?”

“Không. Ông ấy không phải người xấu. Ông ấy chỉ là người gắng hết sức làm điều ông ấy cho là tốt nhất. Nhưng cháu thấy đấy, Ichiro, khi chiến tranh kết thúc, mọi chuyện đã thay đổi. Những bài hát ông Naguchi sáng tác từng trở nên nổi tiếng, không chỉ trong thành phố này, mà toàn Nhật Bản. Chúng được hát trên đài phát thanh và trong quán bar. Và những người như cậu Kenji hát những bài hát đó khi hành quân hoặc trước mỗi trận đánh. Và sau chiến tranh, ông Naguchi nghĩ những bài hát của ông là – chà – một sai lầm. Ông ấy nghĩ về những người bị giết, những cậu bé ở độ tuổi như cháu, Ichiro à, những cậu bé không còn cha mẹ, ông ấy nghĩ đến tất cả những điều ấy và có lẽ ông ấy nghĩ những bài hát của ông ấy là một sai lầm. Và ông ấy cảm thấy nên gửi lời xin lỗi. Tới tất cả những người bị bỏ lại. Tới những cậu bé không còn cha mẹ. Tới những người cha người mẹ đã mất đi những cậu con trai như cháu. Ông ấy muốn xin lỗi tất cả những người ấy. Ông nghĩ đó là lý do ông ấy tự tử. Ông Naguchi không hề là người xấu, Ichiro à. Ông ấy can đảm thừa nhận những sai lầm ông ấy gây ra. Ông ấy rất can đảm và đáng trọng.”

Ichiro quan sát tôi với vẻ mặt trầm ngâm. Tôi bật cười nói: “Có chuyện gì vậy, Ichiro?”

Cháu tôi dường như toan nói gì, nhưng lại quay sang ngắm nhìn khuôn mặt nó trong gương.

“Ông không có ý gì khi nói rằng chú Taro giống ông Naguchi đâu,” tôi nói. “Lúc đấy ông chỉ nói đùa thôi. Lần sau khi nghe mẹ cháu nói về ông Naguchi cháu hãy bảo mẹ cháu như vậy. Bởi vì từ những gì mẹ cháu nói sáng nay, mẹ cháu hiểu toàn bộ câu chuyện này một cách khá sai lầm. Có chuyện gì vậy, Ichiro? Sao bỗng nhiên im lặng thế.”

Sau bữa trưa, chúng tôi dành chút thì giờ dạo qua những cửa hàng trong trung tâm thành phố, ngắm những đồ chơi và sách vở. Sau đó, đến cuối chiều, tôi đãi Ichiro một chầu kem nữa tại một trong những tiệm lịch sự trên phố Sakurabashi, trước khi quay về căn hộ mới của Taro và Noriko ở Izumimachi.

Khu Izumimachi, như bạn hẳn đã biết, giờ đã trở thành một nơi rất được ưa chuộng bởi những cặp vợ chồng trẻ tuổi có xuất thân tốt, và bầu không khí ở đó chắc chắn là tươm tất và đứng đắn. Nhưng đối với tôi, hầu hết những tòa chung cư mới xây đã thu hút những cặp vợ chồng trẻ này, chúng tù túng và thiếu sáng tạo. Chẳng hạn, căn hộ của Taro và Noriko có hai phòng, nằm ở tầng ba: trần phòng thấp, âm thanh từ những căn hộ hàng xóm tràn vào, và khung cảnh từ cửa sổ nhìn ra chủ yếu là tòa nhà đối diện với những ô cửa sổ. Tôi chắc chắn việc mình nhanh chóng cảm thấy nỗi sợ không gian kín ở đây không chỉ thuần túy là bởi tôi đã quen với không gian rộng rãi trong căn nhà truyền thống của mình. Tuy nhiên, Noriko dường như tự hào về căn hộ của mình, và cứ tán tụng suốt về những phẩm chất “hiện đại” của căn hộ. Bề ngoài, căn hộ rất dễ lau dọn, và hệ thống thông gió khá hiệu quả; đặc biệt, tất cả nhà bếp và phòng tắm trong tòa nhà này đều làm theo thiết kế phương Tây, và như con gái tôi cam đoan, thực tiễn hơn vô kể so với những bố trí trong căn nhà của tôi.

Dù nhà bếp có tiện lợi như thế nào, nó vẫn rất nhỏ, và khi tôi bước vào tối hôm đó để xem các con tôi nấu nướng ra sao, thì dường như không còn chỗ cho tôi đứng nữa. Bởi vậy, và bởi các con tôi dường như đang bận rộn, tôi không tán gẫu lâu với chúng. Nhưng có một lúc tôi đã nhận xét:

“Con biết không, lúc chiều Ichiro bảo cha rằng cháu thích nếm một chút sake.”

Setsuko và Noriko, đang đứng sát nhau thái rau, đều dừng lại và ngước nhìn tôi. “Cha đã nghĩ và quyết định chúng ta có thể cho nó nếm một chút,” tôi nói tiếp. “Nhưng có lẽ con nên pha một chút nước vào.”

“Con rất tiếc, thưa cha,” Setsuko nói, “nhưng cha đang gợi ý cho Ichiro uống sake tối nay ư?”

“Chỉ một chút thôi. Dù gì thằng bé cũng lớn rồi. Nhưng như cha nói đấy, tốt hơn nên pha nước vào.”

Các con tôi liếc nhìn nhau. Đoạn Noriko nói: “Cha à, cháu nó mới tám tuổi thôi.”

“Con cứ pha nước vào thì chẳng hại gì đâu. Phụ nữ các con không hiểu đâu, nhưng chuyện này có ý nghĩa lớn với một đứa bé như Ichiro. Đấy là vấn đề danh dự. Thằng bé sẽ nhớ chuyện này suốt đời.”

“Cha à, thật vớ vẩn.” Noriko nói. “Ichiro sẽ chỉ ọe ra thôi.”

“Vô lý hay không thì cha cũng nghĩ kỹ rồi. Phụ nữ các con đôi khi không hiểu nổi danh dự của một cậu bé.” Tôi chỉ chai sake đặt trên giá trên đầu các con tôi. “Chỉ một hớp nhỏ thôi cũng được.”

Nói xong, tôi toan bước đi. Nhưng rồi tôi nghe Noriko nói: “Setsuko, chuyện này không thể được. Em không biết cha đang nghĩ kiểu gì nữa.”

“Có gì mà phải làm quá lên?” tôi nói, quay lưng lại ở cửa. Phía sau tôi, từ phòng chính, tôi có thể nghe Taro và cháu tôi đang cười gì đó. Tôi hạ giọng nói tiếp:

“Dù sao thì cha đã hứa với cháu nó rồi, giờ nó đang trông mong đấy. Phụ nữ các con đôi khi không hiểu gì về danh dự cả.”

Tôi toan bước đi nữa thì lần này Setsuko cất lời.

“Cha thật tốt đã quan tâm đến cảm xúc của Ichiro đến thế. Tuy nhiên, con băn khoăn, chẳng phải sẽ tốt hơn nếu đợi cho Ichiro lớn thêm chút nữa sao.”

Tôi khẽ cười. “Con biết đấy, cha nhớ mẹ con đã phản đối y hệt khi cha quyết định cho Kenji thử một chút rượu ở độ tuổi này. Ồ, chắc chắn chuyện đó không gây hại gì cho em trai con cả.”

Tôi thấy hối tiếc tức thì vì đã đưa Kenji vào vụ tranh cãi vặt vãnh này. Kỳ thực, tôi tin mình đã bực bội với bản thân trong thoáng chốc, và có lẽ tôi đã không chú ý nhiều đến điều Setsuko nói sau đó. Dầu sao đi nữa, dường như con bé nói gì đó đại thể:

“Chắc chắn cha đã suy nghĩ hết sức cẩn trọng cho việc nuôi nấng em con. Tuy nhiên, xét những gì đã xảy ra, chúng ta có thể thấy rằng ít nhất ở một vài điểm, mẹ thực sự đã có ý kiến đúng đắn hơn.”

Nói cho công bằng, có thể con bé đã không hề nói điều gì quá khó chịu. Quả thật, có lẽ tôi diễn giải hoàn toàn sai ý con tôi, vì tôi nhớ rõ ràng Noriko không phản ứng gì với những lời của chị gái, mà chán chường quay lại thái rau tiếp. Bên cạnh đó, tôi không nghĩ là Setsuko có thể nào đưa ra, một cách vu vơ, một nhận định như vậy trong cuộc trò chuyện. Rồi, khi cân nhắc lại những lời bóng gió mà Setsuko nói ở công viên Kawabe vào hôm ấy, tôi cho rằng tôi phải thừa nhận có khả năng con bé đã nói đại khái một ý như vậy. Dù sao đi nữa, tôi nhớ Setsuko đã kết luận bằng câu:

“Hơn nữa, con sợ Suichi sẽ không muốn Ichiro uống sake cho tới khi cháu nó lớn thêm chút nữa. Nhưng cha thật tốt đã quan tâm đến cảm xúc của Ichiro.”

Biết rằng Ichiro có thể nghe lỏm cuộc trò chuyện của chúng tôi, và không muốn làm u ám cuộc đoàn tụ hiếm hoi của gia đình, tôi dừng cuộc tranh luận ở đó và rời bếp. Một lúc lâu sau, như tôi nhớ, tôi ngồi trong phòng khách cùng Taro và Ichiro, nói chuyện vui vẻ trong khi đợi bữa tối.

Cuối cùng chúng tôi cũng ngồi ăn tối chừng một tiếng sau đó. Khi chúng tôi đang ăn, Ichiro với tay ra chai sake trên bàn, và ngón tay gõ lên chai, nhìn tôi đầy ngụ ý. Tôi mỉm cười với nó, nhưng chẳng nói gì.

Các con tôi đã chuẩn bị một bữa ăn thịnh soạn và cuộc trò chuyện sớm diễn ra rôm rả tự nhiên. Có lúc, Taro khiến tất cả chúng tôi bật cười bằng câu chuyện về một đồng nghiệp tại nơi làm việc, người này vừa kém may mắn cộng với sự ngốc nghếch khôi hài của bản thân, đã trở nên nổi tiếng là không bao giờ làm gì đúng hạn. Một lần, trong khi thuật lại câu chuyện này, Taro nói:

“Quả thực, tình trạng căng đến độ cấp trên bắt đầu quen gọi anh ta là Rùa. Trong một cuộc họp gần đây, ông Hayasaka không kiềm chế được và đã nói ra miệng: ‘Chúng ta sẽ nghe Rùa báo cáo, rồi sau đó nghỉ ăn trưa’.”

“Thật thế sao?” Tôi kêu lên ngạc nhiên. “Thật kỳ lạ. Cha cũng từng có một đồng nghiệp có biệt danh như vậy. Cũng vì lý do tương tự, có vẻ như thế.”

Nhưng Taro dường như không đặc biệt ấn tượng bởi sự trùng hợp này. Nó gật đầu nhã nhặn, đoạn nói: “Con nhớ hồi đi học, có một học sinh chúng con gọi là ‘Rùa’. Thực ra, cũng như mỗi một nhóm đều tất yếu có một thủ lĩnh, con đồ rằng nhóm nào cũng có một tên ‘Rùa’.”

Nói xong, Taro quay lại kể tiếp giai thoại của mình. Dĩ nhiên, giờ nghĩ lại, tôi cho rằng con rể mình nói không sai; hầu hết các nhóm bạn bè đều có một kẻ làm “Rùa”, dù không phải bao giờ người ta cũng dùng cái tên này. Chẳng hạn, trong số học trò của tôi, Shintaro chính là người sắm cái vai ấy. Thế không có nghĩa là phủ nhận năng lực cơ bản của Shintaro; nhưng khi đặt bên cạnh những người như Kuroda, thì như thể cái tài của cậu ta khuyết mất hẳn một bình diện.

Tôi nghĩ xét tổng thể thì tôi không quá ngưỡng mộ những kẻ Rùa trên đời này. Dù người ta có thể ghi nhận sự cần cù kiên định và khả năng sinh tồn của họ, người ta vẫn ngờ họ thiếu bộc trực, ngờ họ phản bội. Và tôi cho rằng, rốt cuộc thì, người ta coi thường thái độ ngần ngừ của họ, không chớp lấy cơ hội nhân danh tham vọng hoặc vì một nguyên tắc họ tuyên bố là tin vào. Những người như họ không bao giờ là nạn nhân của những tai ương ghê gớm như Akira Sugimura đã phải chịu trong dự án công viên Kawabe chẳng hạn; nhưng cũng chính bởi lý do đó, dù đôi khi họ đạt được chút kính trọng nhỏ nhoi khi làm giáo viên hay bất cứ nghề gì, họ không bao giờ hoàn thiện được gì trên mức tầm thường.

Đúng là tôi đã trở nên quý mến Rùa trong những năm chúng tôi học cùng nhau tại dinh thự của thầy Mori, nhưng tôi không tin mình từng tôn trọng cậu ta như một người ngang hàng. Điều này liên quan đến bản chất tình bạn của chúng tôi, thứ tình bạn được rèn đúc trong những tháng ngày Rùa bị ngược đãi ở công ty của thầy Takeda, rồi sau đó là qua những khó khăn trong những tháng đầu tiên ở dinh thự rồi vì sao đó, sau một thời gian, nó được cố kết thành kiểu tình bạn mà trong đó cậu ta vĩnh viễn thấy mắc nợ tôi vì sự “ủng hộ” mơ hồ nào đó tôi dành cho cậu ta. Một thời gian dài sau khi cậu ta hiểu được phải vẽ thế nào để không khích động thù nghịch từ những người khác trong dinh thự, lâu sau khi cậu ta được tất cả quý mến vì bản tính dễ chịu, nhu mì, cậu ta vẫn nói với tôi những điều như:

“Tôi rất biết ơn anh, Ono à. Nhờ anh mà tôi được đối đãi rất tốt ở đây.”

Dĩ nhiên, theo một nghĩa nào đó Rùa có mang ơn tôi; vì rõ ràng là, nếu không có đề nghị của tôi, cậu ta sẽ không bao giờ tính đến việc rời thầy Takeda để thành học trò của thầy Mori. Cậu ta đã hết sức lưỡng lự khi đặt bước chân phiêu lưu ấy, nhưng một khi đã quyết phải làm vậy, cậu ta không bao giờ hoài nghi quyết định của mình. Quả thực, Rùa giữ lòng sùng kính với thầy Mori suốt một thời gian dài – ít nhất trong hai năm đầu – tôi không thể nhớ nổi cậu ta có thể nói gì khác với thầy của chúng tôi, ngoài mấy câu lầm bầm: “Vâng, thưa thầy,” hoặc “Không, thưa thầy”.

Suốt những năm ấy, Rùa tiếp tục vẽ chậm chạp như trước, nhưng không một ai vì thế mà có ác cảm với cậu ta. Kỳ thực, có một số người làm việc chậm chạp chẳng kém, và bộ phận này có xu hướng móc máy chúng tôi những người có thói quen làm việc nhanh hơn. Tôi nhớ họ gọi chúng tôi “những thợ máy”, so sánh lối làm việc căng thẳng và điên cuồng của chúng tôi lúc nảy ra được ý tưởng, với cái lối thợ đầu máy xúc than sợ rằng hơi nước có thể hết bất cứ lúc nào. Ngược lại, chúng tôi gọi thành phần đó là đám “giật lùi”. Ban đầu cụm từ “giật lùi” được dùng trong dinh thự để chỉ người mà, trong một căn phòng đầy những người làm việc ở giá vẽ, cứ đều đặn vài phút lại lùi lại để coi toan – hệ quả là anh ta liên tục va phải đồng nghiệp khác đang làm việc sau lưng. Dĩ nhiên thật bất công khi cho rằng chỉ vì họa sĩ muốn dành nhiều thời gian cho một bức vẽ – bước lùi lại, nói một cách ẩn dụ – thì anh ta sẽ bị cáo buộc cái thói quen phản xã hội này, nhưng chúng tôi khoái chí với sự khiêu khích của cái biệt hiệu đó. Thực ra, tôi nhớ có rất nhiều câu đùa hoàn toàn vui vẻ về đám “thợ máy” và đám “giật lùi”.

Dầu vậy, thực tế là gần như tất cả chúng tôi có xu hướng mắc cái tội “giật lùi”, và bởi thế, chúng tôi tránh hết sức cảnh chen chúc khi làm việc. Trong những tháng hè, nhiều đồng nghiệp của tôi sẽ đặt giá vẽ cách xa nhau dọc theo hiên nhà hoặc không thì trong sân, trong khi những người khác lại thích giữ trước thật nhiều phòng bởi họ thích chuyển từ phòng này sang phòng khác tùy theo ánh sáng. Rùa và tôi luôn làm việc trong khu bếp bỏ không – một gian nhà phụ rộng rãi, giống nhà kho, nằm sau một chái nhà.

Sàn nhà ngay cửa vào là nền đất dằn phẳng, nhưng tới tường hậu là một bục gỗ cao hơn, đủ rộng cho hai giá vẽ. Những thanh xà ngang treo thấp, có móc – trên đó người ta treo những nồi niêu và các dụng cụ nhà bếp khác – và giỏ tre móc trên tường, tỏ ra hữu ích cho những chổi vẽ, vải và tranh của chúng tôi. Và tôi còn nhớ Rùa và tôi đã đổ đầy nước vào một cái chum cũ đã đen sì, rồi mang nó đến chỗ mặt sàn và treo lên ròng rọc để nó cao ngang vai ở giữa chúng tôi khi cả hai vẽ.

Tôi nhớ một buổi chiều, chúng tôi đang vẽ trong bếp cũ như thường lệ, thì Rùa bảo tôi:

“Tôi rất tò mò, Ono à, về bức tranh anh đang vẽ. Đó hẳn là một thứ rất đặc biệt.”

Tôi mỉm cười không rời mắt khỏi tác phẩm của mình. “Sao anh bảo thế? Đó chỉ là một thử nghiệm nhỏ của tôi, vậy thôi.”

“Nhưng Ono này, lâu rồi tôi mới thấy anh làm việc tập trung như vậy. Và anh còn đòi được bí mật. Đã hai năm rồi anh không yêu cầu làm việc bí mật. Kể từ khi anh chuẩn bị bức ‘Múa lân sư’ cho triển lãm đầu tay của anh.”

Có lẽ tôi nên giải thích, đấy là thi thoảng khi một họa sĩ cảm thấy một tác phẩm đặc biệt có thể bị cản trở bởi những nhận xét trước khi nó được hoàn thành, anh ta sẽ “yêu cầu được bí mật” cho tác phẩm đó, và thế tức là không ai được nhìn vào bức tranh cho tới khi nghệ sĩ rút lại yêu cầu này. Đây là một dàn xếp hợp lý, xét việc chúng tôi sống và làm việc gần gũi nhau như vậy, đồng thời tạo cơ hội cho một người mạo hiểm thử sai mà không sợ mình bị biến thành trò hề.

“Thật sự dễ nhận ra nó đến thế sao?” tôi nói. “Tôi nghĩ mình đang che giấu niềm phấn khích khá tốt đấy chứ.”

“Hẳn anh quên, anh Ono à. Chúng ta vẽ cạnh nhau tám năm rồi. Ồ đúng, tôi có thể nói rằng bức tranh này là một thứ rất đặc biệt đối với anh.”

“Tám năm,” tôi nhắc lại. “Tôi cho là anh nói đúng.”

“Quả vậy, Ono à. Thật là một đặc ân khi được làm việc kề cận một tài năng như anh. Thỉnh thoảng tôi cảm thấy mình thật kém cỏi, nhưng dẫu sao đấy vẫn là một đặc ân lớn.”

“Anh cứ nói quá,” tôi nói, mỉm cười và tiếp tục vẽ.

“Không hề đâu, Ono. Quả thực, tôi cảm thấy mấy năm qua tôi hẳn đã không bao giờ tiến bộ được thế này nếu không liên tục được truyền cảm hứng khi thấy tác phẩm của anh hiện ra trước mắt tôi. Chắc chắn anh phải nhận ra mức độ mà bức tranh khiêm nhường ‘Thiếu nữ mùa thu’ của tôi chịu ảnh hưởng từ tác phẩm ‘Thiếu nữ hoàng hôn’ của anh. Một trong những nỗ lực của tôi, Ono à, là noi gương tài năng lỗi lạc của anh. Tôi biết đấy chỉ là một nỗ lực yếu ớt, nhưng thầy Mori thật tử tế khi khen ngợi đó là một bước tiến đáng kể đối với tôi.”

“Giờ tôi tự hỏi.” Tôi dừng cọ vẽ một lát và nhìn vào tác phẩm của mình. “Tôi tự hỏi liệu bức tranh này có truyền cảm hứng cho anh nữa không.”

Tôi tiếp tục nhìn bức tranh chưa hoàn thiện của mình một lúc nữa, rồi liếc sang bạn mình qua cái bình cổ treo giữa chúng tôi. Rùa đang vui vẻ vẽ, không nhận thấy ánh nhìn của tôi. Cậu ta trông có da có thịt hơn một chút kể từ ngày đầu tiên tôi gặp cậu ta ở xưởng của thầy Takeda, và cái vẻ sợ hãi, bối rối của những ngày ấy hầu hết đã được thay thế bằng một vẻ thỏa mãn trẻ thơ. Thực ra, tôi nhớ hồi ấy có người đã so sánh Rùa với một chú cún con vừa mới được vuốt ve, và quả thật, ví von này không phải là không phù hợp với ấn tượng tôi có khi quan sát cậu ta chiều hôm đó trong căn bếp cũ.

“Rùa này, anh nói xem,” tôi bảo cậu ta. “Anh khá hài lòng với tác phẩm hiện tại của mình, đúng không?”

“Cực kỳ hài lòng, cảm ơn anh, Ono,” cậu ta đáp lại ngay. Rồi ngước lên, cậu ta nhe răng cười và vội nói thêm: “Dĩ nhiên, còn xa mới có thể sánh bằng tác phẩm của anh, Ono ạ.”

Đôi mắt cậu ta quay lại bức tranh, và tôi quan sát cậu ta vẽ một lát nữa. Đoạn tôi hỏi:

“Chẳng lẽ anh không có lúc nào tính thử một... một vài cách tiếp cận mới ư?”

“Cách tiếp cận mới ư, Ono?” cậu ta nói, không nhìn lên.

“Anh nói xem, Rùa à, chẳng lẽ anh không có tham vọng ngày nào đó sẽ tạo được những bức tranh thực sự quan trọng? Ý tôi là không phải những tác phẩm mà chúng ta ngưỡng mộ và tán tụng với nhau ở đây trong dinh thự. Tôi nói đến tác phẩm có tầm vóc đích thực. Tác phẩm sẽ là một đóng góp đáng kể cho đồng bào chúng ta. Tôi nói tới sự cần thiết của một phương pháp mới chính là bởi mục đích này, Rùa ạ.”

Tôi thận trọng quan sát cậu ta khi tôi nói, nhưng Rùa không ngừng vẽ.

“Nói thật với anh nhé, Ono,” cậu ta nói, “những người ở vị thế khiêm nhường như tôi luôn thử nghiệm những phương pháp mới. Nhưng trong năm vừa qua, tôi tin là tôi bắt đầu tìm ra hướng đi đúng. Anh thấy đấy, Ono, tôi đã nhận thấy thầy Mori nhìn đến tác phẩm của tôi nhiều hơn và kỹ lưỡng hơn trong năm vừa qua. Tôi biết thầy hài lòng với tôi. Ai mà biết được, lúc nào đó trong tương lai, tôi sẽ có thể được phép triển lãm cùng với anh và thầy Mori.” Cuối cùng cậu ta nhìn tôi, rồi cười ngại ngùng. “Xin anh thứ lỗi nhé, Ono. Tôi cứ phải tự huyễn hoặc vậy mới kiên trì được.”

Tôi quyết định bỏ qua chủ đề này. Tôi đã có ý một ngày nào đó sau này sẽ lần nữa tìm cách chia sẻ nỗi niềm riêng với bạn tôi, nhưng hóa ra, các sự kiện xảy ra đã khiến tôi không thể làm thế.

Đó là một buổi sáng rạng nắng vài ngày sau cuộc trò chuyện tôi vừa thuật lại ở trên, khi tôi bước vào căn bếp cũ thì phát hiện ra Rùa đang đứng trên bục ở cuối căn nhà như nhà kho đó, và nhìn tôi chằm chằm. Phải mất vài giây tôi mới quen với bóng tối sau khi từ chỗ sáng bên ngoài vào, nhưng tôi sớm nhận thấy vẻ dè chừng, gần như hoảng hốt mà cậu ta đang tỏ ra; kỳ thực, có điều gì đó trong cách cậu ta vụng về giơ cánh tay lên ngực trước khi buông thõng xuống, như thể cậu ta nghĩ tôi sẽ tấn công. Cậu ta không định dựng giá vẽ, cũng không chuẩn bị làm việc ngày hôm ấy, và khi tôi chào cậu ta vẫn im lặng. Tôi đến gần hơn và hỏi:

“Có chuyện gì không ổn sao?”

“Ono...” cậu ta lẩm bẩm, nhưng không nói gì nữa. Khi tôi bước lên bục, cậu ta lo lắng nhìn sang trái. Tôi theo ánh nhìn của cậu ta hướng vào bức tranh dang dở của mình, đã được che kín và dựa vào tường. Rùa lo lắng ra hiệu về phía bức tranh và nói:

“Ono, đây có phải trò đùa của anh không?”

“Không, Rùa à,” tôi nói, leo lên bục. “Hoàn toàn không phải trò đùa.”

Tôi bước đến bức tranh, kéo tấm vải che ra rồi xoay bức tranh về phía chúng tôi. Rùa ngay lập tức đánh mắt đi chỗ khác.

“Bạn ơi,” tôi nói, “anh đã từng đủ can đảm để lắng nghe tôi và chúng ta đã cùng nhau tiến một bước quan trọng trong sự nghiệp của mình. Giờ tôi muốn đề nghị anh cân nhắc bước tiếp một bước nữa cùng tôi.”

Rùa vẫn quay mặt đi. Cậu ta nói:

“Ono này, thầy của chúng ta có biết bức tranh này không?”

“Không, chưa đâu. Nhưng tôi nghĩ là tôi có thể cho thầy xem. Từ giờ trở đi, tôi định chuyên tâm vẽ theo hướng này. Rùa này, nhìn tranh của tôi đi. Để tôi giải thích cho anh tôi định làm gì. Lúc ấy có lẽ chúng ta có thể lại cùng nhau tiến thêm một bước quan trọng nữa.”

Cuối cùng cậu ta quay sang nhìn tôi.

“Ono này,” cậu ta nói, gần như thì thầm, “anh là kẻ phản bội. Giờ xin thứ lỗi cho tôi.”

Nói xong, cậu ta vội vã ra khỏi căn bếp.

Bức tranh đã gây bối rối cho Rùa ấy được đặt tên là “Tự mãn”, và dù từ lâu nó không còn thuộc sở hữu của tôi, lúc bấy giờ tôi đã trút tâm sức cho nó nhiều đến mức những chi tiết trong tranh vẫn in hằn trong ký ức tôi; quả thực, nếu muốn, giờ đây tôi cảm thấy mình có thể vẽ lại khá chính xác bức tranh ấy. Cảm hứng đằng sau bức tranh này là một cảnh tượng nhỏ tôi chứng kiến vài tuần trước đó, thứ tôi đã thấy khi đang dạo bộ cùng Matsuda.

Như tôi nhớ, chúng tôi đang trên đường đi gặp một đồng nghiệp của Matsuda ở Hội Okada-Shingen, người mà anh ta muốn giới thiệu với tôi. Lúc ấy trời đã về cuối hè, những ngày nóng nực nhất đã qua, nhưng tôi còn nhớ mình đã đi sau bước chân đều đều của Matsuda qua chiếc cầu sắt ở Nishizuru, lau mồ hôi trên mặt và ước gì bạn đồng hành của mình bước chậm hơn đôi chút. Hôm ấy, Matsuda mặc một chiếc áo khoác hè lịch lãm, và như mọi khi, đội mũ chếch xuống rất phong cách. Dù bước nhanh đến thế, sải bước của anh ta có một vẻ thoải mái, không chút vội vàng. Và khi anh ta dừng lại ở giữa cầu, tôi thấy thậm chí anh ta cũng chẳng hề hấn gì trước cái nóng.

“Ở đây nhìn ra thật đẹp,” anh nhận xét. “Anh đồng ý vậy không, Ono?”

Cảnh phía dưới được khuôn lại bởi hai nhà máy lừng lững một ở bên trái, một ở bên phải chúng tôi. Chêm vào giữa là một đám dày đặc những mái nhà, một số nhà ván lợp rẻ tiền, một số khác khá hơn thì dùng thêm tôn múi. Quận Nishizuru ngày nay vẫn giữ cái tiếng là một khu nghèo, nhưng hồi ấy, khu này còn thê thảm hơn nhiều. Nhìn từ trên cầu, một người mới đến hẳn sẽ cho rằng cộng đồng ấy là một khu vực vô chủ chỉ chờ đến ngày bị phá sạch, nếu như không có những hình dáng nhỏ bé, mà phải nhìn kỹ mới thấy, đang rộn rịp đi quanh những ngôi nhà như những con kiến đang bu quanh những hòn sỏi.

“Nhìn xuống kia đi, Ono,” Matsuda nói. “Trong thành phố của chúng ta, ngày càng có nhiều nơi như thế này. Chỉ mới vài ba năm trước, nơi này không tệ đến vậy. Nhưng giờ nó đang trở thành một khu ổ chuột. Ngày càng nhiều người nghèo, Ono à, và họ buộc phải rời bỏ nhà cửa ở nông thôn để gia nhập đội quân khố rách áo ôm ở những nơi như thế này.”

“Thật kinh khủng,” tôi nói. “Tôi chỉ muốn làm được gì đó cho họ.”

Matsuda mỉm cười với tôi – một trong những nụ cười bề trên luôn khiến tôi cảm thấy khó chịu, thấy mình thật ngốc nghếch. “Những tình cảm đầy thiện chí,” anh ta nói, lưng quay về phía cảnh vật. “Ai cũng thốt lên như vậy. Những người thuộc mọi tầng lớp. Trong khi đó, những nơi như thế này mọc lên nhan nhản như một đám nấm da. Hít một hơi thật sâu nào, Ono. Thậm chí từ đây, anh có thể ngửi thấy mùi cống rãnh.”

“Tôi thấy có mùi hôi. Thực sự mùi từ dưới kia bốc lên à?”

Matsuda không đáp, nhưng tiếp tục nhìn xuống khu ổ chuột kia với nụ cười lạ kỳ trên khuôn mặt. Đoạn anh ta nói:

“Các chính trị gia và doanh nhân hiếm khi nhìn tới những nơi như thế này. Nếu họ có làm thế, thì ít nhất họ cũng sẽ đứng ở một khoảng cách an toàn, như chúng ta lúc này đây. Tôi ngờ rằng chẳng có nhiều chính trị gia hay doanh nhân dạo bộ dưới kia đâu. Mà này, tôi cũng đồ rằng chẳng có nhiều họa sĩ đặt chân xuống đấy.”

Nhận thấy vẻ thách thức trong giọng anh ta, tôi nói:

“Tôi không phản đối nếu làm như thế không khiến chúng ta trễ hẹn.”

“Ngược lại mới đúng, chúng ta sẽ bớt được một hai cây số bằng cách đi tắt qua đó.”

Matsuda đã đúng khi cho rằng mùi hôi bốc ra từ cống rãnh của khu dân cư đó. Khi chúng tôi đi xuống chân cầu sắt và bắt đầu băng qua hàng loạt những ngõ hẹp, mùi hôi thối càng nồng hơn, cho đến khi khiến ta phát nôn. Không còn chút gió nào để chống lại cái nóng, chuyển động duy nhất trong không khí chung quanh chúng tôi chỉ còn là tiếng ruồi muỗi vo ve triền miên không dứt. Một lần nữa, tôi thấy mình đang vật lộn để theo kịp bước chân Matsuda, nhưng lần này tôi không mong anh ta chậm bước.

Cả hai bên chúng tôi là những thứ hẳn sẽ là những quầy hàng ở khu chợ nào đó, ban ngày thì đóng, nhưng kỳ thực ra mỗi chỗ đấy là nơi cư ngụ của một gia đình, nhiều cái chỉ được ngăn với con hẻm nhỏ bằng một tấm rèm vải. Những người già ngồi nơi ngưỡng cửa, và khi chúng tôi bước qua, họ tỏ ra thích thú, họ nhìn chằm chặp, dù không hề thù địch; những đứa trẻ dường như chạy tới chạy lui mọi ngả, trong khi những con mèo dường như cũng hối hả chạy trốn khỏi bước chân chúng tôi. Chúng tôi đi mãi, luồn lách giữa những chăn màn và quần áo treo trên những dây phơi thô ráp; đi qua những đứa bé đang khóc, chó đang sủa và những người hàng xóm trò chuyện thân thiện qua ngõ nhỏ với nhau, dường như là qua những tấm rèm khép kín. Sau một hồi, tôi dần nhận ra cống rãnh lộ thiên ở hai bên con đường hẹp chúng tôi đang đi. Có ruồi nhặng bay dọc theo chiều dài rãnh, và khi tôi tiếp tục đi theo Matsuda, tôi có cảm giác rõ rệt rằng khoảng cách giữa hai đường rãnh ngày càng hẹp lại, cho tới khi chúng tôi như thể đang đi thăng bằng trên một thân cây đổ.

Cuối cùng chúng tôi đến một khoảng sân nơi một đám những căn lều tồi tàn chắn con đường phía trước. Nhưng Matsuda chỉ một khoảng trống giữa hai căn lều, qua đó có thể nhìn được một bãi rác.

“Nếu chúng ta đi tắt qua đó,” anh ta nói, “chúng ta sẽ đến mặt sau phố Kogane.”

Gần đầu lối đi mà Matsuda đã chỉ, tôi nhận thấy ba cậu bé đang cúi đầu trước cái gì đó trên mặt đất, dùng gậy chọc vào đó. Khi chúng tôi tiến đến, chúng quay lại, quắc mắt, và dù tôi chẳng thấy gì, điều gì đó trong cung cách của chúng bảo tôi rằng chúng đang hành hạ một con vật. Matsuda hẳn cũng kết luận như vậy, vì anh ta bảo tôi khi chúng tôi bước qua: “Ồ, ở chỗ này thì còn biết làm gì khác để giải trí nữa đây?”

Lúc đấy tôi không nghĩ nhiều về lũ trẻ kia. Rồi vài ngày sau, hình ảnh ba đứa trẻ, quay lại quắc mắt với chúng tôi, khua gậy, đứng đó giữa cảnh dơ dáy, hình ảnh đó trở lại trong tôi đầy sinh động, và tôi dùng nó như là trung tâm của bức “Tự mãn”. Nhưng tôi cũng cần nói rõ, rằng khi Rùa nhìn trộm bức tranh chưa hoàn thành của tôi sáng hôm ấy, ba cậu bé cậu ta thấy hẳn khác với hình mẫu ở một vài khía cạnh quan trọng. Vì dù chúng vẫn đứng trước một căn lều dơ dáy tồi tàn, và quần áo chúng rách rưới như quần áo của những cậu bé trong đời thực, thì cái quắc mắt trên mặt chúng không hẳn là cái quắc mắt tội lỗi, phòng vệ của những thằng nhóc phạm tội bị bắt quả tang; đúng hơn chúng hẳn đã mang cái quắc mắt đầy nam nhi của những chiến binh samurai sẵn sàng chiến đấu. Hơn nữa, không phải ngẫu nhiên mà những cậu bé trong tranh của tôi lại giơ gậy theo các thế kiếm đạo kinh điển.

Trên đầu ba cậu bé này, Rùa hẳn đã thấy bức tranh mờ đi thành hình ảnh thứ hai – là hình ảnh ba người đàn ông béo tròn, ăn diện chỉn chu, đang ngồi ở quán rượu tiện nghi và cười đùa với nhau. Khuôn mặt họ có một vẻ suy đồi; có lẽ họ đang cợt nhả về những cô bồ nhí hoặc chuyện gì đó tương tự. Hai hình ảnh tương phản được khuôn vào nhau trong khung là đường bờ biển của các đảo Nhật Bản. Ngay lề dưới bên phải, bằng những chữ đậm màu đỏ, là từ “Tự mãn”; ngay dưới bên trái, viết bằng những chữ nhỏ hơn, là tuyên bố: “Nhưng thế hệ trẻ sẵn sàng chiến đấu vì phẩm cách của mình.”

Khi tôi mô tả tác phẩm sơ khởi và chắc chắn là còn ngây thơ này, một số chi tiết của nó có lẽ khiến bạn cảm thấy quen thuộc. Vì rất có thể bạn đã từng biết bức tranh của tôi, “Mắt dõi chân trời”, mà, hồi nó được in thành ảnh những năm ba mươi, nó đã có được tiếng tăm và tầm ảnh hưởng nhất định ở thành phố này. “Mắt dõi chân trời” thực ra là tác phẩm vẽ lại bức “Tự mãn”, dù với những khác biệt có thể hiểu được sau khoảng cách chừng ấy năm giữa hai bức tranh. Bức tranh sau, chắc bạn còn nhớ, cũng sử dụng hai hình ảnh tương phản nhập vào nhau, ràng buộc nhau bởi đường bờ biển Nhật Bản; hình ảnh trên một lần nữa là ba người đàn ông ăn mặc sang trọng đang hội ý, nhưng lần này họ mang vẻ mặt lo lắng, nhìn nhau chờ một người lên tiếng trước. Và chẳng cần nhắc chắc bạn cũng nhớ, những khuôn mặt này tái hiện khuôn mặt của ba chính trị gia lớn. Bên dưới, chiếm phần nổi bật hơn, ba cậu bé nghèo cầm gậy đã trở thành những người lính nghiêm nghị; hai người cầm súng lưỡi lê, bên cạnh là một sĩ quan giương kiếm, chỉ về phía trước, phía Tây, hướng về châu Á. Đằng sau họ, không còn khung cảnh nghèo đói; đơn giản là Húc Nhật Kỳ[7]. Từ “Tự mãn” ở lề dưới bên phải đã được thay bằng “Mắt dõi chân trời!” và bên tay trái, là thông điệp “Không còn thì giờ mà hèn nhát nữa rồi. Nước Nhật phải tiến lên.”

Dĩ nhiên, nếu bạn là người mới đến thành phố này, rất có thể bạn chưa từng thấy qua tác phẩm này. Nhưng tôi không cho là cường điệu khi nói rằng rất nhiều người sống ở đây trước chiến tranh hẳn quen với nó, vì nó nhận được nhiều lời tán dương lúc bấy giờ cho nét vẽ đầy khí lực và, đặc biệt là, kỹ thuật sử dụng màu sắc mạnh mẽ. Nhưng dĩ nhiên, tôi hoàn toàn hiểu rằng “Mắt dõi chân trời”, dù giá trị nghệ thuật cao thế nào đi nữa, cũng là một bức tranh hàm chứa thứ cảm xúc đã lỗi thời. Kỳ thực, tôi sẽ là người đầu tiên thừa nhận những tình cảm đó có lẽ đáng bị lên án. Tôi không phải hạng người e sợ thừa nhận khiếm khuyết của những thành tựu trong quá khứ.

Nhưng tôi không muốn bàn về “Mắt dõi chân trời”. Tôi nhắc đến nó ở đây chỉ bởi mối liên hệ rành rành của nó với bức tranh trước và, tôi cho rằng, cũng là để công nhận ảnh hưởng từ việc gặp gỡ Matsuda đến sự nghiệp của tôi về sau. Tôi đã bắt đầu gặp Matsuda thường xuyên vài tuần trước buổi sáng hôm đó trong căn nhà bếp khi Rùa phát hiện ra bức tranh. Tôi cho những ý tưởng của anh ta có một sức quyến rũ ghê gớm với tôi, khiến tôi tiếp tục gặp anh ta, vì như tôi nhớ, ban đầu tôi không có nhiều thiện ý với anh ta. Kỳ thực, hầu hết những cuộc gặp trước đó kết thúc với việc chúng tôi trở nên đối lập nhau một cách cực đoan. Chẳng hạn, tôi nhớ một buổi tối, không lâu sau cái lần tôi theo anh ta băng qua khu ổ chuột Nishizuru, tôi đi cùng anh ta đến một quán rượu đâu đó ở trung tâm thành phố. Tôi không nhớ tên quán rượu hay địa chỉ chính xác, nhưng tôi nhớ rất rõ đó là nơi tối tăm, bẩn thỉu, chỉ có tầng lớp hạ lưu trong thành phố là thường lai vãng tới. Tôi cảm thấy e ngại ngay khi bước vào, nhưng Matsuda dường như quen với nơi này, anh ta chào một số người đang chơi bài quanh một chiếc bàn, trước khi dẫn tôi đến một góc thụt có chiếc bàn nhỏ còn trống.

Nỗi e ngại của tôi chưa vơi chút nào thì chẳng bao lâu sau khi chúng tôi ngồi xuống, hai người đàn ông thô lỗ, đều khá say, ngật ngưỡng đến góc thụt, muốn bắt chuyện cùng chúng tôi. Matsuda bảo họ đi đi, giọng khá thẳng thừng, và tôi đã ngờ sẽ có rắc rối, nhưng ở bạn tôi dường như có điều gì khiến những gã kia sợ hãi, và họ bỏ đi không nói một lời.

Sau đó, chúng tôi ngồi uống rượu và trò chuyện một lúc, và tôi nhớ, chẳng mấy chốc cuộc trao đổi đã trở nên gay gắt. Có một lúc, tôi nhớ đã nói với anh ta:

“Tất nhiên, đám họa sĩ chúng tôi nhiều lúc xứng đáng bị những người như anh nhạo báng. Nhưng tôi e là anh nhầm khi cho rằng tất cả chúng tôi ngây thơ đến thế về thế giới.”

Matsuda bật cười, đoạn nói:

“Nhưng anh phải nhớ, Ono à, tôi đã gặp nhiều họa sĩ. Họa sĩ các anh là một đám suy đồi đến kinh ngạc. Các anh hiểu về thế giới này không hơn gì một đứa trẻ.”

Tôi định phản đối, nhưng Matsuda tiếp tục: “Chẳng hạn nhé, Ono, kế hoạch này của anh. Kế hoạch anh đang thiết tha đề nghị này. Nó rất xúc động, nhưng nếu phải nói thật, tôi cho là nó thể hiện bản chất ngây thơ đặc trưng của họa sĩ các anh.”

“Tôi không hiểu tại sao ý tưởng của tôi lại đáng bị chế giễu đến thế. Nhưng rõ ràng tôi đã sai lầm khi cho rằng anh quan tâm đến những người nghèo khổ ở thành phố này.”

“Không cần đánh đồng ấu trĩ như thế đâu. Anh biết rõ tôi quan tâm đến cái gì. Nhưng hãy xem xét kế hoạch nhỏ của anh một chút. Hãy giả định điều không thể sẽ xảy ra, và thầy giáo của anh đồng cảm với anh. Vậy sau đó tất cả mọi người trong dinh thự sẽ dành một tuần, hoặc hai, để sản xuất ra – bao nhiêu? – hai mươi bức tranh ư? Nhiều nhất là ba mươi. Dường như chẳng có lý do để vẽ thêm, đằng nào thì các anh sẽ không bán được quá mười, mười một bức. Lúc đấy anh sẽ làm gì, Ono? Đi vơ vẩn trong những khu ổ chuột của thành phố với cái ví nhỏ đựng mớ tiền lẻ mà anh đã gom được, đổi lại từ từng ấy công sức nhọc nhằn ư? Cho mỗi người nghèo anh gặp một xu ư?”

“Xin lỗi anh, Matsuda, nhưng tôi phải nhắc lại – anh rất sai lầm khi cho rằng tôi ngây thơ. Tôi không hề có ý rằng triển lãm chỉ bó hẹp trong nhóm của thầy Mori. Tôi ý thức đầy đủ cái quy mô của sự nghèo đói mà chúng ta đang tìm cách giảm thiểu, và đó là lý do tôi tìm đến anh với đề nghị này. Hội Okada-Shingen có thể xúc tiến kế hoạch đó. Những cuộc triển lãm lớn được tổ chức thường xuyên khắp thành phố, thu hút nhiều họa sĩ hơn, sẽ đem lại sự giúp đỡ đáng kể cho những người này.”

“Rất tiếc, anh Ono,” Matsuda nói, mỉm cười và lắc đầu, “nhưng tôi e là rốt cuộc giả định của tôi hoàn toàn đúng. Họa sĩ các anh là một cái giống ngây thơ đến tuyệt vọng.” Anh ta ngả người ra ghế và thở dài. Mặt bàn của chúng tôi đầy tàn thuốc, và Matsuda cẩn thận gạt chúng thành những dải bằng mép một bao diêm rỗng do người khách trước bỏ lại. “Ngày nay có một hạng họa sĩ,” anh ta nói, “mà tài năng lớn nhất của hắn ta là chạy trốn khỏi thế giới thực. Thật không may, những họa sĩ như vậy dường như bây giờ đang chiếm áp đảo, và anh, Ono ạ, lại chịu ảnh hưởng của một trong những kẻ như thế. Đừng tỏ ra tức giận như vậy, đó là sự thật. Anh biết về thế giới chẳng hơn gì một đứa trẻ. Chẳng hạn, tôi chẳng tin anh có thể cho tôi biết Karl Marx là ai.”

Tôi hẳn đã ném cho anh ta một cái nhìn sưng sỉa, nhưng chẳng nói gì. Anh ta cười lớn và nói: “Anh thấy chưa? Nhưng đừng quá thất vọng. Hầu hết đồng nghiệp của anh cũng chẳng khá hơn đâu.”

“Đừng lố bịch thế. Dĩ nhiên tôi biết Karl Marx.”

“Ôi chao, tôi xin lỗi, Ono. Có lẽ tôi đánh giá thấp anh. Vậy hãy nói cho tôi nghe về Marx.”

Tôi nhún vai và nói: “Tôi tin ông ta đã lãnh đạo cuộc cách mạng Nga.”

“Vậy Lenin thì sao, Ono? Có lẽ là cấp phó của Marx sao?”

“Một đồng nghiệp gì đó.” Tôi thấy Matsuda lại toét miệng cười, bèn nói nhanh trước khi anh ta kịp mở miệng: “Dù sao thì anh cũng đang tỏ ra lố bịch đấy. Đấy là mối quan tâm của những quốc gia xa xôi. Tôi đang nói về những người nghèo ở thành phố chúng ta.”

“Quả vậy, Ono, quả vậy. Nhưng một lần nữa, anh thấy đấy, cái gì anh cũng chẳng biết được mấy tí. Anh khá đúng khi cho rằng Hội Okada-Shingen quan tâm đến việc thức tỉnh các họa sĩ, và đưa họ về với thế giới thực. Nhưng tôi đã làm anh hiểu nhầm nếu tôi từng khiến anh nghĩ hiệp hội của chúng tôi muốn tự biến mình thành cái bát ăn mày khổng lồ. Chúng tôi không quan tâm đến từ thiện.”

“Tôi không hiểu, một chút từ thiện thì có gì phải phản đối? Và nếu việc này đồng thời mở mắt cho đám họa sĩ suy đồi chúng tôi, thế thì lại càng tốt hơn chứ.”

“Mắt của anh còn lâu mới mở, Ono ạ, nếu anh vẫn tin rằng một chút từ thiện thành tâm có thể giúp được người nghèo của đất nước chúng ta. Sự thật là Nhật Bản sắp sửa gặp khủng hoảng. Chúng ta nằm trong tay của những doanh nhân tham lam và những chính trị gia yếu đuối. Những người như vậy sẽ giữ cho tình trạng nghèo đói gia tăng từng ngày. Trừ phi, thế hệ đang lên, tức chúng ta, hành động. Nhưng tôi không phải là kẻ kích động chính trị, Ono ạ. Mối quan tâm của tôi là nghệ thuật. Và những họa sĩ như anh. Những họa sĩ trẻ tài năng, chưa bị bịt mắt vô phương cứu chữa bởi thế giới nhỏ hẹp đóng kín nơi tất cả các anh đang sống. Hội Okada-Shingen tồn tại để giúp những người như anh mở mắt và tạo ra tác phẩm có giá trị thực sự đối với những thời khắc khó khăn này.”

“Xin lỗi anh, Matsuda, nhưng tôi nhận ra anh thực tế mới là người ngây thơ. Mối quan tâm của một họa sĩ là bắt lấy vẻ đẹp ở bất cứ đâu anh ta tìm thấy nó. Nhưng dù làm thiên chức ấy khéo léo thế nào, anh ta sẽ chịu chút ảnh hưởng từ những vấn đề anh bàn đến. Quả thực, nếu Hội Okada-Shingen đúng như anh nói, thì với tôi dường như nó đi sai đường rồi. Dường như nó được dựng lên trên một lầm lẫn ngây ngô về những gì nghệ thuật có thể và không thể làm được.”

“Anh biết rất rõ, Ono à, chúng tôi không nhìn nhận mọi việc đơn giản như vậy. Thực tế là, Hội Okada-Shingen không tồn tại tách biệt. Có những người trẻ như chúng tôi, từ đủ các tầng lớp xã hội – trong chính trị, trong quân đội – họ cũng cùng chung suy nghĩ. Chúng tôi là thế hệ đang lên. Khi đoàn kết lại, chúng tôi đủ khả năng đạt được điều gì đó thực sự giá trị. Chỉ tình cờ là một số người chúng tôi quan tâm sâu sắc đến nghệ thuật, và mong muốn thấy nó đáp lời thế giới hiện tại. Sự thật là, Ono ạ, trong những thời đại như thế này, khi con người ta đang nghèo đi, và trẻ con quanh ta ngày càng đói kém và bệnh tật hơn, thì việc một họa sĩ trốn đến nơi nào đó và hoàn thiện những bức tranh gái điếm cao cấp, việc đó là không đủ. Tôi có thể thấy anh đang tức giận với tôi, và thậm chí giờ anh đang tìm cách để chơi lại tôi. Nhưng tôi có ý tốt, Ono. Tôi hy vọng về sau anh sẽ suy nghĩ thấu đáo những vấn đề này. Vì sau cùng anh vẫn là người có tài năng xuất chúng.”

“Ồ, vậy thì nói đi, Matsuda. Làm sao đám họa sĩ suy đồi ngu xuẩn chúng tôi có thể giúp đem lại cuộc cách mạng chính trị của anh được?”

Trước vẻ khó chịu của tôi, Matsuda một lần nữa mỉm cười miệt thị từ đầu kia bàn. “Cách mạng ư? Thật tình, Ono! Những người cộng sản muốn một cuộc cách mạng. Chúng tôi không muốn thứ đó. Ngược lại là đằng khác. Chúng tôi muốn một cuộc trung hưng. Chúng tôi chỉ đơn giản yêu cầu Nhật Hoàng được khôi phục về địa vị hợp pháp là nguyên thủ quốc gia.”

“Nhưng Nhật Hoàng vẫn ở đúng địa vị đó rồi mà.”

“Thật tình, Ono à. Thật ngây thơ và lẫn lộn làm sao.” Giọng anh ta, dù vẫn giữ vẻ bình tĩnh một cách hoàn hảo như mọi khi, dường như đến chỗ này bỗng gay gắt hơn. “Nhật Hoàng của chúng ta là lãnh tụ chân chính, nhưng thực tế thì sao? Quyền lực của ngài đã bị các doanh nhân và chính trị gia cướp đoạt. Nghe này, Ono, Nhật Bản không còn là quốc gia lạc hậu của những nông dân nữa. Chúng ta là một đế quốc cường thịnh, có thể sánh ngang với bất kỳ quốc gia phương Tây nào. Ở lãnh thổ châu Á, Nhật Bản đứng như một người khổng lồ giữa những kẻ thấp lùn và què quặt. Ấy thế mà chúng ta lại để cho dân chúng ngày càng vô vọng, còn trẻ em phải chết vì suy dinh dưỡng. Trong khi đó, đám doanh nhân ngày càng giàu lên, và lũ chính trị gia suốt ngày tranh công chối tội đổ lỗi thanh minh. Anh có thể tưởng tượng được có cường quốc phương Tây nào cho phép một tình cảnh như vậy xảy ra không? Họ chắc chắn đã hành động từ lâu rồi.”

“Hành động ư? Anh nói hành động kiểu gì, Matsuda?”

“Đã đến lúc chúng ta phải hun đúc một đế chế cường thịnh như Anh và Pháp rồi. Chúng ta phải dùng sức mạnh để mở mang bờ cõi. Thời điểm này là chín muồi để Nhật Bản chiếm vị thế xứng đáng của mình giữa các cường quốc thế giới. Tin tôi đi, Ono à, chúng ta có phương tiện để làm vậy, nhưng vẫn chưa tìm ra được ý chí. Và chúng ta phải vứt bỏ lũ doanh nhân và chính trị gia. Lúc ấy quân đội sẽ chỉ tuân lệnh duy nhất Đức Nhật Hoàng.” Đoạn anh ta cười khẽ, và đưa mắt nhìn xuống những đường nguệch ngoạc được tạo ra từ đám tàn thuốc. “Nhưng vấn đề này chủ yếu là của những người khác,” anh ta nói. “Những người như chúng ta, Ono à, chúng ta phải quan tâm đến nghệ thuật.”

Dẫu vậy, tôi tin rằng lý do Rùa thất vọng trong căn bếp bỏ không hai, ba tuần sau đó không liên quan đến những vấn đề tôi thảo luận với Matsuda đêm hôm ấy, Rùa hẳn không đủ khả năng nhận thức để nhìn xa đến vậy vào bức tranh chưa hoàn thiện của tôi. Tất cả những gì cậu ta nhận ra được hẳn chỉ là nó thể hiện một sự bất kính rành rành đối với những ưu tiên của thầy Mori; nỗ lực chung của trường phái hòng bắt lại ánh sáng đèn lồng mong manh của thế giới hoan lạc đã bị vứt bỏ; bút pháp táo bạo đã được đưa vào để bổ sung cho tác động thị giác; và trên hết, chắc chắn, Rùa hẳn choáng váng khi thấy tôi sử dụng chủ yếu những nét viền đậm – một phương pháp khá truyền thống, hẳn bạn đã biết, nhưng loại bỏ kỹ thuật này là nguyên tắc cơ bản trong lời dạy của thầy Mori.

Dù lý do phẫn nộ của cậu ta là gì, tôi biết rằng sau buổi sáng hôm đó, tôi không còn có thể che giấu những ý tưởng đang hình thành nhanh chóng của mình khỏi những người chung quanh, và sự việc này đến tai thầy chỉ là vấn đề thời gian mà thôi. Do vậy, cho đến thời điểm tôi có cuộc trò chuyện với thầy Mori tại điếm nghỉ trong công viên Takami, tôi đã lật đi lật lại trong đầu mình nhiều lần những điều tôi sẽ nói với thầy, và quyết tâm không nhượng bộ.

Chuyện xảy ra khoảng một tuần sau buổi sáng ở căn bếp. Thầy Mori và tôi dành cả buổi chiều vào thành phố có chút việc – có lẽ để chọn và đặt nguyên liệu cho việc vẽ, tôi không nhớ rõ. Tôi chỉ nhớ là khi chúng tôi đi công chuyện, cách cư xử của thầy Mori với tôi không có gì khác thường. Rồi khi màn đêm buông xuống, còn dư chút thời gian trước lúc tàu đến, chúng tôi bước qua những bậc thang dốc sau nhà ga Yotsugawa để lên công viên Takami.

Thời bấy giờ, trong công viên Takami có một điếm nghỉ rất dễ chịu, nằm ngay ở mép đồi nhìn xuống khu vực bao quanh – thực ra không cách xa đài tưởng niệm hòa bình ngày nay. Nét hấp dẫn dễ nhận thấy nhất của điếm nghỉ này là mái chìa tinh tế của nó treo đèn lồng khắp chung quanh – dù vào đêm hôm ấy, như tôi nhớ, đèn lồng đều chưa thắp khi chúng tôi đến. Bước vào dưới mái che, điếm nghỉ thênh thang như một căn phòng lớn, nhưng vì nó không có mặt vách nào, chỉ có những cột kèo đỡ mái là chen vào tầm nhìn của ta xuống phố phường bên dưới.

Có lẽ, đêm hôm đó đi cùng thầy Mori là lần đầu tiên tôi phát hiện ra điếm nghỉ kia. Đó vẫn là địa điểm tôi yêu thích suốt nhiều năm, cho đến khi nó bị phá hủy trong chiến tranh, và mỗi khi tình cờ qua con đường này, tôi thường dẫn học trò của mình đến đấy. Quả thực, tôi tin chính là tại cái điếm nghỉ ấy, ngay trước bắt đầu chiến tranh, tôi đã có cuộc trò chuyện cuối cùng với Kuroda, học trò tài năng nhất của tôi.

Dù sao đi nữa, buổi tối đầu tiên ấy khi tôi theo thầy Mori vào trong điếm nghỉ, tôi nhớ bầu trời mang màu đỏ sậm, và trong cảnh tối ảm đạm, vẫn có thể nhìn thấy ánh đèn từ những mái nhà xa xa dưới kia. Thầy Mori bước thêm vài bước nữa về phía cảnh tượng ấy, nghiêng vai dựa vào cột, ngước lên bầu trời với một vẻ thỏa mãn, rồi thầy nói mà không quay lại nhìn tôi:

“Ono này, có diêm và nến con trong khăn bọc đấy. Hãy thắp mấy ngọn đèn này đi. Ta đồ rằng, ấn tượng nó tạo nên sẽ thú vị lắm.”

Khi tôi đi vòng quanh điếm nghỉ để thắp hết đèn này sang đèn khác, khu vườn đã trở nên tĩnh lặng chung quanh chúng tôi dần chìm vào bóng tối. Trong lúc đó, tôi tiếp tục liếc nhìn về hình dáng của thầy Mori trên nền trời, đang trầm tư ngắm cảnh. Tôi đã thắp được phân nửa số đèn thì tôi nghe thầy nói:

“Ono này, chuyện gì đang làm con phiền lòng quá vậy?”

“Con xin lỗi, thưa thầy?”

“Hôm nay con đã nhắc đến, rằng có điều gì đó khiến con bận lòng.”

Tôi khẽ cười khi với tay lên một chiếc đèn.

“Chỉ là chuyện nhỏ nhặt thôi, thưa thầy. Con không muốn làm phiền thầy vì chuyện này, nhưng con không biết phải hiểu thế nào. Thực ra, cách đây hai ngày, con phát hiện ra một số tranh của con đã bị chuyển đi khỏi nơi mà con luôn cất giữ trong căn bếp cũ.”

Thầy Mori vẫn im lặng một lát. Đoạn ông nói:

“Thế những người khác nói thế nào về chuyện này?”

“Con đã hỏi họ, nhưng không ai biết gì cả. Hoặc ít nhất, dường như không ai muốn nói với con cả.”

“Vậy con kết luận ra sao, Ono? Có âm mưu nào chống lại con ư?”

“Ồ, thực tế là, thưa thầy, những người khác tỏ vẻ lo lắng, họ tránh đi chung với con. Thực ra, mấy ngày qua con không thể trò chuyện gì với bất kỳ ai. Khi con vào phòng, mọi người sẽ im lặng, hoặc cùng rời đi.”

Ông không bình luận gì chuyện này, và khi tôi liếc nhìn ông, ông dường như vẫn bị hút vào bầu trời hoàng hôn. Trong lúc tôi đang thắp một ngọn đèn khác thì ông nói:

“Những bức tranh của con hiện ta đang giữ. Ta xin lỗi nếu việc lấy những bức tranh kia làm con lo lắng. Tình cờ hôm trước ta có chút thời gian rảnh, và nghĩ đó là cơ hội tốt để xem dạo này con vẽ thế nào. Lúc đấy hình như con đi ra ngoài. Lẽ ra ta nên cho con biết khi con quay về, Ono à. Ta xin lỗi.”

“Chao ôi, không hề gì, thưa thầy. Con rất biết ơn vì thầy đã quan tâm đến tác phẩm của con.”

“Hiển nhiên là ta quan tâm. Con là học trò hoàn hảo nhất của ta. Ta đã dành nhiều năm nuôi dưỡng tài năng cho con.”

“Dĩ nhiên, thưa thầy. Ơn nợ thầy con không biết kể sao cho vừa.”

Cả hai chúng tôi không nói gì trong chốc lát, trong khi tôi tiếp tục thắp đèn. Rồi tôi ngừng lại và nói:

“Con thấy nhẹ lòng vì tranh của con không bị tổn hại gì. Lẽ ra con phải biết lời giải thích chỉ đơn giản là thế. Giờ con có thể yên tâm được rồi.”

Thầy Mori không nói gì, và nhìn hình bóng ông, tôi nhận thấy mắt ông không rời khỏi phong cảnh. Tôi chợt nghĩ, ông không nghe tôi nói, nên tôi nói lớn hơn một chút:

“Con mừng có thể yên tâm rằng những bức tranh được an toàn.”

“Đúng vậy, Ono,” thầy Mori nói, như thể giật mình bứt khỏi những suy nghĩ xa xăm. “Lúc đấy ta không có nhiều thời gian. Nên ta đã cử người đến lấy những tác phẩm con vẽ gần đây.”

“Con thật ngốc đã lo lắng đến thế. Con mừng vì những bức tranh được an toàn.”

Ông không nói gì một lúc, nên tôi lại nghĩ ông không nghe thấy tôi. Nhưng ông nói: “Những gì ta thấy làm ta hơi ngạc nhiên. Dường như con đang khám phá những con đường kỳ lạ.”

Dĩ nhiên, có thể ông đã không sử dụng chính xác cụm từ đó, “khám phá những con đường kỳ lạ”. Vì tôi chợt nhận ra đấy chính là lối diễn đạt tôi sử dụng thường xuyên những năm sau này, và có thể là tôi đang nhớ đến những lời chính tôi đã nói với Kuroda vào một dịp sau này cũng tại cái điếm nghỉ đó. Nhưng lúc ấy, tôi tin thầy Mori đôi lần nhắc đến việc “khám phá những con đường”; thực ra, đây có thể coi là một ví dụ nữa cho việc tôi thừa hưởng một đặc điểm của người thầy cũ. Dù thế nào đi nữa, tôi nhớ tôi đã không phản ứng gì ngoài việc cười lúng túng, và với tay thắp một chiếc đèn nữa. Rồi tôi nghe ông nói:

“Họa sĩ trẻ thử nghiệm một chút không phải điều xấu. Ngoài những cái lợi khác, anh ta có thể giải tỏa những bận tâm hời hợt của mình. Sau đấy, anh ta có thể quay về công việc nghiêm túc với lòng trung thành hơn bao giờ hết.” Sau một quãng dừng, ông lẩm nhẩm như thể tự nói với chính mình: “Không, thử nghiệm không phải điều xấu. Đó là một phần của tuổi trẻ. Không hề xấu chút nào.”

“Thưa thầy,” tôi nói, “con có cảm nhận rất mãnh liệt rằng tác phẩm mới đây của con là tác phẩm tuyệt vời nhất con từng vẽ.”

“Không phải tồi, không hề tồi chút nào cả. Nhưng nói đi cũng phải nói lại, người ta không nên dành quá nhiều thời gian cho những thử nghiệm như vậy. Người ta có thể trở nên giống một kẻ chu du quá nhiều. Tốt nhất nên quay về với lao động nghiêm túc trước khi đi quá xa.”

Tôi đợi xem ông nói gì nữa không. Sau một lát, tôi nói: “Dứt khoát là con đã thật ngốc nghếch vì đã lo lắng quá nhiều cho sự an toàn của những bức tranh ấy. Nhưng thầy thấy đấy, thưa thầy, con thấy tự hào về chúng hơn hết thảy những thứ khác mà con đã vẽ. Dẫu sao, lẽ ra con phải đoán được lời giải thích chỉ đơn giản là như vậy.”

Thầy Mori vẫn im lặng. Khi tôi lén nhìn ông qua chiếc đèn tôi đang thắp, thật khó đoán định ông đang suy tư về những lời tôi nói hay nghĩ về điều gì khác lúc ấy. Có một thứ hỗn hợp ánh sáng kỳ lạ trong điếm nghỉ khi mặt trời lặn dần, và tôi thắp thêm đèn. Nhưng trước mắt tôi thầy Mori vẫn chỉ là một hình bóng, dựa vào một cái cột, lưng quay về phía tôi.

“Tiện đây, Ono ạ,” cuối cùng ông nói, “ta nghe bảo có một vài bức tranh khác của con hoàn thiện gần đây không nằm trong số những bức ta đang giữ.”

“Có thể lắm, có một hai bức con không cất cùng với những bức kia.”

“À. Và hiển nhiên đấy chính những bức tranh con trìu mến nhất.”

Tôi không đáp lại câu này. Rồi thầy Mori tiếp tục:

“Có lẽ khi chúng ta quay về, Ono à, con sẽ mang những bức tranh ấy đến cho ta. Ta rất hứng thú muốn được xem chúng.”

Tôi nghĩ một lát, đoạn nói: “Dĩ nhiên, con sẽ rất trân trọng ý kiến của thầy về những bức tranh ấy. Tuy nhiên, con không nhớ rõ mình để chúng ở đâu.”

“Nhưng con sẽ cố gắng tìm ra chúng, ta tin vậy.”

“Con sẽ tìm, thưa thầy. Trong lúc ấy, có lẽ con muốn giúp thầy giải phóng bớt những bức tranh mà thầy đã có lòng để mắt đến. Chắc chắn chúng đang để bừa bộn làm chật chỗ của thầy, nên con sẽ lấy lại chúng đi khi chúng ta quay về.”

“Không cần phải bận tâm tới những bức tranh kia đâu, Ono. Con chỉ cần tìm những bức còn lại mang đến cho ta là được rồi.”

“Thưa thầy, thật tiếc là con sẽ không thể tìm được những bức tranh còn lại.”

“Ta hiểu, Ono.” Ông cất tiếng thở dài mệt mỏi, và tôi có thể thấy ông một lần nữa ngước nhìn lên bầu trời. “Vậy con không cho là con có thể mang những bức tranh còn lại đến cho ta.”

“Không, thưa thầy. Con e là không.”

“Ta hiểu. Dĩ nhiên, con đã tính đến tương lai của mình trong trường hợp con rời khỏi sự bảo trợ của ta.”

“Con hy vọng thầy sẽ hiểu cho hoàn cảnh của con, và tiếp tục ủng hộ con theo đuổi sự nghiệp của mình.”

Ông vẫn im lặng, nên cuối cùng tôi nói tiếp:

“Thưa thầy, phải rời dinh thự sẽ là nỗi đau đớn tột cùng với con. Những năm tháng qua là quãng thời gian hạnh phúc nhất và giá trị nhất trong đời con. Con coi những đồng nghiệp như anh em ruột thịt. Và đối với thầy, chao ôi, con khó có thể kể hết ơn nghĩa. Con chỉ xin thầy hãy xem những bức tranh mới của con lần nữa và cân nhắc lại. Thực ra, con mong khi chúng ta quay về thầy sẽ cho phép con lý giải ý đồ trong mỗi bức tranh.”

Ông không tỏ dấu hiệu nghe tôi nói. Nên tôi tiếp tục:

“Con đã học được nhiều điều những năm vừa qua. Con đã học được nhiều trong sự thưởng ngoạn cõi phù thế, và nhận ra vẻ đẹp mong manh của nó. Nhưng giờ con cảm thấy đã đến lúc con tiến sang những chủ đề khác. Thưa thầy, con tin rằng trong thời buổi nhiễu nhương thế này, họa sĩ phải học cách trân trọng điều gì đó hữu hình hơn những thứ khoái cảm sẽ biến mất cùng ánh sáng ban mai. Họa sĩ không nhất thiết chỉ được quan tâm tới một thế giới suy đồi và khép kín. Thưa thầy, lương tâm mách bảo con rằng con không nên cứ mãi là một họa sĩ của phù thế.”

Nói đoạn, tôi quay lại chú tâm vào những chiếc đèn lồng. Sau một lát, thầy Mori nói:

“Suốt một thời gian, con đã là học trò hoàn hảo nhất của ta. Ta sẽ thấy đau đớn phải chứng kiến con ra đi. Thế này nhé, con có ba ngày để mang những bức tranh còn lại đến. Con sẽ mang những bức tranh đó cho ta, rồi quay về tập trung vào những chủ đề thích đáng.”

“Như con đã nói, thưa thầy, con rất lấy làm tiếc không thể mang cho thầy những bức tranh đó.”

Thầy Mori phát ra một âm thanh như thể ông đang tự cười với bản thân. Đoạn ông nói: “Như chính con đã chỉ ra, Ono, đây đúng là thời buổi nhiễu nhương. Càng nhiễu nhương hơn với một họa sĩ trẻ, thực tế là chưa có tiếng tăm, không có tài lực. Nếu con kém tài hơn, ta sẽ lo ngại cho tương lai của con sau khi rời bỏ ta. Nhưng con là người thông minh. Chắc chắn con đã có những toan tính rồi.”

“Thực ra là con chưa hề có toan tính gì cả. Từ rất lâu rồi dinh thự đã trở thành nhà của con, con chưa bao giờ suy nghĩ nghiêm túc về việc rời bỏ nó.”

“Vậy ư. Ồ, như ta nói đấy, Ono, nếu con kém tài hơn thì có lý do phải lo lắng đấy. Nhưng con là một thanh niên thông minh.” Tôi thấy hình bóng thầy Mori quay về phía tôi. “Con chắc chắn sẽ tìm được một chân minh họa cho tạp chí và sách tranh. Có lẽ con sẽ làm cho một công ty như cái chỗ hồi con mới đến với ta. Dĩ nhiên, điều đó sẽ chấm dứt sự nghiệp một họa sĩ nghiêm túc, nhưng chắc chắn con đã tính toán tất cả những chuyện này rồi.”

Đấy có vẻ là những lời thù hằn không cần thiết để một người thầy dùng với kẻ học trò mà ông biết vẫn một lòng tôn kính mình. Nhưng nói đi cũng phải nói lại, khi một đại danh họa dành quá nhiều thời gian và công sức cho một học trò nào đó, khi ông ta thậm chí còn cho phép tên người học trò ấy gắn với tên mình trước công chúng, thì có lẽ cũng dễ hiểu, nếu không nói là hoàn toàn có thể dung thứ được, rằng người thầy ấy trong giây lát đã quên mất sự chừng mực, và phản ứng theo những cách mà sau này ông sẽ hối tiếc. Dù thủ đoạn chiếm đoạt những bức tranh ấy dứt khoát là ti tiện, thì hoàn toàn dễ hiểu nếu một người thầy, kẻ đã cung cấp hầu hết màu vẽ và họa liệu, trong khoảnh khắc như thế đã quên mất rằng người học trò có mọi quyền hạn đối với tác phẩm của anh ta.

Vì thế, rõ ràng sự ngạo mạn và thái độ chiếm hữu như thế từ phía người thầy – dù ông có nổi tiếng nhường nào – sẽ khiến ông ta phải hối tiếc. Đôi lần, tôi vẫn hồi tưởng lại trong tâm trí cái buổi sáng mùa đông lạnh lẽo ấy, và mùi cháy khét mỗi lúc một nồng hơn trong mũi mình. Đó là mùa đông trước khi chiến tranh nổ ra, và tôi đang đứng bồn chồn ở cửa nhà Kuroda – một căn nhà nhỏ tồi tàn anh ta từng thuê ở khu Nakamachi. Tôi có thể nhận ra mùi cháy khét phát ra từ đâu đó trong nhà, và cũng từ đó phát ra tiếng phụ nữ khóc thổn thức. Tôi kéo dây chuông liên tục và gọi người ra mở cửa cho tôi, nhưng chẳng ai ra. Cuối cùng, tôi quyết định tự ý vào, nhưng khi tôi kéo cánh cửa ngoài, một cảnh sát mặc đồng phục xuất hiện ở lối vào.

“Ông muốn gì?” anh ta hỏi.

“Tôi đến tìm anh Kuroda. Anh ta có nhà không?”

“Người cư ngụ ở đây đã bị đưa đến đồn cảnh sát để tra hỏi.”

“Tra hỏi ư?”

“Tôi khuyên ông nên về nhà,” viên cảnh sát nói. “Nếu không, chúng tôi sẽ khám xét cả ông nữa đấy. Giờ chúng tôi cần quan tâm đến tất cả những người kết giao với người cư ngụ ở nhà này.”

“Nhưng tại sao? Anh Kuroda đã phạm tội gì ư?”

“Không ai muốn hạng người như anh ta ở đây. Nếu ông không đi, chúng tôi sẽ bắt ông để xét hỏi.”

Trong nhà, người phụ nữ – mẹ của Kuroda, tôi cho là vậy – vẫn tiếp tục nức nở. Tôi có thể nghe ai đó đang quát bà.

“Cảnh sát chịu trách nhiệm ở đây là ai?” tôi hỏi.

“Đi đi. Ông muốn bị bắt hả?”

“Trước khi có chuyện gì xảy ra giữa chúng ta,” tôi nói, “để tôi giải thích, tên tôi là Ono.” Viên cảnh sát không có vẻ gì là nhận ra, nên tôi tiếp tục nói, dù có chút ngập ngừng: “Tôi là người cung cấp thông tin theo đó các anh được điều đến đây. Tôi là Masuji Ono, họa sĩ và là Ủy viên Ban Văn hóa thuộc Bộ Nội vụ. Thực ra, tôi là cố vấn chính thức của Ủy ban Chống Hoạt động Phản quốc. Tôi tin có hiểu nhầm ở đây, và tôi muốn nói chuyện với người có trách nhiệm.”

Viên cảnh sát nhìn tôi một lúc với vẻ nghi hoặc, đoạn quay người và biến mất vào trong nhà. Chẳng bao lâu sau, anh ta quay lại và ra hiệu cho tôi bước tới.

Khi tôi theo anh ta vào nhà Kuroda, tôi thấy khắp nơi la liệt những đồ đạc trong tủ bếp và tủ quần áo bị dốc tung ra khắp sàn. Tôi nhận thấy một số sách vở được chất lên và buộc lại thành bó, trong khi ở phòng khách, tấm chiếu bị lật lên và một cảnh sát đang dùng đèn pin lục lọi dưới sàn. Đằng sau một tấm liếp ngăn đóng lại, tôi có thể nghe rõ ràng hơn tiếng nức nở của mẹ Kuroda, và một cảnh sát đang quát hỏi bà.

Tôi được dẫn ra hiên sau nhà. Giữa khoảng sân nhỏ, một cảnh sát khác mặc cảnh phục và một người đàn ông mặc thường phục đang đứng cạnh một đống lửa. Người mặc thường phục quay lại và tiến vài bước về phía tôi.

“Ông Ono phải không?” ông ta hỏi, giọng khá tôn trọng.

Viên cảnh sát dẫn tôi vào dường như cảm thấy sự khiếm nhã trước đó của mình là không phù hợp, bèn vội vã quay vào trong nhà.

“Có chuyện gì với anh Kuroda vậy?”

“Bị giải đi thẩm vấn thôi, ông Ono. Chúng tôi sẽ lo chuyện anh ta, ông đừng bận tâm.”

Qua ông ta, tôi nhìn chằm chằm đống lửa, giờ gần như đã cháy tàn. Viên cảnh sát mặc cảnh phục đang lấy cời xới đống tro.

“Các anh có được ủy quyền đốt những bức tranh đó không?” tôi hỏi.

“Chính sách của chúng tôi là tiêu hủy bất cứ tài liệu sai trái nào không cần dùng làm bằng chứng. Chúng tôi đã chọn được bằng chứng phù hợp rồi. Phần còn lại của mớ rác rưởi ấy thì chỉ có đốt thôi.”

“Tôi không biết,” tôi nói, “là sẽ có chuyện như thế này xảy ra. Tôi chỉ đề nghị với ủy ban rằng nên có ai đó đến đây và nói chuyện với Kuroda vì lợi ích của chính anh ta.” Tôi lại nhìn chằm chằm vào đống tro cháy âm ỉ giữa sân. “Đốt những bức tranh kia là việc không cần thiết. Trong đó có nhiều tác phẩm tốt.”

“Ông Ono này, chúng tôi biết ơn sự giúp đỡ của ông. Nhưng giờ vụ việc đã được khởi tố điều tra, ông phải để những người có thẩm quyền xử lý công việc. Chúng tôi sẽ đảm bảo anh Kuroda của ông sẽ được đối xử công bằng.”

Ông ta mỉm cười, rồi quay về phía đống lửa, nói gì đó với cảnh sát mặc đồng phục. Viên cảnh sát này cời lửa, và nói gì đó thì thầm, nghe như: “Thứ rác rưởi phản quốc.”

Tôi vẫn đứng ở hiên, nhìn mà không tin nổi vào mắt mình. Cuối cùng, cảnh sát mặc thường phục quay về phía tôi đoạn nói: “Ông Ono này, tôi khuyên ông nên về nhà ngay đi.”

“Mọi chuyện đã đi quá xa rồi,” tôi nói. “Và tại sao các anh thẩm vấn bà Kuroda? Bà ấy thì có liên quan gì?”

“Giờ thì đấy là việc của cảnh sát, ông Ono. Chuyện này không liên quan đến ông nữa.”

“Mọi chuyện đã đi quá xa rồi. Tôi sẽ nói chuyện này với ông Ubukata. Quả thực, tôi sẽ đem chuyện này lên thẳng chỗ ông Saburi.”

Cảnh sát mặc thường phục gọi ai đó trong nhà, và viên cảnh sát đã mở cửa cho tôi đã xuất hiện cạnh tôi.

“Cảm ơn ông Ono đã giúp đỡ rồi tiễn ông ta về đi,” cảnh sát mặc thường phục nói. Nói đoạn, ông ta quay về đống lửa, rồi đột ngột ho một tiếng. “Tranh độc thì chỉ ra khói độc,” ông ta nói, nhếch mép cười, lấy tay phẩy không khí trước mặt.

Nhưng chuyện này chẳng mấy liên hệ đến những gì tôi đang nhắc đến ở đây. Tôi tin mình đang nhớ lại những sự kiện của ngày hôm đó vào tháng trước khi Setsuko về nhà trong chuyến thăm ngắn; kỳ thực, tôi đang thuật lại việc Taro khiến chúng tôi bật cười lúc ăn tối bằng những giai thoại về đồng nghiệp của nó.

Như tôi nhớ, bữa ăn tối tiếp tục diễn ra rất tốt đẹp. Tuy nhiên, tôi không tránh khỏi chút khó chịu khi quan sát Ichiro mỗi lần Noriko rót sake. Mấy lần đầu, thằng bé liếc sang bàn nhìn tôi với nụ cười mưu mô, mà tôi đã cố hết sức đáp lại theo cách trung tính nhất có thể. Nhưng khi bữa ăn tiếp diễn, và sake tiếp tục được rót ra, thằng bé thôi nhìn tôi mà cứ nhìn đầy cáu kỉnh khi dì nó rót đầy cốc của chúng tôi.

Sau khi Taro kể cho chúng tôi thêm nhiều câu chuyện tiêu khiển nữa về các đồng nghiệp, thì Setsuko bảo:

“Chú thật biết pha trò quá, Taro. Nhưng tôi nghe Noriko bảo giờ công ty của chú nhuệ khí làm việc cao lắm mà. Chắc chắn được làm trong một môi trường như vậy sẽ khích lệ ta rất nhiều.”

Nghe thấy thế, thái độ của Taro đột nhiên trở nên sốt sắng. “Quả vậy, chị Setsuko,” nó gật đầu nói. “Những thay đổi chúng em tạo ra sau chiến tranh giờ bắt đầu đơm hoa kết trái ở mọi cấp độ trong công ty. Chúng em cảm thấy rất lạc quan về tương lai. Trong vòng mười năm tới, với điều kiện chúng em cố gắng hết sức, KNC sẽ là cái tên được công nhận không chỉ ở Nhật, mà cả toàn thế giới.”

“Thật tuyệt quá. Và Noriko cũng bảo chị là giám đốc chi nhánh của chú là một người rất tử tế. Điều đó chắc hẳn cũng tạo nên một khác biệt lớn lên nhuệ khí của mọi người.”

“Chị nói quả không sai. Nhưng ông Hayasaka không chỉ là người tử tế, ông ấy có năng lực và tầm nhìn tuyệt vời nhất. Em có thể cam đoan với chị, chị Setsuko à, làm việc với một cấp trên thiếu năng lực, thì dù ông ta có tốt bụng cỡ nào, đấy vẫn có thể là một trải nghiệm làm ta thối chí. Chúng em thật may mắn vì có người như ông Hayasaka lãnh đạo.”

“Quả vậy, Suichi cũng rất may mắn vì cấp trên của anh ấy rất năng lực.”

“Vậy ư, chị Setsuko? Ồ nhưng điều đó cũng không có gì lạ đối với một công ty như Nippon Electrics. Chỉ có những người giỏi giang nhất mới có thể đảm đương trách nhiệm ở một công ty như vậy.”

“Thật may mắn là thực tế đúng như vậy. Nhưng tôi chắc điều đó cũng đúng không kém ở KNC, chú Taro à. Suichi luôn đánh giá cao KNC.”

“Xin lỗi con, Taro,” đến đây tôi góp lời. “Dĩ nhiên, cha chắc chắn con có lý do để lạc quan ở KNC. Nhưng cha định hỏi con, theo ý con thì việc có nhiều thay đổi toàn triệt đến thế được thực hiện ở công ty con sau chiến tranh có phải hoàn toàn là điều tốt không? Cha nghe nói hầu như không còn một giám đốc cũ nào còn tại vị.”

Con rể tôi mỉm cười suy tư, đoạn nói: “Con rất cảm kích sự quan tâm của cha. Tuổi trẻ và khí lực thôi thì không phải lúc nào cũng tạo ra kết quả tốt nhất. Nhưng nói một cách hết sức thẳng thắn, thưa cha, người ta đang kêu gọi cải tổ toàn diện. Chúng con cần những lãnh đạo mới có đường hướng mới phù hợp hơn với thế giới ngày nay.”

“Dĩ nhiên, dĩ nhiên. Và cha tin chắc những lãnh đạo mới của con là những người có năng lực nhất. Nhưng nói xem, Taro, chẳng lẽ con không có đôi lúc lo lắng rằng chúng ta hơi quá vội vã chạy theo người Mỹ ư? Cha sẽ là người đầu tiên đồng ý rằng nhiều lề lối lạc hậu giờ phải xóa bỏ vĩnh viễn, nhưng con không nghĩ rằng đôi khi những điều tốt đẹp cũng bị vứt bỏ cùng điều xấu xa ư? Quả thực, đôi khi Nhật Bản trông như đứa trẻ đang học từ một người lớn xa lạ.”

“Cha rất đúng. Con tin là đôi khi chúng ta hơi vội vã. Nhưng xét toàn diện, người Mỹ có vô số điều mà chúng ta cần học hỏi. Chẳng hạn, chỉ trong vài năm vừa qua, người Nhật chúng ta đã tiến một bước dài ở khía cạnh nhận thức được những điều như dân chủ và quyền cá nhân. Thưa cha, quả thực con có cảm tưởng Nhật Bản cuối cùng đã thiết lập được nền móng để dựng xây một tương lai rực rỡ. Đó là lý do các công ty như công ty của chúng con có thể nhìn về phía trước với niềm tin lớn lao nhất.”

“Quả vậy, Taro à,” Setsuko nói. “Suichi cũng có cảm giác tương tự. Nhiều dịp gần đây anh ấy đã bày tỏ ý kiến rằng sau bốn năm bối rối, đất nước chúng ta cuối cùng đã có quyết tâm hướng tới tương lai.”

Dù con gái tôi đã đưa ra nhận định này với Taro, tôi có ấn tượng không thể sai được, rằng lời đó là dành cho tôi. Taro dường như cũng nghĩ theo hướng đó, nên thay vì đáp lời Setsuko, nó nói tiếp:

“Cha à, thực ra chỉ mới tuần trước con dự một bữa tối họp mặt cùng các bạn học cùng khóa, và lần đầu tiên kể từ khi đầu hàng, tất cả những người có mặt, thuộc mọi tầng lớp khác nhau, đều bày tỏ niềm lạc quan về tương lai. Thế có nghĩa không chỉ ở KNC bọn con mới có cảm nhận rằng mọi thứ đang dần đi đúng hướng. Và dù con hoàn toàn hiểu những lo lắng của cha, thì con vẫn tin rằng xét tổng thể, những bài học của những năm vừa qua là những bài học tốt, và chúng sẽ dẫn dắt chúng ta vào một tương lai rạng rỡ. Nhưng cũng có thể suy đoán của con là chưa chính xác, thưa cha.”

“Không hề, không hề,” tôi nói và cười với nó. “Đúng như con nói, chắc chắn thế hệ của con sẽ có một tương lai rạng rỡ. Và tất cả các con đều rất tự tin. Cha chỉ có thể chúc con những điều tốt đẹp nhất.”

Con rể tôi dường như định đáp lời, nhưng ngay lúc ấy, Ichiro với tay qua bàn và chạm ngón tay vào chai rượu sake, như nó từng làm một lần trước đấy. Taro quay sang nói với nó: “À, Ichiro. Đúng là người mà chúng ta đang bàn đến. Cháu bảo xem nào, cháu sẽ trở thành người thế nào khi trưởng thành?”

Cháu tôi tiếp tục nhìn chai sake một lúc, đoạn liếc về phía tôi, vẻ mặt sưng sỉa. Mẹ thằng bé chạm vai nó, thì thầm: “Ichiro này, chú Taro đang hỏi con đấy. Con nói con muốn thành người thế nào đi.”

“Chủ tịch Nippon Electrics!” Ichiro tuyên bố dõng dạc.

Chúng tôi tất cả cười ồ.

“Cháu có chắc như thế không, Ichiro?” Taro hỏi. “Cháu không định dẫn dắt bọn chú ở KNC ư?”

“Nippon Electrics là công ty tốt nhất!”

Tất cả chúng tôi lại cười.

“Tiếc ơi là tiếc,” Taro nhận xét. “Ichiro đúng là người bọn chú cần ở KNC trong vài năm tới.”

Cuộc trao đổi này dường như khiến tâm trí Ichiro thôi hướng về bình rượu, và từ lúc đó, thằng bé dường như thích thú, lớn tiếng tham gia mỗi khi người lớn bật cười về chuyện gì đó. Chỉ đến khi cuối bữa ăn, thằng bé mới hỏi, giọng khá hờ hững:

“Rượu sake đã hết chưa ạ?”

“Hết cả rồi,” Noriko nói. “Ichiro có muốn uống thêm nước cam không?”

Ichiro từ chối một cách lễ độ, và quay sang Taro, con rể tôi lúc này đang giải thích gì đó với nó. Dù là thế, tôi vẫn có thể hình dung ra nỗi thất vọng của nó, và cảm thấy một cơn cáu kỉnh với Setsuko vì không thấu hiểu hơn những cảm xúc của thằng bé.

Tôi có cơ hội nói chuyện riêng với Ichiro một tiếng sau đó, khi tôi vào phòng khách riêng để chúc nó ngủ ngon. Đèn vẫn bật, nhưng Ichiro chui dưới chăn, nằm úp, một bên má áp vào gối. Khi tắt đèn, tôi phát hiện ra tấm mành không ngăn được ánh sáng từ tòa nhà đối diện chiếu vào phòng, nên tường và trần nhà có những bóng song cửa. Từ phòng bên cạnh phát ra tiếng các con gái tôi đang cười về chuyện gì đó, và khi tôi quỳ xuống cạnh chăn của Ichiro, nó thì thầm:

“Ông này, dì Noriko say à?”

“Ông không nghĩ vậy đâu, Ichiro. Dì ấy chỉ đang cười chuyện gì đó thôi.”

“Dì ấy hơi say đấy. Ông không nghĩ vậy sao?”

“Ồ, có lẽ. Chỉ hơi say thôi. Cái đấy chẳng hại gì cả.”

“Phụ nữ không uống được sake đâu, đúng không ông?” nó nói, và cười khúc khích vào gối.

Tôi bật cười, đoạn nói với nó: “Cháu biết đấy, Ichiro, không cần phải thất vọng về chuyện sake đêm nay đâu. Chuyện đó thực sự không quan trọng. Rồi cháu sẽ lớn, và cháu sẽ có thể uống sake bao nhiêu cũng được.”

Tôi đứng dậy và bước đến cửa sổ xem mấy tấm mành có thể kéo kín hơn được nữa không. Tôi kéo lại mành vài lần, nhưng những lá mành mỏng vẫn hở đủ để tôi có thể thấy những ô cửa sổ sáng đèn của tòa nhà đối diện.

“Không, Ichiro, thực sự chẳng có gì phải thất vọng cả.”

Trong một lát, cháu tôi không trả lời. Rồi tôi nghe giọng nó phía sau: “Ông đừng lo.”

“Ồ? Cháu nói vậy nghĩa là sao, Ichiro?”

“Ông đừng lo. Bởi vì nếu ông lo lắng, ông sẽ không ngủ được. Và nếu người già không ngủ được, họ sẽ ốm.”

“Ông hiểu rồi. Được rồi, Ichiro. Ông hứa sẽ không lo lắng. Nhưng cháu cũng không được buồn đấy. Bởi vì thực sự là chẳng có gì đáng để ta phải buồn cả.”

Ichiro vẫn im lìm. Tôi kéo mành lần nữa.

“Nhưng mà, dĩ nhiên,” tôi nói, “nếu Ichiro thực sự vẫn muốn uống sake tối nay, ông sẽ đi xem có kiếm được chút nào không. Nhưng mà, ông nghĩ chúng ta không sai khi nghe lời cánh phụ nữ lần này. Để họ cáu kỉnh vì những chuyện vặt vãnh như vậy thật chẳng đáng.”

“Đôi lúc ở nhà,” Ichiro nói, “cha muốn làm gì đó, còn mẹ thì bảo không được phép làm như vậy. Đôi khi, đến cả cha cũng không phải đối thủ của mẹ.”

“Vậy ư,” tôi nói, bật cười.

“Nên ông đừng lo lắng.”

“Cả hai chúng ta chẳng việc gì phải lo cả, Ichiro.” Tôi rời cửa sổ, và quỳ xuống cạnh chăn. “Giờ cháu cố ngủ đi nhé.”

“Ông sẽ ở đây tối nay à?”

“Không, ông về nhà của ông thôi.”

“Sao ông không ở đây?”

“Ở đây không đủ chỗ, Ichiro à. Nên nhớ là ông có cả ngôi nhà lớn cho riêng mình.”

“Mai ông sẽ tiễn cháu ra ga chứ?”

“Dĩ nhiên rồi, Ichiro. Ông sẽ ra. Và chắc chắn, cháu sẽ sớm về thăm ông nhé.”

“Ông đừng lo chuyện ông không bắt mẹ cho cháu uống sake được.”

“Cháu trưởng thành nhanh quá, Ichiro,” tôi nói, bật cười. “Lớn lên cháu sẽ là một chàng trai tuyệt vời. Có lẽ cháu thực sự sẽ là người đứng đầu Nippon Electrics. Hoặc công ty khác cũng lớn như vậy. Giờ, hãy im lặng một lát xem cháu có ngủ được không.”

Tôi tiếp tục ngồi cạnh cháu thêm một lát nữa, nhỏ nhẹ đáp lại mỗi khi nó nói gì. Và tôi tin là trong những khoảnh khắc ấy, khi tôi ở trong căn phòng tối đợi cháu tôi ngủ, lắng nghe tràng cười thỉnh thoảng bật ra từ phòng kế bên, tôi bắt đầu điểm lại trong đầu cuộc trò chuyện của tôi vào sáng hôm ấy với Setsuko ở công viên Kawabe. Đó hẳn là cơ hội đầu tiên để tôi làm thế, và cho đến thời điểm đó, tôi thực sự không nghĩ mình lại bực bội như thế vì những lời của Setsuko. Nhưng đến lúc tôi để đứa cháu ngủ say lại mà sang tham gia cuộc trò chuyện với những người còn lại trong phòng chính, tôi tin mình đã thấy khá bực bội với con gái lớn của tôi, và điều này chắc chắn là nguyên do tôi nói với Taro, không lâu sau khi ngồi xuống:

“Con biết đấy, nghĩ lại mới thấy lạ lùng sao. Cha con và ta phải quen biết nhau mười sáu năm rồi, ấy thế mà chỉ mới năm vừa qua chúng ta mới trở thành bạn tốt như vậy.”

“Quả vậy,” con rể tôi nói, “nhưng con cho là chuyện thường sẽ xảy ra như thế. Người ta luôn có quá nhiều hàng xóm đến mức họ không thể trò chuyện gì hơn ngoài vài câu chào buổi sáng. Thật là đáng tiếc thay.”

“Nhưng dĩ nhiên,” tôi nói, “giữa tiến sĩ Saito và ta, đấy không đơn giản chỉ là chuyện chúng ta là hàng xóm. Cả hai chúng ta có liên quan tới nhau vì đều ở trong giới hội họa, và chúng ta biết danh tiếng của nhau. Thế mà cha con và ta không bỏ thêm chút công sức để làm bạn ngay từ đầu, thật là càng đáng tiếc hơn. Con có nghĩ vậy không, Taro?”

Khi tôi nói thế, tôi liếc nhanh Setsuko để đảm bảo con bé đang lắng nghe.

“Quả là rất đáng tiếc,” Taro nói. “Nhưng ít nhất cuối cùng hai người cũng có cơ hội thành bạn bè.”

“Nhưng ý cha là, Taro ạ, việc chúng ta đã biết danh tiếng nhau trong thế giới nghệ thuật suốt bao lâu khiến chuyện này càng thêm đáng tiếc.”

“Vâng, quả là rất đáng tiếc. Người ta những tưởng việc biết một người hàng xóm cũng là một đồng nghiệp ưu tú sẽ dẫn đến những mối quan hệ thân thiết hơn. Nhưng con cho rằng, vì những lịch trình bận rộn và những chuyện bất ngờ, điều đó thường ít khi xảy ra.”

Tôi liếc nhìn Setsuko với vẻ hả hê, nhưng con gái tôi không tỏ dấu hiệu gì là nó hiểu được ý nghĩa trong những lời của Taro. Dĩ nhiên, cũng có thể con bé không thực sự chú ý; tuy nhiên, tôi đoán là Setsuko quả thực có hiểu, nhưng nó quá kiêu hãnh không muốn đáp trả cái liếc nhìn của tôi, khi nó bị đối chất với bằng chứng rằng con bé đã sai lầm khi đưa ra những lời bóng gió vào buổi sáng ở công viên Kawabe.

Chúng tôi lúc ấy đang dạo bộ dọc con đường rộng xuyên giữa công viên, với tốc độ chậm rãi, chiêm ngưỡng những hàng cây trong sắc thu hai bên đường. Chúng tôi đã so sánh những ấn tượng của mình, về cách Noriko đón nhận cuộc sống gia đình và đồng ý rằng nhìn bề ngoài, con bé quả là có hạnh phúc.

“Thật là mãn nguyện,” tôi nói. “Tương lai của em con từng là nỗi lo lắng ghê gớm cho cha. Nhưng giờ mọi chuyện có vẻ rất thuận lợi với con bé. Taro là một chàng trai tuyệt vời. Hầu như chẳng thể mơ đến một ai khác môn đăng hộ đối hơn.”

“Nghĩ mới thấy lạ lùng sao,” Setsuko mỉm cười nói, “chỉ mới một năm trước chúng ta tất cả đều lo lắng cho em con.”

“Mọi chuyện rất mãn nguyện. Và con biết đấy, Setsuko, cha cảm ơn con vì đã dự phần vào chuyện này. Con là chỗ nương tựa vững chắc cho em gái con khi mọi việc không diễn ra êm xuôi.”

“Ngược lại mới đúng, vì ở xa xôi nên con chẳng làm được gì nhiều nhặn.”

“Và dĩ nhiên,” tôi nói, bật cười, “chính con là người năm ngoái cảnh báo cha. Những bước đi thận trọng – con nhớ không, Setsuko? Con thấy đấy, cha không hề bỏ qua lời khuyên của con.”

“Con xin lỗi, thưa cha, lời khuyên nào cơ?”

“Này Setsuko, không cần phải xử khéo vậy đâu. Giờ cha sẵn sàng thừa nhận rằng sự nghiệp cha có những khía cạnh chẳng có lý do gì mà tự hào. Quả thực, cha đã công nhận như thế trong giai đoạn mai mối, đúng như con đã nói.”

“Con xin lỗi, con hoàn toàn không hiểu cha đang ám chỉ gì.”

“Noriko không kể cho con nghe về lễ miai ư? Chà, tối hôm đó cha đã quyết tâm sẽ không để sự nghiệp của cha gây cản trở gì đến hạnh phúc của em con. Cha dám nói rằng bất kể có thế nào thì cha hẳn cũng sẽ làm vậy thôi, nhưng tuy vậy cha cảm ơn con đã khuyên cha năm ngoái.”

“Xin cha tha lỗi, nhưng con không nhớ đã khuyên gì cha vào năm ngoái. Tuy vậy, về lễ miai, Noriko quả có nhắc đến đôi lần với con. Thực ra, em con đã viết cho con ngay sau khi buổi ra mắt, bảo nó rất ngạc nhiên về những… những lời cha tự nói về bản thân.”

“Cha dám nói rằng con bé bị ngạc nhiên. Noriko luôn đánh giá thấp người cha già của nó. Nhưng cha không phải hạng người để cho con gái mình chịu thiệt chỉ vì cha quá kiêu hãnh không dám đối mặt với thực tế.”

“Noriko bảo con rằng dì ấy cực kỳ bối rối vì cư xử của cha tối hôm đó. Dường như nhà Saito cũng bối rối không kém. Không ai biết chắc ý của cha là gì. Quả thực, Suichi cũng tỏ ra bối rối khi con đọc thư Noriko cho anh ấy nghe.”

“Nhưng chuyện này thật kỳ quặc,” tôi nói, bật cười. “Trời ơi, Setsuko, chính năm ngoái con hối thúc cha làm vậy mà. Chính con đã gợi ý cha phải có những bước đi thận trọng để chúng ta không mắc sai lầm với nhà Saito như chúng ta đã từng với nhà Miyake. Con không nhớ ư?”

“Con quả là người hay quên, nhưng con e là con không nhớ gì về chuyện cha nói.”

“Này, Setsuko, chuyện này thật kỳ quặc.”

Setsuko đột nhiên dừng bước và thốt lên: “Ôi, năm nay những cây phong mới đẹp làm sao.”

“Quả vậy,” tôi nói. “Chắc chắn càng vào thu chúng sẽ càng đẹp hơn nữa.”

“Thật đẹp quá,” con gái tôi nói, mỉm cười, chúng tôi lại bước tiếp. Đoạn con tôi nói: “Thực ra là thế này, cha ạ, tối qua bọn con đang trò chuyện về chủ đề nào đó thì Taro tình cờ nhắc đến một cuộc trò chuyện giữa cậu ấy với cha tuần trước. Một cuộc trò chuyện về người nhạc sĩ tự sát mới đây.”

“Yukio Naguchi? À đúng rồi, cha nhớ cuộc trò chuyện đó. Để xem nào, cha tin Taro đã có ý nói việc người ấy tự sát là vô ích.”

“Taro hơi lo rằng cha bận tâm quá mức đến cái chết của Naguchi. Quả vậy, dường như cha đang so sánh giữa sự nghiệp của ông Naguchi và của cha. Chúng con cảm thấy lo lắng trước tin này. Thực ra, gần đây chúng con đều có chút quan ngại vì tinh thần cha hơi sa sút sau khi nghỉ hưu.”

Tôi cười nói: “Con có thể yên tâm, Setsuko. Cha không một giây nào nghĩ đến hành động tương tự như những gì ông Naguchi đã làm.”

“Theo như con hiểu,” con bé nói tiếp, “những bài hát của ông Naguchi cực kỳ thịnh hành trong mọi tầng lớp ở hậu phương. Vì vậy dường như việc ông ấy muốn cùng gánh chịu trách nhiệm với các chính trị gia và tướng lĩnh cũng có cái lý riêng. Nhưng sẽ thật sai lầm nếu cha cũng bắt đầu nghĩ về bản thân như vậy. Dù gì, cha cũng là một người làm nghề vẽ.”

“Cha cam đoan với con, Setsuko à, cha không hề một khắc nào nghĩ đến cái hành động mà Naguchi đã làm. Nhưng cha cũng không quá kiêu ngạo khi cho rằng cha cũng là một người có sức ảnh hưởng, và đã dùng ảnh hưởng đó mà đi đến một kết cục tai họa.”

Con gái tôi cân nhắc câu này một lúc. Đoạn nó nói:

“Xin cha thứ lỗi, nhưng có lẽ điều quan trọng là nên nhìn mọi chuyện ở góc độ đúng đắn. Cha đã vẽ những bức tranh tuyệt vời, và chắc chắn là người có ảnh hưởng nhất trong số những người làm nghề vẽ. Nhưng khó mà nói những tác phẩm của cha có liên can đến những vấn đề rộng lớn hơn mà chúng ta đang nói. Cha chỉ đơn thuần là một người làm nghề vẽ. Cha đừng nghĩ mình đã mắc sai lầm nào đó ghê gớm.”

“Này này Setsuko, cái này rất khác với lời khuyên năm ngoái. Lúc ấy dường như sự nghiệp của cha là một trở ngại rất lớn.”

“Xin cha thứ lỗi, nhưng con chỉ có thể lặp lại là con không hiểu những ám chỉ của cha đến cuộc mai mối hôn nhân năm ngoái. Quả thực, con hoàn toàn không hiểu tại sao sự nghiệp của cha lại có liên quan gì đặc biệt đến chuyện mai mối. Có vẻ gia đình Saito hoàn toàn không bận tâm, và như bọn con đã nói, họ rất bối rối về cách xử sự của cha ở lễ miai.”

“Chuyện này thật lạ lùng, Setsuko. Thực tế là tiến sĩ Saito và cha đã biết nhau được một thời gian dài. Là một trong những nhà phê bình nghệ thuật xuất sắc nhất của thành phố, ông ấy hẳn đã dõi theo sự nghiệp của cha trong nhiều năm, và nhận thức đầy đủ về những bình diện đáng tiếc của sự nghiệp ấy. Do vậy, cha thấy hoàn toàn đúng đắn và phù hợp khi tỏ rõ thái độ của cha tại thời điểm đó trong cuộc mai mối. Quả thực, cha khá tự tin rằng tiến sĩ Saito rất trân trọng hành động ấy của cha.”

“Xin cha thứ lỗi, nhưng từ những gì Taro kể lại thì tiến sĩ Saito không hề biết rõ về sự nghiệp của cha. Dĩ nhiên, ông ấy luôn biết cha là hàng xóm. Nhưng dường như ông ấy hoàn toàn không biết cha có liên quan đến giới nghệ thuật, mãi cho đến năm ngoái khi cuộc mai mối hôn nhân bắt đầu.”

“Con rất sai, Setsuko à,” tôi bật cười nói. “Tiến sĩ Saito và cha quen biết nhau đã nhiều năm. Chúng ta từng gặp nhau ngoài đường và trao đổi tin tức về giới nghệ thuật.”

“Vậy thì chắc chắn là con đã nhầm. Xin cha thứ lỗi. Dẫu vậy, vẫn cần nhấn mạnh là không một ai từng cho quá khứ của cha là thứ cần đấu tố. Thế nên chúng con chỉ hy vọng rằng cha sẽ đừng nghĩ về bản thân giống như người nhạc sĩ không may mắn kia.”

Tôi không muốn cố chấp tranh luận với Setsuko, và dường như tôi nhớ chúng tôi mau chóng chuyển sang trò chuyện về những chủ đề nhẹ nhàng hơn. Tuy vậy, chắc chắn con gái tôi đã sai lầm về hầu hết những điều con bé quả quyết sáng hôm ấy. Vì một nhẽ, không thể nào tiến sĩ Saito lại không biết danh tiếng của tôi với tư cách một họa sĩ trong chừng ấy năm. Và đêm hôm ấy, sau bữa tối, khi tôi bày kế để buộc Taro xác nhận điều trên, tôi làm vậy đơn thuần là muốn làm rõ quan điểm của mình với Setsuko; vì trong thâm tâm tôi chẳng ngờ vực điều đó. Chẳng hạn, tôi vẫn còn ký ức sống động về cái ngày rực nắng, cách đây mười sáu năm, khi tiến sĩ Saito lần đầu tiên bắt chuyện với tôi lúc tôi đứng sửa hàng giậu ngoài ngôi nhà mới. “Thật là một vinh dự lớn được có một họa sĩ tầm cỡ như ông ở khu này,” ông ta nói khi nhận ra tên tôi ở cột cổng. Tôi nhớ cuộc gặp đó rất rõ ràng, và dứt khoát là Setsuko đã nhầm.

THÁNG SÁU NĂM 1950

Sau khi hay tin về cái chết của Matsuda vào cuối buổi sáng hôm qua, tôi làm cho mình một bữa ăn trưa nhẹ, rồi đi ra ngoài vận động một chút.

Ngày hôm ấy thật ấm áp dễ chịu khi tôi đi xuống đồi. Đến sông, tôi bước lên Cầu Dùng Dằng và nhìn chung quanh. Bầu trời xanh trong, và xa về phía bờ sông một chút, dọc theo đó là những tòa nhà chung cư mới, tôi có thể thấy hai cậu bé đang nghịch cần câu bên mép nước. Tôi ngắm nhìn chúng một lúc, trong đầu nghĩ đến cái tin Matsuda qua đời.

Tôi vẫn luôn có ý định tới thăm Matsuda kể từ khi nối lại quan hệ với ông ấy trong thời gian mai mối hôn nhân cho Noriko, nhưng thực tế là tôi không thể rời khỏi Arakawa mãi cho đến cách đây chừng một tháng. Tôi đã đi thuần túy vì ý muốn bất chợt, hoàn toàn không biết ông ấy sắp lìa đời. Có lẽ Matsuda hẳn đã nhắm mắt thanh thản hơn đôi chút sau khi chia sẻ những suy nghĩ của ông với tôi vào chiều hôm ấy.

Lúc tôi đến nhà ông, cô Suzuki nhận ra tôi ngay lập tức và hồ hởi dẫn tôi vào nhà. Cách xử sự của cô dường như cho thấy Matsuda không có nhiều khách đến thăm kể từ chuyến viếng thăm của tôi cách đây mười tám tháng.

“Ông ấy đã khỏe hơn nhiều kể từ lần trước ông tới thăm,” cô vui vẻ nói.

Tôi được dẫn vào phòng khách và một lát sau, Matsuda đi vào không cần người đỡ, mặc bộ kimono rộng. Rõ ràng ông rất hân hoan được gặp lại tôi, và trong một lát chúng tôi nói về những chuyện vặt vãnh, về những người quen chung của cả hai. Tôi tin là mãi cho đến khi cô Suzuki mang trà lên rồi rút đi, tôi mới nhớ ra cần cảm ơn Matsuda vì bức thư động viên ông gửi vào đợt tôi ốm gần đây.

“Hình như ông bình phục hẳn rồi, Ono,” ông nhận xét. “Nhìn ông, tôi không tin nổi là mới đây ông bị ốm.”

“Tôi khỏe hơn nhiều rồi,” tôi nói. “Tôi phải cẩn thận không được để bản thân quá sức. Và tôi buộc phải mang cái gậy này đi cùng. Ngoài cái đó ra thì tôi cảm thấy khỏe mạnh chẳng khác gì lúc trước.”

“Ông làm tôi thất vọng đấy, Ono. Tôi cứ tưởng chúng ta có thể là hai ông già ca cẩm với nhau về sức khỏe sa sút. Nhưng giờ ông ở đây, chẳng khác gì lần viếng thăm trước. Tôi thì phải ngồi đây và ghen tị với sức khỏe của ông.”

“Vớ vẩn nào, Matsuda. Trông ông rất khỏe mà.”

“Ông không thuyết phục được tôi đâu, Ono,” ông vừa cười vừa nói, “dù đúng là tôi có tăng cân nhẹ năm vừa qua. Nhưng mà này, Noriko có hạnh phúc không? Tôi nghe bảo đám cưới của con bé diễn ra suôn sẻ lắm. Lần trước đến đây, ông rất lo lắng cho tương lai con bé.”

“Mọi chuyện hóa ra lại rất thuận lợi. Mùa thu này nó sẽ sinh cháu. Sau chừng ấy lo lắng, tôi chẳng dám mong mọi chuyện với Noriko có thể nào tốt đẹp hơn được nữa.”

“Một đứa cháu ngoại vào mùa thu. Chà, dứt khoát là một điều đáng trông đợi rồi.”

“Thực ra là,” tôi nói, “con gái lớn nhà tôi sẽ sinh đứa thứ hai vào tháng tới. Nó rất mong có thêm con, nên đây là tin đặc biệt đáng mừng.”

“Quả vậy, quả vậy. Hai đứa cháu sắp sửa ra đời.” Trong một lát, ông ngồi đó mỉm cười gật gù. Đoạn ông nói: “Ono này, chắc chắn ông còn nhớ, tôi đã luôn bận rộn làm thế giới này tốt đẹp hơn, đến nỗi chẳng kịp nghĩ đến hôn nhân. Ông còn nhớ những cuộc tranh cãi trước kia của chúng ta không, ngay trước khi ông và Michiko kết hôn ấy?”

Chúng tôi cùng cười.

“Hai cháu ngoại,” Matsuda lại nói. “Chà, thế là có thứ để trông đợi rồi.”

“Quả vậy. Tôi là người may mắn nhất nếu nói đến hai đứa con gái.”

“Ono này, dạo gần đây ông còn vẽ không?”

“Vài bức màu nước để giết thì giờ thôi. Chủ yếu là cỏ cây hoa lá, để tự làm vui là chính.”

“Dù sao tôi cũng rất vui khi biết ông đang vẽ lại. Lần trước ông đến thăm tôi, dường như ông định bỏ vẽ hẳn. Lúc đó ông đã vỡ mộng ghê gớm.”

“Đúng là vậy. Tôi đã không động vào màu vẽ một thời gian dài.”

“Đúng, Ono, dường như ông đã vỡ mộng ghê gớm.” Rồi ông mỉm cười nhìn tôi, đoạn nói: “Nhưng dĩ nhiên, ông đã tha thiết muốn có một đóng góp lớn lao.”

Tôi mỉm cười đáp lại: “Nhưng ông cũng vậy, Matsuda. Mục tiêu của ông cũng lớn lao không kém đâu. Dù gì, chính ông là người đã soạn bản tuyên ngôn cho chiến dịch khủng hoảng Trung Hoa của chúng ta. Khó mà gọi đấy chỉ là thứ khát vọng khiêm nhường được.”

Chúng tôi lại cười. Đoạn ông nói:

“Chắc chắn ông còn nhớ, Ono, tôi từng nói ông là kẻ ngây thơ. Rằng tôi từng châm chọc cái nhãn quan nghệ sĩ chật hẹp của ông. Ông từng nổi giận với tôi. Ồ, dường như rốt cuộc thì cả hai ta chẳng người nào có được cái nhìn bao quát cả.”

“Tôi cho là vậy. Nhưng nếu chúng ta nhìn mọi chuyện rõ ràng hơn một chút, thì những người như ông và tôi, Matsuda – ai mà biết được? – chúng ta có thể đã làm được điều gì đó thực sự tốt đẹp. Chúng ta từng có nhiều năng lượng và can đảm. Quả thực, chúng ta hẳn phải có rất nhiều hai thứ ấy thì mới đi đến được một thứ như chiến dịch Nhật Bản Mới, ông có nhớ không?”

“Quả vậy. Có những thế lực hùng mạnh chống lại chúng ta lúc bấy giờ. Chúng ta hẳn dễ dàng trở nên khiếp đảm. Tôi cho là lúc ấy chúng ta hẳn đã rất quyết tâm, Ono.”

“Nhưng tôi lại chưa bao giờ nhìn nhận mọi chuyện được sáng tỏ. Một nhãn quan nghệ sĩ chật hẹp, như ông nói. Chao ôi, ngay cả bây giờ, tôi thấy thật khó mà nghĩ đến cái thế giới rộng mở bên ngoài phạm vi thành phố này.”

“Dạo này,” Matsuda nói, “tôi thấy thật khó mà nghĩ đến thế giới mênh mông bên ngoài khu vườn nhà tôi. Nên có lẽ bây giờ ông là người có tầm nhìn rộng hơn rồi, Ono.”

Chúng tôi lại cùng cười, rồi Matsuda chiêu một ngụm trà.

“Nhưng không cần phải tự trách mình thái quá như vậy đâu,” ông nói. “Ít nhất chúng ta đã hành động theo đức tin của mình, và đã cố gắng hết sức. Chỉ là, rốt cuộc chúng ta hóa ra cũng chỉ là những người bình thường. Những người bình thường không được phú cho sự thấu suốt. Chúng ta chỉ đơn giản là không may khi làm những người bình thường trong những thời đại như thế.”

Matsuda trước đó nhắc đến khu vườn của ông khiến tôi hướng chú ý ra vườn. Đấy là một buổi chiều xuân ấm áp, và cô Suzuki đã kéo vách cửa mở một phần, thế nên từ chỗ tôi ngồi, tôi có thể thấy mặt trời phản chiếu rực rỡ trên những tấm ván sàn sáng bóng ngoài hiên nhà. Một cơn gió nhẹ dịu dàng lùa vào phòng, và cùng với nó là một mùi khói thoang thoảng. Tôi đứng lên bước đến chỗ vách cửa.

“Mùi cháy vẫn làm tôi bồn chồn,” tôi nhận xét. “Cách đây không lâu, đấy vẫn là mùi của bom rơi và lửa cháy.” Tôi tiếp tục nhìn ra vườn một lát nữa, đoạn nói thêm: “Tháng sau, sẽ là tròn năm năm ngày Michiko mất.”

Matsuda vẫn im lặng một lúc. Rồi tôi nghe ông ấy nói sau lưng tôi.

“Ngày nay, mùi cháy thường có nghĩa là hàng xóm đang dọn vườn.”

Đâu đó trong căn nhà, đồng hồ bắt đầu đổ chuông.

“Đến giờ cho cá ăn rồi,” Matsuda nói. “Ông biết đấy, tôi phải đấu tranh mãi với cô Suzuki một thời gian dài thì cô ấy mới cho phép tôi tiếp tục cho cá ăn. Trước đây tôi vẫn đều đặn làm thế, nhưng vài tháng trước, tôi bị vấp vào một viên đá kia. Tôi phải đấu tranh với cô ấy mãi sau sự việc đó.”

Matsuda đứng lên và xỏ dép rơm để ngoài hiên, chúng tôi bước xuống vườn. Cái hồ nằm giữa khoảng nắng cuối vườn, và chúng tôi thận trọng bước đi trên những bậc thang đá chạy giữa những ụ rêu mềm mượt.

Chính vào lúc chúng tôi đứng bên mép hồ, đang nhìn vào mặt nước xanh rêu, thì một âm thanh khiến cả hai chúng tôi ngước lên. Cách không xa chỗ chúng tôi, một thằng bé chừng bốn hay năm tuổi đang ngó nghiêng trên hàng rào, hai tay đu lên một cành cây. Matsuda mỉm cười gọi to:

“À, xin chào cậu ấm!”

Thằng bé tiếp tục nhìn chằm chằm chúng tôi một lúc, rồi biến mất. Matsuda mỉm cười và bắt đầu ném thức ăn xuống nước. “Thằng bé hàng xóm,” ông nói. “Hằng ngày vào giờ này, nó trèo lên cành cây kia xem tôi đi ra cho cá ăn. Nhưng nó dễ thẹn lắm, và nếu tôi thử bắt chuyện với nó, nó sẽ trốn luôn.” Ông khẽ cười một mình. “Tôi thường tự hỏi sao ngày nào nó cũng mất công như thế. Chẳng có gì để xem. Chỉ là một ông già chống gậy, đứng bên hồ cho cá ăn. Tôi tự hỏi nó thấy cảnh đó có gì thú vị.”

Tôi nhìn qua hàng rào lần nữa, chỗ lúc nãy có khuôn mặt bé nhỏ, đoạn nói: “Chà, hôm nay thằng bé bị bất ngờ đấy. Hôm nay, nó đã thấy hai ông già chống gậy đứng bên hồ.”

Matsuda bật cười vẻ hạnh phúc và tiếp tục ném thức ăn xuống nước. Vài ba con cá tuyệt đẹp nhô lên trên mặt nước, vảy cá sáng loáng dưới ánh mặt trời.

“Sĩ quan, chính trị gia, doanh nhân,” Matsuda nói. “Người ta đổ lỗi cho họ vì những gì xảy ra với đất nước này. Nhưng với những người như chúng ta, Ono ạ, đóng góp của chúng ta luôn chỉ là nhỏ nhặt thôi. Giờ chẳng ai quan tâm đến điều những người như ông và tôi từng làm. Họ nhìn chúng ta và chỉ thấy hai ông già chống gậy thôi.” Ông lại mỉm cười với tôi, rồi tiếp tục cho cá ăn. “Bây giờ chúng ta là những kẻ duy nhất quan tâm. Những người như ông và tôi, Ono ạ, khi chúng ta nhìn lại cuộc đời mình, và thấy cuộc đời ấy đầy những lỗi lầm, chúng ta là những kẻ duy nhất bận tâm.”

Nhưng dù ông thốt ra những lời ấy, thì trong phong thái của Matsuda buổi chiều hôm đó vẫn có gì đó gợi ý rằng ông dứt khoát không phải là con người vỡ mộng. Và chắc chắn ông chẳng có lý do gì để chết trong sự vỡ mộng. Ông quả có nhìn lại cuộc đời mình và thấy những khiếm khuyết nhất định, nhưng chắc chắn ông cũng nhận ra có những khía cạnh ông có thể cảm thấy tự hào. Bởi, như ông đã chỉ ra, những người như ông ấy và tôi, chúng tôi có thể hài lòng với những gì mình đã làm, bởi lúc đó chúng tôi đã làm với thiện ý. Dĩ nhiên, chúng tôi đã đi những bước liều lĩnh và thường hành động với một thái độ chỉ quan tâm đến mục tiêu của mình; nhưng chắc chắn như thế vẫn tốt hơn là không bao giờ thử thách niềm tin của mình, xuất phát từ sự thiếu ý chí hay can đảm. Khi một người giữ niềm tin đủ sâu sắc, thì chắc chắn đến một điểm nào đó, thái độ quanh co thêm nữa sẽ là đê tiện. Tôi tin rằng Matsuda hẳn đã nghĩ như thế khi nhìn lại cuộc đời ông.

Có một thời khắc cụ thể thường trở lại trong tâm trí tôi – đó là tháng Năm năm 1938, ngay sau khi tôi được trao giải thưởng của Quỹ Shigeta. Ở thời điểm đó trong sự nghiệp, tôi đã nhận được nhiều giải thưởng và huy chương, nhưng giải thưởng của Quỹ Shigeta, trong mắt đại đa số, là một cột mốc lớn. Thêm nữa, như tôi nhớ, cũng trong tuần đó chúng tôi đã hoàn thành chiến dịch Nhật Bản Mới, một chiến dịch thành công vang dội. Đêm sau hôm nhận giải là đêm liên hoan ăn mừng. Tôi nhớ mình ngồi ở Migi-Hidari, bao quanh tôi là những học trò và nhiều đồng nghiệp, bị chuốc cho say sưa, trong khi vẫn nghe hàng tràng diễn văn chúc tụng tôi. Đủ mọi người quen đều được mời đến Migi-Hidari đêm hôm đó để chúc mừng; tôi thậm chí còn nhớ một cảnh sát trưởng mà tôi chưa bao giờ gặp trước đó đã đến bày tỏ lòng kính trọng. Nhưng dù đêm đó tôi cảm thấy hạnh phúc, tôi lại thấy thiếu, một cách khó hiểu, cái cảm giác chiến thắng sâu sắc và trọn vẹn mà giải thưởng lẽ ra phải mang đến. Quả thật, tôi không trải nghiệm một cảm giác như thế mãi cho đến vài ngày sau, khi tôi đi về miền trung du thuộc tỉnh Wakaba.

Đã mười sáu năm tôi chưa quay lại Wakaba – mười sáu năm kể từ khi tôi rời dinh thự của Mori, lòng quyết tâm, nhưng dẫu vậy vẫn sợ hãi về tương lai chông chênh phía trước. Trong những năm ấy, mặc dù tôi đã cắt mọi liên lạc chính thức với thầy Mori, tôi vẫn tò mò về bất kỳ tin tức nào liên quan đến thầy cũ của tôi, và tôi biết rất rõ chuyện danh tiếng của thầy liên tục sụt giảm ở thành phố. Những nỗ lực của thầy nhằm mang ảnh hưởng của châu Âu vào truyền thống tranh Utamaro bị cho là không yêu nước, và thỉnh thoảng tôi lại nghe tin ông tổ chức những cuộc triển lãm chật vật ở các địa điểm ngày càng kém danh tiếng hơn. Kỳ thực, tôi đã nghe từ hơn một nguồn tin rằng ông đã bắt đầu vẽ minh họa cho các tạp chí phổ thông để duy trì nguồn thu nhập. Đồng thời, tôi khá tin rằng thầy Mori đã theo dõi con đường sự nghiệp của tôi và hoàn toàn có khả năng ông đã nghe tin tôi nhận được giải thưởng Quỹ Shigeta. Thế nên, với một nhận thức thấm thía về những thay đổi mà thời gian mang lại cho cả hai, tôi đã bước xuống tàu ở ga làng ngày hôm ấy.

Đó là một buổi chiều xuân rực nắng khi tôi tiến về dinh thự của thầy Mori, dọc theo những con đường đồi xuyên qua rừng. Tôi đi thật chậm, nhấm nháp cảm giác bước đi trên con đường mà tôi biết quá rõ ấy. Và lúc đó tôi dự đoán trong tâm trí điều gì có thể xảy ra lúc tôi đối diện với thầy Mori một lần nữa. Có lẽ ông sẽ tiếp đón tôi như một vị khách danh giá; hoặc có lẽ ông sẽ lạnh lùng và xa cách như trong những ngày cuối cùng tôi ở dinh thự; nhưng cũng có thể, ông sẽ cư xử với tôi theo cách ông luôn xử sự khi tôi còn là học trò cưng của ông – nghĩa là, như thể những thay đổi lớn lao trong quan hệ địa vị giữa chúng tôi chưa hề xảy ra. Tôi cho là khả năng sau cùng dễ xảy ra nhất, và tôi nhớ mình đã đắn đo nên phản ứng thế nào. Tôi quả quyết mình sẽ không trở về những thói quen xưa và gọi ông là “thầy”; thay vào đó, tôi chỉ đơn giản gọi ông như thể chúng tôi là đồng nghiệp. Và nếu ông cứ nhất quyết không thừa nhận địa vị mà tôi đã đạt được, tôi sẽ nói, với một tiếng cười thân thiện, điều gì đó đại ý: “Ông thấy đó, ông Mori, tôi đã không buộc phải làm cái nghề vẽ minh họa truyện tranh như ông từng lo sợ.”

Chẳng mấy chốc tôi nhận ra mình đã đến cái điểm trên con đường dốc núi, nơi tôi có thể nhìn rõ tòa dinh thự mọc lên giữa những rặng cây trong cái thung lòng chảo dưới kia. Tôi dừng lại một lát để chiêm ngưỡng khung cảnh ấy, như tôi vẫn thường làm nhiều năm về trước. Có một cơn gió sảng khoái, và dưới thung lũng, tôi có thể thấy những rặng cây khẽ đung đưa. Tôi tự hỏi có phải tòa dinh thự đã được sửa sang không, nhưng từ khoảng cách xa như vậy thì không thể biết chắc được.

Sau một lát, tôi ngồi xuống giữa đám cỏ dại mọc trên đỉnh đồi và tiếp tục nhìn tòa dinh thự của thầy Mori. Tôi đã mua ít cam ở một quầy hàng gần nhà ga, và lấy cam từ trong khăn bọc, tôi bắt đầu ăn từng trái một. Chính lúc tôi ngồi đó, nhìn xuống tòa dinh thự, đồng thời thưởng thức hương vị những trái cam tươi, đó là lúc cảm giác chiến thắng và thỏa mãn thật mãnh liệt bắt đầu dâng lên trong tôi. Thật khó mô tả cảm giác ấy, vì nó khác với niềm hân hoan người ta cảm thấy từ những chiến thắng nhỏ hơn – và, như tôi nói, khác với bất kỳ điều gì tôi từng cảm thấy trong những buổi ăn mừng ở Migi-Hidari. Đó là một cảm nhận thấm thía về hạnh phúc xuất phát từ niềm tin rằng nỗ lực của mình được đền đáp; rằng mình đã bỏ công vất vả, vượt qua những nghi hoặc, và không để lãng phí bất cứ điều gì; rằng ta đạt được gì đó thực sự giá trị và xuất chúng. Ngày hôm đó, tôi không đi tiếp về phía dinh thự – dường như khá vô nghĩa khi làm thế. Tôi chỉ ngồi đó chừng một giờ, với lòng khoan khoái sâu đậm, và ăn những trái cam của mình.

Tôi cho đấy không phải là thứ cảm xúc ai cũng được trải nghiệm. Những người như Rùa – những người như Shintaro – họ có thể cần cù bước tiếp, có thể thạo nghề và không làm mếch lòng ai, nhưng những người như họ sẽ không bao giờ biết đến niềm hạnh phúc tôi cảm thấy vào ngày hôm đó. Vì hạng người như họ không biết mạo hiểm mọi thứ cho khao khát vượt lên sự tầm thường là như thế nào.

Tuy nhiên, Matsuda thì khác. Dù ông ấy và tôi thường tranh cãi, cách tiếp cận của chúng tôi với cuộc sống lại hoàn toàn giống nhau, và tôi tin rằng khi nhìn lại đời mình ông hẳn cũng sẽ có một hai khoảnh khắc như vậy. Quả vậy, tôi dám chắc ông ấy cũng có những ý nghĩ giống của tôi khi ông nói với tôi vào lần cuối chúng tôi trò chuyện, với một nụ cười dịu dàng trên khuôn mặt: “Ít nhất chúng ta đã hành động theo đức tin của mình, và đã cố gắng hết sức.” Bởi, dù trong tương lai người ta có đánh giá lại thành tựu của mình, thì đấy vẫn luôn là một niềm an ủi khi biết rằng cuộc đời ta có một vài khoảnh khắc mãn nguyện thực sự như khoảnh khắc tôi đã trải qua vào ngày hôm ấy trên con đường lên núi cao.

Sáng hôm qua, sau khi đứng trên Cầu Dùng Dằng một lát để nghĩ về Matsuda, tôi đã bước đến nơi trước đây từng là khu phố hoan lạc của chúng tôi. Khu vực ấy bây giờ đã được xây dựng lại và không thể nhận ra được nữa. Những con phố hẹp từng chạy qua trung tâm khu phố, tấp nập người qua với những cờ biển bằng vải của các quán xá, giờ được thay thế bằng con đường bê tông rộng rãi với những xe tải hạng nặng qua lại suốt ngày đêm. Nơi trước đây là quán của cô Kawakami, giờ là một tòa nhà văn phòng mặt kính, cao bốn tầng. Kế đó là những tòa nhà cũng lớn như thế, và ban ngày, người ta có thể nhìn thấy nhân viên văn phòng, người giao hàng, người đưa thư, tất cả bận rộn ra vào. Không có quán rượu nào cho tới tận mạn Furukawa, nhưng đây đó, người ta có thể nhận ra một mẩu hàng rào hoặc một cái cây, sót lại từ ngày cũ, trông chúng lạc lõng kỳ khôi giữa khung cảnh mới.

Nơi trước đây là Migi-Hidari, giờ là sân trước của một tổ hợp văn phòng được xây lùi sâu khỏi mặt đường. Một số nhân viên cấp cao để xe trong bãi này, nhưng phần lớn vẫn là một khoảng sân rộng thảm nhựa, với những cây non được trồng đây đó. Trước sân, đối diện mặt đường, có một chiếc ghế dài, loại ghế người ta có thể bắt gặp trong công viên. Cái ghế được đặt ở đó cho ai, tôi không biết, vì tôi không bao giờ thấy những con người bận rộn này dừng lại thư giãn trên đó. Nhưng tôi thích tưởng tượng rằng chiếc ghế đó nằm ngay chỗ rất gần nơi đặt chiếc bàn cũ của chúng tôi trong quán Migi-Hidari, và tôi đã nhiều lần ngồi vào đó. Có thể đây không phải là một cái ghế công cộng, nhưng nó sát vỉa hè, và chưa từng ai cấm tôi ngồi ở đây. Sáng hôm qua, khi mặt trời chiếu sáng dễ chịu, tôi đã ngồi xuống ghế và ở đó một lúc lâu, quan sát chung quanh.

Lúc đấy hẳn sắp đến giờ ăn trưa, vì nhìn sang bên kia đường tôi có thể thấy những nhóm nhân viên mặc áo sơ mi trắng dài tay bước ra từ tòa nhà mặt kính nơi trước đây từng là quán của cô Kawakami. Khi quan sát, tôi ngạc nhiên bởi những con người trẻ tuổi ấy mới tràn đầy lạc quan và nhiệt huyết làm sao. Có một lúc, có hai thanh niên đang rời tòa nhà dừng lại để trò chuyện với một người thứ ba đang đi vào. Họ đứng ở bậc thềm trước cửa tòa nhà mặt kính, cười đùa với nhau trong ánh nắng. Một thanh niên, mà tôi có thể nhìn rõ mặt nhất, đang cười với một vẻ đặc biệt vui tươi, có gì đó giống sự ngây thơ cởi mở của một đứa trẻ. Rồi với một cử chỉ mau lẹ, cả ba người đồng nghiệp chia tay nhau và ai đi đường nấy.

Tôi mỉm cười một mình khi ngồi trên ghế quan sát những nhân viên văn phòng trẻ tuổi này. Dĩ nhiên, nhiều lúc, khi tôi nhớ lại các quán rượu thắp đèn sáng trưng xưa cùng tất cả những người đã tề tựu dưới ánh đèn, nói cười náo nhiệt hơn đôi chút so với những chàng thanh niên hôm qua, nhưng vẫn cùng chung một vẻ tử tế chân thành, tôi cảm thấy một niềm hoài nhớ quá khứ và khu phố trước đây. Nhưng thấy thành phố của chúng tôi được tái thiết, thấy đời sống được phục hồi nhanh chóng những năm vừa qua, điều đó đã mang lại cho tôi niềm vui sướng thật sự. Dường như dân tộc chúng tôi, dù đã phạm lỗi lầm nào trong quá khứ, thì giờ đang có một cơ hội khác để làm mọi thứ tốt đẹp hơn. Người ta chỉ có thể thành tâm chúc phúc cho những con người trẻ tuổi ấy.

[1] Nhân vật cao bồi Lone Ranger có chú ngựa tên là Silver. “Hi yo Silver” là câu nói khi Lone Ranger thúc ngựa phi nước đại.

[2] Harakiri: một nghi thức tự sát của người Nhật.

[3] Diễn viên Mỹ nổi tiếng vào khoảng nửa đầu thế kỷ 20.

[4] Một công ty lớn của Nhật Bản, thành lập vào năm 1971.

[5] Tiếng Nhật, nghĩa là Đời sống mới.

[6] Tức lễ gặp mặt, được tổ chức giữa hai gia đình đang tìm hiểu nhau.

[7] Quân kỳ của phát xít Nhật trong Thế chiến II.