JUDE

KẺ VÔ DANH

■ Jude the Obscure

THOMAS HARDY
NGUYỄN THÀNH NHÂN dịch

Quyển tiểu thuyết
gây chấn động nước Anh thời Victoria, được the Web.taisachnhanh.cloud xếp hạng thứ 29 trong số 100 tác phẩm tiếng Anh hay nhất mọi thời đại.

ebook©vctvegroup

VỀ TÁC GIẢ

Thomas Hardy (02/6/1840 - 11/01/1928) - tiểu thuyết gia, nhà thơ và nhà soạn kịch nổi tiếng người Anh - chào đời tại làng Higher Bockhampton, một trong những làng quê xa xôi hẻo lánh nhất của hạt Dorset, nước Anh. Ông là con cả trong số bốn người con của Thomas Hardy, một thợ xây, và Jemima, một thôn nữ có học thức. Ông lớn lên trong một ngôi nhà tranh nằm biệt lập ở rìa một cánh đồng thạch nam. Những trải nghiệm đầu đời của ông về đời sống nông thôn, với nhịp điệu theo mùa và nền văn hóa dân gian truyền khẩu, là nền tảng cho phần lớn các tác phẩm sau này của ông. Ông được mẹ dạy học tại nhà cho tới năm tám tuổi; sau một năm học ở trường làng, ông chuyển tới trường học ở Dorchester, một thị trấn gần đó. Tại đây ông đã tiếp thu được một nền tảng vững chắc về toán học và tiếng La-tinh. Năm 1856, ông trở thành người học việc của John Hicks, một kiến trúc sư địa phương; năm 1862, ông chuyển tới London và trở thành chuyên viên bản vẽ kỹ thuật trong văn phòng của Arthur Blomfield, một kiến trúc sư nổi tiếng. Do sức khỏe kém, năm 1867 ông trở về Dorset, lại làm việc cho Hicks và sau đó cho kiến trúc sư G.R. Crickmay ở thị trấn Weymouth.

Dù nghề kiến trúc mang lại cho Hardy sự thăng tiến ở cả hai mặt kinh tế và xã hội, giữa những năm 1860, sự thiếu thốn tài chính và sự sụt giảm niềm tin tôn giáo buộc ông phải từ bỏ khát vọng học đại học và trở thành một linh mục. Ông bắt đầu tập trung vào sáng tác thơ, nhưng do các tác phẩm này bị từ chối xuất bản, ông miễn cưỡng quay sang sáng tác văn xuôi.

Trong hai năm 1867-1868, ông viết tiểu thuyết đầu tay Gã nhà nghèo và nàng tiểu thư (The Poor Man and the Lady). Dù được ba nhà xuất bản ở London xem xét với sự cảm thông, tác phẩm này không bao giờ được xuất bản và thất lạc luôn. Sau đó, theo lời khuyên của George Meredith, một người điểm sách của nhà xuất bản, ông viết Các liệu pháp tuyệt vọng (Desperate Remedies - 1871), một tác phẩm chịu ảnh hưởng của dòng tiểu thuyết “cảm giác” của Wilkie Collins. Tuy nhiên, trong tác phẩm tiếp theo, Dưới tán cây xanh (Under the Greenwood Tree - 1872), Hardy đã tìm thấy giọng điệu riêng biệt của chính mình.

Tháng 3/1870, Hardy được cử đến để trùng tu ngôi nhà thờ St. Juliot đổ nát ở Cornwall. Ông đã gặp Emma Lavinia Gifford, người trở thành vợ của ông bốn năm sau đó. Bà đã tích cực khuyến khích và hỗ trợ ông trong những nỗ lực văn chương, và cuốn tiểu thuyết kế tiếp của ông, Mắt biếc (A Pair of Blue Eyes - 1873), được viết dựa trên chính những trải nghiệm lãng mạn trong mối tình giữa ông và Emma.

Mùa hè năm 1872, Hardy dứt khoát từ bỏ sự nghiệp kiến trúc và toàn tâm theo đuổi văn chương khi tạp chí Tinsley ký kết hợp đồng sử dụng Mắt biếc trong 11 kỳ đăng mỗi tháng. Sau đó, Cornhill, một tạp chí có uy tín hơn nhiều mời ông cung cấp một tác phẩm đăng nhiều kỳ. Kết quả là tác phẩm Xa đám đông điên loạn (Far From the Madding Crowd - 1874) ra đời, giới thiệu cái tên Wessex lần đầu. Và cũng từ đây trở đi, hầu hết các tác phẩm của ông đều có bối cảnh nền là Wessex, vốn là một vương quốc của người Anglo-Saxon ở miền nam đảo Great Britain từ năm 519 cho tới đầu thế kỷ 10, khi vua Æthelstan của người Anglo-Saxon thống nhất nước Anh; với Hardy, địa danh Wessex bao gồm các hạt ở vùng tây nam nước Anh hiện nay.

Tháng 9/1874, Hardy kết hôn với Emma Gifford, bất chấp sự phản đối của gia đình cả hai bên. Trong thời gian đầu, họ liên tục di chuyển, khi sống ở London, khi ở Dorset. Trong thời gian này ông viết tiểu thuyết Bàn tay của Ethelberta (The Hand of Ethelberta - 1876); tác phẩm này được đón nhận khá thờ ơ và không phổ biến mấy. Bù lại, tiểu thuyết Trở lại cố hương (The Return of the Native - 1878)[1] ngày càng được nhiều người hâm mộ do bối cảnh nổi bật của Egdon Heath, dựa trên vùng hoang địa ảm đạm và khắc nghiệt mà ông từng biết hồi thơ ấu.

Cái chết của đột ngột của Emma vào năm 1912 kết thúc hai mươi năm sống chung với nhau trong tình trạng xa lạ, nhưng nó cũng khơi gợi lại những tháng ngày tươi đẹp trong mối tình của họ, và là nguồn cảm hứng để ông hoàn thành một số tác phẩm thơ xuất sắc. Năm 1914, Hardy kết hôn với Florence Emily Dugdale, trẻ hơn ông 38 tuổi. Dù đôi khi người vợ thứ hai này gặp khó khăn, vì Hardy quá nặng lòng với những hoài niệm về người vợ cũ, bà vẫn toàn tâm chăm sóc cho sức khỏe tuổi già của ông cho tới lúc ông qua đời vào tháng 11/1928. Tro cốt của ông được đặt trong “Góc của các nhà thơ” (Poets’ Corner) tại Tu viện Westminster, còn quả tim được chôn cất chung một nấm mộ với Emma tại nghĩa trang giáo xứ Stinsford.

Trọn đời văn nghiệp, Thomas Hardy đã sáng tác tổng cộng 14 tiểu thuyết (các tác phẩm nổi bật nhất là Far From the Madding Crowd, The Return of the Native, The Major of Casterbridge, Tess of The d’Urbervilles, và Jude the Obcure), hàng trăm truyện ngắn, hai vở kịch và chín tập thơ. Ông được công nhận rộng rãi là một nhà văn lớn của thế kỷ 19 và nhà thơ lớn của thế kỷ 20. Năm 1910, ông được tặng thưởng Huân chương Công trạng (Order of Merit)[2]. Ngoài ra, ông được vinh hạnh đề cử cho giải Nobel Văn chương nhiều lần (1910 - 1914, 1920, 1923 - 1927).

Nhiều tác phẩm của ông được chuyển thể thành phim như Tess of The d’Urbervilles (1913; 1979; 1998, 2008), The Return of the Native (1994), Jude the Obscure (1996), The Mayor of Casterbridge (2000, 2003), Under the Greenwood Tree (2005), Far From the Madding Crowd (2015).

Nhiều nhà văn trẻ hơn, bao gồm D. H. Lawrence, John Cowper Powys và Virginia Woolf rất hâm mộ các tác phẩm của ông. Một số nhà soạn nhạc nổi tiếng, bao gồm Gerald Finzi, Benjamin Britten và Gustav Holst đã lấy thơ của ông để phổ nhạc. Holst cũng soạn bản giao hưởng dựa trên chủ đề của tiểu thuyết The Return of the Native nhan đề Egdon Heath; A Homage to Thomas Hardy vào năm 1927.

THAY LỜI GIỚI THIỆU

Tôi xin trân trọng xin lỗi quý độc giả khi dùng những lời cảm nhận xuất phát từ đáy tim này thay cho lời giới thiệu tác phẩm.

Loay hoay cả tuần để viết lời giới thiệu cho Jude - Kẻ vô danh, mà mãi vẫn không xong. Viết rồi lại xóa. Tính bắt chước ông Phạm Công Thiện dùng triết lý bi đát của Clément Rosset để phân tích, vì quả thật nó bi đát tận cùng, nhưng rồi lại thấy nhảm. Hay là không viết gì cả, ngoài vài dòng cảm nhận? Và cứ để độc giả đọc, rồi tự cảm và hiểu. Vì hư vô và bi đát tràn trề trong tác phẩm này, dùng một triết lý hay một góc nhìn cho nó dường như quá thiếu hụt. Cả D.H. Lawrence, tác giả tiểu thuyết lừng danh Người tình của phu nhân Chatterley, trong cuốn Study of Thomas Hardy cũng nhận định quá hời hợt và sai lầm về chiều sâu tư tưởng của tác phẩm này, dù dĩ nhiên ông rất ngưỡng mộ Thomas Hardy. Yêu Jude, vì Jude cũng giống như tôi, mơ mộng, đầy hoài bão và thất bại từ đầu chí cuối, biết đời là cõi tạm; cùng lúc vừa sợ hãi nó, muốn thoát khỏi nó, lại vừa yêu thương nó và gắng hết sức hòa vào nó. Rốt cuộc, có lẽ cái chết sẽ giảng hòa Jude, giảng hòa tôi với cuộc đời này.

Chợt nhớ một bài thơ làm năm mười chín tuổi.

CHIỀU ƠI

Chiều ơi…

gió mơn man mái tóc

hương lá thoảng mơ màng

ngồi xuống chỗ này, ngồi xuống đi em

ngồi nghe gió hát!

nghe tiếng lá rơi vèo - tiếng nhạc

tiếng nụ hoa e ấp nở chào em

nghe không em tiếng hót của con chim

về tổ muộn, nghẹn ngào, khắc khoải

một tia nắng lạc loài, run rẩy

vơi vơi dần theo cánh lá xôn xao…

lắng nghe đi em!

rồi êm đềm câu chuyện một ngày xưa

anh sẽ kể thì thầm theo tiếng gió

một câu chuyện rất thường mà rất lạ

này đây em, ngày xưa… một ngày xưa…

ngày xửa ngày xưa có chú bé học trò

rất ngây thơ như một chú nai vàng

trong trắng như là mảnh giấy

vở học trò man mác ngát thơm hương

một đứa bé yêu thơ đến lạ

yêu từng dòng mực tím viết nghiêng nghiêng

yêu từng chiếc lá vàng bay hiu hắt

yêu từng câu lục bát của quê hương…

đứa bé ướp hoa vào vở

để rồi thỉnh thoảng xót thương hoa

những cánh lá thuộc bài nho nhỏ

ngây ngô như những chuyện cổ lâu đời

cuộc đời trôi như dòng sông bình thản

với vở học trò một mặt chép đầy thơ

với những đóa hoa khô và chiếc lá

ép bên trong không biết đến bao giờ

rồi một hôm đứa bé lại làm thơ

nhưng không nói về hoa về bướm

không nói về cánh chim, về ánh trăng thơ mộng

mà eo ôi, một tà áo dễ thương

một bài thơ thật là mênh mang

như biển lặng dạt dào sóng hát

chợt cuộn mình reo lên tha thiết

những cung trầm chan chứa tình thương

nắng đã tắt rồi, có phải không em?

ừ, nắng tắt, rồi một ngày nắng tắt

hoàng hôn về, bóng tối phủ mênh mông…

đứa bé khóc với cõi lòng tan tác

đốt hết thơ và tập thức đêm dài

hồn thơ dại in hằn roi cô tịch

đứa bé vào rừng nằm chết giữa mưa thu…

(1983)

TP.HCM, tháng 8/2018

Nguyễn Thành Nhân

PHẦN MỘT

Ở MARYCREEN

“Phải, nhiều người đã điên dại vì đàn bà, và trở thành tôi mọi cho họ. Cũng có nhiều người đã thiệt mạng, phạm sai lầm và phạm tội vì đàn bà… Ôi chao, hỡi các ông, vì sao đàn bà có thể mạnh mẽ đến thế, xét theo những gì họ đã làm?”

— ESDRAS[3]

Chương Một

Ông hiệu trưởng sắp chuyển đi, cả làng ai cũng bùi ngùi. Ông chủ cối xay lúa ở Cresscombe đã cho ông mượn cỗ xe ngựa sơn trắng có mui và con ngựa để chở đồ đạc tới nơi ở mới, cách đó chừng hai mươi dặm; một cỗ xe như vậy cũng khá vừa vặn với số vật dụng cá nhân cần chuyển đi. Bởi ngôi nhà trong trường đã được ban giám đốc trang bị một phần đồ nội thất, và món đồ cồng kềnh duy nhất của ông hiệu trưởng, ngoài thùng đựng sách, là một chiếc đàn dương cầm khổ nhỏ mua được trong một cuộc đấu giá; bởi năm đó ông chợt nghĩ tới việc học một thứ nhạc cụ. Nhưng nhiệt tình sút giảm dần, ông chẳng học được ngón nghề nào hết, và kể từ đó cây đàn đã trở thành một mối phiền toái thường xuyên đối với ông mỗi lúc dời nhà.

Hôm đó vị cha xứ đi vắng, vì ông không thích cảnh chia tay. Ông định tới chiều tối mới trở về, khi đó hẳn giáo viên mới đã tới và ổn định nơi ở, và mọi sự sẽ êm xuôi trở lại.

Ông thợ rèn, thầy cai nông trại và bản thân ông hiệu trưởng đang đứng bối rối trong phòng, trước cây đàn. Ông hiệu trưởng đã nhận xét rằng ngay cả khi có thể nhét nó vào cỗ xe, ông cũng chẳng biết phải làm gì với nó khi tới thành phố Christminster, nơi ở mới của ông, vì trước tiên ông chỉ tìm nơi ở tạm.

Một bé trai mười một tuổi, người đã nhiệt tình giúp đỡ việc đóng gói đồ đạc, bước tới gần họ, và trong lúc họ đang xoa cằm suy tính, nó chợt cất tiếng, đỏ mặt với giọng nói của chính mình: “Bà cô của em có một kho chứa củi, và có thể cất tạm nó ở đó, có lẽ thế, cho tới khi thầy tìm được nơi để đặt nó, thưa thầy.”

“Một ý kiến hay,” ông thợ rèn nói.

Họ quyết định cử một người đại diện tới gặp bà cô của thằng bé - một phụ nữ lớn tuổi - để hỏi xem bà có thể giữ giùm cây đàn cho tới khi ông Phillotson cử người tới lấy hay chăng. Ông thợ rèn và thầy cai lên đường để thực hiện nhiệm vụ đó; ông hiệu trưởng và thằng bé ở lại chờ tin.

“Có buồn khi thầy sắp đi không, Jude,” ông Phillotson hiền từ hỏi.

Lệ dâng lên mắt của thằng bé, vì nó không phải là một học sinh chính thức, vốn không mấy gắn bó với cuộc sống của ông hiệu trưởng, mà là một học sinh lớp đêm, chỉ có trong nhiệm kỳ của ông hiệu trưởng hiện thời. Những học sinh chính thức, nếu phải nói lên sự thật, giờ đang đứng tuốt đằng xa, và giống như những môn sinh nổi tiếng nào đó, chỉ miễn cưỡng thực hiện bất cứ sự trợ giúp tự nguyện nào. Thằng bé lúng túng mở cuốn sách đang cầm trên tay ra - ông Phillotson đã tặng nó làm quà chia tay - và thú nhận rằng nó rất buồn.

“Thầy cũng vậy,” ông Phillotson nói.

“Vì sao thầy phải đi vậy, thưa thầy?” thằng bé hỏi.

“Ờ, đó là một câu chuyện dài. Em sẽ không hiểu được những lý do đâu, Jude. Có lẽ khi lớn hơn em sẽ hiểu.”

“Em nghĩ em có thể hiểu ngay bây giờ, thưa thầy.”

“Tốt, đừng nói điều này ở mọi nơi nhé. Em có biết một trường đại học, và một bằng đại học là gì hay không? Nó là tiêu chuẩn cần thiết đối với một người muốn dạy học. Kế hoạch, hoặc mơ ước của thầy, là trở thành một sinh viên tốt nghiệp đại học, và sau đó được bổ nhiệm làm giáo sư. Khi sống ở Christminster, hay gần đó, thầy sẽ ở gần trung tâm, và nếu kế hoạch của thầy thiết thực, thầy cho rằng việc sống ở đó giúp thầy có một cơ hội tốt hơn để thực hiện nó so với bất cứ nơi nào khác.”

Ông thợ rèn và thầy cai trở lại. Kho chứa củi của cô Fawley lớn tuổi khô ráo và khá phù hợp; và bà cũng sẵn sàng dành ra một chỗ để đặt cây đàn. Thế là nó bị bỏ lại trong trường cho tới chiều, khi có thêm nhiều người giúp di chuyển nó; và ông hiệu trưởng đưa mắt nhìn quanh lần cuối.

Thằng bé Jude giúp đưa lên xe những đồ đạc nhỏ; lúc chín giờ ông Phillotson trèo lên ngồi cạnh thùng sách và các thứ hành lý khác, và chào từ giã các bạn của mình.

“Thầy sẽ không quên em đâu, Jude,” ông nói, mỉm cười, khi cỗ xe lăn bánh. “Hãy là một cậu bé ngoan, nhớ đấy; hãy đối xử tử tế với súc vật, chim chóc, và đọc tất cả những gì em có thể đọc. Và nếu em tới Christminster, hãy nhớ tìm thầy vì tình bạn cũ.”

Cỗ xe kẽo kẹt băng qua cánh đồng xanh, và biến mất sau khúc quanh cạnh ngôi nhà của vị cha xứ. Thằng bé quay lại chỗ giếng nước nằm ở rìa bãi cỏ, nơi nó đã để lại mấy cái xô khi tới giúp thầy giáo chất đồ lên xe. Lúc này môi nó run run, và sau khi mở nắp giếng để thả cái xô xuống, nó dừng lại, tựa trán và cánh tay lên thành giếng, gương mặt nó có cái vẻ đăm chiêu của một đứa trẻ khôn trước tuổi, đã cảm nhận được những gai góc của cuộc đời. Cái giếng mà Jude đang nhìn xuống là một cái giếng cổ xưa như chính bản thân ngôi làng này, và từ vị trí của nó, trông như một bức vẽ phối cảnh dài, tròn, kết thúc bằng một cái đĩa chứa đầy nước lung linh ở khoảng cách một trăm bộ bên dưới. Có một đám rêu xanh gần miệng giếng, và gần hơn nữa là một chùm dương xỉ lá hẹp.

Nó tự nhủ, với sự cường điệu của một đứa bé giàu tưởng tượng, rằng ông hiệu trưởng đã kéo nước ở cái giếng này hàng chục lần vào một buổi sáng giống như vầy, và sẽ không bao giờ kéo thêm lần nào nữa. “Mình đã nhìn thấy thầy nhìn xuống đó, khi thầy mệt, giống như mình lúc này, và khi thầy nghỉ giải lao một chút trước khi xách mấy xô nước về nhà! Nhưng thầy thông minh và không nên sống ở đây lâu hơn nữa, một nơi nhỏ xíu bình lặng thế này!” Một giọt lệ rơi từ mắt nó xuống lòng giếng sâu. Sáng hôm đó có một màn sương mù mỏng, và hơi thở của thằng bé tỏa ra như một làn sương mù dày hơn trong bầu không khí nặng nề tĩnh lặng. Những ý nghĩ của nó bị cắt ngang bởi một tiếng kêu lớn đột ngột: “Cháu có chịu xách nước về đây không, thằng nhãi ranh biếng nhác kia!”

Nó xuất phát từ một bà cụ đang đi từ cửa về phía cổng khu vườn của ngôi nhà tranh xanh xanh gần đó. Thằng bé vẫy tay ra hiệu đã nghe thấy, kéo nước lên với một nỗ lực to lớn đối với một đứa trẻ nhỏ thó như nó, dừng lại để thở một lát, rồi bắt đầu xách nước băng qua bãi cỏ lạnh và ẩm ướt bao quanh cái giếng - gần trung tâm của ngôi làng nhỏ, hoặc đúng hơn là một thôn nhỏ của làng Marygreen.

Nó nhỏ bé và lạc hậu, nằm trên sườn của một vùng cao nguyên nhấp nhô tiếp giáp với những vùng thấp của North Wessex. Tuy nhiên, dù xưa cũ, cái giếng có lẽ là di tích lịch sử duy nhất của địa phương vẫn còn vẹn nguyên không đổi. Nhiều ngôi nhà lợp tranh và có cửa sổ trên mái đã bị kéo sập trong những năm gần đây, và nhiều cây cổ thụ đã ngã xuống bãi cỏ. Đặc biệt, ngôi nhà thờ đầu tiên, mái gù lên, có những tháp gỗ nhỏ và gờ mái nhà kiểu cổ, đã bị tháo dỡ xuống, và đập vụn để trải lên con đường làng, hoặc được tận dụng làm vách chuồng heo, ghế ngồi trong vườn, vật chắn để bảo vệ hàng rào, và hòn non bộ giữa những luống hoa trong vùng. Thay cho nó là một tòa nhà mới cao ráo, thiết kế theo kiến trúc Gô-tích hiện đại, khá xa lạ với con mắt của người Anh, và được xây dựng trên một mảnh đất mới bởi một tay phá hoại di tích lịch sử, kẻ đã tới từ London và quay lại đó trong một ngày. Không còn sót lại chút di tích nào trên địa điểm mà cách nay rất lâu từng có một ngôi đền cổ của người ngoại giáo; và trên bãi cỏ xanh nơi trước kia từng có nhà thờ, những ngôi mộ đã bị phá hủy được tưởng niệm bởi những cây thập giá bằng gang giá mười tám xu và có hạn sử dụng năm năm.

Chương Hai

Dù có vóc người mảnh khảnh, Jude Fawley xách hai xô nước đầy ắp tới ngôi nhà tranh mà không dừng lại nghỉ lần nào. Bên trên cửa có một tấm ván hình chữ nhật nhỏ màu xanh lơ, trên viết những chữ bằng sơn vàng, “Drusilla Fawley, Chủ tiệm bánh mì.” Ở phía trong những tấm kính gắn chì của cửa sổ - đó là những gì còn sót lại của vài ngôi nhà cổ - có năm chai mật ong, và ba cái bánh sữa trên một cái đĩa sứ có hoa văn.

Trong lúc đổ nước vào bồn ở phía sau nhà, nó có thể nghe thấy một cuộc trò chuyện sôi nổi đang diễn ra trong nhà, giữa bà cô của nó, bà Drusilla mà tên họ được viết trên tấm bảng hiệu, và vài người dân trong làng. Sau khi tiễn chân ông hiệu trưởng, họ đang tóm tắt lại những chi tiết của sự kiện này, và tự cho phép mình đưa ra những tiên đoán về tương lai của ông ta.

“Nó là ai thế?” một người tương đối lạ hỏi, khi thằng bé bước vào nhà.

“Bà hỏi là đúng đấy, bà Williams. Nó là cháu họ của tôi, tới đây sau lần cuối bà đi ngang con đường này.” Người vừa đáp là một bà lão cao, gầy, vốn luôn nói năng một cách kịch tính về những đề tài tầm thường nhất; bà lần lượt chia những cụm từ trong câu đáp của mình cho từng thính giả. “Nó tới từ Mellstock, ở mé dưới Wessex, cách nay khoảng một năm - không may cho nó, Belinda ạ,” (quay sang phải) “đó là nơi cha nó từng sống, hấp hối và chết trong hai ngày, như bà biết đó, Caroline” (quay sang trái).

“Hẳn sẽ là một phúc lành nếu Thượng đế toàn năng mang cả cháu theo với cha mẹ cháu, thằng bé khốn khổ vô dụng! Nhưng tôi đã đưa nó về đây sống với tôi cho tới khi tôi biết phải làm gì với nó, dù tôi buộc phải để cho nó kiếm bất cứ đồng xu nào nó có thể. Hiện nó đang đuổi chim cho ông chủ nông trại Troutham. Công việc này ngăn không cho nó giở trò tinh nghịch. Vì sao cháu quay mặt đi vậy Jude?” bà tiếp tục, trong lúc thằng bé cảm thấy ánh mắt của họ giống như những cái tát lên mặt nó, quay sang phía khác.

Bà thợ giặt trong vùng đáp rằng có lẽ việc cô hoặc bà Fawley (vì họ gọi bà theo cách thức khác nhau) đưa nó về sống chung là một kế hoạch rất tốt, “để nó bầu bạn với bà trong cảnh cô đơn, lấy nước, đóng những cánh cửa chớp lại vào ban đêm và giúp làm bánh mì.”

Cô Fawley nghi ngờ điều đó… “Vì sao cháu không xin ông hiệu trưởng đưa cháu tới Christminster với ổng, và giúp cháu trở thành một học giả chứ,” bà nói tiếp, nửa thật nửa đùa. “Tôi chắc chắn rằng ổng không thể tìm được một đứa học trò tốt hơn. Thằng bé rất mê đọc sách, thật vậy. Em họ Sue của nó cũng y chang, tôi nghe nói thế; nhưng nhiều năm nay tôi không gặp con bé, dù nó chào đời tại đây, trong bốn bức tường này. Sau khi chúng lấy nhau, cháu tôi và chồng nó không có nhà riêng trong vài năm; rốt cuộc thì chúng cũng có một ngôi nhà, tuy nhiên… Chà, tôi sẽ không bước vào đó. Jude à, cháu đừng bao giờ lấy vợ. Dòng họ Fawley sẽ không đi theo bước đường đó nữa. Con bé Sue, đứa con độc nhất của chúng, cũng giống như con của chính tôi, Belinda ạ, cho tới khi cuộc hôn nhân rạn nứt! Chao ôi, một cô gái nhỏ nên biết có những biến chuyển như thế!”

Nhận ra sự chú ý lại tập trung vào nó, Jude bước ra chỗ lò nướng bánh và ăn phần bánh điểm tâm của mình. Thì giờ rảnh rỗi của nó đã kết thúc, và nó nhảy qua bờ giậu ở sau nhà, rời khỏi vườn và đi theo một con đường mòn chạy về hướng bắc, cho đến khi nó tới một khoảnh đất trũng rộng và hiu quạnh giữa mặt bằng chung của vùng đất cao, nơi gieo trồng lúa mì. Khu lòng chảo rộng lớn này là nơi nó làm công cho ông chủ nông trại Troutham, và nó đi tới giữa khu đất đó.

Bề mặt nâu sẫm của cánh đồng chạy thẳng về phía bầu trời bao bọc xung quanh, nơi nó dần chìm khuất trong màn sương mù che kín bìa cánh đồng và làm nổi bật sự quạnh hiu. Những điểm nhấn duy nhất trên sự đơn điệu của cảnh vật là một đụn rơm của mùa gặt trước đứng giữa cánh đồng, lũ quạ bay vọt lên khi nó tới gần, và con đường mòn cắt ngang qua mảnh đất bỏ hoang mà nó đã đi theo để tới đó, giờ không biết kẻ nào sẽ giẫm chân lên, dù nhiều người đã chết trong gia đình nó từng bước bên trên con đường đó.

“Cảnh vật ở đây thật đáng sợ!” nó lẩm bẩm.

Những đường cày mới toanh dường như trải dài ra, như những vạch sọc trên một mảnh vải nhung kẻ, mang tới một vẻ hữu dụng nho nhỏ, xóa bỏ những bước thay đổi dần dần của nó, và tước khỏi nó mọi lịch sử ngoài lịch sử của vài tháng trước đó, dù từng cục đất hòn đá ở đó thật sự có đủ và thừa sự gắn bó chặt chẽ với chúng - tiếng vọng của những bài ca từ những mùa thu hoạch xa xưa, của những lời đã được thốt ra, của những thao tác mạnh mẽ. Mỗi tấc đất từng là địa điểm, đầu tiên hoặc cuối cùng, của nỗ lực hăng say, niềm hân hoan, những cuộc vui đùa, những cuộc tranh cãi vặt vãnh, và sự mệt nhọc. Những nhóm người mót lúa từng ngồi xổm dưới ánh nắng trên từng thước vuông đất ở đó. Những cuộc hôn nhân vì tình khiến dân cư của cái thôn tiếp giáp trở nên đông đúc đã bắt đầu ở đó, giữa lúc gặt hái và chuyên chở. Dưới bờ giậu phân cách cánh đồng khỏi một đồn điền xa xa, những cô gái đã trao thân cho tình nhân, những kẻ không thèm quay đầu lại nhìn họ vào mùa gặt kế tiếp; và trong cánh đồng lúa cổ xưa đó nhiều gã đàn ông từng thề non hẹn biển với những người phụ nữ; và vào mùa gặt tiếp theo, sau khi đã kết hôn trong ngôi nhà thờ bên cạnh, họ sẽ run lên hốt hoảng khi nghe thấy giọng của vợ mình. Nhưng cả Jude lẫn lũ quạ quanh nó đều không màng nghĩ tới điều này. Với chúng, đây là một nơi chốn quạnh hiu; theo quan điểm của Jude, nơi này đầy ám ảnh và chỉ có phẩm chất của một mảnh đất trồng trọt, và theo quan điểm của lũ quạ đây lại là một địa điểm dễ kiếm ăn.

Jude đứng dưới đụn rơm đã nói bên trên, và cứ cách vài giây lại lắc mạnh cái trống. Sau mỗi tiếng trống tung tung, lũ quạ lại cất cánh rời khỏi chỗ đậu, ung dung bay ra xa, bộ lông đen bóng ánh lên như những cái ngực áo giáp, sau đó vòng lại và cảnh giác quan sát thằng bé, rồi đáp xuống để kiếm ăn ở một khoảng cách xa hơn.

Nó lắc trống cho tới khi cánh tay đau nhức, và cuối cùng thấy cảm thông với mong muốn của lũ chim bị cản trở. Như chính bản thân nó, dường như chúng đang sống trong một thế giới không cần tới chúng. Vì sao nó phải xua chúng đi chứ? Càng lúc trông chúng càng có dáng vẻ bạn bè thân hữu hơn - những người bạn mà nó có thể đòi hỏi sự quan tâm ở mức thấp nhất, bởi bà cô của nó thường bảo rằng bà không quan tâm tới nó. Nó thôi lắc trống, và chúng lại đáp xuống.

“Mấy anh bạn nhỏ tội nghiệp!” Jude nói lớn. “Các bạn phải ăn trưa chút đỉnh chứ, phải vậy mới được. Có đủ cho cả đàn các bạn. Ông chủ trại Troutham đủ khả năng để cho phép các bạn kiếm ăn chút chút. Vậy cứ ăn đi, các bạn chim bé nhỏ của ta, và hãy ăn thật ngon miệng nhé!”

Chúng ở lại tại chỗ và ăn, những chấm đen như mực trên mặt đất màu nâu quả hạch, và Jude vui vẻ quan sát bữa ăn thỏa thuê của chúng. Cảm giác tương thân tương ái như một sợi chỉ kỳ diệu nối kết cuộc sống của chính nó với cuộc sống của chúng. Bé nhỏ và đáng thương, cuộc đời của cả hai phía rất giống nhau.

Lúc này nó đã vứt cái trống lắc ra xa, như một thứ công cụ xấu xa bẩn thỉu, xúc phạm cả đàn chim lẫn bản thân nó, với tư cách bạn của chúng. Đột nhiên nó cảm nhận được một cái phát mạnh vào mông, tiếp theo là một tiếng tung tung lớn, thông báo cho ý thức đầy kinh ngạc của nó biết rằng cái trống lắc, thứ công cụ của sự xúc phạm, đang được sử dụng. Đàn chim và Jude giật mình cùng một lúc, và đôi mắt hoa lên của thằng bé nhìn thấy chính bản thân ông chủ nông trại, Troutham; gương mặt đỏ của ông trừng trừng nhìn xuống thân hình co rúm của Jude, cái trống đang lắc đều trong tay ông.

“Vậy là ‘Cứ ăn đi các bạn chim thân mến của ta,’ phải không, anh bạn trẻ? ‘Ăn đi, các bạn chim thân mến,’ đúng thật là! Ta sẽ phát vào mông cháu, để xem cháu vội nói ‘Ăn đi, các bạn chim thân mến’ lần nữa! Và cháu còn rong chơi tha thẩn ở nhà ông hiệu trưởng nữa, thay vì tới đây, phải không nào? Đó là cách cháu kiếm được sáu xu mỗi ngày cho việc ngăn không cho lũ quạ ăn lúa của ta sao, hả!”

Trong lúc chào hỏi đôi tai của Jude với những lời nói khoa trương sôi nổi này, Troutham đã đưa tay trái tóm lấy bàn tay trái của nó, và vừa xoay tròn thân hình mảnh khảnh của nó quanh mình, ông vừa liên tiếp quất mặt trống lên mông nó, cho tới khi cánh đồng vang vọng tiếng trống tung tung, phát ra một hoặc hai lần sau mỗi vòng xoay.

“Xin đừng, thưa ông, xin đừng!” thằng bé đang quay như chong chóng kêu lên, bất lực dưới xu hướng lực ly tâm của thân người nó như một con cá mắc câu bị giật lên bờ, và nhìn thấy ngọn đồi, đụn rơm, cái đồn điền, con đường mòn và đàn quạ xoay quanh nó trong một cuộc chạy đua vòng tròn lạ lùng. “Cháu… cháu… thưa ông, chỉ định nói rằng… có nhiều lúa trong đất - cháu đã nhìn thấy họ gieo chúng - và đàn quạ có thể ăn trưa chút chút… và ông không mất mát gì hết, thưa ông… và thầy Phillotson đã bảo cháu phải đối xử tử tế với chúng. Ối, ối, ối!”

Dường như lời giải thích chân thật này khiến cho ông chủ nông trại thêm cáu tiết, giá nó đừng nói năng gì cả lại tốt hơn, và ông vẫn phát vào mông thằng nhãi đang xoay tròn, tiếng trống tung tung tiếp tục vang lên khắp cánh đồng, tới tận tai của những người đang làm việc ở đằng xa - họ cứ tưởng rằng Jude đang thực hiện công việc đuổi chim của nó với sự chuyên cần hết mực - và vọng lại từ tháp chuông của ngôi nhà thờ mới toanh nằm ngay phía sau màn sương mù, lan về phía tòa nhà mà ông chủ nông trại đã quyên góp khá nhiều cho việc xây dựng nó, để chứng minh tình yêu đối với Chúa Trời và con người của mình.

Tới lúc này Troutham đã thấm mệt với công việc trừng phạt, ông buông tha thằng bé đang run rẩy, móc ra một đồng sáu xu, trao cho nó để trả tiền công một ngày làm việc, bảo nó về nhà và đừng bao giờ để cho ông nhìn thấy nó trên những cánh đồng này lần nữa.

Jude nhảy ra khỏi tầm tay với của ông, và vừa đi theo con đường mòn vừa khóc; không phải vì đau, dù nó cảm thấy rất đau; không phải vì nhận thức về sự sai lầm của cuộc sống trên mặt đất, từ đó những gì tốt đẹp đối với lũ chim chóc của Thượng đế lại xấu đối với người làm vườn của Ngài; mà với nhận thức đáng sợ rằng nó đã hoàn toàn tự làm nhục chính mình khi sống chưa đầy một năm tại xứ đạo này, và do đó có thể là một gánh nặng cho bà cô của nó.

Với bóng tối ảm đạm này trong đầu, nó không muốn chường mặt ra trước mọi người trong làng, và đi về nhà theo một lối mòn ở phía sau một bờ giậu cao, băng ngang qua một đồng cỏ. Ở đây nó nhìn thấy hàng chục cặp giun đất đang ló phân nửa chiều dài trên đất ẩm, như chúng vẫn luôn ló lên trong thời tiết của mùa này. Không thể nào đi tiếp một cách bình thường mà không giẫm nát một số con sau mỗi bước chân.

Dù ông Troutham mới làm tổn thương nó, nó là một đứa bé không chịu nổi ý nghĩ làm tổn thương bất cứ thứ gì. Nó chưa bao giờ mang về nhà một cái tổ đầy chim non mà không nằm thao thức, khốn khổ suốt nửa đêm sau đó, và thường đặt chúng vào cái tổ trở lại vị trí ban đầu ngay sáng hôm sau. Nó hầu như không thể chịu nổi việc nhìn thấy cây cối bị đốn hoặc tỉa cành, do ý tưởng rằng việc đó làm chúng đau đớn; và việc xén tỉa muộn, khi nhựa cây trào ra và thân cây đầm đìa nhựa, là một nỗi thống khổ đích thực trong trí tưởng của nó. Tính cách yếu đuối này, có thể gọi như vậy, cho thấy nó là dạng người sinh ra đời để chịu nhiều đau khổ trước khi tấm màn buông xuống cuộc đời vô ích của nó báo hiệu rằng tất cả lại trở nên tốt lành với nó. Nó thận trọng nhón chân bước qua lũ giun đất, không làm chết con nào.

Khi bước vào nhà, nó nhận thấy bà cô đang bán một ổ bánh giá một xu cho một bé gái, và khi người khách đã đi khỏi, bà nói, “Nè, sao cháu về nhà ngay giữa buổi sáng vậy?”

“Cháu đã bị đuổi việc.”

“Gì chứ?”

“Ông Troutham đã đuổi việc cháu vì cháu để cho đàn quạ ăn một ít lúa. Và tiền công của cháu đây, khoản cuối cùng cháu có!”

Nó buồn bã ném đồng xu lên bàn.

“Ôi trời!” bà cô nói, thở dốc một hồi. Rồi bà bắt đầu tặng cho nó một tràng giáo huấn, rằng giờ đây bà sẽ phải nuôi nó ăn không ngồi rồi suốt mùa xuân. “Nếu cháu không xua chim được, cháu có thể làm việc gì? Thôi đi! Đừng đứng ngẩn ra như thế! Sự việc tới mức này thì ông chủ trại Troutham cũng chẳng tử tế gì hơn ta. Nhưng như Job đã nói, ‘Giờ những kẻ nhỏ tuổi hơn ta cũng chế giễu ta; những kẻ mà cha họ không đáng ngang hàng với đàn chó của ta.’[4] Dù thế nào đi nữa, cha của ông ta cũng chỉ là người làm thuê cho cha ta, và ta phải là kẻ ngốc mới cho phép cháu tới làm công cho ông ta, một việc mà hẳn là ta sẽ không đồng ý nếu không phải vì mục đính ngăn ngừa cháu khỏi thói hư tật xấu.”

Tức giận Jude vì làm mất phẩm giá của bà khi tới đó làm công hơn là vì nó xao lãng bổn phận, bà đánh giá nó trước hết từ quan điểm đó, kế đến từ một quan điểm đạo đức.

“Cháu cũng không nên để cho lũ chim ăn những thứ ông Troutham đã trồng. Tất nhiên là cháu đã sai trong việc đó. Jude ơi là Jude, sao cháu không đi theo ông hiệu trưởng của cháu tới Christminster hay nơi nào đó? Nhưng, ồ, không, thằng bé tầm thường tội nghiệp. Chưa bao giờ có bất cứ thành công nào về phía gia tộc của cháu, và sẽ không bao giờ có!”

“Thành phố xinh đẹp đó ở đâu vậy, thưa bà cô, nơi mà ông Phillotson đã tới?” thằng bé hỏi sau khi trầm ngâm suy nghĩ.

“Ờ phải! Cháu nên biết thành phố Christminster ở đâu. Cách đây gần hai chục dặm. Nhưng ta nghĩ nó không có gì tốt đẹp và cháu cũng chẳng có nhiều việc để làm ở đó đâu, đứa bé tội nghiệp ạ.”

“Thầy Phillotson sẽ luôn ở đó chứ?”

“Làm sao ta biết được.”

“Cháu có thể tới thăm thầy ấy không?”

“Ồ, không! Cháu không lớn lên ở vùng này, không thì cháu sẽ không hỏi những câu như thế. Chúng ta chưa bao giờ dính dáng tới dân ở Christminster, và dân ở đó cũng chẳng dính dáng gì tới chúng ta.”

Jude ra ngoài, và cảm thấy sự tồn tại của nó là một sự tồn tại không ai cần tới hơn bao giờ hết, nó nằm ngửa ra trên một đống rơm gần chuồng heo. Tới lúc này, sương mù đã trong hơn, và có thể nhìn thấy vị trí của mặt trời ở phía sau. Jude kéo cái nón rơm xuống che mặt, và nhìn vầng thái dương chói sáng qua những khe hở nhỏ, suy nghĩ mơ hồ. Nó nhận ra sự trưởng thành mang tới những trách nhiệm. Những sự kiện không hoàn toàn êm ả như nó đã tưởng. Lý lẽ của tự nhiên quá kinh khủng để nó quan tâm tới. Lòng thương hại đối với một nhóm tạo vật này là sự độc ác đối với một nhóm tạo vật khác khiến ý thức về sự hài hòa của nó trở nên rối rắm. Nó nhận thấy khi bạn lớn tuổi hơn, và cảm thấy đang ở giữa khoảng thời gian của mình chứ không phải ở một điểm trên chu vi của nó như bạn tưởng khi còn bé, bạn sẽ run bắn người vì hoảng sợ. Dường như xung quanh bạn là một thứ gì đó chói chang, rực rỡ, ồn ào, và tiếng động và ánh sáng chói chang đập lên tế bào nhỏ bé gọi là cuộc đời của bạn, rung lắc nó, bẻ cong nó.

Giá như nó có thể tự ngăn không cho mình lớn lên! Nó không muốn trở thành người lớn.

Sau đó, với bản tính tự nhiên của một đứa bé, nó quên đi nỗi thất vọng và đứng lên. Suốt những giờ còn lại của buổi sáng, nó giúp bà Drussila, và vào buổi chiều, khi không còn việc gì để làm nữa, nó đi vào làng. Ở đó, nó hỏi một người đàn ông Christminster nằm ở đâu.

“Christminster hả? Ờ, ở mé ngoài xa kia; dù ta chưa bao giờ tới đó. Ta chưa từng có công việc gì ở một nơi như thế.”

Ông ta chỉ về hướng đông bắc, đúng ngay hướng cánh đồng nơi Jude đã tự làm mất phẩm giá của mình. Vào khoảnh khắc đó nó thấy hơi khó chịu với sự trùng hợp, nhưng thực tế đáng sợ này càng làm tăng thêm lòng hiếu kỳ của nó đối với thành phố đó. Ông chủ trại đã bảo nó đừng bao giờ để ông nhìn thấy mặt nó trên cánh đồng đó nữa; thế nhưng Christminster nằm cắt ngang qua đó, và con đường mòn là một con đường công cộng. Thế là nó len lén rời khỏi cái thôn nhỏ, đi xuống vùng đất trũng đã chứng kiến việc nó bị trừng phạt lúc sáng, không hề bước chệch phân nào khỏi lối mòn, và trèo lên con dốc dài buồn tẻ ở mé bên kia cho tới khi con đường mòn nối liền với đường lộ bởi một khóm cây nhỏ. Vùng đất trồng trọt kết thúc ở đó, và trước mặt nó là một vùng mênh mông hoang vắng.

Chương Ba

Không một bóng người nào xuất hiện trên con đường trống trơn cũng như hai phía của nó, và dường như con đường trắng xóa chạy ngược lên và thu nhỏ lại cho tới khi nối liền với bầu trời. Đỉnh của nó bị cắt ngang ở góc phải bởi một “con đường đồi” xanh xanh - đường Ickneild, con đường cổ La Mã chạy ngang qua huyện. Con đường cổ này vắt từ đông sang tây suốt nhiều dặm và theo ký ức của những người đang sống nó từng được sử dụng cho việc lùa những đàn gia súc tới các chợ và hội chợ. Nhưng hiện nay nó đã bị bỏ hoang, với cây cỏ mọc um tùm.

Thằng bé chưa từng đi lang thang xa đến thế về phía bắc. Một chiều muộn trước đó vài tháng, nó đã tới cái thôn nhỏ này trên một con tàu xuất phát từ một sân ga ở tận miền Nam, và cho tới giờ nó không thể nào ngờ một vùng đất thấp rộng lớn, bằng phẳng lại nằm gần đến thế, ngay bên dưới rìa thế giới vùng cao của nó. Toàn bộ vùng đất hình bán nguyệt giữa hướng đông và hướng tây, kéo dài khoảng bốn mươi hoặc năm mươi dặm, đang trải ra trước mắt nó, với một bầu không khí rõ ràng xanh hơn, ẩm ướt hơn so với không khí nó đang thở ở đây.

Cách con đường không xa có một kho thóc cũ kỹ xây bằng gạch và lợp ngói đỏ đã ngả sang màu xám. Dân địa phương gọi nó là Ngôi Nhà Nâu. Khi sắp đi ngang qua đó, nó nhìn thấy một cái thang dựng dựa vào mái hiên; nghĩ rằng càng ở chỗ cao hơn thì càng nhìn được xa hơn, Jude đứng lại và nhìn kỹ. Trên mái ngói dốc, hai người đàn ông đang thay ngói vỡ. Nó quẹo vào con đường đồi, tiến về phía kho thóc.

Sau một lúc đăm chiêu quan sát hai người thợ, nó lấy hết can đảm trèo lên thang, đứng bên cạnh họ.

“Chào nhóc, cháu muốn gì mà trèo lên đây vậy?”

“Xin cho cháu hỏi thăm thành phố Christminster ở chỗ nào.”

“Nó nằm ngang chỗ đó, cạnh khóm cây. Cháu có thể nhìn thấy nó nếu trời trong. Nhưng giờ thì cháu không thể thấy.”

Mừng vì có dịp ngưng lại công việc đơn điệu trong giây lát, người thợ thứ hai cũng quay đầu nhìn về phía đó. “Cháu không thể nhìn thấy nó trong thời tiết như thế này,” ông ta nói. “Ta từng nhìn thấy nó khi mặt trời sắp lặn và đỏ rực lên, và trông nó giống như… ta cũng không biết giống thứ gì.”

“Thánh địa Jerusalem,” thằng bé nghiêm trang đề xuất.

“Phải đó, dù ta chưa từng tự nghĩ như vậy… Nhưng hôm nay ta không thể nhìn thấy Christminster.”

Thằng bé cố nhướng mắt nhìn nhưng vẫn không thể thấy được cái thành phố xa xăm đó. Nó trèo xuống trở lại, từ bỏ ý nghĩ về Christminster do sự thiếu kiên định ở lứa tuổi của nó, và đi tiếp một đoạn để tìm kiếm bất cứ đối tượng tự nhiên thú vị nào có thể xuất hiện ở những dải đất xung quanh. Khi đi ngang qua kho thóc lần nữa để quay về Marygreen, nó nhận thấy cái thang vẫn còn ở chỗ cũ, nhưng hai người đàn ông đã làm xong công việc trong ngày và đã ra về.

Bấy giờ đã xế chiều; vẫn còn một làn sương mỏng, nhưng trời đã trong hơn chút ít trừ những vùng đất ẩm thấp của khu vực phía dưới và dọc theo dòng sông. Jude lại nghĩ tới Christminster, và ao ước rằng nó có thể nhìn thấy cái thành phố thu hút đó, vì nó đã đi được hai ba dặm từ nhà của bà cô với mục đích này. Nhưng dù nó chờ ở đây, hầu như không có khả năng trời sẽ trong trước khi đêm xuống. Thế nhưng nó vẫn nấn ná chưa muốn dời chân, vì vùng đất rộng phía bắc sẽ khuất khỏi tầm nhìn khi nó chỉ còn cách ngôi làng vài trăm thước.

Nó trèo lên thang, đứng trên nấc thang cuối cùng, ngả người lên mái ngói để nhìn một lần nữa về phía hai người đàn ông đã chỉ. Nó sẽ không thể đi xa như thế này trong nhiều ngày sắp tới. Có lẽ nếu nó cầu nguyện, mong ước nhìn thấy Christminster sẽ được đáp ứng. Mọi người nói rằng nếu bạn cầu nguyện đôi khi mong ước của bạn sẽ đến với bạn, dù đôi khi nó không đến. Nó đã đọc trong Kinh Thánh câu chuyện về một người muốn xây dựng một ngôi nhà thờ, nhưng không đủ tiền để hoàn thành nó; ông ta quỳ xuống cầu nguyện, và tiền hiện ra ở gần cây cột bên cạnh. Một người khác thử làm y như thế và tiền không xuất hiện; nhưng sau đó ông ta phát hiện ra rằng cái quần ông ta mặc khi cầu nguyện do một người Do Thái xấu xa may. Câu chuyện này không làm cho nó nản lòng; nó trèo xuống, xoay lại quỳ lên nấc thang thứ ba và tựa lưng vào những nấc bên trên, và cầu nguyện rằng sương mù sẽ tan đi.

Sau đó nó ngồi ngay ngắn trở lại và chờ. Khoảng mười lăm phút sau, làn sương mù mỏng hoàn toàn tan biến khỏi chân trời phía bắc như đã tan đi ở những hướng khác, và khoảng mười lăm phút trước khi mặt trời lặn, những đám mây ở hướng tây tách ra, mặt trời ló dạng một phần, và ánh sáng tỏa ra chói lọi giữa hai nhánh của một đám mây. Thằng bé lập tức nhìn về hướng cũ.

Ở một vị trí nào đó trong phạm vi tầm nhìn, lập lòe những chấm sáng giống như hoàng ngọc. Trời càng lúc càng trong hơn, cho tới khi những chấm hoàng ngọc trở thành những cái chong chóng gió, những cửa sổ, những mái ngói đen ẩm ướt, và những điểm sáng khác trên những tháp chuông, mái vòm, những tòa nhà đá, và những đường nét khác nhau mờ mờ hiện ra. Đấy là Christminster, không còn ngờ gì nữa, dù được nhìn thấy trực tiếp hoặc chỉ là ảo ảnh do bầu không khí tạo nên.

Nó đăm đăm nhìn cho tới khi những ô cửa sổ, chong chóng gió mất đi ánh sáng, đột ngột tắt ngóm như những ngọn nến bị thổi. Thành phố xa xăm mờ dần trong màn sương. Khi quay sang hướng tây, nó nhận ra mặt trời đã lặn. Cảnh vật ở gần trở nên tối đen buồn thảm; và những vật thể khoác lên màu sắc và hình dáng của những con quái vật.

Nó lo lắng tụt xuống thang, và bắt đầu chạy về nhà, cố không nghĩ tới những gã khổng lồ, Herne Thợ Săn[5], hoặc Apollyon[6] đang nằm chờ Christian[7], hoặc viên thuyền trưởng với cái lỗ đầy máu me trên trán và những xác chết quanh ông ta cứ tái nổi loạn hằng đêm trên boong của con tàu bị mắc lời nguyền[8]. Nó biết rằng nó đã lớn lên trong niềm tin vào những câu chuyện kinh khủng này, thế nên nó vui mừng khi nhìn thấy tháp nhà thờ và những ánh đèn bên trong cửa sổ, dù đây không phải là nơi chôn nhau cắt rốn của nó, và bà cô họ cũng không quan tâm nhiều tới nó.

Bên trong và xung quanh cửa sổ “tiệm bánh” của bà cụ, với hai mươi bốn tấm kính nhỏ lồng trong khung chì, một số tấm đã bị ôxy hóa theo thời gian khiến bạn hầu như không thể nhìn thấy những món đồ rẻ tiền bày biện bên trong, tạo thành một phần của số đồ đạc mà một người đàn ông khỏe mạnh duy nhất cũng có thể mang đi, cuộc sống bề ngoài của Jude không thay đổi suốt một thời gian dài. Nhưng những mơ ước của nó càng lớn lao bao nhiêu thì môi trường quanh nó càng bé nhỏ bấy nhiêu.

Qua cái rào chắn vững chắc của vùng cao nguyên đá vôi lạnh giá, nó luôn nhìn thấy một thành phố rực rỡ, nơi nó đã hình dung giống như thành Jerusalem mới, dù có lẽ có nhiều trí tưởng tượng của một họa sĩ và ít trí tưởng tượng của một lái buôn kim cương trong những ước mơ của nó hơn so với những ước mơ của tác giả sách Khải huyền. Và thành phố này trở thành một cái gì đó hữu hình, thường trực, một sự níu giữ đối với cuộc đời của nó, chủ yếu từ một thực tế là kẻ mà kiến thức và những mục đích của ông ta nó vô cùng kính trọng đang thật sự sống tại đó; không chỉ có thế, ông còn đang sống giữa những con người thông tuệ và sâu sắc hơn ở đó.

Vào những mùa ẩm ướt và u buồn, dù biết nhất định ở Christminster cũng có mưa, nó hầu như không thể tin rằng trời mưa ở đó cũng buồn. Bất cứ khi nào có thể rời khỏi cái thôn nhỏ khoảng một hai giờ, điều này rất hiếm hoi, nó thường len lén đi tới Ngôi Nhà Nâu trên đồi và căng mắt nhìn; đôi khi được tưởng thưởng khi nhìn thấy một mái vòm hay tháp nhọn, khi khác lại là một làn khói nhỏ, mà theo ước đoán của nó có tính chất huyền bí nào đó của khói trầm hương.

Rồi cái ngày đó tới khi nó chợt nghĩ rằng nếu trèo lên chỗ quan sát sau buổi tối, hoặc đi thêm một hai dặm nữa, nó sẽ nhìn thấy ánh đèn đêm của thành phố. Tất nhiên là nó phải quay về một mình, nhưng ngay cả cân nhắc này cũng không làm cho nó thoái chí, bởi chắc chắn nó có thể trở nên can đảm nếu quyết tâm.

Kế hoạch này đã được thực hiện đúng giờ. Vẫn còn sớm khi nó tới địa điểm quan sát, chỉ ngay sau khi đêm buông xuống, nhưng bầu trời đông bắc đen kịt, cộng thêm một trận gió thổi từ hướng đó khiến mọi thứ đều tối tăm. Nó đã được tưởng thưởng; nhưng thứ nó nhìn thấy không phải là những ánh đèn dầu xếp thành hàng như nó mong đợi. Không có một ánh sáng riêng biệt nào cả mà chỉ có một quầng sáng hoặc một màn sương mù ửng sáng bao trùm mọi thứ và nổi lên trên bầu trời đen phía sau, khiến ánh sáng đó và thành phố dường như chỉ cách xa chừng một dặm.

Nó tự hỏi đâu là vị trí chính xác của ông hiệu trưởng trong quầng sáng đó; hiện tại ông không bao giờ liên lạc với bất kỳ người nào ở Marygreen; như thể với họ ông đã chết. Trong quầng sáng, dường như nó nhìn thấy Phillotson đang thong thả dạo chơi, như một trong những hình dáng trong cái lò luyện kim của Nebuchadnezzar.[9]

Nó đã nghe nói rằng gió di chuyển với tốc độ mười dặm mỗi giờ, và lúc này nó chợt nhớ tới thực tế đó. Nó há miệng ra khi quay về hướng đông bắc, và nuốt gió vào như thể nuốt một thứ rượu ngọt ngào. Và âu yếm nói với cơn gió: “Mày đã ở Christminster giữa một và hai giờ, chạm vào gương mặt của thầy Phillotson, được thầy hít vào; và giờ mày ở đây, được tao hít vào, cũng chính mày thôi.”

Đột nhiên, có thứ gì đó vọng về phía nó cùng cơn gió - một thông điệp từ nơi đó - dường như từ một linh hồn đang ngụ cư ở đó. Chắc chắn đó là âm thanh của những quả chuông, tiếng nói của thành phố, mơ hồ và du dương, đang thì thầm với nó, “Chúng tôi hạnh phúc ở đây!”

Thằng bé đã hoàn toàn quên mất tình cảnh vật chất của mình trong cú nhảy vọt tinh thần này, và chỉ quay về với nó bởi một hình ảnh trước mắt. Vài thước bên dưới sườn của ngọn đồi mà nó dừng chân, một đôi ngựa xuất hiện, vừa lên tới đó sau nửa tiếng ngoằn ngoèo di chuyển từ dưới đáy thung lũng rộng lớn. Chúng kéo theo một cỗ xe chở đầy than - một nhiên liệu chỉ có thể đưa lên vùng cao thông qua con đường duy nhất này. Cùng đi với chúng là tay xà ích, một người khác, và một cậu bé, lúc này đang hất một hòn đá lớn sau một trong những bánh xe ra khỏi đường, và cho đôi ngựa đang thở hổn hển nghỉ một lúc lâu, trong lúc những người có trách nhiệm lấy xuống từ trên xe một bình rượu và cùng nhau nhấm nháp vài ngụm.

Họ là hai người lớn tuổi, có giọng nói ôn hòa. Jude lên tiếng hỏi xem có phải họ đến từ Christminster hay không.

“Không đâu, với mớ than này!” họ đáp.

“Nơi cháu muốn hỏi là cái chỗ đằng kia.” Nó đã trở nên gắn bó tình cảm với Christminster đến nỗi, giống như một chàng trẻ tuổi ám chỉ tới người yêu của mình, nó cảm thấy e thẹn khi nhắc tới tên của thành phố đó lần nữa; và chỉ về phía ánh sáng trên bầu trời - hầu như không thể nhìn thấy đối với hai đôi mắt già nua.

“Phải. Có vẻ như đó là một nơi sáng hơn những nơi khác ở hướng đông bắc, dù ta chưa từng để ý tới nó, và chắc chắn nó phải là Christminster.”

Ngay lúc đó, một cuốn truyện nhỏ Jude đang kẹp dưới nách trượt ra và rơi xuống đường. Nó đã mang theo cuốn sách để đọc trên đường trước khi trời tối. Tay xà ích nhìn nó trong lúc nó nhặt cuốn sách lên và vuốt phẳng những trang bị nhăn.

“Nè, cậu bé,” ông ta nhận xét, “cháu phải học cách suy nghĩ theo hướng khác trước khi cháu có thể đọc những gì họ đọc ở đó.”

“Vì sao?” thằng bé hỏi.

“Ờ, họ không bao giờ nhìn bất cứ thứ gì theo cách mà những người nhà quê chúng ta hiểu,” tay xà ích nói tiếp, chỉ để giết thì giờ. “Chỉ toàn thứ tiếng nước ngoài từng được sử dụng vào thời của Tháp Babel, khi không bao giờ có hai gia đình nói giống như nhau. Họ đọc thứ đó nhanh như một con cú muỗi bay vậy. Ở đó họ chỉ biết học mà thôi; không gì khác ngoài việc học, ngoại trừ tôn giáo. Và đó cũng là sự học, vì ta không bao giờ có thể hiểu nó. Phải, đó là một nơi có đầu óc nghiêm túc. Nhưng không phải không có những cô gái điếm trên đường phố ban đêm… Chắc cháu biết, ta nghĩ thế, rằng ở đó các linh mục nhiều nhan nhản như số cây củ cải trong một luống? Và họ nghĩ chỉ cần - bao nhiêu năm, Bob? - năm năm, để biến một cu cậu gà tồ thành một người giảng giáo lý nghiêm túc không có những đam mê tội lỗi, họ sẽ làm điều đó, nếu có thể, và đánh bóng y, biến y thành một kẻ có gương mặt chảy dài, trong một chiếc áo khoác dài màu đen và áo chẽn, và một cái cổ áo và mũ cha đạo, giống như những người trong Kinh Thánh đã mặc, khiến đôi khi mẹ ruột của y cũng chẳng nhận ra y… Thế đấy, đó là công việc của họ, giống như công việc của bất cứ người nào khác.”

“Nhưng sao ông biết?”

“Đừng ngắt lời ta, nhóc ạ. Đừng bao giờ ngắt lời người lớn tuổi hơn cháu. Dắt con ngựa sang một bên, Bobby; có ai đó đang tới… Cháu phải biết ta đang nói về đời sống ở trường đại học. Họ sống trên một tầng cao; nhất định là thế, dù bản thân ta không nghĩ nhiều tới họ. Như chúng ta ở đây trong cơ thể chúng ta trên vùng đất này, họ sống trong tâm trí họ. Những người có đầu óc cao siêu, không ngờ gì nữa. Một số trong bọn họ có thể kiếm nhiều trăm bảng bằng cách nói ra tư tưởng của mình. Và có một số là những tay trẻ tuổi, vốn có thể kiếm được rất nhiều tiền. Còn về âm nhạc, nơi nào ở Christminster cũng có âm nhạc tuyệt vời. Cháu có thể theo đạo hoặc không theo, nhưng cháu không thể không làm theo số còn lại. Và có một đại lộ chính ở đó, không giống với bất cứ con đường nào khác trên thế giới. Ta cho rằng ta biết đôi chút về Christminster!”

Lúc này hai con ngựa đã thở đều và lại được thắng vào xe. Jude lưu luyến nhìn quầng sáng thân yêu lần cuối, quay lại và đi cạnh người bạn mới biết nhiều hiểu rộng; ông ta rất sẵn lòng kể cho nó nghe về thành phố - những tòa tháp, sảnh đường và nhà thờ - trong lúc họ đi tiếp, cỗ xe ngoặt sang hướng khác ở một ngã tư, và Jude vồn vã cám ơn người xà ích về những thông tin của ông, bảo rằng nó ước gì nó có thể nói về Christminster hay bằng phân nửa ông.

“Chà, đó chỉ là những gì ta nghe được trên đường,” người xà ích thành thật nói. “Ta chưa bao giờ tới đó, cũng như cháu vậy; nhưng ta thu lượm tin tức ở nơi này nơi khác, và rất sẵn lòng kể lại với cháu. Khi bước vào đời như ta, và hòa nhập với mọi tầng lớp xã hội, người ta không thể không nghe thấy nhiều điều. Một anh bạn của ta, từng làm nghề đánh bóng ủng tại khách sạn Crozier ở Christminster khi còn trẻ; sao chứ, ta biết rõ anh ta như biết anh em ruột của mình trong những năm sau đó.”

Jude vừa tiếp tục đi một mình về nhà, vừa trầm ngâm suy nghĩ đến độ quên hẳn sợ hãi. Bỗng dưng nó trở nên chín chắn hơn. Khát khao trong hồn nó là tìm được thứ gì đó để cắm neo, để bám vào - một nơi mà nó có thể nói là đáng ngưỡng mộ. Nó có tìm thấy nơi đó trong thành phố không nếu có thể tới đó? Đó có phải là một nơi không có nỗi e sợ hay những ông chủ nông trại, sự cản trở, hoặc sự chế giễu, để nó có thể quan sát và chờ đợi, và bắt tay thực hiện một công việc lớn lao nào đó như những người lớn tuổi mà nó đã nghe kể hay chăng? Như ý nghĩa của quầng sáng đối với đôi mắt của nó, khi nó chăm chú nhìn mười lăm phút trước, địa điểm đó có một ý nghĩa tinh thần đối với nó trong lúc nó bước nhanh trên con đường tối.

“Đó là một thành phố của ánh sáng,” nó tự nhủ.

“Cây tri thức mọc lên ở đó,” nó bổ sung khi đi thêm vài bước.

“Đó là nơi các vị thầy của mọi người đến và đi.”

“Đó là thứ mà bạn có thể gọi là một lâu đài, được điều hành bởi sự uyên bác và tôn giáo.”

Sau hình ảnh này, nó im lặng hồi lâu, cho tới khi nói thêm:

“Nó sẽ phù hợp với mình.”

Chương Bốn

Đi hơi chậm vì tập trung suy nghĩ, thằng bé - một ông cụ non trong một vài ý tưởng, nhìn nhỏ hơn nhiều so với những đứa trẻ khác cùng trang lứa - bị một người đi bộ nhanh chân khác vượt qua. Dù ánh sáng khá mờ, có thể nhận thấy ông ta đội một cái nón cao khác thường, mặc một cái áo đuôi tôm, đeo một sợi dây đồng hồ bỏ túi đong đưa qua lại như điên và lấp lánh dưới ánh sáng bầu trời khi chủ nhân của nó đi rất nhanh trên một đôi chân lỏng khỏng và một đôi ủng êm ru. Bắt đầu cảm thấy cô đơn, Jude cố bắt kịp ông ta.

“Chà, anh bạn trẻ! Ta đang vội, thế nên cháu phải đi khá nhanh nếu cháu muốn đi chung với ta. Cháu có biết ta là ai không?”

“Có, cháu cho là vậy. Ông là thầy thuốc Vilbert?”

“Ờ, ở đâu mọi người cũng biết ta, ta thấy thế! Cũng tất nhiên thôi khi ta là một nhà hảo tâm được nhiều người biết đến.”

Vilbert là một thầy lang vườn lưu động, được nhiều dân quê biết tới, và tuyệt đối vô danh đối với bất kỳ ai khác, vì thật sự ông ta rất thận trọng né tránh những cuộc điều tra gây bất tiện. Dân quê là bệnh nhân duy nhất của ông, và tiếng tăm ở vùng Wessex của ông chỉ phổ biến trong số họ. Địa vị của ông khiêm tốn hơn và chuyên môn của ông ít được biết tới hơn so với những thầy thuốc có nhiều vốn và một hệ thống quảng bá có tổ chức. Thật ra, ông là một thầy lang truyền thống còn sót lại. Những khoảng cách ông đã đi bộ qua rất lớn, và mở rộng hầu như toàn bộ chiều dài và chiều rộng của vùng Wessex. Một ngày nọ Jude đã nhìn thấy ông bán một lọ mỡ lợn có màu để chữa đau chân cho một bà cụ; bà ta phải trả một ghi-nê tiền góp, mỗi nửa tháng một si-ling, vì theo ông thầy lang, món thuốc quý giá này chỉ có thể kiếm được từ một loài thú đặc biệt chuyên kiếm ăn trên núi Sinai[10], và người ta chỉ bắt được nó khi đánh liều với tính mạng. Dù nghi ngờ các thứ thuốc của quý ông này, Jude cảm thấy ông ta chắc chắn là một kẻ đi lại rất nhiều, và có thể là một nguồn thông tin đáng tin cậy về những vấn đề không thuộc lĩnh vực chuyên môn.

“Cháu cho là ông đã tới Christminster rồi, phải không ông?”

“Phải đó, nhiều lần,” người đàn ông cao gầy đáp. “Đó là một trong các trung tâm hoạt động của ta.”

“Nó có phải là một thành phố tuyệt vời của sự thông thái và tôn giáo?”

“Cháu có thể nói thế, nhóc ạ, nếu cháu nhìn thấy nó. Sao chứ, con trai của những bà lão rửa bát đĩa trong các trường đại học cũng có thể nói chuyện bằng tiếng La-tinh. Không phải thứ tiếng La-tinh lưu loát, ta thừa nhận, với tư cách một nhà phê bình: thứ tiếng La-tinh bồi, như bọn ta hay gọi hồi còn là sinh viên.”

“Còn tiếng Hy Lạp thì sao?”

“Ờ, thứ tiếng đó dành cho những kẻ được đào tạo để trở thành giám mục, để họ có thể đọc bản gốc Tân Ước.”

“Cháu cũng muốn học tiếng La-tinh và Hy Lạp.”

“Một ước vọng cao quý. Cháu phải nắm được ngữ pháp của mỗi thứ tiếng.”

“Cháu định ngày nào đó sẽ tới Christminster.”

“Khi nào thực hiện điều đó, cháu cứ nói rằng thầy lang Vilbert là chủ nhân duy nhất của những viên thuốc lừng danh luôn chữa khỏi mọi loại rối loạn tiêu hóa, cũng như bệnh hen và khó thở. Hai si-ling ba xu một hộp, được đặc biệt cấp phép bởi con dấu của chính quyền.”

“Ông có thể cho cháu cuốn sách ngữ pháp nếu cháu hứa nói điều đó với mọi người quanh đây không?”

“Ta sẽ vui lòng bán cho cháu kiến thức mà ta từng sử dụng khi còn là sinh viên.”

“Ồ, cám ơn ông!” Jude nói, rất đỗi biết ơn, nhưng hơi hổn hển, tốc độ đi bộ quá nhanh của ông thầy lang khiến nó phải vừa đi vừa chạy và bị xóc hông.

“Ta nghĩ tốt hơn cháu nên tụt lại sau, anh bạn trẻ ạ. Giờ ta sẽ nói cho cháu biết ta sẽ làm gì. Ta sẽ đưa cho cháu cuốn ngữ pháp, và giảng bài học thứ nhất, nếu cháu nhớ giới thiệu thứ thuốc mỡ vàng, những giọt nước trường sinh và những viên thuốc dành cho phái nữ của ta với mọi ngôi nhà trong làng.”

“Ông sẽ dạy cháu ngữ pháp ở đâu?”

“Ta sẽ đi ngang qua đây đúng nửa tháng tính từ hôm nay, đúng vào giờ này, bảy giờ hai mươi lăm phút. Những hoạt động của ta cũng đúng giờ giấc như chuyển động của các hành tinh trên quỹ đạo của chúng.”

“Cháu sẽ tới đây để gặp ông.”

“Với những đơn đặt hàng cho các thứ thuốc của ta chứ?”

“Vâng, thưa ông.”

Sau đó Jude tụt lại phía sau, nghỉ chút xíu để thở, rồi đi về nhà, nghĩ rằng nó đã đấu tranh vì Christminster.

Suốt nửa tháng chờ đợi, nó chạy tung tăng khắp thôn và mỉm cười với những ý nghĩ thầm kín, như thể chúng là những người đang gặp và gật đầu chào nó - mỉm cười với tia sáng đẹp đẽ lạ lùng thường lan tỏa trên những gương mặt trẻ trung khi họ chợt nghĩ ra một ý tưởng tuyệt vời nào đó, như thể một ngọn đèn siêu nhiên được thắp lên trong bản chất trong suốt của họ, nâng cao ảo tưởng rằng khi đó thiên đường nằm quanh họ.

Nó trung thực thực hiện lời hứa với ông thầy lang, người mà giờ đây nó chân thành tin tưởng, đi đây đi đó khắp những thôn xung quanh với tư cách đại diện được cử tới trước của ông thầy thuốc. Vào buổi tối đã hẹn, nó đứng bất động trên đồi, ngay tại địa điểm nó đã chia tay với Vilbert, chờ ông tới. Vị thầy thuốc lang thang tới khá đúng giờ; nhưng trước sự ngạc nhiên của Jude, ông đi tới gần nó với tốc độ rất nhanh nhưng vẫn tỏ ra không mất chút sức lực nào, dường như ông hầu như không nhận ra người bạn đồng hành trẻ tuổi, dù sau nửa tháng, đêm đã sáng tỏ hơn trước. Jude nghĩ có lẽ đó là do nó đội một cái nón khác, và nó cất tiếng chào Vilbert với lòng tự trọng.

“Hả, gì thế anh bạn nhỏ?” Vilbert lơ đãng nói.

“Cháu đã tới,” Jude đáp.

“Cháu? Cháu là ai? Ồ, phải, chắc chắn rồi! Có kiếm được ai đặt hàng không cậu nhỏ?”

“Có.” Và Jude nói cho ông ta nghe tên và địa chỉ của những dân làng sẵn lòng dùng thử những viên thuốc và thuốc mỡ nổi tiếng khắp thế giới. Vị thầy lang cẩn thận ghi nhớ chúng trong đầu.

“Thế còn ngữ pháp La-tinh và Hy Lạp thì sao ạ?” giọng của Jude run rẩy vì nôn nóng.

“Thì sao chứ?”

“Ông đã bảo sẽ mang tới cho cháu những cuốn sách mà ông đã dùng trước khi lấy bằng.”

“Ờ, phải, phải! Ta quên khuấy mất, quên hoàn toàn! Quá nhiều cuộc sống phụ thuộc vào sự quan tâm của ta, cháu thấy đó, anh bạn nhỏ, thế nên ta không thể nghĩ nhiều tới những điều khác như mong muốn.”

Jude cố giữ bình tĩnh hồi lâu để chắc chắn về thực tế này; và nó lặp lại, với một giọng buồn bã, “Ông không mang chúng tới!”

“Không. Nhưng cháu cứ kiếm cho ta thêm đơn đặt hàng từ những người đau ốm, và lần sau ta sẽ mang chúng tới cho cháu.”

Jude tụt lại phía sau. Nó là một thằng bé đơn giản, nhưng trực giác thiên phú bất ngờ vẫn đôi khi được ban cho trẻ con chỉ cho nó thấy ngay rằng vị lang băm này không phải là người tốt. Không có ánh sáng tri thức nào từ nguồn này cả. Những chiếc lá rơi rụng khỏi cái vòng nguyệt quế vinh quang trong trí tưởng của nó; nó đi tới một cánh cổng, ngồi tựa lưng vào đó, và khóc nức nở.

Theo sau nỗi thất vọng là một khoảng thời gian hoàn toàn trống rỗng. Có lẽ nó sẽ học ngữ pháp ở Alfredston, nhưng muốn thế phải có tiền và phải biết cần mua những cuốn sách nào; và dù sống khá ổn về mặt vật chất, nó hoàn toàn phụ thuộc nên chẳng có xu nào trong túi cả.

Ngay thời điểm đó, ông Phillotson báo tin sẽ cử người tới lấy cây đàn dương cầm, và việc này gợi cho Jude một ý tưởng. Sao nó không viết thư cho ông hiệu trưởng, và hỏi ông có vui lòng gửi cho nó những cuốn sách ngữ pháp ở Christminster? Nó có thể nhét một lá thư vào thùng đàn, và chắc chắn nó sẽ tới tay người nhận. Vì sao không xin ông gửi bất cứ cuốn sách cũ đã dùng nào, những cuốn sách hẳn phải thấm đẫm sức mê hoặc của bầu không khí ở trường đại học?

Việc nói dự định này với bà cô sẽ làm hỏng chuyện. Nó cần phải hành động một mình.

Sau khi cân nhắc thêm vài ngày, nó quyết tâm hành động, và vào hôm cây đàn được mang đi, cũng là ngày sinh nhật của nó, nó bí mật đặt lá thư trong thùng đựng đàn, gửi thẳng cho người bạn rất đáng ngưỡng mộ của nó, không hề tiết lộ với bà cô Drusilla, e rằng nếu biết chuyện bà sẽ buộc nó từ bỏ kế hoạch này.

Cây đàn được mang đi, và Jude chờ suốt nhiều ngày, nhiều tuần, sáng nào cũng ghé tới bưu cục trước khi bà cô nó thức dậy. Cuối cùng một gói sách đã thật sự về tới làng, và khi nhìn vào đầu cái gói, nó thấy trong đó có hai cuốn sách mỏng. Jude mang cái gói tới một nơi vắng người, rồi ngồi trên một cây du đã ngã và mở nó ra.

Kể từ khi có viễn tượng đầu tiên về Christminster và những khả năng ở đó, Jude đã suy nghĩ nhiều về quá trình chuyển những cách thể hiện của một ngôn ngữ sang một ngôn ngữ khác. Nó kết luận rằng ngữ pháp của thứ ngôn ngữ cần học nói chung chứa đựng một quy tắc hoặc gợi ý về bản chất của một thứ mật mã mà một khi đã biết sẽ cho phép nó tùy ý thay đổi mọi từ ngữ của tiếng mẹ đẻ sang tiếng nước ngoài, chỉ đơn giản bằng cách áp dụng quy tắc này. Thật sự, ý tưởng trẻ con của nó là một cố gắng vươn tới với độ chính xác toán học cao nhất, điều mà mọi nơi đều biết tới dưới tên gọi Định luật Grimm[11] - một sự mở rộng những quy tắc thô sơ tới sự toàn vẹn lý tưởng. Do vậy nó cho rằng những từ của ngôn ngữ cần học luôn có thể được tìm thấy tiềm ẩn đâu đó trong những từ của ngôn ngữ mẹ đẻ bởi những kẻ nắm được nghệ thuật khám phá ra chúng. Nghệ thuật đó được cung cấp bởi những cuốn sách ngữ pháp.

Khi nhận thấy gói bưu kiện có đóng dấu bưu cục Christminster, nó cắt dây, mở hai cuốn sách ra, và quay sang cuốn ngữ pháp tiếng La-tinh, vốn có khả năng ở vị trí cao nhất. Và nó hầu như không tin vào mắt của mình.

Cuốn sách này rất cũ; in từ ba mươi năm trước, hoen ố, bị viết đè lên một cách ngẫu nhiên với một cái tên xa lạ theo mọi tâm trạng thù địch khác nhau đối với chữ in, và thi thoảng được đánh dấu bởi những ngày tháng trước khi nó chào đời hai mươi năm. Nhưng đây không phải là nguyên do cho sự kinh ngạc của Jude. Lần đầu tiên nó hiểu ra rằng không có quy luật chuyển ngữ nào cả, như nó đã ngây thơ lầm tưởng (có, ở mức độ nào đó, nhưng tác giả cuốn sách ngữ pháp không công nhận), mà từng từ một của tiếng La-tinh hoặc Hy Lạp phải được chuyển vào ký ức một cách riêng lẻ, với cái giá của nhiều năm cần mẫn.

Jude vứt cuốn sách xuống, ngã người lên thân cây du to rộng, và trở thành một đứa bé cực kỳ đau khổ trong khoảng mười lăm phút. Theo thói quen, nó kéo cái nón xuống che mặt và quan sát mặt trời đang âm thầm nhìn nó qua những khe hở. Đây là tiếng La-tinh và tiếng Hy Lạp, vậy đây có phải là một ảo tưởng to lớn hay không! Sự mê hoặc mà nó đã cho rằng sẽ xảy ra với nó thật sự là một sự lao dịch khổ sai giống như của dân Israel ở Ai Cập.[12]

Sinh viên của những ngôi trường lớn ở Christminsters phải có một bộ não tuyệt vời, nó nghĩ, để học từng từ một cho tới khi thuộc lòng mười ngàn từ! Bộ não trong đầu nó không tương xứng với công việc này; và trong lúc những tia nắng nhỏ xíu tiếp tục luồn qua những khe hở soi lên mặt nó, nó ước phải chi nó chưa từng nhìn thấy cuốn sách nào và sẽ không bao giờ nhìn thấy một cuốn khác, và phải chi nó chưa từng được sinh ra.

Có thể sẽ có người đi qua con đường đó và sẽ hỏi xem nó gặp rắc rối gì, và có thể sẽ làm cho nó vui lên bằng cách nói rằng những ý tưởng của nó tiến bộ hơn những ý tưởng của tác giả cuốn sách ngữ pháp. Nhưng không ai tới cả, vì không ai đi qua con đường đó; và với nhận thức chua xót về sai lầm to lớn của mình, Jude tiếp tục ước gì bản thân nó không còn ở trong thế giới này.

Chương Năm

Trong ba bốn năm sau đó, người ta thường nhìn thấy một cỗ xe ngựa lạ lùng và kỳ quặc di chuyển trên những con đường làng và đường nhỏ gần Marygreen, được điều khiển theo một cung cách cũng khá lạ lùng và kỳ quặc.

Suốt một hai tháng sau khi nhận được hai cuốn sách, Jude đã trở nên chai lì với trò bịp xấu xa của những thứ từ ngữ dành cho nó. Thật ra, sau một thời gian, nỗi thất vọng của nó đối với bản chất của những ngôn ngữ đó đã trở thành phương tiện cho sự tôn vinh kiến thức uyên bác ở Christminster. Việc thủ đắc các ngôn ngữ, từ ngữ hoặc sinh ngữ, bất chấp những trở ngại mà giờ đây Jude đã biết rõ, là một công việc khó khăn và ngày càng khiến cho thằng bé quan tâm nhiều hơn. Sức nặng như núi của vật chất mà bên dưới đó là những ý tưởng của những cuốn sách bụi bặm gọi là sách cổ điển Hy-La thúc đẩy nó thực hiện một nỗ lực ngoan cường, khéo léo, giống như cách thức một con chuột tha miếng thịt vụn.

Nó đã cố làm cho sự hiện diện của mình trở nên dễ chịu đối với bà cô gắt gỏng bằng cách hết sức giúp đỡ bà, và hoạt động của cái tiệm bánh nhỏ rốt cuộc đã phát triển khá hơn. Một con ngựa già với cái đầu gục xuống đã được mua với giá tám bảng trong một cuộc đấu giá, thêm một cỗ xe cũ kỹ với cái mui màu nâu đã bạc phếch với giá vài bảng, và rốt cuộc hóa ra công việc của Jude là chở những ổ bánh mì tới giao cho dân làng và những trang trại lẻ loi quanh vùng Marygreen.

Nói cho cùng, sự lạ lùng ở chính cỗ xe không bằng sự lạ lùng trong cung cách Jude điều khiển nó trên đường. Đó là cảnh tượng Jude đang “tự học”. Ngay khi con ngựa đã quen với đường đi và những ngôi nhà mà Jude phải dừng lại một lúc, thằng bé, ngồi trước cỗ xe, thường thả hai sợi dây cương lên cánh tay, khéo léo mở ra và cố định cuốn sách nó đang đọc nhờ một sợi dây nối liền với mui xe, đặt cuốn tự điển trên đầu gối, và chìm đắm vào những đoạn văn đơn giản của Caesar, Virgil hay Horace, theo cách thức mù mờ dò dẫm của nó, với một nỗ lực học hỏi ghê gớm đến độ có thể khiến cho một nhà mô phạm có bản tính đa cảm phải rơi nước mắt. Thế nhưng theo cách nào đó nó cũng hiểu được ý nghĩa của những gì nó đọc, hiểu bằng trực giác hơn là nhìn thấy bằng mắt thường tinh thần của nguyên bản, thường là một cái gì đó khác với điều mà nó được dạy phải tìm kiếm.

Những cuốn sách mà nó có thể đặt tay lên là những bản in cũ của Nhà xuất bản Delphin, học sinh thời nay không còn dùng chúng nữa, do đó chúng rất rẻ. Nhưng dù tồi tệ đối với những học sinh trong trường, chúng cũng khá tốt đối với nó. Tay xà ích lưu động lẻ loi và bị cản trở cố che đậy việc đọc trong lúc đánh xe, và chỉ tiến hành khi có sự hướng dẫn của một người bạn hiểu biết hoặc một gia sư tình cờ đi ngang qua. Và dù Jude có rất ít cơ may trở thành một học giả với cách học thô thiển đại khái này, nó đang bắt đầu bước vào con đường mà nó muốn đi theo.

Trong lúc nó bận rộn với những trang sách cổ từng được lật ra bởi những bàn tay giờ có thể đang nằm dưới mộ, khai quật tư tưởng của những tâm hồn rất xa xăm nhưng cũng rất gần gũi, con ngựa già đi theo những lối quen, và Jude thường thoát khỏi những nỗi buồn của Dido[13] khi cỗ xe đột ngột dừng lại và một bà cụ nào đó la lên: “Hôm nay hai ổ, chú thợ làm bánh, và tôi trả lại ổ bánh cũ này.”

Khách bộ hành cũng như nhiều người khác thường gặp nó trên đường, nhưng nó không hề nhìn thấy họ, và ở nhiều mức độ khác nhau, dân quanh vùng bắt đầu bàn tán về cung cách kết hợp giữa làm và chơi của nó (họ xem việc đọc của nó là thế), mà, dù chắc chắn là khá thuận tiện đối với bản thân nó, lại hoàn toàn không an toàn chút nào đối với những kẻ di chuyển cùng con đường với nó. Có những lời xì xầm. Sau đó một cư dân gần đó báo cáo với viên cảnh sát địa phương rằng không nên cho phép thằng bé giao bánh mì đọc trong lúc đánh xe, và khăng khăng rằng nhiệm vụ của ông ta là bắt quả tang nó, đưa nó ra tòa án ở Alfredston, và phạt tiền nó vì những thực hành có tính chất nguy hiểm trên đường lộ. Do đó viên cảnh sát đã phục kích Jude, và một ngày nọ đã gặp nó để cảnh cáo.

Vì phải thức dậy từ ba giờ sáng để đốt lò, sắp xếp và đặt vào xe số bánh mì mà sau đó nó giao cho khách hàng, Jude buộc phải đi ngủ ngay sau khi tắm rửa xong; thế nên nếu không đọc sách trên đường, nó hầu như không học được chút gì. Do đó, điều duy nhất cần làm là luôn hết sức cảnh giác quan sát phía trước và xung quanh, và giấu biến cuốn sách ngay khi có bất cứ kẻ nào xuất hiện từ xa, nhất là viên cảnh sát. Tuy nhiên, trong việc thực hiện công vụ đó, ông ta không thường xuất hiện trên đường đi của cỗ xe giao bánh mì cho lắm, vì cho rằng trong một huyện vắng vẻ như thế mối nguy chủ yếu là đối với chính bản thân Jude, và thông thường khi nhìn thấy cái mui xe trắng lấp ló bên trên những bờ giậu, ông ta sẽ đi theo một hướng khác.

Một hôm, trên đường trở về nhà, Jude Fawley - giờ nó đã mười sáu tuổi, khá tiến bộ trên bước đường tự học và đang mò mẫm đọc bài thánh thi “Carmen Saeculare”[14] - nhận ra mình đang đi ngang qua khu vực rìa cao nguyên cạnh Ngôi Nhà Nâu. Ánh sáng đã thay đổi, và chính cảm nhận về điều này đã khiến Jude ngẩng đầu lên. Mặt trời đang xuống thấp, và vầng trăng tròn cùng lúc nhô lên phía sau cánh rừng đối diện. Tâm hồn nó đang thấm đẫm bài thơ đến độ, trong khoảnh khắc, với cảm giác thôi thúc từng khiến nó quỳ xuống trên nấc thang mấy năm về trước, Jude giật cương cho con ngựa dừng lại, xuống xe và liếc quanh xem có ai ở gần đó hay chăng, rồi quỳ xuống vệ đường với cuốn sách mở ra. Trước tiên nó lật tới đoạn viết về nữ thần của ánh trăng, kẻ dường như đang dịu dàng và nghiêm trang nhìn những hành động của nó, rồi tới đoạn ánh sáng biến mất, và bắt đầu ngâm nga:

“Phoebe silvarumque potens Diana!”[15]

Con ngựa đứng yên cho tới khi Jude kết thúc bài thánh thi mà nó lặp đi lặp lại dưới sự chi phối của một ảo tưởng đa thần giáo mà hẳn nó không bao giờ nghĩ là quá khôi hài trong ánh sáng ban ngày.

Khi về tới nhà, nó trầm ngâm suy nghĩ về sự mê tín kỳ lạ, không biết do bẩm sinh hay mới có, khi làm điều này, và tính hay quên lạ lùng dẫn tới một sự suy đồi về lương tri và tập quán ở một kẻ từng ao ước trở thành một học giả hồi đầu, rồi kế đến là trở thành một linh mục. Tất cả là do nó chỉ toàn đọc những tác phẩm ngoại đạo. Càng nghĩ về vụ này, nó càng chắc chắn về sự bất nhất của mình. Nó bắt đầu tự hỏi nó có thể đọc toàn những cuốn sách đúng với mục đích trong đời của mình hay chăng. Đương nhiên dường như có rất ít hòa hợp giữa nền văn chương ngoại giáo này với những trường đại học cổ xưa ở Christminster.

Cuối cùng nó quyết định rằng trong tình yêu tuyệt đối dành cho việc đọc, nó đã có một cảm xúc sai lầm đối với một thiếu niên Thiên Chúa giáo. Nó đã thử đọc Homer của Clarke, nhưng chưa từng bỏ ra nhiều công sức với cuốn Tân Ước tiếng Hy Lạp, dù nó có một bản in, mua qua đường bưu điện từ một người bán sách cũ. Nó từ bỏ phương ngữ Ionic hiện đang quen thuộc để nghiên cứu một phương ngữ mới, và suốt một thời gian dài sau đó giới hạn việc đọc của mình gần như chỉ trong phạm vi các văn bản Phúc âm và Thư của Sứ đồ của Griesbach[16]. Ngoài ra, một hôm khi tới Alfredston, nó được giới thiệu với văn chương giáo lý khi tìm thấy trong tiệm sách vài cuốn của Các Đức Cha đã bị gán nợ bởi một giáo sĩ không đủ khả năng trả nợ trong vùng.

Một kết quả khác của sự chuyển hướng này là nó tới thăm tất cả các nhà thờ trong phạm vi có thể đi bộ vào những ngày Chủ nhật, giải mã những câu văn La-tinh trên những tấm bia mộ bằng đồng và những ngôi mộ. Một hôm, trong những chuyến hành hương kiểu này, nó gặp một bà cụ lưng gù rất thông thái, đã đọc mọi thứ bà có thể đặt tay lên, và bà nói cho nó biết nhiều điều về sự mê hoặc lãng mạn của thành phố của ánh sáng và tri thức. Nơi mà nó vẫn dứt khoát sẽ tới.

Nhưng nó sống ở thành phố đó bằng cách nào đây? Hiện tại nó không có nguồn thu nhập nào cả. Nó không có nghề nghiệp có đôi chút phẩm giá hay sự ổn định nào để mưu sinh trong lúc học hỏi nghiên cứu, và việc này có thể kéo dài suốt nhiều năm.

Và những công dân cần tới thứ gì nhất nhỉ? Thực phẩm, y phục và nơi ở. Một khoản thu nhập từ bất cứ công việc nào cũng đủ để trang trải cho khoản thứ nhất vì nó sẽ ăn uống rất đạm bạc; với khoản thứ hai thì nó không quan tâm mấy; nhu cầu thứ ba mới quan trọng. Họ đã xây dựng một thành phố; do đó nó sẽ học xây nhà. Nó nghĩ tới ông chú vô danh của mình, cha của cô em họ Susanna, một thợ chuyên chế tác các thứ đồ kim loại cho nhà thờ, và theo cách nào đó nghệ thuật cổ xưa ở bất cứ chất liệu nào là một nghề nghiệp mà nó khá ưa thích. Nó không thể mắc nhiều sai lầm trong việc nối bước chú nó, và gắn bó một thời gian với những cái xác chứa đựng những linh hồn thông tuệ.

Bước đầu tiên là nó kiếm một số khối đá đẽo nhỏ vì kim loại không có sẵn, tạm hoãn việc nghiên cứu một thời gian, miệt mài sao chép theo những đề từ và chữ hoa trong nhà thờ giáo xứ.

Ở Alfredston có một người thợ đá loại xoàng, và ngay khi tìm được người giao bánh mì thay cho mình, nó tới giúp việc cho người đó với một khoản tiền công ít ỏi. Ở đây, Jude có cơ hội học được ít ra là những kiến thức cơ bản trong việc chế tác đá đẽo. Sau đó ít lâu, nó tới giúp việc cho một nhà thầu xây dựng nhà thờ cũng trong vùng đó, và dưới sự hướng dẫn của vị kiến trúc sư này nó trở nên khéo léo trong việc trùng tu những công trình phụ đã xuống cấp của nhiều ngôi nhà thờ của các làng quanh đó.

Không quên rằng nó chỉ theo nghề thủ công này như một chỗ dựa tạm thời trong lúc chuẩn bị cho những mục tiêu lớn mà nó đã tự lừa phỉnh là sẽ phù hợp hơn, nó vẫn tập trung chú ý học hỏi. Hiện tại nó ở lại thị trấn nhỏ này suốt tuần và chỉ trở về làng Marygreen mỗi chiều thứ Bảy. Jude đã tới và bước qua tuổi mười chín của mình như vậy đó.

Chương Sáu

Một ngày thứ Bảy nọ trong thời điểm đáng nhớ này, vào lúc khoảng ba giờ chiều, Jude từ Alfredston trở về làng Marygreen. Tiết trời mùa hè đẹp, ấm và dễ chịu, anh[17] bước đi với túi đồ nghề khoác sau lưng, những cái đục nhỏ lanh canh chạm vào những cái lớn hơn trong túi. Vì hôm đó là ngày cuối tuần, anh nghỉ việc sớm, rời khỏi thị trấn theo một con đường vòng không thường xuyên đi, do đã hứa sẽ ghé vào một xưởng xay bột gần Cresscombe để thực hiện một việc cho bà cô già.

Tâm trạng của anh đang hưng phấn. Dường như anh đã tìm ra cách thức để sống thoải mái ở Christminster trong khoảng một hoặc hai năm, và gõ cửa một trong những pháo đài của học thức mà anh luôn mơ ước. Dĩ nhiên hiện giờ anh cũng có thể tới đó, xét theo mức độ khả năng, nhưng anh thích bước vào thành phố đó khi đã chuẩn bị chắc chắn hơn chút nữa. Một cảm giác tự mãn ấm áp lan ra khắp cõi lòng anh khi anh nhẩm lại những gì đã làm được. Thỉnh thoảng, trong lúc đang đi, anh quay sang để đối diện với những cái nhìn lén lút của dân quê ở phía này hoặc phía khác. Nhưng anh hầu như không nhìn thấy ai cả; động tác đó là một sự lặp lại tự động của phản xạ mà anh đã trở nên quen thuộc khi ít tập trung suy nghĩ hơn; và vấn đề khiến anh thật sự bận tâm hiện giờ là ước đoán về sự tiến bộ của anh cho tới lúc này.

“Mình đã đạt được khả năng của một sinh viên trung bình trong việc đọc những tác phẩm Hy Lạp cổ điển phổ biến, và cả tiếng La-tinh nữa.” Điều này đúng, Jude có một vốn liếng tri thức đủ để dễ dàng tự tiêu khiển bằng những cuộc độc thoại sau đây trong những chuyến đi bộ một mình.

“Mình đã đọc hai cuốn sách của bộ Iliad, ngoài ra còn khá quen thuộc với nhiều đoạn thơ, chẳng hạn phát biểu của Phoenix trong tập chín, trận đánh của Hector và Ajax trong tập mười hai, sự xuất hiện tay không của Achilles và bộ áo giáp thần của chàng trong tập mười tám. Và những nghi thức tang lễ trong tập hai mươi ba. Mình cũng đã đọc xong một số đoạn trong Hesiod, một đoạn nhỏ trong Thucydides, và nhiều đoạn trong Tân Ước tiếng Hy Lạp… Ước gì chỉ có một loại phương ngữ trong tất cả mấy cuốn sách đó.”

“Mình cũng đã đọc một số sách toán, bao gồm sáu cuốn đầu, cuốn thứ mười một và mười hai của Euclid; và đại số ở mức các phương trình cơ bản.”

“Mình biết đôi điều về Các Đức Cha, và đôi điều về lịch sử La Mã và lịch sử nước Anh.”

“Những thứ này chỉ là một sự bắt đầu. Nhưng mình sẽ không tiến bộ nhiều lắm tại đây, do khó tìm được sách. Vì vậy kế tiếp mình phải tập trung mọi khả năng vào việc định cư ở Christminster. Khi đã ở đó mình sẽ tiến bộ nhanh, với sự hỗ trợ nhận được ở đó, đến độ kiến thức hiện tại đối với mình sẽ giống như sự dốt nát của trẻ con. Mình phải để dành tiền, và sẽ để dành; và một trong những trường đại học đó sẽ mở cửa chào đón mình - sẽ đón mừng kẻ mà giờ đây nó khước từ nếu mình cứ chờ sự chào đón suốt hai mươi năm mà chẳng làm gì.”

“Mình sẽ trở thành tiến sĩ thần học trước khi chết!”

Cứ thế, Jude tiếp tục mộng mơ, và nghĩ thậm chí anh có thể trở thành một giám mục bằng cách sống một cuộc đời đức hạnh, sôi nổi, khôn ngoan. Và anh sẽ trở thành một tấm gương tuyệt vời! Nếu thu nhập của anh là 5.000 bảng một năm, anh sẽ cho đi 4.500 bảng bằng cách này hay cách khác, và sống thoải mái với số còn lại. Chà, khi nghĩ lại, một giám mục là chuyện phi lý. Anh sẽ dừng lại ở vị trí phó giám mục. Có lẽ người ta cũng có thể tốt, có học vấn và hữu ích với vị trí phó giám mục không khác chi một giám mục. Rồi sau đó anh lại nghĩ tới địa vị giám mục.

“Trong lúc đó mình sẽ đọc, ngay khi ổn định nơi chốn ở Christminster, những cuốn sách mà mình không thể tìm được ở đây: Livy, Tacitus, Herodotus, Æschylus, Sophocles, Aristophanes…”

“Ha, ha, ha! Anh chàng tự phụ!” những giọng nữ trong trẻo vang lên từ mé bên kia bờ giậu, nhưng Jude không chú ý tới chúng. Anh tiếp tục suy nghĩ lan man:

“…Euripides, Plato, Aristotle, Lucretius, Epictetus, Seneca, Antoninus. Sau đó mình phải tinh thông những cuốn khác: Các Đức Cha thật triệt để; Bede và lịch sử giáo hội nói chung; một ít tiếng Do Thái cổ - mình chỉ mới biết những mẫu tự…”

“Anh chàng hợm mình!”

“…nhưng mình có thể làm việc chăm chỉ. Mình có thừa năng lực, tạ ơn Chúa! Và gì nhỉ… Phải, Christminster sẽ là Alma Mater[18] của mình; và mình sẽ là con trai yêu dấu của Người, và Người sẽ rất hài lòng về mình.”

Chìm sâu trong suy nghĩ về những việc sẽ thực hiện trong tương lai, bước chân của Jude đã chậm lại, và lúc này anh đang đứng im lìm, nhìn xuống đất, như thể tương lai được ném xuống đó bởi một cái đèn lồng kỳ diệu. Đột nhiên có gì đó va mạnh vào tai anh, và anh chợt nhận ra một thứ lạnh, mềm đã được ném vào anh, và đã rơi xuống chân anh.

Một cái liếc mắt cho Jude biết đó là gì - một miếng thịt, một bộ phận đặc trưng của một con heo đực thiến[19], mà dân quê dùng để bôi lên ủng, vì nó vô dụng đối với bất kỳ mục đích nào khác. Ở đây có khá nhiều heo, được nuôi và vỗ béo với số lượng lớn trong những vùng nhất định ở Bắc Wessex.

Ở bên kia bờ giậu có một dòng suối, từ đó, như giờ đây anh mới nhận ra lần đầu tiên, những tiếng cười và giọng nói trong trẻo đã vang lên, hòa vào những mộng mơ của anh. Jude trèo lên mô đất và nhìn qua bờ giậu. Ở mé xa của dòng suối có một ngôi nhà, với một khu vườn và một dãy chuồng heo nối liền nhau; ở phía mặt tiền, bên cạnh dòng suối, ba cô gái đang quỳ gối, với những cái xô và đĩa lớn đựng những khúc ruột heo, và họ đang rửa chúng trong dòng nước chảy. Một hai đôi mắt e thẹn liếc lên, khi nhận thấy cuối cùng họ đã thu hút được sự chú ý của anh, và anh đang quan sát, họ bắt đầu làm duyên làm dáng, kín đáo chúm môi lại và tiếp tục rửa ruột heo với vẻ chăm chú.

“Cám ơn!” Jude nghiêm trang nói.

“Không phải tôi ném đâu nhé!” một cô gái nói với bạn mình, như thể không biết tới sự hiện diện của chàng trai.

“Tôi cũng không,” người thứ hai đáp.

“Ồ, Anny, sao chị có thể nói thế!” cô gái thứ ba lên tiếng.

“Nếu như tôi có ném bất cứ thứ gì, tôi cũng sẽ không ném thứ đó!”

“Chà! Tôi không quan tâm tới anh ta!” Họ cười to, rồi tiếp tục công việc, không nhìn lên, và vẫn ồn ào đổ lỗi cho nhau.

Jude nghe thấy những lời đó, và vừa lau mặt anh vừa nói với vẻ mỉa mai:

“Cô đâu có làm điều đó, ồ, không đâu!” anh nói với một trong ba cô gái ở mé trên dòng suối.

Người anh hướng tới là một cô gái mắt đen xinh xắn, không chính xác là đẹp, nhưng có thể coi là thế ở một khoảng cách hơi xa, dù trông hơi thô kệch. Nàng có một bộ ngực tròn đầy, môi dày, hai hàm răng tuyệt đẹp, và nước da hồng hào như vỏ một quả trứng gà Cochin. Nàng là một tạo vật giống cái có thật và hoàn hảo - không hơn không kém; và Jude hầu như chắc chắn rằng nàng chính là kẻ đã táo bạo lôi sự chú ý của anh từ giấc mơ về những mẫu tự có tính nhân văn hơn tới cảm giác đang sôi sục trong những cô gái đó.

“Anh sẽ không bao giờ biết được,” nàng đáp, có vẻ nghiêm túc.

“Ai làm việc đó là người lãng phí tài sản của kẻ khác.”

“Ồ, thứ đó chẳng là gì cả.”

“Nhưng cô muốn nói chuyện với tôi, tôi cho là vậy?”

“Ồ, vâng, nếu anh thích.”

“Tôi sẽ trèo qua đó, cô tới chỗ cây cầu ván được không?”

Có lẽ nàng đã đoán trước một cơ hội; bởi theo cách nào đó, đôi mắt của cô gái da nâu này dán vào mắt anh khi anh nói dứt câu, và có một giao cảm lóe lên trong chớp mắt, một tuyên bố câm lặng về sự đồng cảm có thể có giữa nàng và anh, mà trong chừng mực Jude quan tâm, không có dự tính trước nào trong đó. Nàng thấy anh đã chọn nàng trong nhóm ba người, như một phụ nữ sẽ được chọn trong những trường hợp như thế, không vì mục đích đi xa hơn nữa mà chỉ vì sự tuân phục bình thường đối với những mệnh lệnh liên tiếp từ não bộ, được vô thức tiếp nhận bởi những gã đàn ông không may khi dự định cuối trong đời họ là chịu sự khống chế của giống cái.

Nàng đứng lên và nói, “Hãy mang trả lại cái thứ đang nằm ở đó.”

Lúc này Jude biết rằng việc nàng ra hiệu cho anh không dính dáng gì tới công việc của cha nàng. Anh đặt cái túi đồ nghề xuống, nhặt cục thịt vất đi lên, đưa gậy vẹt một lối đi và bước qua bờ giậu. Họ đi theo hai đường song song, mỗi người từ mỗi bờ của dòng suối, tiến tới cây cầu ván nhỏ. Khi tới gần chiếc cầu, nàng kín đáo nút nhẹ mỗi phía bên trong của hai gò má, không để cho anh nhận thấy, và với thao tác lạ lùng đơn sơ đó, nàng tạo nên, như thể bởi phép màu, hai lúm đồng tiền tuyệt hảo bên trên gương mặt mịn màng tròn trĩnh, và có thể duy trì nó chừng nào nàng vẫn còn tiếp tục mỉm cười. Kỹ thuật tạo ra lúm đồng tiền tùy thích này là một kỹ thuật ít người biết tới, vì đã có nhiều người thử nhưng chỉ rất ít thành công.

Họ gặp nhau ở giữa cầu, và Jude ném trả cho nàng mẩu thịt nhỏ, tỏ vẻ như đang chờ nàng giải thích vì sao nàng ngăn bước chân của anh bằng thứ phi đạn này thay vì cất tiếng gọi anh.

Nhưng nàng e thẹn nhìn sang hướng khác, đong đưa thân hình tới lui, tay nắm chặt thanh vịn của lan can cầu; cho tới khi bị thôi thúc bởi sự hiếu kỳ và mãnh lực ái tình, nàng quay lại, nhìn anh với đôi mắt dò xét.

“Anh không nghĩ là tôi đã ném nó vào người anh à?”

“Ồ, không.”

“Bọn tôi đang làm việc cho cha tôi, và đương nhiên là ông không muốn bất cứ thứ gì bị vứt đi. Ông sẽ chế biến nó thành mỡ để bôi da thuộc.” Nàng hất đầu về phía mẩu thịt nằm trên cỏ.

“Điều gì khiến cho một trong hai người kia ném nó, tôi tự hỏi?” Jude nói, lịch sự chấp nhận lời khẳng định của nàng, dù anh rất hồ nghi tính chân thật của nó.

“Sự trơ trẽn. Đừng nói với dân làng là tôi ném, nhớ đấy!”

“Sao tôi có thể làm điều đó chứ? Tôi chưa biết tên cô.”

“À, không. Tôi có nên nói cho anh biết hay không?”

“Nói đi!”

“Arabella Donn. Tôi sống ở đây.”

“Chắc chắn tôi phải biết tên cô nếu tôi thường đi qua lối này. Nhưng đa phần tôi đi thẳng theo đường lớn.”

“Cha tôi là một chủ trại heo, và hai cô gái này đang giúp tôi rửa lòng heo để làm bánh pút-đinh đen và các thứ bánh tương tự.”

Họ trò chuyện thêm chút nữa, rồi thêm chút nữa, trong lúc đứng nhìn nhau và tựa lưng vào lan can cầu. Tiếng gọi vô thanh của phụ nữ với đàn ông, vốn được thốt ra rất rõ ràng bởi thái độ của Arabella, giữ Jude lại đó trái với ý muốn của anh - hầu như trái với ý chí nữa, và theo một cách thức rất mới mẻ đối với kinh nghiệm của anh. Hầu như không có gì cường điệu khi nói rằng cho tới giây phút này Jude chưa từng nhìn một phụ nữ theo cách này, mà chỉ mơ hồ xem giới tính này như những tạo vật ở bên ngoài cuộc đời và những mục đích của mình. Anh chăm chú nhìn từ đôi mắt tới miệng của nàng, rồi tới bộ ngực, rồi hai cánh tay để trần tròn lẳn, ẩm ướt, nổi da gà vì hơi nước lạnh, và rắn chắc như cẩm thạch.

“Trông cô rất xinh!” anh lẩm bẩm, dù để thể hiện cảm nhận về sự thu hút của nàng, những từ này đã không còn cần thiết nữa.

“Chà, anh nên nhìn thấy tôi vào những ngày Chủ nhật!” Nàng nói, hơi chảnh.

“Tôi có thể sao?”

“Anh hãy suy nghĩ về việc đó. Chưa có ai theo đuổi tôi ngay lúc này, nhưng một hai tuần nữa thì rất có thể.” Nàng không cười khi nói câu này, và hai cái lúm đồng tiền biến mất.

Jude cảm thấy thân thể mình bềnh bồng một cách lạ lùng, nhưng không thể cưỡng lại nó. “Cô sẽ cho phép tôi chứ?”

“Tôi không thấy phiền đâu.”

Lúc này nàng đã có lại một lúm đồng tiền sau khi quay đi giây lát và lặp lại thao tác lạ lùng đã nói, nhưng ngoài một ấn tượng chung về ngoại hình của nàng, Jude hoàn toàn vô ý thức với chuyện này. “Chủ nhật sau?” anh đánh bạo hỏi. “Nghĩa là ngày mai?”

“Vâng.”

“Tôi có thể tới thăm cô chứ?”

“Vâng.”

Mặt nàng sáng bừng với một vầng hào quang đắc thăng, nàng dịu dàng nhìn anh rồi quay đi, men theo bãi cỏ ven bờ suối trở về chỗ hai người bạn.

Jude Fawley khoác túi đồ nghề lên vai và tiếp tục chuyến đi đơn lẻ, khắp người bừng bừng một cảm giác không tên. Anh vừa hít vào một luồng không khí mới, rõ ràng đã bao quanh anh từ trước đó, nhưng theo cách nào đó nó đã bị tách khỏi hơi thở thật sự của anh bởi một tấm kính mỏng manh, không biết kể từ lúc nào. Những dự tính về việc đọc, làm việc, và học hỏi, mà anh đã hình thành trước đó mới vài phút đã sụp đổ một cách lạ lùng, nhưng anh không biết vì sao.

“Chà, đây chỉ là chút vui đùa,” anh tự nhủ, mơ hồ ý thức rằng, xét theo lẽ thường tình, có một thiếu sót nào đó, tuy nhiên rõ ràng cũng một sự thừa thãi nào đó trong bản chất của cô gái đã cuốn hút anh. Thế nên anh cần xác định về phần mình rằng nguyên do anh tìm kiếm cô ta chỉ mang tính chất vui đùa - trong con người nàng có gì đó hoàn toàn trái ngược với khát khao dành cho việc nghiên cứu văn chương và giấc mơ Christminster tuyệt vời của anh. Một kẻ chọn ném thứ đó để mở màn cuộc tấn công vào anh không thể là một người trong trắng. Anh nhìn thấy điều này với con mắt lý trí, chỉ trong một khoảnh khắc vô cùng ngắn ngủi, giống như nhờ ánh sáng của một ngọn đèn bị đánh rơi người ta có thể tạm thời nhìn thấy một câu văn viết trên tường trước khi mọi thứ chìm vào bóng tối. Rồi sau đó khả năng phân biệt thoáng qua này biến mất, và Jude hoàn toàn lạc hướng trước sự xuất hiện của một lạc thú tinh khôi và mãnh liệt, thứ lạc thú phát hiện ra một nguồn cảm xúc mới mẻ mà cho tới lúc đó anh không thể nào ngờ tới, dù nó vẫn nằm sát bên cạnh anh. Anh sẽ phải tới gặp người khác giới khêu gợi này vào Chủ nhật tới.

Trong lúc đó cô gái đã nhập bọn với hai người bạn, và nàng lặng lẽ tiếp tục công việc rửa lòng heo trong dòng suối trong veo.

“Tóm được chàng rồi hả, chị thân yêu?” cô gái tên Anny hỏi vắn tắt.

“Tôi không biết. Tôi ước gì đã ném thứ nào đó khác hơn!” Arabella lẩm bẩm với vẻ hối tiếc.

“Ôi Giời! Hắn chẳng là ai cả, dù chị có thể nghĩ thế nào. Hắn từng đánh chiếc xe ngựa giao bánh mì của bà cụ Drusilla Fawley ở Marygreen, rồi sau đó học nghề ở Alfredston. Kể từ đó hắn rất vênh váo và lúc nào cũng đọc. Họ bảo hắn muốn trở thành một học giả.”

“Ồ, tôi không quan tâm anh ta là gì, hoặc bất cứ điều gì về anh ta. Đừng có nghĩ vớ vẩn nữa, cô gái!”

“Vậy chị cũng thế nhé! Chị không cần lừa bọn tôi! Chị rề rà trò chuyện với anh ta để làm gì nếu không muốn anh ta? Dù chị có muốn hay không, anh ta đơn giản như một đứa trẻ. Tôi có thể nhìn thấy điều đó khi chị đang tán tỉnh trên cầu, khi anh ta nhìn chị như thể chưa từng nhìn thấy một phụ nữ nào trong đời. Chà, anh ta sẽ thuộc về bất kỳ người đàn bà nào có thể khiến cho anh ta quan tâm tới, nếu người đó muốn giăng bẫy để tóm anh ta theo đúng cách thức.

Chương Bảy

Ngày hôm sau, Jude Fawley đứng trong căn phòng ngủ có cái trần nhà dốc, nhìn những cuốn sách trên bàn, rồi tới cái vết màu đen trên lớp vữa trát tường phía trên, do khói từ cây đèn của anh tạo nên trong những tháng vừa qua.

Lúc này là buổi chiều Chủ nhật, hai mươi bốn giờ sau khi anh gặp Arabella Donn. Trong suốt tuần lễ vừa qua, anh đã quyết định dành riêng buổi chiều này cho một mục đích đặc biệt: đọc lại bản Tân Ước tiếng Hy Lạp mới, với chữ đánh máy rõ hơn bản in cũ, tiếp theo là văn bản của Griesbach, đã được hiệu đính bởi nhiều người, với nhiều chú giải ở lề sách. Anh tự hào về cuốn sách này vì đã đánh bạo viết thư cho nhà xuất bản ở London để đặt mua nó, một điều anh chưa từng làm trước đó.

Anh đã đoán trước nhiều niềm vui trong buổi đọc chiều nay, dưới mái của ngôi nhà lặng lẽ của bà cô như trước đó, nơi hiện giờ anh chỉ ngủ lại hai đêm mỗi tuần. Nhưng một điều mới mẻ, một trở ngại lớn lao, đã xảy ra hôm qua trên dòng đời lặng lẽ êm trôi của anh, và anh cảm thấy giống như một con rắn vừa lột bỏ lớp da mùa đông, và không tài nào hiểu nổi sự rực rỡ và nhạy cảm của lớp da mới.

Nói cho cùng, anh sẽ không tới gặp nàng. Anh ngồi xuống, mở cuốn sách ra, và với cặp cùi chỏ chống vững vàng trên bàn và hai bàn tay úp lên thái dương, bắt đầu từ chữ đầu tiên:

H KAINH ΔIAƟHKH[20]

Anh có hứa tới thăm nàng không nhỉ? Chắc chắn là có! Nàng sẽ đợi trong nhà, cô gái tội nghiệp, và lãng phí cả buổi chiều vì anh. Cũng có một cái gì đó rất thu hút ở nàng, ngoài chuyện hứa hẹn. Anh không nên thất hứa với nàng. Thậm chí dù anh chỉ có những chiều cuối tuần và Chủ nhật để đọc, anh có thể dành cho nàng một buổi chiều, khi xét thấy những chàng trai khác có thể dành cho nàng rất nhiều buổi chiều. Sau hôm nay chắc chắn anh sẽ không bao giờ gặp lại nàng nữa. Thật sự, khi xét tới những kế hoạch của anh, việc gặp lại nàng là điều không thể có.

Nói tóm lại, như thể một cánh tay với sức mạnh cơ bắp khác thường đã chộp lấy anh - một sức mạnh nào đó không hề liên quan tới những tinh thần và ảnh hưởng đã tác động tới anh từ trước tới nay. Sức mạnh này dường như không mấy quan tâm tới lý trí và ý chí của anh, cũng không hề quan tâm tới cái gọi là những dự định tiến triển của anh, lôi anh đi, như một ông thầy túm lấy cổ áo của một đứa học trò và lôi nó đi, về phía vòng tay của một người phụ nữ mà anh không tôn trọng, và cuộc đời của nàng ta không có điểm chung nào với anh ngoại trừ nơi sinh sống.

H KAINH ΔIAƟHKH chẳng là cái thá gì nữa, và Jude, với định mệnh đã được an bài, đứng lên và băng qua căn phòng. Do dự kiến trước tính chất của cuộc gặp mặt, anh đã chuẩn bị bộ đồ đẹp nhất. Ba phút sau anh rời khỏi nhà và theo con đường mòn băng qua thung lũng rộng có cánh đồng lúa nằm giữa làng và ngôi nhà lẻ loi ở vùng đất trũng mé ngoài cao nguyên.

Anh vừa sải bước vừa nhìn đồng hồ. Anh có thể dễ dàng quay lại trong vòng hai giờ, và vẫn còn khá nhiều thời gian để anh đọc sau khi uống trà.

Anh vội vã đi qua ngôi nhà có những cây linh sam cằn cỗi nơi lối mòn nối liền với đường lộ, rồi quẹo sang trái, đi xuống mé dốc của vùng đất nằm ở phía tây Ngôi Nhà Nâu. Khi xuống tới chân của ngọn đồi đá vôi, gần con suối bắt nguồn từ nó, anh đi theo dòng chảy cho đến khi tới nhà của nàng. Mùi của những chuồng heo nồng nặc bốc lên từ phía sau, và cả tiếng ủn ỉn của những sinh vật phát ra thứ mùi đó. Anh bước vào vườn, và giơ cây gậy chống lên gõ cửa.

Có ai đó đã nhìn thấy anh qua cửa sổ, vì một giọng đàn ông ở phía trong cất lên:

“Arabella! Chàng trai trẻ của con đã tới để tán tỉnh này! Nhanh nào, con gái của ta!”

Jude nhăn mặt khi nghe mấy lời này. Tán tỉnh, với khía cạnh trần trụi như cách người đàn ông trong nhà vừa phát biểu, là điều anh chưa từng nghĩ tới. Anh sẽ đi dạo với nàng, có lẽ hôn nàng nữa; nhưng “tán tỉnh” thì quá trơ trẽn và không hề là ý định của anh. Cửa mở và anh bước vào, cũng vừa khi Arabella bước xuống thang trong bộ váy áo đi dạo lộng lẫy.

“Mời ngồi, cậu… tên cậu là gì nhỉ?” cha nàng, một người đàn ông cường tráng, có bộ râu quai nón đen, cất tiếng với cùng kiểu nói thẳng thừng mà Jude đã nghe từ bên ngoài.

“Tôi thích ra ngoài ngay, anh thì sao?” nàng thì thào với Jude.

“Vâng,” Jude đáp. “Chúng ta sẽ đi tới Ngôi Nhà Nâu rồi quay lại, chỉ mất chừng nửa giờ thôi.”

Trông Arabella trong bộ y phục đầy những thứ ron ren xinh đẹp đến độ anh thấy mừng vì đã tới, và mọi nghi ngại trước đó đã ám ảnh anh hoàn toàn tan biến hết.

Trước tiên họ trèo lên đỉnh của thung lũng, trong thời gian này, thỉnh thoảng anh nắm tay nàng để giúp sức. Sau đó họ ngoặt sang trái, đi dọc sườn đồi để tới lối mòn, rồi đi theo nó cho tới khi nó nối với đường cái ở Ngôi Nhà Nâu đã nói; địa điểm trước kia anh từng khát khao được nhìn thấy Christminster. Nhưng giờ anh đã quên khao khát ấy. Anh nói những chuyện nhăng nhít tầm thường nhất cho Arabella nghe với sự say sưa gấp bội so với việc thảo luận mọi thứ triết lý với tất cả các giáo sư đại học ở các trường được ưa chuộng đương thời, và đi ngang qua vị trí anh đã quỳ xuống trước Diana và Phoebus mà không hề nhớ rằng có hai vị đó trong thần thoại, hoặc rằng mặt trời là bất cứ thứ gì đó khác hơn một cây đèn dầu hữu ích để soi sáng gương mặt của Arabella. Và Jude, vị học giả mầm non, vị tiến sĩ thần học, giáo sư, giám mục tương lai hay đại loại thế, cảm thấy tự hào và hãnh diện vì cô gái quê xinh đẹp này đã hạ cố đi dạo với mình trong bộ y phục ngày Chủ nhật đẹp nhất.

Họ tới Ngôi Nhà Nâu - địa điểm mà anh đã dự định sẽ bắt đầu quay trở về. Trong lúc ngắm nhìn phong cảnh miền Bắc bao la từ chỗ này, họ ngạc nhiên khi nhìn thấy một cụm khói cuồn cuộn bốc lên từ vùng lân cận của cái thị trấn nhỏ cách khoảng hai dặm bên dưới họ.

“Đó là một đám cháy,” Arabella nói. “Chúng ta chạy tới đó xem đi! Nó không xa lắm!”

Cảm xúc êm đềm đã nảy sinh trong lòng khiến Jude không thể nào từ chối đề nghị của nàng; nó còn khiến anh vui mừng vì có cớ ở bên cạnh nàng lâu hơn. Họ bắt đầu đi như chạy xuống đồi; nhưng khi đã tới vùng đất bằng bên dưới và đi được một dặm, họ nhận ra địa điểm của đám cháy xa hơn họ đã tưởng.

Tuy nhiên, vì đã lỡ trớn, họ đi tiếp; nhưng mãi tới năm giờ họ mới tới chỗ đó - cách Marygreen chừng sáu dặm, và cách nhà Arabella chừng ba dặm. Đám cháy đã bị dập tắt khi họ tới nơi, và sau một lúc quan sát cảnh tượng hoang tàn thê thảm, họ quay trở lại theo lối ngang qua thị trấn Alfredston.

Arabella bảo nàng muốn uống trà, thế là họ bước vào một lữ quán nghèo nàn, và gọi trà. Vì trà không phải là bia, họ phải chờ một lúc lâu. Cô gái hầu bàn nhận ra Jude, và ngạc nhiên rỉ tai với bà chủ của cô ta ở phía sau, rằng anh, chàng trai “vốn rất tự cao tự đại” đột nhiên lại tự hạ thấp bản thân rất nhiều khi đánh bạn với Arabella. Nàng đoán được họ đang nói điều gì, và bật cười khi bắt gặp vẻ mặt nghiêm trang và dịu dàng của chàng trai - tiếng cười khẽ đắc thắng của một phụ nữ phóng đãng khi nhận ra mình đang thắng thế.

Họ ngồi và nhìn quanh căn phòng, rồi nhìn bức tranh vẽ Samson và Delilah[21] treo trên tường, rồi những vết bia tròn tròn trên bàn, rồi những cái ống nhổ đầy mùn cưa dưới chân. Toàn bộ cảnh tượng này có một tác động tiêu cực đối với Jude; giống như trong một tửu quán vào một chiều Chủ nhật, khi ánh hoàng hôn sắp tắt và quán không còn chút rượu nào, và người khách bộ hành không may nhận ra mình không còn chỗ trú chân nào khác.

Trời bắt đầu sụp tối. Họ không thể chờ trà lâu hơn nữa, thật thế, họ nói. “Thế nhưng chúng ta có thể làm gì khác được?” Jude hỏi. “Cô còn phải đi bộ ba dặm nữa.”

“Tôi cho là chúng ta có thể uống chút bia,” Arabella đáp.

“Bia, ồ, phải. Tôi quên khuấy mất. Dù sao cũng hơi kỳ khi vào một lữ quán để uống bia vào một chiều Chủ nhật.”

“Nhưng chúng ta chưa uống mà.”

“Phải, chúng ta chưa uống.” Lúc này Jude chỉ ước gì có thể thoát khỏi bầu không khí không phù hợp đó; nhưng anh vẫn gọi bia; và nó lập tức được mang ra.

Arabella nếm thử. “Eo ôi!” nàng kêu lên.

Jude cũng nếm một ngụm. “Có vấn đề gì vậy?” anh hỏi. “Tôi không rành về bia cho lắm, thật đó. Tôi khá thích bia, nhưng uống rồi thì không đọc sách được, và tôi thấy cà phê tốt hơn. Nhưng thứ bia này có vẻ ổn mà.”

“Đã bị pha, tôi không thể đụng vào nó!” Nàng nêu ra ba bốn thành phần mà nàng phát hiện được trong bia ngoài mạch nha và hoa bia, khiến Jude rất đỗi ngạc nhiên.

“Cô biết nhiều thật đấy!” anh vui vẻ nói.

Dù sao nàng cũng uống hết phần bia của mình, và họ tiếp tục đi. Lúc này trời đã gần tối, và ngay khi ra khỏi phạm vi chiếu sáng của thị trấn họ đi gần nhau đến độ chạm vào nhau. Nàng tự hỏi vì sao anh không vòng tay quanh eo nàng, nhưng anh không làm điều đó; anh chỉ nói câu mà đối với anh dường như đã rất táo bạo: “Hãy khoác lấy tay tôi.”

Nàng khoác lấy nó, triệt để, áp sát vai nàng vào ngực anh. Jude cảm nhận được hơi ấm từ cơ thể của nàng; kẹp cây gậy chống dưới cánh tay trái, anh đưa tay phải cầm lấy bàn tay phải của nàng.

“Giờ chúng ta đã hoàn toàn ổn, phải không, em yêu?” anh nhận xét.

“Vâng,” nàng đáp, và nói thêm, “Khá dễ chịu!”

“Mình đã bước tới nhanh quá!” anh thầm nghĩ.

Cứ thế họ đi cho đến khi tới chân cao nguyên, nơi họ có thể nhìn thấy con đường cái trăng trắng chạy lên cao trước mặt họ trong bóng tối nhờ nhờ. Từ chỗ này, con đường duy nhất tới nhà của Arabella là đi lên dốc, rồi lại xuống dốc để vào thung lũng của nàng ở mé phải. Khi lên dốc chưa được bao xa, họ suýt đâm sầm vào hai người đàn ông đang đi trên cỏ.

“Những đôi tình nhân này - ông bạn gặp họ ngoài trời trong mọi mùa màng và thời tiết - chỉ có những đôi tình nhân và lũ chó hoang,” một trong hai người nói trong lúc họ biến mất bên dưới sườn đồi.

Arabella cười khúc khích.

“Chúng ta có phải là một đôi tình nhân không?” Jude hỏi.

“Anh biết rõ hơn hết.”

“Nhưng em có thể nói cho tôi nghe không?”

Thay cho câu trả lời, nàng tựa đầu lên vai anh. Jude hiểu ngay hàm ý của nàng; anh vòng tay quanh eo nàng, kéo nàng sát vào và hôn nàng.

Họ không còn khoác tay nhau mà, như nàng mong muốn, dìu nhau bước. Nói cho cùng, đâu có vấn đề gì vì trời tối đen, Jude tự nhủ. Khi lên tới giữa sườn đồi, họ dừng lại như thể có sắp xếp trước, và anh lại hôn nàng. Họ lên tới đỉnh đồi, và anh hôn nàng thêm lần nữa.

“Anh có thể giữ nguyên tay anh ở đó nếu muốn,” nàng dịu dàng nói.

Anh làm theo, nghĩ thầm nàng thật cả tin.

Cứ thế họ chậm rãi đi về phía nhà nàng. Jude đã rời nhà mình lúc ba giờ rưỡi, dự tính sẽ ngồi xuống lại với cuốn Tân Ước lúc năm giờ rưỡi. Đã là chín giờ khi anh giã từ nàng với một cái ôm chặt khác trước cửa nhà nàng.

Nàng mời anh vào nhà, chỉ một phút thôi, vì dường như làm khác đi sẽ rất kỳ quặc, giống như thể nàng đã ra ngoài trong bóng tối một mình. Anh nhượng bộ, và theo nàng vào nhà. Ngay khi cửa mở, anh phát hiện ra ngoài cha mẹ nàng còn có nhiều người hàng xóm khác đang ngồi quanh căn phòng. Tất cả đều nói năng với giọng vồn vã chúc mừng, và nghiêm túc xem anh là đối tượng hôn nhân của Arabella.

Họ không thuộc về giới của anh, vì thế anh cảm thấy lạc lõng và lúng túng. Anh đâu có muốn chuyện đi đến nước này: tất cả những gì anh muốn chỉ là một buổi chiều đi dạo vui vẻ với Arabella. Anh không ở lại lâu hơn sau khi nói chuyện với mẹ kế của nàng, một phụ nữ xuề xòa, lặng lẽ, không có đặc điểm hay cá tính nào; và anh chúc tất cả bọn họ ngủ ngon rồi bước vào lối đường mòn của thung lũng với một cảm giác nhẹ nhõm.

Nhưng cảm giác ấy chỉ có tính chất tạm thời: Arabella sẽ sớm tái khẳng định sự ngự trị của mình trong linh hồn anh. Anh bước đi với cảm giác như thể mình là một người khác, không phải là Jude của ngày hôm qua. Những cuốn sách là gì đối với anh? Những dự định được nghiêm ngặt thực hiện từ trước cho tới lúc này để không lãng phí một phút nào là gì chứ? “Lãng phí!” Việc định nghĩa nó tùy thuộc vào quan điểm của bạn: anh chỉ mới được sống lần đầu chứ không phải lãng phí cuộc đời. Yêu một người phụ nữ thì tốt đẹp hay ho hơn là một sinh viên tốt nghiệp, một vị cha xứ; phải, thậm chí một đức giáo hoàng!

Khi anh về tới nhà, bà cô đã đi ngủ, và một ý thức chung về sự xao lãng của anh dường như được viết lên gương mặt của mọi thứ đang đối diện với anh. Jude mò mẫm đi lên gác, và ánh sáng nhờ nhờ trong phòng ngủ đặt ra cho anh một câu hỏi u buồn. Cuốn sách nằm đó, mở ra, như khi anh rời khỏi nó, và những chữ in hoa trên trang tựa sách nhìn anh với vẻ trách móc dưới ánh sao nhàn nhạt, giống như đôi mắt mở trừng trừng của một người chết:

H KAINH ΔIAƟHKH

***

Sáng sớm hôm sau Jude phải lên đường cho một tuần làm việc vắng nhà; anh bỏ vào cái túi xách đựng đồ nghề và những món cần thiết khác cuốn sách chưa đọc đã mang theo về nhà với một cảm giác trống rỗng.

Anh giữ kín chuyện tình ái của mình hầu như với chính bản thân. Trái lại, Arabella kể hết mọi chuyện với tất cả bạn bè và người quen của nàng.

Dưới ánh rạng đông, anh quay lại con đường đã đi qua trước đó vài giờ trong bóng tối, với người yêu bên cạnh; đi tới chân đồi, anh bước chậm lại, rồi đứng ngẩn ra. Anh đang đứng ở nơi anh đã trao nàng nụ hôn đầu. Vì mặt trời chỉ vừa ló dạng, không thể có bất cứ người nào đi ngang qua đó kể từ lúc ấy. Jude nhìn mặt đất và thở dài. Anh nhìn chăm chú, và có thể thấy rõ dấu chân của họ trên lớp đất ẩm khi họ đứng ôm chặt lấy nhau. Giờ nàng không còn ở đó, và “sự thêu dệt của trí tưởng tượng lên chất liệu của tự nhiên” mô tả sự hiện diện của nàng trước đó rõ ràng đến độ tim anh trở nên trống rỗng và không gì có thể lấp đầy. Một cây liễu bị xén ngọn đứng gần chỗ đó, và nó khác với mọi cây liễu khác trên đời. Hẳn việc xóa bỏ hoàn toàn sáu ngày phải trôi qua trước khi anh có thể gặp lại nàng như đã hứa sẽ là mong ước mãnh liệt nhất của anh nếu như anh chỉ sống hết tuần này.

Sau đó một tiếng rưỡi, Arabella và hai người bạn của nàng hôm thứ Bảy cũng đi qua con đường này. Nàng thản nhiên đi ngang qua nơi họ hôn nhau và cây liễu đánh dấu sự kiện này, dù đang thoải mái chuyện trò về chính đề tài đó với hai cô gái kia.

“Thế sau đó anh ta nói gì với chị?”

“Sau đó anh ấy nói…” Và nàng thuật lại hầu như đúng từng từ một số câu nói dịu dàng nhất của Jude. Giả sử Jude ở phía sau bờ giậu, hẳn anh sẽ rất ngạc nhiên khi biết hầu hết những gì anh nói và làm đêm trước đều bị kể ra huỵch toẹt.

“Chị đã làm cho anh ta chết mê chết mệt rồi!” Anny lẩm bẩm. “Chị thật tốt phước!”

Arabella nhanh chóng đáp lại với một giọng trầm lạ lùng, đầy khao khát: “Tôi đã làm cho anh ta chết mê chết mệt, phải! Nhưng tôi còn muốn hơn thế nữa; tôi muốn anh ta có tôi - lấy tôi làm vợ! Tôi phải có anh ta. Tôi không thể sống thiếu anh ta. Anh ta là loại người tôi mong muốn. Tôi sẽ phát điên nếu không trao tất cả cho anh ta! Tôi đã cảm thấy điều đó khi nhìn thấy anh ta lần đầu!”

“Anh ta là một anh chàng lãng mạn, trung thực, thẳng thắn, anh ta sẽ cưới chị, nếu chị tóm được anh ta theo đúng cách thức.”

Arabella suy nghĩ một lúc. “Cách thức đúng là gì?” nàng hỏi.

“Ồ, chị không biết - chị không biết thật sao!” Sarah, cô gái kia nói.

“Thú thật là tôi không biết! Tôi không biết gì ngoài việc ve vãn và giữ cho anh ta đừng đi quá xa!”

Sarah nhìn Anny: “Chị ấy không biết thật!”

“Rõ ràng là chị ấy không biết!” Anny nói.

“Và từng sống trong một thị trấn nữa, như người ta có thể nói! Thôi được, bọn tôi có thể dạy cho chị đôi điều, và chị cũng có thể dạy cho bọn tôi đôi điều.”

“Vâng. Và ý của chị là gì - một cách thức chắc chắn để có một người đàn ông? Để anh ta xem tôi là một cô gái ngây thơ, và tới với tôi!”

“Với tư cách một ông chồng.”

“Với tư cách một ông chồng.”

“Anh ta là một người đàn ông quê mùa nhưng đàng hoàng nghiêm túc; lạy Chúa cho chị đừng gặp một anh lính, một thủy thủ hay thương nhân tới từ những thị trấn, hoặc bất cứ ai trong số những gã lừa lọc các cô gái nghèo! Tôi không muốn bất cứ người bạn nào của mình lâm vào cảnh đó!”

“Vâng, dĩ nhiên phải chọn một người như anh ta!”

Hai cô bạn của Arabella nhìn nhau, trợn mắt với vẻ hài hước và cùng cười tự mãn. Sau đó một người bước tới gần Arabella, và dù không có ai khác gần đó, khẽ nói gì đó vào tai nàng, người còn lại tò mò quan sát phản ứng của Arabella.

“Vậy à!” nàng kêu lên. “Phải thừa nhận tôi chưa từng nghĩ tới cách đó!... Nhưng giả sử anh ta không đàng hoàng thì sao? Tốt hơn một cô gái đừng nên thử nó!”

“Không đánh liều thì không có gì cả! Ngoài ra, chị phải chắc chắn rằng anh ta đàng hoàng trước khi chị bắt đầu. Chị sẽ khá an toàn. Tôi ước gì có được cơ hội như chị! Rất nhiều cô gái làm như thế; hay chị nghĩ họ chẳng muốn lấy chồng?”

Arabella im lặng suy nghĩ. “Mình sẽ thử!” nàng nói khẽ; nhưng không phải với họ.

Chương Tám

Một ngày cuối tuần nọ, Jude đi bộ từ căn nhà thuê ở Alfredson về nhà bà cô ở Marygreen như thường lệ, một chuyến đi giờ có những sức hút lớn lao hơn đối với anh so với mong muốn gặp lại người bà con lớn tuổi và buồn tẻ. Anh ngoặt sang phải trước khi lên đồi với mục đích duy nhất là gặp Arabella ngoài những cuộc hẹn bình thường. Trước khi tới gần ngôi nhà, ánh mắt tinh nhanh của anh nhận ra đỉnh đầu của nàng đang di chuyển nhanh qua lại trên bờ rào của khu vườn. Khi bước vào cổng, anh thấy ba con heo con gầy nhom đã thoát khỏi chuồng bằng cách phóng qua cửa, và nàng đang cố lùa chúng qua cánh cửa để mở. Nét mặt căng thẳng của nàng dịu lại khi nàng trông thấy Jude, và nàng đăm đắm nhìn anh. Lũ heo lợi dụng thời cơ đó chạy vọt đi.

“Chúng mới được nhốt vào chuồng lúc sáng nay!” nàng kêu lên, đồng thời đuổi theo chúng, dù người yêu của nàng đã tới. “Chúng mới được lùa về từ nông trại Spaddleholt hôm qua, cha đã mua chúng với giá khá cao. Chúng đang muốn trở về nhà cũ, lũ ngu ngốc này! Anh yêu, hãy đóng giùm cổng vườn và giúp em lùa chúng vào chuồng. Ở nhà không còn người đàn ông nào, chỉ có mẹ, và chúng sẽ chạy mất nếu chúng ta không để ý.”

Jude giúp nàng, luồn lách qua những luống khoai tây và cải bắp. Thi thoảng họ cùng chạy bên nhau, và anh tranh thủ ôm hôn nàng một cái. Con heo đầu tiên được nhanh chóng lùa vào chuồng; con thứ hai cũng vậy, với chút khó khăn; con thứ ba, một chú heo chân dài, ngoan cố và lanh lẹ hơn. Nó chui qua một lỗ trống của hàng rào và chạy vào con đường mòn.

“Nó sẽ chạy mất nếu em không đuổi theo nó!” nàng nói. “Hãy đi với em!”

Nàng chạy ào ra khỏi vườn, với Jude bên cạnh, vừa kịp lúc để nhìn thấy con vật đang bỏ chạy. Thỉnh thoảng họ hét gọi một thằng bé nào đó, nhờ nó chặn con heo lại, nhưng con vật luồn lách qua được và chạy tiếp.

“Hãy đưa tay cho tôi nắm, em yêu,” Jude nói. “Em đang hụt hơi đó.” Nàng đưa bàn tay nóng rực cho Jude với sự ưng chịu rõ ràng, và họ chạy sóng đôi bên nhau.

“Việc dắt chúng về dẫn tới chuyện này,” nàng nhận xét. “Chúng luôn biết đường về nếu anh làm như thế. Lẽ ra nên chở chúng trên xe.”

Lúc này con heo đã chạy tới một cánh cổng mở hé ra cánh đồng trống bên ngoài. Nó lao nhanh hết mực qua đó. Ngay khi hai kẻ đuổi theo tới đó và bắt đầu chạy lên triền đồi, sự tình trở nên rõ ràng rằng họ sẽ phải chạy cả quãng đường tới nông trại nếu muốn bắt con heo lại. Từ đỉnh đồi, họ có thể nhìn thấy nó, giờ chỉ còn là một cái chấm nhỏ xíu đang chạy theo một đường thẳng về phía ngôi nhà cũ.

“Không hay tí nào!” Arabella nói. “Nó sẽ tới đó từ lâu trước khi chúng ta tới. Giờ thì không sao vì chúng ta biết nó không chạy lạc hoặc bị bắt trên đường. Họ sẽ trả nó lại cho chúng ta. Chao ôi, em nóng rực hết cả người rồi anh yêu ạ!”

Vẫn nắm chặt tay của Jude, nàng ngoặt sang một phía và gieo người xuống một đám cỏ bên dưới một cây táo gai còi cọc, đồng thời kéo Jude ngã xuống theo.

“Ồ, xin lỗi, em suýt làm anh ngã, phải không! Nhưng em mệt quá!”

Nàng nằm ngửa, thẳng như một mũi tên, trên lớp cỏ dốc của đỉnh đồi, nhìn lên bầu trời xanh lồng lộng, vẫn nắm chặt tay của Jude. Anh ngồi tựa người trên cùi chỏ cạnh nàng.

“Chúng ta chạy cả quãng đường một cách vô ích,” nàng nói tiếp, ngực nàng phập phồng vì thở gấp, mặt nàng đỏ bừng, đôi môi hồng của nàng hé mở, và những giọt mồ hôi lóng lánh trên da nàng. “Kìa, sao anh không nói gì hết vậy, anh yêu?”

“Tôi cũng mệt đứt hơi vì chạy lên dốc.”

Họ đang ở một nơi hoàn toàn vắng vẻ - nơi rõ ràng vắng vẻ nhất trong vùng đất trống xung quanh. Không ai có thể tới cách họ chừng một dặm mà không bị họ nhìn thấy. Thật sự, họ đang ở một trong những nơi cao nhất của hạt, và họ có thể nhìn thấy quanh cảnh xa xa xung quanh Christminster từ nơi đang nằm. Nhưng lúc này Jude không nghĩ tới nó.

“Ồ, em có thể nhìn thấy một thứ xinh xinh ở trên cây,” Arabella nói. “Một con sâu bướm, loài có màu xanh lá và vàng đáng yêu nhất mà anh có thể bắt gặp!”

“Ở đâu?” Jude hỏi, ngồi dậy.

“Anh không thể nhìn thấy nó từ đó, anh phải tới đây.”

Anh tới gần hơn và ghé đầu vào sát đầu nàng.

“Không, tôi không nhìn thấy nó đâu cả.”

“Sao vậy, ở mé trên chỗ nhánh cây, gần chiếc lá đang lay động đó!” nàng nhẹ nhàng kéo anh xuống cạnh nàng.

“Tôi không thấy nó,” anh lặp lại, gáy tì vào má nàng. “Nhưng có lẽ tôi sẽ thấy nếu đứng lên.” Và anh đứng lên, nhìn theo hướng ánh mắt của nàng.

“Anh thật là ngốc!” nàng cáu kỉnh nói và quay mặt đi.

“Tôi không quan tâm tới việc nhìn thấy nó, em ạ: có gì quan trọng chứ?” Jude đáp, nhìn nàng. “Đứng lên nào, Abby.”

“Để làm gì?”

“Tôi muốn hôn em. Tôi đã chờ quá lâu rồi!”

Nàng quay đầu, liếc xéo anh giây lát; rồi đứng lên, chu môi cong cớn và nói nhanh: “Em phải chuồn thôi!” Rồi nàng rảo bước về nhà. Jude đuổi theo và cùng đi với nàng.

“Một cái thôi mà!” anh năn nỉ.

“Không!”

Anh ngạc nhiên: “Có vấn đề gì vậy?”

Nàng bặm môi ra vẻ bực mình, và Jude lẽo đẽo theo nàng như một con cừu non ngoan ngoãn cho tới khi nàng chậm bước lại và đi bên cạnh anh, bình thản trò chuyện về những đề tài chung chung, và luôn đề phòng không cho anh nắm tay hoặc ôm lấy eo mình. Cứ thế họ đi tới vòng rào của nhà nàng, và Arabella bước vào, gật đầu chào anh với vẻ mặt khinh khỉnh như thể bị xúc phạm.

“Mình mong có thể tự do hơn nữa với nàng, theo cách nào đó,” Jude tự nhủ, quay đi với một cái thở dài và tiếp tục tới Marygreen.

Như thường lệ, sáng hôm Chủ nhật, trong nhà của Arabella diễn ra cảnh tượng nấu nướng nhộn nhịp để chuẩn bị cho bữa ăn tối đặc biệt trong tuần. Cha nàng đang cạo râu trước một tấm gương nhỏ treo trên song cửa sổ, còn mẹ nàng và nàng ngồi lột vỏ đậu. Một người hàng xóm đi ngang qua trên đường về nhà sau buổi lễ sáng ở nhà thờ gần đó; khi nhìn thấy ông Donn đứng ở cửa sổ với con dao cạo, bà ta gật đầu chào và bước vào nhà.

Bà ta vui vẻ nói với Arabella: “Tôi đã nhìn thấy cháu chạy với cậu ta, hi hi. Tôi hy vọng chuyện này dẫn tới một kết quả nào đó.”

Arabella bình thản nhìn bà ta.

“Cậu ta mong muốn tới Christminster, tôi nghe nói, ngay khi cậu ta có khả năng tới đó.”

“Thím mới nghe vụ đó phải không, chỉ mới đây thôi?” Arabella hỏi với vẻ mặt đố kỵ và hít mạnh một hơi.

“Ồ, không. Nhưng từ lâu mọi người đã biết kế hoạch của cậu ta. Cậu ta chỉ ở đây để chờ một cơ hội. Đúng thế: cậu ta phải hẹn hò với ai đó, tôi cho là vậy. Thời buổi này những chàng trai trẻ không có ý định lâu dài gì đâu. Họ chỉ muốn mua vui chốc lát thôi. Hồi thời của tôi thì khác hẳn.”

Khi người láng giềng nhiều chuyện đã đi khỏi, Arabella đột ngột nói với mẹ nàng: “Con muốn cha mẹ tới hỏi thăm sức khỏe gia đình của Edlin tối nay, sau khi uống trà. Ừ nhỉ, có buổi lễ chiều ở Fensworth, cha mẹ có thể tới đó.”

“Vậy hả? Tối nay có vấn đề gì à?”

“Không có gì. Con chỉ muốn được ở nhà một mình. Anh ta nhút nhát lắm; và con không thể mời anh ta vào nhà khi cha mẹ có mặt ở đây. Con sẽ đánh mất anh ta nếu không cẩn thận giữ chân anh ta!”

“Được thôi, chúng ta sẽ đi nếu con muốn.”

Khi chiều xuống, Arabella gặp lại Jude và đi dạo với anh; suốt mấy tuần nay anh không còn để mắt vào một cuốn sách tiếng Hy Lạp, La-tinh hay ngoại ngữ nào khác nữa. Họ lang thang trên những triền đồi cho đến khi tới con đường mòn xanh xanh dọc theo mép đỉnh đồi, họ đi theo lối đó tới chỗ có bờ đất hình tròn của người Anh thời cổ. Jude suy nghĩ về số tuổi lâu dài của con đường mòn và những người từng lùa gia súc thường xuyên qua lại nó, có lẽ từ trước khi người La Mã biết vùng đất này. Những hồi chuông nhà thờ vọng tới từ vùng đất thấp bên dưới họ. Chúng thu lại thành một nốt duy nhất, rồi tắt hẳn.

“Chúng ta quay về thôi,” Arabella nói.

Jude gật đầu. Miễn là được gần nàng, còn ở đâu thì anh chẳng quan tâm. Khi về tới nhà nàng, anh ngập ngừng: “Tôi không vào đâu. Sao tối nay em vội về nhà vậy? Hãy còn sớm mà.”

“Chờ một chút,” nàng nói. Nàng xoay thử tay nắm cửa và nhận ra nó đã bị khóa.

“À, họ đã đi lễ nhà thờ rồi,” nàng nói thêm, tìm chiếc chìa khóa bên dưới tấm thảm chùi chân trước cửa và mở khóa. “Giờ anh sẽ vào một lát chứ?” nàng dịu dàng hỏi. “Chỉ có hai chúng ta thôi.”

“Tất nhiên,” Jude sốt sắng, tình hình đã bất ngờ thay đổi.

Họ vào nhà. Jude có muốn uống trà không? Không, đã quá muộn rồi, anh thích ngồi chuyện vãn với nàng hơn. Nàng giúp anh cởi áo khoác và nón ra, và họ ngồi xuống, đương nhiên là sát bên nhau.

“Xin đừng đụng vào em,” nàng mềm mỏng. “Trên người em có một vật dễ vỡ. Có lẽ em nên đặt nó vào một chỗ an toàn.” Nàng bắt đầu mở cúc cổ của chiếc áo dài.

“Gì thế?” người yêu của nàng hỏi.

“Một quả trứng gà cochin. Em đang ấp một giống gà rất hiếm. Em mang theo nó trên người ở mọi nơi, và nó sẽ nở trong vòng ba tuần.”

“Em đặt nó ở đâu?”

“Ngay tại đây.” Nàng thò tay vào áo ngực và kéo quả trứng ra. Nó được quấn trong một lớp len, ở ngoài bọc thêm một lớp ruột heo để đề phòng sự cố. Sau khi khoe nó, nàng đặt nó vào ngực trở lại. “Giờ hãy lưu ý là đừng tới gần em. Em không muốn làm vỡ nó và phải bắt đầu ấp một quả khác.”

“Vì sao em làm một việc kỳ lạ vậy?”

“Đây là một phong tục lâu đời. Em nghĩ việc một phụ nữ muốn đưa những sinh vật vào cuộc sống là điều tự nhiên thôi.”

“Giờ tôi rất lúng túng, không biết phải làm gì nữa,” Jude nói, bật cười.

“Sẽ ổn thôi mà. Nè, đó là tất cả những gì anh có ở em.”

Nàng đã xoay chiếc ghế của mình lại, và thận trọng nghiêng người chìa má ra cho anh.

“Em thật xấu bụng!”

“Lẽ ra anh nên chộp lấy em ngay sau khi em lấy quả trứng ra! Xong rồi đấy!” nàng thách thức. “Giờ em không còn đặt nó trên người!” Nàng lôi nhanh quả trứng ra lần thứ hai; nhưng trước khi Jude có thể ôm lấy nàng, nàng nhanh tay đặt nó trở lại vị trí cũ, cười khanh khách vì khoái chí với chiến lược của mình. Sau đó có một cuộc giành giật nho nhỏ, Jude lao tới và chụp được quả trứng với vẻ đắc thắng. Mặt Arabella đỏ bừng; và chợt nhận ra anh cũng đỏ mặt.

Họ nhìn nhau, thở hổn hển; cho tới khi Jude đứng lên và nói: “Một nụ hôn, giờ tôi có thể hôn mà không làm quả trứng bị vỡ; rồi tôi sẽ ra về!”

Nhưng nàng cũng đứng lên theo. “Anh phải tìm ra em trước!” nàng la lên.

Jude đuổi theo khi nàng bỏ chạy. Lúc này trong phòng khá tối, và vì cửa sổ quá nhỏ, suốt một lúc anh không tài nào nhìn thấy nàng ở đâu, cho tới khi một tràng cười cho biết nàng đã vọt lên gác, thế là anh cũng trèo lên theo.

Chương Chín

Suốt hai tháng sau đó họ thường xuyên gặp nhau. Arabella có vẻ bất mãn; nàng luôn tưởng tượng, chờ đợi và tự vấn.

Một hôm nàng gặp thầy lang lưu động Vilbert. Như mọi dân làng trong vùng, nàng biết vị lang băm này rất rõ, và bắt đầu kể cho ông ta nghe những trải nghiệm của mình. Trước đó nàng luôn u sầu, nhưng sau khi từ giã ông ta trông nàng tươi tỉnh hơn nhiều. Tối hôm đó nàng có hẹn với Jude, trông anh có vẻ buồn bã.

“Tôi sắp đi xa rồi,” anh nói. “Tôi nghĩ tôi nên đi. Tôi nghĩ điều đó sẽ tốt hơn cho cả hai chúng ta. Tôi ước gì chuyện của chúng mình chưa bao giờ bắt đầu! Tôi biết tôi rất đáng trách. Nhưng việc sửa chữa không bao giờ là quá muộn.”

Arabella bật khóc. “Sao anh biết nó chưa quá muộn?” nàng nói. “Nói những câu như thế thì hay ho lắm đấy! Em chưa nói với anh mà!” Và nàng nhìn Jude với đôi mắt đẫm lệ.

“Gì chứ?” mặt anh tái đi. “Có phải…?”

“Phải! Và em phải làm gì đây nếu anh bỏ rơi em?”

“Ồ, Arabella. Sao em có thể nói thế, em yêu! Em biết là tôi sẽ không bỏ rơi em mà!”

“Vậy thì…”

“Tôi gần như chưa kiếm được chút tiền công nào, em biết đó; lẽ ra tôi nên nghĩ tới chuyện này trước đó… Nhưng, dĩ nhiên, nếu sự tình tới nước này, chúng ta phải lấy nhau! Em nghĩ tôi còn có thể mơ tới việc gì khác nữa?”

“Em nghĩ… em nghĩ, anh yêu ạ, có lẽ anh sẽ bỏ đi xa, và bỏ mặc em đối diện với nó một mình!”

“Em biết rõ hơn đấy! Dĩ nhiên tôi chưa bao giờ mơ tới việc cưới nhau hồi sáu tháng trước, hoặc thậm chí ba tháng trước. Việc này hoàn toàn phá hủy những kế hoạch của tôi - ý tôi là những kế hoạch trước khi tôi quen em, em yêu ạ. Nhưng nói cho cùng, chúng là cái quái gì chứ! Những giấc mơ về sách vở, bằng cấp, những địa vị không thể nào có, và tất cả những điều đại loại thế. Tất nhiên chúng ta sẽ lấy nhau; chúng ta phải lấy nhau!”

Đêm đó Jude đi dạo một mình, vừa bước trong bóng tối vừa trầm tư suy nghĩ. Trong thâm tâm, anh biết rõ, rất rõ, rằng Arabella không phải là mẫu phụ nữ hoàn hảo. Tuy nhiên, theo tập quán của những huyện nông thôn đối với những thanh niên chính trực và đã lỡ có quan hệ quá thân mật với một người phụ nữ, như trường hợp không may của anh, anh sẵn sàng thực hiện những gì đã nói, và đón nhận những hậu quả. Để tự an ủi mình, anh bám vào một niềm tin giả tạo đối với nàng. Đôi khi anh tự nhủ, cách anh nhìn nhận Arabella mới là điều quan trọng nhất, chứ không phải bản thân nàng.

Việc rao hôn phối được tiến hành ngay ngày Chủ nhật kế tiếp. Mọi giáo dân trong xứ đạo đều nói rằng chàng thanh niên Fawley quả thật rất ngây thơ ngốc nghếch, tất cả những gì anh ta đọc chỉ đưa tới kết quả này; rằng lẽ ra anh ta nên bán những cuốn sách đi để mua nồi niêu xoong chảo. Những ai từng suy đoán về khả năng có thể xảy ra của những mối tình, cha mẹ của Arabella nằm trong số này, tuyên bố rằng đây chính là hành động mà họ mong đợi ở một chàng thanh niên trung thực như Jude, nhằm khắc phục sự sai trái mà anh ta đã thực hiện đối với người yêu. Vị linh mục làm lễ cho họ dường như cũng cho là nó thỏa đáng. Và thế là, đứng trước vị chủ trì hôn lễ, hai người thề rằng kể từ nay cho tới khi bị cái chết chia lìa, chắc chắn họ sẽ tin tưởng, cảm nhận và mong muốn đúng như họ đã tin tưởng, cảm nhận và mong muốn trong vài tuần trước đó. Điều đáng chú ý không kém so với chính bản thân buổi lễ là thực tế rằng dường như không có ai ngạc nhiên với những gì họ đã thề.

Vì là chủ tiệm bánh, bà cô của Fawley làm cho anh một cái bánh tặng cô dâu, cay đắng nói rằng đây là điều cuối cùng bà có thể làm cho anh, đứa cháu ngốc nghếch tội nghiệp; và hẳn mọi sự sẽ tốt hơn nhiều nếu thay vì sống để làm phiền lòng bà, anh cứ chết phức đi từ nhiều năm trước cùng với cha mẹ mình. Arabella cắt ra hai lát bánh, gói chúng trong giấy vở trắng và gửi cho các bạn của mình, Anny và Sarah, dán lên mỗi gói giấy một tấm nhãn ghi rằng: “Để ghi nhớ lời khuyên tốt đẹp.”

Viễn cảnh của đôi vợ chồng mới cưới không mấy sáng sủa, ngay cả với những kẻ lạc quan nhất. Anh, một người thợ đá học việc mười chín tuổi, đang nhận phân nửa mức lương cho tới khi hết thời hạn học nghề. Vợ anh hoàn toàn vô tích sự trong một căn nhà thị trấn, nơi ngay từ đầu anh đã quyết định là cần thiết cho cuộc sống của họ. Nhưng nhu cầu cấp thiết về việc bổ sung thu nhập dù ở một mức độ rất thấp khiến anh phải chọn một ngôi nhà tranh nằm lẻ loi bên đường, giữa Ngôi Nhà Nâu và làng Marygreen, để anh có thể canh tác một khu vườn rau và tận dụng kinh nghiệm cũ của Arabella bằng cách mua một con heo con cho nàng. Nhưng đây không phải là cách sống mà anh từng mong muốn, và đoạn đường phải đi về từ Alfredston cũng khá xa. Tuy nhiên, Arabella cảm thấy tất cả những chuyển đổi này chỉ có tính chất tạm thời; nàng đã kiếm được một ông chồng; đó mới là điều quan trọng - một ông chồng với tiềm năng kiếm được nhiều tiền để mua cho nàng các thứ váy áo phục trang xinh đẹp khi anh ta bắt đầu thăng tiến hơn chút ít, quyết lòng theo đuổi nghề nghiệp của mình và vứt bỏ những cuốn sách ngu ngốc đó để làm những việc thiết thực hơn.

Thế là Jude đưa nàng tới ngôi nhà tranh ngay buổi chiều sau hôn lễ, từ bỏ căn phòng cũ ở nhà bà cô già - nơi anh từng miệt mài nghiên cứu tiếng La-tinh và Hy Lạp.

Anh hơi ớn lạnh khi nàng cởi y phục. Một lọn tóc dài mà Arabella quấn thành một cuộn lớn sau gáy được tháo ra, vuốt thẳng và treo trên tấm gương mà anh đã mua cho nàng.

“Sao vậy, đó không phải là tóc của chính em à?” anh hỏi, đột nhiên cảm thấy chán ghét nàng.

“Ồ, không. Ngày nay tầng lớp khá giả hơn luôn dùng tóc giả.”

“Vô lý! Có lẽ trong thị trấn là thế. Nhưng ở nông thôn thì phải khác chứ. Ngoài ra, chắc chắn là tóc của em đủ dài mà, phải không?”

“Phải, đủ dài theo quan niệm ở nông thôn. Nhưng ở thị trấn đàn ông mong đợi nhiều hơn, và hồi em còn làm hầu bàn ở Aldbrickham…”

“Hầu bàn ở Aldbrickham?”

“Ờ, không hẳn là hầu bàn. Em phục vụ thức uống cho khách của một quán rượu tại đó, chỉ một thời gian ngắn, chỉ có thế. Một vài người khuyên em nên dùng tóc giả, và em đã mua nó chỉ vì sở thích nhất thời. Ở Aldbrickham, anh càng có nhiều thứ thì càng tốt, đó là một thị trấn hay hơn nhiều so với Christminster của anh. Mọi quý bà có địa vị đều mang tóc giả, người thợ phụ làm tóc nói với em như thế.”

Jude cảm thấy muốn bệnh, anh nghĩ điều này có thể đúng ở một mức độ nào đó. Theo những gì anh biết, có nhiều cô gái đơn giản đã và sẽ tới những thị trấn và ở lại đó suốt nhiều năm nhưng vẫn không đánh mất sự giản dị trong lối sống và cách làm đẹp của mình. Than ôi, một số khác có bản năng hướng tới sự giả tạo ngay trong máu, và trở nên thông thạo với những thứ giả tạo ngay khi nhìn thấy chúng lần đầu. Tuy nhiên, có lẽ việc một phụ nữ đeo tóc giả cũng không phải là một tội lỗi lớn lao gì, và anh quyết định không nghĩ gì về nó nữa.

Thông thường, một người mới trở thành vợ có thể thu hút được sự quan tâm trong một vài tuần, dù những viễn cảnh của đời sống và phương tiện sinh hoạt gia đình khá mù mịt. Có một sự kích thích nhất định ở hoàn cảnh của nàng và cách nàng ứng xử với người quen khiến những thực tế ảm đạm bị xua tan, và giúp cho ngay cả một cô dâu thấp kém nhất thoát khỏi thực tại trong thoáng chốc. Một phiên chợ nọ, khi đang đi bộ trên những đường phố của Alfredston với dáng vẻ lạc quan này, Arabella tình cờ gặp cô bạn cũ Anny, người nàng chưa từng gặp lại từ sau lễ cưới.

Như thường lệ, họ cười khanh khách trước khi cất tiếng; với họ cuộc đời dường như rất vui vẻ mà không cần phải nói ra.

“Vậy hóa ra đó là một kế hoạch tốt, chị thấy chưa!” cô bạn gái nhận xét. “Tôi biết nó sẽ thành công với dạng người như anh ta mà. Anh ta là một anh chàng tốt bụng, và chị nên tự hào về anh ta.”

“Đương nhiên rồi,” bà Jude Fawley trẻ tuổi lặng lẽ đáp.

“Và chị có thai khi nào?”

“Suỵt! Không có gì hết.”

“Sao chứ?”

“Tôi đã nhầm.”

“Ồ, Arabella, Arabella; chị thật là ranh mãnh! Nhầm! Hay, thông minh lắm - một thủ đoạn thiên tài thật sự! Tôi chưa bao giờ nghĩ tới chuyện đó, với mọi kinh nghiệm của tôi! Tôi chưa từng suy nghĩ gì khác ngoài việc nói sự thật, không thể ngờ chị có thể giả vờ như thế!”

“Chị hãy kín mồm về việc giả vờ giùm cho! Đó không phải là giả vờ. Tôi đã không biết.”

“Tôi sẽ kín miệng, nhưng anh ta sẽ không chấp nhận đâu! Anh ta sẽ nhiếc móc chị vào những đêm thứ Bảy! Bất kể nó là gì, anh ta sẽ nói đó là một cú lừa, một cú lừa kép, trời ạ!”

“Tôi thừa nhận là có lừa vụ đầu tiên, nhưng không có vụ thứ hai… Dào, anh ấy sẽ không để ý đâu. Anh ấy sẽ mừng vì tôi đã nhầm. Anh ấy sẽ vui vẻ thôi - đàn ông luôn như vậy mà. Anh ấy có thể làm gì khác chứ? Kết hôn là kết hôn.”

Tuy nhiên, sự tình trở nên hơi khó chịu khi Arabella phải thú nhận rằng tin tức gây sốc mà nàng đã đưa ra không có cơ sở nào cả. Đó là một buổi tối, vào giờ ngủ, và họ đang ở trong căn phòng ngủ của ngôi nhà lẻ loi ven đường, nơi Jude đi bộ về nhà hàng ngày sau giờ làm việc. Anh đã làm việc vất vả suốt mười hai tiếng, và đã rút lui trước vào phòng để nghỉ ngơi. Khi nàng vào phòng, anh đang ngủ lơ mơ, và hầu như không nhận biết nàng đang thay đồ trước tấm gương nhỏ.

Tuy nhiên, một cử chỉ nào đó của nàng đã đánh thức anh. Gương mặt trong gương của nàng hướng về phía anh, và anh có thể nhìn thấy nàng đang tự tiêu khiển bằng cách tạo ra lúm đồng tiền giả tạo trên mỗi bên má, một thủ thuật lạ lùng mà nàng rất thạo. Lần đầu tiên, anh nhận ra dường như hiện giờ hai lúm đồng tiền này thường xuyên vắng mặt hơn so với những tuần đầu, hồi họ mới quen nhau.

“Đừng làm thế, Arabella!” anh đột ngột cất tiếng. “Không có hại gì trong chuyện đó, nhưng tôi không thích nhìn thấy em như vậy.”

Nàng quay lại và bật cười. “Trời, em không biết là anh đã thức. Anh đã trở thành dân quê mùa thật sự rồi đó! Có gì quan trọng đâu chứ.”

“Em học cái trò này ở đâu vậy?”

“Em không biết từ đâu. Chúng thường xuất hiện một cách dễ dàng khi em còn làm ở quán rượu; nhưng giờ thì không còn như vậy. Hồi đó mặt em tròn trĩnh hơn.”

“Tôi không quan tâm tới những lúm đồng tiền. Tôi nghĩ chúng chẳng giúp cho một phụ nữ đẹp thêm bao nhiêu, nhất là một phụ nữ đã có chồng và có thân hình đầy đặn như em.”

“Đa số đàn ông nghĩ khác hơn anh.”

“Tôi không quan tâm đa số đàn ông nghĩ gì, nếu đúng là vậy. Sao em biết được điều đó?”

“Em từng nghe người ta nói vậy khi còn làm trong quán rượu.”

“À, kinh nghiệm trong quán rượu này giải thích cho việc em biết về thứ bia giả mạo khi chúng ta vào quán và gọi bia hôm Chủ nhật đó. Khi cưới em, tôi cứ tưởng em luôn sống trong nhà của cha mình.”

“Anh nên biết nhiều hơn thế, và thấy rằng nhờ đó em chững chạc hơn chút ít thay vì cứ sống ở nơi em chào đời. Lúc đó không có nhiều việc để làm ở nhà, và em buồn chán quá nên mới đi xa nhà ba tháng.”

“Sắp tới em sẽ có nhiều việc để làm, phải không em yêu?”

“Ý của anh là gì?”

“Sao chứ, dĩ nhiên là những việc nho nhỏ cần làm.”

“Ồ.”

“Chừng nào vậy? Em có thể nói cho tôi biết chính xác, thay vì dùng những từ chung chung hay không?”

“Nói cho anh biết ư?”

“Phải, ngày tháng cụ thể.”

“Không có gì để nói cả. Em đã nhầm.”

“Sao chứ?”

“Đó là một sự nhầm lẫn.”

Jude ngồi bật dậy và nhìn nàng. “Sao có thể như thế được?”

“Đôi khi phụ nữ cũng tưởng lầm.”

“Nhưng…! Sao, dĩ nhiên, tôi chưa chuẩn bị được chút gì, chả có một món đồ nội thất nào, và hầu như không có tới một si-ling, lẽ ra tôi không cần vội vàng như thế trong việc cưới xin, và đưa em tới một túp lều thiếu thốn đủ thứ đồ đạc trước khi tôi sẵn sàng, nếu em không báo cái tin đó cho tôi biết, và khiến cho việc cứu vớt danh dự của em trở nên cần thiết… Ôi trời!”

“Đừng nghĩ thế, anh yêu. Những gì đã thực hiện thì không thể thay đổi được.”

“Tôi không còn gì để nói nữa!”

Anh đáp ngắn gọn, rồi nằm xuống; và một sự im lặng rơi xuống giữa hai người.

Sáng hôm sau, khi thức giấc, dường như Jude nhìn thế giới với một con mắt khác hẳn. Anh đã buộc phải chấp nhận lời nàng; trong tình huống khi các quan niệm thông thường chiếm ưu thế, anh không thể hành động khác đi được. Nhưng chúng đã chiếm ưu thế kiểu nào đây?

Anh mơ hồ nhận ra có gì đó không ổn trong một nghi thức xã hội, khiến anh phải hủy bỏ những kế hoạch đã hình thành vững chắc, bao gồm nhiều năm suy tư và làm việc vất vả, hủy bỏ cơ hội của một người đàn ông trong việc chứng tỏ mình cao hơn nhiều so với những động vật thấp kém, hủy bỏ dự định góp phần vào sự tiến triển chung của thế hệ. Tất cả chỉ vì một cảm xúc nhất thời phát sinh từ một bản năng mới mẻ, vốn tự thân nó không có chút gì đồi bại, và cùng lắm chỉ có thể gọi nó là sự yếu lòng. Jude tự vấn về những gì anh đã làm, hay những gì nàng đã đánh mất, trong vụ này, và nghĩ rằng anh có đáng vướng vào một cạm bẫy khiến anh trở nên què quặt, nếu không phải là cả nàng cũng vậy, trong suốt phần đời còn lại hay chăng? Có lẽ có chút may mắn nào đó trong thực tế rằng nguyên do cấp thiết cho cuộc hôn nhân của anh rõ ràng không hề tồn tại. Nhưng cuộc hôn nhân thì vẫn còn đó.

Chương Mười

Đã tới lúc phải mổ thịt con heo mà vợ chồng Jude đã vỗ béo trong chuồng suốt những tháng mùa thu, và việc này được ấn định sẽ diễn ra ngay khi trời rạng sáng, để Jude có thể tới Alfredston mà không mất cả nửa buổi sáng.

Đêm đó dường như im lặng đến lạ lùng. Jude nhìn ra cửa sổ từ rất lâu trước khi trời sáng, và thấy rằng tuyết đã phủ kín mặt đất, có vẻ khá dày so với mùa này, vài bông tuyết vẫn còn rơi lác đác.

“Tôi e là người mổ heo không tới được,” anh nói với Arabella.

“Ồ, ông ta sẽ tới. Anh phải ngồi dậy và đun nước để Challow có thể cạo lông nó, dù em thích thui nó hơn.”

“Tôi sẽ dậy,” Jude đáp. “Tôi thích làm theo cách ở quê mình hơn.”

Anh xuống thang, đốt lửa bên dưới cái chảo đồng, giữ cho lửa cháy với những dây đậu phơi khô, và không đốt nến để tiết kiệm. Ngọn lửa hắt một ánh sáng vui vẻ vào căn phòng; dù đối với anh cảm giác vui vẻ đã bị giảm bớt khá nhiều do nguyên nhân của ngọn lửa đó: đun sôi nước để cạo lông một con vật vẫn đang còn sống; và anh có thể nghe thấy tiếng eng éc liên tục của nó từ phía góc vườn. Tới sáu rưỡi, giờ đã hẹn với người mổ thịt, nước bắt đầu sôi, và cô vợ trẻ bước xuống thang.

“Challow tới chưa?” nàng hỏi.

“Chưa.”

Họ chờ đợi, trời sáng rõ hơn, với thứ ánh sáng ảm đạm của một bình minh có tuyết rơi. Arabella ra khỏi nhà, nhìn dọc con đường, rồi quay lại. “Ông ta không tới. Em cho là đêm qua ông ta đã say mèm. Chắc chắn tuyết không đủ để ngăn cản ông ta!”

“Vậy chúng ta phải hoãn việc này lại. Chỉ tổ uổng công đun nước. Tuyết có thể dày trong thung lũng.”

“Không hoãn được. Không còn thức ăn cho con heo. Nó đã ăn số lúa mạch trộn cuối cùng hồi sáng hôm qua.”

“Sáng hôm qua? Nó sống bằng cái gì từ lúc đó?”

“Không gì cả.”

“Sao chứ, nó đang bị bỏ đói à?”

“Phải. Chúng ta luôn bỏ đói chúng vào một hai ngày cuối, để đỡ mất công khi làm lòng. Anh ngốc thật, có thế mà cũng không biết!”

“Hèn chi nó cứ kêu suốt như vậy. Con vật tội nghiệp!”

“Nè, anh phải chọc tiết nó thôi, không còn cách nào khác. Em sẽ chỉ cách cho anh, em nghĩ em có thể. Dù em muốn Challow làm việc này hơn, vì nó to quá. Tuy nhiên, cái túi đồ nghề của ông ta đã được gửi tới đây trước, và chúng ta có thể dùng chúng.”

“Tất nhiên là em không phải làm việc này,” Jude đáp. “Tôi sẽ làm, vì vụ này phải được giải quyết cho xong.”

Anh ra chỗ chuồng heo, dọn sạch tuyết trên một khoảng trống chừng hai thước, và đặt cái ghế đẩu trước mặt, dao và dây thừng bày sẵn trong tầm tay. Một con chim cổ đỏ từ một cây to gần đó quan sát anh chuẩn bị, và do không thích cái cảnh tượng đầy sát khí này, nó bay đi dù còn đói. Lúc này Arabella đã tới cạnh chồng. Jude cầm sợi thừng bước vào chuồng, tròng vòng dây vào cổ con vật sợ hãi. Lúc đầu nó kêu eng éc vì ngạc nhiên, rồi cao giọng lặp lại những tiếng rống tức giận. Arabella mở cửa chuồng, và họ cùng nhau nhấc nạn nhân lên trên cái ghế đẩu, với bốn vó chổng lên trời. Jude giữ chặt nó trong lúc Arabella cột nó vào ghế và quấn quanh chân nó nhiều vòng để ngăn nó giẫy giụa.

Tiếng rống của con vật chuyển từ tức giận sang tuyệt vọng, dài, chậm và rền rĩ.

“Tôi thà đi mà không có nó còn hơn phải làm chuyện này!” Jude nói. “Một con vật do chính tay tôi cho ăn.”

“Đừng có ngốc nghếch ủy mị như vậy! Con dao chọc tiết kìa, cái con dao có mũi nhọn đó. Giờ bất kể anh làm thế nào, đừng đâm nó quá sâu.”

“Tôi sẽ đâm nó thật lực, để rút ngắn sự đau đớn của nó. Đó là điều chủ yếu.”

“Anh không được làm như vậy!” nàng kêu lên. “Thịt phải sạch máu, và để làm điều đó nó phải chết từ từ. Chúng ta sẽ mất một si-ling mỗi hai chục ký nếu thịt đỏ và còn đọng máu! Chỉ thọc nhẹ mũi dao vào mạch máu, thế thôi. Em lớn lên trong nghề này, em biết. Mọi tay mổ heo đều giữ cho nó chảy máu dần dần. Ít nhất phải mất mười phút trước khi nó chết.”

“Nếu tôi có thể, nó sẽ không chờ chết quá nửa phút, bất kể trông thịt nó thế nào,” Jude quả quyết. Anh cạo sạch mớ lông cứng trên cái cổ ngửa ra của con heo, như đã từng thấy những tay mổ heo làm, cắt bỏ lớp mỡ, rồi lấy hết sức thọc mạnh con dao.

“Chết tiệt thật,” cô vợ la lên, “em đã nói rồi mà! Anh thọc dao quá sâu! Và em vẫn nói với anh suốt buổi rằng…”

“Im lặng đi, Arabella, hãy thương xót con vật chút xíu!”

“Giơ cái xô lên để hứng máu, và đừng nói chuyện nữa!”

Bất kể việc chọc tiết này vụng về cỡ nào, nó đã được thực hiện với lòng thương hại. Máu vọt ra thành vòi thay vì chảy ri rỉ như nàng mong muốn. Tiếng rống đau đớn của con vật giãy chết cất lên lần thứ ba, cũng là lần cuối; cặp mắt nhỏ của nó dán vào Arabella, đầy giận hờn trách móc khi cuối cùng nhận ra sự lừa lọc của hai kẻ từng là những người bạn duy nhất của nó.

“Hãy ngăn đừng cho nó rống lên,” Arabella nói. “Một tiếng ồn như thế sẽ lôi kéo một ai đó tới đây, và em không muốn ai biết chúng ta tự tay giết nó.” Nàng nhặt con dao mà Jude đã ném xuống đất lên, luồn nó vào vết thương và cắt đứt khí quản. Con heo lập tức im tiếng, hơi thở hấp hối của nó thoát ra ngoài qua cái lỗ.

“Như thế tốt hơn,” nàng nói.

“Đây là một công việc đáng ghét!” Jude nói.

“Heo phải bị giết!”

Con vật run rẩy lần cuối, và dù có sợi dây, nó giãy chân với toàn bộ sức lực còn lại. Một cục máu đen bắn ra, dòng máu đỏ đã ngưng chảy trước đó vài giây.

“Thế đấy, giờ nó đã chết hẳn,” nàng nói. “Những con vật ranh ma, chúng luôn giữ lại một giọt như thế khi còn có thể!”

Cú giẫy giụa cuối bất ngờ đến độ nó khiến cho Jude lảo đảo, để lấy thăng bằng, anh lùi lại và va phải cái xô đựng tiết.

“Coi kìa!” nàng kêu lên, nổi giận. “Giờ em không còn gì để đánh tiết canh. Phí quá đi, tại anh hết cả!”

Jude dựng cái xô lên, nhưng trong đó chỉ còn lại một phần ba lượng máu, phần lớn đổ tung tóe trên mặt tuyết, tạo thành một hình ảnh ảm đạm, nhớp nháp, đáng sợ đối với những kẻ xem nó là thứ gì đó khác với việc mổ thịt súc vật bình thường. Mõm và hai lỗ mũi của con heo chuyển sang màu tím bầm, rồi trắng bệch, và những cơ tứ chi của nó giãn ra.

“Tạ ơn Chúa! Nó đã chết.” Jude nói.

“Em rất muốn biết Chúa sẽ có ý kiến gì đối với một công việc bẩn thỉu như giết heo!” nàng khinh khỉnh nói. “Những người nghèo cũng phải sống chứ.”

“Tôi biết, tôi biết. Tôi đâu có coi thường em.”

Đột nhiên họ nhận ra một giọng nói sát gần bên.

“Làm tốt lắm, đôi vợ chồng trẻ ạ! Chính tôi cũng không tài nào thực hiện tốt hơn, cứ nguyền rủa tôi nếu tôi làm được!” Cái giọng khàn khàn này xuất phát từ cổng vườn, và khi ngẩng lên, họ nhìn thấy thân hình to lớn của ông Challow đang tì lên cánh cổng, và ông ta đang chăm chú quan sát hoạt động của họ.

“Thật hay ho cho ông khi cứ đứng đó và nhìn!” Arabella nói. “Vì ông tới muộn, thịt đã bị đọng máu và hỏng hết nửa phần! Nó sẽ bị mất giá khá nhiều!”

Challow có vẻ ân hận. “Lẽ ra hai người nên chờ một lát,” ông vừa nói vừa lắc đầu, “và đừng làm chuyện này, nhất là trong tình trạng của cô hiện thời, cô gái ạ. Việc này khá nguy hiểm cho cô.”

“Ông không cần phải lo về chuyện đó,” Arabella cười lớn. Cả Jude cũng cười, nhưng có một vị cay đắng khó tả trong niềm vui của anh.

Challow sốt sắng cạo lông và xẻ thịt con heo để đền bù cho việc ông ta tới muộn. Jude cảm thấy bất mãn với chính mình về những gì anh đã làm, dù vẫn ý thức được sự khiếm khuyết đối với những hiểu biết thông thường của anh; và nghĩ rằng có lẽ công việc vẫn dẫn tới kết quả tương tự nếu được thực hiện bởi người mổ heo. Lớp tuyết trắng thấm đẫm máu của con vật, là một thực tế vô cùng phi lý đối với anh, với tư cách một người yêu công lý, chưa nói tới một tín hữu Thiên Chúa giáo; nhưng anh không biết phải sửa sai bằng cách nào. Không còn ngờ gì nữa, như vợ anh nói, anh là một chàng ngốc dễ mềm lòng.

Giờ Jude không còn thích con đường tới Alfredston nữa. Nó cứ nhìn vào mặt anh như nhạo báng. Những vật thể hai bên đường nhắc anh nhớ tới chuyện tình của hai vợ chồng anh, để tránh nhìn chúng, anh đọc bất cứ lúc nào có thể trên đường tới nơi làm việc và trở về nhà. Thế nhưng đôi khi anh cảm thấy dù chăm chú đọc sách anh vẫn không thoát khỏi những ý nghĩ thường tình, cũng không có được ý tưởng hiếm hoi đặc sắc nào, mọi người thợ hiện giờ đều như thế cả. Một hôm, khi đi ngang qua chỗ cạnh con suối, nơi anh quen nàng lần đầu, anh nghe thấy có tiếng trò chuyện, giống như từng nghe thấy dạo trước. Một trong mấy cô gái vốn là bạn của Arabella đang nói với một người khác trong một căn nhà kho, và anh chính là đề tài của họ, có lẽ vì họ đã nhìn thấy anh từ xa. Họ cũng thừa hiểu vách nhà kho mỏng đến độ anh có thể nghe thấy những lời của họ khi đi ngang qua đó.

“Dù sao đi nữa, chính tôi đã khuyên chị ta làm điều đó! Tôi bảo ‘Không đánh liều thì không có gì.’ Nếu tôi không khuyên như thế, chị ta cũng chả có nhiều cơ may trở thành vợ của anh ta hơn tôi.”

“Tôi tin chị ta biết rõ rằng không hề có trục trặc nào khi nói với anh ta rằng chị ta đã…”

Cô gái này đã khuyên Arabella điều gì, để nếu không thì cũng có thể anh sẽ cưới cô ta? Ẩn ý của câu này vô cùng khó chịu, và nó giày vò tâm hồn Jude đến độ thay vì bước vào khi về tới căn nhà tranh, anh ném túi đồ nghề vào bên trong cổng rồi đi tiếp, quyết định tới thăm bà cô già và ăn tối ở đó.

Vì lý do này, anh về nhà khá muộn. Arabella đang bận thắng mỡ heo vì nàng đã đi chơi suốt ngày hôm đó và hoãn lại công việc này. E rằng những gì đã nghe thấy sẽ dẫn anh tới chỗ nói ra câu nào đó đáng tiếc, anh nói rất ít. Nhưng Arabella lại đang muốn trò chuyện, và bảo ngoài những vấn đề khác nàng đang cần một ít tiền. Khi nhìn thấy cuốn sách thò ra khỏi túi của anh, nàng nói thêm rằng anh nên kiếm được nhiều hơn.

“Lương của một thợ học việc thì không đủ để nuôi một cô vợ, đó là lệ thường, em yêu ạ.”

“Vậy lẽ ra anh đừng nên lấy vợ.”

“Thôi nào, Arabella! Nói thế thật không hay chút nào, khi em biết rõ vì sao chuyện tới nước này.”

“Em xin tuyên bố trước Trời cao rằng em đã nghĩ những gì em nói với anh là thật. Thầy lang Vilbert cũng nghĩ như vậy. Và chỉ tốt cho anh nếu không có chuyện đó!”

“Tôi không có ý đó,” Jude nói vội. “Ý tôi là trước thời điểm đó. Tôi biết đó không phải là lỗi của em; nhưng những cô bạn của em đã khuyên em một điều xằng bậy. Nếu họ không làm điều đó, hoặc em không làm điều đó, lúc này hẳn chúng ta không bị mắc kẹt trong một mối ràng buộc mà nếu nói thẳng thừng ra chỉ khiến chúng ta vô cùng khổ sở. Điều này có thể rất buồn, nhưng nó đúng.”

“Ai đã nói với anh về mấy cô bạn của em? Lời khuyên nào? Em yêu cầu anh nói cho em biết.”

“Chà, thà tôi không nói còn hơn.”

“Nhưng anh cần nói, anh phải nói. Anh sẽ là một gã đàn ông kém cỏi nếu không nói.”

“Được thôi.” Và Jude nhẹ nhàng thuật lại những gì đã nghe được. “Nhưng tôi không muốn nghĩ tới chuyện đó nữa. Chúng ta đừng nói gì thêm về nó.”

Thái độ phòng thủ của nàng sụp đổ. “Vụ đó chẳng là gì cả,” nàng nói và cười nhạt. “Mọi người phụ nữ đều có quyền làm một điều như thế. Chính cô ta gánh chịu nguy cơ.”

“Tôi hoàn toàn không đồng ý, Bella. Cô ta chỉ có thể nếu hình phạt chung thân không đi kèm theo chuyện đó đối với người đàn ông, hoặc đối với chính cô ta, trong trường hợp anh ta vắng mặt; nếu sự yếu đuối trong khoảnh khắc có thể kết thúc với khoảnh khắc đó, hoặc thậm chí với năm đó. Nhưng khi các hậu quả quá lâu dài, cô ta không nên làm cho người đàn ông sa bẫy nếu anh ta trung thực, hoặc làm cho chính cô ta sa bẫy nếu anh ta không như vậy.”

“Vậy em phải làm gì?”

“Cho tôi thời gian… Vì sao em phải tíu tít với việc thắng mỡ heo ngay tối nay? Hãy dẹp nó ngay đi!”

“Vậy sáng mai em phải làm. Không thể để lâu được.”

“Rất tốt, cứ thế đi.”

Chương Mười Một

Khoảng mười giờ sáng hôm sau, tức Chủ nhật, nàng tiếp tục công việc; nó nhắc lại cuộc đối thoại đi kèm đêm trước và lại khiến cho nàng nổi sùng.

“Đó là câu chuyện về em ở Marygreen, phải không, rằng em đã gài bẫy anh? Anh là một mồi ngon đáng bẫy, do Chúa gửi tới!” Khi bình tĩnh lại, nàng nhìn thấy mấy cuốn sách văn học Hy-La cổ đại thân thương của Jude trên một cái bàn, nơi lẽ ra anh không nên đặt chúng. “Em không muốn nhìn thấy chúng nữa!” nàng bực tức kêu lên; và lần lượt ném chúng xuống sàn.

“Hãy để yên những cuốn sách của tôi!” Jude nói. “Em có thể vứt chúng sang một bên nếu muốn, nhưng việc làm bẩn chúng như thế thì thật đáng tởm!” Do thắng mỡ, hai tay của Arabella dính đầy nước mỡ, và hậu quả là những ngón tay của nàng để lại những dấu vết rõ rệt trên những bìa sách. Nàng vẫn cố tình tiếp tục ném nhiều cuốn sách xuống sàn, cho tới khi Jude, do không thể kềm chế nữa, chụp lấy hai cánh tay nàng để buộc nàng ngưng lại. Do hành động này, anh làm cho mái tóc của nàng bung ra, và chúng xõa xuống quanh hai vành tai của nàng.

“Buông em ra!”

“Hãy hứa sẽ để yên mấy cuốn sách.”

Nàng ngần ngừ, rồi lặp lại: “Buông em ra!”

“Hứa đi!”

Sau một giây im lặng: “Em hứa.”

Jude buông tay nàng ra, và nàng băng ngang qua căn phòng tới cửa, rồi bước ra ngoài và đi lên con lộ với vẻ mặt nghiêm trang. Ở đó, nàng bắt đầu đi tới đi lui, cố tình vò rối tung mái tóc của mình, và cởi nhiều chiếc cúc trên cái áo dài. Đó là một buổi sáng Chủ nhật đẹp trời, khô ráo, trong trẻo và có chút sương giá, và họ có thể nghe thấy tiếng chuông của nhà thờ Alfredston vọng tới theo cơn gió từ hướng bắc. Nhiều người với y phục ngày nghỉ đang đi trên đường; chủ yếu là những đôi tình nhân - giống như Jude và Arabella khi họ vui vẻ đi bên nhau cũng trên con đường đó vài tháng trước. Những khách bộ hành này quay lại nhìn chòng chọc cảnh tượng lạ lùng nàng đang trình diễn: đầu trần, mái tóc bù rối bay trong gió, vạt áo trên tách ra, hai ống tay áo xắn lên quá khuỷu tay, và hai bàn tay sặc mùi mỡ heo. Một trong số khách qua đường cất giọng chế nhạo: “Xin Chúa cứu chúng con!”

“Hãy nhìn xem anh ta đối xử với tôi ra sao!” nàng la lên. “Bắt tôi phải làm việc vào những buổi sáng Chủ nhật khi tôi phải tới nhà thờ, giật đứt tóc tôi, và xé toạc áo dài của tôi!”

Jude giận điên người; anh bước ra và mạnh bạo lôi nàng vào. Sau đó đột nhiên anh nguội lại. Bừng tỉnh với ý thức rằng tất cả đã kết thúc giữa họ, và nàng có làm gì thì cũng không còn quan trọng nữa, anh đứng lặng, nhìn nàng. Cuộc đời của họ đã bị hủy hoại, anh nghĩ; bị hủy hoại bởi sai lầm chủ yếu trong cuộc hôn nhân của họ: một cuộc hôn nhân đặt một cam kết vĩnh viễn trên một cảm giác nhất thời, thiếu hẳn sự đồng cảm vốn giúp người ta chịu đựng trong một quan hệ gắn bó trọn đời người.

“Định đối xử tàn nhẫn với tôi như cha anh đã đối xử với mẹ anh, và em gái của cha anh đối xử với chồng của bà ta hử?” nàng hỏi. “Tất cả dòng họ nhà anh đều là những đôi vợ chồng kỳ quặc!”

Jude nhìn nàng, sững sờ, kinh ngạc. Nhưng nàng không nói gì nữa, và tiếp tục đi tới đi lui cho tới khi thấm mệt. Anh bỏ đi. Sau khi đi lang thang vô mục đích một lúc, anh dấn bước về phía làng Marygreen và ghé thăm bà cô, vốn đang ngày một ốm yếu hơn.

“Bà cô à, có phải cha cháu đã đối xử tệ với mẹ cháu, và cô cháu đã đối xử tệ với chồng của bà ấy không?” Jude đột ngột hỏi và ngồi xuống cạnh lò sưởi.

Bà cụ ngước đôi mắt già nua bên dưới vành của cái mũ cũ mèm luôn nằm trên đầu bà và nói: “Ai đã nói với cháu chuyện đó?”

“Cháu đã nghe như vậy, và muốn biết rõ mọi chuyện.”

“Ta cho là cháu nghe vợ cháu nói; đúng là cô ta! Chỉ một đứa ngu mới khui chuyện đó ra! Nói cho cùng chẳng có gì nhiều để biết. Cha mẹ cháu không hòa thuận với nhau, và họ chia tay. Khi trở về từ chợ Alfredston, lúc đó cháu còn là một em bé, trên ngọn đồi cạnh Ngôi Nhà Nâu, giữa họ đã xảy ra sự bất hòa lần cuối, và họ chia tay nhau. Sau đó ít lâu mẹ cháu chết. Nói vắn tắt là cô ta tự trầm mình, và cha cháu mang cháu tới South Wessex, và không bao giờ trở lại đây nữa.”

Jude nhớ lại sự im lặng của cha anh đối với North Wessex và mẹ anh; ông không bao giờ nhắc tới hai chuyện này cho tới ngày nhắm mắt.

“Em gái của cha cháu cũng y hệt như thế. Chồng cô ta xúc phạm cô ta, và cô ta không muốn sống chung với anh ta nữa nên sau đó cô ta bỏ đi London cùng với người hầu gái nhỏ. Người họ Fawley không hợp với chuyện hôn nhân: dường như nó chưa bao giờ mang tới một kết quả tốt đẹp. Có cái gì đó trong máu của chúng ta dẫn tới tình trạng đó. Đó là lý do vì sao lẽ ra cháu nên nghe lời ta và đừng kết hôn.”

“Có phải bà cô đã bảo cha mẹ cháu chia tay ở gần Ngôi Nhà Nâu không?”

“Xa hơn một chút, ở nơi con đường tới Fenworth tẽ làm hai và có cây cột chỉ đường. Trước kia ở đó có một cái giá treo cổ vốn có liên quan tới lịch sử của chúng ta. Nhưng thôi mặc kệ nó đi.”

Xế chiều hôm đó Jude rời khỏi nhà của bà cô già như thể trở về nhà. Nhưng ngay khi tới thung lũng anh rời khỏi con đường chính và đi tiếp cho tới khi chạm trán một ao nước lớn. Sương giá tiếp tục rơi, dù không dày lắm, và những ngôi sao lớn trên đầu chậm rãi hiện ra, sáng lấp lánh. Jude đặt một chân lên rìa lớp băng, rồi cả chân kia: nó kêu răng rắc dưới sức nặng của anh; nhưng anh không hề hốt hoảng. Anh đi tiếp vào giữa ao, băng kêu rít lên khi anh bước đi. Khi đến ngay chính giữa, anh nhìn quanh rồi nhảy lên. Tiếng răng rắc lặp lại; nhưng anh không chìm xuống. Anh nhảy lên lần nữa, nhưng băng không nứt thêm. Anh quay trở ra mép ao, và bước lên bờ.

Thật lạ lùng, anh nghĩ. Anh được giữ lại để làm gì chứ? Anh cho rằng anh không đủ tư cách để tự sát. Cái chết an bình ghét cay ghét đắng anh và sẽ không đón nhận anh.

Anh có thể làm gì khác hơn việc tự hủy mình; cái gì kém cao cả hơn, phù hợp hơn với địa vị thấp hèn của anh hiện thời? Anh có thể uống cho say. Dĩ nhiên đó chính là giải pháp, anh đã quên khuấy mất. Uống cho say là giải pháp phù hợp, rập khuôn của kẻ tuyệt vọng vô giá trị. Anh bắt đầu hiểu ra vì sao một số đàn ông cứ say sưa túy lúy trong những quán rượu. Anh xuống đồi, đi về phía bắc và tới một quán rượu không tên. Khi bước vào và ngồi xuống, bức tranh Samson và Delilah trên tường giúp anh nhận ra đây chính là nơi anh đã ghé với Arabella vào buổi chiều Chủ nhật hò hẹn đầu tiên. Anh gọi bia và nốc ừng ực suốt một giờ hoặc hơn.

Đêm đó, khi loạng choạng trở về nhà, với mọi cảm giác buồn bã đã tan biến, và đầu óc vẫn còn khá tỉnh táo, anh bắt đầu cười ha hả, và tự hỏi Arabella sẽ đón tiếp mình như thế nào trong tình trạng mới mẻ này. Ngôi nhà chìm trong bóng tối khi anh bước vào, và trong tình trạng chếnh choáng đó anh phải mất một lúc lâu mới đốt đèn lên được. Sau đó anh nhận ra rằng, dù dấu vết của việc xẻ thịt heo, của mỡ và những cái chảo vẫn còn đó, bản thân mấy thứ này đã biến mất. Trên mặt trong của một phong bì cũ được ghim vào cái ống vải thổi lửa của lò sưởi là dòng chữ của vợ anh:

“Đã đi thăm các bạn của tôi. Sẽ không quay lại.”

Suốt ngày hôm sau Jude ở lì trong nhà, và gửi cái xác của con heo tới Alfredston. Sau đó anh dọn dẹp nhà cửa, khóa cửa lại, đặt chìa khóa vào một nơi Arabella có thể tìm ra nếu nàng trở về, và quay lại với nghề thợ đá ở Alfredston. Tối đó khi về tới nhà, anh nhận ra nàng vẫn chưa về. Ngày hôm sau cũng thế, và hôm sau nữa. Rồi anh nhận được một lá thư của nàng.

Nàng thẳng thắn thừa nhận nàng đã cảm thấy mệt mỏi với anh. Anh là cỗ xe ngựa cũ chậm chạp, và nàng không quan tâm tới lối sống của anh. Không có viễn cảnh tươi sáng nào khi anh cứ luôn tỏ ra tốt đẹp hơn nàng. Nàng tiếp tục viết rằng cha mẹ của nàng đã, như anh biết, cân nhắc tới việc di cư sang Úc, nghề nuôi heo ngày nay không thể nào khá lên được. Cuối cùng họ đã quyết định ra đi, và nàng đề nghị sẽ cùng đi với họ, nếu anh không phản đối. Một phụ nữ như nàng sẽ có nhiều cơ hội ở đó hơn so với cái vùng quê ngu xuẩn này.

Jude hồi âm rằng anh không hề phản đối việc nàng ra đi. Anh nghĩ đó là một cách khôn ngoan, vì nàng muốn đi, và nó cũng có lợi cho cả hai. Anh bỏ kèm trong cái gói chứa lá thư số tiền thu được khi bán con heo, cùng với tất cả số tiền anh có, không nhiều lắm.

Kể từ hôm đó anh không nghe tin tức nào khác của nàng, ngoại trừ một cách gián tiếp, dù cha nàng và cả gia đình chưa ra đi ngay, mà còn đợi cho tới khi bán hết những thứ đồ đạc trong nhà. Khi Jude biết rằng có một cuộc bán đấu giá ở ngôi nhà của gia đình ông Donn, anh chất những đồ đạc của mình lên một cỗ xe, và gửi chúng tới nhà nàng, để nàng có thể bán chúng đi, hoặc chọn giữ lại tùy ý thích.

Sau đó anh tới ngôi nhà thuê ở Alfredston, và nhìn thấy trong cửa sổ của một tiệm có tờ quảng cáo phát tay thông báo việc bán đấu giá đồ đạc của người cha vợ. Anh chú ý tới ngày tháng của nó, đã tới và trôi qua, trong lúc anh không tới gần nơi đó hay nhận ra xe cộ rời khỏi Alfredston bằng con đường phía nam đã gia tăng số lượng do có cuộc đấu giá. Vài hôm sau, anh vào một tiệm đồ cũ bẩn thỉu trên con phố chính của thị trấn, và giữa một mớ xoong chảo lộn xộn, một cái giá phơi đồ, một cái trục cán bột, cái giá nến bằng đồng, tấm gương treo tường, và những thứ khác ở phía sau tiệm, rõ ràng mới đem về từ một cuộc mua bán, anh nhìn thấy một tấm hình lồng khung kính, và hóa ra nó là chân dung của chính anh.

Đó là một tấm ảnh đặc biệt mà một người thợ địa phương đã chụp và lồng trong khung ảnh làm bằng gỗ vân xoăn. Đó là một món quà kỷ niệm, và anh đã tặng nó cho Arabella vào hôm làm lễ cưới. Ở phía sau, vẫn còn rành rành dòng chữ: “Jude tặng Arabella,” và ngày tháng. Hẳn nàng đã vứt nó vào chung với những tài sản khác trong cuộc bán đấu giá.

“Ồ,” ông chủ tiệm đồ cũ nói khi thấy Jude nhìn bức ảnh và những món đồ khác trong đống đồ, không nhận ra người trong bức ảnh chính là anh, “Đây là một mớ đồ lặt vặt tôi mua lại trong một cuộc bán đấu giá ở một ngôi nhà trên con đường tới Marygreen. Cái khung rất hữu ích, nếu anh lấy bức ảnh ra. Anh sẽ có nó nếu trả cho tôi một si-ling.”

Cái chết hoàn toàn của mọi tình cảm dịu dàng trong vợ anh, như chứng cứ câm lặng và bất ngờ này cho thấy - nàng đã bán luôn cả chân dung của anh, một món quà kỷ niệm - là đòn kết liễu cần thiết để xô đổ hoàn toàn mọi tình cảm trong anh. Jude trả một si-ling, cầm bức ảnh theo, và đốt sạch cả ảnh lẫn khung ngay khi về tới nhà.

Hai ba ngày sau anh nghe tin Arabella và cha mẹ nàng đã lên đường. Anh đã gửi một tin nhắn đề nghị tới để tiễn chân nàng, nhưng nàng nói anh đừng tới thì tốt hơn, vì nàng đã quyết chí ra đi, và có lẽ đúng là vậy. Vào buổi tối sau ngày họ ra đi, khi ngày làm việc kết thúc và đã ăn xong bữa tối, anh rời khỏi nhà và lững thững đi dưới ánh sao trên con đường quen thuộc dẫn tới ngọn đồi, nơi từng chứng kiến những cảm xúc đắm say trong đời anh. Dường như nó lại là của riêng anh lần nữa.

Anh không thể nhận ra chính mình. Trên con đường mòn cũ, dường như anh vẫn còn là một cậu bé, hầu như không già hơn một ngày so với hôm anh đứng mơ mộng trên đỉnh đồi, lần đầu tiên bùng cháy niềm khát khao đối với Christminster và học vấn uyên thâm. “Nhưng mình đã là một người đàn ông,” anh tự nhủ. “Mình có một người vợ. Hơn nữa, mình đã đi tới một giai đoạn chín mùi hơn là đã bất đồng với nàng, không còn yêu thích nàng, gây gổ với nàng, và đã chia tay với nàng.”

Rồi anh chợt nhớ ra anh đang đứng cách không xa địa điểm đã diễn ra cuộc chia tay giữa cha mẹ anh.

Xa thêm chút nữa là đỉnh đồi, nơi từ đó dường như anh có thể nhìn thấy Christminster, hoặc thứ mà anh cho là chính nó. Có một cột cây số, ngay lúc này cũng như từ trước tới giờ, đứng bên cạnh vệ đường. Jude tới gần nó, và có cảm giác gì đó khác, không chỉ để đọc con số dặm. Anh nhớ có lần trên đường về nhà anh đã dùng cái đục mới toanh của mình khắc một hàng chữ lên phía sau cột cây số đó, thể hiện những cảm hứng của mình. Nó đã được thực hiện trong tuần học việc đầu tiên, trước khi anh bị lái khỏi những mục đích của mình bởi một cô gái không phù hợp. Anh tự hỏi dòng chữ đó còn đọc được không, và anh len qua những bụi tầm ma, ra phía sau cây cột. Dưới ánh sáng của một que diêm, anh vẫn có thể nhận ra những gì anh đã khắc một cách nồng nhiệt cách nay lâu rồi:

THEO HƯỚNG ĐÓ

J.F

Việc nhìn thấy nó, vẫn còn nguyên vẹn, nằm chen giữa màu xanh của cỏ và tầm ma, thắp lên trong hồn Jude một tia sáng của ngọn lửa cũ. Có chắc chắn kế hoạch của anh là tiến tới, vượt qua mọi điều tốt lành và tệ hại, để tránh nỗi buồn yếu đuối, dù anh đã nhìn thấy sự xấu xa của cuộc đời? Câu Bene agere et loetari - Vui vẻ làm điều tốt - mà anh từng nghe nói là triết lý của một ông Spinoza nào đó, giờ có thể là triết lý của chính anh.

Anh có thể chiến đấu với ngôi sao xấu của mình, và theo đuổi dự định ban đầu.

Khi đi tới một điểm gần đó, anh phát hiện ra chân trời ở phía đông bắc. Ở đó thật sự nổi lên một quầng sáng, một cụm tinh vân mờ mờ, hầu như không thể nhận ra nếu không có con mắt của niềm tin. Thế đã đủ cho anh. Anh sẽ tới Christminster ngay khi kết thúc thời gian học việc.

Anh quay về nhà trọ với một tâm trạng tốt hơn, và đọc những lời cầu nguyện.

PHẦN HAI

Ở CHRISTMINSTER

“Ngoài linh hồn mình chàng không có ngôi sao nào cả.”

— SWINBURNE

“Sự gần gũi khiến họ tìm tới với nhau; tình yêu lớn dần theo thời gian.”

— OVID

Chương Một

Bước kế tiếp đáng chú ý trong đời Jude là thời gian anh lướt đều tới trước qua một bối cảnh tối tăm, chừng ba năm sau khi kết thúc cuộc hôn nhân không mấy êm đềm với Arabella. Hiện tại anh đang đi bộ về phía Christminster, ở một điểm cách thành phố này gần hai dặm về phía tây nam.

Rốt cuộc anh nhận thấy mình đã hoàn toàn thoát khỏi Marygreen và Alfredston: anh đã hoàn thành thời kỳ học việc, và với túi đồ nghề sau lưng, dường như anh đang trên đường thực hiện một khởi đầu mới - một khởi đầu anh đã mong đợi suốt gần mười năm, không tính tới thời gian gián đoạn do cuộc hôn nhân với Arabella.

Giờ đây có thể mô tả anh như một thanh niên với một gương mặt rắn rỏi, trầm tư và đứng đắn thay vì đẹp trai. Anh có nước da sẫm, đôi mắt đen hài hòa, và một bộ râu quai nón được tỉa sát vì nó rậm hơn mức bình thường ở tuổi của anh; bộ râu này, cộng với mái tóc xoăn đen, dày khiến anh khá mất công trong việc chải và rửa sạch bụi đá bám lên nó trong lúc hành nghề. Tay nghề của anh, do học được ở miền quê, khá đa dạng, bao gồm chạm khắc bia mộ, sử dụng đá đẽo để trùng tu các nhà thờ theo phong cách gô-tích, và chạm khắc đá nói chung. Ở London, chắc chắn anh sẽ trở nên chuyên môn hóa và hành nghề với tư cách một tay thợ “chuyên về chạm khắc gờ tường”, một “điêu khắc gia trang trí”, hoặc có lẽ là một “nhà tạc tượng”.

Chiều hôm đó, anh đã ngồi xe ngựa từ Alfredston tới ngôi làng gần thành phố nhất ở hướng này, và lúc này đang đi bộ nốt bốn dặm còn lại do chọn lựa hơn là do cần thiết, vì anh vẫn luôn hình dung mình sẽ tới nơi theo cách đó.

Sự thôi thúc lớn nhất để đi bộ tới đó có một nguồn gốc lạ lùng - nó gần với khía cạnh cảm xúc của anh hơn là lý trí, như thường xảy ra ở những người trẻ tuổi. Một ngày nọ khi còn ở trọ tại Alfredston anh đã tới Marygreen để thăm người cô già, và đã bắt gặp giữa những cái giá nến bằng đồng trên mặt lò sưởi bức ảnh chân dung của một cô gái xinh xắn, đội một cái mũ rộng với những nếp gấp tỏa sáng dưới vành nón như những tia sáng của một vầng hào quang. Anh hỏi nàng là ai. Bà cô trả lời cộc lốc rằng nàng là Sue Bridehead, em họ của anh, thuộc một nhánh không thân thiện của gia tộc; và khi anh cố tìm hiểu thêm, bà cụ đáp rằng nàng sống ở Christminster, dù bà không biết đích xác nơi nào, hoặc nàng đang làm gì.

Bà cụ không tặng anh tấm ảnh đó. Nhưng nó ám ảnh anh; và cuối cùng trở nên một thành tố trong dự định ngấm ngầm sẽ theo ông hiệu trưởng bạn của anh tới đó.

Lúc này anh dừng lại ở đỉnh của một con dốc quanh co để ngắm nhìn thành phố ở cự ly gần lần đầu tiên. Với những tòa nhà xây bằng đá xám và mái ngói nâu, nó đứng trong phạm vi của vùng Wessex, và trông nó giống như đầu của một ngón chân nhỏ xíu ở điểm cực bắc của tuyến đường quanh co mà dọc theo đó dòng sông Thames lững lờ chảy qua những cánh đồng của vương quốc cổ xưa này. Lúc này những tòa nhà nằm lặng lẽ dưới ánh hoàng hôn, với một cái chong chóng gió đây đó trên những chóp tháp và mái vòm, mang tới ánh lấp lánh cho một bức tranh với những màu cấp hai và cấp ba.

Khi xuống tới chân dốc, anh đi theo con đường bằng nằm giữa những cây liễu bị xén ngọn hiện lên mờ mờ trong ánh chiều nhập nhoạng, và chẳng bao lâu đã bắt gặp những ánh đèn ở mé ngoài cùng của thành phố - một số trong những ngọn đèn này đã hắt lên bầu trời ánh lập lòe rực rỡ từng cuốn hút cái nhìn đăm đắm của anh trong những ngày mơ mộng nhiều năm về trước. Chúng nhấp nháy những con mắt vàng nhìn anh với vẻ hồ nghi, như thể đã chờ anh suốt bấy nhiêu năm trong nỗi thất vọng do sự lần lữa của anh, giờ chúng không thiết tha gì với anh nữa.

Anh thuộc loại người giống như Dick Whittington[22], vốn hướng tới những vấn đề cao cả hơn là một thành tựu vật chất đơn thuần. Anh đi trên những con đường hẻo lánh với bước chân cảnh giác của một nhà thám hiểm. Anh không nhìn thấy thứ gì của thành phố thật sự trong những vùng ngoại ô ở mé này. Với nhu cầu trước tiên là nơi trú ngụ, anh cẩn thận tìm hiểu những nơi có khả năng cung cấp một chỗ ở khiêm tốn nhất với giá phải chăng và phù hợp với nhu cầu của mình; sau khi dò hỏi, anh thuê một căn phòng ở một khu ngoại ô có biệt danh là “Beersheba,” dù vào thời điểm này anh chưa biết điều đó. Sau khi nhận phòng và uống chút trà, anh ra ngoài đi dạo.

Đó là một đêm không trăng, lộng gió. Để biết đường, anh mở một tấm bản đồ đã mua trước đó ra dưới ánh đèn dầu. Gió mạnh khiến nó dập dờn uốn lượn như một làn sóng, nhưng anh đã thấy đủ để quyết định phải đi theo hướng nào để tới khu vực trung tâm.

Sau nhiều lần quanh quẹo, anh đi tới tòa nhà xưa cũ theo kiểu trung cổ đầu tiên. Nó là một trường đại học, như anh có thể nhìn thấy cạnh cổng ra vào. Anh đi vào, dạo vòng vòng, thâm nhập vào những góc tối không ánh đèn nào lan tới. Gần trường đại học này là một trường khác; và xa hơn một chút là một trường khác nữa; sau đó anh bắt đầu bị vây quanh bởi hơi thở và tình cảm của thành phố thiêng liêng này. Khi đi ngang qua những đối tượng không hài hòa với biểu hiện chung của nó, anh cho phép đôi mắt của mình bỏ qua chúng, như thể không nhìn thấy chúng.

Một cái chuông bắt đầu ngân vang, và anh lắng nghe cho tới tiếng chuông thứ một trăm lẻ một. Hẳn mình đã nhầm, anh nghĩ: nó phải là một trăm mới đúng.

Khi những cánh cổng khép lại, và anh không thể vào phía trong những tòa nhà được nữa, anh lững thững đi dưới những bức tường và ô cửa, sờ tay lên những đường nét chạm trổ và kiến trúc của chúng. Nhiều phút trôi qua, càng lúc càng ít người xuất hiện, nhưng anh vẫn len lỏi giữa những bóng tối, vì chẳng phải anh đã hình dung những cảnh vật này suốt mười năm qua hay sao, và từ bỏ một đêm an giấc thì có gì là quan trọng? Cao cao trên bầu trời đen thẳm, ánh đèn lập lòe để lộ những chóp tháp trang trí hình lá và những bức tường có lỗ châu mai hõm sâu. Bên trên những ngõ hẻm không tên mà sự tồn tại của chúng đã bị lãng quên và rõ ràng đã lâu không có bàn chân người nào bước qua là những mái cổng, cửa sổ lồi, ô cửa, với thiết kế cầu kỳ hoa mỹ của thời trung cổ; vẻ hoang phế của chúng được nhấn mạnh thêm bởi sự mục nát của những phiến đá. Có vẻ như tư tưởng hiện đại không thể nào cư ngụ trong những căn phòng đổ nát hoang tàn như thế.

Không quen biết với người nào ở đây, Jude bắt đầu cảm nhận được sự lẻ loi của chính mình, y hệt như một hồn ma bóng quế, với cảm giác của một kẻ đang bước đi nhưng không ai khác nhìn thấy hay nghe thấy. Anh hít sâu một hơi, và hầu như tự xem mình là một bóng ma, anh nghĩ tới sự hiện diện của những hồn ma khác, vốn thường lui tới những ngóc ngách hẻo lánh.

Trong thời gian chuẩn bị cho cuộc mạo hiểm này, kể từ khi cô vợ và các thứ đồ đạc trong nhà tan biến như mây khói, anh đã đọc và hiểu hầu như tất cả những gì một người có thể đọc và hiểu ở vị trí của mình, về những kẻ khả kính đã hy sinh tuổi thanh xuân bên trong những bức tường tôn nghiêm này, và những tâm hồn đã ám ảnh họ ở lứa tuổi chín chắn hơn. Một số trong đó, do cách đọc ngẫu nhiên của anh, lờ mờ hiện ra trong trí tưởng tượng với tỷ lệ lớn hơn so với số còn lại. Tiếng gió sột soạt quét qua những góc nhà, trụ tường và khung cửa nghe như tiếng lướt qua của những cư dân duy nhất này, tiếng những chiếc lá thường xuân lách tách vỗ vào nhau nghe như tiếng thì thầm của những linh hồn đang than khóc, những bóng đen giống như hình dáng gầy gò đang bồn chồn di chuyển, khiến anh cảm thấy có bạn đồng hành trong trạng huống lẻ loi này. Trong bóng tối nhờ nhờ, như thể anh đang đâm sầm vào họ mà không cảm nhận được thân hình của họ.

Phố xá giờ đây vắng ngắt, nhưng chính vì những kẻ này, anh không thể trở về nhà. Ở ngoài đường có những nhà thơ, của thời quá vãng hay hiện tại, từ người bạn và kẻ tán tụng Shakespeare cho tới bản thân anh, kẻ vừa mới chìm vào sự thinh lặng, và cả tay nhạc công của bộ lạc, kẻ vẫn còn ở giữa chúng ta. Những triết gia trầm tư đi qua, không phải lúc nào cũng với những vầng trán nhăn nheo và mái tóc bạc phơ như trong những bức họa chân dung, mà với những gương mặt hồng hào, thân hình thon thả và linh hoạt như đang ở tuổi thanh xuân; những vị thánh hiện đại khoác áo thụng, trong số họ, kẻ có thật nhất đối với Jude Fawley là những kẻ sáng lập nên tông phái gọi là Tractarian[23]; ba nhân vật nổi tiếng, kẻ nhiệt tình, nhà thơ và người xác lập thể thức, tiếng vọng của những lời dạy của họ đã tác động tới anh ngay cả trong căn nhà tối tăm của anh. Một ác cảm muốn xóa bỏ những người con khác của nơi này nảy sinh trong trí tưởng của anh ngay khi anh nhìn thấy họ: cái hình dáng trong bộ tóc giả phủ kín gáy, nhà chính khách, kẻ trác táng, kẻ hay lý sự, và kẻ hoài nghi; nhà sử học mày râu nhẵn nhụi, lịch sự một cách mỉa mai với Thiên Chúa giáo; và những kẻ có cùng thái độ hoài nghi khác, vốn biết rõ từng mảnh sân trong không kém những người sùng đạo, và cũng tự do không kém trong việc tới lui những nơi hẻo lánh của nó.

Anh hình dung những chính khách trong những kiểu mẫu đa dạng của họ, những người có hành động bình ổn hơn và ít vẻ mơ màng hơn; học giả, diễn giả, kẻ cần cù; người đàn ông gắn liền với sự tiến triển của anh trong nhiều năm.

Những khoa học gia và triết gia tiếp tục bước vào con mắt tâm hồn của Jude theo một sự kết hợp kỳ lạ không thể xảy ra, những kẻ có gương mặt trầm tư, những vầng trán lo âu, và những đôi mắt mờ đi vì thường xuyên nghiên cứu; rồi tới các quan chức - những viên quan toàn quyền và quan đại diện; anh không chú ý tới những người này; những thẩm phán tòa thượng thẩm và những chủ tịch thượng viện, những nhân vật môi mỏng lặng lẽ mà anh hầu như không biết họ tên. Một cái nhìn chăm chú hơn dành cho những giáo sĩ cao cấp, vốn là thần tượng của anh trước đây. Anh nhận thấy sự đa dạng ở họ - một số người thiên về tình cảm, số khác thiên về lý trí; đây là kẻ xin thứ lỗi cho Giáo hội bằng tiếng La-tinh[24]; kia là vị tác giả thánh thiện của Tụng ca buổi tối;[25] và gần họ là nhà giảng đạo lưu động vĩ đại, vị tác giả tụng ca, và kẻ cuồng tín, cũng bị bóng tối bao phủ như Jude bởi những khó khăn của ông ta.[26]

Jude nhận ra anh đang lớn tiếng chuyện trò với họ, có thể nói thế, như một diễn viên trong một vở kịch mê-lô đang đối thoại với khán giả ở mé bên kia ánh đèn sân khấu; cho tới khi anh đột ngột dừng lại, giật mình vì sự ngớ ngẩn của mình. Có lẽ những lời lẽ thiếu mạch lạc ấy của kẻ lang thang đã được một sinh viên hoặc tư tưởng gia nào đó đang ngồi trước ánh đèn bên trong những bức tường nghe thấy; và anh ta có thể ngẩng đầu lên, tự hỏi đó là giọng của ai, và nó bày tỏ điều gì. Lúc này Jude nhận ra rằng, trong phạm vi anh đã đi, toàn bộ thành phố già nua này đều thiếp ngủ, ngoại trừ một thị dân ngủ muộn ở nơi này nơi khác, và dường như anh đang nhiễm lạnh.

Một giọng nói vọng tới anh từ bóng tối; một giọng nói thật sự của người địa phương:

“Anh đã đứng một lúc lâu trên bệ đá đó, anh bạn trẻ. Anh leo lên đó làm gì vậy?”

Nó xuất phát từ một viên cảnh sát, kẻ đã ngấm ngầm quan sát anh mà không bị phát hiện.

Jude trở về nhà và lên giường sau khi đọc một lát về những nhân vật này và những thông điệp chung của họ gửi cho nhân thế từ một hai cuốn sách anh đã mang theo, có liên quan tới những sinh viên đại học. Khi anh bắt đầu thiu thiu ngủ, dường như họ đang thì thầm thốt lên những lời đáng nhớ mà anh vừa nghiền ngẫm; một số có thể nghe rõ, một số anh không thể hiểu. Một trong những hồn ma (kẻ sau đó khóc than cho Christminster như là “ngôi nhà của những chính nghĩa đã mất đi,” dù Jude không nhớ điều này) hiện đang thì thầm:

“Thành phố xinh đẹp! Rất tôn quý, rất đáng yêu, không hề bị tàn phá bởi đời sống tri thức mãnh liệt của thế kỷ chúng ta, rất thanh bình!… Sự quyến rũ khôn tả của Người luôn kêu gọi chúng ta hướng tới mục tiêu thật sự của tất cả chúng ta, hướng tới lý tưởng, tới sự toàn bích.”[27]

Kế tiếp là giọng của kẻ phản đối Các bộ luật về ngô[28], anh đã nhìn thấy bóng ma của ông ta ở sân trong với một cái chuông lớn. Jude nghĩ linh hồn của ông ta hẳn đã định hình những lời mang tính chất lịch sử trong phát biểu xuất chúng của ông ta:

“Thưa ngài, tôi có thể sai, nhưng tôi thiết nghĩ rằng bổn phận của tôi đối với một quốc gia bị đe dọa bởi nạn đói là đòi hỏi rằng điều vốn từng là giải pháp thông thường dưới mọi hoàn cảnh tương tự nên được viện tới ngay lúc này, nghĩa là, dân chúng phải được tự do tiếp cận với nguồn thực phẩm bất kể nó có nguồn gốc từ đâu… Ngày mai ngài có thể cách chức tôi, nhưng ngài không bao giờ có thể tước đoạt khỏi tôi ý thức rằng tôi đã thực thi những quyền hạn được giao phó, không vì động cơ tham nhũng, vụ lợi hay để được đút lót, bởi ở đây không có vấn đề lợi ích cá nhân.”[29]

Rồi tới vị tác giả ranh ma của Chương sách bất tử về đạo Cơ Đốc lên tiếng:

“Chúng ta phải biện minh cho sự lơ là uể oải của Kẻ ngoại giáo và thế giới triết lý như thế nào, trước những chứng cứ [phép mầu] được thể hiện bởi Đấng Toàn Năng?… Những hiền giả của Hy Lạp và La Mã đã quay mặt khỏi cảnh tượng đáng sợ này, và tỏ ra vô ý thức về bất cứ thay đổi nào trong cách thức quản lý vật chất hay đạo đức của thế giới.”[30]

Sau đó là hồn ma của nhà thơ, kẻ cuối cùng trong số những người lạc quan:

“Thế giới được tạo ra cho mỗi chúng ta một cách diệu kỳ!

Và mỗi người trong đám đông giúp sức để khôi phục

Cuộc sống của giống nòi bằng một kế hoạch chung.”[31]

Sau đó là một trong ba con người đầy nhiệt huyết mà anh vừa gặp khi nãy, tác giả cuốn Lời tạ lỗi:

“Lập luận của tôi là… lòng tin tuyệt đối liên quan tới những chân lý của thần học tự nhiên là kết quả của một tập hợp các khả năng trùng hợp và đồng quy… là các khả năng vốn vẫn không đạt tới sự chắc chắn về mặt luận lý có thể tạo nên lòng tin mang tính tinh thần.”

Người thứ hai trong bọn, không muốn khiêu khích, lẩm bẩm những lời lặng lẽ hơn:

Vì sao chúng ta nản lòng và sợ sống lẻ loi?

Vì tất cả chúng ta đều chết đơn độc, số trời đã định thế rồi![32]

Tương tự, anh nghe một số đoạn thơ được thốt lên bởi bóng ma có gương mặt ngắn, tờ tạp chí Spectator thân ái:

“Khi tôi nhìn mộ chí của vĩ nhân, mọi ganh ghét lịm tắt trong tôi; khi tôi đọc những câu văn trên mộ chí của giai nhân, mọi khát khao bất bình thường tan biến; khi tôi nhìn thấy nỗi thống khổ của các bậc cha mẹ trước một tấm mộ bia, tim tôi tan chảy vì lòng trắc ẩn; khi tôi nhìn thấy bia mộ của chính những bậc cha mẹ, tôi nghĩ tới sự xa xỉ của việc khóc thương những kẻ mà chúng ta phải nhanh chóng theo chân.”[33]

Và cuối cùng một giáo sĩ có giọng nói dịu dàng cất tiếng, và Jude chìm vào giấc ngủ trong lúc mơ màng lắng nghe giai điệu êm ái, thân quen, gần gũi với anh từ hồi thơ ấu:

Hãy dạy tôi cách sống, để tôi có thể xem

Huyệt mộ không có gì đáng sợ hơn cái giường của tôi.

Hãy dạy tôi cách chết…[34]

Anh ngủ thẳng cẳng tới sáng. Dường như những bóng ma quá khứ đã tan biến hết, và vạn vật đều cất tiếng nói về ngày hôm nay. Anh lồm cồm ngồi dậy, nghĩ rằng anh đã ngủ quá giấc, rồi nói:

“Ôi trời, mình đã hoàn toàn quên mất cô em họ xinh đẹp, và việc nàng đang luôn ở tại đây!… Và thầy hiệu trưởng già của mình nữa.” Có lẽ những lời về ông hiệu trưởng chứa đựng ít niềm vui hơn những lời liên quan tới cô em họ.

Chương Hai

Những suy nghĩ cần thiết về thực tế, bao gồm các vấn đề nhỏ mọn thường ngày, đã xua tan ảo tưởng trong một thời gian và buộc Jude phải đặt những tư tưởng cao xa bên dưới những nhu cầu trước mắt. Anh phải rời khỏi giường và tìm việc làm, một công việc chân tay; loại duy nhất mà nhiều chuyên gia về nó xem là hữu hiệu.

Khi lang thang trên phố để tìm việc, anh nhận thấy những ngôi trường đại học đã thay đổi diện mạo ban đêm của chúng một cách xảo trá: một số rất tráng lệ; một số khoác lên dáng vẻ của những mái vòm xúm xít bên nhau trên mặt đất; có một nét man rợ nào đó lờ mờ hiện ra trong mọi tòa nhà. Linh hồn của những vĩ nhân đã biến mất.

Đương nhiên là anh đọc vô số trang kiến trúc xung quanh, không phải với con mắt của một nhà phê bình nghệ thuật, mà với con mắt của một người thợ thủ công và đồng nghiệp của những nghệ nhân đã chết, chính cơ bắp của những người này đã thật sự dựng nên những công trình đó. Anh xem xét những đường gờ, gõ vào chúng như một người biết rõ sự khởi đầu của chúng, bảo rằng chúng khó hoặc dễ thực hiện, đòi hỏi nhiều hoặc ít thời gian, đã gây khó khăn cho người thợ hoặc tạo thuận lợi cho đồ nghề.

Những gì hoàn hảo và lý tưởng vào ban đêm tỏ ra có ít nhiều thiếu sót lúc ban ngày. Những hành động tàn ác, những sự sỉ nhục, anh nhận thấy, đã in dấu lên những công trình xưa cũ. Tình trạng của nhiều tòa nhà khiến anh xúc động, giống như khi anh bắt gặp một sinh vật hữu tình bị thương tật. Chúng bị tổn thương, đổ nát, bị lột mất hình dáng bên ngoài trong cuộc đấu tranh chí tử với năm tháng, thời tiết, và con người.

Sự mục nát của những công trình lịch sử này nhắc cho Jude nhớ rằng, nói cho cùng, anh đã không vội vã bắt đầu hành động một cách thiết thực như đã dự tính. Anh ra ngoài để tìm việc và kiếm sống nhờ công việc, thế nhưng buổi sáng đã trôi qua gần hết. Ở một ý nghĩa nào đó, có chút an ủi khi nghĩ rằng trong một nơi toàn những tòa nhà bằng đá đổ nát, hẳn phải có nhiều thứ để trùng tu đối với một người trong nghề như anh. Anh hỏi thăm đường tới công trường của người thợ xây dựng mà anh đã xin được tên ở Alfredston; và chẳng bao lâu đã nghe thấy âm thanh quen thuộc của giẻ lau và những cái đục.

Công trường này là một trung tâm phục hồi nhỏ. Ở đây, với những gờ mép sắc sảo và những đường cong mịn màng, là những thứ giống hệt như những thứ bị thời gian mài mòn và tàn phá mà anh đã nhìn thấy trên những bức tường. Đây là những ý tưởng thể hiện bằng văn xuôi hiện đại mà những ngôi trường rêu phong đã thể hiện bằng thi ca cổ. Ngay cả một số trong những di tích cổ này cũng có thể được gọi là văn xuôi khi chúng còn mới. Chúng chẳng phải làm gì khác ngoài việc chờ đợi, và đã trở nên thi vị. Quá dễ đối với tòa nhà nhỏ nhất; quá bất khả đối với hầu hết mọi người.

Anh xin gặp người đốc công, và nhìn quanh những mảng họa tiết mới, những chấn song cửa sổ, những thanh giằng cửa, những ống thông hơi, những tháp nhọn, và những phiến đá đục lỗ châu mai đã hoàn thành phân nửa hoặc chờ chuyển đi. Chúng được đánh dấu bởi sự chính xác, đường thẳng của toán học, sự mịn màng; còn trên những bức tường xưa cũ là những đường nét gãy đổ của ý tưởng ban đầu; những đường cong lởm chởm, sự miệt thị tính chính xác, sự khập khiễng, sự hỗn độn.

Trong khoảnh khắc, một ánh sáng đích thực bừng sáng trong tâm hồn của Jude; rằng chính cái công trường đá này là trung tâm của một nỗ lực xứng đáng được đề cao không kém so với sự nghiên cứu học thuật trong một trường đại học cao quý nhất. Nhưng anh lại đánh mất nó dưới áp lực của tư tưởng cũ. Anh sẽ chấp nhận bất kỳ công việc được giao phó dựa vào uy tín của lời giới thiệu của người chủ trước đây; nhưng anh chỉ chấp nhận nó như một công việc tạm thời. Đây là hình thức mới của sự bất an trong lòng anh.

Ngoài ra, anh nhận thấy công việc khá nhất ở đây chỉ là sao chép, đắp vá và mô phỏng mà anh nghĩ là do một nguyên nhân có tính chất địa phương và nhất thời. Vào thời điểm đó, anh chưa hiểu rằng nghệ thuật kiến trúc trung cổ đã chết, như một chiếc lá dương xỉ trên một cục than hồng; rằng những hình thức phát triển khác đang định hình trong thế giới xung quanh anh, trong đó kiến trúc Gô-tích và những gì liên quan tới nó không còn chỗ đứng nữa. Anh vẫn chưa nhận ra tính chất đối địch giữa luận lý và cách nhìn đương thời đối với rất nhiều thứ mà anh từng quý trọng.

Anh bỏ đi khi không tìm được việc làm ở đó, và lại nghĩ tới cô em họ. Dường như anh cảm nhận được sự hiện diện của nàng ở đâu đó gần đây trong những làn sóng của sự quan tâm, nếu không phải của cảm xúc. Anh ước gì có được bức chân dung xinh xắn của nàng! Cuối cùng, anh viết thư cho bà cô, đề nghị bà gửi nó cho anh. Bà đã làm như vậy, tuy nhiên kèm theo một yêu cầu, rằng anh không được mang phiền hà tới cho gia đình bằng cách tới gặp cô gái đó hoặc những người thân của nàng. Jude, một thanh niên đa cảm đến buồn cười, không hứa hẹn gì cả; anh đặt bức ảnh lên mặt lò sưởi, hôn nó - anh không biết vì sao - và cảm thấy vui vẻ thoải mái hơn. Dường như nàng nhìn xuống và chủ trì bữa uống trà của anh. Nó có tính chất cổ vũ - điều duy nhất gắn kết anh với những cảm xúc của thành phố đang hiện hữu.

Còn lại vấn đề ông hiệu trưởng, giờ có lẽ là một linh mục khả kính. Nhưng anh chưa thể tìm kiếm một người đáng kính như vậy; điều kiện của anh quá eo hẹp, tương lai của anh quá bấp bênh. Do vậy anh vẫn duy trì tình trạng cô độc. Dù thiên hạ vẫn đi lại xung quanh, anh hầu như không nhìn thấy một ai. Do chưa hòa nhập vào đời sống nhộn nhịp của thành phố, với anh dường như nó không hề tồn tại. Nhưng các vị thánh và các nhà tiên tri trong những họa tiết trang trí cửa sổ, những bức tranh trong các phòng tranh, những pho tượng, những tượng bán thân, những miệng máng xối hình người hoặc thú, những tượng thú ở đầu đòn tay… tất cả những thứ này dường như đang thở cùng bầu không khí với anh. Như mọi kẻ mới tới một địa điểm, nơi quá khứ được khắc sâu, anh nghe thấy quá khứ đó đang tự lên tiếng về mình với một sự nhấn mạnh hoàn toàn bất ngờ, và thậm chí khó mà tin được đối với những cư dân quen thuộc.

Suốt nhiều ngày anh lui tới những hành lang và sân trong của các trường đại học vào những thời khắc khác thường, ngạc nhiên bởi tiếng vọng ma quái của những bước chân của chính mình, gay gắt như những nhát búa. “Tình cảm” Christminster, như người ta gọi, ngày càng lớn dần trong anh; cho tới khi anh chắc chắn biết nhiều về mặt chất liệu, nghệ thuật và lịch sử của những tòa nhà đó hơn bất kỳ người nào trong số các sinh viên.

Mãi tới lúc này, khi phát hiện ra mình đang thật sự ở đỉnh cao của nhiệt tâm, Jude mới nhận thức được anh ở xa đối tượng của nhiệt tâm đó tới mức nào. Chỉ có một bức tường ngăn cách anh khỏi những thanh niên đương thời hạnh phúc, những kẻ anh có chung một đời sống tinh thần; những kẻ không làm gì khác từ sáng đến tối ngoài việc đọc, đánh dấu, thấu hiểu và tiêu hóa tri thức, chỉ có một bức tường - nhưng nó là một bức tường khó vượt biết bao!

Mỗi ngày, mỗi giờ, trong lúc đi tìm việc làm, anh cũng nhìn thấy họ tới lui, kề vai sát cánh với họ, nghe tiếng họ nói, quan sát những cử động của họ. Thông thường, đối thoại của một số sinh viên sâu sắc thâm trầm hơn dường như rất tương đồng với những ý tưởng của chính anh, nhờ sự chuẩn bị lâu dài và kiên trì của anh cho nơi chốn này. Thế nhưng anh cách xa họ như thể đang ở những điểm đối lập với họ. Dĩ nhiên là vậy rồi. Anh là một người thợ trẻ mặc áo blu trắng, với bụi đá bám đầy những nếp nhăn trên quần áo; và khi đi ngang qua anh họ thậm chí không nhìn thấy hay nghe thấy anh, đúng hơn, họ nhìn xuyên qua anh như qua một tấm kính vào những người quen của họ ở phía ngoài. Bất kể họ là gì đối với anh, đối với họ anh không hề hiện diện tại đó; thế nhưng anh từng tưởng rằng anh sẽ trở nên gần gũi với cuộc sống của họ khi tới đây.

Nói cho cùng, tương lai còn nằm ở phía trước; và nếu may mắn tìm được một công việc tốt, anh sẽ chịu đựng điều không thể tránh khỏi. Vì thế anh tạ ơn Chúa đã ban cho mình sức mạnh và nghị lực, và gắng vượt qua những lo âu. Hiện tại anh đang ở ngoài cánh cổng của mọi thứ, bao gồm những trường đại học: có lẽ một ngày nào đó anh sẽ ở bên trong. Một ngày nào đó, anh sẽ có thể nhìn xuống thế giới qua những tấm kính của các cung điện của ánh sáng và sự dẫn dắt đó.

Rốt cuộc anh cũng nhận được một thông điệp từ công trường xây dựng - một công việc đang chờ đợi anh. Đây là sự cổ vũ đầu tiên đối với anh, và anh lập tức nhận lời đề nghị.

Anh còn trẻ và khỏe, không thì anh chẳng bao giờ có thể thực hiện với niềm say mê những công việc mà giờ đây anh đang tự đặt ra cho mình, vì chúng bao gồm việc đọc gần như suốt đêm sau khi lao động suốt ngày. Trước hết anh mua một cây đèn có chụp với giá bốn si-ling sáu xu, nó phát sáng rất tốt. Sau đó anh mua giấy bút, và những cuốn sách cần thiết khác vì trước đó anh không cách nào tìm được chúng. Thế rồi, trước sự kinh ngạc của bà chủ nhà, anh đổi chỗ mọi thứ đồ đạc trong phòng - một căn phòng đơn để ở và ngủ nghỉ - treo một tấm màn ngang qua chính giữa để tạo thành một căn phòng đôi, treo một tấm rèm dày để không ai biết anh đang cắt xén bớt những giờ ngủ, bày những cuốn sách ra và ngồi đọc như thế nào.

Sau khi bị mắc lưới bởi cuộc hôn nhân, mua một căn nhà tranh và các thứ đồ đạc vốn đã biến mất theo chân vợ mình, anh không bao giờ có thể dành dụm chút tiền nào nữa, và cho tới khi bắt đầu kiếm được tiền, anh buộc phải sống rất eo hẹp. Sau khi mua được một hai cuốn sách, thậm chí anh không còn tiền để mua củi đốt; và trong những đêm tràn ngập luồng gió thô ráp và lạnh giá từ những cánh đồng cỏ, anh ngồi trước ngọn đèn trong một chiếc áo khoác dày, mũ và đôi găng tay len.

Từ cửa sổ, anh có thể nhìn thấy tháp nhọn của giáo đường, và mái vòm hình chữ S mà bên dưới đó vang vọng âm thanh của quả chuông lớn trong thành phố. Anh cũng có thể nhìn thấy tòa tháp cao, những cửa sổ tháp chuông cao, và những chóp nhọn của ngôi trường đại học cạnh chiếc cầu khi đi lên gác. Anh thường sử dụng những đối tượng này làm chất kích thích khi niềm tin vào tương lai của anh trở nên mù mịt.

Như những người nhiệt tình nói chung, anh không bận tâm suy nghĩ nhiều tới những chi tiết của quá trình này. Tuy đón nhận những nhận xét chung từ những kẻ tình cờ quen biết, anh không bao giờ quan tâm tới chúng. Hiện tại, anh tự nhủ, điều cần thiết duy nhất là chuẩn bị tích lũy tiền và kiến thức và chờ đợi bất cứ cơ may nào giúp anh trở thành một sinh viên đại học. “Bởi minh triết là một vũ khí phòng vệ, và tiền cũng vậy; nhưng tính chất ưu việt của kiến thức là sự minh triết mang tới đời sống cho những kẻ có nó.” Ước vọng xâm chiếm toàn bộ tâm trí anh, không chừa lại chỗ trống nào để anh đo lường tính khả thi của nó.

Vào thời điểm này anh nhận được một lá thư đầy lo lắng của bà cô già, về đề tài trước đó đã làm bận lòng bà - nỗi sợ rằng Jude sẽ không đủ sáng suốt để tránh xa người em họ Sue Bridehead và người thân của nàng. Bà tin rằng cha của Sue đã quay lại London, nhưng cô gái vẫn ở lại Christminster. Bà càng có lý do để chống đối vì nàng là một họa sĩ hay nhà thiết kế gì đó trong một cửa hiệu thuộc về giáo hội, vốn là một luống đất hoàn hảo để phát triển sự sùng bái thần tượng, và chắc chắn nàng phải đắm chìm vào những thứ nghi lễ lố lăng vì lẽ đó - nếu không phải là một tín đồ của Công giáo La Mã. (Bà cô già không chồng Drusilla Fawley là một người thuộc thời đại của mình, một người theo phái Phúc âm.)

Vì Jude quan tâm tới con đường tri thức hơn thần học, thông tin có vẻ chắc chắn này về các quan điểm của Sue không mấy ảnh hưởng tới anh, nhưng gợi ý về nơi ở của nàng rõ ràng rất đáng quan tâm. Với cảm giác hân hoan lạ thường, anh bước ngang qua những cửa hiệu giống như mô tả của bà cô vào những phút rảnh rỗi đầu giờ; và nhìn thấy ở một trong số chúng một cô gái trẻ đang ngồi sau bàn giấy; trông rất giống người trong bức ảnh chân dung. Anh đánh liều bước vào và mượn cớ mua hàng để nấn ná lại đó. Dường như trong cửa hiệu chỉ toàn nhân viên bán hàng nữ. Nó bày bán những cuốn sách Anh giáo, văn phòng phẩm, sách giáo khoa, và những món hàng trang trí; những pho tượng thiên sứ nhỏ bằng thạch cao trên những giá đỡ, những bức tranh vẽ các vị thánh lồng khung theo kiểu Gô-tích, những chiếc thánh giá bằng ngà với tượng Chúa bị đóng đinh, những cuốn kinh cầu nguyện hầu như dành cho lễ Mi-xa. Anh rụt rè nhìn cô gái ngồi ở bàn; nàng xinh đến độ anh không thể tin rằng nàng có thể thuộc về anh. Thế rồi nàng nói chuyện với một trong hai phụ nữ lớn tuổi hơn sau quầy; và anh nhận ra trong giọng của nàng những phẩm chất của chính giọng nói của mình, êm ái và dịu dàng, nhưng là chất giọng của chính anh. Nàng đang làm gì nhỉ? Anh len lén nhìn quanh một lượt. Trước mặt nàng là một miếng kẽm, được cắt theo hình dáng của một cuộn tròn dài chừng ba bộ, một mặt phủ sơn lót. Nàng đang thiết kế hoặc vẽ lên lớp sơn đó những mẫu tự theo kiểu nhà thờ một từ duy nhất: ALLELUJA.

“Một công việc thánh thiện đáng yêu của một tín đồ Công giáo!” anh nghĩ.

Lý do của việc nàng có mặt tại đây giờ đã khá rõ ràng, kỹ năng của nàng trong công việc chắc chắn đã được truyền lại từ cha nàng, một người thợ Công giáo về các sản phẩm kim loại. Mẫu tự mà nàng đang vẽ rõ ràng sẽ được gắn vào một khu vực trong nhà thờ để phục vụ cho nghi lễ.

Anh đi ra. Có lẽ trò chuyện với nàng ngay tại đó cũng không khó khăn lắm, nhưng dường như sẽ thiếu tôn trọng bà cô nếu bỏ qua yêu cầu của bà nhanh như vậy. Bà đã đối xử với anh khá lỗ mãng, nhưng bà đã nuôi dưỡng anh thành người; và thực tế về việc bà bất lực không thể kiểm soát được anh khiến anh cảm thấy có chút mủi lòng đối với bà.

Vì thế Jude không lộ diện. Anh chưa thể gặp gỡ Sue ngay được. Anh còn có những lý do khác nữa khi bỏ đi. Dường như nàng quá thanh nhã bên cạnh anh, một thanh niên với chiếc áo khoác làm việc thô kệch và cái quần bám đầy bụi, đến độ anh cảm thấy chưa sẵn sàng để giáp mặt với nàng, như anh từng cảm thấy về ông Phillotson. Và rất có khả năng nàng kế thừa những ác cảm của gia đình mình và sẽ khinh miệt anh, trong chừng mực một tín đồ Công giáo có thể, nhất là khi anh đã kể với nàng phần tiểu sử không mấy hay ho của mình, việc anh đã bị mê hoặc bởi một cô gái mà chắc chắn nàng sẽ không coi trọng.

Do vậy anh tiếp tục quan sát nàng, và thích cảm giác nàng đang hiện diện ở đó. Ý thức về sự hiện hữu sống động của nàng kích thích anh. Nhưng ít nhiều gì nàng vẫn là một nhân vật lý tưởng để anh dệt lên đó những giấc mơ ban ngày lạ lùng và đẹp đẽ.

Khoảng hai ba tuần sau đó Jude cùng vài người đàn ông khác đang dỡ một phiến đá đẽo đã chế tác khỏi một cỗ xe ở mé ngoài trường đại học Crozier ở phố Old-time trước khi đưa nó lên một bức tường chắn mà họ đang sửa chữa. Người đốc công đứng vào vị trí và nói, “Cùng hô khi nhấc nó lên nhé! Nào!” Và họ nhấc nó lên.

Đột nhiên, khi anh nhấc phiến đá, cô em họ của anh đứng sát ngay bên anh, dừng lại giây lát trên bàn chân nhón gót cho tới khi đối tượng gây trở ngại đã được dời đi. Nàng nhìn thẳng vào mặt anh với đôi mắt long lanh, không thể diễn tả, kết hợp, hoặc đối với anh dường như là kết hợp, giữa sự sôi nổi và dịu dàng, và cả hai yếu tố này đều chứa đầy bí ẩn; biểu hiện của đôi mắt, cũng như của đôi môi, toát ra sức sống từ vài lời trao đổi với một người trong bọn, và được hướng về anh một cách hoàn toàn vô thức. Nàng không ý thức về sự hiện diện của anh nhiều hơn so với sự hiện diện của những hạt bụi bay lên trong nắng do các cử động của anh.

Khoảng cách gần gũi với nàng gợi nhiều cảm xúc đến độ anh run rẩy, và quay mặt đi với sự rụt rè mang tính bản năng, không muốn nàng nhận ra anh, dù chắc chắn nàng không thể nhận ra anh vì chưa bao giờ gặp anh lần nào; và cũng có khả năng chưa bao giờ nghe nói tới tên anh. Anh có thể nhận ra nàng là một cô gái xuất thân ở thôn quê, nhưng những năm thời thiếu nữ ở London và những năm trưởng thành tại đây đã lột bỏ mọi dáng vẻ thô kệch của nàng.

Khi nàng đã đi khỏi, anh vừa tiếp tục công việc vừa ngẫm nghĩ về nàng. Anh đã choáng ngợp do sự có mặt bất ngờ đó đến độ không để ý tới dáng người và tầm vóc của nàng. Lúc này anh nhớ ra nàng không cao lớn lắm và có dáng vóc mảnh mai thanh tú. Đó là tất cả những gì anh nhìn thấy. Ở nàng không có vẻ đẹp cứng đờ của một pho tượng; tất cả đều là sự chuyển động bồn chồn. Nàng linh hoạt, sống động, thế nhưng có thể một họa sĩ sẽ không nghĩ rằng nàng là một cô gái đẹp. Điều đáng nói là anh rất ngạc nhiên về nàng. Nàng hoàn toàn cách biệt với sự quê mùa thô kệch của anh. Làm sao anh, một kẻ có xuất thân bần hàn, thiếu may mắn, hầu như xấu số, có thể với tới cô gái xinh đẹp cao xa này? London đã làm điều đó, anh cho là vậy.

Từ phút giây đó, cảm xúc chất chứa trong lòng anh, như kết quả kềm nén của sự cô độc và vùng đất thơ mộng mà anh đang cư ngụ, bắt đầu lắng đọng trên hình ảnh nửa hư nửa thật này; và anh nhận ra rằng, bất chấp mong muốn vâng theo lời của bà cô, anh sẽ nhanh chóng mất đi khả năng cưỡng lại niềm khao khát trở thành người bạn thân thiết của nàng.

Anh vờ như đang nghĩ về nàng như một người bà con họ hàng, vì có những nguyên cớ bất khả kháng khiến anh không thể nào nghĩ về nàng theo bất cứ cách nào khác.

Nguyên cớ đầu tiên là anh đã có vợ, và đó là một sai lầm. Thứ hai, họ là anh em bà con. Tình yêu giữa anh em họ là một việc không hay, thậm chí khi hoàn cảnh dường như ủng hộ cho tình cảm nồng nàn đó. Thứ ba, ngay cả khi anh còn tự do, trong một gia đình như của anh, nơi hôn nhân thường có nghĩa là một bi kịch đau buồn, một cuộc hôn nhân giữa những kẻ cùng huyết thống sẽ nhân lên gấp bội những điều kiện bất lợi, và một bi kịch đau buồn có thể trở thành một thảm kịch khủng khiếp.

Do vậy, anh chỉ có thể nghĩ về Sue như một người thân thuộc; đối đãi với nàng theo một cách mà người ta có thể tự hào; trò chuyện và chào hỏi nàng; sau đó mời nhau tới dùng trà, tình cảm dành cho nàng nhất thiết phải là tình cảm của một người bà con và hoàn toàn vì thiện ý. Như thế, với anh nàng sẽ là một ngôi sao tốt lành, một nguồn lực nâng đỡ, một đồng đạo Anh giáo, một người bạn dịu dàng.

Chương Ba

Nhưng dưới những yếu tố gây nản lòng này, bản năng của Jude vẫn là tiếp cận nàng một cách e dè, và Chủ nhật kế tiếp anh tới dự lễ sáng ở Nhà thờ Công giáo của trường đại học Cardinal để gặp lại nàng, vì anh đã phát hiện ra nàng thường đi lễ ở đó.

Nàng không tới, và chiều hôm đó anh tiếp tục chờ nàng, thời điểm này lại càng hay hơn. Anh biết nếu tới, nàng sẽ đi từ phía đông của khu sân trong rộng lớn xanh cỏ, và anh đứng ở một góc sân trong lúc chuông đang đổ. Vài phút trước buổi lễ nàng xuất hiện trong số những người đang đi bên dưới những bức tường của trường đại học. Khi nhìn thấy nàng, anh di chuyển sang phía đối diện và theo nàng vào trong, mừng vì chưa bị nàng phát hiện. Được nhìn thấy nàng mà vẫn giữ kín thân phận của mình và không bị nàng nhìn thấy là đã quá đủ cho anh vào thời điểm này.

Anh nấn ná giây lát trong tiền sảnh, và được xếp vào một chỗ ngồi khi lễ tiến hành được một lúc. Đó là một buổi chiều yên tĩnh, u buồn, ảm đạm, khi một tôn giáo nào đó dường như là một nhu cầu đối với những gã đàn ông bình thường, thực tế, không chỉ là sự xa xỉ của những tầng lớp ủy mị và nhàn hạ. Trong ánh sáng nhờ nhờ và bị cản trở từ những cửa sổ nhà thờ, anh chỉ có thể nhìn thấy những người đi lễ ở mé đối diện, may thay Sue cũng ở trong số đó. Anh vừa phát hiện được vị trí chính xác của nàng không lâu thì ca đoàn chuyển sang phần thứ hai của bài Thánh thi thứ 119, In quo corriget; tiếng đàn organ chuyển sang một giai điệu lâm ly trong lúc các ca sĩ ngâm nga:

“Một thanh niên có phương tiện nào để thanh tẩy con đường của mình?”

Đó chính là vấn đề mà Jude bận tâm vào lúc này. Anh quả là một gã xấu xa vô giá trị khi đã nhượng bộ một đam mê thú tính đối với một người phụ nữ và cho phép nó dẫn tới những hậu quả tai hại; rồi lại nghĩ tới việc kết thúc cuộc sống của mình; rồi trở nên bất cần say sưa. Những làn sóng nhạc đệm chập chùng lan tỏa khắp ca đoàn, và do được nuôi dưỡng trong niềm tín ngưỡng siêu nhiên từ tấm bé, không có gì phải ngạc nhiên khi anh khó mà tin rằng khúc thánh thi này không do một Đấng Toàn Năng đầy lòng từ ái dành riêng cho khoảnh khắc này, khi anh bước vào tòa nhà tôn nghiêm ấy lần đầu. Thế nhưng đó chỉ là một khúc thánh thi bình thường cho buổi lễ chiều của ngày thứ hai mươi tư trong tháng.

Vào lúc này, cô gái mà anh bắt đầu ấp ủ một tình cảm đặc biệt thiết tha cũng đang bị bao quanh bởi những hòa âm lọt vào tai anh; và ý nghĩ này là một niềm vui sướng đối với anh. Chắc chắc nàng là một người thường xuyên đi lễ tại đây, và do thân thể và linh hồn của nàng luôn chìm ngập trong tình cảm tôn giáo theo nghề nghiệp và thói quen, nàng phải có nhiều điểm chung với anh. Với một thanh niên cô đơn và dễ bị gây ấn tượng, ý thức về việc cuối cùng đã tìm thấy chỗ thả neo cho những tư tưởng của mình, vốn hứa hẹn mang tới cả những khả năng về mặt xã hội lẫn tâm linh, như giọt sương trên đỉnh Hermon[35], và anh ở lại đến hết buổi lễ trong một trạng thái ngây ngất mê ly.

Dù hơi miễn cưỡng hồ nghi điều này, dường như có ai đó đã nói với anh rằng bầu không khí này rõ ràng đã tới từ Cyprus cũng như Galilee.

Jude chờ cho tới khi nàng đã rời khỏi chỗ ngồi và đi ngang qua trước mặt anh rồi mới đứng lên. Nàng không nhìn về phía anh, và khi anh ra tới cửa nàng đã gần bước vào con đường mòn rộng. Vì đang mặc y phục dành cho ngày Chủ nhật, anh rất muốn đi theo nàng và bộc lộ thân phận. Nhưng anh chưa hoàn toàn sẵn sàng; và than ôi, anh có nên làm điều đó với cảm giác vừa được đánh thức trong lòng hay chăng?

Vì dù dường như có một nền tảng tín ngưỡng trong buổi lễ, và anh đã tự thuyết phục về trường hợp đó, anh không thể hoàn toàn mù quáng trước bản chất thật sự của sức hấp dẫn. Nàng là một người xa lạ đến độ tình bà con thân thuộc chỉ là sự giả vờ. Và anh tự nhủ: “Không thể được! Mình, một gã đàn ông có vợ, không được quen biết nàng!” Tuy nhiên, Sue là bà con của anh, và thực tế rằng anh có một người vợ, và dù hiện tại cô ta đang ở nước ngoài, có thể là một sự trợ giúp theo cách nào đó. Nó có thể gạt bỏ ước muốn thân mật hơn về phần anh ra khỏi đầu óc của Sue, và khiến việc giao du với anh trở nên thoải mái và không đáng ngại. Jude đau lòng khi nhận thấy anh ít quan tâm thế nào tới sự thoải mái và không e ngại của nàng, vốn xuất phát từ thực tế này.

Một thời gian ngắn trước buổi lễ tại nhà thờ kể trên, cô gái xinh đẹp, nhanh nhẹn, mắt long lanh Sue Bridehead được nghỉ việc buổi chiều. Nàng rời khỏi cửa hiệu, nơi không chỉ là địa điểm làm việc mà còn là chỗ trọ của nàng, và thả bước hướng về vùng ngoại ô với một cuốn sách trên tay. Đó là một trong những ngày trời quang đôi khi xuất hiện ở vùng Wessex và các vùng lân cận giữa những ngày giá lạnh ẩm ướt, như thể được đặt xen vào bởi tính thất thường của Thần Thời tiết. Nàng đi khoảng một hai dặm, tới một vùng đất cao hơn nhiều so với thành phố nàng đã bỏ lại sau lưng. Con đường chạy giữa những cánh đồng xanh, và Sue dừng lại khi đi tới một cái bậc trèo để đọc nốt trang sách, rồi ngoái nhìn những tòa tháp, mái vòm và tháp nhọn mới cũ lô nhô.

Ở mé bên kia cái bậc trèo, trên con đường mòn, nàng nhìn thấy một người ngoại quốc có mái tóc đen, gương mặt vàng bủng, đang ngồi cạnh một tấm bảng vuông lớn, trên móc chặt một số tiểu tượng bằng thạch cao và đồng. Ông ta đang sắp xếp lại chúng trước khi đi tiếp. Chúng là những bản sao thu nhỏ của những tượng cẩm thạch thời cổ, bao gồm nhiều tượng thần khác nhau mà nàng từng nhìn thấy trong những bức tranh, trong đó có một tượng thần Venus đúc theo đúng chuẩn, một tượng thần Diana, và về giới tính khác có tượng của Apollo, Bacchus và Mars. Dù những pho tượng nhỏ này ở cách nàng nhiều thước, ánh mặt trời tây nam khiến chúng trở nên rực rỡ trên nền cỏ cây xanh ngắt đến độ nàng có thể nhìn thấy rõ ràng từng đường nét riêng biệt của chúng, vốn gần như nằm trên một đường thẳng giữa nàng và những ngọn tháp nhà thờ của thành phố; chúng đánh thức trong nàng những ý tưởng cực kỳ xa lạ và mâu thuẫn. Người đó đứng lên, nhìn thấy nàng, nhã nhặn dỡ mũ và nói to, “Tượng đê-ê-ê!” với một chất giọng tương hợp với vẻ ngoài của ông ta. Ông ta khéo léo nâng lên đầu gối tấm bảng lớn với những bức tiểu tượng của những người nổi tiếng và thần thánh, rồi giơ nó lên trên đầu mình, mang nó tới chỗ nàng và đặt nó lên cái bậc trèo. Trước hết ông ta mời nàng mua những món nhỏ hơn - những tượng bán thân của các ông hoàng bà chúa, rồi một tượng người hát rong, rồi một thần Cupid có cánh. Nàng lắc đầu.

“Hai pho tượng này giá bao nhiêu?” nàng hỏi, chạm ngón tay vào Venus và Apollo - hai tiểu tượng lớn nhất trên tấm bảng.

Ông ta đáp cả hai giá mười si-ling.

“Tôi không có đủ tiền,” Sue nói. Nàng trả một giá khá thấp, và ngạc nhiên khi người bán tượng rút chúng ra khỏi dây móc và trao cho nàng. Nàng cầm chặt chúng như những báu vật.

Khi trả tiền xong, và người bán tượng đã đi, nàng bắt đầu lo lắng không biết nên làm gì với chúng. Giờ đây, khi đã thuộc về nàng, dường như trông chúng quá to lớn và quá trần trụi. Vốn là người hay lo lắng, nàng run lên vì sự táo bạo của mình. Khi nàng mang chúng đi, đất sét trắng rơi lên đôi găng tay và áo khoác của nàng. Sau khi mang chúng đi một cách trần trụi được một quãng ngắn, nàng chợt nảy ra một ý; nàng bẻ một mớ nhánh ngưu bàng, mùi tây và những thứ cây lá khác trên bờ giậu và cố quấn quanh chúng, sao cho trông như nàng đang ôm một mớ cây lá được thu thập bởi một kẻ rất yêu mến thiên nhiên.

“Phải, bất cứ thứ gì cũng tốt hơn những thứ đồ trang trí cổ lỗ này!” nàng tự nhủ. Nhưng nàng vẫn còn run rẩy, và hầu như ước gì nàng đừng mua chúng.

Thỉnh thoảng nhìn qua kẽ lá để xem cánh tay của Venus có bị gãy không, nàng bước vào thành phố có tính chất Kitô giáo nhất trong vùng theo một con đường ít người đi chạy song song với đường chính, rồi ngoặt qua một góc để tới cánh cửa hông của cửa hiệu nơi nàng ở. Nàng mang hai pho tượng đi thẳng lên phòng mình, rồi lập tức tìm cách nhét chúng vào một cái thùng; nhưng khi thấy chúng quá cồng kềnh, nàng gói chúng trong những tờ giấy nâu lớn, rồi đặt chúng vào một góc.

Cô gái già không chồng Fontover, bà chủ của ngôi nhà, là một quý bà lớn tuổi đeo kính, ăn mặc gần như một mẹ bề trên; một bậc thầy về Nghi lễ, vì nó đã trở thành một trong những việc chính của bà, và một tín đồ ngoan đạo ở nhà thờ St. Silas, nằm ở ngoại ô khu Beersheba đã nói, nơi Jude vừa tới dự lễ. Bà là con gái của một giáo sĩ có hoàn cảnh sống sa sút, và khi ông qua đời hồi nhiều năm trước, bà đã táo bạo tránh khỏi cảnh cơ hàn bằng cách mua lại một cửa hiệu nhỏ bán các thứ nhu yếu phẩm của nhà thờ và phát triển nó tới tầm cỡ đáng khen hiện tại. Bà đeo một chuỗi hạt và thánh giá như món trang sức duy nhất, và nhớ thuộc lòng Năm Phụng vụ.

Lúc này bà tới để gọi Sue xuống dùng trà, và khi nhận thấy cô gái không trả lời, bà bước vào phòng vừa đúng lúc nàng đang vội vàng cột một sợi dây quanh mỗi gói giấy.

“Cô mới mua món gì hả, cô Bridehead?” bà hỏi, nhìn hai món đồ được gói kín.

“Vâng, chỉ là các thứ để trang trí phòng thôi,” Sue đáp.

“Vậy hả, tôi tưởng tôi đã bày đủ các thứ trong phòng rồi chứ,” cô Fontover nói, nhìn quanh những bức tranh in các thánh lồng khung, những cuộn kinh thánh, và các thứ khác, vốn không bán được do quá cũ, và đã được dùng để trang trí cho căn phòng ảm đạm này. “Món gì vậy? Cồng kềnh thật đấy!” Bà xé một lỗ nhỏ trên lớp giấy, bằng cỡ một cái bánh thánh, và cố nhìn vào trong. “Sao? Tượng à? Hai nhân vật? Cô mua chúng ở đâu vậy?”

“À, cháu mua của một người bán tượng rong…”

“Hai vị thánh?”

“Vâng.”

“Vị nào thế?”

“Thánh Peter và Thánh… Thánh Mary Magdalen.”

“Ờ, giờ xuống dùng trà đi, và hoàn thành cho xong cái bảng chữ, nếu sau đó có đủ ánh sáng.”

Những trở ngại nhỏ này đối với sự buông thả nhất thời của một phút ngẫu hứng đơn thuần tạo nên trong lòng Sue một mong muốn mạnh mẽ: mở hai cái gói ra để nhìn lại hai bức tượng; và vào giờ ngủ, khi chắc chắn rằng sẽ không ai quấy rầy nữa, nàng mở gói bọc của hai bức tượng. Đặt chúng lên đầu tủ đứng, với một cây nến ở mỗi bên, nàng trở về giường, quăng người lên đó, và bắt đầu đọc một cuốn sách đã lấy ra từ cái thùng mà cô Fontover chưa từng biết tới. Đó là một tác phẩm của Gibbon[36], và nàng đọc chương nói về sự cai trị của Julian Kẻ bội giáo[37]. Thỉnh thoảng nàng lại ngước nhìn hai bức tượng, trông có vẻ lạ lùng và lạc lõng, vì tình cờ có một bức tranh in cảnh Chúa Jesus bị đóng đinh trên đồi Sọ treo giữa chúng; và như thể cảnh vật đem tới hành động, rốt cuộc nàng ngồi dậy và lấy thêm một cuốn sách khác từ trong thùng - một tập thơ - và lật tới một bài thơ quen thuộc:

“Bọn ngươi đã thắng, ôi lũ Galilean mặt tái:

Thế giới trở nên xám xịt vì hơi thở của bọn ngươi![38]”

Nàng đọc tới cuối bài thơ, tắt nến, cởi áo ngoài, rồi cuối cùng tắt cả ngọn đèn. Đang ở lứa tuổi ngủ ngon, thế nhưng đêm nay nàng cứ thao thức, và mỗi lần mở mắt, ánh sáng từ ngoài đường hắt vào đủ để nàng nhìn thấy hai pho tượng thạch cao trắng trên đầu cái tủ ngăn, tương phản một cách kỳ quặc với môi trường xung quanh - những bản văn và những vị thánh tử vì đạo; và bức tranh Chúa bị đóng đinh trên thập giá trong cái khung kiểu Gô-tích giờ chỉ hiện ra như một chiếc thập giá, nhân vật trên đó đã bị bóng tối che phủ.

Vào một trong những lần nàng mở mắt như thế, đồng hồ nhà thờ điểm một thời khắc nào đó. Nó rơi vào đôi tai của một kẻ khác đang ngồi cúi đầu trên cuốn sách ở một nơi không xa lắm trong cùng thành phố. Vì đó là đêm thứ Bảy, Jude không cài đồng hồ để báo thức cho anh như ngày thường, và do đó anh vẫn ngồi thêm, như thói quen thường lệ, muộn hơn hai ba giờ so với những ngày làm việc trong tuần. Ngay lúc đó anh đang nghiêm túc đọc cuốn sách của Griesbach. Đúng vào khoảnh khắc Sue trở mình và nhìn hai bức tượng, viên cảnh sát và những công dân về nhà muộn đi ngang qua cửa sổ phòng anh có thể nghe thấy, nếu họ đứng im, những âm tiết lạ lùng, đang được lẩm bẩm một cách hăng hái bên trong - những từ có một sức hấp dẫn vô tả đối với Jude, những âm thanh bất khả lý giải sau đây:

“All hemin heis Theos ho Pater, ex hou tapanta, kai hemeis eis auton,”

Rồi chúng được đọc to hơn, đầy sùng kính:

“Kai heis Kurios lesous Christos, di hoa ta panta kai hemeis di aatoa!”[39]

Chương Bốn

Jude là một anh thợ khéo tay, đa năng, như khuynh hướng chung của những người thợ thủ công ở các thị trấn nông thôn. Ở London, người thợ khắc gỗ thường từ chối việc tỉa tót để hoàn chỉnh nét chạm, như thể họ sẽ mất danh giá khi làm nốt phần thứ hai của công việc. Khi không có nhiều công việc loại này, hoặc không có nhiều hoa văn trên khung cửa sổ cần chạm trổ, anh sẽ ra ngoài để khắc chữ lên những đài tưởng niệm hoặc mộ bia, và lấy làm vui thú với sự thay đổi trong công việc.

Anh gặp Sue lần kế tiếp khi đang đứng trên thang thực hiện một công việc loại này trong một ngôi nhà thờ. Có một lễ nhỏ vào buổi sáng, và khi vị linh mục bước vào Jude trèo xuống thang, ngồi với năm sáu người thợ khác, chờ tới lúc kết thúc lời cầu nguyện để tiếp tục công việc. Mãi đến giữa buổi lễ anh mới nhận ra một trong số phụ nữ là Sue, và tất nhiên bên cạnh nàng là cô Fontover lớn tuổi.

Jude ngồi quan sát đôi vai xinh xắn, những cử động đứng lên ngồi xuống khá thờ ơ và những lần quỳ xuống có vẻ chiếu lệ của nàng, thầm nghĩ một tín đồ Anh giáo như nàng sẽ có ích cho anh biết mấy trong những hoàn cảnh vui vẻ hơn. Ngay khi những người làm lễ bắt đầu ra về, anh tiếp tục công việc, không phải vì nôn nóng muốn xong việc mà vì trong nơi chốn thiêng liêng này anh không dám đối mặt với người phụ nữ bắt đầu tác động tới anh theo một cách thức không thể nào mô tả. Ba lý do lớn lao vì sao anh không nên cố làm thân với Sue Bridehead vẫn lừng lững hiện ra không khác chi lúc trước, vì giờ đây mối quan tâm của anh đối với nàng đã tự lộ rõ không thể nào lầm là tình cảm giới tính. Nhưng cũng rõ ràng rằng con người không thể chỉ sống với công việc; rằng người đàn ông cụ thể Jude, ở bất cứ giá nào, muốn có ai đó để yêu thương. Nhiều gã đàn ông sẽ lập tức lao về phía nàng, chộp lấy niềm vui của tình bạn thoải mái mà nàng khó lòng từ chối, và không để cho số còn lại cơ hội nào. Nhưng Jude không làm như vậy - vào lúc đầu.

Nhưng khi những ngày, và nhất là những tối quạnh hiu, cứ kéo dài lê thê, anh nhận ra, với niềm kinh hãi có tính chất đạo đức, anh ngày càng nghĩ nhiều hơn về nàng thay vì giảm bớt, và đang trải nghiệm một niềm vui đáng sợ khi thực hiện những hành động thất thường, phi thể thức và bất ngờ. Bị vây quanh bởi tác động của nàng suốt ngày, đi ngang qua những nơi chốn nàng thường lui tới, anh luôn nghĩ về nàng, và buộc phải thú nhận với chính mình rằng lương tâm anh có khả năng sẽ bị đánh bại trong trận chiến này.

Nàng hầu như vẫn là một hình ảnh lý tưởng đối với anh. Có lẽ biết rõ nàng sẽ giúp anh chữa khỏi nỗi đam mê bất ngờ và không chính đáng này. Nhưng có một giọng nói thì thầm rằng dù khao khát quen biết nàng, anh không mong được chữa trị.

Chắc chắn, theo quan điểm chính thống của anh, tình cảm này ngày càng trở nên vô đạo đức. Bởi việc Sue là tình nhân của một người đàn ông mà theo luật pháp quốc gia chỉ được phép yêu mỗi mình Arabella cho tới hết đời là một sự khởi đầu lần thứ hai khá tồi tệ với Jude. Niềm tin này có thật với anh đến độ một hôm, khi đang làm việc một mình tại một ngôi nhà thờ trong vùng như thường lệ, anh cảm thấy có bổn phận cầu nguyện chống lại sự yếu đuối của mình. Nhưng dù muốn trở thành một kẻ gương mẫu trong vấn đề này đến mấy, anh không thể nào làm được. Anh nhận thấy không thể đòi hỏi bản thân lánh xa sự cám dỗ khi niềm khao khát của con tim bị cuốn hút gấp bảy mươi bảy lần hơn. Vì thế anh tự bào chữa cho mình. “Nói cho cùng,” anh tự nhủ, “vấn đề đối với mình đây hoàn toàn không phải là sự đam mê sắc dục giống như lần đầu. Mình có thể thấy rằng nàng trong sáng đến lạ lùng; và phần nào đó đây là ước mong có được sự đồng cảm về trí tuệ, một khát khao trìu mến trong cảnh cô độc của mình.” Thế là anh tiếp tục yêu mến nàng, e sợ phải thừa nhận rằng đây là sự ngoan cố của con người. Bởi bất chấp đức hạnh, tài năng hay mức độ tín ngưỡng của Sue như thế nào, chắc chắn rằng những yếu tố này không hề là nguyên cớ của tình cảm say đắm mà anh dành cho nàng.

Một chiều nọ, trong giai đoạn này, một cô gái trẻ bước vào công trường xây dựng với đôi chút do dự, và vừa nhấc cao váy để tránh kéo lê nó trên bụi trắng, nàng vừa tiến về phía văn phòng.

“Đó là một cô gái đẹp,” chú Joe, một người trong đám thợ nhận xét.

“Cô ta là ai vậy,” một người khác hỏi.

“Tôi không biết. Tôi từng gặp cô ta ở nơi này nơi nọ. Sao chứ, phải, cô ta là con gái của tay thợ giỏi Bridehead, người đã thực hiện mọi món trang trí bằng sắt ở nhà thờ St. Silas mười năm trước, và đã chuyển tới London sau đó. Giờ tôi không biết ông ấy làm gì, tôi không hình dung được, vì cô ta lại quay về đây.”

Đúng lúc đó cô gái gõ cửa văn phòng và hỏi thăm anh Jude Fawley có làm việc trong sân không. Tình cờ chiều hôm ấy Jude có việc ở đâu đó; nàng tiếp nhận thông tin này với vẻ mặt thất vọng và lập tức bỏ đi. Họ kể lại và mô tả nàng với Jude khi anh trở về, và anh kêu lên. “Sao, đó là Sue, em họ của tôi!”

Anh dõi mắt theo con đường để tìm nàng, nhưng nàng đã đi khuất. Jude không muốn lẩn tránh nàng nữa, và quyết định sẽ ghé thăm nàng ngay tối hôm ấy. Khi về tới nhà trọ, anh tìm thấy một lá thư ngắn của nàng - lá thư đầu tiên - một trong những văn bản mà, dù bản thân chúng bình thường và đơn giản, về sau này được xem như chất chứa những hậu quả khôn lường. Sự vô tình trước một tấn bi kịch sắp tới được thể hiện trong những lá thư ngây thơ đầu tiên của những người phụ nữ gửi cho đàn ông, hay ngược lại, khiến cho chúng - khi tấn bi kịch đã xảy ra, và chúng được đọc dưới một thứ ánh sáng tím hoặc xanh nhợt - trở nên đầy ấn tượng, trang nghiêm, và khủng khiếp trong một số trường hợp.

Sue là một cô gái rất chất phác và tự nhiên. Nàng gọi anh là anh họ thân mến Jude; bảo rằng nàng chỉ vừa tình cờ biết anh đang sống ở Christminster, và trách anh không báo cho nàng biết. Lẽ ra họ đã có những dịp vui vẻ với nhau, nàng nói, vì nàng chỉ sống một thân một mình và hầu như không có bất cứ người bạn tâm đầu ý hợp nào. Nhưng hiện giờ rất có khả năng nàng sẽ sớm đi xa, vì thế cơ hội kết tình thân quyến có lẽ sẽ mất đi mãi mãi.

Toàn thân Jude ướt đẫm mồ hôi lạnh với cái tin nàng sắp đi xa. Đó là sự kiện mà anh chưa từng nghĩ tới, và nó thôi thúc anh viết thư cho nàng càng nhanh càng tốt. Anh sẽ gặp nàng ngay chiều tối hôm đó, anh nói, một giờ kể từ thời điểm viết thư, ở chỗ cây thánh giá dựng trên vỉa hè để đánh dấu địa điểm của Những Kẻ Tử Vì Đạo.

Khi đã nhờ một thằng bé mang thư đi, anh tiếc rằng do vội vàng nên anh đã đề nghị nàng gặp nhau ở bên ngoài, trong khi lẽ ra anh nên nói anh sẽ tới thăm nàng tại nhà. Thật sự, tập tục vùng này là gặp nhau như thế, nên anh không nảy ra ý nghĩ nào khác. Không may là Arabella cũng đã hẹn hò với anh theo cách đó, và nó có vẻ thiếu tôn trọng đối với một cô gái khả ái như Sue. Tuy nhiên, hiện giờ không còn cách nào cứu vãn nữa, và anh đi tới chỗ hẹn trước vài phút, dưới ánh sáng le lói của những ngọn đèn vừa được thắp lên.

Con phố rộng lặng im, và hầu như không một bóng người lai vãng, dù hãy còn sớm. Anh nhìn thấy một hình dáng ở phía bên kia đường, và đó đúng là nàng. Cả hai cùng tiến về phía cây thánh giá cùng một lúc. Khi tới gần nó hơn, nàng cất tiếng gọi anh:

“Em sẽ không gặp anh ngay chỗ đó trong lần đầu tiên của đời em! Hãy đi tiếp đi!”

Dù rõ ràng và trong trẻo, giọng nàng hơi run. Họ đi tiếp, song song với nhau, và Jude quan sát cho tới khi nàng vui vẻ ra hiệu cho anh tới gần, và anh làm theo. Đó là nơi những cỗ xe chở khách đậu lúc ban ngày, dù lúc này không có chiếc nào ở đó.

“Xin lỗi vì đã mời em tới gặp tôi thay vì ghé thăm nơi em ở,” Jude mở lời với sự rụt rè của một kẻ đang yêu. “Nhưng tôi nghĩ sẽ tiết kiệm được thời gian nếu chúng ta cùng đi dạo.”

“Ồ, em không bận tâm về chuyện đó,” nàng nói với vẻ thoải mái của một người bạn. “Em thật sự không có nơi nào để mời bất cứ một ai ghé vào. Ý của em là nơi anh đã chọn quá kinh khủng… Không, không phải là kinh khủng… Ý của em là nó u ám và có vẻ như mang tới điềm gở… Nhưng bắt đầu như thế này cũng vui đấy chứ, khi em chưa biết mặt anh?” Nàng nhìn anh từ trên xuống dưới với vẻ hiếu kỳ, dù Jude tránh không nhìn nàng nhiều.

“Có vẻ như anh biết em nhiều hơn em biết anh,” nàng nói thêm.

“Vâng, thỉnh thoảng tôi có nhìn thấy em.”

“Và anh biết em là ai, nhưng không chịu nói gì? Và giờ em sắp sửa đi xa!”

“Vâng. Thật không may. Tôi hầu như không có người bạn nào khác. Thật sự, tôi có một người bạn rất lâu năm ở đâu đó vùng này, nhưng tôi chưa tới thăm ông ta. Tôi tự hỏi em có biết gì về ông ta hay không, ông Phillotson? Một linh mục, tôi nghĩ ông ta ở đâu đó quanh hạt này.”

“Không, em chỉ biết một ông Phillotson. Ông ta sống ở vùng ngoại ô, ở Lumsdon. Ông ta là một thầy giáo trường làng.”

“Ồ! Tôi tự hỏi phải chăng ông ta cũng là người đó. Chắc chắn là không rồi! Vẫn chỉ là một ông hiệu trưởng! Em biết tên thánh của ông ta chứ, có phải là Richard?

“Vâng, đúng thế; em từng gửi sách cho ông ta, dù chưa từng gặp ông ta.”

“Vậy là ông ta không làm được rồi!”

Nét mặt của Jude chùng xuống, bởi làm sao anh có thể thành công trong một lĩnh vực mà Phillotson vĩ đại đã thất bại? Hẳn anh sẽ có một ngày tuyệt vọng nếu tin tức này không tới cùng với sự hiện diện của Sue đáng yêu, nhưng ngay cả lúc này anh cũng hình dung được sự thất bại của Phillotson trong kế hoạch lớn của ông ta sẽ khiến anh đau khổ thế nào khi nàng đã ra về.

“Sẵn dịp đang đi dạo, chúng ta có nên tới thăm ông ta không?” đột nhiên Jude nói. “Hãy còn sớm mà.”

Nàng đồng ý, và họ đi lên một ngọn đồi, băng qua một miền quê xinh đẹp nhiều cây cối. Sau đó một tòa tháp có lỗ châu mai và tháp chuông nhà thờ hiện ra trên nền trời, rồi tới một trường học. Họ hỏi thăm một người trên đường xem ông Phillotson có nhà không, và được đáp rằng ông luôn ở nhà. Ông bước tới cửa khi nghe tiếng gõ cửa, với một cây nến trong tay và vẻ thắc mắc trên gương mặt, giờ héo hon và tiều tụy hơn nhiều so với lần cuối Jude nhìn thấy ông.

Sắc diện này trong cuộc gặp gỡ với ông Phillotson sau ngần ấy năm trời phá hủy trong chớp mắt vầng hào quang đã bao quanh người hiệu trưởng trong trí tưởng của Jude kể từ lúc họ chia tay. Đồng thời, nó khơi dậy niềm cảm thông với ông Phillotson, một người đàn ông tuyệt vọng và rõ ràng đã gặp nhiều nghịch cảnh. Jude xưng tên mình, và nói rằng anh tới để thăm ông, một người bạn cũ từng rất tốt với anh thuở anh còn trẻ dại.

“Tôi không nhớ gì về cậu cả,” người hiệu trưởng trầm ngâm. “Cậu bảo cậu là một trong những học trò của tôi à? Phải, chắc vậy rồi; nhưng có nhiều ngàn em ở thời điểm đó của đời tôi, và tự nhiên là họ đã thay đổi nhiều đến độ tôi chỉ nhớ được rất ít, trừ những em học sinh sau này.”

“Ngôi trường ở làng Marygreen,” Jude nói, ước gì đã không tới gặp ông.

“Vâng. Tôi đã ở đó một thời gian ngắn. Và đây cũng là một người học trò củ hả?”

“Không, đó là em họ của em… Em đã viết thư cho thầy xin mấy cuốn sách ngữ pháp, và thầy đã gửi chúng, nếu thầy còn nhớ?”

“Ờ, phải! Tôi nhớ lờ mờ sự việc đó.”

“Thầy rất tốt khi làm điều đó. Và chính thầy là người hướng em theo con đường đó. Vào buổi sáng thầy rời khỏi Marygreen, khi đồ đạc đã chất hết lên xe, thầy chào từ giã em và bảo kế hoạch của thầy là trở thành một sinh viên tốt nghiệp và vào Giáo hội; vì bằng cấp là tiêu chuẩn cần thiết của một kẻ muốn trở thành một nhà thần học hay giáo sư.”

“Tôi nhớ tôi từng nghĩ như thế; nhưng tôi đã không thực hiện dự định đó. Ý tưởng đó đã bị từ bỏ nhiều năm trước.”

“Em không bao giờ quên được nó. Chính nó đã đưa em tới thành phố này, và ra đây để thăm thầy tối nay.”

“Mời vào nhà,” Phillotson nói. “Và cả cô em họ của cậu nữa.”

Họ vào căn phòng trong trường học, nơi một cây đèn dầu với cái chụp bằng giấy tỏa ánh sáng lên ba bốn cuốn sách. Phillotson cầm nó lên để họ nhìn thấy nhau rõ hơn, và ánh sáng hắt lên gương mặt nhỏ e dè, đôi mắt đen lóng lánh và mái tóc của Sue, lên nét mặt nghiêm nghị của Jude, và lên gương mặt già dặn cùng thân hình của người hiệu trưởng, cho thấy ông là một người đàn ông bốn mươi lăm tuổi gầy gò, trầm tư, với đôi môi mỏng, một cái miệng khá tao nhã, một thân hình hơi khòm, và một cái áo choàng đen đã sờn ở vai, giữa lưng và hai cùi chỏ.

Tình bạn cũ được hâm nóng lại, người hiệu trưởng kể về những trải nghiệm của mình, và hai anh em họ cũng thế. Ông nói với họ rằng đôi khi ông vẫn còn nghĩ tới Giáo hội, rằng dù không thể gia nhập nó như đã định trước đó, ông có thể gia nhập nó với tư cách một người có chứng chỉ hành nghề. Đồng thời, ông nói, ông thấy thoải mái với địa vị hiện tại, dù ông đang cần có một giáo viên dạy kèm.

Họ không ở lại dùng bữa tối. Sue phải về nhà trước khi quá muộn, và họ quay lại Christminster. Dù họ chỉ nói về những đề tài chung chung, Jude rất ngạc nhiên khi nhận ra người em gái họ là một phát hiện về phụ nữ đối với anh. Nàng sôi nổi đến độ dường như mọi cử chỉ của nàng đều bắt nguồn từ cảm xúc. Một ý nghĩ phấn khích nào đó sẽ khiến cho nàng bước nhanh đến độ anh hầu như không thể đuổi kịp nàng; và sự nhạy cảm của nàng về một số vấn đề có thể bị hiểu lầm là sự phù phiếm. Anh thất vọng khi nhận thấy rằng trong khi tình cảm của nàng đối với anh là chỉ là một tình bạn ngay thẳng, anh càng lúc càng yêu nàng hơn trước đó; và bóng tối của cuộc đi bộ về nhà không nằm trong bóng đêm trên đầu, mà trong ý nghĩ về việc nàng sắp ra đi.

“Vì sao em phải rời Christminster?” anh hỏi với vẻ tiếc nuối. “Sao em có thể ra đi thay vì gắn bó với một thành phố mà trong lịch sử của nó có những người vĩ đại như Newman, Pusey, Ward, Keble!”

“Phải, họ vĩ đại. Nhưng họ vĩ đại bao nhiêu trong lịch sử thế giới?… Một lý do thật buồn cười cho việc cân nhắc nên đi hay ở! Em chưa hề nghĩ tới nó bao giờ!” nàng bật cười.

“Chà, em phải đi,” nàng nói tiếp. “Cô Fontover, một trong những đồng sự em đang giúp việc đã xúc phạm em, và em cũng xúc phạm bà ấy; thế nên đi là tốt nhất.”

“Chuyện xảy ra như thế nào?”

“Bà ấy đập vỡ tượng của em.”

“Ồ, có cố ý không?”

“Có. Bà tìm thấy nó trong phòng em, và dù đó là tài sản của em, bà quăng nó xuống sàn nhà và giẫm lên nó, vì nó không hợp với thị hiếu của bà, và dùng gót giày giẫm nát hai cánh tay và đầu của một trong hai bức tượng; một việc làm kinh khủng!”

“Bà ta quá sùng đạo, đúng không? Chắc chắn bà ta gọi chúng là những pho tượng phạm thượng và nói về lời cầu khẩn của các vị thánh?”

“Không, bà không làm như thế. Bà nhìn sự việc hoàn toàn khác hẳn.”

“Ồ! Vậy thì anh rất ngạc nhiên đấy!”

“Vâng. Bà không thích những vị thánh bổn mạng của em vì một lý do hoàn toàn khác. Thế nên em đã bị đẩy tới chỗ cự cãi với bà; và kết cuộc của nó là em quyết định ra đi, tìm một công việc giúp em sống độc lập hơn.”

“Sao em không thử dạy học trở lại? Tôi nghe nói em từng dạy học mà.”

“Em không hề nghĩ tới việc đó; vì em đã quen với nghề thiết kế mỹ thuật.”

“Hãy cho phép tôi đề nghị ông Phillotson cho em dạy thử trong trường của ông nhé. Nếu em thích nó, và tới một trường đào tạo nghề, trở thành một cô giáo lớp một có chứng chỉ, em sẽ có thu nhập gấp đôi so với bất kỳ nhà thiết kế hay họa sĩ nhà thờ nào, và tự do gấp đôi.”

“Tốt lắm, cứ hỏi ông ta xem. Giờ em phải vào nhà. Tạm biệt, Jude thân yêu! Em rất mừng vì cuối cùng chúng ta đã gặp nhau. Chúng ta không cần phải gây gổ với nhau như cha mẹ của chúng ta, phải không anh?”

Jude không thích để lộ ra rằng anh đồng ý với nàng nhiều thế nào, và cất bước tới con đường hẻo lánh nơi anh ở trọ.

Giữ Sue Bridehead ở lại gần anh giờ là một khát khao mãnh liệt, không cần biết hậu quả thế nào, và đêm hôm sau anh lại lên đường tới Lumsdon, do không tin vào hiệu quả của một lá thư duy nhất. Người hiệu trưởng chưa chuẩn bị tinh thần cho một đề nghị như thế.

“Điều tôi muốn là một cô giáo dạy thế cho năm thứ hai,” ông nói. “Dĩ nhiên em họ của cậu sẽ đảm nhiệm việc đó; nhưng cô ta không có kinh nghiệm. Ồ, cô ta có, đúng không? Cô ta có thật sự nghĩ rằng sẽ chuyên tâm theo đuổi việc dạy học?”

Jude đáp rằng nàng sẵn sàng làm như thế, anh nghĩ, và những lý lẽ thuyết phục về sự phù hợp tự nhiên của nàng đối với công việc trợ giúp cho ông Phillotson, điều mà thật ra anh chẳng hiểu biết tí gì, gây ấn tượng đối với người hiệu trưởng đến độ ông bảo rằng ông sẽ nhận nàng; ông bảo đảm với Jude, với tư cách một người bạn, rằng trừ phi em họ của anh thật sự muốn theo đuổi con đường này, và xem bước này như giai đoạn đầu của một giáo viên tập sự, và việc học tập của nàng trong một trường sư phạm sẽ là giai đoạn thứ hai, thời gian của nàng sẽ bị lãng phí hoàn toàn, tiền lương chỉ là trên danh nghĩa.

Hôm sau Phillotson nhận được một lá thư từ Jude, báo rằng anh đã trao đổi với cô em họ; nàng rất quan tâm tới ý tưởng dạy học; và nàng đã đồng ý tới. Trong lúc nhất thời, vị hiệu trưởng kiêm nhà ẩn sĩ cho rằng nhiệt tình của Jude trong việc xúc tiến sự chuẩn bị không nảy sinh từ bất cứ cảm giác nào khác đối với Sue ngoài tình cảm chung giữa những người cùng gia tộc.

Chương Năm

Người hiệu trưởng ngồi trong căn nhà gắn liền với trường học, cả hai đều mới xây dựng; và ông nhìn ngang qua con đường vào ngôi nhà cũ, cô giáo Sue đã về đó ở. Việc bố trí đã được tiến hành rất nhanh. Một giáo viên dạy kèm được cử tới trường đã làm ông thất vọng, và Sue được thu nhận với tư cách giáo viên tạm thời. Mọi thu xếp tạm như thế này chỉ kéo dài tới cuộc kiểm tra thường niên lần tới của ông Thanh tra, cần phải có sự chuẩn y của ông này để Sue trở thành giáo viên chính thức. Đã dạy học chừng hai năm ở London, dù sau đó nàng đã từ bỏ nghề này, cô Bridehead không chính xác là một kẻ mới chập chững vào nghề, và Phillotson nghĩ sẽ không có khó khăn gì trong việc giữ nàng ở lại trường, điều mà ông sẵn lòng thực hiện, dù nàng chỉ mới làm việc với ông ba bốn tuần. Ông nhận thấy nàng hoàn toàn thông minh như mô tả của Jude, và có vị hiệu trưởng nào lại không muốn lưu giữ một giáo viên tập sự đảm nhiệm được phân nửa lượng công việc của mình?

Lúc ấy đã quá tám giờ rưỡi sáng một chút và ông đang chờ nàng băng qua con đường để tới trường, sau đó sẽ đi theo nàng. Nàng băng qua đường lúc chín giờ kém hai mươi, với một cái mũ nhẹ trên đầu; và ông quan sát nàng như quan sát một vật quý hiếm. Dường như một nguồn sáng, không liên quan gì tới kỹ năng giáo dục của nàng, đang bao quanh nàng sáng nay. Ông cũng đi tới trường, và Sue điều hành lớp của nàng ở đầu kia căn phòng, suốt ngày nằm dưới ánh mắt của ông. Hẳn nhiên nàng là một cô giáo xuất sắc.

Một phần bổn phận của ông là dạy nàng những bài học riêng vào buổi tối, và một điều luật nào đó quy định rằng một phụ nữ lớn tuổi, khả kính phải có mặt ở những buổi lên lớp đó, khi người thầy và người học trò có giới tính khác nhau. Richard Phillotson nghĩ tới sự phi lý của quy định đó trong trường hợp này, khi ông đáng tuổi cha của cô gái; nhưng ông vẫn tuân theo nó, và ngồi với nàng trong một căn phòng nơi bà Hawes, bà góa chủ ngôi nhà mà Sue đang ở trọ, mê mải ngồi may vá. Thật sự, khó tránh được quy định đó, bởi không còn căn phòng khách nào khác trong căn nhà đó.

Đôi khi trong lúc nàng tính toán - họ đang tập trung vào môn đại số - nàng thường bất giác ngẩng lên và mỉm cười với ông, như thể cho rằng vì là thầy, ông phải nhìn thấy tất cả những gì đang lướt qua bộ não của nàng, sai hoặc đúng. Thật ra Phillotson không hề nghĩ về môn đại số, mà về nàng, theo một cách thức mới mẻ và có vẻ lạ lùng đối với ông, với tư cách một người thầy. Có lẽ nàng biết ông đang nghĩ về nàng như vậy.

Công việc của họ tiếp diễn vài tuần với một sự đơn điệu mà bản thân nó lại là một niềm vui đối với ông. Rồi tình cờ đám trẻ con được đưa tới Christminster xem một cuộc triển lãm lưu động, dưới hình thức một mô hình của Jerusalem, các trường học được vào xem với giá vé một xu mỗi đầu người với sự ưu tiên dành cho ngành giáo dục. Họ đi trên đường theo hai hàng, nàng bên cạnh lớp của mình với cái dù vải đơn giản, ngón tay cái nhỏ nhắn của nàng đặt trên cán dù; và Phillotson ở phía sau với cái áo choàng phấp phới, chống cây gậy của ông với dáng vẻ quý phái, trong một tâm trạng mơ màng vốn đã xâm chiếm ông từ khi nàng tới. Chiều hôm đó trời nắng và nhiều bụi, và khi họ vào căn phòng triển lãm, có rất ít khán giả ngoài chính họ. Mô hình của thành phố cổ đứng ở giữa căn phòng, và ông chủ, với nét mặt hiền từ đạo mạo bước vòng quanh nó, tay cầm một chiếc que, chỉ cho bọn trẻ những khu vực và địa điểm mà chúng đã biết tên khi đọc Kinh Thánh; núi Moriah, thung lũng Jehoshaphat, thành phố của Zion, những bức tường và cổng lớn, bên ngoài một trong số chúng có một mô đất lớn giống như một nấm mồ, bên trên là một cây thập giá nhỏ màu trắng. Ông ta bảo đó là đồi Sọ.

Sue nói với ông hiệu trưởng, khi nàng đứng cạnh ông giây lát ở phía sau: “Tôi nghĩ dù khá công phu, mô hình này là một sản phẩm rất phi thực tế. Làm sao có bất cứ kẻ nào biết Jerusalem giống như vầy vào thời của Chúa Jesus? Tôi chắc chắn là người này không biết.”

“Nó được làm theo những tấm bản đồ phỏng đoán gần đúng nhất, dựa vào những chuyến thực tế thành phố như nó tồn tại hiện nay.”

“Tôi nghĩ chúng ta đã có đủ về Jerusalem,” nàng nói, “khi xét tới việc chúng ta không phải là dòng dõi của người Do Thái. Nói cho cùng, địa điểm hay con người ở đó không có gì nổi bật so với Athens, Rome, Alexandria, và các thành phố cổ khác.”

“Nhưng cô gái thân mến của tôi, hãy nghĩ tới việc nó là gì đối với chúng ta!”

Nàng im lặng, vì nàng dễ bị áp đảo; và sau đó nàng nhìn thấy phía sau nhóm trẻ con đang bu quanh mô hình một thanh niên mặc áo khoác vải flanen trắng, thân hình anh ta cúi thấp trong lúc chăm chú quan sát thung lũng Jehoshaphat đến độ gương mặt hầu như bị núi Olives che khuất mất. “Hãy nhìn người anh họ Jude của cô kìa,” ông hiệu trưởng nói tiếp. “Anh ta không nghĩ chúng ta đã có đủ về Jerusalem!”

“Ồ, nãy giờ tôi không nhìn thấy anh ấy!” nàng kêu lên với giọng nói nhanh, trong trẻo. “Jude, anh quan sát nghiêm túc quá đấy!”

Jude ngẩng đầu lên và nhìn thấy nàng. “Ồ, Sue!” anh nói, với vẻ vui mừng và bối rối. “Đây là học trò của em, tất nhiên rồi! Tôi thấy rằng các trường được vào tham quan vào buổi chiều, và nghĩ em có thể tới; nhưng tôi quá tập trung chú ý đến độ không nhớ mình đang ở đâu. Nó đưa người ta quay trở về quá khứ, phải không! Tôi có thể xem xét nó suốt nhiều giờ, nhưng không may là tôi chỉ có vài phút; vì tôi đang làm việc ở đây.”

“Cô em họ của cậu thông minh khủng khiếp đến độ cô ấy chỉ trích nó một cách không thương xót,” Phillotson nói, với giọng châm biếm vui vẻ. “Cô ấy rất hoài nghi về độ chính xác của nó.”

“Không, thưa ông Phillotson, tôi không phải vậy, hoàn toàn không! Tôi ghét được gọi là một cô gái thông minh, giờ đã có quá nhiều dạng đó rồi.” Sue đáp. “Tôi chỉ muốn nói… Tôi không biết tôi định nói gì, ngoại trừ rằng đó là điều mà ông không hiểu!”

“Tôi biết ý của em,” Jude nói quả quyết (dù anh không quả quyết) “Và tôi nghĩ em hoàn toàn đúng.”

“Jude, anh tốt bụng quá, em biết anh tin em!” Nàng nắm vội tay Jude, và sau khi nhìn người hiệu trưởng với vẻ trách móc, nàng quay sang Jude, giọng nàng để lộ một sự run rẩy vì cảm thấy mình không đáng bị chế giễu, dù là một cách nhẹ nhàng như thế. Nàng không hề biết quả tim của cả hai gã đàn ông lúc này đều hướng tới nàng do khoảnh khắc để lộ cảm xúc này, và nàng đã dựng lên một tình thế khó khăn trong tương lai của cả hai theo cách đó.

Cái mô hình quá mô phạm đối với bọn trẻ nên chúng sớm cảm thấy phát chán nó, và sau đó ít lâu, họ lên đường quay trở lại Lumsdon. Jude tiếp tục công việc của mình. Anh quan sát đám trẻ con trong những chiếc áo yếm và áo khoác không tay sạch sẽ đang đi thành hàng trên con đường hướng về phía ngoại ô bên cạnh Phillotson và Sue, và một cảm giác buồn bã, thất vọng vì ở ngoài rìa cuộc sống của họ xâm chiếm cõi lòng anh. Phillotson đã mời anh tới thăm họ vào tối thứ Sáu, khi không còn bài học nào để dạy Sue nữa, và Jude đã nôn nao tự hứa sẽ không bỏ lỡ dịp may này.

Hôm sau, khi nhìn lên tấm bảng đen trong lớp của Sue, Phillotson ngạc nhiên khi nhìn thấy trên đó một bức vẽ bằng phấn rất khéo toàn cảnh Jerusalem, với từng tòa nhà nằm đúng vị trí của nó.

“Tôi tưởng cô không quan tâm tới cái mô hình, và hầu như không nhìn nó?” ông nói.

“Tôi hầu như không nhìn lâu, nhưng tôi nhớ khá nhiều về nó.”

“Quá nhiều so với mức tôi nhớ.”

Vào thời điểm đó, ông thanh tra đang thực hiện “những chuyến thăm đột xuất” ở vùng này để bí mật kiểm tra việc dạy học; và hai hôm sau, vào giữa giờ học sáng, then cửa lớp được nhẹ nhàng nhấc lên, và quý ông của chúng ta, ông vua của những nỗi kinh hoàng, bước vào lớp.

Ông Phillotson không mấy ngạc nhiên; giống như nàng tiểu thư trong câu chuyện, ông đã nhiều lần nếm mùi mánh lới này nên luôn chuẩn bị tinh thần. Nhưng lớp của Sue ở đầu kia căn phòng, và nàng đang quay lưng về phía cửa lớp; do đó ông thanh tra bước tới và đứng phía sau nàng, quan sát nàng dạy chừng nửa phút trước khi nàng biết tới sự có mặt của ông. Nàng quay lại và nhận ra giây phút nàng hằng sợ hãi đã tới. Nó tác động mạnh mẽ tới tính nhút nhát của nàng đến độ nàng thốt lên một tiếng kêu hoảng hốt. Phillotson, với một bản năng quan tâm kỳ lạ hoàn toàn vượt khỏi sự kiểm soát bản thân, bước tới cạnh nàng vừa đúng lúc để ngăn không cho nàng ngã lăn ra vì choáng váng. Chẳng bao lâu nàng lấy lại tinh thần, và bật cười; nhưng khi ông thanh tra đã đi khỏi mặt nàng vẫn còn trắng bệch, vì thế Phillotson đưa nàng vào phòng mình, và rót cho nàng một ít rượu mạnh để giúp nàng hồi phục.

“Lẽ ra ông phải báo cho tôi biết,” nàng vừa gắt vừa thở dốc, “rằng ông thanh tra sắp sửa kiểm tra đột xuất chứ! Ồ, tôi phải làm gì đây! Giờ ông ta sẽ viết báo cáo với những vị quản lý rằng tôi không tốt, và tôi sẽ mãi mãi không thăng tiến được!”

“Ông ta không làm điều đó đâu, cô gái nhỏ thân mến của tôi. Cô là giáo viên giỏi nhất tôi từng có.”

Ông nhìn nàng dịu dàng đến độ nàng xúc động và lấy làm tiếc vì đã trách móc ông. Khi khỏe lại, nàng trở về nhà.

Trong lúc ấy Jude đang nóng ruột chờ tới ngày thứ Sáu. Hôm thứ Tư và thứ Năm, anh mong mỏi nhìn thấy nàng đến độ sau khi trời tối anh đi một chặng xa về phía ngôi làng; và khi quay trở về phòng để đọc, anh nhận ra anh hoàn toàn không thể tập trung vào trang sách. Hôm thứ Sáu, ngay khi làm xong công việc anh đã nghĩ hẳn Sue muốn gặp mình. Sau bữa trà vội vã, anh lên đường bất chấp buổi tối ẩm ướt. Những tàng cây trên đầu đào sâu hơn bóng tối của thời khắc đó, và chúng nhỏ những giọt u buồn xuống người anh, như báo trước cho anh những điềm gở - những điềm gở phi lý; vì dù anh biết anh yêu nàng, anh cũng biết anh không thể cải thiện được vị thế của mình trong lòng nàng.

Khi quẹo ở góc đường và bước vào làng, cảnh tượng đầu tiên chào đón đôi mắt của anh là hai dáng người dưới một cây dù đang bước ra từ cổng nhà của vị cha xứ. Anh ở quá xa phía sau nên họ không thấy anh, nhưng anh biết ngay tức khắc rằng đó là Sue và Phillotson. Ông hiệu trưởng giữ cây dù bên trên đầu nàng, và rõ ràng họ đã tới thăm vị cha xứ - có lẽ liên quan tới một công việc nào đó của nhà trường. Và khi họ bước trên con đường vắng vẻ ẩm ướt, Jude nhìn thấy Phillotson vòng cánh tay quanh eo của cô gái; nàng nhẹ nhàng gỡ nó ra; nhưng ông ta lặp lại lần nữa, và nàng để mặc nó ở đó, nhìn nhanh xung quanh với vẻ lo sợ. Nàng hoàn toàn không nhìn về phía sau, do đó không thấy Jude. Anh loạng choạng lủi vào bờ giậu như một con chim nhìn thấy cung tên. Anh nấp ở đó cho đến khi họ đi tới nhà của Sue và nàng đã bước vào trong, còn Phillotson đi tiếp tới ngôi trường bên cạnh.

“Ồ, ông ta quá già so với nàng - quá già!” Jude kêu lên với nỗi tuyệt vọng khủng khiếp và tình yêu bị tổn thương trầm trọng.

Anh không thể can thiệp. Không phải anh đã thuộc về Arabella sao? Anh không thể đi tiếp nữa, và quay trở lại Christminster. Từng tiếng chân của anh dường như nói với anh rằng anh không được cản trở quan hệ giữa ông hiệu trưởng và Sue. Có lẽ Phillotson lớn hơn nàng hai mươi tuổi, nhưng đã từng có những cuộc hôn nhân hạnh phúc trong điều kiện tuổi tác đó. Điều mỉa mai gắn liền với nỗi buồn của anh là sự thân mật giữa cô em họ và ông hiệu trưởng hoàn toàn do chính anh mang tới.

Chương Sáu

Bà cô già đau khổ của Jude đang bị ốm nặng ở Marygreen, và vào Chủ nhật tiếp theo anh về làng thăm bà - một cuộc viếng thăm vốn là kết quả của một cuộc đấu tranh tư tưởng chống lại xu hướng muốn ngoặt sang làng Lumsdon để nói chuyện riêng với cô em họ, một cuộc đối thoại mà cái từ gần quả tim anh nhất không thể thốt thành lời, và cảnh tượng đã giày vò anh không thể nào tiết lộ.

Hiện giờ bà cô không thể rời khỏi giường, và một phần lớn thời gian trong ngày của Jude dành cho việc chuẩn bị các thứ để giúp bà thoải mái hơn. Công việc làm bánh bé nhỏ đã được sang lại cho một người hàng xóm, số tiền này cộng với số bà dành dụm được đủ để bà có những thứ cần thiết, ngoài ra, một quả phụ trong làng tới sống chung với bà để chăm sóc cho các nhu cầu của bà. Mãi tới lúc gần ra về anh mới có một cuộc trò chuyện lặng lẽ với bà, và những lời của anh vô tình hướng tới cô em họ.

“Có phải Sue chào đời tại đây không cô?”

“Phải, trong căn phòng này. Hồi ấy họ đã ở đây. Sao cháu hỏi điều đó vậy?”

“Ồ, cháu muốn biết.”

“Vậy ra cháu đã gặp nó rồi!” bà cụ khó tính nói. “Ta đã nói gì với cháu?”

“Rằng cháu không được gặp cô ấy.”

“Cháu có tán chuyện tào lao với nó không?”

“Có.”

“Vậy đừng tiếp tục nữa. Nó được cha nó dạy phải căm ghét bên họ nhà mẹ nó; và nó sẽ không nhìn một người thợ như cháu với nhiều thiện cảm đâu - một cô gái thị dân như nó đã trở thành lúc này. Ta chưa bao giờ để ý nhiều tới nó. Một đứa bé xấc láo, - nó thường là vậy đó, với những sợi dây thần kinh căng thẳng của nó. Ta đã nhiều lần bạt tai nó vì tội xấc láo. Sao chứ, một hôm khi nó đang bước xuống ao nước với đôi chân không giày, không vớ và cái váy dài vén lên trên đầu gối, nó nói trước khi ta có thể kêu lên vì xấu hổ: “Đi đi, bà cô! Cảnh này không dành cho những cặp mắt đàng hoàng!”

“Lúc đó cô ấy còn là một đứa bé mà.”

“Nó đã hơn mười hai tuổi.”

“Chà, tất nhiên. Nhưng giờ cô ấy đã lớn và có tính tình dịu dàng, e lệ, biết suy nghĩ, và nhạy cảm như…”

“Jude!” bà cô la lớn, nảy người trên cái giường. “Cháu đừng có ngu xuẩn như thế.”

“Không, không, dĩ nhiên không.”

“Việc cháu lấy cô ả Arabella đó đã là một điều tệ hại mà một người đàn ông có thể thực hiện. Nhưng cô ta đã tới mé bên kia trái đất, và có thể không bao giờ quấy rầy cháu nữa. Và sẽ là một điều tồi tệ hơn nữa nếu một người bị ràng buộc như cháu mơ tưởng tới Sue. Nếu em họ cháu lễ độ với cháu, hãy dành sự lễ độ cho những gì xứng đáng. Nhưng nếu cháu dành cho nó bất cứ thứ gì ngoài những mong muốn tốt đẹp của một người bà con thì cháu đúng là thứ điên rồ. Nếu nó là dạng gái thành thị phóng đãng, cháu có thể bị hủy hoại.”

“Đừng nói xấu cô ấy, bà cô ạ! Xin đừng!”

Anh thấy nhẹ nhõm hơn khi người chăm sóc và sống chung với bà cô bước vào. Hẳn bà ta đã lắng nghe cuộc trò chuyện, vì bà ta bắt đầu nhận xét về những năm xưa, biến Sue Bridehead thành một nhân vật trong những hồi ức của mình. Bà ta mô tả con bé Sue từng kỳ quặc ra sao khi còn là một học sinh ở ngôi trường làng ở bãi cỏ đối diện, trước khi cha nàng tới London - khi vị cha xứ chuẩn bị đọc kinh và trích dẫn, con bé xuất hiện trên bục, đứa bé nhất trong bọn, “trong cái váy yếm trắng nhỏ xíu, đôi giày và chiếc khăn quàng màu hồng”; đọc to các bài thơ “Vươn lên mãi,” “Có tiếng chè chén say sưa lúc đêm về” và “Con quạ”[40] ra sao; nó cau mày và trừng mắt nhìn quanh một cách bi kịch, và nói với bầu không khí trống rỗng, như thể một sinh vật có thật nào đó đang đứng đó trong lúc đang đọc ra sao:

“Con quạ già nua, kinh tởm, gớm ghiếc,

lang thang từ bờ Dạ Hải

Hãy cho ta biết ngươi tên là gì

Trên bờ địa ngục của Đêm!”

“Con bé tạo ra một hình ảnh rõ ràng về con chim bẩn thỉu kinh tởm,” bà cụ đang đau ốm miễn cưỡng thừa nhận, “trong lúc nó đứng đó với chiếc khăn choàng nhỏ và các thứ, đến độ hầu như cháu có thể nhìn thấy con quạ ngay trước mắt cháu. Cả cháu nữa, Jude ạ, cũng có năng khiếu tương tự hồi còn nhỏ, cứ như thể nhìn thấy các thứ trong không khí.”

Người hàng xóm cũng kể về thành tích khác của Sue:

“Nó không chính xác là một con bé ngỗ nghịch, cậu biết đó; nhưng nó có thể làm những thứ mà chỉ bọn con trai làm, theo lệ thường. Tôi từng thấy nó lội ào xuống và băng qua cái ao nước rộng ngoài kia, với những lọn tóc quăn bay phấp phới, một trong một hàng dọc hai mươi đứa nhỏ nổi bật trên nền trời như những hình người vẽ trên kính, rồi lội ngược trở về không hề dừng lại. Tất cả đều là con trai trừ nó; và sau đó chúng reo hò hoan hô nó và nó nói, ‘Đừng có láo xược, mấy đứa,’ rồi đột nhiên chạy vào nhà. Chúng cố dụ dỗ nó ra trở lại. Nhưng nó không ra nữa.”

Những hình ảnh hồi tưởng này về Sue càng khiến Jude đau khổ hơn vì không thể tán tỉnh nàng, và hôm đó anh rời nhà bà cô với một trái tim nặng trĩu. Anh có thể nhìn nhanh vào ngôi trường để thấy căn phòng có hình dáng nhỏ nhắn đáng yêu của Sue, nhưng anh kềm lại niềm khao khát đó và đi tiếp.

Vì đó là đêm Chủ nhật, một số dân làng vốn biết anh từ lúc anh còn ở đó đang đứng tụ tập với những bộ đồ đẹp nhất. Jude giật mình khi có một người trong bọn cất tiếng chào anh:

“Cậu tới đó là đúng đấy!”

Jude ra hiệu anh không hiểu.

“Sao chứ, đến nơi của học vấn; cái “Thành phố của Ánh sáng” cậu thường nói với chúng tôi khi còn là một đứa bé! Nó có đúng như mong đợi của cậu không?”

“Có, hơn thế nhiều!” Jude đáp.

“Có lần tôi đã ở đó một giờ, về phần mình, tôi không thấy gì nhiều ở đó; những tòa nhà cũ đổ nát, nửa nhà thờ nửa trại tế bần, và không có nhiều điều diễn ra ở đó.”

“Ông lầm rồi, John; có nhiều điều diễn ra hơn so với những gì con mắt của một người đi qua những đường phố có thể nhìn thấy. Nó là một trung tâm duy nhất của tư tưởng và tôn giáo - cái kho tri thức và tinh thần của đất nước này. Mọi sự thinh lặng và vắng mặt của những diễn biến là sự tĩnh lặng của sự vận động vô tận - giấc ngủ của con quay, xin mượn lời ví von của một nhà văn nổi tiếng.”

“Ồ, tốt thôi, nó có thể là tất cả những thứ đó, cũng có thể không. Như tôi nói, tôi không nhìn thấy gì ở đó trong một hai tiếng đồng hồ ở đó; vì thế tôi vào một quán rượu và gọi một ly bia, một xu bánh mì và nửa xu pho mát, và chờ cho tới giờ quay trở về nhà. Tôi cho là giờ cậu đã vào một trường đại học, có phải không?”

“Ồ, không. Hầu như tôi vẫn còn cách xa nó như trước.”

“Vì sao vậy?”

Jude vỗ vào túi áo.

“Đúng như chúng tôi đã nghĩ! Những nơi như thế không dành cho kẻ như cậu, chúng chỉ dành cho những kẻ bạc tiền rủng rỉnh.”

“Ông không sai ở điểm đó,” Jude đáp, với đôi chút cay đắng. “Chúng dành cho những người như thế!”

Tuy nhiên, nhận xét đó đủ để kéo sự chú ý của Jude khỏi thế giới tưởng tượng, trong đó một nhân vật trừu tượng, ít nhiều là bản thân anh, đang mải mê dồn hết tâm trí vào sự thăng hoa của các môn nghệ thuật và khoa học, và tìm cách bảo đảm cho khuynh hướng và sự lựa chọn của mình một chỗ ngồi trong thiên đường của giới trí thức. Anh đã nhìn lại những viễn cảnh của mình trong ánh sáng miền Bắc giá lạnh. Gần đây anh có cảm giác không hoàn toàn hài lòng với bản thân về tiếng Hy Lạp - đặc biệt là thứ tiếng Hy Lạp của những kịch tác gia. Đôi khi anh kiệt sức sau một ngày làm việc đến độ không thể duy trì nổi sự tập trung cần thiết cho việc học. Anh cảm thấy cần có một người hướng dẫn - một người bạn kề vai sát cánh để nói cho anh biết trong nháy mắt điều đôi khi sẽ xâm chiếm tâm trí anh suốt một tháng trời mỏi mệt khi đọc những cuốn sách khó hiểu, ngoài dự kiến.

Điều cực kỳ cần thiết là anh phải nhìn kỹ hơn nữa những thực tế so với mấy lúc gần đây. Nói cho cùng, đâu là ích lợi của việc sử dụng những giờ rảnh rỗi của anh vào một công việc mơ hồ gọi là “tự nghiên cứu” mà không nhìn vào tính khả thi của nó?

“Lẽ ra trước đây mình phải nghĩ tới điều này,” anh nói trong lúc cất bước trở về. “Hẳn sẽ tốt hơn khi không bắt tay vào kế hoạch so với tiến hành nó mà không thấy rõ mình đang đi đâu hay hướng tới cái gì… Việc lẩn quẩn bên ngoài những bức tường của trường đại học như thể mong chờ một cánh tay nào đó thò ra từ chúng để nhấc mình vào bên trong không có tác dụng gì! Mình phải có được thông tin đặc biệt.”

Tuần sau đó anh bắt đầu tìm kiếm nó. Cái thoạt tiên dường như là một cơ may xảy ra vào một buổi chiều, khi anh nhìn thấy một quý ông lớn tuổi, hiệu trưởng của một trường đại học, đang bước trên con đường công cộng của một khu vực có tường bao giống như công viên gần nơi anh đang ngồi một cách tình cờ. Quý ông đó tới gần hơn, và Jude băn khoăn nhìn vào mặt ông ta. Trông nó có vẻ hiền từ, chu đáo nhưng khá dè dặt. Ở ý nghĩ thứ hai, Jude cảm thấy anh không thể bước tới và nói với ông ta; nhưng sự kiện này khiến anh chợt nghĩ rằng sẽ là một điều khôn ngoan nếu anh trình bày những khó khăn của mình trong một lá thư gửi cho một vài người tốt bụng và sáng suốt trong số những vị thầy già cả này để nhận được lời khuyên của họ.

Trong suốt một hoặc hai tuần sau, anh ngồi ở những vị trí có thể nhìn thấy nhiều người nổi bật nhất trong số những vị hiệu trưởng; và từ số này cuối cùng anh chọn ra năm vị có diện mạo cho thấy họ là những người có con mắt đánh giá và nhìn xa trông rộng. Anh gửi thư cho năm vị này, trình bày vắn tắt những khó khăn, và xin ý kiến của họ về tình cảnh khó xử của anh.

Khi đã gửi thư, Jude lại áy náy về chúng; anh ước gì đã không gửi chúng đi. “Đây chỉ là một trong những cách thức làm bừa, khiếm nhã, tự đề cao vốn rất thông thường vào thời buổi này,” anh nghĩ. “Vì sao mình không nghĩ ra cách gì tốt hơn so với việc gửi thư cho những kẻ cực kỳ xa lạ theo cách đó nhỉ? Mình có thể là một tên lừa đảo, một tên xỏ lá rảnh rang, một kẻ xấu nết, bởi tất cả những gì họ biết có thể là thế… Có lẽ mình là thế thật!”

Tuy nhiên, anh nhận ra anh vẫn bám vào hy vọng có một lá thư hồi âm, một cơ may được cứu rỗi cuối cùng. Anh chờ hết ngày này sang ngày khác, bảo rằng hoàn toàn vô lý khi chờ đợi, thế nhưng vẫn chờ đợi. Trong lúc đó, anh đột nhiên bị khuấy động bởi tin tức về Phillotson. Phillotson sắp rời khỏi ngôi trường gần Christminster, để tới một ngôi trường lớn hơn và xa hơn về phía nam, ở Mid-Wessex. Sự việc này có ý nghĩa gì? Nó ảnh hưởng thế nào tới em họ của anh? Nó có là một bước tiến thiết thực của ông hiệu trưởng tới một khoản thu nhập lớn hơn, khi xét tới chi tiêu của hai người thay vì một? Anh không tự cho phép mình trả lời những câu hỏi này. Và mối quan hệ trìu mến giữa Phillotson và cô gái mà Jude yêu say đắm khiến Jude không thể nào mở miệng yêu cầu lời khuyên của Phillotson về kế hoạch của mình.

Trong lúc đó, những nhân vật khả kính về học thuật mà Jude đã gửi thư không thèm hạ cố trả lời, và chàng trai trẻ hoàn toàn tự mình xoay xở như trước đó, với nỗi buồn tăng thêm về một hy vọng hão huyền. Thông qua dò hỏi gián tiếp, anh sớm biết rõ điều mà anh từng hồ nghi từ lâu, rằng tự khẳng định tư cách của mình đối với những khoản học bổng và trợ cấp công khai là con đường sáng duy nhất. Nhưng để thực hiện điều này, anh cần được hướng dẫn rất nhiều, và nhiều khả năng tự nhiên nữa. Việc một người đọc sách theo hệ thống do chính anh ta đặt ra, bất kể rộng và sâu thế nào, thậm chí suốt một giai đoạn kéo dài mười năm, có thể cạnh tranh với những kẻ đã trải qua cuộc đời bên dưới những vị thầy lành nghề và đã làm việc trong hệ thống cấp chức, là điều gần như bất khả thi.

Một cách khác, tự bỏ tiền ra để theo học, có thể nói thế, dường như là cách duy nhất thật sự mở ra cho những người như anh, khó khăn này chỉ là một khó khăn đơn thuần về vật chất. Với thông tin này, anh bắt đầu cân nhắc mức độ của trở ngại vật chất này, và cảm thấy nản lòng khi biết chắc rằng, với khả năng dành dụm lạc quan nhất, anh phải mất mười lăm năm mới có thể ở một vị trí để gửi các giấy chứng nhận tới vị hiệu trưởng của một trường đại học và tham dự một cuộc thi tuyển sinh. Việc này thì vô vọng.

Anh thấy rằng khu vực này đã trùm lên anh một tấm lưới mê hoặc xảo quyệt và kỳ lạ. Việc chuyển tới đó và sống tại đó, đi lại giữa những nhà thờ, sảnh đường và hòa nhập vào bầu không khí của nó, đối với tuổi trẻ mơ mộng của anh dường như là điều hiển nhiên và lý tưởng để thực hiện, vì địa điểm này đã định hình những nét quyến rũ của nó đối với anh từ quầng sáng hắt lên chân trời của nó. “Chỉ cần để tôi tới đó,” anh từng nói với sự ngốc nghếch của Robinson Crusoe dành cho con thuyền của ông, “và những gì còn lại chỉ là vấn đề thời gian và nghị lực.” Hẳn là sẽ tốt đẹp hơn nhiều đối với anh về mọi mặt nếu anh chưa bao giờ bước vào bên trong phạm vi nghe nhìn của những khu vực có tính chất hão huyền, tới một thị trấn thương mại nhộn nhịp nào đó với mục đích duy nhất là kiếm tiền nhờ trí tuệ của mình, và từ đó quan sát kế hoạch của mình trong bối cảnh thật sự. Anh thấy rõ tất cả những điều đó, và cả điều này: toàn bộ kế hoạch đã tan vỡ, như bọt xà phòng óng ánh, dưới cái chạm của một câu hỏi hợp lý. Anh nhìn lại chính mình suốt viễn cảnh những năm qua, và ý nghĩ của anh cũng giống như của Heine:

Bên trên đôi mắt chói lòa đầy sáng tạo của tuổi trẻ

Tôi thấy nhô lên cái mũ sặc sỡ lố lăng của gã ngốc!

May là anh không được phép đưa nỗi thất vọng của anh vào cuộc đời của Sue thân mến bằng cách lôi kéo nàng vào sự sụp đổ này. Và những chi tiết đau thương của sự thức tỉnh trước ý thức về những giới hạn của anh giờ đây nên được đặt càng xa nàng càng tốt. Nói cho cùng nàng chỉ biết một phần nhỏ của cuộc đấu tranh khốn khổ mà anh, một kẻ không được trang bị, nghèo nàn và thiển cận, đã dấn thân vào.

Anh luôn nhớ sự xuất hiện của lá thư vào buổi chiều hôm anh choàng tỉnh khỏi giấc mơ. Hoàn toàn không biết phải làm gì với chính mình, anh đi lên một căn phòng hình bát giác trong một cái cửa trời của một nhà hát được xây dựng một cách khác thường giữa thành phố cổ lỗ và kỳ quặc này. Nó có những cửa sổ hình tròn, từ đó có thể nhìn thấy toàn thành phố và những tòa nhà của nó. Đôi mắt của Jude lần lượt quét qua toàn cảnh một cách trầm tư, đau khổ, nhưng kiên quyết.

Những tòa nhà đó, cùng các tổ chức và đặc quyền của nó không dành cho anh. Từ mái của tòa thư viện lớn nơi anh hầu như không có thời gian để bước vào, ánh mắt anh lướt qua những chóp tháp, sảnh đường, cột trụ, đường phố, giáo đường, vườn cây, sân trong, vốn thành tổng thể của quang cảnh có một không hai này. Anh thấy rằng định mệnh của mình không nằm ở đó, mà giữa những người lao động phổ thông chân lấm tay bùn trong khu nhà tồi tàn nơi anh trú ngụ, không hề được những du khách và những kẻ tán tụng nó công nhận là một phần của thành phố, nhưng nếu không có những cư dân của nó, những độc giả khó tính không thể đọc được và những nhà tư tưởng cao siêu cũng không sống được.

Anh nhìn qua thành phố, hướng tới vùng quê mé ngoài, tới những hàng cây che khuất nàng, kẻ mà thoạt tiên sự hiện diện của nàng là nguồn an ủi của tim anh, và việc đánh mất nàng giờ là một cực hình kinh khủng. Nhưng anh có thể gánh chịu định mệnh của mình vì cú đòn này. Với Sue làm bạn đồng hành, anh có thể từ bỏ những tham vọng của mình với một nụ cười. Không có nàng, phản ứng không thể tránh khỏi từ sự căng thẳng kéo dài của anh sẽ đẩy anh tới tai ương. Chắc chắn Phillotson cũng trải qua một nỗi thất vọng về tri thức tương tự đối với thứ giờ đang bủa vây anh. Nhưng vị hiệu trưởng đã may mắn có được sự an ủi của Sue đáng yêu, trong khi anh không có ai là người an ủi.

Khi xuống phố, anh thờ thẫn đi cho tới khi bắt gặp một quán rượu, và bước vào đó. Ở đây anh uống nhiều ly bia, nhanh và liên tục, và khi anh bước ra trời đã tối. Nhờ ánh đèn lập lòe, anh trở về nhà để ăn tối. Anh ngồi vào bàn chưa được bao lâu thì bà chủ nhà mang tới một lá thư được gửi cho anh. Bà đặt nó xuống như thể bị ấn tượng về tầm quan trọng của nó, và khi nhìn nó, Jude thấy rằng nó được đóng dấu chạm nổi của một trong những trường đại học mà anh đã gửi thư cho vị hiệu trưởng của nó. “Cuối cùng cũng có một lá!” Jude kêu lên.

Nội dung thư ngắn gọn, và không như anh mong đợi; dù thật sự nó do chính vị hiệu trưởng đó viết; như sau:

ĐẠI HỌC BIBLIOLL.

Kính gửi ông J. FAWLEY, thợ đá.

THƯA ÔNG, — Tôi đã đọc thư của ông với sự quan tâm, và xét từ mô tả của ông về bản thân với tư cách một người thợ, tôi mạo muội nghĩ rằng ông sẽ có một cơ may thành công nhiều hơn trong đời bằng cách lưu lại trong lĩnh vực của chính ông và gắn bó với nghề của ông thay vì chọn bất cứ con đường nào khác. Do vậy, đó là những gì tôi khuyên ông thực hiện. Trân trọng.

T. TETUPHENAY.

Lời khuyên sáng suốt kinh khủng này khiến Jude giận điên lên. Anh đã biết tất cả những điều đó từ trước. Anh biết nó đúng. Thế nhưng dường như nó là một cú tát rất mạnh sau mười năm lao tâm khổ tứ, và tác động của nó đối với anh lúc này là khiến anh hấp tấp đứng lên, và thay vì đọc sách như thường lệ, anh đi xuống gác, bước ra đường. Anh đứng ở một quầy rượu và nốc khoảng hai, ba ly bia, rồi lang thang một cách vô ý thức cho đến khi tới một địa điểm gọi là Ngã tư Fourways ở giữa thành phố, nhìn trống vắng vào những nhóm người như một kẻ đang bị thôi miên; khi bừng tỉnh, anh bắt đầu nói chuyện với viên cảnh sát đứng gác ở đó.

Viên sĩ quan ngáp dài, duỗi tay, nhón chân lên một phân rưỡi, mỉm cười, vui vẻ nhìn Jude và nói, “Anh đã say rồi, anh bạn trẻ.”

“Không, tôi chỉ mới bắt đầu,” Jude đáp với vẻ bất cần.

Bất chấp anh uống cỡ nào, bộ não của anh vẫn còn tỉnh táo. Anh chỉ nghe thấy một phần của những nhận xét của viên cảnh sát, sau khi rơi vào suy nghĩ về những kẻ lăn lộn tranh đấu với cuộc sống như anh, những kẻ từng đứng ở ngã tư đó, những kẻ hiện giờ không ai nghĩ tới. Cái ngã tư này có nhiều lịch sử hơn trường đại học lâu đời nhất trong thành phố. Nó đông đúc, phân tầng, nói theo nghĩa đen, với bóng của những nhóm người.

Họ đã gặp nhau ở đó vì bi kịch, hài kịch, tấu hài; những sắc lệnh thật sự thuộc loại nghiêm khắc nhất. Ở Fourways, những người đàn ông đã đứng và trò chuyện về Napoleon, việc đánh mất nước Mỹ, vụ xử tử vua Charles, vụ hỏa thiêu những kẻ tử vì đạo, những cuộc Thánh chiến, cuộc xâm chiếm của người Norman, có thể việc Caesar tới Anh nữa. Ở đây hai giới tính đã gặp gỡ nhau để yêu, ghét, kết đôi, chia tay; đã chờ đợi nhau, đã đau khổ vì nhau; đã chiếm được cảm tình nhau, nguyền rủa nhau trong sự ghen tuông, chúc phúc nhau trong sự tha thứ.

Anh bắt đầu thấy rằng đời sống bình dân là một cuốn sách về nhân loại, phập phồng, đa dạng và súc tích hơn nhiều so với đời sống trí thức. Những người đàn ông và đàn bà lăn lộn với cuộc sống trước mặt anh là thực tại của Christminster, dù họ chỉ biết chút ít về Christ (Đấng Cứu thế) và Minster (Thánh đường). Đó là một trong những nét khôi hài của sự vật. Số sinh viên và giảng viên đại học thay đổi lên xuống, những kẻ biết rõ cả hai từ này theo cách nào đó, lại không hề là người Christminster xét theo ý nghĩa địa phương.

Anh nhìn đồng hồ, và vừa tiếp tục theo đuổi ý tưởng này vừa đi tiếp cho đến khi bắt gặp một tụ điểm vui chơi công cộng, nơi một cuộc hòa nhạc đang diễn ra. Jude bước vào và nhận thấy căn phòng đầy thanh niên nam nữ, lính tráng, thợ học việc, những cậu bé mười một đang hút thuốc lá, và những phụ nữ lẳng lơ của tầng lớp khả kính và nghiệp dư hơn. Anh đã chạm trán đời sống Christminster thật sự. Một ban nhạc đang chơi, đám đông đi đi lại lại, chen lấn nhau, và thỉnh thoảng một người đàn ông bước lên một cái bục và hát một bản nhạc hài hước.

Linh hồn của Sue dường như lẩn quẩn quanh anh, ngăn anh tán tỉnh và uống với những cô gái thích nô đùa đang cố quyến rũ anh vì thèm khát một niềm vui nho nhỏ. Lúc mười giờ anh ra về, chọn một con đường vòng về nhà để đi ngang qua cổng ngôi trường của vị hiệu trưởng đã gửi thư cho anh.

Những cánh cổng đã đóng, và, do một thôi thúc, anh móc từ trong túi một mẩu phấn mà với tư cách một người thợ anh thường mang theo, và viết lên tường:

“Tôi cũng hiểu không kém gì ông; tôi không thua kém ông: phải, ai mà không biết những điều này chứ?” - Job xii.3

Chương Bảy

Đòn trả đũa khinh miệt đó giúp anh nhẹ nhõm lại, và sáng hôm sau anh bật cười với tính tự phụ của mình. Nhưng tiếng cười đó không phải là một tiếng cười có lợi cho sức khỏe. Anh đọc lại lá thư, và sự minh triết trong những dòng của nó, mà thoạt tiên đã làm anh nổi cáu, giờ khiến anh thấy lạnh người và buồn bã. Anh thấy mình thật sự là một gã ngốc.

Bị tước mất cả hai đối tượng tri thức và tình cảm, anh không thể nào làm việc tiếp. Bất cứ lúc nào anh cảm thấy có thể cam chịu với định mệnh của mình với tư cách một kẻ ham học hỏi, mối quan hệ vô vọng với Sue lại quấy nhiễu sự an bình của anh.

Việc người bà con anh từng gặp đã vuột khỏi tay anh do cuộc hôn nhân của anh quay lại với sự dai dẳng tàn ác, cho tới khi, không thể chịu nổi nữa, anh cố tìm cách lãng quên cuộc sống Christminster thật sự. Hiện giờ anh tìm được nó trong một quán rượu tối tăm lụp xụp trong một khoảnh sân phổ biến với những kẻ khả kính cụ thể của vùng này, nơi vào những thời điểm tươi sáng hơn hẳn chỉ thu hút sự chú ý của anh bởi cái vẻ cổ kính của nó. Tại đây anh ngồi gần như suốt ngày, tin rằng trong tận thâm tâm anh là một kẻ suy đồi, một kẻ mà người khác tuyệt đối không thể kỳ vọng bất cứ điều gì.

Vào đầu buổi tối, những vị khách thường xuyên của quán lần lượt tới, Jude vẫn ngồi yên tại chỗ của mình trong góc, dù đã hết tiền, và anh cũng chưa ăn bất cứ thứ gì suốt ngày nay ngoài một cái bánh quy. Anh quan sát những khách đang vào với sự trầm tĩnh và thản nhiên của một kẻ đã uống lâu và chậm, và kết bạn với nhiều người; nghĩa là với Tinker Taylor, một kẻ buôn đồ sắt nhà thờ mục nát; có vẻ như ông ta từng là một người mộ đạo hồi còn trẻ hơn, nhưng giờ đã trở nên hơi báng bổ; rồi một tay điều khiển bán đấu giá mũi đỏ; rồi hai tay thợ đá Gô-tích giống như anh, gọi là chú Jim và chú Joe. Ngoài ra còn có sự hiện diện của một số thư ký, một thợ phụ may áo thụng và áo dài; hai quý cô chuyên chế giễu những nhân vật đạo đức thuộc nhiều mức độ khác nhau, tùy theo bạn của họ, biệt danh là “Ngôi nhà hạnh phúc” và “Mặt tàn nhang”; một số tay “có tiếng” trong giới đánh cược ngựa đua; một nghệ sĩ sân khấu đang đi du lịch; và hai thanh niên táo tợn, có lẽ là hai sinh viên đại học thiếu áo choàng; họ lén lút chuồn vào để gặp một người đàn ông bàn về những chú chó bun con, rồi ở lại và hút những ống vổ ngắn với các quý ông cá cược ngựa đua đã nói, thỉnh thoảng lại nhìn đồng hồ.

Cuộc đối thoại trở nên chung chung. Họ phê phán xã hội Christminster, các giáo sư đại học, các quan tòa, và những kẻ có chức quyền bị thương hại một cách chân thành vì những nhược điểm của họ, trong khi những ý kiến về việc họ nên cư xử và làm việc ra sao được tôn trọng một cách đúng mức, được trao đổi một cách phóng khoáng và vô tư.

Jude Fawley, với sự tự phụ, hợm hĩnh và tự tin của một kẻ say nhưng còn minh mẫn, đưa ra những nhận xét với vẻ khá hống hách; và mục tiêu của anh vẫn là những mục tiêu trong suốt nhiều năm; mọi thứ những kẻ khác nói, qua miệng của anh, do một trạng thái loạn trí mang tính máy móc, trở thành đề tài về học vấn uyên bác và việc nghiên cứu; anh nhấn mạnh vào việc học của chính mình với một vẻ khăng khăng mà hẳn sẽ có vẻ đáng thương đối với anh khi đầu óc anh tỉnh táo.

“Tôi chả quan tâm gì tới bất cứ ông hiệu trưởng, khoa trưởng hay thạc sĩ văn chương đáng nguyền rủa nào trong trường đại học!” anh đang nói. “Điều tôi biết là tôi sẽ đấu với họ trên chính đất của họ nếu họ cho tôi một cơ hội, và chỉ ra cho họ vài điều họ chưa hiểu thấu!”

“Nghe rồi, nghe rồi!” mấy sinh viên ngồi ở góc phòng nói; họ đang nói chuyện riêng về lũ chó con.

“Tôi nghe nói cậu rất thích sách vở,” Tinker Taylor nói, “và tôi không nghi ngờ những gì cậu nói. Với tôi thì khác. Tôi luôn thấy có nhiều thứ để học ở bên ngoài một cuốn sách hơn là bên trong; và tôi bước theo con đường đó, không thì tôi chả phải là tôi bây giờ.”

“Tôi tin cậu đang nhắm tới Giáo hội, phải không?” chú Joe nói. “Nếu cậu là một học giả với cao vọng như thế, tại sao không biểu diễn cho chúng tôi xem thử sự độ uyên bác của cậu? Có đọc Kinh Tin Kính bằng tiếng La-tinh được không, ông bạn? Đó là cách họ từng nắn gân một gã ở quê tôi.”

“Tôi nghĩ là có!” Jude ngạo mạn.

“Không phải anh ta! Anh ta tự cao quá!” một trong các quý cô la lên.

“Im lặng nào, Ngôi nhà hạnh phúc!” một trong số sinh viên nói. “Xin im lặng!” Anh ta nốc cạn rượu trong cốc, gõ nó lên quầy, và tuyên bố, “Quý ông ở góc phòng sẽ đọc Những Tín điều của anh ta bằng tiếng La-tinh, để soi sáng cho mọi người.”

“Tôi không đọc!” Jude nói.

“Cứ thử xem nào!” người thợ may áo thụng nói.

“Cậu không thể!” chú Joe nói.

“Có, anh ta có thể!” Tinker Taylor nói.

“Tôi thề là tôi có thể!” Jude nói. “Được, tới ngay, cho tôi một ly Scotch lạnh, và tôi sẽ đọc ngay.”

“Đó là một đề nghị công bằng,” tay sinh viên nói, trả tiền cho ly rượu.

Người nữ phục vụ pha rượu với vẻ mặt của một kẻ buộc phải sống giữa những loài động vật hạ cấp, và ly rượu được chuyển cho Jude; uống xong, anh đứng lên và bắt đầu một cách hùng hồn, không chút do dự:

“Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem, Factorem coeli et terras, visibilium omnium et invisibilium.”[41]

“Hay! Tiếng La-tinh xuất sắc!” một trong số sinh viên kêu lên tuy anh ta chẳng hiểu được từ nào.

Một sự im lặng ngự trị giữa số còn lại trong quán, và người nữ phục vụ đứng im, giọng của Jude vang vọng vào căn phòng bên trong, đánh thức người chủ quán đang ngủ mơ màng, và ông ta bước ra ngoài để xem chuyện gì đang diễn ra. Jude vẫn đọc đều đều, và đang tiếp tục:

“Crucifixus etiam pro nobis: sub Pontio Pilato passus, et sepuitus est. Et resurrexit tertia die, secundum Scripturas.”[42]

“Đó là tín điều Nicene,”[43] tay sinh viên thứ hai cười nhếch mép. “Và chúng tôi muốn nghe Kinh Tin Kính!”[44]

“Anh đã không nói thế! Và mọi tên ngu xuẩn đều biết, ngoại trừ anh, rằng tín điều Nicene là tín điều cổ xưa nhất!”

“Cứ để anh ta tiếp tục, cứ để anh ta tiếp tục!” người điều khiển đấu giá nói.

Nhưng có vẻ như đầu óc Jude sớm trở nên rối rắm, và anh không thể đọc tiếp. Anh đặt tay lên trán, và vẻ đau khổ hiện lên trên nét mặt của anh.

“Hãy cho anh ta thêm một ly, sau đó anh ta sẽ lấy lại tinh thần và đọc cho tới hết,” Tinker Taylor nói.

Một người nào đó ném ra ba xu, ly rượu được chuyển tới, Jude đưa tay ra nhận nó mà không cần nhìn. Sau khi nốc cạn, anh tiếp tục với một giọng nói đã được hồi sinh, cất cao nó khi gần kết thúc với cung cách của một tu sĩ đứng đầu một giáo đoàn:

“Et in spiritum Sanctum, Dominum et vivificantem, qui ex Patre Filioque procedit. Qui cum Patre et Eilio simul adoratur et conglorificatur. Qui locutus est per prophetas.

“Et unam Catholicam et Apostolicam Ecclesiam. Confiteor unum Baptisma in remissionem peccatorum. Et exspecto Resurrectionem mortuorum. Et vitam venturi saecuii. Amen.”[45]

“Làm tốt lắm!” nhiều người nói, lắng nghe từ cuối, như thể đó là từ đầu tiên và duy nhất họ nhận ra.

Thế rồi dường như Jude giận điên lên, anh trừng mắt nhìn quanh.

“Một lũ ngốc các người!” anh hét lên. “Ai trong số các người biết tôi có đọc nó hay không? Nó có thể là bản tiếng Hà Lan của bài ca Con gái của người bắt chuột[46] đối với tất cả những cái đầu hồ đồ của các người! Hãy nhìn xem tôi đã tự đưa mình tới thứ gì - cái đám đông mà tôi tham gia vào!”

Ông chủ quán, vốn được cấp môn bài cho phép chứa chấp những nhân vật kỳ quặc, e sẽ có rắc rối xảy ra, và bước ra khỏi quầy; nhưng Jude, với một tia lý trí đột ngột lóe lên, đã quay đi với cảm giác kinh tởm và rời khỏi quán, cánh cửa đóng sầm lại sau lưng anh.

Anh vội vã đi xuôi xuống con đường hẻm và ngoặt vào con đường lớn. Anh đi cho tới khi nó hòa vào đại lộ, và mọi âm thanh của những người trong quán đã bị bỏ lại phía sau. Anh vẫn đi tiếp, dưới tác động của một khao khát trẻ con đối với một người duy nhất trên đời, kẻ mà dường như anh có thể bay tới để gặp - một khát khao phi lý mà lúc này lý trí yếu mềm của anh không nhận thấy. Sau khoảng một tiếng đồng hồ, từ mười đến mười một giờ, anh bước vào làng Lumsdon, tới ngôi nhà, nhìn thấy ánh đèn trong một căn phòng bên dưới. Anh cho rằng đó là ánh đèn của nàng, và tình cờ đúng là như vậy.

Jude tới gần vách tường và gõ vào kính cửa sổ, nôn nóng gọi: “Sue ơi, Sue!”

Hẳn nàng đã nhận ra giọng của anh, vì ánh đèn biến mất khỏi căn phòng, và sau một hai giây cửa mở. Sue xuất hiện với một cây nến trên tay.

“Anh Jude phải không? Đúng rồi! Anh họ thân yêu, có chuyện gì vậy anh?”

“Ờ, tôi đây, tôi không thể không tới, Sue ạ!” Jude nói, quỵ xuống bậc thềm. “Tôi quá xấu xa, Sue ạ - tim tôi gần như tan vỡ, và tôi không thể sống tiếp như trước được! Vì thế tôi đã uống rượu, và báng bổ, hoặc gần như vậy, nói những lời thiêng liêng trong những nơi tồi tệ, lặp lại với sự hiên ngang giả tạo những từ vốn không bao giờ nên được thốt ra, trừ phi với lòng thành kính! Chao ôi, hãy làm bất cứ điều gì với tôi đi, Sue, hãy giết tôi, tôi không bận tâm đâu. Chỉ xin đừng khinh ghét tôi như tất cả những người khác trên đời!”

“Anh bị ốm rồi, anh họ thân yêu khốn khổ! Không, em không khinh rẻ anh đâu; dĩ nhiên là không! Hãy vào nhà và nghỉ ngơi, và để em xem em có thể làm gì giúp anh. Giờ hãy tựa vào em, đừng ngại.” Với một tay cầm nến và tay kia đỡ Jude, nàng đưa anh vào nhà, đặt anh vào cái ghế duy nhất mà ngôi nhà nghèo nàn có, kéo thẳng chân anh ra, và tháo đôi ủng. Lúc này đã tỉnh táo hơn, Jude chỉ có thể nói, “Sue, Sue thân mến!” với một giọng nói vỡ ra vì đau khổ và hối hận.

Nàng hỏi anh có muốn ăn chút gì không, nhưng anh lắc đầu. Nàng bảo anh nên ngủ đi, sáng sớm mai nàng sẽ xuống chuẩn bị đồ ăn sáng cho anh, rồi chúc anh ngủ ngon và đi lên gác.

Anh rơi vào một giấc ngủ nặng nề hầu như ngay tức khắc, và ngủ cho tới sáng. Thoạt tiên anh không biết mình đang ở đâu, nhưng dần dà hoàn cảnh trở nên rõ ràng đối với anh, và anh nhìn thấy nó với sự kinh hoàng của một đầu óc minh mẫn. Nàng đã biết điều tệ hại nhất của anh - rất tệ hại. Làm sao anh có thể đối diện với nàng lúc này? Nàng sẽ sớm đi xuống để chuẩn bị món điểm tâm, như nàng đã nói, và anh sẽ ở đó, đối mặt với nàng trong niềm tủi hổ. Anh không chịu nổi ý nghĩ này; nhẹ nhàng mang ủng vào, lấy cái mũ khỏi cây đinh mà nàng đã móc nó lên, anh rón rén rời khỏi nhà.

Ý tưởng duy nhất của anh lúc này là tới một chỗ vắng vẻ nào đó để lẩn trốn, và có lẽ cầu nguyện; và nơi duy nhất anh nghĩ ra là Marygreen. Anh ghé qua căn nhà trọ ở Christminster, ở đó anh tìm thấy một lá thư đang chờ anh, thư đuổi việc từ ông chủ của anh. Sau khi gói ghém đồ đạc, anh quay lưng lại với cái thành phố từng là một cái gai trong sườn anh, và rảo bước về hướng Wessex. Anh không còn tiền trong túi, số tiền dành dụm ít ỏi gửi ở một ngân hàng ở Christminster may mắn còn nguyên vẹn. Do đó, để tới Marygreen, cách duy nhất của anh là đi bộ; và với khoảng cách gần hai mươi dặm, anh có đủ thời gian để hoàn tất trên đường quá trình suy ngẫm một cách chín chắn đã bắt đầu trong anh.

Anh tới Alfredston lúc xế chiều. Ở đây anh đem cầm cái áo chẽn, và sau khi ra khỏi thị trấn chừng hai dặm, anh ngủ dưới một đụn rơm đêm đó. Sáng sớm hôm sau anh thức dậy, phủi những vụn rơm bám vào quần áo, và đi tiếp con đường dài lên ngọn đồi dẫn tới vùng đất thấp mà anh có thể nhìn thấy tít đằng xa, đi ngang qua cột cây số ở đỉnh đồi, nơi anh đã ươm mầm hy vọng nhiều năm trước.

Anh tới ngôi làng cổ xưa lúc mọi người đang ăn sáng. Mệt nhoài và quần áo đẫm bùn, nhưng hoàn toàn minh mẫn, anh ngồi xuống cạnh cái giếng, ngẫm nghĩ mình là một kẻ khốn khổ biết bao. Nhìn thấy một máng nước gần đó, anh tới rửa mặt và đi tiếp tới ngôi nhà của bà cô. Bà đang ăn sáng trên giường, dưới sự chăm sóc của người phụ nữ sống chung với bà.

“Sao, mất việc rồi hả?” bà hỏi, chăm chú nhìn anh qua đôi mắt trũng sâu dưới hai hàng mi nặng nề như hai cái nắp nồi, không còn nguyên do nào khác cho dáng vẻ tiều tụy của anh đối với một người mà toàn bộ cuộc đời là một cuộc vật lộn với những điều kiện vật chất.

“Vâng,” Jude mệt nhọc đáp. “Cháu cho rằng cháu phải nghỉ ngơi một chút.”

Khi đã khỏe khoắn hơn nhờ bữa ăn sáng, anh đi lên căn phòng cũ của mình và nằm xuống với chiếc áo sơ mi trên người, theo cung cách của một tay thợ thủ công. Anh ngủ được một lúc, và khi thức giấc, như thể anh đã tỉnh thức trong địa ngục. Nó là địa ngục - “cái địa ngục của ý thức về sự thất bại” cả trong tham vọng lẫn tình yêu. Anh nghĩ về cái vực thẳm mà anh từng rơi vào trước khi rời khỏi vùng này; cái hố sâu nhất anh từng nghĩ khi đó; nhưng nó không sâu bằng cái hố này. Cái hố kia là sự phá vỡ những bức tường thành bên ngoài của niềm hy vọng, còn cái hố này giới hạn thứ hai của anh.

Giá là một phụ nữ hẳn anh phải thét lên dưới sự căng thẳng thần kinh lúc này đang chịu đựng. Nhưng sự kiên cường trong anh khước từ biện pháp khuây khỏa đó, anh nghiến chặt hai hàm răng trong niềm thống khổ, mang tới quanh miệng anh những nét hằn sâu như những nét hằn trên mặt của Laocoӧn[47], và những nếp nhăn giữa hai hàng lông mày.

Một cơn gió buồn thảm lướt qua những hàng cây, và rít lên trong ống khói như những nốt nhạc của một cây đàn organ. Từng chiếc lá thường xuân mọc um tùm trên bức tường của cái nghĩa trang không có nhà thờ bên cạnh giờ rụng xuống, chạm nhẹ những chiếc lá bên dưới, và cái chong chóng gió của ngôi nhà thờ mới theo phong cách Gô-tích thời Victoria ở địa điểm mới bắt đầu kêu kẽo kẹt. Thế nhưng không phải lúc nào gió bên ngoài cũng tạo nên những tiếng thì thầm sâu thẳm; đó là một giọng nói. Anh đoán ra nguồn gốc của nó trong giây lát; vị cha phó đang cầu nguyện với bà cô của anh trong căn phòng kế bên. Anh nhớ bà cụ đã nói về ông ta. Lúc này những âm thanh dừng lại, và dường như có tiếng chân bước ngang qua đầu cầu thang. Jude ngồi dậy và la lớn “Xin chào!”

Tiếng chân hướng về cửa phòng để mở của anh, và một người đàn ông nhìn vào. Đó là một giáo sĩ trẻ.

“Tôi nghĩ ông là ông Highridge,” Jude nói. “Cô tôi đã nhiều lần nhắc tới ông. Chà, tôi mới vừa về tới đây; một gã đã tới hồi bệ rạc; dù tôi từng có những dự định tốt đẹp nhất trên đời. Giờ tôi buồn muốn phát điên, với men rượu, chuyện này và chuyện khác.”

Lần hồi, Jude kể với vị cha phó những kế hoạch và hoạt động vừa qua của mình, bởi một xu hướng vô thức nghiêng về phía thần học nhiều hơn so với phía tri thức và tham vọng trong giấc mơ của anh, dù cho tới lúc này, nó vẫn chỉ là một phần trong kế hoạch tiến thân chung.

“Giờ tôi biết tôi đã là một thằng ngốc và điên rồ thế nào,” Jude kết luận. “Và tôi không hối tiếc chút nào về sự sụp đổ những hy vọng vào đại học của mình. Tôi sẽ không bắt đầu lại dù có chắc chắn thành công. Tôi không quan tâm tới thành công về mặt xã hội nữa. Nhưng tôi nghĩ tôi thích làm một điều tốt đẹp; và tôi cực kỳ tiếc nuối về chuyện vào Giáo hội, và cơ may được phong giáo sĩ đã mất đi.”

Vị cha phó, vốn là một người mới tới vùng này, rất quan tâm tới câu chuyện, và cuối cùng ông ta nói, “Nếu anh cảm thấy một tiếng gọi thật sự đối với vị trí linh mục, và từ cuộc trò chuyện này tôi nghĩ là anh có, bởi đó là suy nghĩ của một người có giáo dục và chín chắn, anh có thể vào Giáo hội với tư cách một người có chứng chỉ hành nghề. Chỉ có điều anh phải quyết định kiêng rượu mạnh.”

“Tôi có thể kiêng nó một cách dễ dàng, nếu có bất cứ hy vọng nào để bám vào!”

PHẦN BA

Ở MELCHESTER

“Bởi không có người nào khác giống như nàng, hỡi chú rể!”

— SAPPHO (H. T. Wharton[48])

Chương Một

Đó là một ý tưởng mới - cuộc đời vị tha của một giáo sĩ so với cuộc đời cạnh tranh của một trí thức. Một người có thể giảng đạo và làm điều thiện cho đồng loại mà không cần trải qua những kỳ thi ở các trường của Christminster, hoặc cần có bất cứ thứ gì khác ngoài kiến thức bình thường. Sở thích cũ vốn dẫn tới viễn tượng cao vời về chức giám mục không hề là một nhiệt tình có tính chất đạo đức hay thần học, mà là một tham vọng phàm tục được che đậy dưới tấm áo thụng. Jude e rằng toàn bộ kế hoạch của mình đã suy thoái xuống mức độ, dù nó có thể không bắt nguồn từ, một sự bất mãn về mặt xã hội vốn không có nền tảng nào trong những bản năng cao cả hơn; vốn chỉ là một sản phẩm nhân tạo của nền văn minh. Trong khoảnh khắc hiện tại, có nhiều ngàn thanh niên đang ở trên con đường vì tư lợi đó. Một gã nhà quê phàm ăn tục uống và sống một cuộc đời tầm thường với vợ suốt những tháng ngày vô nghĩa vẫn là một kẻ đáng yêu hơn anh.

Nhưng việc vào Giáo hội theo một con đường phi học thuật đến độ suốt đời anh cũng không thể nào vươn tới một cấp độ cao hơn so với vị cha phó hèn mọn đang kéo lê cuộc đời trong một ngôi làng tối tăm hoặc một khu nhà nghèo đô thị có thể có trong nó một chút gì đó của thiện tâm và sự vĩ đại; đó có thể là tín ngưỡng thật sự, và một con đường chuộc tội đáng để một kẻ ăn năn theo đuổi.

Ánh sáng hứa hẹn trong đó ý tưởng mới này tự thể hiện nó theo cách thức hoàn toàn tương phản với những dự định khi trước khiến Jude thấy vui vui trong lúc anh ngồi đó, tiều tụy và cô đơn; và có thể nói nó đã mang tới, trong vài ngày sau đó, đòn kết liễu đối với sự nghiệp trí thức của anh - một sự nghiệp đã kéo dài qua phần lớn quãng thời gian nhiều năm. Tuy nhiên, suốt một thời gian dài trì trệ, anh không làm bất cứ điều gì để thực thi mong ước mới của mình, chỉ miệt mài làm những công việc nho nhỏ như dựng và khắc những tấm bia mộ trong những làng quanh vùng, và chấp nhận bị xem là một kẻ thất bại về mặt xã hội, một kẻ bất tài vô tướng, vì một số nông dân và dân quê khác chỉ gật đầu chào anh với vẻ hạ cố.

Mối quan tâm dành cho nhân loại của dự định mới, một mối quan tâm tuyệt đối cần thiết đối với kẻ quên mình và nghiêng về đời sống tinh thần nhất, được hình thành do một lá thư đến từ Sue, với một dấu bưu điện mới trên phong bì. Rõ ràng nàng đã viết một cách bồn chồn, và kể rất ít về những việc nàng đang làm, ngoài việc nàng đã vượt qua kỳ thi giành học bổng của Nữ hoàng, và sẽ vào một trường sư phạm ở Melchester để lấy bằng cấp cho nghề nghiệp nàng đã chọn, một phần là do tác động của anh. Ở Melchester có một trường thần học; Melchester là một nơi êm đềm lặng lẽ, hầu như hoàn toàn mang không khí tôn giáo; một địa điểm nơi sự học và tri thức phàm tục không phải là nền tảng; nơi có lẽ cảm giác vị tha mà anh đã có được đánh giá cao hơn một sự xuất chúng mà anh không có.

Vì anh cần phải tiếp tục hành nghề một thời gian nữa trong lúc nghiên cứu môn thần học mà anh đã bỏ qua ở Christminster vì miệt mài đọc tác phẩm cổ điển bình thường, còn cách nào tốt hơn là tìm việc làm ở thành phố xa hơn đó, và theo đuổi kế hoạch đọc này? Việc mối quan tâm tới con người thái quá của anh hoàn toàn xuất phát từ Sue, vào đúng thời điểm mà thậm chí Sue được xem là không thích hợp để tạo nên nó hơn trước đó, có một sự mâu thuẫn về đạo đức mà anh không thể không nhìn thấy. Nhưng anh cũng thừa nhận đó là nhược điểm của con người, và hy vọng học được cách chỉ yêu thương nàng như một người bạn và một cô em họ.

Anh nghĩ sẽ có thể bắt đầu sự nghiệp linh mục của mình ở tuổi ba mươi - một lứa tuổi rất lôi cuốn đối với anh vì đó cũng là tuổi của tấm gương của anh khi người bắt đầu giảng đạo ở Galilee[49]. Điều này giúp anh có nhiều thời gian vừa thong thả nghiên cứu, vừa tích lũy vốn liếng bằng nghề của mình để sau đó có thể trang trải những khoản cần thiết ở một ngôi trường thần học.

Mùa Giáng sinh đã đến và đi, và Sue đã nhập học ở Trường Sư phạm Melchester. Đây là thời điểm tệ nhất trong năm để Jude tìm một nơi làm mới, và anh đã viết thư đề nghị với nàng rằng anh sẽ hoãn việc tới đó chừng một tháng, cho tới khi ngày kéo dài hơn. Nàng đồng ý một cách dễ dàng đến độ anh ước gì đã không đề nghị như thế - rõ ràng nàng chẳng mấy quan tâm tới anh, dù chưa từng trách móc anh về hành vi kỳ lạ khi tới nhà nàng đêm đó, và sự biến mất lặng lẽ của anh. Nàng cũng không nói lời nào về quan hệ của mình với ông Phillotson.

Tuy nhiên, đột ngột nàng gửi tới một lá thư rất tha thiết. Nàng hoàn toàn cô độc và khốn khổ, nàng nói. Nàng ghét nơi đang sống; nó tệ hơn nơi ở của một người thiết kế của nhà thờ; tệ hơn bất cứ nơi nào. Nàng cảm thấy cực kỳ thiếu bạn; anh có thể tới ngay không? - dù khi anh tới nàng chỉ có thể gặp anh vào những thời gian hạn chế, nàng phải chấp hành những quy tắc khá nghiêm ngặt của nhà trường. Chính ông Phillotson đã khuyên nàng tới đây, và nàng ước gì đã không nghe theo lời của ông.

Rõ ràng sự theo đuổi của Phillotson không phát triển thuận lợi; và Jude cảm thấy vui mừng một cách vô lý. Anh gói ghém hành trang và tới Melchester với một trái tim nhẹ nhõm hơn bao giờ hết.

Đây là một khởi đầu mới, do đó anh thận trọng tìm kiếm một khách sạn không bán rượu, và tìm được một nơi phù hợp trên con đường dẫn tới nhà ga. Khi đã ăn uống qua loa, anh bước ra ánh sáng mùa đông ảm đạm bên trên chiếc cầu thành phố, và quẹo ở góc đường, hướng về phía Khu học xá. Hôm đó trời nhiều sương mù, khi tới bên dưới những bức tường của tòa nhà có kiến trúc thanh nhã nhất của Anh quốc anh dừng lại và nhìn lên. Tòa nhà cao ngất có thể nhìn xa tới tận mái ngói; ở bên trên, ngọn tháp ngày càng thu nhỏ lại và xa hun hút, cho tới khi chóp của nó hoàn toàn chìm khuất vào màn sương mù mờ đục.

Những ngọn đèn bắt đầu được đốt lên, và anh đi vòng sang phía tây tòa nhà. Có vô số phiến đá nằm rải rác quanh đó, anh xem đây là một điềm may vì nó cho thấy thánh đường này đang được trùng tu ở một mức độ đáng kể. Với anh, dường như nó chứa đầy những điều mê tín, là chủ tâm của một quyền năng ngự trị, và anh có thể tìm được nhiều việc thuộc nghề nghiệp của mình để làm trong lúc chờ đợi một tiếng gọi cho những công việc cao cả hơn.

Thế rồi một làn sóng ấm áp bao trùm lên anh khi anh nghĩ lúc này mình đang đứng gần biết bao cô gái mắt sáng sôi nổi với vầng trán rộng và mái tóc đen; cô gái với ánh mắt long lanh, đôi khi rất đỗi dịu dàng - có gì đó giống như ánh mắt của những cô gái anh từng nhìn thấy trong những bản in của những bức tranh theo trường phái Tây Ban Nha. Nàng ở đây - thật sự ở trong tòa nhà này - trong một trong số những ngôi nhà đối diện với mặt tiền phía tây này.

Anh men theo con đường rải sỏi về phía tòa nhà. Nó là một tòa dinh thự cổ từ thế kỷ thứ mười lăm, trước kia là một lâu đài, giờ là một trường đào tạo, với những ô cửa sổ có chấn song và có cửa sổ con bên trên, một sân trong ở mặt tiền ngăn cách với con đường bên ngoài bởi một bức tường. Jude mở cổng và đi tới cửa, hỏi thăm về cô em họ. Anh được đưa vào một phòng chờ, và vài phút sau nàng tới.

Dù chỉ mới tới đây một thời gian ngắn, trông nàng không giống như khi anh gặp nàng lần cuối. Mọi cung cách sôi nổi của nàng đã biến mất; cử chỉ của nàng trở nên dịu dàng, vẻ huyền ảo bí ẩn trước kia không còn nữa. Thế nhưng nàng vẫn đúng là người phụ nữ đã viết lá thư kêu gọi anh tới. Rõ ràng lá thư đó được gửi đi do một niềm thôi thúc mà những ý nghĩ ngay sau đó hơi có phần hối tiếc; những ý nghĩ có thể có về sự tự căm ghét bản thân của anh. Jude hoàn toàn bị cảm xúc xâm chiếm.

“Em có nghĩ tôi là một gã đồi bại khốn khổ vì đã tới gặp em và bỏ đi một cách đáng hổ thẹn như thế không Sue?”

“Ồ, em đã cố không nghĩ thế! Anh đã nói đủ để em biết điều gì gây ra chuyện đó. Em hy vọng anh sẽ không bao giờ có bất cứ ngờ vực nào về sự đáng trọng của mình, Jude khốn khổ của em! Và em mừng vì anh đã tới.”

Nàng mặc một chiếc áo choàng màu đỏ tía với một cổ áo đăng ten nhỏ. Nó được may rất đơn giản, và phủ quanh thân hình thanh mảnh của nàng với một vẻ duyên dáng. Mái tóc của nàng, trước đây để xõa theo phong tục giờ được quấn chặt quanh đầu, và nàng hoàn toàn có dáng vẻ của một phụ nữ chịu sự kềm chế và giới hạn của kỷ luật khắt khe, một ánh sáng bên dưới tỏa lan từ những chiều sâu mà thứ kỷ luật đó chưa thể chạm tới.

Nàng đã bước tới trước với dáng vẻ đáng yêu, nhưng Jude cảm thấy nàng không mong đợi được anh hôn, vì anh đang khao khát làm điều đó, dưới những màu sắc khác với màu sắc của tình cảm họ hàng. Anh không thể nhận ra một dấu hiệu nhỏ nhất nào cho thấy Sue xem mình như một tình nhân, hoặc sẽ là như vậy, khi nàng biết tình cảnh tệ hại nhất của anh, ngay cả khi anh có quyền cư xử như một người tình; và điều này giúp anh quyết định nói với nàng về cuộc hôn nhân rối rắm của mình, câu chuyện mà anh vẫn dần dà trì hoãn vì e sợ đánh mất niềm hạnh phúc làm bạn với nàng.

Sue cùng ra phố với anh, và họ vừa đi vừa trò chuyện, chỉ tập trung vào chuyện đã qua. Jude bảo anh muốn mua tặng nàng một món quà nhỏ nào đó, và khi đó nàng thú nhận, hơi xấu hổ, rằng nàng đang đói ghê gớm. Nhà trường chỉ phát một khoản trợ cấp rất nhỏ, và một bữa tối, trà và ăn nhẹ trước giờ ngủ là món quà nàng mong mỏi nhất trần đời. Do vậy Jude đưa nàng vào một lữ quán và gọi bất cứ món gì quán có sẵn, dù nó không có nhiều cho lắm. Tuy nhiên, nơi này cho họ một cơ hội nói chuyện tay đôi vui vẻ; họ thoải mái chuyện trò vì không có ai khác trong phòng.

Nàng kể với anh về ngôi trường, cuộc sống nhọc nhằn và tính cách pha trộn của những bạn sinh viên tụ hợp lại từ mọi vùng trong giáo phận, và việc nàng phải dậy thật sớm dưới ánh đèn khí đốt, với mọi nỗi đắng cay của một cô gái trẻ chỉ mới làm quen với sự kềm hãm. Anh lắng nghe tất cả; nhưng đó không phải điều anh đặc biệt muốn biết - mối quan hệ giữa nàng và Phillotson. Nàng không nói về chuyện đó. Khi họ ngồi xuống và ăn, Jude vội vã đặt tay lên tay nàng; nàng ngẩng lên, mỉm cười, và hoàn toàn thoải mái cầm lấy tay anh trong bàn tay nhỏ nhắn mềm mại, tách những ngón tay của anh ra và bình thản kiểm tra chúng, như thể đó là những ngón của một chiếc găng tay nàng vừa mới mua.

“Tay anh khá thô ráp, phải không Jude?” nàng nói.

“Phải. Tay của em cũng sẽ như vậy nếu chúng cầm búa và đục suốt ngày.”

“Không phải em không thích nó, anh biết đó. Em nghĩ thật cao quý khi nhìn đôi bàn tay của một người đàn ông và hiểu biết công việc của anh ta… Chà, nói cho cùng, em rất mừng khi tới ngôi trường này. Hãy xem em sẽ độc lập ra sao sau hai năm học tập! Em sẽ đậu khá cao, em mong là vậy, và ông Phillotson sẽ dùng ảnh hưởng của mình để giúp em vào một ngôi trường lớn.”

Rốt cuộc nàng cũng chạm tới chủ đề này. “Tôi có một nghi ngờ, một e sợ,” Jude nói, “rằng ông ta rất quan tâm tới em, và có lẽ muốn cưới em.”

“Đừng có ngốc nghếch như thế!”

“Tôi cho rằng ông ta đã nói đôi điều về việc đó.”

“Nếu thế thì sao chứ? Một người đàn ông lớn tuổi như ông ta!”

“Ồ, thôi nào, Sue; ông ta chưa già lắm. Và tôi biết tôi đã nhìn thấy ông ta làm gì…”

“Chưa hôn em, em chắc chắn điều đó!”

“Không. Nhưng đã vòng tay quanh eo của em.”

“À, em nhớ. Nhưng em không biết ông ta sẽ làm điều đó.”

“Em đang lẩn tránh vấn đề, Sue ạ, và điều đó không tốt đâu!”

Bờ môi nhạy cảm của nàng bắt đầu run rẩy, và nàng chớp mắt; lời trách móc này buộc nàng phải nói ra một điều.

“Em biết anh sẽ nổi giận nếu em kể cho anh nghe mọi thứ, và đó là lý do vì sao em không muốn kể.”

“Thôi được rồi, em thân mến,” Jude an ủi. “Tôi thật sự không có quyền hỏi em, và tôi không muốn biết.”

“Em sẽ nói cho anh biết!” nàng nói, với cá tính ngang bướng vốn có. “Đây là điều em đã làm: em đã hứa… em đã hứa, rằng em sẽ lấy ông ta hai năm sau khi ra trường và đã có bằng cấp; kế hoạch của ông ta là khi đó bọn em sẽ mở một ngôi trường lớn trong một thị trấn lớn - ông ta dạy lớp nam và em dạy lớp nữ - như những giáo viên đã kết hôn thường thực hiện, và kiếm được một khoản thu nhập cao.”

“Ồ, Sue!… Nhưng dĩ nhiên điều đó đúng. Em không thể làm điều gì tốt hơn thế!”

Anh nhìn nàng và mắt họ gặp nhau, sự trách móc trong mắt anh không đúng với lời anh nói. Rồi anh rút tay khỏi tay nàng, và lạnh lùng quay mặt về phía cửa sổ. Sue thờ ơ nhìn anh, bất động.

“Em biết anh sẽ nổi giận!” nàng bình thản nói. “Tốt lắm, em đã sai, em cho là vậy! Em không nên để cho anh tới gặp em! Tốt hơn chúng ta không nên gặp lại nhau; và chúng ta sẽ chỉ thỉnh thoảng viết thư cho nhau, đơn thuần về vấn đề công việc!”

Đây chính là điều anh sẽ không thể nào chịu đựng nổi, như nàng chắc chắn biết, và nó khiến anh quay phắt lại ngay. “Ồ, phải, chúng ta sẽ làm như thế,” anh nói nhanh. “Việc em đính hôn không tạo nên khác biệt nào đối với tôi. Tôi có quyền tới thăm em khi muốn; và tôi sẽ tới!”

“Vậy chúng ta đừng nói tới chuyện đó nữa. Nó hoàn toàn phá hỏng buổi tối của chúng ta. Việc người ta sẽ thực hiện hai năm sau thì có gì là quan trọng chứ!”

Nàng là một câu đố đối với anh, và anh buông rơi đề tài đó. “Chúng ta sẽ tới ngồi trong thánh đường chứ?” anh hỏi, khi họ dùng xong bữa.

“Thánh đường? Vâng. Dù em nghĩ em thích ngồi ở nhà ga hơn,” nàng đáp, chút tàn dư của cảm giác bực tức vẫn còn trong giọng của nàng. “Giờ đó là trung tâm của thị trấn. Thánh đường đã từng có thời của nó!”

“Em thật tân thời!”

“Anh cũng sẽ như vậy nếu anh sống quá nhiều trong thời Trung cổ như em đã từng suốt mấy năm qua! Thánh đường là một nơi rất tốt vào bốn hoặc năm thế kỷ trước; nhưng giờ nó đã lỗi thời… Và em cũng không tân thời. Em còn cổ lỗ hơn môn trung cổ học, nếu như anh biết.”

Jude có vẻ buồn bã.

“Đó! Em sẽ không nói gì thêm về chuyện ấy!” nàng kêu lên. “Chỉ vì anh không biết em xấu xa thế nào theo quan điểm của anh, không thì anh sẽ chẳng nghĩ nhiều về em đến thế, hoặc quan tâm tới việc em có đính hôn hay không. Giờ đã tới lúc chúng ta đi vòng về khu ký túc, sau đó em phải vào nếu không muốn bị nhốt ở ngoài suốt đêm.”

Anh đưa nàng tới cổng và họ chia tay. Jude tin chắc rằng cuộc thăm viếng không vui của anh vào cái đêm buồn bã ấy đã thúc đẩy cuộc đính hôn này, và nó chỉ vì hạnh phúc của anh. Sự hờn trách của nàng đã định hình từ lúc đó, và không phải dưới hình thức ngôn từ. Dù sao đi nữa, hôm sau anh lên đường tìm việc, vốn không dễ dàng như ở Christminster, vì nghề đục đá không phát triển lắm ở thành phố lặng lẽ này, và các tay thợ hầu như hành nghề cố định. Nhưng anh cố dấn lên từng bước. Công việc đầu tiên của anh là khắc bia ở một nghĩa trang trên đồi; và cuối cùng anh cũng tìm được công việc mà anh ao ước nhất - trùng tu thánh đường, vốn kéo dài rất lâu, toàn bộ những công trình bằng đá bên trong cần được trùng tu, thay thế bằng cái mới. Cần mất nhiều năm để hoàn thành mọi thứ, và anh đủ vững tin vào kỹ năng với búa và đục của mình để cảm thấy anh muốn ở lại đây bao lâu là do anh chọn lựa.

Nơi trọ anh đã chọn gần cổng Khu học xá sẽ không làm mất phẩm giá của một cha phó, giá thuê nhà chiếm một tỷ lệ cao hơn nhiều so với mức những người thợ thường trả. Căn phòng ngủ kiêm phòng khách được trang trí những bức ảnh lồng khung về những ngôi nhà của linh mục và trưởng tu viện nơi bà chủ nhà từng sống với tư cách một người hầu tin cẩn vào thời của bà, và căn phòng bên dưới có một cái đồng hồ trên bệ lò sưởi khắc rằng nó được tặng cho người phụ nữ nghiêm túc này bởi những bạn đồng nghiệp vào dịp hôn lễ của bà. Jude bổ sung cho đồ đạc trong phòng bằng những tấm ảnh chụp các tác phẩm chạm khắc mà anh đã chính tay thực hiện; và anh cảm thấy mãn nguyện với tư cách người chủ của căn hộ trống rỗng này.

Anh tìm thấy rất nhiều sách thần học trong một hiệu sách của thành phố, và với những cuốn này, sự nghiên cứu của anh chuyển sang một tinh thần và chiều hướng khác so với con đường trước đó. Để giảm căng thẳng sau khi đọc các tác phẩm của Các Đức Cha và những tác giả cổ lỗ như Paley và Butler, anh đọc Newman, Pusey và nhiều tác phẩm hiện đại khác. Anh thuê một cây đàn harmonium, đặt nó trong nhà và tập chơi những bài thánh ca theo nốt đơn và nốt đôi.

Chương Hai

“Ngày mai là một ngày trọng đại của chúng ta, em biết đó. Chúng ta sẽ đi đâu?”

“Em được nghỉ từ ba giờ tới chín giờ. Bất cứ nơi nào chúng ta có thể tới và quay về trong thời gian đó. Không phải những di tích, Jude ạ. Em không quan tâm tới chúng.”

“Được, lâu đài Wardour nhé. Và sau đó chúng ta có thể tới Fonthill nếu muốn, tất cả trong cùng một buổi chiều.”

“Wardour là một di tích Gô-tích, và em ghét kiến trúc Gô-tích!”

“Không đâu. Hoàn toàn khác đấy. Nó là một công trình cổ điển, thuộc kiến trúc Corinth, anh nghĩ; với rất nhiều tranh.”

“Thế à, được đó. Em thích phong cách Corinth. Chúng ta sẽ đi.”

Cuộc đối thoại của họ đã diễn ra như thế vài tuần sau đó, và sáng hôm sau họ chuẩn bị lên đường. Mọi chi tiết của cuộc đi chơi là một mặt kim cương, phản chiếu một tia sáng đối với Jude, và anh không dám đánh liều suy tư về cuộc đời mâu thuẫn mà anh đang sống. Đức hạnh của Sue là một câu đố đáng yêu đối với anh; anh không thể nói gì thêm.

Anh tới cổng trường đúng giờ để đón nàng; nàng xuất hiện trong một bộ y phục giản dị như một nữ tu do bị ép buộc hơn là mong muốn; cuộc đi bộ tới nhà ga, lời chào của những người gác cổng, tiếng còi tàu - mọi thứ tạo thành nền tảng của một vẻ đẹp kết tinh. Không ai nhìn Sue, vì nàng ăn mặc rất đơn giản, điều này khiến Jude cảm thấy an ủi và nghĩ chỉ có anh mới biết sự mê hoặc của bộ y phục đó. Chỉ cần bỏ ra mười bảng trong một tiệm quần áo, một điều chẳng chút phù hợp với cuộc sống thật hay con người thật của nàng, hẳn sẽ khiến toàn bộ Melchester phải trố mắt nhìn. Người gác tàu nghĩ họ là một đôi tình nhân nên xếp họ vào một toa tàu chỉ có họ với nhau.

“Một dự định tốt nhưng thật lãng phí!” nàng nói.

Jude không trả lời. Anh nghĩ nhận xét đó độc ác một cách không cần thiết, và có phần không thật.

Họ tới công viên, tòa lâu đài và đi lang thang qua những phòng tranh, Jude dừng lại và say sưa ngắm những bức tranh tôn giáo của Del Sarto, Guido Reni, Spagnoletto, Sassoferrato, Carlo Dolci, và những họa sĩ khác. Sue kiên nhẫn đứng chờ cạnh anh và len lén nhìn mặt anh với ánh mắt phê phán vì trong lúc ngắm những Đức mẹ Đồng trinh, những Gia đình Thánh thiện, và các thánh, nó trở nên lơ đãng và đầy tôn kính. Khi đã đánh giá anh thấu đáo, nàng đi tiếp và chờ anh trước một bức tranh của Lely hoặc Reynolds. Rõ ràng nàng rất quan tâm tới người anh họ, như một người có thể quan tâm tới một gã đàn ông đang dò dẫm tìm đường trong một mê cung mà người đó đã tự thoát ra được.

Khi họ bước ra, thời gian vẫn còn nhiều, và Jude đề nghị sau khi đã ăn thứ gì đó, họ sẽ đi bộ ngang qua vùng đất cao tới phía bắc của vị trí hiện tại, và đón con tàu của một đường tàu khác chạy về Melchester, ở một nhà ga cách đó chừng bảy dặm. Sue, vốn có khuynh hướng thiên về bất cứ cuộc phiêu lưu nào gia tăng cảm giác tự do trong ngày của nàng, dễ dàng đồng ý; và họ đi tiếp, bỏ nhà ga gần đó lại sau lưng.

Đó thật sự là một vùng đất thoáng đãng, rộng và cao. Họ vừa trò chuyện vừa đi lên dốc. Jude chặt cho Sue một chiếc gậy chống từ một lùm cây nhỏ; nó cao bằng nàng, với một cái móc lớn, khiến nàng trông giống như một người chăn cừu. Đi được khoảng nửa đường, họ băng qua một con lộ lớn chạy từ đông sang tây - con đường cũ từ London tới Land’s End. Họ dừng lại và nhìn ngược nhìn xuôi giây lát, nhận xét về sự quạnh hiu đã xâm chiếm con đường lớn từng một thời nhộn nhịp, trong lúc gió quét qua mặt đất và cuốn lên những cọng rơm và cỏ khô.

Họ băng qua con đường và đi tiếp, nhưng trong nửa dặm kế tiếp Sue có vẻ mệt, và Jude bắt đầu lo lắng cho nàng. Họ đã cùng đi một chặng đường xa, và nếu họ không thể tới nhà ga kia tình thế sẽ trở nên khó xử. Suốt một lúc lâu họ không nhìn thấy ngôi nhà nào trên vùng đất rộng thấp mọc đầy cây củ cải; nhưng sau đó họ tới một bãi rào nhốt cừu, và kế đó là người chăn cừu, đang dựng cột rào. Anh ta nói với họ rằng ngôi nhà duy nhất gần đó là nhà của mẹ anh ta và anh ta, rồi chỉ về phía một khoảnh đất trũng nhỏ, nơi một làn khói xanh mỏng mảnh đang bốc lên, và khuyên họ nên tới đó để nghỉ ngơi.

Họ làm theo lời anh ta, và bước vào ngôi nhà, được tiếp đón bởi một bà lão không còn cái răng nào. Họ lễ phép trò chuyện với bà như những người lạ có thể lễ phép khi cơ hội được ở lại nghỉ ngơi của họ tùy thuộc vào lòng tốt của vị chủ nhà.

“Một ngôi nhà nhỏ xinh đẹp,” Jude nói.

“Ồ, tôi không biết nó có đẹp hay chăng. Tôi sẽ phải sớm lợp lại mái, và không thể nói tôi sẽ đào đâu ra tranh, vì tranh khá mắc mỏ, chẳng bao lâu nữa sẽ rẻ tiền hơn nếu lợp mái nhà bằng tôn thay vì tranh.”

Họ ngồi nghỉ, và người chăn cừu bước vào. “Đừng để ý đến tôi,” anh ta nói với một cái vẫy tay phản đối; “cứ ở đây bao lâu tùy thích. Nhưng có lẽ anh đang nghĩ tới việc trở về Melchester đêm nay bằng tàu hỏa phải không? Anh sẽ không bao giờ làm được điều đó ở vùng này, vì anh không biết địa thế ở đây. Tôi không ngại đi với hai bạn một quãng đường, nhưng ngay cả khi đó con tàu cũng đã chạy rồi.”

Họ đứng lên.

“Hai bạn có thể ở đây qua đêm, hai bạn biết đó. Họ có thể, phải không, mẹ? Nơi này hoan nghênh các bạn. Nằm lại thì khá vất vả, nhưng đi có thể tồi tệ hơn.” Anh ta quay sang Jude và hỏi riêng: “Hai bạn có phải là một cặp vợ chồng?”

“Ồ, không!”

“À, tôi không có ý gì xấu đâu, không hề! Được rồi, nếu thế thì cô ấy có thể vào phòng của mẹ tôi, còn anh và tôi có thể nằm ở phòng ngoài. Tôi có thể gọi anh dậy đủ sớm để đón chuyến tàu đầu tiên trở về. Giờ anh đã trễ chuyến này.”

Sau khi cân nhắc, họ quyết định nghe theo đề nghị này. Họ chia sẻ bữa ăn nhẹ buổi tối cùng người chăn cừu và mẹ anh ta với món lợn muối luộc và rau củ.

“Em thích như thế này,” Sue nói, trong lúc hai người chủ nhà đang dọn chén đĩa. “Ở bên ngoài mọi thứ luật trừ luật hấp dẫn và sự nẩy mầm.”

“Em chỉ nghĩ là em thích nó; thật sự em không thích đâu: em hoàn toàn là một sản phẩm của nền văn minh,” Jude đáp, hơi đau lòng khi nhớ lại việc nàng đã đính hôn.

“Thật sự em không phải vậy đâu, Jude ạ. Em thích đọc và tất cả những thứ đó, nhưng em khao khát được quay lại cuộc đời thơ ấu và sự tự do của nó.”

“Em có nhớ rõ nó không? Với tôi dường như ở em không có gì là khác thường cả.”

“Ồ, em là vậy sao! Anh không biết thứ ở bên trong em đâu.”

“Thứ gì?”

“Kẻ bị xã hội ruồng bỏ.”[50]

“Em chỉ là một cô gái thành thị.”

Nàng tỏ vẻ không đồng ý và quay đi.

Sáng hôm sau người chăn cừu đánh thức họ như đã hứa. Trời trong sáng, và họ thích thú hoàn tất bốn dặm tới nhà ga. Khi họ về tới Melchester, đi bộ tới Khu học xá, và những cột trụ của tòa nhà mà một lần nữa Sue lại bị cầm tù hiện ra trước mắt nàng, nàng tỏ vẻ hơi sợ sệt. “Mình mong là mình sẽ không sao!” nàng lẩm bẩm.

Họ giật cái chuông lớn và chờ đợi.

“Ồ, em có mang cho anh một thứ mà suýt nữa em quên mất,” nàng nói nhanh, tìm kiếm trong túi. “Nó là một bức ảnh nhỏ của em. Anh có thích không?”

“Dĩ nhiên là thích!” Anh vui mừng cầm lấy nó, và người gác cổng xuất hiện. Dường như trên mặt ông ta có một cái liếc mắt báo điềm gở khi ông ta mở cổng. Nàng bước vào, ngoái nhìn Jude, và vẫy tay.

Chương Ba

Bảy mươi cô gái, chủ yếu từ mười chín tới hai mươi mốt, dù có một số lớn tuổi hơn, hiện đang tập trung trong nữ tu viện được biết dưới cái tên Trường Sư phạm Melchester, tạo thành một cộng đồng rất pha trộn, bao gồm con gái của những người thợ máy, cha phó, nhà phẫu thuật, chủ tiệm, chủ nông trại, chủ trại bò sữa, lính, thủy thủ và thôn dân. Họ ngồi trong căn phòng học lớn của tòa nhà vào buổi tối đã mô tả bên trên, và tin tức đã lan ra rằng Sue Bridehead không vào trường vào giờ đóng cổng.

“Chị ta đi với bạn trai,” một sinh viên năm thứ hai nói, nàng biết về những chàng trai. “Và cô Traceley đã nhìn thấy chị ta ở nhà ga với anh ta. Chị ta sẽ thuật lại nóng sốt khi về tới.”

“Chị ta bảo đó là anh họ của chị ta,” một cô gái trẻ nhận xét.

“Cái cớ đó thường được đưa ra quá thường xuyên trong trường này nên chẳng có ích gì trong việc cứu vớt chúng ta,” một sinh viên đàn chị nói với giọng khô khan.

Thực tế là, chỉ trước đó mười hai tháng, đã xảy ra một vụ quyến rũ đáng tiếc của một trong số sinh viên vốn đã lấy cái cớ tương tự để được gặp người yêu của mình. Mối tình này đã tạo nên một tai tiếng xôn xao dư luận, và kể từ đó ban quản trị nhà trường trở nên khắt khe hơn đối với những quan hệ anh em họ.

Lúc chín giờ, buổi điểm danh được tiến hành, tên của Sue được cô Traceley xướng to ba lần nhưng vẫn không có lời đáp trả.

Lúc chín giờ mười lăm, bảy mươi cô gái đứng lên để hát bài “Tụng ca Buổi tối”, rồi quỳ xuống để cầu nguyện. Sau lễ cầu nguyện họ đi vào để ăn tối nhẹ, và ý nghĩ của mỗi cô gái là Sue Bridehead đang ở đâu? Một số sinh viên từng nhìn thấy Jude từ cửa sổ cảm thấy họ sẽ không màng tới sự trừng phạt dành cho nàng vì lạc thú được hôn bởi một chàng trai có gương mặt dễ nhìn như thế. Hầu như không có ai trong số họ tin vào câu chuyện anh em họ.

Nửa giờ sau tất cả đều nằm trong ngăn phòng ngủ nhỏ của mình, những gương mặt nữ tính dịu dàng ngửa ra dưới những ngọn đèn hơi đốt lờ mờ gắn dọc theo những căn phòng ngủ tập thể dài, mỗi gương mặt đều mang bên trên nó lời chú thích “Kẻ yếu hơn” như hình phạt của giới tính mà họ được nắn đúc thành; không nỗ lực khả dĩ nào của con tim và khả năng của họ có thể trở nên mạnh mẽ trong lúc những quy luật không thể lay chuyển của tự nhiên vẫn còn nguyên như cũ. Họ tạo nên một tiếng thở dài đáng yêu, khơi gợi, lâm ly, mà chính bản thân họ cũng hoàn toàn vô ý thức về vẻ đẹp và tính chất bi ai của nó, và vẫn không phát hiện ra, cho tới khi, giữa những căng thẳng bão giông của nhiều năm sau đó, với sự bất công, cô quạnh, sinh đẻ, và sinh ly tử biệt bủa vây, tâm hồn họ chợt hồi nhớ lại trải nghiệm này như một điều gì đó đã được cho phép lướt qua họ mà không được xét suy đầy đủ.

Một trong các cô giám thị vào phòng để tắt đèn, và trước khi làm việc đó, liếc nhìn lần cuối vào chỗ ngủ của Sue, vốn vẫn trống rỗng, và cái bàn trang điểm nhỏ của nàng ở chân giường, mà, như tất cả số còn lại, được trang trí với nhiều thứ lặt vặt của phái nữ, và khá dễ nhìn thấy những bức ảnh lồng khung trong số đó. Cái bàn của Sue có hai bức ảnh khiêm tốn, hai người đàn ông trong cái khung nạm vàng và bọc vải nhung đặt gần nhau cạnh tấm gương soi của nàng.

“Hai người này là ai, em ấy có bao giờ nói hay chăng?” cô giám thị hỏi. “Nói một cách nghiêm túc, những cái bàn này chỉ được phép để ảnh chân dung của người thân, các em biết đó.”

“Một, người đàn ông đứng tuổi,” một sinh viên ở giường bên cạnh đáp, “là hiệu trưởng ở trường chị ấy từng dạy, ông Phillotson.”

“Còn người kia, cậu sinh viên đội mũ và mặc áo choàng, cậu ta là ai?”

“Anh ta là một người bạn, hoặc từng là. Chị ấy không bao giờ nói tên của anh ta.”

“Có ai trong số này tới gặp em ấy không?”

“Không.”

“Em chắc chắn đó không phải là cậu sinh viên chứ?”

“Hoàn toàn. Anh ta là một thanh niên có bộ râu quai nón đen.”

Sau đó đèn tắt phụt, và cho tới khi họ ngủ thiếp đi, các cô gái tự cho phép mình phỏng đoán về Sue, và tự hỏi nàng đã chơi trò gì ở London và ở Christminster trước khi tới đây, một vài người khó ngủ hơn rời khỏi giường và nhìn từ những ô cửa sổ ra mặt tiền phía tây rộng lớn của ngôi thánh đường đối diện, và ngọn tháp nhô lên phía sau nó.

Sáng hôm sau khi thức giấc, họ liếc nhìn vào giường của Sue, và nhận thấy nó vẫn trống không. Sau những bài học sớm dưới ánh đèn khí đốt, trong những phòng nửa vệ sinh nửa phòng đọc, và khi họ đã trở ra để thay đồ ăn sáng, cái chuông ở cổng ra vào reo lên inh ỏi. Cô giám thị phụ trách khu ký túc đi ra, ngay sau đó quay lại và bảo rằng chỉ thị của hiệu trưởng là không ai được nói chuyện với Bridehead nếu chưa được phép.

Cùng lúc đó, Sue bước vào phòng để vội vã chỉnh trang đầu tóc, y phục, trông hơi đỏ mặt và mệt mỏi. Nàng lặng lẽ đi tới giường của mình, không ai trong số bạn bè của nàng bước ra chào hỏi. Khi đã xuống gác, họ nhận ra nàng không đi theo họ vào nhà ăn để dùng điểm tâm, và sau đó họ biết rằng nàng đã bị khiển trách nghiêm khắc, và bị cấm túc trong một căn phòng vắng một tuần, ăn uống và làm việc ngay tại đó.

Bảy mươi cô gái thì thầm về chuyện này, họ nghĩ hình phạt quá nghiêm. Một bản kiến nghị được chuẩn bị và trình lên hiệu trưởng, đề nghị giảm hình phạt cho Sue. Nó bị làm ngơ. Hôm đó, khi giáo viên địa lý bắt đầu đọc bài, các cô gái trong lớp ngồi với đôi cánh tay khoanh trước ngực.

“Các em muốn chứng tỏ là các em sẽ không làm việc phải không?” cuối cùng người giáo viên nói. “Tôi cũng xin nói với các em là đã chắc chắn rằng chàng trai đã cùng đi với Bridehead không phải là anh họ của em ấy, vì lẽ em ấy không có người bà con nào như thế. Chúng tôi đã viết thư tới Christminster để kiểm tra.”

“Chúng em sẵn sàng tin lời của chị ấy,” trưởng lớp nói.

“Chàng trai này bị đuổi việc ở Christminster do say xỉn và báng bổ trong một tửu quán, và anh ta đã tới sống tại đây, hoàn toàn gần em ấy.”

Tuy nhiên, họ vẫn dửng dưng và bất động, và cô giáo rời khỏi phòng để hỏi các cấp trên của mình nên làm gì.

Cho tới xế chiều, đám nữ sinh viên, trong lúc vẫn ngồi trong lớp, nghe thấy những tiếng kêu từ các cô gái năm thứ nhất ở lớp kế bên. Một người chạy vào và nói rằng Sue Bridehead đã trèo ra qua cửa sổ phía sau của căn phòng cấm túc, bỏ trốn qua bãi cỏ trong bóng tối, và đã biến mất. Không ai nói được nàng làm cách nào để thoát khỏi khu vườn, vì nó giáp với dòng sông ở phần cuối, và cánh cửa bên hông đã bị khóa.

Họ tới đó, nhìn căn phòng trống, cánh cửa sổ giữa mở toang. Bãi cỏ được rà soát lần nữa với một cái đèn lồng, từng bụi cây đều được kiểm tra, nhưng nàng không ẩn nấp trong đó. Sau đó người gác cổng trước bị tra hỏi, và khi nhớ lại, ông ta bảo ông ta nhớ có nghe tiếng lõm bõm trong dòng nước phía sau, nhưng không để ý vì cho rằng đó là mấy con vịt đã bơi xuống từ phía trên.

“Chắc hẳn em ấy đã lội qua sông!” một nữ giáo viên nói.

“Hoặc đã chết đuối,” người gác cổng nói.

Cô giáo phụ trách hoảng hốt - vì cái chết khả dĩ của Sue thì ít, mà vì nửa cột báo khả dĩ nêu chi tiết sự kiện này trên mọi tờ báo nhiều hơn. Cộng thêm vụ tai tiếng năm trước, nó sẽ mang tới cho ngôi trường một tiếng xấu không tài nào tránh khỏi suốt nhiều tháng sắp tới.

Họ tìm thêm đèn lồng và kiểm tra dòng sông; cuối cùng, ở mé bờ bên kia, nơi giáp với những cánh đồng, họ phát hiện một vài vết ủng trong bùn, chứng tỏ chắc chắn cô gái dễ bị khích động đã lội qua dòng nước sâu gần tới vai nàng - bởi đây là con sông chính của hạt, luôn được nhắc tới trong mọi cuốn sách địa lý với sự tôn trọng. Vì Sue không đánh mất thanh danh của nhà trường bằng cách tự trầm mình, cô giáo phụ trách bắt đầu nói về nàng với vẻ khinh khỉnh, và biểu lộ sự vui mừng rằng nàng đã bỏ đi.

Cùng trong tối hôm ấy, Jude ngồi trong căn phòng cạnh cổng Khu học xá. Bình thường vào giờ này anh sẽ đi vào Khu học xá im lặng, đứng đối diện với ngôi nhà nơi nàng đang sống, quan sát bóng đầu của những cô gái di chuyển tới lui trên những tấm màn che, và ao ước anh không có gì khác để làm ngoài việc ngồi đọc và tìm hiểu suốt ngày cái mà nhiều người vô tâm khác coi thường. Nhưng đêm nay, sau khi dùng trà và dọn dẹp, anh chìm sâu vào tập hai mươi chín của Thư viện Pursey’s về các Đức Cha, một bộ sách mà anh đã mua của một người bán sách cũ với cái giá mà với anh rẻ không khác nào phép lạ đối với tác phẩm vô giá đó. Anh nghĩ anh nghe thấy tiếng lách cách khe khẽ trên cửa sổ; rồi anh nghe thấy nó lần nữa. Chắc chắn ai đó đã ném sỏi vào kính cửa sổ. Anh đứng lên và nhấc nhẹ tấm kính trượt lên.

“Jude!” (từ bên dưới)

“Sue!”

“Vâng, em đây! Em có thể lên mà không bị trông thấy không?”

“Ồ, vâng.”

“Vậy hãy xuống đây. Đóng cửa sổ lại đi.”

Jude chờ đợi, biết rằng nàng có thể vào dễ dàng, cửa trước sẽ mở ra khi bất kỳ một ai vặn nhẹ nắm đấm. Anh hồi hộp với ý nghĩ rằng nàng đã tìm tới anh trong lúc nguy khốn như anh từng tìm tới nàng. Họ giống nhau biết bao! Anh mở then cửa phòng, nghe thấy tiếng chân rón rén trên những bậc thang tối, và sau giây lát nàng hiện ra trong ánh sáng của ngọn đèn dầu. Anh bước tới nắm lấy tay nàng và nhận thấy nàng ướt đẫm như một nữ thần biển, và y phục của nàng dính sát vào nàng như những chiếc áo choàng trên những nhân vật trong các hình trang trí trên tường của đền Parthenon.

“Em lạnh quá!” nàng nói, hai hàm răng khua lập cập. “Em tới cạnh lò sưởi của anh được không Jude?”

Nàng bước tới gần cái lò sưởi nhỏ và ngọn lửa rất nhỏ bên trong, nhưng vì nước chảy nhỏ giọt khi nàng di chuyển, việc hong khô người nàng là bất khả. “Em đã làm gì vậy, em thân yêu?” anh hỏi với vẻ cảnh giác.

“Lội qua dòng sông lớn nhất trong hạt; đó là điều em đã làm! Họ đã nhốt em lại vì ra ngoài với anh; và việc này bất công đến độ em không chịu được, thế nên em trèo qua cửa sổ và lội qua sông để bỏ trốn!” Nàng bắt đầu lời giải thích với giọng tự chủ thông thường của nàng, nhưng trước khi câu nói kết thúc, đôi môi hồng nhỏ nhắn run lên bần bật, và nàng hầu như không thể kềm nước mắt.

“Sue thân mến! Em phải cởi hết quần áo ra! Để anh xem nào, em phải mượn đồ của bà chủ nhà, anh sẽ đi hỏi bà.”

“Không, không! Đừng để cho bà ta biết, vì Chúa! Chúng ta gần trường đến mức họ sẽ đuổi theo em!”

“Vậy em phải mặc đồ của anh. Em không ngại chứ?”

“Không đâu.”

“Bộ đồ ngày Chủ nhật của anh, em biết đó. Nó ở gần đây.” Thật sự, mọi thứ đều nằm trong tầm tay trong căn phòng đơn của Jude, vì không có nhiều chỗ trống để sự thể khác đi. Anh mở một ngăn tủ, lấy bộ đồ đẹp nhất ra, giũ mạnh, và nói, “Em phải mất bao lâu để thay đồ?”

“Mười phút.”

Jude rời khỏi phòng và bước ra đường, đi đi lại lại. Một cái đồng hồ điểm bảy giờ rưỡi, và anh quay lại. Anh nhìn thấy một thân hình mảnh khảnh mong manh ngồi trên cái ghế bành duy nhất, trong bộ đồ Chủ nhật của anh, trông thảm thương với dáng vẻ vô phương tự vệ đến độ tim anh chùng xuống. Trên hai chiếc ghế khác trước lò sưởi là bộ đồ của nàng. Nàng đỏ mặt khi anh ngồi xuống bên cạnh, nhưng chỉ trong thoáng chốc.

“Jude à, em cho rằng thật kỳ khôi khi anh nhìn thấy em như thế này, với mọi y phục của em treo ở đó? Thế nhưng đó chỉ là chuyện vớ vẩn! Chúng chỉ là y phục phụ nữ; những vải vóc phi giới tính… Em ước gì em không cảm thấy yếu và muốn bệnh thế này! Anh sẽ hong giùm đồ của em chứ? Làm ơn nhé, Jude, và em sẽ tìm một chỗ trọ gần đây. Giờ chưa muộn mấy.”

“Không, không được, nếu em bị ốm. Em phải ở lại đây. Sue thân mến, anh có thể làm gì giúp em?”

“Em không biết! Em không thể kềm được cơn run. Em ước có thể ấm trở lại.” Jude trùm thêm lên người nàng cái áo khoác lớn, rồi chạy tới quán rượu gần nhất, và trở về với một chai rượu nhỏ trên tay. “Đây là sáu xu rượu mạnh nhất, em hãy uống đi, em thân yêu, uống hết tất cả.”

“Em không thể uống từ chai, đúng không?”

Jude lấy cái ly trên bàn và pha rượu với một ít nước. Nàng thở hổn hển, nhưng uống cạn nó, rồi nằm xuống cái ghế trở lại.

Sau đó nàng thuật lại những gì đã trải qua từ khi họ chia tay nhau; nhưng đến giữa chừng câu chuyện, giọng nàng khẽ dần, đầu nàng gục xuống, và nàng ngưng kể. Nàng đã ngủ thiếp đi. Lo phát sốt vì e nàng sẽ bị cảm lạnh, một việc có thể ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe của nàng, Jude vui mừng khi nghe thấy tiếng thở đều đều. Anh khẽ khàng bước tới gần nàng, thấy rằng hai gò má xanh xao của nàng bắt đầu ửng hồng trở lại, và khi nắm bàn tay buông lơ lửng của nàng, anh nhận thấy nó không còn lạnh giá nữa. Sau đó anh đứng quay lưng về phía lò sưởi, ngắm nhìn nàng, cảm thấy nàng như là một nữ thần.

Chương Bốn

Cơn mơ mộng của Jude bị cắt ngang bởi tiếng chân cọt kẹt đang tiến lên gác.

Anh vớ lấy mớ quần áo của Sue đang hong khô trên ghế, nhét chúng xuống dưới giường và ngồi xuống với cuốn sách. Một người nào đó gõ cửa và mở nó ra ngay lập tức. Đó là bà chủ nhà.

“Ồ, tôi không biết có cậu trong phòng hay chăng, cậu Fawley. Tôi muốn biết cậu có yêu cầu bữa tối không. Tôi thấy cậu là một quý ông trẻ tuổi…”

“Có, thưa bà. Nhưng tôi nghĩ tối nay tôi sẽ không xuống dưới. Bà vui lòng mang bữa tối lên giùm nhé, và tôi cũng muốn có một tách trà.”

Thói quen của Jude là xuống nhà bếp và ăn cùng gia đình để đỡ phiền phức. Tuy nhiên lần này bà chủ vẫn bưng thức ăn lên, và anh đón nhận nó ở cửa.

Khi bà đã trở xuống, anh đặt tách trà trên ngăn hâm nóng thức ăn của lò sưởi, và lôi mớ quần áo của Sue ra; nhưng chúng còn rất ẩm. Một cái áo len dài còn chứa khá nhiều nước. Vì thế anh lại treo chúng lên, đốt thêm lửa và suy nghĩ trong lúc hơi nước từ mớ quần áo bốc lên trên ống khói.

Đột nhiên Sue cất tiếng, “Anh Jude à!”

“Hả. Giờ em cảm thấy thế nào?”

“Khá hơn. Hoàn toàn. Em đã ngủ quên phải không? Mấy giờ rồi? Chắc là chưa muộn chứ?”

“Quá mười giờ rồi.”

“Thật vậy sao? Em phải làm gì bây giờ!” nàng nói và nhổm người lên.

“Cứ ở lại đây.”

“Vâng, đó là điều em muốn. Nhưng em không biết họ sẽ nói gì! Và anh sẽ làm gì?”

“Tôi sẽ ngồi cạnh lò sưởi suốt đêm nay và đọc. Mai là Chủ nhật, và tôi không phải đi đâu cả. Có lẽ em sẽ không mắc bệnh nếu nghỉ ngơi ở đó. Đừng sợ. Tôi ổn thôi. Nhìn xem, tôi có thứ này cho em. Một chút thức ăn nhẹ buổi tối.”

Khi ngồi thẳng lên, nàng thở dài và nói, “Em vẫn còn thấy khá mệt. Em tưởng em sẽ ổn; và em không nên ở đây, đúng không?” Nhưng bữa ăn nhẹ giúp nàng thấy đỡ hơn, và sau khi nhấp chút trà và nằm xuống trở lại, nàng có vẻ tươi tỉnh và vui vẻ.

Hẳn là trà còn xanh, hoặc pha quá đậm, vì dường như sau đó nàng tỉnh táo lạ lùng, Jude nghĩ; vì chưa ngủ được chút nào, anh bắt đầu cảm thấy nặng nề; cho tới khi cuộc trò chuyện của nàng thu hút sự chú ý của anh.

“Anh đã gọi em là một con người văn minh, hay đại loại như thế, phải không?” nàng nói, phá vỡ sự im lặng. “Thật lạ khi anh có thể nói như thế.”

“Vì sao?”

“Ờ, vì nó sai hoàn toàn. Em là một sự phủ nhận của nó.”

“Em dùng từ triết lý quá. ‘Một sự phủ nhận’ là lối nói sâu sắc.

“Vậy à? Em có làm anh ngạc nhiên khi tỏ ra là người có học thức không?” nàng hỏi với vẻ giễu cợt.

“Không, không phải là người có học thức. Chỉ là em không hoàn toàn nói giống như một cô gái… vâng, một cô gái không có chút thuận lợi nào.”

“Em đã có nhiều thuận lợi. Em không biết tiếng La-tinh và Hy Lạp, dù em biết văn phạm của các ngôn ngữ này. Nhưng em biết hầu hết những tác phẩm Hy-La cổ điển qua các bản dịch, và cả những cuốn khác nữa. Em đã đọc Lemprière, Catullus, Martial, Juvenal, Lucian, Beaumont, Fletcher, Boccaccio, Scarron, De Brantôme, Sterne, De Foe, Smollett, Fielding[51], Shakespeare, Kinh Thánh, và những cuốn đại loại thế; và nhận ra rằng tất cả mọi quan tâm vào phần độc hại của những cuốn sách đó kết thúc với bí mật của nó.”

“Em đã đọc nhiều hơn tôi,” Jude thở dài. “Vì sao em đọc một số sách lạ lùng như vậy?”

“Ờ, do tình cờ thôi,” nàng trầm ngâm. “Cuộc đời em hoàn toàn bị định hình bởi cái mà mọi người gọi là một sự lập dị ở bản thân em. Em không sợ những người đàn ông giống như các tác giả đó, cũng không sợ những cuốn sách của họ. Em đã hòa lẫn với họ, đặc biệt là một hai người trong số đó, gần như là một người thuộc giới tính của họ. Ý của em là em không cảm nhận về họ như hầu hết phụ nữ được dạy cảm nhận - luôn cảnh giác chống lại những cuộc tấn công vào đức hạnh của mình; bởi sẽ không có người đàn ông bình thường nào - loại đàn ông không hung hăng về mặt xác thịt - quấy rối một người phụ nữ dù ngày hay đêm, ở trong nhà hay ở ngoài, trừ khi cô ta mời gọi y. Cho tới khi cô ta nói qua một cái nhìn, “Tới đây nào!” Y luôn e sợ, và nếu cô ta không bao giờ nói thế, hay tỏ vẻ như thế, y không bao giờ tới. Tuy nhiên, điều em định nói là khi em mười tám tuổi, em có một tình bạn thân mật với một sinh viên ở Christminster, và anh ta dạy em rất nhiều thứ, cho em mượn những cuốn sách mà em sẽ không bao giờ đụng tới theo cách khác.”

“Tình bạn của em đã đổ vỡ sao?”

“Vâng. Anh ta chết, anh chàng tội nghiệp, hai ba năm sau khi tốt nghiệp và rời khỏi Christminster.”

“Em đã nhìn thấy ở anh ta nhiều thứ, anh cho là vậy?”

“Vâng. Chúng em thường đi đó đây với nhau - những chuyến đi bộ, những chuyến đọc sách, đại loại thế, như hai gã đàn ông. Anh ta đề nghị em sống với anh ta, và em đã đồng ý qua thư. Nhưng khi em tới gặp anh ta ở London, em nhận ra anh ta muốn một điều hoàn toàn khác với điều em muốn. Thật sự, anh ta muốn em trở thành tình nhân của anh ta, nhưng em không yêu anh ta, và khi em nói em sẽ bỏ đi nếu anh ta không đồng ý kế hoạch của em, anh ta đã đồng ý. Bọn em chia sẻ một căn phòng khách trong mười lăm tháng; và anh ta trở thành nhà xã luận cho một trong những tờ nhật báo lớn ở London; cho tới khi anh ta ngã bệnh, và phải ra nước ngoài. Anh ta bảo em đã làm tim anh ta tan vỡ bằng cách ngăn chặn anh ta quá lâu trong một nơi ở gần gũi đến vậy; anh ta không bao giờ tin nổi chuyện đó ở một người phụ nữ. Em có thể chơi trò chơi ấy quá thường xuyên, anh ta bảo. Anh ta trở về nước chỉ để chết. Cái chết của anh ta khiến em ăn năn kinh khủng vì sự độc ác của mình, dù em hy vọng anh ta chết vì bệnh lao phổi chứ không hoàn toàn vì em. Em tới Sandbourne dự tang lễ của anh ta, và là người duy nhất đưa tang anh ta. Anh ta để lại cho em một ít tiền, vì em đã làm tim anh ta tan vỡ, em cho là vậy. Đó là cách của những người đàn ông, tốt hơn nhiều so với những người đàn bà!”

“Ôi trời! Sau đó em làm gì?”

“Chà, giờ anh nổi giận với em!” nàng nói, một nốt trầm bi thảm đột ngột xen vào giọng trong trẻo của nàng. “Hẳn em sẽ không kể với anh nếu em biết thế!”

“Không, tôi không giận. Hãy kể hết với tôi.”

“Vâng, em đầu tư số tiền của anh ta, anh chàng tội nghiệp, trong một dự án hão huyền, và mất hết. Em sống một mình ở London một thời gian, rồi quay lại Christminster, vì cha em - lúc đó cũng đang ở London và đang hành nghề thợ sắt gần Long-Acre - không muốn cho em trở về nhà; và em kiếm được việc trong cửa tiệm nơi anh đã gặp em… Em đã bảo anh không biết em xấu tới mức nào mà!”

Jude nhìn cái ghế bành tô và người đang ngồi trong đó, như thể để tìm hiểu thêm một cách thận trọng con người mà anh đã cho tạm trú. Giọng anh run rẩy khi cất tiếng: “Bất kể em đã sống thế nào, Sue ạ, tôi tin em cũng vô tội như em sống trái với thói thường.”

“Em không đặc biệt vô tội đâu, như anh thấy, khi giờ đây em đã “giật phắt tấm áo choàng/ra khỏi thân hình trần trụi đang nằm mà trí tưởng tượng của ngươi đã che lại,”[52] nàng nói, với một nụ cười khẩy giả vờ, dù anh có thể nghe thấy nàng đang nức nở âm thầm. “Nhưng em chưa bao giờ dâng hiến bản thân cho bất cứ người tình nào, nếu đó là điều anh muốn biết! Em vẫn còn nguyên như lúc ban đầu.”

“Tôi hoàn toàn tin em. Nhưng một số phụ nữ không còn nguyên như lúc ban đầu.”

“Có lẽ là vậy. Những phụ nữ tốt hơn sẽ không như thế. Mọi người bảo hẳn em phải có bản tính lạnh lùng, phi giới tính, vì lý do này. Nhưng em không có nó! Một số nhà thơ tình say đắm nhất từng là những kẻ độc lập nhất thời họ đang sống.”

“Em có kể với ông Phillotson về người bạn sinh viên này không?”

“Có, lâu rồi. Em không bao giờ giữ kín chuyện này với bất cứ người nào.”

“Ông ta nói gì?”

“Ông ta không chỉ trích gì cả, chỉ bảo rằng em là mọi thứ đối với ông ta, bất kể em đã làm gì; và đại loại như thế.”

Jude rất buồn; dường như càng lúc nàng càng xa cách anh thêm với những cung cách lạ lùng và sự vô ý thức kỳ quặc về giới tính của nàng.

“Có thật anh không bực em chứ, Jude thân mến?” Nàng đột ngột hỏi, với một giọng đặc biệt dịu dàng đến độ dường như không phải nó xuất phát từ cùng một người phụ nữ vừa kể lại câu chuyện của mình một cách dửng dưng. “Em nghĩ thà là em xúc phạm bất cứ ai khác trên đời còn hơn xúc phạm anh!”

“Tôi không biết tôi có bực hay chăng. Tôi biết tôi rất quan tâm tới em.”

“Em quan tâm tới anh nhiều như bất kỳ người nào em từng gặp.”

“Em đừng quan tâm nữa! Ồ, tôi không nên nói thế. Đừng trả lời câu này!”

Lại một sự im lặng kéo dài khác. Jude cảm thấy nàng đang đối xử một cách độc ác với anh, dù anh không thể nói nó xảy ra theo cách nào. Dường như chính tình trạng bất lực của nàng lại khiến nàng mạnh mẽ hơn anh nhiều.

“Tôi rất dốt về các vấn đề chung, dù tôi đã cần cù học hỏi,” anh nói, để đổi đề tài. “Tôi mải mê với lý thuyết, em biết đó. Và em nghĩ tôi đang làm gì vào lúc này, nếu không có em ở đây? Có lẽ tôi đang đọc kinh cầu nguyện buổi tối. Tôi cho là em không thích…”

“Ồ, không, không, em thà không cầu nguyện, nếu anh không phiền. Nếu làm vậy, em có vẻ là một kẻ đạo đức giả quá.”

“Tôi đã nghĩ em sẽ không tham gia, vì thế tôi không đề nghị điều đó. Em phải nhớ rằng tôi hy vọng ngày nào đó trở thành một giám mục có ích.”

“Được thụ phong, em nghĩ anh từng nói thế.”

“Phải.”

“Vậy là anh chưa từ bỏ ý tưởng này? Em tưởng tới lúc này có lẽ anh đã từ bỏ nó.”

“Dĩ nhiên là không. Thoạt tiên tôi từng nghĩ em cũng cảm thấy như tôi về chuyện đó, vì em rất hòa nhập với Thanh giáo Christminster. Và ông Phillotson…”

“Em không có sự tôn kính nào dành cho Christminster, ngoại trừ, ở mức độ nào đó, phương diện tri thức của nó,” Sue nghiêm túc nói. “Người bạn mà em kể đã tước mất nó khỏi em. Anh ta là kẻ vô tín ngưỡng nhất em từng biết, và là kẻ đạo đức nhất. Và tri thức ở Christminster là thứ rượu cũ trong những bình mới. Ngành nghiên cứu trung cổ của Christminster phải ra đi, phải bị loại bỏ, hoặc chính bản thân Christminster sẽ phải ra đi. Chắc chắn, đôi khi người ta không thể kềm lại một ý thích thầm kín đối với những truyền thống của đức tin xưa cũ, được bảo tồn bởi một số tư tưởng gia tại đó với sự chân thành đơn sơ và đáng cảm động; nhưng khi em đang ở trong tâm trạng buồn bã nhất, thiện lương nhất, em luôn cảm thấy ‘Ôi những vinh quang kinh tởm của các vị thánh, những phần chi đã chết của các Thần linh bị treo cổ.’[53]

“Sue, em không phải là một người bạn tốt của tôi nếu nói như thế!”

“Vậy em sẽ không nói, Jude thân mến!” giọng nói tràn cảm xúc đã quay lại, và nàng quay mặt đi.

“Tôi nghĩ Christminster có nhiều thứ vẻ vang; dù tôi căm ghét vì không thể tới đó.” Anh dịu dàng nói, cố cưỡng lại cảm giác thôi thúc muốn làm cho nàng rơi nước mắt.

“Đó là một nơi dốt nát, ngoại trừ những thị dân, thợ thuyền, những gã say và những người cùng khổ,” nàng nói ngoan cố trước sự khác biệt quan điểm của đôi bên. “Họ nhìn thấy cuộc đời như nó là, dĩ nhiên; nhưng rất ít người trong các trường đại học nhìn thấy điều đó. Anh chứng minh điều đó bằng chính cá nhân anh. Anh chính là một trong những người mà Christminster hướng tới khi các trường đại học được thành lập; một người đàn ông say mê học hỏi, nhưng không có tiền, không có cơ hội hay bằng hữu. Nhưng anh đã bị hất ra vệ đường bởi con trai của những nhà triệu phú.”

“Chà, tôi có thể làm được mà không cần tới bằng cấp của nó. Tôi quan tâm tới một thứ cao hơn.”

“Còn em thì quan tâm tới một thứ rộng hơn, đúng hơn,” nàng khăng khăng. “Hiện tại tri thức ở Christminster đang đẩy về hướng này, còn tôn giáo về hướng khác; và thế là chúng đứng bất động, như hai con cừu đực đang húc nhau.”

“Ông Phillotson sẽ…”

“Đó là một nơi đầy những kẻ theo bái vật giáo và những kẻ nhìn thấy ma!”

Anh nhận thấy mỗi khi anh cố nói tới ông hiệu trưởng nàng lại xoay câu chuyện sang những chủ đề khái quát về trường đại học. Jude rất thắc mắc, đến mức bệnh hoạn, về cuộc sống của nàng với tư cách vị hôn thê và người được đỡ đầu của Phillotson; nhưng nàng nhất quyết không tiết lộ.

“Ồ, tôi cũng là người như thế, tôi sợ cuộc sống, luôn nhìn thấy hồn ma.”

“Nhưng anh tốt bụng và đáng mến!” nàng lẩm bẩm.

Tim anh đập rộn lên, và anh không đáp.

“Ngay bây giờ anh đang trong giai đoạn Tractarian, phải không?” nàng nói thêm, ra vẻ suồng sã để che giấu cảm giác thật, một trò lừa quen thuộc của nàng. “Để em nghĩ xem, em ở đó khi nào nhỉ? Năm một ngàn tám trăm…”

“Có một sự chế nhạo trong câu đó khiến tôi thấy hơi khó chịu, Sue. Bây giờ em sẽ làm điều tôi muốn em làm nhé? Vào giờ này tôi đọc một chương sách, rồi cầu nguyện, như đã nói với em. Giờ em hãy tập trung sự chú ý vào bất cứ cuốn sách nào em thích, và ngồi quay lưng về phía tôi, để tôi tự do làm theo thói quen của mình nhé? Em có chắc em sẽ không cầu nguyện với tôi?”

“Em sẽ nhìn anh.”

“Không. Đừng đùa cợt nữa, Sue.”

“Tốt lắm, em sẽ làm theo yêu cầu của anh, và sẽ không làm anh bực mình, Jude,” nàng đáp, với giọng của một đứa bé sẽ ngoan ngoãn mãi mãi về sau, và quay lưng về phía anh. Có một cuốn Kinh Thánh khác bên cạnh nàng, không phải cuốn anh đang dùng, và trong lúc anh rút lui nàng cầm nó lên và lật những trang sách.

“Jude,” nàng vui vẻ nói, khi anh hoàn tất việc riêng và quay lại với nàng; “anh có cho phép em làm cho anh một cuốn Tân Ước mới, như cuốn em đã tự làm cho mình ở Christminster không?”

“Ồ, có. Làm như thế nào?”

“Em thay đổi cuốn cũ của em bằng cách cắt rời hết những phần Thư của sứ đồ và Phúc âm thành những phần mỏng riêng biệt, rồi sắp xếp lại chúng theo thứ tự niên đại như đã được viết, bắt đầu với hai quyển Thư của Thánh Paul gửi giáo đoàn Thessaloniki, tiếp theo là phần Thư của sứ đồ, và đặt phần Phúc âm ở tận phía sau. Sau đó em đóng bìa lại. Người bạn sinh viên của em…., nhưng đừng bận tâm tới tên anh ta, chàng trai tội nghiệp, bảo đó là một ý tưởng xuất chúng. Em biết rằng việc đọc nó sau đó thú vị gấp đôi so với lúc trước, và dễ hiểu gấp đôi.”

“Ừm!” Jude nói, với một cảm giác về sự bất kính.

“Và đây là một tội ác văn chương to lớn biết bao,” nàng nói, khi liếc nhìn những trang của Bài ca của Solomon.”[54] Ý của em là phần tóm lược cốt truyện ở đầu mỗi chương, giải thích bản chất thật sự của phần đó. Anh cần cảnh giác: không ai công nhận có cảm hứng đối với những phần tóm lược chương. Thật ra nhiều giáo sĩ xem thường chúng. Dường như đó là điều khôi hài nhất khi nghĩ tới hai mươi bốn người già, hoặc giám mục, hoặc bất cứ số lượng nào của họ, ngồi với những bộ mặt chảy dài và viết ra những thứ như thế.”

Jude có vẻ đau khổ. “Em hoàn toàn là người theo chủ thuyết của Voltaire!” anh lẩm bẩm.

“Thật thế ư? Vậy em sẽ không nói gì nữa, ngoại trừ rằng mọi người không có quyền xuyên tạc Thánh Kinh! Em ghét những tên lừa bịp cố tô vẽ những thứ trừu tượng thuộc về giáo hội lên tình yêu nhân loại ngây ngất, tự nhiên, như chúng nằm trong bài ca tuyệt diệu và say đắm đó!” Giọng nàng trở nên hăng hái, và hầu như cáu kỉnh trước sự khiển trách của anh, và đôi mắt nàng ướt lệ. “Em ước gì em có một người bạn ở đây để ủng hộ em; nhưng chưa từng có ai đứng về phía em!”

“Nhưng Sue thân mến, Sue rất thân mến của tôi, tôi đâu có chống lại em!” Jude nói, cầm lấy tay nàng, và ngạc nhiên với việc nàng biến cảm xúc cá nhân thành sự tranh luận đơn thuần.

“Có, anh có, có, anh có!” nàng kêu lên, quay mặt đi để anh không nhìn thấy đôi mắt rưng rưng của mình. “Anh đứng về phía của những người trong trường đào tạo, ít nhất dường như anh là như thế! Điều mà em khẳng quyết, là việc giải thích những câu thơ như câu này: ‘Ôi, kẻ mà nàng yêu dấu đã đi về đâu, Ôi, nàng, kẻ đẹp nhất trong số những người phụ nữ?’ bằng chú thích: ‘Giáo hội tuyên xưng đức tin của nàng ta’, là cực kỳ ngớ ngẩn!”

“Thôi nào, mặc kệ nó đi! Em cứ biến mọi thứ thành một vấn đề cá nhân! Lúc này tôi chỉ muốn vận dụng những từ một cách trần tục. Em biết em là người đẹp nhất trong số những phụ nữ đối với tôi mà, hãy nghĩ tới điều đó!”

“Nhưng anh không định nói điều đó lúc này!” Sue đáp, giọng nàng chuyển sang cung bậc mềm mại nhất của sự nghiêm trang. Rồi mắt họ gặp nhau, và họ bắt tay nhau như hai người bạn chí thân trong một tửu quán, và Jude nhìn thấy sự phi lý của việc tranh cãi về một chủ đề có tính chất giả thuyết như thế, còn nàng là kẻ ngốc nghếch nhất khi khóc lóc về điều đã được viết trong một cuốn sách lâu đời như Kinh Thánh.

“Em sẽ không quấy rầy những niềm tin của anh, thật đó!” nàng tiếp tục với giọng an ủi, vì lúc này Jude đang xúc động nhiều hơn nàng. “Nhưng em đã muốn và mong mỏi sẽ nâng một người đàn ông nào đó tới những mục tiêu cao cả; và khi em gặp anh, biết rằng anh muốn trở thành bạn của em - em có nên thú nhận không nhỉ? - em đã nghĩ rằng người đàn ông đó là anh. Nhưng anh đã quá tin vào truyền thống, đến độ em không biết phải nói gì.”

“Được rồi, em thân mến, tôi cho rằng người ta phải chọn thứ gì đó để tin vào. Cuộc đời không đủ dài để giải quyết mọi thứ trong các tiên đề Euclid trước khi em tin vào nó. Tôi chọn Thiên Chúa giáo.”

“Vâng, có lẽ anh có thể chọn thứ gì đó tệ hơn.”

“Thật sự tôi có thể. Có lẽ tôi đã làm như thế!” Jude nghĩ tới Arabella.

“Em sẽ không hỏi đó là gì, vì chúng ta sẽ đối xử rất tốt với nhau, phải không, và không bao giờ, không bao giờ làm bực mình nhau nữa?” Nàng ngẩng lên với vẻ tin tưởng, và dường như giọng nói của nàng đang cố len vào lồng ngực của anh.

“Tôi sẽ luôn quan tâm tới em!” Jude nói.

“Và em cũng sẽ quan tâm tới anh. Vì anh chân thật, và khoan dung với Sue bé nhỏ tội lỗi và khó chịu của anh!”

Jude quay đi, vì sự dịu dàng phi giới tính đó của nàng khiến anh quá đỗi đau lòng. Có phải chính nó đã làm tan vỡ trái tim của nhà xã luận tội nghiệp; và anh là kẻ tiếp theo?… Nhưng Sue quá đáng yêu!… Chỉ cần anh có thể vượt qua cảm giác về giới tính của nàng, vì dường như nàng có thể dễ dàng làm như thế với giới tính của anh, nàng sẽ là một người bạn tuyệt vời; bởi sự khác nhau về quan điểm của họ đối với những đề tài có tính chất phỏng đoán chỉ kéo họ tới gần nhau hơn về những vấn đề thuộc trải nghiệm đời thường của con người. Nàng gần anh hơn so với bất cứ phụ nữ nào khác anh từng gặp, và anh hầu như không thể tin rằng thời gian, tín ngưỡng hay sự vắng mặt, có thể chia cách anh và nàng.

Nhưng niềm đau khổ đối với những hoài nghi của nàng quay trở lại. Họ ngồi cho tới khi nàng thiếp ngủ lần nữa, và anh cũng gục đầu xuống trong chiếc ghế của mình. Mỗi khi giật mình thức giấc, anh đảo mớ quần áo của nàng và đốt lại lửa trong lò sưởi. Vào khoảng sáu giờ anh tỉnh thức hoàn toàn, đốt một cây nến, và nhận thấy y phục của nàng đã khô. Cái ghế của nàng thoải mái hơn ghế của anh nhiều nên nàng vẫn ngủ say trong chiếc áo khoác lớn của anh, trông ấm áp như một cái bánh sữa mới ra lò và giống con trai như một Ganymede[55]. Anh đặt bộ y phục cạnh nàng, vuốt nhẹ bờ vai nàng rồi đi xuống gác, và tắm mình trong ánh sao trên mảnh sân con.

Chương Năm

Khi Jude quay lại nàng đã ăn mặc như thường lệ.

“Giờ em có thể ra mà không bị ai nhìn thấy hay chăng?” nàng hỏi. “Thị trấn còn chưa thức giấc.”

“Nhưng em chưa ăn sáng.”

“Ồ, em không muốn ăn! Em e rằng em không trốn khỏi ngôi trường đó! Mọi thứ trông rất khác trong buổi sớm mai lạnh lẽo, phải không? Em không biết ông Phillotson sẽ nói gì! Em tới đó hoàn toàn là do ý muốn của ông ta. Ông ta là người đàn ông duy nhất trên đời em cảm thấy tôn trọng hoặc e sợ. Em hy vọng ông ta sẽ tha thứ cho em; nhưng em cho rằng ông ta sẽ nhiếc móc em thậm tệ!”

“Tôi sẽ tới gặp ông ta và giải thích…” Jude mở lời.

“Ồ, không, anh đừng làm thế. Em không quan tâm tới ông ta! Ông ta có thể nghĩ gì tùy thích, em sẽ làm theo điều em chọn!”

“Nhưng mới vừa rồi em đã nói…”

“Ờ, nếu em nói vậy, em sẽ làm theo ý thích vì ông ta! Em đã nghĩ tới việc mình sẽ làm - tới gặp chị của một trong những bạn học của em ở trường đào tạo, người đã mời em tới thăm. Cô ta có một ngôi trường gần Shaston, cách đây chừng mười tám dặm. Và em sẽ ở đó cho tới khi vụ này lắng xuống, và em sẽ quay lại trường đào tạo.”

Rốt cuộc anh cũng thuyết phục được nàng cho phép anh pha cho nàng một tách cà phê, trong một cái ấm xách tay anh cất trong phòng để dùng khi chuẩn bị đi làm mỗi ngày, trước khi chủ nhà thức giấc.

“Đây là món ăn nhẹ để ăn với nó,” anh nói, “rồi chúng ta đi. Em có thể dùng bữa điểm tâm bình thường khi tới đó.”

Họ lặng lẽ rời khỏi nhà. Jude đưa nàng tới nhà ga. Khi họ đang đi trên đường, một cái đầu ló ra từ một ô cửa sổ bên trên phòng của Jude và nhanh chóng lùi lại. Có vẻ như Sue vẫn hối tiếc về sự thiếu suy nghĩ của mình và ước gì nàng đã không nổi loạn; nói với anh khi chia tay rằng nàng sẽ báo tin cho anh biết ngay khi nàng được nhận vào trường đào tạo trở lại. Họ đứng khá buồn rầu bên nhau trên sân ga; và rõ ràng Jude muốn nói thêm điều gì đó.

“Tôi muốn nói với em một việc - hai việc,” anh vội vã nói khi con tàu xuất hiện. “Một việc thì ấm áp, việc kia thì lạnh lẽo!”

“Jude, em biết một trong số chúng. Và anh không được!”

“Gì chứ?”

“Anh không được yêu em. Anh sẽ quý mến em, chỉ thế thôi!”

Nét mặt Jude tràn ngập nỗi buồn u uẩn đến độ nàng cũng lộ vẻ xúc động và thương cảm khi chào từ biệt anh qua cửa sổ toa tàu. Sau đó con tàu chuyển bánh, nàng vẫy bàn tay xinh xắn với anh rồi khuất xa dần.

Melchester là một nơi khá buồn thảm đối với Jude vào ngày Chủ nhật chia tay đó, và Khu học xá trông đáng ghét đến độ anh không tới dự lễ nhà thờ lần nào nữa. Sáng hôm sau, một lá thư của nàng tới nơi. Với sự sốt sắng thường ngày, nàng đã viết ngay khi tới nhà của người bạn. Nàng kể với anh chuyến đi an toàn và nơi ở tiện nghi, rồi viết thêm:

…Điều em thật sự muốn viết, Jude thân mến, là điều em đã nói với anh lúc chia tay. Anh đã rất đối xử tốt với em đến độ khi anh khuất khỏi tầm mắt, em cảm thấy em đúng là một phụ nữ tàn ác và vô ơn như em đã nói, và kể từ khi đó em cứ áy náy không yên. Nếu anh muốn yêu em, Jude ạ, anh có thể: em không phiền lòng chút nào; và em sẽ không bao giờ nói rằng anh không được yêu em lần nữa!

Giờ em sẽ không bao giờ viết thêm gì nữa về chuyện đó. Anh có tha thứ cho sự độc ác của người bạn nhẹ dạ của anh không? Và sẽ không làm cho cô ấy đau khổ khi nói rằng anh không tha thứ?… Mãi mãi,

SUE.

Sẽ là thừa khi nói câu trả lời của Jude là gì; và việc anh nghĩ nếu được tự do anh sẽ làm gì - một hành động hẳn sẽ triệt tiêu kế hoạch sống lâu dài một cách không cần thiết với một bạn gái của Sue. Anh cảm thấy anh có thể khá chắc chắn về thắng lợi của mình nếu tình thế đưa đến một cuộc xung đột giữa Phillotson và anh để có nàng.

Thế nhưng Jude đang ở trong mối nguy cơ gắn quá nhiều ý nghĩa vào lá thư bốc đồng của Sue hơn những gì nàng thật sự muốn nói.

Vài hôm sau đó, anh nhận ra anh đang mong mỏi nàng lại viết thư. Nhưng anh không nhận được thêm thư từ nào khác; và trong sự cô đơn tột độ anh gửi một lá thư khác, đề nghị rằng anh sẽ tới thăm nàng vào một Chủ nhật nào đó, khoảng cách chỉ dưới mười tám dặm.

Anh mong một hồi âm vào buổi sáng thứ hai sau khi gửi thư đi; nhưng không có. Buổi sáng thứ ba, nhân viên đưa thư không ghé. Hôm đó là thứ Bảy, và với tâm trạng lo âu bứt rứt về nàng, anh gửi đi ba dòng vắn tắt, nói rằng anh sẽ tới vào hôm sau, vì anh cảm thấy chắc chắn sự cố nào đó đã xảy ra.

Ý nghĩ đầu tiên và tự nhiên của anh là nàng bị ốm từ lần lội qua sông; nhưng anh sớm nghĩ ra rằng trong trường hợp đó sẽ có người viết thay nàng. Những phỏng đoán chấm dứt khi anh tới ngôi trường làng gần Shaston vào buổi sáng Chủ nhật trời trong, giữa mười một và mười hai giờ, khi giáo xứ vắng vẻ như sa mạc, phần lớn cư dân đang tập trung trong nhà thờ, nơi thỉnh thoảng vọng ra tiếng đồng ca của họ.

Một bé gái mở cửa. “Cô Bridehead đang ở trên gác,” nó nói. “Ông có vui lòng đi lên đó không?”

“Cô ấy bị ốm à?” Jude vội vã hỏi.

“Chỉ chút ít thôi, không nặng lắm.”

Jude vào nhà và lên cầu thang. Khi tới đầu cầu thang, một giọng nói cất lên chỉ cho anh biết nên ngoặt sang lối nào - giọng của Sue đang gọi tên anh. Anh bước qua cửa, và thấy nàng đang nằm trên một cái giường nhỏ, trong một căn phòng bé xíu.

“Ôi, Sue!” anh kêu lên, ngồi xuống cạnh nàng và cầm lấy tay nàng. “Sao thế này! Em không viết được à?”

“Không, không phải thế!” nàng đáp. “Em bị cảm lạnh, nhưng viết được. Chỉ có điều em không muốn!”

“Vì sao không? Muốn dọa cho tôi sợ chết được thế này ư!”

“Vâng, đó là điều mà em e sợ! Nhưng em đã quyết định không viết cho anh nữa. Họ sẽ không cho em trở lại trường, đó là lý do em không thể viết thư. Không phải thực tế đó, mà nguyên do!”

“Là sao?”

“Họ không chỉ không nhận lại em, họ còn gửi cho em một lời khuyên từ biệt…”

“Gì chứ?”

Nàng không trả lời ngay. “Em đã thề không bao giờ nói với anh, Jude ạ, nó rất thô lỗ và gây đau đớn!”

“Có phải nó nói về chúng ta không?”

“Phải.”

“Nhưng cứ nói cho tôi nghe đi!”

“Thôi được, ai đó đã gửi cho họ những báo cáo vô căn cứ về chúng ta, và họ bảo anh và em nên cưới nhau càng sớm càng tốt, vì thanh danh của em!… Đó… giờ em đã nói với anh rồi, và em ước gì em đã không nói!”

“Ôi, Sue khốn khổ!”

“Em không nghĩ về anh như ý nghĩa trong lá thư đó! Em chỉ chợt nghĩ nên đối đãi với anh theo cách mọi người thường nghĩ, nhưng em chưa bắt đầu. Em đã nhận ra rằng tình bà con chỉ là trên danh nghĩa, vì chúng ta hoàn toàn là hai người xa lạ lúc gặp nhau. Nhưng việc em lấy anh, Jude thân mến - sao, tất nhiên, nếu suy xét tới việc lấy anh thì hẳn là em không tới với anh thường xuyên như vậy! Và em không bao giờ hình dung anh nghĩ tới việc lấy em cho tới đêm hôm nọ; khi em bắt đầu cho rằng anh đã yêu em chút ít. Có lẽ em không nên quá thân mật với anh như vậy. Tất cả là lỗi của em. Mọi thứ luôn là lỗi của em!”

Lời của nàng nghe có vẻ hơi miễn cưỡng và không thật, và họ nhìn nhau với một nỗi buồn chung.

“Lúc đầu em quá vô tình!” nàng nói tiếp. “Em không hề biết anh có cảm giác thế nào. Ồ, anh đã không tốt với em - anh đã - khi nhìn em như một người tình mà không hề nói lời nào, và mặc cho em tự phát hiện ra! Lần hồi em hiểu ra thái độ của anh đối với em; và theo lẽ tự nhiên họ nghĩ chúng ta đang làm sai! Em sẽ không bao giờ tin anh nữa!”

“Phải, Sue,” Jude nói đơn giản; “Tôi thật đáng trách - nhiều hơn mức em nghĩ. Tôi hoàn toàn ý thức được rằng em không ngờ vực gì về tình cảm tôi dành cho em mãi cho tới một hai lần gặp cuối. Tôi thú nhận rằng cuộc gặp của chúng ta với tư cách hai người lạ đã ngăn cản một cảm giác về tình bà con thân thuộc, rằng tôi đã cố tình lẩn tránh tình cảm thật của mình. Nhưng em nghĩ tôi có đáng được hưởng một chút cân nhắc xét suy khi che đậy những tình cảm sai trái, rất sai trái của tôi, vì tôi không thể kiểm soát được chúng hay không?”

Nàng hướng đôi mắt hồ nghi về phía anh, rồi nhìn sang chỗ khác như thể e rằng nàng có thể tha thứ cho anh.

Theo mọi quy luật của tự nhiên và giới tính, một nụ hôn là lời giải đáp duy nhất phù hợp với tâm trạng và khoảnh khắc này; dưới sức thuyết phục của nó, tính chất của mối quan tâm thầm kín của Sue đối với Jude có thể thay đổi một cách không thể nào ngờ. Một số đàn ông sẽ vứt bỏ mọi e dè và thử đánh liều, làm ngơ cả tuyên bố của Sue về những cảm giác phi giới tính của nàng lẫn hai chữ ký trong tủ cất giữ hồ sơ hôn lễ của nhà thờ xứ đạo của Arabella. Nhưng Jude thì không. Thật sự, anh đã định kể cho nàng nghe câu chuyện bi thảm của mình. Nó đã nằm trên môi anh; thế nhưng vào thời khắc u buồn này anh không thể tiết lộ nó. Anh chọn đứng lại sau những rào chắn đã được thừa nhận giữa họ.

“Dĩ nhiên, tôi biết em không quan tâm tới tôi theo bất kỳ cách thức đặc biệt nào,” anh buồn bã nói tiếp. “Em không nên, và em đúng. Em thuộc về… ông Phillotson. Tôi cho rằng ông ta đã tới thăm em?”

“Vâng,” nàng đáp ngắn gọn, sắc mặt nàng hơi biến đổi chút ít. “Dù em không yêu cầu ông ta tới. Dĩ nhiên anh mừng vì ông ta đã tới! Nhưng em cũng chả bận tâm nếu ông ta không tới lần nào nữa!”

Với Jude, thật sự rất khó hiểu khi nàng có thể bị xúc phạm bởi sự thừa nhận trung thực của anh đối với tình địch, nếu nàng phản đối tình cảm của anh. Anh nói tiếp về chuyện khác.

“Vụ này sẽ chóng trôi qua, Sue thân mến. Những người quản lý trường đào tạo không phải là toàn thế giới. Em có thể trở thành sinh viên ở một trường khác, chắc chắn là vậy.”

“Em sẽ hỏi ông Phillotson,” nàng đáp với vẻ quả quyết.

Lúc này người chủ nhà tốt bụng của Sue đã từ nhà thờ trở về, và không có cuộc trò chuyện riêng tư nào nữa. Jude ra về khi chiều xuống, đau khổ và tuyệt vọng. Nhưng anh đã gặp nàng và ngồi với nàng. Một cuộc tiếp xúc như thế hẳn sẽ an ủi lòng anh suốt phần đời còn lại. Với tư cách một linh mục giáo xứ, điều cần thiết và đúng đắn là anh phải học bài học về sự quên mình.

Nhưng sáng hôm sau khi thức giấc, anh cảm thấy hơi bực tức nàng, và quyết định rằng nàng khá vô lý, nếu không nói là thất thường. Sau đó, khi đang hình dung về cái mà anh bắt đầu nhận thức như là một trong những tính cách để bù đắp cho nàng, anh nhận được một lá thư ngắn. Hẳn là nàng đã viết nó ngay sau khi anh ra về:

Hãy thứ lỗi cho em vì sự nóng nảy hôm qua! Em đã độc ác với anh; em biết điều đó, và cảm thấy cực kỳ khốn khổ vì sự độc ác của mình. Anh thật đáng yêu khi không nổi giận! Jude, xin vẫn xem em là bạn và người cùng chí hướng, với mọi lỗi lầm của em. Em sẽ cố không xử sự như thế nữa.

Em sẽ tới Melchester hôm thứ Bảy, để lấy những đồ đạc còn để lại ở trường S.P.. Em có thể đi dạo với anh nửa giờ, nếu anh thích. – Người bạn hối lỗi của anh

SUE.

Jude tha thứ cho nàng ngay lập tức, và đề nghị nàng tới gặp anh ở công trường khi tới nơi.

Chương Sáu

Trong lúc đó một người đàn ông đứng tuổi đang mơ giấc mơ về một vẻ đẹp tuyệt vời liên quan tới tác giả của lá thư nói trên. Ông là Richard Phillotson, vừa chuyển tới từ ngôi trường làng ở Lumsdon gần Christminster để điều hành một trường nam sinh lớn hơn trong thị trấn Shaston, quê nhà của ông. Nó nằm trên một ngọn đồi cách sáu mươi dặm về hướng tây nam theo đường chim bay.

Một thoáng nhìn vào nơi chốn và môi trường xung quanh của nó đủ để thấy rằng những kế hoạch và mơ ước của người hiệu trưởng ấp ủ từ lâu đã bị từ bỏ vì một giấc mơ mới không có gì chung với Giáo hội hoặc văn chương. Vốn là người không thực tế, giờ ông tập trung vào việc kiếm và dành dụm tiền vì một mục đích thực tế - có một cô vợ. Nếu muốn, nàng có thể điều hành một trong những ngôi trường nữ sinh cạnh trường ông; vì mục đích đó, ông đã khuyên nàng vào trường sư phạm, vì nàng sẽ không lấy ông ngay lập tức.

Vào thời điểm Jude chuyển từ Marygreen tới Melchester, và bước vào những cuộc phiêu lưu với Sue tại đó, người hiệu trưởng sống trong ngôi nhà mới của trường ở Shaston. Khi mọi đồ đạc trong nhà đã ổn định, những cuốn sách đã xếp lên kệ và những cây đinh đã được đóng lên tường, ông bắt đầu ngồi trong phòng mình suốt những đêm đông tăm tối và nghiên cứu lại một số môn - một nhánh trong đó bao gồm các di tích cổ La Mã - Anh - một công việc không mang tới lợi lộc gì cho một vị hiệu trưởng cấp quốc gia, nhưng sau khi ông từ bỏ kế hoạch vào đại học, nó đã thu hút sự chú ý của ông như một cái mỏ chưa được khai thác; có thể thực hành đối với những kẻ, giống như ông, từng sống ở những chốn quạnh hiu nơi những di tích đó rất phong phú, và được xem là những thứ hoàn toàn trái với những quan điểm đã được chấp nhận về nền văn minh của thời đó.

Việc bắt đầu lại nghiên cứu này là thú tiêu khiển bề ngoài và rõ ràng của Phillotson lúc này - nguyên do bề ngoài của ông để đi một mình vào những cánh đồng, nơi những con đường đắp cao, những con đê, và những ngôi mộ cổ nhiều vô kể, hoặc nhốt mình trong nhà với vài bình đựng tro cốt, những viên ngói và những mảng trang trí tường mà ông sưu tầm được, thay vì thăm viếng những người hàng xóm mới. Về phần mình, họ đã tỏ ra rất sẵn lòng kết bạn với ông. Nhưng nói cho cùng, đó không phải là nguyên do thật sự, hoặc toàn bộ. Do vậy, vào một buổi tối cụ thể trong tháng, khi đã rất muộn - thật sự đã gần nửa đêm - và ánh đèn của ông, tỏa ra từ cửa sổ ở một góc của thị trấn trên đồi nhìn ra vô số dặm thung lũng phía tây, tuyên bố như thể bằng lời rằng đây là nơi một cá nhân đang miệt mài nghiên cứu, ông lại không làm công việc đó.

Nội thất của căn phòng - những cuốn sách, đồ đạc, chiếc áo khoác thùng thình, tư thế của ông ở bàn, thậm chí ánh sáng lập lòe của lò sưởi, kể lại cùng câu chuyện cao quý về sự mải mê nghiên cứu - còn hơn cả khả kính đối với một người đàn ông vốn không có những mối lợi nào khác ngoài những thứ tự mình tạo ra. Thế nhưng câu chuyện này, khá chân thật cho tới gần đây, giờ không còn chân thật nữa. Thứ mà ông đang đọc không phải là lịch sử. Chúng là những chú giải lịch sử, được viết với nét chữ đậm của phụ nữ theo lời đọc của ông vài tháng trước, và chính những dòng chữ chép tay này đang thu hút sự chú ý của ông.

Sau đó ông lấy ra từ một ngăn tủ một xấp thư được cột ràng cẩn thận, ít, rất ít, theo cách đếm thư từ hiện nay. Mỗi lá thư nằm trong phong bì đúng như lúc nó tới nơi, và nét chữ viết tay là của cùng nhân vật đã viết những chú giải lịch sử. Ông lần lượt mở chúng ra và trầm ngâm đọc. Với cái nhìn đầu tiên, dường như trong những lá thư này tuyệt đối không có gì để suy tư về chúng. Chúng là những lá thư chân thành, thẳng thắn, với chữ ký “Sue B−”; giống như những lá thư được viết trong những thời gian vắng mặt ngắn ngủi, không có ý nghĩa nào khác ngoài sự kết thúc nhanh chóng của chúng, và chủ yếu liên quan tới những cuốn sách đang đọc và những trải nghiệm khác của một sinh viên đang được đào tạo, mà chắc chắn người viết đã quên đi theo thời gian. Trong một lá thư, chỉ mới gần đây, Sue viết rằng nàng đã nhận được lá thư chu đáo của ông, rằng ông rất chính trực và quảng đại khi nói ông sẽ không tới thăm nàng thường xuyên hơn mức nàng mong muốn (ngôi trường đó là một nơi chốn bất tiện đối với những khách viếng thăm, và vì ước muốn tha thiết của nàng là việc nàng đính hôn với ông nên được giấu kín, và không thể nào che giấu việc đó nếu ông thường xuyên thăm nàng). Người hiệu trưởng trầm tư suy nghĩ về những câu này. Nói cho chính xác, kiểu toại nguyện nào một người đàn ông sẽ có được từ lòng biết ơn của một phụ nữ mà y yêu, khi y không thường tới thăm nàng? Vấn đề này xâm chiếm toàn bộ tâm trí của ông.

Ông mở một ngăn tủ khác, và tìm thấy trong đó một phong bì; ông rút ra từ đó một bức ảnh chụp Sue hồi còn bé, rất lâu trước khi ông biết nàng, đang đứng dưới cái giàn mắt cáo với một cái giỏ nhỏ trên tay. Có một bức khác khi nàng là một thiếu nữ, đôi mắt và mái tóc đen nhánh của nàng tạo nên một hình ảnh rất khác biệt và cuốn hút; chúng cũng tiết lộ sự sâu sắc nằm bên dưới vẻ ngoài hời hợt của nàng. Nó giống hệt như bức ảnh mà nàng đã tặng Jude, và hẳn sẽ tặng cho bất kỳ người đàn ông nào. Phillotson đưa nó lên gần môi, rồi ngờ vực buông tay xuống khi đọc thấy những dòng chữ khó hiểu của nàng: hôn lần cuối danh thiếp của người chết với mọi đắm say, và hơn tất cả mọi tận tụy, của một chàng trai mười tám tuổi.

Nét mặt của người hiệu trưởng là nét mặt của một kẻ không khỏe mạnh, nệ cổ, càng thêm nệ cổ với cách cạo râu của ông. Tự nhiên đã ban cho nó một phong thái quý phái, cho thấy một mong muốn cố hữu muốn làm mọi điều đúng đắn. Ông nói chậm rãi, nhưng giọng của ông đủ chân thành để không biến sự do dự của ông thành một nhược điểm. Mái tóc xoăn điểm bạc của ông tỏa sáng từ một điểm ở giữa vầng trán. Có bốn nếp nhăn chạy ngang qua trán ông, và ông chỉ mang kính khi đọc sách ban đêm. Hầu như chắc chắn ở ông có một sự quên mình vì mục đích học thuật hơn là sự chán ghét phụ nữ, mà cho tới nay đã ngăn ông đi tới hôn nhân với một người trong số đó.

Những hoạt động im lặng như thế được lặp lại nhiều lần khi ông không ở dưới ánh mắt của lũ trẻ. Cái nhìn nhanh và xâm phạm của chúng, hầu như không thể tha thứ đối với người thầy rụt rè đang có một mối quan tâm đầy lo lắng đối với Sue, khiến ông, trong những giờ khắc xám xịt của buổi sáng, sợ phải bắt gặp lần nữa những tia nhìn sắc bén, có thể đọc thấu giấc mơ trong tâm hồn mình.

Ông đã chấp thuận một cách khả kính mong muốn của Sue, rằng ông sẽ không thường tới thăm nàng ở trường đào tạo; nhưng cuối cùng, sự kiên nhẫn của ông đã vượt quá giới hạn, một chiều thứ Bảy ông lên đường để thực hiện một cuộc thăm viếng bất ngờ. Tại đó, tin tức về sự ra đi của nàng - có thể xem đó là một sự trục xuất - tới với ông mà không có một lời cảnh báo hay sự giảm nhẹ nào trong mấy phút ông đứng ở cửa chờ gặp nàng; và khi quay đi ông hầu như không nhìn thấy con đường trước mặt.

Thật sự, Sue chưa hề viết dòng nào cho ông về vụ này, dù nó xảy ra từ mười bốn ngày trước. Một suy nghĩ nhanh nói với ông rằng điều này không chứng tỏ được gì, sự yếu đuối tự nhiên là một lý do quá đủ cho sự im lặng cũng như bất kỳ mức độ đáng trách nào.

Họ đã thông báo cho ông nơi nàng đang sống, và do không còn lo âu trực tiếp nào về cuộc sống của nàng, ý nghĩ của ông quay sang một cảm giác phẫn nộ cực độ đối với ban quản lý nhà trường. Trong tâm trạng rối bời, Phillotson bước vào thánh đường bên cạnh, ngay lúc này đang bị tháo dỡ ngổn ngang để trùng tu. Ông ngồi lên một phiến đá đẽo, bất chấp chúng có thể để lại những vết bụi trên quần của mình; và khi dõi ánh mắt lờ đờ theo cử động của những người thợ, ông nhận ra kẻ được cho là thủ phạm, Jude, tình nhân của Sue, là một trong số họ.

Jude chưa từng nói chuyện với người hùng trước đây của anh từ lần gặp trong cuộc triển lãm mô hình Jerusalem. Sau khi tình cờ chứng kiến sự ve vãn cố tình của Phillotson trên con đường mòn, trong đầu chàng trai trẻ đã hình thành một sự căm ghét lạ lùng việc nghĩ tới ông, gặp ông, giao tiếp với ông theo bất kỳ cách thức nào; và từ khi biết thành công của Phillotson trong việc có được ít nhất lời hứa của nàng, Jude đã thẳng thắn thừa nhận rằng anh không muốn nhìn thấy hay nghe thấy ông, biết bất kỳ điều gì về sự theo đuổi của ông, thậm chí hình dung lần nữa ông có những tính cách xuất chúng nào. Đúng vào hôm người hiệu trưởng tới, Jude đang mong đợi Sue, như nàng đã hứa; do đó, khi nhìn thấy ông trong gian giữa tòa nhà, hơn nữa, thấy ông đang bước tới để nói chuyện với mình, anh không hề bối rối chút nào; điều mà chính sự bối rối của Phillotson ngăn không cho ông nhận ra.

Jude bước tới gặp ông; và cả hai rời khỏi đám thợ, đi tới chỗ Phillotson đã ngồi lúc nãy. Jude đưa cho ông một mảnh vải bao tải để lót chỗ ngồi, và nói cho ông biết ngồi trên mặt đá trần trụi rất nguy hiểm.

“Vâng, vâng,” Phillotson lơ đãng nói trong lúc ngồi xuống lại, mắt ông dán lên mặt đất như thể đang cố nhớ xem mình đang ở đâu. “Tôi sẽ không giữ cậu lâu. Đơn giản là tôi đã nghe nói rằng mới đây cậu có gặp cô bạn nhỏ Sue của tôi. Tôi muốn nói với cậu về việc đó. Tôi chỉ muốn hỏi thăm về nàng.”

“Em nghĩ em biết đó là gì!” Jude nói vội. “Về việc nàng trốn khỏi trường sư phạm và tới với em?”

“Phải.”

Trong khoảnh khắc, Jude có một ước muốn ác độc và vô lương tâm: tiêu diệt tình địch của mình bằng mọi giá. Do sự bội bạc mà tình yêu dành cho cùng một phụ nữ có thể mang tới cho những người đàn ông khả kính nhất trong mọi quan hệ khác của đời sống, anh có thể khiến cho Phillotson ra về trong cảm giác thống khổ và thảm bại bằng cách nói rằng vụ xì căng đan đó có thật, rằng Sue đã hứa sẽ thuộc về anh. Nhưng trong khoảnh khắc, hành động của anh không đáp ứng cho bản năng thú tính đó; và những gì anh nói là: “Em mừng vì thầy đã tốt bụng tới đây nói chuyện thẳng thắn với em về chuyện đó. Thầy có biết họ nói gì không? - rằng em nên lấy nàng.”

“Gì chứ!”

“Và em ước với cả tâm hồn giá như em có thể!”

Phillotson run rẩy, và gương mặt xanh xao một cách tự nhiên của ông hiện lên những nếp nhăn như mặt của một thây ma. “Tôi không hề biết rằng bản chất của chuyện này là vậy. Chúa ngăn cấm!”

“Không, không!” Jude kinh ngạc. “Em tưởng thầy đã hiểu chứ? Ý của em là nếu em ở vị thế có thể lấy nàng, hay một ai đó, và sống ổn định, thay vì sống trong một phòng trọ đó đây, em sẽ rất vui mừng!”

“Điều cậu thật sự muốn nói chỉ là cậu yêu cô ta. Nhưng… vì vấn đề đau lòng này đã được đề cập tới, điều gì đã thật sự xảy ra?” Phillotson hỏi, với sự trầm tĩnh của một người cảm thấy rằng một trí thông minh sắc sảo lúc này thì tốt hơn một sự hồi hộp đau đớn kéo dài sau này. “Những vụ việc nảy sinh, và đây là một, khi thậm chí những câu hỏi không rộng lượng cũng phải được đặt ra để loại bỏ những giả định sai lầm, và để triệt tiêu tin đồn thất thiệt.”

Jude sẵn sàng giải thích; anh kể lại toàn bộ câu chuyện, bao gồm cái đêm ở nhà của người chăn cừu, việc nàng tới nhà trọ của anh trong thân hình ướt sũng, tình trạng suy nhược của nàng do ngâm nước quá lâu, sự trong trắng của cuộc đối thoại giữa họ, và việc anh tiễn chân nàng sáng hôm sau.

“Thôi được,” Phillotson nói khi nghe hết. “Tôi xem đây là lời cuối cùng của cậu, và tôi biết tôi có thể tin cậu, rằng sự ngờ vực dẫn tới việc nàng bị đuổi học hoàn toàn là một ngờ vực vô căn cứ?”

“Đúng thế. Hoàn toàn. Xin Chúa cứu giúp con!” Jude nghiêm trang nói.

Người hiệu trưởng đứng lên. Mỗi bên cảm thấy cuộc nói chuyện riêng này không thể trộn lẫn vào một thảo luận thân thiện về những trải nghiệm gần đây của họ, theo cách thức của những người bạn; và sau khi Jude đưa ông ta đi một vòng, chỉ cho ông ta một số đặc điểm của công việc trùng tu mà thánh đường cổ xưa này đang tiến hành, Phillotson chào tạm biệt và quay gót.

Cuộc thăm viếng này diễn ra vào khoảng mười một giờ sáng; nhưng Sue không xuất hiện. Khi đi ăn trưa ở một quán ăn, Jude nhìn thấy người anh yêu ở phía trước, trên con đường đến từ Cổng Bắc, đang đi như thể tìm kiếm anh một cách vô vọng. Nhanh chóng bắt kịp nàng, anh nói rằng anh đã đề nghị nàng tới gặp anh ở thánh đường, và nàng đã hứa.

“Em phải tới trường lấy đồ của mình,” nàng nói - một câu mà anh buộc phải xem là một lời đáp, dù nó không phải. Nhận thấy nàng đang có vẻ lẩn tránh, anh cảm thấy phải nói với nàng thông tin đã được giữ kín cho tới lúc này.

“Hôm nay em chưa gặp ông Phillotson sao?” anh đánh liều hỏi.

“Không. Nhưng em không muốn bị tra hỏi về ông ta; và nếu anh hỏi thêm bất cứ điều gì em sẽ không trả lời!”

“Thật kỳ quặc là…” Anh dừng lại, chăm chú nhìn nàng.

“Gì chứ?”

“Là em thường không đáng yêu với sự hiện diện thật sự của mình so với sự đáng yêu của em trong những lá thư!”

“Thật sự với anh em có vẻ như vậy sao?” nàng nói, mỉm cười, với chút tò mò. “Chà, điều đó thật lạ; nhưng em cũng cảm thấy tương tự về anh, Jude ạ. Khi anh đã đi khỏi, dường như em là một kẻ lạnh lùng…”

Vì nàng đã biết tình cảm của anh dành cho nàng, Jude thấy rằng họ đang đứng trên một vùng đất nguy hiểm. Đây chính là lúc, anh nghĩ, anh phải nói như một người đàn ông trung thực.

Nhưng anh không nói gì, và nàng tiếp tục: “Chính điều đó khiến em viết và nói, rằng em không phiền với việc anh yêu em, nếu anh muốn, rất muốn!”

Niềm hân hoan anh có thể cảm thấy với hàm ý đó, hoặc có vẻ như hàm ý đó, bị hủy bỏ bởi ý định của anh, và anh kiên quyết giữ vững nó cho tới khi mở lời: “Tôi chưa bao giờ nói với em…”

“Có, anh đã nói,” nàng nói khẽ.

“Ý tôi là tôi chưa bao giờ kể cho em nghe tiểu sử của mình, tất cả.”

“Nhưng em đoán được. Em biết gần hết rồi.”

Jude ngẩng lên. Lẽ nào nàng đã biết về buổi lễ sáng hôm đó của anh và Arabella; một cuộc hôn nhân mà vài tháng sau đã kết thúc một cách hoàn hảo hơn sự kết thúc bởi cái chết? Anh thấy rằng nàng không biết.

“Tôi không thể kể đầy đủ với em trên đường phố,” anh buồn bã nói tiếp. “Và tốt hơn em đừng tới nơi trọ của tôi. Chúng ta hãy vào đây.”

Tòa nhà họ đang đứng bên cạnh là nhà lồng chợ; nó là nơi thuận tiện duy nhất; và họ đi vào đó; phiên chợ đã kết thúc, những quầy hàng và khu vực trống rỗng. Anh thích một địa điểm thoải mái hơn, nhưng như thường lệ, thay vì một cánh đồng thơ mộng hoặc một hành lang giáo đường trang nghiêm cho câu chuyện của anh, nó được kể trong lúc họ đi tới đi lui trên một sàn nhà rải rác những lá bắp cải thối, và giữa mọi thứ rau quả hỏng và bị bỏ đi vì không bán được. Anh bắt đầu và kết thúc lời kể vắn tắt của mình, vốn chỉ dẫn tới thông tin rằng anh đã lấy một người vợ cách đây vài năm, và vợ anh vẫn đang sống. Hầu như trước khi nét mặt nàng có thời gian để thay đổi, nàng vội vã nói, “Vì sao anh không kể cho em nghe trước đó?”

“Tôi không thể. Có vẻ như độc ác nếu kể về nó.”

“Với chính bản thân anh, Jude ạ. Vì tốt hơn anh nên độc ác với em!”

“Không, em thân yêu!” Jude kêu lên với vẻ mặt say đắm. Anh cố cầm lấy tay nàng, nhưng nàng rút nó lại. Mối quan hệ thân tình cũ của họ có vẻ như đã đột ngột kết thúc, và sự tương phản giữa hai giới tính vẫn còn đó, không có sự yêu thích nào làm đối trọng. Nàng không còn là bạn, người đồng chí hướng, người yêu vô ý thức của anh nữa; và mắt nàng nhìn anh trong sự im lặng xa lạ.

“Tôi hổ thẹn về giai đoạn đã dẫn tới cuộc hôn nhân đó trong đời tôi,” anh nói tiếp. “Tôi không thể giải thích nó một cách chính xác lúc này. Có lẽ tôi có thể làm được điều đó nếu em nhìn nhận nó theo cách khác!”

“Nhưng làm sao em có thể?” nàng thốt lên. “Em từng nói, hay viết, rằng… rằng anh có thể yêu em; hoặc đại loại như thế! - chỉ vì lòng nhân ái - và trong mọi lúc. Ôi, sao mọi thứ lại đáng nguyền rủa thế này!” Nàng giậm chân, thân hình run lẩy bẩy.

“Em hiểu lầm tôi rồi, Sue! Tôi không bao giờ nghĩ em quan tâm tới tôi, cho tới mãi gần đây; vì thế tôi cảm thấy nó không quan trọng! Em có quan tâm tới tôi không, Sue? Em biết tôi muốn nói gì không? Tôi không thích vì lòng nhân ái chút nào!”

Đây là câu hỏi mà trong tình huống này Sue chọn cách không trả lời.

“Em cho rằng cô ta, vợ anh, là một phụ nữ rất xinh đẹp, dù cô ta xấu xa?” nàng hỏi nhanh.

“Cô ta khá xinh, trong chừng mực đó thôi.”

“Chắc chắn là xinh hơn em!”

“Em không giống cô ta chút nào. Và tôi đã không gặp cô ta nhiều năm… Nhưng chắc chắc cô ta sẽ quay lại. Họ luôn quay lại!”

“Thật lạ khi anh sống xa cách với cô ta như thế này!” Sue nói, đôi môi run rẩy của nàng không phản ánh đúng sự chế giễu của nàng. “Anh, một người có tín ngưỡng như thế. Những vị bán thần trong ngôi đền Pantheon của anh - ý em là những nhân vật huyền thoại mà anh gọi là các vị thánh - sẽ giúp anh thế nào sau chuyện này? Nếu em từng làm một điều như thế, hẳn nó sẽ khác và không đáng chú ý, vì ít nhất em không xem hôn nhân là một bí tích. Những lý thuyết của anh không tiến bộ như thực hành của anh!”

“Sue, em thật cay độc khi em muốn; một Voltaire hoàn hảo! Nhưng em phải đối xử với anh như em muốn!”

Khi thấy Jude đau khổ thế nào nàng dịu lại, và vừa cố cầm lại những giọt lệ thương cảm nàng vừa nói với vẻ trách móc của một phụ nữ có quả tim bị tổn thương: “Chao ôi, lẽ ra anh phải kể với em trước khi mang tới cho em ý tưởng rằng anh muốn được cho phép yêu em! Em không hề có cảm giác gì trước khoảnh khắc ở nhà ga đó, ngoại trừ…” Một lần nữa Sue tỏ ra đau khổ không kém gì anh, trong nỗ lực thoát khỏi tình cảm của nàng, và sự thất bại của nàng.

“Đừng khóc, em yêu!” Jude van nài.

“Em không khóc vì em có ý định yêu anh; mà vì mong muốn giữ bí mật của anh!”

Họ hoàn toàn quên mất khu chợ xung quanh, và Jude không thể kiềm chế việc giơ tay về phía eo của nàng. Khao khát nhất thời của anh là phương tiện giúp nàng cũng cố lại tinh thần. “Không, không!” nàng nói, nghiêm trang lùi lại, và lau nước mắt. “Dĩ nhiên không! Sẽ là đạo đức giả nếu vờ rằng hành động xuất phát từ tình cảm anh em họ; và nó cũng không thể theo bất cứ cách nào khác.”

Họ di chuyển chừng chục bước, và nàng tỏ ra đã hồi phục lại. Nó khiến Jude nhẹ nhõm hơn, và hẳn tim anh sẽ ít đau đớn hơn nếu nàng cứ có dáng vẻ như đã có; về bản chất nàng rộng lượng, phóng khoáng trong suy nghĩ, bất chấp những cơn bốc đồng có tính chất đàn bà hẹp hòi vốn cần được ban cho giới tính của nàng.

“Em không trách anh vì điều mà anh không thể ngăn chặn,” nàng nói, mỉm cười. “Sao em có thể ngốc nghếch thế nhỉ? Em có trách anh chút ít vì không kể với em trước đó. Nhưng, nói cho cùng, nó không quan trọng. Có lẽ chúng ta phải xa cách nhau, anh thấy đó, thậm chí nếu chưa có chuyện này trong đời anh.”

“Không, chúng ta sẽ không xa nhau, Sue! Đây là chướng ngại duy nhất.”

“Anh quên rằng điều kiện cần thiết là em phải yêu anh, và muốn làm vợ anh, dù không có chướng ngại nào.” Sue nói, với một vẻ nghiêm túc dịu dàng không để lộ tâm hồn nàng. “Và chúng ta còn là anh em họ, anh em họ lấy nhau không tốt. Và em đã đính hôn với một người khác. Còn về việc chúng ta tiếp tục đi với nhau như hiện giờ, theo một cách thức mang tính bạn hữu, mọi người quanh chúng ta sẽ không cho phép chúng ta tiếp tục. Cách nhìn của họ đối với những quan hệ giữa nam nữ rất hạn chế, như đã được chứng minh bởi việc đuổi em khỏi trường. Triết lý của họ chỉ công nhận những quan hệ dựa trên khát khao thú tính. Lĩnh vực rộng lớn của sự gắn bó mạnh mẽ nơi khát khao ngự trị, ít nhất, chỉ là thành phần thứ hai, đã bị họ làm ngơ - thành phần của… ai nhỉ? - Venus Urania.”[56]

Việc nàng có thể trò chuyện một cách hiểu biết cho thấy nàng đã làm chủ bản thân trở lại; và trước khi họ chia tay, nàng hầu như có lại ánh mắt linh hoạt, giọng nói ngân nga trầm bổng, cung cách vui tươi, và thái độ chỉ trích một cách rộng lượng đối với những kẻ khác cùng lứa tuổi và giới tính của nàng.

Lúc này anh có thể nói thoải mái hơn. “Có nhiều lý do chống lại việc tôi kể cho em nghe một cách khinh suất. Một là điều mà tôi đã nói; lý do khác là tôi luôn có ấn tượng rằng tôi không nên lấy vợ - rằng tôi thuộc về một gia tộc kỳ quặc khác thường - một nòi giống không thích hợp với hôn nhân.”

“Ồ, ai đã nói với anh điều đó?”

“Bà cô của tôi. Bà bảo nó luôn kết thúc tệ hại với những người họ Fawley chúng tôi.”

“Lạ quá. Cha em cũng từng nói điều tương tự với em!”

Họ đứng đó, bị xâm chiếm bởi cùng một ý nghĩ, khá đáng sợ, dù chỉ là một giả định: rằng một sự kết hợp giữa họ, nếu khả dĩ, sẽ có nghĩa là một gia tăng kinh khủng của sự bất tương thích - hai vị đắng trong một món ăn.

“Ồ, nhưng không thể có bất kỳ điều gì trong đó!” nàng nói với vẻ nhẹ nhõm. “Gia tộc chúng ta đã không may trong việc chọn bạn đời trong những năm gần đây, chỉ có thế.”

Sau đó họ vờ như đã tự thuyết phục bản thân rằng tất cả những gì đã xảy ra không mang tới hậu quả nào, rằng họ vẫn có thể là anh em họ, bạn bè, và người trao đổi thư từ nồng nhiệt của nhau, và sẽ có những thời khắc vui vẻ hạnh phúc khi gặp nhau, ngay cả khi họ ít thường xuyên gặp nhau hơn trước. Cuộc chia tay của họ diễn ra trong tình bạn thân yêu, thế nhưng cái nhìn cuối của Jude vào mắt nàng vẫn chất chứa đầy dò hỏi, bởi anh cảm thấy rằng ngay cả lúc này anh vẫn chưa hoàn toàn biết rõ tâm hồn của nàng.

Chương Bảy

Bức thư từ Sue một hai ngày sau đó lướt ngang qua Jude như một luồng hơi lửa.

Trước khi đọc lá thư, anh bị dẫn tới một hoài nghi rằng nội dung của nó rất hệ trọng khi thoáng nhìn thấy chữ ký của nàng - được ghi đầy đủ họ tên, vốn chưa từng được sử dụng khi viết cho anh kể từ lá thư đầu tiên:

JUDE THÂN MẾN CỦA EM,

Em có đôi điều muốn nói với anh mà có lẽ anh sẽ không ngạc nhiên khi nghe thấy, dù chắc chắn nó có thể khiến cho anh có cảm giác như đang tăng tốc (như các công ty hỏa xa nói về những con tàu của họ). Ông Philiotson và em sẽ sớm kết hôn với nhau - trong ba hoặc bốn tuần nữa. Chúng em đã dự định, như anh biết, chờ cho tới khi em đã hoàn thành khóa học và lấy được bằng, để hỗ trợ ông ấy, nếu cần, trong việc dạy học. Ông ấy rất tốt, vì tình thế khó xử của em thật sự xuất phát từ lỗi của em khi bị đuổi học.

Chúc em niềm vui nhé. Hãy nhớ em nói là anh phải chúc, và anh không được từ chối!

Em họ thân ái của anh,

SUSANNA FLORENCE MARY BRIDEHEAD.

Jude choáng váng trước tin tức đó; không ăn nổi bữa điểm tâm; và tiếp tục uống trà vì miệng anh khô khốc. Sau đó anh quay lại với công việc và bật ra tiếng cười cay đắng thường lệ của một kẻ gặp quá nhiều bất hạnh. Mọi thứ dường như đều trở nên đầy tính chất mỉa mai. Thế nhưng, cô gái tội nghiệp đó có thể làm gì khác? Anh tự hỏi mình, và cảm thấy đau đớn hơn cả rơi nước mắt.

“Ôi, Susanna Florence Mary!” anh thốt lên trong lúc làm việc. “Em không biết hôn nhân có nghĩa là gì đâu!”

Có khi nào thông báo về cuộc hôn nhân của chính anh đã thúc đẩy nàng làm điều này, giống như chuyến tới thăm nàng khi anh say mèm có thể thúc đẩy nàng tới việc đính hôn? Chắc chắn còn có những nguyên do đầy đủ khác, về mặt thực tế và xã hội, cho quyết định của nàng; nhưng Sue không phải là người có đầu óc thực tế và tính toán cho lắm; và anh buộc phải nghĩ rằng sự giận dỗi khi biết bí mật của anh đã dẫn tới việc nàng nhượng bộ những lời thuyết phục của Phillotson, rằng cách tốt nhất để chứng minh sự vô căn cứ của những ngờ vực của ban quản lý nhà trường là nhanh chóng kết hôn với ông ta, hoàn thành trọn vẹn lời hứa hôn. Thật sự, Sue đã bị đặt vào một tình thế khó xử. Sue tội nghiệp!

Anh quyết định đóng vai người hùng; chỉ nghĩ tới những điều tốt đẹp của vụ việc này và ủng hộ nàng; nhưng anh không thể viết những lời chúc tốt đẹp nàng yêu cầu trong một hai ngày. Trong lúc đó lại có thêm một lá thư khác từ người bạn nhỏ nôn nóng của anh:

Jude, anh sẽ là người trao tay em cho chú rể nhé? Em không có bất kỳ ai khác có thể làm điều đó thuận tiện như anh, một người bà con em có tại nơi này, vì dù cha em đủ thân thiện để sẵn lòng, ông cũng không có mặt ở đây. Em hy vọng anh sẽ không nghĩ đó là một việc khó khăn? Em đã xem nghi thức kết hôn trong cuốn kinh cầu nguyện, và dường như với em rất nhục nhã nếu không có một người trao tay cô dâu trong hôn lễ. Theo nghi thức như ghi trong cuốn sách, chú rể của em chọn em từ ý chí và niềm vui của chính ông ta; nhưng em không chọn ông ta. Một ai đó trao em cho ông ta, như trao một con lừa cái hay dê cái, hoặc bất cứ con vật nuôi trong nhà nào khác. Xin chúc phúc cho quan điểm cao thượng về phụ nữ của ngài, hỡi ngài giáo sĩ! Nhưng em quên mất: em không còn đặc quyền trêu chọc anh nữa. Mãi mãi…

SUSANNA FLORENCE MARY BRIDEHEAD.

Jude lấy hết can đảm để làm một người hùng; và trả lời:

SUE THÂN MẾN

Dĩ nhiên tôi chúc em niềm vui! Và cũng dĩ nhiên tôi sẽ trao tay em trong hôn lễ. Điều tôi đề nghị là, vì em không có nhà riêng, em không làm lễ kết hôn từ nhà của bạn học của em, mà từ nhà của tôi. Như thế sẽ đúng đắn hơn, tôi nghĩ, vì tôi, như em nói, là người bà con gần nhất của em ở vùng này.

Tôi không hiểu vì sao em ký tên trong thư theo cách thức mới mẻ và trang trọng kinh khủng này? Chắc chắn em vẫn còn quan tâm chút ít tới tôi! Mãi mãi là bạn thân mến của em,

JUDE.

Điều khiến anh khó chịu thậm chí hơn cả chữ ký là một cái ngòi chích nhỏ mà anh đã lặng lẽ ngồi lên - cụm từ “người bà con đã kết hôn” - với tư cách người yêu nàng, nó khiến anh có vẻ ngốc nghếch làm sao! Nếu Sue viết câu đó để chế nhạo, anh hầu như không thể tha thứ cho nàng; nếu nàng viết trong tâm trạng đau khổ, chà, đó lại là chuyện khác!

Với bất cứ giá nào, hẳn đề nghị của anh về chuyện nhà cửa đã tới tai Phillotson, vì người hiệu trưởng gửi cho anh một lời cám ơn nồng nhiệt và chấp nhận nó. Sue cũng cám ơn anh. Ngay lập tức, Jude chuyển sang một nơi ở trọ rộng rãi hơn, cũng nhằm thoát khỏi sự dò xét của bà chủ nhà hay ngờ vực, vốn là một nguyên do cho trải nghiệm không vui của Sue.

Sau đó Sue viết để báo cho anh biết ngày hôn lễ đã ấn định; và Jude quyết định, sau khi cân nhắc, rằng nàng nên chuyển sang chỗ anh ở vào thứ Bảy kế tiếp, tức trước hôn lễ mười ngày, đủ đại diện cho một thời gian cư trú tại thành phố mười lăm ngày trên danh nghĩa.

Nàng tới trên chuyến tàu mười giờ vào ngày đã nói, Jude không ra đón nàng ở nhà ga, do yêu cầu đặc biệt của nàng, rằng anh không nên để mất một ngày công lao động, nàng nói thế (nếu đó là lý do thật sự của nàng). Nhưng từ khi biết Sue cho tới lúc này, anh cũng biết rõ rằng ký ức về sự nhạy cảm chung của họ trong những cơn khủng hoảng cảm xúc có thể, anh nghĩ, vẫn còn đè nặng lòng nàng. Khi anh về nhà ăn tối, nàng đã chiếm hữu căn phòng của mình.

Nàng sống trong cùng một ngôi nhà với anh, nhưng ở một tầng khác, và họ ít gặp nhau, một bữa ăn tối nhẹ thi thoảng là bữa duy nhất họ có cùng nhau, khi cung cách của Sue có gì đó giống như một đứa bé sợ sệt. Anh không biết nàng nghĩ gì; họ trò chuyện một cách máy móc, dù trông nàng không có vẻ xanh xao hay đau ốm. Phillotson thường xuyên tới, hầu hết trong lúc Jude đi vắng. Vào buổi sáng ngày hôn lễ, khi Jude đã xin nghỉ phép, Sue và anh ăn sáng với nhau lần đầu tiên và cũng là lần cuối trong quãng thời gian lạ lùng này; trong phòng khách của anh, nơi anh đã thuê trong thời gian Sue tới ở. Khi nhìn thấy, như phụ nữ vẫn vậy, anh bất lực thế nào trong việc làm cho căn phòng trở nên ấm cúng, nàng hối hả giúp anh.

“Có chuyện gì vậy Jude?” đột nhiên nàng hỏi.

Anh đang tì hai cùi chỏ lên bàn và hai tay chống cằm, nhìn vào một tương lai dường như đang được phác họa ra trên tấm vải phủ mặt bàn.

“Ồ, không có gì!”

“Anh là ‘người cha’, anh biết đó. Đó là cách người ta gọi người trao tay cô dâu trong hôn lễ!”

Jude muốn nói rằng “Tuổi tác của Phillotson đáng để ông được gọi như thế!” Nhưng anh không muốn làm nàng buồn lòng với một câu bắt bẻ rẻ tiền như thế.

Nàng nói không dứt, như thể nàng sợ sự trầm tư suy nghĩ của anh, và trước khi bữa ăn kết thúc, cả anh lẫn nàng đều ước gì họ đã không đặt sự tự tin như thế vào cách nhìn nhận sự việc mới của mình, và đã ăn sáng riêng rẽ. Điều đè nặng trong lòng Jude là ý nghĩ rằng, sau khi tự thực hiện một sai lầm loại này, anh đang giúp sức và tiếp tay cho người phụ nữ anh yêu trong việc thực hiện một sai lầm tương tự thay vì van nài và cảnh báo nàng chống lại nó. Câu nói đã nằm trên đầu lưỡi của anh là “Em đã thật sự quyết định phải không?”

Sau bữa ăn, họ cùng ra ngoài đi dạo, bị thôi thúc bởi một ý nghĩ chung rằng đó là cơ hội cuối họ có cho một tình bạn không bị ràng buộc bởi nghi thức. Do tính chất mỉa mai của định mệnh, và bản chất ưa thách thức Đấng toàn năng của Sue vào những thời điểm hệ trọng, nàng khoác lấy cánh tay anh khi họ bước qua con đường lầy lội - một điều nàng chưa từng thực hiện trước đó trong đời - và khi quẹo ở góc đường, họ nhận ra mình đang ở gần một ngôi nhà thờ vuông xám với một mái ngói thoai thoải, nhà thờ St.Thomas.

“Nhà thờ đó đấy,” Jude nói.

“Nơi em sẽ kết hôn?”

“Phải.”

“Hay quá!” nàng kêu lên với tính hiếu kỳ. “Em muốn vào trong và xem nơi em sẽ sớm quỳ xuống và làm lễ như thế nào.”

Một lần nữa Jude tự nhủ, “Nàng không nhận ra hôn nhân có nghĩa là gì!”

Anh thụ động chấp nhận mong muốn vào trong của nàng, và họ đi vào qua cửa phía tây. Kẻ duy nhất có mặt trong tòa nhà ảm đạm này là một phụ nữ giúp việc đang quét dọn. Sue vẫn khoác tay Jude, gần như thể nàng yêu anh. Ngọt ngào một cách độc ác, sáng hôm đó nàng đã đối xử với anh như thế; nhưng những ý nghĩ của anh về một sự trừng phạt dành cho nàng dịu lại bởi một cơn đau nhói:

… Tôi không nhận ra cách

Một nhát đòn roi sẽ hạ xuống thế nào,

những nhát đòn roi hạ xuống trên những gã đàn ông,

Cũng không chứng minh quá nhiều cho nữ tính của em![57]

Họ lặng lẽ đi qua gian giữa của giáo đường về phía hàng rào trước bệ thờ, nơi họ đứng im lặng nhìn nhau, rồi quay lại và đi xuống gian giữa lần nữa, tay nàng vẫn đặt trên cánh tay anh, hệt như một đôi vợ chồng mới cưới. Cử chỉ quá khêu gợi, hoàn toàn từ phía nàng, hầu như khiến Jude sụp đổ.

“Em thích làm những điều như thế này,” nàng nói với giọng dịu dàng của một kẻ thích hưởng lạc đang trong cơn cảm xúc, cho thấy chắc chắn nàng nói thật.

“Tôi biết em thích!”

“Chúng thú vị, vì chắc chúng chưa bao giờ được thực hiện trước đó. Em sẽ bước xuống nhà thờ như thế này với chồng em trong hai tiếng nữa, phải không?”

“Chắc chắn vậy rồi!”

“Khi anh kết hôn có giống như vậy không?”

“Lạy Chúa, Sue, đừng quá nhẫn tâm như thế!… Ồ, em thân mến, tôi không có ý đó!”

“A, anh nổi nóng!” nàng nói với vẻ hối tiếc, trong lúc nàng chớp mắt để ngăn một giọt lệ. “Và em đã hứa không bao giờ chọc tức anh!… Em cho rằng em không nên đề nghị anh đưa em tới đây. Ôi, em không nên. Giờ em thấy được rồi. Sự tò mò muốn tìm một cảm giác mới của em luôn luôn đưa em vào những tình huống khó xử này. Hãy tha thứ cho em!… Anh sẽ, phải không, Jude?”

Lời van nài đong đầy sự ăn năn đến độ đôi mắt của Jude thậm chí còn ướt hơn đôi mắt của nàng khi anh nắm chặt bàn tay nàng thay cho câu đáp. Phải.

“Giờ chúng ta phải nhanh lên, và em sẽ không làm như thế nữa!” nàng nói nhỏ nhẹ; và họ ra khỏi nhà thờ. Sue định tới nhà ga để đón Phillotson. Nhưng người đầu tiên họ gặp khi bước vào con đường lớn chính là ông hiệu trưởng, chuyến tàu của ông tới sớm hơn mong đợi của Sue. Thật sự không có gì đáng ngại trong việc nàng tựa người vào cánh tay của Jude; nhưng nàng rút tay lại, và Jude nghĩ trông Phillotson có vẻ ngạc nhiên.

“Bọn em đã làm một việc rất vui!” nàng nói, mỉm cười rất thật thà. “Bọn em đã tới nhà thờ, diễn tập nghi thức hôn lễ. Phải không, Jude?”

“Như thế nào?” Phillotson hỏi với vẻ tò mò.

Trong thâm tâm, Jude phàn nàn về sự thẳng thắn không cần thiết của Sue; nhưng nàng đã đi quá xa bằng cách giải thích hết mọi chuyện, kể với ông ta họ sóng bước lên bệ thờ như thế nào.

Thấy Phillotson có vẻ lúng túng, Jude nói với ông, cố tỏ ra vui vẻ, “Em sẽ đi mua cho cô ấy một món quà nhỏ. Cả hai sẵn lòng tới cửa tiệm với em chứ?”

“Không,” Sue đáp, “em sẽ đi về nhà với ông ấy.” Sau khi yêu cầu Jude đừng đi lâu quá, nàng cất bước cùng người hiệu trưởng.

Jude gặp lại họ trong nhà, và ngay sau đó họ chuẩn bị cho buổi lễ. Mái tóc của Phillotson được chải chuốt cẩn thận, và cổ áo sơ mi của ông có vẻ cứng hơn bao giờ hết trong suốt hai mươi năm qua. Ngoài ra, trông ông có vẻ trầm tư và cao quý, người ta có thể đoán một cách an toàn rằng quý ông này sẽ là một người chồng tốt bụng và chu đáo. Hiển nhiên là ông yêu quý Sue, và trông có vẻ như nàng cảm thấy không xứng đáng với tình yêu đó.

Dù quãng đường rất ngắn, ông cũng thuê một cỗ xe độc mã từ hãng Red Lion, và sáu bảy phụ nữ và trẻ em đã tụ tập gần cửa khi họ bước ra. Họ không biết ông hiệu trưởng và Sue, dù Jude đã được công nhận là một công dân thành phố; và họ đoán rằng đôi vợ chồng sắp cưới này là bà con gì đó của anh từ xa tới; không ai nghĩ mới đây Sue là một sinh viên trường sư phạm.

Trong xe, Jude móc ra từ trong túi món quà nhỏ mừng hôn lễ; hóa ra đó là một xấp vải tuyn. Anh choàng nó lên mũ của nàng, như một tấm mạng che.

“Trông nó kỳ cục trên một cái mũ,” Sue nói, “Em sẽ cởi mũ ra.”

“Ồ, không, cứ để nguyên như thế,” Phillotson nói. Và nàng vâng lời.

Khi đã tới nhà thờ và đứng ở chỗ của họ, Jude nhận ra cuộc tập dượt hẳn nhiên đã tước bỏ tính chất gay go của thủ tục này, nhưng khi họ đã tiến hành được nửa buổi lễ, anh ước từ trong tim rằng anh đã không nhận lời trao tay nàng trong hôn lễ. Sao Sue có thể liều lĩnh yêu cầu anh làm điều đó - một sự tàn ác đối với chính nàng cũng như đối với anh? Đàn bà khác đàn ông trong những vấn đề như thế. Có phải họ là thế, thay vì nhạy cảm hơn, như được giả định, lại nhẫn tâm hơn, và ít lãng mạn hơn; hay họ gan lì hơn? Hay chỉ vì Sue ngang bướng đến độ cố tình mang tới nỗi đau cho anh và chính nàng vì sự xa xỉ kỳ quặc và đáng buồn trong việc chịu sự đau khổ kéo dài và muốn nếm cảm giác thương hại đối với anh khi buộc anh thực hành nó? Anh có thể nhận thấy nét mặt nàng đầy căng thẳng, và khi tới phần nghi thức trao tay nàng cho Phillotson, nàng hầu như không thể kiểm soát bản thân; tuy nhiên, dường như đó là do nàng biết cảm giác của người anh họ, kẻ mà nàng không hề cần tới sự có mặt tại đó, hơn là do sự quan tâm tới bản thân. Có khả năng nàng sẽ tiếp tục gây ra những nỗi đau như thế hết lần này sang lần khác, và đau khổ cho kẻ gánh chịu hết lần này sang lần khác, trong tất cả những mâu thuẫn to lớn của nàng.

Có vẻ như Phillotson không để ý, bị bao trùm bởi một màn sương mù ngăn không cho ông nhìn thấy cảm xúc của kẻ khác. Ngay sau khi họ đã ký tên và bước xuống, và việc chờ đợi kết thúc, Jude cảm thấy nhẹ nhõm hẳn.

Bữa ăn ở nhà trọ của anh được tiến hành rất đơn giản, và họ ra về lúc hai giờ. Khi băng qua vệ đường tới cỗ xe, nàng ngoái nhìn lại; và có một vẻ sợ hãi trong đôi mắt của nàng. Có lẽ nào Sue đã hành động với sự ngốc nghếch khác thường như thế, lao vào cái mà nàng không hề biết, chỉ vì để khẳng định sự độc lập của nàng đối với anh, hoặc để trả đũa anh vì anh đã giữ bí mật với nàng? Có lẽ Sue liều lĩnh với đàn ông như vậy là vì nàng dốt nát như trẻ con đối với khía cạnh đó trong bản chất của họ, vốn bào mòn quả tim và cuộc đời của những người phụ nữ.

Khi đã bước lên bậc thang của cỗ xe, nàng quay lại, nói rằng nàng đã bỏ quên một thứ. Jude và bà chủ nhà đề nghị sẽ đi lấy nó.

“Không,” nàng chạy trở lại. “Đó là cái khăn tay của tôi. Tôi biết đã để nó ở đâu.”

Jude theo nàng quay vào. Nàng đã tìm thấy nó, và đi ra, cầm nó trên tay. Nàng nhìn vào mắt anh với đôi mắt đẫm lệ, và đôi môi nàng đột nhiên hé mở như thể sắp thú nhận điều gì đó. Nhưng nàng đi tiếp; và bất kể nàng muốn nói điều gì, nó vẫn chưa được thốt ra.

Chương Tám

Jude tự hỏi có thật sự nàng đã bỏ quên cái khăn tay; hoặc phải chăng nàng mong muốn đến đau khổ được nói với anh về một tình yêu mà vào giây phút cuối nàng không tài nào nói nên lời.

Anh không thể ở lại trong căn nhà trọ im lìm khi họ đã ra đi, và vì e rằng anh có thể bị cám dỗ nhấn chìm nỗi đau của mình trong men rượu, anh đi lên gác, thay bộ đồ trắng bằng bộ sẫm màu, thay đôi ủng mỏng bằng đôi ủng dày, và tiếp tục công việc quen thuộc của mình suốt buổi chiều.

Nhưng trong giáo đường, dường như anh nghe thấy một giọng nói ở phía sau, và bị xâm chiếm bởi ý nghĩ rằng nàng sẽ quay lại. Nàng không thể về nhà với Phillotson, anh tưởng tượng. Cảm giác này ngày càng cồn cào khuấy động. Khi đồng hồ điểm hết giờ làm việc, anh ném đồ nghề xuống đất và vội vã trở về nhà. “Có ai tới tìm tôi không?” anh hỏi.

Không ai tới cả.

Vì có quyền sử dụng căn phòng khách dưới nhà tới mười hai giờ, đêm đó anh ngồi trong phòng suốt buổi tối; thậm chí khi đồng hồ điểm mười một giờ, và gia đình chủ nhà đã đi ngủ, anh vẫn không rũ bỏ được cảm giác rằng nàng sẽ trở lại và ngủ trong căn phòng nhỏ giáp với phòng ngủ của anh, nơi nàng đã ngủ nhiều đêm trước đó. Những hành động của nàng luôn bất khả tiên liệu: vì sao nàng không đến? Hẳn anh sẽ vui mừng trước sự phủ nhận của nàng với tư cách một người vợ bằng cách sống như một người bạn cùng nhà, thậm chí ở tương lai xa nhất. Với bữa tối vẫn còn bày ra đó, anh đi tới cửa trước, nhẹ nhàng mở hé nó rồi quay lại căn phòng và ngồi đó như những kẻ thức canh vào những đêm trước ngày Hạ chí, mong đợi linh hồn của Người yêu. Nhưng nàng không tới.

Sau khi tự cho phép mình tận hưởng niềm hy vọng điên rồ này, anh đi lên gác, và nhìn ra cửa sổ, hình dung nàng trong suốt hành trình tới London, nơi nàng và Phillotson đi nghỉ tuần trăng mật; tiếng xe cọt kẹt của họ qua màn đêm ẩm ướt tới khách sạn, dưới cùng bầu trời đầy kín mây anh đang nhìn ngắm, qua đó vầng trăng để lộ vị trí thay vì hình dáng của nó, và một hai vì sao lớn chỉ lập lòe như những đám tinh vân. Đây là một khởi đầu mới trong cuộc đời của Sue. Anh hình dung tới tương lai và nhìn thấy nàng cùng những đứa con, ít nhiều giống nàng, ngồi xung quanh. Nhưng Tự nhiên ngang bướng khước từ niềm an ủi của anh trong việc xem chúng như một sự tiếp nối của chính nàng, như đối với mọi kẻ mơ mộng khác. Mỗi ước ao được làm mới lại về một sự hiện hữu bị hạ thấp vì chỉ có nửa phần. “Nếu mình có thể tới thăm con của nàng - chỉ của riêng nàng - đó sẽ là một niềm an ủi!” Jude tự nhủ. Và anh lại nhìn thấy với cảm giác khó chịu, như từng nhìn thấy trước đó với sự thường xuyên ngày càng tăng, sự khinh miệt của Tự nhiên đối với những cảm xúc đẹp đẽ của con người, và sự thiếu quan tâm của nàng đối với những khát vọng của anh.

Áp lực nặng trĩu của mối tình dành cho Sue càng lộ rõ hơn vào hôm sau và hôm sau nữa. Anh không thể chịu nổi ánh sáng của những ngọn đèn ở Melchester; ánh mặt trời như được sơn bằng màu xám, và bầu trời xanh trông như kẽm. Sau đó anh nhận được tin rằng bà cô già của anh đang ốm rất nặng ở Marygreen, tin tức này hầu như đến cùng lúc với một lá thư từ người chủ cũ của anh ở Christminster. Ông ta đề nghị giao cho anh một công việc thường xuyên với mức lương cao nếu anh trở về. Hai lá thư này hầu như là một niềm khuây khỏa đối với anh. Anh lên đường tới thăm bà cô Drusilla, và quyết định sẽ đi tiếp tới Christminster để xem thử đề nghị của người chủ thầu xây dựng có đáng chấp nhận hay không.

Jude nhận thấy tình trạng sức khỏe của bà cô thậm chí còn tệ hơn lời thuật của bà quả phụ Edlin. Có khả năng bà chỉ sống lây lất thêm vài tuần hay vài tháng, dù không chắc chắn. Anh viết thư cho Sue, thông báo với nàng tình trạng của cô nàng, và đề nghị nàng tới thăm người bà con già cả. Anh sẽ đón nàng ở đường Alfredston tối hôm sau, thứ Hai, trên đường anh trở về từ Christminster, nếu nàng có thể đến trên chuyến tàu xuôi chạy cùng giờ với chuyến tàu ngược của anh ở nhà ga. Sáng hôm sau, anh tới Christminster, dự định sẽ quay lại Alfredston đủ sớm để giữ đúng lời hẹn với Sue.

Thành phố của sự học hỏi khoác một vẻ xa lạ, và anh đã đánh mất mọi cảm giác đối với những gì gắn liền với nó. Thế nhưng mặt trời tạo thành những ánh sáng và bóng râm rực rỡ trên kiến trúc có chấn song của mặt tiền, và in bóng những lỗ châu mai lên bãi cỏ non của những mảnh sân trong. Jude nghĩ anh chưa bao giờ thấy nơi này đẹp hơn thế. Anh đi tới con đường nơi đã nhìn thấy Sue lần đầu. Cái ghế của nàng, nơi nàng từng ngồi nghiêng người trên những cuộn kẽm, một cây cọ lông heo trong tay, thân hình thanh mảnh cuốn hút ánh mắt dò hỏi của anh, vẫn ở đúng chỗ cũ của nó, trống rỗng. Như thể nàng đã chết, và không ai có khả năng kế tục công việc nghệ thuật của nàng. Hình ảnh của nàng giờ là hồn ma của thành phố, trong khi hồn của những kẻ khả kính về tri thức và sự cống hiến từng khiến anh xúc động không còn khả năng xuất hiện ở đó nữa.

Tuy nhiên, anh đang ở đây, và để thực hiện dự định của mình anh đi tiếp tới nơi trọ trước đây ở “Beersheba,” gần nhà thờ St. Silas. Bà cụ chủ nhà, người ra mở cửa, có vẻ vui mừng khi gặp lại anh, và thông báo với anh khi mang lên một ít thức ăn trưa rằng người chủ thầu từng thuê anh đã ghé qua để hỏi thăm địa chỉ của anh.

Jude đi tiếp tới cái công trường nơi anh từng làm việc. Nhưng anh thấy khó chịu với những nhà xưởng và nghĩ không thể nào quay lại sống ở nơi chốn của những giấc mơ đã tan biến này. Anh mong chóng tới giờ của chuyến tàu tới Alfredston, nơi có thể anh sẽ gặp Sue.

Thế rồi, trong khoảng nửa giờ u buồn kinh khủng trước những cảnh vật này, cái cảm giác từng hủy hoại anh không chỉ một lần quay trở lại - rằng anh không đáng được chính anh hay những kẻ khác quan tâm tới; và trong nửa giờ này anh đã gặp Tinker Taylor, tay nhà buôn đồ sắt nhà thờ bị phá sản, ở Fourways. Ông đề nghị họ ghé vào một quán rượu và uống với nhau vài ly. Họ đi dọc con đường cho tới khi đứng trước một trong các trung tâm sôi động nhất của đời sống Christminster, cái tửu quán nơi trước đây anh đã đáp lại lời thách đố đọc Kinh Tin Kính bằng tiếng La-tinh - giờ là một tửu quán nhiều người ưa thích với một lối vào rộng rãi và mời mọc, dẫn tới một quầy rượu đã hoàn toàn đổi mới và được tân trang theo phong cách hiện đại so với hồi Jude còn sống tại đây.

Tinker Taylor uống cạn ly của mình và rời quán, bảo rằng giờ nó là một nơi quá hào nhoáng đối với ông nên ông không thấy thoải mái trừ phi ông say hơn mức đủ tiền để say ngay lúc đó. Jude uống chậm hơn, và đứng lơ đãng, im lặng trong cái quán hầu như trống rỗng vào lúc đó. Cái quầy đã bị phá ra và làm mới toàn bộ, những món đồ bằng gỗ dái ngựa thế chỗ cho những thứ đồ gỗ sơn cũ kỹ, trong khi ở phía sau chỗ đứng là những chiếc ghế dài nhồi rơm. Căn phòng được chia thành những ngăn vừa phải, ở giữa là những tấm kính mờ trong khung gỗ dái ngựa thế cho những tấm bình phong, để tránh trường hợp những tay say xỉn trong ngăn này bị những kẻ trong ngăn khác nhận ra. Phía bên trong quầy, hai nữ phục vụ nghiêng người bên trên những vại bia có tay cầm màu trắng, và một hàng vòi bạc nhỏ bên trong, đang chảy nhỏ giọt vào một máng nước bằng thiếc.

Cảm thấy mệt, và không còn gì khác để làm cho tới khi con tàu rời sân ga, Jude ngồi lên một trong những cái ghế gài. Ở phía sau lưng hai nữ phục vụ ló lên những tấm gương cắt vát mép, với những cái kệ thủy tinh ở phía trước, trên đó là những thứ rượu quý mà Jude không biết tên, trong những cái chai màu hoàng ngọc, bích ngọc, hồng ngọc và tím thạch anh. Quán trở nên sôi nổi hơn với vài người khách vừa bước vào gian kế bên, và tiếng khởi động của cái máy đếm tiền; nó kêu leng keng mỗi lần một đồng xu được cho vào.

Người nữ phục vụ của gian này bị che khuất trước ánh mắt trực tiếp của Jude, dù thi thoảng anh nhìn thấy ảnh phản chiếu lưng cô ta trong tấm gương phía sau. Anh chỉ quan sát nó một cách thờ ơ, khi cô ta quay mặt sang tấm gương giây lát để sửa lại mái tóc. Rồi anh kinh ngạc khi phát hiện ra đó là gương mặt của Arabella.

Giá như tới gian của anh hẳn nàng đã nhìn thấy anh. Nhưng nàng không tới, gian này do cô gái ở phía khác phụ trách. Abby mặc một chiếc váy dài đen, với hai cổ tay áo bằng vải lanh trắng và một cái cổ áo rộng màu trắng, và thân hình nàng phổng phao hơn trước, được nhấn mạnh bởi một chùm hoa hoàng thủy tiên trên ngực trái. Trong gian nàng phục vụ có một cái vòi nước mạ kim loại bên trên một cái đèn cồn; ánh lửa xanh của nó tỏa lên một làn hơi; tất cả những điều này anh chỉ nhìn thấy trong gương phía sau nàng. Nó cũng phản chiếu gương mặt của mấy gã đàn ông nàng đang phục vụ - một trong số họ là một thanh niên điển trai, phóng đãng, có lẽ là một sinh viên. Anh ta đang kể cho nàng nghe một trải nghiệm vui vẻ nào đó.

“Ồ, anh Cockman, thôi đi! Sao anh có thể kể với một cô gái ngây thơ như tôi một câu chuyện như thế chứ!” nàng vui vẻ kêu lên. “Anh Cockman, anh dùng thứ gì để uốn xoăn bộ râu mép đẹp thế?” Vì anh ta cạo râu nhẵn nhụi, câu đùa này gợi lên một tràng cười hướng tới anh ta.

“Nào! Tôi muốn có một ly rượu vỏ cam, và một que diêm.”

Nàng rót rượu từ một trong những cái chai đẹp đẽ và đánh một que diêm, đưa nó tới đầu điếu thuốc của anh ta với vẻ tinh nghịch trong lúc anh ta bập điếu thuốc.

“Này, gần đây cô có nghe tin gì từ chồng cô không, cô em thân mến?” anh ta hỏi.

“Không hề.”

“Anh ta ở đâu?”

“Tôi bỏ lại anh ta ở Úc; và tôi cho là anh ta vẫn còn ở đó.”

Jude tròn xoe đôi mắt vì không hiểu.

“Điều gì khiến cô chia tay với anh ta?”

“Anh đừng hỏi, và anh sẽ không nghe những lời nói dối.”

“Vậy tới đây nào, cho tôi tiền thối mà cô đã giữ của tôi suốt mười lăm phút qua, và tôi sẽ biến mất một cách lãng mạn khỏi con đường của thành phố xinh đẹp này.”

Nàng trao tiền thối qua quầy, khi nhận nó anh ta chộp những ngón tay của nàng và giữ chặt chúng. Có một cuộc đôi co nho nhỏ, rồi anh ta chào tạm biệt và rời quán.

Jude theo dõi với con mắt của một triết gia choáng váng. Arabella giờ đây dường như đã bị tách thật xa khỏi cuộc đời của anh. Anh không thể nhận ra sự gần gũi trên danh nghĩa của họ. Và đây chính là trường hợp, trong tâm trạng hiện thời anh thờ ơ với thực tế rằng quả thật Arabella là vợ của anh.

Gian mà nàng phục vụ giờ đã vắng khách, và sau một thoáng suy nghĩ anh bước vào đó, đi thẳng tới quầy. Arabella không nhận ra anh trong một thoáng. Rồi tia mắt của họ gặp nhau. Nàng giật mình; tuy vậy một sự vui vẻ trơ tráo lóe lên trong mắt nàng, và nàng cất tiếng.

“Chà, em thật may mắn! Em nghĩ là anh đã nằm dưới đất từ nhiều năm trước!”

“Ồ!”

“Em không hề nghe bất cứ thứ gì về anh, cũng không biết anh sẽ tới đây. Nhưng không sao! Tối nay em sẽ thết đãi anh thứ gì? Một ly Scotch và sô-đa nhé? Nào, bất cứ thứ gì quán có, vì tình quen biết cũ!”

“Cám ơn, Arabella,” Jude nói với một nụ cười. “Tôi không muốn uống gì thêm nữa.” Thật sự, sự hiện diện bất ngờ của nàng ở đó đã hủy diệt trong chớp mắt cảm giác ngất ngây vì rượu mạnh của anh, như thể nó đã hất anh quay trở về thời ấu thơ còn bú sữa.

“Tiếc quá, giờ anh có thể uống miễn phí mà.”

“Em đã tới đây lâu chưa?”

“Khoảng sáu tuần. Em về từ Sydney ba tháng trước. Em luôn thích công việc này, anh biết đó.”

“Tôi tự hỏi vì sao em tới chỗ này!”

“Vâng, như em nói, em tưởng anh đã qua đời, và khi ở London em nhìn thấy quảng cáo về việc làm này. Không ai có thể biết em ở đây, ngay cả khi em bận tâm tới chuyện đó, vì từ nhỏ tới lớn em chưa bao giờ tới Christminster.”

“Vì sao em trở về từ Úc?”

“Ồ, em có những lý do… Vậy anh chưa trở thành một giáo sư?”

“Chưa.”

“Thậm chí một đức cha cũng chưa?”

“Chưa.”

“Cũng chưa là một quý ông khả kính?”

“Tôi vẫn là tôi ngày trước.”

“Đúng, trông anh có vẻ vậy.” Nàng vẩn vơ đặt tay lên bình bia trong lúc cật vấn anh. Anh nhận thấy bàn tay nàng bé hơn và trắng hơn hồi anh còn sống với nàng, và trên bàn tay kéo cái vòi bia nàng đeo một chiếc nhẫn trang trí trông có vẻ là ngọc bích thật - quả thật chúng là ngọc bích, và rất được ngưỡng mộ bởi những chàng trai thường tới quán.

“Vậy em tới đây với tư cách có một ông chồng còn sống,” anh nói tiếp.

“Vâng, em nghĩ sẽ rối tung nếu em gọi mình là một quả phụ, như em mong muốn.”

“Đúng. Tôi có biết nơi này chút ít.”

“Em không định nói tới chuyện đó, vì như em nói em không mong gặp anh. Đó là vì những lý do khác.”

“Là gì thế?”

“Em không muốn nhắc tới chúng,” nàng lẩn tránh. “Em đang sống rất ổn, và em không nghĩ rằng em muốn có sự bầu bạn của anh.”

Tới đây một gã công tử bột cằm lẹm và có một bộ ria trông như lông mày của một quý bà bước đến và yêu cầu một thứ rượu hỗn hợp lạ lùng, và Arabella buộc phải đi phục vụ cho gã. “Chúng ta không thể nói chuyện ở đây,” nàng quay lại trong giây lát. “Anh có thể chờ tới chín giờ không? Hãy nói có, và đừng ngốc như thế. Em có thể nghỉ việc sớm hơn thường lệ hai giờ, nếu em yêu cầu. Hiện tại em không sống ở trong quán.”

Jude ngẫm nghĩ và buồn bã nói, “Tôi sẽ quay lại. Tôi cho rằng tốt hơn chúng ta nên thu xếp một việc.”

“Ồ, lại còn thu xếp! Em sẽ không thu xếp bất cứ thứ gì!”

“Nhưng tôi phải biết đôi điều; và như em nói, chúng ta không thể nói ở đây. Tốt lắm; tôi sẽ ghé thăm em!”

Anh đặt cái ly trống rỗng xuống, rời quán và đi tới đi lui trên con đường. Đây là một cú sốc thô tục đối với tình cảm trong sáng nhưng buồn bã giữa anh và Sue. Dù lời của Arabella tuyệt đối không đáng tin, anh nghĩ có thể có chút sự thật trong hàm ý của nàng rằng nàng không muốn quấy rầy anh, và đã thật sự cho rằng anh đã chết. Tuy nhiên, giờ chỉ có một điều cần thực hiện, và đó là đóng một vai trò thẳng thắn, luật pháp là luật pháp, và người phụ nữ mà giữa nàng và anh không còn sự gắn bó nào, chẳng khác chi đông và tây, trong con mắt của nhà thờ lại là một với anh.

Sau khi đã gặp Arabella ở đây, không thể nào gặp Sue ở Alfredston như anh đã hứa. Với từng ý nghĩ về điều này, một cơn đau nhói xuyên qua anh; nhưng không thể nào làm khác được trong tình cảnh này. Có lẽ Arabella là một sự can thiệp đã được định sẵn để trừng phạt anh vì tình yêu không được phép của anh. Quanh quẩn trong thành phố suốt buổi tối chờ đợi và tránh né những khu vực có tường bao của bất cứ tu viện và sảnh đường nào, vì anh không thể chịu nổi khi nhìn thấy chúng, anh quay lại tửu quán trong lúc tiếng chuông một trăm lẻ một vang lên từ cái chuông lớn của trường Cardinal, một sự trùng hợp mà với anh có vẻ như một sự mỉa mai vô cớ. Quán rượu lúc này thắp đèn sáng rực, và quang cảnh càng thêm nhộn nhịp vui vẻ. Gương mặt của những nữ phục vụ đã đỏ bừng, mỗi cô có một vết ửng hồng trên má; cử chỉ của họ cũng sôi nổi hơn trước - phóng đãng hơn, phấn khích hơn, dâm dật hơn, và họ thể hiện những cảm xúc và khát khao một cách thẳng thừng hơn, cười khanh khách với một giọng lả lơi không che đậy.

Quầy rượu đông nghẹt đàn ông đủ loại trong một giờ trước, và anh đã nghe thấy từ bên ngoài giọng cười nói ồn ào của họ; nhưng cuối cùng khách cũng ít đi dần. Anh gật đầu chào Arabella, và dặn nàng tìm anh ở ngoài cửa khi ra về.

“Nhưng anh phải có thứ này với em trước,” nàng nói với giọng rất vui vẻ. “Chỉ một ly nhỏ trước giờ ngủ: em luôn làm thế. Rồi anh có thể ra ngoài và chờ chút xíu, vì tốt nhất chúng ta không nên bị nhìn thấy đi với nhau.” Nàng rót hai ly rượu mạnh; và dù từ nét mặt cho thấy nàng đã có đủ hơi men do uống, hoặc có khả năng là từ bầu không khí mà nàng đã hít thở suốt nhiều giờ, nàng nhanh chóng uống cạn ly của mình. Anh cũng uống phần của mình, rồi bước ra ngoài.

Vài phút sau nàng ra, mặc một cái áo khoác dày, đội một cái mũ cắm lông chim màu đen. “Em sống rất gần đây,” nàng nói, khoác tay Jude, “và có thể vào bất cứ lúc nào với một cái ổ khóa ngoài. Anh muốn thu xếp việc gì vậy?”

“Ồ, không có gì đặc biệt,” anh đáp, rất mệt và muốn bệnh, những ý nghĩ của anh lại hướng tới Alfredston, và chuyến tàu anh không bắt; sự thất vọng của Sue khi tới đó mà không gặp anh, và niềm vui đã mất của chuyến đi dài và chỉ có hai người dưới ánh sao qua những ngọn đồi tới Marygreen. “Thật sự là tôi phải trở về! Bà cô tôi đang hấp hối, tôi e là vậy.”

“Sáng mai em sẽ đi với anh. Em nghĩ em có thể xin nghỉ một ngày.”

Có gì đó đặc biệt không thích hợp trong ý nghĩ rằng Arabella, người không có chút đồng cảm nào với những người thân thuộc của anh hay với anh, sẽ đến bên giường của bà cô hấp hối của anh, và gặp Sue. Thế nhưng anh đáp, “Dĩ nhiên, em có thể tới nếu muốn.”

“Được, chúng ta sẽ cân nhắc chuyện đó… Nè, cho tới khi chúng ta đạt được một thỏa thuận nào đó, thật là kỳ cục nếu chúng ta đứng với nhau ở đây, nơi mọi người biết anh, và em cũng đang được biết tới, dù không có ngờ vực nào rằng em có bất cứ quan hệ gì với anh. Vì chúng ta sẽ ra ga, cứ cho là chúng ta đáp chuyến tàu chín giờ bốn mươi tới Aldbrickham. Chúng ta sẽ ở đó chưa tới nửa giờ, và không ai biết chúng ta trong chỉ một đêm. Chúng ta sẽ hoàn toàn tự do hành động theo ý muốn cho tới khi quyết định chúng ta có công khai bất cứ chuyện gì hay không.”

“Tùy ý em.”

“Vậy hãy chờ em vào lấy một hai món đồ. Đây là nơi trọ của em. Đôi khi muộn quá em sẽ ngủ ở khách sạn nơi em làm việc, vì thế không ai nghĩ ngợi gì về việc em ngủ bên ngoài.”

Nàng nhanh chóng quay ra, và họ đi tiếp tới nhà ga, và ngồi nửa giờ trên tàu để tới Aldbrickham. Ở đó, họ vào một lữ quán bình dân gần nhà ga vừa kịp lúc cho một bữa ăn nhẹ muộn.

Chương Chín

Hôm sau vào giữa chín giờ và chín rưỡi họ đang trên chuyến tàu trở lại Christminster, hai hành khách duy nhất trong một toa tàu hạng ba. Như Jude, sau khi vội vã làm vệ sinh buổi sáng để kịp đón tàu, trông Arabella hơi nhếch nhác, và nét mặt nàng rất khác xa với vẻ năng động đã có ở quầy rượu đêm trước. Khi họ ra khỏi nhà ga, nàng nhận ra nàng vẫn còn nửa giờ rảnh rỗi trước khi làm việc. Họ lặng lẽ đi một quãng ngắn khỏi thị trấn theo hướng Alfredston. Jude nhìn lên con đường lớn đằng xa.

“Chà, mình thật là nhu nhược!” anh lẩm bẩm.

“Gì thế?”

“Đây chính là con đường tôi đã tới Christminster nhiều năm trước, với đầy ắp kế hoạch!”

“Chà, bất kể con đường là gì, em nghĩ thời gian của em sắp hết, vì em phải có mặt ở quán trước mười một giờ. Và như em đã nói, em sẽ không xin nghỉ để đi thăm bà cô với anh. Vì thế có lẽ chúng ta nên chia tay ở đây. Em sẽ không sớm đi trên Đại lộ Chính với anh, vì chúng ta chẳng đi tới kết luận nào cả.”

“Tốt thôi. Nhưng em đã nói khi chúng ta thức dậy sáng nay rằng em có đôi điều muốn nói với tôi trước lúc tôi ra về mà?”

“Đúng vậy, hai việc, một đặc biệt. Nhưng anh chưa hứa sẽ giữ kín nó. Em sẽ nói nếu anh hứa. Với tư cách một phụ nữ trung thực em muốn anh biết nó… Đó là điều mà em đã toan nói với anh hồi tối, về quý ông quản lý khách sạn ở Sydney.” Arabella nói vội. “Anh sẽ giữ kín nó chứ?”

“Vâng, vâng, tôi hứa!” Jude nói, mất kiên nhẫn. “Dĩ nhiên tôi không muốn tiết lộ những bí mật của em.”

“Bất cứ lúc nào em gặp ông ta ra ngoài đi dạo, ông ta thường nói rằng ông ta rất ưa thích vẻ đẹp của em, và ông ta cứ ép em lấy ông ta. Em chưa từng nghĩ tới việc trở lại Anh; và do đang ở đó, tại Úc, không có nhà riêng sau khi rời khỏi nhà cha em, cuối cùng em đồng ý và đã lấy ông ta.”

“Sao, lấy ông ta à?”

“Phải.”

“Bình thường, hợp pháp, trong nhà thờ?”

“Phải. Và sống với ông ta cho tới lúc em sắp rời Úc. Việc đó thật ngu xuẩn, em biết, nhưng em đã làm! Đó, giờ em đã kể với anh. Đừng chỉ trích em! Ông ta nói về việc quay lại Anh, lão già tội nghiệp. Nhưng nếu ông ta về thật, ông ta sẽ không tìm được em.”

Jude đứng yên, tái mặt.

“Vì sao tối qua em không kể cho tôi nghe!”

“Ờ, em đã không kể… Vậy là anh không giảng hòa với em sao?”

“Thế là khi nói về ‘chồng tôi’ với quý ông ở quầy rượu em ám chỉ ông ta, dĩ nhiên, chứ không phải tôi!”

“Tất nhiên rồi… Thôi nào, đừng làm nhặng xị lên về chuyện đó.”

“Tôi không còn gì để nói nữa! Tôi không có gì để nói về… tội ác… mà em đã thú nhận.”

“Tội ác! Xì. Ở đó họ không nghĩ nhiều về những chuyện như thế! Nhiều người làm chuyện đó… Được, nếu anh nhìn nhận vấn đề như thế em sẽ quay lại với ông ta! Ông ta rất quý em, và bọn em sống khá danh giá, và cũng đáng trọng như bất kỳ đôi vợ chồng nào ở thuộc địa! Làm sao em biết anh đang ở đâu chứ?”

“Tôi sẽ không trách em. Tôi có thể nói rất nhiều; nhưng có lẽ nó sẽ không đúng chỗ. Em muốn tôi làm gì?”

“Không gì cả. Chỉ có một chuyện nữa em muốn nói với anh; nhưng em nghĩ lúc này chúng ta đã nhìn thấy nhau quá đủ! Em sẽ suy nghĩ kỹ những gì anh nói về tình cảnh của anh, và cho anh biết.”

Họ chia tay như vậy. Jude quan sát nàng biến mất theo hướng khách sạn, và bước vào nhà ga gần đó. Khi biết còn bốn mươi lăm phút nữa mới có chuyến tàu kế tiếp trở lại Alfredston, anh thẫn thờ đi vào thành phố, tới ngã tư Fourways. Ở đó anh đứng như thường đứng trước đây, và quan sát Đại lộ Chính trải dài phía trước, với hết trường đại học này tới trường khác, trong vẻ đẹp không có đối thủ ngoại trừ những quang cảnh như Đại lộ Hoàng Cung ở Genoa; những đường nét của các tòa nhà nổi bật trong không khí buổi sáng như trong một bức họa kiến trúc. Nhưng Jude không nhìn thấy cũng không phê phán những thứ này; chúng bị che khuất bởi một nhận thức khó tả về sự gần gũi lúc nửa đêm với Arabella, một cảm giác về sự suy đồi với trải nghiệm vừa khôi phục lại với nàng, về vẻ mặt của nàng trong lúc còn đang ngủ lúc trời rạng sáng; nó khiến gương mặt bất động của anh mang dáng vẻ của một kẻ xấu số. Giá như anh cảm thấy chán ghét nàng hẳn anh sẽ ít đau khổ hơn; nhưng anh chỉ thương hại đồng thời coi thường nàng.

Jude quay trở lại. Khi tới gần nhà ga, anh giật mình khi nghe tiếng gọi tên của mình - không phải vì cái tên mà vì giọng nói. Anh rất ngạc nhiên khi không ai khác ngoài Sue đang đứng như một ảo ảnh trước mặt anh - nét mặt nàng đầy lo âu và điềm gở như trong một giấc mơ, cái miệng nhỏ của nàng run rẩy, và đôi mắt to của nàng đang thốt lên lời dò hỏi trách móc.

“Ôi Jude, em mừng quá, gặp anh như thế này!” nàng nói với giọng nhanh, ngắt quãng, không khác tiếng nấc là mấy. Rồi nàng đỏ mặt khi nhận ra ý nghĩ của anh, rằng họ đã không gặp nhau từ lễ cưới của nàng.

Họ nhìn sang chỗ khác để che đậy cảm xúc, cầm lấy tay nhau không cần phải nói gì thêm, và cùng đi bên nhau một lúc, cho tới khi nàng liếc nhìn anh với sự quan tâm thầm kín. “Em tới ga Alfredston đêm qua, như anh đề nghị, và không có ai đón em cả! Nhưng em tới Marygreen một mình, và họ bảo với em là bà cô đã đỡ hơn chút ít. Em ngồi với bà, và vì suốt đêm anh không tới em cứ lo sợ cho anh. Em nghĩ có lẽ khi nhận ra mình đang trở lại thành phố cũ, anh đau buồn với ý nghĩ rằng… em đã có chồng, và không có ở đó như dạo trước; và rằng anh không có ai để chia sớt tâm sự; vì thế anh đã cố nhấn chìm nỗi buồn của mình, như anh từng làm dạo trước, khi anh thất vọng về việc trở thành sinh viên, và đã quên lời hứa với em rằng anh sẽ không bao giờ lặp lại. Và em nghĩ đây là lý do vì sao anh không tới đón em!”

“Và em đã tới để săn lùng tôi, và an ủi tôi, như một thiên sứ nhân từ!”

“Em đã nghĩ em sẽ tới bằng chuyến tàu sáng và cố tìm anh; trong trường hợp… trong trường hợp…”

“Tôi cũng đã liên tục nghĩ tới lời tôi hứa với em, em thân mến! Tôi sẽ không bao giờ thất hứa lần nữa, tôi chắc chắn. Có thể tôi không làm được điều gì tốt đẹp hơn, nhưng tôi sẽ không làm điều đó; tôi ghét cái ý nghĩ về nó.”

“Em mừng vì việc anh ở lại không liên quan gì tới chuyện đó. Nhưng,” nàng nói với một cái bĩu môi rất nhẹ, “anh đã không tới đón em tối qua, như anh hứa hẹn!”

“Phải, tôi rất tiếc. Tôi có một cuộc hẹn lúc chín giờ, quá muộn để bắt chuyến tàu cùng giờ với chuyến tàu của em, hoặc để về nhà.”

Khi nhìn người yêu dấu ở trước mặt anh lúc này, người bạn ngọt ngào nhất và bất vụ lợi nhất anh từng có, sống trong những hình ảnh tưởng tượng rực rỡ sắc màu, một tạo vật thanh khiết đến độ có thể nhìn thấy linh hồn nàng đang run rẩy thông qua thân thể, anh cảm thấy vô cùng hổ thẹn về sự phàm tục của mình khi trải qua những giờ bên cạnh Arabella. Có gì đó thô tục và vô đạo đức khi ấn những thực tế mới đây của đời anh vào tâm trí của người mà với anh là siêu phàm thoát tục đến độ đôi khi không thể là vợ của một người đàn ông bình thường được. Thế nhưng nàng là vợ của Phillotson. Vì sao nàng trở nên như thế, vì sao nàng sống như thế, điều đó vượt quá sự hiểu biết của anh trong lúc anh ngắm nhìn nàng hôm nay.

“Em sẽ quay lại với tôi chứ?” anh nói. “Có một chuyến tàu ngay bây giờ. Tôi tự hỏi giờ này bà cô ra sao rồi… Vậy là em thật sự tới vì tôi suốt chặng đường này, hả Sue! Em phải bắt đầu chuẩn bị từ rất sớm, khổ thân cho em quá!”

“Vâng. Ngồi thức canh một mình khiến em cứ lo lắng cho anh, và thay vì đi ngủ, khi trời sáng em khởi hành luôn. Và giờ anh sẽ không làm em sợ như thế này lần nữa về những thứ đạo đức không vì cái gì của anh đấy nhé.”

Anh không dám chắc rằng nàng đã sợ hãi vì những thứ đạo đức không vì cái gì của mình. Anh buông tay nàng ra cho tới khi họ đã vào trong tàu - dường như nó cũng chính là toa xe mà mới đây anh đã bước ra với một người khác - nơi họ ngồi xuống cạnh nhau, Sue ở giữa anh và cửa sổ. Anh ngắm nhìn những đường nét nghiêng thanh tú của gương mặt nàng, và những đường cong nhỏ, rắn chắc, giống như quả táo của thân hình nàng, rất khác với sự phổng phao của Arabella. Dù biết anh đang nhìn, nàng không quay lại, chỉ nhìn thẳng tới trước, như thể e rằng khi bắt gặp ánh mắt của anh, một cuộc trao đổi rắc rối có thể nảy sinh.

“Sue, giờ em đã kết hôn, em biết đó, giống như tôi; thế nhưng chúng ta đã vội vàng đến độ chúng ta chưa nói một lời nào về nó!”

“Không cần thiết,” nàng đáp nhanh.

“Ờ, phải, có lẽ không… nhưng tôi ước gì…”

“Jude, đừng nói về em, em ước anh sẽ không nói!” nàng khẩn khoản. “Nó khiến em đau khổ. Tha thứ cho em khi nói thế!… Đêm qua anh ở đâu?”

Nàng đã hỏi câu hỏi này với sự vô tư nhất, để thay đổi đề tài. Anh biết điều đó, và chỉ đáp, “Ở một lữ quán,” dù hẳn anh sẽ thanh thản hơn nếu kể cho nàng nghe về cuộc gặp với một người không mong đợi. Nhưng thông báo cuối cùng của Arabella về cuộc hôn nhân ở Úc đã làm cho anh rối trí và e rằng những gì anh nói có thể gây tai hại cho cô vợ dốt nát của mình.

Cuộc trò chuyện của họ tiếp tục, khá lúng túng, cho tới khi họ đến Alfredston. Việc Sue không còn như trước mà được gán cho cái tên gọi “Phillotson” khiến Jude tê liệt mỗi khi muốn trò chuyện với nàng. Thế nhưng dường như nàng không thay đổi - anh không thể nói vì sao. Vẫn còn chặng đường năm dặm trên vùng quê, đi bộ cũng dễ như ngồi xe, và phần lớn là trên những ngọn đồi. Chưa bao giờ trong đời Jude đi trên con đường đó với Sue, dù đã đi với một người khác. Hiện thời, như thể anh đang mang theo một thứ ánh sáng nhẹ nhàng; nó tạm thời xua đi những bóng tối gắn liền với thời gian trước đó.

Sue nói chuyện; nhưng Jude nhận thấy nàng vẫn tránh nói về mình. Cuối cùng anh hỏi chồng nàng có ổn không.

“Ồ, có,” nàng đáp. “Ông ấy phải ở trong trường suốt ngày, không thì ông ấy đã đi với em rồi. Ông ấy tốt bụng đến độ để đi với em ông có thể cho cả trường nghỉ học một lần, thậm chí ngược với các nguyên tắc của ông ấy - ông ấy cực lực phản đối những ngày nghỉ tùy tiện - chỉ vì em không để cho ông ấy làm như vậy. Em cảm thấy tốt hơn nên đi một mình. Cô Drusilla, em biết, rất trái tính trái nết, và vì hiện giờ ông ấy hầu như là một người lạ đối với bà, việc đó sẽ khiến cho cả hai khó chịu. Vì hóa ra bà vẫn còn tỉnh táo, em mừng rằng đã không đề nghị ông ấy tới.”

Jude bước đi với đầy tâm trạng trong lúc nàng ca ngợi Phillotson. “Chắc ông Phillotson giúp đỡ em trong mọi thứ, như ông ấy nên làm,” anh nói.

“Dĩ nhiên.”

“Em phải là một cô vợ hạnh phúc.”

“Dĩ nhiên là em hạnh phúc.”

“Cô dâu, hầu như tôi có thể nói thế. Chưa bao nhiêu tuần từ lúc tôi trao em cho ông ta, và…”

“Vâng, em biết! Em biết!” Có gì đó trên mặt nàng trái hẳn với những lời xác nhận rất đúng quy tắc ứng xử, và được nói một cách thiếu sinh khí đến độ hẳn chúng được trích từ một trong những câu nói mẫu trong cuốn “Hướng dẫn cách ứng xử của người vợ”. Jude biết rõ từng rung động trong giọng của Sue, có thể đọc mọi triệu chứng của tình trạng tinh thần của nàng; và anh tin chắc rằng nàng không hạnh phúc, dù nàng mới kết hôn chưa đầy một tháng. Nhưng việc nàng vội vã rời nhà đi xa như vậy, để thăm người bà con cuối cùng, kẻ mà nàng hầu như không biết trong đời mình, không chứng minh điều gì cả; bởi Sue làm những điều như thế một cách rất tự nhiên.

“Giờ xin chúc em những lời chúc tốt đẹp như luôn là thế, bà Phillotson.”

Nàng nhìn anh với ánh mắt hờn trách.

“Không, em không phải là bà Phillotson,” Jude lẩm bẩm. “Em là Sue Bridehead tự do, thân mến, chỉ có em không biết điều đó! Vị thế làm vợ còn chưa nghiền nát và tiêu hóa em trong cái dạ dày to lớn của nó như một nguyên tử không còn cá tính.”

Sue tỏ vẻ bị xúc phạm, cho tới khi nàng đáp. “Anh cũng chưa ở trong vị thế làm chồng, trong chừng mực em có thể thấy!”

“Nhưng đã từng!” Jude nói, buồn bã lắc đầu.

Khi họ tới ngôi nhà cô quạnh bên dưới rặng linh sam, giữa Ngôi Nhà Nâu và Marygreen, trong đó Jude và Arabella từng sống và cãi nhau, anh quay lại để nhìn nó. Giờ có một gia đình bẩn thỉu sống ở đó. Anh không thể không nói với Sue: “Đó là ngôi nhà vợ tôi và tôi đã ở trong suốt thời gian sống với nhau. Tôi đã đưa cô ta về ngôi nhà đó.”

Nàng nhìn nó. “Căn nhà đó với anh cũng giống như ngôi nhà trường học ở Shaston đối với em.”

“Phải; nhưng tôi không hạnh phúc ở đó như em hạnh phúc trong ngôi nhà của mình.”

Nàng mím môi, đáp trả bằng sự im lặng, và họ đi một đoạn nữa cho tới khi nàng liếc nhìn anh để xem anh cảm nhận việc đó thế nào. “Dĩ nhiên tôi có thể cường điệu hạnh phúc của em, người ta không bao giờ biết…” anh ôn tồn nói tiếp.

“Đừng nghĩ thế, Jude, dù trong thoáng chốc, dù anh có thể nói thế để trêu chọc em! Ông ta tốt như một người đàn ông có thể, và cho em sự tự do hoàn toàn, điều mà nhìn chung những ông chồng lớn tuổi không làm… Nếu anh nghĩ em không hạnh phúc vì ông ta quá già đối với em thì anh sai rồi.”

“Tôi không nghĩ bất cứ điều gì chống lại ông ta, hoặc em, em thân mến.”

“Và anh sẽ không nói những điều làm em buồn lòng, phải không?”

“Tôi sẽ không.”

Anh không nói gì nữa, nhưng anh biết rằng, từ nguyên nhân này khác, trong việc chọn Phillotson làm chồng, Sue cảm thấy nàng đã làm điều mà lẽ ra nàng không nên làm.

Họ tiến vào một cánh đồng hình lòng chảo, ngôi làng nổi lên ở một mé của nó - cánh đồng nơi Jude đã nhận được trận đòn từ người chủ nông trại nhiều năm trước. Khi đi vào làng và tới gần ngôi nhà, họ bắt gặp bà Edlin đang đứng trước cửa. Khi nhìn thấy họ, bà giơ tay lên ra hiệu. “Bà ta ở dưới nhà, nếu hai người tin tôi!” người quả phụ la lên. “Bà ta đòi rời khỏi giường, và không gì có thể lay chuyển được bà ta. Tôi không biết việc đó sẽ mang tới hậu quả nào nữa!”

Khi họ vào nhà, quả thật bà cụ đang ngồi cạnh lò sưởi, chăn trùm kín người. Bà quay sang họ với vẻ mặt giống như vẻ mặt nhân vật Lazarus của họa sĩ Sebastianos. Chắc hẳn trông họ có vẻ rất ngạc nhiên, vì bà nói với một giọng thều thào:

“Chà, ta đã làm cho hai cháu thấy sợ hả! Ta không còn ở đây bao lâu nữa, để làm hài lòng bất cứ người nào! Nó vượt quá mức độ máu và thịt có thể chịu đựng, bị ra lệnh làm điều này điều nọ bởi một thằng nhóc không biết bằng phân nửa những gì cháu biết!… Ôi chao, cháu sẽ hủy hoại cuộc hôn nhân này như nó thôi!” bà nói thêm, quay sang Sue. “Cả gia tộc chúng ta đều thế cả, và hầu như tất cả mọi người khác. Lẽ ra cháu nên làm như ta, con bé ngốc ạ! Và ông hiệu trưởng Phillotson, trong số tất cả đàn ông! Cái gì khiến cháu lấy ông ta?”

“Cái gì khiến hầu hết phụ nữ lấy chồng, thưa cô?”

“A! Cháu muốn nói cháu yêu ông ta sao!”

“Cháu không định nói bất cứ điều gì xác định.”

“Cháu có yêu ông ta không?”

“Đừng hỏi cháu, thưa cô.”

“Ta có thể nhớ rõ người đàn ông đó. Một người rất lịch sự, đáng kính; nhưng lạy Chúa! Ta không muốn làm tổn thương cảm giác của cháu; có những gã đàn ông cụ thể ở nơi này nơi khác mà không phụ nữ tốt lành nào có thể chịu nổi. Ta có thể nói ông ta là một trong số đó. Ta không nói như thế lúc này, vì cháu phải biết rõ hơn ta, mà là những gì lẽ ra ta phải nói!”

Sue đứng bật dậy và bước ra ngoài. Jude đi theo nàng, và tìm thấy nàng ở chái nhà, đang khóc.

“Đừng khóc, em yêu!” Jude buồn bã. “Ý của bà tốt, nhưng giờ bà rất gắt gỏng và kỳ cục, em biết đó.”

“Ồ, không, không phải chuyện đó!” Sue đáp, cố kềm nước mắt. “Em không bận tâm chút nào tới sự thô lỗ của bà.”

“Vậy thì chuyện gì?”

“Đó là vì những điều bà nói đều… đúng!”

“Lạy Chúa, sao chứ, em không yêu ông ta?”

“Em không có ý đó!” nàng nói vội. “Mà là em… có lẽ em không nên kết hôn!”

Anh tự hỏi nàng có thật sự muốn nói điều đó ngay từ đầu hay chăng. Họ quay lại, và đề tài câu chuyện trở nên suôn sẻ. Người cô già khá tử tế với Sue, nói với nàng rằng không có nhiều cô gái trẻ vừa mới cưới đi xa đến thế để thăm một bà già đau ốm như nàng. Vào buổi chiều Sue chuẩn bị lên đường, Jude thuê một người láng giềng chở nàng tới Alfredston.

“Tôi sẽ đi với em tới nhà ga, nếu em muốn?”

Nàng không cho anh đi. Người xà ích tới với cỗ xe, và Jude giúp nàng bước vào trong, có lẽ với sự chú ý không cần thiết, vì nàng nhìn anh với vẻ muốn ngăn anh lại.

“Tôi cho là tôi có thể tới thăm em ngày nào đó, khi tôi quay lại Melchester?” Jude nói, hơi cáu kỉnh.

Nàng khom người và dịu dàng nói: “Không, anh thân mến, anh chưa nên tới. Em nghĩ anh đang có tâm trạng không tốt.”

“Tốt lắm, tạm biệt.”

“Tạm biệt!” nàng vẫy tay và xe lăn bánh.

“Nàng đúng! Mình sẽ không đi!” anh lẩm bẩm.

Anh trải qua buổi tối và những ngày kế tiếp trong việc cố gạt bỏ mong muốn gặp nàng bằng bất cứ phương tiện nào khả dĩ, gần như tự làm cho mình chết đói trong nỗ lực dập tắt tình yêu say đắm. Anh đọc những bài giảng đạo với tinh thần kỷ luật, và săn lùng những đoạn trong lịch sử Giáo hội nói về những nhà tu khổ hạnh trong thế kỷ thứ hai. Trước khi quay lại Melchester, anh nhận được một lá thư của Arabella. Lá thư làm sống lại một cảm giác tự lên án mạnh mẽ vì sự quay lại ngắn ngủi với nàng ta nhiều hơn vì tình cảm gắn bó với Sue.

Anh nhận thấy lá thư đóng dấu bưu điện London thay vì dấu của Christminster. Arabella thông báo với anh rằng vài hôm sau buổi sáng họ chia tay ở Christminster, nàng đã ngạc nhiên với một lá thư tha thiết từ người chồng Úc của mình, trước kia là quản lý của một khách sạn ở Sydney. Ông ta đã tới Anh để tìm nàng; và đã mua một tửu quán tự do, có đầy đủ giấy phép ở Lambeth, và mong muốn nàng tới đó cùng điều hành công việc với ông ta, vốn có khả năng rất phát đạt. Ngôi nhà tọa lạc ở một khu dân cư đông đúc, ưa thích rượu gin, đang tiến hành một thương vụ 200 bảng mỗi tháng, và có thể dễ dàng tăng gấp đôi.

Vì ông ta đã nói rằng ông ta vẫn còn rất yêu nàng, và van nài nàng nói cho ông ta biết nơi đang ở, và vì họ chỉ chia tay trong một vụ bất hòa nho nhỏ, và công việc nàng làm ở Christminster chỉ là tạm thời, nàng đã tới với ông ta như ông ta mong muốn. Nàng không thể không cảm thấy nàng thuộc về ông ta hơn là Jude, vì nàng đã kết hôn hợp thức với ông ta, và đã sống với ông ta lâu hơn nhiều so với người chồng đầu tiên. Do vậy khi chào từ giã Jude nàng không hề có chút ác cảm nào, và tin rằng anh sẽ không giận nàng, một người phụ nữ yếu đuối, và thông báo chống lại nàng, phá hủy đời nàng, khi giờ đây nàng có một cơ hội để cải thiện hoàn cảnh và vươn lên một cuộc sống thượng lưu.

Chương Mười

Jude quay lại Melchester, nơi có một ưu điểm đáng ngờ là chỉ cách nơi thường trú hiện tại của Sue mười hai dặm rưỡi. Thoạt tiên anh cảm thấy sự gần gũi này là một lý do đặc biệt để không đi về phía nam nữa; nhưng Christminster là một địa điểm buồn không chịu nổi, trong lúc sự gần gũi giữa Shaston và Melchester có thể mang tới cho anh sự vẻ vang của việc đánh bại Kẻ thù trong một trận đánh giáp lá cà, như đã được chủ tâm tìm kiếm bởi những giáo sĩ và trinh nữ của Giáo hội thời sơ khai; họ khinh bỉ một sự trốn chạy hèn hạ khỏi sự cám dỗ, thậm chí trở thành bạn cùng phòng với sự ô uế. Jude không dừng lại để nhớ tới một câu nói súc tích của sử gia, “Tự nhiên bị sỉ nhục đôi khi chứng minh những quyền của Nàng” vào những tình huống như thế.

Hiện tại anh quay lại với niềm háo hức đến mức tuyệt vọng dành cho việc nghiên cứu để trở thành giáo sĩ - với nhận thức rằng sự chuyên chú vào mục tiêu của anh, và sự trung thành với chính nghĩa của anh, về sau này đã trở nên rất đáng ngờ. Tình yêu say đắm dành cho Sue khiến tâm hồn anh khốn khổ; thế nhưng sự buông thả đúng pháp luật của anh khi ngủ với Arabella suốt mười hai tiếng dường như là điều tồi tệ nhất - dù mãi sau đó nàng mới nói với anh về người chồng ở Sydney. Anh thật sự tin rằng anh đã vượt qua mọi xu hướng lao vào rượu chè, điều anh chưa bao giờ thực hiện do sở thích, mà chỉ như một sự trốn thoát khỏi nỗi đau khổ tột độ của tâm hồn. Thế nhưng anh nhận thức với nỗi thất vọng rằng, xét trên tổng thể, anh là một gã đàn ông có quá nhiều đam mê để trở thành một linh mục tốt; điều tốt lành nhất anh có thể hy vọng là trong một cuộc đời với cuộc chiến tranh nội tâm thường trực giữa xác thịt và tinh thần, có thể xác thịt không luôn luôn là kẻ thắng cuộc.

Ngoài việc đọc sách thần học, để tiêu khiển anh tập chơi nhạc nhà thờ và bè trầm, cho tới khi anh có thể tham gia hát bè theo ký âm với một mức độ chính xác nhất định. Cách Melchester một hai dặm có một nhà thờ làng đang được phục hồi. Lúc đầu Jude tới đó để thực hiện những dòng chữ viết hoa mới. Qua đó, anh đã trở nên quen biết với người nhạc công đàn organ, và kết quả cuối cùng là anh tham gia ca đoàn với tư cách ca sĩ giọng nam trầm.

Mỗi Chủ nhật anh đi bộ tới giáo xứ này hai lần, và đôi khi trong tuần. Một tối gần dịp lễ Phục sinh, ca đoàn họp mặt để tập dượt, và một bài thánh ca mới mà Jude nghe nói là do một nhạc sĩ Wessex sáng tác được tập thử và chuẩn bị cho tuần kế tiếp. Đó là một bản nhạc cảm động lạ lùng. Trong lúc mọi người hát đi hát lại, những hợp âm của nó thấm vào tâm hồn anh và khiến anh cực kỳ xúc động.

Khi họ tập xong, anh đi tới chỗ người nhạc công để hỏi thăm. Bản nhạc là bản thảo gốc, tên của nhạc sĩ nằm trên cùng, cùng với tựa đề của bài nhạc: Chân Thập giá.

“Phải,” người nhạc công nói. “Ông ta là một người dân địa phương. Ông ta là nhạc sĩ chuyên nghiệp ở Kennetbridge, nằm giữa nơi này và Christminster. Ông linh mục phụ trách giáo khu biết ông ta. Ông ta lớn lên và được giáo dục theo truyền thống Christminster, điều này lý giải cho chất lượng của bản nhạc. Tôi nghĩ ông ta chơi trong nhà thờ lớn ở đó, và có một ca đoàn mặc áo thụng. Thỉnh thoảng ông ta tới Melchester, và có lần đã thử đánh cây đàn organ khi vị trí đó vắng mặt. Bài thánh ca được phổ biến khắp nơi vào dịp lễ Phục sinh này.”

Trong lúc vừa bước vừa ngâm nga trong miệng điệu nhạc trên đường về nhà, Jude bắt đầu ngẫm nghĩ về nhà soạn nhạc và lý do ông viết nó. Ông ta phải là một người của sự cảm thông! Trong tình cảnh vô cùng căng thẳng và rối trí về Sue và Arabella, và lương tâm cắn rứt trước sự phức tạp của tình thế, anh muốn quen biết người đó làm sao! “Trong tất cả những gã đàn ông, ông ta sẽ hiểu những khó khăn của mình,” Jude, kẻ bốc đồng, tự nhủ. Nếu có bất kỳ người nào trên đời để chọn làm một bạn tâm tình, nhạc sĩ này sẽ là người đó, bởi hẳn ông đã đau khổ, dằn vặt và khát khao.

Nói tóm lại, dù đang rất kẹt về cả thời gian lẫn tiền bạc cho chuyến đi, Fawley quyết định, như đứa trẻ anh từng là, tới Kennetbridge ngay Chủ nhật sau. Anh lên đường vào sáng sớm, vì chỉ có cách thông qua một loạt tuyến hỏa xa quanh quẹo anh mới có thể tới đó. Anh tới nơi khoảng giữa trưa, băng qua cầu vào cái thị xã cổ kính, và hỏi thăm nhà của người nhạc sĩ.

Họ cho anh biết nó là một tòa nhà gạch đỏ, cách đó một quãng ngắn; và cũng nói thêm rằng bản thân quý ông đó vừa đi qua trên đường chưa đầy năm phút trước.

“Đường nào ạ?” Jude vội hỏi.

“Đi thẳng tới đó từ nhà thờ.”

Jude vội vã đi tiếp, và chẳng bao lâu đã trông thấy một người đàn ông mặc áo khoác đen, đội một cái mũ đen mềm vành rộng đang đi trước mình không xa lắm. Anh sải chân dài hơn để đuổi theo. “Một linh hồn đói khát đuổi theo một linh hồn no ấm!” anh nói. “Mình phải nói với người đàn ông đó!”

Tuy nhiên anh không thể đuổi kịp người nhạc sĩ trước khi ông ta bước vào nhà, và một câu hỏi nảy sinh, rằng đây có là thời điểm thuận tiện để ghé thăm hay không. Dù có hay không, anh quyết định hành động như thế ngay lập tức, khi đã tới nơi, khoảng cách trở về nhà quá lớn để anh có thể chờ tới xế chiều. Con người của tâm hồn này sẽ thấu hiểu hoàn cảnh, và có thể hoàn toàn là một nhà tư vấn tuyệt vời trong trường hợp khi một đam mê trần tục và bất hợp pháp đã xảo quyệt luồn vào tim anh qua lối đi dành cho tôn giáo.

Thế là Jude giật chuông và chờ được mời vào.

Giây lát sau người nhạc sĩ ra gặp anh, ăn mặc rất lịch sự, bảnh bao, và có thái độ thẳng thắn. Jude được trân trọng mời vào. Tuy nhiên anh cũng ý thức được rằng sẽ có một sự lúng túng nhất định trong việc giải thích mục đích của mình.

“Tôi hát trong ca đoàn của một nhà thờ nhỏ gần Melchester,” anh nói. “Và tuần này chúng tôi đã tập bài ‘Chân Thập Giá’ mà theo như tôi biết, thưa ông, là do ông viết?”

“Đúng thế, cách đây khoảng một năm.”

“Tôi… thích nó. Tôi nghĩ nó đẹp đẽ tột cùng!”

“Ồ, vâng… những người khác cũng nói thế. Phải, sẽ có tiền từ nó, nếu tôi có thể xuất bản nó. Tôi có nhiều bản nhạc khác để in chung với nó; tôi ước gì tôi có thể công bố chúng; bởi tôi chưa từng kiếm được một tờ năm bảng nào từ bất kỳ bài nào trong số chúng. Những tay làm xuất bản này - họ muốn mua bản quyền của tác phẩm của một nhạc sĩ vô danh như tôi với giá hầu như thấp hơn giá tôi phải trả cho một người để viết một bản thảo vừa mắt cho bản nhạc. Bản mà anh nói, tôi đã cung cấp cho nhiều bạn bè quanh đây và ở Melchester, và vì thế nó đã được hát ít nhiều. Nhưng âm nhạc là một thứ nghề không kiếm ra tiền, tôi đang từ bỏ nó hoàn toàn. Thời buổi này anh phải đi vào thương mại nếu muốn kiếm ra tiền. Ngành buôn rượu vang là thứ tôi đang nghĩ tới. Đây là bản danh sách sắp tới của tôi - nó chưa được phát hành - nhưng anh có thể cầm một tờ.”

Ông ta trao cho Jude một bản danh sách quảng cáo nhiều trang dưới hình thức tập sách mỏng, lề sách được trang trí bằng một vạch đỏ, trong đó có nhiều loại vang đỏ, sâm-panh, pooc-tô, rượu nâu và các thứ rượu vang khác mà với chúng ông ta dự định khởi đầu sự nghiệp làm ăn mới. Jude cực kỳ kinh ngạc khi nhận thấy con người có tâm hồn đẹp đẽ này hóa ra lại tầm thường như thế; và cảm thấy anh không thể nào tỏ bày tâm sự với ông ta.

Họ trò chuyện thêm một lúc, nhưng rất gượng gạo, bởi khi vị nhạc sĩ nhận ra Jude là một người nghèo, thái độ của ông thay đổi, khác hẳn lúc đầu, khi diện mạo và nơi ở của Jude khiến ông lầm tưởng về địa vị và nghề nghiệp của anh. Jude lắp bắp bày tỏ mong muốn chúc mừng tác giả về bản nhạc cao quý đó, rồi bối rối ra về.

Suốt chặng đường về trên chuyến tàu Chủ nhật chậm rì, ngồi trong những căn phòng chờ không lò sưởi trong cái ngày mùa xuân lạnh giá này, anh rất phiền muộn vì sự đơn giản của mình khi thực hiện một chuyến đi như thế. Nhưng ngay khi về tới căn nhà trọ ở Melchester, anh phát hiện ra một lá thư đang chờ anh. Nó đã tới sáng hôm đó, vài phút sau khi anh rời khỏi nhà. Đó là một lá thư ngắn bày tỏ sự hối hận của Sue, trong đó nàng nói, với sự khiêm tốn dịu dàng, rằng nàng cảm thấy nàng đã rất tàn nhẫn khi bảo anh đừng tới thăm nàng, rằng nàng coi thường chính mình vì đã xử sự cứng nhắc như vậy; và rằng anh phải chắc chắn tới trên chuyến tàu mười một giờ bốn lăm ngay Chủ nhật đó, và cùng ăn trưa với họ lúc một giờ rưỡi.

Jude vò đầu bứt tai vì đã bỏ lỡ lá thư cho tới khi đã quá muộn để làm theo nội dung của nó; nhưng sau đó anh cố kiềm chế lại; rốt cuộc chuyến đi hão huyền tới Kennetbridge dường như thật sự là một sự can thiệp đặc biệt khác của Hóa Công, để ngăn anh khỏi sự cám dỗ. Nhưng một sự thiếu kiên tâm về đức tin, mà anh đã nhận ra ở bản thân không chỉ một lần mấy lúc gần đây, khiến anh chấp nhận trong một ý tưởng đầy nhạo báng rằng Thượng đế đã sai khiến mọi người thực hiện những việc linh tinh của bọn ngu xuẩn. Anh khao khát được gặp nàng, tức giận vì đã lỡ dịp may, và lập tức viết thư, kể với nàng chuyện gì đã xảy ra và bảo rằng anh không còn đủ kiên nhẫn để chờ cho tới Chủ nhật sau, và sẽ tới vào bất cứ ngày nào trong tuần tùy ý muốn của nàng.

Vì anh đã viết hơi quá sôi nổi thiết tha, Sue, theo cung cách hành xử vốn có của nàng, hoãn việc hồi âm lại cho tới ngày thứ Năm trước ngày thứ Sáu Tuần thánh. Nàng bảo rằng anh có thể tới chiều hôm đó nếu muốn, đây là ngày sớm nhất mà nàng có thể tiếp đón anh, vì hiện nàng là giáo viên trợ giảng trong trường của chồng nàng. Thế là Jude rời khỏi công việc ở nhà thờ với cái giá bị trừ lương một ngày, và lên đường.

PHẦN BỐN

Ở SHASTON

“Bất cứ kẻ nào đặt Hôn nhân hoặc Nghi thức khác lên trên Thiện tính của Con người và Nhu cầu cấp thiết của Lòng nhân ái, mặc cho y tự nhận là Tín hữu đạo Gia-tô, hay Tín hữu Tin Lành, hay cái tên nào y thích, y không tốt lành hơn một kẻ đạo đức giả.”

— J. MILTON

Chương Một

Shaston, thị trấn Palladour[58] của nước Anh cổ kính,

Từ nền tảng đầu tiên này những câu chuyện lạ lùng đã nảy sinh,

(như Drayton hát), bản thân nó từng là, và đang là thị trấn của một giấc mơ. Những hình dung mơ hồ về tòa lâu đài, ba sở đúc tiền, và tu viện tráng lệ của nó, niềm vinh quang chủ yếu của South Wessex, mười hai nhà thờ và những lăng mộ, bệnh viện, những tòa dinh thự có đầu hồi bằng đá đẽo của nó - tất cả giờ đã bị quét sạch một cách không thương xót - xô đẩy người du khách, thậm chí trái với ý muốn của y, vào một nỗi u hoài sâu thẳm, mà bầu không khí sôi động và phong cảnh mở ra vô hạn quanh y hầu như không thể xua tan. Đây là nơi an táng của một vị vua và một vị hoàng hậu, và những nam nữ tu viện trưởng, những vị thánh và giám mục, hiệp sĩ và cận vệ hiệp sĩ. Xương cốt của vua Edward “Kẻ tử vì đạo” đã được cẩn trọng đưa tới đó để bảo tồn, mang tới cho Shaston một thanh danh, biến nó thành đích đến của những kẻ hành hương từ mọi vùng miền của châu Âu, và cho phép nó duy trì một tiếng tăm vượt khỏi những bờ biển nước Anh. Sự tan rã của sáng tạo đẹp đẽ này của thời trung cổ, như những sử gia nói với chúng ta, là hồi chuông báo tử. Với sự phá hủy tòa tu viện rộng lớn, toàn thể nơi này sụp đổ trong một khối đổ nát chung: xương cốt của Kẻ tử vì đạo chịu số phận của nơi chốn thiêng liêng cất giữ chúng, và giờ đây không còn lại phiến đá nào để chỉ cho người ta biết nơi chúng đang nằm.

Vẻ đẹp tự nhiên như tranh vẽ và tính chất độc đáo của thị trấn vẫn còn; nhưng thật lạ lùng vì những phẩm chất này, vốn được ghi chép lại bởi nhiều tác giả của nhiều thời đại, không hề được tán thưởng, đã bị làm ngơ; và hiện tại một trong những địa điểm cổ kính nhất và kỳ lạ nhất của nước Anh hầu như không còn ai thăm viếng.

Nó có một địa thế độc đáo trên đỉnh của một dốc đứng hùng vĩ, vươn cao ở các hướng bắc, nam và tây khỏi thung lũng phù sa Blackmoor sâu bên dưới. Cái nhìn từ Lâu đài Xanh tới ba hạt đất đai đồng cỏ xanh tươi - South, Mid và Nether Wessex - là một nỗi ngạc nhiên bất ngờ đối với con mắt của kẻ lãng du không mời mà đến, như thứ không khí có khả năng chữa bệnh đối với hai buồng phổi của y. Không thể đặt đường tàu, người ta chỉ có thể tới đó bằng cách đi bộ, hoặc trên những cỗ xe nhẹ; và hầu như không thể tiếp cận nơi này ngoại trừ thông qua một eo đất ở hướng đông bắc, nối liền nó với vùng cao nguyên đá vôi ở hướng đó.

Đó là Shaston, hoặc Palladour, mà ngày nay thế giới đã lãng quên. Vị trí của nó khiến nước trở thành nhu cầu cấp thiết nhất; và trong phạm vi ký ức của người còn sống, ngựa, lừa và con người đã từng lặn lội trên những con đường quanh co khúc khuỷu tới đỉnh của vùng cao, chở nặng những chậu và thùng chứa đầy nước lấy từ những cái giếng dưới chân núi, và những tay bán rong này bán lẻ nước với giá nửa xu một thùng.

Khó khăn về nguồn nước này, cùng với hai thực tế kỳ lạ khác, đó là nghĩa trang chính cũng dốc như một mái nhà phía sau nhà thờ, và vào thời trước, thị trấn từng trải qua một giai đoạn suy đồi đạo đức, ủng hộ cho câu nói rằng Shaston nổi bật vì ba niềm an ủi cho con người, mà không nơi nào khác trên đời có: nó là một địa điểm nơi nghĩa trang nằm gần bầu trời hơn gác chuông nhà thờ, nơi bia nhiều hơn nước lã, và nơi có nhiều phụ nữ dâm ô hơn những cô gái và bà vợ chất phác. Người ta cũng nói rằng sau thời trung cổ, cư dân quá nghèo để trả tiền cho các giáo sĩ, do đó họ phải giật sập các nhà thờ và hoàn toàn né tránh việc công khai tôn thờ Thượng đế; một việc nhất thiết phải làm mà họ luôn khóc thương nhớ tiếc trên những cốc bia trong những tửu quán vào những chiều Chủ nhật. Thời đó, rõ ràng cư dân Shaston không phải không có đầu óc khôi hài.

Còn có một yếu tố đặc thù khác - và nó rất hiện đại - mà có vẻ như Shaston phải mang ơn địa thế của mình. Nó là chốn nghỉ ngơi và trung tâm đối với chủ nhân của những cỗ xe tải lang thang, những chương trình biểu diễn, những nơi tập bắn, và những thứ liên quan tới dân làm ăn lưu động khác, vốn dựa vào những cuộc hội chợ và những phiên chợ. Như những loài chim hoang dã mà người ta thường thấy tụ tập ở đồi đất cao nào đó, đang tạm dừng chân trong một chuyến bay dài, hoặc đang quay trở lại nơi chúng đã bay qua trước đó, ở đây, trong phố núi này, những đoàn xe buôn màu vàng và lục mang những biển hiệu không phải của địa phương nằm lặng im thin thít, như thể ngạc nhiên trước sự đổi thay của cảnh quan, mạnh mẽ đến độ ngăn không cho chúng tiếp tục hành trình; và chúng thường lưu lại suốt mùa đông, cho tới khi bắt đầu tìm lại những lối mòn xưa cũ vào mùa xuân kế tiếp.

Cái chốn dị thường lộng gió này chính là nơi vào khoảng bốn giờ chiều nọ Jude tìm đến lần đầu tiên từ nhà ga gần nhất. Anh lên tới đỉnh núi sau một chuyến đi bộ mệt nhoài, qua những ngôi nhà đầu tiên của thị trấn vùng cao, đi về phía trường học. Lúc ấy hãy còn sớm; học trò vẫn còn ngồi trong lớp ư ử ngâm nga, như một bầy muỗi mắt; và anh thả bước vào phố Abbey Walk, nơi vận số đã biến nó thành quê nhà của những gì anh yêu quý nhất trên đời. Ở phía trước những trường học được mở rộng và xây bằng đá là hai cây sồi già màu xám lông chuột, như những loài cây chỉ mọc trên vùng cao nguyên đá vôi. Bên trong những ô cửa sổ có chấn song, anh có thể nhìn thấy những cái mũ đen, nâu và vàng nhạt của những giáo viên bên trên những ngưỡng cửa. Để giết thì giờ, anh đi xuống chỗ đất bằng, nơi từng là vườn cây của tu viện, tim đập nhanh vì nôn nóng.

Không muốn vào khi học trò còn đang ngồi trong lớp, anh ở lại đó cho tới khi nghe thấy những giọng trẻ con ngoài trời, và các bé gái đeo yếm trắng trên váy đỏ và xanh xuất hiện, nhảy tung tăng trên những lối mòn mà các mẹ bề trên, nữ tu viện trưởng, nữ tu viện phó, và năm mươi nữ tu đã từ tốn bước qua trước đó ba thế kỷ. Khi quay lại, anh nhận ra anh đã chờ quá lâu, và Sue đã đi vào thị trấn, sau đứa học trò cuối cùng. Ông Phillotson vắng mặt cả buổi chiều vì tham dự một cuộc họp giáo viên ở Shottsford.

Jude bước vào lớp học trống rỗng và ngồi xuống, cô gái đang quét phòng đã thông báo với anh rằng ông Phillotson sẽ trở về trong vài phút nữa. Một cây đàn piano nằm gần đó - chính là cây đàn cũ mà Phillotson từng có ở Marygreen - và dù buổi chiều ảm đạm khiến anh hầu như không nhìn thấy các phím, Jude khiêm tốn chạm vào chúng, và cất giọng ngâm nga bài thánh ca đã tác động rất nhiều tới anh hồi tuần trước.

Một bóng người bước tới phía sau anh; nghĩ rằng đó là cô gái quét phòng, Jude không chú ý, cho tới khi người đó tới gần và đặt nhẹ tay lên bàn tay đàn đệm của anh. Đó là một bàn tay nhỏ nhắn mà dường như anh biết, và anh quay lại.

“Đừng dừng lại,” Sue nói. “Em thích nó. Em đã học nó trước khi rời Melchester. Họ thường chơi nó trong trường sư phạm.”

“Tôi không thể múa rìu qua mắt thợ! Chơi nó giùm tôi đi.”

“Ồ, được thôi, không sao cả.”

Sue ngồi xuống, và tiếng đàn của nàng, dù không xuất sắc lắm, có vẻ rất tuyệt vời đối với Jude. Nàng, giống như anh, rõ ràng đang xúc động và ngạc nhiên, bởi bài nhạc gợi nhớ. Khi đàn xong, nàng đưa tay về phía Jude, nó gặp tay của anh ở giữa chừng. Jude nắm chặt nó, như anh đã làm trước hôn lễ của nàng.

“Thật lạ,” nàng nói, với giọng thay đổi hoàn toàn, “khi em quan tâm tới bài nhạc đó, vì…”

“Vì cái gì?”

“Em không phải loại người đó, hoàn toàn.”

“Không dễ xúc động?”

“Em không hoàn toàn có ý đó.”

“Chà, nhưng em là một trong số loại người đó, vì trong thâm tâm em cũng giống như tôi!”

“Nhưng ở cái đầu thì không.”

Nàng chơi tiếp và đột nhiên quay lại; và do một bản năng tự phát, mỗi bên lại cầm lấy tay của bên kia.

Nàng bật lên một tiếng cười nho nhỏ khi rút nhanh tay lại. “Thật buồn cười!” nàng nói. “Em tự hỏi cả hai chúng ta làm thế vì cái gì?”

“Tôi cho là vì cả hai chúng ta giống nhau, như tôi vừa nói.”

“Trong tư tưởng thì không! Có lẽ chút ít, trong cảm giác của chúng ta.”

“Và chúng điều khiển tư tưởng… Có đủ không khi đưa ra một lời báng bổ rằng người nhạc sĩ viết bài thánh ca đó là một trong những người tầm thường nhất tôi từng gặp!”

“Sao, anh biết ông ta à?”

“Tôi đã tới gặp ông ta.”

“Ồ, anh ngốc nghếch; làm đúng cái điều mà lẽ ra em phải làm! Vì sao chứ?”

“Vì chúng ta khác nhau,” anh nói khô khan.

“Giờ chúng ta sẽ dùng tí trà,” Sue nói. “Chúng ta sẽ uống tại đây thay vì ở nhà em nhé? Không khó khăn gì trong việc lấy cái ấm và cho các thứ vào. Bọn em không sống ở trường, anh biết đó, mà trong ngôi nhà cổ bên kia đường gọi là Old-Grove Place. Nó cổ xưa và ảm đạm đến độ nó làm em buồn chết được. Những ngôi nhà như thế rất tốt cho việc thăm viếng chứ không phải để ở. Em cảm thấy bị nghiền thành đất bởi sức nặng của quá nhiều cuộc đời từng ở đó. Ở một nơi mới như những trường học này anh chỉ chịu đựng cuộc đời của chính mình. Ngồi xuống đi, em sẽ bảo Ada mang các thứ tới.”

Jude ngồi đợi trong ánh sáng của cái bếp lò, Sue đã mở cửa lò trước khi đi ra, và khi nàng quay lại, theo sau là cô gái mang trà, họ ngồi xuống bên cạnh, đốt thêm một cây đèn cồn để đun cái ấm đồng trên giá đỡ.

“Đây là một trong những quà cưới anh tặng em,” nàng nói, chỉ vào cái ấm.

“Phải.”

Cái ấm reo lên với giọng mỉa mai, theo suy nghĩ của anh; và để đổi đề tài, anh nói, “Em có biết bản in còn đọc được nào của những cuốn Tân Ước ngụy tác không? Tôi cho là em chưa đọc chúng trong trường?”

“Ồ, chưa, anh yêu! Nó sẽ báo động người bên cạnh… Vâng, có một cuốn. Giờ em xa lạ với nó, dù em chú ý tới nó khi người bạn cũ của em còn sống. Cuốn Phúc âm ngụy tác của Cowper.”

“Nghe có vẻ đúng là thứ tôi cần.” Tuy nhiên, cùng một cơn đau nhói, ý nghĩ của anh hướng tới “người bạn cũ”, chàng sinh viên thời nàng mới lớn. Anh tự hỏi nàng có nói về anh ta với Phillotson hay chăng.

“Cuốn Phúc âm của Nicodemus rất tuyệt,” nàng nói tiếp để ngăn anh khỏi những ý nghĩ ghen tuông mà nàng đọc được rất rõ, như luôn là vậy. Thật sự, khi họ nói về một đề tài chung chung, như lúc này, luôn có một cuộc đối thoại lặng lẽ thứ hai qua lại giữa những cảm xúc của họ, sự trao đổi đó rất hoàn hảo. “Nó hoàn toàn giống một bài viết thiên tài. Tất cả đều là văn vần; khiến nó giống như một trong những người truyền bá Phúc âm khác đọc trong một giấc mơ, khi mọi thứ như nhau, nhưng lại không như nhau. Nhưng, Jude à, anh vẫn còn quan tâm tới những vấn đề đó hay sao? Anh có đọc cuốn Apologetica (Lời tạ lỗi) chưa?”

“Có, tôi đang đọc Thần học miệt mài hơn bao giờ hết.”

Nàng nhìn anh với vẻ tò mò.

“Sao em nhìn tôi như thế?”

“Ồ, vì sao anh muốn biết?”

“Tôi chắc chắn em có thể nói với tôi bất cứ đề tài gì mà tôi dốt về nó. Hẳn em đã học nhiều thứ từ người bạn đã chết của em!”

“Giờ chúng ta không nói tới chuyện đó!” nàng vỗ về. “Tuần sau anh có quay lại làm việc ở nhà thờ đó, nơi anh biết bài thánh ca đáng yêu chứ?”

“Vâng, có lẽ.”

“Thế là tốt. Em có thể tới đó thăm anh không? Nó nằm ở hướng này, và em có thể tới vào bất cứ chiều nào bằng tàu hỏa trong nửa giờ.”

“Không. Đừng tới!”

“Sao chứ, chúng ta không phải là bạn hay sao, vậy lâu hơn một chút, như chúng ta đã từng nhé?”

“Không.”

“Em không hiểu. Em nghĩ anh luôn đối xử tốt với em!”

“Không, không đâu.”

“Em đã là gì chứ? Em chắc chắn anh đã nghĩ hai chúng em…” Sự run rẩy trong giọng nói của nàng khiến nàng trở nên gay gắt.

“Sue, có đôi lúc tôi nghĩ em là một người thích ve vãn,” anh nói đột ngột.

Có một giây im lặng, rồi nàng đột nhiên đứng lên; và anh ngạc nhiên khi thấy mặt nàng đỏ bừng dưới ánh sáng của ngọn đèn.

“Em không thể nói chuyện với anh nữa, Jude!” nàng nói, chất giọng nữ trầm đã trở lại như trước. “Trời đang sụp tối để ngồi với nhau thế này, sau khi chơi những nốt nhạc lễ Tuần Thánh không lành mạnh khiến người ta cảm thấy điều người ta không nên!… Chúng ta không được ngồi trò chuyện theo cách này nữa. Vâng, anh phải đi thôi, vì anh đã hiểu lầm em! Em hoàn toàn tương phản với thứ mà anh đã nói một cách tàn nhẫn. Ôi, Jude, thật tàn nhẫn khi nói thế! Thế nhưng em không thể nói với anh sự thật. Em sẽ làm anh bị sốc khi cho anh biết em đã nhượng bộ những cơn bốc đồng của em thế nào, và em cảm thấy lẽ ra em không nên được ban cho sự thu hút trừ phi nó nhằm mục đích thực tập! Mong muốn được yêu của một số phụ nữ là vô độ; và do đó, thông thường là tình yêu đối với sự yêu của họ; và trong trường hợp cuối, họ có thể thấy rằng họ không thể tiếp tục trao nó cho vị trưởng văn phòng được bổ nhiệm bởi giấy phép của giám mục. Nhưng anh rất thẳng thắn, Jude ạ, đến độ anh không thể hiểu em! Giờ anh phải đi. Em rất tiếc chồng em không có ở nhà.”

“Thật vậy ư?”

“Em thấy em đã nói câu đó đơn thuần theo quy ước! Nói một cách trung thực em không nghĩ em lấy làm tiếc. Dù sao thì nó cũng không quan trọng gì, rất buồn khi phải nói thế!”

Vì họ đã nắm tay nhau nhiều lần trước đó, nàng chỉ chạm nhẹ mấy ngón tay của Jude khi anh bước ra. Hầu như anh chưa ra khỏi cửa bao xa thì, với một dáng vẻ bất mãn, nàng nhảy lên một cái ghế dài và mở khung cửa sổ bằng sắt của một ô cửa sổ mà Jude đang đi ngang qua bên dưới nó.

“Jude, chừng nào anh rời khỏi đây để lên tàu vậy?” nàng hỏi.

Anh ngẩng lên với vẻ ngạc nhiên. “Cỗ xe chạy tới ga sẽ lăn bánh trong khoảng bốn mươi lăm phút nữa.”

“Anh sẽ làm gì trong thời gian đó?”

“Ồ, đi lang thang, tôi cho là vậy. Có lẽ tôi sẽ tới ngồi trong một nhà thờ cũ.”

“Có vẻ như em khó lòng để anh đi như vậy! Anh đã nghĩ khá đủ tới những nhà thờ, có Trời biết, để không chui vào một nhà thờ trong bóng tối nữa. Hãy ở yên đó.”

“Ở đâu?”

“Nơi anh đang đứng. Em có thể nói chuyện với anh như thế này tốt hơn khi anh ở bên trong… Anh rất tốt bụng khi bỏ cả nửa ngày làm việc để tới thăm em!… Anh là Joseph, kẻ mơ những giấc mơ, Jude thân mến ạ. Và là một Don Quixote đầy bi kịch. Và đôi khi anh là Thánh Stephen, kẻ trong lúc bị mọi người ném đá có thể nhìn thấy Thiên đường mở ra. Ôi, người bạn và đồng đạo khốn khổ của em, anh sẽ còn đau khổ!”

Lúc này có cái ngưỡng cửa sổ cao giữa họ, khiến anh không thể chạm vào nàng, dường như nàng muốn bộc lộ thẳng một điều mà nàng e ngại ở không gian gần gũi.

“Em từng nghĩ,” nàng tiếp tục, vẫn với giọng tràn đầy cảm xúc, “rằng những khuôn phép xã hội của nền văn minh nặn đúc chúng ta thành những thứ không có quan hệ gì tới hình thể thật sự của chúng ta mà chỉ theo quy ước. Em được gọi là bà Richard Phillotson, sống một cuộc đời gái có chồng bình lặng với người chồng mang cái tên đó. Nhưng em không thật sự là bà Richard Phillotson, mà là một phụ nữ bị tung hứng, hoàn toàn cô đơn, với những đam mê lầm lạc, và vô số ác cảm… Giờ anh không được chờ thêm nữa, không anh sẽ lỡ chuyến xe ngựa. Hãy tới thăm em lần nữa. Khi đó anh phải tới nhà em.”

“Được! Khi nào?”

“Tuần sau. Tạm biệt, tạm biệt!” nàng giơ tay ra và vuốt đầu anh với vẻ xót thương; chỉ một lần. Jude nói lời tạm biệt, rồi băng mình vào bóng tối.

Khi thả bước trên phố Bimport, anh nghĩ anh nghe thấy tiếng cỗ xe bắt đầu lăn bánh, và đúng là thế, khi anh tới lữ quán Dukes Arms trong phố chợ, cỗ xe đã đi rồi. Anh không thể đi bộ tới nhà ga kịp lúc để bắt chuyến tàu này, và buộc phải chờ chuyến kế tiếp - chuyến cuối cùng tới Melchester đêm đó.

Anh đi lang thang một lúc, tìm chút gì đó để ăn; sau đó, còn nửa giờ trong tay, chân anh bất giác đưa anh đi qua nghĩa trang khả kính của nhà thờ Trinity, với những con đường ngập bóng cây đoạn, theo hướng các trường học lần nữa. Chúng hoàn toàn chìm trong bóng tối. Sue đã bảo nàng sống ở Old-Grove Place, một ngôi nhà mà anh sớm tìm ra theo mô tả của nàng về vẻ cổ kính.

Một ánh nến lập lòe phát ra từ một cửa sổ mặt tiền, những cánh cửa chớp vẫn chưa kéo xuống. Anh có thể nhìn thấy rõ bên trong - nền nhà thấp hơn đôi chút so với con đường bên ngoài, vốn đã được nâng cao trong suốt nhiều thế kỷ từ khi ngôi nhà được xây dựng. Sue, rõ ràng mới bước vào nhà, đang đứng với mũ vẫn còn trên đầu trong gian trước của phòng khách. Những bức tường phủ một lớp ván ốp bằng gỗ sồi, kéo dài từ nền tới trần nhà. Mặt lò sưởi cũng thiết kế tương tự, chạm những hoa văn theo kiểu Jacob. Quả thật, nhiều thế kỷ đang nặng nề treo bên trên một người vợ trẻ sống trong ngôi nhà đó.

Nàng vừa mở một cái hộp đựng đồ khâu vá bằng gỗ hồng đào và đang nhìn một bức ảnh. Sau khi ngắm nghía nó một lúc nàng áp nó lên ngực mình, rồi đặt nó trở lại vị trí cũ.

Sau đó, nhận ra những cánh cửa chớp còn để mở, nàng bước tới để khép chúng lại, cầm nến trong tay. Trời quá tối nên nàng không thể nhìn thấy Jude ở bên ngoài, nhưng anh có thể nhìn thấy khá rõ mặt nàng, và không thể nào lầm, đôi mắt đen với hai hàng mi dài đang rưng lệ.

Nàng khép những cánh cửa chớp, và Jude quay đi để tiếp tục hành trình trở về. “Nàng nhìn ảnh của ai?” anh tự hỏi. Có lần anh đã tặng nàng ảnh của mình; nhưng nàng có những tấm khác, anh biết. Thế nhưng nó là của anh, chắc chắn.

Anh biết anh sẽ lại tới thăm nàng, theo lời mời của nàng. Những người chính trực, những vị thánh, mà Sue, với sự bất kính mềm mỏng, gọi là những bán thần của anh, hẳn sẽ tránh xa những cuộc gặp gỡ như thế nếu họ hồ nghi sức mạnh của chính mình. Nhưng anh không thể. Anh có thể ăn kiêng và cầu nguyện trong thời gian gián đoạn, nhưng chất Con người trong anh mạnh mẽ hơn Thần tính.

Chương Hai

Tuy nhiên, nếu Thượng đế không quyết, thì phụ nữ quyết. Sáng hôm sau anh nhận được lá thư ngắn này từ nàng:

Tuần sau đừng đến. Đừng đến vì lý do của anh! Chúng ta đã quá tự do, dưới tác động của bài thánh ca thiếu lành mạnh đó và ánh hoàng hôn nhập nhoạng. Đừng suy nghĩ nhiều hơn mức anh có thể kiềm chế.

SUSANNA FLORENCE MARY.

Nỗi thất vọng quá lớn. Anh biết tâm trạng của nàng, vẻ mặt của nàng khi rốt cuộc nàng phải viết những dòng này. Nhưng bất chấp tâm trạng của nàng ra sao, anh không thể nói quan điểm của nàng là sai. Anh phúc đáp:

Tôi đồng ý. Em nói đúng. Đó là một bài học về sự quên mình mà tôi cho là tôi nên học vào mùa này.

JUDE.

Anh gửi lá thư vào đêm trước lễ Tuần Thánh, và dường như đó là quyết định cuối cùng của họ. Nhưng những sức mạnh và quy luật không phải của họ đang hoạt động. Vào sáng thứ Hai lễ Tuần Thánh anh nhận được một thông điệp từ quả phụ Edlin. Anh đã dặn bà phải đánh điện tín nếu có bất cứ sự cố nghiêm trọng nào xảy ra:

Cô của cậu đang lịm dần. Tới ngay.

Anh vứt các thứ đồ nghề xuống và lên đường. Ba tiếng rưỡi sau anh bắt đầu băng qua vùng đất thấp gần Marygreen, và sau đó tiến vào cánh đồng hình lòng chảo có con đường tắt dẫn tới làng. Khi anh đi lên dốc ở mé bên kia, một người nông dân, vốn đã quan sát anh tới gần từ một cánh cổng cắt ngang con đường, bước tới với vẻ băn khoăn và chuẩn bị lên tiếng. “Trên gương mặt anh ta mình có thể thấy rằng bà cụ đã chết,” Jude tự nhủ. “Cô Drusilla tội nghiệp!”

Sự thể đúng như anh nghĩ, và bà Edlin đã cử người đàn ông đó ra báo tin cho anh.

“Hẳn là bà không biết anh. Bà ấy nằm như một con búp bê với đôi mắt thủy tinh; vì thế anh không cần phải tới đó,” anh nói.

Jude đi tiếp về nhà, và trong buổi chiều, khi mọi việc xong xuôi, và những người chuyên liệm tử thi đã uống xong phần bia của họ và ra về, anh ngồi xuống một mình trong ngôi nhà vắng lặng. Cần phải liên lạc với Sue, dù mới hai ba hôm trước họ đã nhất trí cắt đứt. Anh viết những câu ngắn gọn:

Cô Drusilla đã qua đời, khá đột ngột. Tang lễ vào chiều thứ Sáu.

Anh ở lại Marygreen suốt những ngày đó, rời khỏi nhà vào sáng thứ Sáu để xem huyệt mộ đã đào xong chưa, và tự hỏi Sue có đến hay chăng. Nàng không trả lời, và điều đó dường như báo hiệu rằng nàng sẽ đến hơn là không đến. Sau khi xác định giờ nàng đến thông qua chuyến tàu khả dĩ duy nhất, anh khóa cửa vào khoảng giữa trưa, và băng qua cánh đồng trũng tới rìa của vùng cao nguyên cạnh Ngôi Nhà Nâu. Anh đứng nhìn toàn cảnh bao la phía bắc, rồi vùng đất gần hơn bao gồm Alfredston. Hai dặm phía sau nó, một luồng hơi nước trắng xóa đang di chuyển từ trái sang phải.

Có một thời gian chờ đợi khá lâu, ngay cả lúc này, cho tới khi anh biết nàng đã tới. Tuy nhiên anh vẫn đợi và cuối cùng một cỗ xe thuê nhỏ tiến tới gần từ phía chân đồi, và một người bước xuống xe. Cỗ xe quay lại trong lúc người hành khách bắt đầu đi lên đồi. Anh biết đó là nàng; và hôm nay trông nàng gầy gò đến độ dường như nàng có thể bị nghiền nát dưới sức mạnh của một cái ôm quá nồng nhiệt - một cái ôm mà anh không có quyền thực hiện. Khi đi được hai phần ba quãng đường, đột nhiên đầu nàng ngẩng lên với vẻ quan tâm, và anh biết nàng đã nhận ra anh. Một nụ cười trầm tư xuất hiện trên mặt nàng và nó vẫn còn đó khi anh đi xuống một quãng ngắn để đón nàng.

“Em nghĩ,” nàng bồn chồn nói nhanh, “rằng sẽ rất buồn nếu để anh dự tang lễ một mình! Và thế là em tới, vào phút cuối cùng.”

“Sue thủy chung thân mến!” Jude lẩm bẩm.

Tuy nhiên, với sự lảng tránh trong bản chất nước đôi kỳ lạ của nàng, Sue không dừng lại bắt chuyện lần nào nữa. Một tình cảnh bi ai được kết hợp một cách bất thường với thời khắc này không có khả năng lặp lại suốt nhiều năm, và Jude đã dừng lại, suy nghĩ và bắt chuyện. Nhưng Sue không hề nhìn thấy nó, hoặc do nhìn thấy nó nhiều hơn Jude, không tự cho phép mình cảm thấy nó.

Buổi lễ u buồn và đơn giản sớm kết thúc, hành trình tới nhà thờ của họ gần như là một cuộc chạy đua, vì người làm dịch vụ tang lễ bận rộn với một tang lễ quan trọng hơn một giờ sau đó, ở một nơi cách xa ba dặm. Bà cụ Drusilla được đặt vào lòng đất mới, hoàn toàn xa cách với các tổ tiên. Sue và Jude đã đi bên nhau tới huyệt mộ, và lúc này đang ngồi uống trà trong ngôi nhà quen thuộc; cuộc đời họ hợp nhất ít nhất là trong mối quan tâm cuối cùng này đối với người đã khuất.

“Anh bảo bà đã phản đối hôn nhân, từ đầu tới cuối?” Sue khẽ hỏi.

“Phải. Nhất là đối với những thành viên trong gia tộc của chúng ta.”

Mắt nàng gặp mắt anh, và lưu lại giây lát.

“Chúng ta là một gia tộc khá u buồn, anh có nghĩ vậy không, Jude?”

“Bà bảo chúng ta đã có những đôi vợ chồng tệ hại. Tất nhiên chúng ta đã tạo nên những cuộc hôn nhân bất hạnh. Trong mọi sự kiện, tôi cũng có phần, một lần!”

Sue im lặng. “Có sai hay không, khi một người chồng hay người vợ nói với một người thứ ba,” nàng nói với một cái rùng mình nhẹ, “rằng họ không hạnh phúc trong cuộc hôn nhân của họ? Nếu một nghi thức hôn nhân là một việc mang tính chất tôn giáo, có thể nó sai; nhưng nếu nó chỉ là một khế ước vì lợi lộc, dựa trên tiện nghi vật chất về nhà cửa, tiền bạc, thuế má, và việc thừa kế đất đai tài sản của lũ con cái, khiến việc người cha phải được biết đến trở nên cần thiết, mà có lẽ là như vậy, vì sao chắc chắn một cá nhân có thể nói, thậm chí công khai tuyên bố, rằng nó làm cho anh ta hoặc cô ta bị tổn thương và đau đớn?”

“Dù sao đi nữa tôi đã từng nói như thế, với em.”

Nàng nói tiếp: “Anh nghĩ có những cặp vợ chồng mà người này không ưa người kia chẳng vì một lỗi lầm cụ thể nào hay chăng?”

“Tôi nghĩ là có. Ví dụ một trong hai người không quan tâm tới người kia chẳng hạn.”

“Nhưng ngoài việc đó ra thì sao? Ví dụ, người phụ nữ có rất xấu xa hay chăng nếu cô ta không thích sống với chồng mình, chỉ vậy thôi.” Giọng của nàng biến đổi thất thường, và anh đoán ra nhiều điều. “Đơn giản chỉ vì cô ta có một cảm giác cá nhân chống lại nó, một sự chống đối về mặt thể chất - một sự trái tính trái nết, hoặc bất cứ thứ gì nó có thể được gọi, dù cô ta có thể tôn trọng và biết ơn chồng mình? Em chỉ nêu lên một trường hợp. Cô ta có nên khắc phục những thói tật của mình?”

Jude nhìn nàng với ánh mắt băn khoăn. Anh nói, nhìn sang chỗ khác: “Có một trường hợp, trong đó những trải nghiệm của tôi đi ngược với những tín điều của tôi. Nói với tư cách một người yêu thích trật tự - mà tôi hy vọng tôi là, dù tôi e không phải vậy - vâng, nói từ kinh nghiệm và bản chất không thiên vị của tôi, tôi sẽ nói… Sue, tôi tin là em không hạnh phúc!”

“Dĩ nhiên em hạnh phúc!” nàng phản đối. “Làm sao một phụ nữ lại không hạnh phúc khi cô ta chỉ mới kết hôn tám tuần với một người đàn ông cô ta tự do chọn lựa?”

“Tự do chọn lựa!”

“Vì sao anh lặp lại nó?… Nhưng em phải quay về trên chuyến tàu sáu giờ. Anh sẽ ở lại đây, em cho là thế?”

“Trong vài hôm để xử lý những công việc của bà cô. Ngôi nhà này giờ đã mất. Tôi sẽ đưa em ra ga nhé?”

Sue thốt lên một tiếng cười khẽ phản đối. “Em nghĩ là không. Anh có thể đưa em một quãng ngắn.”

“Nhưng chờ đã, em không thể đi tối nay! Chuyến tàu đó sẽ không đưa em tới Shaston. Em phải ở lại rồi trở về vào ngày mai. Bà Edlin có nhiều phòng, nếu em không thích ở đây?”

“Tốt lắm,” nàng nói với vẻ ngờ vực. “Em không nói với ông ấy ngày về cụ thể.”

Jude đi tới nhà của bà quả phụ kế bên để báo cho bà biết; rồi quay về trong giây lát và ngồi xuống lại.

“Chúng ta ở trong một tình thế thật kinh khủng, Sue ạ. Kinh khủng!” anh đột ngột nói, mắt nhìn xuống sàn nhà.

“Không! Vì sao?”

“Tôi không thể kể với em toàn bộ phần của mình trong tình thế u ám này. Phần của em là em không nên kết hôn với ông ta. Tôi đã nhìn thấy điều đó trước khi em thực hiện nó, nhưng tôi nghĩ tôi không được can thiệp. Tôi đã sai. Tôi nên can thiệp!”

“Nhưng cái gì khiến anh giả định những điều đó, anh thân mến?”

“Vì… tôi có thể nhìn thấu lòng dạ em, con chim nhỏ tội nghiệp của tôi!”

Bàn tay nàng đặt trên bàn, và Jude đặt tay mình lên trên nó. Sue rút tay lại.

“Việc đó thật ngớ ngẩn, Sue à,” anh kêu lên, “sau những gì chúng ta đã nói! Tôi khắt khe và giữ gìn nghi thức hơn em, nếu phải nói ra; và việc em phản đối một hành động vô tư như thế cho thấy em mâu thuẫn một cách buồn cười!”

“Có lẽ nó quá ra vẻ đoan trang,” nàng tỏ ra hối hận. “Chỉ có điều em đã nghĩ nó là một dạng dối trá của chúng ta - có lẽ quá thường xuyên. Đây nè, anh có thể cấm nó bao lâu tùy thích. Thế em có tốt không?”

“Có. Rất tốt”.

“Nhưng em phải nói với ông ta.”

“Ai?”

“Richard.”

“Ồ, dĩ nhiên, nếu em nghĩ nó cần thiết. Nhưng vì nó chả có ý nghĩa gì, em có thể làm cho ông ta bận tâm một cách không cần thiết.”

“Ờ, anh có chắc anh chỉ hành động với tư cách anh họ của em không?”

“Tuyệt đối chắc. Tôi không còn sót lại cảm giác nào của tình yêu trong lòng.”

“Một tin mới. Vì sao dẫn tới tình trạng đó?”

“Tôi đã gặp Arabella.”

Nàng nhăn mặt; rồi nói với vẻ tò mò, “Anh gặp cô ta khi nào?”

“Khi tôi ở Christminster.”

“Vậy là cô ta đã quay lại; và anh chưa bao giờ nói với em! Em cho là giờ anh sẽ sống với cô ta?”

“Dĩ nhiên, cũng như em sống với chồng em.”

Nàng nhìn những chậu hoa phong lữ và xương rồng trên bệ cửa sổ, đã khô héo vì thiếu chăm sóc, và nhìn xuyên qua chúng ra khoảng cách bên ngoài, cho tới khi mắt nàng bắt đầu rưng rưng. “Gì thế?” Jude hỏi, dịu dàng.

“Vì sao anh lại vui mừng đến vậy khi quay lại với cô ta nếu… nếu những gì anh từng nói với em là thật - ý em là nếu lúc đó nó là thật! Dĩ nhiên giờ thì không rồi! Làm sao tim anh có thể quay lại với Arabella chóng như thế?”

“Một đấng Hóa Công đặc biệt, tôi cho là thế, đã đưa tay trợ giúp nó.”

“Chà, điều này không đúng!” nàng nói với vẻ hơi ganh tị. “Anh đang trêu em, chỉ có thế, vì anh nghĩ em không hạnh phúc!”

“Tôi không biết. Tôi không muốn biết.”

“Nếu em không hạnh phúc, đó là do lỗi của em, sự xấu xa của em; em không có quyền ghét ông ta! Ông ta chu đáo với em trong mọi thứ; và ông ta rất thú vị, từ lượng kiến thức chung ông ta thủ đắc được bằng cách đọc mọi thứ ông ta có… Jude, anh nghĩ một người đàn ông nên cưới một phụ nữ cùng lứa tuổi hay một người trẻ hơn - mười tám năm - như em và ông ấy?”

“Nó tùy vào cảm nhận của họ đối với nhau.”

Anh không cho nàng cơ hội nào để tự thỏa lòng, và nàng phải tiếp tục mà không có sự ủng hộ. Nàng làm điều này với một giọng lạc hẳn đi, gần như nức nở:

“Em… em nghĩ em phải trung thực với anh như anh đã trung thực với em. Có lẽ anh đã nhận ra điều em muốn nói? - rằng dù em thích ông Phillotson như một người bạn, em không thích ông ta khi sống với ông ta với tư cách một người vợ, với em đó là một sự hành hạ! Đó, giờ em đã nói ra hết, em không thể kiềm lòng, dù em đã vờ như em đang hạnh phúc. Giờ thì anh sẽ coi thường em mãi mãi, em cho là thế!” Nàng cúi mặt xuống đôi tay đang đặt trên tấm vải phủ mặt bàn, và lặng lẽ nức nở trong những cái giật nhẹ khiến cái bàn ba chân yếu ớt rung theo.

“Em chỉ mới kết hôn hai tháng!” nàng nói tiếp, vẫn gục mặt xuống bàn và nức nở trong lòng hai bàn tay. “Và thiên hạ bảo rằng cái khiến một phụ nữ phải co mình lại - trong những ngày đầu của cuộc hôn nhân - cô ta sẽ gánh chịu nó với sự dửng dưng thoải mái trong sáu bảy năm. Nhưng thế cũng hệt như nói rằng việc cắt cụt một chi không có gì đau đớn, vì một cá nhân trở nên quen thuộc một cách thoải mái với việc sử dụng một cái chân hoặc cánh tay gỗ theo thời gian!”

Jude gần như không thốt nên lời, nhưng anh nói, “Tôi đã nghĩ có gì đó không ổn, Sue ạ! Ồ, tôi đã nghĩ như thế!”

“Nhưng nó không như anh nghĩ! Không có gì không ổn trừ sự xấu xa của chính em, em cho là anh gọi nó như thế - một ác cảm về phần em, vì một lý do em không nói ra được, và là điều mà em không thừa nhận nhưng lại được thế giới nói chung thừa nhận!… Điều khiến em dằn vặt nhất là sự cần thiết của việc có trách nhiệm với người đàn ông này bất cứ lúc nào ông ta muốn, một người rất tốt về đạo đức! - Cái khế ước đáng sợ khi cảm nhận theo một cách riêng biệt trong vấn đề mà cốt lõi của nó là sự tự nguyện của nó!… Em ước gì ông ta đánh em, hoặc không chung thủy với em, hoặc có một hành động công khai mà em có thể nói tới như một lý lẽ biện minh cho cảm giác của em! Nhưng ông ta không làm gì cả, ngoại trừ việc trở nên lãnh đạm hơn từ khi ông ta phát hiện ra em có cảm giác thế nào. Đó là lý do ông ta không tới dự tang lễ… Ôi chao, em rất khốn khổ, em không biết phải làm gì!… Đừng tới gần em, Jude, vì anh không được phép. Đừng, đừng!”

Nhưng anh đã đứng lên và kề mặt sát vào mặt nàng - hay đúng hơn tai nàng, vì không thể tiếp cận mặt nàng được.

“Em đã bảo anh không được, Jude!”

“Tôi biết em đã nói, tôi chỉ muốn… an ủi em! Tất cả nảy sinh từ việc tôi đã kết hôn trước khi chúng ta gặp nhau, có phải không? Lẽ ra em phải là vợ tôi, Sue, phải không, nếu không vì chuyện đó?”

Thay vì trả lời, nàng đứng phắt lên, nói rằng nàng sẽ tới mộ của bà cô trong nghĩa trang để lấy lại tinh thần, rồi rời khỏi nhà. Jude không đi theo nàng. Hai mươi phút sau anh thấy nàng băng qua bãi cỏ về phía nhà của bà Edlin, và giây lát sau nàng cử một bé gái tới để lấy giỏ của nàng, nhắn với anh rằng nàng mệt quá nên không thể gặp lại anh đêm đó.

Trong căn phòng cô quạnh của ngôi nhà, Jude ngồi quan sát nhà của bà quả phụ Edlin trong lúc nó chìm dưới bóng đêm. Anh biết Sue đang ngồi trong những bức tường của nó, cũng cô đơn và đau khổ tương đương; và một lần nữa tự vấn câu khẩu hiệu đầy tính chất quên mình của anh, rằng tất cả vì điều tốt đẹp nhất.

Anh sớm lui vào để nghỉ ngơi, nhưng giấc ngủ của anh cứ chập chờn do cảm giác Sue đang ở rất gần anh. Khoảng gần hai giờ, khi bắt đầu ngủ say hơn, anh chợt bị đánh thức bởi một tiếng kêu chói tai khá quen thuộc với anh khi anh sống thường xuyên ở Marygreen. Đó là tiếng kêu của một con thỏ rừng bị mắc bẫy. Thói quen của loài này là nó không sớm lặp lại tiếng kêu, và cũng chỉ kêu một hai lần; và chịu đựng sự hành hạ cho tới sáng, khi người đặt bẫy tới và đập vào đầu nó.

Anh, kẻ vào thời thơ ấu đã cứu mạng lũ giun đất, bắt đầu hình dung những đau đớn của con thỏ từ cái chân bị xé rách của nó. Nếu dính bẫy ở chân sau, con vật sẽ cố giật chân khỏi bẫy trong suốt sáu tiếng tiếp theo cho tới khi chân nó bị bộ răng thép của cái bẫy lột sạch phần thịt. Khi đó, nếu cái bẫy yếu cho phép nó thoát thân, nó sẽ chết trong cánh đồng do chân bị hoại thư. Nếu nó dính bẫy ở chân trước, xương sẽ bị gãy và cái chân gần như bị xé làm hai trong những nỗ lực thoát thân vô hiệu quả.

Gần nửa giờ trôi qua, và con thỏ lặp lại tiếng kêu. Jude không thể nghỉ ngơi cho tới khi anh kết thúc nỗi đau đớn của nó. Vì thế anh nhanh chóng mặc đồ và đi xuống, băng qua bãi cỏ dưới ánh trăng theo hướng của tiếng kêu. Anh tới bờ giậu bao quanh khu vườn của bà quả phụ và đứng lặng ở đó. Lúc này tiếng lách cách mơ hồ của cái bẫy bị con vật lôi kéo dẫn đường cho anh; khi tới nơi, anh dùng cạnh tay chặt vào gáy của con thỏ, và nó duỗi người ra chết.

Khi quay lại, anh nhìn thấy một phụ nữ đang nhìn ra từ một ô cửa sổ mở ở tầng trệt của ngôi nhà kế bên. “Jude!” một giọng rụt rè cất lên, giọng của Sue. “Có phải anh không vậy?”

“Phải, em thân mến!”

“Em không ngủ được chút nào hết, và sau đó em nghe tiếng con thỏ kêu, và không thể không nghĩ tới những gì nó chịu đựng, cho tới khi em cảm thấy em phải ra đó và giết nó! Nhưng em rất mừng vì anh đã ra đó trước… Họ không nên được phép đặt những cái bẫy thép như thế, phải không!”

Jude đã đi tới cửa sổ, một cửa sổ rất thấp, để lộ Sue tới tận eo. Nàng vẫn để cửa mở và đặt tay lên tay anh, gương mặt sáng ánh trăng đăm chiêu nhìn anh.

“Nó có khiến em thức giấc không?” anh hỏi.

“Không, em vẫn còn thức.”

“Vì sao vậy?”

“Ồ, anh biết mà! Em biết anh, với những lý thuyết tôn giáo của anh, nghĩ rằng một phụ nữ trong tình trạng rắc rối giống như em đang thực hiện một tội ác chết người khi biến một người đàn ông thành người bạn tâm tình, như em đã làm với anh. Giờ em ước gì em đã không làm như thế!”

“Đừng ước thế, em thân yêu. Đó có thể là cách nghĩ của tôi; nhưng tôi đã từ bỏ những tín điều của mình rồi.”

“Em biết, em đã biết! Và đó là lý do vì sao em đã thề sẽ không quấy rầy niềm tin của anh. Nhưng… em rất mừng khi gặp anh! Và, ồ, em không định gặp lại anh, giờ mối dây ràng buộc cuối của chúng ta, cô Drusilla đã chết!”

Jude cầm lấy tay nàng và hôn nó. “Còn một thứ mạnh mẽ hơn!” anh nói. “Tôi sẽ không bao giờ bận tâm tới những tín điều hay tôn giáo của mình nữa! Mặc cho chúng biến đi! Hãy để tôi giúp em, thậm chí dù tôi yêu em, và thậm chí dù em…”

“Đừng nói câu đó! Em hiểu ý của anh; nhưng em không thể chấp nhận nhiều như thế. Xem kìa, cứ đoán theo ý muốn của anh, nhưng đừng ép em trả lời những câu hỏi!”

“Tôi mong muốn em hạnh phúc, bất chấp tôi như thế nào!”

“Em không thể! Rất ít thứ có thể lọt vào cảm giác của em. Họ sẽ nói ‘đó là sự trái tính trái nết đồng bóng’ của em, hoặc đại loại như thế, và coi thường em… Đấy không phải là một trong những bi kịch tự nhiên của tình yêu, một bi kịch thường tình trong đời sống văn minh, mà là một bi kịch được dựng lên một cách giả tạo đối với những người muốn tìm sự an ủi trong chia cách!… Có lẽ em đã sai khi kể với anh tâm sự của em, nếu như em có thể kể với bất cứ ai khác. Nhưng em không có ai cả. Và em phải kể với một người nào đó! Jude, trước khi lấy ông ta em chưa bao giờ suy nghĩ cho thấu đáo hôn nhân nghĩa là gì, dù em biết. Em thật ngốc, không có gì để biện minh cả. Em đã đủ lớn, và em nghĩ em rất có kinh nghiệm. Vì thế em đã vội vàng, khi em vào cái trường đào tạo đó, với mọi sự chắc chắn ngờ nghệch của một kẻ ngu xuẩn là em!… Em chắc rằng người ta nên được phép khắc phục điều người ta đã làm một cách ngu dốt! Em dám nói nó xảy ra với nhiều phụ nữ, chỉ có điều họ quy phục, còn em phản kháng. Khi mọi người ở một thời đại sau này nhìn lại những tập quán và những mê tín dã man của cái thời mà chúng ta không may đang sống, họ sẽ nói gì nhỉ!”

“Em quá cay đắng, Sue thân mến! Tôi ước gì… tôi ước gì…”

“Giờ anh phải vào nhà!”

Trong một khoảnh khắc bốc đồng, nàng cúi xuống ngưỡng cửa sổ, áp mặt lên mái tóc của Jude, khóc, và đặt một nụ hôn nhẹ hầu như không thể nhận ra lên đỉnh đầu của anh, rồi nhanh chóng lùi về phía sau, để anh không thể vòng tay quanh thân hình của nàng, điều mà chắc chắn anh sẽ thực hiện. Nàng khép cửa lại, và Jude quay về nhà của mình.

Chương Ba

Thú nhận đau đớn của Sue tái hiện trong tâm trí Jude suốt đêm, thật sự là một nỗi buồn trĩu nặng.

Sáng hôm sau, khi đã tới lúc nàng lên đường, những người láng giềng thấy nàng và Jude đi bộ và biến mất sau lối mòn trên đồi dẫn tới con đường quạnh quẽ chạy về Alfredston. Một tiếng sau Jude quay lại trên lộ trình cũ, và trên mặt anh hiện lên vẻ hớn hở và bất chấp. Một sự cố đã xảy ra.

Họ đã đứng chia tay trên con đường im lặng, và tâm trạng căng thẳng, say đắm của họ đã dẫn tới những câu hỏi lúng túng của mỗi phía về việc sự thân mật của họ nên tiến xa tới mức nào; cho tới khi họ gần như tranh cãi, và nàng nói với nước mắt lưng tròng rằng với tư cách một cha xứ tương lai, anh không đúng chút nào khi nghĩ tới việc hôn nàng, thậm chí trong lúc chia tay như lúc này anh mong muốn. Sau đó nàng lại thừa nhận rằng thực tế về nụ hôn không là gì cả: tất cả tùy vào tinh thần của nó. Nếu nó được trao đi trên tinh thần của một người anh họ và một người bạn, nàng không thấy có gì phải phản đối, còn nếu trên tinh thần của một tình nhân thì nàng không thể cho phép nó. “Anh có thề rằng nó không theo tinh thần đó hay không?” nàng nói.

“Không, anh không thề.”

Sau đó họ quay lưng lại với nhau như người xa lạ, và đi theo đường của mình, cho tới khi cách nhau chừng hai mươi thước, cả hai đồng thời quay lại nhìn nhau. Cái nhìn ấy kết liễu sự e dè cho tới lúc ấy vẫn còn được duy trì ít nhiều. Họ nhanh chóng chạy trở lại, gặp nhau, và ôm chầm lấy nhau không hề tiên liệu, hôn nhau đắm đuối và kéo dài. Khi họ dứt khoát chia tay, đôi má nàng đỏ bừng, còn tim anh thì đập liên hồi.

Nụ hôn đó là một điểm ngoặt trong cuộc đời của Jude. Khi đã về tới nhà và ngồi suy nghĩ, anh thấy một điều: dù nụ hôn của anh có vẻ như là khoảnh khắc thanh khiết nhất trong cuộc đời nhiều lầm lỗi của anh, chừng nào anh còn nuôi dưỡng tình cảm không được phép này, việc anh theo đuổi ý tưởng trở thành người lính và người phụng sự của một tôn giáo trong đó tình yêu giới tính được xem ở mức độ tốt nhất là một sự nhu nhược, và ở mức độ xấu nhất là sự nguyền rủa, rõ ràng rất mâu thuẫn. Những gì Sue đã nói một cách nồng nhiệt đúng là sự thật trần trụi. Khi tất cả những gì anh nghĩ tới là cố bảo vệ tình cảm của mình bằng mọi giá, kiên quyết duy trì với một sức mạnh đầy khinh suất sự quan tâm mạnh mẽ đối với nàng, anh bị kết án bởi tự bản thân điều đó với tư cách một tín đồ của một trường phái đạo đức đã được thừa nhận. Rõ ràng về bản chất anh không thích hợp, bởi anh đã từng muốn đóng vai trò của một người đề xuất các tín điều vì vị trí xã hội.

Thật lạ lùng khi cảm hứng đầu tiên của anh - đối với sự tinh thông học thuật - đã bị cản trở bởi một phụ nữ, và cảm hứng thứ hai của anh - đối với sự nghiệp tôn giáo - cũng bị cản trở bởi một phụ nữ. “Phải chăng phụ nữ là kẻ đáng trách,” anh nói, “hay đó là hệ thống giả tạo của các sự vật mà bên dưới nó những thôi thúc giới tính bình thường bị biến thành những cái bẫy và thòng lọng xấu xa choàng vào cổ và ngăn cản những kẻ muốn tiến bộ?”

Khao khát mới đây của anh là trở thành một nhà tiên tri, nhỏ nhoi khiêm tốn thôi, đối với những đồng loại đang vật lộn với cuộc sống, không hề có bất cứ ý nghĩ nào tới tư lợi cá nhân. Thế nhưng với một người vợ sống xa cách với anh cùng một ông chồng khác, và bản thân anh thì yêu đương một cách thất thường, và cả sự nổi loạn chống lại hiện trạng của người anh yêu vốn có thể xuất phát vì anh, anh đã bị đắm chìm và trở nên đáng khinh miệt theo quan điểm bình thường.

Việc của anh không phải là cân nhắc đắn đo thêm: anh chỉ phải đối mặt với thực tế hiển nhiên, đó là anh đã hoàn toàn tự biến bản thân thành một kẻ mạo danh với tư cách một người rao giảng sự tuân thủ quy tắc tôn giáo.

Xế chiều hôm ấy, anh vào vườn và đào một cái hố nông, rồi quăng xuống đó tất cả những tác phẩm đạo đức và thần học mà anh có. Anh biết rằng trong vùng quê của những tín đồ chân chính này, hầu hết số sách không thể nào bán được với giá cao hơn giá giấy vụn, và muốn xử lý chúng theo cách của chính mình hơn, dù anh có thể hy sinh chút ít tiền cho mong muốn thiêu hủy chúng. Anh bắt đầu với việc đốt vài tập sách mỏng, rồi cắt những cuốn sách thành từng mảnh, càng nhỏ càng tốt, và dùng một cây chĩa ba để đảo chúng trên ngọn lửa. Chúng ngún lửa, rồi bùng cháy, soi sáng phía sau của ngôi nhà, cái chuồng heo và gương mặt của chính anh, cho tới khi đã bị lửa nuốt mất ít nhiều.

Dù hiện giờ anh gần như là một người lạ ở đây, những dân làng đi ngang qua cũng nói chuyện với anh qua bờ giậu.

“Đang đốt các thứ bỏ đi của bà cô già của anh, tôi cho là vậy? Phải, có nhiều thứ chất đống trong những xó kẹt khi anh đã sống mười tám năm trong một ngôi nhà.”

Mãi tới gần một giờ sáng, những trang sách, bìa và bìa cứng của các tác phẩm của Jeremy Taylor, Butler, Doddridge, Paley, Pusey, Newman và số còn lại mới biến thành tro, nhưng đêm tĩnh lặng, và trong lúc đảo những mảnh giấy cháy dở dang với cái chĩa ba, ý thức về việc không còn là một kẻ đạo đức giả đối với chính mình khiến đầu óc anh nhẹ nhõm và thanh thản. Anh có thể tiếp tục tin tưởng như trước, nhưng anh không tuyên bố bất cứ điều gì nữa, cũng không làm chủ và khoe khoang những động lực của đức tin mà với tư cách chủ nhân của chúng, anh được cho là phải thực hành trên chính bản thân mình trước hết, theo lẽ tự nhiên. Trong tình cảm say đắm dành cho Sue, anh không thể đứng với tư cách một tội nhân bình thường, hay với tư cách một ngôi mộ sơn trắng.

Trong lúc đó Sue - sau khi chia tay với anh trước đó - đã đi tới nhà ga với nước mắt đầm đìa vì đã chạy trở lại và để cho Jude hôn nàng. Jude không nên giả vờ rằng anh không phải là một kẻ đang yêu, và khiến cho nàng nhượng bộ một thôi thúc bốc đồng để hành động trái với luân thường đạo lý, nếu không phải là sai. Nàng có khuynh hướng nhớ lại nó sau đó; bởi lý luận của Sue được kết hợp một cách khác thường, và dường như nàng giữ vững ý tưởng rằng trước khi một việc được thực hiện nó có thể là đúng, nhưng khi đã thực hiện nó trở thành sai; hoặc nói cách khác, những sự việc đúng trong lý thuyết lại sai trong thực hành.

“Mình nghĩ mình đã quá yếu đuối!” nàng vùng vằng trong lúc đi thật nhanh, thỉnh thoảng gạt nước mắt. “Nó đang cháy, như ngọn lửa của một tình nhân, ồ, phải! Và mình sẽ không viết cho anh ấy gì nữa, hoặc ít nhất trong một thời gian dài, để gây ấn tượng cho anh ấy về phẩm cách của mình! Và mình hy vọng nó sẽ làm anh ấy tổn thương rất nhiều - mong chờ một lá thư vào sáng mai, rồi sáng mốt, rồi ngày kế tiếp, và không lá thư nào đến. Anh ấy sẽ đau khổ với sự chờ đợi, phải không, chỉ có thế! Và mình rất mừng vì điều đó!” Những giọt lệ xót thương cho nỗi đau khổ sắp tới của Jude hòa vào những giọt lệ dâng trào vì xót thương cho chính bản thân.

Sau đó, người vợ bé nhỏ mảnh khảnh của một ông chồng có tính cách bất đồng với nàng, một cô gái nhạy cảm, bốc đồng, thoát tục, có cá tính và bản năng hoàn toàn không thích hợp với việc hoàn thành những điều kiện của mối quan hệ hôn nhân với Phillotson, cũng có thể với hầu như bất cứ người đàn ông nào, vừa bước thấp bước cao vừa thở dốc, và, ánh mắt mệt mỏi chở đầy nỗi lo âu tuyệt vọng.

Phillotson đón nàng ở ga xuống tàu, thấy rằng nàng đang khó ở, và ông nghĩ đó là do tác động đau buồn của cái chết và tang lễ của bà cô nàng. Ông bắt đầu nói với nàng về những việc làm trong ngày, và ông bạn Gillingham của ông, một hiệu trưởng trong vùng, người mà nhiều năm ông không gặp lại, đã ghé thăm ông như thế nào. Trong lúc đi vào thị trấn, ngồi ở tầng trên của chiếc xe buýt hai tầng cạnh ông, nàng đột ngột nói với vẻ ăn năn, nhìn ra con đường trắng và những bụi cây phỉ ven đường:

“Richard, em đã để cho anh Fawley cầm tay em một lúc lâu. Em không biết anh có nghĩ thế là sai hay chăng?”

Rõ ràng vừa giật mình thoát khỏi những ý nghĩ hoàn toàn khác biệt, ông nói mơ hồ, “Ồ, vậy sao? Em làm thế vì cái gì?”

“Em không biết. Anh ấy muốn, và em cho phép anh ấy.”

“Tôi hy vọng nó khiến cậu ta vui lòng. Tôi nghĩ đó không phải là chuyện gì khác thường.”

Họ rơi vào im lặng. Giá như đây là một vụ án trong tòa của một phán quan thông suốt mọi điều, hẳn ông sẽ ghi nhận một thực tế lạ lùng rằng Sue đã thay chuyện lớn bằng chuyện nhỏ, và không hề nói lời nào về nụ hôn.

Sau bữa trà tối hôm đó Phillotson ngồi xem xét sổ sách nhà trường. Nàng ngồi lại với sự lặng lẽ, căng thẳng và bồn chồn khác thường, rồi cuối cùng bảo rằng nàng mệt, và đi ngủ sớm. Khi Phillotson lên gác, mệt nhoài với công việc về những con số, đã là mười hai giờ kém mười lăm. Khi vào phòng ngủ, mà lúc ban ngày có thể quan sát được cảnh vật của thung lũng Blackmoor trong phạm vi ba mươi hoặc bốn mươi dặm, thậm chí tới tận Wessex, ông bước tới cửa sổ, áp mặt vào lớp kính, nhìn đăm đăm vào bóng tối bí ẩn lúc này đang bao trùm cảnh vật phía xa. Ông đang suy nghĩ. Cuối cùng ông nói khẽ, không quay đầu lại, “Tôi nghĩ rằng tôi phải đề nghị ủy ban thay đổi người bán văn phòng phẩm của nhà trường. Mọi quyển vở chuyến này đều bị gửi sai.”

Không có lời đáp. Nghĩ rằng Sue đang ngủ lơ mơ, ông tiếp tục:

“Và phải bố trí lại cái bộ thông gió trong lớp học. Gió thổi xuống đầu tôi không thương xót và khiến tôi đau tai.”

Vì sự im lặng có vẻ tuyệt đối hơn thường lệ, ông quay lại. Lớp ván ốp tường bằng gỗ sồi nặng nề, u ám, trải rộng trên những bức tường trên gác và dưới nhà của ngôi nhà Old-Grove Place xiêu vẹo, và cái ống khói to tướng chạy tới trần nhà đứng trong sự tương phản kỳ quặc với cái khung giường mới bằng đồng lấp loáng và bộ đồ nội thất bằng gỗ bạch dương mà ông đã mua cho nàng, hai phong cách dường như gật đầu chào nhau ngang qua ba thế kỷ trên sàn nhà ọp ẹp.

“Soo!” ông gọi (đây là cách ông gọi nàng).

Nàng không nằm trên giường, dù rõ ràng nàng đã ở đó - cái áo choàng của nàng đặt ở một góc giường. Nghĩ nàng có thể quên thứ gì đó ở nhà bếp và đi xuống giây lát để tìm nó, ông cởi áo khoác ra và đứng im vài phút, rồi nhận thấy nàng không lên, ông bước ra đầu cầu thang, cầm nến trong tay, và gọi lần nữa, “Soo à!”

“Vâng!” giọng nàng vọng tới từ nhà bếp.

“Em làm gì dưới đó lúc nửa đêm vậy, tự làm mệt mình không vì cái gì cả!”

“Em không buồn ngủ, em đang đọc, có một ngọn lửa lớn ở đây.”

Ông lên giường. Ở thời điểm nào đó trong đêm ông thức giấc. Nàng không ở đó, thậm chí lúc này. Ông đốt một cây nến rồi bước nhanh ra đầu cầu thang và gọi tên nàng lần nữa.

Nàng trả lời, “Vâng!” như trước, nhưng giọng rất khẽ và xa xăm, và thoạt tiên ông không hiểu nó đến từ đâu. Dưới cầu thang là một căn buồng lớn chứa quần áo, không có cửa sổ; dường như nó phát ra từ đó. Cửa đóng, nhưng không có khóa hay then cài. Phillotson cảnh giác đi về phía đó, tự hỏi phải chăng nàng đột nhiên loạn trí.

“Em đang làm gì trong đó vậy?” ông hỏi.

“Em tới đây để không phá giấc ngủ của anh, vì đã quá khuya rồi.”

“Nhưng trong đó đâu có giường. Và không có cửa thông gió! Em sẽ chết ngạt nếu ở đó suốt đêm!”

“Ồ, không, em nghĩ là không sao đâu. Đừng lo cho em.”

“Nhưng…” Phillotson cầm tay nắm cửa và kéo ra. Nàng đã cột nó bên trong với một sợi dây, nó bị đứt tung khi ông kéo. Vì không có giường, nàng đã trải vài tấm thảm làm chỗ nằm trong căn buồng chật hẹp.

Khi ông nhìn vào, nàng bật dậy, trừng mắt và run rẩy.

“Anh không nên mở tung cửa như thế!” nàng kêu lên, đầy vẻ kích động. “Ồ, anh vui lòng đi đi, xin anh đấy!”

Trông nàng có vẻ đáng thương trong chiếc váy ngủ trắng giữa căn buồng tối chật hẹp đến độ ông rất lo âu. Nàng tiếp tục van nài ông đừng làm phiền nàng.

Ông nói: “Tôi đã đối xử tốt với em, và cho em mọi sự tự do; và thật kỳ quái khi em lại cảm thấy theo cách này!”

“Vâng,” nàng bật khóc. “Em biết điều đó! Em nghĩ em mới là kẻ sai và xấu xa! Em rất tiếc. Nhưng không phải lỗi ở em hoàn toàn!”

“Vậy thì ai? Tôi chăng?”

“Không, em không biết! Vũ trụ, em cho là vậy - vạn vật nói chung, vì chúng quá đáng sợ và độc ác!”

“Được rồi, nói thế chẳng ích gì. Biến nhà của một người đàn ông trở nên lộn xộn vào giờ này ban đêm! Elize sẽ nghe thấy nếu chúng ta không cẩn thận.” (Ông muốn nói người giúp việc). “Cứ nghĩ xem nếu có cha xứ nào đó trong thị trấn nhìn thấy chúng ta lúc này! Tôi ghét những cung cách lập dị thế này, Sue ạ. Không có trật tự hay quy củ gì trong những cảm xúc của em cả!… Nhưng tôi sẽ không làm phiền em nữa; tôi chỉ khuyên em đừng đóng cửa quá kín, không thì mai tôi sẽ tìm thấy em chết ngộp.”

Sáng hôm sau, khi thức giấc ông lập tức xuống nhìn vào căn buồng, nhưng Sue đã rời khỏi đó. Có một cái ổ nhỏ nơi nàng đã nằm, và những tấm mạng nhện treo bên trên. “Ác cảm của một phụ nữ phải là gì khi nó mạnh hơn nỗi sợ những con nhện của nàng!” ông cay đắng tự nhủ.

Ông tìm thấy nàng đang ngồi ở bàn ăn sáng, và bữa ăn bắt đầu gần như trong im lặng, những người dân thị trấn đi ngang qua trên vệ đường - hay đúng hơn là trên chính con đường, ở đây rất ít vỉa hè - vốn chỉ cao hơn nền nhà hai ba bộ. Họ gật đầu chào buổi sáng đôi vợ chồng hạnh phúc, rồi đi tiếp.

“Richard,” nàng đột nhiên lên tiếng; “Anh có phiền không nếu em sống xa anh?”

“Xa tôi? Vì sao, đó là điều em đang làm khi tôi đã cưới em. Vậy thì rốt cuộc ý nghĩa của hôn nhân là gì?”

“Anh sẽ không thích em hơn chút nào nếu em nói với anh.”

“Tôi muốn biết.”

“Vì em nghĩ em không thể làm gì khác. Anh đã có lời hứa của em rất lâu trước đó, còn nhớ chứ? Thế rồi khi thời gian trôi qua, em hối hận vì đã hứa với anh, và cố tìm một cách chính đáng để hủy bỏ nó. Nhưng vì em không thể, em trở nên khá khinh suất và không quan tâm tới những quy tắc. Rồi anh biết những vụ ồn ào dư luận nào đã lan ra, và việc em bị trục xuất khỏi trường sư phạm mà anh đã mất nhiều thời gian công sức để chuẩn bị cho em và đưa em vào như thế nào; điều này khiến em sợ hãi và dường như lúc đó điều duy nhất em có thể làm là duy trì việc hứa hôn. Dĩ nhiên, em, trong số tất cả mọi người, không nên quan tâm tới những gì thiên hạ nói, bởi nó chính là điều em tưởng em không bao giờ quan tâm tới. Nhưng em là một kẻ hèn nhát - như rất nhiều phụ nữ - và sự bất tuân quy ước về mặt lý thuyết của em sụp đổ. Nếu không có sự cố đó, hẳn sẽ tốt hơn khi lúc đó em làm tổn thương những cảm giác của anh một lần duy nhất thay vì lấy anh và làm tổn thương chúng suốt cuộc đời em sau đó… Và anh rất rộng lượng khi không bao giờ tin một phút giây nào vào lời đồn đại.”

“Tôi buộc phải nói với em một cách trung thực rằng tôi đã đo lường khả năng của nó và hỏi anh họ của em về nó.”

“Vậy sao!” nàng nói, ngạc nhiên và đau đớn.

“Tôi không nghi ngờ em.”

“Nhưng anh đã dò hỏi!”

“Tôi tin lời của cậu ta.”

Mắt nàng đã rưng rưng. “Lẽ ra anh không nên hỏi! Nhưng anh chưa trả lời em. Anh có cho em đi không? Em biết em thật ngược đời khi yêu cầu điều đó…”

“Rất ngược đời.”

“Nhưng em vẫn yêu cầu nó! Quy tắc trong nhà được tạo ra theo những tính khí, vốn cần được phân loại. Nếu có những người có tính cách khác thường, họ phải gánh chịu từ chính những quy tắc tạo nên sự thoải mái ở những người khác!… Anh cho phép em đi chứ?”

“Nhưng chúng ta đã kết hôn…”

“Có ích gì khi nghĩ tới luật pháp và lễ nghi,” nàng bật thốt, “nếu chúng khiến cho anh đau khổ khi anh biết anh không có tội lỗi gì?”

“Nhưng em đang phạm tội trong việc không thích tôi.”

“Em thích anh! Nhưng em không nghĩ nó sẽ… sẽ quá nhiều hơn mức đó… Vì một người đàn ông và một phụ nữ sống thân mật với nhau khi một người cảm thấy như em là sự ngoại tình, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, pháp luật nào. Đó, em đã nói xong!… Anh để cho em đi nhé, Richard?”

“Em làm cho tôi đau khổ, Susanna, bởi lời nài nỉ đó!”

“Vì sao chúng ta không thể đồng ý giải thoát cho nhau? Chúng ta đã lập ra hôn ước, và chắc chắn chúng ta có thể hủy bỏ nó; dĩ nhiên không phải về mặt pháp lý; nhưng chúng ta có thể về mặt đạo đức, nhất là khi không có những mối quan tâm mới nảy sinh, dưới hình thức con cái, và đòi hỏi sự chăm sóc. Khi đó chúng ta có thể là bạn, và gặp nhau mà không ai đau khổ cả. Ôi, Richard, hãy là bạn của em và có lòng thương xót! Cả hai chúng ta sẽ chết trong vòng vài năm, và khi đó có gì là quan trọng với bất cứ người nào khi anh giải thoát em khỏi sự câu thúc trong một thời gian? Em dám nói anh nghĩ em lập dị, hoặc siêu lập dị, hoặc một thứ gì đó phi lý. Vâng, vì sao em phải chịu đau khổ vì cái em được sinh ra để là, nếu nó không làm tổn thương những người khác?”

“Nhưng nó có; nó làm tổn thương tôi! Và em đã thề yêu tôi.”

“Vâng, đúng thế! Em đang sai lầm. Em luôn là vậy! Việc buộc bản thân phải luôn yêu cũng như luôn tin tưởng một tín điều thì đáng trách và ngu xuẩn cũng như việc thề luôn luôn thích một món ăn hay thức uống cụ thể!”

“Và phải chăng em muốn nói là sẽ sống một mình khi sống xa tôi?”

“Nếu anh khăng khăng, phải. Nhưng em định sống với Jude.”

“Với tư cách vợ cậu ta?”

“Với tư cách em chọn.”

Phillotson nhăn mặt đau đớn.

Sue nói tiếp: “Cô ta hoặc anh ta, ‘kẻ dẫn dắt thế giới, hoặc phần lãnh thổ của mình trong đó, chọn kế hoạch cuộc sống cho mình, không có nhu cầu về bất cứ cơ quan nào hơn loài khỉ hay bắt chước.’ Đó là lời của J. S. Mill’s[59]. Em đã đọc nó. Vì sao anh không thể làm theo chúng? Em muốn làm theo chúng, luôn luôn.”

“Tôi cần gì quan tâm tới J. S. Mill chứ!” ông rên rỉ. “Tôi chỉ muốn sống một cuộc đời lặng lẽ. Em có phiền không khi tôi nói rằng tôi đã đoán ra điều chưa từng nảy ra trong đầu tôi trước khi kết hôn, rằng em đã yêu, và đang yêu Jude Fawley!”

“Anh có thể tiếp tục đoán rằng em là thế, vì anh đã bắt đầu. Nhưng anh có cho rằng nếu đúng là như vậy, em nên yêu cầu anh để cho em đi và sống với anh ấy?”

Tiếng chuông của nhà trường vang lên, giúp Phillotson thoát khỏi sự cần thiết của việc trả lời ngay lúc này cho điều mà rõ ràng đối với ông không phải là một lập luận thuyết phục như nàng tưởng; vào phút cuối, nàng đã đánh mất sự can đảm. Thái độ của nàng trở nên lúng túng và buồn cười đến độ ông sẵn sàng xem một yêu cầu khó tin như thế chỉ là một trong những tính cách kỳ quặc nho nhỏ của nàng.

Sáng hôm đó họ tới trường như thường lệ, Sue vào lớp, nơi ông có thể nhìn thấy gáy của nàng qua những tấm vách ngăn bằng kính mỗi lần xoay mắt về hướng đó. Trong lúc đang giảng dạy, trán và đôi lông mày của ông nhíu lại với những ý nghĩ lo âu; cuối cùng ông xé một mảnh trong cuốn sổ nháp và viết:

Yêu cầu của em khiến tôi không thể tập trung vào công việc nữa. Tôi không biết tôi đang làm gì! Em có thật sự nghiêm túc khi đưa ra nó?

Ông gấp mảnh giấy lại thật nhỏ, và bảo một bé trai mang nó sang cho Sue. Đứa bé ngập ngừng bước vào lớp của nàng. Phillotson thấy vợ ông quay lại và cầm mảnh giấy và cúi đầu đọc nó, môi nàng hơi mím lại, để ngăn sự biểu hiện thái quá trước rất nhiều ánh mắt học trò. Ông không nhìn thấy đôi bàn tay của nàng, nhưng nàng đổi vị trí, và đứa bé nhanh chóng quay lại, không mang một hồi âm nào cả. Tuy nhiên, vài phút sau một trong số học trò của Sue xuất hiện, với một lá thư nhỏ tương tự thư của ông. Trong đó là dòng chữ viết bằng bút chì:

Em thành thật lấy làm tiếc khi nói rằng nó được đưa ra một cách nghiêm túc.

Phillotson có vẻ bối rối hơn trước, và đôi mày của ông nhíu lại. Mười phút sau ông gọi đứa bé đưa thư lúc nãy, nhờ nó chuyển một lá thư khác:

Chúa biết tôi không muốn ngăn cản em theo bất kỳ cách thức hợp lý nào. Toàn bộ ý nghĩ của tôi là làm cho em thoải mái và hạnh phúc. Nhưng tôi không thể đồng ý với một ý niệm ngược đời rằng em sẽ sống với người yêu của mình. Em sẽ đánh mất sự tôn trọng của mọi người; và cả tôi cũng thế!

Một lúc sau, vở tuồng tương tự diễn ra trong lớp của nàng, và câu trả lời tới:

Em biết anh muốn tốt cho em. Nhưng em không muốn được kính trọng! Đối với em, việc tạo nên “sự phát triển con người trong tính đa dạng phong phú nhất của nó” (trích Humboldt của anh) cao hơn nhiều so với sự khả kính. Chắc chắn là thị hiếu của em thấp - theo cách nhìn của anh - thấp một cách tuyệt vọng! Nếu anh không để cho em tới với anh ấy, anh sẽ chấp thuận yêu cầu này của em chứ - cho phép em sống một cách riêng biệt trong nhà anh?

Ông không trả lời lá thư này.

Nàng viết tiếp:

Em biết anh nghĩ gì. Nhưng anh không thể thương hại em sao? Em van xin anh; em khẩn cầu anh có lòng thương xót! Em sẽ không yêu cầu nếu em không bị thúc ép bởi điều em không thể nào chịu nổi! Không phụ nữ nào ước nhiều hơn em rằng Eve không bị sa ngã, để (như những tín đồ Thiên Chúa ban sơ tin tưởng) một số cây trái vô hại có thể trở nên đông đảo trong vườn Địa đàng. Nhưng em không đùa! Hãy đối xử tốt với em - dù em không tốt với anh! Em sẽ đi xa, ra nước ngoài, bất cứ nơi nào, và không bao giờ quấy rầy anh.

Gần một giờ trôi qua, và ông trả lời:

Tôi không muốn làm em đau khổ. Em biết rất rõ tôi không muốn! Hãy cho tôi chút thời gian. Tôi sẵn sàng đồng ý yêu cầu cuối của em.

Một dòng từ nàng:

Cám ơn anh từ đáy lòng em, Richard. Em không xứng đáng với lòng tốt của anh.

Suốt ngày hôm đó Phillotson hướng một ánh mắt sững sờ về phía nàng qua tấm kính ngăn; và ông cảm thấy cô độc như khi chưa quen biết nàng.

Nhưng ông cũng tốt như lời của ông, và cho phép nàng sống riêng biệt trong ngôi nhà. Đầu tiên, khi họ gặp nhau trong những bữa ăn, nàng có vẻ điềm tĩnh với sự sắp xếp mới; nhưng tình trạng đó khiến nàng bứt rứt, và dường như những thớ sợi trong bản chất nàng căng lên như những sợi dây đàn hạc. Nàng trò chuyện một cách mơ hồ và lảng tránh để ngăn những lời thích đáng của ông.

Chương Bốn

Phillotson thức khuya, như thói quen thường lệ, cố tập hợp chất liệu cho thú chơi đồ cổ La Mã đã từ lâu bỏ qua. Lần đầu tiên ông cảm thấy niềm hứng thú cũ đối với nó, và quên bẵng cả thời gian, không gian. Mãi tới gần hai giờ ông mới sực nhớ tới thời gian và lên gác để nghỉ ngơi.

Ông đãng trí đến độ dù hiện giờ ngủ ở nơi khác, ông bất giác đi vào căn phòng mà hai vợ chồng từng ngủ chung khi trước. Từ khi có bất đồng giữa họ, căn phòng này chỉ dành riêng cho nàng, ông bước vào, và bắt đầu cởi quần áo một cách vô thức.

Có một tiếng kêu từ giường, và một cử động nhanh. Trước khi người hiệu trưởng nhận ra mình đang ở đâu, ông thấy Sue ngồi bật dậy, trừng mắt và nhào xuống nền nhà ở phía bên kia giường, gần cửa sổ. Nó bị che khuất một phần bởi tấm màn che giường, và trong chớp mắt ông nghe thấy tiếng nàng kéo khung kính trượt. Trước khi ông nhận ra ý định của nàng, nàng đã trèo lên ngưỡng cửa và nhảy ra ngoài. Nàng biến mất trong bóng tối, và ông nghe thấy tiếng nàng rơi bên dưới.

Phillotson hoảng hốt chạy xuống và va mạnh vào cái trụ đầu cầu thang trong lúc vội vã. Ông mở cửa, bước lên bậc thềm và thấy một khối màu trắng nằm trên nền sỏi trước mặt. Ông bế nàng lên, đưa nàng vào nhà và đặt nàng vào một cái ghế, rồi nhìn nàng dưới ánh sáng lập lòe của cây nến mà ông đã cắm trên bậc thang cuối.

Chắc chắn nàng chưa bị gãy cổ. Nàng nhìn ông với đôi mắt dường như không nhận ra ông; và dù chúng không đặc biệt to, lúc này trông chúng có vẻ rất to. Nàng ấn lên sườn và chà xát cánh tay, như thể cảm thấy đau; rồi đứng lên, quay mặt đi, rõ ràng để tránh ánh mắt của ông.

“Tạ ơn Chúa, em chưa chết! Tôi hy vọng em không đau nhiều lắm?”

Thật sự, cú rơi của nàng không nghiêm trọng lắm, có lẽ nhờ độ thấp của căn phòng cũ và độ cao của mặt đất bên ngoài. Ngoài một cùi chỏ bị sây sước và một chỗ bị va đập bên sườn, nàng không bị thương nặng lắm.

“Em đang ngủ, em nghĩ!” nàng cất tiếng, gương mặt xanh xao vẫn quay đi phía khác. “Và có gì đó khiến em sợ hãi - một giấc mơ kinh khủng - em nghĩ em nhìn thấy anh…” Tình huống thực tế dường như trở lại với nàng, và nàng im lặng.

Tấm áo choàng của nàng treo ở sau cửa, và Phillotson trùm nó quanh người nàng. “Tôi giúp em lên gác nhé?” ông buồn bã hỏi; vì ý nghĩa của tất cả những chuyện này khiến ông chán ngấy bản thân và mọi thứ.

“Không, cám ơn anh, Richard. Em không đau mấy. Em có thể đi.”

“Em nên khóa cửa phòng lại,” ông nói một cách máy móc, như thể đang dạy ở trường. “Để không ai có thể xâm nhập thậm chí do tình cờ.”

“Em đã thử, không khóa được. Mọi cánh cửa đều hỏng cả.”

Lời thú nhận của nàng không cải thiện được tình hình. Nàng chậm chạp đi lên gác, ánh sáng chập chờn của cây nến soi lên người nàng. Phillotson không tới gần nàng hoặc cố đi theo sau cho tới khi ông nghe thấy nàng đã vào phòng. Ông đóng cửa trước, quay lại ngồi trên bậc thang bên dưới, một tay bám vào trụ đầu cầu thang, tay kia bưng lấy mặt. Ông ngồi như thế một lúc lâu - một đối tượng đáng thương đối với kẻ nhìn thấy ông lúc này; cho tới khi ngẩng đầu lên và thở dài một hơi như thể nói rằng công việc của đời ông cần phải được thực hiện, dù ông có một người vợ hay không, ông cầm cây nến và đi lên gác, tới căn phòng cô quạnh của mình ở phía kia đầu cầu thang.

Không có thêm sự cố nào giữa họ cho tới tối hôm sau, khi, ngay sau giờ tan học, Phillotson đi bộ khỏi Shaston, bảo rằng ông không uống trà, cũng không báo cho Sue biết ông đi đâu. Ông rời khỏi thị trấn theo một con đường dốc chạy về hướng tây bắc, tiếp tục đi xuống cho tới khi mặt đất chuyển từ khô trắng sang một thứ đất sét nâu cứng. Lúc này ông đang đứng trên những luống đất phù sa thấp.

Nơi Duncliffe là dấu vết của người lữ khách,

Và dòng sông Stour là bóng tối mịt mờ.

Ông ngoái nhìn lại bóng tối lan dần của buổi chiều tàn. Nổi lên trên bầu trời là Shaston, chỉ có thể thấy mờ mờ.

Trên đỉnh đồi xám của Paladore,

khi ngày nhợt nhạt dần tan…[60]

Những cây đèn mới thắp từ những cửa sổ tỏa một ánh sáng đều đều như thể đang quan sát ông, một trong số đó là cửa sổ nhà ông. Bên trên nó ông có thể nhận ra chóp tháp của nhà thờ Trinity. Bầu không khí ở đây không giống bầu không khí bên trên, nóng và ẩm hơn do lớp đất sét dày trên mặt đất, nên khi đi được một hai dặm ông buộc phải rút khăn tay ra lau mặt.

Rời khỏi đồi Duncliffe ở bên trái, ông đi tiếp qua bóng tối, như một người đang đi, dù trong đêm hay ngày, trong một miền quê mà trên đó ông từng chơi đùa khi còn bé. Ông đã đi tổng cộng bốn dặm rưỡi,

Nơi sông Stour đón nhận sức mạnh của mình,

Từ sáu nguồn suối trong lành,[61]

khi ông băng qua một phụ lưu của sông Stour, và tới Leddenton - một thị trấn nhỏ có khoảng ba bốn ngàn dân. Ông đi tiếp tới trường nam sinh và gõ cửa nhà của ông hiệu trưởng.

Một giáo viên mở cửa, và khi Phillotson hỏi thăm ông Gillingham có ở nhà không, anh ta đáp rằng có và lập tức đi về nhà của mình, bỏ mặc Phillotson tự xoay xở. Ông bắt gặp bạn mình đang cất mấy cuốn sách mà ông ta mới vừa sử dụng cho những bài học buổi chiều. Ánh sáng của cây đèn dầu rọi lên mặt của Phillotson - xanh xao và đau khổ, trái ngược với mặt của bạn ông, kẻ có một vẻ mặt thực tế, điềm tĩnh. Họ từng là bạn học khi còn bé, và cùng là sinh viên của trường sư phạm Wintoncester nhiều năm trước.

“Rất vui khi gặp anh, Dick ạ! Nhưng trông anh không được khỏe! Không có gì xảy ra chứ?”

Phillotson bước tới nhưng không đáp; Gillingham đóng tủ sách và bước tới vị khách.

“Vì sao anh không tới đây, để tôi tính xem, từ khi anh lấy vợ? Tôi có ghé, anh biết đó, nhưng anh lại đi vắng; và tôi đã nhắn anh nên đến thăm tôi khi ngày kéo dài hơn. Tuy nhiên tôi mừng vì anh đã không đợi tới lúc đó.”

Dù là hai vị hiệu trưởng được đào tạo tốt, thậm chí xuất sắc, thỉnh thoảng họ lại dùng một từ phương ngữ thời còn bé khi nói chuyện riêng với nhau.

“Tôi tới, George ạ, để giải thích với anh lý do của một bước mà tôi sắp tiến hành, để anh, ít nhất, hiểu được những động cơ của tôi nếu những người khác hỏi về chúng vào bất cứ lúc nào - như chúng có thể, hay đúng hơn chắc chắn sẽ… Nhưng bất cứ điều gì cũng tốt hơn hoàn cảnh hiện tại. Cầu Chúa đừng để cho anh có một trải nghiệm giống như tôi!”

“Ngồi đi. Anh không định nói là có gì không ổn giữa anh và cô Phillotson chứ?”

“Có đấy… Tình trạng đau khổ của tôi là tôi có một người vợ tôi yêu nhưng không chỉ không yêu tôi mà còn… mà còn… Chà, tôi sẽ không nói. Tôi biết cảm giác của nàng! Tôi thà bị nàng ghét còn hơn!”

“Suỵt!”

“Và điều đáng buồn là nàng không đáng trách bằng tôi. Nàng là một cô giáo dưới quyền của tôi, như anh biết, và tôi đã lợi dụng sự thiếu kinh nghiệm của nàng, dụ dỗ nàng ra ngoài đi dạo, và bắt nàng đồng ý một vụ đính hôn kéo dài trước khi nàng biết rõ lòng mình. Sau đó nàng gặp một người khác, nhưng nàng vẫn mù quáng thực hiện lời hứa hôn.”

“Yêu một người khác?”

“Phải, với một sự quan tâm có vẻ kỳ lạ; dù tình cảm chính xác của nàng đối với anh ta là một câu đố đối với tôi, và cả với cậu ta, tôi nghĩ, có thể với cả chính nàng nữa. Nàng là một trong những tạo vật kỳ quặc nhất tôi từng gặp. Tuy nhiên, tôi đã xúc động với hai thực tế này; sự đồng cảm đặc biệt, hoặc sự tương đồng giữa họ. Cậu ta là anh họ của nàng, có lẽ đây là lý do phần nào của sự việc. Dường như họ là một cá nhân bị xẻ ra làm hai! Và với ác cảm không thể chế ngự của nàng đối với tôi, với tư cách người chồng, dù nàng có thể thích tôi với tư cách một người bạn, tôi không thể chịu đựng lâu hơn nữa. Nàng đã hết lòng đấu tranh với nó, nhưng không vì mục đích gì. Tôi không thể chịu đựng nổi, tôi không thể! Tôi không thể trả lời những lý lẽ của nàng - nàng đọc nhiều hơn tôi gấp mười lần. Trí tuệ của nàng lóe sáng như kim cương, trong khi trí tuệ của tôi cháy leo lét như giấy nâu… Nàng là một người quá cao xa đối với tôi!”

“Cô ta đã vượt qua nó, giờ đã ngoan trở lại?”

“Không bao giờ! Đó là… nhưng tôi không đi vào vấn đề này. Có những lý do khiến nàng sẽ không bao giờ vượt qua nó. Rốt cuộc nàng điềm tĩnh và cương quyết đề nghị rời khỏi tôi và tới với anh ta. Đỉnh điểm đã tới tối qua, khi tôi tình cờ đi vào phòng nàng, nàng đã nhảy qua cửa sổ - nàng sợ tôi tới mức độ đó! Nàng vờ như đó là một giấc mơ, chỉ để an ủi tôi. Giờ đây, khi một phụ nữ nhảy ra khỏi cửa sổ không màng tới việc có bị gãy cổ hay không, không thể nào hiểu lầm ý muốn của nàng nữa; và tôi đã đi tới một kết luận: rằng hành hạ một con người như thế thêm nữa là sai: và tôi sẽ không là một kẻ ác độc phi nhân tính để làm điều đó, bất chấp cái giá phải trả như thế nào!”

“Sao, anh sẽ cho phép nàng đi? Với tình nhân của nàng?”

“Với ai là việc của nàng. Tôi sẽ để cho nàng đi; tất nhiên là với cậu ta, nếu nàng muốn. Tôi biết tôi có thể sai lầm. Tôi biết tôi không thể, về mặt lý luận hoặc tôn giáo, bảo vệ cho sự nhượng bộ của mình đối với mong muốn đó của nàng, hay hòa giải nó với những giáo điều tôi tin tưởng. Tôi chỉ biết một điều: có gì đó trong tôi nói với tôi rằng tôi đang làm sai khi khước từ nàng. Tôi, như những người đàn ông khác, tự cho rằng nếu một ông chồng nhận được một yêu cầu phi lý như thế từ vợ anh ta, cách duy nhất có thể được xem là đúng, hợp lý và danh giá là từ chối nó, và khóa chặt tiết hạnh của nàng, có lẽ là giết tình nhân của nàng. Nhưng điều đó có đúng, hợp lý và danh giá hay chăng, hay nó đê tiện và ích kỷ một cách đáng khinh? Tôi không tự cho là mình quyết định. Tôi chỉ hành động theo bản năng, và mặc xác các nguyên tắc. Nếu một cá nhân mù quáng bước vào một đầm lầy và kêu cứu, tôi sẽ cứu nếu có thể.”

“Nhưng, anh thấy đó, còn có láng giềng và xã hội - chuyện gì sẽ xảy ra nếu mọi người…”

“Chà, tôi không còn là một triết gia nữa! Tôi chỉ nhìn thấy cái bên dưới mắt mình.”

“Tôi không đồng ý với bản năng của anh, Dick ạ!” Gillingham nghiêm giọng. “Tôi hoàn toàn kinh ngạc, thật thế, khi một người cần cù, điềm tĩnh như anh lại trở nên mất trí trong khoảnh khắc như thế. Anh đã nói khi tôi ghé thăm rằng nàng gây khó xử và kỳ lạ, tôi nghĩ chính anh mới là vậy!”

“Anh có bao giờ đứng trước một phụ nữ mà anh biết thực chất là một người tốt, trong lúc nàng ta cầu khẩn được giải thoát; có là người đàn ông mà nàng quỳ xuống và van cầu sự cho phép hay chăng?”

“Tạ ơn Chúa tôi chưa.”

“Vậy tôi nghĩ anh không ở một vị thế để đưa ra ý kiến. Tôi đã là người đàn ông đó, và nó tạo nên sự khác biệt trên đời, nếu một người có bất kỳ nam tính hay tinh thần thượng võ nào. Tôi không có một chút ý tưởng nào - sống xa cách với những phụ nữ như tôi đã sống trong rất nhiều năm - rằng việc đưa một phụ nữ tới nhà thờ và đeo vào ngón tay một chiếc nhẫn lại có thể bởi bất kỳ khả năng nào duy trì một người trong một tấn bi kịch diễn ra hàng ngày như hiện trạng của tôi và nàng lúc này!”

“Vâng, tôi có thể thừa nhận một lý do nào đó để cho phép nàng rời khỏi anh, miễn là nàng tự giữ mình. Nhưng đi để sống với một người tình - điều đó thì khác.”

“Không hề. Giả sử, như tôi tin, nàng thà chịu đựng nỗi thống khổ hiện tại hơn bị buộc phải hứa sống xa cậu ta thì sao? Tất cả là một câu hỏi đối với chính nàng. Nó hoàn toàn không giống sự lừa dối khi sống với một người chồng và phản bội anh ta… Tuy nhiên, nàng không ngụ ý rõ ràng về việc sống với cậu ta như một người vợ, dù tôi nghĩ nàng muốn… Và theo như tôi hiểu, giữa hai người họ không có cảm giác đê tiện đơn thuần thú tính: đó là điều tệ nhất; vì nó khiến tôi nghĩ rằng tình cảm của họ sẽ kéo dài. Tôi không định thú nhận với anh rằng trong tuần đầu tiên đầy ghen tuông của cuộc hôn nhân này, trước khi tôi tỉnh táo lại, một tối nọ tôi đã nấp trong trường khi họ ở đó với nhau, và nghe những gì họ nói. Giờ tôi xấu hổ về việc đó, dù tôi cho rằng tôi chỉ thực hiện một quyền pháp lý. Tôi nhận ra từ thái độ của họ rằng có một sự lôi cuốn hay đồng cảm đặc biệt trong quan hệ gắn bó của họ, mà theo cách nào đó tước bỏ hoàn toàn mọi sự thô tục. Khát khao tột cùng của họ là ở bên nhau - chia sẻ cho nhau những cảm xúc, sở thích và những giấc mơ.”

“Tình yêu thuần khiết theo lý thuyết Plato!”

“Ồ không. Shelleyan sẽ gần với nó hơn. Họ nhắc tôi nhớ tới - tên gì nhỉ - Laon và Cythna[62]. Cũng hơi giống Paul và Virginia[63] nữa. Càng suy nghĩ, tôi càng hoàn toàn đứng về phía họ!”

“Nhưng nếu mọi người đều hành động như anh muốn làm, sẽ có một sự tan rã chung trong gia đình. Gia đình sẽ không còn là một đơn vị xã hội nữa.”

“Phải - tôi hoàn toàn lầm lẫn, tôi cho là vậy!” Phillotson buồn bã nói. “Tôi chưa bao giờ là một người có lý trí rất sáng suốt, anh nhớ chứ… Thế nhưng tôi không hiểu vì sao người phụ nữ và con cái không phải là một đơn vị mà không cần tới người đàn ông.”

“Lời của Lord Harry! - Chủ nghĩa mẫu quyền!… Cô ta cũng nói những điều này?”

“Ồ, không. Nàng không ngờ tôi cũng quan tâm tới vấn đề này - tất cả trong mười hai giờ cuối!

“Nó sẽ làm đảo lộn mọi ý kiến nhận được quanh đây. Lạy Chúa nhân từ - Shaston sẽ nói gì!”

“Tôi không nói là nó sẽ không phản đối. Tôi không biết - tôi không biết… Như tôi nói, tôi chỉ là một người đa cảm, không phải một người hay lý luận.”

“Giờ chúng ta hãy lặng lẽ suy nghĩ xem, và uống chút gì đó.” Gillingham nói và xuống gác mang lên một chai rượu táo. Họ uống mỗi người một cốc lớn. “Tôi nghĩ anh đang rối trí, và không chỉ mình anh,” ông nói tiếp. “Hãy quay về và quyết định chấp nhận vài ý muốn của cô ta. Nhưng giữ cô ta lại. Tôi nghe mọi nơi đều nói rằng cô ta là một cô gái trẻ xinh đẹp.”

“À phải. Đó chính là nỗi cay đắng của chuyện này. Thôi được, tôi không ở lại nữa. Tôi còn một chặng đường xa trước mặt.”

Gillingham tiễn chân bạn mình một dặm, và khi chia tay ông bày tỏ hy vọng rằng việc tham khảo ý kiến này, cũng khác thường như đề tài của nó, sẽ là cơ hội làm mới lại tình bạn cũ của họ. “Hãy giữ chặt cô ta!” là những lời cuối ông ném vào bóng tối sau lưng Phillotson; và bạn ông đáp “Được, được!”

Nhưng khi Phillotson còn lại một mình dưới màn đêm, và không có âm thanh nào khác ngoài tiếng chảy rì rào của những phụ lưu của sông Stour, ông tự nhủ, “Gilligham bạn tôi ơi, anh không có lý lẽ nào mạnh hơn để chống lại nó ngoài những lý lẽ đó!”

“Mình nghĩ cô ta nên bị ăn vài cái bạt tai để tỉnh hồn lại - đó là điều mình nghĩ,” Gillingham lẩm bẩm trong lúc đi bộ về nhà một mình.

Sáng hôm sau, Phillotson nói với Sue trong lúc ăn sáng:

“Em có thể đi - với người mà em muốn. Tôi hoàn toàn đồng ý vô điều kiện.”

Một khi đã đi tới kết luận này, với Phillotson dường như càng lúc nó càng rành rành là một kết luận đúng. Niềm thanh thản khi ý thức rằng ông đang thực hiện bổn phận với một người phụ nữ phụ thuộc vào lòng thương hại của ông hầu như át hẳn nỗi đau khổ phải từ bỏ nàng.

Vài ngày trôi qua, và buổi tối họ cùng ăn lần cuối đã tới - một buổi tối nhiều mây và lộng gió - vốn thật sự rất hiếm khi vắng mặt ở cái chốn cao nguyên này. Nó thường xuyên in dấu lên tầm mắt của ông; vẻ mặt của nàng khi nàng đi vào phòng để uống trà, một thân hình mảnh mai uyển chuyển, một gương mặt lo âu mệt mỏi, tái nhợt vì nhiều ngày đêm bồn chồn ray rứt, gợi lên những khả năng bi kịch hoàn toàn trái ngược với những ngày tháng vui tươi sôi nổi của nàng; nàng cố thử món này món nọ, nhưng không thể ăn được món nào. Thái độ bứt rứt của nàng, nảy sinh từ nỗi e sợ rằng ông sẽ bị tổn thương, có thể được diễn dịch bởi một người xa lạ như là sự bất mãn vì ông bắt nàng phải gánh chịu sự hiện diện của mình trong vài phút còn lại.

“Em nên cố ăn một lát thịt lợn muối hoặc một quả trứng, hoặc thứ gì đó cùng với trà. Em không thể đi xa với chút xíu bánh mì và bơ.”

Nàng nhận lát thịt ông trao; và họ thảo luận những vấn đề lặt vặt trong nhà, như nơi ông sẽ tìm thấy chìa khóa của cái tủ này hoặc tủ kia, những hóa đơn nhỏ nào phải thanh toán, và hóa đơn nào không cần thanh toán.

“Về bản chất, tôi là một gã độc thân, như em biết đó Sue,” ông nói, với một nỗ lực quả cảm nhằm giúp nàng thoải mái hơn. “Thế nên việc không có một người vợ không thật sự là một nỗi khó chịu đối với tôi, như có thể với những người từng có vợ một thời gian. Tôi còn có niềm vui ấp ủ là viết cuốn ‘Những di tích La Mã của Wessex’, nó sẽ chiếm hết toàn bộ thời gian rỗi của tôi.”

“Nếu anh gửi cho em một bản thảo để chép lại vào bất cứ lúc nào, như lúc trước, em sẽ rất vui lòng thực hiện!” nàng dịu dàng nói. “Em rất muốn giúp anh với tư cách một… người bạn.”

Phillotson trầm ngâm, rồi nói: “Không, tôi nghĩ chúng ta nên thật sự cách biệt, nếu đã định như thế. Và vì lý do này, tôi không muốn yêu cầu em bất cứ vấn đề gì, và đặc biệt muốn em đừng cho tôi bất cứ thông tin gì về sự đi lại của em, hay thậm chí địa chỉ của em… Giờ em cần bao nhiêu tiền. Em phải có một ít, em biết đó.”

“Ồ, dĩ nhiên, Richard, em không thể nghĩ tới việc cầm tiền của anh để rời khỏi anh! Em không cần gì cả. Em có đủ để tiêu dùng một thời gian dài, và Jude sẽ để cho em có…”

“Tôi không muốn biết bất cứ điều gì về cậu ta, nếu em không phiền. Em hoàn toàn tự do; và con đường em đi là của chính em.”

“Tốt lắm. Nhưng em chỉ mang theo hai bộ đồ thay đổi và một hai vật nhỏ khác vốn là của em. Em muốn anh nhìn vào va li của em trước khi em đóng nó lại. Ngoài ra em chỉ có một gói nhỏ sẽ bỏ vào va li của Jude.”

“Dĩ nhiên tôi sẽ không làm cái việc kiểm tra hành lý của em! Tôi muốn em lấy ba phần tư đồ đạc trong nhà. Tôi không muốn bận tâm với nó. Tôi có một tình cảm đối với một ít thứ vốn thuộc về cha mẹ tôi. Nhưng số còn lại em có thể cho người tới lấy khi nào muốn.”

“Em sẽ không bao giờ làm điều đó.”

“Em đi chuyến tàu sáu giờ rưỡi phải không? Giờ là sáu giờ kém mười lăm rồi.”

“Anh… dường như anh không tiếc lắm về việc em đi, Richard?”

“Ồ, không, có lẽ không.”

“Em rất thích anh vì cách anh xử sự. Thật lạ khi em bắt đầu xem anh không phải như chồng em, mà như vị thầy giáo lớn tuổi của em, em thích anh. Em sẽ không quá xúc động để nói em yêu anh, vì anh biết em không, ngoại trừ như một người bạn. Nhưng dường như anh yêu em!”

Trong khoảnh khắc, Sue rưng rưng nước mắt với những suy nghĩ này, sau đó chiếc xe buýt hai tầng của nhà ga ghé qua để đón nàng. Phillotson nhờ người đặt hành lý của nàng vào vị trí, dìu nàng lên xe, và buộc phải vờ hôn nàng khi chào từ giã, điều mà nàng hoàn toàn hiểu và làm theo. Từ cung cách chia tay vui vẻ của họ, người tài xế chỉ đoán rằng nàng sắp đi xa một thời gian ngắn.

Khi về tới nhà, Phillotson lên gác và mở cái cửa sổ nhìn về hướng chiếc xe buýt vừa chạy. Tiếng máy của nó nhỏ dần và tắt hẳn. Ông lại đi trở xuống, nét mặt nhăn lại như đang chịu đựng một cơn đau; ông đội mũ vào và rời khỏi nhà, đi theo con đường xe vừa chạy gần một dặm rồi đột ngột quay trở về nhà.

Ông vừa bước vào nhà thì giọng của ông bạn Gillingham chào ông vang lên từ căn phòng phía trước.

“Tôi gọi mãi không thấy ai lên tiếng, và thấy cửa mở nên đi vào, và ngồi chờ anh. Tôi đã nói tôi sẽ ghé, anh có nhớ không?”

“Có, tôi rất cám ơn anh, Gillingham, nhất là về việc tới đây tối nay.”

“Vợ anh thế nào?”

“Nàng hoàn toàn ổn. Nàng đã đi, vừa mới đi. Đó là tách trà của nàng mà nàng vừa mới uống một tiếng trước. Và đó là cái đĩa nàng…” Cổ của ông nghẹn lại, và ông không thể nói tiếp. Ông quay đi và dẹp mớ tách đĩa sang một bên.

“Nhân tiện anh có muốn dùng chút trà không?” ông hỏi với giọng đã phục hồi.

“Không, đừng bận tâm,” Gillingham nói, chìm vào suy nghĩ. “Anh bảo cô ta đã đi rồi?”

“Phải… Tôi có thể chết vì nàng; nhưng tôi sẽ không tàn nhẫn với nàng nhân danh luật pháp. Nàng, như tôi hiểu, tới để sống với người yêu của nàng. Tôi không thể nói họ sẽ làm gì. Bất kể nó là gì, nàng được sự chấp thuận hoàn toàn của tôi.”

Trong tuyên bố của ông có một sự kiên quyết và chắc chắn khiến bạn ông kềm lại lời nhận xét của mình. “Tôi về nhé?” ông ta hỏi.

“Không, không. Anh tới là làm ơn cho tôi nhiều lắm. Tôi có vài thứ phải chuẩn bị và dọn dẹp. Anh giúp tôi nhé?”

Gillingham đồng ý; khi lên những phòng trên, người hiệu trưởng mở những ngăn tủ, và bắt đầu lấy ra những đồ đạc của Sue còn để lại, đặt chúng vào một cái thùng lớn. “Nàng không chịu lấy tất cả những thứ tôi muốn nàng lấy. Nhưng khi quyết định để cho nàng sống theo cách của nàng, tôi đã dứt khoát rồi.”

“Một số đàn ông sẽ dừng lại trước một thỏa thuận chia tay.”

“Tôi đã qua tất cả những thứ đó, và không muốn tranh luận nữa. Tôi đã, và đang là người đàn ông lạc hậu nhất trên đời về vấn đề hôn nhân - thật sự tôi chưa bao giờ suy nghĩ một cách nghiêm trọng về luân lý của nó. Nhưng tất nhiên những thực tế nhìn thẳng vào mặt tôi, và tôi không thể chống lại chúng.”

Họ lặng lẽ tiếp tục việc thu dọn. Khi xong việc, Phillotson đóng nắp thùng lại và vặn chìa khóa.

“Những thứ đó để nàng làm đẹp cho mắt của ai đó; không bao giờ cho mắt tôi lần nữa!”

Chương Năm

Hai mươi bốn giờ trước đó, Sue đã viết cho Jude lá thư sau:

Mọi sự như em đã nói với anh; em sẽ lên đường vào tối mai. Richard và em nghĩ sẽ có ít bất tiện hơn sau khi trời tối. Em cảm thấy khá sợ, do đó yêu cầu anh phải chắc chắn có mặt trên sân ga Melchester để đón em. Em tới trước bảy giờ chút ít. Dĩ nhiên em biết anh sẽ có mặt Jude thân yêu; nhưng em e sợ đến độ không thể không xin anh tới đúng giờ. Ông ấy rất tốt với em trong mọi việc!

Từ giờ tới lúc chúng ta gặp nhau!

S.

Trong lúc nàng được chiếc xe buýt chở đi càng lúc càng xa thị trấn cao nguyên - hành khách duy nhất tối hôm đó - nàng ngắm nhìn con đường lùi dần với gương mặt u buồn. Nhưng rõ ràng trên đó không có sự do dự.

Con tàu chở nàng dừng lại khi nàng ra hiệu. Nàng cảm thấy lạ lùng khi một cỗ máy đầy sức mạnh như thế có thể bị đưa tới trạng thái đứng yên chỉ vì nàng - một kẻ tị nạn từ quê nhà theo pháp luật.

Hành trình hai mươi phút sắp kết thúc, và Sue bắt đầu gom hành lý lại để xuống xe. Khi con tàu dừng lại cạnh sân ga Melchester, một bàn tay đặt lên cửa và nàng nhìn thấy Jude. Anh bước ngay vào toa tàu. Anh mang theo một túi xách đen, và mặc bộ đồ sẫm màu dành cho ngày Chủ nhật và buổi tối sau giờ làm việc. Trông anh rất khôi ngô, tình yêu nồng nhiệt dành cho nàng cháy bùng trong mắt anh.

“Ôi, Jude!” nàng chộp lấy tay anh với cả hai tay, và cố nén lại một chuỗi nức nở. “Em… em mừng quá! Em xuống tại đây hở?”

“Không. Tôi lên tàu, em yêu! Tôi đã gói ghém hành lý. Ngoài cái túi này tôi chỉ có một cái rương có dán tên.”

“Nhưng em không xuống à? Chúng ta không ở đây sao?”

“Chúng ta không thể, em không thấy à. Ở đây nhiều người biết chúng ta. Dù sao đi nữa, tôi có nhiều người quen ở đây. Tôi đã lấy vé đi Aldbrickham; và đây là vé của em, vì em chỉ có vé đi tới đây.”

“Em tưởng chúng ta sẽ ở đây,” nàng lặp lại.

“Không nên chút nào.”

“À! Có lẽ không.”

“Tôi không có thời gian để viết thư báo cho em biết nơi tôi quyết định tới. Aldbrickham là một thị trấn lớn hơn nhiều - sáu mươi hoặc bảy mươi ngàn dân - và không ai biết gì về chúng ta tại đó.”

“Và anh đã bỏ công việc tu sửa nhà thờ ở đây?”

“Phải. Nó khá bất ngờ - thông điệp của em tới một cách đột ngột. Lẽ ra tôi phải làm đến hết tuần. Nhưng tôi đã nài nỉ và được cho nghỉ. Tôi sẽ bỏ việc vào bất cứ ngày nào khi em yêu cầu, Sue thân yêu ạ. Tôi đã bỏ việc nhiều hơn thế vì em!”

“Em e là em đã gây nhiều tổn hại cho anh. Hủy hoại triển vọng vào Giáo hội của anh; hủy hoại sự tiến triển sự nghiệp của anh; mọi thứ!”

“Với tôi Giáo hội không còn nữa. Mặc nó đi! Tôi không phải là một trong số

Lớp lớp hàng hàng các thánh nhân-chiến sĩ

Từ mỗi vị bùng lên lửa hạnh phúc rạng ngời,

nếu có những vị như thế! Hạnh phúc của tôi không phải ở trên cao mà ở đây!”

“Ôi có vẻ như em rất tệ; cản trở con đường của những người đàn ông như thế này!” nàng nói, giọng tràn đầy cảm xúc vốn bắt nguồn từ Jude. Nhưng nàng bình thản trở lại khi họ đã đi được hơn mười dặm.

“Ông ta rất tốt khi để cho em đi,” nàng tiếp tục. “Và đây là một lá thư em tìm thấy trên bàn trang điểm, gửi cho anh.”

“Vâng. Ông ta không phải là người đê tiện,” Jude nói, liếc nhìn lá thư. “Và tôi tự lấy làm xấu hổ khi ghét ông ta vì ông ta cưới em.”

“Theo nguyên tắc của đàn bà, em cho rằng em nên yêu ông ta vì ông ta đã để cho em đi một cách rộng lượng và bất ngờ,” nàng đáp, mỉm cười. “Nhưng em rất lạnh lùng, hoặc không có lòng biết ơn, hoặc thứ gì đó, đến độ ngay cả sự quảng đại này cũng không khiến cho em yêu ông ta, hoặc ăn năn, hoặc muốn ở với ông ta với tư cách một người vợ; dù em cảm thấy em thích tâm hồn rộng rãi của ông ta và kính trọng ông ta hơn bao giờ hết.”

“Có thể tình cảnh của chúng ta tệ hơn nhiều nếu ông ta ít tốt bụng hơn, hoặc em đã bỏ trốn trái với ý muốn của ông ta,” Jude lẩm bẩm.

“Em sẽ không bao giờ làm điều đó.”

Jude trầm ngâm nhìn Sue. Rồi anh đột ngột hôn nàng; và toan hôn thêm lần nữa. “Không, giờ chỉ một lần thôi, xin anh đấy Jude!”

“Thế thì quá ác,” anh đáp, nhưng chấp nhận. “Có một chuyện lạ lùng đã xảy ra với tôi,” Jude tiếp tục sau một lúc im lặng. “Arabella đã viết thư đề nghị tôi ly hôn với cô ta - vì lòng nhân ái, cô ta nói. Cô ta muốn kết hôn một cách trung thực và hợp pháp với người đàn ông mà cô ta đã hầu như kết hôn rồi; và van nài tôi cho phép cô ta làm điều đó.”

“Anh đã làm gì?”

“Tôi đã đồng ý. Ban đầu tôi nghĩ tôi không thể làm điều đó mà không đưa cô ta vào tình cảnh khó khăn đối với cuộc hôn nhân thứ hai, và tôi không muốn làm cô ta tổn thương theo bất cứ cách thức nào. Có lẽ nói cho cùng cô ta không xấu hơn tôi! Nhưng ở đây không ai biết về nó, và tôi nhận ra nó không phải là một việc khó khăn. Nếu cô ta muốn làm lại từ đầu, tôi chỉ có những lý do rất rõ ràng để không cản trở cô ta.”

“Khi đó anh sẽ tự do?”

“Phải, tôi sẽ tự do.”

“Chúng ta mua vé đi đâu?” nàng hỏi, trở lại với suy nghĩ bị gián đoạn.

“Aldbrickham, như tôi đã nói.”

“Nhưng có muộn lắm không khi chúng ta tới đó?”

“Có. Tôi đã nghĩ tới việc đó, và đã thuê một căn phòng cho chúng ta ở khách sạn Temperance.”

“Một phòng?”

“Phải.”

Nàng nhìn anh. “Chà, Jude!” Nàng tựa trán vào góc toa tàu. “Em đã nghĩ anh có thể làm điều đó; và em đang lừa dối anh. Nhưng em không định như thế!”

Trong khoảnh khắc im lặng tiếp theo, Jude ngơ ngẩn dán mắt vào chỗ ngồi đối diện. “Ờ!” anh nói… “Ờ!”

Anh lại rơi vào im lặng; và khi thấy anh lúng túng như thế nào, nàng áp mặt vào má anh, thầm thì, “Đừng bực tức, anh yêu!”

“Ồ, đâu có hại gì,” anh nói. “Nhưng… tôi đã hiểu nó như thế… Đây có phải là một thay đổi ý định đột ngột hay chăng?”

“Anh không có quyền hỏi em một câu như thế; và em sẽ không trả lời!” nàng nói, mỉm cười.

“Em thân yêu, với tôi hạnh phúc của em hơn bất cứ thứ gì khác, dù dường như chúng ta rất thường cãi nhau! Và ý muốn của em là luật đối với tôi. Tôi hy vọng tôi là gì đó hơn một gã ích kỷ đơn thuần. Hãy có nó như em muốn!” Đôi mày anh cau lại với những suy nghĩ rối bời. “Nhưng có lẽ em không yêu tôi, không thì em đâu có trở nên theo thói thường như vậy! Do sự giảng giải của em, tôi ghét quy ước, tôi hy vọng chính là lý do đó, không phải một khả năng kinh khủng nào khác!”

Ngay cả trong khoảnh khắc chân thành này Sue vẫn không thể hoàn toàn thẳng thắn về trạng thái bí ẩn đó, quả tim của nàng. “Cứ cho là em e thẹn đi,” nàng vội vàng lảng tránh; “sự e thẹn tự nhiên của một phụ nữ khi khủng hoảng tới. Em có thể cảm thấy rõ không kém anh, em có một quyền hoàn hảo để sống với anh như anh đã nghĩ - từ phút giây này. Em có thể giữ quan điểm rằng, trong một xã hội thông thoáng, người cha của đứa con của một phụ nữ sẽ là một vấn đề riêng tư của cô ta hệt như đường may của quần áo lót của cô ta, không ai có quyền chất vấn cô ta. Nhưng có lẽ một phần là nhờ sự rộng lượng của ông ta mà em được tự do, và em muốn tỏ ra khắt khe đôi chút. Nếu có một cái thang dây, và ông ta đuổi theo chúng ta với một khẩu súng, hẳn là sự việc sẽ khác, và em có thể hành động theo cách khác. Nhưng đừng ép buộc hay chỉ trích em, Jude ạ! Cứ cho là em không đủ can đảm theo quan điểm của mình. Em biết em là một sinh vật khốn khổ đáng thương. Bản chất của em không say đắm như của anh!”

“Tôi đã nghĩ, nghĩ một cách tự nhiên. Nhưng nếu chúng ta không phải là tình nhân, thì chúng ta còn là gì khác nữa. Phillotson đã nghĩ như vậy, tôi chắc chắn. Xem này, đây là những gì ông ta đã viết cho tôi.” Anh mở lá thư nàng đã mang tới, và đọc:

“Tôi chỉ có một điều kiện - rằng cậu dịu dàng và tử tế đối với nàng. Tôi biết cậu yêu nàng. Nhưng ngay cả tình yêu đôi khi cũng tàn nhẫn. Hai người được tạo ra cho nhau: điều đó là hiển nhiên, chắc chắn, đối với bất kỳ người lớn tuổi không định kiến nào. Cậu đã là “bóng đen thứ ba” trong quãng đời ngắn ngủi của tôi với nàng. Tôi lặp lại, hãy chăm sóc cho Sue.”

“Ông ta là một người tốt, đúng không!” nàng nói với đôi mắt rưng rưng. Khi cân nhắc lại, nàng nói thêm, “Ông ta rất nhẫn nhục khi để cho em đi, gần như quá nhẫn nhục! Em chưa bao giờ gần với tình cảm yêu đương với ông ta như khi ông ta thu xếp chu đáo để em được thuận lợi trong chuyến đi, và đề nghị cung cấp tiền. Nhưng em không yêu. Nếu em yêu ông ta dù chỉ chút ít với tư cách một người vợ, em sẽ quay lại với ông ta ngay cả lúc này.”

“Nhưng em không yêu mà, phải không?”

“Đúng vậy, ồ, đúng khủng khiếp! Em không!”

“Tôi e là cả với tôi cũng không!” anh dằn dỗi. “Có lẽ là không với bất cứ người nào! Sue, thi thoảng khi tôi bực tức em, tôi nghĩ em không có khả năng yêu thật sự.”

“Anh không trung thành và không tốt tí nào!” Nàng nói, nhích ra càng xa càng tốt khỏi anh, nghiêm trang nhìn ra màn đêm. Nàng nói thêm với giọng bị tổn thương, không quay lại: “Có lẽ em không thích anh giống như cách của một số phụ nữ khác. Nhưng việc ở bên cạnh anh là một niềm vui, một niềm vui cực kỳ tinh tế, và em không muốn đi xa hơn và đánh liều bởi… một nỗ lực làm cho nó thêm mạnh mẽ! Em hoàn toàn nhận ra rằng, với tư cách đàn bà và đàn ông, đó là một nguy cơ. Nhưng, với tư cách em và anh, em đủ tin tưởng anh để đặt những ước muốn của em lên trên sự hài lòng của anh. Đừng bàn việc này thêm nữa, Jude thân yêu!”

“Dĩ nhiên, nếu nó khiến em tự trách bản thân… nhưng em rất thích tôi, phải không Sue? Hãy nói có đi! Hãy nói em thích tôi dù chỉ bằng một phần tư, một phần mười tôi thích em, và tôi sẽ vui lòng!”

“Em đã để cho anh hôn em, và điều đó nói đủ rồi.”

“Chỉ mới một lần!”

“Chà, đừng là một cậu bé tham lam.”

Anh ngả người ra, và không nhìn nàng một hồi lâu. Một giai đoạn trong quá khứ của nàng mà nàng đã kể với anh - về tay sinh viên Christminster tội nghiệp, người mà nàng đã đối xử như vậy - quay trở lại trong tâm trí Jude; và anh thấy mình có khả năng là kẻ thứ hai gánh chịu một định mệnh đau khổ như vậy.

“Đây là một cuộc bỏ trốn kỳ quặc!” anh lẩm bẩm. “Có lẽ em đang lợi dụng tôi để đối phó với Phillotson trong thời gian này. Hầu như là thế - khi nhìn em ngồi đó rất nghiêm trang!”

“Anh không được tức giận, em sẽ không để cho anh tức giận!” nàng vỗ về, quay lại và nhích lại gần anh hơn. “Anh vừa mới hôn em, anh biết đó; và không phải em không thích, em xin thú nhận, Jude ạ. Chỉ có điều em không muốn để cho anh lặp lại, chưa được, khi xét tới hoàn cảnh của chúng ta, anh không thấy sao!”

Jude không bao giờ có thể cưỡng lại nàng khi nàng van nài (như nàng biết rõ). Và họ ngồi bên nhau, tay trong tay, cho tới khi nàng sực nghĩ tới một điều.

“Em không thể tới khách sạn Temperance được, sau khi anh nhận bức thư đó!”

“Vì sao không?”

“Anh có thể thấy khá rõ mà!”

“Tốt lắm; chắc chắn có một khách sạn khác còn mở cửa. Đôi khi tôi nghĩ, vì em đã lấy Phillotson do một vụ tai tiếng ngu xuẩn, rằng dưới lớp vỏ giả tạo của những quan điểm độc lập em cũng lệ thuộc vào quy tắc xã hội như bất cứ người phụ nữ nào tôi biết!”

“Không phải về mặt tinh thần. Nhưng em không có can đảm theo đuổi những quan điểm của mình, như em đã nói. Em lấy ông ta không hoàn toàn vì vụ tai tiếng. Nhưng đôi khi sở thích được yêu của một phụ nữ áp đảo lương tâm của cô ta, và dù cô ta khổ sở với ý nghĩ đang đối xử tàn ác với một người đàn ông, cô ta khuyến khích anh ta yêu cô ta trong khi cô ta không hề yêu anh ta. Thế rồi, khi thấy anh ta đau khổ, cô ta hối hận, và làm những gì mình có thể để khắc phục sai lầm.”

“Em muốn nói rằng em đã thử ve vãn ông ta, cái ông già tội nghiệp đó, rồi sau đó hối hận, và sửa chữa bằng cách lấy ông ta, dù em cũng tự đày đọa mình tới chết khi làm như thế, có phải không?”

“Vâng, nếu anh muốn nói một cách thô lỗ như thế! Nó hơi giống như vậy, cảm giác đó, cộng với vụ tai tiếng; còn anh thì giấu em điều lẽ ra phải nói với em trước đó!”

Anh có thể thấy nàng đang đau khổ và rơi nước mắt vì những lời chỉ trích của mình. Anh vỗ về nàng: “Thôi, em thân yêu, đừng để bụng! Cứ hành hạ tôi, nếu em muốn! Em biết em là toàn thế giới đối với tôi, bất kể em làm gì mà!”

“Em rất xấu xa và vô đạo đức; em biết anh nghĩ thế!” nàng nói, cố cầm nước mắt.

“Tôi nghĩ và biết em là Sue thân yêu của tôi, kẻ bất kể đã sống thế nào, bất kể hiện tại hay tương lai của cô ta ra sao, cũng không thể bị phân ly với tôi!”

Dù rất phức tạp trong nhiều mặt, nàng cũng là một đứa trẻ trong những mặt khác, thế nên câu này khiến nàng thỏa mãn, và họ tới đích đến của hành trình trong tâm trạng tốt đẹp nhất. Họ tới Aldbrickham, thị trấn thủ phủ của hạt North Wessex vào khoảng mười giờ. Vì nàng sẽ không tới khách sạn Temperance, Jude yêu cầu một khách sạn khác, và một thanh niên tình nguyện tìm giúp họ, chở hành lý của họ tới lữ quán George xa hơn một chút. Đó chính là nơi Jude đã ngủ lại với Arabella vào hôm họ trùng phùng sau nhiều năm xa cách.

Tuy nhiên, do họ đi vào đó bằng một cửa khác, và Jude đang mải mê suy nghĩ, thoạt tiên anh không nhận ra nơi này. Sau khi nhận phòng, họ đi xuống để ăn bữa tối nhẹ. Trong lúc Jude tạm thời vắng mặt, người nữ phục vụ nói chuyện với Sue.

“Thưa cô, tôi nghĩ tôi nhớ người bà con, hoặc bạn, hoặc có bất cứ quan hệ nào với cô, đã tới đây một lần dạo trước, với vợ anh ta - một quý cô mà chắc chắn không phải là cô - cũng giống như với cô lúc này.”

“Ồ, thật vậy sao?” Sue nói, với một cơn đau nhói trong tim. “Dù tôi nghĩ chắc là chị lầm rồi! Việc đó cách nay bao lâu?”

“Khoảng một hai tháng trước. Một phụ nữ đẹp, đẫy đà. Họ đã thuê phòng này.”

Khi Jude quay lại và ngồi xuống, Sue có vẻ thẫn thờ và buồn bã. “Jude,” nàng ai oán nói với anh, khi họ chào chia tay ở đầu cầu thang, “nó không còn tốt đẹp và vui vẻ như lúc trước đó nữa! Em không thích chỗ này, em không thể chịu nổi nó! Và em không thích anh nhiều như trước nữa!”

“Sao em có vẻ bồn chồn quá vậy, em yêu! Vì sao em thay đổi như thế?”

“Vì anh thật tàn nhẫn khi đưa em tới đây!”

“Vì sao?”

“Dạo trước anh đã ở đây với Arabella. Đó, em đã nói xong!

“Ôi trời, sao lại…” Jude nói và nhìn quanh. “Phải, đúng là nó! Tôi thật sự không biết, Sue à. Tôi không nhẫn tâm đâu, vì chúng ta đã tới với tư cách hai người bà con đi chung với nhau.”

“Anh và cô ấy đã ở đây bao lâu rồi? Nói cho em biết, nói đi!”

“Cái ngày trước khi tôi gặp em ở Christminster, khi chúng ta cùng quay lại Marygreen. Tôi đã nói với em là tôi có gặp cô ta.”

“Phải, anh có nói thế, nhưng anh không kể cho em nghe tất cả. Câu chuyện của anh là hai người đã gặp nhau như hai kẻ xa lạ, không phải là chồng và vợ gì cả dưới con mắt của Trời cao, chứ không hề nói anh đã giảng hòa với cô ta.”

“Chúng tôi không giảng hòa gì cả,” anh buồn bã đáp. “Tôi không thể giải thích, Sue ạ.”

“Anh đã nói dối em; anh, niềm hy vọng cuối cùng của em! Và em sẽ không bao giờ quên nó, không bao giờ!”

“Nhưng do chính ý muốn của em, Sue ạ, chúng ta chỉ là bạn, không phải tình nhân! Em rất mâu thuẫn khi…”

“Bạn cũng có thể ghen!”

“Tôi không hiểu chuyện đó. Em không thừa nhận gì với tôi, và tôi đã thừa nhận mọi thứ với em. Nói cho cùng, em đang hòa thuận với chồng em vào thời điểm đó.”

“Không, em không, Jude. Sao anh có thể nghĩ như thế chứ! Và anh đã đưa em tới đây, dù anh không dự tính trước.” Nàng có vẻ xấu hổ đến độ anh phải đưa nàng vào phòng nàng và đóng cửa lại vì ngại mọi người nghe thấy. “Có phải nó là căn phòng này không? Đúng là nó rồi; em nhìn thấy điều đó trong vẻ mặt của anh! Em sẽ không ở đây đâu! Ôi, anh thật là xảo trá khi quay lại với cô ta! Em đã từng nhảy ra cửa sổ!”

“Nhưng Sue à, nói cho cùng cô ta là vợ hợp pháp của anh, nếu không…”

Nàng quỳ xuống, úp mặt lên giường và khóc.

“Tôi chưa bao giờ biết một cảm giác vô lý, một cảm giác ích kỷ như thế,” Jude nói. “Tôi sẽ không tới gần em, bất kỳ ai khác cũng vậy!”

“Ồ, anh không hiểu cảm giác của em phải không? Sao vậy? Vì sao anh khờ thế chứ? Em đã nhảy ra khỏi cửa sổ.”

“Nhảy ra khỏi cửa sổ?”

“Em không giải thích được!”

Quả thật anh không hiểu nhiều lắm những cảm giác của nàng, nhưng cũng hiểu chút chút, và lại cảm thấy yêu nàng, dù sao đi nữa.

“Em… em đã tưởng anh không quan tâm tới ai, không khát khao ai trên đời trừ em, ở thời điểm đó, và kể từ đó!” Sue nói tiếp.

“Đúng vậy. Lúc đó và bây giờ, tôi chỉ quan tâm tới em thôi!” Jude nói, buồn bã không kém nàng.

“Nhưng chắc chắn anh đã nghĩ nhiều về cô ta! Hoặc…”

“Không, tôi không cần, cả em cũng không hiểu tôi; phụ nữ chẳng bao giờ hiểu được tôi! Vì sao em nổi cơn thịnh nộ chẳng vì lý do nào cả?”

Ngẩng mặt lên từ tấm chăn, nàng bĩu môi hờn dỗi: “Nói cho cùng, nếu không vì chuyện đó, có lẽ em đã tới khách sạn Temperance như anh đề nghị; vì em đã bắt đầu nghĩ em thuộc về anh!”

“Ồ, chuyện đó chả có gì là quan trọng!” Jude lạnh lùng.

“Em đã nghĩ, dĩ nhiên, rằng cô ta chưa bao giờ thật sự là vợ anh vì cô ta đã tự ý rời bỏ anh nhiều năm trước! Em nghĩ rằng một cuộc chia tay như giữa anh và cô ta, hoặc giữa em và ông ta, đã chấm dứt quan hệ hôn nhân.”

“Tôi không thể nói thêm mà không nói xấu cô ta, và tôi không muốn làm điều đó. Nhưng tôi phải nói với em một việc, và trong bất cứ trường hợp nào, nó sẽ giải quyết vấn đề này. Cô ta đã lấy một người khác, thật sự kết hôn với ông ta! Tôi không biết gì về chuyện đó mãi tới sau khi có cuộc gặp gỡ tại đây!”

“Lấy một người khác?… Đó là một tội lỗi, như người đời nhìn nhận, nhưng không tin tưởng.”

“Đấy, giờ em lại là chính mình rồi. Phải, đó là một tội lỗi, như em không quả quyết, nhưng sẽ thừa nhận một cách e sợ. Nhưng tôi sẽ không bao giờ thông báo chống lại cô ta! Và rõ ràng lương tâm đã xui khiến cô ta đề nghị tôi tiến hành ly hôn, để cô ta có thể kết hôn lại với người đàn ông đó một cách hợp pháp. Em thấy đó, tôi sẽ không có khả năng gặp lại cô ta nữa.”

“Và anh thật sự không biết bất cứ điều gì khi gặp cô ta?” Sue hỏi, dịu dàng hơn, và đứng lên.

“Tôi không biết. Khi cân nhắc mọi thứ, tôi nghĩ em không nên tức giận, em yêu!”

“Em không giận. Nhưng em sẽ không tới khách sạn Temperance!”

Jude bật cười. “Không sao!” anh nói. “Miễn là được ở gần em, tôi đã thấy vui rồi. Nó đã vượt quá điều tôi đáng được hưởng - tâm hồn của em, thân thể của em, hình bóng thân thương, ngọt ngào của em - hầu như không có chút dục vọng nào; đến độ khi tôi vòng đôi tay quanh thân hình của em, tôi gần như mong đợi chúng xuyên qua em như xuyên qua không khí! Hãy thứ lỗi cho sự thô lỗ của tôi, như em gọi nó! Hãy nhớ việc chúng ta gọi nhau là anh em họ khi thật sự là hai người xa lạ là một cái bẫy. Mối thù của cha mẹ chúng ta mang tới cho em một sự khêu gợi trong mắt tôi, thậm chí còn mãnh liệt hơn sự mới mẻ của những quan hệ quen biết bình thường khác.”

“Hãy đọc những câu thơ đẹp đẽ đó, từ bài ‘Epipsychidion’[64] của Shelley như thể chúng nói về em!” nàng khẩn khoản. “Anh có biết chúng không?”

“Hầu như tôi không biết bất cứ bài thơ nào,” Jude buồn bã đáp.

“Thật vậy sao”. Đây là vài câu trong số đó:

Có một kẻ hồn tôi thường gặp gỡ

Khi vẩn vơ chơi dạo giữa cao xanh

Một tiên nữ quá siêu phàm thoát tục

Phiêu hốt như gió thoảng nhẹ qua mành…

Ôi, nó có vẻ quá tâng bốc, nên em sẽ không đọc tiếp! Nhưng hãy nói đó là em! Hãy nói đó là em đi!”

“Đó là em, em yêu; y hệt như em!”

“Giờ em tha thứ cho anh! Và anh sẽ hôn em chỉ một lần ở đây, đừng lâu quá.” Nàng ấn nhẹ đầu ngón tay vào má; và Jude làm theo lời nàng. “Anh rất quan tâm tới em, phải không, dù em không… anh biết đó?”

“Phải, em yêu dấu!” anh nói với một tiếng thở dài, và chúc nàng ngon giấc.

Chương Sáu

Khi trở lại thị trấn quê nhà Shaston với tư cách hiệu trưởng, Phillotson đã thu hút được sự quan tâm và đánh thức ký ức của dân cư tại đó. Dù không vinh danh ông vì những thành tựu khác nhau như những nơi khác, họ dành cho ông một sự kính trọng chân thành. Một thời gian ngắn sau khi trở về, khi ông đưa về một cô vợ xinh đẹp - đẹp đến độ sẽ gây rắc rối cho ông, nếu ông không chăm sóc nàng, họ nói; họ vui mừng được làm láng giềng của nàng.

Trong một thời gian sau khi Sue rời khỏi nhà ông, sự vắng mặt của nàng không mang tới lời đàm tiếu nào. Vị trí của nàng trong trường được một cô gái trẻ khác đảm nhiệm trong vòng vài ngày sau đó, và cũng không gây sự chú ý nào, do công việc của Sue chỉ có tính chất tạm thời. Tuy nhiên, khi một tháng đã trôi qua, và Phillotson ngẫu nhiên thừa nhận với một người quen rằng ông không biết vợ mình đang ở đâu, sự hiếu kỳ bắt đầu nảy sinh; cho tới khi mọi người đánh bạo đưa ra kết luận rằng Sue đã phạm lỗi với ông và bỏ trốn. Tình trạng suy nhược và bơ phờ ngày càng tăng của ông ủng hộ thêm cho ý tưởng này.

Dù đã cố giữ mồm giữ miệng càng lâu càng tốt, ngoại trừ với ông bạn Gillingham, sự trung thực và thẳng thắn của ông không cho phép ông làm thế khi những hiểu lầm về đạo đức của Sue lan rộng. Một sáng thứ Hai, ông giám đốc của ủy ban nhà trường ghé tới; sau khi xử lý công việc trong trường, ông kéo Phillotson ra khỏi tầm nghe của đám học trò.

“Xin thứ lỗi cho câu hỏi của tôi, Phillotson, vì mọi người đang nói về nó: có đúng là vợ anh đi xa không phải để thăm viếng ai, mà là một cuộc bỏ trốn bí mật với một tình nhân? Nếu đúng vậy, tôi xin chia buồn với anh.”

“Không, không có bí mật nào trong đó cả.”

“Cô ta đi thăm bạn à?”

“Không.”

“Vậy chuyện gì đã xảy ra?”

“Cô ta đã đi dưới những tình huống thường đem tới lời chia buồn với người chồng. Nhưng tôi đã chấp thuận cho cô ta đi.”

Trông như thể ông giám đốc không hiểu câu đáp đó.

“Điều tôi nói là hoàn toàn có thật,” Phillotson cáu kỉnh nói tiếp. “Nàng yêu cầu được ra đi với người yêu của nàng, và tôi đã cho phép nàng. Vì sao không chứ? Một phụ nữ trưởng thành, và đó là vấn đề lương tâm của chính cô ta, không phải của tôi. Tôi không phải cai ngục của cô ta. Tôi không thể giải thích gì hơn. Tôi không muốn bị chất vấn.”

Lũ trẻ nhận thấy nét mặt của hai người rất nghiêm trọng; chúng về nhà và kể với cha mẹ rằng có một chuyện mới về ông Phillotson đã xảy ra. Sau đó cô gái nhỏ giúp việc của ông, vốn là một nữ sinh mới rời nhà trường, nói rằng ông đã giúp vợ gói ghém hành lý, đã cung cấp tiền cho nàng, và đã viết một lá thư thân thiện cho người tình trẻ tuổi của nàng, bảo anh ta chăm sóc cho nàng. Ông giám đốc ủy ban nghĩ chuyện đã kết thúc, và nói với những cán bộ khác của trường, tuy nhiên họ yêu cầu Phillotson gặp riêng họ. Cuộc họp khá lâu; cuối cùng người hiệu trưởng cũng ra về, trông xanh xao phờ phạc hơn thường lệ. Gillingham đang ngồi chờ ông trong nhà.

“Phải; đúng như anh đã nói,” Phillotson nhận xét, mệt mỏi gieo người vào một cái ghế. “Họ đã yêu cầu tôi nộp đơn từ chức vì hành vi tai tiếng của tôi - trao cho người vợ khốn khổ của tôi sự tự do - hoặc như họ nói, tha thứ cho sự ngoại tình của nàng. Nhưng tôi sẽ không từ chức!”

“Tôi nghĩ nếu là tôi, tôi sẽ làm điều đó.”

“Tôi sẽ không. Đây không phải là việc của họ. Nó không ảnh hưởng gì tới khả năng giảng dạy của tôi. Họ có thể đuổi việc tôi nếu muốn.”

“Nếu anh làm rùm beng nó sẽ được đưa lên báo, và anh sẽ không bao giờ được bổ nhiệm tới một trường khác. Anh thấy đó, họ phải cân nhắc điều anh đã làm dựa trên tư cách thầy giáo trẻ em của anh; và nó có những tác động tới đạo đức của thị trấn; và, theo quan điểm thông thường, tình thế của anh là không thể bào chữa được. Anh phải cho phép tôi nói thế.”

Tuy nhiên Phillotson không muốn lắng nghe lời khuyên sáng suốt này.

“Tôi không quan tâm. Tôi không đi trừ phi bị đuổi việc. Và vì lý do này: nếu từ chức, tôi thừa nhận tôi đã hành động sai là vì nàng; khi tôi ngày càng tin chắc rằng trong mắt của Trời cao và bởi mọi nhân tính thẳng thắn, tự nhiên, tôi đã hành động đúng.”

Gillingham thấy rằng người bạn khá ngoan cố của mình sẽ không thể duy trì được chỗ làm; nhưng ông không nói gì, và vào đúng thời điểm - thật sự, chỉ trong vòng mười lăm phút - lá thư chính thức đuổi việc tới nơi; các vị cán bộ đã ở lại để viết nó sau khi Phillotson ra về. Người hiệu trưởng đáp rằng ông sẽ không chấp nhận bị đuổi việc; và yêu cầu một cuộc họp trước công chúng, mà ông sẽ tham dự, dù trông ông yếu và bệnh hoạn đến độ bạn ông phải nài nỉ ông ở nhà. Khi đứng lên để nêu những lý do phản đối quyết định của ban giám đốc, ông đưa ra chúng một cách khẳng quyết, như đã thực hiện với bạn mình, ngoài ra đảm bảo rằng đây là một lý thuyết trong gia đình vốn không liên quan tới họ. Họ bác bỏ ý kiến này, dứt khoát rằng những cách hành xử riêng tư khác thường của một giáo viên hoàn toàn nằm trong phạm vi kiểm soát của họ, vì nó đụng chạm tới đạo đức của học trò. Phillotson đáp rằng ông không thấy vì sao một hành động xuất phát từ lòng nhân ái tự nhiên có thể làm thương tổn đạo đức.

Mọi cư dân khả kính và khá giả của thị trấn đều chống lại ông. Nhưng ông khá ngạc nhiên khi có hơn một chục người xa lạ đứng ra bảo vệ ông dựa trên lý lẽ của ông.

Từng có phát biểu rằng Shaston là nơi thả neo của một nhóm dân lưu động lạ lùng và thú vị, thường lui tới vô số hội chợ và phiên chợ được tổ chức ở vùng thượng và hạ Wessex trong những tháng hè và thu. Dù Phillotson chưa từng nói chuyện với người nào trong số đó, lúc này họ đang dẫn đầu niềm hy vọng mong manh trong việc bảo vệ ông. Nhóm này bao gồm hai người làm thuê, một ông chủ trường tập bắn và những quý cô giúp nạp đạn vào súng, một cặp đấu thủ quyền anh, một viên quản đốc khu vòng quay ngựa gỗ, hai người thợ làm chổi đi du lịch, hai quý bà tự gọi mình là quả phụ, một nhân viên quầy bán bánh gừng, một ông chủ cái thuyền đu trong các hội chợ, và một tay “giang hồ mã thượng”.

Nhóm ủng hộ viên phóng khoáng này, và vài người có suy xét độc lập khác, những kẻ mà các trải nghiệm trong gia đình của họ không phải không có những thăng trầm, đi tới và nồng nhiệt bắt tay với Phillotson; sau đó họ mạnh mẽ thể hiện ý kiến của họ trong cuộc họp đến độ một cuộc ẩu đả nổ ra, một tấm bảng đen bị chẻ đôi; ba tấm kính cửa sổ trường học bị vỡ, một lọ mực bị đổ lên mặt trước cái áo sơ mi của một ông ủy viên hội đồng thị trấn, một người trông giữ nhà thờ bị nện lên đầu bằng một tấm bản đồ Palestine, mạnh đến độ đầu ông ta xuyên qua đúng ngay thành phố Samaria, và có nhiều con mắt bầm và lỗ mũi ăn trầu; một trong số đó, trước sự kinh hoàng của mọi người, là của vị linh mục khả kính, do nhiệt tình của một tay thợ nạo ống khói hăng máu, kẻ đứng về phía bênh vực Phillotson. Khi nhìn thấy máu chảy ròng ròng trên mặt của vị linh mục, Phillotson phàn nàn hầu như với những tiếng rên về những tình huống rủi ro và hạ thấp uy tín đó, ân hận rằng ông đã không từ chức khi có yêu cầu, và trở về nhà, suy nhược đến độ sáng hôm sau ông không thể rời khỏi giường.

Sự kiện khôi hài nhưng đáng buồn này là sự bắt đầu cho một đợt đau ốm nghiêm trọng của ông. Ông nằm trên cái giường cô quạnh trong tâm trạng đau khổ của một người đàn ông trung niên, nhận thấy cuộc đời mình, cả về mặt tri thức lẫn gia đình, đang rơi vào cảnh thất bại thảm thương. Gillingham thường tới thăm ông vào buổi tối, và một hôm tình cờ nhắc tới tên Sue.

“Cô ta không hề quan tâm gì tới tôi!” Phillotson nói. “Vì sao cô ta phải quan tâm chứ?”

“Cô ta không biết anh đang ốm.”

“Thế thì tốt hơn cho cả hai chúng tôi.”

“Cô ta và người yêu sống ở đâu?”

“Ở Melchester, tôi cho là vậy; ít nhất cậu ta đã sống ở đó cách nay ít lâu.”

Khi về tới nhà, Gillingham ngồi suy nghĩ và cuối cùng viết một dòng nặc danh cho Sue, hy vọng nó có thể đến tay nàng. Lá thư được bỏ vào một phong bì gửi cho Jude ở thủ phủ của giáo phận. Khi tới đó, nó được chuyển tiếp tới Marygreen ở North Wessex, và từ đó tới Aldbrickham bởi người duy nhất biết địa chỉ hiện tại của anh: bà quả phụ đã chăm sóc cho cô của anh.

Ba ngày sau, vào buổi xế chiều, khi mặt trời đang lặn xuống bên trên vùng đất thấp Blackmoor, và biến những cửa sổ ở Shaston trở thành những lưỡi lửa trước ánh mắt của những người dân quê trong thung lũng đó, người đàn ông đang ốm nghĩ rằng ông nghe thấy tiếng chân của ai đó đang tới gần ngôi nhà, và vài phút sau có tiếng gõ cửa phòng ngủ. Phillotson không lên tiếng; cánh cửa được mở ra một cách e dè, và Sue bước vào phòng.

Nàng mặc đồ nhẹ mùa xuân, và việc nàng tới có vẻ ma quái - như sự di chuyển của một con bướm đêm. Ông quay lại nhìn nàng, và đỏ mặt; nhưng cố kềm lại thôi thúc muốn lên tiếng.

“Em không có việc gì ở đây,” nàng nói, cúi gương mặt sợ sệt xuống nhìn ông. “Nhưng em nghe nói anh đang ốm, rất nặng; và vì em biết anh công nhận những cảm giác khác giữa nam và nữ ngoài tình yêu thể xác, em đã tới.”

“Tôi không ốm nặng lắm đâu, bạn thân mến của tôi. Chỉ không được khỏe.”

“Em không biết điều đó; và em e là chỉ một cơn ốm nặng mới đủ lý do cho việc em tới!”

“Phải, phải. Và tôi gần như ao ước em đừng tới! Nó hơi quá sớm; đó là tất cả những gì tôi muốn nói. Tuy nhiên chúng ta hãy tận dụng nó. Em chưa nghe gì về vụ ở trường, tôi nghĩ?”

“Không, có chuyện gì?”

“Chỉ là tôi sẽ rời khỏi đây để tới một nơi khác. Những viên quản lý và tôi không hòa hợp với nhau và chúng tôi sẽ chia tay, chỉ có thế.”

Sue không hề, dù ngay lúc này hay sau đó, hồ nghi trong khoảnh khắc ông đã gặp những rắc rối gì từ việc để cho nàng đi; dường như nó chưa bao giờ nảy ra trong tâm trí nàng, và nàng cũng không nhận được bất kỳ tin tức nào từ Shaston. Họ nói về những đề tài nhẹ nhàng vô thưởng vô phạt, và khi trà của ông được mang lên, ông bảo cô gái giúp việc đang kinh ngạc pha cho Sue một cốc. Cô gái này quan tâm tới họ hơn mức họ nghĩ, và khi xuống nhà dưới, cô ta trợn mắt và giơ hai tay lên trong nỗi ngạc nhiên to lớn. Trong lúc họ nhấm nháp trà, Sue đi tới cửa sổ và trầm ngâm nói, “Hoàng hôn đẹp quá, Richard ạ.”

“Hầu hết chúng đều đẹp, do những tia sáng băng qua màn sương mù của thung lũng. Nhưng tôi không còn ngắm chúng được, vì chúng không soi vào cái góc tối tăm nơi tôi nằm.”

“Anh có muốn ngắm cảnh chiều nay không? Nó giống như bầu trời mở ra.”

“Có chứ! Nhưng tôi không thể.”

“Em sẽ giúp anh.”

“Không, không thể di chuyển cái giường được.”

“Nhưng hãy xem em định làm gì.”

Nàng đi tới chỗ tấm gương xoay và mang nó tới một chỗ cạnh cửa sổ nơi nó có thể đón bắt ánh nắng, xê dịch tấm gương cho tới khi những tia nắng được phản chiếu vào gương mặt của Phillotson.

“Đó, giờ anh có thể nhìn thấy mặt trời đỏ to lớn!” nàng nói. “Và em chắc chắn nó sẽ làm cho anh vui lên. Em hy vọng như vậy.” Nàng nói với vẻ ân hận của trẻ con, như thể nàng không thể làm được quá nhiều cho ông.

Phillotson cười buồn. “Em là một người kỳ quặc!” ông lẩm bẩm khi mặt trời lóe sáng trong mắt ông. “Cái ý tưởng tới thăm tôi của em sau những gì đã qua!”

“Chúng ta đừng quay lại chuyện đó!” nàng nói nhanh. “Em phải bắt chuyến xe buýt để tới ga, vì Jude không biết em đi; anh ấy ra ngoài lúc em khởi hành; vì thế em phải trở về nhà gần như lập tức. Richard, em rất mừng vì anh đã khỏe hơn. Anh đâu có ghét em, phải không? Anh đã là một người bạn rất tốt đối với em!”

“Tôi mừng vì biết em nghĩ như thế, Phillotson nói khàn khàn. “Không, tôi không ghét em!”

Trời tối rất mau trong căn phòng ảm đạm trong suốt cuộc trò chuyện gián đoạn của họ, và khi nến được mang tới đã đến lúc nàng ra về. Nàng đặt tay lên tay ông, hoặc đúng hơn cho phép nó di chuyển qua tay ông; bởi nàng rất nhẹ nhàng trong tiếp xúc. Khi nàng định khép cửa lại thì ông gọi, “Sue!” Ông đã nhận thấy khi nàng quay đi, nước mắt lăn trên mặt nàng và môi nàng run rẩy.

Gọi nàng quay lại là một chủ trương tệ hại - ông biết rõ như thế trong lúc thực hiện nó. Nhưng ông không thể cưỡng lại nó. Nàng quay lại.

“Sue,” ông nói khẽ, “em có muốn làm hòa và ở lại? Tôi sẽ tha thứ cho em và bỏ qua mọi chuyện!”

“Ồ, anh không thể, anh không thể!” nàng vội vã nói. “Giờ anh không thể bỏ qua nó!”

“Em muốn nói giờ cậu ta là chồng em, dĩ nhiên?”

“Anh có thể cho là vậy. Anh ấy đang nộp đơn xin ly hôn với Arabella vợ anh ấy.”

“Vợ cậu ta! Việc cậu ta có vợ là một tin hoàn toàn mới với tôi.”

“Đó là một cuộc hôn nhân tồi tệ.”

“Như của em.”

“Như của em. Anh ấy làm điều đó không vì chính mình mà vì cô ta nhiều hơn. Cô ta đã viết thư và nói với anh ấy nó sẽ là một sự nhân từ đối với cô ta, vì khi đó cô ta có thể kết hôn và sống đàng hoàng. Và Jude đã đồng ý.”

“Một cô vợ. Một sự nhân từ đối với cô ta. Ồ, phải; một sự nhân từ khi hoàn toàn giải thoát cho cô ta… Nhưng tôi không thích nghe chuyện đó. Tôi có thể tha thứ, Sue.”

“Không, không! Giờ anh không thể có lại em vì em rất xấu xa, khi làm những điều em đã làm!”

Nét mặt nàng hiện lên vẻ sợ hãi vừa chớm nở vốn luôn xuất hiện mỗi khi ông thay đổi từ vai trò người bạn sang người chồng, và nó khiến nàng sử dụng bất cứ phương cách tự vệ nào để chống lại cảm giác hôn nhân trong ông. “Em phải đi rồi. Em sẽ tới nữa, được chứ?”

“Tôi không yêu cầu em đi, ngay cả bây giờ. Tôi yêu cầu em ở lại.”

“Cám ơn anh, Richard; nhưng em phải đi. Vì anh không bệnh quá nặng như em nghĩ, em không thể ở lại!”

“Nàng là của cậu ta; của cậu ta từ đầu đến chân!” Phillotson nói; nhưng khẽ đến độ khi đóng cửa nàng không nghe thấy nó. Nỗi sợ một thay đổi đột ngột trong tình cảm của người hiệu trưởng cộng với một cảm giác xấu hổ, có lẽ, đã ngăn nàng nói về mối quan hệ không trọn vẹn với Jude; và Phillotson nằm quằn quại như một người trong địa ngục khi ông hình dung cô gái ăn mặc đẹp đẽ, kết hợp một cách kỳ quặc giữa sự cảm thông và ác cảm, kẻ mang cái tên của ông, đang nôn nóng quay lại nhà người tình của nàng.

Gillingham rất quan tâm tới những việc của Phillotson cũng như tới bản thân ông, đến độ ông đi bộ lên đồi tới Shaston hai hoặc ba lần mỗi tuần, dù tính cả đi lẫn về đó là một chặng đường chín dặm, phải được tiến hành giữa giờ uống trà và ăn tối, sau một ngày vất vả ở trường. Khi ông tới đó sau cuộc thăm viếng của Sue, bạn của ông đang ở nhà dưới, và Gillingham nhận thấy trạng thái bồn chồn của Phillotson đã bị thay thế bởi một trạng thái ổn định và điềm tĩnh hơn.

“Nàng đã tới đây sau lần ghé trước của anh,” Phillotson nói.

“Không phải bà Phillotson chứ?”

“Phải.”

“Chà! Hai người đã giảng hòa sao?”

“Không… Nàng chỉ tới, vỗ vào gối tôi với bàn tay trắng nhỏ của nàng, đóng vai một người chăm sóc bệnh nhân chu đáo trong nửa giờ, rồi ra về.”

“Chà, tôi rất ngạc nhiên đấy! Một người đàn bà nhỏ bé trơ tráo!”

“Anh nói gì thế?”

“Ồ, không có gì!”

“Ý của anh là gì!”

“Tôi muốn nói, thật là một người đàn bà bé nhỏ thất thường, thích trêu ngươi! Nếu cô ta không phải là vợ anh…”

“Cô ta không phải; cô ta là của một người đàn ông khác ngoại trừ cái tên theo luật pháp. Và tôi đã nghĩ - tôi nảy ra ý đó qua cuộc đối thoại giữa tôi và nàng - rằng khi đối xử tốt với nàng, tôi nên hủy bỏ hoàn toàn mối dây pháp lý; điều mà tôi nghĩ tôi có thể làm, khi nàng đã quay lại và từ chối yêu cầu ở lại của tôi sau khi tôi đã nói tôi tha thứ cho nàng. Tôi tin rằng thực tế đó sẽ cho tôi cơ hội thực hiện nó, dù tôi không nghĩ ra nó ngay lúc đó. Duy trì sự ràng buộc giữa chúng tôi có ích lợi gì nếu nàng không thuộc về tôi? Tôi biết - tôi cảm thấy hoàn toàn chắc chắn - rằng nàng sẽ hoan nghênh khi tôi tiến hành hành động nhân từ cao cả nhất đó đối với nàng. Vì dù với tư cách một con người nàng cảm thông tôi, và thương hại tôi, thậm chí khóc vì tôi, nàng không thể chịu nổi tôi với tư cách một người chồng - nàng căm ghét tôi - không ích gì trong việc tránh né từ ngữ - nàng căm ghét tôi, và con đường duy nhất chứng tỏ nam tính, phẩm giá và lòng từ ái của tôi là hoàn thành điều tôi đã bắt đầu… Còn về những lý do trần tục, sẽ tốt hơn cho nàng nếu nàng được độc lập. Tôi đã phá hủy những triển vọng của mình một cách tuyệt vọng vì quyết định của tôi về điều tốt nhất nên làm, dù nàng không biết điều đó, tôi chỉ nhìn thấy sự nghèo khổ đáng sợ ở phía trước, từ chân tôi tới huyệt mộ; vì tôi có thể không được nhận làm giáo viên nữa. Tôi phải chắc có đủ để đáp ứng cho cả hai mục đích trong phần còn lại của đời mình, giờ sự nghiệp của tôi đã mất; và tốt hơn tôi nên gánh chịu nó một mình. Tôi cũng nói luôn với anh điều đã gợi ý cho tôi về việc giải thoát cho nàng là một tin mà nàng đã mang tới - tin tức rằng Fawley cũng đang làm điều tương tự.”

“Ồ, cậu ta cũng có một người vợ à? Một đôi kỳ quặc, hai người tình này!”

“Tôi không cần ý kiến của anh về chuyện đó. Điều tôi sẽ nói là việc tôi trả tự do cho nàng không gây tổn hại nào cho nàng, và sẽ mở ra một cơ hội mang tới hạnh phúc cho nàng mà cho đến nay nàng chưa bao giờ mơ tới. Vì khi đó họ có thể kết hôn, như họ nên làm ngay từ đầu!”

Gillingham không vội trả lời. “Tôi có thể không đồng ý với động cơ của anh,” ông nói nhỏ nhẹ, vì ông tôn trọng những quan điểm mà ông không thể chia sẻ. “Nhưng tôi nghĩ anh đúng trong quyết định của anh, nếu anh có thể thực hiện nó. Tuy nhiên, tôi ngờ rằng anh không thể.”

PHẦN NĂM

Ở ALDBRICKHAM VÀ NƠI KHÁC

“Phần thiên tính của bạn, và tất cả những phần nồng nhiệt trộn lẫn trong bạn, dù về bản chất chúng có một xu thế hướng lên trên, vẫn tuân phục sự sắp đặt của bầu vũ trụ mà chúng chịu sự chế ngự ở đây, trong cơ thể.”

— M. ANTONINUS[65]

Chương Một

Trong chừng mực có liên quan tới những hồ nghi của Gillingham, sự thể sẽ nhanh chóng được phơi bày sau khi bỏ qua một số tháng và một loạt sự kiện tẻ nhạt đã diễn ra kể từ những sự kiện mô tả ở chương trước, và chúng ta sẽ dừng lại ở một ngày Chủ nhật của tháng Hai năm kế tiếp.

Sue and Jude đang sống ở Aldbrickham, trong mối quan hệ hệt như mối quan hệ mà họ đã thiết lập khi nàng rời Shaston và tới ở với Jude hồi năm ngoái. Tin tức về vụ ly hôn tại tòa tới tai họ, nhưng chỉ là những lời đồn đại mơ hồ và một công văn chính thức mà họ hầu như không hiểu.

Họ gặp nhau, như thường lệ, để cùng ăn sáng trong ngôi nhà nhỏ có gắn tên của Jude. Anh đã thuê nó với giá mười lăm bảng một năm, cộng thêm ba bảng mười siling tiền thuế, và được trang bị với những đồ đạc cũ kỹ, nặng nề của bà cô. Anh phải mất một khoản tiền gần ngang với giá trị của chúng để chuyển chúng từ Marygreen tới đó. Sue giữ nhà và coi sóc mọi thứ.

Sáng hôm đó, khi Jude bước vào phòng. Sue đưa ra một lá thư mà nàng vừa nhận được.

“Chà, nó viết về cái gì?” anh hỏi sau khi hôn nàng.

“Rằng án ly hôn chưa có hiệu lực trong vụ kiện của ông Phillotson chồng bà Phillotson và Fawley, đã được tuyên bố sáu tháng trước, vừa mới được xử lý hoàn toàn.”

“Ờ,” Jude nói, và ngồi xuống.

Kết luận của nó tương tự như trong vụ kiện ly hôn của Jude và Arabella đã diễn ra sớm hơn một hai tháng. Cả hai vụ đều quá nhỏ nhặt nên không được tường thuật trên báo chí, chúng chỉ được nêu trong một danh sách dài những vụ án không có người bào chữa khác.

“Vậy là, Sue ạ, ở bất cứ giá nào, em có thể làm những gì em thích!” Anh nhìn người yêu của mình với vẻ tò mò.

“Có phải chúng ta, anh và em, giờ cũng tự do như thể chúng ta chưa từng kết hôn gì cả?”

“Đúng vậy, ngoại trừ, tôi tin, rằng một linh mục có thể phản đối việc em tái hôn với tư cách cá nhân và trao công việc đó cho một kẻ khác.”

“Nhưng em tự hỏi anh có nghĩ nó thật sự là thế với chúng ta? Nói chung em biết nó là vậy. Nhưng em có một cảm giác khó chịu rằng sự tự do của em đã có được dưới những lý do sai lệch.”

“Như thế nào?”

“Nếu họ biết sự thật về chúng ta, hẳn bản án sẽ không được tuyên. Chỉ vì chúng ta không tự vệ và đã dẫn họ tới một giả định sai lầm, có phải không? Dù sao sự tự do của em là hợp pháp, bất kể nó đúng tới mức nào?”

“Vì sao em để mặc cho nó nằm dưới những lý do sai lệch? Em chỉ có thể tự trách mình,” Jude nói với vẻ tinh quái.

“Jude, đừng! Anh không nên dễ chạm tự ái về việc đó như thế. Anh phải xem em như em là.”

“Được rồi, em yêu, tôi sẽ làm như thế. Có lẽ em đúng. Về vấn đề của em, chúng ta không buộc phải chứng minh bất cứ điều gì. Đó là việc của họ. Dù sao đi nữa, chúng ta đang sống với nhau.”

“Phải, dù không theo cách họ nghĩ.”

“Có một điều chắc chắn, là bất kể bản án nói gì, một cuộc hôn nhân kết thúc khi nó kết thúc. Có sự thuận lợi khi chúng ta là những kẻ nghèo nàn vô danh; những điều này được thực hiện đối với chúng ta theo một cách thức thô lỗ nhưng có ích. Nó cũng tương tự trường hợp của tôi và Arabella. Tôi đã e rằng cuộc hôn nhân phạm pháp thứ hai của cô ta sẽ bị phát hiện, và cô ta sẽ bị phạt; nhưng không ai chú ý tới cô ta, không ai chất vấn, không ai ngờ vực nó. Nếu là giới quý tộc, hẳn chúng ta sẽ gặp vô số rắc rối, và sẽ bị điều tra liên tục.”

Dần dà, niềm vui với ý thức về sự tự do của Jude cũng lan sang Sue, và nàng đề nghị rằng họ sẽ đi dạo trong những cánh đồng, dù phải chấp nhận một bữa ăn lạnh vì lý do này. Jude đồng ý, và Sue lên gác để chuẩn bị. Nàng mặc một chiếc váy dài màu sắc vui tươi để đánh dấu cho sự tự do của mình; thấy thế Jude cũng đeo một cái cà vạt màu sáng hơn.

“Giờ chúng ta sẽ khoác tay nhau đi hiên ngang,” Jude nói, “như những đôi đã đính hôn khác. Chúng ta có quyền làm điều đó.”

Họ ra khỏi thị trấn, đi dọc theo một lối mòn trên vùng đất thấp tiếp giáp nó, dù lúc này đang có sương giá, và những cánh đồng đã gieo hạt bao la khá trơ trụi buồn tẻ. Tuy nhiên, họ chìm vào tâm trạng riêng đến độ hầu như không chú ý tới cảnh vật xung quanh.

“Em yêu, kết quả của tất cả những chuyện này là chúng ta có thể kết hôn sau một thời gian hợp lẽ.”

“Vâng, em nghĩ là chúng ta có thể,” Sue thờ ơ đáp.

“Và chúng ta sẽ tiến hành chứ?”

“Em không thích nói không, Jude thân yêu; nhưng hiện giờ em cảm thấy nó cũng giống như những gì em đã trải qua trước đây. Em có cùng nỗi sợ rằng một hôn ước ràng buộc có thể dập tắt tình cảm dịu dàng anh dành cho em, và em dành cho anh, như nó đã xảy ra giữa cha mẹ chúng ta.”

“Vậy chúng ta có thể làm gì? Tôi yêu em, Sue ạ, như em biết.”

“Em quá biết điều đó. Nhưng em nghĩ tốt hơn chúng ta cứ nên sống như một đôi tình nhân, như hiện giờ, và chỉ gặp nhau vào ban ngày. Nó ngọt ngào hơn nhiều; ít nhất là đối với người phụ nữ, khi cô ta chắc chắn về người đàn ông. Và từ nay về sau chúng ta không cần quá quan tâm tới vẻ bề ngoài như trước.”

“Tôi thừa nhận những kinh nghiệm hôn nhân của chúng ta không tốt đẹp mấy,” anh buồn bã nói, “dù do sự bất mãn, bản chất không thực tế, hay vận rủi của chúng ta. Nhưng hai chúng ta…”

“Nếu hai kẻ bất mãn ràng buộc với nhau, sự tình sẽ tồi tệ gấp đôi so với trước… Em nghĩ em sẽ bắt đầu e sợ anh, Jude ạ, vào khoảnh khắc anh cam kết yêu thương em dưới một con dấu của nhà nước, và em được cho phép được yêu dựa trên những lý lẽ của anh. Ôi, thật khủng khiếp và hèn hạ! Dù khi tự do như anh đang là, em tin anh hơn bất cứ người đàn ông nào khác trên đời.”

“Không, không. Đừng nói tôi sẽ thay đổi!” Jude nhận xét, nhưng trong giọng anh hàm chứa sự nghi ngại.

“Ngoài bản thân chúng ta, và những tình cảnh riêng không vui của chúng ta, thật xa lạ đối với bản chất của một người đàn ông khi tiếp tục yêu một người nói với anh ta rằng anh ta phải và sẽ là tình nhân của người đó. Có nhiều khả năng để anh ta làm điều đó hơn nếu anh ta được bảo đừng yêu. Nếu hôn lễ bao gồm một lời thề và một hôn ước ký kết giữa hai bên để ngừng yêu từ ngày đó trở đi, khi xét tới sự chiếm hữu cá nhân đã thiết lập, và để tránh sự giao thiệp với nhau càng nhiều càng tốt trước mắt công chúng, sẽ có nhiều đôi yêu nhau hơn hiện giờ. Hãy tưởng tượng những cuộc gặp bí mật giữa đôi vợ chồng man trá, những phủ nhận về việc đã gặp nhau, việc phải leo qua cửa sổ phòng ngủ, và việc nấp trong những căn buồng chứa quần áo! Khi đó có rất ít niềm vui.”

“Phải; nhưng khi thừa nhận điều này, hay một điều tương tự, nói đúng ra em không phải là người duy nhất trên đời nhìn thấy nó, Sue bé nhỏ thân yêu. Mọi người tiếp tục lấy nhau vì họ không thể cưỡng lại những sức mạnh tự nhiên, dù nhiều người trong số họ có thể biết rất rõ rằng họ có khả năng mua một niềm vui kéo dài một tháng với một sự khó chịu kéo dài cả đời. Không còn ngờ gì rằng cha mẹ tôi và cha mẹ em đã nhìn thấy nó, nếu họ có thói quen nhận xét tương tự chúng ta. Nhưng họ vẫn lấy nhau, đó là vì họ có những tình cảm say đắm thông thường. Nhưng Sue ạ, em là một tạo vật tựa như bóng ma, không có cơ thể, một kẻ - nếu em cho phép tôi nói - có rất ít đam mê thể xác, đến độ em có thể hành động theo lý trí, khi những kẻ bất hạnh tội nghiệp nghiêng về vật chất như chúng tôi không thể.”

“Đấy,” nàng thở dài, “anh đã thừa nhận rằng nó sẽ có thể kết thúc trong bất hạnh đối với chúng ta. Và em không phải là một người phụ nữ quá khác thường như anh nghĩ. Có ít phụ nữ thích hôn nhân hơn anh tưởng, chỉ có điều họ bước vào đó vì phẩm giá mà nó được giả định sẽ mang tới, và những thuận lợi về mặt xã hội đôi khi nó có được - một phẩm giá và một sự thuận lợi mà em hoàn toàn không muốn có.”

Jude rơi trở lại lời than phiền cũ của mình - rằng, dù thân mật như thế, anh chưa từng nhận được từ nàng một tuyên bố trung thực, thẳng thắn rằng nàng yêu anh hay có thể yêu anh. “Đôi khi tôi e rằng em không thể,” anh nói, với một sự hồ nghi gần như tức giận. “Và em quá kín tiếng. Tôi biết phụ nữ được những người phụ nữ khác dạy rằng họ không bao giờ được thừa nhận toàn bộ sự thật trước một người đàn ông. Nhưng hình thức cao nhất của tình yêu dựa trên sự chân thành tuyệt đối của cả hai bên. Vì không phải là đàn ông, những người phụ nữ này không biết rằng khi nhìn lại những người mà anh ta từng có những quan hệ êm đềm, quả tim của người đàn ông quay lại với kẻ có cách hành xử chân thật nhất. Tầng lớp đàn ông cao hơn, dù bị hớp hồn bởi vẻ màu mè thu hút của mánh lới và sự lẩn tránh, không bị giữ lại bởi chúng. Một Nữ Thần Báo Thù nhìn người phụ nữ chơi trò lảng tránh quá thường xuyên với sự khinh thị cao nhất dành cho nàng, đến độ chẳng chóng thì chầy, những người từng ngưỡng mộ nàng sẽ cảm thấy điều đó, và họ bỏ mặc cho nàng đi tới huyệt mộ của mình không một lời thương tiếc.”

Đang dõi mắt xa xăm, Sue có vẻ hối lỗi; và nàng đột ngột trả lời với một giọng bi thảm. “Em nghĩ hôm nay em không thích anh nhiều như đã từng, Jude ạ!”

“Vậy à? Vì sao?”

“Ồ, anh quá khó chịu, quá lên mặt đạo đức. Dù em cho là em tồi tệ và vô giá trị đến nỗi em đáng nhận được bài giảng nghiêm khắc nhất!”

“Không, em không tồi tệ. Em là một cô gái đáng yêu. Nhưng trơn tuột như một con lươn khi tôi muốn có một lời thú nhận từ em.”

“Ồ, có, em tồi tệ, và cứng đầu, và tất cả những thứ đại loại thế! Không ích gì khi anh giả vờ như em không phải thế! Những kẻ tốt đẹp không muốn nhận những lời quở trách như em… Nhưng giờ em không có ai ngoài anh, và không ai bảo vệ em, rất khó cho em khi em không thể quyết định theo cách của mình rằng em sẽ sống với anh như thế nào, và em có nên kết hôn hay chăng!”

“Sue, người bạn đường và người yêu dấu của tôi, tôi không muốn ép buộc em kết hôn hoặc làm gì khác - dĩ nhiên tôi không muốn! Em rất xấu khi hờn dỗi như thế! Giờ chúng ta sẽ không nói thêm gì về chuyện đó, và cứ tiếp tục như trước; và trong thời gian đi dạo còn lại chúng ta chỉ nói về những cánh đồng, những trận lụt, và tương lai của những nông dân vào năm tới.”

Sau đó, họ không nhắc tới đề tài hôn nhân suốt nhiều ngày, dù việc họ đang sống chỉ cách nhau một cái đầu cầu thang vẫn nằm trong tâm trí họ. Hiện giờ Sue rất sốt sắng hỗ trợ cho Jude: gần đây anh miệt mài làm việc với những tấm bia mộ mà anh cất giữ trong một mảnh sân nhỏ ở sau nhà. Vào những lúc rỗi việc nhà, nàng đánh dấu đường viền những mẫu tự giúp anh, và sơn đen chúng sau khi anh đã chạm. Đây là loại công việc thủ công thấp kém hơn công việc trước đây của anh với tư cách một thợ trùng tu nhà thờ, và khách hàng duy nhất của anh là những người dân nghèo trong vùng. Họ biết anh với cái tên “Jude Fawley, Thợ làm bia mộ” (như anh tự gọi mình trên tấm bảng ở cửa trước) và thuê anh làm những tấm bia mộ đơn giản cho người thân đã chết của họ. Nhưng dường như anh độc lập hơn trước, và với sự xếp đặt cuộc sống như thế, Sue, kẻ đặc biệt không muốn trở thành gánh nặng cho anh, có thể trao cho anh bất cứ sự hỗ trợ nào.

Chương Hai

Đó là một đêm cuối tháng. Jude vừa về tới nhà sau khi nghe một bài giảng về lịch sử lâu đời của một tòa nhà công cộng gần đó. Khi anh bước vào, Sue, người giữ nhà trong lúc anh vắng mặt, dọn bữa tối lên cho anh. Trái với thói quen hàng ngày, nàng không lên tiếng. Jude mang về một số tờ giấy có minh họa, anh tập trung vào chúng cho tới lúc ngẩng lên, và nhận thấy nàng có vẻ buồn bã.

“Em không vui hả Sue?”

Nàng im lặng một lúc rồi đáp. “Em có một thông điệp cho anh.”

“Có ai đó ghé thăm à?”

“Phải. Một phụ nữ,” giọng Sue run rẩy, và nàng đột ngột ngồi xuống, đặt tay lên đùi và nhìn vào ngọn lửa. “Em không biết em đã làm đúng hay không! Em đã nói anh không có nhà, và khi cô ta bảo cô ta sẽ chờ, em nói em nghĩ có lẽ anh không thể gặp cô ta.”

“Vì sao em nói như thế, em yêu? Tôi cho là cô ta muốn một tấm bia mộ. Cô ta có tỏ ra buồn bã không?”

“Không. Cô ta không buồn, và không muốn một tấm bia; và em nghĩ anh không thể gặp cô ta.” Sue nhìn anh với vẻ nghiêm trang và van nài.

“Nhưng cô ta là ai? Cô ta đã nói gì?”

“Không. Cô ta không xưng tên. Nhưng em biết cô ta là ai - em nghĩ em biết! Đó là Arabella!”

“Lạy Chúa! Arabella đến vì việc gì? Cái gì khiến em nghĩ đó là cô ta?”

“Ồ, em không thể nói. Nhưng em biết đúng là vậy! Em hoàn toàn chắc chắn điều đó - qua ánh sáng trong mắt cô ta khi cô ta nhìn em. Cô ta là một phụ nữ đẫy đà, thô kệch.”

“Chà, anh nghĩ Arabella không hẳn thô kệch, ngoại trừ cách nói năng, dù có thể hiện giờ cô ta đã trở nên như thế do bổn phận ở quán rượu. Cô ta khá đẹp khi anh quen cô ta.”

“Đẹp! Nhưng đúng, cô ta đẹp!”

“Tôi nghĩ tôi nghe giọng em hơi run. Thôi bỏ chuyện đó đi, vì cô ta chẳng là gì với tôi cả, và đã hầu như kết hôn với một người khác, sao cô ta lại tới làm phiền chúng ta nhỉ?”

“Anh có chắc cô ta đã kết hôn? Anh có tin tức xác thực về việc đó?”

“Không, không phải tin chính xác. Nhưng đó là lý do cô ta yêu cầu tôi giải phóng cho cô ta. Cả cô ta lẫn người đàn ông đó đều muốn sống một cuộc sống đàng hoàng, và tôi hiểu.”

“Ôi, Jude, đó là Arabella!” Sue kêu lên và đưa tay che mắt. “Và em rất đau khổ! Nó dường như là một điềm gở, dù cô ta tới vì bất cứ lý do gì. Anh có thể không gặp cô ta mà, phải không?”

“Tôi không thật sự nghĩ tôi có thể. Sẽ rất đau đớn khi nói chuyện với cô ta lúc này - với cô ta cũng như với tôi. Tuy nhiên, cô ta đã đi rồi. Cô ta có nói sẽ quay lại không?”

“Không. Nhưng cô ta bỏ đi rất miễn cưỡng.”

Sue không thể ăn nổi miếng nào, và khi xong bữa Jude chuẩn bị để đi nghỉ. Anh dập lửa, cài then cửa và đi tới đầu cầu thang vào đúng lúc có tiếng gõ cửa. Sue lập tức bước ra từ phòng mình, nơi nàng mới vừa bước vào.

“Lại là cô ta!” Sue lẩm bẩm với giọng hốt hoảng.

“Sao em biết?”

“Lần trước cô ta cũng gõ như thế.”

Họ lắng nghe, và tiếng gõ lại vang lên. Trong nhà không có người giúp việc, và nếu cần phải đáp lại tiếng gõ, một trong hai người sẽ trực tiếp làm việc đó. “Tôi sẽ mở một cánh cửa sổ,” Jude nói. “Bất kể đó là ai, chúng ta sẽ không mời họ vào nhà vào giờ này.”

Anh đi vào phòng ngủ và nhấc cửa chớp lên. Con đường cô quạnh của những người thợ hay ngủ sớm vắng ngắt từ đầu này tới đầu kia trừ một bóng người - một người phụ nữ đang đi tới đi lui dưới ánh đèn đường cách đó vài mét.

“Ai đó?” Jude hỏi.

“Có phải anh Fawley không?” tiếng nói vang lên từ người phụ nữ, với giọng nói không thể nhầm của Arabella.

Jude đáp phải.

“Có phải cô ta không?” Sue hỏi.

“Phải, em yêu.” Jude đáp. “Em muốn gì, Arabella?”

“Em xin lỗi vì đã làm phiền anh,” Arabella khiêm tốn. “Nhưng em đã tới sớm hơn. Em đặc biệt muốn gặp anh tối nay, nếu được. Em đang gặp rắc rối, và không có ai giúp cả!”

“Em gặp rắc rối sao?”

“Phải.”

Im lặng. Dường như một sự cảm thông khó chịu đang dâng lên trong lồng ngực của Jude trước lời cầu khẩn. “Nhưng em kết hôn chưa?” anh hỏi.

Arabella ngần ngừ. “Chưa, Jude. Em chưa kết hôn.” nàng đáp. “Nói cho cùng, anh ta không chịu. Và em đang gặp khó khăn lớn. Em hy vọng sẽ sớm trở lại nghề hầu bàn. Nhưng cần phải có thời gian, và em rất khốn khổ vì một trách nhiệm bất ngờ ập xuống từ bên Úc; không thì em sẽ không quấy rầy anh. Xin hãy tin em. Em muốn nói với anh về việc đó.”

Sue vẫn nhìn chòng chọc, vô cùng căng thẳng, nghe thấy từng từ nhưng không nói gì.

“Em thật sự cần tiền sao, Arabella?” Jude dịu giọng hỏi.

“Em có đủ để trả cho nơi ngủ trọ đã thuê, nhưng không đủ để quay trở về.”

“Em đang sống ở đâu?”

“Vẫn ở London.” Nàng toan nói địa chỉ, nhưng rồi chỉ nói, “Em e rằng có ai đó sẽ nghe thấy, vì thế em không muốn nói lớn nơi ở của mình. Nếu anh có thể xuống và đi dạo một đoạn ngắn với em tới lữ quán Prince, nơi em ngủ tối nay, em sẽ giải thích tất cả. Xin anh, vì thời gian cũ!”

“Chết tiệt! Tôi cho rằng tôi phải nghe xem vấn đề gì,” Jude nói với Sue, có vẻ bối rối. “Khi cô ta quay lại hôm sau tình hình cũng không khác biệt mấy.”

“Nhưng anh có thể tới gặp cô ta vào ngày mai, Jude ạ! Đừng đi bây giờ.” Giọng nói rõ ràng phát ra từ cửa. “Ồ, cô ta chỉ muốn gài bẫy anh, em biết đó là gì, như cô ta từng làm khi trước! Đừng đi, anh yêu! Cô ta là một phụ nữ có đam mê thấp hèn, em có thể nhìn thấy điều đó trong dáng người của cô ta, và nghe thấy nó trong giọng nói của cô ta!”

“Nhưng tôi phải đi! Đừng cố cản tôi, Sue. Chúa biết hiện giờ tôi yêu cô ta ít tới mức nào, nhưng tôi không muốn tỏ ra tàn nhẫn với cô ta.” Anh quay ra cầu thang.

“Nhưng cô ta không phải là vợ anh!” Sue kêu lên với vẻ điên cuồng. “Và em…”

“Em cũng không, em yêu, chưa.” Jude đáp.

“Ồ, nhưng anh sẽ tới với cô ta sao? Đừng! Hãy ở nhà! Xin anh hãy ở nhà, Jude, và không tới với cô ta, giờ cô ta không phải là vợ của anh cũng như em!”

“Chà, nếu phải nói, thì cô ta là vợ của tôi nhiều hơn em,” anh nói, dứt khoát cầm lấy mũ. “Tôi đã muốn em là vợ tôi, và tôi đã chờ đợi với sự nhẫn nại của Job, và tôi thấy tôi không nhận được bất cứ thứ gì từ sự tự kiềm chế của mình. Tất nhiên tôi sẽ cho cô ta một thứ gì đó, và nghe xem điều cô ta nôn nóng muốn nói với tôi là gì; không người đàn ông nào có thể làm ít hơn thế được!”

Thái độ của anh khiến nàng biết phản đối chỉ là vô ích. Nàng không nói gì nữa, mà quay về phòng mình, nhu mì như một kẻ chấp nhận đọa đày, nghe thấy anh đi xuống gác, dở then cửa và đóng nó lại sau lưng. Với sự bất chấp phẩm giá của một phụ nữ khi chỉ còn một mình, nàng cũng đi xuống, vừa đi vừa nức nở. Nàng lắng nghe. Nàng biết chính xác lữ quán mà Arabella đã nói ở đâu. Sẽ mất khoảng bảy phút để tới đó với tốc độ đi bình thường; bảy phút để quay trở lại. Nếu Jude không trở về trong vòng mười bốn phút, hẳn anh đã nấn ná. Nàng nhìn đồng hồ. Đã mười một giờ kém hai mươi. Jude có thể vào lữ quán với Arabella, vì họ sẽ tới đó trước giờ đóng cửa; cô ta có thể đề nghị anh uống với cô ta; và chỉ có Trời biết khi đó tai họa nào sẽ rơi xuống đầu anh.

Nàng cứng người chờ đợi. Dường như toàn bộ thời gian đó đã trôi qua gần hết khi cửa lại mở ra, và Jude xuất hiện.

Sue khẽ vui mừng kêu lên: “Ồ, em biết em có thể tin anh! Anh thật tốt!”

“Tôi không tìm thấy cô ta trên đường, và tôi ra ngoài với đôi dép lê. Cô ta đã đi tiếp, nghĩ rằng tôi quá cứng rắn khi từ chối hoàn toàn yêu cầu của cô ta, người đàn bà tội nghiệp. Tôi trở lại để mang ủng, vì trời bắt đầu mưa.”

“Ồ, nhưng vì sao anh phải nhọc công đến thế vì một phụ nữ đã phục vụ anh rất tệ!” Sue nói với vẻ mặt ganh tị và thất vọng.

“Nhưng, Sue ạ, cô ta là một phụ nữ, và tôi từng quan tâm tới cô ta; và người ta không thể tàn ác trong những tình huống như thế này.”

“Cô ta không còn là vợ của anh!” Sue cảm thán, cực kỳ kích động. “Anh không được ra ngoài để tìm cô ta! Điều đó không đúng! Anh không thể gặp cô ta, giờ cô ta là người lạ đối với anh. Làm sao anh có thể quên điều đó, anh yêu của em!”

“Trông có vẻ cô ta vẫn y như trước; một con người sai lầm, cẩu thả, thiếu suy nghĩ,” anh nói, tiếp tục mang ủng. “Những gì các gã quan tòa đã làm ở London không tạo ra khác biệt nào trong mối quan hệ thật sự giữa tôi và cô ta. Nếu cô ta là vợ tôi trong lúc sống ở Úc với một người chồng khác, giờ cô ta vẫn là vợ tôi.”

“Nhưng cô ta không phải! Đó là điều em khẳng định. Thật phi lý! Nè, anh sẽ về ngay sau vài phút, phải không anh yêu? Cô ta quá thấp kém, quá thô lỗ để anh nói dài dòng, Jude ạ, và luôn là thế!”

“Có lẽ tôi cũng thô lỗ, thật không may! Trong tôi có những mầm mống của sự yếu đuối con người, tôi tin chắc là vậy. Đó là lý do vì sao tôi thấy tôi vô lý biết bao khi nghĩ tới việc là một cha phó. Tôi nghĩ tôi đã cai nghiện rượu; nhưng tôi không bao giờ biết một thói xấu bị đè nén nào sẽ trỗi dậy trong tôi! Tôi yêu em, Sue ạ, dù tôi đã mong chờ rất lâu cho những đáp trả ít ỏi đó. Tất cả những gì tốt đẹp cao cả nhất trong tôi đều yêu em, và sự thoát khỏi mọi thứ thô tục của em đã nâng tôi lên, cho phép tôi làm điều mà tôi không bao giờ nghĩ tới, hay bất cứ người đàn ông nào có thể làm, cách nay một hoặc hai năm. Rất hay ho khi rao giảng về sự tự kiểm soát, và sự xấu xa khi ép buộc một người phụ nữ. Nhưng tôi sẽ giống như một vài người có đạo đức vốn đã khinh thị tôi trong quá khứ, về Arabella và những việc khác, để tồn tại trong vị thế trêu ngươi với em qua những tuần vừa rồi! Họ tin rằng, tôi nghĩ, tôi đã kềm chế trong việc luôn nhượng bộ những mong muốn của em, khi sống ở đây trong một căn nhà, và không có người nào giữa chúng ta.”

“Phải, anh đã tốt với em, Jude; em biết, người bảo hộ thân yêu của em.”

“Arabella đã cầu xin tôi giúp đỡ. Ít nhất, tôi phải đi và nói chuyện với cô ta, Sue ạ!”

“Em không thể nói gì nữa! Ồ, nếu anh phải đi, thì cứ đi đi!” nàng nói, bật khóc nức nở như đang tự vò xé tim mình. “Em không có ai ngoài anh, Jude ạ, và anh đang bỏ rơi em! Em không biết anh lại như thế này. Em không chịu nổi, em không thể! Nếu cô ta là của anh thì lại là chuyện khác!”

“Hoặc nếu em là của tôi.”

“Tốt lắm, nếu em phải là của anh thì cứ thế. Vì anh muốn như vậy, em đồng ý! Chỉ có điều em không muốn! Và em đã không muốn kết hôn lần nữa!… Nhưng, được, em đồng ý, em đồng ý! Em yêu anh. Lẽ ra em nên biết rằng cuối cùng anh cũng sẽ thắng cuộc, khi sống như thế này!”

Nàng chạy tới và vòng hai tay quanh cổ anh. “Em không phải là một sinh vật bản chất lạnh lùng, không ham muốn tình dục, phải không, khi giữ anh ở một khoảng cách như thế? Em chắc chắn anh không nghĩ như vậy! Hãy chờ xem! Em thuộc về anh, phải không? Em đầu hàng!”

“Và mai tôi sẽ chuẩn bị cho hôn lễ của chúng ta, hoặc ngay khi nào em muốn.”

“Vâng, Jude.”

“Vậy thì tôi sẽ mặc kệ cô ta,” anh nói, dịu dàng ôm Sue. “Tôi cảm thấy không công bằng với em nếu đi gặp cô ta, và có lẽ cũng không công bằng với cô ta. Cô ta không giống em, em yêu ạ, và không bao giờ giống; chỉ là công bằng khi nói thế. Đừng khóc nữa. Này; và này; và này!” Anh hôn một bên má nàng, rồi bên kia, rồi ở giữa, và cài then cửa trước lại.

Sáng hôm sau trời ẩm ướt.

“Nè, em yêu,” Jude vui vẻ nói trong lúc ăn sáng, “vì hôm nay là thứ Bảy, tôi định thông báo ngay với nhà thờ về việc rao hôn phối, để tin tức được phổ biến lần đầu trong ngày mai, không thì chúng ta sẽ mất một tuần. Rao hôn phối nhé? Chúng ta sẽ tiết kiệm được một hai bảng.”

Sue lơ đãng đồng ý. Nhưng tâm hồn nàng lúc này đang đuổi theo một chuyện khác, vẻ rạng rỡ đã lịm tắt và nét mặt nàng buồn rười rượi.

“Em cảm thấy tối qua em quá xấu xa ích kỷ!” nàng nói khẽ. “Em hoàn toàn không tốt khi đối xử với Arabella như vậy. Em không bận tâm tới việc cô ta đang gặp rắc rối, và điều cô ta muốn nói với anh! Có lẽ đó thật sự là một điều mà cô ta có lý do chính đáng để nói với anh. Em cho rằng đó là một tính xấu khác của em! Tình yêu có một bóng tối về đạo đức khi có tình địch xen vào; ít nhất là ở em, nếu không có ở người khác… Em tự hỏi cô ta đã đi đâu? Em hy vọng cô ta trở về lữ quán, người đàn bà tội nghiệp.”

“Ồ, đương nhiên cô ta phải về đó,” Jude điềm tĩnh đáp.

“Em hy vọng cô ta không bị nhốt ở ngoài, và không phải đi lang thang trên đường trong mưa. Anh có phiền không nếu em mặc áo mưa vào và đi xem cô ta đã về phòng chưa? Em cứ nghĩ tới cô ta suốt sáng nay.”

“Có cần thiết không? Em không biết Arabella giỏi xoay trở thế nào đâu. Tuy nhiên, em yêu ạ, em có thể tới đó hỏi thăm nếu muốn.”

Không có giới hạn cho sự chuộc lỗi lạ lùng và không cần thiết mà Sue sẽ thực hiện một cách nhu mì với tâm trạng ăn năn; và việc đi gặp tất cả những cá nhân đặc biệt mà quan hệ giữa họ và nàng đúng là loại quan hệ những kẻ khác sẽ tránh xa luôn là bản năng của nàng, vì thế anh không ngạc nhiên chút nào trước yêu cầu này.

“Khi em trở về, tôi sẽ sẵn sàng để đi lo việc rao hôn phối. Em sẽ đi với tôi chứ?”

Sue đồng ý và bước ra cửa dưới áo choàng và dù, cho phép Jude hôn nàng thoải mái, và hôn đáp lại theo một cách thức nàng chưa từng làm trước đó. Thời thế đã thay đổi. “Rốt cuộc chú chim nhỏ đã bị bắt!” nàng nói, và nở một nụ cười buồn.

“Không, chỉ được đặt vào tổ thôi,” Jude trấn an nàng.

Nàng đi trên con đường lầy lội tới cái lữ quán mà Arabella đã nói, vốn không xa mấy. Nàng được thông báo rằng Arabella chưa rời khỏi, và băn khoăn không biết nên tự giới thiệu về mình như thế nào để người vợ trước của Jude nhận ra nàng, nàng nhắn lời rằng có một người bạn ở phố Spring tới thăm, đó là nơi cư ngụ của Jude. Nàng được mời lên gác, và khi được chỉ lối tới một căn phòng, nàng nhận ra đó là phòng ngủ của Arabella, và cô ta vẫn chưa ngồi dậy. Nàng đứng do dự cho tới khi Arabella kêu lên từ giường mình, “Mời vào và đóng cửa lại giùm.”

Arabella nằm quay mặt về phía cửa sổ, và chưa vội quay đầu lại, và dù hối hận, Sue vẫn nhất thời ước gì Jude có thể nhìn thấy người vợ trước của anh lúc này, dưới ánh sáng ban ngày sáng tỏ. Có lẽ cô ta khá đẹp khi nhìn nghiêng dưới ánh đèn, nhưng sáng nay sự nhếch nhác rất rõ ràng; và hình ảnh yêu kiều của chính mình trong tấm gương khiến Sue cảm thấy tự hào, cho tới khi nàng nghĩ đó là một cảm xúc thấp hèn, và tự ghét mình vì nó.

“Tôi ghé qua để xem tối qua cô có trở về yên ổn hay chăng, chỉ thế thôi,” nàng nói khẽ. “Tôi đã e rằng sau đó cô có thể gặp rủi ro gì đó?”

“Ồ, tôi thật ngốc quá! Tôi cứ tưởng khách của mình là bạn trai cô, chồng cô, thưa cô Fawley, như cô tự gọi mình, tôi nghĩ?” Arabella nói, gieo mạnh đầu xuống gối với vẻ thất vọng, và thôi không cố tạo ra cái lúm đồng tiền trên má theo thói quen cũ.

“Thật sự tôi không gọi thế,” Sue đáp.

“Ồ, tôi nghĩ cô có thể, dù anh ta không thật sự là của cô. Khuôn phép là khuôn phép, vào bất cứ lúc nào trong hai mươi bốn giờ.”

“Tôi không biết cô muốn nói gì,” Sue đáp. “Anh ta là của tôi, nếu cô đề cập tới điều đó!”

“Hôm qua thì không.”

Sue đỏ mặt, và hỏi, “Sao cô biết?”

“Từ cung cách của cô khi cô nói chuyện với tôi ở cửa hôm qua. Ồ, cô thân mến, cô đã tiến nhanh đó, và tôi cho rằng cuộc thăm viếng tối qua của tôi đã giúp cô phần nào, ha-ha! Nhưng tôi không muốn kéo anh ta khỏi cô.”

Sue nhìn ra màn mưa, cánh cửa phòng vệ sinh bẩn thỉu, và cái đuôi tóc giả của Arabella vắt trên tấm gương, giống như hồi còn sống chung với Jude; và ước gì nàng không tới đây. Trong lúc đó có tiếng gõ cửa, và cô gái hầu phòng mang vào cho “bà Cartlett” một bức điện tín.

Vẫn còn nằm ườn trên giường, Arabella mở nó ra, và vẻ chểnh mảng của cô ta biến mất.

“Tôi rất cám ơn cô đã lo lắng cho tôi,” Arabella ôn tồn nói khi người hầu phòng đã đi; “nhưng cô không cần phải thế. Người đàn ông của tôi nhận ra cuối cùng ông ta không thể thiếu sự giúp sức của tôi, và đồng ý tiếp tục lời hứa sẽ kết hôn lại mà ông ta từng hứa với tôi. Xem này! Bức này là để trả lời một bức của tôi.” Cô ta đưa bức điện tín cho Sue, nhưng nàng không nhận nó. “Ông ta yêu cầu tôi quay về. Cái quán rượu nhỏ nơi góc phố ở Lambeth của ông ta sẽ tan nát nếu không có tôi, ông ta nói. Nhưng ông ta sẽ không đánh tôi khi say rượu sau khi chúng tôi nối lại hôn nhân theo luật nước Anh!… Còn về phần cô, nếu tôi ở vào vị trí của cô, tôi sẽ dụ dỗ Jude trước khi vị linh mục làm lễ và đã xong xuôi với nó. Tôi nói điều đó với tư cách một người bạn, cô thân mến ạ.”

“Anh ta đang chờ, bất cứ ngày nào,” Sue lạnh lùng đáp với vẻ kiêu hãnh.

“Vậy cứ để anh ta tiến hành, nhân danh Chúa. Cuộc sống với một người đàn ông ngăn nắp hơn sau việc đó, và việc kiếm tiền cũng tốt hơn. Và khi ấy, cô biết đó, nếu có những cuộc cãi nhau và anh ta muốn tống cô ra khỏi cửa, cô có thể nhờ pháp luật bảo vệ cho mình; cô không thể làm khác được, trừ phi anh ta đâm chết cô với một con dao hoặc đập vỡ sọ cô với một cái que cời lửa. Và nếu anh ta bỏ trốn cô - tôi nói một cách thân tình, giữa đàn bà với nhau, vì ta không bao giờ biết một người đàn ông có thể làm gì - cô sẽ có mớ đồ đạc trong nhà, và sẽ không bị coi là một kẻ trộm. Tôi sẽ kết hôn lại với người đàn ông của tôi, giờ ông ta đã sẵn lòng, vì chỉ có một sơ sót nhỏ trong lễ cưới lần trước. Trong bức điện tín tối qua của tôi, mà đây là bức trả lời, tôi nói với ông ta tôi đã gần như làm hòa với Jude; và điều đó khiến ông ta hoảng hốt, tôi mong là vậy! Có lẽ tôi đã làm điều đó nếu không phải vì cô,” Arabella cười lớn, “và rồi câu chuyện của chúng ta có thể khác biệt biết bao so với hôm nay! Chưa từng có ai ngốc như Jude nếu một người phụ nữ có vẻ như đang gặp khó khăn và vỗ về anh ta một chút! Anh ta đối xử với lũ chim chóc các thứ cũng hệt như thế. Tuy nhiên, như chuyện xảy ra, nó cũng tốt đẹp như thể tôi đã làm hòa, và tôi tha thứ cho cô. Và, như tôi nói, tôi khuyên cô nên tiến hành nghi thức pháp lý càng sớm càng tốt. Sau này cô sẽ gặp lắm chuyện rầy rà nếu không làm việc đó.”

“Tôi đã nói với cô anh ta đang yêu cầu tôi lấy anh ta, biến cuộc hôn nhân tự nhiên của chúng tôi thành một cuộc hôn nhân pháp lý.” Sue nói, với phẩm giá thậm chí cao hơn. “Hoàn toàn do ý muốn của tôi mà anh ta không tiến hành nó ngay khi tôi được tự do.”

“Chà, phải, cô cũng là một người đã ly hôn như tôi,” Arabella nói, nhìn vị khách với ánh mắt phê phán vui vẻ. “Cũng bỏ trốn khỏi ông chồng trước như tôi, phải không?”

“Buổi sáng tốt lành! Tôi phải đi,” Sue nói vội.

“Và cả tôi cũng phải dậy và lên đường!” Arabella đáp, nhảy khỏi giường đột ngột đến nỗi những bộ phận mềm mại trên người cô ta rung động. Sue nhảy tránh sang bên với vẻ bối rối.

“Lạy Chúa, tôi chỉ là một phụ nữ, đâu có phải một anh lính cao to!… Chờ một chút, cô thân mến!” cô ta nói tiếp, đặt tay lên cánh tay của Sue. “Tôi thật sự muốn hỏi ý kiến của Jude về một vấn đề nhỏ, như tôi đã nói với anh ta. Tôi đến chủ yếu là vì việc đó. Được, tôi sẽ viết cho anh ta về nó. Tôi đã không muốn viết, nhưng không sao, tôi sẽ viết.”

Chương Ba

Khi Sue về tới nhà, Jude đang chờ nàng ở cửa. Nàng khoác tay anh, và họ lặng lẽ đi bên nhau, như hai người bạn thật sự. Anh thấy nàng có vẻ trầm ngâm nhưng không hỏi han gì. Cuối cùng nàng nói:

“Jude này, em đã nói chuyện với cô ta. Em ước gì em không làm chuyện đó! Thế nhưng tốt nhất nên nhắc lại đôi điều.”

“Anh hy vọng cô ta tỏ ra lịch sự.”

“Phải, em… em không thể không thích cô ta, chỉ chút xíu thôi! Bản chất cô ta không phải không tốt; và em rất mừng rằng những khó khăn của cô ta đã bất ngờ kết thúc.” Nàng giải thích Arabella đã được kêu gọi quay về, và có thể khôi phục vị trí của mình như thế nào. “Em đã đề cập tới câu hỏi cũ của chúng ta. Những gì cô ta nói với em khiến em cảm thấy một cuộc hôn nhân hợp pháp càng tầm thường một cách tuyệt vọng hơn bao giờ hết, một loại bẫy để bắt giữ một người đàn ông, em không thể không nghĩ về nó như thế. Em ước gì em đã không hứa để cho anh thông báo về việc rao hôn phối sáng hôm nay!”

“Ồ, đừng bận tâm tới tôi. Với tôi bất cứ lúc nào cũng được. Tôi đã tưởng em muốn nhanh chóng làm cho xong chuyện đó.”

“Thật sự, hiện giờ em không lo âu như trước. Có lẽ với một người đàn ông khác em sẽ lo lắng hơn chút ít, nhưng trong số những đức tính ít ỏi của gia đình anh và em, em nghĩ em có thể giữ vẹn thủy chung. Vì thế em không e sợ chút nào về việc đánh mất anh, khi em đang thật sự là của anh và anh thật sự là của em. Thật sự, em thấy thoải mái hơn trước, vì lương tâm em trong sạch về Richard, kẻ giờ có quyền tự do của ông ta. Trước đây em cảm thấy chúng ta đang lừa dối ông ta.”

“Sue, khi em như thế này, dường như em là một trong số phụ nữ của nền văn minh lớn thời xưa, những đối tượng mà tôi đã đọc về họ trong những tháng ngày quá khứ phí hoài của mình, hơn là một cư dân của một đất nước Thiên Chúa giáo. Những lúc thế này, tôi cứ tưởng chừng như em vừa nói chuyện với một người bạn mà em đã gặp ở Via Sacra[66], về những tin tức mới nhất của Octiavia hay Lidia[67], hoặc đã lắng nghe lời hùng biện của Aspasia, hoặc đã quan sát Praxiteles khắc bức tượng Venus cuối cùng, trong lúc Phryne[68] than phiền rằng nàng đã quá mệt vì ngồi làm mẫu.”

Lúc này họ đã tới nhà của viên thư ký của giáo xứ. Sue dừng lại, Jude bước tới cửa. Anh toan gõ cửa thì Sue gọi: “Jude!”

Anh nhìn lại.

“Chờ chút đã, anh có phiền không?”

Anh quay lại với nàng.

“Chúng ta hãy suy nghĩ đã,” nàng rụt rè. “Một đêm nọ em có một giấc mơ kinh khủng!… Và Arabella…”

“Arabella đã nói gì với em?”

“Ờ, cô ta nói rằng khi đã lấy nhau, một phụ nữ có thể chấp hành luật của một người đàn ông tốt hơn nếu bị anh ta đánh, và các đôi vợ chồng cãi cọ với nhau thế nào… Jude, anh có nghĩ khi anh phải có em bằng luật pháp, chúng ta sẽ hạnh phúc như hiện giờ không? Những người đàn ông và phụ nữ trong gia tộc của chúng ta rất rộng rãi khi mọi thứ tùy theo thiện chí của họ, nhưng họ luôn chống lại sự cưỡng ép. Anh có sợ thái độ vốn vô tình nảy sinh từ sự ràng buộc pháp lý hay không? Anh có nghĩ nó có tính chất tàn phá đối với một tình cảm mà bản chất của nó là sự tự nguyện cho không của nó?”

“Nói thật lòng, em yêu ạ, em đang bắt đầu làm anh sợ, với những tiên đoán này! Thôi được, chúng ta hãy quay về và suy nghĩ kỹ hơn.”

Mặt nàng sáng lên. “Vâng, chúng ta sẽ làm thế!” Và họ quay về. Sue khoác tay anh và lẩm bẩm trong lúc họ đang đi:

Bạn có thể nào ngăn con ong bay khắp chốn,

Hay ngăn không cho cái vòng lông trên cổ chim bồ câu thay đổi?

Không! Người ta cũng không thể trói buộc tình yêu…[69]

Họ đã suy nghĩ kỹ về nó, hoặc hoãn việc suy nghĩ lại. Tất nhiên là họ hoãn hành động, và dường như sống trong một thiên đường mơ mộng. Vào cuối thời gian nửa tháng hoặc ba tuần, vấn đề đó vẫn được gác lại, và không có lời rao hôn phối nào lọt đến tai của bất cứ giáo đoàn nào ở Aldbrickham.

Sáng nọ, trong khi họ vẫn trì hoãn như thế, một lá thư và một tờ nhật báo từ Arabella tới trước bữa điểm tâm. Khi nhìn thấy nét chữ, Jude lên phòng của Sue để báo cho nàng, và ngay khi mặc đồ xong nàng vội vã xuống nhà. Sue mở tờ báo; Jude mở thư. Sau khi liếc qua tờ báo nàng giở trang nhất, ngón tay chỉ vào một đoạn; nhưng Jude đang mải mê đọc thư nên không ngẩng lên ngay.

“Nhìn này anh!” Sue nói.

Jude bắt đầu đọc. Tờ này chỉ phát hành ở khu vực Nam London, và mục quảng cáo Sue chỉ đơn giản thông báo về một hôn lễ ở nhà thờ St. John, phố Waterloo, dưới cái tên “CARTLETT - DONN”; đôi vợ chồng là Arabella và người chủ lữ quán.

“Chà, thật thỏa đáng,” Sue vui vẻ. “Dù, sau chuyện này, có vẻ ít có tình huống tương tự, và em thấy vui. Tuy nhiên, hiện giờ cô ta được cung cấp nơi ăn ở theo cách nào đó, em nghĩ, bất kể lỗi lầm của cô ta là gì, người đàn bà tội nghiệp. Thế này tốt hơn, vì chúng ta không phải khó chịu về cô ta nữa. Có lẽ cả em cũng nên viết cho Richard để hỏi ông ta đang sống ra sao?”

Nhưng Jude vẫn đang mải suy nghĩ. Sau khi liếc qua cái thông báo, anh nói với vẻ khó chịu: “Hãy nghe lá thư này, tôi sẽ phải nói gì hay làm gì đây?”

LỮ QUÁN BA CÁI CÒI, LAMBETH.

JUDE THÂN MẾN (Em sẽ không có vẻ quá xa cách như khi gọi anh là ông Fawley.)

Hôm nay em gửi một tờ báo, từ tư liệu hữu ích này anh sẽ biết rằng em đã tái hôn với Cartlett hôm thứ Ba tuần rồi. Vậy là rốt cuộc vụ này đã được xử lý êm xuôi tốt đẹp. Nhưng điều em đặc biệt muốn đề cập là một vấn đề riêng tư mà em đã muốn nói với anh khi tới Aldbrickham. Em không thể kể về nó với cô bạn của anh, và muốn nói trực tiếp với anh hơn, vì em có thể giải thích bằng miệng tốt hơn là viết. Jude ạ, thực tế là dù em chưa bao giờ thông báo với anh trước đây, có một bé trai ra đời từ cuộc hôn nhân của chúng ta, tám tháng sau khi em rời khỏi anh, và đang ở Sydney với cha mẹ em. Tất cả đều có thể chứng minh dễ dàng. Vì em đã chia tay với anh trước khi em nghĩ việc đó có thể xảy ra, và vì em đang ở xa, và xích mích giữa chúng ta quá gay gắt, em nghĩ không tiện viết thư về cuộc sinh nở này. Khi đó em đang tìm kiếm một điều kiện sống tốt, vì thế cha mẹ em nhận chăm sóc đứa bé, và nó đã sống với họ kể từ đó. Đó là lý do vì sao em không nhắc tới nó khi gặp anh ở Christminster hay ở tòa án. Hiện giờ nó đang ở tuổi hiểu biết, tất nhiên, và mới đây cha mẹ em đã viết thư bảo rằng, vì họ đang sống khá vất vả ở đó, và em đã ổn định thuận lợi tại đây, họ thấy không có lý do gì để phải vướng bận vì thằng bé nữa, khi cha mẹ ruột nó vẫn còn sống. Em có thể đưa nó tới sống với em, nhưng nó chưa đủ lớn để làm được gì có ích trong quán trong nhiều năm nữa, và lẽ tự nhiên Cartlett có thể cho rằng nó gây cản trở. Tuy nhiên, họ đã nhờ một vài người bạn có việc về quê đưa nó theo, và em phải đề nghị anh nhận nuôi nó khi nó tới, vì em không biết phải làm gì với nó. Theo luật pháp nó là con của anh, em xin nghiêm trang thề như thế. Nếu có bất cứ ai nói rằng nó không phải, cứ gọi họ là bọn dối trá, vì em. Bất kể em có làm gì trước hay sau đó, em vẫn trung thực với anh từ khi chúng ta lấy nhau cho tới khi em ra nước ngoài, trân trọng, bạn của anh.

ARABELLA CARTLETT.

Sue có vẻ mất tinh thần. “Anh sẽ làm gì, anh yêu?” nàng yếu ớt hỏi.

Jude không đáp, và Sue lo lắng nhìn anh, với những hơi thở nặng nề.

“Tin này quá sốc!” Jude trầm giọng. “Nó có thể đúng! Tôi không hiểu nổi. Tất nhiên, nếu thằng bé ra đời đúng như cô ta nói, nó là con tôi. Tôi không thể nghĩ ra vì sao cô ta không nói khi tôi gặp cô ta ở Christminster, và khi tới đây tối hôm nọ!… À, tôi nhớ ra rồi, cô ta có nói muốn cho tôi biết một chuyện gì đó, nếu chúng tôi có thể sống với nhau trở lại.”

“Có vẻ như không ai cần tới đứa bé tội nghiệp này!” Sue đáp, nước mắt lưng tròng.

Lúc này Jude đã lấy lại bình tĩnh. “Dù có phải con của tôi hay không, hẳn nó nhìn đời rất tệ! Tôi phải nói rằng, nếu tôi khấm khá hơn, tôi sẽ không dừng lại một giây nào để suy nghĩ nó có phải là con của mình hay chăng. Tôi sẽ nhận nuôi nấng nó, nói cho cùng, vấn đề dòng dõi là cái quái gì chứ? Việc thằng bé có phải là huyết thống của mình hay không thì có gì quan trọng? Mọi đứa trẻ trong thời chúng ta đều là con cái của những người lớn trong thời chúng ta, và được quyền nhận sự quan tâm chăm sóc chung của chúng ta. Việc những bậc làm cha mẹ chỉ quan tâm tới con của chính mình, và không yêu thương con của người khác, giống như cảm giác về giai cấp, chủ nghĩa ái quốc, chủ nghĩa vị kỷ, và các đức tính khác, cơ bản chỉ là một sự phân biệt thấp hèn.”

Sue đứng lên và hôn Jude thắm thiết. “Phải, đúng thế, anh yêu! Và chúng ta sẽ đón nhận nó về đây. Nếu nó không phải là con anh thì càng tốt. Em mong nó không phải là con anh, dù có lẽ em không nên có cảm giác như thế. Nếu nó không phải con anh, em rất muốn nhận nó làm con nuôi!”

“Tốt, em cứ giả định về nó sao cho em vui lòng nhất, người bạn đời nhỏ bé lạ lùng của tôi! Dù sao, tôi cảm thấy tôi không muốn để cho đứa bé không may này bị bỏ mặc. Cứ nghĩ tới cuộc sống của nó trong một tửu quán ở Lambeth, và mọi ảnh hưởng xấu xa ở đó, với một người mẹ không cần tới nó, và hầu như chưa bao giờ ngó ngàng tới nó, thật vậy, và một người cha dượng không biết nó. ‘Hãy để cái ngày tôi chào đời lụi tàn, cùng cái đêm người ta nói, Có một đứa trẻ được thụ thai!’[70]. Đó là điều mà có lẽ thằng bé, con tôi, sẽ sớm nhận ra mình đang nói!”

“Ồ, không!”

“Vì tôi là người được yêu cầu, tôi thật sự có quyền chăm sóc nó, tôi cho là vậy.”

“Dù thế nào đi nữa, chúng ta phải nhận nó. Em cảm thấy như thế. Em sẽ làm hết khả năng để là một người mẹ của nó và theo cách nào đó chúng ta có thể nuôi nấng nó. Em sẽ làm việc cần mẫn hơn. Em tự hỏi khi nào nó tới?”

“Tôi nghĩ trong vòng vài tuần.”

“Em ước gì… Khi nào chúng ta có đủ can đảm để kết hôn, Jude?”

“Bất cứ lúc nào em có can đảm. Việc đó hoàn toàn tùy thuộc vào em, Sue yêu dấu. Chỉ cần nói một lời, và việc đó sẽ được hoàn thành.”

“Trước khi thằng bé tới?”

“Tất nhiên.”

“Có lẽ việc này sẽ tạo nên một mái ấm tự nhiên hơn cho nó,” nàng lẩm bẩm.

Thế là Jude viết một lá thư đúng thể thức để yêu cầu đưa đứa bé tới chỗ họ ngay khi nó tới nơi, không nói lời nào về tính chất bất ngờ của thông tin từ Arabella, cũng không có ý kiến nào về nguồn gốc người cha của đứa bé.

Trong chuyến tàu tới ga Aldbrickham vào khoảng mười giờ tối hôm sau, người ta có thể nhìn thấy một đứa trẻ nhỏ bé, xanh xao trong ánh sáng nhờ nhờ của một toa tàu hạng ba. Nó có đôi mắt to, sợ sệt, và đeo một cái cà vạt len trắng, bên trên là một sợi dây vòng quanh cổ, móc một chiếc chìa khóa. Chiếc chìa khóa thu hút sự chú ý do ánh lấp lánh của nó dưới ánh đèn. Tấm vé tàu được cài vào dải băng quanh mũ. Ánh mắt nó dán chặt vào lưng của cái ghế phía trước, và không bao giờ quay về phía cửa sổ, ngay cả khi tàu tới ga nào đó và tiếng còi tàu vang lên. Trên cái ghế kia là hai ba hành khách, một trong số họ là một người phụ nữ thuộc tầng lớp lao động, giữ một cái giỏ trên đùi, bên trong là một chú mèo mướp con. Thỉnh thoảng, khi người phụ nữ mở nắp giỏ, chú mèo con thò đầu ra và bắt đầu thực hiện những cử chỉ buồn cười. Mấy người hành khách bật cười trước cảnh tượng đó, trừ thằng bé mang chiếc chìa khóa và tấm vé. Nó tròn mắt nhìn chú mèo, như thể đang lặng lẽ tự nhủ: “Mọi tiếng cười đều xuất phát từ sự hiểu lầm. Khi nhìn một cách đúng đắn, không có gì đáng cười dưới ánh mặt trời.”

Thỉnh thoảng, khi tàu dừng lại, một người soát vé nhìn vào toa tàu và nói với thằng bé, “Ổn cả, anh bạn của tôi. Cái rương của cháu vẫn an toàn trong toa hành lý.” Thằng bé uể oải đáp, “Vâng,” và cố mỉm cười nhưng thất bại.

Có thể nói thằng bé này là một cụ già đeo mặt nạ trẻ con, và cái mặt nạ này bất toàn đến độ bản ngã thật sự của nó hiện ra qua những kẽ hở. Thỉnh thoảng, dường như một lượn triều mạnh mẽ, dâng lên từ những chiều sâu đen tối của nhiều thế kỷ, đang xâm lấn buổi bình minh của cuộc đời nó, khi nó quay lại nhìn một đại dương mênh mông nào đó của thời gian, và có vẻ dửng dưng với những gì nó thấy.

Khi những người khác đã lần lượt khép mắt, ngay cả chú mèo con cũng cuộn tròn trong cái giỏ, mệt mỏi vì trò chơi quá hạn chế của mình, thằng bé vẫn giữ nguyên trạng thái trước đó. Dường như nó thao thức với sự hồ nghi, như một vị thần bị thu nhỏ lại và bắt làm nô dịch, ngồi thờ ơ nhìn những người bạn đồng hành như thể nó nhìn thấy toàn bộ cuộc đời thay vì hình dáng hiện thời của họ.

Nó là con trai của Arabella. Với sự cẩu thả thường lệ, nàng đã hoãn việc viết thư thông báo về nó cho Jude cho tới đêm nó lên bờ, khi nàng không thể hoàn toàn trì hoãn nữa, dù nàng đã biết nó sắp sang Anh từ nhiều tuần trước đó, và đã, như nàng nói thật tình, tới Aldbrickham chủ yếu là để tiết lộ với Jude sự tồn tại của thằng bé và việc nó sắp trở về quê hương. Đúng vào hôm nàng nhận được thư trả lời của Jude, vào khoảng giữa chiều, đứa trẻ đã tới Cảng London, và gia đình nhận trách nhiệm đưa nó về đã thuê một cỗ xe ngựa để đưa nó tới Lambeth sau khi chỉ cho người xà ích đường tới nhà mẹ nó, chào từ giã nó và tiếp tục lộ trình của họ.

Khi nó về tới lữ quán Ba Cái Còi, Arabella nhìn nó với vẻ mặt như muốn nói, “Con rất giống với những gì ta mong đợi ở con,” dọn cho nó một bữa ăn ngon, cho nó chút ít tiền, và dù đã muộn, vẫn gửi nó tới chỗ Jude bằng chuyến tàu kế tiếp, vì không muốn chồng nàng, vốn đang đi vắng, nhìn thấy nó.

Con tàu tới Aldbrickham, và thằng bé được thả xuống sân ga hiu quạnh bên cạnh cái rương của nó. Người soát vé thu tấm vé lại, và khi nghĩ tới tình huống khác thường này, ông hỏi nó định đi đâu một mình vào giờ giấc khuya khoắt đó.

“Tới phố Spring,” thằng bé thờ ơ đáp.

“Sao, ở đó cách đây khá xa; hầu như thuộc vùng quê; và dân cư hẳn đã đi ngủ cả rồi.”

“Tôi phải đi tới đó.”

“Cháu phải có một cỗ xe ngựa để chở cái rương.”

“Không. Tôi phải đi bộ.”

“Thôi được. Tốt hơn cháu nên để cái rương lại đây và nhờ người tới lấy nó sau. Có một chuyến xe buýt chạy được nửa chặng đường nhưng cháu phải đi bộ phần đường còn lại.”

“Tôi không ngại.”

“Sao người nhà của cháu không tới đón cháu?”

“Tôi nghĩ họ không biết tôi tới.”

“Người nhà của cháu là ai?”

“Mẹ không muốn tôi nói.”

“Vậy tất cả những gì ta có thể làm là giữ giùm cháu cái rương này. Giờ hãy đi càng nhanh càng tốt.”

Không nói thêm lời nào, thằng bé bước ra đường, nhìn quanh để xem có ai đi theo hay quan sát nó không. Khi được một quãng ngắn, nó hỏi thăm đường tới nơi định đến và được hướng dẫn cứ đi thẳng ra vùng ngoại ô.

Thằng bé rơi vào một sự di chuyển đều đều máy móc, dạng chuyển động vô cảm của sóng, gió hoặc mây. Nó thẳng tiến, không để mắt tới bất cứ thứ gì. Có thể thấy rằng quan niệm về cuộc đời của nó khác với quan niệm của những đứa bé địa phương. Trẻ con bắt đầu với chi tiết, rồi mới tìm hiểu cái chung; chúng bắt đầu với những thứ quanh mình, rồi dần dần thấu hiểu vạn vật. Thằng bé này dường như bắt đầu với những cái chung của cuộc đời, và chưa bao giờ quan tâm tới những thứ cụ thể. Rõ ràng nó xem những ngôi nhà, những cụm liễu, những cánh đồng tối tăm ngoài kia không phải là những công trình bằng gạch, những cây cối bị xén ngọn, những đống cỏ; mà là nơi cư ngụ của con người giữa thế giới không có thực, bao la tăm tối của cỏ cây.

Nó tìm được lối dẫn tới con hẻm nhỏ, và gõ cửa nhà của Jude. Anh vừa trở về giường, còn Sue chuẩn bị bước vào căn phòng bên cạnh khi nghe tiếng gõ, và nàng đi xuống.

“Đây có phải là nơi Cha ở hay không?” thằng bé hỏi.

“Ai?”

“Ông Fawley, đó là tên của ông ấy.”

Sue chạy lên phòng Jude báo tin, và anh vội vã xuống ngay, nhưng do nôn nóng, nàng có cảm giác anh hơi chậm chạp.

“Sao nó đến sớm thế?” nàng hỏi khi Jude xuống tới.

Nàng chăm chú nhìn những đặc điểm của đứa bé, và đột ngột đi vào căn phòng khách nhỏ kế bên. Jude nhấc bổng thằng bé lên ngang mặt mình, dịu dàng nhìn nó và nói lẽ ra nó đã được đón tại ga nếu anh biết nó tới sớm như thế, rồi tạm thời đặt nó vào một cái ghế trong khi đi tìm Sue, biết rằng nàng đang đau khổ do đa cảm thái quá. Anh tìm thấy nàng trong bóng tối, ngồi ủ rũ trong một chiếc ghế bành. Anh vòng tay ôm nàng, áp mặt vào mặt nàng và thì thầm: “Có chuyện gì vậy?”

“Arabella nói đúng! Em nhìn thấy anh ở nó!”

“Ừ, ở bất cứ giá nào, đây cũng là một điều chắc chắn.”

“Nhưng một nửa của nó là… cô ta! Và đó là điều em không chịu nổi! Nhưng em nên… em sẽ cố làm quen với nó; vâng, đúng vậy!”

“Sue bé nhỏ hay hờn ghen! Tôi rút lại mọi nhận xét về sự lãnh đạm của em. Đừng bận tâm! Thời gian sẽ điều chỉnh mọi thứ… và Sue yêu dấu này, tôi có một ý! Chúng ta sẽ dạy và đào tạo nó với một quan điểm hướng tới trường đại học. Có lẽ tôi có thể thực hiện thông qua nó những gì tôi không thể tự mình đạt được? Hiện giờ họ đang tạo điều kiện dễ dàng hơn cho những sinh viên nghèo, em biết đó.”

“Ồ, anh đúng là kẻ mộng mơ!” nàng nói, và cầm tay anh, họ cùng quay lại với thằng bé. Nó nhìn nàng như nàng đã nhìn nó lúc nãy. “Rốt cuộc cô có phải là mẹ thật sự của con không?” nó hỏi.

“Sao? Trông cô giống như vợ của cha con hả?”

“Vâng; trừ việc ông ấy có vẻ thích cô và cô thích ông ấy. Con có thể gọi cô là Mẹ không?”

Niềm mong mỏi hiện rõ trên nét mặt thằng bé và nó bắt đầu khóc. Hệt như một cây đàn hạc mà một thoáng rung cảm từ một quả tim khác cũng có thể dễ dàng lay động nó, Sue cũng không ngăn được lệ.

“Con có thể gọi cô là Mẹ, nếu con muốn!” nàng đáp, áp má vào má nó để che giấu những giọt nước mắt.

“Sợi dây choàng quanh cổ con là gì vậy?” Jude điềm tĩnh hỏi.

“Nó cột chiếc chìa khóa của cái rương của con ở nhà ga.”

Họ lăng xăng tới lui và dọn cho nó bữa tối, rồi sửa soạn một cái giường tạm thời cho nó, và nó nhanh chóng rơi vào giấc ngủ. Cả hai tới và nhìn nó.

“Nó đã gọi em là Mẹ hai ba lần trước khi nó ngủ thiếp đi,” Jude khẽ nói. “Có lạ lùng không khi đó là điều nó muốn!”

“Điều đó rất có ý nghĩa,” Sue đáp. “Chúng ta nên suy nghĩ về quả tim khao khát yêu thương này thay vì những vì sao trên trời… Anh ạ, em cho rằng chúng ta phải làm liều, và tiến hành hôn lễ cho xong. Không ích gì khi chống lại dòng chảy, và em cảm thấy đang chan hòa trong tình đồng loại. Jude à, sau đó anh sẽ yêu thương em tha thiết, phải không anh? Em muốn đối xử tốt với đứa bé này, trở thành một người mẹ đối với nó; và hôn lễ chính thức của chúng ta giúp em thực hiện điều này dễ dàng hơn.”

Chương Bốn

Nỗ lực thứ hai kế tiếp của họ được tiến hành một cách tự chủ hơn, dù nó bắt đầu vào buổi sáng sau khi đứa bé lạ lùng tới nhà họ.

Họ nhận thấy nó có thói quen ngồi im lặng, gương mặt kỳ lạ già trước tuổi rất nghiêm trang, và đôi mắt nó đặt vào những thứ mà họ không nhìn thấy trong thế giới vật chất.

“Mặt nó giống như tấm mặt nạ bi thảm của Melpomene,”[71] Sue nói. “Tên con là gì, con yêu? Con có nói cho chúng ta biết chưa?”

“Họ luôn gọi con là Ông Cụ Non. Nó là một biệt danh; vì trông con rất già, họ bảo thế.”

“Và những gì con nói cũng thế,” Sue, dịu dàng nói. “Lạ thật, Jude, khi những đứa bé phi thường già trước tuổi này luôn đến từ những vùng đất mới. Nhưng tên thánh của con là gì?”

“Con không bao giờ có.”

“Vì sao?”

“Vì nếu con chết do rủi ro, sẽ tiết kiệm được phí tổn của một đám tang tín đồ Thiên Chúa.”

“Ồ, vậy con không mang họ Jude?” cha nó nói với vẻ thất vọng.

Thằng bé lắc đầu. “Chưa từng nghe về nó.”

“Dĩ nhiên không rồi,” Sue nói nhanh; “vì lúc nào cô ta cũng ghét anh!”

“Chúng ta sẽ đặt tên thánh cho nó,” Jude nói, và nói riêng với Sue: “Vào hôm chúng ta kết hôn.” Thế nhưng sự xuất hiện của đứa trẻ khiến anh khó chịu.

Vị thế của họ khiến họ thêm nhút nhát, và với ấn tượng rằng một hôn lễ ở một văn phòng hộ tịch riêng tư hơn một hôn lễ theo giáo lý, họ quyết định lần này không làm lễ ở nhà thờ. Sue và Jude cùng tới phòng hộ tịch của quận để làm yết thị. Họ đã trở nên gắn bó đến độ không thể làm bất cứ điều gì quan trọng mà thiếu sự có mặt của người kia.

Jude Fawley ký tên vào mẫu yết thị, Sue nhìn qua vai anh và quan sát bàn tay anh trong lúc nó dò theo từng từ. Khi nàng đọc mẩu giấy hình vuông, trước đó nàng chưa từng thấy, trong đó ghi tên của nàng và Jude, và nhận thấy thứ vật chất phù du đó khẳng định rằng tình yêu giữa họ là vĩnh cửu, nét mặt nàng lộ rõ vẻ sợ hãi và đau khổ.

“Họ và tên của Các bên” - (giờ chúng ta là Các bên, không phải hai người yêu nhau, nàng nghĩ). “Điều kiện” - (một ý tưởng đáng sợ) - “Đẳng cấp hoặc Nghề nghiệp” - “Tuổi” - “Ngụ tại” - “Thời gian sống chung với nhau” - Nhà thờ hay cơ sở tiến hành hôn lễ” - “Quận và Hạt nơi Các bên cư ngụ”.

“Nó hủy hoại cảm xúc, đúng không!” nàng nói trên đường về. “Có vẻ như nó còn đáng sợ hơn việc ký tên vào hôn ước trong một nhà thờ. Trong nhà thờ còn có chút thơ mộng. Nhưng giờ chúng ta sẽ cố vượt qua nó, anh yêu.”

“Chúng ta sẽ. ‘Vì ai là kẻ đã hứa hôn với một phụ nữ và chưa cưới? Hãy cho y quay về nhà, kẻo y sẽ chết trận và một người khác sẽ lấy nàng?[72] Luật Do Thái nói thế.”

“Anh thật thông suốt Kinh Thánh, Jude ạ! Quả thật anh nên là một cha xứ. Em chỉ trích dẫn được những tác giả ngoại đạo!”

Trong thời gian chờ nhận giấy hôn thú, khi mua sắm lặt vặt, thỉnh thoảng Sue đi ngang qua phòng hộ tịch, và khi len lén nhìn vào nàng trông thấy tờ yết thị về cuộc hôn nhân của họ dán trên tường. Nàng không thể chịu nổi điều này. Sau trải nghiệm của cuộc hôn nhân trước, mọi cảm giác lãng mạn dường như đã chết, vì cuộc hôn nhân hiện tại vẫn được thực hiện theo cùng một cách. Nàng thường cầm tay Ông Cụ Non và dẫn nó theo, cho rằng mọi người nghĩ nó là con nàng, và xem hôn lễ sắp tới là một sự sửa chữa cho sai lầm cũ.

Trong lúc đó Jude quyết định kết nối hiện tại và quá khứ ở một mức độ nho nhỏ bằng cách mời người duy nhất trên đời từng gắn liền với cuộc sống trước đây của anh ở Marygreen - bà quả phụ lớn tuổi Edlin, bạn và người chăm sóc của bà cô anh - tới dự lễ cưới. Anh hầu như không hy vọng bà sẽ tới; nhưng bà đã tới, mang theo những món quà đặc biệt: những quả táo, mứt, một cái kéo bằng đồng, một cái đĩa cổ bằng thiếc, một cái xoong giữ ấm và một giỏ to lông ngỗng để nhồi nệm giường. Bà được bố trí căn phòng trống trong nhà Jude, và lên đó nghỉ sớm. Họ có thể nghe thấy tiếng bà qua trần nhà bên dưới, đang đọc to Kinh Lạy Cha như một giáo sĩ thực hiện theo quy định của nhà thờ.

Tuy nhiên, do khó ngủ, và nhận ra Sue và Jude vẫn còn ngồi bên dưới - thật sự lúc đó chỉ mới mười giờ - bà mặc đồ lại và đi xuống; và tất cả ngồi cạnh lò sưởi thêm một tiếng nữa, kể cả Ông Cụ Non, dù họ hầu như không để ý tới nó vì nó không bao giờ lên tiếng.

“Ờ, tôi không phản đối hôn nhân như bà cô của cậu,” bà quả phụ nói. “Và tôi hy vọng hai người sẽ có một lễ cưới vui vẻ lần này. Không ai có thể hy vọng điều đó hơn tôi khi biết tôi đã làm những gì cho gia đình của cô cậu. Tôi cho là nhiều hơn so với bất cứ ai khác hiện còn sống. Vì họ đã không may mắn trong hôn nhân, Chúa biết.”

Sue cảm thấy khó thở.

“Họ luôn là những người nhân hậu, không làm chết ngay cả một con ruồi”, vị khách mời tiếp tục. “Nhưng đã có những sự việc không hay xảy ra với họ, khiến họ mất bình tĩnh. Chắc chắn sự việc đã xảy ra như câu chuyện kể, nếu ông ta là một người trong gia tộc của cô cậu.”

“Đó là gì vậy?”

“Ờ, câu chuyện đó, cậu biết đấy; ông ta bị treo cổ ngay trên sườn đồi cạnh Ngôi Nhà Nâu - cách không xa cột cây số giữa Marygreen và Alfredston, nơi tẽ ra nhiều con đường khác. Nhưng lạy Chúa, đó là vào thời ông của tôi; và có thể ông ta không hề là người trong gia tộc của cậu.”

“Tôi biết rất rõ nơi người ta bảo có vụ treo cổ,” Jude lẩm bẩm. “Nhưng tôi chưa bao giờ nghe thấy chuyện này. Người đàn ông đó - tổ tiên của tôi và Sue - đã giết vợ ông ta à?”

“Không hẳn là vậy. Bà ta bỏ trốn khỏi ông ta, với con của họ, và tới sống với những người bạn của bà ta; và trong lúc bà ta ở đó đứa bé chết. Ông ta muốn lấy thi thể nó để chôn cất trong nghĩa trang của dòng tộc, nhưng bà ta không chịu. Sau đó ông ta tới vào ban đêm với một cỗ xe, và xông vào nhà để cướp cái quan tài; nhưng ông ta bị bắt, và do cứng đầu, ông ta không chịu nói lý do mình xông vào nhà. Họ ghép cho ông ta tội trộm cắp, và đó là lý do ông ta bị treo cổ trên đồi Ngôi Nhà Nâu. Vợ ông ta phát điên sau khi ông ta chết. Nhưng có thể ông ta không có liên quan gì tới gia tộc của cô cậu nhiều hơn tôi.”

Một giọng nói khe khẽ vang lên từ bóng tối cạnh lò sưởi, như thể vẳng lên từ lòng đất: “Nếu con là Mẹ, con sẽ không lấy Cha!” Nó đến từ Ông Cụ Non, và họ giật mình, vì họ đã quên bẵng nó.

“Ồ, đó chỉ là một câu chuyện xa xưa,” Sue vui vẻ nói.

Họ đứng lên sau câu chuyện mua vui của bà quả phụ vào đêm trước hôn lễ, và lui về phòng sau khi chúc vị khách ngủ ngon.

Sáng hôm sau, với sự lo lắng ngày càng tăng, Sue kéo riêng Jude vào phòng khách trước khi xuất phát. “Jude, em muốn anh hôn em, với tư cách một tình nhân,” nàng nói run rẩy nép sát vào anh, với hai hàng mi đẫm ướt. “Sẽ không bao giờ như vầy nữa, phải không? Em ước gì chúng ta đã không bắt đầu việc này. Nhưng em cho rằng chúng ta phải tiếp tục. Câu chuyện tối qua thật kinh khủng! Nó phá hỏng những ý nghĩ của em về hôm nay. Nó khiến em cảm thấy như thể một định mệnh bi thảm đã treo lơ lửng trên gia tộc chúng ta, như đối với gia tộc Atreus.”[73]

“Hoặc gia tộc Jeroboam,”[74] kẻ từng là một nhà thần học đáp.

“Phải, và có vẻ như chúng ta rất liều lĩnh khi lấy nhau! Em sắp thề với anh cùng những từ em đã thề với người chồng trước, và anh cũng sắp thề với em như đã thề với người vợ trước; bất chấp bài học gây nản lòng của những kinh nghiệm đó!”

“Nếu em không thoải mái thì tôi cũng chẳng vui gì. Tôi đã hy vọng em sẽ hoàn toàn vui vẻ. Nhưng nếu không được thế thì đành vậy. Không ích gì để giả vờ. Nó là một việc buồn đối với em, và điều đó khiến tôi cũng buồn lây!”

“Nó không vui như buổi sáng làm lễ lần trước, chỉ có thế,” nàng lẩm bẩm. “Giờ chúng ta hãy tiếp tục.”

Họ khoác tay nhau tới văn phòng hộ tịch, không nhân chứng nào đi cùng họ ngoại trừ quả phụ Eldin. Hôm đó trời lạnh và ảm đạm. Một làn sương mù dày đặc cuốn qua thị trấn từ phía sông Thames. Trên những bậc thềm của văn phòng có dấu chân đẫm bùn của những người đã vào trong, và nhiều cái dù ướt dựng trước cửa. Trong văn phòng lố nhố nhiều người, và đôi bạn của chúng ta nhận thấy nghi thức kết hôn giữa một người lính và một cô gái trẻ đang được tiến hành. Sue, Jude và bà quả phụ đứng ở phía sau trong lúc chờ đợi. Sue đọc những tờ yết thị trên tường. Căn phòng này là một nơi đáng sợ đối với họ, dù chắc chắn nó cũng khá bình thường đối với những kẻ thường lui tới đó. Những cuốn sách luật bọc bìa da ẩm mốc phủ kín một bức tường, và ở những nơi khác là những cuốn danh bạ điện thoại và nhiều cuốn sách tham khảo khác. Những chồng giấy buộc băng đỏ chất đầy xung quanh, và vài cái tủ sắt choán hết một góc tường, trong lúc nền gỗ trần trụi, giống như những bậc thềm, bị vấy bẩn bởi những người khách đến trước.

Người lính cau có và miễn cưỡng, còn cô dâu thì buồn bã và e thẹn; rõ ràng cô ta sẽ sớm trở thành một bà mẹ, và một bên mắt cô ta bầm tím. Nghi thức của họ nhanh chóng hoàn tất, và đôi vợ chồng cùng các bạn của họ lục tục đi ra. Một trong những nhân chứng ngẫu nhiên nói với Jude và Sue khi đi ngang qua, như thể anh ta biết họ từ trước: “Có thấy cặp mới vào không? Haha! Anh chàng đó vừa mới ra từ sáng nay. Cô ta đón anh ta ở cổng trại giam, và đưa thẳng anh ta tới đây. Cô ta trả tiền cho mọi thứ.”

Sue quay lại và trông thấy một người đàn ông xấu xí, tóc cắt ngắn, với một gương mặt to bè, trong vòng tay của anh ta là một phụ nữ mặt rỗ, mặt đỏ bừng vì men rượu và sự mãn nguyện vì sắp được thỏa lòng mong ước. Họ vui vẻ chào đôi vợ chồng đang đi ra, và bước tới phía trước Sue và Jude, hai kẻ đang ngày càng mất tự tin. Sue lùi lại và quay sang Jude, miệng mếu xệch như một đứa bé sắp sửa khóc òa:

“Jude, em không thích làm lễ tại đây! Em ước gì chúng ta đừng tới! Nơi này khiến em kinh hãi: dường như nó cũng phi tự nhiên như đỉnh điểm của tình yêu của chúng ta! Em ước gì nó được tiến hành trong nhà thờ, nếu chúng ta phải tiến hành. Ở đó không quá thô tục như ở đây!”

“Cô gái bé nhỏ thân yêu. Trông em buồn và xanh xao quá!”

“Nó phải được tiến hành ở đây ngay bây giờ, phải không?”

“Không, có lẽ không nhất thiết phải vậy.”

Anh nói chuyện với viên thư ký và quay lại. “Không, chúng ta không kết hôn ở đây hay bất cứ nơi nào, trừ khi chúng ta muốn, thậm chí ngay lúc này,” anh nói. “Chúng ta có thể làm lễ trong một nhà thờ, nếu không cần tới tờ giấy hôn thú mà anh ta sẽ đưa cho chúng ta. Dù sao, chúng ta hãy ra ngoài cho tới khi em, và cả tôi nữa, bình tĩnh hơn, em yêu, để bàn tính vụ này.”

Họ ra ngoài, lén lút như thể đã phạm một tội nhẹ, khẽ khép cửa lại và bảo bà quả phụ, vốn vẫn đứng ở lối vào, đi về nhà và chờ họ; rằng họ sẽ nhờ bất cứ người nào tình cờ đi ngang qua làm nhân chứng nếu cần. Khi ra tới đường lộ, họ ngoặt sang một con hẻm ít người và đi lên đi xuống như lần trong nhà lồng chợ ở Melchester khi trước.

“Em yêu, giờ chúng ta phải làm gì? Chúng ta đang làm rối tung mọi chuyện, nó khiến tôi bực mình. Tuy nhiên, bất cứ điều gì giúp em vui lòng sẽ làm tôi vui lòng.”

“Nhưng Jude, em đang làm cho anh lo lắng! Anh muốn tiến hành ở đó, phải không?”

“Nói thật, khi bước vào đó tôi cảm thấy như thể tôi không quan tâm tới nó nhiều. Chỗ đó khiến tôi khó chịu không kém gì em - nó xấu xí. Và sau đó tôi nghĩ tới những điều em đã nói ban sáng, rằng chúng ta có nên kết hôn hay không.”

Họ cứ đi lại như thế, cho tới khi nàng dừng lại, và giọng nàng lại cất lên: “Cứ do dự thế này cũng không phải là cách! Thế nhưng vẫn tốt hơn là hấp tấp hành động lần thứ hai… Cái cảnh tượng đó thật kinh khủng đối với em! Vẻ mặt của người đàn bà đó, cách cô ta trao thân cho tay tù nhân, không phải chỉ vài giờ, mà suốt đời người, như cô ta phải. Và con người tội nghiệp kia nữa - để thoát khỏi một sự xấu hổ trên danh nghĩa vốn xuất phát từ tính cách yếu đuối của cô ta, tự hạ thấp xuống niềm tủi hổ thật sự khi ràng buộc với một tên bạo chúa vốn coi thường cô ta - một người đàn ông mà cơ hội cứu rỗi duy nhất của cô ta là tránh xa hắn mãi mãi… Đây là nhà thờ xứ đạo của chúng ta phải không? Đây là nơi nó sẽ diễn ra, nếu chúng ta tiến hành nó theo cách thông thường? Hình như đang có một lễ gì đó.”

Jude đi tới và nhìn vào cửa. “À, ở đây cũng có một lễ cưới. Dường như hôm nay mọi người đều cùng mục đích với chúng ta.”

Sue cho rằng đó là vì Mùa Chay vừa kết thúc, thời điểm luôn có nhiều cuộc hôn nhân. “Chúng ta hãy lắng nghe nào,” nàng nói, “và để xem chúng ta cảm thấy thế nào khi tiến hành trong một nhà thờ.”

Họ bước vào, tới ngồi ở một băng ghế phía sau và quan sát nghi lễ trên bục. Đôi vợ chồng có vẻ thuộc tầng lớp trung lưu giàu có, và lễ cưới hoàn toàn vui vẻ và đáng yêu. Họ có thể nhìn thấy bó hoa rung động trong tay cô dâu, ngay cả ở khoảng cách này, và có thể nghe tiếng cô ta thì thầm những từ máy móc mà đầu óc của cô ta dường như không tập trung vào ý nghĩa của chúng chút nào dưới áp lực của sự ngượng ngùng. Sue và Jude lắng nghe và nhớ lại họ cũng đã từng trải qua cùng hình thức trải nghiệm này trong quá khứ.

“Với cô ta nó không như với em, khi tiến hành nó một lần nữa với hiểu biết hiện tại của mình,” Sue thì thầm. “Anh thấy đó, họ mới đối với nó, và tiến hành nghi lễ như một lẽ tất nhiên. Nhưng đã thức tỉnh trước sự nghiêm trang đáng sợ của nó như chúng ta, hay ít nhất như em đã, qua kinh nghiệm, và với những cảm giác đôi khi quá do dự của em, nó thật sự khiến em cảm thấy vô đạo đức khi thực hiện một lần nữa việc này với đôi mắt mở to. Việc tới đây và nhìn thấy lễ cưới này khiến em sợ một lễ cưới nhà thờ không kém lễ cưới tiến hành ở một phòng hộ tịch… Chúng ta là một đôi yếu đuối, thiếu quả quyết, Jude ạ, và điều mà những kẻ khác có thể tin vào lại khiến em ngờ vực. Em e rằng em không thể lặp lại nghi thức kinh khủng này lần nữa!”

Sau đó họ cố bật cười, và tiếp tục thì thầm tranh luận về bài học trực quan trước mặt. Jude bảo anh cũng nghĩ cả nàng và anh quá nhạy cảm, rằng họ không bao giờ nên chào đời, đừng nói gì đến việc cùng đi tới sự kết hợp phi lý nhất đối với họ - hôn nhân.

Vị hôn thê của Jude rùng mình; và nghiêm trang hỏi anh có thật sự cảm thấy rằng họ không nên tiến hành một cam kết trọn đời như vậy lần nữa? “Thật đáng sợ khi nhận thức được sự yếu đuối của chúng ta nhưng cứ đưa ra một lời thề dối trá,” nàng nói.

“Tôi cho rằng tôi có nghĩ như thế, vì em hỏi tôi. Hãy nhớ tôi sẽ thực hiện nó nếu em muốn, em yêu ạ.” Trong lúc nàng đang do dự, anh tiếp tục thú nhận rằng dù anh nghĩ họ có thể tiến hành nó, anh cảm thấy e sợ sự bất toàn không kém gì nàng - từ sự khác thường của họ, có lẽ, vì họ không như những người khác. “Chúng ta nhạy cảm khủng khiếp; đó thật sự là vấn đề đối với chúng ta, Sue ạ!” anh tuyên bố.

“Em cho rằng có nhiều người giống chúng ta hơn chúng ta tưởng!”

“Chà, tôi không biết. Ý định của hôn ước thì tốt và đúng đối với nhiều người, không còn ngờ gì nữa; nhưng trong trường hợp của chúng ta nó có thể không đạt được mục đích của chính nó vì chúng ta là loại người kỳ quặc khác thường, những kẻ mà những ràng buộc mang tính ép buộc trong gia đình phá tan sự thân mật và sự tự nhiên.”

Sue vẫn giữ ý kiến rằng họ không quá kỳ quặc hay khác thường: rằng tất cả đều như thế. “Mọi người sẽ cảm thấy giống như chúng ta. Chúng ta chỉ đi trước thời đại một chút, thế thôi. Năm mươi năm, một trăm năm sau, con cháu của hai người này sẽ hành động và cảm nhận tệ hơn em. Họ sẽ nhìn thấy nhân loại rối ren thậm chí còn rõ hơn chúng ta hiện giờ, vì

Những thân hình như của chính chúng ta được nhân lên một cách kinh tởm

Và sẽ e sợ việc tái sản sinh chúng.[75]

Một câu thơ quá kinh khủng!… Dù bản thân em cảm thấy thế về đồng loại của mình, vào những lúc không khỏe trong người.”

Họ cứ thì thầm như thế, cho tới khi Sue nói rõ ràng hơn:

“Vấn đề chung không phải là việc của chúng ta, và vì sao chúng ta tự làm khó mình vì nó chứ? Dù những lý do của chúng ta khác biệt thế nào, chúng ta đi tới cùng một kết luận: rằng đối với riêng hai chúng ta, một lời thề không thể hủy bỏ là quá liều lĩnh. Vậy nên, Jude ạ, chúng ta hãy về nhà mà không giết chết giấc mơ của chúng ta! Thế nhé? Anh thật tốt bụng, bạn của em, anh nhượng bộ mọi ý thích bất chợt của em!”

“Chúng rất hợp với những ý thích của chính tôi.”

Jude hôn nhẹ lên má nàng sau một cây cột trong lúc sự chú ý của mọi người có mặt tập trung vào đám rước cô dâu; họ ra khỏi nhà thờ và chờ ở cửa cho tới khi hai ba cỗ xe quay lại sau một lúc đi đâu đó, và đôi vợ chồng mới cưới bước ra ngoài. Sue thở dài.

“Bó hoa trên tay cô dâu buồn như vòng hoa trang điểm cho những con bê cái bị hiến tế thời xưa!”

“Tuy nhiên, với người phụ nữ, nó không tệ bằng với người đàn ông, Sue ạ. Đó là điều mà một số phụ nữ không nhận ra, và thay vì chống lại những điều kiện, họ chống lại người đàn ông, một nạn nhân khác; giống như một người phụ nữ trong một đám đông sẽ nguyền rủa một người đàn ông lỡ va vào cô ta, trong khi thật sự anh ta chỉ không cưỡng nổi sức ép của đám đông.”

“Phải, một số là như thế, thay vì đoàn kết với người đàn ông chống lại kẻ thù chung, sự áp bức.”

Lúc này cô dâu và chú rể đã lên đường, và họ cũng cất bước với số khách tham dự lễ cưới còn lại. “Không, chúng ta đừng tiến hành hôn lễ,” nàng nói tiếp. “Ít nhất là lúc này.”

Họ về tới nhà, đi ngang qua cửa sổ tay trong tay, và trông thấy bà quả phụ đang nhìn ra họ. “Chà,” vị khách kêu lên khi họ vào nhà, “tôi đã tự nhủ khi trông thấy hai người về tới cửa với vẻ khăng khít như thế, ‘Rốt cuộc họ đã quyết định!’”

Họ chỉ nói vắn tắt họ chưa quyết định.

“Sao chứ, và hai người thật sự chưa thực hiện nó? Chết tiệt, tôi đã sống để nhìn thấy câu nói cổ hay ho rằng ‘vội vã lấy nhau và từ từ hối hận’ bị hai người phá hỏng như thế này! Đã tới lúc tôi trở lại Marygreen. Những ý niệm mới mẻ là đây, và chúng đang dẫn dắt chúng ta! Hồi thời của tôi, không ai nghĩ tới việc e sợ hôn nhân; không ai e sợ thứ gì trừ một quả đạn đại bác và một cái tủ thức ăn trống rỗng! Sao chứ, khi tôi và ông chồng tội nghiệp của tôi lấy nhau, chúng tôi chỉ xem nó như một trò chơi!”

“Đừng nói với thằng bé khi nó vào phòng,” Sue lo lắng thì thầm. “Nó sẽ nghĩ mọi thứ diễn ra đúng mực, và tốt hơn nó không nên kinh ngạc và bối rối. Dĩ nhiên việc này chỉ bị hoãn lại để cân nhắc thêm. Nếu chúng ta hạnh phúc như đang có, ý kiến của bất cứ người nào cũng có gì là quan trọng?”

Chương Năm

Mục đích của một sử gia biên niên về những tâm trạng và hành động không đòi hỏi Jude phải thể hiện những quan điểm cá nhân đối với cuộc tranh luận hệ trọng nói trên. Không còn ngờ gì nữa, đôi tình nhân này hạnh phúc - giữa những thời điểm buồn bã của họ. Và khi sự xuất hiện bất ngờ của thằng bé trong nhà cho thấy đó không phải là một sự kiện phiền toái như vẻ bên ngoài, mà mang tới cuộc sống của họ một mối quan tâm dịu dàng, mới mẻ, cao cả và vị tha; nó có ích hơn là làm tổn thương hạnh phúc của họ.

Chắc chắn, với hai kẻ lo xa như họ, việc đứa bé tới cũng mang theo nhiều ý tưởng về tương lai, đặc biệt khi dường như hiện tại nó thiếu thốn một cách lạ lùng mọi niềm hy vọng bình thường của tuổi ấu thơ. Nhưng họ cố gắng gạt bỏ, ít nhất trong một thời gian, một quan điểm hướng tới tương lai khá căng thẳng.

Ở vùng Thượng Wessex có một thị trấn chín hoặc mười ngàn dân; có thể gọi nó là Stoke-Barehills. Nó bao gồm một ngôi nhà thờ cũ kỹ, tầm thường, ảm đạm, vùng ngoại ô nhiều nhà gạch mới, nằm giữa vùng ruộng lúa đất đá phấn, gần trung tâm của một hình tam giác tưởng tượng mà ba góc là các thị trấn Aldbrickham, Wintoncester, và đồn quân đội quan trọng Quartershot. Con đường lớn phía tây từ London vắt ngang qua nó, gần một điểm nơi con đường rẽ thành hai nhánh, rồi lại hợp nhất với nhau ở cách đó khoảng hai mươi dặm về phía tây. Từ sự phân đôi rồi tái hợp này, vô số vấn đề trong việc chọn lựa đường nào từng nảy sinh trong số những khách vãng lai bằng xe ngựa, trước khi có đường hỏa xa. Nhưng vấn đề đó hiện nay cũng biến mất theo những chủ nhân thái ấp, những tay xà ích, và người đánh xe ngựa của bưu cục, vốn đã từng tranh cãi về nó; và hiện tại có lẽ không một cư dân Stoke-Barehills nào thậm chí ý thức rằng hai con đường phân đôi trong thị trấn của mình lại hợp nhất lần nữa; vì hiện tại không còn ai đánh xe xuôi ngược con đường lớn phía tây đã bị bỏ phế.

Đối tượng quen thuộc nhất ở Stoke-Barehills ngày nay là khu nghĩa trang, đứng giữa một số di tích xinh đẹp thời trung cổ bên cạnh đường hỏa xa; những nhà nguyện hiện đại, những ngôi mộ hiện đại và những bụi cây hiện đại có một vẻ ngoài mang tính chất xâm phạm giữa những bức tường cổ đổ nát phủ đầy dây thường xuân.

Tuy nhiên, vào một ngày cụ thể trong một năm cụ thể mà câu chuyện này sắp kể tới - vào đầu tháng Sáu - những đặc điểm của thị trấn kích thích một chút quan tâm, dù nhiều du khách tới bằng tàu hỏa; đặc biệt là một số chuyến tàu xuôi, hầu như trống rỗng tại đây. Đó là tuần của cuộc Đại Triển lãm Nông sản Wessex, và những khu cắm trại của nó trải rộng trên vùng ngoại ô của thị trấn như những túp lều của một đội quân bao vây. Những dãy lều to, lều nhỏ, rạp, mái che, cổng chào - mọi loại kiến trúc mang tính tạm thời - che kín cánh đồng xanh trong phạm vi nửa dặm vuông, và du khách đi bộ qua thị trấn thành từng đám đông, tiến thẳng tới khu triển lãm. Con đường tới đó đầy những quầy, những sạp trưng bày, và những người đi bộ bán hàng rong, biến toàn bộ khu chợ thành một cuộc trưng bày đúng nghĩa, và khiến một số kẻ hoang phí nhẹ đi đáng kể túi tiền trước khi họ đến những cánh cổng của khu triển lãm.

Đây là một ngày hội dân gian, “ngày của đồng siling”, và trong số những chuyến tàu tham quan, có hai chuyến từ hai hướng khác nhau cùng tiến vào hai sân ga tiếp giáp nhau hầu như cùng một lúc. Một chuyến, như nhiều chuyến trước đó, đến từ London; chuyến kia qua một đường băng ngang từ Aldbrickham; có hai hành khách bước xuống từ chuyến tàu London; một người đàn ông thấp, khá béo, với một cái bụng phệ tròn trĩnh và đôi chân nhỏ, giống như một con quay cắm trên hai cái chân, và một phụ nữ có thân hình khá đẹp và gương mặt hồng hào, mặc y phục đen, và đeo đầy hạt cườm từ mũ tới váy, khiến nàng lấp lánh như thể đang khoác một cái áo giáp vòng kim loại.

Họ đưa mắt nhìn quanh. Người đàn ông toan thuê một cỗ xe thì người phụ nữ bảo, “Đừng vội, Cartlett. Ở đây cách khu triển lãm không xa mấy. Chúng ta cứ đi bộ tới đó. Có lẽ tôi có thể chọn được vài món đồ nội thất hoặc đồ sứ cũ rẻ tiền. Đã lâu lắm tôi mới tới đây; từ hồi tôi còn là một cô gái ở Aldbrickham, và thỉnh thoảng tới đây để đi dạo với anh bạn trẻ của tôi.”

“Em không thể mang đồ đạc về nhà bằng chuyến tàu tham quan,” chồng nàng, ông chủ quán Ba Cái Còi ở Lambeth, nói với giọng khàn khàn; vì cả hai đều tới từ cái quán ở “khu vực lân cận xuất sắc, đông dân, ưa thích rượu gin”, nơi họ trú ngụ kể từ khi mấy từ quảng cáo này lôi cuốn họ tới đó. Thân hình của người chủ quán cho thấy cả ông ta cũng chịu tác động của các thứ rượu mà ông ta bán như khách hàng.

“Vậy thì tôi sẽ nhờ người gửi nó tới, nếu tôi tìm được thứ gì đáng mua.”

Họ đi tiếp, nhưng khi vừa bước vào thị trấn, người vợ chợt chú ý tới một đôi nam nữ trẻ dắt theo một đứa bé. Họ mới bước ra khỏi sân ga thứ hai, nơi chuyến tàu xuất phát từ Aldbrickham vừa tới. Họ đang đi ngay trước mặt của người chủ quán.

“Ôi trời!” Arabella kêu lên.

“Gì thế?” Cartlett hỏi.

“Anh nghĩ cặp đó là ai? Anh không nhận ra người đàn ông à?”

“Không.”

“Không nhận ra từ những tấm ảnh mà tôi đã cho anh xem sao?”

“Đó là Fawley hả?”

“Vâng, dĩ nhiên.”

“Ồ, tốt. Tôi cho là anh ta có khuynh hướng thích tham quan như số còn lại chúng ta.” Bất kể Cartlett quan tâm tới Jude ra sao khi Arabella còn mới mẻ với ông ta, sự quan tâm đó đã giảm đi rõ rệt từ khi vẻ yêu kiều, phong cách, những lọn tóc, và đôi lúm đồng tiền giả tạo của nàng trở thành một câu chuyện nhàm tai.

Arabella điều chỉnh lại nhịp bước của mình và ông chồng để duy trì khoảng cách với ba người phía trước, họ dễ dàng thực hiện điều đó mà không gây chú ý trong một dòng người đi bộ đông đúc. Những câu nàng đáp lại các nhận xét của Cartlett mơ hồ và đại khái, vì nhóm người phía trước thu hút nàng hơn tất cả quang cảnh còn lại.

“Có vẻ như họ khá yêu mến nhau và yêu mến con họ,” tay chủ quán nói tiếp.

“Con họ! Nó không phải là con họ!” Arabella đáp với một vẻ khao khát lạ lùng, đột ngột. “Họ chưa lấy nhau đủ lâu để nó là con họ!”

Nhưng dù bản năng làm mẹ âm ỉ đủ mạnh mẽ để nàng phản bác ước đoán của ông chồng, nàng không thẳng thắn bộc lộ những ý nghĩ sau đó quá mức cần thiết. Cartlett không biết gì ngoài việc con riêng của vợ và người chồng trước đang sống với ông bà nó ở Antipodes.

“Ồ, tôi cũng nghĩ vậy. Trông cô ta còn trẻ măng.”

“Họ chỉ là tình nhân, hoặc mới cưới nhau, và chỉ chịu trách nhiệm chăm nom đứa bé, như ai cũng thấy.”

Tất cả tiếp tục tiến bước. Sue và Jude, hai kẻ vô tình, đã quyết định biến cuộc triển lãm nông sản trong phạm vi hai mươi dặm của thị trấn thành một dịp tham quan, kết hợp giữa thể dục và tiêu khiển với việc hướng dẫn cho thằng bé ở một phí tổn nho nhỏ. Họ không chỉ quan tâm tới niềm vui của mình mà còn chú ý tìm mọi phương tiện để kích thích Ông Cụ Non, làm cho nó cười vui như những thằng bé khác, dù ở mức độ nào đó nó là một trở ngại với tâm trạng hoàn toàn vui vẻ trong chuyến đi dạo mà họ rất thích thú. Nhưng họ sớm ngừng xem nó là một kẻ quan sát, và thả bước với vẻ quan tâm dịu dàng dành cho nhau mà một kẻ e thẹn nhất cũng khó lòng che đậy; và giữa những người xa lạ như họ nghĩ, họ ít gặp khó khăn trong việc che đậy hơn so với khi ở nhà. Với bộ y phục mùa hè, trông Sue uyển chuyển và nhẹ nhàng như một con chim, ngón tay cái móc vào cái cán dù vải trắng, nàng bước như thể hầu như không chạm đất, như thể một cơn gió hơi mạnh chút xíu có thể nâng bổng nàng qua bờ giậu tới cánh đồng kế tiếp. Còn Jude, với bộ đồ ngày nghỉ xám nhạt, thật sự tự hào khi đi bên cạnh nàng, vì ngoại hình lôi cuốn cùng những câu nói và thái độ đồng cảm của nàng. Sự hoàn toàn thấu hiểu nhau, trong đó mỗi ánh mắt hay cử chỉ cũng có tác động như ngôn từ để chuyên chở cảm xúc giữa họ, khiến họ hầu như là hai thành phần của một tổng thể duy nhất.

Ba người đi ngang qua những cánh cửa quay, Arabella và chồng nàng ở phía sau họ không xa. Khi vào bên trong khu triển lãm, vợ của tay chủ quán có thể thấy hai người đi trước bắt đầu chú ý tới thằng bé, chỉ trỏ và giải thích nhiều đối tượng thú vị, sống hoặc chết; và một thoáng nhanh buồn bã hiện lên mặt họ mỗi lần họ không phá tan được sự thờ ơ của nó.

“Cô nàng cứ dính chặt với anh ta!” Arabella nói. “Ồ, không. Tôi nghĩ họ chưa cưới, không thì họ không thể bám sát nhau như thế… Ngạc nhiên thật đấy!”

“Nhưng tôi nghĩ em đã bảo họ lấy nhau rồi?”

“Tôi nghe nói họ sẽ tiến hành, chỉ có thế, nỗ lực một lần nữa sau khi hoãn lại một hai lần… Họ cứ làm như thể họ là hai người duy nhất trong cuộc triển lãm. Tôi sẽ xấu hổ nếu tỏ ra ngốc nghếch như anh ta!”

“Tôi không thấy có gì đáng để tâm trong hành vi của họ. Tôi sẽ chả bao giờ nhận ra họ yêu nhau, nếu em không nói thế.”

“Anh không bao giờ nhìn thấy bất cứ điều gì,” nàng vặn lại. Dù sao, chắc chắn Cartlett chỉ xem đôi tình nhân hay vợ chồng đó như một cặp bình thường trong đám đông, không có sự khác biệt mà chỉ con mắt sắc sảo của Arabella nhận thấy.

“Anh ta mê tít cô ta, như thể cô ta là một nàng tiên!” Arabella tiếp tục. “Hãy nhìn cách anh ta đắm đuối nhìn cô ta. Tôi cho rằng cô ta không quan tâm tới anh ta như anh ta quan tâm tới cô ta. Theo tôi nghĩ cô ta không phải dạng người có quả tim nồng ấm dù cô ta cũng tỏ ra quan tâm tới anh ta đôi chút, trong khả năng của cô ta; và anh ta có thể khiến tim cô ta đau một chút nếu anh ta muốn thử, nhưng anh ta là người quá đơn giản để làm điều đó. Xem kìa, giờ họ sẽ băng qua những chuồng ngựa kéo xe. Đi nào.”

“Tôi không muốn xem ngựa kéo xe. Chúng ta không việc gì phải đi theo hai người này. Nếu tới để xem triển lãm, chúng ta hãy xem theo cách của mình, như họ làm theo cách của họ.”

“À, tôi nghĩ chúng ta sẽ gặp lại nhau sau một tiếng, ở cái lều nghỉ chân đằng kia, và tự do đi theo ý mình? Thế thì anh có thể xem những thứ anh chọn, và tôi cũng vậy.”

Carlett đồng ý, và họ chia tay nhau; ông ta tiến tới túp lều trưng bày quy trình chế biến rượu mạch nha, còn Arabella đi theo hướng của Jude và Sue. Tuy nhiên, trước khi nàng bắt kịp họ, một gương mặt tươi cười xuất hiện, đối diện với nàng là Anny, cô bạn thời con gái của nàng.

Anny cười ngặt nghẽo chỉ vì sự gặp gỡ tình cờ này. “Tôi vẫn sống ở dưới đó,” nàng nói ngay khi dứt tiếng cười. “Tôi sắp kết hôn, nhưng hôm nay anh ta không tới đây được. Có nhiều bạn bè cũ của chúng ta tới tham quan, dù hiện tại tôi không còn qua lại với họ.”

“Chị có gặp Jude và người tình, hoặc vợ trẻ, hay bất cứ thứ gì của anh ta không? Mới lúc nãy tôi đã gặp họ.”

“Không. Tôi không hề gặp anh ta nhiều năm nay!”

“Chà, họ chỉ quanh quẩn đâu đây thôi. Phải, họ kia rồi, gần con ngựa xám đó!”

“Ồ, đó là người phụ nữ hiện tại, vợ anh ta, như chị nói? Anh ta đã tái hôn à?”

“Tôi không biết.”

“Cô ta xinh quá, phải không?”

“Không có gì để phàn nàn hay chỉ trích. Tuy nhiên không có gì nhiều để dựa vào; một cô gái mảnh khảnh, bồn chồn như thế.”

“Anh ta cũng là một gã điển trai! Lẽ ra chị nên bám chặt anh ta, Arabella.”

“Tôi không biết, nhưng có lẽ là vậy,” nàng lẩm bẩm.

Anny cười rộ. “Thế mới đúng là chị, Arabella! Luôn muốn một người đàn ông khác ngoài người của chị.”

“Vậy sao, tôi muốn biết loại phụ nữ nào không thích như thế? Còn về cô gái đó, cô ta chả biết tình yêu là gì, ít nhất là cái mà tôi gọi là tình yêu! Tôi có thể thấy thế trên nét mặt cô ta!”

“Abby thân mến, có lẽ chị cũng không biết cái mà cô ta gọi là tình yêu.”

“Tôi chắc chắn tôi không muốn biết!… A, họ đang đi tới gian mỹ thuật. Tôi cũng muốn xem vài bức tranh. Chúng ta đi lối đó nhé? Sao, tôi tin quả thật tất cả dân Wessex đều có mặt ở đây! Kia là thầy lang Vilbert. Đã nhiều năm không gặp ông ta, vậy mà trông ông ta không già đi chút nào so với trước. Ông có khỏe không, thầy lang? Tôi vừa bảo rằng trông ông không già đi chút nào so với hồi ông biết tôi, một cô gái trẻ.”

“Chỉ là kết quả của việc thường xuyên uống thuốc của chính tôi, cô gái. Chỉ hai siling ba xu một hộp, hoàn toàn bảo đảm với con dấu chính quyền. Cô nên mua thứ thần dược miễn nhiễm với những tàn phá của thời gian theo tấm gương của tôi. Chỉ hai siling ba xu.”

Vị thầy lang rút ra từ trong túi áo chẽn một cái hộp, và Arabella sẵn lòng mua nó.

“Đồng thời,” ông ta nói tiếp khi đã nhận tiền, “cô có thuận lợi hơn tôi, cô… chắc chắn không phải là bà Fawley, trước kia từng là cô Donn, ở vùng lân cận Marygreen chứ?

“Phải. Giờ tôi là bà Cartlett.”

“Chà, vậy là cô đã để cậu ta vuột khỏi tay, hả! Một học trò của tôi, cô biết đó. Tôi đã dạy cậu ta những từ ngữ. Và hãy tin tôi, cậu ta sớm biết nhiều suýt soát với tôi.”

“Tôi đã mất anh ta; nhưng không như ông nghĩ,” Arabella nói khô khan. “Các ông luật sư đã giải phóng cho chúng tôi. Nhìn anh ta kìa, linh hoạt và tràn sức sống; đang bước vào gian mỹ thuật với người đàn bà trẻ đó.”

“Ái chà! Rõ ràng là mê cô ta như điếu đổ.”

“Mọi người bảo họ là anh em bà con.”

“Anh em họ là một thuận lợi lớn cho tình cảm của họ, tôi cho là thế?”

“Vâng. Chắc chắn chồng cô ta cũng nghĩ thế, khi ông ta ly hôn với cô ta… Chúng ta cũng tới xem tranh nhé?”

Cả ba cùng băng qua bãi cỏ và bước vào trong. Jude và Sue, cùng đứa trẻ, không hề biết tới sự chú ý mà họ đã gợi ra, đang đứng trước một mô hình ở một đầu gian hàng. Họ nhìn chăm chú nó một lúc lâu trước khi đi tiếp. Arabella và hai người đồng hành cũng tới đó, và đọc thấy dòng mô tả: “Mô hình trường Đại học Cardinal, Christminster; của J. Fawley và S. F. M. Bridehead.”

“Ngưỡng mộ tác phẩm của chính họ,” Arabella nhận xét. “Vẫn là Jude khi xưa, luôn nghĩ tới những trường đại học và Christminster, thay vì tập trung vào công việc của mình!”

Họ tò mò liếc nhìn những bức tranh, và đi tới chỗ ban nhạc. Khi họ đã đứng nghe nhạc của những nhạc công quân đội được một lúc, Jude, Sue và thằng bé xuất hiện ở mé bên kia. Arabella không bận tâm họ có nhận ra mình hay không, nhưng họ quá mải mê chìm vào cuộc sống của chính mình, được âm nhạc diễn dịch thành cảm xúc, nên không nhận ra nàng dưới mớ hạt cườm. Nàng đi vòng qua mé ngoài của đám khán thính giả, tới phía sau họ. Hoạt động của họ hôm nay là một sự thú vị bất ngờ đối với nàng. Khi quan sát kỹ họ từ phía sau, nàng nhận ra bàn tay của Jude tìm kiếm tay của Sue trong lúc họ đứng đó; cả hai đứng sát vào nhau để che giấu, theo họ nghĩ, biểu hiện ngầm của cảm xúc tương liên giữa họ.

“Hai kẻ ngốc nghếch, giống như hai đứa trẻ!” Arabella buồn bã thì thầm với chính mình khi quay lại với hai người bạn đồng hành, và trở nên trầm tư lặng lẽ.

Trong lúc đó Anny đang vui vẻ nhận xét với Vilbert về sự chú ý đầy khao khát của Arabella đối với chồng cũ của nàng.

Vị thầy lang nói riêng với Arabella: “Giờ cô có muốn loại này không, cô Carlett? Nó không nằm trong danh sách dược phẩm thông thường của tôi, nhưng đôi khi có người hỏi mua thứ này.” Ông giơ ra một lọ nhỏ đựng chất lỏng trong suốt. “Một loại bùa yêu mà người xưa từng sử dụng với hiệu quả to lớn. Tôi tìm ra cách chế biến nó bằng cách nghiên cứu sách của họ, và chưa từng nghe nói nó thất bại bao giờ.”

“Nó được làm từ cái gì?” Arabella tò mò.

“À, nước chưng cất từ tim bồ câu, hoặc chim cu là một trong các thành phần của nó. Cần tới gần một trăm quả tim để làm ra lọ thuốc nhỏ này.”

“Làm sao ông có đủ chim bồ câu?”

“Đây là một bí mật nhé, tôi có một mẩu muối đá mà chim bồ câu rất ưa thích; tôi đặt nó trong một cái chuồng chim trên mái nhà. Trong vài giờ, lũ chim kéo tới đó từ khắp phía đông, bắc, tây, nam, và do vậy tôi bảo đảm có đủ số lượng cần thiết. Cô sử dụng thứ thuốc này bằng cách làm sao để người mà cô mong muốn uống mười giọt của nó. Nhưng hãy nhớ, tôi kể những chuyện này là vì từ những câu hỏi của cô, tôi xác định cô muốn mua thuốc. Cô phải kín miệng giùm tôi đấy.”

“Tốt lắm, tôi không phiền mua một lọ, để tặng một người bạn nào đó muốn thử với người đàn ông trẻ của cô ta.” Nàng đưa ra năm siling, giá tiền lọ thuốc, và bỏ nó vào trong áo ngực. Sau đó bảo rằng đã tới giờ nàng hẹn với chồng, và thong thả đi về phía quầy giải khát. Jude, Sue và thằng bé đã đi tới túp lều triển lãm nghề làm vườn, và Arabella trông thấy họ đang đứng trước một số loại hoa hồng.

Nàng đứng quan sát họ vài phút, rồi đi tiếp tới chỗ chồng mình, với cảm xúc bình thường. Nàng tìm thấy ông ta đang ngồi trên một cái ghế đẩu cạnh quầy, trò chuyện với một trong những cô gái phục vụ ăn mặc tươi vui.

“Tôi cứ tưởng anh đã có đủ thứ này ở nhà rồi!” Arabella buồn bã nhận xét. “Chắc chắn anh không đi năm mươi dặm từ quán của chính mình để dính chặt vào một quán khác chứ? Nào, hãy đưa tôi đi tham quan một vòng, như những người chồng khác! Mẹ kiếp, người ta sẽ nghĩ anh là một chàng độc thân trẻ tuổi, không cần chăm sóc ai trừ chính anh!”

“Nhưng chúng ta đã hẹn gặp nhau ở đây; và tôi có thể làm gì ngoài việc chờ đợi?”

“Tốt, giờ chúng ta đã gặp nhau, đi thôi,” nàng quay đi, sẵn sàng gây gổ với mặt trời vì đã rọi nắng lên người nàng. Và họ cùng nhau rời khỏi gian lều, người đàn ông bụng bự và người phụ nữ ăn mặc hào nhoáng này, trong tâm trạng bực dọc, đầy ác cảm của một đôi vợ chồng bình thường ở Christendom.

Trong lúc đó, đôi nam nữ và thằng bé khác người vẫn còn nấn ná trong gian triển lãm hoa - một cung điện đầy mê hoặc đối với thị hiếu thẩm mỹ của họ. Đôi má thường ngày xanh xao của Sue phản chiếu màu hồng của những đóa hoa xinh đẹp nàng đang ngắm nghía, vì những cảnh tượng vui tươi, bầu không khí, âm nhạc, và sự phấn khích của một ngày dạo chơi với Jude khiến tim nàng đập rộn ràng và đôi mắt nàng bừng sáng. Nàng yêu hoa hồng, và điều mà Arabella đã chứng kiến là Sue đang cầm chân Jude hầu như trái với ý muốn của anh trong lúc nàng tìm hiểu tên của những loài hoa, và áp mặt sát vào những bông hoa để ngửi mùi thơm của chúng.

“Em muốn áp hẳn mặt vào chúng, những bông hoa đáng yêu này!” nàng nói. “Nhưng em cho rằng việc chạm vào chúng là trái nguyên tắc, phải không, Jude?”

“Vâng, bé cưng,” Jude đáp; và đẩy nhẹ nàng một cái, khiến mũi nàng dí vào những cánh hoa.

“Viên cảnh sát sẽ tới, và em sẽ bảo đó là lỗi của chồng em!”

Rồi nàng ngẩng lên nhìn Jude, và mỉm một nụ cười đầy ý nghĩa đối với Arabella.

“Vui không?” Jude khẽ hỏi.

Nàng gật đầu.

“Vì sao? Vì em đã tới cuộc Đại triển lãm Nông sản Wessex, hay vì chúng ta đã tới?”

“Anh luôn cố buộc em thú nhận mọi điều vớ vẩn. Vì em đang nâng cao tâm hồn, tất nhiên, khi nhìn thấy mọi cái máy cày chạy bằng hơi nước, những cỗ máy đập lúa, máy bằm thức ăn gia súc, những con bò, heo và cừu.”

Jude hoàn toàn hài lòng với sự đánh trống lảng của người bạn luôn lẩn tránh này. Nhưng khi anh quên rằng anh đã đưa ra câu hỏi, và không còn mong muốn một câu trả lời, nàng tiếp tục: “Em cảm thấy chúng ta đã quay lại với niềm hoan hỉ của người Hy Lạp, và đã quên đi buồn phiền mệt mỏi, quên những gì hai mươi lăm thế kỷ đã dạy loài người kể từ thời của họ, như một trong các danh nhân Christminster của anh đã nói… Tuy nhiên, chỉ có một bóng đen trước mắt, chỉ một duy nhất.” Và nàng nhìn thằng bé già nua trước tuổi; dù đã thử đưa nó tới gần mọi thứ có khả năng thu hút một đứa trẻ thông minh, họ đã thất bại hoàn toàn.

Nó biết họ đang nói gì và nghĩ gì. “Con rất, rất tiếc, Cha Mẹ à,” nó nói. “Nhưng xin đừng bận tâm! Con không ngăn được cảm giác của mình. Con sẽ rất thích những bông hoa, nếu con không nghĩ rằng chúng sẽ úa tàn hết trong vài hôm!”

Chương Sáu

Từ khi Sue và Jude hoãn làm lễ cưới, cuộc sống của họ, vốn không ai chú ý tới trước đó, đã trở thành đối tượng quan sát và thảo luận của những người khác ngoài Arabella. Người dân ở phố Spring và vùng lân cận nhìn chung không hiểu, và chắc chắn không thể nào làm cho họ hiểu được tâm hồn, cảm xúc, tình cảnh và những nỗi e sợ riêng tư của Sue và Jude. Những sự kiện khác thường như việc một đứa bé bất ngờ xuất hiện và gọi họ là “Cha và Mẹ”, việc hủy bỏ nghi thức kết hôn mà họ muốn tiến hành một cách lặng lẽ ở một phòng hộ tịch, cùng với những lời đồn thổi về vụ kiện không có người bào chữa ở tòa, chỉ có một cách suy diễn duy nhất đối với những đầu óc giản đơn.

Mỗi chiều sau giờ tan học, Ông Cụ Non - vì dù nó đã được chính thức đổi họ thành “Jude”, cái biệt danh phù hợp đó vẫn bám lấy nó - thường kể lại những câu hỏi và nhận xét của bạn bè, khiến cho Sue và Jude rất đau buồn.

Kết quả là một thời gian ngắn sau nỗ lực ở phòng hộ tịch, cả hai đi vắng - người ta tin là họ tới London - suốt nhiều ngày, và thuê một người để trông nom thằng bé trong thời gian đó. Khi trở lại, họ để cho mọi người ngầm hiểu, với vẻ mặt hoàn toàn thờ ơ và mệt mỏi, rằng rốt cuộc họ đã chính thức kết hôn. Sue, trước đó được gọi là cô Bridehead, giờ công khai lấy tên là bà Fawley. Vẻ thẫn thờ, buồn bã và dửng dưng suốt nhiều ngày của nàng dường như xác nhận cho tất cả những điều này.

Nhưng sự sai lầm (như nó được gọi) của việc họ đi xa để kết hôn một cách quá kín đáo tạo ra nhiều bí ẩn trong cuộc sống của họ; và họ nhận ra thái độ của những người hàng xóm không thay đổi nhiều như mong đợi. Một bí mật mới toanh không gây chú ý bằng một tin giật gân đã cũ.

Thằng bé phụ việc cho tiệm bánh mì và thằng bé ở hàng thịt lúc đầu lễ phép nhấc mũ chào Sue khi tới giao hàng, giờ không thèm bận tâm bày tỏ sự kính trọng đó nữa, và các bà vợ của những người thợ trong vùng vẫn nhìn thẳng về phía trước khi gặp nàng.

Quả là không ai quấy nhiễu họ; nhưng một bầu không khí ngột ngạt bắt đầu bao trùm lên tâm hồn họ, nhất là sau chuyến tham quan triển lãm, như thể chuyến dạo chơi đó đã mang tới cho họ một ảnh hưởng xấu xa. Và do bản tính, họ chỉ cố gắng chịu đựng, không thể xoa dịu nó bằng những lời nói công khai, mạnh mẽ. Nỗ lực sửa chữa hiển nhiên của họ đã quá muộn màng nên không mấy hiệu quả.

Các đơn hàng làm bia mộ và văn bia giảm sút, và hai ba tháng sau, khi mùa thu tới, Jude nhận ra anh phải quay lại với việc làm công nhật, một điều rất đỗi không may, vì anh vẫn chưa trả xong món nợ không thể tránh khỏi khi thanh toán các chi phí tố tụng năm ngoái.

Một tối nọ, khi ngồi ăn với Sue và thằng bé như thường lệ, anh nói với nàng: “Tôi nghĩ tôi sẽ không ở đây nữa. Cuộc sống phù hợp với chúng ta, tất nhiên; nhưng nếu chúng ta có thể tới một chỗ, nơi không ai biết chúng ta, chúng ta sẽ nhẹ lòng hơn, và có một cơ hội tốt hơn. Vì thế tôi e rằng chúng ta phải rời khỏi nơi này, bất kể nó làm em lúng túng thế nào, em thân yêu ạ!”

Sue luôn không vui khi hình dung mình là một đối tượng của lòng thương hại, nhưng nàng đáp: “Tốt, em không tiếc nuối. Em rất khó chịu với cách họ nhìn em ở đây. Và anh đã gìn giữ ngôi nhà và đồ đạc hoàn toàn vì em và thằng bé! Anh không cần nó cho bản thân, và chi phí đó là không cần thiết. Nhưng dù chúng ta đi đâu, làm gì, anh sẽ không tách rời thằng bé khỏi em, phải không Jude? Giờ em không thể để nó đi! Em rất thương thằng bé, và hy vọng một ngày nào đó sẽ xua tan được đám mây mù trong tâm hồn thơ dại của nó! Và nó cũng yêu em. Anh sẽ không tách rời nó khỏi em chứ?”

“Tất nhiên là không, cô gái bé nhỏ thân yêu ạ! Chúng ta sẽ có nơi ở đẹp, dù đi đâu. Chắc chắn tôi sẽ đi lại nhiều khi có một việc làm ở nơi này và một việc ở nơi khác.”

“Em cũng sẽ làm gì đó, dĩ nhiên, cho tới khi… cho tới khi… Chà, giờ em không hữu dụng lắm trong việc viết chữ, nhưng em sẽ tìm một công việc khác phù hợp hơn.”

“Đừng vội nghĩ tới việc đi làm,” Jude bùi ngùi. “Tôi không muốn em làm điều đó. Tôi muốn em ở nhà, Sue ạ. Việc chăm sóc cho thằng bé và chính em đã đủ khiến em bận bịu rồi.”

Có tiếng gõ cửa, và Jude ra mở cửa. Sue có thể nghe thấy cuộc đối thoại:

“Có anh Fawley ở nhà không?… Hai nhà thầu xây dựng Biles và Willis cử tôi tới để hỏi thăm xem anh có nhận khắc lại Mười Điều Răn trong một nhà thờ nhỏ gần đây hay không, họ vừa trùng tu nó lại.”

Jude suy nghĩ, và bảo anh có thể thực hiện việc này.

“Đó không phải là một công việc đòi hỏi quá khéo tay,” người đưa tin nói tiếp. “Vị cha xứ là người rất lỗi thời, và ông ta không đồng ý cho làm bất cứ việc gì khác trong nhà thờ ngoài việc dọn dẹp và sửa chữa.”

“Một ông lão tuyệt vời!” Sue tự nhủ. Nàng luôn phản đối sự kinh khủng của việc trùng tu thái quá.

“Những tấm bảng khắc Mười Điều Răn nằm trên bức tường phía đông nhà thờ,” người đưa tin nói tiếp, “nó sẽ được phục hồi lại, vì ông ta không cho họ mang nó đi, thường thì những đồ hư cũ thuộc về nhà thầu theo thông lệ của ngành này.”

Họ trao đổi và thống nhất các điều kiện làm việc, rồi Jude quay trở vào. “Em thấy đó,” anh vui vẻ nói, “có thêm một công việc, và em có thể giúp, ít nhất em có thể thử. Sẽ chỉ có hai chúng ta làm việc trong nhà thờ, vì những công việc khác đã xong xuôi.”

Hôm sau Jude tới nhà thờ, nó chỉ cách nhà anh hai dặm. Anh nhận thấy viên thư ký của các chủ thầu nói đúng. Những tấm bảng khắc luật Do Thái nghiêm trang ngự trị bên trên những đồ vật Thiên Chúa giáo khác là vật trang trí chủ yếu của bệ thờ, theo phong cách đẹp đẽ giản dị của thế kỷ trước. Vì khung của chúng được làm bằng thạch cao trang trí, không thể tháo chúng xuống để sửa chữa. Một phần, đã mục nát vì hơi ẩm, cần làm mới lại; và khi làm xong việc này, và lau sạch toàn bộ, anh bắt đầu khắc lại chữ. Vào sáng thứ Hai Sue tới để xem có giúp được gì không, và cũng vì họ thích cùng làm việc với nhau.

Sự im lặng và vắng vẻ của tòa nhà giúp nàng tự tin hơn, và khi đứng trên một cái giàn thấp an toàn do Jude dựng, mà dù sao nàng cũng e dè khi trèo lên, nàng bắt đầu sơn những mẫu tự của tấm bảng thứ nhất trong lúc Jude sửa lại một phần của tấm thứ hai. Nàng hoàn toàn hài lòng với khả năng của mình; nàng đã thủ đắc chúng trong thời gian vẽ những văn bản minh họa cho cửa hàng văn phòng phẩm nhà thờ ở Christminster. Dường như không có ai quấy rầy họ; và tiếng luýt chuýt vui vẻ của lũ chim, tiếng tàng lá tháng Mười lao xao, vọng vào qua một cửa sổ mở, hòa vào âm thanh làm việc của họ.

Tuy nhiên, họ không được hưởng lâu sự ấm cúng bình an đó. Khoảng mười hai giờ rưỡi, có tiếng chân trên lớp sỏi bên ngoài. Vị cha xứ già và người gác nhà thờ bước vào, và khi tới để xem công việc được tiến hành ra sao, họ có vẻ ngạc nhiên khi phát hiện ra có một thiếu phụ đang làm giúp. Họ đi vào một hành lang, ngay lúc đó cửa lại mở, và một nhân vật khác đi vào - một nhân vật nhỏ xíu: Ông Cụ Non, và nó đang khóc. Sue đã nói cho nó biết nơi nó có thể tìm nàng giữa những giờ học, nếu muốn. Nàng trèo xuống đất và hỏi, “Có chuyện gì vậy con yêu?”

“Con không thể ở lại ăn ở trường vì chúng nó bảo…” Nó thuật lại vài thằng bé đã chế nhạo nó về bà mẹ hữu danh vô thực của nó như thế nào, và Sue, rất đau khổ, thể hiện sự phẫn nộ của mình với Jude ở trên giàn. Thằng bé đi ra nghĩa trang, và Sue quay lại làm việc. Trong lúc đó cửa lại mở lần nữa, và một phụ nữ đeo tạp dề trắng bước vào với vẻ bận rộn. Sue nhận ra bà ta là một người có những bạn bè ở phố Spring mà nàng từng tới thăm. Người quét dọn nhà thờ nhìn Sue, thở hổn hển và giơ hai tay lên; rõ ràng bà ta đã nhận ra nàng như nàng nhận ra bà ta. Kế tiếp là hai quý bà, và sau khi nói chuyện với người phụ nữ quét dọn, họ tiến tới gần nơi Sue đang đứng vươn người trên giàn, quan sát thân hình nàng nổi bật trên nền tường trắng với ánh mắt phê phán, cho tới khi nàng trở nên bồn chồn đến độ run rẩy thấy rõ.

Họ quay lại nơi những người kia đứng, thì thầm trò chuyện, và một người nói - Sue không thể nghe thấy câu này - “Cô ta là vợ anh ta, tôi nghĩ?”

“Một số nói Phải; một số nói Không,” người phụ nữ quét dọn trả lời.

“Không phải? Vậy cô ta nên là, hoặc là vợ của ai đó - điều đó rất rõ ràng.”

“Họ chỉ mới cưới nhau vài tuần, dù có hay không.”

“Một đôi kỳ lạ đang vẽ hai tấm bảng! Tôi tự hỏi sao Biles và Willis có thể nghĩ tới việc thuê hai người này!”

Người gác nhà thờ cho rằng Biles và Willis không biết có vấn đề không ổn, và một người khác, kẻ đã nói với quý bà lớn tuổi, giải thích vì sao cô ta gọi họ là hai người kỳ lạ.

Một phần nội dung của cuộc trò chuyện khe khẽ sau đó được làm rõ khi người gác nhà thờ kể một giai thoại, dù rõ ràng nó được gợi ý từ tình huống hiện tại, với một giọng mà mọi người trong nhà thờ đều có thể nghe thấy:

“Chà, thật lạ lùng, nhưng ông tôi từng kể cho tôi một câu chuyện về một trường hợp vô đạo đức nhất từng xảy ra khi viết những điều răn trong một nhà thờ ở Gaymead, khá gần nơi này. Vào thời đó hầu hết những điều răn đều được chế tác bằng chữ mạ vàng trên một nền đen, và ở nhà thờ đó cũng thế, trước khi nhà thờ cũ được xây dựng lại. Cách nay chừng một trăm năm, người ta muốn chế tác những điều răn giống như của chúng ta ở đây, và họ phải thuê người ở Aldbrickham thi công. Họ muốn công việc hoàn thành trước một ngày chủ nhật cụ thể, vì thế những người thợ phải làm muộn vào đêm thứ Bảy, trái với ý muốn của họ, vì việc làm ngoài giờ không được trả công như bây giờ. Vào thời đó vùng này chưa có tôn giáo thật sự giữa những cha xứ, giáo sĩ hay dân chúng, và để giữ những người thợ ở lại làm việc, vị cha xứ phải cho họ uống khá nhiều rượu vào buổi chiều. Khi đêm xuống, họ tự mua thêm một ít, rượu rum, theo lời kể. Đêm càng lúc càng khuya, và họ càng lúc càng say sưa, cho tới khi cuối cùng họ đặt chai rượu và những cái cốc lên bàn làm lễ, và kéo một hai cái giàn giáo tới đó, rồi ngồi quanh thoải mái và lại rót những cốc rượu đầy tràn. Theo lời kể, ngay khi họ nâng cốc lên, họ té xuống bất tỉnh, từng người và cả bọn. Họ không biết họ bất tỉnh bao lâu, nhưng khi tỉnh lại đang có một cơn mưa giông kinh khủng và dường như họ nhìn thấy trong bóng tối một thân hình đen thui với đôi chân rất gầy và một cái đầu kỳ lạ, đang đứng trên một cái thang và làm nốt công việc của họ. Khi trời sáng, họ có thể thấy rằng công việc đã thật sự hoàn thành, và không thể nhớ thật ra chính họ đã hoàn thành nó. Họ trở về nhà, và điều kế tiếp họ nghe thấy là một sự kiện chấn động đã xảy ra trong nhà thờ sáng Chủ nhật đó, vì khi mọi người tới đó và lễ bắt đầu, tất cả đều trông thấy Mười Điều Răn được vẽ với những từ “không” bị bỏ qua. Những người tử tế không đi lễ ở đó suốt một thời gian dài, và đức Giám mục được cử tới để làm lễ tái cung hiến nhà thờ. Đó là truyền thuyết mà tôi từng nghe khi còn bé. Các vị cứ nghĩ về nó thế nào tùy ý, nhưng trường hợp hôm nay đã nhắc tôi nhớ tới nó, như tôi đã nói.”

Mấy vị khách liếc mắt nhìn lần nữa, như thể để xem Jude và Sue có bỏ qua những từ “không” hay chăng, rồi lục tục rời khỏi nhà thờ, cuối cùng ngay cả người phụ nữ già cũng ra về. Sue và Jude, trước đó vẫn luôn tay làm việc, bảo thằng bé trở lại trường, và tiếp tục lặng thinh, cho tới khi anh quay lại nhìn nàng và nhận ra nàng đang lặng lẽ khóc.

“Đừng bận tâm, em yêu!” anh nói. “Tôi biết nó là gì!”

“Em không chịu nổi việc họ, và mọi người, cứ nghĩ người ta xấu xa vì họ đã chọn sống theo cách của mình! Thật sự những quan điểm này đã khiến cho những người có dự định tốt đẹp nhất trở nên táo bạo, và thật sự trở nên vô đạo đức!”

“Đừng bao giờ nản lòng! Đó chỉ là một câu chuyện vui.”

“Phải, nhưng chúng ta đã gợi ra nó! Em e rằng em đã làm hại anh, Jude ạ, thay vì giúp anh khi tới đây!”

Gợi ra một câu chuyện như vậy tất nhiên không phải là chuyện vui vẻ gì, theo cách nhìn nghiêm túc về tình cảnh của họ. Tuy nhiên, vài phút sau dường như Sue thấy rằng tình cảnh của họ sáng hôm đó có một khía cạnh buồn cười, và nàng lau nước mắt, rồi bật cười.

“Nói cho cùng, thật khôi hài,” nàng nói, “khi hai chúng ta, trong số tất cả mọi người, với tiểu sử khác thường của mình, lại ngẫu nhiên ở đây sơn Mười Điều Răn! Anh là một kẻ bị Trời đày, còn em, trong điều kiện của mình… Ôi trời!” Và với một tay che mắt, nàng lại bật cười lặng lẽ và liên tục, cho tới khi hoàn toàn đuối sức.

“Như thế tốt hơn,” Jude vui vẻ nói. “Giờ chúng ta lại ổn, phải không, cô gái bé bỏng!”

“Ồ, nhưng nó cũng nghiêm trọng!” Nàng thở dài khi cầm lấy cây cọ và đứng lên. “Nhưng anh có thấy họ không nghĩ là chúng ta đã kết hôn? Họ không tin điều đó! Nó quá khác thường!”

“Tôi không quan tâm họ nghĩ thế nào. Tôi sẽ không bận tâm tới việc làm cho họ tin nữa.”

Họ ngồi xuống ăn trưa, họ đã mang theo thức ăn để đỡ mất thời gian. Khi họ xong bữa và sắp làm việc trở lại, một người đàn ông bước vào nhà thờ, và Jude nhận ra ông ta là chủ thầu Willis. Ông ta chào Jude và nói chuyện riêng với anh.

“Tôi vừa nghe một lời than phiền về việc này,” ông ta khá lúng túng. “Tôi không muốn đi sâu vào vấn đề, vì dĩ nhiên tôi không biết chuyện gì đang diễn ra, nhưng tôi e rằng tôi phải yêu cầu anh và cô ta thôi việc, và để một người khác hoàn thành nó! Tốt nhất là như thế, để tránh mọi khó xử. Tôi sẽ trả công cả tuần cho anh.”

Jude rất tự trọng nên im lặng đồng ý; và người chủ thầu thanh toán cho anh, rồi bỏ đi. Jude nhặt nhạnh đồ nghề, và Sue rửa cọ. Sau đó mắt họ gặp nhau.

“Sao chúng ta đơn giản đến mức nghĩ rằng chúng ta có thể làm việc này!” nàng buồn bã. “Dĩ nhiên là chúng ta không nên… em không nên tới đây!”

“Tôi không biết sẽ có người tới một chỗ vắng vẻ thế này và gặp chúng ta!” Jude đáp. “Tốt thôi, không có gì để nói nữa, em yêu; và dĩ nhiên tôi không muốn làm tổn thương quan hệ làm ăn của Willis bằng cách ở lại.” Họ ngồi thừ ra vài phút, rồi rời khỏi nhà thờ, và đón thằng bé cùng quay về Aldbrickham trong sự trầm tư.

Fawley vẫn còn một nhiệt tình khá lớn dành cho việc học, và theo lẽ tự nhiên, với kinh nghiệm của mình, anh chủ động tìm “sự bình đẳng trong cơ may” thông qua bất cứ phương tiện khiêm tốn nào mở ra trước mắt. Anh đã tham gia Hội Cải thiện Đời sống Thợ thuyền được thiết lập trong thị trấn vào khoảng thời gian anh tới đó; thành viên của nó là những thanh niên thuộc mọi tín ngưỡng và nghề nghiệp, bao gồm giáo sĩ, tín đồ giáo phái Tự quản, tín đồ giáo phái Báp-tít, người theo thuyết Nhất thể, người theo phái Thực chứng, và nhiều người khác - vào thời gian này những kẻ theo thuyết Bất khả tri hầu như không nghe nói tới - mong muốn chung của họ là mở rộng tâm hồn để hình thành một quan hệ liên kết gắn bó. Hội phí thấp, và phòng họp nhỏ; và Jude, khác biệt với mọi người ở kiến thức, hoạt động và trực giác lạ lùng trong việc đọc sách gì và cách làm việc dựa trên những gì đã đọc, vốn có được nhờ những năm đấu tranh chống lại số phận không may, đã được bầu vào ủy ban của hội.

Vài hôm sau khi anh bị cho thôi việc, và trước khi anh tìm được một công việc khác, anh tới dự một cuộc họp của ủy ban nói trên. Anh tới muộn; tất cả những người khác đã có mặt, và khi anh bước vào họ nhìn anh với vẻ ngờ vực, và hầu như không thốt lên một câu chào hỏi nào. Anh đoán họ bàn cãi hay tranh luận một vấn đề gì đó liên quan tới chính anh. Một số thủ tục thông thường được tiến hành, và họ phát hiện ra số tiền đóng hội phí đã giảm đột ngột trong quý đó. Một thành viên - một người thật sự có thiện ý và thẳng thắn - bắt đầu nói một cách khó hiểu về những nguyên nhân khả dĩ: rằng họ nên xem xét kỹ lại tổ chức của mình; bởi nếu ủy ban không được tôn trọng, và ít nhất, với sự khác biệt của họ, nếu không có một tiêu chuẩn chung về đạo đức, họ sẽ đưa tổ chức này xuống đất đen. Họ không nói thêm gì nữa trước sự có mặt của Jude, nhưng anh hiểu điều này có nghĩa là gì. Anh bước tới bàn để viết ngay lập tức một lá thư từ chức.

Vậy là hai kẻ siêu nhạy cảm này ngày càng bị ép buộc phải bỏ đi. Rồi những tờ hóa đơn được gửi tới, và một câu hỏi nảy sinh, Jude có thể làm gì với những món đồ nội thất nặng nề cũ kỹ của bà cô anh, nếu rời thị trấn để tới một nơi anh chưa biết là đâu? Câu hỏi này, và sự cần thiết về tiền mặt, buộc anh đi tới quyết định tiến hành một cuộc bán đấu giá, dù vẫn muốn giữ lại những món đồ kỷ niệm.

Ngày bán đấu giá tới; và Sue tự nấu lần cuối bữa điểm tâm cho chính mình, thằng bé và Jude trong ngôi nhà nhỏ. Tình cờ hôm đó là một ngày mưa gió; hơn nữa Sue không được khỏe, và không muốn bỏ mặc Jude tội nghiệp của nàng trong những hoàn cảnh buồn thảm như thế, vì anh buộc phải ở lại trong thời gian đấu giá, nàng làm theo đề nghị của người tổ chức bán đấu giá, rút lui lên một căn phòng đã dọn trống trên gác và tự nhốt mình trong đó, tách biệt khỏi những người đấu giá. Jude tìm ra nàng ở đó; và cùng với thằng bé, vài cái rương, giỏ, và gói đồ đạc, hai cái ghế và một cái bàn được giữ lại, cả hai ngồi thủ thỉ chuyện trò.

Tiếng chân bắt đầu nhộn nhịp lên xuống những cầu thang trống, khách đấu giá kiểm tra hàng hóa, một số trong đó cũ kỹ đến độ được gán cho giá trị của đồ mỹ thuật. Họ thử gõ cửa phòng của đôi vợ chồng một hai lần; để tránh bị quấy rầy, Jude viết hai chữ “Phòng riêng” trên một mảnh giấy và dán nó lên cửa.

Họ sớm nhận ra rằng, thay vì đồ đạc, tiểu sử cá nhân và quá khứ của họ bắt đầu được những người mua đấu giá thảo luận tới một mức độ bất ngờ và không thể bỏ qua. Mãi tận lúc này họ mới thật sự nhận ra họ đã khờ khạo như thế nào khi cứ tưởng thiên hạ không biết gì về họ. Sue lặng lẽ cầm tay Jude, và họ nhìn nhau, lắng nghe những lời nhận xét và ngụ ý, phần lớn nhắc tới tính cách kỳ quặc và bí ẩn của Ông Cụ Non. Cuối cùng cuộc bán đấu giá bắt đầu trong căn phòng bên dưới, và họ có thể nghe từng món đồ quen thuộc được bán đi, những món đắt tiền với giá rẻ như cho không, và những món không ra gì lại được một cái giá bất ngờ.

“Mọi người không hiểu chúng ta,” anh thở nặng nề. “Tôi mừng là chúng ta đã quyết định ra đi.”

“Vấn đề là đi đâu?”

“Ta nên tới London, ở đó ta có thể sống như ta chọn.”

“Không, đừng tới London, anh yêu! Em biết rõ nó. Chúng ta sẽ không hạnh phúc ở đó.”

“Vì sao?”

“Anh không nghĩ ra à?”

“Vì Arabella ở đó?”

“Đó là lý do chính.”

“Nhưng ở vùng nông thôn tôi luôn e rằng chúng ta sẽ lặp lại những kinh nghiệm vừa qua. Và tôi không muốn giảm nó đi bằng cách giải thích về tiểu sử của thằng bé. Tôi đã quyết định im lặng để cắt lìa nó khỏi quá khứ của nó. Giờ tôi đã chán chường công việc trong nhà thờ; và tôi sẽ không chấp nhận nó, ngay cả khi được chào mời!”

“Lẽ ra anh nên học kiến trúc cổ điển. Nói cho cùng, Gô-tích là một nghệ thuật man rợ. Pugin đã sai, và Wren đã đúng. Hãy nhớ nội thất của nhà thờ Christminster - đó hầu như là nơi đầu tiên chúng ta nhìn thấy nhau. Dưới những chi tiết Norman đẹp đẽ đó người ta có thể nhìn thấy sự trẻ con kệch cỡm của những kẻ thô lỗ đang cố gắng bắt chước những hình thức La Mã đã diệt vong, chỉ được nhớ tới bởi truyền thống lu mờ.”

“Phải, em đã sửa đổi quan điểm của tôi theo hướng đó nửa phần bởi những điều em từng nói lúc trước. Nhưng người ta có thể làm việc bất chấp họ là ai. Tôi phải làm một công việc nào đó, nếu không phải kiến trúc gô-tích nhà thờ.”

“Em ước gì cả hai chúng ta có thể theo một nghề không liên quan gì tới hoàn cảnh cá nhân,” nàng nói, cười buồn. “Em không đủ tư cách dạy học cũng như anh không đủ tư cách để hành nghề sửa chữa nhà thờ. Anh phải quay lại những nhà ga, những chiếc cầu, nhà hát, thính phòng, khách sạn, mọi thứ không liên quan tới đạo đức.”

“Tôi không giỏi mấy thứ đó… lẽ ra tôi nên chọn nghề làm bánh mì. Tôi lớn lên trong lò bánh mì với bà cô, em biết đó. Nhưng ngay cả một thợ làm bánh mì cũng phải theo truyền thống để có khách hàng.”

“Trừ phi anh ta có một quầy bánh ngọt và bánh gừng ở các chợ và hội chợ, nơi mọi người cực kỳ thờ ơ với mọi thứ ngoại trừ chất lượng của hàng hóa.”

Ý nghĩ của họ bị cắt ngang bởi giọng nói của người tổ chức bán đấu giá: “Giờ là món đồ cổ bằng gỗ sồi, một mẫu nội thất cổ độc đáo của Anh, xứng đáng nhận được sự chú ý của mọi nhà sưu tập!”

“Đó là di sản của ông cố tôi,” Jude nói. “Tôi ước gì chúng ta có thể giữ lại món đồ cổ đáng thương đó!”

Từng món đồ lần lượt ra đi, và buổi chiều trôi qua. Jude và hai người trong nhà ngày càng mệt và đói, nhưng sau cuộc trò chuyện đã nghe, họ không muốn ra ngoài trong lúc những khách mua chưa ra về hết. Tuy nhiên, cuộc đấu giá sắp kết thúc, và họ cần phải đưa các thứ của Sue tới nơi tạm trú trong cơn mưa.

“Giờ là món kế tiếp: hai cặp bồ câu, còn sống và béo ụ, một món bánh hấp ngon lành cho ai đó trong bữa ăn trưa vào Chủ nhật tới!”

Việc bán mấy con chim đã được trì hoãn trong suốt buổi chiều. Chúng là chim cưng của Sue, và khi nhận thấy không thể giữ chúng lại, nàng còn buồn hơn so với việc chia tay tất cả những món đồ khác. Sue cố kềm nước mắt khi nàng nghe giá tiền nhỏ mọn ban đầu tăng lên từng li từng tí cho tới khi cái giá cuối cùng được chốt. Người mua là một người bán gia cầm trong vùng, và chắc chắn lũ chim sẽ tiêu đời trước ngày mở phiên chợ kế tiếp.

Nhận ra nỗi buồn bị che giấu của nàng, Jude hôn nàng và bảo đã tới giờ lên đường để xem nơi tạm trú có sẵn sàng chưa. Anh sẽ đi với thằng bé rồi quay lại đón nàng.

Khi còn lại một mình, nàng nhẫn nại chờ, nhưng Jude không quay lại. Cuối cùng nàng cũng rời khỏi đó; bờ biển đã trong trở lại, và khi đi ngang qua tiệm gia cầm gần đó, nàng thấy lũ chim bồ câu của mình trong một cái rương mây cạnh cửa. Cảm xúc khi nhìn thấy chúng, cộng thêm bóng tối đang buông xuống, khiến nàng hành động theo sự thôi thúc: trước hết nàng nhìn nhanh xung quanh, và mở cái móc giữ nắp rương ra, rồi đi tiếp. Cái nắp bị đẩy lên từ bên trong, và lũ chim bay đi với một tiếng lách cách khiến người chủ tiệm điên tiết cất tiếng nguyền rủa.

Sue tới căn nhà trọ, run lẩy bẩy, và thấy Jude cùng thằng bé đang dọn chỗ cho nàng. “Những người mua có trả tiền trước khi mang các thứ đi không?” nàng vừa hỏi vừa thở hổn hển.

“Có, tôi nghĩ thế. Vì sao?”

“Vì em đã làm một việc xấu!” và nàng giải thích, với sự ăn năn cay đắng.

“Tôi sẽ phải trả tiền lại cho người chủ tiệm gia cầm nếu ông ta không bắt chúng được,” Jude nói. “Nhưng không sao. Đừng buồn nữa, em yêu.”

“Em thật là ngốc! Ôi, vì sao luật của Tự nhiên lại không khác chi sự tàn sát!”

“Thật thế hả Mẹ?” thằng bé hỏi với vẻ quan tâm.

“Thật!” Sue đáp.

“Chà, chúng phải nắm lấy cơ hội của chúng, những con vật tội nghiệp,” Jude nói. “Ngay khi thu xong tiền bán đấu giá và thanh toán hết những tờ hóa đơn, chúng ta sẽ đi.”

“Chúng ta đi đâu?” thằng bé hồi hộp hỏi.

“Chúng ta phải đi vô phương hướng, để không ai có thể theo dấu chúng ta… Chúng ta không được tới Alfredston, Melchester, Shaston, hoặc Christminster. Ngoài những nơi đó, chúng ta có thể đi bất cứ nơi nào.”

“Vì sao chúng ta không được tới đó, hở Cha?”

“Vì một đám mây đang tụ lại trên đầu chúng ta dù ‘chúng ta không cư xử xấu với ai, không làm hại ai, không lừa gạt ai!’ Dù có lẽ chúng ta ‘đã làm điều vốn là đúng trong mắt của chính chúng ta.’”[76]

Chương Bảy

Từ hôm đó Jude Fawley và Sue biến mất khỏi thị trấn Aldbrickham.

Không ai biết họ đã đi đâu, chủ yếu là vì không ai quan tâm tới chuyện đó. Bất cứ người nào đủ tò mò để theo dấu những bước chân của một cặp vô danh như thế có thể phát hiện ra không mấy khó khăn rằng Jude đã tận dụng tay nghề có khả năng thích ứng của mình để bước vào một cuộc sống luôn chuyển dịch, gần như du mục, vốn không phải không có sự vui thú của nó trong một thời gian.

Jude tới bất cứ nơi nào anh nghe nói có công việc cần tới thợ đá, chọn theo sở thích những nơi xa cách với những nơi thường lui tới trước đây của anh và của Sue. Anh làm một công việc, lâu hay ngắn hạn, cho tới khi hoàn thành nó; rồi lại đi tiếp.

Hai năm rưỡi đã trôi qua như vậy. Đôi khi người ta có thể bắt gặp anh đang chạm những thanh chấn song của một dinh thự miền quê, đang gắn lan can của một tòa thị sảnh, đang chế tác đá khối cho một khách sạn ở Sandbourne, một viện bảo tàng ở Casterbridge, đôi khi đi tới tận Exonbury, đôi khi ở Stoke-Barehills. Tuy nhiên về sau này anh sống ở Kennetbridge, một thị trấn thịnh vượng cách Marygreen không hơn mười hai dặm về phía nam; đây là điểm gần nhất với ngôi làng mà mọi người biết anh; vì anh có một nỗi sợ đầy nhạy cảm đối với việc bị tra vấn về cuộc sống và sự nghiệp bởi những người từng quen biết anh trong thời tuổi trẻ sôi nổi đầy hứa hẹn, và đời sống hôn nhân ngắn ngủi, bất hạnh của anh vào thời điểm đó.

Anh ở lại một số nơi vài tháng, số khác chỉ vài tuần. Ác cảm lạ lùng và đột ngột đối với công việc trong nhà thờ, cả Thanh giáo và Tin lành, đã nảy sinh khi anh nhận thức được quan niệm sai lầm của mình vẫn còn đó. Nó nảy sinh không phải từ nỗi e sợ tiếp tục bị chỉ trích mà từ một quan điểm cực đoan vốn không cho phép anh tìm kiếm một cuộc sống thoát khỏi những kẻ không chấp nhận đường lối của anh; nó cũng nảy sinh từ ý thức về sự mâu thuẫn giữa những tín điều trước đây và thực hành hiện tại của anh. Hầu như trong anh không còn chút niềm tin nào mà với nó anh đã tới Christminster lần đầu. Về mặt tinh thần, anh đang tới gần vị trí mà Sue đã chiếm giữ khi anh gặp nàng lần đầu.

Một tối thứ Bảy của tháng Năm, gần ba năm sau lần Arabella nhận ra Sue và anh trong cuộc triển lãm nông nghiệp, một số người đã có mặt ở đó lại gặp nhau lần nữa.

Đó là thời điểm diễn ra hội chợ mùa xuân ở Kennetbridge, và dù cuộc gặp gỡ giao thương xưa cũ này đã đổi khác nhiều so với thời trước, con đường dài thẳng tắp của thị trấn có vẻ rất sống động vào giữa trưa. Vào đúng giờ đó, một cỗ xe nhẹ hai bánh, trong số các xe cộ khác, chạy vào thị trấn theo con đường phía bắc, tới cửa của một lữ quán không bán rượu. Có hai phụ nữ bước xuống xe: người đánh xe, một phụ nữ nông thôn bình thường, và một người có thân hình đầy đặn khoác tang phục của một quả phụ. Trang phục màu tối của nàng, trông rất nổi bật, khiến nàng có vẻ hơi lạc lõng trong môi trường hỗn độn và ồn ào của một phiên hội chợ cấp tỉnh.

“Tôi sẽ tìm ra nó ở đâu, Anny,” quý bà quả phụ nói với bạn đồng hành, khi cỗ xe ngựa được một người đàn ông dắt đi. “Tôi sẽ quay lại gặp chị ở đây, và chúng ta sẽ vào quán ăn uống chút gì đó. Tôi bắt đầu cảm thấy đói đến rã rời.”

“Rất sẵn lòng,” người kia đáp. “Dù tôi thích quán Những Ô Vuông hay Thủy thủ hơn. Chị không thể có rượu ở những lữ quán này.”

“Thôi nào, đừng nhượng bộ thói phàm ăn tục uống, bạn của tôi,” người phụ nữ mặc tang phục đáp. “Đây là nơi thích hợp. Được rồi, chúng ta sẽ gặp lại sau nửa giờ nhé, trừ phi chị đi với tôi để tìm địa điểm của ngôi nhà thờ mới.”

“Tôi không quan tâm. Chị có thể nói cho tôi biết mà.”

Sau đó họ chia tay nhau. Người phụ nữ mặc đồ tang rảo bước với vẻ mặt cách biệt khỏi môi trường nhộn nhịp xung quanh. Nàng hỏi thăm đường và đi tới một hàng rào gỗ, bên trong là nhiều hố sâu cho thấy một tòa nhà sắp được xây dựng; và trên những tấm bảng bên ngoài, một hai tấm áp phích lớn viết rằng đá nền của ngôi nhà thờ tương lai sẽ được hạ thổ lúc ba giờ bởi một giáo sĩ London rất nổi tiếng trong cộng đồng của ông.

Khi đã biết chắc như vậy, người quả phụ quay trở lại, và thong thả quan sát những hoạt động trong hội chợ. Dần dà, sự chú ý của nàng tập trung vào một quầy hàng nhỏ bán bánh ngọt và bánh gừng, đứng giữa một dãy lều hợm hĩnh hơn. Nó được phủ một tấm vải trắng, do một phụ nữ trẻ rõ ràng chưa quen với công việc này điều hành; một thằng bé có gương mặt già chát đứng phụ bán với nàng.

“Ối trời!” người quả phụ lẩm bẩm. “Đó là Sue vợ anh ta, nếu đúng là cô ta!” Nàng bước tới gần hơn và ôn tồn cất tiếng. “Cô có khỏe không, cô Fawley?”

Sue biến sắc khi nhận ra Arabella qua tấm mạng đen che mặt.

“Cô khỏe chứ, cô Cartlett?” nàng chào đáp lễ. Và khi để ý tới tang phục của Arabella, giọng nàng có vẻ cảm thông bất chấp cảm xúc của nàng. “Sao chứ, chồng cô đã…”

“Phải. Ông chồng tội nghiệp của tôi. Ông ta chết cách đây sáu tuần, chẳng để lại gì nhiều cho tôi, dù ông ta là một người chồng tốt bụng. Nhưng lợi nhuận có được trong việc làm chủ quán rượu thuộc về những kẻ chế biến rượu chứ không phải những kẻ bán lẻ… Còn cháu, ông cụ non bé nhỏ của tôi! Tôi cho là cháu không biết tôi?”

“Có, tôi biết. Bà là người mà tôi từng tưởng là mẹ tôi trong một thời gian, cho tới khi tôi nhận ra bà không phải,” Ông Cụ Non đáp. Hiện giờ nó đã học được cách sử dụng phương ngữ Wessex hoàn toàn tự nhiên.

“Tốt thôi. Không sao. Tôi là một người bạn.”

“Juey,” Sue đột ngột lên tiếng, “hãy bê cái khay này tới sân ga, mẹ nghĩ có một chuyến tàu khác đang tới.”

Khi nó đi khỏi, Arabella nói tiếp: “Nó sẽ không bao giờ là một gã đẹp trai, phải không, thằng bé tội nghiệp! Nó có biết tôi mới thật sự là mẹ nó hay không?”

“Không. Nó nghĩ có một bí mật nào đó về cha mẹ nó, chỉ có thế. Jude sẽ nói cho nó biết khi nó lớn hơn một chút.”

“Nhưng vì sao cô lại tới nông nỗi phải làm việc này? Tôi rất ngạc nhiên.”

“Đây chỉ là công việc tạm thời, một sở thích nhất thời của chúng tôi trong lúc gặp khó khăn.”

“Vậy là cô vẫn đang sống với anh ta?”

“Phải.”

“Đã kết hôn?”

“Đương nhiên.”

“Có con cái gì không?”

“Hai.”

“Và một đứa khác sắp chào đời, tôi thấy.”

Sue co người lại trước câu hỏi trực tiếp và khó trả lời, và cái miệng nhỏ xinh của nàng bắt đầu run rẩy.

“Lạy Chúa, tôi chỉ muốn nói một cách tử tế lịch sự. Có gì mà khóc chứ? Một số người sẽ tự hào là đằng khác!”

“Tôi không xấu hổ, không như cô nghĩ! Nhưng việc đưa những con người vào cõi đời này dường như là một điều bi thảm kinh khủng, vượt quá khỏi quyền hạn, đến độ đôi khi tôi tự hỏi tôi có quyền làm điều đó hay chăng!”

“Thoải mái đi, cô bạn thân mến của tôi… Nhưng cô không nói cho tôi biết vì sao cô làm công việc này? Jude từng là một anh chàng rất kiêu hãnh, hầu như đứng trên bất cứ nghề nghiệp nào, đừng nói tới việc làm chủ một quầy bán bánh.”

“Có lẽ chồng tôi đã thay đổi chút ít kể từ dạo ấy. Tôi chắc chắn giờ anh ấy không kiêu hãnh chút nào!” và đôi môi của Sue lại run rẩy. “Tôi đang làm việc này vì anh ấy bị cảm lạnh hồi đầu năm trong lúc đang chế tác đá cho một thính phòng, ở Quartershot. Anh ấy phải làm việc dưới mưa, vì việc đó phải hoàn thành vào một ngày đã ấn định. Anh ấy đã khỏe hơn; nhưng đó là một thời gian dài mệt mỏi! Chúng tôi đã nhờ một người bạn, một quả phụ già giúp đỡ để vượt qua giai đoạn đó; nhưng bà ta sắp đi rồi.”

“Chà, tôi cũng cố tỏ ra đáng kính, tạ ơn Thượng đế, và suy nghĩ nghiêm túc từ khi chồng tôi mất. Vì sao cô chọn bán bánh gừng?”

“Chỉ là một ngẫu nhiên đơn thuần. Anh ấy lớn lên với nghề làm bánh, và chợt nảy ra ý định thử nó xem sao. Anh ấy có thể thực hiện việc này mà không cần ra khỏi cửa. Chúng tôi gọi chúng là bánh ngọt Christminster. Chúng là một thành công lớn.”

“Tôi chưa bao giờ nhìn thấy những cái bánh như thế. Sao, chúng có những cửa sổ và tòa tháp, và chóp tháp! Và thú thật chúng rất đẹp.” Arabella tự lấy cho mình một cái bánh ngọt, và nhai nhóp nhép với vẻ rất tự nhiên thoải mái.

“Phải. Chúng là những hồi ức về các trường đại học Christminster. Những cửa sổ có họa tiết trang trí, và những hàng hiên, cô thấy đó. Anh ấy thích làm bánh theo mô hình của chúng.”

“Vẫn còn nhai đi nhai lại ý nghĩ về Christminster, thậm chí trong những cái bánh ngọt!” Arabella bật cười. “Đúng là Jude. Một đam mê dai dẳng. Anh ta là một gã thật kỳ quặc, và sẽ luôn như thế!”

Sue thở dài, tỏ ra buồn bã khi nghe những lời chỉ trích Jude.

“Cô không nghĩ anh ta là thế à? Thôi nào, cô cũng nghĩ thế, dù cô rất yêu anh ta!”

“Dĩ nhiên Christminster là một hình ảnh đã in sâu trong đầu anh ấy, và tôi nghĩ anh ấy sẽ không bao giờ hết tin vào nó. Anh ấy vẫn nghĩ nó là một trung tâm lớn của tư tưởng cao thâm và vô úy, thay vì thực chất của nó, một cái tổ của những tay hiệu trưởng tầm thường, luôn bợ đỡ tâng bốc truyền thống.”

Arabella nhìn Sue với ánh mắt chế giễu, quan tâm tới cách nàng nói hơn nội dung của câu nói. “Thật kỳ lạ khi nghe một phụ nữ bán bánh nói những câu như thế! Vì sao cô không quay lại nghề dạy học?”

Nàng lắc đầu. “Họ sẽ không thuê tôi.”

“Tôi cho là vì vụ ly hôn?”

“Lý do đó và những điều khác nữa. Và không có lý do gì để ao ước nó. Chúng tôi đã từ bỏ mọi tham vọng, và chưa bao giờ hạnh phúc hơn thế trong đời cho tới khi anh ấy ngã bệnh.”

“Cô đang sống ở đâu?”

“Tôi không muốn nói.”

“Ở Kennetbridge này?”

Thái độ của Sue cho Arabella thấy phỏng đoán ngẫu nhiên của nàng là đúng.

“Thằng bé đã quay lại đây rồi,” Arabella nói tiếp. “Con trai của tôi và Jude!”

Mắt Sue lóe sáng. Nàng kêu lên, “Cô không cần ném câu đó vào mặt tôi!”

“Được thôi, dù tôi có cảm giác như thể tôi muốn nó sống với tôi!… Nhưng lạy Chúa, tôi không muốn cướp nó khỏi cô, tôi sẽ phạm tội khi nói sống sượng như thế, dù tôi nghĩ cô đã có đủ cho riêng mình! Nó đang sống với những người tốt, tôi biết thế; và tôi không phải loại người dám chống lại ý Chúa. Giờ tâm tính của tôi đã trở nên cam chịu hơn.”

“Thật vậy! Tôi ước gì tôi có thể giống như thế.”

“Cô nên thử.” người quả phụ đáp, với vẻ hạ cố của một kẻ ý thức được sự hơn hẳn của mình, không chỉ về mặt tinh thần mà cả về mặt xã hội. “Tôi không khoác lác về nhận thức của mình, nhưng tôi không còn như trước nữa. Sau cái chết của Cartlett tôi đã đi ngang qua giáo đường trên con phố gần phố của chúng tôi, và bước vào đó để tránh mưa. Tôi cảm thấy cần có một sự nâng đỡ nào đó cho mất mát của mình, và vì việc đó đúng đắn hơn là mượn rượu để tiêu sầu, tôi thường xuyên tới đó, và nhận ra nó là một sự an ủi lớn lao. Nhưng giờ tôi đã rời khỏi London, cô biết đấy, và hiện tại tôi sống ở Alfredston, với Anny bạn tôi, để ở gần quê hương của mình. Hôm nay tôi tới đây không phải để dự hội chợ. Chiều nay có một buổi lễ đặt đá móng cho một giáo đường mới do một linh mục nổi tiếng ở London chủ trì, và tôi đã đi xe tới cùng Anny. Giờ tôi phải trở lại để gặp chị ta.”

Arabella chào từ giã Sue, và cất bước.

Chương Tám

Chiều hôm ấy, Sue và nhiều người khác trong hội chợ Kennetbridge nghe thấy tiếng hát bên trong khu vực có hàng rào gỗ mé dưới phố. Những người nhìn trộm qua khoảng trống trông thấy một đám đông mặc áo đen, tay cầm sách thánh ca, đứng quanh những cái hố đặt móng tường của ngôi nhà thờ mới. Arabella Cartlett đứng giữa họ. Nàng có một giọng ca khỏe, rõ ràng, có thể phân biệt dễ dàng với số còn lại, khi lên xuống giọng, ngực nàng cũng phập phồng theo giai điệu.

Hai giờ sau, khi đã dùng trà ở khách sạn không bán rượu, Anny và Arabella lên đường quay về qua vùng đất cao thoáng đãng trải dài giữa Kennetbridge và Alfredston. Arabella có vẻ trầm tư; nhưng những ý nghĩ của nàng không hướng tới ngôi nhà thờ mới như Anny phỏng đoán lúc đầu.

“Không, đó là một việc khác,” cuối cùng Arabella nói với giọng hờn dỗi. “Hôm nay khi tới đó tôi không nghĩ tới ai khác ngoài Cartlett tội nghiệp, hoặc bất cứ điều gì ngoài việc rao truyền Phúc âm qua phương tiện của cái giáo đường mới mà họ khởi công chiều nay. Nhưng đã xảy ra một việc khiến đầu óc tôi xoay sang một hướng hoàn toàn khác. Anny à, tôi đã nghe nói về anh ta, và đã gặp cô ta.”

“Ai?”

“Tôi đã nghe tin của Jude, và gặp vợ anh ta. Và kể từ đó, dù tôi hát thánh ca với toàn bộ sức lực của mình, tôi không thể không nghĩ tới anh ta, điều mà tôi không được quyền làm với tư cách một thành viên của nhà thờ.”

“Chị không thể đặt tâm trí vào những gì vị linh mục ở London nói hôm nay, và cố xua đuổi những ý tưởng lan man của chị được hay sao?”

“Tôi đã cố. Nhưng quả tim xấu xa của tôi cứ suy nghĩ quẩn, bất chấp bản thân tôi!”

“Ờ, tôi biết chính tôi cũng có những lúc suy nghĩ vẩn vơ! Nếu chị biết tôi đôi khi mơ thấy những gì trong đêm hoàn toàn trái với ý muốn của mình, chị sẽ nói tôi đã đấu tranh tư tưởng ghê gớm!” (Cả Anny cũng đã trở nên nghiêm túc hơn lúc sau này, người tình của nàng đã bỏ rơi nàng.)

“Tôi phải làm gì bây giờ?” Arabella yếu ớt hỏi.

“Chị có thể lấy một lọn tóc của người chồng quá cố làm thành một cái trâm cài để tang, và nhìn nó mỗi giờ trong ngày.”

“Tôi chẳng có lấy một sợi nào! Và nếu có cũng chẳng ích gì… Sau tất cả những gì đã nói về sự an ủi của tôn giáo, tôi ước gì tôi có lại Jude!”

“Chị phải can đảm chống lại cảm giác đó, vì anh ta là của người khác. Và tôi từng nghe nói về một điều có ích, khi những quả phụ ưa khoái lạc bị dằn vặt, đó là đi tới mộ chồng lúc hoàng hôn, và đứng cúi đầu một lúc lâu.”

“Xì! Tôi biết rõ như chị tôi nên làm gì; chỉ có điều tôi không làm chuyện đó!”

Họ lặng lẽ ngồi xe đi dọc con đường thẳng cho tới khi tiến vào địa phận của Marygreen, cách không xa mé trái con đường. Họ tới ngã ba của con đường lớn và con đường nhỏ cắt ngang dẫn tới ngôi làng. Họ có thể nhìn thấy tháp nhà thờ nhô lên trong thung lũng. Khi họ đi xa hơn, ngang qua ngôi nhà lẻ loi mà Arabella và Jude từng sống trong những tháng đầu tiên của cuộc hôn nhân, nơi vụ giết heo đã diễn ra, nàng không thể cầm lòng được nữa.

“Anh ta là của tôi hơn của cô ta!” nàng thốt lên. “Tôi muốn biết cô ta có quyền gì đối với anh ta! Tôi sẽ cướp anh ta khỏi cô ta nếu có thể!”

“Thật đáng xấu hổ, Abby! Và chồng chị chỉ mới ra đi có sáu tuần! Hãy cầu nguyện chống lại nó!”

“Còn lâu tôi mới làm điều đó! Cảm giác là cảm giác! Tôi sẽ không là một kẻ đạo đức giả hay rên rỉ nữa, thế đấy!”

Trước đó nàng đã rút nhanh từ trong túi một xấp thơ trong Kinh Thánh mà nàng mang theo để phân phát ở hội chợ, và đã phát nhiều tờ. Trong lúc nói, nàng ném hết cả số còn lại vào hàng giậu. “Tôi đã cố dùng liệu pháp này và thất bại. Tôi phải sống đúng với bản chất của mình!”

“Suỵt! Chị đang kích động, chị thân mến! Giờ chị nên lặng lẽ về nhà, uống một tách trà, và chúng ta đừng nói về anh ta nữa. Chúng ta sẽ không đi theo con đường này nữa vì nó dẫn tới nơi anh ta sống, vì nó khiến cho chị kích động như vậy. Chị sẽ sớm bình tĩnh lại thôi.”

Arabella dần dần bình tĩnh lại; và họ băng qua con đường hẹp trên đồi. Khi xe bắt đầu đổ xuống con dốc dài, thẳng, họ nhìn thấy một người đàn ông lớn tuổi gầy gò và điệu bộ trầm tư đang bước nhanh phía trước, ông ta cầm theo một cái giỏ; và y phục của ông ta có vẻ luộm thuộm nhếch nhác, cùng một cái gì đó khó định nghĩa trong toàn bộ dáng vẻ của ông ta gợi nên ý nghĩ về một kẻ là quản gia, người cung cấp, bạn tâm tình của chính mình, vì không ai khác trên đời thực hiện những việc đó cho ông ta. Phần đường còn lại là đổ dốc đồi, và khi đoán rằng ông ta đang đi tới Alfredston, họ đề nghị cho ông ta quá giang, và ông ta đồng ý.

Arabella nhìn ông ta, rồi lại nhìn, cho tới khi nàng cất tiếng. “Nếu tôi không lầm, tôi đang nói chuyện với ông Phillotson?”

Vị khách quá giang quay lại và nhìn nàng. “Phải; tôi là Phillotson,” ông ta đáp. “Nhưng tôi không nhận ra cô, thưa cô.”

“Tôi nhớ ông khá rõ khi ông còn là hiệu trưởng ở Marygreen, và tôi là một trong những học trò của ông. Tôi từng đi bộ tới đó từ Cresscombe hàng ngày, vì chúng tôi chỉ có một cô giáo ở chỗ của chúng tôi, và ông dạy tốt hơn. Nhưng ông sẽ không nhớ tôi như tôi nhớ ông, phải không? Tôi là Arabella Donn.”

Ông ta lắc đầu và nhã nhặn đáp, “Không. Tôi không nhớ cái tên này. Và tôi hầu như không nhận ra bản thân cô hiện giờ so với cô học trò mũm mỉm mà chắc chắn là cô lúc đó.”

“Vâng, tôi luôn khá mập mạp. Tuy nhiên, hiện tại tôi ở đây với vài người bạn. Tôi nghĩ là ông biết tôi đã kết hôn với ai.”

“Không.”

“Jude Fawley, cũng là một học trò của ông, ít ra là một học trò lớp đêm, trong một thời gian ngắn, tôi nghĩ. Và sau đó có gặp lại ông, nếu tôi không lầm.”

“Ôi trời, ôi trời,” Phillotson nói, bắt đầu thoát khỏi vẻ cứng nhắc của mình. “Cô là vợ của Fawley? Chắc vậy rồi, cậu ta có một người vợ! Và cậu ta… tôi hiểu…”

“Đã ly hôn, như ông ly hôn với vợ ông, có lẽ vì những lý do tốt hơn.”

“Thật vậy ư?”

“Vâng, có thể anh ta đúng khi làm điều đó, đúng cho cả hai; vì tôi sớm tái hôn lần nữa, và mọi việc khá suôn sẻ cho tới khi chồng tôi chết gần đây. Nhưng ông… rõ ràng ông đã sai lầm!”

“Không,” Phillotson đáp, có vẻ bực dọc. “Tôi không muốn nói tới việc này, nhưng, tôi tin chắc tôi chỉ làm điều đúng, công bằng, và có đạo đức. Tôi đã đau khổ vì hành động và những quan điểm của mình, nhưng tôi vẫn giữ nguyên chúng; dù việc đánh mất nàng là một mất mát lớn đối với tôi.”

“Ông đã mất vị trí trong trường và thu nhập tốt vì cô ta, có phải không?”

“Tôi không muốn nhắc tới chuyện đó. Tôi vừa mới trở về đây, ý tôi là về Marygreen.”

“Ông sẽ quản lý trường học ở đó như trước đây?”

Áp lực của nỗi buồn khiến ông muốn thổ lộ tâm tình. “Tôi ở đây,” ông đáp. “Giống như trước đây ư, không. Chỉ vì bất đắc dĩ thôi. Đây là cơ may cuối, một nơi chốn nhỏ để quay về sau những bước thăng tiến và những niềm hy vọng ấp ủ lâu dài của tôi, một sự quay lại với con số không, với mọi nhục nhã của nó. Nhưng nó là một nơi trú ẩn. Tôi thích sự hẻo lánh của nơi này, và vị cha xứ biết tôi trước khi đạo đức lệch lạc hướng tới vợ tôi đã hủy hoại thanh danh một hiệu trưởng của tôi, ông chấp nhận sự phục vụ của tôi trong lúc mọi trường học khác đều khép cửa với tôi. Tuy nhiên, dù tôi lãnh lương năm mươi bảng một năm tại đây sau khi lãnh hai trăm bảng ở nơi khác, tôi thích ở đây hơn, để tránh nguy cơ gánh chịu những cuộc tấn công trước đó nếu tôi chọn một nơi nào khác.”

“Ông nói đúng. Một tâm hồn bình an là một niềm vui thường xuyên. Cô ta cũng không khá gì hơn so với ông.”

“Cô muốn nói nàng làm ăn thất bại?”

“Tôi tình cờ gặp cô ta ở Kennetbridge ngay hôm nay, và cô ta đang lâm vào bước đường cùng. Chồng cô ta ngã bệnh, và cô ta lo lắng. Ông đã phạm một sai lầm ngốc nghếch, tôi xin lặp lại, và rất đáng gánh chịu tổn hại ông gây ra cho chính mình khi tự phá hỏng tổ ấm của ông nhân danh sự tự do.”

“Như thế nào.”

“Cô ta vô tội.”

“Vô lý! Thậm chí họ không chống lại vụ kiện ly hôn!”

“Đó là vì họ không quan tâm. Cô ta hoàn toàn vô tội với hành động của ông, vào thời gian ông lấy lại sự tự do của mình. Tôi đã gặp cô ta ngay sau đó, và hoàn toàn hiểu rõ vấn đề khi nói chuyện với cô ta.”

Phillotson nắm chặt gờ cửa xe, và tỏ ra rất khổ tâm trước thông tin này.

“Tuy nhiên, nàng muốn ra đi,” ông nói.

“Phải, nhưng ông không nên để cho cô ta đi. Đó là cách ứng xử duy nhất đối với những phụ nữ lập dị, dù vô tội hay có tội. Cô ta sẽ bình ổn lại vào đúng lúc. Tất cả chúng ta đều như vậy! Đời là thế! Tất cả rốt cuộc đều như nhau! Tuy nhiên, tôi nghĩ cô ta yêu Jude, bất kể anh ta đối với cô ta thế nào. Ông đã hành động quá nhanh. Nếu là tôi, tôi sẽ không để cho cô ta đi! Tôi sẽ giữ cô ta lại, sự chống đối của cô ta sẽ sớm bị bẻ gãy! Không có gì đúng hơn để thuần phục phụ nữ chúng tôi ngoài sự cứng rắn và kiên quyết. Ngoài ra, ông còn có luật pháp đứng về phía mình. Nhà tiên tri Moses biết điều đó. Ông không nhớ ông ta đã nói gì à?”

“Hiện tại thì không, cô à, tôi rất tiếc phải nói thế.”

“Vậy mà cũng tự xưng là một ông hiệu trưởng! Tôi thường nghĩ tới nó khi họ đọc nó trong nhà thờ, và tôi thuộc một ít. ‘Người đàn ông sẽ vô tội, nhưng người đàn bà sẽ mang lấy tội mình.’ Đàn bà chúng tôi khổ thân thế đấy; nhưng chúng tôi phải cố mỉm cười và chấp nhận nó! Haha! Vâng, giờ thì cô ta đã nhận những gì cô ta đáng nhận.”

“Phải,” Phillotson buồn bã đáp. “Sự tàn nhẫn là quy luật tràn ngập khắp tự nhiên và xã hội; và chúng ta không tài nào thoát ra khỏi nó!”

“Vâng, ông đừng quên thử nó lần sau, ông cụ ạ.”

“Tôi không thể trả lời cô. Tôi không bao giờ biết nhiều về phụ nữ.”

Lúc này họ đã xuống tới vùng đất thấp tiếp giáp Alfredston, và khi đi ngang qua vùng ngoại ô tới gần một cối xay, Phillotson bảo ông có việc cần làm ở đó; cỗ xe chạy tới nơi, ông xuống xe, và chào từ giã họ với vẻ mặt trầm tư.

Trong lúc đó, dù thành công đáng kể trong công việc bán bánh ở hội chợ Kennetbridge, Sue đã đánh mất sự tươi vui tạm thời vừa khỏa lấp nỗi buồn của nàng nhờ thành công đó. Khi bán sạch tất cả bánh ngọt “Christminster”, nàng khoác cái giỏ trống và tấm vải phủ cái quầy nàng đã thuê lên cánh tay, đưa những thứ còn lại cho thằng bé và cùng nó rời khỏi đường phố. Họ đi theo một lối nhỏ chừng nửa dặm, cho tới khi gặp một bà cụ đang bế một em bé mặc quần áo ngắn và dắt theo một đứa bé vừa biết đi chập chững.

Sue hôn hai đứa bé và hỏi, “Anh ấy ra sao rồi?”

“Khỏe hơn nhiều!” bà Edlin vui vẻ đáp. “Trước khi cô lên gác trở lại, chồng cô sẽ hoàn toàn ổn, đừng lo lắng gì.”

Họ quay lại, và đi về phía một số ngôi nhà ngói nâu cũ kỹ với những vườn cây ăn quả. Họ đi vào một trong số đó bằng cách nhấc then cửa chứ không gõ cửa, và lập tức ở trong căn phòng khách chung. Họ cất tiếng chào Jude, đang ngồi trong một cái ghế bành, vẻ mặt tươi tỉnh hơn nhiều của anh, và vẻ mong chờ như của trẻ con trong mắt anh cũng đủ để cho thấy anh đã vượt qua một cơn ốm nặng.

“Sao, em đã bán hết sạch rồi à?” anh nói, vẻ quan tâm bừng lên trên gương mặt.

“Vâng. Đường có mái vòm, cột trụ, những cửa sổ hướng đông các thứ.” Nàng thông báo cho Jude biết kết quả tài chính, rồi ngần ngừ. Cuối cùng, khi chỉ còn lại hai người, nàng kể cho anh nghe cuộc gặp gỡ bất ngờ với Arabella, và việc nàng ta vừa trở thành quả phụ.

Jude có vẻ lo lắng. “Sao… cô ta có sống ở đây không?”

“Không, ở Alfredston.”

Nét mặt của Jude vẫn u ám. “Em nghĩ tốt hơn em nên nói với anh.” Nàng nói và hôn anh với vẻ lo âu.

“Phải… ôi trời! Arabella không ở London mà ở đây! Chỉ cách đây hơn mười hai dặm. Cô ta làm gì ở đó?”

Nàng nói với anh tất cả những gì nàng biết. “Cô ta đã thường xuyên đi lễ nhà thờ, và nói năng như một tín đồ ngoan đạo.” Sue nói thêm.

“Chà,” Jude đáp, “có lẽ việc chúng ta hầu như đã quyết định chuyển đi là tốt nhất. Hôm nay tôi thấy khỏe hơn nhiều, và đủ sức để đi một hai tuần. Sau đó bà Edlin có thể trở về nhà, bà cụ tốt bụng thân mến, người bạn duy nhất của chúng ta trong đời!”

“Anh định đi đâu?” Sue hỏi, giọng hơi bối rối.

Jude thú nhận điều anh đang suy nghĩ. Anh bảo có lẽ nàng sẽ ngạc nhiên, sau khi anh đã dứt khoát tránh né những nơi chốn cũ lâu như thế. Nhưng có những lý do này khác khiến gần đây anh nghĩ nhiều tới Christminster, và nếu nàng không phiền, anh muốn quay lại đó. Vì sao phải bận tâm vì những người quen cũ? Họ đã quá cả nghĩ, lo xa. Họ có thể tiếp tục bán bánh ở đó, nếu anh không tìm được việc làm. Anh không hề xấu hổ vì nghèo túng; và có lẽ anh sẽ sớm hoàn toàn khỏe lại, và có thể bắt đầu hành nghề thợ đá ở đó.

“Vì sao anh quan tâm tới Christminster nhiều như vậy?” Nàng trầm ngâm. “Christminster nào có để ý gì tới anh đâu, anh yêu!”

“Phải, tôi không cưỡng được. Tôi yêu nơi đó, dù tôi biết nó ghét tất cả những kẻ như tôi thế nào - cái gọi là một kẻ tự học - nó coi thường những thành quả lao động của chúng ta như thế nào, khi nó nên là kẻ đầu tiên tôn trọng chúng; nó nhạo báng những phát âm sai của chúng ta thế nào, khi nó nên nói, Tôi thấy anh cần được giúp đỡ, bạn khốn khổ của tôi!… Dù sao đi nữa, nó là trung tâm của vũ trụ đối với tôi, do giấc mơ thơ ấu của tôi; và không gì có thể thay đổi điều đó. Có lẽ nó sẽ sớm thức tỉnh, và tỏ ra rộng lượng. Tôi cầu là thế!… Tôi muốn quay lại sống ở đó, có lẽ cả chết ở đó nữa! Tôi nghĩ tôi có thể đi trong hai ba tuần nữa. Khi đó là tháng Sáu, và tôi muốn có mặt ở đó trước một ngày cụ thể.”

Hy vọng của Jude rằng anh sẽ sớm phục hồi có nhiều cơ sở đến độ trong vòng ba tuần họ đã chuyển tới thành phố của nhiều hồi ức đó; thật sự giẫm chân lên những vỉa hè của nó, đón nhận phản quang của ánh nắng từ những bức tường rêu phong của nó.

PHẦN SÁU

LẠI Ở CHRISTMINTER

“… Và nàng tự làm cho thân thể hao gầy, và rải đầy tóc đứt khắp mọi nơi trước kia nàng từng tới lui vui thú.”

— ESTHER (Kinh ngụy tác)[77]

“Có hai kẻ tàn tạ, một phụ nữ và tôi

Và chúng tôi tận hưởng cái chết trong bóng tối nơi này.”

— ROBERT BROWNING[78]

Chương Một

Khi họ tới nơi, nhà ga rất nhộn nhịp với những thanh niên đội mũ rơm đang đón mừng những thiếu nữ trông giống họ như anh em, với những bộ y phục nhẹ nhàng và rực rỡ nhất.

“Sân ga trông vui quá,” Sue nhận xét. “Phải rồi, hôm nay là Ngày Kỷ Niệm![79] Jude, anh thật ranh ma, anh tới ngay hôm nay là có mục đích!”

“Phải,” Jude lặng lẽ đáp, trong lúc bế em bé và bảo thằng bé con của Arabella theo sát họ, Sue dắt tay đứa con đầu của họ. “Em nghĩ chúng ta có thể tới đây hôm nay hoặc bất cứ ngày nào khác. Nhưng em e rằng nó sẽ làm cho anh buồn!” Nàng nói, lo lắng nhìn Jude từ trên xuống dưới.

“Ồ, tôi không để cho nó cản trở công việc của chúng ta đâu; và chúng ta có khá nhiều thứ phải làm trước khi ổn định tại đây. Vấn đề đầu tiên là nơi trọ.”

Sau khi gửi lại hành lý và đồ nghề ở sân ga, họ đi bộ trên con đường quen thuộc, dòng người đi chơi lễ cũng đang chảy theo cùng một hướng với họ. Ở ngã tư Fourways, khi họ sắp ngoặt sang một con đường có khả năng tìm được chỗ trọ thì Jude nhìn đồng hồ và đám đông hối hả rồi nói: “Chúng ta hãy cùng đi xem đám diễu hành, và đừng bận tâm tới nơi trọ ngay lúc này. Chúng ta có thể tìm sau.”

“Không phải chúng ta nên tìm một mái nhà trên đầu trước hay sao?” Sue hỏi.

Nhưng dường như tâm hồn Jude chỉ hướng tới ngày lễ, và họ cùng đi xuôi theo Đại lộ Chính, đứa bé nhỏ nhất trên tay Jude, Sue dẫn đứa bé gái, và con trai của Arabella lặng lẽ bước bên cạnh họ. Di chuyển theo cùng một hướng là những đoàn thiếu nữ xinh đẹp mặc y phục mỏng, và các bậc phụ huynh hiền lành thất học, không hề đặt chân vào trường đại học hồi trẻ, nhưng trên vẻ mặt của những người anh em và những cậu con trai của họ, có thể đọc thấy rõ ràng ý nghĩ rằng không kẻ nào xứng là một con người đầy đủ tư cách trên đời cho tới khi họ tới để tận hưởng niềm vinh hạnh đó ngay tại đây và lúc này.

“Từng người trong đám thanh niên này nhắc tôi nhớ tới thất bại của mình,” Jude nói. “Họ là một bài học về sự tự tin quá đáng! Một ngày ô nhục dành cho tôi!… Em thân yêu của tôi, nếu em không tới cứu tôi, hẳn tôi đã chết vì tuyệt vọng!”

Sue nhận thấy anh đang rơi vào tâm trạng xốn xang đau khổ. Nàng đáp, “Tốt hơn chúng ta nên lập tức lo liệu những chuyện riêng của mình, anh ạ. Em chắc chắn cảnh tượng này sẽ đánh thức những nỗi buồn cũ của anh, và không có ích lợi gì!”

“Không, chúng ta đang ở gần; giờ chúng ta cứ xem đám rước.”

Họ quẹo sang mé bên trái cạnh ngôi nhà thờ có cánh cổng vòm kiểu Ý với hai trụ cổng xoắn ốc phủ kín dây leo, và đi theo con đường nhỏ cho tới khi hiện ra trước mắt Jude tòa nhà hát hình tròn với cái đèn lồng nổi tiếng bên trên. Nó vẫn đeo bám trong đầu anh như biểu tượng u buồn của những niềm hy vọng đã bị từ bỏ của anh, bởi chính từ nơi đó anh đã ngắm nhìn thành phố của những trường đại học vào một buổi chiều đầy tâm trạng, và cuối cùng đi tới kết luận rằng nỗ lực trở thành một sinh viên đại học của mình chỉ là phù phiếm.

Hôm nay, trong khoảng đất trống nằm giữa tòa nhà đó và trường đại học gần nhất, là một đám người đầy kỳ vọng. Một lối đi được duy trì giữa đám đông bởi hai dãy hàng rào gỗ, kéo dài từ cửa trường đại học tới cửa tòa nhà lớn nằm giữa nó và nhà hát.

“Đây chính là nơi đám rước sẽ đi ngang qua!” Jude kêu lên với sự phấn khích bất ngờ. Anh len lỏi đi tới trước và chiếm một chỗ gần hàng rào, vẫn bế đứa con nhỏ nhất trên tay, trong lúc Sue và hai đứa còn lại theo sát anh. Đám đông ùa lên sau lưng họ, và bắt đầu trò chuyện, cười đùa trong lúc hết cỗ xe này tới cỗ xe khác tiến tới gần từ cửa trường đại học, và những nhân vật nghiêm trang bệ vệ mặc áo choàng đỏ bắt đầu bước xuống xe. Bầu trời trở nên u ám và thỉnh thoảng lại có một hồi sấm rền.

Ông Cụ Non rùng mình. “Dường như nó giống Ngày Phán Xét!” nó thì thào.

“Họ chỉ là những vị tiến sĩ uyên bác,” Sue nói.

Trong lúc họ đứng đó, những giọt mưa lớn rơi xuống đầu và vai họ; sự chờ đợi trở nên nhạt nhẽo. Sue lại ước gì đừng ở đó.

“Đám rước không kéo dài đâu,” Jude nói, không quay đầu lại.

Nhưng đám rước không tiến tới, và để giết thì giờ, một người trong đám đông nhìn vào mặt tiền của trường đại học gần nhất, bảo rằng anh ta tự hỏi hàng chữ La-tinh ở giữa nó có nghĩa là gì. Jude, đang đứng gần người đặt câu hỏi, giải thích, và khi nhận thấy mọi người quanh anh đang chú ý lắng nghe, anh tiếp tục mô tả những hình khắc trên các cột trụ (mà anh đã nghiên cứu từ nhiều năm trước), và phê bình một số chi tiết trang trí trên mặt tiền của những trường đại học khác trong thành phố.

Đám đông nhàn rỗi, bao gồm hai viên cảnh sát, nhìn anh chằm chằm như những người Lycaonia nhìn Thánh Paul, vì Jude đang trở nên quá nồng nhiệt với đề tài đang nói, và dường như họ đang tự hỏi người lạ này làm sao biết về những tòa nhà trong thành phố của họ hơn chính họ, cho tới khi một người lên tiếng: “Sao, tôi biết người đó; anh ta từng làm việc ở đây nhiều năm trước, tên anh ta là Jude Fawley! Các bạn có nhớ anh ta từng được đặt biệt danh là Gia sư của Thánh Slums hay chăng? Vì anh ta nhắm tới nghề nghiệp đó. Tôi cho là anh ta đã lấy vợ, và đang bế con của mình. Hẳn là Taylor biết anh ta, vì hắn biết hết mọi người.”

Người đang nói này tên là Jack Stagg, trước đây từng sửa chữa trường đại học cùng với Jude; anh ta nhìn thấy Tinker Taylor đứng gần đó. Khi nghe nhắc tới tên, Taylor hét với Jude qua dãy hàng rào: “Anh đã mang tới vinh dự cho chúng tôi khi quay lại, bạn của tôi!”

Jude gật đầu.

“Và hình như anh không làm được chuyện gì to tát khi đi xa?”

Jude lại gật đầu.

“Ngoại trừ việc có thêm nhiều miệng ăn!” một giọng nói khác vang lên, và Jude nhận ra chủ nhân của nó là chú Joe, một người thợ xây dựng khác anh từng quen biết.

Jude vui vẻ trả lời rằng anh không thể chối cãi điều đó; và hết lời này tới lời khác, một cuộc đối thoại chung diễn ra giữa anh và đám đông những kẻ nhàn rỗi, trong đó Tinker Taylor hỏi Jude có còn nhớ Kinh Tin Kính bằng tiếng La-tinh, và cái đêm thách đố trong quán rượu hay không.

“Nhưng vận may không nằm trên con đường đó,” Joe lên tiếng. “Khả năng của cậu không đủ để đưa cậu vượt qua à?”

“Đừng trả lời họ nữa!” Sue nài nỉ.

“Mình nghĩ mình không thích Christminster!” Ông Cụ Non buồn rầu lẩm bẩm trong lúc nó đứng chìm nghỉm không ai chú ý tới giữa đám đông.

Nhưng khi nhận thấy mình là trung tâm của sự tò mò, chất vấn và bình luận, Jude muốn công khai tuyên bố về vấn đề mà anh không có lý do gì lớn để hổ thẹn vì nó; và giây lát sau anh lớn tiếng nói chung với đám đông đang lắng nghe:

“Các bạn của tôi, đây là một câu hỏi khó, đối với bất kỳ thanh niên nào, hàng ngàn người trong thời đại náo loạn của chúng ta đang cân nhắc nó: đi theo không cần suy nghĩ con đường mà cuộc đời xô đẩy anh ta vào bất kể khuynh hướng của mình đối với nó là gì, hay suy xét xem khuynh hướng của mình là gì, và chọn lại hướng đi theo nó. Tôi đã cố làm điều thứ hai, và thất bại. Nhưng tôi không thừa nhận rằng thất bại đó chứng tỏ quan điểm của tôi là một quan điểm sai lầm, hoặc rằng thành công của tôi sẽ biến nó trở thành một quan điểm đúng; dù đó là cách chúng ta hoan nghênh những nỗ lực như thế hiện nay - ý tôi là, không phải bởi bản chất đúng đắn của nó, mà bởi những kết quả ngẫu nhiên của nó. Nếu tôi trở nên giống như những quý ông mặc y phục đỏ và đen mà chúng ta vừa nhìn thấy lúc nãy, hẳn mọi người sẽ nói: ‘Hãy xem chàng trai đó khôn ngoan thế nào, khi làm theo khuynh hướng bản chất của mình!’ Nhưng nếu tôi thất bại họ sẽ nói: ‘Hãy xem cái anh chàng đó ngu xuẩn thế nào khi làm theo sở thích khác người của mình!’

“Tuy nhiên chính sự nghèo túng của tôi chứ không phải ý chí của tôi chấp nhận sự thất bại. Cần phải có hai ba thế hệ để thực hiện điều tôi cố thực hiện trong một thế hệ; và những thôi thúc, say mê của tôi, có lẽ nên gọi chúng là những tật xấu của tôi, mạnh mẽ đến độ không thể cản trở một kẻ không có thuận lợi nào; người ta cần có máu lạnh như một con cá và ích kỷ như một con heo để có một cơ hội tốt thật sự trong việc trở thành một trong những người danh giá của đất nước. Các bạn có thể chế giễu tôi, tôi hoàn toàn sẵn lòng đón nhận, tôi là một đề tài thích hợp, không còn ngờ gì nữa. Nhưng tôi nghĩ nếu các bạn biết tôi đã trải qua những gì trong mấy năm gần đây, các bạn sẽ thấy cảm thương tôi. Và nếu họ biết…” - anh hất đầu về phía trường đại học mà những vị giáo sư đã bước vào - “có khả năng cả họ cũng thế.”

“Trông anh ta gầy ốm và tàn tạ, đúng vậy!” một phụ nữ lên tiếng.

Sue biến sắc. Nhưng dù đứng gần Jude, nàng bị che khuất.

“Tôi có thể làm được một điều tốt nào đó trước khi tôi chết: một dạng thành công với tư cách một tấm gương đáng sợ cho điều không nên thực hiện; và là hình ảnh minh họa cho một câu chuyện luân lý.” Jude nói tiếp, bắt đầu trở nên cay đắng, dù anh đã mở đầu khá trầm tĩnh. “Nói cho cùng, có lẽ tôi là một nạn nhân vô giá trị của sự thao thức về mặt tinh thần và xã hội đang khiến cho rất nhiều người khốn khổ hiện nay!”

“Đừng nói với họ điều đó!” Sue thì thầm, nước mắt lưng tròng, khi nhận ra tâm trạng của Jude. “Anh không như thế. Anh đã đấu tranh một cách cao cả để đạt lấy kiến thức, và chỉ những kẻ ti tiện nhất trần đời mới chê trách anh!”

Jude chuyển đứa bé sang một vị trí dễ chịu hơn trên cánh tay mình, và kết luận: “Và dáng vẻ bên ngoài của tôi, một người đàn ông ốm yếu bệnh hoạn, không phải là điều tồi tệ nhất của tôi. Tôi ở trong một khối hỗn độn của những nguyên tắc - lần mò trong bóng tối - hành động theo bản năng chứ không phải theo những tấm gương. Tám, chín năm trước khi tôi tới đây lần đầu, tôi có những quan điểm rõ rệt, nhưng chúng lần lượt rụng rơi dần; và càng đi xa tôi càng ít chắc chắn hơn. Tôi cho rằng nguyên tắc sống hiện tại của tôi là đi theo những động cơ không mang tới tổn hại nào cho tôi hay bất kỳ ai khác, và thật sự mang tới niềm vui cho những người tôi yêu quý nhất. Đấy, thưa quý vị, vì các bạn muốn biết tôi đang sinh sống ra sao, tôi đã nói hết cùng các bạn. Chúc các bạn gặp nhiều điều tốt đẹp! Tôi không thể giải thích nhiều hơn tại đây. Tôi nhận thấy có một sai lầm ở đâu đó trong những công thức xã hội của chúng ta: chỉ những người đàn ông hay phụ nữ có nhận thức thâm sâu hơn tôi mới có thể khám phá ra nó, nếu quả thật họ sẽ phát hiện ra nó, ít nhất trong thời đại của chúng ta. Vì ‘nào ai biết được điều gì là tốt cho con người trong cõi đời này? Và ai có thể nói với một người cái gì sẽ theo sau anh ta dưới ánh mặt trời?’”[80]

“Nghe rồi, nghe rồi,” đám đông đồng thanh.

“Giảng hay lắm!” Tinker Taylor nhận xét. Và nói riêng với những người đứng gần: “Sao, một trong những người giảng đạo tụ tập ở đây gánh lấy công việc khi những đức cha cao cả của chúng ta muốn một ngày nghỉ. Họ sẽ không rao giảng một giáo lý như thế nếu nhận được ít hơn một ghi-nê. Tôi dám thề là không ai trong số họ sẽ làm. Anh ta phải viết nó ra. Và đây chỉ là một người thợ!”

Như một bình luận khách quan đối với những nhận xét của Jude, ngay lúc đó một cỗ xe chở vị tiến sĩ tới muộn chạy tới. Con ngựa không dừng lại đúng nơi để thả người khách thuê xe xuống. Ông ta thở hổn hển, nhảy ra khỏi xe và đi vào cửa. Người xà ích bước xuống và đá vào bụng con vật.

“Nếu người ta có thể làm điều đó ở những cổng trường đại học trong thành phố giàu tín ngưỡng và giáo dục nhất thế giới, chúng ta sẽ nói gì về việc chúng ta đi được bao xa?” Jude nói.

“Trật tự!” viên cảnh sát đã giúp một đồng sự mở những cánh cửa rộng đối diện với trường đại học la lên. “Hãy giữ im lặng đi anh bạn, trong lúc đám rước đi qua.” Mưa nặng hạt hơn, và tất cả những ai có dù đều mở chúng ra. Jude không nằm trong số này, còn Sue chỉ có một cái dù nhỏ để che nắng. Mặt nàng đã tái đi từ lúc nãy, dù khi đó Jude không để ý.

“Chúng ta đi đi, anh yêu,” nàng nói khẽ, cố che mưa cho anh. “Chúng ta chưa có nơi nào để trọ, nhớ chứ, và mọi thứ của chúng ta đang nằm ở nhà ga; và anh cũng chưa khỏe mấy. Em e rằng cơn mưa này sẽ làm anh ốm lại.”

“Họ đang tới. Chờ chút xíu, rồi tôi sẽ đi,” anh đáp.

Một hồi chuông điểm giờ, những gương mặt người bắt đầu xúm xít bên những cửa sổ xung quanh, và đám diễu hành gồm những hiệu trưởng và tân tiến sĩ xuất hiện, những tấm áo choàng đỏ và đen băng qua tầm mắt của Jude như những hành tinh không thể tiếp cận băng ngang một cái kính viễn vọng.

Tên của họ được xướng lên bởi những người rao tin, và khi họ đi tới nhà hát hình tròn Wren, một tiếng reo hò nổi lên.

“Chúng ta hãy đi lối đó!” Jude la lên, và dù lúc này trời mưa tầm tã, dường như anh không biết tới nó, và dẫn gia đình mình đi vòng tới nhà hát. Ở đó, họ đứng trên lớp rơm được trải để làm giảm tiếng ồn chói tai của những bánh xe, nơi những pho tượng đá cũ kỹ và bị mưa gió bào mòn bao quanh tòa nhà trừng trừng nhìn cảnh tượng đang diễn ra, đặc biệt là Jude, Sue và lũ trẻ, ai cũng quần áo tóc tai xốc xếch, như nhìn những kẻ lố lăng vốn không có việc gì để làm ở đó.

“Tôi ước gì có thể vào trong!” Jude tha thiết nói với nàng. “Lắng nghe nào, tôi có thể nghe được vài từ của bài phát biểu La-tinh ngay tại đây, các cửa sổ để mở.”

Tuy nhiên, ngoài âm thanh của cây đàn organ, tiếng hò hét hoan hô giữa những đoạn của bài diễn văn, việc đứng dầm mưa của Jude không mang tới gì nhiều cho kiến thức của anh ngoài một hai âm tiết La-tinh um hoặc ibus vang vang thi thoảng.

“Thôi, tôi là một kẻ ngoài lề cho tới cuối đời mình!” một lúc sau anh thở dài. “Giờ tôi sẽ đi. Sue nhẫn nại của tôi. Em thật tốt khi chờ dưới mưa suốt nãy giờ, để chiều theo sự cuồng dại của tôi! Tôi sẽ không bao giờ quan tâm chút nào tới cái nơi quỷ quái đáng nguyền rủa này nữa, nhất quyết như thế! Nhưng cái gì khiến em run dữ thế khi chúng ta đứng ở hàng rào? Và trông em xanh xao quá, Sue ạ!”

“Em nhìn thấy Richard trong đám người ở mé bên kia.”

“Ồ, vậy sao!”

“Rõ ràng ông ấy đi tới đây để xem lễ hội như tất cả chúng ta, và do đó có lẽ ông ta sống cách đây không xa lắm. Ông ta cũng có một niềm khao khát đối với trường đại học như anh, nhưng dưới một hình thức nhẹ nhàng hơn. Em nghĩ ông ta không nhìn thấy em, dù hẳn ông đã nghe anh nói với đám đông. Nhưng dường như ông ta không chú ý.”

“Ờ, cứ cho là vậy. Giờ em đã thoát khỏi những lo lắng về ông ta chưa, Sue của tôi?”

“Vâng, em cho là vậy. Nhưng em mệt lắm. Dù em biết kế hoạch của chúng ta ổn thỏa, em cảm thấy một sự e sợ lạ lùng đối với ông ta; một sự kính sợ, khiếp sợ đối với những quy ước mà em không tin tưởng. Thi thoảng nó xâm chiếm lấy em như một dạng tê liệt ngấm ngầm, và khiến em rất buồn.”

“Em đang bị mệt, Sue à. Ồ, tôi quên mất, em yêu! Vâng, chúng ta sẽ đi ngay.”

Họ bắt đầu tìm nơi trọ, và cuối cùng tìm được một nơi có vẻ hứa hẹn, ở Mildew Lane - một địa điểm mà Jude không cưỡng lại được, dù với Sue nó không quá thú vị, một đường hẻm gần với mặt sau của một trường đại học, nhưng không có liên hệ nào với nó. Những ngôi nhà nhỏ tối tăm vì bị che khuất bởi những tòa nhà cao mà bên trong đó cuộc sống rất khác với cuộc sống của những người trong con hẻm, như thể nó ở mé bên kia quả địa cầu; thế nhưng chỉ có một bức tường dày phân cách chúng. Có hai ba ngôi nhà treo thông báo cho thuê phòng. Những kẻ mới tới gõ cửa một nhà, và một phụ nữ ra mở cửa.

“Chà, nghe kìa!” Jude đột ngột nói, thay vì nói chuyện với bà ta.

“Gì thế?”

“Sao những cái chuông… đó là nhà thờ nào nhỉ? Tiếng chuông nghe quen quá.”

Một hồi chuông khác bắt đầu vang lên từ xa.

“Tôi không biết!” bà chủ nhà nói với giọng chua ngoa. “Anh gõ cửa để hỏi chuyện đó à?”

“Không, để thuê phòng,” Jude đáp, sực tỉnh.

Bà ta nhìn soi mói thân hình của Sue một lúc rồi nói: “Chúng tôi không còn phòng nào cả;” và đóng cửa.

Jude có vẻ bối rối, còn thằng bé tỏ ra buồn bã. “Này, Jude, để em thử xem. Anh không biết cách,” Sue nói.

Họ tìm được một chỗ thứ hai gần đó; nhưng người chủ nhà ở đây quan sát không chỉ Sue, mà cả thằng bé và hai đứa nhỏ, rồi nhã nhặn nói, “Tôi rất tiếc chúng tôi không cho người có trẻ con thuê,” và cũng đóng cửa lại.

Đứa bé gái méo xệch miệng và lặng lẽ khóc, nhận ra rắc rối nhờ bản năng. Thằng bé thở dài. “Con không thích Christminster! Những tòa nhà lớn là nhà tù à?”

“Không, những trường đại học,” Jude đáp, “nơi có lẽ con sẽ vào học một ngày nào đó.”

“Con thà là không!” thằng bé đáp.

“Giờ chúng ta sẽ cố lần nữa,” Sue nói. “Em sẽ kéo áo choàng sát vào người hơn. Rời khỏi Kennetbridge để tới nơi này cũng giống như đi từ Caiaphas sang Pilate![81]… Giờ trông em thế nào, anh yêu?”

“Giờ sẽ không ai chú ý tới nó,” Jude đáp.

Có một ngôi nhà khác, và họ thử lần thứ ba. Người chủ nhà ở đây thân thiện hơn; nhưng bà ta chỉ còn phòng nhỏ, và chỉ có thể nhận Sue và lũ trẻ nếu Jude có thể tìm được nơi khác. Họ buộc phải làm theo sự sắp xếp này, vì đã trì hoãn việc tìm nơi trọ tới khi quá muộn. Họ chấp nhận các điều kiện của bà ta, dù giá cho thuê khá cao so với túi tiền của họ. Nhưng họ không thể làm gì khác cho tới khi Jude có thể tìm được nơi trọ phù hợp hơn. Sue chọn một căn phòng phía sau trên tầng hai với một buồng nhỏ bên trong cho lũ trẻ. Jude ở lại và uống một tách trà; và hài lòng khi nhận thấy cửa sổ nhìn ra lưng của một trường đại học khác. Sau khi hôn cả bốn người, anh lên đường để lấy vài thứ cần thiết và tìm nơi trọ cho chính mình.

Khi anh đi khỏi, bà chủ nhà đi lên và trò chuyện một lúc với Sue để thu thập thông tin về hoàn cảnh của gia đình mà bà đã nhận vào nhà. Sue không giỏi quanh co, và sau khi thừa nhận nhiều thực tế về những khó khăn gần đây và những chuyến dời nhà của họ, nàng giật mình khi bà chủ nhà nói đột ngột:

“Cô thật sự là một phụ nữ đã kết hôn chứ?”

Sue ngần ngừ, rồi thú thật với bà ta rằng chồng nàng và nàng đều không may trong cuộc hôn nhân đầu tiên của mỗi người. Sau đó, e sợ với ý nghĩ về một cuộc kết hợp không thể hủy bỏ lần thứ hai, và không muốn những điều kiện hôn ước giết chết tình yêu của họ, nhưng lại muốn sống bên nhau, họ không đủ can đảm để lặp lại nó, dù đã cố hai ba lần. Do đó, dù trong ý thức của riêng nàng về những từ này, nàng là một phụ nữ đã kết hôn, trong ý thức của bà chủ nhà, nàng không phải thế.

Bà chủ nhà có vẻ bối rối và đi trở xuống. Sue ngồi bên cửa sổ, mơ màng ngắm mưa rơi. Không gian lặng lẽ của nàng bị phá vỡ bởi tiếng ồn của ai đó vào nhà, rồi giọng của hai người nam nữ vang lên trong hành lang bên dưới. Chồng bà chủ nhà đã về, và bà ta đang giải thích với ông ta về những khách trọ mới tới trong lúc ông ta đi vắng.

Ông ta cao giọng với cơn tức giận đột ngột: “Bà muốn một phụ nữ như thế ở đây? Và có lẽ một bào thai trong bụng nữa!… Ngoài ra, không phải tôi đã nói tôi không muốn có con nít trong nhà hay sao? Chúng sẽ làm bẩn cả phòng khách và cầu thang vừa mới sơn lại! Hẳn bà phải biết tất cả sẽ xáo trộn lên khi có họ. Nhận cả một gia đình khi tôi đã bảo chỉ một người đàn ông độc thân.”

Bà vợ cố nói giúp cho Sue, nhưng, dường như ông chồng khăng khăng giữ quan điểm của mình; bởi ngay sau đó cửa phòng vang lên một tiếng gõ, và bà chủ nhà xuất hiện.

“Tôi rất tiếc phải nói với cô rằng tôi không thể để cho cô thuê phòng suốt tuần. Chồng tôi phản đối; vì vậy tôi phải yêu cầu cô đi. Tôi không phiền việc cô ở lại đêm nay, vì đã xế chiều rồi; nhưng tôi sẽ vui mừng nếu cô có thể rời khỏi vào sáng sớm.”

Dù biết nàng có quyền ở lại một tuần, Sue không muốn gây ra tranh cãi giữa hai vợ chồng chủ nhà. Nàng đáp nàng sẽ ra đi theo yêu cầu. Khi bà chủ nhà đã đi, Sue lại nhìn ra cửa sổ. Mưa đã tạnh. Nàng đề nghị với thằng bé rằng sau khi cho hai đứa nhỏ lên giường ngủ, họ sẽ ra ngoài để tìm một nơi trọ khác, và yêu cầu phòng cho sáng mai, để không gặp trục trặc như họ đã trải qua ngày hôm ấy.

Thế là thay vì mở những rương hành lý vừa được Jude gửi tới từ nhà ga, họ xông ra đường phố ẩm ướt nhưng không phải không thú vị. Sue quyết định không làm phiền chồng mình với tin tức không hay vì có lẽ anh cũng đang lo lắng tìm một chỗ trọ cho chính mình. Cùng với thằng bé, nàng lang thang hết phố này sang phố khác; nhưng dù nàng đã thử hỏi hàng chục ngôi nhà khác nhau, tình trạng còn xấu hơn khi có Jude đi cùng, và không tìm được căn phòng nào cho ngày mai cả. Mọi chủ nhà đều nhìn soi mói người phụ nữ và thằng bé đang hỏi thuê phòng trong ánh hoàng hôn.

“Con không nên được sinh ra, phải không?” thằng bé nói với vẻ hồ nghi.

Đã quá mệt mỏi, cuối cùng Sue quay về nơi nàng không được chào đón, nhưng ít ra cũng có thể tạm trú qua đêm. Khi nàng đi vắng, Jude đã tới và để lại địa chỉ của anh, nhưng biết anh vẫn còn rất yếu, nàng quyết định không làm phiền anh cho tới ngày hôm sau.

Chương Hai

Sue ngồi nhìn nền nhà trần trụi của căn phòng, ngôi nhà chỉ to hơn một căn nhà thôn quê chút ít, rồi nàng nhìn cảnh vật bên ngoài khung cửa sổ không có màn che. Ở một khoảng xa đối diện là những bức tường của Đại học Sarcophagus - thinh lặng, đen ngòm và không có cửa sổ - hắt bốn thế kỷ u ám, cố chấp và suy tàn của chúng vào căn phòng nhỏ của nàng, che khuất ánh trăng ban đêm và ánh nắng ban ngày. Những đường viền của Đại học Rubric cũng hiện ra mé ngoài trường kia, và tòa tháp của một trường thứ ba nhô lên ở mé xa hơn nữa. Nàng nghĩ tới đam mê lạ lùng đã chiếm lĩnh tâm trí của một người đàn ông đơn giản; nó đã dẫn Jude, vốn rất yêu quý nàng và lũ trẻ, tới chỗ đặt họ ở đây, trong khu ngoại ô ảm đạm này, vì anh vẫn còn bị ám ảnh bởi giấc mơ đó. Ngay cả lúc này anh cũng có thể nghe thấy sự khước từ lạnh lẽo của những bức tường tri thức đối với niềm khao khát của anh.

Thất bại trong việc tìm một nơi trọ khác, và việc thiếu chỗ trong ngôi nhà này cho cha nó, đã gây một ấn tượng sâu sắc đối với thằng bé - một nỗi kinh hoàng tiềm ẩn dường như tóm lấy nó. Sự im lặng bị phá vỡ bởi câu nói của nó: “Mẹ à, ngày mai chúng ta sẽ làm gì?”

“Mẹ không biết!” Sue chán nản đáp. “Mẹ e rằng việc này sẽ gây khó cho cha con.”

“Con mong cha hoàn toàn khỏe mạnh, và có phòng cho ông! Khi đó sẽ không có vấn đề gì nữa! Cha tội nghiệp!”

“Sẽ không như thế đâu!”

“Con có thể làm gì không?”

“Không! Tất cả đều là rắc rối, ác cảm và đau khổ!”

“Cha đi để có chỗ cho bọn con, phải không?”

“Một phần là vậy.”

“Ở bên ngoài thế giới thì tốt hơn là ở trong nó, phải không?”

“Gần như vậy, con yêu.”

“Đó cũng là do lũ trẻ chúng con, phải không, nên cha mẹ không thể tìm được một chỗ trọ tốt?”

“Ờ, đôi khi mọi người không ưa trẻ con.”

“Nếu trẻ con gây ra nhiều rắc rối như thế, vì sao mọi người có chúng?”

“Ồ, vì đó là một quy luật của tự nhiên.”

“Nhưng chúng con đâu có đòi hỏi được sinh ra?”

“Quả thật không.”

“Và điều tệ nhất với con là mẹ không phải là mẹ ruột của con, và mẹ không cần có con trừ phi mẹ thích. Lẽ ra con không nên đến với mẹ; đó là sự thật! Con đã làm khổ ông bà ở Úc, và con làm khổ mọi người ở đây. Con ước gì con đừng được sinh ra!”

“Con không thể ngăn được điều đó, con yêu ạ.”

“Con nghĩ mỗi khi trẻ con được sinh ra mà không ai mong muốn, chúng nên bị giết chết lập tức, trước khi linh hồn chúng đến với chúng, để chúng khỏi lớn lên, đi lại!”

Sue không trả lời. Nàng trầm ngâm tìm cách đối đáp với đứa bé có suy nghĩ già trước tuổi này.

Cuối cùng nàng kết luận rằng, trong chừng mực hoàn cảnh cho phép, nàng sẽ trung thực và ngay thẳng với một kẻ bước vào cuộc sống khó khăn của nàng như một người bạn lớn tuổi.

“Sắp có thêm một người nữa trong gia đình chúng ta,” nàng nói, hơi do dự.

“Bằng cách nào?”

“Sẽ có một em bé khác.”

“Cái gì!” thằng bé đứng bật dậy. “Ôi trời, mẹ à, mẹ đừng bao giờ sinh một đứa bé khác, mẹ đã có đủ rắc rối rồi!”

“Phải, đúng thế, mẹ rất tiếc khi nói thế!” Sue lẩm bẩm, đôi mắt nàng long lanh lệ.

Thằng bé khóc òa lên. “Ồ, mẹ không quan tâm, mẹ không quan tâm!” nó khóc với lời trách móc cay đắng. “Sao mẹ lại xấu xa, độc ác như thế, khi mẹ không cần làm chuyện đó cho tới khi chúng ta khá hơn, và cha khỏe lại! Đưa chúng ta tới nhiều rắc rối hơn! Không có phòng cho chúng ta, và cha buộc phải đi ra ngoài, và ngày mai chúng ta cũng bị đuổi ra; vậy mà mẹ sẽ sớm có thêm một em bé nữa!… Việc này là có mục đích! Đúng vậy, đúng vậy!” Nó vừa đi tới đi lui vừa nức nở.

“Con phải tha thứ cho mẹ, Jude bé nhỏ!” nàng van nài, lúc này ngực nàng cũng phập phồng như ngực nó. “Mẹ không thể giải thích. Mẹ sẽ làm điều đó khi con lớn hơn. Trông nó có vẻ như vậy… như thể mẹ làm điều đó vì một mục đích trong lúc chúng ta đang gặp những khó khăn này! Mẹ không thể giải thích, con yêu! Nhưng nó không hoàn toàn vì mục đích, mẹ không thể dừng nó lại!”

“Phải, nó phải có! Vì không ai xen vào chúng ta như thế, trừ phi mẹ đồng ý! Con sẽ không tha thứ cho mẹ, không bao giờ! Con sẽ không bao giờ tin rằng mẹ quan tâm tới con, hay cha, hay bất cứ người nào trong gia đình này nữa!”

Nó đứng lên, và bước vào căn buồng nối liền với phòng nàng, bên trong đã trải một chỗ ngủ trên sàn nhà. Nàng nghe nó nói vọng ra: “Nếu bọn trẻ con chúng con ra đi, sẽ không còn rắc rối nào nữa!”

“Đừng nghĩ thế, con yêu,” nàng kêu lên, khá kiên quyết. “Hãy ngủ đi!”

Sáng hôm sau nàng thức giấc sau sáu giờ một chút, và quyết định sẽ chạy tới quán trọ Jude đã báo cho nàng địa chỉ trước bữa ăn sáng, để nói với anh chuyện gì đã xảy ra. Nàng nhẹ nhàng ngồi dậy để không quấy rầy lũ trẻ vì biết chúng đã kiệt sức sau chuyến đi hôm qua.

Nàng tìm thấy Jude đang ăn sáng ở cái quán trọ vô danh anh đã chọn để bù lại chi phí cho nơi trọ của nàng; và nàng giải thích tình cảnh không chốn nương thân của mình. Jude đã rất lo lắng về nàng suốt đêm, anh nói. Theo cách nào đó, giờ là buổi sáng, yêu cầu rời khỏi chỗ trọ có vẻ không quá nghiêm trọng như đêm trước, và việc nàng không tìm được một nơi khác cũng không quá nặng nề như lúc đầu. Jude đồng ý với nàng rằng không ích gì khi năn nỉ xin ở lại một tuần mà nên lập tức chuyển đi.

“Tất cả phải tới quán trọ này một hai ngày,” anh nói. “Đây là một nơi lộn xộn, và không phù hợp lắm với lũ trẻ, nhưng chúng ta sẽ có nhiều thời gian hơn để tìm kiếm. Có nhiều nơi trọ ở vùng ngoại ô, ở khu vực Beersheba cũ của tôi. Giờ hãy ăn sáng với tôi, em yêu. Em có chắc là em khỏe không? Có nhiều thời gian để trở về và chuẩn bị bữa ăn cho lũ trẻ trước khi chúng thức. Tôi sẽ đi với em.”

Nàng cùng ăn với Jude một bữa vội vàng, và mười lăm phút sau họ lên đường, quyết định sẽ lập tức dọn khỏi nơi ở trọ quá khắt khe đó. Khi tới nơi và lên gác, nàng nhận thấy phòng của lũ trẻ rất lặng lẽ, và khẽ gọi bà chủ nhà vui lòng mang lên ấm trà và thứ gì đó cho bữa ăn sáng của họ. Việc này được thực hiện một cách qua loa. Nàng bỏ hai quả trứng đã mang theo vào ấm nước đang sôi, và nhờ Jude trông chừng trong khi nàng vào đánh thức lũ trẻ. Lúc này vào khoảng tám giờ rưỡi.

Jude đứng cúi người trên ấm nước, với đồng hồ trong tay, tính giờ luộc trứng, vì thế lưng anh quay về phía căn buồng nhỏ nơi lũ trẻ ngủ. Một tiếng hét đột ngột từ Sue khiến anh giật mình quay lại. Anh thấy rằng cửa buồng - có vẻ nặng nề trên bản lề khi nàng đẩy nó ra - đã mở và Sue ngã quỵ trên sàn. Khi vội vã bước tới để đỡ nàng lên, anh đưa mắt về phía cái giường nhỏ trải trên mấy tấm ván; không có bọn trẻ ở đó. Anh bối rối nhìn quanh phòng. Ở phía sau cánh cửa có hai cái móc để treo quần áo, và thân hình của hai đứa bé nhất treo lủng lẳng bên dưới chúng, một sợi dây cột rương vòng quanh cổ của mỗi đứa. Và từ một cây đinh cách đó vài thước thân hình của Jude nhỏ cũng bị treo theo cách thức tương tự. Một cái ghế lật ngang nằm cạnh thằng bé, và đôi mắt trợn trừng của nó hướng vào căn phòng; nhưng mắt của đứa bé gái và em bé thì đã khép.

Tê liệt nửa phần bởi cảnh tượng hoàn toàn kỳ lạ, kinh hoàng đó, Jude đặt Sue nằm xuống, dùng con dao bỏ túi cắt những sợi dây và bế ba đứa bé đặt lên giường; nhưng cảm giác trong khoảnh khắc va chạm vào chúng dường như nói rằng chúng đã chết. Anh bế Sue, vẫn đang bất tỉnh, đặt nàng lên cái giường ở căn phòng ngoài, rồi hối hả gọi bà chủ nhà và chạy đi tìm một bác sĩ.

Khi anh quay về, Sue đã hồi tỉnh, và hai người phụ nữ bất lực đang khom người trên lũ trẻ với những nỗ lực điên cuồng để cứu chúng. Ba cái xác nhỏ tạo thành một cảnh tượng phá tan hoàn toàn sự tự chủ của anh. Vị bác sĩ ở gần nơi đó nhất tới, nhưng như Jude đã đoán ra, ông ta có mặt cũng bằng thừa. Không thể cứu sống lũ trẻ, vì dù cơ thể chúng chưa lạnh, vị bác sĩ ước đoán chúng đã bị treo cổ hơn một tiếng. Sau đó, khi đã đủ bình tĩnh để suy nghĩ, Jude và Sue cho rằng khi thức giấc, thằng bé đã nhìn ra căn phòng ngoài để tìm Sue, và khi thấy rằng nàng đi vắng, nó đã rơi vào một tâm trạng ngã lòng cực độ do những sự kiện và thông tin của tối hôm trước mang tới. Ngoài ra, họ tìm thấy một mảnh giấy trên sàn nhà, trên đó có mấy chữ do thằng bé viết bằng một mẩu bút chì:

Con đã làm điều này vì chúng ta quá nhiều người.

Khi đọc câu này, Sue đau khổ tột cùng vì tin chắc rằng cuộc trao đổi giữa nàng và thằng bé là nguyên nhân chính của thảm kịch, và không còn chút sức lực nào. Họ đưa nàng tới một căn phòng ở tầng dưới, trái với ý muốn của nàng; và nàng nằm đó, thân hình mảnh dẻ rung động theo những nhịp thở hổn hển, mắt nhìn trừng trừng lên trần nhà. Bà chủ nhà cố an ủi nàng nhưng vô hiệu quả.

Từ căn phòng này, họ có thể nghe tiếng mọi người đi lại bên trên, và nàng nài nỉ được quay lại đó, và chỉ bị ngăn lại với lời bảo đảm rằng nếu có bất kỳ hy vọng nào, sự hiện diện của nàng có thể có hại, và lời nhắc nhở rằng nàng cần tự chăm sóc cho mình nếu không muốn làm hại tới một sinh linh sắp chào đời. Những câu hỏi trong đầu nàng miên man không dứt, cuối cùng Jude đi xuống và nói với nàng không còn hy vọng nào nữa. Ngay khi có thể nói, nàng thuật lại với Jude những gì đã nói với thằng bé, và rằng nàng nghĩ chính nàng là nguyên do của sự cố này.

“Không,” Jude nói. “Việc nó làm xuất phát từ bản chất của nó. Ông bác sĩ bảo có những đứa trẻ như thế trong số chúng ta, những đứa bé chưa từng xuất hiện trong thế hệ trước, kết quả của những quan điểm mới về cuộc đời. Dường như những đứa trẻ này nhìn thấy mọi sự kinh hoàng của nó trước khi đủ lớn để có khả năng chống lại chúng. Ông ta bảo đây là khởi đầu của thế giới không muốn sống sắp tới gần. Ông ta là một người tiến bộ, vị bác sĩ đó; nhưng ông ta không thể mang tới sự an ủi cho…”

Anh đã kiềm giữ nỗi niềm đau khổ của mình vì lo cho Sue; nhưng giờ anh sụp đổ; và điều này kích thích những nỗ lực cảm thông của Sue, giúp nàng vơi bớt sầu thảm và quên đi phần nào việc tự trách bản thân. Khi mọi người đã đi khỏi, nàng được phép tới nhìn lũ trẻ.

Gương mặt của thằng bé biểu lộ toàn bộ câu chuyện về hoàn cảnh của họ. Trên gương mặt nhỏ bé đó hội tụ mọi điềm gở và bóng tối vốn đã bôi đen cuộc hôn nhân đầu của Jude, và mọi tai nạn, sai lầm, sợ hãi của cuộc hôn nhân thứ hai. Nó đã khóc than vì sự hấp tấp của họ, run rẩy vì sự bất tương xứng trong cuộc hôn nhân của họ, và chết vì sự bất hạnh của họ.

Khi ngôi nhà đã im lặng, và họ không thể làm gì khác ngoài việc chờ đợi sự thẩm vấn của chuyên viên điều tra về những cái chết bất ngờ, một âm thanh trầm trầm dịu nhẹ vọng vào căn phòng từ phía sau những bức tường nặng nề mé ngoài.

“Đó là gì vậy?” Sue hỏi, hơi thở không đều của nàng dừng lại.

“Tiếng đàn organ của nhà nguyện trường đại học. Tôi nghĩ người nhạc công đang tập. Đó là bài Thánh thi bảy mươi ba; ‘Thượng đế thật sự yêu Israel.’”

Nàng lại nức nở. “Ôi các con bé bỏng của tôi! Chúng nào có tội tình gì! Vì sao chúng phải chết mà không là tôi!”

Im lặng lại rơi xuống, cuối cùng bị phá vỡ bởi hai người đang trò chuyện bên ngoài.

“Chắc chắn họ đang nói về chúng ta!” Sue rên rỉ. “Chúng ta là những kẻ ngu xuẩn đối với thế giới, đối với những thiên sứ và đối với loài người!”

Jude lắng nghe. “Không, họ không nói về chúng ta. Họ là hai tu sĩ có quan điểm khác nhau, đang tranh luận về vị trí của vị linh mục chủ trì lễ ban thánh thể. Lạy Chúa, bàn về chuyện đó trong lúc mọi người đang rên siết!”

Lại một khoảnh khắc im lặng, cho tới khi nàng bị xâm chiếm bởi một cảm xúc đau đớn không thể kiềm chế được. “Có thứ gì bên ngoài chúng ta bảo, ‘Các ngươi sẽ không!’ Đầu tiên nó nói, ‘Các ngươi sẽ không học hỏi!’ Rồi nó nói ‘Các ngươi sẽ không làm việc!’ Và bây giờ nó nói, ‘Các ngươi sẽ không yêu!’”

Jude cố an ủi nàng, “Đừng cay đắng như thế, em yêu.”

“Nhưng nó đúng!”

Cứ thế họ chờ, và nàng quay lại phòng mình. Cái váy yếm của em bé, giày và tất, vốn nằm trên một cái ghế khi nó chết, giờ nàng không muốn dời đi, dù Jude sẵn lòng mang chúng ra khỏi tầm mắt của nàng. Mỗi khi anh chạm tới chúng nàng lại van nài anh cứ để chúng ở đó, và hét lên hầu như điên giận khi bà chủ nhà cố dọn chúng đi.

Jude e sợ sự im lặng lãnh đạm của nàng hơn là những cơn bộc phát. “Vì sao anh không nói chuyện với em, hở Jude?” Nàng la lên. “Đừng quay lưng lại với em! Em không chịu đựng nổi sự lẻ loi khi anh không nhìn em!”

“Nào, tôi ở đây mà, em yêu,” anh nói, áp mặt vào sát mặt nàng.

“Phải. Ôi, bạn của em, sự kết hợp toàn bích của chúng ta, như hai trong một, giờ vấy máu!”

“Không, chúng chỉ bị cái chết phủ bóng tối lên thôi.”

“Vâng, nhưng thật sự chính em đã kích động nó, dù em không biết em đang làm điều đó! Em đã nói với thằng bé điều mà người ta chỉ nên nói với kẻ trưởng thành. Em đã bảo thế giới chống lại chúng ta, rằng tốt hơn nên ra khỏi thế giới còn hơn ở lại với cái giá này; và nó đã hiểu câu đó theo nghĩa đen. Em còn nói với nó em sắp có một em bé khác. Điều này khiến nó đau khổ. Nó đã trách móc em thậm tệ!”

“Vì sao em làm chuyện đó vậy Sue?”

“Em không nói được. Chỉ là em muốn nói thật. Em không thể nói dối với nó về những thực tế của cuộc đời. Thế nhưng em cũng không nói đúng sự thật, vì em đã nói với nó một điều quá mơ hồ khó hiểu. Vì sao em chỉ thông minh hơn những người đàn bà khác có nửa phần mà không hoàn toàn thông minh hơn! Vì sao em không nói với nó những câu dối trá vui vẻ thay vì những sự thật nửa vời? Chính mong muốn tự kiểm soát của em khiến em không thể che đậy mọi sự mà cũng không bóc trần chúng!”

“Hành động của em có thể tốt đối với đa số trường hợp; có lẽ chỉ trong trường hợp đặc biệt của chúng ta nó mới mang tới hậu quả tệ hại. Sớm muộn gì nó cũng phải biết thôi.”

“Em đã nghĩ tới việc may cho em bé một cái váy yếm mới; và giờ đây em sẽ không bao giờ nhìn thấy nó mặc cái áo đó, và không bao giờ nói chuyện với nó được nữa!… Mắt em sưng đến độ em gần như không thấy đường; thế nhưng chưa đầy một năm trước em tự cho là mình hạnh phúc! Chúng ta đã quá yêu nhau, dẫn tới nuông chiều sự ích kỷ tột độ của chúng ta đối với nhau! Anh còn nhớ không, chúng ta đã nói chúng ta sẽ tạo nên một niềm vui. Em đã bảo ý định của Tự nhiên, luật của Tự nhiên và lẽ sống là chúng ta sẽ vui vẻ với những bản năng Tự nhiên ban cho chúng ta, những bản năng mà nền văn minh đã ra tay ngăn trở. Em đã nói những điều thật đáng sợ. Và giờ Định mệnh đã đâm một nhát dao vào lưng chúng ta vì đã ngu xuẩn tuân theo lời của Tự nhiên!”

Nàng ngừng lời, rơi vào trạng thái trầm tư, cho tới khi tiếp tục, “Có lẽ tốt nhất là chúng nên ra đi. Phải, em thấy như thế! Tốt hơn chúng nên chết đi thay vì sống mà héo úa dần một cách khốn khổ!”

“Phải,” Jude đáp. “Có người nói rằng những người lớn tuổi hơn sẽ vui khi con họ chết khi còn bé.”

“Nhưng chúng không biết!… Ôi các con của tôi, các con của tôi, giá mà giờ các con còn sống! Anh có thể nói thằng bé muốn thoát khỏi cuộc đời, không thì nó đã không làm chuyện đó! Nó chết không phải không có nguyên do: đó là một phần trong bản chất u sầu vô phương cứu chữa của nó, thằng bé tội nghiệp! Nhưng còn hai đứa kia, con của em và anh!”

Sue lại nhìn cái váy yếm nhỏ, đôi giày và tất; và thân hình nàng run rẩy như một sợi dây đàn. “Em là một kẻ đáng thương,” nàng nói, “không ích gì đối với trời đất nữa! Em bị mọi sự làm cho quẫn trí! Chúng ta nên làm gì đây anh?” Nàng nhìn Jude đăm đăm, và nắm chặt tay anh.

“Chúng ta không thể làm gì được. Mọi sự tuân theo bản chất của chúng, và sẽ bị đưa tới định mệnh của chúng.”

Nàng cau mày. “Phải! Ai đã nói câu đó nhỉ?” nàng nặng nhọc hỏi.

“Nó nằm trong lời đồng ca của vở bi kịch Agamemnon. Nó đã nằm mãi trong đầu tôi từ khi chuyện này xảy ra.”

“Jude khốn khổ của em, anh đã mất hết mọi thứ! Anh mất mát nhiều hơn em, vì em còn có anh! Cứ nghĩ anh biết nhiều như thế với việc tự học, thế nhưng vẫn nghèo khổ và thất vọng!”

Sau đó nàng lại chìm vào một đợt sóng khổ đau.

Chuyên viên tư pháp tới, quan sát mấy thi thể rồi bắt đầu thẩm vấn; kế tiếp là buổi sáng tang lễ u buồn. Tường thuật trên báo chí đã đưa tới đó những kẻ nhàn rỗi hiếu kỳ. Họ đứng đó, làm ra vẻ như đang đếm những tấm kính cửa sổ và những viên đá của những bức tường. Sự hồ nghi về mối quan hệ thật sự của Jude và Sue khiến họ càng thêm tò mò. Sue đã tuyên bố rằng nàng sẽ theo hai đứa bé xuống mồ, nhưng cuối cùng nàng nhượng bộ, và mấy cỗ quan tài được lặng lẽ khiêng ra khỏi ngôi nhà trong lúc nàng nằm xuống vì đuối sức. Jude trèo lên xe và cỗ xe chuyển bánh với sự nhẹ nhõm của người chủ nhà. Giờ trong nhà chỉ còn lại hành lý của nàng, và ông ta hy vọng chúng cũng sớm được chuyển đi trong ngày, và giải thoát ngôi nhà khỏi tai tiếng khó chịu do vợ ông ta đã không may đón nhận những người lạ này. Chiều hôm đó ông bàn bạc với vợ, và nhất trí rằng họ sẽ đổi số nhà nếu khách thuê phòng né tránh nó sau tai nạn.

Sau khi hai cỗ quan tài nhỏ, một chứa Jude bé và cái kia cho hai đứa nhỏ hơn, đã được hạ huyệt, Jude vội vã quay lại với Sue. Nàng vẫn ở yên trong phòng, và anh không quấy rầy nàng. Tuy nhiên, cảm thấy lo âu, anh lại tới hỏi thăm về nàng vào khoảng bốn giờ. Bà chủ nhà cứ nghĩ nàng vẫn nằm đó, nhưng sau khi vào phòng bà quay ra nói với anh rằng nàng không còn ở đó. Mũ và áo khoác của nàng cũng biến mất. Sau khi cân nhắc các khả năng, Jude đi bộ tới nghĩa trang và tới ngôi mộ vừa chôn cất. Một người đàn ông tay cầm xẻng cố lấp đất lên ngôi mộ chung của ba đứa trẻ, nhưng cánh tay của ông ta bị giữ lại bởi một phụ nữ đang đứng dưới cái hố lấp được nửa phần. Đó là Sue. Nàng mặc áo màu vì không hề nghĩ tới chuyện thay tang phục mà Jude đã mang tới, nhưng đôi mắt nàng toát lên vẻ đau đớn sâu sắc mà không thứ tang phục nào có thể thể hiện.

“Ông ta đang lấp chúng lại, và ông ta sẽ không được làm điều đó cho tới khi em nhìn thấy các con lần nữa!” nàng kêu lên điên dại khi nhìn thấy Jude. “Em muốn nhìn chúng một lần nữa. Xin anh đấy Jude, em muốn nhìn chúng! Em không biết anh đã chở chúng đi khi em đang ngủ! Anh đã nói có lẽ em nên nhìn chúng một lần nữa trước khi chôn cất chúng; và anh đã không thực hiện lời hứa mà đưa chúng đi. Ôi, cả anh cũng độc ác với em sao Jude!”

“Cô ta muốn tôi đào huyệt lần nữa, để cô ta nhìn thấy mấy cỗ quan tài,” người đàn ông cầm xẻng nói. “Anh nên đưa cô ta về nhà, trong tình trạng cô ta như thế. Cô ta hầu như không có trách nhiệm gì, tội nghiệp. Không thể đào chúng lên lại, cô à. Cô hãy về nhà với chồng mình, lặng lẽ chấp nhận và tạ ơn Chúa rằng cô sẽ sớm có một đứa con khác để khuây khỏa niềm đau.”

Nhưng Sue vẫn van nài, “Tôi không thể nhìn chúng một lần nữa, chỉ một lần nữa hay sao! Được không? Chỉ một phút thôi, Jude? Sẽ không mất nhiều thời gian. Và em sẽ vui mừng lắm, Jude ạ! Em sẽ ngoan và không bướng với anh nữa, Jude, nếu anh cho phép em. Sau đó em sẽ lặng lẽ về nhà và không muốn nhìn chúng lần nào nữa! Được không? Vì sao không chứ?”

Và nàng cứ mãi van nài như thế. Jude đau lòng đến độ anh gần như muốn bảo người đàn ông làm theo lời nàng. Nhưng việc đó không ích gì, và có thể khiến cho tình trạng của nàng tệ hơn. Anh cảm thấy cần phải đưa nàng về ngay. Vì thế anh vỗ về nàng, dịu dàng thì thầm với nàng, và vòng tay quanh người nàng để đỡ nàng, cho tới khi nàng nhượng bộ và chấp nhận rời khỏi nghĩa trang.

Anh muốn tìm một cỗ xe để đưa nàng về, nhưng nàng ngăn lại vì họ đang rất khó khăn về tiền bạc. Họ đi bộ chậm rãi, Jude đeo băng tang bằng nhiễu đen, nàng mặc áo đỏ và váy nâu. Họ phải tìm được một nơi trọ mới vào chiều hôm ấy, nhưng Jude thấy việc ấy không khả thi. Lát sau họ bước vào ngôi nhà giờ đây bị ghét bỏ. Sue lên giường ngay, và Jude nhờ người gọi bác sĩ tới.

Jude chờ ở dưới nhà suốt buổi tối. Giữa khuya, vị bác sĩ báo cho anh biết một đứa bé đã bị sinh non, và như anh chị của nó, chỉ là một cái xác.

Chương Ba

Sue đang nằm dưỡng bệnh, dù nàng đã hy vọng chết đi, và Jude đã làm lại nghề cũ. Giờ họ ở một căn phòng trọ khác, về mé Beersheba, cách không xa nhà thờ St. Silas.

Họ thường ngồi im lặng, u buồn không phải bởi sự cản trở vô tình và lãnh đạm mà bởi sự thù địch trực tiếp đầy ác cảm của cuộc đời. Những tưởng tượng mơ hồ và kỳ lạ đã ám ảnh Sue trong những ngày khi khả năng nhận thức của nàng nhấp nháy như một vì sao; rằng thế giới giống như một đoạn thơ hoặc giai điệu được sáng tác trong một giấc mơ; nó rất tuyệt diệu khi đầu óc trong trạng thái nửa mê nửa tỉnh, nhưng phi lý một cách tuyệt vọng khi nàng tỉnh táo hoàn toàn; rằng Căn nguyên Thứ nhất[82] tự động hoạt động như một kẻ mộng du chứ không phải với suy nghĩ chín chắn của một kẻ khôn ngoan; rằng trong việc hình thành những điều kiện trên cõi đời phàm tục của chúng ta dường như sự phát triển nhận thức về cảm xúc đã không được ban cho những tạo vật gánh chịu những điều kiện đó như nhân loại có tư duy và giáo dục đã đạt tới. Tai ương tạo nên những trở lực trông lờ mờ có hình dáng con người; và nàng có cảm giác Jude và nàng phải chạy trốn khỏi một tên khủng bố.

“Chúng ta phải phục tùng!” nàng buồn bã nói. “Mọi phẫn nộ xa xưa của Quyền Năng bên trên chúng ta đã trút xuống chúng ta, những tạo vật khốn khổ của Ngài, và chúng ta phải quy phục. Không có sự lựa chọn. Chúng ta phải. Và không ích gì khi chống lại Chúa Trời!”

“Nhưng chúng ta chỉ chống lại con người và hoàn cảnh vô tình,” Jude nói.

“Đúng,” nàng lẩm bẩm. “Em đã nghĩ cái gì thế nhỉ! Em đang trở nên mê tín như một kẻ man rợ!… Nhưng bất kể kẻ thù của chúng ta là ai hay là gì, em chỉ muốn quy hàng. Em không còn sức để đấu tranh nữa; không còn can đảm nữa. Em đã bị đánh bại, đánh bại!… ‘Chúng ta là những kẻ ngu xuẩn rầy rà đối với trần thế, với những thiên sứ và với loài người!’ Giờ em luôn nói thế.”

“Tôi cũng cảm thấy như vậy!”

“Chúng ta sẽ làm gì? Giờ anh đang có việc làm; nhưng hãy nhớ, đó là vì họ không hề biết về tiểu sử và quan hệ của chúng ta. Chắc chắn nếu họ biết chúng ta chưa kết hôn chính thức, họ sẽ đuổi việc anh như ở Aldbrickham!”

“Tôi không biết. Có lẽ họ sẽ không làm thế. Tuy nhiên tôi nghĩ giờ chúng ta nên hợp thức hóa nó, ngay khi em có thể ra ngoài.”

“Anh nghĩ thế ư?”

“Đương nhiên.”

Và Jude rơi vào suy tư. “Dường như dạo sau này tôi thuộc cái nhóm đàn ông đông đảo mà người có đạo đức tốt tránh xa, những gã bị gọi là những tay dụ dỗ đàn bà. Tôi kinh ngạc khi nghĩ tới điều đó! Trước đó tôi không ý thức về nó, hay bất cứ hành động sai trái nào đối với em, người tôi yêu hơn chính bản thân. Thế nhưng tôi là một trong số họ! Tôi tự hỏi nếu có ai trong số đó cũng mù quáng, đơn giản như tôi không?… Phải, Sue ạ, tôi là thế đó. Tôi đã quyến rũ em… Em là một dạng người đặc biệt, một tạo vật tinh nguyên mà Tự nhiên đã định giữ cho nguyên vẹn. Nhưng tôi không thể để mặc em!”

“Không, không, Jude ạ!” nàng nói nhanh. “Đừng tự trách mình về việc anh không làm. Nếu có ai đáng trách, đó là em.”

“Tôi đã ủng hộ em trong quyết định rời khỏi Phillotson; và nếu không có tôi có lẽ em sẽ không buộc ông ta cho phép em đi.”

“Em cũng sẽ làm như vậy. Về phần chúng ta, việc chúng ta không kết hôn chính thức chính là yếu tố duy trì sự sống chung của chúng ta. Do đó chúng ta đã tránh được sự sỉ nhục của tính chất trang nghiêm, như đã từng có trong cuộc hôn nhân đầu.”

“Tính chất trang nghiêm?” Jude ngạc nhiên nhìn nàng, và nhận ra nàng không còn là Sue trước đây nữa.

“Phải,” nàng đáp, giọng hơi run. “Em đã có những nỗi sợ, một ý thức đáng sợ về hành động láo xược của mình. Em đã nghĩ… rằng em vẫn còn là vợ ông ta!”

“Của ai chứ?”

“Của Richard.”

“Ôi trời, em yêu!… Vì sao?”

“Em không thể giải thích! Chỉ là ý nghĩ đó tới với em.”

“Đó là sự nhu nhược của em, một ý tưởng bệnh hoạn, không có nguyên cớ hay ý nghĩa gì! Đừng để nó làm khổ em.”

Sue thở dài yếu ớt.

Như để bù đắp lại cho những cuộc đối thoại không vui đó, tình trạng tài chính của họ đã trở nên khả quan hơn, và điều này hẳn sẽ khiến cho họ rất vui mừng nếu không có sự cố vừa qua. Hoàn toàn bất ngờ, Jude đã được tìm được một chỗ làm tốt ngay khi tới nơi, thời tiết mùa hè phù hợp với thể trạng còn yếu của anh; và ở bề ngoài, ngày tháng trôi đi với sự đơn điệu nhưng dễ chịu sau những thăng trầm trước đó. Dường như mọi người đã quên anh từng có biểu hiện khác thường, và hàng ngày anh trèo lên những lan can và đầu hồi của những trường đại học mà anh không bao giờ có thể bước vào, sửa chữa những phiến đá mục nát của những cửa sổ có chấn song mà không hề nhìn vào bên trong, như thể anh chưa từng muốn làm điều gì khác.

Có một thay đổi ở anh; giờ anh không thường đi lễ nhà thờ nữa. Một việc khiến anh phiền lòng hơn hết là Sue và anh đã có những suy nghĩ trái ngược nhau từ khi thảm kịch xảy ra: những sự kiện mở rộng tầm nhìn đối với cuộc đời, luật pháp, phong tục và tín điều của anh không hoạt động theo cùng cách thức đối với Sue. Nàng không còn giống như những ngày độc lập, khi trí tuệ của nàng tỏa sáng bên trên những quy ước và thể thức mà vào thời điểm đó anh tôn trọng, dù giờ anh không còn tôn trọng chúng nữa.

Một tối Chủ nhật nọ anh về khá muộn. Nàng không có nhà, nhưng sau đó không lâu nàng trở về, và anh nhận thấy nàng có vẻ lặng lẽ trầm tư.

“Em đang nghĩ gì thế, em yêu?” anh tò mò hỏi.

“Ồ, em không thể nói rõ! Em đã nghĩ chúng ta quá ích kỷ, khinh suất, thậm chí bất kính trong cách sống, em và anh. Cuộc đời của chúng ta là một nỗ lực vô ích để hướng tới niềm vui. Nhưng sự quên mình là con đường cao hơn. Chúng ta nên chối bỏ xác thịt, thân xác kinh khủng này, lời nguyền của Adam!”

“Sue!” anh khẽ hỏi. “Em lại nghĩ ra điều gì vậy?”

“Chúng ta nên tiếp tục quên mình trên bàn thờ của bổn phận! Nhưng em đã luôn cố làm điều khiến em hài lòng. Em đáng với sự thanh tẩy mà em đã nhận! Em ước gì sự xấu xa, mọi sai lầm kinh khủng và mọi tội lỗi của em bị loại ra khỏi con người em!”

“Sue, em yêu quá nhiều đau khổ của tôi! Ở em không có sự xấu xa nào hết. Những bản năng tự nhiên của em hoàn toàn lành mạnh. Và như tôi thường nói, em thật sự là người thanh khiết nhất, ít ham mê sắc dục nhất tôi từng biết nhưng không có sự vô cảm phi nhân tính. Vì sao em lại thay đổi nhiều như vậy? Chúng ta không ích kỷ, ngoại trừ việc không ai có thể hưởng lợi nếu chúng ta sống khác đi. Em từng nói rằng bản chất con người là cao cả và chịu đựng lâu dài, không phải sự thối nát đồi bại, và cuối cùng tôi đã nghĩ em nói đúng. Rồi giờ có vẻ như em lại có một quan điểm thấp kém hơn!”

“Em muốn một trái tim khiêm tốn; và một tâm hồn tinh khiết, nhưng em chẳng bao giờ có chúng!”

“Em từng là người không biết e sợ trong tư duy cũng như cảm nhận và em rất đáng ngưỡng mộ. Vào thời điểm đó quan điểm của tôi quá hẹp hòi nên không nhìn thấy điều đó.”

“Đừng nói thế, Jude ạ! Em muốn từng từ và ý nghĩ không biết sợ của mình có thể bị nhổ bỏ khỏi cuộc đời em. Sống quên mình, đó là tất cả! Em không thể tự làm nhục mình quá nhiều. Em muốn dùng kim gút châm khắp người để dòng máu xấu xa trong em chảy hết đi!”

“Suỵt!” Jude nói, ôm sát gương mặt bé nhỏ của nàng vào ngực mình như thể nàng là một em bé. “Sự mất mát các con đã đẩy em tới tình trạng này! Sự ăn năn như thế không dành cho em, bông hoa nhạy cảm của tôi, mà cho những kẻ xấu xa trên đời này, những kẻ không bao giờ biết rung cảm!”

“Em không nên duy trì tư thế này,” nàng lẩm bẩm sau một hồi lâu bất động.

“Vì sao không?”

“Nó là sự nuông chiều bản thân.”

“Cũng lại cách nghĩ đó! Nhưng trên đời này có điều gì tốt đẹp hơn việc chúng ta yêu thương nhau?”

“Phải. Nó tùy thuộc vào loại tình yêu; và tình yêu của anh, của chúng ta, là sai.”

“Tôi không đồng ý, Sue! Này, khi nào em muốn chúng ta chính thức kết hôn trong nhà thờ?”

Nàng im lặng, và ngẩng lên với vẻ khó chịu. “Không bao giờ,” nàng nói khẽ.

Không hiểu hết ý của nàng, anh bình thản chấp nhận lời phản đối, và im lặng. Nhiều phút trôi qua, anh tưởng nàng đã ngủ, nhưng vẫn khẽ cất tiếng, và nhận ra nàng luôn tỉnh thức. Nàng ngồi thẳng lên và thở dài.

“Sue à, ở em có một mùi hương hay một vẻ lạ lùng, khó tả,” anh nói. “Ý tôi là cả ở thái độ và y phục của em. Một thứ mùi thực vật mà hình như tôi biết, nhưng không nhớ đó là gì.”

“Nó là mùi hương trầm.”

“Hương trầm?”

“Em đã đi lễ ở St. Silas, và ngấm mùi thơm của nó.”

“Ồ, St. Silas.”

“Phải, thỉnh thoảng em tới đó.”

“Thật ư. Em tới đó!”

“Anh thấy đó, những buổi sáng trong tuần ở đây cô quạnh quá, khi anh đi làm, em suy nghĩ và nghĩ tới… tới…” Nàng dừng lại cho tới khi có thể kiểm soát được cơn nghẹn ở cổ. “Và em quyết định tới đó, vì nó rất gần.”

“Ồ, phải, dĩ nhiên, tôi không phản đối gì cả. Chỉ là việc này quá kỳ lạ, đối với em. Chắc chắn họ không biết có loại người nào giữa họ đâu!”

“Ý của anh là gì, Jude?”

“Ờ, nói thẳng ra là một kẻ hoài nghi chủ nghĩa.”

“Sao anh có thể làm em đau lòng vậy Jude, trong lúc em rất đau buồn! Em biết anh không có ý đó, nhưng anh không nên nói thế.”

“Đồng ý. Nhưng tôi rất ngạc nhiên.”

“À, em muốn nói với anh một chuyện khác, Jude ạ. Anh đừng nổi giận nhé. Em đã nghĩ nhiều tới nó từ khi các con chết. Em nghĩ em không nên là vợ anh, hoặc sống với tư cách vợ anh nữa.”

“Cái gì?… Nhưng em là vợ anh mà!”

“Theo quan điểm của anh; nhưng…”

“Dĩ nhiên chúng ta e ngại nghi lễ, và có rất nhiều người giống chúng ta, với những lý do mạnh mẽ. Nhưng kinh nghiệm đã chứng tỏ chúng ta đã xét đoán sai, và đánh giá quá cao sự thiếu kiên định của chúng ta; nếu em bắt đầu tôn trọng những nghi lễ, như em có vẻ vậy, tôi tự hỏi vì sao em không bảo chúng ta sẽ tiến hành nó ngay? Đương nhiên em là vợ tôi, Sue, trong tất cả mọi khía cạnh, trừ luật pháp. Em nói vậy là có ý gì?”

“Em nghĩ em không phải!”

“Không phải? Nhưng giả sử chúng ta đã làm lễ thì sao? Lúc đó em có cảm thấy em là vợ tôi không?”

“Không. Em không nên cảm thấy thế thậm chí ngay khi đó. Em sẽ có cảm giác tồi tệ hơn bây giờ.”

“Vì sao vậy em yêu của tôi?”

“Vì em là vợ của Richard.”

“À, em ngụ ý rằng trước đây em đã sai lầm khi yêu tôi!”

“Nó chỉ là một ấn tượng với em khi đó; theo thời gian em ngày càng cảm thấy chắc chắn em thuộc về ông ta chứ không ai khác.”

“Chúa ơi, sao chúng ta lại đổi chỗ cho nhau như thế này nhỉ!”

“Vâng. Có lẽ thế.”

Vài hôm sau, khi họ đang ngồi trong căn phòng nhỏ dưới nhà trong ánh sáng nhờ nhờ của chiều hè, trên cánh cửa trước của người thợ mộc mà họ thuê phòng có tiếng gõ, và giây lát sau là tiếng gõ trên cửa phòng họ. Trước khi họ đi tới cửa, người khách đã mở nó ra, và một phụ nữ xuất hiện.

“Xin cho hỏi có anh Fawley ở đây không?”

Jude và Sue giật mình, rồi Jude tự động đáp có, vì đó là giọng của Arabella.

Anh mời nàng vào, và nàng ngồi xuống cái ghế dài cạnh cửa sổ, nơi họ có thể thấy rõ đường viền gương mặt nàng nổi lên nền ánh sáng; nhưng không đặc điểm nào đủ rõ để cho phép họ đoán ra tình trạng chung của nàng. Thế nhưng dường như có gì đó cho thấy nàng không hoàn toàn sung túc và có phục trang sang trọng như thời gian chồng nàng còn sống.

Cả ba cố trò chuyện về tấn thảm kịch mà Jude cảm thấy phải báo ngay cho nàng biết, dù nàng chưa bao giờ hồi âm thư của anh.

“Em vừa tới từ nghĩa trang,” nàng nói. “Em đã hỏi thăm và tìm thấy mộ của bọn trẻ. Em không tới dự tang lễ được, nhân tiện xin cám ơn vì đã mời em. Em đã đọc tin về nó trên báo, và cảm thấy em thừa thãi nếu đến… Không, em không tới dự tang lễ được.” Dường như nàng không thể tìm ra ý để bày tỏ sự chia sẻ trước tai ương đó, nên cứ lặp đi lặp lại. “Nhưng em mừng là đã tìm ra ngôi mộ. Anh có thể làm cho chúng một tấm bia mộ đẹp, vì đó là nghề của anh, Jude ạ!”

“Tôi sẽ dựng một tấm bia,” Jude buồn bã đáp.

“Nó là con em, lẽ tự nhiên em cũng đau lòng.”

“Tôi hy vọng vậy. Tất cả chúng ta đều rất đau lòng.”

“Hai đứa kia không phải con em nên em không đau lòng lắm, điều đó cũng tự nhiên.”

“Dĩ nhiên.”

Một tiếng thở dài vang lên từ góc tối nơi Sue đang ngồi.

“Em thường ước gì nó vẫn sống với em,” Arabella nói tiếp. “Có lẽ sự việc đã không xảy ra! Nhưng dĩ nhiên em không muốn tước nó khỏi vợ anh.”

“Tôi không phải là vợ anh ấy,” Sue đáp.

Sự bất ngờ của những lời đó khiến Jude không nói nên lời.

“Ồ, xin lỗi, tôi chắc chắn,” Arabella nói. “Tôi nghĩ cô là vợ anh ta!”

Jude đoán biết từ giọng của Sue rằng trong câu nói đó hàm chứa những quan điểm mới và mơ hồ của nàng; nhưng Arabella đã bỏ qua mọi thứ trừ nghĩa đen của nó, cũng tự nhiên thôi. Sau khi tỏ ra ngạc nhiên với tuyên bố của Sue, nàng bình thản nói tiếp về thằng bé “của nàng”, dù không tỏ ra quan tâm tới nó chút nào khi nó còn sống, giờ đây nàng biểu lộ một nỗi buồn đầy tính nghi thức rõ ràng xuất phát từ lương tâm. Nàng nhắc lại chuyện đã qua, và đưa ra vài nhận xét với Sue. Không có tiếng trả lời, Sue đã lẳng lặng rời phòng.

“Cô ta bảo cô ta không phải vợ anh?” Arabella tiếp tục với một giọng khác hẳn. “Vì sao cô ta làm như thế?”

“Tôi không thể nói với em,” Jude đáp ngắn gọn.

“Cô ta là vợ anh, đúng không? Trước đây cô ta nói với em như thế.”

“Tôi không bình luận những lời của cô ấy.”

“À, em hiểu! Thôi, đã tới giờ em phải đi rồi. Em sẽ ở đây tối nay, dù em không thể làm gì ngoài việc ghé thăm, sau tai họa chung của chúng ta. Em sẽ ngủ ở nơi em từng làm hầu bàn, và mai em trở về Alfredston. Cha đã trở về nhà, và em đang sống với ông.”

“Ông đã quay lại từ Úc à?” Jude hỏi chiếu lệ.

“Phải. Không thể khấm khá lên ở đó. Đã có một thời gian khó khăn. Mẹ chết vì bệnh… gọi là bệnh gì nhỉ… trong thời tiết nóng, và Cha cùng hai người trẻ hơn vừa trở lại. Ông đã mua một căn nhà gần chỗ cũ, và hiện tại em đang coi sóc nhà cửa cho ông.”

Người vợ trước của Jude vẫn duy trì một thái độ lịch sự khuôn mẫu ngay cả khi Sue đã đi khỏi, và giới hạn việc ở lại của nàng trong một số phút đủ để tỏ lòng kính trọng. Khi nàng đã đi, Jude thấy nhẹ nhõm hơn. Anh đi tới cầu thang và gọi Sue, lo âu với tình trạng của nàng.

Không có lời đáp, và người thợ mộc chủ nhà đáp rằng nàng không có ở đó. Jude bối rối và lo sợ trước sự vắng mặt của nàng, vì đêm đã khuya. Người thợ mộc gọi vợ, và bà ta đoán rằng có thể Sue đã tới nhà thờ St. Silas, vì nàng thường tới đó.

“Không phải vào giờ này chứ?” Jude nói. “Nó đã đóng cửa.”

“Cô ta biết người giữ chìa khóa. Và cô ta có nó bất cứ lúc nào muốn.”

“Cô ấy đã bắt đầu đến nhà thờ từ khi nào?”

“À, tôi nghĩ từ vài tuần trước.”

Jude dò dẫm đi về hướng nhà thờ, nơi anh chưa tới gần lần nào từ lúc tới sống ở vùng này nhiều năm trước, khi anh còn quan tâm tới thần học hơn hiện giờ. Nhà thờ vắng hoe, nhưng chắc chắn khóa cửa đã được mở ra; anh lặng lẽ nhấc then cửa lên, đẩy cửa ra phía sau, đứng bất động bên trong. Trong bầu không khí thinh lặng, dường như có một âm thanh rất khẽ, giống như tiếng thở, hoặc tiếng nức nở, đến từ đầu kia của tòa nhà. Thảm trải sàn che lấp tiếng bước chân của anh khi anh đi theo hướng đó qua bóng tối, chỉ bị phá vỡ bởi ánh sáng ban đêm nhạt nhòa phản chiếu lại từ bên ngoài.

Cao bên trên những bậc thềm bục lễ, Jude có thể nhận ra một cái thánh giá to, có lẽ to bằng cái thập giá thật đã đóng đinh Chúa Jesus. Dường như nó được treo lơ lửng giữa không trung bởi những sợi dây thép vô hình; bên trên nó gắn nhiều viên đá quý, sáng lấp lóe dưới vài tia sáng yếu ớt lọt vào từ bên ngoài, trong lúc cái thánh giá đu đưa tới lui trong một chuyển động im lặng và hầu như không thể nhận thấy. Ngay bên dưới, trên sàn nhà, trông như có một đống quần áo đen lù lù, và từ đó vang lên tiếng nức nở mà anh đã nghe thấy trước đó. Đó chính là thân hình của Sue, đang nằm sóng soài trên nền đá.

“Sue!” anh gọi khẽ.

Có một khoảng trăng trắng lộ ra; nàng vừa quay mặt lên.

“Sao, anh muốn ở đây với em hả Jude?” nàng nói, gần như gay gắt. “Anh không nên tới! Em muốn ở một mình! Vì sao anh xâm nhập vào đây?”

“Sao em có thể hỏi thế!” anh vặn lại với giọng trách móc, vì toàn bộ tim anh đau nhói trước thái độ của nàng. “Vì sao tôi tới ư? Ai có quyền tới, tôi muốn biết, nếu không phải là tôi! Tôi, người yêu em hơn cả bản thân, hơn nhiều, rất nhiều, so với em yêu tôi! Điều gì khiến em rời bỏ tôi và tới đây một mình?”

“Đừng phê phán em, Jude, em không thể chịu được! Em vẫn thường nói với anh như thế. Anh phải xem em như chính con người đích thực của em. Em là một kẻ vô cùng bất hạnh, tan nát trái tim vì quẫn trí! Em không thể chịu nổi khi Arabella tới, em đau khổ đến độ phải bỏ đi. Có vẻ như cô ta vẫn là vợ anh, và Richard vẫn là chồng em!”

“Nhưng họ không là gì cả đối với chúng ta!”

“Có đấy, bạn thân mến. Họ là như thế. Giờ em đã nhìn hôn nhân theo cách khác. Các con của em đã bị lấy đi để chỉ ra cho em điều này! Việc con của Arabella giết các con của em là một sự phán xét - cái đúng giết cái sai. Em phải làm gì! Em là một kẻ xấu xa, vô giá trị đến độ không thể hòa đồng với những người bình thường!”

“Câu nói này thật kinh khủng!” Jude đáp, mắt rưng rưng. “Sự ăn năn của em thật khủng khiếp và phi tự nhiên khi em không làm gì sai!”

“Ồ, anh không hiểu sự tồi tệ của em đâu!”

Jude mạnh mẽ đáp: “Tôi hiểu! Từng chút một, từng ngóc ngách của nó! Em khiến tôi ghét đạo Thiên Chúa, hoặc chủ nghĩa thần bí, hoặc thuyết thần quyền tăng lữ, hoặc bất cứ cái gì người ta có thể gọi, nếu nó chính là thứ đã gây ra sự sa đọa này ở em. Nó khiến một nữ thi sĩ, một kẻ nhìn xa trông rộng, một phụ nữ có tâm hồn tỏa sáng như một viên kim cương - mọi bậc thức giả trên đời hẳn sẽ lấy làm tự hào nếu quen biết em - lại tự hạ thấp bản thân như vậy! Tôi mừng vì tôi không liên quan gì tới Thần quyền, mừng chết được, nếu nó hủy hoại em theo cách này!”

“Anh đang tức giận, Jude ạ, và không tốt với em, và không nhìn thấy bản chất của sự việc.”

“Vậy hãy về nhà với tôi, em yêu, và có lẽ tôi sẽ không giận nữa. Tôi đã chịu đựng quá sức rồi, và em không còn là em nữa, ngay lúc này.” Anh vòng tay quanh người nàng và đỡ nàng lên, nhưng dù nhượng bộ, nàng muốn tự mình đi hơn.

“Em không ghét anh, Jude ạ,” nàng nói, dịu dàng và van nài. “Em vẫn yêu anh như trước! Chỉ có điều, em không nên yêu anh nữa. Ồ, em không được yêu anh nữa.”

“Tôi không thể chấp nhận nó.”

“Nhưng em đã quyết định rằng em không phải là vợ anh! Em thuộc về ông ta với lời thề thiêng liêng sẽ kết hợp với ông ta trọn đời. Không gì có thể thay đổi điều đó!”

“Nhưng chắc chắn chúng ta là vợ chồng, nếu có hai người như chúng ta trên đời này. Tự nhiên công nhận nó là hôn nhân, không có gì phải ngờ vực cả.”

“Nhưng không phải ý của Trời. Một cuộc hôn nhân khác đã được tạo ra cho em ở đó, và đã được xem là vĩnh viễn trong nhà thờ ở Melchester.”

“Sue ơi, sự đau buồn đã đưa em tới trạng thái vô lý này! Sau khi làm cho tôi thay đổi sang quan điểm của em về rất nhiều vấn đề, em đột nhiên quay ngoặt đi như thế này, không vì bất cứ lý do gì, phá tan tất cả những gì em từng nói trước đó chỉ đơn thuần thông qua cảm xúc! Em nhổ bật khỏi tôi chút ít tình cảm và lòng tôn trọng còn sót lại đối với nhà thờ với tư cách một người quen cũ… Điều tôi không thể hiểu là sự mù quáng cực kỳ của em hiện giờ trước luận lý cũ của em. Nó chỉ riêng đối với em, hay chung cho đàn bà? Rốt cuộc một phụ nữ là một đơn vị tư duy hay là một mảnh nhỏ luôn muốn nó là toàn thể? Em từng lập luận rằng hôn nhân chỉ là một khế ước vô nghĩa, và đúng thế. Giờ em hoàn toàn phản bác lại điều đó, với toàn những lập luận phi lý! Nếu hai cộng hai là bốn khi chúng ta hạnh phúc với nhau, chắc chắn hiện giờ chúng vẫn là bốn khi cộng lại, đúng không? Tôi không tài nào hiểu nổi, tôi lặp lại!”

“Jude thân mến, đó là vì anh giống như một người điếc hoàn toàn đang quan sát mọi người nghe nhạc, anh bảo, ‘Họ đang làm gì vậy? Không có gì ở đó.’ Nhưng có đấy.”

“Đó là một câu nói khó nghe của em; và không có gì giống nhau ở đây cả! Em từng vất bỏ những lớp vỏ cũ của những định kiến, và dạy tôi làm điều đó; giờ chính bản thân em quay lại với chúng. Tôi phải thú nhận tôi cực kỳ hoang mang với đánh giá của tôi về em.”

“Bạn thân mến, người bạn duy nhất của em, đừng gay gắt với em! Em không thể không sống theo bản chất của mình, em tin chắc là em đúng; rằng cuối cùng em đã nhìn thấy ánh sáng. Nhưng phải làm sao để biến nó thành lợi ích của em?”

Họ đi tiếp cho tới khi ra khỏi tòa nhà, và nàng đi trả chiếc chìa khóa. Jude nói khi nàng quay lại, cảm thấy nhẹ nhõm hơn khi đứng trên con đường thoáng đãng: “Có thể nào đây là cô gái đã mang những tượng thần ngoại giáo vào thành phố sùng tín nhất này? Kẻ đã nhại lại hành động của bà Fontover khi bà ta dùng gót giày giẫm lên chúng? Kẻ từng trích dẫn Gibbon, Shelley, và Mill? Pho tượng Apollo thân mến và Venus thân mến giờ ở đâu rồi!”

“Ồ, đừng, đừng tàn ác với em như thế Jude ạ, em rất đau khổ!” nàng nức nở. “Em không chịu đựng nổi! Em đã có lỗi, em không thể giải thích với anh. Em đã sai khi tự hào trong việc tự đánh lừa mình! Việc Arabella tới là chung cuộc. Đừng mỉa mai em, nó đau như một nhát chém!”

Jude vòng tay ôm nàng và say đắm hôn nàng trên con đường vắng lặng, trước khi nàng có thể ngăn cản anh. Họ đi tiếp cho tới khi đến một tiệm cà phê nhỏ. “Jude,” nàng nói với đôi mắt rưng đỏ, “anh làm ơn tìm một phòng trọ ở đây nhé!”

“Tôi sẽ, nếu em thật sự muốn thế? Nhưng em muốn thế hay sao? Hãy cho phép tôi về nhà và thấu hiểu em.”

Anh đi tiếp cùng nàng tới nhà và đưa nàng vào. Nàng bảo nàng không muốn ăn tối, rồi đi lên gác trong bóng tối và quẹt một que diêm. Khi quay lại nàng nhận thấy Jude đã đi theo nàng, và đang đứng ở cửa phòng. Nàng bước tới, đặt tay vào tay anh, và nói, “Chúc ngủ ngon.”

“Nhưng Sue à! Không phải chúng ta sống ở đây sao?”

“Anh đã bảo em sẽ làm như em muốn!”

“Vâng. Tốt lắm!… Có lẽ tôi đã sai khi tranh luận gay gắt như lúc nãy! Có lẽ vì chúng ta không thể kết hôn một cách chu đáo theo cách thức cũ ngay từ đầu, chúng ta nên chia tay. Có lẽ thế gian không được soi sáng đủ cho cuộc thử nghiệm của chúng ta! Chúng ta là ai mà dám nghĩ chúng ta có thể hành động như những kẻ tiên phong!”

“Dù gì em cũng rất mừng khi anh hiểu điều đó. Em không bao giờ cố tình hành động như đã làm. Em trượt vào vị trí sai lầm của mình do ghen tức và bối rối!”

“Nhưng chắc chắn cũng do tình yêu chứ. Em có yêu tôi không?”

“Có. Nhưng em đã muốn dừng lại ở đó, và luôn tiếp tục như hai tình nhân đơn thuần; cho tới khi…”

“Nhưng những người yêu nhau không thể sống mãi như thế!”

“Đàn bà có thể, đàn ông không thể, vì họ sẽ không bằng lòng như thế. Một phụ nữ bình thường khá hơn một người đàn ông bình thường về vấn đề này, cô ta không bao giờ chủ động, chỉ đáp lại. Chúng ta nên sống trong tình thân về mặt tinh thần, và chỉ thế thôi.”

“Tôi là nguyên do bất hạnh của sự thay đổi, như tôi đã nói trước đó!… Được, cứ như em muốn!… Nhưng bản chất con người không thể không là chính nó.”

“Ồ, vâng, đó chính là cái nó cần phải học: làm chủ chính mình.”

“Tôi lặp lại, nếu có kẻ đáng trách, đó là tôi chứ không phải là em.”

“Không, đó là em. Sự xấu xa của anh chỉ là mong muốn bình thường để chiếm hữu một phụ nữ. Sự xấu xa của em không phải là mong muốn chiếm hữu anh cho tới khi lòng ghen ghét kích thích em giành giật anh với Arabella. Em đã nghĩ em nên để anh tiếp cận em vì lòng khoan dung; rằng việc hành hạ anh như em đã làm với chồng cũ của em thật là ích kỷ. Nhưng em sẽ không đầu hàng nếu anh không xô đổ em bằng cách khiến cho em lo sợ anh sẽ quay lại với cô ta… Nhưng chúng ta đừng nói thêm gì về chuyện này nữa! Jude, giờ anh có thể để cho em ở lại một mình chưa?”

“Vâng, Sue, vợ của tôi, như em vẫn là!” anh thốt lên. “Nói cho cùng lời tôi trách em trước đây là đúng. Em chưa bao giờ yêu tôi như tôi yêu em, chưa bao giờ, chưa bao giờ! Quả tim em quá lạnh lùng, nó không bùng cháy thành ngọn lửa! Nói chung, em là một dạng tiên nữ hoặc yêu nữ gì đó, chứ không phải một con người!”

“Thoạt tiên em không yêu anh, Jude ạ, em xin thú nhận điều đó. Khi gặp anh lần đầu em chỉ muốn anh yêu em. Không hẳn là em đã ve vãn anh; nhưng niềm khao khát bẩm sinh vốn xói mòn đạo đức của nhiều phụ nữ đó gần như hơn cả sự say mê buông thả; niềm khao khát quyến rũ và nắm giữ, bất chấp sự tổn thương nó có thể mang tới cho người đàn ông nằm trong người em; và khi em nhận ra em đã tóm được anh, em sợ hãi. Và rồi, em không biết ra sao nữa, em không chịu nổi việc mất anh, có thể là vào tay Arabella lần nữa. Và vì thế em phải yêu anh, Jude ạ. Nhưng anh thấy đó, bất kể nó kết thúc bằng tình yêu tha thiết thế nào, nó bắt đầu từ mong muốn ích kỷ và tàn nhẫn nhằm làm cho tim anh phải đau đớn vì em mà không cho phép tim em đau đớn vì anh.”

“Và giờ em tàn nhẫn thêm lần nữa bằng cách rời bỏ tôi!”

“Phải. Càng dấn sâu vào lầm lạc, em càng gây tác hại!”

“Ôi, Sue!” anh nói với một nhận thức bất ngờ về nguy cơ của chính mình. “Đừng làm một việc vô đạo đức vì những nguyên do đạo đức! Em là sự cứu rỗi của tôi. Hãy ở lại với tôi vì tình người! Em biết tôi yếu đuối thế nào mà. Em biết hai kẻ thù không đội trời chung của tôi, sự yếu đuối đối với phụ nữ và sự đam mê rượu mạnh. Đừng bỏ mặc tôi cho chúng, Sue ơi, chỉ để cứu linh hồn tôi thôi! Tôi đã lánh xa chúng từ khi em trở thành thiên thần hộ mệnh của tôi! Từ khi có em, tôi không dám đánh liều với chúng nữa. Sự an toàn của tôi không đáng với một hy sinh nhỏ về nguyên tắc tín điều hay sao? Tôi rất rợ rằng nếu em rời bỏ tôi, tôi sẽ giống như một con heo vừa tắm xong lại ngâm mình trong vũng bùn đen!”

Sue bật khóc. “Ồ, anh không được làm thế, Jude! Anh sẽ không! Em sẽ cầu nguyện cho anh suốt ngày đêm!”

“Thôi, đừng bận tâm; đừng đau khổ,” Jude khoan dung. “Tôi đã chịu nhiều đau khổ vì em vào thời gian đó, có Chúa biết; và giờ tôi lại khổ đau. Nhưng có lẽ không nhiều bằng em. Rốt cuộc chỉ có phụ nữ gánh chịu điều tồi tệ nhất.”

“Đúng vậy.”

“Trừ phi cô ta hoàn toàn đáng khinh và vô giá trị. Và em chưa bao giờ như thế cả!”

Sue hít một hai hơi thở lo âu. “Em e rằng em là thế!… Giờ xin tạm biệt, Jude, xin anh!”

“Tôi không được ở lại? Dù chỉ một đêm nữa? Như đã nhiều lần trước đây. Ôi, Sue, vợ tôi, vì sao chứ?”

“Không, không, không phải vợ!… Em đang ở trong tay anh, Jude ạ, đừng lôi em trở lại khi em đã tiến được khá xa!”

“Tốt lắm. Chào em. Tôi xin làm theo mệnh lệnh của em, em yêu ạ, với sự ăn năn về việc tôi đã phản đối nó hồi đầu. Lạy Chúa, tôi ích kỷ quá đi! Có lẽ, có lẽ tôi đã phá hỏng một trong những tình yêu cao cả và thuần khiết nhất từng hiện hữu giữa nam và nữ!… Vậy cứ để bức màn của ngôi đền của chúng ta bị xé đôi kể từ giờ phút này!”

Anh bước tới giường, cầm lên một trong hai chiếc gối, và ném nó xuống sàn.

Sue nhìn anh, rồi cúi mặt lên thành giường, khóc lặng lẽ. “Anh không thấy rằng với em đó là một vấn đề của lương tâm, chứ không phải vì em không yêu anh hay sao!” nàng nghẹn nghào lẩm bẩm. “Không yêu anh! Nhưng em không thể nói gì thêm, nó làm tim em tan nát, nó sẽ phá hỏng tất cả những gì em đã bắt đầu! Chúc ngủ ngon, Jude!”

“Chúc ngủ ngon,” anh đáp và quay đi.

“Ồ, nhưng anh sẽ hôn em chứ!” nàng nói, đứng lên. “Em không thể… không…!”

Jude ôm chầm lấy nàng, hôn gương mặt đầm đìa nước mắt, một việc anh chưa từng làm trước đó, và họ im lặng hồi lâu. Rồi nàng nói, “Tạm biệt, tạm biệt!” và khẽ đẩy anh ra xa, cố xoa dịu nỗi buồn với câu chào: “Chúng ta sẽ là bạn thân yêu của nhau như ngày nào, phải không Jude? Và thỉnh thoảng chúng ta sẽ gặp nhau, phải! Và quên tất cả những chuyện này, và cố sống như chúng ta từng sống ngày xưa.”

Jude không tự cho phép anh trả lời. Anh quay đi và bước xuống thang.

Chương Bốn

Người đàn ông mà Sue, trong trạng thái nghịch đảo thái độ tinh thần, giờ xem là người chồng không thể chia lìa của mình, vẫn đang sống ở Marygreen.

Trước khi tấn thảm kịch của lũ trẻ xảy ra, Phillotson đã nhìn thấy nàng và Jude khi họ đứng trong mưa ở Christminster để xem đám diễu hành tới nhà hát. Nhưng lúc ấy ông không nói gì với Gillingham. Người bạn cũ của ông đang sống chung với ông ở Marygreen, cũng chính là kẻ đã đề nghị chuyến đi tới Christminster hôm đó.

“Anh đang nghĩ tới điều gì vậy?” Gillingham hỏi khi họ đang trên đường về nhà. “Tấm bằng đại học mà anh không bao giờ có được?”

“Không, không,” Phillotson đáp cộc lốc. “Tới một người lúc nãy tôi nhìn thấy.” Giây lát sau ông nói thêm, “Susanna.”

“Tôi cũng nhìn thấy cô ta.”

“Anh đâu có nói gì.”

“Tôi không muốn lôi kéo anh chú ý tới cô ta. Nhưng vì có nhìn thấy cô ta, lẽ ra anh nên nói, “Em có khỏe không, vợ cũ thân yêu của tôi.”

“Ờ, phải, cũng nên như thế. Nhưng anh nghĩ gì về điều này: tôi có một lý do tốt để cho rằng nàng vô tội khi tôi ly hôn với nàng, rằng tôi đã sai hoàn toàn. Vâng, thật vậy! Thật bối rối, đúng không?”

“Dù gì, khi đó rõ ràng cô ta đã quan tâm tới việc nhường phần phải lại cho anh.”

“Hừm. Đó là một lời chế giễu rẻ tiền. Chắc chắn là lẽ ra tôi nên đợi.”

Vào cuối tuần, khi Gillingham đã trở lại ngôi trường gần Shaston, theo thói quen, Phillotson tới chợ Alfredston; ông ngẫm nghĩ về tin tức do Arabella cung cấp trong lúc xuôi con dốc dài của ngọn đồi mà ông từng biết trước khi Jude biết nó, dù quá khứ của ông không có gì gắn bó với nó. Khi tới thị trấn, ông mua một tờ tuần báo địa phương thường đọc; và khi ngồi trong một quán nước để nghỉ ngơi, chuẩn bị cho chuyến trở về dài năm dặm, ông rút tờ báo trong túi ra và đọc một lúc. Tường thuật về “vụ tự sát lạ lùng của các con của một người thợ đục đá” lọt vào mắt ông.

Dù là người bình thản, bài báo khiến ông choáng váng, đau đớn và bối rối, vì ông không thể hiểu vì sao tuổi của thằng bé lớn nhất lại nhiều như tờ báo viết. Tuy nhiên, chắc chắn rằng theo cách nào đó bài viết này không sai.

“Giờ cái cốc u sầu của họ đã đầy!” ông nói, và cứ suy nghĩ mãi về Sue, và những gì nàng đã đón nhận được khi rời bỏ ông.

Arabella đang sống ở Alfredston, và người hiệu trưởng tới đó để mua đồ mỗi thứ Bảy, nên không có gì lạ khi họ gặp lại nhau trong vòng vài tuần; thời điểm chính xác là ngay sau khi nàng quay về từ Christminster, nơi nàng đã ở lại lâu hơn dự tính lúc đầu, nhằm để tâm quan sát Jude, dù anh không gặp lại nàng nữa. Ông chạm trán Arabella trên đường trở về nhà, còn nàng thì đang đi ra thị trấn.

“Cô thích đi theo lối này sao, cô Cartlett?” ông hỏi.

“Tôi vừa mới bắt đầu lại,” nàng đáp. “Đây là nơi tôi từng sống hồi con gái và mới lấy chồng, và tất cả những điều thú vị trong quá khứ của tôi đều gắn liền với con đường này. Và gần đây chúng đã bị khuấy động lại trong lòng tôi; vì tôi đã tới thăm Christminster. Phải, tôi đã gặp Jude.”

“Ồ! Họ chịu đựng nỗi đau kinh khủng đó như thế nào?”

“Theo một cách thức rất, rất lạ lùng! Cô ta không còn sống với anh ta nữa. Tôi chỉ nghe nói về nó, khá chắc chắn, ngay trước khi tôi rời khỏi đó; dù tôi đã nghĩ chuyện sẽ đi tới chỗ đó từ thái độ của họ khi tôi ghé thăm họ.”

“Không sống với chồng của nàng? Vì sao, tôi cứ tưởng việc đó sẽ giúp họ gắn bó với nhau hơn.”

“Nói cho cùng, anh ta không phải là chồng cô ta. Cô ta chưa bao giờ kết hôn thật sự với anh ta dù họ đã sống như vợ chồng rất lâu. Và hiện giờ, thay vì biến cố buồn thảm đó khiến họ phải vội vàng kết hôn chính thức, cô ta lại đi theo một con đường tín ngưỡng kỳ quặc, giống như tôi đã từng trong cơn đau buồn khi mất đi Cartlett, chỉ có điều cô ta điên khùng hơn tôi nhiều. Và cô ta bảo, như tôi nghe nói, rằng cô ta là vợ ông trong mắt của Chúa Trời và Nhà thờ; chỉ là vợ của ông; và không thể là của ai khác thông qua bất kỳ hành động nào của con người.”

“Ồ, thật vậy sao?… Họ đã chia tay nhau!”

“Ông biết không, thằng bé lớn nhất là con tôi…”

“Ồ, của cô sao!”

“Vâng, đứa bé tội nghiệp, được sinh ra trong giá thú, tạ ơn Chúa. Và có lẽ cô ta cảm thấy, trên tất cả những điều khác, rằng tôi nên ở vào vị trí của cô ta. Tôi không nói được. Dù sao, về phần mình, tôi sẽ sớm rời khỏi nơi này. Giờ tôi có cha cần được chăm sóc, và chúng tôi không thể sống trong một nơi buồn tẻ như thế này. Tôi hy vọng sẽ sớm quay lại làm trong một quán rượu ở Christminster, hoặc một thị trấn lớn khác.”

Họ chia tay. Đi được vài bước, Phillotson dừng lại, vội vã quay ngược lên và gọi nàng.

“Địa chỉ của họ hiện giờ, hay lúc trước là gì?”

Arabella nói cho ông biết.

“Cám ơn. Tạm biệt.”

Arabella nhếch mép cười khi đi tiếp, và thực hành thủ thuật tạo lúm đồng tiền suốt chặng đường từ chỗ lùm liễu xén ngọn bắt đầu cho tới khu trại tế bần cũ ở con phố thứ nhất của thị trấn.

Trong lúc đó Phillotson về tới Marygreen, và lần đầu tiên trong suốt một thời gian khá dài ông sống với một tia hy vọng hướng tới tương lai. Khi băng ngang qua dưới tán những cây cao trong bãi cỏ tới ngôi nhà trường học khiêm tốn, ông đứng lại một lúc và hình dung cảnh Sue bước ra cửa đón mình. Chưa từng có người nào, dù là con chiên của Chúa hay ngoại đạo, chịu nhiều khổ sở do lòng nhân từ của mình hơn Phillotson, khi cho phép Sue ra đi. Ông đã lăn lóc chuyển từ nơi này sang nơi khác hầu như ngoài sức chịu đựng, dưới bàn tay của những kẻ tự cho là có đạo đức; ông từng đói gần chết, và giờ phải phụ thuộc hoàn toàn vào khoản lương ít ỏi của ngôi trường làng này (vị cha xứ đã bị nói xấu vì kết bạn với ông). Ông thường nhớ tới nhận định của Arabella, rằng ông nên nghiêm khắc hơn với Sue, rằng sự bướng bỉnh của nàng sẽ sớm bị bẻ gãy. Thế nhưng ông ngoan cố và coi thường những đạo đức và nguyên tắc chung mà ông từng được dạy đến độ vẫn vững tin vào sự đúng đắn trong cách hành xử của mình.

Những nguyên tắc có thể bị phá vỡ bởi cảm giác ở hướng này cũng có khả năng bị phá vỡ tương tự ở hướng kia. Những bản năng khiến ông trao tự do cho Sue giờ cũng cho phép ông đối xử với nàng như thể cuộc sống của nàng với Jude không làm cho nàng thay đổi chút nào. Ông vẫn mong muốn có nàng, theo một cách thức khác thường, thậm chí khi không còn yêu nàng nữa, ngoài khía cạnh đó ra, ông sớm nhận ra rằng ông sẽ rất sẵn lòng có lại nàng, miễn là nàng tự nguyện.

Nhưng ông cũng hiểu phải có chút mưu mẹo để kết thúc sự tấn công lãnh đạm, phi nhân của cái xã hội vốn khinh rẻ ông. Và đây là nơi vật liệu đã có sẵn. Bằng cách đón nhận lại Sue và tái hôn với nàng với nguyên do đáng tôn trọng rằng ông đã hiểu lầm và ly hôn với nàng một cách vô căn cứ, ông có thể lấy lại vị trí cũ, có lẽ quay lại trường Shaston, thậm chí có thể vào Giáo hội với tư cách một người có chứng chỉ hành nghề.

Ông nghĩ ông sẽ viết cho Gillingham để tham khảo ý kiến của ông ta, và hỏi ông ta nghĩ ông có nên gửi thư cho Sue không. Lẽ tự nhiên, Gillingham hồi âm rằng giờ nàng đã ra đi nên tốt nhất cứ mặc kệ nàng, và nên xét rằng nếu nàng là vợ của bất kỳ người nào, nàng phải là vợ của kẻ nàng đã có chung ba đứa con và mang ơn vì đã cùng nàng trải nghiệm tấn thảm kịch đó. Chắc chắn, vì dường như Jude rất gắn bó với nàng, đôi tình nhân lạ lùng này sẽ kết hôn chính thức trong một thời gian nữa, và tất cả sẽ trật tự, ổn thỏa, và hợp khuôn phép.

“Nhưng họ sẽ không hành động như thế. Sue sẽ không!” Phillotson cảm thán với chính mình. “Gillingham quá sách vở. Nàng đã chịu ảnh hưởng của tình cảm ở Christminster và việc dạy học. Mình có thể hiểu khá rõ quan điểm của nàng về tính chất không thể chia cắt của hôn nhân, và mình biết từ đâu nàng có chúng. Chúng không phải là của mình; nhưng mình sẽ tận dụng chúng để nâng cao những quan điểm của mình.”

Ông viết một hồi âm ngắn cho Gillingham. “Tôi biết tôi hoàn toàn sai, nhưng tôi không đồng ý với anh. Về vấn đề nàng đã sống chung và có ba con với cậu ta, cảm giác của tôi là (dù tôi không thể đưa ra một lời bào chữa nào về mặt luận lý hay đạo đức của nó, dựa trên sách vở đã có) nó chỉ có ý nghĩa kết thúc công việc dạy học của nàng. Tôi sẽ viết cho nàng để tìm hiểu xem những gì người phụ nữ kia đã nói có đúng hay không.”

Vì đã quyết định như vậy từ trước khi viết thư, không có nhiều lý do để ông viết cho bạn của mình. Tuy nhiên, cách hành động của Phillotson là vậy đó.

Sau đó ông gửi một lá thư đã cân nhắc cẩn trọng cho Sue, và do biết tâm trạng của nàng, ông viết những dòng rất khách quan, công minh và cẩn thận che giấu các cảm giác thật của mình, để không làm cho nàng sợ hãi. Ông viết rằng, do tình cờ được biết quan điểm của nàng đã thay đổi đáng kể, ông cảm thấy buộc phải nói rằng cả quan điểm của ông cũng đã biến đổi sau những sự kiện kể từ khi họ chia tay. Ông không giấu nàng rằng tình cảm đắm say không dính dáng gì tới lá thư của ông. Nó nảy sinh từ mong muốn làm cho cuộc sống của họ, nếu không thành công, ít nhất cũng không có những thất bại tai ương như chúng đang đe dọa sẽ tới do hành động trước đây của ông, mà vào thời điểm đó ông đã xem là một nguyên tắc của công lý, lòng nhân từ và lý trí. Ông đã nhận ra rằng trong một nền văn minh lâu đời như của họ, người ta không thể không bị trừng phạt do một ý thức về công lý mang tính bản năng và thiếu kiểm soát. Cần phải hành động theo một ý thức về công lý đã được vun đắp và cải tiến nếu người ta muốn tận hưởng sự an bình và kính trọng, chứ không phải theo tình yêu và lòng tốt nguyên sơ.

Ông đề nghị nàng nên tới gặp ông ở Marygreen.

Khi suy nghĩ lại, ông loại bỏ đoạn cuối; sau khi viết lại lá thư, ông lập tức gửi nó đi, và hồi hộp chờ đợi hồi âm.

Vài hôm sau, một bóng người di chuyển qua màn sương trắng che phủ vùng ngoại ô Beersheba của Christminster, về phía khu vực có căn phòng trọ của Jude Fawley từ khi anh chia tay với Sue. Một tiếng gõ rụt rè vang lên từ cửa nhà trọ.

Lúc đó là chiều tối, vì thế anh ở nhà; và do một linh cảm nào đó anh đứng dậy và bước nhanh tới cửa.

“Anh ra ngoài với em được không? Em không muốn vào trong. Em muốn… muốn nói với anh, và đi cùng anh tới nghĩa trang.”

Đó là giọng nói run run của Sue. Jude đội mũ lên đầu. “Ở ngoài tối quá,” anh nói. “Nhưng nếu em không muốn vào cũng không sao.”

“Phải, em không muốn. Em sẽ không làm phiền anh lâu.”

Thoạt tiên, Jude quá xúc động nên không thể nói gì; và mọi khả năng mở đầu câu chuyện cũng đã rời khỏi Sue. Do đó, họ lặng lẽ băng qua màn sương mù như hai hồn ma trên bờ sông Acheorn một lúc lâu, không một âm thanh hay cử chỉ nào.

Cuối cùng nàng lên tiếng, giọng nàng lúc nhanh lúc chậm, “Em muốn nói với anh, để anh đừng nghe thấy nó một cách tình cờ. Em sẽ quay lại với Richard. Ông ta đã, một cách rất cao thượng, đồng ý tha thứ tất cả.”

“Quay lại? Làm sao em có thể tới…”

“Ông ta sẽ tái hôn với em. Đó chỉ là hình thức, để làm vui lòng thiên hạ, những kẻ không nhìn sự vật như chúng là. Nhưng dĩ nhiên em vẫn đang là vợ của ông ta. Không gì có thể thay đổi điều đó.”

Anh quay sang nàng với vẻ đau đớn gần như hung dữ.

“Nhưng em là vợ tôi! Vâng, đúng vậy. Em biết điều đó. Tôi đã luôn hối tiếc về việc chúng ta giả vờ đi xa và quay về như thể đã kết hôn hợp pháp, để giữ thể diện. Tôi yêu em, và em yêu tôi; và chúng ta gần gũi với nhau; và điều đó tạo nên hôn nhân. Chúng ta vẫn còn yêu nhau, em cũng như tôi đều biết điều đó, Sue ạ! Do đó cuộc hôn nhân của chúng ta không thể bị hủy bỏ.”

“Vâng; em biết anh nhìn việc đó thế nào.” nàng đáp với sự kiềm chế đầy tuyệt vọng. “Nhưng em sẽ tái hôn với ông ta, như anh sẽ gọi nó như thế. Nói nghiêm túc, nhưng đừng phiền vì em nói điều này nhé Jude! Anh nên cưới lại Arabella.”

“Vậy sao? Lạy Chúa, và gì nữa! Nhưng sẽ thế nào nếu em và tôi đã kết hôn hợp pháp, như chúng ta đang chuẩn bị tiến hành?”

“Em cũng sẽ cảm thấy tương tự; rằng hôn nhân của chúng ta không phải là một cuộc hôn nhân. Và em sẽ quay lại với Richard mà không lặp lại bí tích này, nếu ông ta yêu cầu em. Nhưng ‘trần thế và những cách thức của nó có một giá trị nhất định’, em cho là vậy, do đó em thừa nhận sẽ lặp lại nghi thức này… Em van xin anh đừng chế nhạo và tranh luận với em! Em từng mạnh mẽ nhất trước kia, em biết, và có lẽ em đã đối xử tàn nhẫn với anh. Nhưng Jude, hãy lấy thiện tâm để đáp lại sự xấu xa! Giờ em là kẻ yếu hơn. Đừng trả đũa em mà hãy nhân từ. Ôi, xin hãy nhân từ với em, một phụ nữ xấu xa tội nghiệp đang cố sửa mình!”

Jude lắc đầu thất vọng, mắt ướt đẫm. Việc mất con dường như đã hủy diệt luôn lý trí của nàng. Tầm nhìn trước kia sắc sảo giờ mờ tối. “Tất cả đều sai, tất cả đều sai!” anh nói khàn khàn. “Sự sai lầm, sự ngoan cố! Nó khiến tôi mất hết lý trí. Em có quan tâm tới ông ta không? Em có yêu ông ta không? Em biết là không mà! Đó sẽ là một sự bán rẻ tình yêu cuồng dại, xin Chúa tha thứ cho con. Phải, đó là cái nó sẽ trở thành!”

“Em không yêu ông ta; em phải… phải thừa nhận nó, trong nỗi đau sâu thẳm nhất! Nhưng em sẽ cố học cách yêu ông ta bằng cách vâng lời ông ta.”

Jude cố tranh luận, thuyết phục, van nài; nhưng nàng như một người điếc trước tất cả những điều đó. Dường như chỉ có một điều duy nhất trên đời mà nàng tin chắc chắn, và niềm tin chắc chắn này đã khiến cho nàng vứt bỏ mọi động cơ và mong muốn khác của mình khi trước.

“Em đã rất thận trọng khi nói cho anh biết toàn bộ sự thật, và tự mình nói với anh,” nàng nghẹn ngào, “vì anh không thể tự xem nhẹ chính mình bằng cách nghe nó từ một kẻ khác. Thậm chí em còn thừa nhận sự thật lớn nhất là em yêu anh. Em không nghĩ anh lại tàn nhẫn với em vì em làm điều đó! Em muốn đề nghị anh…”

“Cho phép em đi?”

“Không. Gửi cho em mấy rương đồ của em, nếu được. Nhưng em nghĩ anh sẽ không gửi.”

“Sao, dĩ nhiên tôi sẽ gửi. Ủa, không phải ông ta sẽ tới đón em; kết hôn với em từ đây sao? Ông ta không muốn hạ cố làm điều đó?”

“Không, em không đồng ý. Em tự nguyện tới với ông ta, giống như khi rời bỏ ông ta. Bọn em sẽ làm lễ ở ngôi nhà nhỏ tại Marygreen.”

Nàng buồn rầu và dịu dàng khi nói những điều này đến độ Jude không thể không rơi lệ nhiều lần vì cảm thương nàng. “Tôi chưa bao giờ gặp một phụ nữ vội vã thể hiện sự ăn năn của mình như em, Sue ạ! Ngay khi tôi mong em đi thẳng tới trước, như một người biết lý lẽ, thì em lại ngoặt sang hướng khác!”

“Ồ, bỏ qua chuyện ấy đi!… Jude, em phải chào tạm biệt! Nhưng em muốn anh tới nghĩa trang với em. Chúng ta hãy chào từ giã nhau ở đó, bên cạnh mộ của những kẻ đã chết để cho em nhìn thấy những sai lầm trong quan điểm của mình.”

Họ quẹo sang hướng nghĩa trang, và cổng được mở ra theo yêu cầu của họ. Sue vẫn thường tới đó, và nàng biết đường tới ngôi mộ trong bóng tối. Họ đi tới đó, và đứng lặng im.

“Em muốn chia tay tại đây,” nàng nói.

“Cứ thế đi!”

“Đừng nghĩ xấu về em vì em đã hành động theo niềm tin của mình. Sự quên mình rộng lượng của anh đối với em chỉ có một trên đời Jude ạ. Thất bại trần thế của anh, nếu anh đã thất bại, chỉ khiến mọi người kính trọng anh thay vì trách móc anh. Hãy nhớ rằng những kẻ tốt nhất và vĩ đại nhất trong nhân loại là những ai không mang tới cho chính họ lợi ích trần thế nào. Mọi kẻ thành công đều ít nhiều là một người ích kỷ. Kẻ quên mình thì thất bại… ‘Lòng nhân ái không tìm kiếm cho chính mình.’”

“Trong chương sách đó chúng ta là một, mãi mãi yêu quý nhau, và chúng ta sẽ chia tay với câu đó với tư cách hai người bạn. Những câu thơ đó sẽ còn sống mãi khi mọi thứ còn lại mà em gọi là tôn giáo sẽ lụi tàn!”

“Thôi, đừng bàn tới chuyện đó nữa anh. Tạm biệt, Jude; người bạn tội lỗi và tốt nhất của em!”

“Tạm biệt, người vợ sai lầm của tôi. Tạm biệt!”

Chương Năm

Hôm sau, làn sương mù quen thuộc của Christminster vẫn còn che phủ lên vạn vật. Chỉ có thể nhận ra hình dáng mảnh khảnh của Sue đang đi về phía nhà ga.

Jude không còn bụng dạ nào để đi làm. Anh cũng không thể tới bất cứ nơi nào khác theo hướng mà có thể nàng đã đi qua. Anh đi theo một hướng ngược lại, tới một nơi bằng phẳng có cảnh vật u buồn, xa lạ mà anh chưa từng đến, với những nhánh cây ướt sũng, những tiếng ho và bệnh lao lẩn lút khắp nơi.

“Sue đã rời bỏ mình, đã ra đi!” anh đau khổ lẩm bẩm.

Trong lúc đó, nàng đã lên xe ngựa để tới đường Alfredston. Ở đó, nàng lên một chiếc xe chạy hơi nước và được chở vào thị trấn. Phillotson đã được yêu cầu không tới đón nàng. Nàng bảo nàng muốn tự nguyện đến với ông, với ngôi nhà và cái lò sưởi lát đá của ông.

Đó là chiều thứ Sáu. Nó được chọn vì người hiệu trưởng nghỉ việc từ lúc bốn giờ chiều hôm đó cho tới sáng thứ Hai tuần sau. Cỗ xe nàng thuê ở lữ quán Con Gấu để chở nàng tới Marygreen thả nàng xuống ở đầu con đường nhỏ, cách làng nửa dặm, theo ý của nàng, rồi đi trước nàng tới ngôi nhà trong trường học với số hành lý nàng đã mang theo. Nàng chạm trán nó khi nó quay lại, và hỏi người xà ích có thấy cửa nhà ông hiệu trưởng để mở hay chăng. Ông ta đáp có, và nói thêm đồ đạc của nàng đã được chính tay ông hiệu trưởng mang vào trong.

Giờ nàng có thể vào làng mà không khơi gợi những ánh mắt quan sát. Nàng đi ngang giếng nước dưới những hàng cây tới ngôi trường mới xinh đẹp ở mé bên kia, nhấc then cửa lên chứ không gõ. Theo yêu cầu, Phillotson đang đứng chờ nàng giữa phòng.

“Em đã tới, Richard,” nàng nói, trông có vẻ xanh xao và xúc động, rồi nàng buông người lên một cái ghế. “Em không thể tin được, anh tha thứ cho vợ anh!”

“Mọi chuyện, Susana thân yêu ạ,” Phillotson đáp.

Nàng giật mình trước sự biểu lộ tình thương đó, dù nó được thốt lên với vẻ điềm tĩnh, thản nhiên. Nàng thu hết can đảm rồi nói:

“Các con của em đã chết; và đúng là chúng nên như thế! Em gần như mừng vì việc đó. Chúng là kết quả của tội lỗi. Chúng bị hy sinh để dạy em phải sống thế nào! Cái chết của chúng là giai đoạn đầu tiên của sự thanh tẩy của em. Đó là lý do vì sao chúng không chết vô ích!… Anh sẽ nhận lại em chứ?”

Ông xúc động với những câu nói và giọng nói đáng thương của nàng đến độ còn làm nhiều hơn ý định ban đầu. Ông cúi xuống và hôn má nàng.

Sue né ra theo phản xạ tự nhiên, da thịt nàng rung động dưới sự va chạm của môi ông.

Tim của Phillotson chìm xuống, bởi khao khát đã hồi sinh lại trong ông. “Em vẫn có ác cảm với tôi!”

“Ồ, không, anh yêu. Em vừa ngồi xe qua không khí ẩm ướt, và em bị lạnh!” nàng nói, với một nụ cười nhanh e sợ. “Khi nào chúng ta sẽ kết hôn? Sớm chứ?”

“Sáng sớm mai, tôi nghĩ, nếu em thật sự mong muốn. Tôi đã cử người tới gặp cha xứ để báo cho ông biết em đã tới. Tôi đã nói tất cả với ông, và ông hoàn toàn chấp thuận. Ông nói việc này sẽ giúp chúng ta có một đời sống vui tươi mãn nguyện. Nhưng… em có chắc chắn hay chưa? Giờ chưa muộn để từ chối nếu em nghĩ em không thể thực hiện việc này, em biết chứ?”

“Có, có, em có thể! Em muốn nhanh chóng hoàn thành nó. Hãy nói với ông ta ngay! Em đang cố thực hiện nó cho xong và không thể chờ lâu!”

“Vậy hãy ăn uống chút gì đó, và sang phòng của em ở nhà của bà Edlin. Tôi sẽ báo với cha xứ vào tám giờ rưỡi ngày mai, trước khi có người tới, nếu việc đó không quá sớm đối với em. Anh bạn Gillingham sẽ có mặt để giúp chúng ta. Anh ta rất tốt, đi cả chặng đường dài khá bất tiện từ Shaston tới.”

Khác với một phụ nữ bình thường, vốn có con mắt nhạy bén đối với những thứ vật chất, dường như Sue không nhìn thấy gì trong phòng hay bất cứ chi tiết nào của môi trường. Khi đi ngang qua phòng để đặt đôi bao tay xuống, nàng thốt lên một tiếng kêu nho nhỏ và tái mặt đi. Vẻ mặt của nàng là vẻ mặt của một tội phạm bị kết án tử hình nhìn thấy cỗ quan tài của mình.

“Gì vậy?” Phillotson hỏi.

Cái nắp bàn giấy tình cờ để mở, và khi đặt bao tay lên đó, mắt nàng bắt gặp một tờ giấy nằm ở đó. “Ồ, chỉ là một ngạc nhiên vui vẻ!” nàng nói, cố cười to để át đi tiếng kêu thảng thốt khi quay trở lại bàn.

“À, phải!” Phillotson nói. “Tờ giấy phép… Nó vừa mới tới.”

Lúc này Gillingham từ căn phòng bên trên đi xuống, và Sue cố tìm cách làm thân với ông ta bằng cách nói về bất cứ thứ gì nàng nghĩ có thể khiến ông ta chú ý, ngoại trừ bản thân nàng, dù chính đó là điều ông ta quan tâm nhất. Nàng ngoan ngoãn ăn một ít, và chuẩn bị để đi sang nơi ở tạm kế bên. Phillotson băng qua bãi cỏ với nàng, chúc nàng ngủ ngon ở cửa nhà bà Edlin.

Bà cụ đưa Sue tới căn phòng tạm trú của nàng, và giúp nàng lấy hành lý ra. Trong số các thứ, nàng lấy ra một cái áo ngủ thêu hoa xinh xắn.

“Ồ, tôi không biết nó được đặt vào đây!” Sue nói nhanh. “Tôi không muốn thế. Đây là một cái khác.” Nàng giơ lên một cái váy mới, hoàn toàn giản dị, bằng vải thô in hoa.

“Nhưng đây là cái đẹp nhất,” bà Edlin nói. “Còn cái kia chẳng khác chi một cái áo tang!”

“Phải, tôi may nó để làm áo tang. Đưa cho tôi cái kia.”

Nàng cầm lấy nó, và cố hết sức xé nó thành nhiều mảnh, tiếng vải rách toạc vang lên khắp ngôi nhà như tiếng rúc của một con cú mèo.

“Nhưng cô gái thân mến! Dù sao…”

“Nó xấu xa! Nó biểu thị điều tôi không cảm thấy, tôi đã mang nó theo cách nay lâu rồi, để làm vui lòng Jude. Nó phải bị phá hủy!”

Bà Edlin giơ hai tay lên, và Sue tiếp tục xé cái áo thành nhiều mảnh, rồi vứt chúng vào lò sưởi.

“Cô có thể tặng nó cho tôi mà!” bà quả phụ nói. “Tim tôi đau nhói khi nhìn thấy một vật xinh xắn đáng yêu như thế bị đốt thành tro, chứ một bà già như tôi thì cần gì tới nó. Thời tôi có thể mặc những thứ như thế đã qua rồi!”

“Nó là một vật đáng nguyền rủa; nó nhắc tôi nhớ tới điều mà tôi muốn quên!” Sue lặp lại. “Nó chỉ thích hợp với ngọn lửa.”

“Chúa ơi, cô khắt khe quá! Sao cô lại nói thế, thế có khác gì đẩy những đứa con bé bỏng vô tội đã chết của cô xuống địa ngục! Tôi không tài nào hiểu được kiểu tín ngưỡng này!”

Sue úp mặt lên giường, nức nở. “Ồ, đừng, đừng nói nữa! Điều đó giết chết tôi!” Nàng run run thổn thức và ngã quỵ xuống sàn nhà.

“Tôi xin nói với cô thế này: cô không nên lấy người đàn ông này lần nữa!” bà Edlin phẫn nộ. “Cô vẫn còn yêu người kia!”

“Không, tôi phải; tôi đã là của ông ta!”

“Xì! Cô là của một người đàn ông khác. Nếu cô không muốn tự ràng buộc vào lời thề lần nữa, giống như lần đầu, lương tâm cô sẽ thanh thản hơn, hãy cân nhắc các lý do của cô, và cô có thể sống tiếp, và cuối cùng thu xếp ổn thỏa mọi thứ. Nói cho cùng, việc này không dính dáng tới ai ngoài chính hai người.”

“Richard bảo ông ta sẽ nhận tôi trở lại, và tôi buộc phải đi! Nếu ông ta từ chối, tôi sẽ không có bổn phận phải từ bỏ Jude. Nhưng…” Nàng vẫn úp mặt lên giường, và bà Edlin rời khỏi phòng.

Trong lúc đó Phillotson đã quay lại với Gillingham, vẫn đang ngồi ở bàn ăn. Lát sau họ đứng lên và bước ra bãi cỏ để hút thuốc. Một ánh đèn tỏa ra từ phòng của Sue, một cái bóng thỉnh thoảng di chuyển ngang qua màn cửa sổ.

Rõ ràng Gillingham rất ấn tượng với vẻ mê hoặc khó giải thích của Sue, sau một lúc im lặng, ông lên tiếng, “Ờ, rốt cuộc anh đã có lại cô ta. Cô ta không thể nào bỏ đi lần thứ hai. Trái lê đã rụng vào bàn tay anh.”

“Phải!… Tôi cho rằng tôi đúng khi tin tưởng nàng. Tôi phải thú nhận hình như có chút ích kỷ trong chuyện này. Dĩ nhiên, ngoài việc là luôn là chính mình, nàng là một sự xa xỉ đối với một gã cổ hủ như tôi; vụ này sẽ giúp tôi có nhiều thuận lợi trong mắt của giới giáo sĩ và tín đồ chính thống giáo, vốn không bao giờ tha thứ việc tôi cho nàng ra đi. Vì thế tôi có thể quay lại với con đường cũ ở một mức độ nào đó.”

“Chà, nếu anh có bất cứ lý do đúng đắn nào để tái hôn với nàng, hãy làm nó ngay nhân danh Chúa! Tôi luôn chống lại việc anh mở cửa lồng và thả con chim theo một cách thức rõ ràng mang tính chất tự sát. Anh có thể là một thanh tra giáo dục, hoặc một đức cha, nếu anh đừng quá nhu nhược với cô ta.”

“Tôi đã tự gây cho mình một tổn thất không thể khắc phục. Tôi biết.”

“Một khi anh đã có lại cô ta trong nhà, hãy bám sát cô ta.”

Đêm nay Phillotson luôn giữ thái độ lảng tránh. Ông không muốn thừa nhận rõ ràng rằng việc ông đón nhận lại Sue thực chất không liên quan gì tới niềm ân hận vì đã cho nàng đi, mà về cơ bản là do ông đã thôi cưỡng lại một bản năng con người thông thường, vốn luôn thách thức tôn giáo và đạo đức. Ông nói, “Vâng, tôi sẽ làm như thế. Giờ tôi đã hiểu nhiều hơn về phụ nữ. Bất kể thứ công lý nào hiện hữu trong việc giải thoát nàng, vẫn có một chút lô-gíc đối với một kẻ giữ những quan điểm của tôi về các vấn đề khác.”

Gillingham nhìn ông, và tự hỏi có khi nào tinh thần nổi loạn do sự nhạo báng của người đời và những mong muốn thể chất của chính Phillotson mang đến sẽ khiến cho ông ta khắt khe với nàng theo kiểu chính thống, thay vì thái độ nhân từ một cách ngoan cố và phi nghi thức của ông ta lúc trước.

“Tôi nhận thấy nhượng bộ cho sự thôi thúc là không ổn,” Phillotson tiếp tục, càng lúc càng cảm thấy sự cần thiết của hành động không hợp với vị trí của ông. “Tôi đã thách thức lời dạy của nhà thờ; nhưng tôi làm việc đó không có chủ tâm ác ý. Phụ nữ có ảnh hưởng kỳ lạ đến độ họ thúc đẩy người ta làm một việc tốt không đúng chỗ. Dù sao, giờ tôi đã hiểu rõ về mình hơn. Một sự nghiêm khắc sáng suốt hơn chút ít, có lẽ…”

“Phải, nhưng ông phải dần dần xiết lại kỷ cương. Đừng quá mạnh mẽ vào lúc đầu. Cô ta sẽ trở nên ngoan ngoãn vào đúng lúc.”

Lời cảnh báo là không cần thiết, dù Phillotson không nói thế. “Tôi nhớ lời cha xứ ở Shaston đã nói khi tôi chuyển đi sau vụ om xòm về việc tôi đồng ý để cho nàng đi: ‘Điều duy nhất ông có thể làm để lấy lại vị trí của ông và cô ta là thừa nhận sai lầm của mình khi không ngăn cản cô ta với một bàn tay khôn ngoan và mạnh mẽ, và kêu gọi cô ta quay về nếu được, và hãy cứng rắn trong tương lai.’ Nhưng khi đó tôi ngoan cố đến độ không thèm chú ý tới nó. Và tôi không hề tưởng tượng được rằng sau khi ly hôn nàng lại nghĩ tới việc quay lại.”

Cánh cổng của bà Edlin kêu kèn kẹt, và ai đó bắt đầu đi về phía trường học. Phillotson nói, “Chào buổi tối.”

“Ồ, ông Phillotson đấy à,” bà Edlin nói. “Tôi sang đây để gặp ông. Tôi vừa mới ở trên gác với cô ta, giúp cô ta lấy đồ đạc trong rương ra, và xin nói thật lòng, thưa ông, tôi nghĩ không nên tiến hành việc này!”

“Cái gì, lễ cưới à?”

“Phải. Cô ta tự ép buộc bản thân làm điều này, cô bé thân mến tội nghiệp; và ông đâu có biết cô ta đang đau khổ thế nào. Tôi chưa bao giờ quá tin vào tôn giáo hoặc chống lại nó, nhưng sẽ không đúng khi để cho cô ta làm việc này, và ông nên thuyết phục cô ta từ bỏ ý định này đi. Dĩ nhiên mọi người sẽ nói ông rất tốt và rộng lượng khi chấp nhận cho cô ta quay lại. Nhưng về phần tôi thì không.”

“Đó là mong muốn của nàng, và tôi sẵn sàng làm theo,” Phillotson nghiêm nghị đáp, lúc này sự phản đối càng khiến cho ông trở nên kiên quyết một cách phi lý. “Một sự lỏng lẻo về đạo đức sẽ được chỉnh sửa lại.”

“Tôi không tin điều đó. Cô ta là vợ của cậu ta nếu là vợ của bất cứ ai đó. Cô ta có với cậu ta ba đứa con, và cậu ta rất yêu quý cô ta; và thật là tệ hại, đáng xấu hổ nếu khuyến khích cô ta về việc này, cô bé tội nghiệp đang run rẩy! Cô ta không có ai đứng về phía mình. Người đàn ông là bạn duy nhất của cô gái cứng đầu cứng cổ này lại không được phép tới gần cô ta. Tôi tự hỏi thoạt tiên cái gì đã đẩy cô ta tới tâm trạng này!”

“Tôi không thể nói. Tôi không biết chắc. Về phần nàng, tất cả đều là tự nguyện. Giờ đó là tất cả những gì tôi phải nói.” Phillotson lạnh lùng. “Bà đã thay đổi, bà Edlin. Bà không nên xen vào chuyện này!”

“À, tôi biết ông cảm thấy xấu hổ với những gì tôi phải nói; nhưng tôi không bận tâm. Sự thật vẫn là sự thật.”

“Tôi không xấu hổ, bà Edlin. Bà là một người láng giềng rất tốt về chuyện đó. Nhưng tôi phải được phép biết điều gì là tốt nhất cho chính tôi và Susana. Vậy tôi cho rằng bà sẽ không tới nhà thờ với chúng tôi?”

“Không. Sẽ bị treo cổ nếu tôi có thể… tôi không biết thời thế sẽ đi về đâu nữa! Hôn nhân thời buổi này đã trở nên nghiêm trọng đến nỗi người ta thật sự cảm thấy sợ hãi khi bước vào nó. Vào thời của tôi, chúng tôi thực hiện nó khinh suất hơn; và tôi không biết chúng tôi có làm gì tệ hại đối với nó không. Khi tôi và ông chồng tội nghiệp của tôi lấy nhau, chúng tôi vui chơi ăn uống suốt cả tuần, và uống sạch rượu bia trong giáo xứ, và phải mượn nửa đồng cua-ron để bắt đầu đời sống vợ chồng!”

Khi bà Edlin đã quay về nhà, Phillotson nói với vẻ đầy tâm trạng. “Tôi không biết có nên tiến hành nó hay không, dù gì thì nó cũng quá nhanh.”

“Vì sao?”

“Nếu nàng thật sự tự ép buộc mình làm điều này trái với bản tính tự nhiên mà chỉ từ nhận thức mới mẻ về bổn phận hoặc tôn giáo, có lẽ tôi nên cho nàng thêm một thời gian.”

“Giờ anh đã đi quá xa, anh không nên quay lại nữa. Đó là ý kiến của tôi.”

“Giờ tôi không thể hoãn nó lại; điều đó đúng. Nhưng tôi có một e ngại khi nàng kêu lên vì nhìn thấy tờ giấy phép.”

“Giờ anh đừng nên e ngại gì cả, anh bạn già. Tôi muốn trao tay nàng sáng mai và anh muốn nhận nàng. Lương tâm tôi luôn nhủ rằng tôi đã không tích cực phản đối khi anh cho phép nàng bỏ đi, và giờ chúng ta đã đi tới nước này, tôi sẽ không vui chút nào nếu tôi không giúp anh giải quyết ổn thỏa vấn đề.”

Phillotson gật đầu, và khi thấy bạn của mình tận tụy thế nào, ông trở nên thẳng thắn hơn.

“Chắc chắn khi thiên hạ biết tôi đã làm gì, nhiều người sẽ nghĩ tôi là một kẻ ngu xuẩn mềm lòng. Nhưng họ không biết rõ Sue như tôi. Dù rất khó hiểu, thật sự nàng trung thực đến độ tôi nghĩ nàng chưa bao giờ làm điều gì trái với lương tâm của mình. Thực tế rằng nàng đã sống với Fawley không có ý nghĩa lớn lao nào. Vào thời điểm rời bỏ tôi để tới với cậu ta, nàng nghĩ nàng hoàn toàn làm đúng. Giờ nàng nghĩ khác đi.”

Sáng hôm sau, hai người bạn nhất trí tiến hành nghi thức tự hy sinh của người phụ nữ trên bục lễ vì những nguyên tắc của mình, mỗi người từ quan điểm riêng của họ. Phillotson sang nhà bà Edlin để đón Sue vài phút sau tám giờ. Màn sương mù của một hai ngày trước trên vùng đất thấp giờ đã chuyển tới đây, và những cây cao trên bãi cỏ đón nhận nó, biến nó thành những giọt sương to nặng. Cô dâu đã chuẩn bị sẵn sàng, đang chờ đợi với trang phục tề chỉnh. Chưa bao giờ trong đời trông nàng giống như một đóa hoa huệ, loại hoa mà cái tên hàm chứa ý nghĩa đến thế, dưới ánh ban mai xám nhạt yếu ớt đó. Mệt mỏi, âu lo, đau khổ, sự căng thẳng của những sợi dây thần kinh khiến nàng, vốn có vóc người nhỏ nhắn ngay cả trong thời điểm khỏe mạnh nhất, trông càng nhỏ bé hơn.

“Nào,” người hiệu trưởng nói, lịch thiệp cầm lấy tay nàng. Nhưng ông cố kiềm chế mong muốn hôn nàng vì nhớ tới cái giật mình của nàng hôm qua, vốn vẫn dai dẳng đeo bám trong tâm trí của ông.

Gillingham nhập bọn, và họ rời khỏi ngôi nhà, quả phụ Edlin vẫn nhất quyết từ chối việc tham dự hôn lễ.

“Nhà thờ ở đâu?” Sue hỏi. Nàng chưa từng sống ở đó ngày nào từ khi ngôi nhà thờ cũ bị dỡ đi, và trong lúc tâm trí rối bời, nàng quên mất vị trí của ngôi nhà thờ mới.

“Ở mé đó,” Phillotson đáp; và ngay sau đó tháp chuông nhà thờ mờ mờ hiện ra trong màn sương, to lớn, nghiêm trang. Vị cha xứ đã tới đó trước, và khi họ bước vào ông vui vẻ nói: “Chúng ta cần có nến.”

“Anh có muốn em là của anh không, Richard?” Sue khẽ hỏi trong hơi thở hổn hển.

“Tất nhiên, em yêu; trên tất cả mọi việc trong trần thế.”

Sue không nói gì thêm; và lần thứ hai hoặc thứ ba ông cảm thấy ông không hoàn toàn làm theo bản năng con người vốn đã thúc đẩy ông để cho nàng đi.

Họ đứng đó, tổng cộng năm người: vị cha xứ, viên thư ký, đôi vợ chồng, và Gillingham. Và buổi lễ thiêng liêng được nghiêm trang lặp lại. Dưới chính điện có hai hay ba người dân làng, và khi vị cha xứ nói tới mấy từ, “Những gì Thiên Chúa đã kết hợp,” một giọng phụ nữ từ trong đám người đó vang lên:

“Quả là Thiên Chúa đã kết hợp!”

Như thể những hồn ma của bản ngã trước đây của họ trong cảnh tượng tương tự từng diễn ra ở Melchester nhiều năm trước đã hiện ra. Khi các cuốn sổ đã được ký, vị cha xứ chúc mừng hai vợ chồng vì đã thực hiện một hành động cao cả, chính đáng và khoan dung từ hai phía. “Tất cả những gì tốt đẹp đều kết thúc tốt đẹp,” ông mỉm cười. “Cầu chúc hai anh chị hạnh phúc lâu dài, sau khi đã được cứu thoát khỏi ngọn lửa thiêu.”

Họ rời khỏi giáo đường hầu như trống rỗng, và trở về ngôi nhà trường học. Gillingham muốn về nhà ngay đêm đó nên chào từ giã họ. Ông cũng chúc mừng họ. Ông nói khi chia tay với Phillotson, người đã tiễn chân ông một đoạn, “Tôi sẽ có thể kể cho mọi người ở quê ông một câu chuyện vuông tròn, và họ sẽ nói ‘Làm tốt lắm’ khi nghe chuyện.”

Khi Phillotson quay lại, Sue đang giả vờ loay hoay với công việc trong nhà, như thể nàng từng sống ở đó. Nhưng nàng có vẻ ngượng khi ông tới gần, và ông lại cảm thấy ân hận với hình ảnh đó.

“Dĩ nhiên, em yêu, tôi sẽ không xâm phạm sự riêng tư cá nhân của em như trước nữa,” ông nghiêm trang nói. “Chúng ta làm việc này là vì lợi ích xã hội của chúng ta, và đó là lý lẽ biện minh của nó nếu không phải là lý do của tôi.”

Sue tươi tỉnh hơn một chút.

Chương Sáu

Một phụ nữ mặc y phục đen xoàng xĩnh đứng trên thềm cửa căn nhà trọ của Jude ở ngoại ô Christminster, cách xa khu vực nhà thờ St. Silas, nơi anh sống trước đây. Jude đang nói chuyện với nàng, tay vẫn đặt trên cánh cửa.

“Em cô đơn, nghèo khổ, không nhà, em là thế đó! Cha đã tống em ra khỏi cửa sau khi mượn hết từng xu em có, để đầu tư cho công việc làm ăn của ông, rồi bảo em lười nhác khi em chỉ chờ một cơ hội. Em phụ thuộc vào lòng thương xót của thiên hạ! Nếu anh không thể giúp em, Jude ạ, em phải vào trại tế bần, hoặc một thứ gì đó tệ hơn. Mới vừa rồi hai gã sinh viên đã đá lông nheo với em khi em đang đi. Một phụ nữ khó mà giữ được tiết hạnh ở nơi có quá nhiều thanh niên!”

Người phụ nữ đang đứng dưới mưa nói chuyện là Arabella. Lúc đó đang là xế chiều của ngày Sue tái hôn với Phillotson.

“Tôi rất tiếc cho em, nhưng tôi chỉ ở trọ mà thôi,” Jude lãnh đạm đáp.

“Vậy là anh khước từ em?”

“Tôi sẽ cho em đủ tiền để ăn và tìm nơi trọ vài ngày.”

“Ồ, nhưng anh không thể cho em ở tạm hay sao? Em không thể chịu được việc tới một lữ quán để ở trọ; và em rất cô đơn. Xin anh mà Jude, vì những ngày xưa!”

“Không, không,” Jude nói vội. “Tôi không muốn nghe lại những chuyện đó; và nếu em nói về chúng, tôi sẽ không giúp em.”

“Vậy em cho là em phải đi!” Arabella nói. Nàng tựa đầu vào khung cửa và bắt đầu khóc nức nở.

“Nhà đã đủ người,” Jude nói. “Còn tôi chỉ có một căn phòng nhỏ cho chính mình, không lớn hơn một căn buồng, để cất giữ đồ nghề, mẫu vẽ, và vài cuốn sách còn lại!”

“Đó sẽ là một cung điện đối với em!”

“Không có cái giường nào trong đó cả.”

“Có thể thu xếp một chỗ ngủ nhỏ trên sàn. Thế là đã quá tốt cho em.”

Không thể cay nghiệt với nàng, và cũng không biết phải làm gì, Jude gọi người chủ nhà trọ, bảo rằng đây là một người quen của anh đang gặp khó khăn về chỗ tạm trú.

“Anh có nhớ tôi không, một hầu bàn ở quán Chiên và Cờ trước đây?” Arabella nói. “Hồi chiều nay cha tôi đã làm nhục tôi, và tôi bỏ đi, dù không có một xu dính túi!”

Người chủ nhà đáp anh ta không thể nhớ mặt nàng. “Tuy nhiên, nếu cô là bạn của anh Fawley, chúng tôi sẽ làm những gì có thể trong một hai ngày, nếu anh ta đồng ý.”

“Vâng, vâng,” Jude nói. “Cô ta đã thật sự làm cho tôi ngạc nhiên; nhưng tôi muốn giúp cô ta trong tình cảnh khó khăn này.” Cuối cùng, họ sắp xếp một cái giường trong căn phòng chứa đủ thứ đồ của Jude để tạo thuận lợi cho Arabella cho tới khi nàng có thể thoát khỏi hoàn cảnh rắc rối, không phải lỗi của nàng, như nàng tuyên bố, và quay trở lại với cha nàng.

Trong khi họ chờ đợi điều này xảy ra, Arabella nói: “Em cho là anh đã biết tin?”

“Tôi đoán được em muốn nói gì; nhưng tôi không biết gì cả.”

“Hôm nay em nhận được thư của Anny ở Alfredston. Chị ta nghe nói lễ cưới được dự tính tiến hành vào hôm qua, nhưng chị ta không biết nó có diễn ra hay chăng.”

“Tôi không muốn nói tới chuyện đó.”

“Vâng, vâng, dĩ nhiên rồi. Chỉ có điều nó cho thấy loại phụ nữ nào…”

“Tôi đã bảo đừng nói tới nàng! Nàng là một kẻ ngu ngốc! Và nàng cũng là một thiên thần, vợ yêu tội nghiệp của tôi!”

“Nếu họ đã tiến hành, ông ta sẽ có cơ hội lấy lại vị trí cũ, Anny viết rằng mọi người nghĩ thế. Tất cả những ai chúc phúc ông ta hạnh phúc sẽ hài lòng, kể cả bản thân ông giám mục.”

“Xin để cho tôi yên, Arabella.”

Nàng được bố trí ở trên một gác mái nhỏ, và lúc đầu nàng không hề tới gần Jude. Nàng đi đi về về để làm việc riêng của mình. Khi họ gặp nhau giây lát trên hành lang hoặc cầu thang, nàng báo cho Jude biết nàng đã tìm được một chỗ khác trong công việc mà nàng hiểu rõ nhất. Khi Jude đề xuất ý kiến rằng London là nơi khả quan nhất đối với nghề bán rượu, nàng lắc đầu. “Không, ở đó quá nhiều quán xá. Với em, một quán nhỏ ở vùng quê vẫn tốt hơn.”

Vào buổi sáng Chủ nhật kế tiếp, khi anh ăn sáng muộn hơn so với những ngày khác, nàng nhỏ nhẹ hỏi anh nàng có thể tới ăn sáng với anh không, vì nàng đã làm vỡ bình trà, và không thể thay nó ngay được, tiệm đang đóng cửa.

“Được, nếu em muốn,” Jude thờ ơ đáp.

Trong lúc họ ngồi im lặng, nàng đột nhiên nhận xét: “Trông anh luôn có vẻ ủ ê, anh bạn già ạ. Em rất tiếc cho anh.”

“Tôi lúc nào cũng vậy.”

“Đó là vì cô ta, em biết. Đây không phải việc của em, nhưng em có thể tìm hiểu mọi thứ về lễ cưới đó, nếu nó thật sự đã diễn ra, nếu anh muốn biết.”

“Em làm sao có thể?”

“Em muốn tới Alfredston để lấy vài thứ còn bỏ lại ở đó. Và em có thể gặp Anny, chắc chắn chị ta đã nghe mọi thứ về nó, vì chị ta có nhiều bạn ở Marygreen.”

Jude đấu tranh tư tưởng một cách khó khăn trước đề nghị này; nhưng mong mỏi được biết tin rốt cuộc cũng chiến thắng sự khôn ngoan. “Em có thể hỏi nếu muốn,” anh nói. “Tôi không nghe được chút gì từ đó. Hẳn nó phải rất riêng tư, nếu… họ đã làm lễ.”

“Em e rằng em không đủ tiền để đi về, không thì em đã đi từ trước rồi. Em phải chờ cho tới khi kiếm được chút ít.”

“Ồ, tôi có thể trả tiền chuyến đi cho em,” anh nôn nóng. Sự hồi hộp lo lắng cho tình trạng của Sue, và tin tức về lễ cưới khiến anh phải cử vị sứ giả mà hẳn anh sẽ không bao giờ chọn nếu có ai khác thay thế.

Arabella lên đường, Jude yêu cầu nàng trở về không chậm hơn chuyến tàu bảy giờ. Khi nàng đã đi, anh tự nhủ, “Mình cần gì bảo cô ta quay về vào một giờ cụ thể chứ! Cô ta chẳng là gì đối với mình, cả người kia cũng không!”

Nhưng sau khi xong việc anh cũng lê bước ra ga để đón Arabella, do nôn nóng biết tin tức nàng sẽ mang về, có lẽ là tin xấu nhất.

Arabella đã tạo lúm đồng tiền thành công trong suốt chặng đường về, và khi bước ra khỏi toa xe nàng mỉm cười. Jude chỉ nói, “Sao?” với vẻ mặt lạnh lùng.

“Họ đã kết hôn.”

“Phải, dĩ nhiên là thế!” anh đáp. Tuy nhiên Arabella nhận thấy một vết hằn trên môi anh khi anh nói.

“Anny bảo chị ta đã nghe Belinda, bà con của chị ta ở Marygreen, nói rằng nó rất buồn và rất kỳ lạ!”

“Ý em nói buồn là sao? Nàng muốn tái hôn với ông ta mà, đúng không? Và ông ấy cũng muốn tái hôn với nàng.”

“Vâng, đúng thế. Cô ta muốn theo nghĩa này, nhưng không phải theo nghĩa khác. Bà Edlin rất buồn bực vì mọi chuyện, và đã nói thẳng suy nghĩ của mình với Phillotson. Nhưng Sue bị kích động về việc đó đến độ cô ta đã đốt cái váy thêu mà cô ta từng mặc với anh, để xóa bỏ anh hoàn toàn. Chà, nếu một phụ nữ cảm thấy thế, cô ta nên thực hiện nó. Em khen ngợi cô ta về việc đó dù những người khác thì không.” Arabella thở dài. “Cô ta cảm thấy ông ta là người chồng duy nhất của mình, và cô ta không thuộc về ai khác trong mắt Thượng đế Toàn năng khi ông ta còn sống. Có lẽ một người phụ nữ khác cũng cảm thấy như vậy về chính mình!” Nàng lại thở dài.

“Tôi không muốn nghe những lời giả dối!” Jude kêu lên.

“Nó không giả dối,” Arabella đáp. “Em cảm thấy hệt như cô ta!”

Jude khép đề tài này lại bằng một nhận xét đột ngột: “Tốt, giờ tôi đã biết tất cả những gì tôi muốn biết. Rất cám ơn tin tức của em. Tôi chưa trở lại nơi trọ ngay đâu.” Và anh bỏ đi thẳng.

Trong cơn đau khổ, Jude tới hầu như mọi địa điểm trong thành phố, nơi anh từng tới với Sue, sau đó anh không biết nên đi đâu nữa, và nghĩ tới việc quay về nhà để ăn bữa tối. Nhưng do thói quen cũ, và chút tiền trong túi, anh bước vào một quán rượu, lần đầu tiên sau nhiều tháng. Sue không hề nghĩ tới hậu quả này khi tái hôn.

Trong lúc đó Arabella trở về nhà trọ. Buổi tối trôi qua, nhưng Jude không quay lại. Lúc chín giờ rưỡi Arabella cũng rời khỏi nhà, đi tới một huyện ngoại ô gần con sông nơi cha nàng sống, và gần đây mới mở một tiệm bán thịt heo nhỏ.

Nàng nói với ông: “Cha à, dù đêm nọ cha và con cãi nhau, con ghé qua vì có đôi điều muốn nói với cha. Con nghĩ con sẽ kết hôn và ổn định lại cuộc sống. Nhưng cha phải giúp con, và cha đừng từ chối, sau những gì con đã làm cho cha.”

“Ta sẽ làm bất cứ điều gì để tống khứ con đi!”

“Tốt lắm. Giờ con sẽ đi tìm bạn của mình. Con e là anh ta đang la cà nhậu nhẹt đâu đó, và con phải đưa anh ta về nhà. Tất cả những gì con muốn cha làm tối nay là đừng khóa cửa, phòng khi con muốn ngủ ở đây, và về hơi muộn.”

“Ta đã biết là con sẽ không chịu được lâu mà!”

“Vâng, đừng khóa cửa. Con chỉ nói thế thôi.”

Sau đó nàng vội vã quay lại nhà trọ để biết chắc rằng Jude chưa về đó, và bắt đầu đi tìm anh. Đoán được thói quen của anh, nàng đi thẳng tới quán rượu mà trước đây Jude thường ghé, cũng là nơi nàng từng làm hầu bàn một thời gian ngắn. Khi vừa mở cửa “Quán Riêng Tư”, nàng trông thấy anh, đang ngồi trong bóng tối ở phía sau một gian phòng, mắt thẫn thờ dán xuống nền nhà. Cho tới lúc này anh chỉ uống bia. Anh không nhìn thấy nàng, nàng bước vào và ngồi xuống bên cạnh.

Jude ngẩng lên, và bình thản nói, “Em tới có việc gì vậy, Arabella?… Tôi đang cố quên nàng, thế thôi! Nhưng tôi không thể; và tôi sẽ về nhà.” Nàng nhận thấy anh chưa say lắm.

“Em tới hoàn toàn là để tìm anh, anh yêu. Anh không khỏe. Giờ anh phải có thứ gì tốt hơn thế. Nàng giơ ngón tay ra hiệu cho người hầu bàn. “Anh sẽ có một ly rượu mạnh, nó phù hợp với một người có học vấn hơn bia. Anh sẽ uống rượu anh đào dại, rượu vỏ cam khô, hay rượu anh đào? Em sẽ đãi anh, anh chàng khốn khổ!”

“Gì cũng được. Cứ gọi rượu anh đào đi… Sue đã xử tệ với tôi, rất tệ. Tôi không mong điều đó ở Sue! Tôi chung thủy với nàng, và nàng nên thành thật với tôi. Tôi đã bán linh hồn mình vì nàng, nhưng nàng sẽ chẳng vì tôi chút nào. Để cứu linh hồn mình, nàng bỏ mặc cho tôi xuống địa ngục!… Nhưng đó không phải lỗi của nàng, cô gái nhỏ bé tội nghiệp, tôi chắc chắn như thế!”

Không biết Arabella đào đâu ra tiền, nhưng nàng gọi cho mỗi người một ly rượu mạnh, và thanh toán. Khi họ uống cạn, nàng đề nghị một ly nữa, và Jude được tận hưởng lạc thú đa dạng của các loại rượu mạnh với sự khuyến khích của một phụ nữ biết chúng rất rõ. Arabella uống chậm hơn nhiều so với Jude; nhưng dù chỉ nhấm nháp trong lúc anh nốc ừng ực, nàng cũng uống càng nhiều càng tốt trong chừng mực an toàn và không đánh mất sự tỉnh táo, nghĩa là cũng không ít, như màu đỏ trên mặt nàng cho thấy.

Đêm nay nàng luôn nói với Jude bằng một giọng vỗ về, tán tỉnh; và bất cứ khi nào anh nói “Tôi không màng chuyện gì sẽ xảy đến với tôi,” một câu anh cứ lặp đi lặp lại, nàng đáp, “Nhưng em rất quan tâm!” Đã tới giờ đóng cửa quán, và họ buộc phải ra về; Arabella vòng tay qua eo Jude, và dìu anh đi.

Khi họ ra tới đường, nàng nói “Em không biết chủ nhà sẽ nói gì khi em đưa anh về trong tình trạng này. Em e là cửa đã bị khóa, thế nên ông ta phải đi xuống để mở cửa cho chúng ta.”

“Tôi không biết… tôi không biết.”

“Đó là điều tệ nhất khi anh không có nhà riêng. Em xin nói điều tốt nhất chúng ta nên làm lúc này, Jude. Hãy tới nhà của cha em, hôm nay em đã làm lành với ông. Em có thể đưa anh vào, và sẽ không ai nhìn thấy anh; sáng mai anh sẽ ổn thôi.”

“Bất cứ việc gì, bất cứ nơi nào,” Jude đáp. “Nó có đáng kể gì đối với tôi chứ?”

Họ dìu nhau đi, như bất kỳ đôi bạn quá chén nào khác, tay nàng vẫn vòng qua eo Jude, và cuối cùng anh cũng vòng tay qua eo nàng; dù không có cảm xúc yêu đương nào, mà chỉ vì anh quá mệt, đi không vững và cần có người đỡ.

“Đây… là nơi thiêu… những kẻ tử vì đạo,” anh lảo đảo khi họ lê chân qua một con phố rộng. “Tôi nhớ, trong Trạng thái Thần thánh của ông cụ Fuller[83], và tôi nhớ lại nó… khi chúng ta đi qua đây. Trong Trạng thái Thần thánh, Fuller nói, về việc tự thiêu của Ridley, Tiến sĩ Smith đã giảng đạo, và đưa vào sách của ông ‘Dù tôi trao thân tôi để thiêu trong lửa, và không nhận được chút từ tâm nào, nó không có ích gì cho tôi.’ Tôi thường nghĩ tới câu này khi đi ngang qua đây. Ridley là một…”

“Phải, chính xác. Anh rất hiểu biết, dù nó không liên quan mấy tới công việc hiện tại của chúng ta.”

“Sao, có chứ! Tôi đang cho đi thân tôi để thiêu trong lửa! Nhưng… ờ, cô không hiểu đâu! Sue mới hiểu được những thứ như thế! Và tôi là kẻ quyến rũ nàng, cô gái bé nhỏ tội nghiệp! Nàng đã ra đi, và tôi không màng tới bản thân! Cứ làm điều gì nàng muốn với tôi!… Thế nhưng nàng đã làm điều đó vì lương tâm, Sue bé nhỏ tội nghiệp!”

“Treo cổ cô ta đi! - Ý em là cô ta đúng,” Arabella nấc cục. “Em cũng có những cảm giác giống như cô ta; và em cảm thấy em thuộc về anh trong mắt của Trời, chứ không ai khác, cho tới khi cái chết chia lìa chúng ta! Không bao giờ, híc, là quá muộn, híc, để sửa chữa!”

Họ đã tới nhà của cha nàng, và nàng nhẹ nhàng mở cửa, mò mẫm tìm một cây đèn bên trong.

Tình huống này không phải không giống với lần họ vào ngôi nhà tranh ở Cresscombe, trước đây đã lâu. Và có lẽ động cơ của Arabella cũng không khác mấy. Nhưng Jude không nghĩ tới điều đó, dù nàng thì có.

“Em không thể tìm thấy diêm quẹt, anh yêu,” nàng nói khi đã khóa cửa lại. “Nhưng không sao, lối này. Xin hết sức lặng lẽ giùm.”

“Tối như hũ nút,” Jude nhận xét.

“Đưa tay cho em, em sẽ dẫn anh. Đúng thế. Cứ ngồi xuống đây, và em sẽ cởi ủng cho anh, em không muốn đánh thức ông ấy.”

“Ai?”

“Cha. Có lẽ ông đã ngủ say rồi.”

Nàng cởi ủng của Jude ra. “Giờ hãy ôm lấy em,” nàng thì thầm, “đừng quan tâm tới sức nặng của anh. Nào, nấc thang đầu, nấc thứ hai…”

“Nhưng… có phải chúng ta đang ở ngôi nhà cũ ở Marygreen không?” Jude hỏi, anh đã say mèm. “Tôi chưa từng bước vào bên trong nó suốt nhiều năm. Phải không? Và mấy cuốn sách của tôi đâu? Đó là điều tôi muốn biết.”

“Chúng ta đang ở trong nhà của mình, anh yêu, nơi không ai dò xét anh say xỉn ra sao. Nào nấc thứ ba, nấc thứ tư, đúng rồi. Giờ chúng ta tiếp tục nhé.”

Chương Bảy

Arabella chuẩn bị bữa sáng trong căn phòng ở tầng trệt phía sau của ngôi nhà nhỏ cha nàng mới thuê gần đây. Nàng thò đầu ra cái quầy thịt nhỏ phía trước, và nói với cha bữa ăn đã sẵn sàng. Donn, rất ra vẻ một ông chủ hàng thịt với cái áo blu xanh nhờn mỡ và một sợi dây da quanh eo móc lủng lẳng một con dao, lập tức bước vào trong.

“Sáng nay con phải để ý cửa tiệm,” ông nói. “Ta phải đi lấy một mớ đồ lòng và nửa con heo ở Lumsdon, và ghé một vài nơi khác nữa. Nếu sống ở đây, con phải gắng mà làm việc, ít nhất cho tới khi công việc bắt đầu suôn sẻ.”

“Chà, hôm nay thì con chưa biết thế nào.” Nàng nghiêm trang nhìn ông. “Con có một báu vật trên gác.”

“Ồ, cái gì thế?”

“Một ông chồng, gần như vậy.”

“Không!”

“Có. Đó là Jude. Anh ta đã quay lại với con.”

“Người chồng đầu của con? Chà, hay đấy!”

“Vâng, con vẫn luôn thích anh ta.”

“Nhưng cậu ta lên đó bằng cách nào thế?” Donn vui vẻ hỏi, và hất đầu về phía trần nhà.

“Đừng hỏi những câu khó trả lời, cha à. Điều chúng ta cần làm là giữ anh ta ở đây cho tới khi anh ta và con… giống như lúc trước.”

“Bằng cách nào?”

“Kết hôn.”

“Ờ… chà, đây là chuyện kỳ cục nhất ta từng nghe nói - kết hôn lại với ông chồng cũ, và thế gian này đâu có thiếu chi người mới! Cậu ta không phải là thứ béo bở gì, theo ta nghĩ. Nếu là ta, ta sẽ tìm một người mới.”

“Không có gì kỳ cục khi một phụ nữ muốn chồng cũ của mình quay lại vì sự tôn trọng, dù việc một người đàn ông muốn vợ cũ của anh ta quay lại có thể khá buồn cười, có lẽ!” Và Arabella đột nhiên cười sặc sụa. Cha nàng cũng hưởng ứng, nhưng không hào hứng mấy.

“Hãy lịch sự với anh ta, và con sẽ tiến hành phần còn lại,” nàng nói khi dứt tràng cười. “Sáng nay anh ta nói với con rằng đầu anh ta đau như bị búa bổ, và anh ta hầu như không biết mình đang ở đâu. Và chẳng có gì đáng ngạc nhiên, khi xét tới việc tối qua anh ta đã uống nhiều thứ rượu. Chúng ta phải vui vẻ giữ anh ta lại đây một hai ngày, không để cho anh ta trở về nhà trọ. Con sẽ trả lại đầy đủ số tiền cha ứng trước. Nhưng giờ con phải đi lên để xem anh ta thế nào, ông chồng tội nghiệp.”

Arabella lên gác, nhẹ nhàng mở cửa căn phòng ngủ đầu tiên và nhìn vào. Khi nhận thấy chàng Samson đang ngủ, nàng bước tới bên giường, đứng nhìn anh. Màu đỏ bừng do men rượu trên mặt anh tối qua khiến gương mặt xanh xao trông mạnh mẽ hơn, và hai hàng mi dài, cặp lông mày nâu sẫm, mái tóc và bộ râu quai nón đen hơi xoăn trên nền gối trắng khiến Arabella, với tư cách một phụ nữ có đam mê thấp kém, cảm thấy anh vẫn còn đáng để có lại lần nữa; và rất cần có lại lần nữa, với tư cách một phụ nữ thiếu thốn cả phương tiện lẫn thanh danh. Cái nhìn đăm đăm của nàng dường như tác động tới Jude; hơi thở nhanh đột nhiên ngưng lại, và anh mở mắt ra.

“Anh thế nào rồi, anh yêu?” nàng hỏi. “Em, Arabella đây mà.”

“À! Ở đâu… ồ, phải, tôi nhớ rồi! Em cho tôi ở tạm… Tôi đang mắc kẹt… ốm đau… nản lòng… tuyệt vọng! Tôi đang là thế đó!”

“Vậy cứ ở lại đây. Không có ai trong nhà ngoài cha và em, và anh có thể nghỉ ngơi cho tới khi khỏe hẳn. Em sẽ báo với chỗ làm của anh rằng anh ngã bệnh.”

“Tôi tự hỏi ở nhà trọ họ đang nghĩ gì!”

“Em sẽ tới và giải thích. Có lẽ tốt hơn anh nên để cho em thanh toán tiền, không thì họ sẽ nghĩ là chúng ta bỏ trốn.”

“Được. Em sẽ tìm thấy đủ tiền trong túi của tôi đằng kia.”

Hoàn toàn thờ ơ, và nhắm mắt lại vì anh không chịu nổi ánh sáng ban ngày rọi vào đôi nhãn cầu đau nhức, dường như Jude đã thiếp ngủ đi lần nữa. Arabella lấy ví của anh ra, nhẹ nhàng rời phòng, mặc thêm áo khoác và đi tới ngôi nhà trọ nàng và Jude vừa ngừng thuê đêm trước.

Khoảng gần nửa giờ sau, nàng lại xuất hiện ở góc đường, đi bên cạnh một thằng bé đẩy xe, bên trên chất mọi thứ đồ đạc của Jude và một ít đồ đạc nàng đã mang tới nhà trọ trong thời gian ngắn ở đó. Jude đang đau nhừ thân thể vì quá chén đêm trước, và cả nỗi đau tinh thần vì đánh mất Sue cũng như vì đã chịu thua Arabella trong tình trạng đầu óc lơ mơ, và khi nhìn thấy mớ tài sản ít ỏi của mình được dỡ ra khỏi rương và nằm lù lù trước mắt, trong căn phòng xa lạ, lẫn lộn với những y phục phụ nữ, anh hầu như không hiểu chúng tới đó bằng cách nào, hay việc chúng tới đó biểu thị điều gì.

Arabella nói với cha nàng ở nhà dưới: “Giờ chúng ta phải giữ một lượng kha khá rượu ngon trong nhà trong vài hôm tới. Con biết tính của anh ta, và nếu anh ta rơi vào tâm trạng u sầu đáng sợ đôi khi vẫn xảy ra, anh ta sẽ không bao giờ chịu kết hôn lại với con, và con sẽ bị bỏ mặc. Phải giữ cho anh ta vui vẻ. Anh ta có một ít tiền dành dụm gửi ngân hàng, và đã đưa cho con cái ví để chi tiêu những thứ cần thiết. À, số tiền đó sẽ dành cho giấy phép, vì con phải có sẵn nó trong tay, để nắm lấy anh ta trong lúc anh ta đang vui. Cha phải trả tiền rượu. Một vài người bạn, và một bữa tiệc vui nho nhỏ cũng cần thiết, nếu chúng ta xoay xở được. Nó sẽ quảng bá cho cửa tiệm, và cũng có lợi cho con.”

“Việc đó thì dễ thôi với bất cứ kẻ nào ưa ăn uống nhậu nhẹt… Và phải, nó sẽ giúp quảng bá cho cửa tiệm, đúng vậy.”

Ba hôm sau, khi Jude đã hồi phục phần nào từ cơn đau mắt và đau đầu, nhưng vẫn còn mơ màng đáng kể do mớ rượu Arabella cung cấp, để giúp anh vui vẻ, như nàng đã nói, bữa tiệc nhỏ diễn ra theo đề nghị của nàng.

Donn chỉ vừa mới khai trương cửa tiệm bán thịt và xúc xích nhỏ xíu không lâu, và chưa có nhiều khách lắm; tuy nhiên, bữa tiệc đó đã quảng bá tốt cho nó, và gia đình Donn tạo được một tiếng tăm thật sự trong một tầng lớp nhất định ở Christminster, vốn không biết tới những trường đại học, hoạt động hay cung cách của chúng. Jude được hỏi ý kiến về khách dự tiệc ngoài những người hai cha con Arabella đã mời, và trong trạng thái buồn vui lẫn lộn anh đề nghị chú Joe, Stagg, tay điều khiển bán đấu giá bị phá sản, cùng một số khác mà anh nhớ là những kẻ hay lui tới cái tửu quán lừng lẫy tiếng tăm hồi anh hay la cà ở đó nhiều năm trước. Anh cũng đề nghị mời Mặt Tàn Nhang và Căn Buồng Hạnh Phúc. Arabella chấp nhận mời hết số khách nam giới, nhưng không muốn mời các quý bà.

Một người quen khác, Tinker Taylor, không được mời, dù ông sống trên cùng một con phố; nhưng vào hôm đãi tiệc, trên đường đi làm về ông ngẫu nhiên ghé vào tiệm để mua giò heo. Không còn hàng, nhưng Donn hứa sáng mai sẽ có. Trong lúc hỏi mua hàng, Taylor liếc vào phòng phía sau, và nhìn thấy khách khứa đang ngồi chơi bài và ăn uống. Ông về nhà để nghỉ ngơi, và trên đường đi làm sáng hôm sau ông sực nhớ tới bữa tiệc tối qua. Ông nghĩ hầu như không ích gì khi ghé cửa tiệm để mua hàng vào giờ đó, hai cha con Donn chắc chắn chưa thức giấc nếu nhậu nhẹt muộn đêm hôm trước. Tuy nhiên, khi đi ngang qua đó ông thấy cửa mở, và có thể nghe thấy nhiều giọng nói bên trong, dù những cánh cửa chớp của quầy bán thịt vẫn đóng kín. Ông tới và gõ cửa phòng khách, rồi mở nó ra.

“Chà, chắc vậy rồi!” ông nói, ngạc nhiên.

Chủ và khách đang ngồi chơi bài, hút thuốc, chuyện trò, hệt như lúc ông nhìn thấy họ mười một tiếng trước đó; đèn khí đốt đang cháy và những tấm màn buông phủ, dù ngoài trời đã sáng trưng từ hai tiếng trước.

“Phải!” Arabella nói lớn và cười rộ. “Chúng tôi vẫn ở đây, như cũ. Chúng tôi nên xấu hổ về mình, phải không? Nhưng đây là một dạng tiệc tùng, và các bạn của chúng tôi không vội. Vào đi, ông Taylor, và ngồi xuống.”

Người thợ hàn, hay đúng hơn đã xuống cấp thành người buôn đồ sắt không có gì phải phản đối. Ông bước vào và ngồi vào ghế. “Tôi sẽ mất mười lăm phút, nhưng không sao,” ông nói. “Chà, thật sự tôi không tin vào mắt mình khi nhìn vào! Như thể tôi đã bị đột ngột lôi trở lại đêm qua.”

“Đúng thế đấy. Hãy rót cho ông Taylor.”

Lúc này ông nhận ra nàng đang ngồi cạnh Jude, cánh tay vòng quanh eo của anh. Jude, như số còn lại, mang trên gương mặt những dấu hiệu cho thấy anh đã say sưa chè chén thế nào.

“À, chúng tôi đang chờ những giờ khắc pháp lý tới, xin nói thật,” nàng nói tiếp, ra vẻ thẹn thùng, và cố làm cho gương mặt đỏ bừng vì rượu của mình giống như mặt của một cô gái rụt rè. “Jude và tôi đã quyết định làm lại mọi thứ bằng cách kết hôn lần nữa, vì rốt cuộc chúng tôi nhận thấy chúng tôi không thể sống thiếu nhau. Vì thế, chúng tôi đã nảy ra ý tưởng cùng ngồi chờ tới giờ rồi nhanh chóng tiến hành nghi lễ.”

Dường như Jude không để ý tới lời nàng, hay thật ra bất cứ điều gì. Việc Taylor bước vào mang tới một bầu không khí mới cho mọi người, và họ vẫn ngồi, cho tới khi Arabella thì thầm với cha mình: “Giờ có lẽ chúng ta đi được rồi.”

“Nhưng vị cha xứ không biết.”

“Có. Tối qua con đã nói với ông ta rằng chúng ta có thể tới giữa tám và chín giờ, vì có những lý do thích đáng để tiến hành nó càng sớm và lặng lẽ càng tốt; vì đây là lần kết hôn thứ hai của chúng con, nên mọi người sẽ tò mò muốn xem nếu họ biết. Ông ta đã chấp thuận.”

“Ồ, tốt lắm, ta đã sẵn sàng,” cha nàng nói, đứng lên và duỗi người.

“Nào, chồng cũ thân yêu,” nàng nói với Jude. “Đi nào, như anh đã hứa.”

“Tôi đã hứa gì khi nào?” Jude hỏi. Anh đã chếnh choáng đến độ phải làm cho anh tỉnh táo trở lại, hoặc trông có vẻ như thế đối với những ai không biết anh.

“Gì chứ!” Arabella đáp, có vẻ mủi lòng. “Anh đã hứa kết hôn với em nhiều lần khi chúng ta ngồi đây tối nay. Những quý ông này đã nghe anh nói.”

“Tôi không nhớ,” Jude lảng tránh. “Chỉ có một phụ nữ, nhưng tôi sẽ không nhắc tới tên nàng trong cái chốn lộn xộn vô trật tự này!”

Arabella nhìn cha mình. “Này, cậu Fawley, hãy tỏ ra đáng kính,” Donn nói. “Cậu và con gái tôi đã sống với nhau ở đây ba bốn hôm nay, hoàn toàn với sự thấu hiểu rằng cậu sẽ cưới nó. Đương nhiên tôi sẽ không cho phép việc đó diễn ra trong nhà tôi nếu tôi không hiểu như thế. Về mặt danh dự mà nói, giờ anh phải thực hiện việc này.”

“Đừng nói bất cứ điều gì chống lại danh dự của tôi!” Jude nổi nóng, đứng lên. “Tôi thà kết hôn với cô gái điếm ở Babylon[84] còn hơn làm bất cứ điều gì mất danh dự! Không có ý nói em, em thân mến. Đó chỉ là một nhân vật được cường điệu hóa, cái mà trong những cuốn sách gọi là sự ngoa dụ.”

“Hãy dẹp mớ nhân vật của cậu sang một bên và trả những món nợ cho những người bạn đã che chở cậu,” Donn nói.

“Nếu vì danh dự tôi buộc phải lấy cô ta, như tôi cho là tôi sẽ - dù tôi không biết tôi đã tới đây với cô ta bằng cách nào nhiều hơn một người chết - tôi sẽ cưới cô ta, xin Chúa cứu giúp con! Tôi chưa bao giờ mất danh dự với một phụ nữ hay bất cứ sinh vật nào. Tôi không phải là một kẻ muốn cứu bản thân với sự trả giá của một kẻ yếu ớt hơn!”

“Nào, đừng để ý tới cha em, anh yêu,” nàng nói, áp má vào má Jude. “Hãy đi rửa mặt, và ăn mặc chỉnh tề, rồi chúng ta sẽ lên đường. Hãy làm hòa với Cha đi.”

Họ bắt tay nhau. Jude lên gác với nàng, và sớm trở xuống, trông chỉnh tề và bình tĩnh hơn. Arabella cũng vội vàng tự chuẩn bị, và họ rời khỏi nhà cùng Donn.

“Đừng đi,” nàng nói với những người khách khi chia tay. “Tôi đã bảo đứa hầu gái chuẩn bị bữa ăn sáng trong lúc chúng tôi đi; và khi quay lại tất cả sẽ cùng dùng bữa. Một tách trà đậm sẽ giúp mọi người tỉnh táo hơn để về nhà.”

Khi Arabella, Jude, và Donn đã biến mất, đám khách khứa ngáp dài ngáp vắn và thảo luận về sự vụ này với sự quan tâm đáng kể. Tinker Taylor, kẻ tỉnh táo nhất, sáng suốt nhận định:

“Tôi không muốn nói xấu bạn bè. Nhưng việc hai vợ chồng tái hôn với nhau có vẻ khá hiếm hoi và lạ lùng! Nếu họ không thể hòa thuận nhau ngay trong lần đầu khi tâm hồn họ còn non nớt, họ sẽ không hòa thuận lần thứ hai, theo tôi nghĩ.”

“Anh nghĩ cậu ta có tiến hành lễ cưới không?”

“Cậu ta phải đặt danh dự lên trên, vì thế cậu ta có thể tiến hành.”

“Cậu ta không thể tiến hành ngay như thế này. Cậu ta không có giấy phép.”

“Cô ta đã có nó. Anh không nghe cô ta nói với cha mình sao?”

Tinker Taylor đốt lại tẩu thuốc ở đầu ngọn lửa và nói, “Ờ, nhìn từ trên xuống dưới, cô ta không phải là một cô gái có ngoại hình xấu, nhất là dưới ánh nến. Chắc chắn, đồng nửa xu đã qua tay nhiều người không thể trông như những đồng mới đúc từ lò. Nhưng với một phụ nữ từng lăn lóc ở nước ngoài một thời gian, cô ta khá đẹp, có lẽ hơi béo chút xíu, nhưng tôi thích một phụ nữ cứng cỏi trước mọi hoàn cảnh như thế.”

Mắt họ dõi theo những cử động của người giúp việc khi cô bé trải khăn ăn lên cái bàn họ đang sử dụng, không buồn lau những vết rượu. Mấy tấm màn che cửa đã được kéo lên, và căn nhà sáng bừng lên với ánh bình minh. Tuy nhiên, một số khách đã ngủ thiếp trên ghế. Một hai người đi tới cửa, nhìn dọc theo con đường đôi ba bận. Tinker Taylor nằm trong số này, một lúc sau ông bước vào, nháy mắt.

“Nhờ trời, họ đang về tới! Tôi nghĩ buổi lễ đã hoàn thành!”

“Không,” chú Joe nói, theo ông ta bước vào, “Hãy nhớ lời tôi nói, vào phút cuối cậu ta sẽ giở chứng. Họ đang đi với một kiểu cách rất khác thường; và điều đó mang một ý nghĩa!”

Họ im lặng chờ đợi cho tới khi đám người đi dự lễ cưới bước vào nhà. Đi đầu với vẻ hớn hở là Arabella; nét mặt nàng đủ cho thấy rằng chiến lược của nàng đã thành công.

“Bà Fawley, theo tôi đoán?” Tinker Taylor lịch sự nhưng đầy vẻ chế giễu.

“Tất nhiên, lại là bà Fawley,” Arabella ôn tồn đáp, tháo chiếc găng tay và giơ bàn tay trái ra. “Chiếc nhẫn đây này, thấy không… Chà, ông ta thật sự là một người lịch thiệp. Ý tôi là ông cha xứ. Ông ta nói với tôi dịu dàng như với một em bé khi xong lễ: ‘Cô Fawley, tôi thành tâm chúc mừng cô. Khi nghe chuyện cũ của cô và chồng cô, tôi nghĩ cả hai đã làm một điều đúng đắn. Về những sai lầm đã qua của cô và cậu ta, với tư cách vợ và chồng, tôi nghĩ cả hai nên được người đời tha thứ, như hai bạn đã tha thứ cho nhau.’ Vâng, ông ta là một người rất tốt bụng, một người lịch thiệp. Ông ta bảo, ‘Nói một cách nghiêm túc, tín điều của giáo hội không thừa nhận sự ly hôn, và hãy khắc ghi những từ của buổi lễ mỗi khi hai bạn gây gổ và làm hòa: Điều gì Thiên Chúa đã kết hợp con người không thể phân ly.’ Phải; ông ta là một người rất tốt bụng, lịch thiệp… Nhưng Jude thân mến của em, anh làm cho người ta buồn cười chết được! Anh đi thẳng đơ và có vẻ nghiêm nghị đến độ người ta có thể nghĩ anh là trợ lý của một vị quan tòa; dù em biết anh hoa cả mắt từ cách anh mò mẫm tìm ngón tay đeo nhẫn của em.”

“Tôi đã bảo tôi sẽ làm bất cứ điều gì để cứu vãn danh dự của một người phụ nữ,” Jude lẩm bẩm. “Và tôi đã làm xong!”

“Ổn rồi, chồng cũ yêu quý, tới bàn và ăn chút điểm tâm đi.”

“Tôi muốn uống thêm chút uýt-xki,” Jude lừ đừ nói.

“Vớ vẩn, anh yêu. Không phải lúc này! Không còn lại chút rượu nào đâu. Trà sẽ giúp chúng ta tỉnh người lại, và chúng ta sẽ vui vẻ như đôi chim chiền chiện.”

“Tốt thôi. Tôi đã kết hôn với em. Nàng đã nói tôi nên tái hôn với em, và tôi đã làm ngay tức khắc. Đây là một tôn giáo đích thực! Ha-ha-ha!”

Chương Tám

Lễ Thánh Michael đến và đi, Jude và vợ anh, vốn chỉ sống một thời gian ngắn trong nhà của cha nàng sau khi tái hôn, tới ở trọ trên tầng cao nhất của một ngôi nhà gần trung tâm thành phố hơn.

Suốt hai ba tháng sau lễ cưới, anh chỉ đi làm được vài hôm. Sức khỏe khi trước của anh khá ổn định, nhưng giờ nó rất thất thường. Lúc này anh đang ngồi trong một cái ghế bành trước lò sưởi, và ho sặc sụa.

“Em đã đánh liều với vận may khi tái hôn với anh!” Arabella nói với anh. “Em sẽ phải nuôi cơm anh hoàn toàn, đó là điều sẽ tới! Em sẽ phải làm xúc xích và bán dạo trên đường, tất cả để lo cho một ông chồng bệnh tật mà lẽ ra em đừng nên dính dáng tới nữa. Vì sao anh không giữ gìn sức khỏe của mình, lừa gạt người ta như thế? Khi làm lễ cưới anh vẫn rất khỏe mà!”

“À, phải!” Jude đáp, cười chua chát. “Tôi đang nghĩ tới cảm giác ngốc nghếch của mình về con heo tôi và em đã giết trước đây. Giờ tôi cảm thấy rằng lòng trắc ẩn lớn lao nhất tôi có thể nhận được là bị đối xử như tôi đã đối xử với con vật đó.”

Hiện giờ kiểu đối thoại như thế diễn ra giữa họ hàng ngày. Người chủ nhà trọ, vốn nghe nói họ là một đôi kỳ quặc, hồ nghi không biết họ có kết hôn với nhau hay chăng, nhất là khi ông nhìn thấy Arabella hôn Jude một chiều tối nọ, trong lúc nàng vui vẻ trong lòng; và ông ta đã định bảo họ tìm nơi trọ khác. Nhưng một tối nọ, khi tình cờ nghe thấy nàng mắng nhiếc Jude thậm tệ, và cuối cùng ném một chiếc giày vào đầu anh, ông kết luận họ là đôi vợ chồng chính thức, đáng được tôn trọng, và không nói gì nữa.

Jude vẫn không khỏe hơn chút nào. Một hôm anh yêu cầu Arabella, với sự ngần ngại đáng kể, làm giúp anh một việc. Nàng thờ ơ hỏi anh đó là việc gì.

“Viết thư cho Sue.”

“Anh muốn em viết cho cô ta về việc gì?”

“Để hỏi thăm nàng hiện giờ ra sao, và có thể đến thăm tôi không, vì tôi đang ốm, và muốn gặp nàng… một lần nữa thôi.”

“Yêu cầu một việc như thế thì chẳng khác chi anh đang sỉ nhục một người vợ hợp pháp!”

“Chỉ vì không muốn sỉ nhục em nên tôi mới yêu cầu em làm điều đó. Em biết là tôi yêu Sue. Tôi không muốn che giấu điều này, sự thật là tôi yêu nàng. Tôi có thể tìm ra cả chục cách để gửi thư cho nàng mà em không biết. Nhưng tôi muốn hoàn toàn thẳng thắn với em, và với chồng nàng. Một tin nhắn thông qua em để yêu cầu nàng tới ít nhất cũng rõ ràng minh bạch. Nếu nàng còn chút gì của con người trước đây, nàng sẽ tới.”

“Anh chả tôn trọng quan hệ hôn nhân, hay các quyền và bổn phận của nó chút nào!”

“Quan điểm của tôi thì có gì là quan trọng, một kẻ khốn khổ như tôi! Và có gì là quan trọng khi một người nào đó đến gặp tôi trong nửa giờ, gặp kẻ đã đặt một bàn chân vào huyệt mộ! Nào, hãy viết giùm tôi đi, Arabella!” anh nài nỉ. “Hãy đáp lại sự trung thực của tôi bằng một chút bao dung!”

“Em nghĩ là không!”

“Không dù chỉ một lần? Ôi, xin hãy làm ơn!” Anh cảm thấy thể trạng yếu đuối đã tước mất mọi phẩm cách của mình.

“Anh muốn cô ta biết anh ra sao để làm gì chứ? Cô ta không muốn gặp anh. Cô ta là một con chuột đã rời bỏ con tàu đắm!”

“Đừng, đừng mà!”

“Và em lại hết lòng vì anh, em đúng là kẻ ngu ngốc mà! Mời cái con điếm ấy vào nhà à!”

Hầu như vừa lúc mấy lời này được thốt ra, Jude nhào ra khỏi ghế, và trước khi Arabella biết mình đang ở đâu, Jude xô nàng ngã sấp xuống cái trường kỷ nhỏ gần đó và chặn đầu gối lên lưng nàng.

“Cứ nói câu nào như thế nữa,” anh thì thầm, “và tôi sẽ giết cô, ngay tại đây và ngay bây giờ! Tôi chẳng mất mát gì cả, vì tôi cũng chỉ muốn được chết thôi. Cô có hiểu tôi đang nói gì không!”

“Anh muốn em làm gì?” Arabella thở dốc.

“Hãy hứa với tôi không bao giờ nói tới nàng nữa.”

“Được thôi. Em hứa.”

“Tôi ghi nhớ lời cô,” anh hầm hừ và nhấc chân khỏi người nàng. “Nhưng tôi không thể nói nó có giá trị gì chăng.”

“Anh không thể giết một con heo, nhưng anh có thể giết em!”

“A, cô nói đúng! Không, tôi không thể giết cô, thậm chí trong cơn giận dữ. Cứ cười chế giễu đi!”

Sau đó anh bắt đầu ho dữ dội, và quỵ xuống ghế, mặt tái xanh như người chết. Arabella nhìn anh với con mắt đánh giá, đoán rằng anh không còn sống bao lâu nữa. Nàng lẩm bẩm, “Em sẽ viết thư cho cô ta, nếu anh đồng ý cho em có mặt trong phòng với anh suốt thời gian cô ta ở đây.”

Khía cạnh mềm yếu hơn trong bản chất của anh và khao khát được gặp Sue khiến anh không thể cưỡng lại lời đề nghị này, dù đã bị khiêu khích đến thế; và anh hổn hển đáp, “Được, tôi đồng ý. Chỉ mời nàng tới thôi!”

Chiều hôm đó, anh hỏi nàng đã viết thư chưa.

“Rồi, em đã viết một lá thư ngắn bảo rằng anh ốm nặng và đề nghị cô ta tới vào mai hoặc mốt. Em chưa gửi nó đi.”

Hôm sau, Jude tự hỏi nàng có thật sự gửi nó đi chưa, nhưng không muốn hỏi nàng, và niềm hy vọng ngốc nghếch mong manh khiến anh khắc khoải chờ mong. Anh biết giờ của những chuyến tàu, và mong ngóng tiếng chân của nàng vào những thời điểm đó.

Nàng không đến; nhưng Jude không muốn nói gì với Arabella kể từ đó. Anh hy vọng và mong đợi suốt cả ngày hôm sau; nhưng Sue vẫn không xuất hiện, cũng không có thư từ hồi âm nào cả. Jude xác định rằng Arabella không hề gửi thư, dù nàng đã viết nó. Có cái gì đó trong thái độ của nàng nói lên điều này. Thể trạng anh yếu đuối đến độ anh rơi nước mắt với nỗi thất vọng khi vắng mặt Arabella. Thật sự, nghi ngờ của anh có cơ sở. Arabella, như một số người chăm sóc bệnh nhân khác, nghĩ rằng bổn phận của mình đối với bệnh nhân là làm cho anh yên lòng chứ không phải thật sự thực hiện những sở thích của anh.

Anh không bao giờ nói với nàng lời nào nữa về mong muốn hay phỏng đoán của mình. Một quyết tâm lặng lẽ, vô thức hình thành trong anh, mang đến cho anh, nếu không phải sức mạnh, sự ổn định và bình thản. Một trưa nọ, sau khi vắng nhà khoảng hai giờ, Arabella bước vào phòng, và nhìn thấy cái ghế trống rỗng.

Nàng gieo người xuống giường, và ngồi đó suy nghĩ, “Ông chồng của mình đi tới chỗ quái quỷ nào rồi không biết!” nàng lẩm bẩm.

Một cơn mưa đến từ hướng đông bắc lúc rơi lúc tạnh kéo dài suốt buổi sáng, và nhìn từ cửa sổ ra những máng xối nhỏ giọt, khó mà tin rằng có một người bệnh nào dám liều mạng ra ngoài để tới với một cái chết hầu như chắc chắn. Thế nhưng Arabella tin rằng anh đã đi ra ngoài, và sau khi nàng tìm kiếm khắp nhà, niềm tin này trở nên chắc chắn. “Nếu anh ta ngu ngốc đến thế, thì mặc xác anh ta! Mình không thể làm gì thêm nữa.” nàng tự nhủ.

Vào lúc đó Jude đang ngồi trong một toa tàu chạy về hướng Alfredston, thân hình trùm kín trong chăn, mặt trắng bệch như một pho tượng thạch cao. Một giờ sau, người ta có thể nhìn thấy thân hình ốm yếu của anh trong chiếc áo khoác rộng dài và tấm chăn, nhưng không có dù, đang bước xuôi theo con đường dài năm dặm tới Marygreen. Trên mặt anh hiện lên vẻ quyết tâm, nhưng sự mệt nhọc khiến cho nó trở nên rất đáng thương. Chặng đi bộ lên dốc đồi khiến anh hoàn toàn kiệt sức, nhưng anh vẫn cố lê bước. Tới ba giờ rưỡi, anh đã tới cạnh cái giếng quen thuộc ở Marygreen. Mưa đã ngăn mọi người rời khỏi nhà; Jude băng qua bãi cỏ tới ngôi nhà thờ, không bị ai nhìn thấy, và nhận thấy cửa nhà thờ đang mở. Anh đứng đó, nhìn về phía trường học. Anh có thể nghe thấy vọng ra từ đó giọng hát của lũ trẻ con chưa biết gì về nỗi đau nhân thế.

Anh chờ cho tới khi một đứa bé trai từ trường đi ra, rõ ràng nó được phép rời lớp trước giờ vì lý do nào đó. Jude giơ tay ra hiệu, và thằng bé tới gần anh.

“Cháu vui lòng tới ngôi trường và hỏi giùm bà Phillotson xem bà có sẵn lòng tới nhà thờ vài phút hay không nhé.”

Thằng bé đi, và Jude nghe thấy tiếng gõ cửa của nó. Anh bước vào bên trong nhà thờ. Mọi thứ đều mới, trừ vài mẫu điêu khắc cũ được giữ lại và gắn vào những bức tường mới. Anh bước tới gần; trông chúng giống như những kẻ đã qua đời ở đó, những tiền nhân của anh và Sue.

Có tiếng chân bước thật khẽ đến độ có thể lầm tưởng là tiếng mưa rơi ở cổng vòm, và anh quay lại.

“Ồ, em không nghĩ chính là anh! Em… Ôi, Jude!” Nàng nghẹn ngào, và cố lấy lại hơi thở. Anh tiến tới, nhưng nàng nhanh chóng hồi phục và quay lưng để trở về.

“Đừng đi, đừng đi!” anh nài nỉ. “Đây là lần cuối cùng. Tôi nghĩ nó đỡ khiếm nhã hơn là vào nhà của em. Và tôi sẽ không bao giờ tới nữa. Đừng nhẫn tâm như thế. Sue, Sue ơi! Chúng ta đang hành động theo chữ (tức luật pháp); và ‘chữ làm cho chết’!”[85]

“Em sẽ ở lại, em sẽ không nhẫn tâm!” nàng nói, miệng nàng run rẩy và nước mắt lăn tròn khi nàng cho phép anh tới gần hơn. “Nhưng vì sao anh tới, và làm điều sai trái này, sau khi đã làm một điều đúng đắn?”

“Điều đúng đắn nào?”

“Tái hôn với Arabella. Tin tức được đăng trên báo Alfredston. Cô ta không bao giờ là của ai khác ngoài anh, Jude ạ, theo một ý nghĩa đúng. Và do đó anh đã làm rất tốt… Ồ, rất tốt! Khi nhận ra điều đó và đón nhận cô ta lần nữa.”

“Lạy Chúa nhân từ! Đó có phải là tất cả những gì tôi tới để nghe? Nếu có bất cứ điều gì hạ thấp phẩm giá, vô đạo đức, phi tự nhiên hơn trong đời tôi, nó chính là hôn ước giả tạo với Arabella mà em gọi là một việc làm đúng! Và cả em nữa… em tự gọi mình là vợ của Phillotson! Vợ của ông ta! Em là của tôi.”

“Đừng buộc em phải bỏ chạy khỏi anh, em không thể chịu đựng nhiều! Nhưng về điểm này em đã quyết định.”

“Tôi không thể hiểu sao em lại làm như thế, sao em lại nghĩ như thế. Không thể hiểu!”

“Đừng bận tâm tới chuyện đó. Ông ta là một người chồng tốt đối với em. Còn em… em đã vật vã đấu tranh, ăn kiêng và cầu nguyện. Em gần như đưa cơ thể mình vào sự tuân thủ hoàn toàn. Và anh không được đánh thức…”

“Ôi, em yêu bé nhỏ ngốc nghếch: lý trí của em đâu rồi? Dường như em đã đánh mất lý trí của mình! Tôi sẽ tranh cãi với em nếu tôi không biết rằng một người phụ nữ trong tâm trạng của em hoàn toàn nằm ngoài mọi kêu gọi đối với lý trí của cô ta. Hay phải chăng em đang tự dối mình, như rất nhiều phụ nữ trong trường hợp này; và không thật sự tin vào điều mà em giả vờ, chỉ đang tự nuông chiều trong cảm xúc được khơi gợi bởi một niềm tin giả tạo?”

“Sao anh có thể tàn nhẫn đến thế!”

“Em yêu, tâm hồn u buồn, hiền dịu, và trí tuệ hứa hẹn từng là niềm ngưỡng mộ của tôi! Sự khinh thị những quy ước của em đâu rồi? Tôi thà chết còn hơn!”

“Anh làm em bẽ mặt, gần như sỉ nhục em, Jude ạ! Hãy đi đi!” nàng nhanh nhẹn quay đi.

“Tôi sẽ đi. Tôi sẽ không bao giờ tới gặp em nữa, ngay cả khi tôi còn sức lực để tới, vì sức lực của tôi đã cạn kiệt rồi. Sue ơi, Sue, em không xứng với tình yêu của một người đàn ông!”

Ngực nàng phập phồng. “Em không chịu nổi khi anh nói thế!” Nàng kêu lên, ánh mắt bắt gặp anh trong khoảnh khắc, và nàng vội vàng quay lại. “Đừng, đừng khinh bỉ em! Hãy hôn em, ôi, hãy hôn em thật nhiều, và bảo em không phải là một kẻ hèn nhát và một kẻ giả dối đáng khinh. Em không chịu nổi điều đó.” Nàng lao tới bên anh, và với đôi môi đặt lên môi anh, nàng nói tiếp: “Em phải nói với anh, ồ, em phải - Tình yêu sâu sắc của em! Nó chỉ là một hôn nhân theo quy định của nhà thờ, ý em là một cuộc hôn nhân bề ngoài! Ông ta đã đề nghị nó ngay từ đầu!”

“Như thế nào?”

“Em muốn nói nó chỉ là một cuộc hôn nhân trên danh nghĩa. Không hề có gì khác nữa từ khi em quay lại với ông ta!”

“Sue!” anh kêu lên. Ôm thật chặt nàng trong vòng tay, anh hôn nàng đắm đuối. “Nếu kẻ bất hạnh có thể nếm được hạnh phúc, giờ tôi đang có một khoảnh khắc hạnh phúc! Nào, nhân danh tất cả những gì em xem là linh thiêng, hãy nói với tôi sự thật, không một lời giả dối. Em vẫn còn yêu tôi phải không?”

“Vâng! Anh biết rất rõ điều đó!… Nhưng em không được làm điều này! Em không được hôn đáp lại như em muốn!”

“Cứ hôn đi mà!”

“Thế nhưng anh quá thân thương! Và trông anh rất gầy yếu…”

“Em cũng vậy! Đây là một nụ hôn nữa, để tưởng nhớ các con đã chết của chúng ta; của em và của tôi!”

Những từ này khiến nàng chấn động như vừa nhận một cú đấm, và nàng cúi đầu. “Em không được… em không thể tiếp tục việc này!” nàng thở hổn hển. “Nhưng này, này, anh yêu. Em trả lại những nụ hôn của anh; em làm, em làm! Và giờ em sẽ tự ghét mình mãi mãi vì tội lỗi của em!”

“Không, hãy cho tôi nói lời khẩn cầu cuối cùng. Hãy lắng nghe! Cả hai chúng ta đều tái hôn ngoài ý muốn của chúng ta. Tôi đã bị chuốc rượu say mèm để tiến hành nó. Em cũng tương tự. Tôi say rượu gin; còn em say tín điều. Hình thức say nào cũng đã lấy đi nhận thức cao quý hơn… Chúng ta hãy rủ bỏ những sai lầm, và cùng nhau bỏ trốn!”

“Không; không lần nữa!… Vì sao anh xúi giục em đi xa đến mức đó, Jude! Việc đó quá tàn nhẫn! Nhưng giờ em đã bình tâm lại. Đừng đi theo em; đừng nhìn em. Hãy rời khỏi em, vì lòng trắc ẩn!”

Nàng bỏ chạy tới đầu phía đông của nhà thờ, và Jude làm theo yêu cầu của nàng. Anh không quay đầu lại, chỉ nhặt tấm chăn mà nàng chưa nhìn thấy lên, và đi thẳng ra ngoài. Khi anh đi ngang đầu hồi nhà thờ, nàng nghe thấy những tiếng ho của anh hòa vào tiếng mưa gõ lên cửa sổ, và trong một cơn cảm xúc mang tính bản năng, không còn bị những câu thúc kiềm hãm lại, nàng lao tới như thể muốn tới cứu giúp Jude. Nhưng rồi nàng quỳ xuống, và giơ hai tay lên bịt chặt tai cho tới khi mọi âm thanh có thể nghe thấy của anh đã tắt hẳn.

Lúc này anh đã đi tới góc bãi cỏ, từ đó con đường mòn chạy ngang qua những cánh đồng mà hồi còn bé anh đã lắc trống đuổi chim. Anh ngoái nhìn lại, một lần, vào ngôi nhà vẫn còn cầm giữ Sue; rồi đi tiếp, biết rằng đôi mắt của mình sẽ không còn nhìn thấy cảnh vật nơi đó lần nào nữa.

Có những địa điểm lạnh giá ở vùng thượng và hạ Wessex vào mùa thu và đông; nhưng lạnh nhất khi một ngọn gió bấc hay gió đông đang thổi là đỉnh cao nhất của vùng hạ cạnh Ngôi Nhà Nâu, nơi con đường tới Alfredston cắt ngang qua đường đồi cũ. Tại đây, những cơn mưa tuyết và tuyết mùa đông rơi xuống và nằm lại. Tại đây, trong cơn mưa và làn gió đông bắc hung hãn, Jude đang trên đường quay trở về nhà. Anh ướt sũng cả người, những bước chậm chạp vì đuối sức của anh không đủ để duy trì nhiệt độ. Anh đi tới cột cây số, và bất chấp cơn mưa, anh trải tấm chăn ra rồi nằm xuống để nghỉ. Trước khi đi tiếp, anh đi tới và mò mẫm sờ vào phía sau tảng đá để tìm những chữ khắc cũ của mình. Nó vẫn còn đó, nhưng bị rêu xanh phủ kín. Anh đi qua cái giá từng treo cổ tổ tiên của anh và Sue, rồi xuống dốc đồi.

Anh tới Alfredston khi trời sụp tối. Anh vào quán uống một tách trà, cái lạnh chết người bắt đầu luồn qua xương anh, và anh cần được sưởi ấm. Để về nhà anh phải đáp một chuyến xe chạy hơi nước và hai chặng tàu hỏa, và mất nhiều thời gian chờ đợi ở một ga đầu mối. Mãi tới mười giờ anh mới về tới Christminster.

Chương Chín

Arabella đang đứng chờ ở sân ga. Nàng nhìn Jude từ trên xuống dưới rồi hỏi:

“Anh đã đi gặp cô ta?”

“Phải,” Jude đáp, thật sự lảo đảo vì lạnh và mệt.

“Chà, giờ tốt nhất anh nên đi bộ về nhà.”

Nước chảy long tong từ người anh khi anh bước đi, và anh buộc phải tựa vào tường trong lúc ho.

“Anh đã tự chuốc khổ vào thân, chàng trai ạ,” nàng nói. “Em không rõ anh có biết không.”

“Dĩ nhiên tôi biết. Tôi muốn tự thực hiện cho mình.”

“Gì chứ, tự sát à?”

“Tất nhiên.”

“Được, em cầu Chúa phù hộ cho anh! Tự sát vì một người đàn bà.”

“Hãy nghe tôi này, Arabella. Em nghĩ em là người mạnh mẽ hơn; và đúng thế, theo nghĩa về thể chất, hiện giờ em có thể xô tôi ngã dễ dàng. Em đã không gửi lá thư đó đi, và tôi không thể bực tức vì cách xử sự của em. Nhưng tôi không quá yếu đuối theo cách em nghĩ. Tôi đã quyết định rằng một gã đàn ông phải tự nhốt mình trong phòng vì bị viêm phổi, một kẻ chỉ còn hai ước muốn trên đời, gặp một người phụ nữ cụ thể, rồi sau đó chết, có thể thực hiện gọn gàng cả hai mong muốn này cùng lúc bằng cách tiến hành chuyến đi trong mưa này. Tôi đã thực hiện điều đó. Tôi đã gặp nàng lần cuối, và đã xong đời mình; kết thúc một cuộc đời bất hạnh vốn không bao giờ nên bắt đầu!”

“Lạy Chúa, anh đang nói nhảm đấy! Anh có muốn uống chút gì cho ấm lại hay không?”

“Không, cám ơn. Chúng ta hãy về nhà.”

Họ đi cạnh những trường đại học thinh lặng, Jude chợt dừng lại.

“Anh đang nhìn gì vậy?”

“Những tưởng tượng ngu xuẩn. Tôi lại nhìn thấy, theo cách nào đó, những hồn ma đó, trong chuyến đi bộ cuối của mình, những kẻ tôi đã nhìn thấy khi đi qua đây lần đầu!”

“Anh đúng là một người kỳ lạ!”

“Dường như tôi nhìn thấy họ, và gần như nghe tiếng họ di chuyển sột soạt. Nhưng tôi không tôn sùng tất cả bọn họ như lần trước nữa. Tôi không tin tưởng phân nửa số người trong đó. Tôi không còn quan tâm tới những nhà thần học, những kẻ biện giải cho tôn giáo, và những nhà siêu hình học, những chính khách cao cấp, và số khác. Với tôi, tất cả đã bị hủy hoại bởi thực tế khắc nghiệt!”

Biểu hiện trên gương mặt giống như xác chết của Jude dưới ánh đèn mờ hơi nước thật sự trông như thể anh đã nhìn thấy nhiều người ở nơi không có một ai. Thỉnh thoảng anh đứng lặng cạnh một cánh cổng tò vò, như đang quan sát một ai đó bước ra; sau đó anh nhìn vào một ô cửa sổ như vừa nhận ra một gương mặt quen thuộc ở phía sau nó. Dường như anh nghe thấy những giọng nói, anh lặp lại những từ đó như thể đang nghiền ngẫm ý nghĩa của chúng.

“Hình như họ đang cười nhạo tôi!”

“Ai?”

“Ồ, tôi đang tự nói với mình! Quanh đây toàn những hồn ma, trong những cánh cổng trường đại học, và những cửa sổ. Thuở trước, họ đã từng tỏ ra thân thiện, nhất là Addison, Gibbon, Johnson, và Tiến sĩ Browne, và Giám mục Ken…”

“Đi thôi! Những hồn ma! Quanh đây chẳng có người sống hay người chết nào ngoại trừ một gã cảnh sát chết tiệt! Em chưa từng thấy con đường nào vắng vẻ hơn.”

“Hãy tưởng tượng xem! Nhà thơ của Tự do từng đi dạo ở đây, và Kẻ Nghiên cứu Nỗi u sầu vĩ đại ở đằng kia!”

“Em không muốn nghe về họ! Họ khiến em phát chán.”

“Walter Raleigh đang vẫy chào tôi từ lối đi kia, Wycliffe, Harvey, Hooker, Arnold, và toàn bộ đám hồn ma của phong trào cải cách tôn giáo Oxford.

“Em đã nói em không muốn biết tên của họ! Em cần gì quan tâm tới những người đã chết chứ? Nói thật tình, khi say rượu anh lại tỉnh táo hơn khi không say!”

“Tôi phải nghỉ một lát,” anh nói; và trong lúc dừng lại, vịn vào hàng rào, anh đo lường bằng mắt chiều cao của một trường đại học. “Đây là phong cách Rubric cổ. Và kia là phong cách Sarcophagus; và trên lối đi kia là phong cách Crozier và Tudor: và toàn bộ mé dưới là phong cách Cardinal với mặt tiền dài, và những cửa sổ chạm những cặp lông mày nhướng lên, thể hiện sự ngạc nhiên lịch sự của trường đại học với những nỗ lực của một kẻ như tôi.”

“Đi thôi, và em sẽ đãi anh một chầu!”

“Tốt lắm. Nó sẽ giúp tôi về tới nhà, và tôi cảm thấy sương mù lạnh lẽo từ những đồng cỏ Cardinal như thể những móng vuốt của tử thần đang siết chặt tôi. Như Antigone[86] đã nói, tôi không phải là kẻ sống giữa loài người lẫn những hồn ma. Nhưng Arabella này, khi tôi chết, em sẽ nhìn thấy linh hồn tôi đi lại giữa những hồn ma ở đây!”

“Xì! Có thể anh chẳng chết đâu. Anh khá cứng cựa đấy, ông già.”

Đang là buổi tối ở Marygreen, và cơn mưa lúc chiều không có dấu hiệu gì giảm bớt. Vào khoảng thời gian Jude và Arabella đang đi bộ trên những con đường ở Christminster để về nhà, bà quả phụ Edlin băng qua bãi cỏ, và mở cánh cửa sau của nhà ông hiệu trưởng, một việc bà thường làm trước giờ ngủ, để giúp Sue dọn dẹp các thứ.

Sue đang luống cuống với vẻ bất lực trong bếp, vì nàng không phải là một bà nội trợ giỏi, dù đã cố gắng, và càng lúc càng lúng túng với những việc lặt vặt trong nhà.

“Chúa yêu cô, cô tự làm làm gì chứ, khi có tôi sang giúp! Cô biết là tôi sẽ tới mà.”

“Ồ, tôi không biết, tôi quên! Không, tôi không quên. Tôi làm để tự rèn kỷ luật cho mình. Tôi đã cọ rửa cầu thang từ tám giờ. Tôi phải tập làm những bổn phận trong nhà. Tôi đã bỏ mặc chúng một cách đáng xấu hổ!”

“Cần gì phải vậy! Ông ta sẽ có một trường học tốt hơn, có lẽ sẽ là một cha xứ, vào đúng lúc, và cô sẽ thuê hai người giúp việc. Thật đáng tiếc khi làm hỏng đôi bàn tay xinh xắn đó.”

“Đừng nói về đôi tay xinh xắn của tôi, bà Edlin. Cơ thể xinh xắn này của tôi đã hủy hoại tôi rồi!”

“Xì, cô chả có thân hình gì để mà nói tới! Trong đầu tôi cô là một linh hồn nhiều hơn. Nhưng dường như có gì không ổn tối nay, cô gái thân mến của tôi. Chồng cô gắt gỏng à?”

“Không, ông ấy không bao giờ cáu gắt. Ông ấy đã đi ngủ sớm.”

“Vậy thì chuyện gì?”

“Tôi không thể kể với bà. Hôm nay tôi đã làm sai. Và tôi muốn xóa bỏ nó… Thôi được, tôi sẽ nói với bà chuyện này. Jude đã tới đây lúc chiều, và tôi nhận ra tôi vẫn còn yêu anh ấy… Ôi, xấu xa quá! Tôi không thể nói thêm gì nữa.”

“À, ra vậy!” bà quả phụ đáp. “Tôi đã nói với cô nên làm thế nào mà!”

“Nhưng không được! Tôi chưa nói với chồng tôi về việc anh ấy tới thăm; không cần làm phiền ông ấy về chuyện này, vì tôi không bao giờ muốn gặp Jude nữa. Nhưng tôi sẽ lái lương tâm theo đường ngay thẳng bằng bổn phận của mình đối với Richard; bằng cách thực hiện một cuộc sám hối - điều cuối cùng. Tôi phải làm!”

“Nếu là tôi thì không, vì ông ta đã đồng ý cho cô sống theo cách khác, và mọi sự đã diễn ra rất tốt đẹp trong ba tháng qua.”

“Vâng, ông ấy đồng ý cho tôi sống theo lựa chọn của mình; nhưng tôi cảm thấy tôi không nên chấp nhận sự nhượng bộ mà tôi không yêu cầu này. Với tôi sự thay đổi này thật kinh khủng, nhưng tôi phải công bằng với ông ấy. Ôi, vì sao tôi hèn nhát như thế chứ!”

“Cô không thích điểm gì ở ông ta?” bà Edlin tò mò.

“Tôi không thể nói với bà. Nó là cái gì đó… tôi không nói được. Điều đáng buồn là sẽ không ai thừa nhận nó với tư cách một nguyên do cho cảm xúc như tôi; thế nên tôi không có lý do nào để bào chữa cả.”

“Cô có bao giờ nói với Jude nó là gì không?”

“Không bao giờ.”

“Tôi từng nghe những chuyện kể lạ lùng về các ông chồng thời còn trẻ,” bà quả phụ hạ thấp giọng. “Họ kể rằng khi các vị thánh còn ở trên trái đất, bọn quỷ sứ thường khoác hình dáng các ông chồng vào ban đêm và gây ra đủ loại phiền toái cho những phụ nữ nghèo. Nhưng tôi không biết vì sao nó lại in sâu vào đầu tôi, vì nó chỉ là một câu chuyện… Tối nay mưa gió dữ quá! Thôi, đừng vội thay đổi mọi thứ, cô bạn thân mến của tôi. Hãy cân nhắc cho kỹ.”

“Không, không! Dù tinh thần yếu đuối, tôi đã quyết định đối xử với ông ấy tốt hơn, và phải lập tức làm điều đó, trước khi tôi gục ngã!”

“Tôi nghĩ cô không nên ép buộc bản chất của mình. Không ai mong điều đó ở một phụ nữ.”

“Đó là bổn phận của tôi. Tôi sẽ uống cạn cốc cay đắng của mình!”

Nửa giờ sau, khi bà Edlin đội mũ và choàng khăn để ra về, dường như Sue bị xâm chiếm bởi một cảm giác khủng khiếp mơ hồ.

“Không, không, đừng đi, bà Edlin,” nàng nài nỉ, mở to mắt, và lo lắng ngoái nhìn ra phía sau.

“Nhưng tới giờ ngủ rồi, con gái.”

“Vâng, nhưng… có một căn phòng trống nhỏ, từng là của tôi. Nó hoàn toàn sẵn sàng. Xin hãy ở lại, bà Edlin! Sáng mai tôi sẽ cần tới bà.”

“Ồ, được thôi. Tôi không phiền đâu, nếu cô muốn. Sẽ chẳng có gì xảy ra với bốn bức tường cũ của tôi, dù tôi có mặt ở đó hay không.”

Nàng khóa cửa nẻo lại và họ cùng đi lên gác.

“Bà Edlin, xin chờ ở đây,” Sue nói. “Tôi sẽ vào căn phòng cũ một mình trong giây lát.”

Bỏ lại bà cụ ở đầu cầu thang, Sue quay về phía căn phòng vốn là phòng riêng của nàng từ khi nàng tới Marygreen, đẩy cửa bước vào và quỳ xuống cạnh cái giường khoảng một hai phút. Sau đó nàng đứng lên, cầm lấy chiếc váy ngủ xếp trên gối và quay ra với bà Edlin. Có thể nghe thấy tiếng ngáy của một người đàn ông trong căn phòng đối diện. Nàng chúc bà Edlin ngủ ngon và bà cụ đi vào căn phòng mà Sue vừa bỏ trống.

Sue mở then cửa căn phòng kia, và như thể không còn chút sức lực nào, nàng quỵ xuống ngoài cửa. Khi đứng lên trở lại, nàng mở hé cánh cửa, và khẽ gọi, “Richard.” Khi tiếng gọi thoát ra khỏi môi, nàng rùng mình thấy rõ.

Tiếng ngáy đã dừng hẳn một lúc, nhưng Phillotson không trả lời. Sue có vẻ nhẹ nhõm hơn, nàng vội vã quay lại căn phòng của bà Edlin. “Bà ngủ chưa, bà Edlin?” nàng hỏi.

“Chưa, con gái,” bà quả phụ đáp và mở cửa. “Tôi đã già và chậm chạp, và mất một thời gian lâu để cởi đồ. Tôi vẫn chưa cởi áo ngực ra.”

“Tôi không nghe ông ấy đáp! Và có lẽ… có lẽ…”

“Có lẽ ông ấy đã chết!” nàng thở dốc. “Và khi đó… tôi sẽ tự do, và tôi có thể tới với Jude! Ồ, không… tôi đã quên mất cô ta… Trời ơi!”

“Chúng ta tới nghe thử xem… Không, ông ta đã ngáy trở lại. Nhưng mưa gió quá lớn nên cô hầu như không nghe thấy thứ gì ngoài chúng.”

Sue đã lấy lại bình tĩnh. “Bà Edlin, chúc ngủ ngon lần nữa! Tôi xin lỗi đã quấy rầy bà.” Bà cụ lui về phòng lần thứ hai.

Vẻ căng thẳng, cam chịu lại hiện lên trên mặt Sue khi nàng còn lại một mình. “Mình phải thực hiện nó… mình phải! Mình phải uống cạn cốc đắng cay!” nàng thì thầm. “Richard!” nàng gọi lần nữa.

“Hử, gì thế? Em đấy à, Susanna?”

“Vâng.”

“Em cần gì? Có gì quan trọng không? Chờ một chút nhé!” Ông khoác vội thứ gì đó lên người, rồi bước ra cửa. “Có chuyện gì?”

“Khi chúng ta còn ở Shaston em đã nhảy ra khỏi cửa sổ chứ không muốn anh tới gần. Em chưa bao giờ thay đổi cách cư xử đó cho tới tận lúc này, khi em tới để xin anh tha thứ cho việc đó, và cho phép em vào phòng.”

“Có lẽ em chỉ nghĩ em nên làm điều này? Tôi không muốn em làm trái với bản chất của mình, như tôi đã nói.”

“Nhưng em xin được chấp nhận.” Nàng chờ giây lát, rồi lặp lại, “Em cầu xin được chấp nhận! Em đã sai lầm, thậm chí ngay hôm nay. Em đã vượt quá những quyền của mình. Em không định nói với anh, nhưng có lẽ em nên nói. Hồi chiều nay em lại phạm lỗi với anh.”

“Như thế nào?”

“Em đã gặp Jude! Em không biết anh ấy tới. Và…”

“Rồi sao nữa?”

“Em đã hôn anh ấy, và để cho anh ấy hôn em.”

“Ồ, câu chuyện cũ!”

“Richard, em không biết bọn em sẽ hôn nhau cho tới khi đã làm điều đó!”

“Bao nhiêu lần?”

“Nhiều lần. Em không biết. Em kinh hoàng khi nhìn lại nó, và điều tối thiểu em có thể làm sau đó là tới với anh như thế này.”

“Chà, việc này khá tệ hại, sau những gì tôi đã làm cho em! Còn gì khác để thú nhận không?”

“Không.” Nàng đã định nói: “Em đã gọi anh ấy là Tình yêu sâu sắc.” Nhưng, giống như một phụ nữ ăn năn vẫn e dè đôi chút, phần đó của câu chuyện được giữ lại. Nàng nói tiếp: “Em sẽ không bao giờ gặp lại anh ấy nữa. Anh ấy đã nói đôi điều về quá khứ, và nó khiến em mất tự chủ. Anh ấy đã nói về… lũ trẻ. Nhưng, như em đã nói, em mừng, ý em là hầu như mừng, rằng chúng đã chết, Richard. Cái chết của chúng đã xóa sạch phần đời đó của em!”

“À… về việc không gặp lại cậu ta nữa, em có thật sự muốn thế hay chăng?” Trong giọng của Phillotson có gì đó cho thấy rằng ba tháng tái hôn với Sue không mấy mãn nguyện như ông đã tiên đoán với sự khoan dung hoặc lòng kiên nhẫn của kẻ đa tình.

“Có, có!”

“Có lẽ em sẽ thề nó trên quyển Tân Ước?”

“Em sẽ.”

Ông ta quay vào phòng và mang ra một cuốn Tân Ước nhỏ bìa nâu. “Nào, bây giờ Chúa sẽ giúp em!”

Nàng thề.

“Tốt lắm!”

“Giờ em van nài anh, Richard, người mà em thuộc về, và người mà em muốn vinh danh và vâng lời, như em đã thề, cho phép em vào.”

“Hãy suy nghĩ kỹ về việc này. Em biết nó có nghĩa là gì. Có em trong nhà trở lại là một chuyện. Đây là chuyện khác. Vì thế hãy suy nghĩ kỹ.”

“Em đã suy nghĩ… Em muốn điều này!”

“Ân cần biết bao! Và có lẽ em đúng. Với một người tình đang lảng vảng xung quanh, một cuộc hôn nhân nửa vời nên được hoàn tất. Nhưng tôi lặp lại lời nhắc nhở của mình lần thứ ba, và lần cuối.”

“Đó là ý muốn của em!… Chúa ơi!”

“Em nói ‘Chúa ơi’ là ý gì?”

“Em không biết.”

“Có, em biết! Nhưng...” Ông buồn bã nhìn thân hình gầy guộc mong manh của nàng lâu hơn trong lúc nàng thu người lại trước ông trong chiếc váy ngủ. “Được, tôi nghĩ nó có thể kết thúc như thế này,” ông nói. “Tôi không nợ em gì cả, sau những dấu hiệu này; nhưng tôi sẽ ghi nhớ lời của em, và tha thứ cho em.”

Ông choàng tay qua người nàng để bế nàng lên. Sue giật mình lùi lại.

“Có chuyện gì thế?” ông hỏi, lần đầu tiên tỏ ra nghiêm khắc. “Em lại co người thủ thế với tôi nữa à? Hệt như lúc trước!”

“Không, Richard… em… em… không nghĩ…”

“Em có muốn vào đây?”

“Có.”

“Em vẫn còn nhớ việc này có nghĩa là gì chứ?”

“Có. Nó là bổn phận của em!”

Ông đặt cái giá nến lên đầu tủ và dẫn nàng qua cửa, rồi bế bổng nàng lên, hôn nàng. Một thoáng ác cảm lướt qua gương mặt nàng, nhưng nàng nghiến răng để không thốt lên một tiếng kêu.

Vào thời điểm này, bà Edlin đã cởi đồ xong, và sắp sửa lên giường. Bà tự nhủ: “Chà, có lẽ mình nên tới xem cô bé đó có ổn không. Mưa gió to quá cỡ!”

Bà cụ bước ra đầu cầu thang và thấy rằng Sue đã biến mất. “Chà! Con bé tội nghiệp! Mình tin vào thời buổi này đám cưới chính là đám ma. Cũng vào mùa thu, năm mươi năm trước, mình và chồng mình đã lấy nhau! Thời đại đã thay đổi kể từ dạo đó!”

Chương Mười

Dù đau buồn, Jude cũng hồi phục phần nào sức khỏe, và đi làm được nhiều tuần. Tuy nhiên, sau lễ Giáng sinh anh lại suy sụp lần nữa.

Với số tiền kiếm được, anh chuyển nơi trọ sang một khu vực trung tâm của thị trấn. Nhưng Arabella thấy rằng anh không có khả năng làm được nhiều việc trong một thời gian dài, và khá bực bội trước tình thế xoay chuyển từ sau cuộc tái hôn. “Em sẽ tự treo cổ nếu anh không tỏ ra khôn ngoan trước cơ hội cuối cùng này!” nàng thường nói, “Có một đứa hầu gái mà chẳng tốn chút gì bằng cách cưới tôi!”

Jude hoàn toàn thờ ơ với những gì nàng nói, và thật sự, thường đánh giá những lời nhiếc móc của nàng với một con mắt hài hước. Đôi khi tâm trạng của anh trầm trọng hơn, và trong lúc nằm nghỉ, anh thường ôn lại sự thất bại của những mục tiêu trước đó.

“Mỗi người đều có chút khả năng nào đó trong một lĩnh vực nào đó,” anh thường nói. “Tôi chưa bao giờ đủ to khỏe để làm nghề thợ đá, nhất là công việc đưa đá vào vị trí. Việc di chuyển những khối đá luôn khiến tôi căng thẳng, và việc đứng trước những luồng gió lùa trong những tòa nhà trước các cửa sổ luôn khiến tôi lạnh tê người, và tôi nghĩ điều đó đã bắt đầu gây ra những bất ổn bên trong cơ thể. Nhưng tôi cảm thấy tôi có thể làm một việc nếu có cơ hội. Tôi có thể tích lũy những ý tưởng, và truyền đạt chúng cho những kẻ khác. Tôi tự hỏi phải chăng những người sáng lập ra các trường đại học nghĩ rằng những kẻ như tôi chẳng có tài cán gì ngoài cái nghề đó?… Tôi nghe nói rằng chẳng bao lâu nữa sẽ có một cơ hội tốt hơn cho những học sinh cần sự trợ giúp như tôi. Đang có nhiều kế hoạch để làm cho trường đại học bớt tính chất đặc quyền hơn, và mở rộng tầm ảnh hưởng của nó. Tôi không biết nhiều về chuyện đó. Và đã quá muộn, quá muộn cho tôi! Phải, và cho bao nhiêu kẻ xứng đáng hơn trước tôi!”

“Anh cứ lẩm bẩm suốt thế!” Arabella nói. “Em cứ tưởng anh đã vứt bỏ những ý nghĩ điên khùng về những cuốn sách rồi. Và anh nên như thế nếu còn chút sáng suốt nào. Giờ anh cũng khờ khạo như khi chúng ta lấy nhau lần đầu.”

Có một lần trong lúc độc thoại như thế anh vô thức gọi nàng là “Sue”.

“Tôi ước gì anh để tâm tới người anh đang nói chuyện!” Arabella phẫn nộ. “Gọi một phụ nữ có chồng đáng tôn trọng bằng cái tên của con…” nàng sực nhớ hậu quả gì sẽ xảy ra; và anh không kịp nghe thấy từ đó.

Nhưng theo thời gian, khi thấy bệnh tình của anh ngày càng trầm trọng, và nàng không cần phải e sợ sự cạnh tranh của Sue nữa, nàng trở nên rộng lượng hơn. “Em cho là anh muốn gặp Sue… của anh?” nàng hỏi. “Ờ, em không phiền nếu cô ta tới. Anh có thể gặp cô ta nếu muốn.”

“Tôi không muốn gặp lại nàng.”

“Ồ, đó là một sự thay đổi!”

“Và đừng nói với nàng bất cứ điều gì về tôi… rằng tôi bị bệnh, hay bất cứ thứ gì. Nàng đã chọn con đường của mình. Cứ để cho nàng đi!”

Một ngày nọ anh nhận được một sự ngạc nhiên. Bà Edlin tới thăm anh, hoàn toàn vì lý do riêng. Vợ của anh, giờ đã trở nên hoàn toàn thờ ơ khi biết tình cảm của anh tập trung vào đâu, bỏ ra ngoài, để bà cụ ở lại một mình với Jude. Anh vội vàng hỏi thăm về Sue, rồi nói thẳng thừng khi nhớ những gì nàng đã nói với anh: “Tôi cho rằng họ vẫn chỉ là vợ chồng trên danh nghĩa?”

Bà Edlin ngần ngừ. “Ờ, không, giờ đã khác rồi. Cô ta đã bắt đầu nó mới gần đây, với toàn bộ ý chí tự do của mình.”

“Nàng bắt đầu khi nào?” anh vội hỏi.

“Cái đêm sau khi anh tới. Như một sự tự trừng phạt đối với bản thân tội nghiệp của cô ta. Ông ta không muốn thế, nhưng cô ta nhất quyết tự nguyện.”

“Sue, Sue của tôi, em thật là ngốc nghếch, tôi không thể chịu đựng nổi việc này!… Bà Edlin, đừng hoảng hốt vì tôi nói nhảm, tôi thường tự nói với mình trong lúc nằm đây một mình suốt nhiều giờ. Trước kia nàng từng là một phụ nữ với trí tuệ mà so với tôi giống như một vì sao đặt cạnh một cây đèn dầu; nàng từng xem mọi mê tín của tôi như những tấm mạng nhện mà nàng có thể quét sạch với một từ. Rồi tình cảm cay đắng xuất hiện giữa chúng tôi, và trí tuệ của nàng đã suy sụp, và nàng rơi vào bóng tối. Có sự khác biệt lạ lùng giữa hai giới tính: thời gian và hoàn cảnh mở rộng tầm nhìn của hầu hết đàn ông, nhưng lại thu hẹp tầm nhìn của những người phụ nữ. Và giờ điều khủng khiếp cuối cùng đã tới - nàng tự trao thân như thế này cho điều nàng căm ghét, một hình thức nô dịch hóa! Nàng nhạy cảm yếu ớt đến độ cả cơn gió dường như cũng thổi vào nàng với niềm kính trọng… Khi chúng tôi ở trong điều kiện tốt nhất của mình, khi tâm trí chúng tôi còn rõ ràng sáng suốt, và tình yêu dành cho sự thật của chúng tôi không hề biết sợ, thời điểm chưa chín mùi đối với chúng tôi! Những ý tưởng của chúng tôi đi trước thời đại tới năm mươi năm nên chẳng mang tới cho chúng tôi điều tốt lành nào. Và sự cưỡng kháng mà chúng đối mặt đã đưa tới phản ứng trong nàng, sự khinh suất và sụp đổ trong tôi!… Thế đó, bà Edlin ạ, đây là cách tôi vẫn liên tục nói với chính mình khi nằm ở đây. Chắc tôi đã làm cho bà buồn chán chết được.”

“Không hề, cậu bé thân mến của ta. Ta có thể nghe cậu nói cả ngày.”

Khi Jude ngẫm nghĩ về tin tức của bà, và càng lúc càng thấy đau khổ, anh bắt đầu nguyền rủa những quy ước xã hội, sau đó là một cơn ho kinh khủng. Ngay lúc đó có tiếng gõ cửa dưới nhà. Vì không có ai khác trả lời, bà Edlin tự đi xuống.

Người khách có thân hình cao gầy ôn tồn nói: “Tôi là thầy thuốc.” Đó chính là thầy lang Vilbert, do Arabella mời tới.

“Hiện tại bệnh nhân ra sao?” ông hỏi.

“Ồ, tệ, rất tệ! Cậu bé tội nghiệp, cậu ta kích động và báng bổ khủng khiếp, vì tôi đã tình cờ tiết lộ đôi chuyện đồn thổi, đó là do lỗi của tôi. Nhưng ông phải thông cảm cho những lời lẽ của một kẻ quá đau khổ, và tôi hy vọng Chúa sẽ tha thứ cho cậu ta.”

“À. Tôi sẽ đi lên xem bệnh. Cô Fawley có ở nhà không?”

“Hiện tại thì không, nhưng cô ta sẽ sớm trở về.”

Vilbert lên gác. Dù trước đó Jude vô cùng thờ ơ với thứ thuốc của vị thầy lang đó mỗi khi Arabella cho anh uống, lúc này anh nổi điên lên và nói toạc móng heo vào mặt Vilbert ý nghĩ của mình, gay gắt đến độ Vilbert nhanh chóng rút lui trở xuống. Ông gặp Arabella ở cửa, bà Edlin đã ra về. Nàng hỏi ông nghĩ thế nào về tình trạng của chồng nàng hiện giờ, và nhận thấy vị thầy lang có vẻ hoảng hốt, nàng đề nghị ông uống một chút gì đó. Ông đồng ý.

“Tôi sẽ mang nó ra cho ông,” nàng nói. “Hôm nay chả có ai khác ngoài tôi ở nhà.”

Nàng mang ra cho ông một chai rượu và một cái ly, và ông ta uống.

Arabella bắt đầu cười ngặt nghẽo. “Gì vậy, cô thân mến?” Vilbert hỏi, liếm môi.

“Ồ, một giọt rượu vang, và một thứ khác trong đó.” Nàng lại bật cười rồi nói: “Tôi đã rót thứ bùa tình yêu của chính ông vào đó, thứ bùa mà ông đã bán cho tôi ở cuộc triển lãm nông sản, ông có nhớ không?”

“Tôi nhớ, tôi nhớ! Một phụ nữ thông minh! Nhưng cô phải chuẩn bị cho hậu quả.” Ông đưa tay ôm choàng lấy vai nàng và hôn nàng ngay tại đó.

“Đừng, đừng,” nàng thì thầm, cười vui vẻ. “Chồng tôi sẽ nghe thấy.”

Nàng đưa Vilbert ra khỏi nhà. Khi trở vào, nàng tự nhủ: “Tốt! Những phụ nữ yếu ớt phải tự lo cho bản thân vào một ngày mưa. Và nếu ông chồng tội nghiệp trên gác của mình đứt bóng - như mình thấy nó sẽ sớm xảy ra - cũng tốt khi để mở các cơ hội. Giờ mình không thể kén cá chọn canh như hồi còn trẻ. Và người ta phải chọn một ông già nếu không thể chọn một chàng trai.”

Chương Mười Một

Những trang cuối mà nhà chép sử biên niên của những cuộc đời này mong muốn nhận được sự quan tâm của độc giả liên quan tới cảnh tượng bên trong và bên ngoài căn phòng ngủ của Jude khi mùa hè xanh lá lại trở về.

Gương mặt anh giờ gầy đến nỗi những người bạn cũ của anh hầu như không nhận ra anh. Bấy giờ là buổi chiều, và Arabella đang đứng trước gương để uốn tóc. Nàng hơ nóng cái cán dù trên một ngọn nến, rồi cuộn từng lọn tóc quanh nó. Khi xong việc, nàng tạo một lúm đồng tiền trên má, dọn dẹp các thứ, rồi đưa mắt nhìn sang Jude. Dường như anh đang ngủ, dù tư thế của anh như một người đang ngồi gục đầu, bệnh phổi khiến anh không nằm xuống được.

Arabella đội mũ, mang găng tay rồi ngồi xuống chờ, như thể mong ai đó tới và thay thế vị trí chăm sóc người bệnh của nàng.

Những âm thanh cụ thể từ bên ngoài cho thấy thị trấn đang có lễ hội, có thể nhìn thấy, dù chỉ một phần rất nhỏ của buổi lễ, từ trong nhà. Chuông bắt đầu ngân vang, những tiếng chuông vọng vào phòng qua cánh cửa sổ mở và tràn ngập khắp căn phòng. Chúng khiến nàng bồn chồn, và cuối cùng nàng tự nhủ: “Vì sao Cha chưa tới?”

Nàng nhìn lại Jude, đo lường sự sống thoi thóp của anh, như từng làm nhiều lần trong những tháng cuối cùng, liếc nhìn cái đồng hồ đeo tay của anh đang treo trên tường, rồi nôn nóng đứng lên. Jude vẫn đang ngủ say. Nàng đi đến một quyết định, lặng lẽ ra khỏi phòng, khẽ đóng cửa lại và xuống thang. Ngôi nhà trống rỗng. Rõ ràng sự thu hút khiến Arabella rời khỏi nhà đã lôi kéo những người khác bên dưới ra ngoài từ lâu trước đó.

Đó là một ngày nắng ấm, không mây, thú vị. Nàng đóng cửa trước lại, rồi đi nhanh tới Đại lộ chính, và khi tới gần nhà hát, nàng nghe thấy tiếng đàn organ, một cuộc diễn tập cho một buổi hòa nhạc sắp diễn ra. Nàng bước vào bên dưới cánh cổng vòm của Đại học Oldgate, nơi nhiều người đang dựng những tấm vải bạt quanh mảnh sân trong cho một buổi dạ vũ tối hôm đó. Mọi người từ khắp nơi trong vùng tới dự lễ hội đang ngồi ăn uống trò chuyện trên bãi cỏ. Arabella đi xuôi theo những lối mòn rải sỏi, dưới những hàng cây đoạn lâu năm. Nhưng khi nhận thấy nơi này khá buồn tẻ, nàng quay lại những con phố, quan sát những cỗ xe đang chạy tới nhà hát, vô số giáo sư và vợ họ. Đám nam sinh viên với các cô bạn gái hớn hở cũng đang tụ tập về đó. Khi những cánh cửa đã đóng, và buổi hòa nhạc bắt đầu, nàng đi tiếp.

Những nốt nhạc vang dội của buổi hòa nhạc cuộn qua những tấm màn che cửa phấp phới của những cửa sổ để mở, trên những nóc nhà, và tràn ngập bầu không khí tĩnh lặng của những con hẻm nhỏ. Chúng vang xa tới tận căn phòng ngủ của Jude; đúng lúc này cơn ho của anh lại bắt đầu và đánh thức anh.

Ngay khi có thể nói được, anh thì thào, đôi mắt vẫn còn nhắm: “Xin cho tôi chút nước.”

Không có gì ngoài căn phòng vắng lặng đón nhận lời cầu khẩn của anh, và anh lại ho rũ rượi cho tới khi kiệt sức. Anh yếu ớt lặp lại: “Nước… một chút nước… Sue… Arabella.”

Căn phòng vẫn thinh lặng như trước. Anh lại thều thào: “Khô cổ… nước… Sue… Em yêu… Một giọt nước… xin em… xin em!”

Không có nước, và tiếng đàn organ, mơ hồ như tiếng ong vo ve, vẫn văng vẳng vọng vào.

Trong lúc vẫn nằm đó, nét mặt anh thay đổi, những tiếng reo hò vọng tới từ đâu đó ở mé có dòng sông.

“À phải! Ngày Kỷ Niệm,” anh lẩm bẩm. “Và tôi ở đây. Còn Sue đã trở nên ô uế!”

Những tiếng hoan hô lặp lại. Gương mặt Jude thay đổi nhiều hơn. Anh thì thào rất chậm, đôi môi khô nẻ của anh hầu như không chuyển động:

“Hãy để ngày tôi chào đời lụi tàn đi, và cả cái đêm mà người ta nói, Có một đứa bé đã được thụ thai.”[87]

(“Hoan hô!”)

“Hãy mặc cho ngày đó trở thành bóng tối; để Thượng đế trên cao đừng nhìn thấy nó, cũng đừng cho ánh sáng chiếu rọi lên nó. Ôi, hãy mặc cho đêm đó quạnh hiu, không âm thanh hoan hỉ nào vọng tới.

(“Hoan hô!”)

“Cớ sao tôi không chết đi trong bụng mẹ? Cớ sao tôi không mòn hơi tắt thở trước lúc lọt lòng?… Vì bấy giờ hẳn tôi có thể nằm bất động lặng im. Hẳn tôi đã ngủ và được nghỉ ngơi!”

(“Hoan hô!”)

“Ở đó những tù nhân được nghỉ ngơi bên nhau và không còn nghe thấy tiếng của kẻ áp bức… Kẻ nhỏ bé và kẻ vĩ đại đều ở đó; và kẻ tôi mọi được giải thoát khỏi ách của chủ nhân. Cớ sao lại ban ánh sáng cho kẻ bất hạnh và ban sinh mạng cho kẻ cay đắng tận linh hồn?”

Trong lúc đó Arabella, trong chuyến dạo chơi để khám phá những diễn biến của lễ hội, chọn một lối đi tắt xuôi một con phố hẹp và băng qua một góc hẻo lánh để đi vào khu vực chính. Nó đầy tiếng ồn ào huyên náo, và rực rỡ trong ánh nắng với đủ màu hoa và những chuẩn bị khác cho một buổi dạ vũ tại đây. Một người thợ mộc gật đầu chào nàng; anh ta từng là một bạn đồng nghiệp của Jude. Một lối đi lót ván được dựng lên từ cổng cho tới cầu thang của tòa đại sảnh, với cờ trang trí màu đỏ thắm và vàng tươi. Những chậu hoa tươi tắn đang nở rộ được đặt xung quanh, và cái cầu thang lớn được phủ bằng vải đỏ. Nàng gật đầu chào một người thợ, rồi một người khác, và đi tới tòa đại sảnh với sự hỗ trợ của họ, nơi họ đang dựng một sàn nhà mới và trang trí cho buổi dạ vũ.

Chuông giáo đường bên cạnh đang đổ cho buổi lễ năm giờ.

“Tôi sẽ không phiền nếu được nhảy một vòng ở đó với tay của một chàng trai quanh eo tôi,” nàng nói với một người trong bọn. “Nhưng Chúa ạ, tôi phải quay về nhà, có nhiều việc phải làm. Không có cuộc khiêu vũ nào dành cho tôi!”

Khi về tới nhà, nàng được đón ở cửa bởi Stagg, và một hoặc hai người thợ đục đá bạn của Jude. “Chúng tôi đang đi ra bờ sông,” Stagg nói, “để xem đua thuyền. Nhưng chúng tôi ghé qua đây để hỏi thăm xem chồng cô bệnh tình thế nào rồi.”

“Jude đang ngủ say, cám ơn anh,” Arabella đáp.

“Thế thì tốt. Giờ cô không thể tự cho mình nửa giờ thư giãn sao, cô Fawley, và đi với chúng tôi? Nó sẽ có ích cho cô.”

“Tôi cũng muốn đi. Tôi chưa bao giờ xem đua thuyền. Nghe nói nó rất vui.”

“Vậy thì đi thôi!”

“Tôi ước gì tôi có thể!” Nàng nhìn xuôi con đường với vẻ khao khát. “Vậy chờ một chút. Tôi sẽ chạy lên xem Jude thế nào. Cha tôi đang ở với anh ta, tôi tin; vì thế hầu như tôi có thể đi.”

Họ chờ, và nàng đi vào. Ở nhà dưới vẫn vắng ngắt như trước. Thật sự họ đã đi ra bờ sông nơi đoàn thuyền diễu hành sắp sửa chèo ngang qua. Khi tới phòng, nàng nhận thấy cha nàng vẫn chưa tới.

“Vì sao ông ấy không có ở đây nhỉ!” nàng bực bội. “Bản thân ông ấy cũng muốn xem đua thuyền, lý do là vậy!”

Tuy nhiên, khi nhìn sang cái giường, mặt nàng sáng lên vì thấy rằng rõ ràng Jude đang ngủ, dù anh không ở trong tư thế thường lệ do chứng bệnh của mình. Anh đã nằm hẳn xuống, và nằm ngửa. Một thoáng nhìn thứ hai khiến nàng giật mình, và bước tới giường. Mặt Jude trắng bệch, và đang cứng lại. Nàng sờ thử mấy ngón tay của anh. Chúng lạnh ngắt, dù thân hình của anh vẫn còn ấm. Nàng áp tai vào ngực anh nghe thử. Tất cả đều im lìm bên trong. Cái bơm của gần ba mươi năm đã ngưng hoạt động.

Sau cảm giác hoảng sợ đầu tiên vì chuyện đã xảy ra, những giai điệu văng vẳng của một ban nhạc quân đội hoặc ban kèn đồng từ dòng sông vọng tới tai nàng, và với một giọng khiêu khích, nàng cảm thán, “Cứ nghĩ mà xem anh ta lại chết đúng vào lúc này! Vì sao anh ta lại chết đúng vào lúc này!” Sau một hai phút trầm ngâm, nàng bước tới cửa phòng, nhẹ nhàng đóng nó lại như trước, rồi bước xuống cầu thang.

“Cô ta đây rồi!” một trong số mấy người thợ nói. “Chúng tôi đã tự hỏi cô rốt cuộc có đi không. Đi thôi; chúng ta phải nhanh chân để có một chỗ tốt… À, anh ấy thế nào? Vẫn đang ngủ hả? Dĩ nhiên chúng tôi không muốn kéo cô đi nếu…”

“Ồ, phải, đang ngủ rất say. Anh ta sẽ không sớm thức giấc đâu,” nàng vội đáp.

Họ đi cùng với đám đông xuôi phố Cardinal tới chiếc cầu, và những chiếc xà lan vui vẻ hiện ra trước mắt họ. Từ đó họ băng qua một lối nhỏ tới con đường ven sông - lúc này mù mịt bụi, nóng nực và đông người. Khi họ vừa tới nơi, đoàn thuyền đua dài bắt đầu di chuyển; những mái chèo vỗ mạnh lên mặt nước khi chúng được hạ xuống theo phương thẳng đứng.

“Ồ, vui quá! Tôi mừng vì đã tới,” Arabella nói. “Và việc tôi vắng mặt không thể gây tổn hại gì cho chồng tôi.”

Ở mé bên kia sông, trên những chiếc xà lan đông đúc, là những bó hoa rực rỡ đầy nữ tính, được xếp đặt theo màu lục, hồng, xanh trời và trắng. Lá cờ xanh của câu lạc bộ đua thuyền là trung tâm của sự chú ý; bên dưới nó là một ban nhạc mặc đồng phục đỏ đang chơi những giai điệu mà nàng đã nghe thấy trong phòng ngủ của Jude. Sinh viên các loại ngồi trên xuồng với những quý cô, chăm chú theo dõi con thuyền “của họ” đang vùn vụt lao đi. Trong lúc Arabella đang quan sát cảnh tượng sống động đó, ai đó chạm nhẹ vào hông nàng, và khi quay lại nàng nhìn thấy Vilbert.

“Thứ bùa đó đang có tác dụng, cô biết đó!” ông nói với một cái liếc mắt dâm dật. “Thật đáng hổ thẹn cho cô khi làm tan vỡ một trái tim như thế!”

“Hôm nay tôi sẽ không nói tới tình yêu.”

“Tại sao không? Hôm nay là ngày lễ hội chung mà.”

Nàng không đáp. Cánh tay của Vilbert vòng quanh eo nàng, nhưng không ai trong đám đông để ý. Một vẻ tinh quái thoáng hiện trên mặt Arabella khi cảm nhận được cái ôm, nhưng nàng vẫn nhìn thẳng ra sông như thể không biết tới nó.

Đám đông tràn lên, gần như hất Arabella và các bạn của nàng văng xuống sông, và hẳn nàng sẽ bật cười vui vẻ trước cảnh tượng huyên náo này nếu không nghĩ tới gương mặt trắng bệch như tượng đá mà nàng vừa nhìn thấy lúc nãy.

Cuộc vui trên mặt nước đã đạt tới tột đỉnh phấn khích; có kẻ bị rơi xuống nước, có những tiếng la hét: cuộc đua kết thúc. Những quý cô quý bà với váy hồng, xanh trời và vàng rời khỏi những chiếc xà lan, và các khán giả cuộc đua bắt đầu di chuyển.

“Vui thật đấy,” Arabella kêu lên. “Nhưng tôi nghĩ tôi phải quay về với chồng mình. Cha tôi ở đó, theo như tôi biết; nhưng tốt hơn tôi nên quay về.”

“Sao cô phải vội vàng như thế?”

“À, tôi phải đi… Chà, chà, thật là lộn xộn!”

Trên chiếc cầu tàu hẹp nơi mọi người đi lên từ con đường mòn ven sông để tới cầu, đám đông bị dồn thành một khối - Arabella, Vilbert và số còn lại; và họ đứng bất động tại đó. Arabella kêu lên, “Ôi trời!” càng lúc càng trở nên nôn nóng; vì nàng sực nghĩ rằng nếu có người phát hiện Jude đã chết một mình, việc này có khả năng dẫn tới một cuộc điều tra.

“Cô đúng là người hay sốt ruột, tình yêu của tôi,” vị thầy lang nói. Do bị đám đông xô đẩy, ông áp sát vào nàng mà không cần chút cố gắng nào. “Cô nên kiên nhẫn, giờ không có cách nào để thoát ra đâu!”

Họ phải mất gần mười phút mới vượt qua được đám đông lúc nhúc. Ngay khi bước vào đường lộ, Arabella vội vã bước, không cho vị thầy lang đi theo nàng. Nàng không đi thẳng về nhà mà tới nhà của một người phụ nữ chuyên trang điểm cho người chết; khi tới nơi nàng gõ cửa.

“Ông chồng tội nghiệp của tôi mới mất,” nàng nói. “Bà có thể tới để lo liệu cho anh ta không?”

Arabella chờ vài phút; và họ cùng đi với nhau, len lỏi qua dòng người đang đổ ra đồng cỏ Cardinal, và suýt bị những cỗ xe đâm phải.

“Tôi còn phải ghé tới chỗ người kéo chuông nhà thờ để nhờ kéo chuông báo tử nữa,” Arabella nói. “Nó ở ngay gần đây, phải không? Tôi sẽ gặp bà ở cửa nhà tôi.”

Lúc mười giờ tối hôm đó, Jude nằm trên giường trong căn nhà trọ, được che phủ bởi một tấm vải, thân hình thẳng như một mũi tên. Qua cánh cửa sổ mở hé, một điệu nhạc waltz vọng vào từ phòng khiêu vũ ở Đại học Cardinal.

Hai hôm sau, khi bầu trời vẫn quang đãng, và bầu không khí vẫn tĩnh lặng như cũ, có hai người đứng bên cạnh cỗ quan tài để mở của Jude trong căn phòng ngủ nhỏ của anh. Một bên là Arabella, bên kia là bà quả phụ Edlin. Cả hai đang nhìn vào mặt Jude, mí mắt già nua nhăn nheo của bà Edlin đỏ hoe.

“Cậu ta thật đẹp!” bà nói.

“Vâng. Jude là một xác chết đẹp trai,” Arabella đáp.

Cửa sổ vẫn mở để cho phòng thông thoáng, và do lúc đó vào khoảng giữa trưa, bầu không khí trong lành bên ngoài im lìm và tĩnh lặng. Từ phía xa vang lên những giọng nói, và những tiếng giậm chân ồn ào.

“Gì thế?” bà cụ lẩm bẩm.

“Ồ, đó là những ông tiến sĩ trong nhà hát, đang trao Bằng Danh dự cho Công tước xứ Hamptonshire và nhiều quý ông danh giá tương tự. Đang là Tuần Kỷ Niệm, bà biết đó. Tiếng reo hò đến từ đám trai trẻ.”

“Phải, trẻ và có bộ phổi tốt! Không như cậu bé tội nghiệp của chúng ta ở đây.”

Thi thoảng, một từ của ai đó đang phát biểu trôi từ những cửa sổ mở của nhà hát tới góc phố tĩnh lặng này. Khi đó dường như có một nụ cười mơ hồ xuất hiện trên gương mặt trắng như cẩm thạch của Jude; trong khi những ấn bản tác phẩm của Virgil và Horace cũ kỹ, lạc hậu của Nhà xuất bản Delphin, cuốn Kinh Thánh tiếng Hy Lạp tả tơi trên cái kệ gần đó, cùng vài cuốn sách khác thuộc loại mà anh đã từ bỏ, vốn cứng còng vì bụi đá do anh có thói quen tranh thủ đọc chúng vài phút giữa những giờ lao động, dường như xanh tái hẳn đi với những âm thanh đó. Tiếng chuông vui vẻ ngân lên; và âm vang của chúng tràn ngập khắp căn phòng.

Ánh mắt của Arabella dời từ Jude sang bà Edlin. “Bà nghĩ cô ta có tới không?” nàng hỏi.

“Tôi không thể nói. Cô ta đã thề không gặp lại cậu ta nữa.”

“Trông cô ta thế nào?”

“Mệt mỏi và khốn khổ, trái tim tội nghiệp. Già đi nhiều năm so với khi cô nhìn thấy cô ta lần cuối. Giờ hoàn toàn là một phụ nữ héo hắt, u buồn. Đó là do ông ta, cô ta không thể chịu đựng được ông ta, ngay cả hiện giờ!”

“Giá mà Jude còn sống để nhìn thấy cô ta, có lẽ anh sẽ không quan tâm tới cô ta nữa.”

“Chúng ta không thể biết điều đó… Jude có yêu cầu cô tới gặp cô ta, từ khi cậu ta tới thăm cô ta theo cách thức lạ lùng đó hay không?”

“Không. Hoàn toàn trái lại. Tôi đề nghị đi, và Jude bảo tôi đừng để cho cô ta biết anh đang bệnh thế nào.”

“Cậu ta có tha thứ cho cô ta không?”

“Không, theo tôi biết.”

“Chà, cô bé tội nghiệp, tôi tin rằng cô ta sẽ tìm được sự tha thứ ở đâu đó! Cô ta bảo cô ta đã tìm được an bình!”

“Cô ta có thể thề điều đó khi quỳ xuống với chiếc thánh giá trên dây chuyền của mình cho tới khi khàn giọng, nhưng nó không có thật!” Arabella nói. “Cô ta không bao giờ tìm được an bình vì đã rời khỏi vòng tay của Jude, và sẽ không bao giờ cho tới khi cô ta giống như Jude bây giờ!”

HẾT

[1] Nguyễn Thành Nhân dịch, NXB Tổng hợp TP.HCM, 2018.

[2] Danh hiệu cao quý do người đứng đầu Hoàng gia nước Anh tặng thưởng cho những người có đóng góp nổi bật trong các lĩnh vực văn hóa, khoa học, quân sự, nghệ thuật, văn chương và công nghệ. Người được ban tặng danh hiệu này được kèm theo sau tên của mình hai chữ viết tắt OM.

[3] Còn gọi là Ezra, nhân vật trong Sách của Ezra trong Kinh Cựu ước.

[4] Kinh Thánh - Job 30:1.

[5] Herne the Hunter: hồn ma trong truyền thuyết dân gian Anh, thường xuất hiện ở khu vực Windsor Forest thuộc thị trấn Windsor, hạt Berkshire.

[6] Quái vật trong tác phẩm The Pilgrim’s Progress của nhà văn Anh John Bunyan (1628-1688).

[7] Nhân vật trong The Pilgrim’s Progress.

[8] Nhân vật trong tác phẩm Die Geschichte von dem Gespensterschiff (Chuyện kể về con tàu ma) của thi sĩ, tiểu thuyết gia người Đức Wilhelm Hauff (1802-1827).

[9] Vua của Babylon (khoảng 605-562 TCN). Ông ra lệnh bỏ ba thanh niên Do Thái là Shadrach, Meshach và Abednego vào lò luyện kim vì họ không chịu cúi chào hình ảnh của ông. Cả ba đều không bị tổn hại gì và nhà vua nhìn thấy họ bước đi trong lò lửa. (Daniel 3:12-30)

[10] Nằm trên bán đảo Sinai, Ai Cập; được các tôn giáo bắt nguồn từ Abraham xem là ngọn núi thiêng. Nó được nhắc tới nhiều lần trong Kinh Thánh, và là nơi Moses đã được Chúa Trời ban cho Mười điều răn.

[11] Grimm’s Law (còn gọi là First Germany Sound Shift hoặc Rask’s Rule): những trình bày của Jacob Grim, nhà ngôn ngữ học và thần thoại học người Đức (1785-1863) và Rasmus Rask, nhà ngôn ngữ học người Đan Mạch (1787-1832) nhằm nhận diện những biến đổi của các phụ âm, từ những ngôn ngữ cổ thuộc hệ Ấn-Âu, đặc biệt là tiếng Phạn, Hy Lạp và La-tinh, cho tới những ngôn ngữ hiện đại thuộc hệ Đức ngữ (ví dụ: pater trong tiếng Hy Lạp và La-tinh, vater trong tiếng Đức và father trong tiếng Anh.

[12] Người Israel từng bị buộc trở thành nô lệ tại Ai Cập. (Xuất Ai Cập ký - Kinh Thánh)

[13] Nữ hoàng đã sáng lập Đế quốc Carthage. Nhân vật trong trường ca Aetieid của thi hào Virgil.

[14] Bài thánh thi do Horace viết năm 17 TCN theo đặt hàng của Augustus (63 TCN-14) hoàng đế đầu tiên của Đế chế La Mã để khai mạc Lễ hội Thi đấu (110 năm một lần) tại Đấu trường La Mã. Nội dung của bài thơ là lời cầu nguyện thần ánh sáng Phoebe (Appollo) và thần ánh trăng Diana và ca tụng Augustus.

[15] Hỡi Phoebe, và Diana, nữ hoàng của rừng xanh!

[16] Bản in thơ Homer của Samuel Clark (xuất bản năm 1818) và bản in Tân Ước bằng tiếng Hy Lạp của Johann Jakob Griesbach (xuất bản lần đầu năm 1779). Phương ngữ Ionic của bản Homer tiếng Hy Lạp có khá nhiều khác biệt với bản Tân Ước bằng tiếng Hy Lạp ra đời sau đó rất lâu.

[17] Jude đã trưởng thành, vì vậy người dịch tạm dùng đại từ nhân xưng “anh” thay cho “nó”.

[18] Từ gốc La-tinh có nghĩa đen là Bà Mẹ Dưỡng Dục, nghĩa thông thường chỉ trường phổ thông hay đại học.

[19] Tức dương vật của con heo đực thiến.

[20] Chữ Hy Lạp: Kinh Tân Ước.

[21] Theo Kinh Thánh, Samson là một người có sức mạnh như thần, nhưng sức mạnh này sẽ mất đi nếu mái tóc của chàng bị cắt ngắn. Delilah, người yêu của Samson, bị người Philistines mua chuộc nên đã phản bội chàng, sai người hầu cắt đi mái tóc của chàng lúc chàng đang ngủ và giao nộp chàng cho người Philistines.

[22] Nhân vật trong truyền thuyết dân gian Anh Dick Whittington và con mèo, bắt nguồn từ nhân vật lịch sử có thật là Richard Whittington (khoảng 1354-1423), một thương gia giàu có sau trở thành Thị trưởng London.

[23] Một phong trào cải cách của Anh giáo do các giáo sĩ/giáo sư thuộc Đại học Oxford đề xướng; vì vậy nó còn có tên gọi là Phong trào Oxford. Những người đứng đầu là John Henry Newman (nhà thơ, giáo sĩ; 1801-1890), Edward Pusey (giáo sĩ; giáo sư tiếng Do Thái cổ; 1800-1882) và John Keble (giáo sĩ, nhà thơ; 1792-1866). Từ 1833-1841, họ xuất bản một loạt ấn phẩm gọi là Tracts for the Time để phổ biến những quan điểm của mình.

[24] John Jewel (1522-1571), Giám mục xứ Salisbury, tác giả cuốn Apologia ecclesiae Anglicanae (Lời tạ lỗi cho Giáo hội Anh Quốc).

[25] Bài thánh ca Evening Hymn của Henry Balfour Gardiner (1877-1850): nhạc sĩ, nhà soạn nhạc người Anh.

[26] John Wesley (1703-1791) người sáng lập giáo phái Hội giám lý (Methodism) của nước Anh. Như Jude, ông có một cuộc hôn nhân không may mắn.

[27] Trích từ Lời nói đầu của tác phẩm Essays in Criticism (1865) của nhà thơ, nhà phê bình Matthew Arnold (1822-1888).

[28] Corn Laws: Luật hạn chế nhập khẩu ngô vào Anh, được thực thi từ 1815-1846.

[29] Trích từ phát biểu của Robert Peel (1788-1850; chính khách, Thủ tướng Anh trong hai nhiệm kỳ) trong bài diễn văn ngày 13/5/1846.

[30] Trích từ Chương 15, tác phẩm The History of the Decline and Fall of the Roman Empire của sử gia Edward Gibbon (1737-1794).

[31] Trích từ bài thơ By the Fireside của nhà thơ Robert Browning (1812-1889).

[32] Trích từ The Christian Year của John Kelbe.

[33] Trích từ Volume IV, tạp chí The Spectator, của Joseph Addison (1672-1719; nhà thơ, kịch tác gia, tiểu luận gia.), người sáng lập tạp chí nêu trên.

[34] Trích từ bài thơ An Evening Hymn của Thomas Ken (1637-1711) giám mục, tác giả thánh ca.

[35] Ngọn núi thuộc dãy núi Anti-Lebanon, dãy núi tạo thành biên giới tự nhiên giữa Syria và Lebanon. Còn gọi là núi Sinai, đây là một ngọn núi thiêng của các tôn giáo Do Thái, Islam và Thiên Chúa.

[36] Edward Gibbon (1737-1794), sử gia Anh.

[37] Julia the Apotas (khoảng 331-363): Hoàng đế La Mã. Ông đã cố tiêu diệt Thiên Chúa giáo bằng cách khủng bố tín đồ Thiên Chúa giáo và cổ động ngoại giáo.

[38] Trích bài thơ Hymn to Prosepine, trong tập Poems and ballads (1866) của nhà thơ Anh Algernon Charles Swinburn (1837-1909).

[39] Cô-rinh-tô 8:6, Jude phát âm bằng tiếng Hy Lạp. Hai câu này có nghĩa là: “Nhưng với chúng ta chỉ có một Chúa Trời mà thôi, là Đức Chúa Cha, vạn vật bởi Ngài mà ra và chúng ta tồn tại vì Ngài; và lại có một Chúa mà thôi, là Jesus Christ, vạn vật qua Ngài mà có và chúng ta tồn tại thông qua Ngài.”

[40] Excelsior, một bài thơ ngắn của nhà thơ Mỹ Henry Wadsworth Longfellow (1807-1882); “There was a sound of revelry by night”, câu thơ đầu trong bài thơ The Eve of Waterloo (Đêm trước trận Waterloo) của nhà thơ Anh Lord Byron (1788-1824); và bài thơ The Raven của nhà văn Mỹ Edgar Allan Poe (1809-1849).

[41] Con tin vào một Thượng đế, đấng Cha Toàn năng, kẻ tạo nên trời và đất, vạn vật hữu hình và vô hình.

[42] Người cũng bị đóng đinh câu rút vì chúng ta, theo lệnh của Pontius Pilate, và được chôn. Và vào ngày thứ ba Người sống lại, theo Kinh Thánh.

[43] Tín điều do Công Đồng Nicaea quy định năm 325, được sử dụng trong các nghi thức tế lễ.

[44] Bài kinh của Thiên Chúa giáo vào thời kỳ đầu, được sử dụng phổ biến trong các nghi thức tế lễ.

[45] Đức Thánh Linh, Chúa và người ban sự sống, kẻ tiếp tục từ Cha. Với Cha và Con được vinh danh, kẻ nói thông qua những tiên tri. Và một hội thánh của Thiên Chúa và tông đồ. Chúng con biết ơn việc tha thứ những tội lỗi. Sự phục sinh của người chết. Và cuộc sống. Amen.

[46] The Ratcatcher’s Daughter, một bài hát phổ biến vào thế kỷ 19 của linh mục Anh E. Bradley.

[47] Tu sĩ ở Thành Troy, nhân vật trong thần thoại Hy Lạp. Ông và hai đứa con trai đã bị rắn biển giết chết.

[48] Trích từ cuốn Sappho, tác phẩm chọn lọc và phê bình xuất bản năm 1895 tại London của H.T. Wharton. Sappho là một nữ thi sĩ Hy Lạp cổ đại (khoảng 630-580 TCN).

[49] Tác giả ám chỉ Jesus Christ. Galilee là một khu vực ở miền Bắc Israel, nơi Chúa Jesus từng sống trong ít nhất 30 năm và cũng là nơi người đã thực hiện nhiều phép lạ.

[50] Nguyên văn: The Ishmaelite. Theo Thánh Kinh, Ishmael là con trai của Abraham, và được cho là tổ tiên của 12 bộ lạc Ả-rập. Hậu duệ của Ishmael, tức những Ishmaelite chống lại Thượng đế và người Do Thái nên bị họ ruồng bỏ.

[51] Tên của những nhà thần học, nhà thơ, nhà tu từ học, kịch tác gia, tiểu thuyết gia, sử gia nổi tiếng.

[52] Trích bài thơ Too Late (Quá muộn) trong tuyển tập Dramatis Personae (1864) của nhà thơ kiêm kịch tác gia Anh Robert Browning (1812-1889).

[53] Trích Hymn to Proserpine của nhà thơ Anh Algernon Charles Swinburne.

[54] Song of Songs hoặc Song of Solomon: một quyển trong Kinh Cựu Ước.

[55] Một vị á thần trong thần thoại Hy Lạp, con trai của vua Tros, người sáng lập Thành Troy, và nữ thần Callirhoe, con gái của thần sông Scamander.

[56] Tức Aphrodite, nữ thần tinh yêu, vẻ đẹp và lạc thú trong thần thoại Hy Lạp.

[57] Trích bài thơ The Worst of It trong tập Dramatis Persona của Robert Browning.

[58] Shaston, nay là thành phố Shaftesbury, thuộc hạt Dorset ở vùng tây nam nước Anh; tên cũ của nó thời trung cổ là Caer Palladour.

[59] Trích tác phẩm On Liberty của J.S Mill, toàn bộ đoạn văn khẳng định sự tự do làm theo ý chí của con người.

[60] Trích từ bài thơ Shaftesbury Feair của nhà thơ Anh William Baners (1801-1886).

[61] Trích từ bài trường ca Poly-Olpion của nhà thơ Anh Michael Drayton (1563-1631).

[62] Đôi tình nhân trong bài thơ nổi tiếng cùng tên của nhà thơ Anh Percy Bysshe Shelley (1792-1822).

[63] Hai nhân vật trong tiểu thuyết Paul et Virginia của tiểu thuyết gia Pháp Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre (1737-1814).

[64] Bài thơ này được công bố năm 1821, tựa đề của nó là phiên âm từ tiếng Hy Lạp, có nghĩa là “Về một linh hồn nhỏ”.

[65] Marcus Aurelius (121-180), hoàng đế của La Mã từ năm 161-180; đoạn văn trên đây trích từ tác phẩm Meditations of Marcus Aurelius Antoninus của chính ông, do học giả cổ điển George Long (1800-1879) dịch sang tiếng Anh.

[66] Đại lộ chính của thành Rome cổ đại.

[67] Octavia (69-11 TCN): chị của hoàng đế La Mã Augustus (63-14 TCN). Livia (58-29 TCN): vợ của Augustus.

[68] Aspasia (470-400 TCN): một nữ trí thức Hy Lạp cổ đại, nhà của bà là trung tâm trí thức của thành Athens thời đó, nơi tụ tập của nhiều tư tưởng gia, triết gia, bao gồm Socrates. Praxiteles (395-330 TCN): điêu khắc gia nổi tiếng. Phryne (khoảng 371 TCN - không rõ); một gái điếm hạng sang thời đó, theo truyền thuyết là nhân tình và người mẫu cho bức tượng Aphrodite of Knidos của Praxiteles.

[69] Trích từ bài thơ Freedom and Love của nhà thơ Scotland Thomas Campbell (1777-1844).

[70] Kinh Thánh, Job 3-3.

[71] Một trong chín Nữ thần Nghệ thuật, Nữ thần của bộ môn kịch.

[72] Kinh Cựu Ước: Đệ Nhị Luật 20:7.

[73] Một gia tộc trong thần thoại Hy Lạp, khởi nguyên từ Tantalus, con của thần Zeus. Gia tộc này mắc phải lời nguyền chịu nhiều tai họa.

[74] Nhân vật trong Kinh Thánh, phần I Các Vua 14. Jeroboam là vua của Vương quốc Israel. Do làm trái lời Thượng đế, gia tộc của Jeroboam phải gánh chịu nhiều tai họa.

[75] Trích từ bài thơ The Revolt of Islam của Percy Bysshe Shellley (1792-1822).

[76] Jude trích dẫn hai câu này trong Kinh Thánh (2 Corinthian 7:2 và Judges 17:6).

[77] Sách của Esther, câu 14:2, Kinh ngụy tác.

[78] Trích bài thơ Too Late trong tập Dramatis Persoiœ của Robert Browning.

[79] Rememberance Day, còn gọi là Encaenia: ngày lễ hàng năm để tưởng nhớ những người sáng lập Đại học đường Oxford và những nhà mạnh thường quân, và để trao bằng khen cho các sinh viên nổi bật, thường diễn ra vào ngày thứ Tư cuối tháng Sáu.

[80] Trích dẫn từ Kinh Thánh, Truyền đạo 6:12.

[81] Joseph Caiaphas, giáo sĩ cao cấp của người Do Thái, kẻ đã lập mưu giết Chúa Jessus; Pontius Pilate: Tổng trấn người La Mã của tỉnh Judaea, kẻ đã xử đóng đinh Chúa Jesus lên thập giá.

[82] Trong triết học và thần học, Căn nguyên Thứ nhất (The First Cause) chỉ Thượng đế, hoặc Đấng Sáng tạo.

[83] Tác phẩm The Holy State of the Prophane State của sử gia Anh Thomas Fuller (1608-1661).

[84] The Whore of Babylon: nhân vật trong Sách Khải huyền của Kinh Thánh. Tiêu biểu cho sự xấu xa.

[85] II Corinthians 3:4-6: “bởi chữ làm cho chết; nhưng tinh thần mang tới sự sống.”

[86] Nhân vật trong thần thoại Hy Lạp, con gái của Oedipus, cũng là nhân vật trong vở bi kịch cùng tên của kịch tác gia Hy Lạp cổ đại Sophocles.

[87] Những câu in nghiêng trích từ Kinh Thánh (Job 3:3; Job 3:4; Job 3:11-13; Job 3:19-20).