Jane Eyre

Charlotte Brontë

Bản gốc tiếng Anh xuất bản đầu tiên năm: 1847

Dịch giả: Trần Anh Kim

Nhà xuất bản: Văn Học

Năm xuất bản: 2012

Nguồn ảnh minh họa: The British Library’s Photos

Xử lý FineReader: B[i]N

Rà soát chỉnh tả: B[i]N

Tạo ebook: B[i]N

Ngày hoàn thành ebook: 17/09/2014

Dịch từ nguyên bản tiếng Anh JANE EYRE, bản in của Nhà xuất bản Everyman’s Library, London, 1950, có tham khảo thêm bản dịch tiếng Pháp của MargueReedte Faguet (Nhà xuất bản Hatier, Paris).

Tất cả tên nhân vật và tên địa danh viết theo dạng phiên âm tiếng Việt đều đã được chuyển về dạng nguyên gốc tiếng Anh. (B[i]N)

Giới thiệu

Charlotte Brontë (1816 - 1855) sinh tại Yorkshire (miền Bắc nước Anh). Sinh trưởng trong một gia đình mục sư nghèo, sáu chị em Charlotte đều có năng khiếu văn chương, hội họa và âm nhạc. Tiểu thuyết Jane Eyre đã đưa Charlotte trở thành nữ nhà văn nổi tiếng thế giới thế kỷ 19. Jane Eyre được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1847 và đã được tái bản rất nhiều lần ở nhiều nước trên thế giới.

Những chặng đường ta đã đi qua dù có nhiều sóng gió và khó khăn, ấy thế nhưng những khó khăn và sóng gió ấy nó cũng chỉ biến động trong khuôn khổ gia đình mà ta đang và đã sống. Nếu một ngày nào đó ta không còn có một gia đình, ta không còn được yêu thương, ta không còn một chỗ để bấu víu và nhất là ta không còn một con đường nào để đi thì ta sẽ ra sao. Có thể ta tuyệt vọng và rơi vào vực thẳm của khổ đau không còn lối thoát. Nhưng Jane Eyre thì lại khác.

Ngay từ nhỏ cô đã phải sống với sự ghẻ lạnh của dì và những trận đòn tai ác của cậu em. Rồi lại phải sống trong sự khắc nghiệt của tu viện Giáo hoàng bởi những quy định hà khắc giết dần đi ý chí và khát vọng của con người. Những tưởng rằng chừng ấy đau khổ đã đủ đến với cuộc đời của cô, nhưng không, bất hạnh còn ở phía trước. Ra khỏi tu viện, được đến dạy học cho một cô học trò nhỏ tại một dòng họ giàu có. Ở đây, cô đã gặp được một nửa của đời mình, nghĩ rằng hạnh phúc đã mỉm cười thế nhưng cô cũng phải rời xa nó bởi cá tính không muốn bị ràng buộc, không muốn bị phụ thuộc của mình. Cô lang thang vô định mà không có bất kì một nơi nào là đích đến. Cô đơn và tuyệt vọng. Thế nhưng bằng chính nghị lực sống và ý chí của mình cô đã đi qua mọi đau khổ bằng nước mắt để cuối cùng hạnh phúc cũng đến với cô khi cô gặp lại người yêu và sống êm ấm.

Qua Jane, Charlotte Brontë thổi đến cho chúng ta ngọn gió về nghị lực vươn lên mọi khó khăn để tìm hạnh phúc cho mình.

CHƯƠNG I

Ngày hôm ấy không còn đi chơi đâu được nữa. Thực ra buổi sáng chúng tôi cũng đã tha thẩn suốt một giờ bên các lùm cây trụi lá, nhưng đến bữa ăn trưa (khi nào không có khách, bà Reed thường ăn sớm) thì gió lạnh mà đông cuốn về những đợt mây tối sầm, tiếp đến một trận mưa lạnh buốt, đến nỗi không còn ai nghĩ đến bước chân ra khỏi cửa.

Tôi lại thấy thế làm thú vị, vì xưa nay không ưa những cuộc đi chơi bộ xa, nhất là vào những buổi chiều rét mướt. Tôi thấy hãi hùng khi nghĩ đến lúc quay về trong buổi hoàng hôn giá lạnh, ngón chân ngón tay buốt thon thót, lòng rười rượi buồn vì những lời mắng mỏ của chị bảo mẫu Bessie, và hổ nhục thấy mình yếu đuối hơn cả Eliza, John và Georgiana Reed.

Bấy giờ chúng đang quây quần bên bà mẹ trong phòng khách, bà ta nằm trên chiếc ghế xôfa cạnh lò sưởi, những đứa con yêu quấn quýt bên mình - lúc ấy chúng nó không chí chóe mè nheo gì nữa - coi bà có vẻ sung sướng lắm.

Riêng tôi ,bà Reed không cho gần gũi lũ con bà; bà bảo rằng: Rất tiếc, bắt đắc dĩ mới phải bắt tôi xa lánh như thế, cho đến khi nào nghe thấy chị Bessie nói, và cả chính bà nữa cũng công nhận thấy tôi đã thực tâm cố gắng sẽ sửa đổi tính nết, trở nên chan hòa hồn nhiên hơn, cử chỉ dễ thương vui vẻ hơn; và có vẻ nhẹ nhàng, thẳng thắn tự nhiên hơn; còn bây giờ thì bà không thể cho tôi được hưởng những đặc quyền chỉ dành cho các trẻ nhỏ thỏa mãn sung sướng. Tôi hỏi bà:

– Thế chị Bessie đã nói những gì về cháu?

– Jane, tao không ưa cái thói hay sinh sự vặn vẹo đâu; với lại, trẻ con là cấm tiệt không được có cái thói hỏi lại người lớn như thế. Ngồi vào một chỗ, cho đến khi nào mày biết nói năng ý tứ, giờ thì hãy câm mồm đi!

Tôi lẻn vào buồng ăn sát ngay bên phòng khách. Ở đấy có một tủ sách, tôi để ý xem có quyển nào nhiều tranh ảnh và chọn ngay lấy một quyển. Tôi leo lên khuôn cửa sổ, ngồi xếp bằng tròn như kiểu người Thổ Nhĩ Kỳ, rồi kéo cái màn cửa bằng dạ Đamat đỏ xuống cho thực khuất, thành ra chỗ tôi ẩn kín như bưng.

Phía bên phải bị những nếp dạ đỏ che kín nên tôi chẳng nhìn thấy gì, còn bên trái là những tấm cửa kính trong suốt che chở, nhưng không ngăn cách tôi với cảnh trời tháng một đìu hiu. Trong lúc giở sách, thỉnh thoảng tôi lại ngắm cảnh chiều đông. Xa xa một dải mây và sương mù xám nhạt, gần hơn là một bãi cỏ ướt át với những lùm cây rủ xuống vì bão tố dập vùi, với mưa rơi liên miên không dứt, bị giạt đi cuồng loạn trong cơn gió thê lương heo hút.

Tôi lại quay về với cuốn sách, đó là quyển Lịch sử các loài chim nước Anh của Bewick. Thường thì tôi ít quan tâm đến phần chữ in, nhưng có một số trang giới thiệu thì dù còn là trẻ con, tôi cũng chẳng thể nào bỏ qua coi chúng như những trang giấy trắng. Những trang này tả các nơi loài chim bể thường qua lại, “những mỏm đá và mũi đất trơ trọi” chỉ có những loài chim ấy đến ở; tả bờ biển Na Uy lô nhô những hòn đảo từ đầu cực Nam, Linđơnơt hay Nêzơ, cho đến mũi Bắc.

“Bắc Băng Dương sóng vút cao lồng lộng

Réo sục sôi quanh hải đao chơ vơ

Của đất Thule¹ xa Đại Tây Dương cuồn cuộn

Tràn ngập vào Hebribes lộng gió mưa”

Tôi cũng chẳng thể bỏ qua những đoạn nói về các bờ biển lạnh giá ở vùng Lapland, Siberia, Spitzbergen, Nova Zembla, Iceland, Greenland, với miền cực Bắc bát ngát mênh mông và những nơi tiêu điều hoang vắng, chất chứa tuyết giá, ở đấy những cánh đồng băng rắn chắc đã tích lại qua hàng trăm mùa đông, lấp lánh những đỉnh trập trùng bao quanh miền Bắc Cực, nơi tập trung cái “giá buốt vô cùng tàn khốc”. Tôi có một ý niệm riêng khi hình dung những miền tuyết trắng chết chóc ấy. Nó mở ảo như những khái niệm nửa vời, mông lung chập chờn trong đầu óc con trẻ, nhưng nó kích động một cách lạ lùng. Những lời trong các trang giới thiệu kết hợp với các hình vẽ tiếp theo đã thêm ý nghĩa cho mỏm đá sừng sững chơ vơ giữa biển sóng cồn tung bụi nước; cho con tàu vỡ, giạt trên bãi bể hoang vu; cho vầng trăng lạnh lẽo ghê rợn ló qua những dải mây nhìn con tàu vừa bị đắm.

Tôi không sao nói rõ được tình cảm vương vấn ở cái nghĩa trang âm thầm hiu quạnh với những mộ chí khắc chữ, cái cổng vào, hai thân cây, đường chân trời thấp cùng dãy tường đổ vây quanh, và cảnh trăng lưỡi liềm mới mọc chứng thực cho giờ phút hoàng hôn.

Hai chiếc tàu nằm trên mặt biển im lìm, tôi cho đấy là những con ma biển.

Tôi giở thật nhanh chỗ con quỷ buộc chặt cái bị của thằng ăn trộm và lưng gã này, đó là một cảnh tưởng khủng khiếp.

Và cũng không kém phần kinh khủng, con vật đen trùi trũi, đầu có sừng, ngồi ngất nghểu trên mỏm đá, quan sát một đám đông vây quanh chiếc giá treo cổ phía đằng xa.

Đối với sự hiểu biết kém cỏi và những cảm giác ngờ nghệch của tôi, mỗi bức tranh đều kể một câu chuyện thường là huyền bí, tuy nhiên bao giờ cũng rất thú vị; thú vị chẳng kém gì chẳng kém gì những chuyện đôi khi chị Bessie kể cho tôi nghe vào những buổi tối mùa đông, lúc chị vui vẻ dễ dãi; và sau khi đem chiếc bàn dùng để là quần áo vào gần lò sưởi trong buồng trẻ con, chị cho phép chúng tôi ngồi quanh, rồi trong lúc là những cổ áo viền ren và uốn cong các vành mũ ngủ của bà Reed, chị đem những mẩu chuyện tình và chuyện phiêu lưu trong các thần thoại cổ với những ca khúc còn xa xưa hơn nữa ra kể, làm cho chúng tôi nghe say sưa dứt không ra; hoặc chị kể những chuyện (mãi sau này tôi mới khám phá ra) rút trong cuốn “Pamela”, và “Henry, bá tước xứ Moreland”.²

Lúc ấy tôi thấy sung sướng có cuốn truyện của Bewick đặt trên đùi, ít ra cũng sung sướng theo ý nghĩ của tôi. Tôi chỉ sợ có ai vào làm gián đoạn, thì ngay lúc ấy đã bị gián đoạn thật. Cửa phòng ăn bỗng mở toang:

– À! Con bà cô lì xì đây! – John Reed kêu lên, nhưng nó ngừng ngay lại, vì thấy hình như trong buồng chẳng có ai.

– Của nợ ấy đi đếch đâu rồi thế này? - Nó nói tiếp và gọi các Eyre - Lizzi ơi, Georgy ơi! Con Jane không có ở đây đâu, chúng mày bảo mẹ rằng nó đã chạy ra ngoài dầm mưa rồi nhé, đồ của khỉ!

Tôi nghĩ: "Mình kéo chiếc màn cửa thế mà hay" và khấn thầm cho nó đừng tìm ra chỗ tôi trốn; một mình cái ngữ thằng John thì tìm sao nổi chỗ ẩn của tôi kia chứ; nó vẫn thuộc vào cái loại gà mờ, chậm trí. Nhưng Eliza vừa thò đầu vào đã tru ngay lên:

– John này, đúng là nó nấp trong khuôn cửa sổ chứ không sai.

Tôi vội thò ra ngay, vì nghĩ đến lúc bị cái thằng John ấy lôi xềnh xệch mình ra là tôi đã run lên. Tôi ngượng ngùng ấp úng hỏi nó:

– Anh bảo gì cơ, anh Reed?

– Phải nói: "Thưa cậu Reed, cậu bảo gì ạ?". Tao muốn mày lại đây. Nói rồi nó ngồi phịch xuống ghế bành, ra hiệu bắt tôi lại gần và đứng trước mặt nó.

John Reed là một thằng học trò mười bốn tuổi, nó hơn tôi bốn tuổi vì hồi ấy tôi mới lên mười. So với tuổi thì nó là một đứa cao lớn khỏe mạnh, nước da tai tái bẩn thỉu, nét mặt thô, khuôn mặt to bành bạnh, chân tay nặng nề thô kệch. Nó quen thói ăn uống phàm phu, nên bị bệnh gan, mắt đục lờ đờ, má thì phị ra. Đáng lẽ lúc này nó phải lưu trú ở trường, nhưng vì "cậu ấm yếu lắm" nên bà mẹ đã phải rước cậu về nhà một hai tháng. Ông Mailơ, thầy giáo phụ trách lưu trú học sinh nói quả quyết rằng giá ở nhà gửi bánh kẹo cho nó bơn bớt đi một chút, thì nó sẽ rất khỏe mạnh đấy; nhưng bà mẹ lại không chịu nghe theo cái ý kiến khe khắt như thế, bà lại nghĩ tế nhị hơn rằng John bủng beo chỉ vì chăm học quá hay có lẽ vì nhớ nhà.

Mà John có yêu quý gì mẹ và các em cho cam. Còn tôi thì nó ghét cay ghét đắng. Nó bắt nạt hành hạ tôi không phải mỗi tuần đôi ba lần hay mỗi ngày vài bận, mà cứ thường xuyên. Mỗi dây thần kinh của tôi đều khiếp sợ nó, mỗi đường gân thớ thịt trên xương của tôi đều co lại mỗi khi nó đến gần. Có những lúc nó làm tôi sợ quá, bàng hoàng cả người lên, vì những khi bị nó hành hạ dọa dẫm, tôi chẳng còn biết kêu ai. Kẻ ăn người làm chẳng ai dại gì bênh vực tôi để làm phật lòng cậu ấm. Còn bà Reed thì giả câm giả điếc, lờ chuyện này đi: Chẳng bao giờ bà thấy John đánh tôi hoặc nghe thấy nó chửi tôi, dù đôi khi nó chửi đánh tôi ngay trước mặt bà. Nhưng thường thì nó hành hạ tôi sau lưng bà.

Tôi quen vâng lời John rồi, nên bước lại chỗ nó ngồi. Nó cố thè dài mãi lưỡi ra đến ba phút trước mặt tôi tưởng đến đứt lưỡi. Tôi biết thế nào nó cũng sắp đánh tôi; trong lúc sợ bị ăn đòn, tôi mường tượng đến cái vẻ mặt xấu xa kinh tởm mà nó sắp giở ra với tôi. Không hiểu nhìn vẻ mặt nó có đoán được ý nghĩ của tôi không, nhưng thình lình chẳng nói chẳng rằng, nó túm lấy tôi, đánh vùi đánh dập. Tôi lảo đảo lùi lại một vài bước cho khỏi ngã. Nó bảo:

– Tao trị cho mày vì cái tội đã hỗn láo trả lời mẹ tao hồi nãy, vì cái thói lẩn lẩn lút lút sau màn cửa, và cả cái tội mày trân trân ra nhìn tao vừa rồi, đồ con chuột.

Bị nó chửi đã quen nên tôi chẳng bao giờ nghĩ đến cãi lại. Tôi chỉ lo làm sao chịu được trận đòn thế nào cũng xảy ra sau khi nó chửi đã sướng mồm. Nó hỏi:

– Thế mày đang làm gì sau bức màn cửa hử?

– Tôi xem sách.

– Đưa sách đây ông xem nào!

Tôi quay lại chỗ cửa sổ tìm quyển sách.

– Không phải cái địa vị mày đọc sách của chúng tao; mày là kẻ sống nhờ nhà tao, mẹ tao bảo thế. Mày không có một xu dính túi, bố mày chẳng để lại gì cho mày. Cái ngữ mày đáng ra là phải đi ăn xin, chứ đâu lại được sống ở đây với con nhà sang trọng như chúng tao, ăn cùng bàn với chúng tao, mặc quần áo của mẹ chúng tao may cho. Được, tao sẽ dạy cho mày cách lục lọi tủ sách của tao; đấy là tủ sách của riêng tao, tất cả cái nhà này cũng là của tao, hoặc sẽ thuộc về tay tao trong vài năm nữa thôi. Cút ra đứng cạnh cái cửa kia, phải đứng cho xa cái gương và cửa kính ra, nghe không?

Tôi theo lời John, lúc đầu tôi cũng không hiểu ý định của nó ra thế nào. Nhưng khi tôi thấy nó cầm quyển sách nhấc nhấc và đứng lấy đà để ném, tự nhiên tôi tránh sang một bên và hét toáng lên; nhưng muộn rồi, cuốn sách văng trúng làm tôi ngã vập vào cửa, toạc cả đầu ra. vết thương chảy máu ròng ròng, tôi đau quá, sự kinh hoàng đã đến cực điểm, tôi đâm liều³ hét lên:

– Thằng dã man khốn nạn, mày là quân giết người, mày như một tên cai tù nô lệ, như bọn bạo chúa thành La Mã.

Tôi đã đọc "Lịch sử thành La Mã" của Goldsmith và sẵn có ý nghĩ về Neron, Caligula... thành ra trong bụng tôi đã ngầm so sánh bọn này với John nhưng tôi không hề nghĩ đến chuyện buột mồm nói ra như vậy. Thằng John hét lên:

– Thế nào? Thế nào! Có phải mày nói với ông thế đấy phải không? Chúng mày có nghe thấy nó nói gì đấy không, hở Eliza, Georgiana? Tao mà lại chịu im không mách mẹ à? Nhưng trước hết hãy...

Nó xông lại túm tóc, nắm vai tôi, hừ, nó đã dám dây vào một kẻ đường cùng tuyệt vọng. Tôi thấy rõ nó là một tên bạo chúa, một kẻ giết người; vài giọt máu ở vết thương trên đầu chảy xuống cổ, tôi thấy đau đớn. Những cảm giác này lúc đó át hẳn sự sợ hãi và tôi đã điên cuồng đánh lại John. Tôi không còn nhớ, tay tôi bấy giờ làm những gì, nhưng thấy nó kêu: "Đồ con chó! Đồ con chó!" và hét rầm lèn. Kẻ bênh vực ở liền bên nó. Eliza và Georgiana đã chạy đi tìm bà Reed ở trên gác. Bà đến ngay tại trận, chị Bessie và cô hầu phòng Abbot theo sau. Họ gỡ chúng tôi ra và tôi nghe thấy:

– Ủa trời! Gớm chưa, dám đánh lại cả cậu John?

– Đã ai thấy cảnh điên loạn thế này bao giờ chưa?

Rồi bà Reed ra lệnh:

– Lôi nó vào buồng đỏ kia, nhốt nó trong đó.

Lập tức bốn bàn tay nắm lấy tôi và lôi tuột tôi lên gác.

CHƯƠNG II

Tôi vùng vẫy chống cự suốt dọc cầu thang, xưa nay có bao giờ tôi dám thế đâu⁴ và đó cũng là một cơ hội khiến cho chị Bessie và Abbot lại càng thêm thành kiến đã sẵn có với tôi. Sự thực thì tôi đã phát cáu, hay như câu nói thông thường của người Pháp, "tôi đã nổi điên". Tôi cũng biết rằng chỉ vì một phút chống cự mà bao nhiêu hình phạt ghê gớm sẽ đổ lên đầu tôi, và cũng như bất cứ kẻ nô lệ nổi loạn nào khác, trong tình trạng vô vọng, tôi thấy phải cương quyết chống lại đến cùng...

– Giữ lấy tay cô ấy, chị Abbot, bây giờ cô ấy như một con mèo điên.

– Không biết xấu, không biết xấu! - Chị hầu phòng Reed lên - thật là bêu xấu, bêu hổ. Cô Eyre! Dám đánh lại cậu ấm, con trai ân nhân của mình, cậu chủ của mình!

– Chủ tôi ấy à, ngữ nó mà đòi là chủ tôi à? Dễ tôi là đầy tớ của nó chắc?

– Không, cô còn kém cả đầy tớ nữa là khác, vì cô không kiếm nổi lấy cái gì mà đổ vào miệng. Ngồi xuống đây mà ngẫm cho kỹ về cái tội đanh ác của cô.

Lúc ấy họ đã lôi tôi vào căn buồng bà Reed bảo và ẩy tôi ngồi xuống một chiếc ghế đẩu. Sự nóng nảy khiến tôi nhổm phắt dậy như một chiếc lò xo, nhưng bốn cánh tay của họ đã giữ riệt ngay lấy tôi. Chị Bessie nói:

– Nếu cô không ngồi yên thì phải trói cô lại đấy. Chị Abbot, cho tôi mượn cái nịt, chứ cái của tôi thì cô ấy làm đứt ngay mất.

Abbot cúi xuống tháo chiếc nịt ở bắp chân mập mạp của mình ra. Thấy họ sửa soạn dây trói và cũng nghĩ đến sự bị nhục một lần nữa, tôi bớt hung hăng, kêu lên:

– Đừng tháo nịt nữa, tôi sẽ ngồi yên đây.

Để bảo đảm cho lời hứa của mình, tôi ngồi yên, hai tay giữ chặt lấy ghế. Chị Bessie nói:

– Nhớ đừng có mà cựa quậy.

Và khi tin chắc tôi đã thực sự khuất phục, chị mới buông tôi ra; rồi chị và Abbot đứng khoanh tay quàu quạu nhìn vào mặt tôi, nghi ngại như không tin sự ngoan ngoãn của tôi.

Cuối cùng, Bessie quay sang nói với cô bạn hầu phòng:

– Xưa nay nó có thế bao giờ đâu?

– Bao giờ mà nó chẳng có cái chứng ấy! Tôi vẫn thường có ý kiến với bà Reed về con bé này và bà cũng đồng ý với tôi. Nó là một đứa bé thâm hiểm, tôi chưa từng thấy đứa con gái nào vào trạc tuổi nó mà lại gian giảo đến thế.

Bessie không nói gì, nhưng một lát sau quay sang bảo tôi:

– Cô phải nhớ rằng cô hàm ơn bà Reed rất nhiều: Bà ấy nuôi cô; ví thử bà đuổi cô đi thì cô chỉ còn nước là vào trại tế bần.

Tôi không biết trả lời câu nói đó ra sao, nhưng tôi nghe nó đã quen rồi, vì những kỷ niệm ban đầu cuộc đời thơ ấu của tôi đều gợi đến những lời lẽ bóng gió đại loại như thế. Những lời nhiếc móc tôi là kẻ ăn hại đã thành một điệp khúc mơ hồ bên tai tôi, thực là chua cay day dứt, nhưng tôi cũng chỉ hiểu một cách mập mờ. Abbot hùa theo:

– Cô đừng thấy bà Reed có từ tâm nuôi nấng dạy bảo cô cùng với các con bà mà tưởng rằng mình ngang hàng với các cô Reed và cậu Reed đâu. Người ta sau này sẽ giàu có, còn cô, cô chỉ có hai bàn tay trắng. Cái địa vị của cô là phải biết phận hèn và cô làm sao cho người ta vừa lòng.

Bessie nói thêm, giọng chị dịu lại:

Những điều chúng tôi nói với cô là mong cho cô hay, cô phải làm sao trở thành một người dễ thương, không đến nỗi vô dụng, như thế cô còn có cớ lấy chồng này làm nơi nương tựa: Chứ nếu cô trở nên nóng nảy cục cằn thì tôi cam đoan là bà Reed sẽ mời cô ra khỏi cửa.

Chị Abbot tiếp lời:

– Rồi lại còn bị Chúa trừng phạt nữa ấy chứ, bị quật chết tươi ngay giữa lúc phát rồ phát dại, và rồi đời nó sẽ ra sao? Thôi chị Bessie ạ, chúng mình đi ra thôi, cũng may là tâm địa mình không giống nó⁵. Khi ngồi đây một mình thì hãy cầu nguyện đi, cô Eyre ạ; vì nếu cô không ăn năn hối lỗi, ma quỉ sẽ chui từ ống khói xuống bắt cô đem đi đấy.

Hai người bước ra khóa trái cửa lại.

Buồng đỏ là một gian buồng để không, rất ít khi, có thể nói là chưa bao giờ có ai ngủ ở đấy, thực thế, trừ lúc nào có đông khách khứa đến lâu đài Gateshead, bấy giờ tất cả mọi buồng trong nhà mới phải dùng đến cho khách ngủ. Tuy vậy, đó là một gian phòng rộng và trang nghiêm nhất trong nhà. Giữa buồng kê một chiếc giường chân bằng gỗ đào hoa tâm đồ sộ và có tấm màn Đamat đỏ thẫm rủ xuống nom như một cái ngai thờ. Hai chiếc cửa sổ lớn, mành mành lúc nào cũng buông kín, bị những diềm hoa thêu và những tấm màn cửa cùng một loại dạ che khuất một nửa. Thảm trải nhà màu đỏ; cuối giường kê một chiếc bàn phủ một tấm khăn đỏ thắm. Tường màu tím nhạt phơn phớt hồng. Tủ áo, bàn trang điểm, ghế, đều bằng gỗ đào hoa tâm màu thẫm đánh bóng. Giữa đám đồ đạc âm thầm này nổi bật lên một đống đệm và gối trắng toát, ở trên trùm một tấm khăn trải giường Marseilles trắng phau như tuyết. Gần đầu giường là một chiếc ghế bành rộng có đệm cũng màu trắng nhưng không nổi như đống đệm gối. Đằng trước ghế bành có một chiếc ghế con để gác chân, tôi tưởng như đấy là một cái ngai màu xám.

Gian buồng lạnh lẽo vì ít khi người ta đốt lửa trong đó. Nó âm thầm vì xa cả buồng trẻ con lẫn nhà bếp, nó trang nghiêm vì ai cũng biết họa hoằn mới có người đặt chân tới. Chị người ở chỉ cứ thứ bảy mới vào để lau bụi bặm bám lên tấm gương và đồ đạc trong suốt cả tuần. Còn bà Reed cũng lâu lâu mới vào soát lại một chiếc ngăn kéo bí mật của tủ áo, trong đó để các thứ giấy má, cái tráp đựng đồ nữ trang của bà và một tấm ảnh nhỏ của ông chồng quá cố. Trong mấy chữ sau cùng này có ngụ cái bí mật của căn phòng nhỏ đỏ. Sự bí mật đó làm cho căn phòng dù uy nghi vẫn đượm vẻ âm thầm.

Ông Reed mất đã chín năm rồi, chính trong căn phòng đó ông đã trút hơi thở cuối cùng. Thi hài ông đặt ở phòng này, và cũng chính từ nơi đây những người phu đòn đám ma rước linh cữu ông đi. Từ ngày ấy, mọi người coi gian phòng là chỗ thờ tự u uất nên cũng ít vãng lai.

Cái chỗ mà chị Bessie và chị Abbot khắc nghiệt kia ẩy tôi ngồi dính xuống là một chiếc ghế Thổ Nhĩ Kỳ thấp, kê cạnh lò sưởi lát đá cẩm thạch. Giường kê ngay trước mặt tôi: Bên phải là cái tủ áo cao, màu thẫm, cửa tủ loang loáng phản chiếu lờ mờ và gãy góc các đồ vật, bên trái là hai cửa sổ có màn che kín. Giữa hai cửa sổ treo một tấm gương soi lớn phản chiếu cái vẻ trang nghiêm trống trải của căn phòng và chiếc giường.

Tôi không rõ Bessie và Abbot lúc ra có khóa cửa buồng không; khi đã đánh bạo cựa quậy, tôi đứng ngay dậy, chạy ra coi cho biết: Than ôi! Không còn nhà giam nào kiên cố hơn được nữa. Trở về chỗ ngồi, tôi bắt buộc phải đi qua tấm gương; mắt tôi bị mê hoặc nhìn vào gương, vô tình tôi khám phá thấy chiều sâu thẳm của nó. Trong cái ảo ảnh thăm thẳm đó mọi vật đều lạnh lùng âm u hơn ở ngoài thực tế. Kìa một con bé nhỏ nhắn, kỳ dị, đang nhìn tôi, mặt và hai cánh tay trắng bệch hiện rõ trong bóng tối, đôi mắt long lanh sợ hãi đưa đi đưa lại, trong khi mọi vật chung quanh đều im lìm bất động, khiến tôi nghĩ đến cảnh ma hiện hình: Tôi tưởng nó là một trong những con ma bé nhỏ, nửa tiên nữ, nửa yêu tinh, mà buổi tốì chị Bessie thường kể chuyện, là vẫn hiện lên trước mặt khách bộ hành đi khuya, trong những thung lũng dương xỉ tịch liêu giữa cánh đồng hoang vắng. Tôi quay về chỗ ghế đẩu.

Lúc đó tôi đâm ra tin dị đoan. Nhưng mê tín cũng chưa hoàn toàn choán hẳn tâm hồn tôi. Máu tôi vẫn còn bừng bừng; tinh thần của kẻ nô lệ vùng lên chống đối làm trỗi dậy trong lòng tôi một sức mạnh đắng cay. Tôi phải kìm bớt những hồi tưởng miên man về quá khứ trước khi bị suy nhược vì những sợ hãi hiện tại.

Mọi điều ngang ngạnh tàn bạo của thằng Reed, tất cả sự lãnh đạm kiêu kỳ của các em gái nó, tất cả sự ghét bỏ của mẹ nó, và cái lối vào hùa của bọn đầy tớ trong nhà đều quay cuồng trong tâm trí hỗn loạn của tôi như bùn đất quay cuồng trong một cái giếng ngầu bẩn. Tại sao suốt đời tôi cứ chịu đau khổ, áp chế để cho ngươi ta đọa đày mãi thế? Tại sao tôi không bao giờ làm được cho người ta vừa lòng? Tại sao tôi lại chẳng thể gây được tình cảm với người khác? Eliza bướng bỉnh ích kỷ thì lại được mọi người trọng vọng, Georgiana tính nết hư hỏng, một đứa gian giảo, hay sinh sự, hỗn láo, thì được mọi người chiều chuộng. Sắc đẹp đôi má hồng và những búp tóc vàng óng của nó hình như làm cho ai nhìn thấy cũng ưa và có thể chuộc lại tất cả lỗi lầm cho nó. Thằng John không bị một ai làm phật ý còn nói gì đến bị mắng mỏ, dù cho nó có vặn gãy cổ chim bồ câu, giết chết những con công nhỏ, xua chó xô vào đàn cừu, ngắt tiệt cả nho trên giàn trong nhà lồng kính, vặt gãy nụ của các cây quý nhất trong nhà ươm cây đi nữa. Nó còn gọi mẹ nó là "mụ già", đôi khi nó nhiếc cả mẹ vì da bà đen làm cho nó cũng bị đen lây. Nó chẳng coi những ý muốn của mẹ nó vào đâu, thường lại còn xé rách và bôi bẩn vào áo lụa của bà, nhưng nó vẫn cứ là "cậu ấm của mẹ". Còn tôi thì không bao giờ sơ suất phạm một lỗi nhỏ, tôi cố gắng làm tròn bổn phận, thế mà họ vẫn dè bỉu tôi là đoảng vị, quấy rầy, hãm tài, hèn hạ, suốt từ sớm đến trưa, từ trưa đến tối.

Từ lúc bị John đánh ngã, đầu tôi còn đau và rỉ máu. Nó đánh tôi một cách vô lý thế mà cũng không bị ai mắng, còn tôi chỉ vì dám đối phó lại nó để tránh mọi sự tàn bạo vô lý khác nữa, tôi lại bị mọi người sỉ nhục đến điều. Tôi tự lý luận: "Thực là bất công, bất công", ý nghĩ này là do sự thôi thúc đau xót của một sức mạnh bồng bột tuy chỉ nhất thời; và ý định của tôi cũng trở nên quyết liệt, xui tôi nghĩ đến những kế kỳ lạ để thoát khỏi cảnh áp bức không thể chịu nổi này bằng cách trốn đi, hoặc nếu không làm thế được, thì tôi sẽ tuyệt thực chẳng ăn uống gì nữa, chết thì thôi.

Trong cái buổi chiều ảm đạm ấy tâm hồn tôi khủng hoảng nhường nào! Đầu óc tôi sao mà hỗn loạn, lòng tôi chỉ muốn bùng lên nổi loạn! Tuy nhiên những ý nghĩ này vật lộn trong sự tối tăm dốt nát dày đặc biết bao! Tôi không thể nào trả lời cái câu hỏi liên miên không dứt trong đầu óc mình - tại sao tôi chịu khổ như thế; giờ đây, cách xa khoảng thời gian ấy, không nhớ là đã bao nhiêu năm - tôi mới nhìn thấy rõ.

Ở lâu đài Gateshead tôi bất hòa với hết thảy: Tôi khác hẳn mọi người ở đấy; tôi không có điểm gì hòa hợp được với bà Reed, hay lũ con bà, hay bọn kẻ ăn người ở được bà ta ưa. Họ ghét tôi thì thực sự tôi cũng chẳng ưa gì họ. Họ không bắt buộc phải tỏ ra trìu mến đối với một kẻ không thể nào có cảm tình với một ai trong bọn họ; một kẻ khác hẳn họ về tính tình, khả năng, khuynh hướng; một kẻ vô dụng, không phục vụ gì được cho lợi ích của họ hoặc làm cho họ được thêm vui; một kẻ có hại, nuôi dưỡng trong lòng những mầm mống căm phẫn đối với cách đối xử của họ, khinh thường những ý kiến của họ. Tôi biết rằng nếu tôi là một con bé tính nết nóng nảy, hoạt bát, vô tâm, hay đòi hỏi, xinh đẹp, và ồn ào nghịch ngợm thì bà Reed cũng có thể vui lòng chịu đựng được tôi hơn, dù cho tôi không có ai là thân thích và vẫn sống bám vào bà đi nữa; những đứa con của bà cũng có thể gần gũi thân thiện với tôi hơn và những đầy tớ trong nhà cũng đỡ lôi tôi ra làm cái "bung xung" trong buồng trẻ.

Trong phòng đỏ ánh sáng ban ngày đã tắt, lúc ấy đã quá bốn giờ, và cái buổi chiều trời đầy mây ấy đã ngả sang hoàng hôn ảm đạm. Tôi lắng nghe tiếng những hạt mưa liên miên tí tách đập vào cửa kính chỗ cầu thang, tiếng gió Reed trong lùm cây sau nhà. Dần dần người tôi lạnh giá như tiền, và rồi bao nhiêu can đảm biến đi đâu cả. Cái tính nhút nhát thường ngày, không tin ở mình, sự chán chường thoái chí của tôi đổ lụn ướt át trên đống tro của lửa hờn tàn lụi. Mọi người đều bảo là tôi hung dữ, không chừng mà đúng. Sao tôi lại có ý nghĩ tuyệt thực cho chết đói nhỉ? Rõ ràng đó là một tội lỗi: Tôi đã đáng chết chưa? Hay cái hầm của nhà thờ Gateshead là một cái đích an nghỉ có sức quyến rũ người ta? Chính trong cái hầm này nghe nói người ta đã chôn ông Reed. Ý nghĩ đó làm tôi liên tưởng đến ông tôi sợ chết khiếp cả người. Không thể hình dung lại ông ra sao, nhưng tôi biết ông là cậu ruột tôi - em trai mẹ tôi. Ông đã đem tôi về nhà nuôi, hồi đó tôi là một đứa trẻ côi cút; và lúc lâm chung, ông đã bắt bà vợ hứa rằng sau này sẽ nuôi nấng dạy dỗ tôi như con đẻ. Có lẽ bà Reed nghĩ rằng bà đã giữ đúng lời hứa; và tôi có thể nói rằng bản chất của bà cho bà làm được đến chừng nào thì bà đã làm theo đúng đến chừng ấy. Nhưng làm sao bà có thể yêu được một đứa trẻ ở trong nhà bà, không còn dây mơ rễ má gì với bà, sau khi chồng bà đã chết? Bà rất khó chịu thấy mình bị ràng buộc vì lời hứa miễn cưỡng kia mà bà không thể nào mến được và cứ phải nhìn thấy đứa trẻ khó chịu ấy giữa đám con cái nhà bà.

Một ý nghĩ lóe ra trong đầu óc tôi: Tôi tin chắc - bao giờ tôi cũng tin chắc - rằng nếu ông Reed còn sống, thế nào ông cũng đối xử tốt với tôi; bây giờ, trong lúc ngồi nhìn chiếc giường trắng toát và những bức tường ngợp trong bóng tối - chốc chốc tôi lại đưa mắt sợ sệt nhìn tấm gương chỉ còn phản chiếu ánh sáng lờ mờ, - tôi bắt đầu nhớ lại những câu chuyện nghe nói về những người đã chết, chỉ vì lời trối trăng cuối cùng của họ bị vi phạm, mà nằm dưới mồ không yên, họ trở về trần thế để trừng phạt kẻ nuốt lời thề và trả thù cho những người bị ức hiếp. Tôi nghĩ rằng linh hồn ông Reed, bị dằn vặt vì thấy đứa cháu gái của mình bị ngược đãi, có thể sẽ chui lên khỏi mồ - dù trong hầm nhà thờ hoặc ở thế giới hư vô nào của những người quá cố - và hiện lên trước mắt tôi trong buồng này. Tôi lau nước mắt, cố nén những tiếng nức nở, sợ rằng những biểu hiện đau đớn sẽ gợi lên một giọng nói siêu phàm nào đó để an ủi tôi, hay làm cho từ trong bóng tối hiện ra một khuôn mặt rực hào quang cúi sát xuống tôi với một vẻ vô cùng thương cảm. Trên lý luận thì ý nghĩ này là nguồn an ủi, nhưng nếu xảy ra như thế thực, thì tôi lại khiếp vía đi. Tôi cố sức xua đuổi ý nghĩ đó, cố giữ cho mình can đảm. Tôi hất những mớ tóc xõa xuống mắt, ngửng đầu lên bạo dạn nhìn quanh căn buồng tối om. Vừa lúc đó, một vệt sáng rọi lên tường. Tôi tự hỏi có phải đó là ánh trăng chiếu qua khe mành cửa? Không, ánh trăng bao giờ cũng đứng yên; đằng này nó lại chuyển động, nó rọi lên trần nhà rồi lung linh trên đầu tôi. Bây giờ tôi cho đó có lẽ là ánh sáng do chiếc đèn lồng của một người nào đó đi qua bãi cỏ chiếu vào. Nhưng lúc ấy tôi đã sợ sẵn, những dây thần kinh của tôi đã bị sự dao động vừa rồi làm cho nao núng, tôi cho rằng vệt sáng đó chính là một sứ giả đi trước báo hiệu một linh hồn bên kia thế giới sắp đến. Tim đập mạnh, đầu nóng bừng lên, bên tai tôi như có tiếng cánh chim đập. Tôi tưởng như có gì hiện đến bên cạnh mình: Bị bức bối ngột ngạt, không thể chịu đựng hơn được nữa, tôi chạy xổ ra cửa cố gắng lay ổ khóa nhưng vô ích. Có tiếng chân người đi dọc theo hành lang bên ngoài, tiếng thìa quay trong ổ khóa. Bessie và Abbot bước vào. Chị Bessie hỏi:

– Cô Eyre, cô ốm đấy à?

Chị Abbot hỏi tiếp:

– Làm gì mà kêu inh lên thế! Tôi hoảng cả hồn?

Tôi kêu lên:

– Đưa tôi ra! Cho tôi vào buồng trẻ!

Chị Bessie lại hỏi:

– Làm sao? Cô bị đau à? Cô đã nhìn thấy cái gì?

– Ồ, tôi thấy một vệt sáng, và tôi cho rằng ma sắp hiện về.

Lúc này tôi nắm lấy tay chị Bessie và chị cũng để yên.

– Nó đã cố tình kêu lên đấy! - Abbot nói, giọng khinh bỉ - Tiếng kêu mới ghê chứ! Nếu nó đau ốm mà kêu thì đã đi một nhẽ, đằng này nó chỉ cốt làm thế để bắt chúng mình phải lại đây; tôi còn lạ gì lối tác quái của nó.

– Cái gì thế hử? - Một giọng nói hách dịch khác hỏi; bà Reed ở hành lang đi đến. Mũ của bà bị gió thổi hất lên và áo bà phần phật.

– Này chị Abbot và Bessie, tôi đã ra lệnh nhốt con Eyre ở trong buồng đỏ cho đến khi nào tự tôi đến tha cho nó kia mà!

Chị Bessie chống chế:

– Thưa bà, nhưng cô Eyre hét to quá.

– Kệ nó đấy! - Câu trả lời cụt ngủn - buông tay chị Bessie ra, con kia! Mày giở cái trò ấy ra cũng vô ích thôi, nhớ thế! Tao rất ghét cái thói đóng kịch, nhất là mới nứt mắt ra. Tao có bổn phận phải làm cho mày hiểu rằng cái mưu ấy không ổn đâu, bây giờ thì hãy ngồi trong ấy một giờ nữa. Có khôn hồn thì ngồi yên, phải biết vâng lời thì rồi tao mới tha cho.

– Mợ ơi! Xin mợ thương cháu! Tha lỗi cho cháu, cháu không chịu nổi như thế nữa đâu... Mợ hãy phạt cháu bằng cách khác; cháu sẽ chết mất nếu...

– Im ngay! Cái lối hung dữ của mày đáng ghét lắm. Chắc chắn là bà Reed thấy như thế thật. Trước con mắt bà thì tôi là một kẻ đóng kịch quá sớm. Thực tâm bà coi tôi như một đứa trẻ có nhiều đam mê độc ác, hèn hạ và phản phúc đáng sợ.

Bessie và Abbot đi rồi. Bà Reed không chịu được sự sợ hãi nhiệt cuồng và những tiếng khóc nức nở của tôi, bất thình lình bà đẩy mạnh tôi vào buồng, khóa trái cửa lại nhốt tôi vào trong đó, không nói thêm nửa lời. Tiếng chân bà nghe xa dần; bà vừa đi khỏi, tôi thấy mình choáng váng như bị ngất đi, không biết gì nữa.

CHƯƠNG III

Điều tôi nhớ trước tiên là lúc tỉnh dậy tôi có cảm giác như vừa qua một cơn ác mộng và nhìn thấy trước mắt một ánh đỏ rùng rợn có những đường rạch đen và dày. Tôi cũng nghe thấy những tiếng nói văng vẳng như bị gió Reed hay tiếng thác đổ át đi. Kích động mung lung và một cảm giác kinh khủng lấn át tất cả đã làm cho năng lực của tôi bị hỗn loạn. Ngay sau đấy tôi thấy như có ai lại nâng tôi dậy nhè nhẹ, đỡ tôi ngồi lên, chưa bao giờ tôi thấy mình được người ta nâng giấc dịu dàng như lúc ấy. Tôi ngả đầu trên một chiếc gối hay có lẽ trên một cánh tay nào đó. Thật là dễ chịu.

Chừng năm phút sau, làn mây bàng hoàng tan dần, tôi biết rõ là tôi đang nằm trên chiếc giường của mình, còn cái ánh sáng đỏ là ngọn lửa trong buồng trẻ. Trời đã tối: một ngọn nến cháy leo lét trên bàn, chị Bessie đứng ở cuối giường, tay bưng cái liễn, một người đàn ông ngồi trên chiếc ghế bành ngay sát đầu giường và cúi xuống gần tôi.

Tôi cảm thấy một niềm an ủi vô bờ, một tin tưởng êm đềm, là mình được che chở và yên ổn, khi tôi biết là có một người lạ ở trong buồng, một người không ở lâu đài Gateshead mà cũng chẳng có họ hàng gì với bà Reed. Quay đi không nhìn chị Bessie (mặc dù sự có mặt của chị không đến nỗi làm tôi gớm ghiếc như của chị Abbot), tôi ngó kỹ mặt ông ta: Tôi nhận ra đó là ông Lôi, ông bào chế mà thỉnh thoảng bà Reed vẫn mời lại... mỗi khi có đầy tớ trong nhà đau ốm. Còn đối với bà và các con cái thì bà cho mời bác sĩ.

Ông ta hỏi tôi:

– Tôi là ai nào?

Tôi nói tên ông và chìa tay ra, ông ta nắm lấy tay tôi, mỉm cười nói:

– Chỉ lát nữa là khỏe thôi.

Rồi ông để tôi nằm xuống giường và dặn Bessie phải hết sức chăm sóc để tôi được nghỉ yên đêm đó. Sau khi dặn dò thêm và hẹn ngày mai sẽ lại, ông ra về khiên tôi buồn bã. Trong khi ông ngồi ở ghế gần bên gối của tôi, tôi cảm thấy mình được che chở chăm sóc rất nhiều, rồi khi ông khép cửa ra về, cả gian buồng bỗng như tối sầm, tôi lại thấy lòng rười rượi. Một nỗi buồn vô tả trĩu nặng lòng tôi.

– Cô xem có thể ngủ được không? - Bessie hỏi, giọng khá dịu dàng.

Tôi ngập ngừng trả lời, chỉ sợ chị lại gắt với tôi ngay:

– Tôi sẽ cố ngủ.

– Cô có muốn uống nước hoặc thấy có thể ăn một chút gì không?

– Không, cảm ơn chị Bessie.

– Vậy tôi đi ngủ nhé, vì quá nửa đêm rồi, nhưng nếu đêm cần gì, cô cứ việc gọi tôi.

Quái, sao lại nhã nhặn thế nhỉ? Tôi đánh bạo hỏi một câu:

– Chị Bessie này, tôi làm sao thế? Có phải tôi ốm không?

– Tôi cho là cô bị ngất đi vì khóc nhiều quá trong buồng đỏ đấy. Tôi chắc rằng cô sẽ khỏi ngay thôi.

Bessie về phòng các gia nhân bên cạnh, tôi nghe thấy chị nói:

– Sarah ơi, sang ngủ với tôi bên buồng trẻ di. Tôi không dám ngủ một mình với con bé tội nghiệp ấy đêm nay đâu; không khéo nó chết mất; cơn mê sảng của nó lạ thật, tôi cho rằng nó đã trông thấy một cái gì... bà chủ cũng nghiệt lắm cơ.

Sarah quay lại với Bessie, hai người đi nằm. Họ thì thầm với nhau đến nửa giờ đồng hồ rồi mới ngủ. Tôi nghe câu được câu chăng, nhưng cũng hiểu được đại khái:

– Có cái gì đã hiện ra trước mắt nó, mặc đồ trắng toát, rồi biến mất... một con chó đen to tướng theo sau ông ta ba tiếng đập mạnh vào cửa buồng... Một điểm sáng ngoài nghĩa địa, đứng ngay trên mồ ông ta... v.v...

Cuối cùng cả hai đều ngủ, lửa trong lò sưởi và nến cũng tắt. Tôi thức chong chong suốt đêm dài ảm đạm ấy, mắt, tai và tâm trí tôi căng thẳng vì hãi hùng, sự hãi hùng mà chỉ trẻ con mới cảm thấy.

Sau việc xảy ra ở căn buồng đỏ, tôi cũng không bị ốm nặng và lâu cho lắm. Chỉ có thần kinh tôi bị kích động mà hậu quả còn lại đến tận ngày nay.

Vâng, thưa bà Reed, vì bà mà tôi bị khiếp nhược thần kinh, nhưng tôi cũng tha thứ cho bà vì bà đã không biết việc bà làm⁶. Khi bà khiến tôi đau lòng đứt ruột, bà chỉ tưởng là diệt trừ đến cội rễ những tính xấu của tôi thôi.

Trưa hôm sau, tôi đã đứng dậy được và mặc quần áo, quấn một chiếc khăn quàng, ngồi bên lò sưởi trong buồng trẻ. Tôi cảm thấy mình yếu đuối suy nhược, nhưng điều làm cho tôi đau đớn nhất là cảm thấy khổ sở về tinh thần, khổ sở hết chỗ nói, đến nỗi chỉ còn có biết lặng lẽ khóc thầm. Nước mắt chan hòa, tôi vừa lau giọt này, giọt khác lại tuôn theo trên gò má. Đáng lý tôi phải thấy sung sướng, vì bây giờ ở đấy không có một người nào trong gia đình nhà Reed. Bọn trẻ đã lên xe đi đâu với mẹ chúng. Chị Abbot cũng ngồi khâu ở một buồng khác còn chị Bessie thì đi đi lại lại, xếp các đồ chơi và dọn ngăn kéo, thỉnh thoảng lại nói với tôi một lời dịu dàng khác hẳn mọi ngày. Hoàn cảnh đó đối với tôi đáng phải là cảnh thiên đàng êm dịu, vì xưa nay tôi chỉ quen với cuộc sống bị mắng chửi và áp bức tàn nhẫn. Nhưng thần kinh tôi bị kích động quá mạnh nên không có sự yên tĩnh nào làm dịu được, và cũng không có sự vui thích nào làm cho tôi phấn khởi.

Chị Bessie xuống bếp mang lên cho tôi một cái bánh có nhân đựng trong chiếc đĩa sứ bằng men sặc sỡ có hình một con chim trên thiên đàng làm tô trong một vòng nụ hoa hồng và hoa tầm xuân. Cái đĩa này từ lâu vẫn làm tôi say mê thích thú, mà tôi vẫn ao ước được mó tay vào và nhìn cho rõ, nhưng vẫn bị người ta coi là không xứng đáng được hưởng ân huệ đó, thì nay chiếc đĩa quý giá ấy đã đặt ngay trên đầu gối tôi và người ta ân cần mời tôi ăn tấm bánh ngon lành, tròn trặn, xinh xắn đặt trên đó. Một sự ưu đãi vô ích! Nó đến quá muộn mất rồi, cũng như phần lớn những ân huệ từ lâu tôi hằng mong đợi và luôn luôn bị từ chối! Tôi không thể nuốt trôi tấm bánh, bộ lông chim và màu sắc những bông hoa trên đĩa đối với tôi hình như đã phai nhạt một cách kỳ lạ. Tôi đặt đĩa bánh sang một bên. Bessie hỏi tôi có muốn đọc sách không. Tiếng "sách" có tác dụng kích thích tôi ngay lập tức, nên tôi nhờ chị ra tủ sách lấy cho tôi cuốn Những cuộc phiêu lưu của Gulliver. Trước đây tôi vẫn thích thú đọc đi đọc lại cuốn sách này. Tôi cho rằng đấy là chuyện có thực, tôi thấy nó hứng thú hơn cả những chuyện thần tiên. Tôi đã hoài công tìm các thiên tinh giữa những lá mao địa hoàng, hay những hoa loa kèn, dưới những cái nấm hay những dây trường xuân phủ những góc tường cũ. Cuối cùng tôi đành buồn rầu kết luận rằng chúng đã rời bỏ nước Anh này để đến một miền man rợ nào, ở đấy rừng hoang vu rậm rạp hơn, và dân cư cùng thưa thớt hơn. Còn xứ Lilliput và xứ Brobdignag tôi cho là có thật ở trên lục địa; tôi tin rằng rồi sẽ có một ngày kia, trong một cuộc du lịch dài, tôi sẽ có thể tận mắt trông thấy ở vương quốc tí hon những cánh đồng, nhà cửa, cây cối nhỏ xíu, những người loắt choắt, những con bò cái, con cừu, con chim bé tí ti, và ở đất nước khổng lồ những đồng lúa cao như rừng, những con chó lớn khỏe mạnh, những con mèo kếch sù, đàn ông đàn bà cao như cái tháp. Vậy mà khi tôi đã cầm quyển sách thích thú ấy trong tay, khi đã giở vài trang tìm trong những bức hình kỳ diệu sự quyến rũ từ trước đến nay vẫn hằng lôi cuốn tôi, thì lúc này tôi chỉ thấy hoàn toàn lạ lùng, buồn thảm. Người khổng lồ chỉ còn là những con yêu tinh gầy guộc, người tí hon là những con ma độc ác và đáng sợ, còn Gulliver là một du khách bất hạnh, lạc lõng trong những miền hết sức kinh khủng và nguy hiểm. Tôi gấp sách lại, không dám xem lâu và đặt nó lên bàn, bên tấm bánh ngọt mà tôi đã không đụng tới.

Chị Bessie đã lau bụi và xếp dọn xong. Chị rửa tay rồi mở một cái ô kéo nhỏ đầy những mụn lụa và satanh rực rỡ, và bắt đầu khâu một cái mũ mới cho con búp bê của Georgiana. Vừa làm chị vừa hát. Điệp khúc của bài hát ấy như sau:

Những ngày đời sống lang thang

Thuở xưa xa xôi.

Tôi thường được nghe bài hát ấy và bao giờ cũng rất lấy làm thú vị, vì Bessie có giọng hát hay - ít ra là theo ý tôi. Nhưng hôm đó, mặc dầu giọng chị vẫn êm đềm, tôi lại thấy trong cái điệu du dương ấy một nỗi buồn vô tả. Đôi lúc mải mê làm việc, chị hát rất khẽ và rất trầm câu điệp khúc: Thuở xưa xa xôi nghe như nhịp ngâm của một điệu hát tang buồn thảm nhất. Chị hát sang một bài khác, bài này mới thật là bi ai.

Chân đã chồn, tay đã mỏi

Đường còn dài thêm núi hiểm hoang vu;

Màn đêm xuống u buồn che dần mãi

Trên bước đường em bé nhỏ bơ vơ.

Sao xa cách muôn trùng, sao đơn chiếc

Bãi đồng hoang đá xám chất chồng xa

Người nhẫn tâm, chỉ thần linh từ thiện,

Độ bước đường em bé nhỏ bơ vơ.

Gió nhè nhẹ đêm thanh vi vu thổi;

Trời quang mây, lấp lánh ánh sao khuya.

Thượng đế nhân từ đoái tình che chở,

Làm dịu lòng, đem hi vọng cho cô nhi.

Dù tôi ngã trên cầu ngang gãy đổ,

Hay lạc giữa đồng lầy với ánh ma trơi,

"Người" vẫn ban phước lành không nỡ bỏ

Kẻ cô nhi "người" ôm mãi chẳng rời.

Một ý nghĩ lòng tôi thêm can đảm,

Dù rằng không chỗ trú với người thân.

Trời là nhà, và một chỗ nghỉ chân

Không làm tôi yếu mềm, trời là bạn

Của cô nhi khổ sở bơ vơ.

– Kìa cô Jane, đừng khóc nữa. - Bessie hát xong nói vậy. Thực chẳng khác gì chị nói với lửa rằng: "Thôi đừng cháy!”. Nhưng chị đoán sao nổi nỗi thống khổ đang day dứt lòng tôi? Buổi sáng hôm ấy, ông Lloyd lại đến.

– Ô kìa! Đã dậy được rồi kia à? - Ông vừa nói vừa đi vào buồng - Thế nào, chị bảo mẫu, cô ấy ra sao?

Chị Bessie trả lời rằng tôi khỏe lắm.

– Thế thì lẽ ra cô ấy phải vui vẻ hơn mới phải chứ? Lại đây, cô Jane. Tên cô là Jane có phải không nhỉ?

– Thưa ông vâng, Jane Eyre.

– Kìa, cô đã lại khóc rồi, cô Jane Eyre, cô có thể nói cho tôi biết tại sao không? Cô có bị đau không?

– Thưa ông, không.

Chị Bessie nói chêm vào:

– Ồ, tôi cho rằng cô ấy khóc chỉ vì không được đi xe chơi với bà chủ đấy thôi.

– Chắc không phải thế, cô ấy nhớn rồi chứ đâu có trẻ con như vậy.

– Tôi cũng nghĩ thế, và vì bị quy tội oan nên tôi tự ái trả lời ngay:

– Không khi nào tôi khóc vì một chuyện như vậy! Tôi thiết gì đi xe, tôi khóc là vì tôi khổ sở.

– Hừ! Thôi đi cô! - Bessie nói.

– Ông bào chế tốt bụng có vẻ như hơi khó xử. Tôi đứng trước mặt ông, ông chăm chú nhìn tôi. Đôi mắt xám của ông bé và không sáng lắm, nhưng lúc này tôi mới thấy sắc sảo chứ. Nét mặt ông tuy thô nhưng coi hiền từ. Sau khi đã nhìn kỹ tôi, ông hỏi:

– Chuyện gì hôm qua đã khiến cô phát ốm?

– Bessie lại nói chêm vào:

– Cô ấy ngã đấy.

– Ngã à? Lại chuyện con nít rồi. Nhớn thế mà còn chưa biết đi hay sao? Cô ấy lên tám hay lên chín rồi chứ còn gì.

Một lần nữa bị chạm tự ái, tôi trả lời phắt:

– Tôi bị người ta đánh cho ngã, rồi nói thêm: "Nhưng không phải vì thế mà tôi ốm", trong khi ấy ông Lloyd hít một hơi thuốc. Lúc ông bỏ hộp thuốc lá vào túi thì vừa lúc tiếng chuông báo giờ ăn của các gia nhân réo vang, ông cùng biết hiệu chuông này.

– Chuông gọi chị đấy, chị bảo mẫu ạ, chị xuống đi. Trong lúc không có chị ở đây, tôi sẽ giảng giải cho cô Jane nghe.

Bessie muốn nán lại, nhưng chị bắt buộc phải đi, vì ở lâu đài Gateshead nguyên tắc là phải ăn đúng giờ. Lúc Bessie đi khỏi, ông Lloyd nói tiếp:

– Không phải vì ngã mà cô ốm, vậy thì vì sao?

– Cháu bị người ta nhốt vào trong một cái buồng có ma cho đến tận đêm.

– Tôi thấy ông Lloyd chau mày mỉm cười:

– Ma! Sao, thế cô là con nít thực sự rồi còn gì! Cô sợ ma à?

– Cháu sợ hồn ông Reed hiện về: Ông chết ở trong phòng ấy, và người ta quàn thi hài ông ở đấy. Tất cả mọi người kể cả chị Bessie, đêm đến chẳng bao giờ dám bén mảng đến căn phòng ấy, vậy mà cháu bị nhốt vào đấy, tối mò mò, một ngọn nến cũng không có, thật là độc ác, ác đến nỗi suốt đời cháu không bao giờ quên được.

– Vô lý thực, có thế mà cháu khổ sở như vậy ư! Thế bây giờ ban ngày cháu có sợ nữa không?

– Không, nhưng rồi lại sắp tối đến nơi; với lại... với lại cháu khổ sở... khổ sở lắm, vì nhiều chuyện khác nữa.

– Còn chuyện gì nữa? Cháu thử kể vài chuyện xem nào.

Sao mà tôi ước mong trả lời được cặn kẽ câu hỏi đó thế! Nhưng sao mà cũng khó nói nên lời! Trẻ con có những tình cảm mà chúng không thể phân tích được, và nếu trong đầu óc chúng có phân tích được phần nào, thì chúng cũng chẳng biết diễn tả kết quả của sự phân tích đó ra bằng lời nói. Nhưng sợ lỡ mất cơ hội đầu tiên và độc nhất để thổ lộ ra cho vợi nỗi đau buồn, sau một lúc im lặng vì xúc động, tôi đã trả lời tuy vắn tắt nhưng, chân thật:

– Trước hết là cháu không còn cha mẹ anh chị em nào cả.

– Cháu có một bà mợ tốt và các em họ.

– Tôi lại im lặng nhưng tôi vụng về đáp lại:

– Nhưng chính John Reed đã đánh ngã cháu và mợ cháu nhốt cháu vào gian buồng đó.

Lần thứ hai ông Lloyd rút hộp thuốc lá hít ra.

– Cháu không thấy rằng lâu đài Gateshead là một tòa nhà cực đẹp à? Được ở một nơi đẹp như thế mà cháu không biết ơn ư?

– Thưa ông, không phải nhà của cháu, và chị Abbot nói rằng ở đây cháu không có quyền bằng một đứa ở.

– Ồ! Nhưng cháu không đến nỗi ngốc gì mà lại mong rời khỏi một nơi lộng lẫy như thế này?

– Nếu cháu có một chỗ nào khác thì cháu rất vui lòng từ bỏ nơi đây, nhưng cháu không bao giờ mong ra khỏi Gateshead nếu chưa khôn lớn.

– Có lẽ cháu có thể... biết đâu đấy? Ngoài bà Reed ra, cháu còn họ hàng gì nữa không?

– Thưa ông, chắc là không?

– Họ nội cháu không còn ai nữa à?

– Cháu không được biết, cháu có hỏi mợ Reed một lần, và mợ ấy trả lời rằng có lẽ cháu có vài người họ hàng nghèo khó, dòng họ Eyre, nhưng bà không biết gì về những người này cả.

– Nếu thật có thế, cháu có muốn đến ở với họ không?

Tôi suy nghĩ. Sự nghèo khó là đáng buồn đối với người lớn, lại càng buồn hơn đối với trẻ con. Chúng không có ý niệm gì về sự nghèo khó đáng quý trọng, sự cần cù lao động, mà tiếng nghèo chỉ gợi lên cho chúng những hình ảnh quần áo rách rưới, ăn uống kham khổ, bếp lạnh tro tàn, cử chỉ tục tằn và thói xấu đồi bại. Đối với tôi nghèo đói đồng nghĩa với sa đọa.

– Không, cháu không thích sống với người nghèo, - Tôi trả lời.

– Ngay cả nếu họ tốt với cháu, cháu cũng không thích à?

Tôi lắc đầu, tôi không thể nào thấy người nghèo mà lại có đủ phương tiện để tốt được; rồi lại phải học lối nói như họ, phải làm quen với những cử chỉ của họ, không được giáo dục, rồi lớn lên thành một người phụ nữ như những phụ nữ khốn khổ mà đôi lần tôi trông thấy đang cho con bú hay giặt quần áo trước cửa những túp lều của làng Gateshead này, không, tôi không đủ can đảm mua sự tự do bằng cái giá hạ lưu đến như thế được.

– Nhưng họ hàng cháu có nghèo khó đến như vậy không? Họ có phải là dân lao động không?

– Cháu cũng không biết, mợ Reed nói là nếu cháu có bà con thì tất họ là những người ăn mày. Cháu không muốn đi ăn mày.

– Thế cháu có muốn đi học không?

Tôi lại suy nghĩ. Tôi chỉ biết lờ mờ thế nào là nhà trường. Chị Bessie đôi khi nói rằng đó là nơi những thiếu nữ phải ngồi trên ghế gỗ, đeo bảng sau lưng⁷ và phải tỏ ra thực ngoan ngoãn đúng mực. John Reed ghét nhà trường, nói xấu thầy giáo, nhưng cái thói của nó thì đáng kể gì để tôi noi theo và nếu những điều Bessie kê lại về kỷ luật của trường học (qua những thiếu nữ của một gia đình mà chị ta làm công ở đấy trước khi đến Gateshead) làm tôi hoảng chừng nào, thì những chi tiết về những thành tựu mà các thiếu nữ ấy đạt được, theo tôi, cũng lại hấp dẫn chừng ấy.

Bessie tán dương những bức họa phong cảnh và hoa lá do chính tay họ vẽ, những ca khúc họ có thể hát, những vở kịch họ có thể đóng, những cái túi họ có thể đan, những sách Pháp văn họ có thể dịch được. Nghe thế tôi đã thấy phấn khởi ganh đua rồi. Lại nữa, đi trọ học sẽ thay đổi hẳn cuộc sống, việc đó có nghĩa là phải đi xa một chuyến, thoát ly hẳn Gateshead, bước vào một cuộc đời mới.

– Cháu thích đi trọ học lắm! Đó là câu kêt thúc những điều tôi suy nghĩ.

Ông Lloyd đứng dậy nói:

– Được, được. Ai biết trước sự việc xảy ra sau này?

Ông nói thêm một mình: "Em bé này cần phải đổi không khí và chỗ ở. Thần kinh nó bị suy nhược".

Chị Bessie trở vào buồng; cùng lúc ấy có tiếng bánh xe lăn trên đường sỏi.

– Bà chủ về đấy phải không, chị bảo mẫu? - Ông Lloyd hỏi. Tôi cần nói chuyện với bà trước khi tôi về.

Bessie mời và dẫn ông sang phòng ăn. Trong cuộc nói chuyện ấy giữa ông Lloyd và bà Reed, căn cứ vào những việc xảy ra sau này tôi phỏng đoán là ông bào chế đã đánh bạo đưa ra ý kiến cho tôi đi trọ học. Và ý đó chắc đã được chấp thuận ngay; vì cứ theo lời Abbot kể, một buổi tối trong khi cả Bessie và Abbot ngồi khâu ở buồng trẻ, họ bàn đến chuyện đó - lúc ấy tôi đã đi nằm nên họ tưởng là tôi đã ngủ rồi.

– Bà chủ chắc cũng thích tống khứ cái con bé của nợ ấy đi, lúc nào nó cũng rình mò mọi người và âm mưu cái gì.

Tôi cho rằng chị Abbot coi tôi là một đứa trẻ nổi tiếng về mưu đồ thủ đoạn⁸.

Và cũng nhân dịp đó, qua câu chuyện Abbot nói với Bessie, lần đầu tiên tôi được biết rằng cha tôi là một mục sư nghèo, mẹ tôi đã lấy cha tôi trái với ý của bạn bè, vì họ cho rằng lấy như thế không tương xứng. Ông ngoại tôi giận mẹ tôi trái lời, đã cắt đứt mà không cho một đồng nào. Lấy nhau được một năm thì cha tôi mắc bệnh sốt chấy rận khi đi thăm người nghèo ở một tỉnh kỹ nghệ lớn, nơi cha tôi làm mục sư, và ở đó bệnh dịch ấy đang hoành hành. Mẹ tôi lây bệnh cha tôi, và hai người chết cách nhau một tháng.

Bessie khi nghe câu chuyện ấy thở dài nói:

– Tội nghiệp cho con bé Jane, kể cũng đáng thương, chị Abbot ạ!

– Đúng, nếu nó là một đứa trẻ xinh đẹp và ngoan ngoãn thì người ta cũng thương hại cảnh côi cút của nó. Nhưng người ta không thể thương được một con cóc như thế.

– Nhất định rồi, một người xinh đẹp như cô Georgiana mà ở trong cảnh ngộ ấy thì còn đáng thương xót hơn nhiều.

– Phải đấy, tôi yêu cô Georgiana quá chừng! - Abbot kêu lên một cách nồng nhiệt - Người đâu mà xinh đẹp thế, tóc búp dài, mắt xanh, nước da nõn nà như là người trong tranh ấy!... Chị Bessie này, tôi thèm ăn một chút thịt thỏ bữa tối nay.

– Tôi cũng vậy... với hành phi. Nào, chúng mình đi xuống nhà đi.

Nói xong hai người bước ra.

CHƯƠNG IV

Từ lúc nói chuyện với ông Lloyd và nghe được câu chuyện giữa Bessie và Abbot, tôi thấy có đủ lý do để mong muốn khỏi bệnh, đời tôi sắp có sự thay đổi đây, tôi âm thầm ước ao chờ đợi. Thế mà lần lữa ngày lại ngày, tuần lại tuần cứ trôi qua. Tôi đã bình phục như thường, mà cái điều tôi hằng âp ủ bẵng hẳn đi không hề được đả động đến. Bà Reed thỉnh thoảng nhìn tôi bằng con mắt khắc nghiệt và rất ít khi nói gì với tôi. Nhất là từ dạo tôi ốm, bà càng gây thêm hố ngăn cách giữa tôi và các con bà. Bà bắt tôi ngủ riêng ở một căn buồng con, phạt tôi chỉ được ngồi ăn một mình, và suốt ngày phải ở trong phòng trẻ, trong khi những đứa em họ của tôi cứ ở lì ngoài phòng khách. Bà Reed không hề đả động đến việc gửi tôi đến ký túc xá, nhưng tự nhiên tôi vẫn cứ cảm thấy bà không thể nào chịu được tôi ở cùng với bà, vì nhất là hồi đó mỗi khi nhìn đến tôi, là bà lại càng tỏ ra ghét cay ghét đắng.

Tất nhiên là Eliza và Georgiana được lệnh phải hết sức tránh chuyện trò với tôi. Khi nào nhìn thấy tôi, thằng John cũng thúc lưỡi vào bên má, và có một lần nó định thử trị tôi một trận; nhưng cũng như lần trước, sự hung dữ và chống đối liều lĩnh của tôi lại bùng lên, tôi chống cự ngay; nó thấy rằng thôi đi là hơn cả, nên vừa nguyền rủa vừa bỏ chạy, kêu ầm lên là tôi đã đánh nó toạc cả mũi. Thực thế tôi đã nắm tay đấm hết sức cho tẹt hẳn mũi nó đi. Lúc thấy nó đã chùn vì quả đấm hoặc vì cái nhìn của tôi, tôi chỉ muốn nhân lúc thắng thế cho nó một trận, nhưng nó đã chạy lại với bà Reed rồi. Tôi nghe thấy nó nức nở mách với mẹ rằng "con chó ghẻ Jane Eyre" đã nhảy xổ vào nó như một con mèo điên. Bà Reed cắt đứt ngay câu chuyện.

– John, thôi con đừng nói đến Eyre với mẹ nữa, mẹ đã bảo con không được lại gần nó; nó không đáng để mình đếm xỉa đến, mẹ không bằng lòng cho con và các em con chơi với nó kia mà.

Tôi dựa vào lan can cầu thang ngay cạnh đấy, nghe đến đây bất chợt tôi hét lên và không kịp suy nghĩ gì về lời nói của mình:

– Chúng nó không đáng để cho cháu chơi thì có.

Bà Reed là một người khá lực lưỡng; vậy mà khi nghe câu nói lạ lùng hỗn xược ấy, bà nhảy vội lên cầu thang như một cơn lốc, bà quát tôi vào buồng trẻ và đẩy xuống chiếc giường nhỏ của tôi, giọng sang sảng bà ra lệnh cấm tôi không được rời khỏi chỗ, và nói một lời nào trong suốt ngày hôm ấy.

– Nếu cậu Reed còn sống, liệu cậu sẽ bảo mợ ra sao? - Tôi buột miệng hỏi lại bà thế. Tôi nói buột miệng, vì hình như lòng không muốn mà lưỡi tôi cứ tự nhiên thốt ra. Có một cái gì khiến tôi bật lên lời mà không thể tự kiềm chế được.

– Cái gì? - Bà Reed nghẹt thở hỏi. Con mắt xám thường lạnh lùng và nghiêm nghị của bà nhìn có vẻ bối rối như sợ hãi, bà buông tay tôi ra rồi nhìn tôi, như không hiểu tôi là người hay là ma quái nữa. Lúc ấy tôi cứ nói bừa đi.

– Cậu Reed ở trên thiên đường có thể biết hết mọi việc làm và ý nghĩ của mợ; cả thầy mẹ cháu cũng thế. Tất cả đều biết mợ nhốt cháu suốt ngày ra sao và mong cho cháu chết đi.

Bà Reed định thần được ngay, bà túm lấy tôi mà lay lấy lay để, bạt tai tôi, rồi bỏ mặc tôi ở đấy bước ra không nói một lời. Chị Bessie bổ khuyết thêm vào đó bằng một bài giảng đạo đức trong suốt một tiếng đồng hồ. Chị ấy nói quả quyết rằng tôi là một con bé dữ tợn vô cùng, một đứa trẻ vô giáo dục chưa từng thấy có ở một nhà nào. Tôi hơi tin lời chị, vì quả thực tôi cũng cảm thấy trong lòng tôi chỉ nảy ra toàn những tình cảm xấu.

Tháng Một, tháng Chạp và nửa tháng Giêng trôi qua. Cũng như thường lệ, lễ Noel và ngày Tết ở lâu đài Gateshead được tổ chức rất vui vẻ. Người ta tặng nhau quà biếu, mời mọc nhau dự tiệc tùng dạ hội. Tất nhiên, tôi bị gạt ra ngoài lề tất cả các cuộc vui đó, tôi chỉ dự phần vui góp, bằng cách đứng ngoài chứng kiến cảnh sắm sửa hàng ngày của Eliza và Georgiana, ngắm chúng nó xuống phòng khách, mặc những bộ áo mỏng mịn màng, những dải thắt lưng đỏ chói, những búp tóc cuốn búp công phu; và sau nữa, nghe tiếng dương cầm và thụ cầm vẳng ra từ dưới nhà lên, tiếng chân qua lại của người quản gia và các gia nhân, tiếng chạm cốc pha lê và đồ sứ lúc họ thù tạc, tiếng chuyện trò khi to khi nhỏ tùy theo cánh cửa phòng mở hay đóng. Khi nào chán những chuyện đó, tôi rời khỏi cầu thang vào trong căn buồng trẻ con âm thầm và hiu quạnh, ở đấy tuy có hơi buồn nhưng tôi không thấy khổ sở.

Nói cho đúng thì tôi cũng chẳng thiết đến chỗ đông người một chút nào, vì trong đám đông rất ít khi tôi được người ta chú ý tới; và nếu Bessie có tử tế gần gũi tôi, thì tôi vẫn cứ thích ngồi riêng với chị ấy trong những buổi tối lặng lẽ còn hơn là qua những buổi tối bà Reed nhìn tôi với con mắt cay nghiệt trong buồng đầy các ông các bà lịch sự.

Nhưng chị Bessie mặc quần áo cho các cô chủ xong, lại cứ quen đến những chỗ ầm ĩ trong nhà như bếp và buồng gia nhâu, thường chị ấy mang theo cả cây nến đi. Khi ấy tôi đặt con búp bê lên đầu gối, ngồi cho đến lúc lửa lò sưởi tàn dần, đảo mắt nhìn quanh để tin chắc rằng không có ma hiện lên trong căn buồng tối âm thầm. Và khi than trong lò đã vạc dần, tôi vội vàng cởi sống áo, hết sức tháo giật cho nhanh những dây nút, chui tọt vào chiếc giường con để tránh bóng tối và giá lạnh. Bao giờ tôi cũng đem theo con búp bê vào giường; đã là con người thì phải có cái gì để yêu, và trong khi không có vật gì xứng đáng hơn để mà trìu mến, tôi đành phải tìm thú vui trong tình âu yếm một con búp bê đẽo bằng gỗ, màu bềnh bệch, tả tơi như một thằng bù nhìn nhỏ xíu. Bây giờ hồi tưởng lại, tôi lấy làm lạ, không hiểu sao tôi lại vô lý yêu thực tình một thứ đồ chơi như thế, hầu như tưởng tượng nó là một vật sống và có tri giác. Tôi không thể nào chợp mắt nếu không ủ nó trong áo của tôi; và khi nó đã nằm yên ổn ấm áp rồi, tôi mới tạm thấy sung sướng vì tin rằng nó cũng sung sướng như vậy.

Trong lúc tôi đợi cho khách khứa ra về, thời giờ cứ như kéo dài và tôi lắng nghe tiếng chân chị Bessie trên cầu thang; đôi khi chị lên gác tìm cái đê hay cái kéo, hoặc có thể mang lên cho tôi một thứ gì đó để ăn tối - chẳng hạn chiếc bánh sữa hoặc chiếc gatô - trong lúc tôi ăn, chị ngồi xuống cạnh giường, và khi tôi ăn xong chị đắp lại chăn cho tôi; hôn tôi hai lần và bảo: "Thôi, cô Jane ngủ nhé". Trước thái độ dịu dàng ấy, tôi thấy hình như chị Bessie là người đẹp nhất, tốt nhất, tử tế nhất trên đời và tôi hết sức ước mong bao giờ chị cũng dịu dàng đáng yêu như thế, và không bao giờ xua đuổi mắng mỏ tôi, hoặc bắt tôi làm việc một cách vô lý như chị vẫn đối xử thường ngày. Tôi nghĩ rằng Bessie phải là một thiếu nữ có khả năng thiên bẩm, chị làm việc gì cũng khéo léo, chị có tài kể chuyện rất hấp dẫn; ít nhất tôi cho là như vậy, căn cứ vào ấn tượng chị gây cho tôi trong lúc kể những chuyện trẻ con. Nếu trong ký ức tôi hình dung lại nét mặt và dáng người chị không sai thì Bessie cũng là một người xinh đẹp. Tôi còn nhớ chị là một người đàn bà trẻ, dáng mảnh khảnh, tóc đen óng, đôi mắt đen, nét mặt rất thanh tú, nước da mịn màng trắng trẻo: nhưng tính nết chị bất thường, nóng nảy, chị có những ý nghĩ mơ hồ về lẽ phải và sự công bằng, tuy nhiên tôi vẫn thích chị, thích chị hơn tất cả mọi người ở lâu đài Gateshead.

Hôm ấy vào ngày mười lăm tháng Giêng, quãng chín giờ sáng, chị Bessie xuống nhà ăn điểm tâm, lũ em họ tôi chưa được mẹ chúng gọi lên. Eliza đang đội mũ và mặc áo ấm để ra vườn cho gà ăn, một việc mà nó rất thích; nó cũng thích không kém việc bán trứng cho người quản gia để găm tiền. Nó có óc con buôn và khuynh hướng rõ rệt để dành để dụm, không những tỏ ra trong việc bán trứng và gà con mà còn tỏ ra ở chỗ so kè giá cả chi li với người làm vườn về những cây hoa nhỏ, hạt giống, những chồi cây. Người này, theo lệnh bà Reed, phải mua cho cô chủ tất cả những thứ gì trong vườn mà cô ấy muốn bán. Có lẽ Eliza có thể bán cả tóc trên đầu đi nếu thấy là có lợi. Còn tiền, lúc đầu nó bí mật giấu vào những xó xỉnh rất kỳ lạ, bọc trong những mảnh giẻ rách hoặc những mảnh giấy dầu; nhưng rồi một vài chỗ giấu tiền của nó bị một chị ở trong nhà biết, Eliza sợ sẽ có ngày bị mất cái kho tàng quý giá đó, nên bằng lòng đem gửi mẹ, đòi phải trả lãi nặng, chừng năm mươi hoặc sáu mươi phân; số tiền lãi cứ ba tháng nó lấy một lần, lo lắng tính toán biên vào một quyển sổ.

Georgiana ngồi trên một chiếc ghế đẩu cao trước gương chải tóc, cài hoa giả và những lông chim khô vào các búp tóc, nó đã tìm thấy một lô những thứ đó trong ngăn kéo ở buồng xép sát mái nhà. Trong khi ấy tôi bận dọn giường, vì chị Bessie bảo tôi phải dọn cho xong trước khi chị trở lại (hồi này Bessie thường dùng tôi làm người phụ việc, để dọn dẹp trong buồng và quét bụi bàn ghế...). Sau khi đã trải đệm và gấp áo ngủ của tôi lại rồi, tôi đi lại chỗ khuôn cửa sổ thu dọn vài quyển tranh ảnh và những đồ chơi búp bê vứt bừa bãi ở đấy. Nhưng Georgiana chợt ra lệnh cho tôi để mặc những đồ chơi của nó ở đấy (vì những chiếc ghế và gương xinh xắn, những đĩa chén đẹp đẽ là của cải riêng của nó), nên tôi không dọn nữa. Không có việc gì làm, tôi bèn thổi những bông tuyết đọng trên cửa sổ, nó giạt ra một khoảng trống trên mặt kính, khiến tôi có thể nhìn ra ngoài cảnh vật im lìm khô cứng trong giá rét lạnh buốt.

Từ cửa sổ tôi nhìn thấy căn nhà của bác gác cổng và con đường cho xe đi. Đúng lúc tôi thổi tan được một mảng lá bạc trắng phủ mặt kính để nhìn ra ngoài, tôi thấy cánh cổng mở rộng, một chiếc xe ngựa chạy vào. Tôi lạnh lùng nhìn xe đi vào. Lâu đài Gateshead thường có xe ngựa đến luôn, nhưng không bao giờ xe đưa tới người khách nào có ích lợi cho tôi cả. Xe dừng lại trước nhà, tiếng chuông ngoài cửa rung leng keng, người khách được mời vào. Điều đó không liên quan gì đến tôi, nên tâm trí tôi bị hấp dẫn ngay một cách thú vị khi thấy một con chim cổ đỏ đến đậu trên một cành anh đào trụi lá mọc sát bờ tường cạnh cửa sổ cất tiếng hót. Bánh và sữa còn lại sau bữa ăn của tôi vẫn ở trên bàn. Tôi bóp vụn một mẩu bánh rồi mở cửa sổ để ném bánh lên thành cửa. Vừa lúc ấy chị Bessie chạy lên cầu thang vào phòng trẻ.

– Cô Jane, hãy cởi tạp dề ra đi, cô đang làm gì đấy? Sáng nay đã rửa chân tay mặt mũi chưa?

Trước khi trả lời chị, tôi mở khung cửa một lần nữa, vì tôi muốn cho con chim thế nào cũng được ăn no, khung cửa mở ra, tôi tung những mẩu bánh, một ít vãi trên gờ đá, một ít vương trên cành anh đào, bây giờ tôi mới khép cửa sổ lại trả lời:

– Chưa, chị Bessie ạ, tôi chỉ mới phẩy bụi đồ đạc xong.

– Cô thực vô ý vô tứ, đoảng vị quá! Thế bây giờ cô đang làm gì? Mặt thì đỏ bừng lên như là vừa làm việc gì ám muội ấy! Thế cô đang mở cửa để làm gì đấy?

Tôi không phải trả lời câu hỏi ấy vì hình như chị Bessie vội lắm, không có thì giờ nghe tôi biện bạch. Chị lôi tôi ra chỗ chậu rửa, lấy xà phòng, nước và một chiếc khăn ráp rửa mặt và tay cho tôi chẳng nương nhẹ chút nào cả, nhưng cũng may chị rửa xong ngay; rồi chị lấy một chiếc bàn chải cứng chải đầu và cởi tạp dề cho tôi và kéo vội tôi ra phía đầu cầu thang, chị bảo tôi đi xuống ngay, vì ở dưới buồng ăn có người đang đợi tôi.

Tôi muốn hỏi xem ai đợi và có bà Reed ở dưới ấy không, nhưng chị Bessie đã đi ra ngoài và đóng cửa buồng trẻ lại. Tôi thong thả đi xuống. Đã gần ba tháng tôi không hề được gọi đến trước mặt bà Reed; bị giam lâu ngày trong buồng trẻ nên tôi coi buồng ăn và phòng khách như là những nơi gớm ghiếc, tôi rất sợ phải vào các buồng đó.

Lúc này tôi đứng trong gian phòng trống không, trước mặt tôi là cửa phòng ăn, tôi dừng lại sợ hãi, run rẩy. Hồi ấy, nỗi sợ bị trừng phạt vô lý đã làm tôi trở thành một con bé hèn nhát khốn khổ nhường nào. Tôi đứng lưỡng lự đến mười phút, không dám quay về buồng trẻ mà cũng chẳng dám tiến vào buồng khách. Tiếng chuông rung vang trong phòng ăn khiến tôi dứt khoát: Tôi bắt buộc phải vào.

Lòng tự hỏi: "Không hiểu ai gọi mình đây", hai tay tôi nắm qua đấm cửa, cố quay đến mấy giây mới mở ra được.

Không biết trong buồng, ngoài bà Reed ra tôi sẽ còn thấy ông hoặc bà nào nữa đây?". Quả đấm vừa quay, cánh cửa hé ra, tôi bước vào cúi chào thật thấp, rồi ngước mắt lên tôi thấy - một cái cột đen! Trong giây phút đầu tiên, mới thoạt nhìn, ít ra tôi cũng thấy như thế, dáng người cứng đờ, gầy guộc, vận đồ đen, đứng thẳng trên chiếc thảm, bộ mặt khắc khổ như một cái mặt nạ bằng gỗ đẽo cắm trên cột để làm cái đầu.

Bà Reed vẫn ngồi ở chỗ mọi khi, bên cạnh lò sưởi, bà ra hiệu cho tôi lại gần, tôi vâng lời; và giới thiệu tôi với cái người lạ cứng đờ ấy như sau: "Đây là con bé mà tôi đã nói chuyện với ông”.

Ông ta - vì đó là một người đàn ông - từ từ quay đầu lại chỗ tôi đứng, đôi mắt xám nhấp nháy dưới đôi lông mày sâu róm, soi mói nhìn tôi, ông trịnh trọng nói, giọng trầm trầm:

– Người nó bé quá, nó bao nhiêu tuổi rồi?

Bà Reed trả lời:

– Mười tuổi.

– Thế kia à? - Ông không tin hỏi lại, và quan sát tôi thêm mấy phút nữa, rồi ông quay ra hỏi tôi:

– Tên cô là gì, cô bé?

– Thưa ông, Jane Eyre ạ.

Trong lúc trả lời tôi ngẩng lên nhìn ông ta, tôi thấy ông ta cao lớn, còn tôi thì nhỏ xíu, nét mặt ông to, và tất cả dáng người ông đều thô kệch và cứng nhắc.

– Này, Jane Eyre, cô có phải là một đứa bé ngoan ngoãn không?

Không thể nào trả lời là có được, những người quanh tôi đều nghĩ trái ngược lại, tôi lặng im. Bà Reed trả lời thay tôi bằng cái lác đầu đầy ý nghĩa và nói ngay:

– Có lẽ không nên bàn đến vấn đề đó thì hơn, ông Brocklehurst ạ.

– Thực ra phải nghe điều đó tôi rất lấy làm khổ tâm, nhưng tôi cũng cần phải nói chuyện với nó môt lát.

Và ông ta gập cái thân hình cứng nhắc ngồi xuống ghế bành đối diện với bà Reed. "Lại đây”, ông ta gọi tôi.

Tôi bước qua tấm thảm tiến lại gần; ông bắt tôi đứng thẳng đờ nước mặt ông. Chao ôi, lúc này mặt tôi sát ngang với mặt ông, trông bộ mặt ông ta mới ghê chứ! Cái mùi mới lớn làm sao! Và cái mồm nữa! Và bộ răng bàn cuốc to tướng, vổ ra ngoài!

– Không có gì buồn hơn là nhìn thấy một đứa trẻ hư, - Ông ta bắt đầu nói, - nhất là lại là một đứa con gái hư. Cô có biết những người xấu lúc chết sẽ đi tới đâu không?

– Xuống địa ngục, - Tôi trả lời ngay như một giáo đồ chính cống.

– Thế nào là địa ngục, cô có thể nói cho tôi biết không?

– Một cái vực đầy những lửa.

– Thế cô có muốn rơi vào cái vực ấy và bị thiêu đốt mãi mãi không?

– Thưa ông, không!

– Thế cô phải làm thế nào để tránh điều đó?

Tôi nghĩ một lát rồi trả lời: "Tôi phải giữ gìn sao cho khỏe mạnh và không chết". Câu nói của tôi lại làm cho ông hỏi vặn thêm.

– Làm thế nào mà cô có thể giữ cho khỏe mạnh được? Ngày nào cũng có khối trẻ con, bé hơn cô, chết đấy. Vừa cách đây độ một hai hôm, tôi mới chôn một đứa bé năm tuổi, một đứa bé ngoan. Bây giờ hồn nó đang ở trên thiên đàng. Cô mà có bị gọi sang thế giới bên kia, thì sợ rồi cô chẳng được như thế đâu.

Vì không có cách nào làm cho ông ta khỏi ngờ vực, tôi chỉ con biết cúi xuống nhìn đôi bàn chân to tướng của ông đặt trên thảm và thở dài, ước gì ra thoát khỏi chỗ này.

– Tôi mong rằng cái thở dài này xuất phát từ đáy lòng cô, và cô hối hận vì đã luôn luôn làm khổ tâm cho vị ân nhân rất tốt của cô.

"Ân nhân! Ân nhân!" tôi tự nói thầm trong bụng: "Mọi người đều bảo bà Reed là ân nhân của mình, nếu như vậy thì ân nhân chẳng hóa chỉ là một cái gì khó chịu mà thôi".

– Sáng và chiều cô có cầu kinh không? - ông ta lại hỏi tiếp.

– Thưa ông, có ạ!

– Cô có đọc Thánh kinh không?

– Thỉnh thoảng ạ.

– Đọc một cách vui thú chứ? Cô có thích Thánh kinh không?

– Tôi thích thiên Khải thị, về Cuốn sách của thánh Daniel, thiên Sáng Thế kỷ và Samuel, một đoạn ngắn của thiên Di trú và vài đoạn của thiên Các nhà vua và Biên niên sử, thiên Job và Jonah⁹.

– Còn thiên Thánh thi, tôi mong rằng cô cũng thích chứ?

– Không, thưa ông.

– Không à? Quái thật! Tôi có một đứa con trai còn ít tuổi hơn cô, nó thuộc lòng sáu bài Thánh thi, và khi có người hỏi nó thích ăn một chiếc bánh có hạnh nhân hơn hay là học một đoạn Thánh thi, nó bảo rằng: "ồ, Thánh thi chứ! Các vị thiên thần đều ca Thánh thi! Tôi ước gì được là một thiên thần nhỏ ở dưới trần này". Nó nói vậy đấy, thế là người ta thưởng ngay cho nó hai chiếc bánh, vì bé mà đã ngoan đạo.

– Thánh thi có ích lợi gì đâu, - Tôi nói.

– Điều đó tỏ rằng cô có một trái tim rất xấu, cô phải cầu Chúa đổi cho cô trái tim khác trong trắng, vứt bỏ trái tim bằng đá của cô mà thay vào đấy một trái tim bằng thịt.

Tôi vừa định hỏi cách làm thế nào thay đổi được trái tim, thì bà Reed nói xen vào, bảo tôi ngồi xuống; rồi bà lại tiếp tục câu chuyện:

– Ông Brocklehurst, tôi nghĩ đã nói với ông trong lá thư gửi ông ba tuần trước đây rằng con bé này không hẳn có những tính nết mà tôi mong đợi, nếu ông vui lòng nhận cho nó được vào ký túc xá ở Lowood, tôi mong bà hiệu trưởng và các cô giáo chú ý đến nó, và nhất là cẩn thận đối với cái thói xấu nhất của nó, là cái thói dối trá. Tao nói ra những điều này trước mặt mày, Jane ạ, để mày đừng có mà hòng lừa dối ông Brocklehurst.

Tôi sợ và ghét bà Reed là đúng lắm, vì bản chất của bà là thích làm nhục tôi tàn tệ. Tôi không bao giờ được sung sướng khi có mặt bà ta, dù tôi cẩn thận vâng lời bà, dù tôi cố sức làm bà ta vui lòng, thì tất cả mọi cố gắng của tôi cũng đều vô ích và được bà đối lại bằng những lời nói như vừa rồi. Bây giờ bà lại nhục mạ tôi trước mặt một người lạ, làm cho tôi vô cùng đau đớn. Tôi lờ mờ cảm thấy rằng bà Reed đã dập tắt hết mọi hy vọng trong quãng đời mà bà định đưa tôi đến. Tôi cảm thấy, dù cảm giác của tôi không diễn tả được, rằng bà đã gieo rắc sự ghét bỏ hằn thù trên bước đường tương lai của tôi. Tôi thấy mình đã bị ông Brocklehurst nhìn bằng con mắt thành kiến, ông coi tôi là một đứa bé gian ngoan, nguy hiểm, làm thế nào mà tôi có thể sửa chữa được sự bất công đó?

"Thực không còn cách nào nữa", tôi nghĩ thế trong khi cô nén cho khởi bật khóc, và vội vàng lau mây giọt nước mắt, những biểu hiện bất lực của sự đau đớn.

Bé mà đã gian ngoan thì xấu lắm, đáng buồn lắm, - ông Brocklehurst nói, - gian ngoan cùng một loại với man trá. Và rồi tất cả những kẻ gian dối đều bị trừng trị trong vực lửa lưu hoàng. Tuy nhiên con bé này sẽ được trông coi bà Reed ạ, tôi sẽ nói với cô Temple và các cô giáo.

– Tôi cũng mong nó sẽ được dạy bảo xứng với tương lai của nó, - Bà ân nhân của tôi nói tiếp - cho nó trở nên hữu ích, biết khiêm nhường; còn trong các kỳ nghỉ hè, xin ông cho phép nó cứ ở luôn tại Lowood.

– Thưa bà, bà quyết định như thế là rất đúng, - Ông Brocklehurst trả lời. Khiêm nhường là đạo đức Thiên Chúa giáo, và là đức tính đặc biệt thích hợp cho học trò ở Lowood. Cho nên tôi đặc biệt chú trọng dạy nó cho các học sinh. Tôi đã nghiên cứu cách nào tốt nhất để làm tịt cái tính kiêu ngạo phù hoa của chúng. Và hôm mới rồi, tôi đã có được một bằng chứng thú vị về sự thành công của tôi. Con cháu thứ hai Augơxta nhà tôi, một buổi cùng với mẹ nó đến thăm trường, trên đường về nó đã reo lên: "Ồ ba ạ, sao trông các nữ sinh ở Lowood có vẻ âm thầm và giản dị quá! Tóc thì chải vát ra sau tai, mặc tạp dề thì lại khâu nổi ở phía ngoài áo - trông như lũ con nhà nghèo khổ!” và cháu nói: "Chúng cứ trố mắt nhìn áo của con và của má, tưởng như chúng chưa hề được nhìn thấy một chiếc áo lụa bao giờ ấy!".

– Đó là một điều tôi hết sức tán thành, - Bà Reed trả lời, - dù tôi có tìm khắp nước Anh, cũng khó kiếm ra được phương pháp nào thích hợp hơn cho một đứa trẻ như con Jane Eyre này. Cần phải kiên định, ông Brocklehurst ạ! Tôi tán thành là phải kiên định về mọi mặt.

– Kiên định, thưa bà, đó là bổn phận đầu tiên trong đạo Thiên Chúa; và điều đó được tuân theo trong tất cả mọi việc ở ký túc xá Lowood: Ăn uống thanh đạm, quần áo giản dị những thứ cần thiết cũng thế nào xong thôi, thói quen cần cù, nghiêm chỉnh. Đó là nội quy hàng ngày của nhà trường và của mọi người trong đó.

– Tốt lắm, thưa ông, vậy tôi có thể coi như con bé này được nhận vào trường như một học sinh ở Lowood, và ở đây nó sẽ được giáo dục thích hợp với hoàn cảnh và hướng sau này của nó chứ?

– Thưa bà, bà có thể tin như vậy, nó sẽ được nhận vào ngôi nhà ươm giống chọn lọc đó - và tôi mong rằng nó sẽ tỏ ra biết ơn đối với sự ưu đãi quý báu được tuyển lựa ấy.

– Tôi sẽ gửi nó đến càng sớm càng hay, ông Brocklehurst ạ, vì tôi xin nói ông rõ, tôi muốn sớm trút cho xong một cái trách nhiệm trở nên nặng nề khó chịu quá.

– Đúng thế, đúng thế, thưa bà, và bây giờ thì xin kính chào bà. Tôi sẽ trở về lâu đài Gateshead chừng một hay hai tuần lễ nữa, vì ông bạn thân của tôi, ông phó giáo chủ, sẽ chẳng chịu để cho tôi về sớm hơn. Tôi sẽ viết cho cô Temple mấy chữ, báo cho cô ấy đợi sắp có một nữ học sinh mới, để cô ấy đón con bé cho tiện. Thôi chào bà.

– Vâng, chào ông Brocklehurst, ông nhớ cho tôi gửi lời thăm bà và các cô Brocklehurst, cô Augusta; Theodore, và cậu Broughton Brocklehurst nữa.

– Vâng, thưa bà tôi xin nhớ. - Này cô bé, đậy là quyển "Sách chỉ nam cho nhi đồng" phải tâm tâm niệm niệm mà đọc, nhất là phần "Chuyện về cái chết khủng khiếp bất ngờ của Mactha G, - một đứa trẻ xấu, chuyên gian dối và lừa lọc".

Nói đến đây ông Brocklehurst đưa cho tôi một cuốn sách mỏng bìa khâu, và sau khi rung chuông gọi xe, ông ta ra đi.

Chỉ còn lại Reed và tôi; mấy phút im lặng tôi qua. Tôi ngắm bà ngồi khâu. Hồi ấy bà chừng ba mươi sáu, ba mươi bảy, vóc người lực lưỡng, vai vuông, chân tay chắc nịch, không cao lớn, tuy mập mạp, nhưng không béo phệ. Mặt bà tương đối to, hàm dưới rất nở nang và cứng, cái trán ngắn ngủn, cằm rộng và nhô ra, mồm mũi khá cân đối. Dưới cặp lông mày thưa long lanh đôi mắt thiếu dịu dàng, nước da đen sạm, làn tóc hung hung. Tạng người khỏe mạnh, bà chẳng đau ốm bao giờ. Là người nội trợ khéo léo, cẩn thận, bà trông nom cửa nhà và điền sản, một tay quán xuyến mọi việc chu đáo. Đôi khi chỉ có các con bà là coi thường và nhạo báng uy quyền của mẹ. Bà ăn mặc khéo, chú ý đến dáng dấp cử chỉ để quần áo càng đẹp thêm.

Tôi ngồi trên một chiếc ghế con thấp, cách ghê bành của bà chừng vài bước, ngắm nghía hình dáng và đọc những nét mặt bà. Tôi cầm trong tay cuốn sách có truyện cái chết thình lình của đứa bé nói dối, câu chuyện đó khiến tôi chú ý như một điềm báo trước cho bản thân tôi. Những việc vừa qua, những điều bà Reed nói về tôi với ông Brocklehurst, tất cả ý nghĩa câu chuyện của hai người, còn mới mẻ như đâm vào ruột tôi. Tôi cảm thấy từng lời thấm thía như vẳng bên tai, và sự uất ức sôi sục trong lòng.

Bà Reed đang khâu ngừng tay nhìn vào mắt tôi:

– Đi ra ngay, đi về buồng trẻ kia, - Bà ra lệnh cho tôi. Có lẽ cái nhìn hay cử chỉ nào đó của tôi đã phạm đến bà, nên bà nói có vẻ hằn học tức tối, tuy cố nén. Tôi đứng dậy đi ra phía cửa, nhưng tôi lại quay lại, đi về phía cửa sổ, qua gian buồng, đến sát ngay cạnh bà.

Tôi phải nói mới được, tôi đã bị chà đạp khốn nạn, tôi phải phản ứng lại, nhưng bằng cách nào đây? Liệu tôi có đủ sức đương đầu với địch thủ của tôi không? Tôi tập trung hết khí lực để bật ra những lời này:

– Cháu không phải là một kẻ giả dối. Vì nếu như vậy thì cháu đã bảo là cháu yêu mợ, nhưng đằng này cháu nói thẳng là cháu không yêu mợ kia mà. Ngoài thằng John Reed ra, cháu ghét mợ nhất trần đời, và cuốn sách nói về đứa gian dối này, mợ có thể đem cho con gái của mợ, con Georgiana ấy, vì chính nó mới là đứa gian dối, chứ không phải cháu.

Tay bà Reed vẫn ngừng khâu, con mắt lạnh lùng của bà vẫn nhìn chằm chằm vào mắt tôi.

– Mày còn điều gì muốn nói nữa không? - Bà hỏi tôi bằng một giọng như đối với một địch thủ người lớn, chứ không phải giọng thường dùng đối với trẻ con.

Từ con mắt đến lời nói của bà đều dấy động lên tất cả mọi mối ác cảm của tôi. Toàn thân tôi lẩy bẩy, tôi xúc động run lên, không sao kìm được. Tôi nói tiếp:

– Tôi rất sung sướng vì bà không có họ hàng gì với tôi. Còn sống trên đời này, thì từ nay tôi sẽ không bao giờ gọi bà bằng mợ nữa. Sau này lớn lên, tôi cũng sẽ không bao giờ đến thăm bà; nếu có ai hỏi tôi có yêu bà không và bà đối xử với tôi ra sao, tôi sẽ trả lời rằng chỉ nghĩ đến bà thôi, tôi cũng đủ phát ốm lên rồi, và bà đối xử với tôi hết sức dã man tàn nhẫn.

– Làm sao mày dám nói như thế hở, con Jane Eyre kia?

– Làm sao tôi dám à, bà Reed? Sao tôi dám à? Vì đấy là sự thực. Bà nghĩ tôi là kẻ không có tình cảm và tôi có thể sống không cần đến tình thương, không cần được đối xử tử tế, nhưng tôi không thể nào sống như vậy được, còn bà là người nhẫn tâm. Tôi sẽ nhớ mãi bà đã đẩy tôi vào phòng đỏ một cách phũ phàng tàn nhẫn ra sao, rồi bà giam tôi trong đó, tôi sẽ nhớ cho đến chết. Mặc dù lúc đó tôi như kẻ hấp hối, mặc cho tôi kêu khóc nghẹn ngào khổ sở: "Mợ thương cháu, xin thương cháu, mợ Reed ơi!". Tôi bị bà trừng phạt đau đớn ê chề như vậy, chỉ vì thằng con trai mất dạy của bà đánh đập tôi, tôi chẳng tội lỗi gì mà nó đánh tôi vùi dập. Ai hỏi chuyện, tôi cũng sẽ kể lại đúng như thế. Người ta cứ tưởng bà là một người phúc hậu, nhưng thực ra bà rất xấu và tàn ác, chính bà là kẻ giả dối.

Khi tôi trả lời xong những câu đó, tâm hồn tôi như mở tung ra, khoái trá với một cảm giác tự do và đắc thắng kỳ lạ, mà tôi chưa bao giờ cảm thấy. Hình như một sợi dây trói buộc vô hình đã bị đứt tung, và tôi vừa mới đấu tranh đòi được một sự tự do không bao giờ ngờ đến. Cảm nghĩ này không phải không có lý, vì trông bà Reed lúc đó có vẻ hốt hoảng; đồ khâu tuột khỏi đầu gối, bà giơ hai tay lên, người bà lắc lư, mặt nhăn lại như sắp khóc.

– Jane, mày nghĩ lầm rồi, mày làm sao thế? Sao mày run bắn bật lên như vậy? Mày có muốn uống nước không?

– Không, thưa bà Reed.

– Mày còn ước ao điều gì nữa không, hở Jane? Tao nói thực rằng tao muốn là người bạn đối với mày.

– Không phải, bà đã nói với ông Brocklehurst rằng tôi là một đứa có tính xấu, một kẻ lừa dối; và tôi sẽ nói cho mọi người ở Lowood biết bà là người như thế nào và bà đã làm những việc gì.

– Jane ạ, mày không hiểu những chuyện đó, trẻ con có lỗi cần phải được uốn nắn.

– Lỗi của tôi không phải là gian dối! - Tôi kêu to lên một cách man rơ.

– Nhưng bây giờ mày đang tức giận, Jane ạ, mày phải nhận điều đó; thôi, hãy về buồng đi, con ạ, và hãy nằm nghỉ một lát.

– Tôi không phải là con bà, tôi không thể nằm được; bà gửi ngay tôi đến ký túc xá đi, bà Reed, vì tôi đã ngấy ở đây lắm rồi.

"Thực thế, cần phải gửi nó đến trường ngay thôi", bà Reed khẽ lẩm bẩm, rồi bà nhặt đồ khâu, bước vội ra ngoài.

Còn lại một mình tôi, kẻ chiến thắng trên chiến trường. Đó là cuộc đấu tranh quyết liệt nhất và là chiến thắng đầu tiên tôi giành được. Tôi đứng một lát trên tấm thảm, chỗ ông Brocklehurst đứng ban nãy, tận hưởng cái cô đơn của kẻ chiến thắng. Mới đầu tôi mỉm cười với mình và cảm thấy phấn khởi, nhưng sự thích thú hung dữ này dịu lại ngay cùng với sự sôi nổi trong huyết quản của tôi. Một đứa trẻ con không thể nào cãi nhau với người lớn, như tôi đã cãi, không thể buông thả sự cáu giận của mình, như tôi đã làm, mà sau đó lại không cảm thấy sự đau đớn của hối hận và sự giá lạnh của cắn rứt. Trong khi kết tội và đe dọa bà Reed, lòng tôi rừng rực như một đống lá giành chổi bốc cháy bùng lên, thiêu đốt phá phách; và cũng đống lá ấy, sau khi lửa tàn rồi, chỉ còn lại đám tro đen, nó tượng trưng cho tâm trạng của tôi, sau nửa giờ lặng lẽ suy nghĩ, khi tôi cảm thấy mình đã có thái độ điên cuồng và cám cảnh cho cái tình trạng mình thù ghét người mà cũng bị người ghét lại.

Lần đầu tiên tôi thưởng thức sự trả thù, say sưa như men nồng, uống vào thấy ấm lòng sôi nổi, nhưng nó để lại sau đó một hương vị gay gắt, cháy bỏng, khiến tôi cảm thấy như mình bị đầu độc. Bấy giờ, tôi sẵn sàng muốn đến xin lỗi bà Reed, nhưng theo kinh nghiệm cũng như theo bản năng, tôi biết rằng làm như vậy chỉ tổ khiến bà khinh bỉ mình thêm, cũng có thể vì thế mà lại kích động tính nóng nảy của con người tôi bùng lên nữa.

Tôi muốn luyện một năng tính nào khác tốt hơn là ăn nói phũ phàng, muốn trau dồi một tình cảm nào đỡ quỷ quái hơn là sự cáu giận u uất. Tôi cầm lấy một cuốn truyện Ả Rập, ngồi xuống cố gắng đọc. Nhưng tôi chẳng hiểu chuyện nói gì sất, tâm trí tôi vẩn vơ giữa tôi và trang sách mà thường ngày tôi rất say mê. Tôi mở toang cửa kính ra vào phòng ăn: Vòm cây im lìm; sương muối âm u bao trùm khắp vườn không bị một cơn gió hay ánh mặt trời đánh tan đi. Tôi lấy áo trùm lên đầu và cánh tay, rồi bước ra, đi vào một khu vườn cô tịch, nhưng tôi chẳng thấy vui thú gì giữa những cây cối im lìm, những quả thông rụng, những tàn dư giá lạnh của mùa thu, những lá vàng úa bị gió quét vun lại thành từng đống, bây giờ cứng quèo, chồng chất lên nhau. Tôi tựa vào cổng nhìn ra cánh đồng vắng, không một bóng cừu, và cỏ ngắn bị hớt trụi, trắng xóa. Đó là một ngày ảm đạm, bầu trời mờ đục, cảnh vật bị tuyết phủ. Những bông tuyết rơi từng đợt, không tan trên con đường khô cằn và trên đồng cỏ trắng phau. Tôi đứng lặng, buồn rầu khổ sở, luôn mồm lẩm bẩm: "Ta sẽ làm gì đây? Ta sẽ làm gì đây?".

Bỗng tôi nghe thấy một giọng trong trẻo gọi: "Cô Jane! Cô ở đâu đấy? Đi vào ăn chứ!".

Tôi biết rõ là chị Bessie nhưng tôi vẫn đứng nguyên; chị nhẹ nhàng bước ra vườn.

– Cô thực hư quá đi mất, - Chị Bessie bảo - tại sao nghe có người gọi mà cô không vào?

Mặc dù chị Bessie thường hay cáu bẳn, tôi vẫn thấy sự có mặt của chị dễ chịu hơn là những điều tôi đang suy nghĩ. Thực tế sau cuộc tranh cãi thắng lợi của tôi với bà Reed, tôi không còn để tâm đến tính nóng nảy chốc lát của chị bảo mẫu, và tôi sẵn sàng đến sưởi dưới ánh sáng tươi trẻ của tâm hồn chị. Tôi dang hai tay ôm lấy chị và nói: "Lại đây, chị Bessie, đừng mắng mỏ tôi".

Thường ngày tôi không quen có cái cử chỉ thẳng thắn và mạnh dạn như thế, dù sao nó cũng làm chị hài lòng.

– Cô là một đứa trẻ kỳ quặc, cô Jane ạ! Chị vừa nói vừa nhìn tôi; một đứa trẻ lang thang và đơn độc, cô sắp vào trường có phải không?

Tôi gật đầu.

– Thế cô không buồn vì phải xa chị Bessie tội nghiệp này ư?

– Chị Bessie thì quan tâm gì đến tôi cơ chứ? Chị mắng mỏ tôi luôn ấy.

– Khốn nhưng cô kỳ lắm kia, nhút nhát rụt rè, cô phải mạnh bạo lên mới được.

– Hừ! Để mà càng bị ăn những cái củng à?

– Ngốc lắm! Nhưng kể ra cô cũng có điều bị đối xử tệ thật đấy. Tuần lễ vừa rồi, mẹ tôi ra thăm tôi, có bảo rằng bà chả bao giờ muốn có một người con gái ở vào địa vị như cô. Nào, bây giờ đi vào, tôi có tin rất hay báo cho cô biết.

– Chị nói dối, chị Bessie.

– Bé này! Cô muốn nói gì vậy? Sao cô nhìn tôi bằng đôi mắt buồn rầu thế! Này! Trưa nay, bà Reed cùng các cô con gái và cậu John đi uống trà ở nhà khác, còn cô thì sẽ uống trà với tôi. Tôi sẽ bảo chị bếp làm cho cô một chiếc bánh, rồi cô sẽ giúp tôi một tay xem lại các ngăn kéo của cô, vì tôi còn phải sửa soạn hòm xiểng cho cô nữa. Bà Reed định cho cô rời khỏi Gateshead trong vòng một hay hai hôm, và tùy ý cô thích chọn thứ đồ chơi nào mang đi thì mang.

– Bessie, chị phải hứa rằng từ giờ cho đến khi tôi đi, chị đừng mắng mỏ gì tôi nữa cơ.

– Được, tôi hứa, nhưng cô phải là một cô bé thực ngoan và đừng có sợ tôi kia. Lúc nào tôi có hơi gắt một chút thì đừng giật nảy mình lên; như thế làm tôi bực mình lắm đấy.

– Tôi cho rằng tôi sẽ không phải sợ chị mãi đâu, chị Bessie ạ, vì tôi đã quen với chị rồi, và tôi sẽ có những người khác để mà sợ.

– Nếu cô sợ họ, họ sẽ ghét cô.

– Cũng như chị, có phải không, chị Bessie.

– Tôi không ghét cô đâu, tôi tin rằng tôi yêu cô hơn mọi người khác.

– Chị có tỏ ra như vậy đâu.

– Cô là một cô bé gái sắc mắc, cô có lối nói chuyện mới lạ đấy. Ai làm cho cô trở nên liều lĩnh táo bạo như vậy?

Hừ, tôi sắp phải xa chị, vả lại...

Tôi toan nói vài điều về chuyện xảy ra giữa tôi với bà Reed, nhưng nghĩ lại tôi thấy vấn đề này nên yên lặng là hơn cả.

– Thế xa rời tôi, cô thấy vui thú phải không?

– Không đâu, chị Bessie ạ; thực ra, chính lúc này tôi thấy hơi buồn.

– "Chính lúc này" và "hơi buồn"? Cô bé nhà tôi nói câu đó mới lạnh lùng làm sao! Tôi dám chắc giá bây giờ tôi xin cô một cái hôn, cô sẽ chẳng cho nào! Cô sẽ bảo rằng cô "hơi" không muốn.

– Tôi rất thích được hôn chị, chị hãy cúi thấp đầu xuống.

Bessie cúi xuống, chúng tôi ôm hôn nhau, rồi tôi theo chị vào trong nhà, lòng thoải mái. Buổi trưa hôm ấy trôi thanh bình êm ả, tối đến chị Bessie kể cho tôi nghe mấy câu chuyện hay nhất và hát mấy bài ca êm đềm nhất của chị. Còn đối với tôi cuộc đời cũng bừng lên ánh nắng.

CHƯƠNG V

Sáng hôm 19 tháng Giêng, chuông đồng hồ vừa điểm năm giờ, chị Bessie đã bước vào buồng tôi, tay cầm cây nến. Lúc ấy tôi đã dậy và ăn mặc tương đối chỉnh tề. Tôi dậy được nửa giờ rồi chị mới tới; tôi rửa mặt, mặc quần áo dưới ánh trăng tàn rọi qua chiếc cửa sổ con gần chiếc giường nhỏ của tôi. Ngày hôm ấy, tôi phải rời khỏi Gateshead bằng một chiếc xe ngựa đi qua cổng quãng sáu giờ sáng. Bessie là người độc nhất trở dậy, nhóm lửa trong phòng trẻ và sửa soạn bữa điểm tâm cho tôi. Ít có trẻ con nào trong lòng đang xốn xang vì một cuộc đi xa, mà lại có thể ngồi ăn được, tôi cũng vậy. Chị Bessie ép tôi húp vài thìa sữa nóng và ăn những bánh chị đã sửa soạn sẵn không được, bèn gói một ít bích quy, nhét vào trong cặp tôi. Sau khi giúp tôi mặc áo và đội mũ, chị quàng cổ một chiếc khăn san rồi chúng tôi ra khỏi buồng trẻ. Lúc qua cửa buồng bà Reed, chị hỏi:

– Cô có muốn vào từ biệt bà Reed không?

– Thôi, chị Bessie ạ, hôm qua lúc chị xuống dưới nhà ăn bữa tối, bà ấy có vào buồng tôi và bảo sáng sớm lúc nào đi, tôi không cần phải vào đánh thức bà hoặc các em dậy nữa. Rồi bà dặn tôi nên nhớ rằng bao giờ bà cũng là người bạn tốt nhá của tôi, tôi phải luôn nhắc đến bà và nhớ đến công ơn của bà.

– Thế cô trả lời sao?

– Chẳng trả lời gì cả, tôi lấy chăn trùm lên mặt rồi quay đầu vào tường.

– Như thế là sai, cô Jane ạ!

– Như thế là đúng chứ, chị Bessie, vì bà chủ của chị không phải là bạn mà là kẻ thù của tôi.

– Ồ, cô Jane, không nên nói vậy!

– Thôi, vĩnh biệt lâu đài Gateshead! - Tôi kêu lên khi đi qua phòng lớn và bước ra cổng.

Trăng đã lặn, trời tối hẳn lại. Chị Bessie xách chiếc đèn lồng kính, ánh sáng hắt ra trên những bực thềm ẩm ướt và con đường rải sỏi đẫm tuyết vừa tan. Sáng mùa đông rét buốt, khi bước vội xuống lối đi, răng tôi run cầm cập. Trong buồng bác gác cổng đã có ánh đèn, lúc đến nơi chúng tôi thấy vợ bác đang nhóm lửa. Cái hòm của tôi đem xuống từ chiều hôm trước, đã được buộc chặt dây thừng và đặt bên cạnh cửa. Lúc ấy chừng sáu giờ kém vài phút, và sáu tiếng chuông vừa điểm được một lát thì có tiếng bánh xe xa xa lăn trên đường báo hiệu xe sắp tới. Tôi ra cửa, nhìn thấy trong bóng tối ánh đèn xe đang tiến lại gần.

– Cô ấy đi có một mình thôi ư? - Vợ bác gác cổng hỏi.

– Phải!

– Đi xa lắm không?

– Năm mươi dặm.

– Xa quá đấy! Tôi lấy làm lạ: không hiểu sao bà Reed lại dám để cho cô ấy đi một mình trên quãng đường dài như thế!

Chiếc xe bốn ngựa tiến đến trước cổng, đầy hành khách. Người đánh xe và người phụ việc giục giã mọi người nhanh tay; cái hòm của tôi được khuân lên. Tôi ôm lấy cổ chị Bessie níu lấy để hôn, người ta phải kéo tôi ra.

– Bác trông nom cô ấy cẩn thận giúp cho! - Chị Bessie bảo bác xà ích trong khi bác nhấc tôi vào trong xe.

– Yên trí, yên trí! - Người xà ích trả lời và cửa xe đóng lại.

Một tiếng nói vang lên: "Đi thôi", thế là chiếc xe lại tiếp tục chạy. Tôi đã từ giã Bessie, từ giã lâu đài Gateshead như thế đấy. Cũng như thế, tôi đi tới một nơi xa lạ mà tôi cho là mịt mù bí mật.

Tôi nhớ rất ít về chuyến đi này, tôi chỉ thấy ngày hôm ấy dài vô tận, hình như chúng tôi đi hàng trăm dặm đường. Chúng tôi qua nhiều thành phố, và rồi đến một thành phố rất lớn, xe chúng tôi ngừng lại, người ta tháo ngựa ra, mọi người xuống ăn bữa sáng.

Tôi được dẫn vào một hàng ăn, bác xà ích muốn tôi ăn một thứ gì; nhưng vì tôi không thấy đói, bác để tôi ngồi trong một căn buồng rộng thênh thang, hai đầu có hai cái lò sưởi, trên trần treo ngọn chúc đài, một hàng lan can đỏ nhỏ nhắn ở trên cao nhô khỏi mặt tường, đầy những nhạc cụ. Đi quanh quẩn trong buồng một lúc lâu, tôi có cảm giác lạ lùng, và lo có một kẻ nào vào bắt cóc tôi đi; vì tôi tin rằng có những tay chuyên bắt cóc người, chị Bessie thường kể cho tôi nghe chiến công của họ trong những câu chuyện bên lò sưởi. Sau cùng bác xà ích quay lại, bác lại xốc tôi lên xe lần nữa; con người trông nom tôi đó nhảy lên chỗ ngồi của mình, thổi tù và vang lên, rồi xe chạy lọc cọc trên đường phố rải đá¹⁰ của thị trấn L.

Chiều đến, khí trời ẩm, đượm hơi sương; lúc chạng vạng tối tôi bắt đầu cảm thấy xe đã xa Gateshead lắm rồi. Chúng tôi không đi qua những thành phố nữa, quang cảnh đã thay đổi hẳn; những đồi núi lớn xám ngắt nổi lên bao quanh chân trời. Hoàng hôn buông dần, xe chúng tôi xuống thung lũng rừng cây âm u, rồi một lúc lâu sau khi màn đêm đã bao trùm cảnh vật, tôi nghe tiếng gió rừng Reed trong các lùm cây.

Tiếng gió ru, cuối cùng tôi lịm dần trong giấc ngủ. Nhưng tôi không ngủ được lâu, vì tiếng xe đỗ chợt làm tôi bừng tỉnh. Cửa xe mở, một người dáng chừng là chị người làm đứng bên cạnh cửa, nhờ ánh đèn xe tôi nhìn thấy mặt và quần áo chị ta.

– Ở đây có cô bé nào tên là Jane Eyre không? - Chị ta hỏi. Tôi trả lời: "Có" và người ta xốc tôi ra, cái hòm của tôi được đỡ xuống, rồi xe lại bon bon chạy.

Ngồi lâu quá, tôi thấy ê ẩm cả người và choáng váng vì xe xóc quá và những tiếng động. Định thần lại tôi đưa mắt nhìn xung quanh. Không gian trĩu nặng, gió mưa tăm tối, nhưng tôi cũng lờ mờ nhìn thấy trước mặt bức tường và một cánh cửa mở, tôi bước qua cửa cùng với người dẫn đường mới, chị ta khóa cửa lại. Bây giờ đã thấy một tòa nhà, hay nói đúng hơn là một dãy nhà - vì tòa nhà chạy dài mãi ra - có nhiều cửa sổ, một vài cửa sổ vẫn còn ánh đèn. Chúng tôi đi vào con đường rộng rải sỏi, lũng bũng nước, dẫn tới một cái cửa; rồi chị người làm đưa tôi qua hành lang vào một buồng có lửa ấm, để tôi ở lại đấy một mình.

Tôi đứng hơ những ngón tay rét cóng trên than hồng và đảo mắt nhìn quanh, không có lấy một ngọn nến, ánh lửa hắt hay trong lò sưởi chập chờn soi những bức tường căng giấy, tấm thảm, những màn cửa và đồ đạc bằng gỗ đào hoa tâm bóng lộn. Đây là một phòng nói chuyện, không được rộng rãi huy hoàng như phòng khách ở Gateshead, nhưng cũng khá đủ tiện nghi. Tôi đang ngắm xem một bức tranh treo trên tường diễn tả cái gì thì cửa chợt mở, một người bước vào, tay cầm nến sáng, và có một người nữa theo sát đằng sau.

Người đi trước là một bà cao lớn, tóc đen, mắt đen, trán rộng và xanh xao; bà trùm lên mình một chiếc khăn san, vẻ trang trọng, dáng người ngay ngắn.

– Con bé thế này mà đã gửi nó đi độc có một mình, - Bà ấy nói và đặt cây nến lên bàn. Bà chăm chú nhìn tôi chừng hai phút, rồi nói thêm:

– Cho em bé ngủ ngay đi là hơn; trông em có vẻ mệt mỏi. Em có mệt không? - Bà hỏi và đặt tay lên vai tôi.

– Dạ, hơi mệt.

– Chắc em còn đói nữa; chị Miller ạ, hãy cho em nhỏ ăn gì trước khi đi ngủ. Có phải đây là lần đầu tiên em xa cha mẹ để đi trọ học không em?

Tôi nói cho bà biết là tôi mồ côi cha mẹ. Bà hỏi cha mẹ tôi mất từ bao giờ, năm nay tôi lên mấy, tên là gì, tôi có biết đọc, biết viết và khâu vá được chưa. Bà lấy ngón tay trỏ vuốt nhẹ lên má tôi và bảo: "Bà mong cháu sẽ là một em bé ngoan ngoãn”, và để cho tôi đi ra cùng với cô Miller.

Bà mà tôi vừa từ biệt đó vào khoảng hai mươi chín tuổi; còn cô đi cùng với tôi trẻ hơn độ vài tuổi. Giọng nói, mắt nhìn và vẻ người bà ta khiến cho tôi cảm động chú ý. Cô Miller không có gì đặc biệt lắm, nước da bồ quân, vẻ mặt mệt mỏi vì lo lắng, dáng dấp hành động tất bật như người lúc nào cũng bề bộn những công việc phải làm. Cô có vẻ là một nữ trợ giáo - về sau tôi biết, đúng như tôi đoán.

Cô dẫn tôi qua hết phòng này đến phòng khác, hành lang này đến hành lang nọ, trong một tòa nhà rộng rãi, xây không đều. Một sự im lặng hoàn toàn và hơi rờn rợn bao trùm lên cả khu nhà chúng tôi đi qua; sau chúng tôi đến một nơi nghe có tiếng rì rầm của nhiều giọng nói, và chúng tôi bước vào một căn phòng dài rộng, ở mỗi đầu kê một chiếc bàn lớn, trên mỗi bàn có hai cây nến cháy sáng, và ghế dài kê xung quanh, ở đấy ngồi quây quần những cô gái tuổi chênh lệch nhau khoảng từ chín mười cho đến hai mươi tuổi. Dưới ánh sáng lù mù của những ngọn nến tôi tưởng có không biết bao nhiêu là người nữa, nhưng thực ra không quá tám mươi học sinh. Tất cả đều mặc đồng phục, áo vải nâu như nhau, kiểu rất lạ, với những tạp dề dài. Lúc ấy đúng vào giờ học; các học sinh đang học bài ngày mai và tiếng rì rầm tôi đã nghe chính là tiếng họ lẩm nhẩm đọc.

Cô Miller ra hiệu cho tôi ngồi xuống một chiếc ghế dài cạnh cửa ra vào, rồi đi đến cuối phòng nói thật to:

– Các giảng tập viên¹¹, thu sách học và xếp cả lại!

Bốn cô lớn từ bốn bàn khác nhau đứng dậy, đi xung quanh thu sách và xếp lại một chỗ. Cô Miller lại ra lệnh:

– Các giảng tập viên đi dọn khay ăn tối!

Các cô lớn đi ra và ngay sau đó bưng vào mỗi người một chiếc khay, ở trên có chia từng suất, một món mà tôi không biết là gì, giữa khay là một bình nước và một chiếc cốc vại. Họ đi xung quanh bàn chia từng phần; ai khát thì uống, cái bình để uống chung cả. Đến lượt mình, vì khát nên tôi chỉ uống mà không chạm đến phần ăn, bị kích động và mệt mỏi, tôi không thể ăn được nữa. Tuy nhiên tôi cũng thấy đó là một chiếc bánh lúa mạch mỏng, cắt ra làm nhiều phần.

Bữa ăn xong, cô Miller đọc kinh, còn các học sinh thì đi hàng đôi lên gác. Lúc này đã mệt lử cả người, tôi cũng chẳng còn nhận ra cái phòng ngủ như thế nào, chỉ thấy nó rất dài, cũng như cái buồng học. Đêm ấy, tôi phải ngủ chung giường với cô Miller; cô ấy giúp tôi cởi áo, lúc đã nằm rồi, tôi đưa mắt nhìn một lượt những dãy giường, mỗi chiếc đều có hai học sinh nằm. Được chừng mười phút người ta tắt ngọn đèn độc nhất trong buồng. Trong bóng tối âm thầm, tôi ngủ thiếp đi.

Đêm qua đi rất nhanh, tôi mệt quá đến nỗi không còn nằm mơ được nữa. Tôi chỉ chợt tỉnh có một lần, nghe thấy tiếng gió Reed lên từng hồi dữ tợn, mưa như trút và biết có cô Miller nằm bên cạnh. Lúc tôi lại bừng mắt ra thì một hồi chuông reo vang, các học sinh đã dậy cả và đang mặc áo. Trời còn tối mờ, một hai ngọn đèn đêm leo lét trong buồng. Tôi cũng phải miễn cưỡng trở dậy, trời rét như cắt, tôi run cầm cập, cố mặc áo cho xong, và khi thấy có một chiếc chậu tôi vội ra rửa mặt, - nhưng nào có được rửa ngay đâu, vì sáu học sinh mới có một chiếc chậu đặt trên bàn ở giữa phòng. Tiếng chuông lại rung lên, tất cả xếp hàng đôi và cứ thế đi xuống cầu thang, vào trong buồng học tối mù mù và lạnh giá. Ở đây cô Miller đọc kinh xong rồi ra lệnh:

– Ngồi theo lớp.

Mấy phút đầu có tiếng ồn ào huyên náo. Cô Miller luôn miệng quát "yên lặng!", và "trật tự!". Lúc ổn định rồi, học sinh ngồi quây thành bốn hình bán nguyệt, trước những cái bàn có kê ghế dựa, tất cả học sinh đều cầm sách. Trên mỗi bàn trước mặt chiếc ghế bỏ không, đặt một cuốn sách to như cuốn Thánh Kinh. Sau đó có vài giây tạm nghỉ, người ta nghe thấy tiếng rì rầm của số đông người. Cô Miller đi hết lớp này sang lớp khác để dẹp những tiếng rì rào liên miên đó.

Một hồi chuông từ xa réo lên; ngay lúc ấy có ba bà bước vào phòng, mỗi người đến một bàn và ngồi vào chỗ, cô Miller chiếm cái ghế thứ tư để trống, kê ngay sát cửa, và những trẻ nhỏ nhất ngồi xung quanh đó, tôi được theo học lớp bét này và ngồi ở đằng cuối.

Bắt đầu làm việc, chúng tôi đọc lại kinh nhật tụng, rồi đọc vài bài Thánh thư và tiếp theo là những chương Thánh kinh, kéo dài đến một giờ đồng hồ. Khi các bài vừa hết thì cũng sáng rõ. Tiếng chuông không mệt mỏi lại vang lần thứ tư. Các lớp lại xếp hàng đi sang phòng khác để ăn điểm tâm. Viễn cảnh được một miếng gì vào bụng, làm cho tôi rất thú vị! Lúc này tôi hầu như đói lả vì hôm qua ăn ít quá.

Phòng ăn là một căn phòng lớn âm u, trần thấp. Trên hai bàn dài có hai chậu đựng một cái gì nóng đang bốc hơi, tuy nhiên vì mùi vị tỏa ra chẳng ngon lành chút nào nên tôi chán ngán cả người. Tôi thấy một thái độ bất mãn chung khi hơi đó xông lên mũi các học sinh. Từ đám học sinh lớn lớp nhất, ở hàng đầu nổi lên tiếng xì xào:

– Khó nuốt quá, cháo lại khê.

– Im lặng! Một tiếng quát vang lên, không phải tiếng cô Miller mà là tiếng một cô giáo lớp trên, một người nhỏ nhắn, ngăm ngăm đen, ăn mặc sang trọng, nhưng vẻ mặt khắc khổ, ngồi ở đầu một chiếc bàn; ở đầu chiếc kia là một bà trông có vẻ dễ dãi hơn. Tôi cố tìm bà giáo tôi gặp lần đầu tối hôm trước, nhưng không thấy bà đâu cả. Cô Miller ngồi ở cuối bàn tôi; một bà có vẻ người ngoại quốc đứng tuổi, bà giáo dạy Pháp văn như sau này tôi được biết, ngồi ở cuối một bàn khác. Mọi người đọc một bài kinh dài rồi hát một bài Thánh ca, sau đấy một chị hầu bưng khay trà lên cho các cô giáo và bữa ăn bắt đầu.

Đói ngấu và mệt lả, tôi húp luôn mấy thìa phần của tôi mà cũng chẳng cần nghĩ đến mùi vị nó ra sao. Nhưng ngay khi cơn đói đã hơi dịu, tôi mới thấy cái món ăn thật lợm giọng, cháo đã khê; khoai lại thối, tồi tệ như nhau. Ngay đến người sắp chết đói ăn vào cũng đến phát ốm. Những chiếc thìa quấy uể oải, tôi thấy ai nấy nếm thử và cố nuốt nhưng hầu hết đều phải bỏ dở. Bữa điểm tâm thế là xong, nhưng chẳng ai ăn được gì hết. Người ta lại đọc kinh cám ơn cái bữa mà người ta chẳng ăn được gì ấy và lại hát một bài Thánh ca nữa, rồi tất cả học sinh rời phòng ăn để vào buồng học. Tôi là một trong những học sinh ra sau cùng; lúc đi qua các bàn, tôi thấy một cô giáo cầm tô cháo nếm và nhìn các cô khác; thái độ của họ đều tỏ vẻ khó chịu và một cô to lớn nói lẩm bẩm:

– Món hổ lốn đến lộn mửa! Thực là xấu hổ!

Mười lăm phút trước khi giờ học lại bắt đầu, buồng học ồn ào hỗn độn; trong lúc ấy hình như người ta được tự do nói chuyện oang oang thoải mái, nên các học sinh tận dụng cái quyền đó. Mọi chuyện dồn cả vào bữa ăn điểm tâm, mà người nào người ấy đều nguyền rủa thậm tệ cho hả. Những kẻ khốn khổ! Đó là niềm an ủi độc nhất của họ. Lúc ấy trong buồng chỉ có một mình cô Miller, một nhóm học sinh quây xung quanh cô, phàn nàn với dáng điệu hậm hực bất mãn. Có vài người lẩm bẩm đến tên ông Brocklehurst, thấy thế cô Miller lắc đầu tỏ vẻ không tán thành, nhưng cô cũng chỉ ngăn sự bực dọc của học sinh một cách chiếu lệ, dáng chừng cô cũng đồng tình với họ.

Đồng hồ trong buồng học điểm chín tiếng, cô Miller rời đám học sinh ra đứng giữa buồng, nói to:

– Im lặng, tất cả về chỗ!

Kỷ luật được ổn định; trong năm phút đám học sinh lộn xộn đã vào trật tự, sự im lặng tương đối trấn áp được tiếng nói của những dân Babel¹². Những cô giáo lớp trên trơ vể chỗ ngồi đúng lúc, nhưng tất cả mọi người vẫn lặng lẽ như chờ đợi cái gì. Các học sinh ngồi sắp hàng trên cái ghế dài ở dọc bốn cạnh buồng, tám mươi người cùng ngồi ngay ngắn không nhúc nhích. Một nhóm người trông thực kỳ dị, tóc ai nấy đều chải phẳng, lật ra sau, không có lấy một chiếc búp quăn; họ ăn vận toàn màu nâu, áo dựng thẳng cao và một chiếc cổ áo hẹp bó lấy cổ, đằng trước áo buộc những túi vải nhỏ (trông như túi tiền của những người trên rẻo cao xứ Tô Cách Lan) dùng trong khi làm việc. Tất cả đều đi bít tất len và giày nông dân, buộc bằng những vòng khuy đồng. Chừng hơn hai chục người ăn mặc lối này là những thiếu nữ dậy thì hoặc có thể coi là những thiếu phụ nữa, trông họ mặc không hợp lắm và có vẻ kỳ quái, ngay cả đối với người đẹp nhất.

Tôi vẫn đứng ngắm họ, thỉnh thoảng lại nhìn các cô giáo, tôi thực chẳng ưa cô nào cả: Cô to lớn thì hơi thô, cô da ngăm ngăm thì có vẻ nghiệt, cô ngoại quốc có dáng cục cằn thô tục, còn cô Miller mới khốn khổ chứ, người thì đỏ nhừ, héo hắt, phờ phạc. Trong lúc tôi nhìn mặt từng người, tất cả các học sinh bỗng nhất loạt đứng cả dậy, như bị bật lên bằng một chiếc lò xo.

Có sự gì thế không biết? Tôi không nghe thấy một câu ra lệnh nào, lạ quá. Trước khi tôi định thần được, cả lớp đã lại ngồi xuống như cũ. Nhưng mọi con mắt đểu đổ dồn cả về một phía, tôi cũng nhìn theo, và trông thấy cái bà đã tiếp tôi đêm trước. Bà đứng ở cuối phòng, trước lò sưởi (vì mỗi đầu buồng có một chiếc lò); bà yên lặng và nghiêm nghị nhìn hai dãy học sinh. Cô Miller lại gần, hình như để hỏi bà điều gì, và khi đã được bà trả lời, cô lại quay về chỗ và nói to:

– Giảng tập viên lớp nhất, đi lấy những quả địa cầu ra!

Trong khi lệnh đó được chấp hành, cái bà được hỏi ý kiến ấy thong thả đi qua buồng. Tôi cho rằng tôi có tính hay sùng bái vì tôi vẫn còn nhớ cái cảm giác kinh sợ thán phục trong khi nhìn theo bước chân bà. Bây giờ, giữa ban ngày ban mặt, trông bà cao lớn, kiều diễm, cân đối; đôi mắt nâu ánh lên một vẻ nhân hậu, hàng lông mi đen dài, cong, thanh tú, làm nổi nước da trắng của vầng trán rộng; hai bên thái dương làn tóc nâu thẫm cuốn thành búp theo thời trang, thời mà những băng chít mỏng và tóc uốn vòng cũng chưa thịnh hành, áo bà cũng rất hợp thời, dạ đỏ thắm điểm thêm một mảnh nhung đen Tây Ban Nha; một chiếc đồng hồ vàng (thời đó đồng hồ còn chưa nhiều như ngày nay) óng ánh đeo bên thắt lưng. Xin để độc giả tự thêm vào, cho đầy đủ hình ảnh của bà, nét mặt thanh tú, nước da trắng hơi xanh, vẻ người quý phái đường bệ, và như vậy độc giả sẽ có - Ít ra, trong chừng mực ngôn ngữ có thể cho ta được - một ý niệm đúng về vẻ ngoài của bà Temple - Maria Temple, vì sau đấy tôi được thấy tên đó ở một quyển kinh mà bà giao cho tôi đem đến nhà thờ.

Bà hiệu trưởng ở Lowood (vì đó chính là bà) ngồi xuống trước hai quả địa cầu đặt trên một chiếc bàn, gọi tất cả học sinh lớn nhất đến chung quanh, và bắt đầu giảng bài địa lý. Những lớp dưới thì được các cô giáo gọi đọc ôn sử ký, văn phạm, v.v... suốt trong một giờ đồng hồ, tiếp đến viết tập và số học. Rồi bà Temple dạy nhạc cho mấy học sinh lớn nhất. Mỗi giờ học chiếc đồng hồ lại đánh chuông báo hiệu, sau cùng chuông đánh mười hai tiếng, bà hiệu trưởng đứng dậy nói:

– Tôi có một điều muốn nói với các em.

Tiếng rì rầm lúc cuối giờ học đã bắt đầu râm ran, nhưng khi tiếng bà vừa cất lên thì tất cả đều im bặt.

Bà nói tiếp:

– Bữa điểm tâm sáng nay các em không ăn được hẳn các em bị đói. Vì vậy tôi đã bảo làm một bữa lót dạ bằng bánh và pho mát cho tất cả các em.

Các cô giáo nhìn bà ngạc nhiên.

– Tôi chịu trách nhiệm về việc này, - Bà nói thêm như để giải thích cho các cô, rồi lập tức rời khỏi buồng.

Ngay lúc đó bánh và phó mát được bưng vào và phân phát khiến tất cả học sinh vui sướng. Bây giờ lại có lệnh "Đi ra vườn!". Mỗi học sinh đội lên đầu một chiếc mũ cói thô có dây bằng vải sặc sỡ, và khoác một chiếc áo choàng màu xám. Tôi cũng được mặc như thế và đi theo dòng người bước ra ngoài trời.

Vườn là một khoảng đất rộng xung quanh có tường cao bao bọc nên không nhìn thấy được phong cảnh phía ngoài. Một hành lang có mái lợp chạy dài ở một bên, và có những đường rộng bao quanh một khoảng đất ở giữa, chia thành từng khoảnh nhỏ, mỗi khoảnh là một mảnh vườn thuộc riêng từng học sinh có phận sự vun trồng. Khi muôn hoa nở rộ, hẳn là những khoảnh vườn đó nom đẹp mắt lắm, nhưng lúc này là cuối tháng giêng, tất cả đều bị lạnh giá nhạt phai, úa tàn ảm đạm. Tôi run rẩy đứng nhìn xung quanh, đó là một ngày không thuận lợi lắm để tập tành ngoài trời; vì tuy không hẳn có mưa, nhưng bầu trời âm u bị sương mù vàng vàng che phủ, lâm tâm lất phất; dưới chân đất còn ướt lép nhép vì trận mưa ngập hôm qua. Những học sinh khỏe hơn cả chạy đây đó và chơi những trò chơi hoạt động, còn những cô xanh xao gầy yếu túm tụm ẩn dưới hành lang cho ấm; nhưng vì sương mù dày đặc thấm vào đến thân hình run rẩy của họ, nên tôi luôn luôn nghe thấy bật ra những tiếng ho khan rỗng.

Lúc ấy tôi chưa nói chuyện với ai, mà hình như cũng chẳng ai để ý đến tôi: Tôi đứng lẻ loi một mình, nhưng tôi đã quen với cảm giác đơn độc ấy, nó không làm cho tôi buồn lắm. Tôi đứng dựa vào một chiếc cột ở hành lang, kéo áo choàng xám quấn chặt lấy mình, cô quên cái lạnh buốt bên ngoài và cái đói ghê gớm đang cào cấu bên trong để quan sát và suy nghĩ. Những ý nghĩ của tôi lúc ấy mơ hồ và rời rạc, không đáng ghi lại. Tôi khó mà biết mình đang ở chỗ nào. Gateshead và cuộc sống đã qua hình như đã trôi đi xa tít tắp; hiện tại thì mơ hồ bỡ ngỡ, tương lai thì mù mịt không biết ra sao. Tôi nhìn quanh mảnh vườn, giống như vườn của tu viện, rồi nhìn đến khu nhà, một tòa nhà lớn, một nửa có vẻ xám xịt và cũ kỹ, nửa kia còn mới nguyên. Phần nhà mới gồm lớp học và phòng ngủ, được những cửa sổ có khung chia từng ô và lưới mắt cáo chiếu sáng, làm cho tòa nhà nom như nhà thờ. Một tấm biển đá phía trên cửa ra vào khắc những chữ sau đây:

"Lowood học viện - Phần nhà này được xây dựng lại năm... do ông Naomi Brocklehurst, ở lâu đài Brocklehurst, trong lãnh địa này của bá tước". "Hãy để cho ánh sáng của các con rạng rỡ trước mọi người, khiến họ có thể nhìn thấy rõ những việc làm đạo đức của các con và ca ngợi Đức cha trên trời" - Thánh Matth, quyển 16.

Đọc đi đọc lại những dòng chữ, tôi cảm thấy cần phải được giải thích, và tôi không sao hiểu nổi hết ý nghĩa những dòng chữ đó. Tôi đứng lặng suy nghĩ về nghĩa chữ "học viện" và đang cố gắng tìm hiểu câu đầu có liên hệ gì với câu kinh Phúc âm sau, chợt một tiếng ho ngay phía sau lưng khiến tôi quay đầu lại. Tôi thấy một cô học sinh ngồi trên tấm ghế đá dài cạnh đấy đang cúi đầu đọc một cuốn sách, có vẻ chăm chú lắm. Từ chỗ mình đứng, tôi có thể nhìn thấy tên cuốn sách là "Rasselas"¹³ cái tên rất lạ, do đó nó quyến rũ tôi ngay. Lúc giở một trang sách, bất chợt cô ngẩng mặt lên, và tôi hỏi thẳng ngay:

– Quyển sách có hay không chị? - Tôi đã có ý định sẽ hỏi mượn cô ta một hôm nào đó.

– Tôi thích đọc nó, - Cô ta trả lời tôi, sau một hai giây im lặng ngắm nhìn tôi.

– Sách nói về gì hả chị? - Tôi hỏi tiếp, không hiểu tại sao tôi lại mạnh dạn làm quen nói chuyện với một người lạ như vậy. Điều đó ngược hẳn với bản chất và thói quen xưa nay của tôi. Nhưng tôi nghĩ rằng việc đọc sách của cô ta đã chạm tới một dây tình cảm đồng điệu nào đó trong lòng tôi; vì tôi cũng thích đọc sách, mặc dù là những sách vẩn vơ và trẻ con. Tôi không thể nào hiểu và lĩnh hội được những sách đứng đắn thiết thực.

– Chị cứ đọc khắc biết, - Cô bạn trả lời và đưa cuốn sách cho tôi.

Tôi cầm đọc, nhìn thoáng qua tôi thấy nội dung không hấp dẫn như cái tên sách, đối với sự thưởng thức còn trẻ con của tôi thì "Rasselas" chán ngắt. Trong đó chẳng có tiên, chẳng có thần thánh gì cả; trên những trang in chi chít những chữ, chẳng có gì là sáng sủa vui mắt. Tôi trao trả quyển sách cho cô ta, cô ta thản nhiên cầm lấy không nói nửa lời, và lại toan cúi xuống chăm chú đọc. Nhưng tôi lại đánh bạo quấy rầy:

– Chị có thể bảo giúp cho tôi biết những chữ viết ở tấm biển đá trên cửa ra vào kia nghĩa thế nào không? Lowood học viện là cái gì?

– Là ngôi nhà hiện giờ chị đang ở đấy.

– Thế tại sao lại gọi là "học viện"? Nó có gì khác với các trường học khác?

– Nó cũng có phần là một trường làm phúc, chị với tôi, và tất cả các chị em khác, đều là những trẻ nuôi làm phúc.

– Hẳn chị là con mồ côi chứ? Chắc là cha hay mẹ chị đã mất rồi, phải không?

– Cả hai đều mất từ khi tôi chưa biết gì.

– Thế đấy, tất cả các con gái ở đây đều mất cha hoặc mẹ, hoặc mất cả hai, và nhà này dạy dỗ trẻ mồ côi, cho nên gọi là học viện.

– Thế chúng mình không phải trả tiền sao? Người ta nuôi không chúng mình ư?

– Chúng mình trả, hoặc bạn bè thân thích trả; mỗi người mười lăm bảng mỗi năm.

– Thế tại sao họ lại gọi chúng mình là trẻ nuôi làm phúc?

– Bởi vì mười lăm bảng không đủ bù vào tiền ăn uống và học hành của chúng ta, phần thiếu hụt phải trông vào tiền lạc quyên.

– Những ai quyên?

– Các ông các bà từ thiện ở quanh vùng này và ở London.

– Còn Naomi Brocklehurst là ai?

– Là cái bà xây dựng nên lớp nhà mới này, như ở tấm bảng đá ghi rõ, và con trai bà ta kiểm soát và cai quản mọi việc ở đây.

– Tại sao?

– Vì ông ta là thủ quỹ kiêm quản lý của nhà trường.

– Thế ra nhà này không phải là của cái bà cao lớn đeo đồng hồ vàng và đã bảo cho chúng mình ăn bánh và phó mát ư?

– Cô Temple ây à? Ồ không! Tôi cũng mong như thế. Cô Temple phải báo cáo với ông Brocklehurst về mọi việc làm. Ông Brocklehurst mua tất cả mọi thứ ăn mặc cho chúng ta.

– Ông ấy có ở đây không?

– Không, ông ấy ở một lâu đài lớn, cách đây hai dặm.

– Ông ấy có tốt không?

– Ông ấy là một mục sư, và người ta bảo ông ấy làm rất nhiều việc thiện.

– Có phải chị vừa bảo cái bà cao lớn kia là cô Temple không?

– Phải.

– Còn những cô giáo khác tên là gì?

– Cô có đôi má đỏ hồng tên là Smith; cô ta trông nom việc khâu vá và cắt quần áo cho chúng ta, vì chúng ta phải may lấy quần áo, áo dài, áo lót bông, và tất cả mọi thứ. Cô người nhỏ nhắn tóc đen là cô Scatcherd; cô dạy sử, văn phạm, và dự tập ở lớp nhì. Còn bà quàng khăn san, và có chiếc khăn tay buộc bằng dây vải vàng bên cạnh sườn là bà Pierrot; bà ấy từ tỉnh Lisle bên Pháp sang, dạy Pháp văn.

– Chị có yêu các cô giáo không?

– Cũng yêu.

– Thế chị có thích cô tóc đen, người nhỏ nhắn và bà...? - Tôi không đọc được tên bà như chị.

– Cô Scatcherd nóng tính, chị phải cẩn thận đừng có làm phật ý cô, bà Pierrot không phải là một người xấu.

– Nhưng cô Temple tốt hơn cả, có phải không?

– Cô Temple tốt lắm, và giỏi lắm; cô ấy trên quyền tất cả các cô giáo vì cô hiểu biết rộng hơn cả.

– Chị ở đây đã lâu chưa?

– Hai năm.

– Chị cũng mồ côi chứ?

– Mẹ tôi chết rồi.

– Chị ở đây có sung sướng không?

– Chị đặt nhiều câu hỏi quá. Tôi đã trả lời chị khá nhiều từ nãy rồi, bây giờ tôi đang muốn đọc đây.

Nhưng vào lúc ấy có tiếng chuông báo hiệu giờ ăn bữa tất cả lại trở vào nhà. Mùi thức ăn tỏa khắp phòng, chúng tôi ngửi thấy cũng chẳng ngon lành gì hơn bữa điểm tâm. Thức ăn đựng trong hai chậu thiếc lớn bốc lên mùi hôi nồng nặc. Món ăn đó gồm khoai tây nhạt nhẽo với những miếng thịt ôi, nấu hổ lốn với nhau. Mỗi học sinh được chia một đĩa khá đầy. Tôi cố nuốt được chừng nào hay chừng ấy, nghĩ bụng không biết có phải ngày nào món ăn cũng như thế này không.

Sau bữa ăn, chúng tôi vào ngay buồng học, bài học lại bắt đầu, và tiếp tục cho đến tận năm giờ.

Có mỗi một sự việc buổi chiều hôm đó khiến tôi chú ý là tôi thấy cô học sinh đã nói chuyện với tôi dưới hành lang, bị cô Scatcherd phạt trong giờ sử, phải ra đứng ở giữa phòng học rộng thênh thang. Đối với tôi hình phạt đó thực là nhục nhã, nhất là đối với nữ sinh lớn như thế, cô ta ít nhất cũng phải mười ba tuổi. Tôi đợi xem cô có tỏ vẻ buồn rầu và xấu hổ không, nhưng tôi rất ngạc nhiên thấy cô không khóc lóc, cũng không đỏ mặt. Bình tĩnh nghiêm trang, cô ta đứng làm cái đích cho mọi cặp mắt đổ dồn vào. Tôi tự hỏi: "Làm sao mà cô ta lại có thể kiên trì, thản nhiên chịu đựng được như vậy? Giả thử tôi ở vào địa vị cô, hẳn là tôi chỉ mong cho đất nứt ra mà nuốt chửng tôi đi cho xong. Trông cô ta hình như đang nghĩ đến điều gì vượt lên trên hình phạt, vượt lên trên hoàn cảnh của cô lúc ấy, chứ không nghĩ đến những điều đang diễn ra ở chung quanh hoặc trước mặt cô. Tôi đã được nghe nói về những giấc mơ trong lúc thức. Có phải lúc này cô ấy đang thức mà mơ không? Mắt cô ta nhìn xuống sàn nhà, nhưng tôi chắc cô không nhìn thấy sàn. Cái nhìn của cô hình như quay vào bên trong, soi vào nội tâm cô. Tôi tin rằng cô đang nhìn những cái gì cô nhớ lại được chứ không phải những điều có ở trong thực tại. Tôi tự hỏi không hiểu cô ta là người thế nào, tốt hay xấu?

Đến quá năm giờ chiều chúng tôi lại ăn một bữa nữa gồm một tách cà phê và nửa khoanh bánh mì đen. Tôi ăn bánh mì và uống cà phê một cách ngon lành, nhưng ước gì được ăn thêm chừng ấy nữa, vì bụng vẫn thấy đói. Sau chúng tôi được ra chơi nửa tiếng rồi lại tiếp tục học, rồi lại đến cốc nước và chiếc bánh lúa mạch, đọc kinh và đi ngủ. Đó là ngày đầu tiên của tôi ở Lowood.

CHƯƠNG VI

Ngày hôm sau lại bắt đầu như hôm trước, chúng tôi trở dậy mặc áo dưới ánh sáng của những ngọn đèn đêm, nhưng sáng hôm đó chúng tôi đành phải bỏ qua cái nghi lễ rửa mặt, vì nước trong bình đã đóng băng. Từ chiều qua thời tiết đã thay đổi, gió đông bắc lạnh buốt thổi Reed qua những kẽ cửa sổ suốt đêm làm chúng tôi nằm trên giường rét run lên và khiến cho nước trong bình cũng đóng băng cả.

Chưa hết một tiếng rưỡi đồng hồ dài dằng dặc cầu nguyện và đọc kinh, mà tôi đã thấy người lạnh cứng đi. Sau cùng đến giờ ăn sáng; cháo buổi ấy không bị khê, ăn cũng được, nhưng ít quá, phần tôi chẳng được mấy tí, tôi ước gì được ăn gấp đôi.

Ngày hôm ấy tôi được nhập vào làm một học sinh lớp bốn và tôi đã nhận những bài làm và công việc thường ngày, từ trước cho đến lúc ấy, tôi mới chỉ là một khán giả trước cuộc sống ở Lowood; bây giờ đây tôi đóng một vai trò thực thụ. Lúc đầu, vì không quen thuộc lòng, tôi thấy bài vừa khó vừa dài, các môn học cứ thay đổi luôn cũng làm cho tôi lúng túng; và tôi thấy vui thích vào khoảng ba giờ chiều, khi cô Smith đặt vào tay tôi một dải lụa mỏng dài hai mã¹⁴, với kim khâu và đê, v.v... rồi bảo tôi ngồi vào một chỗ yên tĩnh trong buồng học mà viền dải lụa đó. Vào giờ ấy hầu hết các học sinh khác đều ngồi khâu thế cả, nhưng có một lớp học sinh còn đứng đọc tụm quanh ghế cô Scatcherd; và vì mọi người đều im lặng nên có thể nghe rõ chủ đề bài học, với những câu đáp của mỗi học sinh và những lời quở trách hoặc khen ngợi của cô Scatcherd lúc ấy. Đó là bài sử Anh Cát Lợi. Trong số các học sinh đọc bài, tôi nhận thấy có cô bạn quen ở dưới hành lang. Lúc bắt đầu bài học, cô ta đứng ở hàng đầu, nhưng vì đọc đôi chữ sai giọng hoặc vô ý không ngắt câu đúng, cô bỗng bị gạt xuống hàng cuối. Dù cô đã bị gạt vào chỗ tối tăm đó, cô Scatcherd cũng vẫn không thôi để ý "trù" cô; luôn mồm mắng:

– Burns (hình như đấy là tên cô ta, nữ học sinh ở đây đều được gọi bằng chữ tên của dòng họ, cũng như nam học sinh ở các nơi khác). "Burns, em đứng không thẳng chân, đứng lại cho ngay ngắn", "Burns, em cứ hất hàm ra đằng trước như thế rất khó coi, thôi ngay đi", "Burns, tôi nhắc lại rằng em phải ngẩng đầu lên, tôi không muốn thấy thái độ của em như vậy trước mặt tôi"...

Khi một chương đã đọc qua hai lần, sách phải gấp cả lại và các cô bị truy bài. Bài học gồm có phần nói về triều đại Sáclơ đệ nhất, và có nhiều câu hỏi phức tạp về sức trọng tải của tàu bè, luật về tiền tệ và thuế tàu bè¹⁵, những câu hỏi hình như hầu hết không thể trả lời nổi. Nhưng đến lượt Burns thì mọi chi tiết khó khăn đều được giải đáp ngay. Hình như tất cả bài học đều in trong trí nhớ của cô, nên cô sẵn sàng trả lời về từng điểm. Tôi cứ đợi cô Scatcherd khen ngợi Burns, nhưng đáng lẽ khen thì bất chợt cô Scatcherd lại quát:

– Đồ ở bẩn, một đứa con gái ghê tởm! Sáng nay lại không rửa móng tay!

Burns không hé môi, tôi lạ lùng cho sự im lặng đó. Tôi nghĩ: "Tại sao cô ta lại không phân trần rằng không thể rửa móng tay và cả mặt nữa, vì nước đã đóng băng".

Bỗng cô Smith bảo tôi cầm hộ cô một búp chỉ, làm tôi không chú ý theo dõi được. Trong lúc quấn chỉ, thỉnh thoảng cô lại hỏi chuyện, xem trước đây tôi đã đi học bao giờ, tôi có biết thêu thùa đan lát gì không, v.v... Suốt cho đến lúc tôi được tháo khoán, tôi không còn tiếp tục quan sát được hành động của cô Scatcherd. Khi tôi quay về chỗ ngồi thì người đàn bà này cũng vừa ra một lệnh mà tôi chưa hiểu ý ra sao; nhưng lập tức Burns bước ra khỏi lớp học, vào cái buồng con phía trong, nơi cất sách, và nửa phút sau đó cô bước ra, cầm một bó roi buộc chập lại ở một đầu. Cô cung kính đưa cho cô Scatcherd cái đồ dùng ghê gớm ấy, rồi cô lặng lẽ, không đợi phải bảo, cởi tạp dề ra. Cô giáo lập tức cầm bó roi quất mạnh vào cổ cô mười hai cái liền. Burns vẫn không hề nhỏ một giọt nước mắt, trước cảnh tượng ấy tôi ngừng khâu, ngón tay tôi run lên vì một sự tức giận vô ích và bất lực. Nét mặt đăm chiêu thường ngày của Burns vẫn bình thản như thường, không hề thay đôi.

– Đồ mặt sứa gan lim! - Cô Scatcherd quát lên - Không làm sao sửa được cái thói quen lem luốc của mày, cất roi đi!

Burns vâng lời, tôi chăm chăm nhìn cô, khi cô ở buồng sách bước ra, cô vừa cất chiếc khăn mùi soa vào túi xong, có một vệt nước mắt óng ánh trên gò má hốc hác của cô.

Cả ngày ở Lowood tôi cho giờ ra chơi vào buổi chiều là thú nhất, mẩu bánh và hớp cà phê vào khoảng năm giờ chiều, nếu không làm thỏa mãn được cơn đói thì cũng làm cho người tỉnh táo lên, sự câu thúc gò bó suốt ngày được nới rộng, không khí buồng học ấm cúng hơn buổi sáng. Lò sưởi được đốt sáng hơn để thay thế chừng nào những cây nến chưa được đem vào phòng, ánh lửa rực đỏ, sự huyên náo, nhiều tiếng nói lẫn lộn chen nhau, gây cho người ta một cảm giác tự do thoải mái.

Buổi chiều, hôm tôi được chứng kiến cái cảnh cô Scatcherd hành hạ Burns, chị học trò của cô ta, tôi đi vẩn vơ theo thói quen giữa những dãy bàn ghế và những đám học sinh cười đùa vui nhộn; tuy đi một mình nhưng tôi vẫn không cảm thấy lẻ loi. Khi đi qua những cửa sổ, thỉnh thoảng tôi lại vén màn cửa nhìn ra ngoài; tuyết rơi mau, một cụm tuyết đã chất trên khuôn cửa kính phía dưới; ghé sát tai vào cửa sổ, tôi phân biệt rõ tiếng lao xao vui vẻ trong nhà với tiếng gió than vãn thê thảm bên ngoài.

Có lẽ nếu tôi vừa rời bỏ một gia đình ấm cúng và cha mẹ thân yêu, thì giờ này hẳn là giờ phút tôi chua xót nhất, nhớ tiếc buổi chia ly, tiếng gió hẳn phải làm cho lòng tôi rầu rĩ, tiếng lao xao trong bóng tối này hẳn sẽ khuấy động sự yên tĩnh của tôi; nhưng trong trường hợp hiện tại, tôi thấy ở cả hai một mối kích thích lạ lùng; liều lĩnh và phấn khích, tôi muốn cho gió gào lên man rợ hơn nữa, bóng tối thêm mịt mù và những tiếng lao xao trở thành tiếng gầm thét.

Nhảy qua các ghế, bò dưới các bàn, tôi đến gần một lò sưởi; ở đấy tôi thấy Burns quỳ bên cạnh cái chắn lửa cao bằng thép, tách mình ra khỏi mọi sự vật xung quanh, yên lặng, chăm chú đánh bạn với một cuốn sách, cô đọc nó dưới ánh sáng mờ mờ của lửa than.

– Lại cuốn "Rasselas" đấy à? - Tôi hỏi và tiến đến sau cô.

– Ừ, - Cô ta nói - và tôi vừa đọc hết xong.

– Và chừng năm phút sau cô gấp sách lại. Tôi lấy thế làm thích, nghĩ thầm: "Bây giờ có lẽ mình có thể gợi chuyện cô ta". Tôi ngồi xuống sàn, bên cạnh cô.

– Ngoài tên Burns ra, chị còn tên là gì nữa?

– Helen.

– Có phải chị ở xa đến đây không?

– Tôi ở tít tận quá phía bắc, ngay sát biên giới Tô Cách Lan.

– Chị có bao giờ trở về không?

– Tôi cũng mong thế, nhưng ai mà biết chắc được tương lai.

– Hẳn là chị phải thích rời xa Lowood chứ?

– Không, tại sao lại thế? Tôi được gửi đến Lowood để học tập và nếu quay về trước khi đạt được mục đích thì còn làm được cái trò gì?

– Nhưng cái cô giáo ấy, cô Scatcherd ấy mà, đối với chị thật là tàn nhẫn?

– Tàn nhẫn? Không phải thế đâu? Cô ấy nghiêm khắc, cô không ưa những lỗi lầm của tôi.

– Nhưng nếu tôi mà ở địa vị chị thì tôi rất căm ghét cô ấy, tôi sẽ chống cự lại, nếu cô cầm cái roi ấy đánh tôi thì tôi giằng ngay lấy và bẻ ngay trước mặt cô ta cho mà xem.

– Có lẽ rồi chị cũng sẽ không làm như thế đâu; mà nếu chị làm thì ông Brocklehurst sẽ đuổi chị ra khỏi trường, như thế thật là một điều chua xót cho gia đình chị. Thà cứ nhẫn nhục chịu đựng đau khổ, chỉ một mình mình chịu, còn hơn là hành động xốc nổi, đem lại hậu quả tai hại cho cả những người thân của mình, vả lại kinh thánh cũng dạy lấy điều thiện mà trả lại điều ác.

– Nhưng bị quật bằng roi và bị phạt đuổi ra đứng buồng đầy những người thì ê chề lắm, mà chị đã lớn rồi; tôi tuy bé hơn chị nhiều, nhưng không đời nào tôi chịu thế.

Tuy nhiên, nếu chị không tránh được điều đó thì bổn phận chị là phải chịu đựng thôi. Có là yếu đuối và dại dột mới nói là "không chịu được" cái điều mà số mệnh đã định cho chị.

Nghe Burns nói tôi rất ngạc nhiên, tôi không sao hiểu nổi cái thuyết nhẫn nhục này, lại càng không thể hiểu và thông cảm được với cái sự khoan dung của cô đối với người đã hành hạ cô. Tuy nhiên tôi cảm thấy Helen Burns quan niệm sự việc dưới một ánh sáng mà mắt tôi không nhìn thấy được. Tôi ngờ rằng có thể cô nói đúng và tôi lầm; nhưng tôi không muốn suy nghĩ sâu về chuyện đó. Cũng như Fêlich¹⁶ tôi gác nó lại chờ đến mùa thuận tiện hơn.

– Chị bảo rằng chị có nhiều lỗi lầm, Helen, lỗi gì chứ? Riêng tôi, thì thấy là chị rất tốt.

– Hãy trông gương tôi đây này, chớ đánh giá người theo bề ngoài; đúng như cô Scatcherd nói, tôi là một đứa lem luốc, ít khi tôi sắp xếp và giữ gìn các thứ được trật tự ngăn nắp, tôi rất cẩu thả, vô nguyên tắc. Đáng lẽ học bài thì tôi lại xem truyện; tôi chẳng có phương pháp gì hết, và đôi khi tôi cũng nói y như chị, rằng tôi không thể "chịu đựng" được sự gò bó khuôn khổ. Điều này làm cho cô Scatcherd rất khó chịu, vì cô là một người sạch sẽ, mực thước tỉ mỉ.

– Còn bẳn tính và độc ác nữa chứ, - Tôi nói thêm. Nhưng Helen không muốn tán thành ý kiến này, cô yên lặng.

– Cô Temple có nghiệt ngã với chị như cô Scatcherd không?

Nghe nhắc đến cô Temple, nụ cười êm dịu thoáng hiện trên khuôn mặt nghiêm trang của cô.

– Cô Temple rất tốt, phải đồi xử khắc nghiệt với ai là một điều khổ tâm cho cô, dù là đối với một học sinh tồi tệ nhất trường. Thấy tôi có sai lầm, cô chỉ sẽ nhẹ nhàng khuyên bảo; nhưng nếu tôi làm được điều gì đáng khen, cô khen ngợi tôi không tiếc lời. Một chứng cớ rất rõ về tính xấu của tôi, là ngay cả đến những lời khuyên răn, hợp lý của cô Temple cũng không hoán cải được lỗi lầm của tôi; và cả đến lời cô khen, dù tôi rất coi trọng, cũng không khích lệ được tôi để có được tính cẩn thận và biết lo xa.

– Thực là lạ, - Tôi nói, cẩn thận thì có gì là khó.

– Đối với chị thì tôi tin điều đó. Tôi đã để ý xem xét chị trong lớp học sáng nay, và thấy chị hết sức chú ý; tư tưởng chị hình như không bao giờ nhãng đi đâu trong khi nghe cô Miller giảng bài và hỏi chị. Còn tôi, ý nghĩ của tôi cứ vơ vẩn đi tận đâu. Trong lúc đáng lẽ phải lắng nghe cô Scatcherd và chăm chú thu lượm những điều cô giảng, thì thường tôi lại chẳng nghe thấy cả đến giọng cô nói nữa; tôi đắm mình vào một giấc mơ. Đôi khi tôi tưởng như mình đang ở Northumberland, và những tiếng nói xung quanh là tiếng róc rách của một dòng suối nhỏ chạy qua Deepden, gần nhà tôi. Thế rồi, khi đến lượt tôi phải trả lời câu hỏi, tôi mới bừng tỉnh, và vì chẳng nghe đọc gì trong lớp cả mà chỉ lắng nghe tiếng suối tưởng tượng, nên tôi trả lời lúng túng.

– Thế mà chiều nay chị trả lời rất trơn tru.

– Đấy chỉ là gặp may thôi, bài học đó là bài mà tôi rất thích thú. Trưa nay đáng lẽ mơ đến Deepden, tôi lại nghĩ ngợi không hiểu sao một người ưa làm điều phải lại có thể hành động một cách bất công, dại dột như vua Charles đệ nhất đôi khi đã làm. Và tôi nghĩ thật đáng tiếc rằng, với tính ngay thẳng vô tư và có lương tâm, sao nhà vua không nhìn xa hơn được những đặc quyền của ngôi vua. Giả sử nhà vua chỉ nhìn xa một chút và thấy rõ được khuynh hướng của cái mà người ta gọi là tinh thần của thời đại! Tuy vậy tôi thích vua Charles, kính trọng người, thương hại người, tội nghiệp thay vị hoàng đế bị sát hại! Phải, kẻ thù của người là những quân độc ác xấu xa. Chúng đã làm đổ máu một người mà chúng không có quyền làm đổ máu. Làm sao chúng lại dám giết nhà vua.

Lúc ấy Helen nói để mà nghe một mình, cô đã quên phắt rằng tôi không thể hiểu nổi cô - nghĩa là tôi không biết gì hết, hay gần như không biết gì, về vấn đề cô bàn luận, tôi nhắc cho cô trở về với những điều tôi có thể hiểu được.

– Này, thế khi cô Temple dạy, chị có nghĩ lan man như thế không?

– Không, hẳn rồi, thường là không; vì nói chung cô Temple nói những điều mới mẻ hơn là những ý nghĩ của riêng tôi; tôi đặc biệt thích thú lời lẽ của cô, và những điều cô giảng dạy thường lại đúng là những điều tôi muốn học hỏi.

– Thế thì đối với cô Temple, chị ngoan ngoãn chứ?

– Ừ! Một cách thụ động thôi, tôi không phải cố gắng; tôi cứ buông theo khuynh hướng tự nhiên của mình. Ngoan theo cái lối chẳng có gì đáng khen cả.

– Đáng khen lắm chứ, chị tốt với người nào tốt đối với chị. Xưa nay tôi chỉ mong muốn làm được như thế thôi. Nếu người ta lúc nào cũng tử tế và vâng lời những kẻ độc ác bất công, thì chỉ tổ làm cho kẻ ác tha hồ được thể, chúng sẽ chẳng bao giờ e dè gì cả, và như vậy thì bao giờ mà chúng thay đổi được; trái lại, chúng sẽ ngày càng trở nên quá quắt. Khi nào bị đánh đòn một cách vô lý, ta cần phải chống cự lại, thật táo bạo vào. Tôi cam đoan phải làm như thế, chống cự mạnh đến mức làm cho kẻ đánh đập chúng ta phải kệch hẳn.

– Khi nào chị lớn hơn, tôi mong chị sẽ nghĩ khác, vì giờ chị mới chỉ là một cô bé chưa biết gì.

– Nhưng tôi cảm thấy thế, Helen ạ, tôi phải căm ghét những kẻ mà dù tôi cố gắng làm vừa lòng họ thế nào, họ cũng vẫn cứ khăng khăng ghét bỏ tôi. Tôi phải kháng cự lại những kẻ phạt tôi một cách bất công. Điều đó cũng tự nhiên như tôi phải yêu người nào tỏ ra yêu mến tôi, và phải chịu trừng phạt khi tôi thấy là đáng phạt.

– Những kẻ tà giáo và các bộ lạc man rợ theo thuyết ấy đấy; nhưng người Gia tô giáo và những người văn minh thì không công nhận.

– Thế nào, tôi không hiểu.

– Bạo lực không phải là phương pháp tốt nhất để thắng oán cừu, sự trả thù cũng không sửa đổi được điều bất công.

– Thế là thế nào?

– Hãy đọc Tân ước kinh, nhớ lấy những lời Chúa dạy và những việc làm của Chúa ra sao. Hãy lấy lời Chúa làm mực thước, lấy cách cư xử của Chúa làm gương.

– Chúa dạy thế nào?

– Yêu thương kẻ thù, cầu phước cho kẻ thù nguyền rủa mình, làm điều tốt cho kẻ ghét mình và hành hạ mình.

– Thế tôi phải yêu bà Reed hay sao? Tôi không thể yêu được; tôi phải cầu phúc cho thằng John, con bà ư? Không thể nào thế được.

Đến lượt Helen Burns bảo tôi giải thích điều đó, và tôi lập tức kể lại hết theo lối nói của tôi, tất cả chuyện đau khổ và oán hận của tôi. Chua cay sôi nổi khi bốc lên, tôi nghĩ sao nói vậy, chẳng e dè nương nhẹ gì cả.

Helen kiên nhẫn nghe tôi kể cho đến hết, tôi chờ đợi ý kiến của Helen, nhưng cô không nói gì.

– Thế nào, - Tôi sốt ruột hỏi - bà Reed không phải là một người đàn bà độc ác xấu xa ư?

– Bà ta không tốt với chị, điều đó đã rõ rồi; bởi vì, chị biết đấy, bà ta không ưa tính nết chị, cũng như cô Scatcherd không ưa tính nết tôi. Nhưng sao mà chị nhớ tỉ mỉ những việc làm và những lời của bà ta thế? Hình như những điều bất công của bà ta đã khắc sâu vào tâm khảm chị những ấn tượng thực là sâu sắc! Không có sự ngược đãi nào khắc sâu trong trí tôi đến như vậy. Nếu chị cố mà quên đi những sự hà khắc của bà ta với những kích động mạnh mẽ nó đã gây cho chị, thì chị sẽ chẳng sung sướng hơn sao? Tôi thấy cuộc đời thực quá ngắn ngủi, chuốc làm gì những oán cừu, ấp ủ làm chi những điều sai trái. Chúng ta là, và phải là, một trong tất cả những người gánh chịu các lỗi lầm trên thế gian này; nhưng rồi thời gian cũng sẽ đến ngay thôi, tôi tin chắc, khi cái thể xác tạm bợ nằm xuống, mọi lỗi lầm của ta sẽ biến vào hư vô; khi sự đồi bại và tội lỗi cùng với cái nhục thể kềnh càng này rời khỏi chúng ta, và rồi chỉ còn có tia sáng của linh hồn là tồn tại. Tia sáng ấy là cái căn nguyên không thấy được của đời sống và tư tưởng, nó thuần khiết như khi nó thoát khỏi tay đấng Tạo hóa để đem sinh khí đến cho con người. Nó từ đâu đến thì sẽ lại trở về đấy; có lẽ nó sẽ lại được đem đến cho một sinh vật nào cao cả hơn con người, có lẽ nó sẽ tiến dần qua từng đợt vinh quang, từ linh hồn mờ nhạt của con người tới ánh sáng chói lọi của thiên sứ tối cao. Trái lại, nó sẽ chắc chắn không bao giờ chịu sự thoái hóa đi từ con người đến con quỷ. Không, tôi không thể tin điều đó; tôi có một tín ngưỡng riêng; lòng tin này không có ai dạy tôi bao giờ và tôi cũng ít khi nói đến, nhưng tôi rất sung sướng và hết lòng tin tưởng, vì nó đem hy vọng lại cho tất cả mọi người; nó làm cho cõi vĩnh hằng thành một nơi an nghỉ, một chỗ ở thênh thang chứ không phải một vực thẳm khủng khiếp. Ngoài ra, với lòng tín ngưỡng này, tôi còn có thể phân biệt rất rõ tội nhân với tội lỗi hắn gây nên; tôi có thể thực lòng tha thứ cho kẻ phạm tội mà vẫn căm ghét tội hắn đã phạm. Với niềm tin này, sự trả hận không bao giờ làm cho lòng tôi day dứt, sự sa đọa không bao giờ làm tôi quá kinh tởm, sự bất công không chà đạp được tôi xuống đất đen. Tôi sống trong bình tĩnh, nhìn vào đích cuối cùng.

Đầu Helen vẫn cúi, trong lúc nói hết câu này, đầu cô cúi thêm chút nữa. Qua cái nhìn của cô, tôi biết cô không muốn nói chuyện với tôi thêm nữa, mà có phần muốn lắng lại với tâm tư. Nhưng người ta không để cho cô có nhiều thì giờ trầm tư. Một cô giảng tập viên người to thô đi đến và cất cao giọng nói của miền Cumberland:

– Helen Burns, nếu chị không đi xếp ngăn kéo lại cho có thứ tự và gấp ngay đồ khâu của chị lại, thì tôi sẽ báo cô Scatcherd biết, để cho cô lại mà xem!

Helen thở dài vì giấc mơ đã trôi qua; theo lời cô giảng tập viên, cô lặng lẽ đứng ngay dậy không chần chừ một phút.

CHƯƠNG VII

Ba tháng đầu ở Lowood đối với tôi như một thế kỷ, và tất nhiên không phải là thế kỷ hoàng kim; nó trôi qua trong một cuộc đấu tranh chán nản với mọi nỗi khó khăn, để tập cho quen với những nguyên tắc mới và những công việc còn bỡ ngỡ. Sự e ngại bị thất bại về các điểm này làm tôi mệt mỏi nhiều hơn là những nỗi vất vả thiếu thốn về thể chất, mặc dù những cái đó không phải là không đáng kể.

Trong suốt tháng Giêng, tháng Hai và cả một phần tháng Ba nữa, tuyết phủ dày đặc, rồi sau khi tuyết tan, các đường sá hầu như không thể đi lại được, khiến chúng tôi không bước ra quá phạm vi khu vườn, trừ khi nào đi nhà thờ. Nhưng trong phạm vi ấy, mỗi ngày chúng tôi bắt buộc phải ra ngoài trời một giờ. Quần áo chúng tôi không đủ ấm trước cái giá lạnh khắc nghiệt; ủng không có, tuyết thấm vào giày và tan ra trong đó; tay không có bít tất, nên tay bị rét cứng và nứt nẻ ra cũng như chân vậy. Tôi còn nhớ rõ tôi bị ngứa ngáy đến phát điên lên mỗi buổi tối, khi hơi nóng làm cho hai chân tôi tấy lên, và nỗi cực hình mỗi buổi sáng khi phải nong những ngón chân sưng phồng lạnh buốt và khô cứng vào giày. Thô rồi thức ăn lại thiếu thốn mới cực chứ; tuổi trẻ đang đà phát triển, ăn uống đang ngon miệng, mà suất chúng tôi ăn không đủ để nuôi sống lấy một người ốm mòn. Từ chỗ ăn uống thiếu thốn đi đến chỗ làm bậy, chỉ khổ cho những đứa còn bé. Cứ khi nào có cơ hội là những học sinh đói lớn tuổi lại dỗ dành hoặc dọa nạt các đứa nhỏ để chiếm thêm phần. Đã nhiều lần tôi phải chia miếng bánh đen quý báu của mình trong bữa trà cho hai đứa lớn, và sau khi đã sẻ cho đứa thứ ba nửa tách cà phê của mình, bụng đói, tôi ngậm ngùi nước mắt thầm rơi, uống nốt chút phần còn lại.

Những ngày chủ nhật là những ngày buồn thảm trong cái mùa đông ấy. Chúng tôi phải đi đến nhà thờ Brocklebridge cách xa hai dặm đường, vị chủ nhân của chúng tôi hành lễ ở đó. Ra đi bị lạnh, lúc đến nhà thờ lại càng lạnh hơn; suốt buổi lễ sáng chúng tôi hầu như bị tê cóng. Đường xa quá không thể trở về ăn bữa trưa được, giữa các lễ chúng tôi được chia bánh với thịt nguội, và suất ăn cũng thiếu thốn như bữa ăn thường ngày.

Sau lễ buổi chiều, chúng tôi quay về trên một con đường đồi trống trải và qua đồi dốc, gió lạnh thấu xương thổi ào ào từ những núi tuyết phía bắc xuống, tưởng muốn lột da mặt chúng tôi.

Tôi còn nhớ cô Temple đi nhẹ nhàng thoăn thoắt dọc theo hàng học sinh ủ rũ chúng tôi. Chiếc áo khoác bị gió lạnh thổi bay phần phật cuốn chặt lấy người cô, cô khuyến khích bằng lời lẽ và tự nêu gương cho chúng tôi giữ vững tinh thần, để tiến lên, theo cô nói "như những người lính dũng cảm". Còn các cô giáo khác thật là khốn khổ, chính bản thân các cô cũng mỏi mệt quá rồi, còn mong gì khích lệ người khác.

Chúng tôi mong ước biết bao khi về được gần lửa sáng và hơi ấm của than hồng! Nhưng, đối với các học sinh nhỏ, thì ít nhất cũng bị thiệt thòi, vì mỗi lò sưởi trong buồng đã bị các học sinh lớn quây ngay lấy thành hai hàng rào, và sau lưng họ những cô bé hơn đành túm tụm nhau ủ tay lạnh giá vào tạp dề.

Đến bữa chiều, chúng tôi cũng được đôi chút an ủi, khẩu phần bánh mì tăng gấp đôi - lẽ ra chỉ được một nửa nhưng lại được cả khoanh bánh - lại được thêm một mẩu bơ nhỏ. Đấy là bữa tiệc hàng tuần chúng tôi ngóng đợi từ ngày nghỉ này sang ngày nghỉ khác. Thường thường tôi cố gắng dành lại cho mình một nửa bữa ăn ngon lành đó, nhưng phần còn lại thì bao giờ cũng cứ phải chia thôi.

Buổi tối chủ nhật phải đọc lại thuộc lòng sách bổn và các chương năm, chương sáu, chương bảy Kinh thánh Matthew; rồi nghe cô Miller đọc một bài thuyết giáo dài lê thê, những cái ngáp không kìm nổi của cô chứng tỏ rằng cô cũng mệt mỏi. Các bài học đó luôn luôn bị ngắt quãng và có chừng nửa tá học sinh nhỏ buồn ngủ rũ đi, đóng vai Eutychus¹⁷ ngã dụi xuống, không phải từ vựa thóc thứ ba mà từ chiếc ghế dài thứ tư; chúng được người ta nhấc dậy, vẫn mê mệt như chết. Cách chữa, là đẩy chúng ra giữa buồng học, bắt đứng nguyên đấy cho đến khi bài thuyết giáo đọc xong. Đôi khi chân không đứng vững, chúng ngã dụi vào nhau thành một đống; lúc ấy người ta bèn lấy những chiếc ghế đẩu cao của các giảng tập viên, cho chúng dựa vào.

Tôi chưa kể đến những cuộc đến thăm của ông Brocklehurst. Sự thực thì phần lớn, thời gian trong tháng đầu, sau khi tôi đến đây, ông ta đi vắng. Có lẽ ông nán lại lâu ở nhà người bạn phó giáo chủ. Sự vắng mặt của ông làm cho tôi nhẹ nhõm dễ chịu. Chẳng cần phải nói lý do tại sao tôi e ngại sự có mặt của ông, nhưng cuối cùng rồi cùng đến.

Tôi ở Lowood đã ba tuần. Một buổi trưa trong khi tôi đang ngồi cầm tấm bảng đá đen, bấn lên với một con tính dài dằng dặc, bỗng tôi ngẩng nhìn ra cửa sổ, thấy một bóng người vừa đi qua. Hầu như tự nhiên, tôi nhận ra cái bóng khẳng kheo ấy; rồi hai phút sau, khi tất cả trường, kể cả cô giáo, đứng dậy một loạt, tôi chẳng cần ngẩng lên nhìn mới biết rõ cái người bước vào được mọi người chào ấy là ai. Có những bước chân dài đi qua phòng học, và rồi cũng cái cột đen đã đứng trên tấm thảm ở Gateshead cau mày dọa nạt nhìn tôi ấy, đến ngay bên cạnh cô Temple, chính cô cũng đã đứng lên. Tôi liếc nhìn trộm cái công trình kiến trúc ấy. Đúng, tôi đã không nhầm, đó là ông Brocklehurst áo cài khuy lên đến tận cổ, trông ông dài ra, quắt queo và cứng nhắc hơn bao giờ hết.

Sự xuất hiện này làm tôi kinh khủng, vì nhiều lý do riêng. Tôi còn nhớ quá rõ những lời bóng gió quỷ quyệt của bà Reed về tính nết tôi, và lời hứa của ông Brocklehurst sẽ nói lại với cô Temple và các cô giáo về bản chất xấu xa của tôi. Suốt từ dạo ấy tôi cứ lo ngay ngáy về sự thực hiện lời hứa này. Hàng ngày tôi chờ đợi "con người sắp đến", sắp nói rõ hết cuộc sống quá khứ của tôi và sẽ mãi mãi khắc vào tên tôi cái dấu hiệu một đứa trẻ hư đốn, bây giờ ông ta đến rồi đây. Ông đứng bên cạnh và nói nhỏ vào tai cô Temple. Không nghi ngờ gì nữa, đúng là ông ấy đang vạch những thói hư tật xấu của tôi, và tôi đau khổ lo lắng nhìn đôi mắt cô Temple, chăm chắm đợi con mắt thăm thẳm của cô liếc về phía tôi một cái nhìn ghê tởm và khinh bỉ. Tôi lắng tai nghe nữa, và tình cờ tôi ngồi ngay ở đầu phòng nên tôi thấy hầu hết những lời nói, câu chuyện của hai người làm cho tôi vơi nhẹ ngay nỗi lo âu:

– Cô Temple ạ, tôi nghĩ số chỉ tôi mua ở Lowton có thể dùng được đấy; tôi thấy nó đúng là loại dùng để khâu áo sơ mi trúc bâu nên tôi đã chọn kim hợp với loại chỉ này. Cô nói hộ với cô Smith rằng tôi quên mất, không làm tờ ghi về những kim để mạng, nhưng tuần tới thế nào cô ấy cũng sẽ nhận được mấy gói, và cô ấy sẽ không được phân phát cho mỗi học sinh mỗi lần quá một chiếc, dù là cớ gì đi nữa. Nếu có nhiều, học sinh có thể sẽ không cẩn thận, đánh mất đi. À, này bà! Tôi mong rằng những bít tất len được giữ gìn hơn nữa. Lần trước đến đây tôi có ra vườn rau xem những quần áo phơi trên dây; có một số bít tất len vá víu rất tồi, cứ nhìn cỡ những lỗ thủng tôi dám chắc rằng học sinh đã bỏ kệ không chịu thỉnh thoảng đem vá chúng lại cẩn thận.

Ông ngừng một lát.

– Thưa ông, lệnh của ông sẽ được thi hành, - Cô Temple nói.

– Còn điều này nữa, bà, - Ông nói tiếp - Chị giặt xống áo cho tôi biết một số học sinh được những hai chiếc cổ áo lá sen sạch mỗi tuần, như thế nhiều quá, nguyên tắc mỗi học sinh chỉ được một thôi.

– Tôi nghĩ có thể trình bày về trường hợp này, thưa ông, Agnes và Catherine Johnstone thứ năm trước có được mời đi dự tiệc trà với mấy cô bạn, nên nhân dịp đó tôi cho phép họ thay một chiếc cổ áo mới.

Ông Brocklehurst gật đầu.

– Phải, một lần thôi thì được, nhưng xin bà đừng để cho trường hợp ấy xảy ra luôn. Và còn điều này khiến tôi rất ngạc nhiên, khi kiểm tra các khoản chi tiêu với chị quản lý, tôi được biết là trong nửa tháng vừa qua có bữa ăn dọn ra cho học sinh đến hai lần, có ca bánh mì với phó mát. Thế là thế nào? Tôi xem ra trong nội quy không hề thấy có khoản nào ghi bữa ăn trưa như vậy cả. Ai đã bày ra lối cải cách ấy, và lấy quyền hành gì mà làm thế?

Cô Temple trả lời:

– Điều đó tôi xin chịu trách nhiệm, thưa ông. Bữa điểm tâm tồi tệ quá đến nỗi học sinh không nuốt trôi nên tôi không dám để cho các em phải nhịn đói mãi đến bữa chiều.

– Khoan đã, thưa bà, chắc bà biết phương pháp giáo dục của tôi đối với học sinh là không để cho chúng quen với sự xa hoa và dễ dãi, mà làm cho chúng quen kham khổ, kiên nhẫn, không nghĩ đến bản thân. Nhỡ có xảy ra sự khó chịu cỏn con về ăn uống, như một bữa nấu hỏng, gia vị không đủ hay quá cay, thì với việc ngẫu nhiên đó ta không nên dung hòa bằng cách bù vào đấy một cái gì ngon lành hơn, như vậy là quá nuông chiều cái thân thể và làm sai mục đích của nhà trường, mà phải bồi dưỡng tinh thần cho học sinh bằng cách khuyến khích chúng tỏ ra can đảm chịu đựng sự thiếu thốn nhất thời, một bài diễn thuyết ngắn vào những dịp này không phải không đúng lúc đâu, trong đó nhà giáo dục đúng đắn sẽ nhân cơ hội nhắc lại những đau khổ của các tín đồ Cơ đốc đầu tiên; những nỗi giày vò khổ ải của những kẻ tử vì đạo; những lời khuyến dụ của chính đấng Cứu thế kêu gọi đệ tử và vác cây thánh giá lên và đi theo Người; những lời Người dạy rằng con người không chỉ sống bằng bánh mì, mà còn sống bằng từng lời Chúa truyền phán; những lời người an ủi: "Nếu các con chịu đói chịu khát vì ta thì các con sung sướng". Ồ, thưa bà, khi bà cho lũ trẻ ăn bánh mì và phó mát, chứ không phải cháo khê, tức là bà nuôi dưỡng cái thể xác tầm thường của chúng mà không nghĩ rằng bà để cho linh hồn bất diệt của chúng bị chết đói như thế nào!

Ông Brocklehurst lại ngừng lại, có lẽ ông nghẹn ngào vì xúc động. Ngay từ lúc ông Brocklehurst bắt đầu nói, cô Temple đã cúi nhìn xuống đất, nhưng lúc này thì cô đăm đăm nhìn thẳng phía trước; mặt cô vốn đã xanh như ngọc thạch, giờ có cái vẻ cũng lạnh lùng và cứng rắn của chất đá đó; đặc biệt là miệng cô mím lại, tưởng như phải dùng đến cái đục của nhà điêu khắc mới có thể mở ra được, đôi lông mày của cô dần dần nghiêm cứng lại như đá.

Trong khi đó ông Brocklehurst đứng trước lò sưởi, tay chắp sau lưng, hách dịch quan sát khắp trường. Đột nhiên mắt ông chớp chớp hình như bị chói hoặc vướng một vật gì. Ông quay lại nói, bằng một giọng hấp tấp mà từ nãy đến giờ ông chưa dùng đến.

– Cô Temple, cô Temple, thế nào, đứa bé tóc quăn kia là thế nào? Tóc đỏ bẻm, lại quăn, quăn tít lên thế?

Ông giơ gậy chỉ vào cái vật kinh khủng, tay ông run lên.

– Đấy là em Julia Severn, - Cô Temple trả lời rất thản nhiên.

– Julia Severn, hử bà? Thế tại sao nó, hoặc một đứa nào khác, lại để tóc quăn? Tại sao nó lại dám coi thường mọi quy lệ và nguyên tắc của nhà trường - Ở đây, trong cái tu viện làm phúc theo giáo lý Cơ đốc này - mà đua đòi, ngang nhiên theo tôi, để mớ tóc xù xù và quăn tít lên thế?

– Tóc của Julia quăn tự nhiên, - Cô Temple lại càng thản nhiên hơn trả lời.

– Tự nhiên, vâng, nhưng chúng ta không được thuận theo tự nhiên được. Tôi muốn những nữ sinh này phải là những đứa con của Chúa. Tại làm sao lại để tóc nhiều thế? Tôi đã nhắc đi nhắc lại là tôi muốn rằng tóc phải cắt phẳng, giản dị, khiêm tốn. Cô Temple ạ, bộ tóc của con bé này phải cắt hẳn là, ngày mai tôi sẽ phái đến đây một người thợ cắt tóc. Nhưng tôi thấy còn có những đứa khác tóc dài và bờm lên như thế... Con bé lớn kia, bà bảo nó quay mặt lại đây xem. Bà bảo tất cả học sinh lớp nhất đứng cả dậy quay mặt vào tường.

Cô Temple đưa khăn tay lên môi, hình như để giấu một nụ cười không kìm được; tuy nhiên cô vẫn ra lệnh và khi các nữ sinh lớp nhất đã hiểu họ phải làm gì, họ vâng lời. Ngồi trên ghế hơi ngả người về đằng sau, tôi trông thấy những cái nhìn và nhăn mặt của họ trong khi họ làm theo lệnh; thật đáng tiếc ông Brocklehurst không được chứng kiến cảnh ấy; có lẽ ông cũng cảm thấy rằng dù ông có thể làm gì đối với cái vẻ ngoài chăng nữa, ông vẫn cứ không kiểm soát nổi những ý nghĩ trong lòng họ, khác xa hẳn với điều ông tưởng tượng.

Ông nhìn soi mói mặt sau những chiếc mề đay sống này đến năm phút, rồi lên án, lời ông vang như tiếng chuông kết tội:

– Tất cả những mớ tóc kia đều phải cắt đi.

Cô Temple hình như có ý muốn phản đối.

– Thưa bà, - Ông nói tiếp - Tôi có một Đức Chúa để phục vụ mà vương quốc của Người không phải ở thế giới này; nhiệm vụ của tôi là phải làm thui chột những ham muốn về nhục thể của những đứa con gái này, dạy cho chúng biết ăn mặc khiêm tốn và giản dị, chứ không phải với bím tóc, quần áo đắt tiền. Mỗi đứa con gái trước mặt chúng ta đây đều có một mớ tóc tết bím, do chính cái tính kênh kiệu của chúng tết thành. Tôi xin nhắc lại rằng những mớ tóc đó phải cắt đi; hãy nghĩ đến thì giờ phí phạm, đến...

Ông Brocklehurst bỗng ngừng lời, lúc ấy có ba người khách khác, ba người đàn bà, bước vào phòng.

Đáng lẽ họ đến sớm chút nữa mà nghe bài diễn thuyết của ông ta về cách ăn mặc mới phải, vì họ diện mới lộng lẫy chứ, toàn nhung, lụa, lông thú... Hai người trẻ nhất trong số ba người (hai cô con gái xinh đẹp, trạc mười sáu và mười bảy) đội mũ lông hải ly màu xám, theo "mốt" bây giờ, và có cắm lông đà điểu; dưới vành chiếc mũ duyên dáng đó xõa xuống một mớ tóc mỏng chải lượn sóng rất công phu. Bà đứng tuổi quàng một chiếc khăn san nhung rất quý, viền lông chồn; bà trùm một mớ tóc giả quăn kiểu phụ nữ Pháp.

Mấy người này được cô Temple tiếp đón rất trịnh trọng, đó là Brocklehurst phu nhân và các tiểu thư, họ được mời đến chỗ ngồi danh dự ở cuối phòng. Hình như họ cùng đi một chuyến xe với ông Brocklehurst và đã quan sát tỉ mỉ các buồng trên gác, trong khi ông ta hỏi người quản lý về công việc, hỏi người giặt giũ và nghiêm trách bà hiệu trưởng. Bây giờ họ bắt đầu nói những nhận xét này nọ và mắng mỏ cô Smith, người giữ việc trông nom quần áo và giám thị phòng ngủ; nhưng tôi chẳng có thì giờ đâu nghe chuyện họ, vì còn nhiều điều khác khiến tôi phải chú ý tới.

Cho đến lúc bấy giờ, trong khi nghe ông Brocklehurst và cô Temple nói chuyện với nhau, tôi vẫn không quên bảo vệ cẩn thận sự an ninh cho bản thân mình. Tôi nghĩ chuyện sẽ ổn nếu tôi tránh được mọi người để ý. Vì thế tôi ngồi thật ngả người trên ghế dài và làm như đang bận làm bài tính cộng, tôi cầm cái bảng đen thế nào để giấu được mặt mình đi. Đáng lẽ tôi tránh được sự chú ý của mọi người nếu không bị cái bảng phản thùng bất thình lình tuột khỏi tay, rơi đánh chát một cái, thế là mắt mọi người đổ dồn về phía tôi. Tôi biết thôi thế là hết, và cúi xuống nhặt hai mảnh bảng vỡ, cố thu thập sức lực để chịu đựng điều bất hạnh nhất. Điều đó đã tới.

– Một con bé lơ đễnh, - Ông Brocklehurst nói, và ông tiếp luôn:

– Nó là đứa học sinh mới thì phải.

Tôi chưa kịp thở ông lại nói:

– Tôi không được quên rằng tôi có điều cần nói về nó; - Rồi ông nói to, đối với tôi, tiếng ông ta sao mà to thế! - "Bảo con bé đánh vỡ bảng lại đây".

Cứ để một mình tôi thì tôi không còn cử động được nữa tôi đã bị tê liệt; nhưng hai cô học sinh lớn ngồi hai bên đã xốc tôi dậy và đẩy tôi đến trước mặt viên quan tòa đáng sợ. Và rồi cô Temple nhẹ nhàng dìu tôi lại sát ngay bên ông ta, cô thì thầm bảo tôi:

– Không việc gì mà sợ, Jane ạ, cô biết đó chỉ là nhỡ tay thôi; em sẽ không bị phạt đâu.

Lời nói dịu hiền đó khác nào như dao găm đâm vào tim tôi. Tôi nghĩ bụng: "Rồi một phút nữa cô sẽ khinh ghét tôi là một kẻ vờ vĩnh, giả nhân giả nghĩa. Nghĩ đến điều ấy, một sự căm phẫn đối với bà Reed, ông Brocklehurst và cả bầy lũ, lại trỗi dậy sục sôi trong huyết quản tôi. Tôi không phải như Helen Burns.

– Bưng chiếc ghế kia lại đây, - Ông Brocklehurst nói và chỉ vào một chiếc ghế đẩu rất cao mà một cô giảng viên vừa rời khỏi; chiếc ghế lập tức được bê đến.

– Đặt con bé lên đấy.

Tôi bị đặt lên chiếc ghế, còn ai đặt, tôi cũng không biết nữa. Trong hoàn cảnh ấy tôi không nhớ rõ được những chi tiết. Tôi chỉ biết là họ đưa tôi lên cao đến tận ngang mũi ông Brocklehurst, cách ông không đến một mã; và những chiếc áo choàng bằng lụa óng ánh màu da cam, màu đỏ thắm, xòe ra, cùng một đám mây lông chim bạc tỏa rộng và lượn sóng phía dưới chân tôi.

Ông Brocklehurst hắng giọng:

– Này mấy mẹ con nó, - Ông ta nói và quay lại phía gia đình, cô Temple, các cô giáo và các em học sinh, ai nấy đều nhìn rõ con bé này chứ?

Tất nhiên là họ nhìn rõ, vì tôi cảm thấy mắt họ chiếu thẳng vào tôi như những tấm gương chói sáng soi vào bộ mặt chín nhừ của tôi.

– Mọi người đều thấy nó còn bé, và nó có đủ vẻ ngoài của một đứa trẻ thơ; Chúa đã thương tình ban cho nó có một hình hài giống hết thảy mọi người chúng ta; không có một sự lệch lạc nào tỏ ra nó có một tính cách gì đặc biệt. Ai có thể ngờ nó lại là đầy tớ và tay sai của quỷ dữ! Tuy nhiên tôi rất đau buồn mà nói rằng sự thật là như thế.

Im lặng một lát, trong lúc này tôi bắt đầu tự trấn tĩnh, cảm thấy đã vượt qua Rubicon¹⁸, và đã không thể tránh được sự thử thách, thì phải can đảm mà chịu đựng nó.

– Các con thân mến, - Ông thầy tu như một khối đá đen đó nói tiếp bằng một giọng cảm động; đây là một điều rất đau buồn, vì bổn phận của ta là phải báo cho các con biết rằng đứa con gái này đáng lẽ có thể là một con chiên của Chúa nhưng lại là một đứa nhỏ bị đọa dày; nó không phải là một phần tử trong bầy chiên chân chính mà rõ ràng là một kẻ xâm nhập vào đây, một con chiên lạ. Các con phải coi chừng đối với nó, chớ có bắt chước nó; nếu cần thì lánh xa nó đi, không cho nó cùng chơi đùa, và đừng nói chuyện với nó. Các cô giáo, các cô cần chú ý đến nó, phải để mắt đến mọi cử chỉ của nó, cân nhắc kỹ những lời nó nói, quan sát mọi hành động của nó, hành phạt thể xác để cứu lấy linh hồn nó, nếu việc tế độ này còn có thể làm được, vì (lưỡi tôi ngập ngừng e ngại khi nói điều này) đứa con gái này, đứa bé này, sinh ở đất của Chúa mà xấu xa hơn cả những quân tà giáo cầu kinh Brahma và quỳ trước Juggernaut, đứa con gái này là một đứa gian dối.

Rồi im lặng độ mười phút, trong lúc ấy (tôi đã hoàn toàn định thần lại rồi), tôi nhìn đám vợ con ông Brocklehurst, họ rút khăn tay ra chấm lên mắt; bà vợ lắc lư người và hai cô con gái lẩm bẩm: "Thật tệ quá!".

Ông Brocklehurst lại nói tiếp:

– Điều này tôi được bà ân nhân của nó cho biết, một người đàn bà ngoan đạo, bác ái, vì tình cảnh côi cút của nó nên đã nuôi nấng nó, coi nó như con đẻ, nhưng con bé bất hạnh đó đã đền đáp lại lòng tốt và độ lượng của bà bằng một sự vô ân bội nghĩa tồi tệ, quái gở, đến nỗi cuối cùng bà đỡ đầu nhân hậu này đã buộc lòng phải ngăn con cái không cho gần nó, sợ rằng gương xấu của nó làm hoen ố lây những bộ óc ngây thơ trong trắng. Bà ấy giao nó đến đây để giáo dục, cũng như người Do Thái đời xưa gửi người bệnh đến đầm Bethesda¹⁹. Còn các cô giáo và bà hiệu trưởng, tôi xin các bà và các cô chớ có để cho nước bị tù hãm quanh người nó.

Cùng với lời kết thúc cao cả này, ông Brocklehurst cài lại chiếc khuy cổ áo, lẩm bẩm điều gì với vợ con, bà vợ và các cô gái đứng dậy cúi chào cô Temple rồi cả bọn người quan trọng đó phấp phới rời khỏi buồng. Bước đến cửa, ông quan tòa của tôi còn ngoái cổ lại dặn:

– Cứ để cho nó đứng nguyên trên ghế ấy nửa giờ nữa và không ai được nói chuyện gì với nó suốt ngày hôm nay.

Vậy là tôi cứ đứng nguyên, cao lênh khênh trên ghế, chính tôi, người đã từng nói không thể nào chịu được cái nhục đứng ở giữa buồng trên đất, thì lúc này đây lại phải đứng phơi mặt trước mặt mọi người, trên một cái bệ cao ô nhục. Cảm giác của tôi bấy giờ ra sao, không ngôn ngữ nào có thể diễn tả được. Nhưng đúng lúc cảm giác ấy đang trỗi dậy, làm nghẹn thở và tắc cổ tôi, thì một chị học sinh đi qua mặt tôi và ngước mắt lên nhìn. Một ánh sáng thật kỳ lạ bừng lên trong đôi mắt ấy! Ánh mắt đó đã chiếu vào tôi một cảm giác kỳ diệu nhường nào? Tình cảm mới mẻ ấy khuyến khích tôi mạnh mẽ xiết bao! Tựa hồ đó là một người tuẫn nạn, một vị anh hùng đi qua mặt một kẻ nô lệ hay một kẻ bị hy sinh, và truyền thêm nghị lực cho kẻ đó. Tôi trấn tĩnh mọi náo loạn trong đầu óc, ngẩng đầu cao lên, đứng một cách chững chạc lại trên ghế đẩu. Helen Burns hỏi cô Smith một câu vẩn vơ gì đó về công việc, bị cô mắng liền vì cái tội hỏi những điều vụn vặt. Burns trở về chỗ ngồi, lúc đi qua gần tôi, cô sẽ mỉm cười. Nụ cười mới tươi làm sao! Bây giờ tôi vẫn còn nhớ nụ cười đó, tôi biết đó là biểu hiện của sự thông minh tế nhị, của lòng can đảm thực sự. Nó làm rạng rỡ những nét hốc hác trên khuôn mặt mỏng manh, đôi mắt trũng màu xám, như ánh lên từ một hình ảnh thiên thần. Vậy mà lúc ấy cánh tay Helen vẫn đeo cái bảng đề chữ "đứa trẻ bẩn thỉu", trước đấy độ gần một giờ tôi đã nghe thấy cô Scatcherd tuyên bố phạt Helen chỉ được ăn bánh mì với nước lã bữa trưa mai, vì trong lúc chép bài tập, Burns đã đánh dây mực vào bài. Con người ai mà hoàn toàn được! Đến những hành tinh sáng nhất, cũng còn có vết nữa là. Và những con mắt như cô Scatcherd thì chỉ có thể nhìn thấy những khuyết điểm vặt vãnh, chứ nhìn sao thấy nổi²⁰ ánh sáng rạng rỡ của vì tinh tú.

CHƯƠNG VIII

Nửa giờ chịu hình phạt chưa hết, (đồng hồ đã điểm năm tiếng, các lớp tan cả và học sinh đều vào phòng ăn để dùng trà. Lúc ấy tôi cũng đánh bạo bước xuống ghế, trời tối mịt; tôi lùi vào một góc buồng và ngồi ngay xuống sàn. Cái ma lực đã phấn khích tôi lúc nãy bây giờ bắt đầu tan biến; sự phản ứng trỗi dậy, và ngay sau đó, nỗi đau khổ tràn ngập giày vò cõi lòng, tôi gục xuống, mặt úp trên sàn. Lúc này tôi khóc sướt mướt, Helen Burns không có ở đấy, không có gì nâng đỡ để an ủi tôi; trơ trọi một mình, nước mắt tôi thấm ướt cả sàn nhà. Đến Lowood tôi đã quyết tâm ăn ở ngoan ngoãn, học hành chăm chỉ, để có nhiều bè bạn, gây được cảm tình với mọi người, được mọi người quý trọng. Tôi đã đạt nhiều tiến bộ rõ rệt. Chính buổi sáng hôm đó, tôi đã được xếp vào hàng đầu trong lớp; cô Miller đã ngợi khen tôi nồng nhiệt và cô Temple cũng mỉm cười biểu lộ đồng tình; cô hứa nếu hai tháng tới tôi vẫn giữ mức như vậy, cô sẽ dạy tôi vẽ và cho tôi học cả tiếng Pháp nữa. Các bạn bè đều niềm nở với tôi; tôi được những bạn cùng lứa tuổi đối xử bình đẳng, và không hề bị ai ức hiếp. Thế mà lúc này đây, bị chà đạp, bị giày xéo; liệu bao giờ tôi mới mở may mở mặt ra được?

"Không bao giờ nữa”, tôi nghĩ thế và ước gì chết quách đi cho rảnh. Trong lúc tôi nức nở thốt ra điều ước vọng ấy thì như có người nào tiến lại gần. Tôi giật mình nhỏm dậy; lần này cũng lại là Helen Burns đến bên tôi, ánh lửa leo lét trong lò đủ soi để tôi nhìn thấy cô đang đi qua căn buồng dài, trống trải, cô đem cà phê với bánh đến cho tôi.

– Này, ăn một chút đi, - Helen nói; nhưng tôi gạt các thứ ấy ra, cảm thấy rằng tình cảnh tôi đang như thế này thì chỉ một giọt nước hay một mẩu bánh cũng đủ làm tôi chết nghẹn. Helen nhìn tôi, có lẽ cô ngạc nhiên lắm mặc dù tôi đã hết sức cố gắng nhưng cũng không kìm nổi xúc động; tôi vẫn tiếp tục khóc to. Helen ngồi xuống lên cạnh tôi, hai tay bó gối, đầu gục xuống; cô cứ ngồi như thế, lặng lẽ như một người Ấn Độ. Tôi lên tiếng trước:

– Helen, sao chị lại ngồi với một đứa mà tất cả mọi người đều tin là kẻ gian dối?

– Tất cả mọi người ư, Jane? Không, chỉ có tám mươi người nghe nói chị như vậy thôi, mà trên đời này có hàng trăm triệu người!

– Nhưng tôi có cần gì đến hàng trăm triệu người ấy? Hiện có tám mươi người mà tôi biết đã khinh bỉ tôi.

– Jane ạ, chị nhầm đấy, có lẽ không một ai trong trường hợp này khinh rẻ và ghét bỏ chị đâu. Tôi chắc chắn rằng nhiều người còn rất thương chị nữa kia!

– Làm sao họ thương được tôi sau khi đã nghe ông Brocklehurst nói thế?

– Ông Brocklehurst không phải là ông trời, cũng chẳng phải là một nhân vật cao cả được mọi người mến phục gì. Ở đây không mấy ai ưa ông ta; ông ta chưa hề làm gì để cho người ta yêu mến. Giá thử ông ấy có đặc biệt thiên vị đối với chị thì chỉ tổ làm cho chị bị mọi người xung quanh thù ghét thôi, hoặc lộ ra ngoài mặt, hoặc ngấm ngầm. Sau sự việc vừa rồi, nếu mọi người dám tỏ rõ thái độ thì phần lớn họ đều muốn tỏ ra thông cảm với chị. Có thể là các cô giáo và học sinh nhìn chị bằng con mắt lạnh nhạt độ một hay hai hôm gì đó, nhưng trong thâm tâm họ vẫn giấu những tình cảm thân yêu, và nếu chị vẫn kiên nhẫn học hành ngoan ngoãn thì những tình cảm đó lại càng lộ ra rõ ràng hơn nữa sau một thời gian tạm bị nén lại. Vả chăng, Jane ạ... - Burns bỗng im lặng.

– Thế nào? Helen? - Tôi hỏi và đặt tay vào bàn tay Helen; cô xoa nhè nhẹ để cho những ngón tay tôi nóng ấm lên và nói tiếp:

– Dầu cho tất cả mọi người có ghét bỏ chị và tin là chị xấu xa đi nữa, nhưng nếu lương tâm chị hiểu chị, không kết tội chị thì không phải là chị sẽ không có bạn đâu.

– Không, tôi biết rằng mình chẳng có gì đáng trách nhưng như thế không đủ; nếu tôi không được mọi người yêu mến, tôi muốn thà chết đi còn hơn. Tôi không thể nào chịu được cuộc sống lẻ loi, bị hắt hủi, Helen ạ! Này, để chiếm được chút tình thương yêu thành thực của chị, hay của cô Temple hoặc của bất cứ người nào khác mà tôi thực tâm yêu mến, thì dù tôi có bị gãy ngay cánh tay, hoặc chịu cảnh voi giày ngựa xé tôi cũng vui lòng chịu.

– Thôi, Jane! Chị chú trọng quá nhiều về tình yêu của người đời đấy; chị quá nóng nảy và sôi nổi. Bàn tay Thượng đế đã tràn ra hình hài chị và ban cho nó sự sống, còn cung cấp thêm cho chị những nguồn an ủi khác ngoài cái thể chất yếu đuối của chị hoặc những sinh vật cũng yếu đuối như chị: Ngoài cõi trần tục này, ngoài loài người ra còn có một thế giới vô hình và một vương quốc của những linh hồn; cái thế giới đó ở ngay xung quanh ta, vì nó ở khắp mọi nơi; những linh hồn đó luôn luôn theo dõi chúng ta vì nhiệm vụ của họ là bảo vệ chúng ta. Nếu chúng ta chết trong đau đớn nhục nhằn, nếu chúng ta bị sự khinh bỉ vùi dập bốn bề, và bị sự ghét bỏ giày xéo, thì các.vị thiên thần sẽ nhìn thấu những hành hạ đó và chứng giám cho sự vô tội của chúng ta (nếu thực chúng ta vô tội; vì tôi biết rằng chị bị ông Brocklehurst đổ oan cho bằng cách thổi phồng lên một cách kém cỏi khi nhắc lại những lời của bà Reed, vì tôi nhìn thấy rõ bản chất chân thực trên ánh mắt sáng ngời và trên vầng trán thanh thản của chị). Thượng đế chỉ đợi cho khi nào linh hồn chúng ta thoát khỏi thể xác là đội lên đầu chúng ta một vòng hoa khen thưởng. Vậy thì có lẽ nào ta lại ủ rũ vì buồn khổ, khi mà cuộc sống rồi cũng sớm qua đi và cái chết mới là cửa ngõ chắc chắn đưa chúng ta tới hạnh phúc... tới vinh quang?

Tôi yên lặng, Helen đã làm cho lòng tôi dịu lại. Nhưng trong sự bình thản Helen truyền sang cho tôi có đượm một nỗi buồn khó tả; trong lúc cô nói, tôi thấy một cảm giác đau đớn làm sao, nhưng tôi cũng không hiểu nguyên nhân từ đâu. Nói xong, Helen thở hơi gấp và húng hắng ho khan; lúc ấy tôi quên ngay nỗi buồn khổ của mình và thấy man mác lo ngại cho Helen.

Tôi ngả đầu lên vai Helen và vòng tay ôm lấy người cô. Helen kéo tôi sát lại,: và hai đứa ngồi yên lặng. Chúng tôi ngồi như vậy chưa được bao lâu thì có một người bước vào. Trên nền trời những đám mây u ám, bị gió cuốn đi để lộ ra vầng trăng, ánh trăng sáng tỏ, tràn vào qua khung cửa sổ bên cạnh, chiếu rọi vào hai đứa chúng tôi và bóng người đang đi tối. Chúng tôi nhận ngay ra đó là cô Temple. Cô nói:

– Cô đang đi tìm em đây, Jane Eyre ạ! Cô muốn em vào buồng cô và tiện có cả Helen Burns ở đây, cả hai cùng vào cũng được.

– Chúng tôi đi theo cô hiệu trưởng, phải qua mấy dãy hành lang ngoắt ngoéo và lên một chiếc cầu thang rồi mới tới buồng cô, trong phòng có đốt lửa, trông tươi vui đầm ấm. Cô Temple bảo Helen Burns ngồi xuống một chiếc ghế bành thấp kế bên lò sưởi, còn cô cũng ngồi vào một chiếc và bảo tôi đến bên cạnh.

– Em hết buồn rồi chứ? Cô hỏi và cúi nhìn xuống mặt tôi. - Em đã khóc vơi hết nỗi buồn chưa?

– Em sợ rằng không bao giờ vơi được.

– Sao thế?

– Vì em đã bị kết tội oan uổng; và bây giờ cô cùng tất cả mọi người đều cho em là đứa hư đốn.

– Không, các cô chỉ đánh giá em theo những điều các cô thấy về việc em làm, em bé ạ! Em cứ tiếp tục tỏ ra là một em nhỏ ngoan ngoãn đi, như vậy em sẽ làm cô vừa lòng.

– Thực thế ư, cô Temple?

– Thực chứ, - Cô nói, và đưa tay ôm vòng lấy người tôi - Bây giờ em nói cho cô hay cái bà mà ông Brocklehurst gọi là ân nhân của em là ai nào?

– Đấy là bà Reed, vợ của cậu em, cậu em đã mất rồi giao em lại cho bà ấy chăm nom.

– Có phải bà ấy miễn cưỡng mà phải nuôi em không?

– Vâng, thưa cô; bà Reed rất khó chịu vì phải làm việc ấy. Nhưng lúc hấp hối, cậu em đã bắt bà ấy phải hứa rằng sẽ cưu mang em mãi mãi, em thường được nghe các gia nhân xì xào như vậy.

– Thôi, được rồi, Jane ạ, em hiểu, hay ít nhất thì cô cũng phải bảo cho em hiểu là khi một người bị buộc tội thì bao giờ cũng có quyền thanh minh để tự bảo vệ. Em đã bị người ta kết tội là gian dối, em hãy hết sức tự bênh vực mình trước mặt cô. Em hãy nói lại bất cứ điều gì em nhớ là đúng sự thực, nhưng đừng thêm bớt gì hết.

Tôi đã quyết định trong thâm tâm sẽ tỏ thái độ hết sức từ tốn và đúng mức; rồi suy nghĩ vài phút để xếp đặt lại cho có mạch lạc những điều sắp nói, tôi bắt đầu kể cho cô nghe tất cả câu chuyện về quãng đời thơ ấu u buồn của tôi. Nghẹn ngào vì cảm động, nên giọng nói của tôi từ tốn, dịu dàng, khác hẳn những lúc thường ngày tôi vẫn kể về câu chuyện rầu rĩ đó. Và nhớ kỹ lời Helen Burns khuyên chớ nên buông mình theo thói thù hằn, tôi đưa rất ít vào câu chuyện cái giọng chua cay oán hận như mọi ngày. Câu chuyện được kể lại giản dị phải chăng như thế, nghe có vẻ thành thực hơn. Trong khi kể, tôi cảm thấy cô Temple hoàn toàn tin lời tôi.

Tôi có nhắc đến tên ông Lloyd, người đã đến thăm bệnh cho tôi sau cơn mê hoảng, vì tôi không thể nào quên được những giờ phút rất kinh hãi đối với tôi trong căn phòng đỏ. Trong khi nói chi tiết, sự kích động của tôi không thể kìm lại được và chắc đã lộ ra một phần nào, vì không gì có thể làm dịu đi trong trí nhớ của tôi nỗi sợ hãi nó làm lòng tôi đau thắt lại khi bà Reed không đoái hoài đến lời van xin tuyệt vọng của tôi, và còn nhốt tôi một lần thứ hai vào trong cản buồng có ma tối mù mịt ấy.

Tôi kể xong, cô Temple yên lặng nhìn tôi vài phút rồi bảo:

– Cô có hơi biết ông Lloyd, cô sẽ viết thư hỏi ông, nếu ông ấy cũng công nhận những lời em nói là đúng, thì em sẽ được thanh minh là hoàn toàn vô tội trước mặt mọi người. Còn đối với cô thì ngay từ giờ phút này, em là người trong trắng.

Cô hôn tôi và vẫn giữ tôi bên cạnh (tôi rất sung sướng được đứng bên cô, vì tôi có niềm thích thú của trẻ thơ được ngắm bộ mặt cô, quần áo cô, vài thứ đồ trang sức, vầng trán trắng trẻo, những búp tóc quăn bóng, và đôi mắt đen sáng ngời của cô). Cô quay sang hỏi Helen Burns:

– Tối nay em thấy thế nào, Helen? Hôm nay em có ho nhiều không?

– Có lẽ cũng không ho nhiều lắm, thưa cô.

– Thế còn cái chứng tức ngực ấy ra sao?

– Thưa cô, cũng đã đỡ.

Cô Temple đứng dậy cầm lấy tay Helen bắt mạch. Rồi cô quay về chỗ, lúc cô ngồi xuống, tôi nghe thấy cô khẽ thở dài. Trong mấy phút, cô có vẻ đăm chiêu, rồi lại đứng dậy vui vẻ nói:

– Hai em đều là khách của cô tối nay; cô phải đối đãi với các em như thế. - Cô rung chuông.

– Bacbara, cô bảo chị ở gái, lúc ấy nghe tiếng chuông bước vào. Tôi chưa uống trà, vậy chị đem cho khay trà lên đây và đem cả chén cho hai cô đây nữa.

Khay trà được bưng lên ngay. Đối với tôi những bình sứ và chiếc ấm tráng men bóng, đặt trên chiếc bàn tròn nhỏ gần lò sưởi, trông mới đẹp chứ! Nước trà bốc hơi tỏa hương và mùi bánh nướng bơ mới thơm làm sao! Tuy nhiên tôi chán quá (lúc ấy tôi bắt đầu thấy đói bụng) vì thấy chỉ có một miếng bánh con con. Cô Temple cũng thấy thế. Cô bảo:

– Bacbara, chị có thể đem thêm lên một ít bánh và bơ nữa không? Ba người mà có ngần này thì không đủ.

Bacbara quay ra, lát sau trở lại ngay:

– Thưa bà, cô Harden nói rằng đã đưa đủ phần thường lệ.

Phải nói rằng, cô Harden là quản gia, một người đàn bà thật hợp ý ông Brocklehurst, được tạo nên một nửa bằng xương cá voi, một nửa bằng thép:

– Thôi được, chúng tôi sẽ thu xếp lấy vậy.

Lúc Bacbara quay ra, cô mỉm cười nói thêm:

– May quá, cô lại có sẵn thứ để bù vào chỗ thiếu này.

Cô mời Helen và tôi lại gần chiếc bàn, đặt trước mặt mỗi đứa một tách trà và một miếng bánh nướng bơ ngon lành nhưng mỏng dính, rồi đứng dậy mở khóa ngăn kéo, lấy ra một bọc giấy và giở ra; đó là một chiếc bánh to tướng có rắc hạt hồi.

– Cô định cho mỗi em một phần bánh đem về nhưng vì không có nhiều nên đành ăn ngay ở đây vậy.

Rồi cô cắt bánh thành từng miếng bằng những bàn tay hậu hĩnh.

Tối hôm ấy hình như chúng tôi được ăn một bữa tiệc toàn là bồ đào tiên tửu và cao lương thượng giới. Chúng tôi càng vui hơn vì cô Temple mỉm nụ cười hài lòng ngắm nhìn chúng tôi, trong lúc chúng tôi ngốn ngấu cho thỏa cơn đói những thức cô cho phép ăn thỏa thích. Bữa trà xong, chiếc khay được dọn đi, cô Temple bảo chúng tôi đến bên lò sưởi. Chúng tôi ngồi mỗi đứa một bên cô, và cô bắt đầu trò chuyện với Helen; quả thực tôi coi là một đặc ân được ngồi nghe câu chuyện đó.

Cô Temple lúc nào cũng có một cái gì thanh tao trong dáng điệu, đường hoàng trong cử chỉ, và tao nhã đúng mực trong ngôn ngữ khiến cho mọi sự nóng nảy bồng bột, sôi nổi không xảy ra được. Người nào được nhìn cô và nghe cô nói cũng đều cảm thấy một niềm vui trong sáng, do sự phải e dè nó gìn giữ mình; chính cảm tưởng của tôi lúc này là thế, còn về phía Helen Burns, thì cô làm cho tôi hết sức ngạc nhiên.

Bữa ăn ngon lành, ánh lửa tươi vui, sự có mặt của cô giáo nhân hậu yêu quý hay có một cái gì có lẽ còn hơn cả những cái đó, một sự gì trong tâm hồn đặc biệt của Helen, đã làm trỗi dậy những sức mạnh tiềm tàng trong con người cô. Sức mạnh ấy thức tỉnh nhen lên; trước hết đôi má Helen xưa nay vẫn tái xanh vì thiếu máu, bây giờ bừng lên một màu hồng tươi tắn. Rồi nó khiến cho đôi mắt cô sáng long lanh, đột nhiên trở nên đẹp một cách đặc biệt, còn hơn cả đôi mắt cô Temple. Một vẻ đẹp không phải vì màu sắc, vì lông mi dài cong, cũng chẳng phải vì đường lông mày thanh tú như vẽ, mà đẹp vì cái ý nghĩ, cái linh hoạt và cái vẻ sáng ngời của tâm hồn. Tâm hồn cô hiển hiện trên đôi môi, và lời cô nói tuôn ra trôi chảy mà tôi cũng không hiểu nó bắt nguồn từ đâu. Một cô bé mười bốn tuổi sao mà có được một tâm hồn lớn mạnh đủ để chứa một dòng suối ăm ắp tuôn ra được những lời hùng hồn trong sáng và sôi nổi như vậy? Đó là nét đặc trưng trong lời nói của Helen trong buổi tối đáng ghi nhớ đối với tôi đó. Tinh thần của Helen như muốn vội vàng sống, chỉ trong một quãng thời gian ngắn ngủi mà đầy đủ cũng không kém bao cuộc đời khác trong một kiếp sống lê thê.

Hai người có nói đến nhiều điều tôi chưa hề được nghe về các quốc gia, về các thời quá khứ; những đất nước xa xôi, những điều huyền bí của thiên nhiên đã được khám phá hoặc còn đang phỏng đoán. Hai người bàn về sách vở, họ đọc quả là nhiều! Họ nắm được biết bao nhiêu là kiến thức! Hai người hình như rất quen với những tên bằng tiếng Pháp và các tác giả Pháp. Nhưng tôi kinh ngạc đến tột cùng khi thấy cô Temple hỏi Helen xem có lúc nào tranh thủ ôn lại tiếng Latinh mà cha cô đã dạy cho không. Rồi lấy một cuốn sách trên giá xuống, cô bảo Helen đọc và dịch một đoạn thơ của thi sĩ Viêcgin. Helen vâng lời; mỗi dòng thơ đọc lên làm tôi thêm cảm phục. Nhưng Helen vừa đọc xong thì tiếng chuông báo hiệu giờ ngủ đã vang lên, chúng tôi không được phép nán lại thêm, cô Temple hôn hai đứa, ôm cả hai vào lòng và nói:

– Chúa phù hộ cho các em!

Helen được cô ôm lâu hơn tôi một chút; cô buông Helen ra cũng một cách miễn cưỡng hơn; cô nhìn theo Helen ra tận cửa. Cũng vì Helen, cô lại buồn bã thở dài lần nữa, và vì Helen cô chấm một giọt nước mắt lăn trên gò má.

Vừa đến buồng ngủ, chúng tôi đã nghe thấy tiếng cô Scatcherd. Cô đang kiểm tra các ngăn kéo, và vừa mở đúng ngăn kéo của Helen Burns ra xong, nên vừa bước vào Helen đã bị cô gay gắt mắng cho một chập, rồi cô báo cho Helen biết sáng mai sẽ bị ghim vào vai nửa tá quần áo đã gấp không cẩn thận. Helen lẩm bẩm nói nhỏ với tôi: "Đồ dùng của mình quả có bề bộn thật; mình đã định bụng sẽ thu dọn lại, nhưng rồi quên khuấy đi mất".

Sáng hôm sau cô Scatcherd viết hai chữ "bừa bãi" to tướng lên một mảnh bìa và buộc nó như một cái bùa lên vầng trán rộng, hiền dịu, thông minh sáng sủa của Helen. Cô đeo mảnh bìa đó đến tận tối, kiên nhẫn không oán hận, coi như mình bị phạt thế là đáng. Lúc cô Scatcherd ra khỏi lớp sau buổi học chiều, tôi chạy lại với Helen, giật mảnh giấy xé đi, vứt vào lò sưởi. Sự giận dữ mà Helen không thể có được ấy đã nung nấu tâm hồn tôi suốt ngày, và những giọt nước mắt nóng hổi luôn luôn hoen trên má tôi, cái cảnh tượng Helen âm thầm cam chịu khiến lòng tôi đau xót vô cùng.

Chừng độ một tuần lễ sau khi xảy ra những việc vừa kể ở trên, cô Temple viết thư cho ông Lloyd và đã nhận được thư ông trả lời. Hình như những điều ông nói phù hợp với câu chuyện của tôi. Cô Temple triệu tập tất cả học sinh lại, tuyên bố kết quả điều tra về những điều Jane Eyre đã bị kết tội, nói rằng cô rất sung sướng báo cho biết Jane Eyre hoàn toàn không có lỗi lầm gì. Lúc đó các cô giáo bắt tay và hôn tôi, trong đám bạn bè cũng nổi lên tiếng rì rầm bàn tán vui vẻ.

Trút bỏ được gánh nặng lo âu, từ giờ phút đó tôi lại hăng hái làm việc, quyết tâm vạch một con đường vượt qua mọi khó khăn. Tôi làm việc rất hăng say, và sự cố gắng của tôi đã đem lại những kết quả xứng đáng. Do bẩm sinh trí nhớ của tôi không tốt lắm, nhưng được rèn luyện nên có khá hơn. Nhờ sự vận dụng, trí tuệ tôi thêm minh mẫn; chỉ trong mấy tuần lễ tôi được lên ngay một lớp; chưa đầy hai tháng tôi đã bắt đầu học tiếng Pháp và học vẽ. Trong cùng một ngày tôi học chia hai thì đầu tiên của động từ "être"²¹ và vẽ cái nhà đầu tiên mà tường còn xiêu vẹo hơn cả tháp nghiêng Pisa²². Tối hôm đó lúc đi ngủ, tôi quên không chuẩn bị để tưởng tượng đến bữa ăn tối với khoai rán nóng hổi hoặc bánh bột trắng và sữa tươi, như mọi tối tôi thường nghĩ để đánh lừa cơn đói cồn cào trong bụng. Thay vào đấy tôi thưởng thức cảnh tượng những tác phẩm hội họa lý tưởng mà tôi nhìn thấy trong bóng tối; tất cả những tác phẩm do tay tôi vẽ nên, những nét bút chì phóng khoáng phác họa nhà cửa cây cối, những núi đá, những cảnh hoang tàn kỳ thú, những đoàn gia súc, những bức tranh êm đềm vẽ những con bướm lượn lờ trên những nụ hồng chưa hé nở, những con chim mổ vào trái anh đào chín mọng, những nhánh trường xuân con quấn quanh những tổ chim hồng tước lấp ló vài viên trứng trong như hạt ngọc. Tôi cũng mơ tưởng đến chuyện có thể dịch trôi chảy một cuốn truyện tiếng Pháp nho nhỏ mà cô Pierrot ngày hôm ấy đã đưa cho tôi xem; vấn đề này giải quyết chưa được thỏa đáng thì tôi đã thiếp đi trong một giấc ngủ êm đềm.

Solomon rất có lý khi nói rằng "Thà ăn một bữa toàn rau cỏ mà có tình thương yêu, còn hơn ăn một con bò béo mà bị ghét bỏ".

Bây giờ thì tôi sẽ chẳng khi nào muốn đánh đổi Lowood với cuộc sống thiếu thốn lấy cái Gateshead với sự xa hoa thường ngày của nó.

CHƯƠNG IX

Nhưng rồi những sự thiếu thốn hay nói cho đúng hơn những sự nghiệt ngã ở Lowood cũng bớt dần đi. Mùa xuân dần tới, chúa xuân đã thực sự trở về. Cái giá lạnh mùa đông không còn nữa; tuyết tan, những luồng gió cắt da thịt cũng dịu dần. Đôi bàn chân khốn khổ của tôi nứt nẻ sưng phồng, đi không được, vì những cơn gió khắc nghiệt tháng Giêng, đã bắt đầu khỏi dần nhờ làn gió tháng tư dịu dàng đầm ấm. Sáng sớm và chiều tối, tiết trời lạnh giá như ở Gia Nã Đại không còn làm máu trong người tôi bị đông lại nữa. Bây giờ chúng tôi đã có thể chịu đựng được những giờ ra chơi ở ngoài vườn. Đôi khi những buổi trời hửng nắng, chúng tôi còn cảm thấy những giờ chơi ấy thoải mái thú vị nữa. Những nệm cỏ xanh đã trồi lên phủ những mảnh đất màu nâu, mỗi ngày lại thêm tươi tắn, gợi cho ta ý nghĩ rằng đêm đến thần Hy Vọng đã lướt qua và sáng sáng để lại những vết chân ngày càng tươi thắm hơn. Những bông hoa tuyết sương, hoa kỵ phù lan, hoa ngọc trâm đỏ thắm và hoa hoàng lan lấp ló trong vòm lá xanh mơn mởn.

Chiều thứ năm - được nghỉ nửa ngày - chúng tôi đi chơi ở ven đường; bên những bờ giậu những đóa hoa đua nở còn tươi thắm hơn. Tôi lại khám phá ra rằng ở phía bên ngoài bờ tường cao lởm chởm những cọc bao xung quanh mảnh vườn chúng tôi còn có bao nhiêu cảnh vui thú rải ra đến tận chân trời xa tít. Phong cảnh kỳ thú này là do những đỉnh núi cao hùng vĩ vây quanh miền thung lũng xanh um bóng lá tạo thành, ở đây róc rách một dòng suối trong veo lô xô đá xám và những hòn cuội bóng nhẵn. Phong cảnh thực khác hẳn khi tôi ngắm nó rải ra dưới bầu trời đông xám xịt màu chì lạnh cứng trong giá băng, phủ một màn tang dưới làn tuyết lạnh, khi làn sương mù rét buốt như tử thần bay theo làn gió đông dọc theo đỉnh núi trập trùng đỏ thẫm kia, rồi hạ xuống thấp hòa lẫn trong màn sương mù giá buốt trên dòng suối. Con suối về mùa ấy còn là một cái thác đục ngầu và hung hãn, nó xẻ đôi khu rừng ra và dội lên thinh không tiếng réo ẩm ầm, nó thường được những trận mưa rào dữ dội hoặc những trận mưa đá tiếp cho hung hãn thêm, cảnh rừng mùa đông ven hai bờ suối hiện ra khung cảnh một dãy cây cành xơ xác nom như những bộ xương khô.

Tháng Tư qua, tháng Năm tới, trời quang quẻ trong sáng, bầu trời xanh lơ ánh nắng hiền hòa ấm áp, làn gió từ phương tây hoặc phương nam hiu hiu thổi suốt ngày đêm. Hồi này cỏ cây tràn đầy sức sống. Lowood hắt những mớ tóc cho rũ xuống, cây cỏ xanh tươi hoa thơm khoe sắc. Những bộ xương khổng lồ của các cây đu, cây thanh lương trà, cây sồi, đã hồi lại sức sống tràn trề. Những cây cối trong rừng trỗi lên la liệt khắp các khe núi, trong những hốc sâu đủ các loại rêu mọc dày, làm cho những nơi sâu kín kỳ lạ, dưới ánh dương đã lộ ra cái cảnh phong phú của những cây dã thảo. Tôi thấy ánh vàng nhàn nhạt rọi vào cả những nơi có bóng râm âm u như rắc gieo những ánh sáng êm đềm.

Tất cả cảnh này, tôi thường được thưởng thức một cách thoải mái tự do, không bị ai soi mói đến, và hầu như chỉ có một mình. Sự tự do và vui thú đặc biệt đó có một nguyên nhân, mà bây giờ tôi thấy cần phải kể lại cho bạn đọc rõ.

Phải chăng tôi đã diễn tả nơi tôi ở là một chốn thú vị khi tôi nói nó nằm lọt vào giữa những trái đồi với rừng cây, và ở ngay bên bờ suối? Khá thú vị thì chắc chắn rồi, còn việc nó trong lành hay không lại là một chuyện khác.

Cái thung lũng um tùm như rừng mà Lowood nằm gọn trong đó là một chiếc nôi đầy sương mù, từ đó phát sinh ra bệnh dịch nguy hại. Mùa xuân tới mau, sương mù cũng vội vã tràn theo len lỏi vào cái viện cô nhi này, gieo rắc bệnh đậu lào trong các buồng ăn, buồng học chật ních những người; tháng năm chưa tới mà nhà trường đã biến thành nhà thương.

Ăn uống thiếu thốn và mặc không đủ chống lạnh đã khiến đa số học sinh nhiễm bệnh. Cùng một lúc bốn mươi nhăm trong số tám mươi học sinh bị nằm liệt. Các lớp đều nghỉ, kỷ luật bỏ lỏng lẻo. Còn một số ít học sinh lành mạnh gần như được phép chơi thả cửa, không còn ai ngăn cấm, vì thầy thuốc bảo học sinh cần vận động luôn để bảo vệ sức khỏe. Vả lại dù không phải như thế, thì cũng chẳng ai còn thì giờ đâu mà trông coi ngăn cấm chúng. Cô Temple đem toàn tâm lực ra trông nom các bệnh nhân; cô ở ngay trong phòng họ; không lúc nào rời buồng, trừ phi ban đêm cô phải tạm nghỉ vài giờ. Các cô giáo đều bận rộn sửa soạn hành lý cần thiết cho các học sinh sắp rời khỏi nhà trường, những học sinh này may mắn vì có bạn bè họ hàng có điều kiện và sẵn lòng đưa họ ra khỏi nơi có bệnh truyền nhiễm. Nhiều học sinh, mắc bệnh nặng quá, được đưa về nhà chỉ để chết thôi, còn một số chết ngay tại trường và được chôn cất vội vàng, không kèn không trống; vì tính chất của bệnh bắt buộc phải chôn ngay, không để lâu được.

Trong khi bệnh dịch đã thành kẻ ngụ cư ở Lowood, và chết chóc đã trở nên vị khách đến thăm thường ngày, trong khi sự âm u ghê rợn lẩn quất trong những tường thành của nó: trong khi từ các buồng, các hành lang xông lên mùi nhà thương, và thuốc thang đem đến để chống lại cái chết đều vô hiệu, thì ở bên ngoài, bầu trời tháng năm tỏa sáng rực rỡ không gợn một áng mây, trên đỉnh những ngọn đồi trập trùng và cánh rừng xanh tươi. Khu vườn của nhà trường nở đầy hoa, những cây hoa đường quỳ mọc cao ngang các ngọn cây, hoa huệ hé cánh, những đóa quỳ và hồng nhung nở rộ. Những dãy hoa viền quanh các khoảnh vườn nhỏ tươi hẳn lên với những đóa cẩm chướng và những bông uyên minh cúc. Hương thơm ngòn ngọt của hoa dã tường vi thoang thoảng sớm chiều như mùi hương liệu hoặc mùi táo. Cái kho đầy hương ngát này chẳng đem lại gì bổ ích cho các nữ sinh ở Lowood, chỉ có đôi khi đem lại một nắm hoa tang để đặt trên một chiếc quan tài.

Còn tôi, và một số chưa nhiễm bệnh, được tha hồ hưởng cảnh đẹp mùa xuân. Họ mặc chúng tôi đi lang thang trong rừng như những kẻ giang hồ lang bạt, suốt từ sáng đến tối. Chúng tôi muốn làm gì thì làm, đi đâu thì đi. Ăn uống cũng đầy đủ hơn trước. Hồi này mất tăm không còn thấy bóng ông Brocklehurst và vợ con ông bén mảng đến gần Lowood. Việc quản lý trong nhà trường không còn ai nhìn đến vì sợ lây bệnh dịch, mụ quản gia khắc nghiệt đã lánh cho xa. Người thế chân mụ là một bà giám thị cũ của một nhà thương làm phúc Lautơn; bà này không quen với lề lối của nhà trường nên cho chúng tôi ăn uống tương đối rộng rãi. Vả lại còn được bao nhiêu người ăn nữa đâu, mà bệnh nhân thì ăn có mấy tí. Bữa điểm tâm, bát của chúng tôi cũng đầy hơn: Gặp phải khi không kịp sửa soạn bữa thường lệ, mà việc này thường xảy ra luôn, bà lại cắt cho mỗi đứa một miếng patê thật to, hoặc một khoanh bánh lớn phết bơ; chúng tôi đem cả ra ngoài rừng, mỗi đứa chọn một chỗ ngồi mình thích nhất, rồi giở ra tha hồ ăn uống với nhau.

Chỗ tôi ưa ngồi nhất là một tảng đá rộng, phẳng phiu, nhô lên trắng xóa và khô ráo ngay giữa một dòng suối; muốn đến tảng đá chỉ có mỗi một cách là lội xuống nước, tôi thường đi chân không lội ra đấy. Tảng đá cũng khá rộng, đủ để tôi và một người bạn nữa ngồi thoải mái. Hồi này tôi đã chọn được một cô bạn là Mary Annn Wilson, một cô bé có óc quan sát rất tinh tế; đánh bạn bên cô, tôi thấy vui thích, phần vì cô linh lợi và độc đáo, phần vì thái độ của cô làm tôi dễ chịu. Mary hơn tôi vài tuổi; cô hiểu biết việc đời hơn, và có thể kể cho tôi nhiều điều tôi muốn biết. Gần cô, tôi được thỏa mãn tính tò mò; cô rất khoan dung đối với những lỗi lầm của tôi và không bao giờ cô ngắt lời hoặc kìm giữ tôi nói. Mary thích kể chuyện mà tôi thích phân tích. Cô thích mách bảo mà tôi thì thích hỏi, vì vậy hai đứa rất tâm đầu ý hợp, nếu không có lợi ích nhiều, thì ít ra nói chuyện với nhau chúng tôi cũng thấy là rất thú vị.

Nhưng trong những giờ phút này không hiểu Helen Burns ở đâu? Tại sao tôi không cùng san sẻ những ngày tự do êm đềm này với Helen? Tôi quên cô rồi chăng? Hay là tôi đã không xứng đáng, nên chán cái tình bạn thanh cao của Helen? Rõ ràng là Mary Annn Wilson mà tôi nói đó còn kém người bạn ban đầu của tôi. Mary chỉ có thể kể cho tôi nghe những chuyện vui và thỏa mãn tôi bằng những câu chuyện ba hoa châm chọc chua chát mà tôi ưa thích. Còn Helen, thì phải thú nhận rằng cô có điểm đặc biệt là đem đến cho những ai được hân hạnh nghe cô nói chuyện, cái phong vị của những điều cao đẹp hơn nhiều.

Thưa bạn đọc, thực thế, tôi cũng biết và cảm thấy điều đó; và dù tôi chỉ là một con bé tầm thường, lắm tật xấu, ít điểm tốt để bù lại, nhưng tôi cũng không hề bao giờ chán Helen Burns, mà cũng không bao giờ dứt bỏ lòng quyến luyến đối với cô; chưa bao giờ trái tim tôi rạo rực vì một tình cảm mạnh mẽ, âu yếm và đầy kính trọng như vậy. Làm sao có thể khác được khi mà bất cứ lúc nào, bất cứ trường hợp nào, Helen cũng đều tỏ ra có một tình bạn trầm lặng, thủy chung đối với tôi, cái tình bạn không trở nên gay gắt khi buồn bực, không vẩn đục khi tức giận? Nhưng hiện giờ Helen đang ốm; từ mấy tuần trước người ta đã đem cô đi biệt tăm đến một phòng nào trên gác tôi cũng không rõ nữa. Tôi được người ta cho biết Helen không nằm trong căn nhà những bệnh nhân bị truyền nhiễm, vì cô mắc bệnh đau ngực, chứ không phải bệnh đậu lào, theo sự hiểu biết ngu dốt của tôi, tôi cho rằng đó là một thứ bệnh nhẹ, chỉ cần có thời gian chữa chạy cẩn thận, chắc chắn thế nào cũng khỏi.

Ý nghĩ này càng được vững tin vì thực tế là những buổi chiều nắng ráo ấm áp, có một đôi lần Helen xuống thang gác ra vườn và được cô Temple dắt đi. Song những dịp ấy tôi không được phép ra và nói chuyện với Helen. Tôi chỉ được nhìn thấy cô qua cửa sổ phòng học nhưng cũng không rõ ràng lắm, vì cô trùm khăn kín và ngồi dưới hành lang mãi tận đằng xa.

Một buổi chiều vào đầu tháng sáu, tôi và Mary Ann chơi ở ngoài rừng rất muộn; cũng như mọi khi, chúng tôi rủ nhau đi chơi riêng xa mọi người, lang thang xa quá đến nỗi lạc đường. Chúng tôi phải vào lều tranh lẻ loi giữa rừng hỏi thăm; đó là nhà vợ chồng một người chăn lợn, họ chăn một đàn lợn gần như lợn hoang và cho chúng ăn những quả dẻ rừng. Khi chúng tôi quay về thì trăng đã lên; ở giữa vườn có buộc một con ngựa mà chúng tôi biết là của ông thầy thuốc. Mary Ann đoán chắc phải có người nào bị bệnh nặng lắm thì vào giờ này mới phải mời đến ông Bêt. Mary bước vào nhà, tôi còn đứng lại vài phút trong vườn để trồng một nắm mầm cây tôi đã đào ở trong rừng, vì sợ để đến sáng hôm sau nó sẽ héo đi mất. Trồng xong, tôi còn thơ thẩn ngoài vườn một lát. Hoa đượm hơi sương tỏa hương thơm dịu dàng thoang thoảng; đó là một buổi tối êm đềm, trăng thanh ấm áp. Phía trời tây còn đượm ánh hồng của vừng dương đã tắt, hứa hẹn một buổi mai đẹp trời sáng sủa. Chị Hằng nhô lên ở phía trời đông uy nghi diễm lệ. Tôi đang lặng ngắm và thưởng thức cảnh vật như một đứa trẻ con có thể thưởng thức được, thì một ý nghĩ len lỏi vào tâm hồn tôi, một ý nghĩ xưa nay chưa hề có: "Giờ phút này mà phải nằm trên giường bệnh thì đáng buồn biết bao, mà còn trong tình trạng nguy hiểm có thể bị chết nữa chứ! Thế gian này thực là thú vị, thê thảm nếu phải xa rời cõi trần và không biết còn phải đi đến đâu !".

Rồi lần đầu tiên tâm trí tôi thực sự cố gắng tìm hiểu những điều đã lĩnh hội về thiên đường với địa ngục; lần đầu tiên tôi thấy lo sợ bối rối, và cũng là lần đầu tiên nhìn sau, nhìn trước, tôi thấy xung quanh như có một cái vực thẳm. Tôi chỉ nhìn thấy chỗ dựa vững vàng duy nhất, đó là hiện tại; tất cả những cái khác đều là những áng mây trôi bất định, một vực thẳm trống rỗng. Tôi rùng mình với ý nghĩ mình có thể lao đao và sa vào chỗ hỗn độn đó. Trong lúc đang mải suy tưởng về ý nghĩ mới lạ này, tôi bỗng nghe thấy tiếng cửa mở; ông Bêt bước ra cùng bà khán hộ. Bà này thấy ông Bêt đã lên ngựa đi rồi, bà quay vào, sắp đóng cửa, thì tôi chạy xổ đến.

– Helen Burns ốm ra sao hở bà?

– Nặng lắm. - Bà đáp.

– Có phải ông Bêt đến thăm bệnh cho chị ấy không?

– Phải.

– Thế ông ta bảo bệnh tình chị ấy ra sao?

– Ông ấy bảo Helen không còn ở đây lâu nữa.

Nếu tôi nghe câu này vào ngày hôm qua thì tôi chỉ cho rằng Helen sắp được đưa về nhà cô ở Northumberland. Hẳn tôi không chút nghi ngờ rằng nói vậy có nghĩa là Helen sắp chết, nhưng bây giờ thì tôi hiểu ngay, tôi hiểu rõ rệt rằng Helen đang sống những ngày cuối cùng của đời cô và cô sắp được đưa lên cái thế giới của những linh hồn, nếu quả có thế giới đó thật. Tôi rùng mình kinh hãi, rồi thấy lòng đau đớn xót xa, rồi thấy muốn... thấy cần phải được nhìn mặt bạn. Tôi bèn hỏi xem Helen nằm ở buồng nào.

– Cô ấy nằm trong buồng cô Temple.

– Tôi có thể đến nói chuyện với Helen được không?

– Ồ không em ạ! Không nên, và đã đến lúc em vào nhà đi thôi; em sẽ bị cảm nếu còn đứng mãi ngoài trời sương thế này.

Bà khán hộ đóng cửa chính lại, tôi đi vào bằng lối cửa bên dẫn đến buồng học. Tôi về vừa đúng giờ; chuông đồng hồ điểm chín tiếng, và cô Miller đang gọi các học sinh đi ngủ.

Tôi đi nằm có lẽ đã đến hai tiếng, hình như lúc ấy đã gần mười một giờ, nhưng tôi không sao chợp mắt được; thấy gian phòng ngủ im lặng như tờ, tôi nghĩ hẳn các bạn đã đắm trong giấc ngủ say sưa, bèn se sẽ nhổm dậy, khoác thêm chiếc áo dài lên áo ngủ, rồi chân không giày dép gì cả, tôi rón rén ra khỏi buồng để tìm đến phòng cô Temple. Phòng đó ở tận cuối dãy nhà, nhưng tôi đã thuộc đường; lại thêm có ánh trăng mùa hạ không vẩn mây rọi qua các cửa sổ, chiếu sáng hành lang từng chỗ, nên tôi tìm cũng không khó khăn lắm. Một mùi long não và mùi giấm đốt nồng lên báo cho tôi biết sắp đến gần buồng người ốm. Tôi vội bước nhanh qua cửa phòng, sợ rằng người khán hộ ngồi trực suốt đêm có thể nghe thấy tiếng chân tôi. Tôi rất lo bị gặp và bị đưa về buồng, vì tôi nhất định phải được nhìn thấy Helen, tôi cần được ôm lấy Helen trước khi cô từ giã cõi đời, tôi phải hôn Helen một lần cuối cùng, nói với Helen một lần chót.

Sau khi đã xuống cầu thang, đi được một quãng trong căn nhà dưới và đã lọt qua hai cái cửa nữa, mở đóng không một tiếng động, tôi tới một cầu thang khác. Tôi bước lên thang, đối diện ngay trước mặt cầu thang là gian buồng cô Temple. Ánh sáng chiếu ra qua lỗ khóa và qua khe hở dưới chân cửa, một không khí im lìm bao trùm tất cả. Lại gần, tôi thấy cánh cửa khép hờ, có lẽ cố để cho không khí mát bên ngoài lọt vào chút ít trong căn phòng bệnh kín mít. Đang lúc không cần suy tính, lại thêm nóng lòng sốt ruột, tinh thần và thể xác tôi rạo rực vì một nỗi đau xót tê tái, tôi đẩy cửa nhìn vào. Tôi đưa mắt tìm Helen, chỉ lo nhìn thấy xác chết của bạn.

Sát ngay bên giường cô Temple, có một chiếc giường con, một nửa bị tấm màn trắng che khuất tôi nhìn thấy một hình người trùm chăn nhưng mặt lại bị màn rủ che mất. Bà khán hộ ban nãy tôi hỏi ngoài vườn ngồi trong một chiếc ghế bành đang ngủ. Một ngọn nến quên chưa gạt bấc, leo lét cháy trên bàn; không thấy cô Temple đâu cả, về sau tôi được biết lúc đó người ta gọi cô đến trông coi một bệnh nhân mê sảng trong phòng bệnh đậu lào. Tôi tiến lên, rồi dừng lại bên chiếc giường con; tay tôi nắm lấy tấm màn, nhưng tôi muốn cất tiếng trước rồi mới vén màn lên, vì tôi vẫn cứ sợ phải nhìn thấy một thây ma.

Tôi se sẽ gọi:

– Helen, chị còn thức không?

Cô cựa mình và gạt màn ra; tôi thấy mặt Helen xanh xao, hốc hác, nhưng vẫn rất bình thản, trông cô không có gì thay đổi lắm, nên nỗi lo âu của tôi biến hết ngay.

– Kìa, lại có thể là chị ư, Jane? - Cô hỏi tôi, vẫn với giọng dịu dàng.

Tôi nghĩ bụng: "Ồ, không phải Helen sắp chết; họ đã nhầm, nếu cô sắp chết thì sao giọng nói và vẻ mặt lại bình tĩnh như vậy được!".

Tôi cúi xuống giường và hôn Helen; trán cô lạnh ngắt, đôi má cô gầy guộc lạnh lẽo, cả cổ tay, bàn tay cũng vậy, nhưng cô vẫn mỉm cười như mọi khi.

– Sao lại đến đây làm gì hở Jane? Đã qua mười một giờ đêm rồi, tôi vừa nghe chuông đồng hồ điểm cách đây vài phút.

– Tôi đến để thăm chị, Helen ạ, vì nghe thấy người ta bảo chị ốm nặng tôi không thể nào chợp mắt nếu chưa được nói với chị vài lời.

– Vậy thì chị đến để vĩnh biệt tôi; có lẽ chị đến vừa đúng lúc đấy.

– Chị sắp đi đâu, Helen? Chị về nhà phải không?

– Phải, về nhà lâu dài... về ngôi nhà cuối cùng.

– Không, không, Helen! - Tôi ngừng lại, lòng đau đớn. Tôi đang cố kìm nước mắt, thì bỗng Helen lên cơn ho rũ rượi; tuy vậy tiếng ho cũng không làm cho bà khán hộ thức giấc. Cơn ho dứt, Helen kiệt sức nằm im một lát, rồi cô thì thầm:

– Jane, chị đi chân không kia kìa, nằm xuống đây đắp chung chăn với tôi.

Tôi chui vào chăn, Helen quàng tay ôm lấy tôi và tôi rúc vào người cô. Yên lặng một lúc lâu cô lại tiếp, vẫn giọng thầm thì:

– Tôi vui sướng lắm, Jane ạ, và bao giờ chị nghe thấy người ta bảo tôi chết rồi, thì chị phải tin và không được buồn nhé. Việc gì mà buồn. Một ngày kia rồi tất cả chúng ta ai cũng phải chết; cái bệnh của tôi chết cũng không đau đớn gì; nó nhẹ nhàng, từ từ; tâm hồn tôi đang thư thái lắm. Tôi chết đi, cũng chẳng có mấy ai thương tiếc tôi nhiều; tôi chỉ còn một người cha, ông vừa lấy vợ kế xong và ông cũng sẽ chẳng thấy thiếu tôi đâu. Chết non, tôi càng tránh được mọi nỗi đau khổ lớn trên đời. Tôi chẳng có đức, có tài gì để làm nên sự nghiệp vẻ vang trên đời này, tôi sẽ cứ mãi mãi mắc những điều lỗi lầm.

– Nhưng chị sắp đi đâu chứ, Helen. Chị có thể trông thấy không? Có thể biết được không?

– Tôi nghĩ là có biết; tôi có tín ngưỡng, tôi sắp lên thiên đàng với Thượng đế.

– Thượng đế ở đâu? Thượng đế là gì?

– Là đấng sinh thành ra tôi và chị; Người sẽ không bao giờ hủy diệt những gì mà Người đã tạo nên. Tôi toàn tâm toàn ý tin ở sức mạnh của Người và hoàn toàn tự giao phó cho lòng bác ái của Người. Tôi tính từng giờ cho đến giờ phút long trọng tôi được trở lại với Người, và được thấy Người hiển hiện trước mắt tôi.

– Vậy thì, Helen, chị chắc chắn rằng có một chốn thiên đàng như vậy, và khi nào chết linh hồn chúng ta sẽ được lên đó sao?

– Tôi tin chắc rằng có một kiếp hậu thế. Tôi tin rằng Thượng đế nhân từ; tôi có thể gửi gắm nơi Người cái phần bất diệt của tôi không hề áy náy. Thượng đế là cha tôi, là bạn của tôi. Tôi yêu Người và tin rằng Người cũng thương yêu tôi.

– Thế khi tôi chết, liệu tôi có được gặp chị nữa không, Helen?

– Chị cũng sẽ đến cùng một thiên đàng hạnh phúc, được cùng một người Cha quyền lực vạn năng tiếp nhận, chắc chắn thế, Jane thân mến ạ.

Tôi lại hỏi thêm, nhưng lần này chỉ hỏi thầm trong bụng: Không hiểu thế giới đó ở đâu nhỉ? Liệu có thực hay không? Và tôi vòng hai tay ôm chặt Helen thêm nữa; lúc này hình như Helen thân thiết đối với tôi hơn bao giờ hết. Tôi cảm thấy như không thể nào để Helen xa tôi được; tôi nằm, mặt úp vào cổ Helen. Ngay lúc ấy, cô nói với tôi bằng một giọng hết sức ngọt ngào:

– Tôi thấy dễ chịu lắm! Cơn ho vừa rồi làm tôi hơi mệt; tôi thấy như có thể ngủ được. Nhưng cứ nằm đây, đừng đi đâu, Jane nhé! Tôi muốn có chị nằm bền cạnh.

– Tôi sẽ nằm lại với chị, Helen thân mến ạ, không ai có thể bắt tôi xa chị được.

– Bạn yêu quý, có ấm không?

– Ấm.

– Thôi, Jane ngủ đi.

– Helen cũng ngủ đi.

Cô hôn tôi và tôi cũng hôn lại, rồi hai đứa chợp đi.

Lúc tôi tỉnh dậy, trời đã sáng; có một cái gì động đậy khác mọi ngày làm tôi thức giấc; mở mắt ra, tôi thấy mình đang nằm trong cánh tay một người nào; thì ra bà khán hộ bế tôi; bà ẵm tôi qua hành lang về buồng ngủ. Tôi không bị mắng mỏ gì về cái tội đã rời khỏi giường; mọi người còn bận lo những việc khác, tôi hỏi nhiều câu nhưng chẳng ai trả lời. Nhưng vài hôm sau tôi được biết rằng sáng sớm hôm ấy, lúc trở về buồng, cô Temple thấy tôi nằm trên chiếc giường con, mặt úp vào vai Helen, hai tay vòng ôm lấy cổ cô. Tôi thì đang ngủ say, còn Helen thì... đã chết từ bao giờ.

Helen được chôn trong nghĩa địa Brocklebridge, mười lăm năm sau mộ cô vẫn chỉ là nấm đất cỏ mọc dày; nhưng hiện giờ đã có một tấm bia đá chôn ở đó, đánh dấu mộ phần, trên tấm bia cô khắc tên cô và chữ "Resurgam"²³.

CHƯƠNG X

Đến đây tôi đã ghi lại những chi tiết các việc xảy ra trong cuộc sống tẻ nhạt của tôi. Về những biến cố trong mười năm đầu của đời tôi, tôi đã dành cho một số chương gần như xứng với nó, nhưng đây không phải là một câu chuyện tự thuật thực đầy đủ. Tôi chỉ khêu gợi lại trong ký ức những điều tôi thấy hứng thú. Vì vậy, bây giờ hầu như tôi lặng lẽ bỏ qua không kể đến quãng thời gian suốt tám năm ròng. Một vài dòng cũng đủ để giữ cho câu chuyện được liên tục.

Khi dịch bệnh đã hoàn thành cái nhiệm vụ tàn hại của nó ở Lowood, nó biến đi dần, nhưng sự tác hại và số nạn nhân của nó đã khiến cho công chúng phải chú ý đến nhà trường. Một cuộc điều tra về nguyên nhân gây ra tai họa này được tiến hành; nhiều sự thực được đưa dần ra ánh sáng, nó kích thích sự bất bình của mọi người đến cao độ. Cái cảnh thiên nhiên độc hại của chốn đó, số lượng và chất lượng thức ăn của học sinh; thứ nước mằn mặn và thối dùng để nấu thức ăn, quần áo tồi tàn của học sinh, tiện nghi thiếu thốn, tất cả những điều đó đều được đưa ra ánh sáng. Sự khám phá này đem lại một kết quả nhục nhã cho ông Brocklehurst nhưng lại có lợi cho nhà trường.

Nhiều nhà từ thiện giàu có trong vùng giúp những món tiền lớn để xây dựng một tòa nhà đủ tiện nghi hơn ở một vị trí tốt hơn. Người ta đặt ra những điều lệ mới, việc ăn uống và cấp phát quần áo được cải thiện. Ngân sách nhà trường được giao cho một hội đồng quản tri. Ông Brocklehurst, vì giàu và có nhiều họ hàng tai mắt, nên không bị gạt ra ngoài; ông vẫn được giữ chân thủ quỹ, nhưng từ nay có thêm mấy vị nhân từ và có quan điểm rộng rãi hơn ở bên cạnh để giúp ông làm nhiệm vụ. Trong công việc thanh tra của ông cũng có thêm mấy vị toàn là những người biết dung hòa giữa lẽ phải và sự nghiêm ngặt, giữa sự tiện nghi với vấn đề tiết kiệm, giữa sự thông cảm với vấn đề nguyên tắc. Vì việc cải thiện đó, nhà trường đã kịp thời trở nên một tổ chức thực sự cao quý và hữu ích. Sau cuộc cải tổ này, tôi còn ở lại trong bốn bức tường của nhà trường thêm tám năm nữa, sáu năm là học sinh và hai năm làm cô giáo. Và trong cả hai nhiệm vụ này, tôi đã là người làm chứng cho cái giá trị và sự quan trọng của nhà trường.

Trong tám năm ròng đó, đời tôi cứ phẳng lặng trôi, nhưng không phải là không hứng thú, bởi vì nó chẳng phải là cuộc sống trì trệ. Tôi có được những phương tiện để tự trau dồi học vấn cho mình. Sự thích thú đối với một vài môn học, và lại muốn môn nào cũng giỏi, cùng với ý thích làm vừa lòng các cô giáo, nhất là những cô mình yêu mến, những điều đó khích lệ tôi làm việc rất hăng. Tôi đã tận dụng mọi sự thuận lợi đến với tôi. Dần dần tôi trở thành một học sinh giỏi nhất của lớp, rồi tôi được đề bạt làm cô giáo. Trong hai năm trời tôi đảm nhận công việc ấy rất hăng say. Nhưng sau đấy tôi bắt đầu thay đổi.

Cô Temple, qua mọi sự biến chuyển, vẫn tiếp tục giữ chức hiệu trưởng của nhà trường. Phần lớn những kiến thức của tôi là nhờ cô dạy dỗ mà có, tình thân ái và sự gần gũi của cô bao giờ cũng là nguồn an ủi cho tôi; đối với tôi, cô như một người mẹ hiền, một cô giáo, và sau hết còn là một người bạn. Đúng vào hồi này cô kết hôn với một vị giáo sĩ, một người ưu tú hầu như xứng đáng với một người vợ như cô; rồi cô theo chồng đến một nơi xa xôi, và kết quả là tôi đã mất cô.

Từ ngày cô đi, tôi không còn được như trước nữa. Cô mang theo đi tất cả những nếp tình cảm êm đềm, tất cả những kỷ niệm đã làm cho tôi thấy Lowood phần nào chính là gia đình tôi. Tôi đã hấp thụ được ở cô một cái gì thuộc bản chất, và rất nhiều thói quen của cô, những ý nghĩ điều hòa và những tình cảm bớt phần xốc nổi đã ăn sâu vào tâm hồn tôi. Tôi đã quen với bổn phận và trật tự; tính tôi trầm tĩnh, tôi tin rằng tôi đã được hài lòng. Trước mắt mọi người và nhiều khi ngay cả đối với chính tôi cũng vậy, tôi tỏ ra là người có kỷ luật và tính nết thuần thục.

Nhưng rồi số mệnh thành hình qua con người ông giáo sĩ Nasmyth, đã tới chia rẽ cô Temple và tôi. Sau lễ cưới được ít ngày, tôi thấy cô Temple vận bộ áo du lịch bước lên xe. Tôi ngó theo chiếc xe leo lên dốc cho đến khi nó khuất hẳn sau đỉnh đồi cao. Tôi quay về phòng riêng, qua chuỗi giờ hiu quạnh gần hết buổi nhà trường cho nghỉ hôm đó nhân dịp tiễn cô Temple.

Suốt buổi, tôi đi quanh quẩn trong buồng. Tôi chỉ nghĩ đến luyến tiếc một cái gì đã mất, và phải làm cách nào hàn gắn lại. Nhưng khi đi tới kết luận, ngẩng nhìn lên, thấy buổi chiều qua rồi, trời đã tối, thì tôi chợt khám phá ra một điều khác là trong khoảng thời gian vừa rồi tôi đã trải qua một quá trình chuyển biến, tâm hồn tôi đã gạt đi tất cả những gì đã vay mượn của cô Temple - hay đúng hơn, cô đã mang theo bầu không khí thư thái mà tôi thở hít khi gần cô - và hiện giờ tôi lại quay về với bản chất tự nhiên, và bắt đầu cảm thấy rạo rực với những tình cảm xưa cũ. Hình như không phải vì tôi đã mất cái động cơ thúc đẩy. Không phải tôi thiếu cái khả năng bình tĩnh mà chính là vì cái lý do để sống bình tĩnh đã không còn nữa. Mấy năm trời liền; cái thế giới của tôi chỉ quanh quẩn trong phạm vi Lowood, kinh nghiệm cuộc sống của tôi không ngoài những nội quy, điều lệ của nhà trường. Lúc này tôi mới nhớ rằng cái thế giới thực tế bên ngoài thực là bao la, rằng cái phạm vi muôn màu muôn vẻ của những niềm hy vọng và những sự hãi hùng, của những cảm giác và xúc động, đang chờ đợi những ai có can đảm tiến lên, dấn mình vào đó để tìm giữa những nỗi hiểm nghèo sự hiểu biết thực tế về cuộc sống.

Tôi bước đến mở toang cửa sổ và nhìn ra ngoài, trước mắt tôi là hai dãy nhà, là mảnh vườn và phong cảnh bao quanh Lowood, là đường chân trời trập trùng sau dãy đồi xa. Tôi phóng tầm mắt vượt qua tất cả mọi vật, để dừng lại trên những vật xa nhất, đó là những đỉnh núi xanh lơ tôi khao khát vượt qua đó. Đối với tôi, tất cả những gì nằm trong phạm vi những ngọn núi và cánh đồng kia hình như là một cái sân trại giam, một nơi đày ải. Tôi nhìn theo một con đường trắng xóa, ngoằn ngoèo vòng theo chân núi và khuất vào một cái khe giữa hai ngọn núi đá. Ước gì tôi được đi theo con đường ấy mãi! Tôi nhớ lại cái dạo tôi đi xe ngựa trên chính con đường này; và đã xuống khỏi trái đồi kia vào một buổi chiều trời bảng lảng. Từ cái buổi đầu tiên đến Lowood tới nay, tôi thấy như đã qua hàng thế kỷ rồi, từ dạo ấy đến giờ tôi chưa hề rời khỏi chốn này. Những vụ hè tôi cũng ở lỳ tại trường. Bà Reed chưa lần nào gọi tôi về Gateshead; không những bà, mà cả những người trong gia đình bà cũng chưa có lần nào đến thăm tôi. Tôi chưa hề có thư từ đi lại hoặc tiếp xúc gì với thế giới bên ngoài. Những nội quy nhiệm vụ, tập quán và khái niệm của nhà trường, cùng những giọng nói, nét mặt, những lời chuyện trò, những cách ăn vận và những sự yêu ghét, đấy là tất cả những điều tôi hiểu biết về cuộc sống. Đến lúc này tôi cảm thấy tất cả những cái ấy là chưa đủ. Trong một buổi chiều tôi bỗng chán ngấy những nếp sống của tám năm qua. Tôi ao ước tự đo; tôi khao khát tự do; tôi lẩm nhẩm cầu nguyện để được tự do; hình như lời tôi cầu thoảng vào gió nhẹ bay đi. Tôi từ bỏ ý nghĩ đó và lại ước ao một điều hèn mọn hơn, muốn có một sự đổi thay; một sự phấn khích; nhưng ước nguyện này hình như cũng rơi vào chốn hư vô: "Thế thì", tôi kêu lên, hầu như thất vọng, "ít ra cũng phải cho tôi một kiếp sống đày ải mới chứ!".

Lúc ấy tiếng chuông réo vang báo giờ ăn chiều, tôi phải xuống nhà dưới.

Cho đến giờ đi ngủ, tôi cũng không được tự do tiếp tục những ý nghĩ đã bị gián đoạn, ngay cả đến lúc đó, một cô giáo khác ngủ cùng buồng cũng còn kề cà nói mãi những chuyện chẳng ra đâu vào đâu khiến tôi không thể tiếp tục nghĩ về những điều tôi mong muốn. Tôi ước gì cô ta ngủ đi cho êm chuyện! Hình như chỉ có trở lại với cái ý nghĩ cuối cùng đã đến trong óc tôi, lúc tôi đứng cạnh cửa sổ, thì tôi mới nảy ra được một sáng kiến gì làm cho lòng tôi nhẹ nhõm được.

Cuối cùng rồi cô Gryce cũng ngáy, đó là một người đàn bà cục mịch ở xứ Wales; cho đến bây giờ cái điệu khò khò thường ngày của cô thường chỉ bị coi là một sự khó chịu. Nhưng đêm nay tôi hoan nghênh những âm điệu trầm trầm đầu tiên của cô với một sự khoan khoái. Tôi đã thoát được sự quấy rối của cô ta; tư tưởng của tôi hầu như đã bị xóa mờ, lập tức sống hẳn lại.

"Phải, có một kiếp sống đày ải mới! Trong ấy hẳn có một cái gì chứ”. Tôi nói một mình (dĩ nhiên tôi không nói to ra tiếng). "Mình biết nhất định có một cái gì đây, vì danh từ đó không phải là một danh từ êm đềm thú vị gì lắm; nó không giống những danh từ như: Tự do, phấn khởi, vui vẻ; những danh từ này nghe thích tai thật đấy, nhưng đối với mình thì chỉ là những tiếng vô nghĩa, quá rỗng tuếch và quá mong manh, nghe chỉ tổ mất thì giờ. Nhưng một kiếp đày ải, đó là một chuyện thực tế. Bất cứ ai cũng sống đọa đày được, mình đã phục dịch ở đây suốt tám năm trời. Bây giờ tất cả mong ước của mình là được phục dịch ở một nơi nào khác. Liệu mình có thể đạt được điều ấy theo ý muốn của mình không? Phải chăng đó là một điều không thể nào thực hiện được? Phải rồi, đúng rồi, đó chẳng phải là một điều khó khăn đến thế. Ta chỉ cần có tinh thần tháo vát để tìm phương tiện là đủ thành công”...

Tôi ngồi dậy trên giường để cho tinh thần được tháo vát như vừa nói... Đó là một đêm giá lạnh, tôi quàng khăn san lên vai rồi tiếp tục suy nghĩ rất lung.

"Mình muốn cái gì đây? Một chỗ làm mới, tại một ngôi nhà nào khác, giữa những bộ mặt mới, trong những hoàn cảnh mới. Mình chỉ muốn có thế, vì có ước vọng hơn thì cũng chẳng được nào. Người ta thường làm thế nào để tìm được một việc làm mới nhỉ? Hẳn là họ phải nhờ cậy các bạn bè; nhưng mình chẳng có bạn bè nào cả. Khối người cũng chẳng có bạn bè gì, phải tự mình xoay xở lo liệu lấy; không biết họ dùng phương kế nào nhỉ?".

Tôi không biết nói thế nào, chẳng có gì trả lời được cho tôi cả. Tôi bèn quyết định tự bắt óc mình phải tìm cho ra cách giải quyết, và phải tìm thật nhanh; đầu óc tôi làm việc mỗi lúc một căng thêm. Tôi cảm thấy mạch máu trong đầu và hai bên thái dương chạy rần rật; nhưng trong gần một tiếng đồng hồ, đầu óc tôi quay cuồng suy nghĩ, kết cục sự cố gắng cũng không đem lại một kết quả gì. Suy nghĩ quá căng mà vẫn vô hiệu làm cho người tôi bừng bừng lên; ngây ngấy sốt, tôi đứng dậy đi một vòng quanh buồng; tôi vén rèm cửa lên ngắm mấy vì sao, thấy rùng mình ớn lạnh, và lại chui vào giường.

Trong lúc tôi rời khỏi giường, hẳn là có một nàng tiên nhân hậu đã buông xuống gối của tôi một sự gợi ý cần thiết; vì lúc tôi đặt mình xuống giường thì tự nhiên một ý nghĩ hiện ngay lên một cách dễ dàng trong óc tôi: "Ai muốn có việc làm thì cứ đăng báo; phải đăng vài dòng lên tờ shire Herald²⁴".

"Làm thế nào đây? Mình không biết cách đăng báo".

Lúc này câu trả lời bật ngay ra:

"Mình phải bỏ tờ giấy viết lời đăng báo vào trong một chiếc phong bì và kèm cả số tiền phí tổn nữa, rồi gửi cho ông chủ nhiệm tờ Herald. Và có dịp đầu tiên nào đến Lowton là phải bỏ ngay vào trạm bưu chính ở đấy. Thư trả lời sẽ đề cho J.E. Ở trạm Lowton; sau khi gửi một tuần, mình có thể lại đấy mà hỏi; nếu có thư đến, mình sẽ cứ việc theo đấy mà tiến hành công việc".

Tôi nhẩm lại cái kế hoạch ấy hai ba lần, cho đến khi nó ăn sâu vào óc, tôi hình dung được nó dưới một hình thức rõ ràng và thiết thực; tôi thấy hài lòng và chợp mắt ngủ thiếp đi.

Sáng tinh mơ ngày hôm sau tôi trở dậy, tôi viết lời đăng báo, bỏ vào phong bì và đề địa chỉ xong rồi, chuông đánh thức học sinh trong trường mới reo vang, lời đăng báo như sau:

"Một thiếu nữ dạy học chuyên nghiệp (thì tôi đã chẳng làm cô giáo được hai năm rồi ư?) cần một chỗ dạy ở tư gia cho các em học sinh dưới mười bốn tuổi (vì tôi nghĩ mình mới vẻn vẹn có mười tám tuổi, không nên nhận dạy những học sinh xấp xỉ tuổi mình). Có khả năng dạy những môn thường thức thuộc nền giáo dục Anh Cát Lợi, cùng với những môn Pháp văn, hội họa và âm nhạc. (Thưa độc giả, so với bây giờ, bản liệt kê về khả năng ấy là ít ỏi, nhưng vào thời ấy như thế đã là dài lắm rồi). Xin hỏi cô J.E. trạm bưu điện Lowton".

Tôi để bức thư trong ngăn kéo khóa chặt suốt ngày hôm ấy; sau bữa trà buổi chiều tôi xin phép bà hiệu trưởng mới để đến Lowton giải quyết một vài việc riêng cho mình và cho một hai bạn đồng nghiệp nữa. Bà đồng ý ngay, thế là tôi đi. Tôi đi bộ suốt hai dặm đường; chiều hôm ấy mưa, nhưng trời cũng hãy còn sớm. Vào một vài cửa hàng xong tôi đến trạm để bỏ thư rồi trở về dưới trời mưa tầm tã, quần áo ướt sũng, nhưng lòng nhẹ nhõm.

Tuần lễ sau hình như dài dằng dặc, nhưng rồi cũng như tất cả mọi thứ trên thế gian này, cuối cùng dài mấy cũng phải hết, và một lần nữa, vào một buổi chiều thu êm dịu, tôi lại lên đường tới Lowton. Con đường thực là mỹ lệ, ven theo bờ suối và lượn vòng rất đẹp trong lòng thung lũng. Nhưng ngày hôm ấy tôi chẳng còn thiết gì đến vẻ đẹp của đồng cỏ, của suối nước, chỉ mải nghĩ không hiểu ở cái thị trấn nhỏ mình sắp đến kia liệu có thứ của mình không.

Lần này đi tôi lấy cớ là để đóng đôi giày, nên trước tiên tôi hãy làm cho xong việc đó; khi đã xong, tôi từ hiệu giày đi qua dãy phố nhỏ sạch sẽ yên tĩnh đến trạm bưu điện; tới nơi thấy một bà đã có tuổi ngồi làm việc, đeo kính gọng đồi mồi, tay đeo găng đen. Tôi hỏi ngay:

– Có bức thư nào mới gửi cho J.E. không ạ.

Bà ngước mắt nhìn tôi chằm chặp qua gọng kính, rồi mở ngăn kéo lục tìm một hồi lâu, lâu quá, đến nỗi tôi đã bắt đầu thất vọng. Sau cùng bà cầm một phong thư đọc đến gần năm phút, thò tay ra ngoài quầy đưa cho tôi và đưa mắt soi mói nhìn có vẻ nghi ngờ - phong thư đề gửi cho J.E. Tôi hỏi:

– Chỉ có một bức thư thôi ư, bà?

– Có thế thôi.

Bỏ thư vào túi xong tôi quay về nhà, tôi chưa bóc thư ngay lúc ấy, vì bây giờ đã bảy giờ rưỡi, mà theo nội quy nhà trường thì phải trở về trước tám giờ.

Còn bao nhiêu công việc khác đợi tôi ở nhà; tôi phải ngồi coi học sinh trong giờ học, rồi đến phiên tôi phải đọc kinh, trông nom cho các em đi ngủ, sau đó còn phải ngồi ăn tối cùng các bạn đồng nghiệp nữa. Cho đến lúc cuối cùng được đi ngủ, tôi cũng không thể nào tránh khỏi cô bạn Gryce được, ở cây đèn thì chỉ còn một mẩu nến ngắn, tôi chỉ lo cô Gryce chuyện gẫu cho đến khi chỗ nến cháy hết. Nhưng cũng may mà bữa ăn no nê buổi tối có tác dụng làm cho cô buồn ngủ; tôi chưa cởi quần áo xong thì cô đã ngáy khò khò rồi. Nến vẫn còn một mẩu, tôi mang thư ra đọc. Dấu đóng in chữ F; tôi xé thư ra; nội dung vắn tắt có vài hàng.

"Nếu cô J.E đăng báo shire Herald tìm việc làm ngày thứ năm vừa qua, thực có đủ những khả năng như đã kể trong báo, và nếu cô có những giấy giới thiệu tốt về tính tình và khả năng thì cô, sẽ có một việc làm kèm riêng cho một em gái nhỏ dưới mười tuổi, lương hàng năm là ba mươi đồng bảng. Yêu cầu cô J.E gửi cho giấy giới thiệu, tên tuổi, địa chỉ, và tất cả những thứ cần thiết đến địa chỉ sau đây:

"Bà Fairfax ở Thornfield gần Millcote, quận...".

Tôi đọc mãi bức thư, nét chữ cổ lỗ và không được rõ ràng lắm, có vẻ là của một bà già. Điều này tôi thấy càng tiện, trước tôi vẫn bị ám ảnh bởi một nỗi lo sợ thầm kín rằng cái việc tự tôi định đoạt cho tôi, tự tôi hướng dẫn tôi này, có thể đưa tôi sa vào một cạm bẫy nào đó. Tôi chỉ ước mong những cố gắng của tôi sẽ đem lại một kết quả đáng trọng, đúng đắn, không có gì sai trái cả. Lúc này tôi cảm thấy một người đàn bà có tuổi không phải là một sự phiền hà cho công việc của tôi. Bà Fairfax! Tôi hình dung bà mặc bộ đồ đen, đội mũ góa phụ, có lẽ hơi lạnh lùng nhưng không phải là người thiếu lịch sự, một kiểu mẫu đức tính đáng kính cổ truyền của nước Anh. Thornfield! Nhất định đấy là tên ngôi nhà của bà, một nơi phong quang ngăn nắp, tôi tin chắc thế, mặc dù tôi hết sức cố gắng nhưng cũng không tưởng tượng ra được một cái sơ đồ rõ rệt về ngôi nhà. Millcote, quận... Tôi hình dung trong trí nhớ bản đồ nước Anh; phải, tôi đã nhìn thấy nó, nhìn thấy cả quận lẫn thành phố. So với chỗ tôi ở hiện giờ thì quận này gần London hơn đến bảy mươi dặm, như thế càng thuận lợi cho tôi. Tôi ao ước đến nơi nào có cuộc sống thực sự và hoạt động, Millcote là một thành phố công nghiệp lớn bên bờ sông A... Nhất định đấy là một nơi khá sầm uất; như vậy càng tốt, ít nhất cuộc sống của tôi được thay đổi hẳn. Khổng phải trí tưởng tượng của tồi đã bị lôi cuốn vì hình ảnh những ống khói cao ngất và những đám khói mù trời đâu, nhưng tôi lý luận rằng Thornfield có lẽ ở cách xa thành phố.

Lúc này mẩu nến đã cháy hết và bấc cũng lụi đi tắt ngấm.

Hôm sau, tôi phải tiến hành những bước đầu tiên; dự định của tôi không thể giấu kín ở trong lòng được nữa. Tôi phải nói ra để đạt tới kết quả đầy đủ. Trong giờ chơi buổi trưa, tôi yêu cầu, và được bà hiệu trưởng cho phép gặp. Tôi nói với bà là tôi có ý xin đi làm việc ở nơi khác với số lương gấp đôi ở đây (vì Lowood lương tôi vẻn vẹn có mười lăm bảng mỗi năm), và tôi nhờ bà trình bày giúp với ông Brocklehurst, hoặc với một vị nào trong hội đồng quản trị, để cho tôi biết chắc các ông có đồng ý cấp chứng chỉ cho tôi không. Bà sốt sắng làm trung gian hộ tôi trong việc này. Hôm sau bà nói chuyện lại với ông Brocklehurst; ông ta bảo cần viết thư hỏi ý kiến bà Reed, vì bà ấy là người đỡ đầu của tôi. Nhà trường bèn gửi thư cho bà ta và thư của bà trả lời rằng "tôi muốn làm gì tùy ý, đã từ lâu rồi bà không can thiệp gì đến việc riêng của tôi nữa". Bức thư qua hết tay người này đến người khác trong hội đồng nhà trường và cuối cùng, sau một thời gian chờ đợi khiến tôi rất khó chịu, tôi chính thức được phép tìm một đời sống dễ chịu hơn nếu tôi có thể. Và vì trong thời gian là học sinh cũng như là cô giáo ở Lowood, tôi luôn luôn giữ hạnh kiểm tốt, nên tôi được hứa chắc chắn thêm rằng tôi sẽ được cấp một giấy chứng chỉ tốt về đạo đức cũng như về khả năng, có chữ ký của các vị thanh tra trong hội đồng nhà trường.

Chừng một tháng sau tôi nhận được bản chứng chỉ đó. Tôi gửi một bản sao cho bà Fairfax và tiếp được thư trả lời, trong thư bà nói bà rất hài lòng, và hẹn trong mười lăm hôm tôi phải thu xếp đến nhận chân dạy trẻ ở nhà bà.

Bây giờ tôi rất bận trong việc sửa soạn hành trình; mười lăm ngày trôi qua rất mau. Quần áo của tôi chẳng nhiều nhặn gì dù nó cũng đủ những thứ cần thiết cho tôi; nên đến ngày chót tôi xếp các thứ vào hòm cũng kịp, vẫn cái hòm tôi đã đem từ Gateshead đến hồi tám năm trước đây.

Chiếc hòm đó đã chằng thừng và trên mặt có đính một tấm "các". Nửa giờ sau sẽ có một người đánh xe ngựa đến chở nó tới Lowton, sáng sớm ngày mai tôi cũng phải đến đấy để đón xe ngựa. Tôi chải bộ áo đen mặc đi đường, sửa soạn mũ, bao tay, bao tay lông và lục soát kỹ các ngăn kéo xem còn bỏ quên gì không. Và bây giờ không còn gì phải làm nữa, tôi ngồi xuống, định nghỉ ngơi một lát, nhưng không sao được, mặc dù suốt ngày hôm ấy tôi chưa được ngồi một phút nào, thế mà lúc này tôi không thể nghỉ được lấy một lát; tôi bồn chồn quá. Đêm nay là đêm kết thúc một giai đoạn của đời tôi, sáng sớm mai một giai đoạn mới sẽ mở ra. Không sao chợp mắt được ở khoảng giữa này; tôi đành thức; tâm hồn rạo rực dậy, trong khi sự thay đổi tự hoàn thành.

– Thưa cô, - Một chị hầu nói lúc gặp tôi đang đi quanh quẩn ở hành lang như một người tâm thần hỗn loạn, - Có một người đứng dưới nhà muốn gặp cô.

"Chắc là người đánh xe", tôi nghĩ bụng và chạy xuống thang gác, không hỏi thêm gì nữa.

Đi xuống bếp tôi phải qua phòng khách sau - phòng khách của các cô giáo viên - cửa phòng mở hé, bỗng một người chạy bổ ra.

"Đúng cô ấy rồi, tôi biết mà; ở đâu mà tôi chẳng nhận ra được cô kia chứ!". Người này kêu lên, giữ tôi đứng lại và nắm chặt lấy tay tôi.

Tôi trố mắt nhìn, trước mặt tôi là một người đàn bà ra vẻ một gia nhân, ăn mặc lịch sự chín chắn, nhưng hãy còn trẻ; bộ mặt rất đẹp, tóc và mắt đen nhánh, nước da hồng hào.

– Nào, đố biết tôi là ai nào? - Người đàn bà hỏi; nghe giọng nói và thấy người này mỉm cười tôi đã ngờ ngợ - Chắc cô chưa quên hẳn tôi, phải không cô Jane?

Sau một giây tôi ôm chầm lấy chị và mừng rỡ hôn lấy hôn để. "Bessie! Bessie! Bexi!". Tôi chỉ nói được có thế. Chị vừa cười vừa khóc, rồi chúng tôi cùng vào trong phòng khách. Cạnh lò sưởi có một em nhỏ chừng ba tuổi, mặc áo xếp nếp và quần dài.

– Cháu bé đấy, cô ạ. - Chị Bessie bảo ngay tôi.

– Thế chị lấy chồng rồi à, chị Bessie?

– Vâng, đã được gần năm năm rồi; nhà tôi tên là Robert Leaven, anh đánh xe ấy mà; ngoài thằng Bobby này tôi còn một cháu gái nữa. Tôi đặt tên nó là Jane đấy?

– Thế chị không ở Gateshead nữa à?

– Tôi ở chỗ nhà xép của bác gác cổng cũ, vì bác ta đã thôi việc rồi.

– Thế nào, mọi người vẫn khỏe cả chứ? Kể cho tôi nghe mọi chuyện về họ đi, chị Bessie, nhưng hãy ngồi xuống đây đã, kìa Bobby, cháu lại đây ngồi lên lòng cô nhé.

Nhưng Bobby cứ muốn đứng sát bên cạnh mẹ.

– Trông cô không được lớn lắm, cô Jane ạ! Mà người cũng không đẫy ra nhỉ? - Chị Bessie lại tiếp - Tôi chắc ở trường, cô cũng không được chăm sóc lắm. Cô Reed²⁵ cao hơn cô đến một đầu, vai cũng nở hơn cô nhiều. Còn cô Georgiana thì to lớn gấp đôi cô ấy!

– Georgiana hẳn xinh đẹp, chị Bessie nhỉ?

– Đẹp lắm, mùa đông vừa rồi cô ấy theo mẹ đi London, ở đấy mọi người đều trầm trồ khen sắc đẹp của cô ta; rồi có một vị quý tộc trẻ tuổi mê cô ta, nhưng gia đình ông này phản đối cuộc hôn nhân! Và rồi, cô có biết không? - Ông ta và cô Georgiana định đưa nhau đi trốn; nhưng chuyện vỡ lở nên cả đôi bị giữ lại. Chính cô Reed đã khám phá ra chuyện đó. Tôi cho là cô này ghen với em. Bây giờ hai chị em sống với nhau như chó với mèo, cãi nhau luôn đấy.

– Còn John Reed thế nào?

– Ồ, cậu ấy không làm cho bà mẹ vừa lòng chút nào, cậu ấy xin vào trường đại học nhưng bị... trượt, có phải gọi như vậy không nhỉ? Vì thế mấy ông chú muốn cho cháu trở thành một luật sư nên đã cho học luật; nhưng cậu ấy là một thanh niên chơi bời lắm, tôi nghĩ chẳng trông cậy gì được ở cậu ta lắm đâu.

– Bây giờ trông nó thế nào?

– Cậu ấy cao lớn lắm; nhiều người phải nhận là bảnh trai; phải cái tội môi dày quá.

– Thế còn bà Reed?

– Vẻ ngoài thì bà vẫn khỏe mạnh tươi tỉnh, nhưng tôi nghĩ trong lòng bà cũng không được vui. Tư cách của cậu John làm bà rất phiền lòng; cậu ấy phá của bà khối của.

– Có phải bà Reed bảo chị đến đây không?

– Không, nhưng đã từ lâu tôi muốn đến thăm cô nên khi nghe nói có thư của cô gửi về và thấy nói cô sắp sửa đi nơi khác, tôi nhất định đến gặp cô ngay trước khi cô đi xa hẳn.

– Tôi sợ rằng nhìn thấy tôi chị đâm thất vọng, chị Bessie ạ, tôi vừa nói vừa cười. Tôi nhận thấy cái nhìn của chị Bessie có vẻ vì nể, nhưng khổng tỏ ra một chút cảm phục nào.

– Không, cô Jane ạ, không hẳn như thế đâu; trông cô cũng lịch sự; có vẻ một phu nhân, và chính đó là điều tôi mong đợi đấy, hồi còn nhỏ cô cũng có xinh đẹp đâu.

Tôi mỉm cười vì câu trả lời thẳng thắn của Bessie. Tôi cảm thấy chị nói thật, nhưng cũng phải thú thật rằng không phải tôi không xúc động về lời nói đó, đang tuổi thanh xuân mười tám, ai mà không thích được mọi người khen, nên khi tin chắc rằng mình không có cái bề ngoài để được ca ngợi thì làm gì không khổ tâm.

– Nhưng tôi tin rằng cô có nhiều tài, - Bessie nói tiếp để an ủi tôi - Cô biết những gì? Cô đánh đàn dương cầm được chứ?

– Đại khái thôi.

Trong buồng có một chiếc dương cầm, Bessie chạy lại mở nắp đàn và yêu cầu tôi ngồi đánh một bài cho chị nghe. Tôi chơi bài vanxơ làm cho chị rất thích thú.

Chị hớn hở bảo tôi:

– Các cô Reed đánh đàn chẳng hay được như cô. Tôi vẫn thường bảo về sự học thì cô sẽ vượt họ mà, thế cô có biết vẽ không?

– Kia, một trong những bức tranh tôi vẽ treo phía trên lò sưởi kia kìa! - Đó là một bức họa phong cảnh bằng thuốc nước, tôi tặng bà hiệu trưởng để tỏ lòng biết ơn bà đã đứng trung gian vận động hộ tôi với hội đồng nhà trường; bà đã lồng kính và đóng khung để treo.

– Ô, đẹp lắm, cô Jane! Nó xứng ngang với bất cứ bức họa nào của ông thầy dạy vẽ cho cô Reed, chứ đừng nói đến các cô ấy nữa; các cô ấy thì một đời cũng không bằng. Cô đã học tiếng Pháp chưa?

– Có, chị Bessie ạ, tôi có thể đọc và nói được.

– Thế cô có thể khâu được loại lụa tơ và vải bố không?

– Được chị ạ.

– Chà! Cô là một phu nhân hoàn toàn, cô Jane ạ! Tôi đã biết trước thế nào cô cũng được như thế mà. Cô sẽ thành công, dù bà con thân thích của cô có nhìn nhận cô hay không cũng thế thôi. Cô có bao giờ được tin gì của họ hàng đằng quê nội cô, dòng họ Eyre, không?

– Chẳng bao giờ được tin gì cả.

– Này, chắc cô cũng biết bà Reed thường bảo họ hàng cô đều là những người rách rưới đáng khinh bỉ chứ; có thể là họ nghèo, nhưng tôi tin rằng dòng dõi cũng chẳng kém gì họ nhà bà Reed. Vì một hôm cách đây đã gần bảy năm, có một ông tên là Eyre đến lâu đài Gateshead nói rằng muốn gặp cô. Bà Reed bảo cô đã đi học cách xa những năm mươi dặm; ông ấy có vẻ thất vọng lắm vì không thể nào nán lại được; ông sắp phải đi xa ra nước ngoài, mà chỉ trong vòng một hay hai hôm là tàu rời khỏi London. Ông có dáng một người rất sang trọng và tôi đồ là chú của cô.

– Thế ông ấy định đi nước nào, hở chị?

– Một đảo xa cách hàng ngàn dặm, nơi sản xuất rượu vang, bác quản gia bảo tôi thế.

– Madeira, tôi gợi ý.

– Phải rồi, đúng đấy... chính là tiếng ấy đấy.

– Thế ông ấy đi ngay chứ?

– Vâng, ông ấy chỉ ở chơi có vài phút. Bà Reed rất hợm hĩnh đối với ông. Sau khi ông đi rồi, bà bảo ông ta là một tay "lái buôn biển lận”, nhưng theo ý Robert nhà tôi, thì ông là một nhà buôn rượu vang.

– Chắc là thế đấy, - Tôi trả lời - hay có thể là một người làm công hoặc một người chào hàng cho một hãng buôn rượu vang.

Bessie và tôi kể lại những chuyện dĩ vãng chừng gần một tiếng đồng hồ nữa, rồi chị phải giã từ tôi. Sáng hôm sau đến Lowton, lúc đợi xe, tôi còn gặp chị thêm vài phút nữa. Rồi chúng tôi chia tay nhau trước cửa quán "Brocklehurst Arms"²⁶, mỗi người đi một ngả. Chị đi lên đỉnh đồi Lowood để đợi xe về Gateshead. Còn tôi thì lên chiếc xe đưa tôi đến làm một nhiệm vụ mới và một cuộc đời mới, ở một nơi xa xôi nào đó vùng Millcote.

CHƯƠNG XI

Một chương mới trong một cuốn tiểu thuyết cũng giống như một màn mới trong vở kịch. Và lần này khi tôi kéo màn lên, thưa bạn đọc, xin hãy tưởng tượng trước mắt bạn, là một căn phòng trong Quán vua George ở Millcote. Tường phủ giấy có vẽ những hình lớn, như buồng các quán trọ khác. Cũng tấm thảm, cũng những thứ đồ đạc, những đồ trang trí trên mặt lò sưởi, cũng những bức tranh như vậy; kể cả một bức chân dung vua George đệ tam, và một bức chân dung ông hoàng xứ Wales²⁷ và còn một bức nữa vẽ cái chết của Wolfe²⁸. Tất cả những thứ ấy được một ngọn đèn dầu treo trên trần và một ngọn lửa ấm cúng soi sáng. Tôi ngồi cạnh ngọn lửa, mặc áo khoác và đội mũ. Bao tay lông và dù của tôi đặt trên bàn còn tôi thì ngồi sưởi cho ấm, người rét cóng vì suốt mười sáu tiếng đồng hồ ngoài trời tháng Mười giá lạnh. Tôi rời Lowton lúc bốn giờ sáng, và bây giờ chuông đồng hồ thành phố Millcote vừa điểm tám tiếng.

Thưa bạn đọc, mặc dù trông tôi có vẻ thoải mái, nhưng thực ra đầu óc tôi không thư thái chút nào. Tôi cứ tưởng rằng lúc xe ngựa đến nơi hẳn sẽ có một người nào ra đón. Trong lúc đặt chân lên chiếc bục gỗ người ta đặt sẵn để tôi xuống xe cho dễ, tôi băn khoăn nhìn quanh, chờ người lên tiếng gọi tên tôi và xem có chiếc xe nào chực sẵn để đưa tôi về Thornfield không. Nhưng chẳng thấy gì cả. Và khi tôi hỏi một người hầu ở quán trọ xem có ai lại tìm Jane Eyre không thì người đó cũng bảo không có. Tôi chẳng còn cách nào khác đành phải bảo đưa vào một phòng trọ; tôi ngồi đợi ở đấy; tâm trí hoang mang vì đủ mọi nỗi ngờ vực, lo sợ.

Thật là một cảm giác lạ lùng đối với một người con gái ít kinh lịch, khi cảm thấy mình hoàn toàn đơn độc giữa cuộc đời, bị bỏ bơ vơ không người thân thích. Không biết liệu có thể tới đích được không và muốn quay về nơi cũ thì lại gặp những điều trắc trở. Nhưng sự thú vị vì phiêu lưu cũng làm cho cảm giác ấy dịu bớt, ngọn lửa tự hào đã sưởi ấm cho cảm giác ấy, nhưng rồi lại bị nỗi bồn chồn vì sợ hãi giày vò; và khi đợi đã quá nửa giờ vẫn không thấy ai, thì sự sợ hãi đã hoàn toàn xâm chiếm tâm hồn tôi. Tôi quyết định bấm chuông gọi.

– Anh có biết quanh vùng này có chỗ nào gọi là Thornfield không? Tôi hỏi người hầu bàn khi anh này nghe tiếng chuông chạy lên.

– Thornfield à? Thưa cô tôi không biết, để tôi ra chỗ quầy bán rượu hỏi đã nhé.

Anh ta chạy vội đi nhưng rồi lại quay về ngay.

– Có phải tên cô là Eyre không?

– Phải.

– Có người đợi cô ở đây.

Tôi đứng phắt dậy cầm lấy bao tay và dù rồi bước vội ra hành lang. Một người đàn ông đứng ngay cạnh cửa, và dưới ánh đèn ngoài phố, tôi lờ mờ thấy có chiếc xe một ngựa.

– Hành lý của cô đây phải không? - Người đó đường đột hỏi lúc trông thấy tôi, tay anh chỉ vào chiếc hòm đặt ở hành lang.

– Vâng.

Anh ta bê hòm lên xe, đó là một kiểu xe ngựa hòm, và tôi bước vào xe; trước khi anh ta đóng cửa, tôi hỏi anh xem đây cách Thornfield bao xa.

– Khoảng sáu dặm nữa.

– Chúng ta phải đi mất bao lâu mới tới nơi?

– Độ gần tiếng rưỡi.

Anh ta đóng chặt cửa xe rồi nhảy lên ghế ngồi riêng ở bên ngoài; xe bắt đầu chuyển bánh. Chúng tôi đi một cách nhàn hạ, vì vậy tôi có nhiều thì giờ để suy nghĩ. Tôi lấy làm thỏa mãn khi thấy sắp kết thúc cuộc hành trình; xe tuy không lấy gì làm sang trọng lắm nhưng ngồi cũng thoải mái; dựa lưng vào thành xe tôi tha hồ suy nghĩ.

Tôi nghĩ bụng: "Cứ nhìn cái vẻ giản dị của người đầy tớ và chiếc xe ngựa, xem chừng bà Fairfax không phải là người thích cầu kỳ cho lắm, nhưng thế càng tốt. Đời mình mới chỉ sống một lần với những người giàu có thôi, mà gần họ mình đã phải chịu bao điều khổ sở. Không biết có phải bà ta chỉ sống một mình với em nhỏ kia không, nếu đúng thế và tính tình bà ta có phần dễ chịu, thì mình tin chắc vẫn có thể chung sống với bà được. Mình sẽ cố gắng làm hết sức. Thật đáng buồn khi cố gắng làm hết sức mình mà không bao giờ được đáp lại. Thực ra thì ở Lowood mình cũng quyết định ăn ở đối xử như thế, mình đã thực hiện điều đó và cũng khiến được mọi người vui lòng; nhưng đối với bà Reed, mình còn nhớ rất rõ rằng những cố gắng của mình chỉ được đáp lại bằng sự khinh bỉ. Cầu trời ước gì bà Fairfax không phải là một bà Reed thứ hai; nhưng nếu bà ta như thế đi nữa thì cũng chẳng có gì bó buộc mình phải ở với bà, đã xấu thì cho xấu một thể, mình vẫn có thể lại đăng báo một lần nữa. Không biết xe đã đi được đến đâu rồi?".

Tôi hạ cửa kính xuống và nhìn ra ngoài, Millcote đã lùi lại phía sau chúng tôi; căn cứ vào vô số những ngọn đèn của nó thì đó là một thành phố khá lớn, rộng hơn Lowton nhiều. Lúc này, cứ như tôi đoán thì xe đã tới một thị trấn, với những ngôi nhà rải rác đó đây. Tôi cảm thấy mình đến một vùng khác hẳn Lowood, đông đúc hơn, nhưng không ngoạn mục bằng, hoạt động hơn, nhưng kém phần thơ mộng.

Đường khó đi, đêm phủ dầy sương; suốt dọc đường người xà ích mặc cho ngựa đi thủng thẳng, vì thế đáng lẽ chỉ cần một giờ rưỡi, tôi tin chắc đã mất đến hai giờ. Cuối cùng anh ta vẫn ngồi yên tại chỗ ngoái đầu lại nói:

– Bây giờ gần đến Thornfield rồi.

Tôi lại nhìn ra ngoài, chúng tôi đi qua một ngôi nhà thờ; cái tháp chuông to và thấp in lên nền trời, một hồi chuông rung lên báo một khắc. Trên sườn một ngọn đồi thấp thoáng một chùm ánh đèn chứng tỏ đấy là một thôn xóm hay một làng mạc nào đó. Chừng mười phút sau người đánh xe nhảy xuống, mở toang hai cánh một chiếc cổng; xe chúng tôi vào và cánh cổng đóng sầm lại, xe đi từ từ trên một con đường dẫn đến một ngôi nhà mặt trước khá rộng. Từ một khung cửa sổ che rèm có ánh sáng hắt ra; mọi chỗ khác đều tối om. Xe đỗ ngay trước cửa chính; một người hầu gái ra mở, tôi xuống xe bước vào nhà.

– Xin cô đi về phía này, - Người hầu gái nói, tôi đi theo chị ta qua một gian phòng lớn vuông vắn, bốn bề có cửa ra vào rất cao. Chị dẫn tôi vào một căn buồng sáng choang cả ánh lửa lẫn ánh nến, làm cho lúc đầu mắt tôi chói lòa, vì tôi đã quen với bóng tối suốt trong hai giờ đồng hồ, Lúc đã nhìn rõ, tôi thấy một cảnh tượng êm đềm thân mật bày ra trước mắt.

Đó là một căn phòng xinh xắn, ấm cúng, có một chiếc bàn tròn kê bên lò sưởi; một bà có tuổi, người nhỏ nhắn ăn vận diểm dắn, ngồi trên một chiếc ghế bành kiểu cổ có lưng dựa rất cao; bà đội một chiếc mũ quả phụ, mặc áo dài lụa đen và đeo một chiếc tạp dề bằng vải trắng phau, thực đúng như bà Fairfax trong trí tưởng tượng của tôi, chỉ hơi khác là bà này không bệ vệ bằng, nhưng lại có vẻ dịu dàng hơn. Bà đang ngồi đan, một con mèo to ngồi chầu hẫu dưới chân; tóm lại thật là một bức tranh đầy đủ về cảnh tượng ấm cúng của sinh hoạt gia đình. Khó mà tưởng tượng ra được một cảnh đón tiếp cô giáo mới nào lại có thể khiến cô giáo được yên tâm hơn, không có gì long trọng khiến tôi phải ngại ngùng, không có gì uy nghi khiến tôi phải bối rối. Và lúc tôi bước vào, bà đứng dậy, vội vàng thân mật bước ra đón.

– Cô khỏe chứ, cô giáo thân mến! Tôi e rằng cuộc hành trình của cô buồn tẻ đấy; John cho xe đi dềnh dàng quá, chắc cô bị lạnh; vào đây ngồi sưởi đi.

– Dạ, có lẽ bà là bà Fairfax?

– Vâng, cô nói đúng, cô ngồi xuống đây.

Bà dẫn tôi đến chỗ ghế bà ngồi; rồi bắt đầu bỏ khăn ra cho tôi và cởi cả dây mũ nữa. Tôi xin với bà chớ phải bận tâm vì tôi như vậy.

– Ồ, có gì mà bận tâm, tôi chắc tay cô đến bị tê cóng vì rét mất thôi. Leah, đi hâm ngay ít rượu vang và cắt hộ một hai cái bánh sandwich nhé; chìa khóa tủ đựng thức ăn đây.

Bà móc túi lấy một chùm chìa khóa đồ sộ và đưa cho chị hầu gái. Rồi bà nói tiếp:

– Nào, xích lại gần lò sưởi đi, cô có đem theo hành lý đấy chứ, có phải không, cô giáo thân mến của tôi?

– Thưa bà, vâng.

– Tôi sẽ đem cả vào buồng cô.

Bà nói xong, vội vàng bước ra.

Tôi nghĩ thầm: ”Bà ấy tiếp đãi mình như một người khách; mình không hề chờ đợi một sự tiếp đón như vậy. Mình cứ đoán là sẽ được đón tiếp khác hẳn với những điều mình nghe nói về các cuộc tiếp đón những cô giáo dạy trẻ; nhưng mình không nên quá vội vui mừng”.

Bà quay vào; lần này bà tự tay dọn dẹp đồ đan và mấy cuốn sách trên bàn để lấy chỗ cho Leah đặt cái khay vừa bưng vào và chính bà lấy thức ăn đưa mời tôi. Tôi cảm thấy bối rối vì chưa bao giờ mình được chú ý săn sóc như vậy, hơn nữa người săn sóc lại là bà chủ, người bề trên của mình. Nhưng vì chính bà cũng không để ý bà làm thế là không đúng với cương vị của bà, nên tôi nghĩ tốt hơn là cứ lặng yên tiếp nhận sự săn sóc lịch sự đó.

– Liệu tôi có hân hạnh được gặp cô Fairfax đêm nay không? - Tôi hỏi sau khi bà ăn xong.

– Cô nói gì vậy, cô thân mến? Tôi hơi nghễnh ngãng đấy. - Người đàn bà nhân hậu quay lại hỏi, ghé sát tai vào tôi.

Tôi nhắc lại câu hỏi rõ ràng hơn.

– Cô Fairfax đấy à? Ồ, cô muốn nói cô Varens chứ gì? Varens là tên đứa học trò tương lai của cô đấy.

– Thực thế ư? Vậy cô ấy không phải là con gái của bà sao?

– Không, tôi không có gia đình.

Đáng lẽ tôi còn muốn tiếp tục hỏi nữa, xem Varens có họ hàng với bà ta như thế nào, nhưng tôi lại nhớ rằng hỏi nhiều quá là thiếu lễ độ, vả lại, rồi về sau thế nào tôi chẳng rõ.

Trong lúc bà ngồi xuống đối diện với tôi, bà ôm con mèo đặt lên đầu gối và tiếp:

– Tôi rất sung sướng, rất sung sướng vì cô về đây với tôi, cuộc sống ở đây bây giờ sẽ rất thú vị, vì có thêm một người bạn. Thực thế, ở đây bao giờ cũng thú vị vì Thornfield là một tòa lâu đài cổ rất đẹp, có lẽ mấy năm gần đây nó không được người ta chú ý tới, nhưng cũng vẫn là một nơi đáng quý trọng. Tuy nhiên cô cũng biết về mùa đông, dù sống ở những nhà đẹp nhất người ta vẫn cảm thấy buồn vì thấy mình hoàn toàn lẻ loi; tôi nói lẻ loi vì Leah là một đứa ở gái ngoan ngoãn thực đấy, còn John và vợ anh cũng đều là những người rất dễ chịu, nhưng dù sao họ vẫn chỉ là những kẻ ăn người làm, không thể nào chuyện trò bình đẳng với họ được, không nên luôn gần gũi với họ, vì như vậy họ sẽ đâm nhờn. Mùa rét vừa rồi (đó là một mùa rét rất khắc nghiệt, hẳn cô còn nhớ, khi nào trời không có tuyết là lại có mưa gió), ngoài người bán thịt và người đưa thư ra, chẳng có ai lai vãng đến ngôi nhà này suốt từ tháng một²⁹ cho tới tháng hai. Đêm này qua đêm khác ngồi vò võ một mình, tôi cảm thấy buồn hết sức; thỉnh thoảng tôi gọi Leah lên đọc sách cho tôi nghe, nhưng tôi biết con bé khốn khổ ấy không thích công việc này lắm; nó miễn cưỡng mà phải đọc thôi. Đến mùa xuân và mùa hè thì còn dễ chịu hơn; ánh nắng và ngày dài làm cho đời sống thay đổi hẳn; thế rồi, đúng vào đầu mùa thu này, cô bé Adèle Varens cùng với chị bảo mẫu đến đây, có trẻ con nhà cửa vui hẳn lên, và bây giờ có thêm cô ở đây tôi lại càng vui.

Trong lúc nghe người đàn bà đáng quý ấy nói, lòng tôi ấm lại, tôi kéo ghế ngồi gần bà thêm một chút, và ngỏ với bà lòng mong muốn thành thực của tôi là gần gũi bà tôi sẽ làm cho bà dễ chịu như bà mong đợi.

Bà ta nói:

– Nhưng tôi không muốn để cô phải thức khuya đêm nay; sắp sửa mười hai giờ đêm rồi đấy; cô đi suốt ngày, hẳn là phải mệt. Nếu chân cô sưởi đã ấm thì tôi sẽ đưa cô lên buồng ngủ của cô. Tôi đã sửa soạn sẵn cho cô một căn buồng ngay cạnh buồng tôi. Đó chỉ là một căn buồng nhỏ nhưng tôi tin chắc cô sẽ thích nó hơn những gian buồng lớn đằng mặt nhà. Dĩ nhiên là đồ đạc ở đấy sang trọng hơn, nhưng các buồng ấy buồn tẻ lạnh lẽo lắm! Chính tôi cũng chẳng bao giờ ngủ trong các buồng ấy.

Tôi cảm ơn bà vì bà đã cẩn thận chọn cho như vậy; tôi cảm thấy quả có mệt vì cuộc hành trình dài ngày hôm ấy, nên tôi ngỏ ý sẵn sàng trở về phòng mình. Bà cầm cây nến, tôi theo chân bà bước ra khỏi buồng. Trước hết bà ra xem cửa phòng lớn đã khóa chưa; rút chìa ra khỏi ổ xong, bà bước lên thang gác. Bậc thang và tay vịn bằng gỗ sồi; cửa sổ cầu thang rất cao và có chấn song hoa. Cái cửa sổ này cùng với dãy hành lang dài, có cửa thông vào các phòng ngủ, trông như kiểu ở một nhà thờ hơn là ở một nhà riêng. Không khí lạnh như trong mồ bao trùm cả hành lang và cầu thang gác, gợi nên một ấn tượng ảm đạm và hoang vắng, và cuối cùng khi được đưa vào phòng, tôi rất thích thú vì thấy nó xinh xắn và có những đồ đạc thông thường hợp thời.

Sau khi bà Fairfax đã thân mật chào tôi và tôi đóng cửa lại rồi bấy giờ tôi mới thảnh thơi nhìn ngắm xung quanh, tôi quên dần cái cảm giác kỳ lạ khi thấy gian phòng thênh thang, cái cầu thang lớn âm u và dãy hành lang dài lạnh lẽo nọ, và ngắm nhìn cái quang cảnh vui tươi trong gian phòng xinh xắn của tôi, tôi nhớ rằng sau một ngày thể xác mệt mỏi, tinh thần lo lắng, lúc này tôi đã đến được bến nghỉ an toàn. Lòng biết ơn rạo rực tràn ngập trong lòng, tôi quỳ xuống bên giường hướng về Chúa dâng lời cảm tạ, và trước khi đứng dậy, tôi cũng không quên cầu xin được phù hộ trên đường đời sau này, xin cho tôi sức mạnh để xứng đáng với sự tử tế dành cho tôi trước khi tôi xứng được hưởng. Chiếc giường tôi nằm đêm đó không có chông gai; căn phòng đơn độc không có gì đáng sợ hãi. Mệt mỏi nhưng thỏa mãn, tôi ngủ ngay một giấc say sưa. Khi tôi bừng tỉnh, trời đã sáng rõ.

Gian phòng nom vui hẳn lên khi mặt trời chiếu vào cửa sổ qua bức rèm xanh lơ, rọi sáng các tường căng giấy và mặt sàn trải thảm, chúng khác hẳn cái sàn trơ trọi với những bức tường lem luốc ở Lowood; nhìn thấy thế lòng tôi rộn hẳn lên. Những hình thức bề ngoài có ảnh hưởng lớn đối với tuổi trẻ; tôi nghĩ một cuộc sống mới tươi đẹp hơn đã bắt đầu đến với tôi, một cuộc đời đầy hoa vui thú nhưng cũng đầy chông gai vất vả. Trước cảnh đổi thay, những năng lực trong người tôi rộn lên, cái cảnh mới mẻ dành cho bao niềm hy vọng, tất cả hình như đang trỗi dậy. Tôi không sao xác định được chúng chờ đợi cái gì, nhưng hẳn là một điều gì thú vị, có thể không phải là cho ngày hôm ấy hoặc tháng ấy, mà là cho một tương lai không rõ rệt.

Tôi trở dậy, mặc áo chỉnh tề; tôi bắt buộc phải ăn mặc giản dị (vì chỉ có những y phục thực nhã nhặn và đơn giản) bản tính tôi còn ưa gọn ghẽ nữa. Tôi không quen để bề ngoài cẩu thả, hoặc không quan tâm đến những ấn tượng mình gây ra. Trái lại, bao giờ tôi cũng muốn cho mình được dễ coi và làm hết sức cho mọi người ưa mình tuy tôi kém bề nhan sắc. Đôi khi tôi cũng ao ước có một cái má hồng tươi, cái mũi dọc dừa và cái miệng nhỏ xinh như trái anh đào. Tôi ước gì có được thân hình cao lớn, đường bệ, với những đường nét nở nang. Tôi cho rằng mình bé nhỏ, xanh xao, với những nét mặt không cân đối lộ hẳn ra như vậy là một điều bất hạnh. Vì sao tôi lại có những ước muốn và tiếc hận như vậy? Thực khó mà phân tích được; bản thân tôi cũng không nói rõ được với chính tôi điều đó; nhưng tôi vẫn có một lý lẽ, lại là một lý lẽ rất hợp lý tự nhiên nữa. Tuy nhiên, sau khi tôi đã chải đầu thật mượt và mặc một chiếc áo đen - tuy mang theo kiểu Quark³⁰, nhưng ít ra trông cũng vừa vặn gọn ghẽ - lại cài một chiếc cổ áo trắng sạch bong, tôi nghĩ mình trông cũng tương đôi đứng đắn để ra mắt bà Fairfax; và ít nhất cô học trò mới của tôi cũng không đến nỗi thấy ác cảm mà lại lánh xa tôi. Mở cửa buồng xong, và thấy các thứ trên bàn trang điểm đã ngăn nắp gọn gàng rồi, tôi mới đánh bạo bước qua.

Qua dãy hành lang dài có trải thảm, tôi bước xuống những bậc thang trơn bóng bằng gỗ sồi, rồi vào gian phòng lớn. Tôi dừng ở đấy một phút ngắm vài bức tranh treo tường (tôi còn nhớ một bức vẽ người đàn ông rất nghiêm nghị, mặc áo giáp, và một bức vẽ phụ nữ tóc có rắc phấn và cổ đeo một chuỗi ngọc), một cây đèn bằng đồng, buông từ trên trần nhà xuống, một chiếc đồng hồ lớn vỏ bằng gỗ sồi, chạm trổ những hình kỳ dị và vì dùng đã lâu ngày và lau luôn nên đã ngả thành màu đen bóng như sừng. Tất cả mọi thứ đối với tôi đều rất quan trọng uy nghi, vì tôi rất ít khi được thấy những thứ lộng lẫy. Cửa ra vào của căn phòng lắp kính một nửa vẫn để mở; tôi bước qua ngưỡng cửa. Hôm ấy một buổi sáng mùa thu tuyệt đẹp, ánh bình minh tỏa êm đềm trên những lùm cây vàng hoe và trên cánh đồng quê còn xanh mởn. Tôi nhẹ bước trên bãi cỏ, ngẩng đầu nhìn mặt đằng trước tòa nhà. Nó gồm ba tầng, không đồ sộ lắm nhưng cũng khá lớn; đó chính là dinh cơ của một người lịch sự, chứ không phải lâu đài của một nhà quý tộc. Những lỗ châu mai quanh mái nhà khiến ngôi nhà trông có vẻ mỹ lệ. Mặt trước ngôi nhà màu xám nổi bật hẳn trên nền những lùm cây, nơi cư trú của đàn quạ lúc này đang bay lượn; chúng lượn qua bãi cỏ và khu đất chung quanh rồi đến đậu xuống một cánh đồng cỏ rộng. Cánh đồng này bị một hàng rào xiêu vẹo ngăn cách với bãi cỏ và khu đất, ở đấy có một dãy cây gai³¹ lớn, lâu đời, cứng cáp, có nhiều mấu tán rộng như những cây sồi, những cây này giải thích ngay nguồn gốc cái tên Thornfield đặt cho ngôi nhà. Xa hơn nữa là những ngọn đồi, không quá cao như những ngọn đồi ở quanh Lowood, không nhiều sỏi đá bằng và cũng chẳng phải như những hàng rào ngăn cách với thế giới sinh động bên ngoài, tuy nhiên chúng cũng khá lặng lẽ và trơ trọi, hình như chúng vây quanh lấy Thornfield khiến cho nó thành một nơi ẩn dật mà tôi không ngờ lại có được ở gần ngay một địa phương nhộn nhịp như Millcote. Rải rác trên một ngọn đồi, những mái nhà của một thôn xóm nhỏ ẩn hiện bên các lùm cây. Ngôi nhà thờ địa phương ở gần Thornfield hơn, đỉnh tháp cổ kính của nhà thờ vươn hẳn lên sau một mô đất, giữa ngôi nhà và những cánh cổng.

Tôi còn đang thưởng thức phong cảnh yên tĩnh và hưởng không khí êm đềm mát mẻ, thích thú lắng nghe tiếng quạ kêu, ngắm nhìn mặt đằng trước rộng rãi của ngôi nhà và nghĩ bụng một người đàn bà nhỏ bé, đơn độc như bà Fairfax ở đấy thật là quá rộng, thì bỗng bà ta hiện ra trước cửa. Bà hỏi tôi:

– Thế nào, đã ra ngoài này rồi kia à? Cô là một người quen dậy sớm nhỉ.

Tôi bước lại gần bà, bà bắt tay và thân ái ôm hôn tôi.

– Cô có thích Thornfield không? - Bà hỏi tôi, tôi trả lời rằng rất thích.

– Phải, đây là một nơi rất đẹp, nhưng tôi sợ rằng nó sẽ bị bỏ hoang hủy, trừ phi ông Rochester có ý định đến ở đây thường xuyên, hoặc ít nhất cũng đi lại đây luôn, những tòa nhà lớn và những khu đất đẹp cần phải có sự có mặt của chủ nhân.

Tôi kêu lên:

– Ông Rochester! Ông ấy là ai?

– Là chủ nhân của Thornfield, - Bà ta thản nhiên trả lời - Thế cô không biết tên ông ta là Rochester à?

Dĩ nhiên tôi không biết - tôi chưa hề nghe nói đến tên ông ta; nhưng người đàn bà có tuổi đó hình như coi việc ông ta có mặt trên đời là một sự việc mà ai cũng đều biết cả, và mọi người phải quen với điều đó là lẽ tự nhiên thôi.

Tôi nói tiếp:

– Tôi lại cứ nghĩ Thornfield là của bà.

– Là của tôi? Chúa ban phúc cho cô em; thực là một ý nghĩ kỳ lạ? Là của tôi? Tôi chỉ là người quản gia, một người quản gia. Tôi cũng có họ xa với ông Rochester nhưng về đằng ngoại, hay nói cho đúng hơn là nhà tôi mới có họ với ông, nhà tôi là mục sư của Hay - cái làng trên lưng ngọn đồi kia kìa - và ngôi nhà thờ gần cổng ấy chính là của ông ấy đấy. Bà thân sinh ra ông Rochester hiện giờ thuộc dòng họ Fairfax, chị em họ xa với nhà tôi; nhưng tôi chẳng bao giờ quan tâm đến chuyện đó; thực tế thì điều ấy cũng chẳng có nghĩa lý gì đối với tôi. Tôi tự coi mình hoàn toàn như trăm ngàn người quản gia khác; ông chủ bao giờ cũng đối xử với tôi rất hòa nhã, tôi cũng không mong gì hơn.

– Thế còn cô bé... Cô học trò của tôi?

– Nó là con nuôi của ông Rochester, ông giao cho tôi nhiệm vụ tìm cho nó một cô giáo. Tôi cho rằng ông có ý định nuôi dạy nó ngay trong quận nhà. Kìa nó đã đến kia, cùng với chị "nụ", nó gọi chị bảo mẫu như vậy.

Cái điều bí ẩn thế là đã được giải thích, bà quả phụ nhỏ nhắn, nhân hậu, dịu dàng này không phải là một bà lớn nào cả, mà chỉ là một người làm công như tôi. Không phải vì thế mà cảm tình của tôi đối với bà kém đi; trái lại, tôi còn thấy dễ chịu hơn bao giờ hết. Sự bình đẳng giữa bà và tôi là sự thực, chứ không phải chỉ là do sự hạ cố của bà. Như thế càng hay, địa vị của tôi càng được thoải mái hơn.

Tôi đang nghĩ ngợi về cái điều vừa khám phá ra thì một cô bé chạy qua bãi cỏ lớn, theo sau có một chị hầu gái. Tôi ngắm nhìn đứa học trò của mình; hình như lúc đầu nó không chú ý đến sự có mặt của tôi. Đó là một đứa bé chừng bảy hoặc tám tuổi, dáng người mảnh khảnh, khuôn mặt nhỏ nhắn, trắng xanh, mớ tóc dày, những búp cong buông xõa xuống.

– Chào Adèle, - Bà Fairfax nói - hãy đến chào cô đi, cô giáo đây; cô sẽ rèn luyện cho em sau này trở thành một người có học thức.

Cô bé chạy lại gần hỏi:

– C'est là, ma gouvernante³² - Cô bé chỉ tôi và hỏi chị bảo mẫu.

– Mais oui, certainemen³³.

– Họ là người ngoại quốc à? - Tôi ngạc nhiên hỏi, lúc nghe thấy hai người nói tiếng Pháp.

– Chị bảo mẫu là người ngoại quốc, còn Adèle sinh ở lục địa; tôi tin rằng trước đây khoảng sáu tháng, con bé chưa hề bao giờ rời khỏi lục địa. Khi mới đến đây nó không biết một tiếng Anh nào; nhưng bây giờ nó cũng nói được bập bõm; nghe nó nói tôi không hiểu, nó đá lẫn cả tiếng Pháp vào nữa. Nhưng cô thì chắc nghe hiểu, tôi tin như vậy.

Cũng may mà tôi lại học tiếng Pháp do chính một bà giáo người Pháp dạy. Và cũng vì tôi luôn luôn tranh thủ nói chuyện với bà Pierrot; ngoài ra, bảy năm gần đây, ngày nào tôi cũng học thuộc lòng một bài Pháp văn; tôi đã khổ công luyện giọng và cố gắng bắt chước đúng giọng nói của cô giáo Pháp; tôi đã đạt được một trình độ nhất định, nói đúng và nhanh thứ tiếng đó; nên trong lúc tiếp xúc với Adèle, tôi không hề bị bối rối. Adèle đến bắt tay tôi lúc nó biết tôi là cô giáo của nó. Và trong lúc tôi dắt Adèle vào ăn món điểm tâm, tôi nói với nó vài câu bằng tiếng Pháp. Lúc đầu nó trả lời tôi vắn tắt, nhưng lúc chúng tôi đã ngồi vào bàn rồi, sau khi đã ngước đôi mắt to màu hạt dẻ ngó tôi đến mười phút, đột nhiên nó bắt đầu nói liến thoắng:

– A! - Nó kêu lên bằng tiếng Pháp - Cô nói tiếng của em không kém gì ông Rochester. Em có thể nói chuyện với cô như nói với ông ấy, và cả Sophie cũng sẽ có thể nói với cô như vậy. Hẳn chị ấy sẽ thích lắm, vì ở đây chẳng ai hiểu chị ấy nói gì. Bà Fairfax hoàn toàn là một người Anh. Còn Sophie là chị bảo mẫu của em; chị ấy đi cùng với em qua biển trên một chiếc tàu lớn có ống khói phun khói lên. Gớm, khói phun lên cuồn cuộn! Em bị say sóng, chị Sophie cũng say sóng, cả ông Rochester nữa. Ông Rochester nằm trên một chiếc ghế xôpha trong một gian phòng xinh xắn, gọi là phòng khách, còn Sophie và em thì nằm trên những chiếc giường con, kê ở chỗ khác. Em suýt bị ngã vì giường nhỏ như một cái giá để sách. Còn cô, tên cô là gì ạ?

– Eyre, Jane Eyre.

– Eyre à? Gớm, tên khó đọc quá. Thế rồi một buổi chiều còn tinh mơ, tàu chúng em cập bến một thành phố lớn - một thành phố to gớm ghê, có những ngôi nhà đen sì và ám khói tất cả, khác hẳn cái thành phố xinh xắn, sạch sẽ nơi em ra đi. Ông Rochester bế em trong tay bước lên tấm ván bắc vào bờ, còn Sophie đi theo sau; và tất cả chúng em lên một chiếc xe ngựa; xe chạy đến một ngôi nhà đẹp và rộng, đẹp hơn và rộng hơn ngôi nhà này, gọi là khách sạn. Chúng em ở đây đến gần một tuần lễ, em và Sophie hàng ngày vẫn thường đến một nơi cây cối um tùm gọi là công viên; ngoài em ra ở đấy còn có bao nhiêu là trẻ con, và một cái chuồng lớn có nhiều con chim rất đẹp, em thường vứt những mẩu bánh cho chúng nó ăn.

– Nó nói nhanh như thế liệu cô có hiểu được gì không? - Bà Fairfax hỏi.

Tôi hiểu hết, vì tôi cũng đã quen nghe bà Pierrot nói rất nhanh.

Bà Fairfax nói tiếp:

– Tôi muốn cô thử hỏi nó một vài câu về cha mẹ nó, xem nó còn nhớ gì chăng.

– Này Adèle, - Tôi hỏi - Thế em ở với ai trong cái thành phố xinh xắn sạch sẽ mà em vừa nói?

– Đã từ lâu em vẫn ở với má, nhưng rồi má đi theo Nữ thánh đồng trinh. Má thường dạy em nhảy múa, hát và ngâm thơ. Có rất nhiều các ông bà sang trọng lại chơi với má; em thường nhảy cho họ xem hoặc ngồi trên đùi họ hát cho họ nghe. Em thích thế lắm. Thế bây giờ cô có muốn nghe em hát không?

Cô bé đã ăn điểm tâm xong; tôi cho phép nó trổ tài một chút. Nó tụt xuống ghế và đến leo lên đùi tôi, rồi trịnh trọng chắp hai bàn tay nhỏ nhắn trước ngực, hất những búp tóc ra phía sau, ngước mắt nhìn lên trần nhà, nó bắt đầu hát một bài trong một bản nhạc kịch. Đó là lời than vãn của một thiếu phụ bị bỏ rơi; sau khi oán trách người tình nhân phụ bạc, nàng kêu gọi lòng kiêu hãnh hãy đến trợ lực cho nàng. Nàng muốn người hầu gái hãy trang điểm cho nàng bằng những vật trang sức rực rỡ nhất, những tấm áo lộng lẫy nhất, và quyết định đến gặp con người bạc tình ngay đêm ấy tại một buổi khiêu vũ, và bằng dáng điệu vui vẻ tỏ cho gã hiểu rằng việc gã quất ngựa truy phong không mảy may khiến nàng xúc động.

Chọn đề tài đó cho một đứa trẻ hát thì thật là lạ lùng; nhưng tôi cho rằng họ cho nó trình diễn chỉ cốt để nghe không thôi, từ miệng một đứa trẻ thơ bập bẹ những điệu yêu đương hờn giận; thì cũng là một cách thưởng thức kém cỏi, ít nhất, thì đó cũng là ý kiến của tôi.

Adèle hát cũng khá đúng với giọng ngây thơ non nớt của tuổi nó. Hát xong, nó nhảy xuống đất và nói:

– Thưa cô, bây giờ em ngâm cô nghe một đoạn thơ nhé.

Lấy điệu bộ, nó bắt đầu bài thơ ngụ ngôn: La ligue des rats, fable de La Fontaine³⁴.

Nó đọc bài thơ ngắn ấy, chú ý từng chỗ ngắt câu, từng chỗ nhấn mạnh... Cái giọng khi lên khi xuống và những điệu bộ, quả thực không thích hợp với tuổi của nó; điều này chứng tỏ con bé đã được huấn luyện rất công phu. Tôi hỏi:

– Có phải má đã dạy em bài thơ ngụ ngôn đó không?

– Vâng, má em còn ngâm đoạn ấy như thế này: "Qu'avez vous done? Lui dit un de cesr ats; parlez"³⁵. Má còn bảo em giơ tay lên thế này... thế... để cho em nhớ lúc đặt câu hỏi là phải nâng cao giọng lên. Thế bây giờ cô có muốn xem em nhảy không?

– Thôi thế cũng đủ, em ạ; nhưng sau khi má đã đi theo Nữ thánh đồng trinh, như lời em nói, thì em ở với ai?

– Ở với bà Frédéric và chồng bà ấy; bà trông nom em, nhưng không có họ hàng gì với em cả. Em cho rằng bà ấy nghèo, vì nhà bà không đẹp như nhà của má. Em ở đấy với bà cũng không lâu, vì ông Rochester hỏi em rằng có muốn đi theo ông về ở bên nước Anh không, thế là em trả lời có, vì em còn biết ông Rochester trước bà Frédéric cơ. Ông Rochester lúc nào cũng quý em, cho em bao nhiêu là quần áo và các thứ đồ chơi đẹp lắm. Nhưng cô biết đấy, ông ấy chẳng giữ đúng lời hứa gì cả; ông ấy đưa em về nước Anh rồi ông lại bỏ em mà đi một mình, và em chẳng còn thấy ông ấy đâu nữa.

Sau bữa điểm tâm, Adèle và tôi vào trong phòng sách; căn buồng này hình như ông Rochester đã cho dùng làm buồng học; phần lớn các sách đều để trong tủ kính khóa kín, nhưng cũng có một ngăn để mở, gồm những sách cần cho các lớp trình độ sơ đẳng, và có nhiều cuốn về văn chương, thơ, tiểu truyện, truyện phiêu lưu, vài quyển tiểu thuyết, v.v... Hẳn ông Rochester cho rằng những sách đó là tất cả những thứ cần thiết cho một cô giáo dạy trẻ dùng riêng. Sự thực thì lúc này tôi cũng thấy thế là đầy đủ thỏa mãn; vì so với số sách ít ỏi mà tôi đã dùng để thỉnh thoảng lượm lặt chút ít kiến thức ở Lowood, thì đó là cả một mùa gặt phong phú cho sự giải trí và học vấn. Trong buồng còn kê một chiếc dương cầm mới nguyên, âm thanh rất hay, và có cả một cái giá vẽ với hai quả địa cầu.

Tôi thấy Adèle cũng dễ bảo, nhưng ít chăm chỉ. Nó chưa có thói quen làm việc đều đặn về bất cứ môn gì. Tôi cho rằng nếu gò bó nó ngay từ phút đầu thì không hợp lý. Vì vậy sau khi đã nói chuyện rất nhiều với nó và chỉ cho nó học chút ít thôi, và khi trời đã gần trưa, tôi cho phép nó nghỉ để về với chị bảo mẫu. Rồi tôi định làm việc cho đến giờ ăn trưa, phác họa một vài bức vẽ để cho nó tập.

Tôi đang đi lên gác lấy chiếc bảng vẽ và bút chì thì bà Fairfax gọi tôi.

– Giờ dạy buổi sáng của cô thế là xong rồi chứ? - Bà ta đứng trong một gian phòng mở cửa rộng; khi nghe thấy bà gọi tôi bước vào. Đó là một gian phòng rộng, bề thế, kẻ những ghế bành bọc nhung đỏ, cửa buông rèm đỏ, sàn trải thảm Thổ Nhĩ Kỳ, tường lát gỗ, có một cửa sổ rộng gắn kính màu, trần nhà cao ráo có đắp những hình nôi công phu. Bà Fairfax đang phảy bụi cho những chiếc bình bằng đá băng lan đỏ ở trên tủ buypfê.

– Căn buồng đẹp quá! - Vừa nhìn xung quanh tôi vừa kêu lên vì xưa nay tôi chưa từng thấy có gian phòng nào lộng lẫy được bằng nửa như vậy.

– Vâng, đây là buồng ăn, tôi vừa mở cửa sổ để ánh nắng lọt vào và cho nó thoáng khí một chút, vì trong những gian phòng ít được dùng đến mọi thứ đều ẩm hết cả. Còn gian phòng khách đằng kia thì cứ như cái nhà mồ vậy.

Bà chỉ cho tôi một chiếc cửa vòng cung lớn tương xứng với cửa sổ, và cũng có buông một chiếc màn xanh thẫm, nhưng lúc ấy đã vén lên. Tôi bước qua hai bực rộng trước vòm cửa nhìn vào bên trong; tôi ngỡ là đã thấy một quang cảnh thần tiên hết sức lộng lẫy trước đôi mắt ít lịch lãm của tôi. Tuy nhiên đây chỉ là một căn phòng khách rất sang trọng trong đó lại có một phòng phụ nữ, cả hai đều trải thảm trắng tinh, trên mặt thảm nom như có rắc những tràng hoa óng ánh; trên trần có đắp nổi những chùm nho và lá trắng tinh như tuyết, tương phản hẳn với những ghế nằm Thổ Nhĩ Kỳ đỏ chói ở bên dưới, nổi bật trên lò sưởi cẩm thạch màu nhạt, có nhiều vật trang trí bằng thủy tinh Bôhêm đỏ và sáng long lanh như hồng ngọc. Giữa các cửa sổ, nhiều tấm gương lớn phản chiếu sự hỗn hợp giữa màu tuyết trắng và màu lửa đỏ chói. Tôi nói:

– Bà giữ những căn phòng này ngăn nắp quá, bà Fairfax ạ; không có lấy một hạt bụi, mà không phải dùng vải phủ, nếu không có cái không khí giá lạnh thì người ta có thể cho rằng hàng ngày phòng này vẫn có người ở.

– Kìa, cô Eyre, tuy ít khi ông Rochester về đây, nhưng bao giờ về cũng rất đột ngột, bất ngờ; tôi để ý thấy nếu cứ để mọi thứ bọc vải, thì ông rất bực mình, nên tôi nghĩ cứ giữ cho các buồng lúc nào cũng ngăn nắp, sẵn sàng là hơn.

– Ông Rochester có phải là một người khó tính lắm không?

– Không hẳn thế, nhưng ông là một người có những sở thích và thói quen của người thượng lưu; ông muốn mọi sự phải được sắp đặt cho hợp với sở thích và thói quen ấy.

– Bà có ưa ông ấy không? Ông ta có thường được mọi người yêu mến không?

– Ồ có chứ, ở đây gia đình ông rất được kính nể. Hầu hết những đất đai mênh mông bát ngát quanh đây đều là của họ Rochester từ lâu đời lắm rồi.

– Vâng, nhưng không kể đến chuyện đất đai thì bà có ưa ông ấy không? Người ta có yêu mến ông vì bản thân ông ấy không?

– Tôi không vì cố gì mà không quý ông ấy được. Tôi tin rằng đối với các tá điền thì ông là một vị điền chủ công bình và rộng rãi; nhưng ông chẳng sống gần gũi họ nhiều bao giờ cả.

– Thế ông ấy không có tính tình gì đặc biệt à? Tóm lại, tính nết ông ấy ra sao?

– Ồ, theo tôi thì tính nết ông chẳng có gì đáng chê trách. Có thể là ông hơi đặc biệt một chút; ông đi nhiều, và biết rất nhiều nơi trên thế giới, tôi tin thế. Có thể nói ông là một người có nhiều tài năng, nhưng tôi cũng ít khi nói chuyện với ông.

– Ông ấy đặc biệt như thế nào ạ?

– Tôi không rõ - khó nói ra lắm - không có gì thật rõ ràng đâu, nhưng khi nào nói chuyện với ông ấy cô sẽ thấy. Nhiều khi không biết chắc được là ông ấy nói đùa hay nói thực, ông ấy hài lòng hay bực bội; tóm lại người ta không thể hiểu được ông ấy... ít nhất, riêng tôi thấy như vậy; nhưng cũng chẳng sao; đó là một ông chủ rất tốt.

Tôi hỏi dò bà Fairfax về ông chủ của bà và cũng là ông chủ của tôi nữa chỉ được có thế. Có những người hình như chẳng có lấy một khái niệm về cách phác họa một tính cách hoặc quan sát và miêu tả những điểm độc đáo của người khác hay là của sự vật gì. Rõ ràng cái bà Fairfax hiền hậu này thuộc loại người đó. Những câu hỏi của tôi làm bà ta lúng túng, nhưng cũng không khiến bà nói rõ thêm được gì. Trước mặt bà thì ông Rochester chỉ là ông Rochester, một người thượng lưu, một vị điền chủ không hơn không kém; bà cũng chẳng cần tìm hiểu gì hơn; rõ ràng bà ta rất ngạc nhiên khi thấy tôi cứ muốn tìm biết đích xác hơn về ông chủ.

Khi chúng tôi ra khỏi phòng ăn bà tỏ ý muốn đưa tôi đi xem khắp mọi nơi trong nhà. Tôi theo bà hết lên gác lại xuống gác; đến chỗ nào tôi cũng cảm phục vì thấy đâu đâu cũng ngăn nắp và đẹp đẽ. Tôi cho rằng những căn buồng rộng phía mặt trước nhà có vẻ đặc biệt bề thế hơn cả; và mấy căn phòng trên gác ba, mặc dù thấp và tối cũng đáng chú ý vì cái vẻ cổ kính của chúng. Đồ đạc trước kia kê ở dưới nhà, một khi không hợp thời nữa đều dần dần được chuyển lên đây; ánh sáng yếu ớt lọt qua các cửa sổ hẹp rọi vào những chiếc giường cổ hàng trăm năm; những tủ bằng gỗ sồi hay gỗ đào hoa tâm, có những hình chạm trổ kỳ lạ - những cành lá cọ và đầu các vị thiên sứ - trông giống như những cái hòm đựng pháp điển của người Do Thái; hàng dãy ghế uy nghi, mà hẹp, lưng dựa cao; những chiếc ghế đẩu nom còn cổ kính hơn nữa, vết tích những hình thêu trên đệm gần như đã bị xóa mờ hết, những hình đó đã được thêu bởi các bàn tay từ hai thế hệ trước, giờ đây đã thành cát bụi trong mồ. Tất cả những di vật ấy khiến tầng gác thứ ba của lâu đài Thornfield có cảnh tượng một ngôi nhà của thời xa xưa, một nơi đền đài của kỷ niệm. Ban ngày tôi ưa cái lặng lẽ, âm thầm, cái vẻ kỳ dị của những chốn ẩn dật này. Nhưng nhất định tôi chẳng ước ao được nghỉ đêm ở đây, nằm trên một trong những chiếc giường thênh thang, nặng nề kia, vài chiếc kê sau những tấm cửa gỗ sồi kín mít, những chiếc khác bị những tấm dạ cổ Anh Cát Lợi trùm lên, trên thảm thêu nổi những hình hoa kỳ dị, những con chim kỳ lạ hơn, và những hình người quái đản. Dưới ánh trăng lờ mờ, tất cả những thứ đó trông hẳn là kỳ quái lắm. Tôi hỏi:

– Các gia nhân có ngủ trong những căn buồng này không?

– Không, họ ngủ trong những căn buồng nhỏ hơn phía sau nhà, không ai ngủ ở đây bao giờ. Có thể nói rằng nếu ở Thornfield này mà có ma, thì đây chính là chỗ nó lẩn quất.

– Tôi cũng nghĩ thế, vậy ở đây không có ma chứ?

– Tôi chưa hề nghe nói là có bao giờ, - Bà Fairfax mỉm cười trả lời tôi.

– Cũng không có chuyện ma gì truyền lại à? Không có câu chuyện hoang đường ma quái nào ư?

– Tôi tin là không. Tuy nhiên người ta đồn rằng trước kia những người thuộc dòng họ Rochester sống ngang tàng sôi nổi chứ không bình thản. Có lẽ vì vậy mà bây giờ họ lặng lẽ yên nghỉ dưới mồ đấy.

– Vâng, tôi lẩm bẩm - "Sau một cuộc sống sôi nổi, người ta an nghỉ êm đềm"³⁶.

Thấy bà Fairfax bước đi tôi hỏi:

– Thế bây giờ bà đi đâu đây, bà Fairfax?

– Đi lên sân thượng, cô có muốn lên đây mà ngắm phong cảnh không?

Tôi bước sau bà, lần theo một chiếc cầu thang rất hẹp lên căn buồng con sát ngay mái, rồi từ đấy leo thang chui qua một lỗ cửa con lên tới đỉnh tòa nhà. Bây giờ tôi đã đứng ngang tầm với xứ sở của lũ quạ và có thể nhìn rõ vào trong tổ chúng. Tựa trên những lỗ châu mai từ nóc nhà nhìn xuống phía dưới xa tắp; tôi thấy những khoảng đất trông như một bức họa đồ. Bãi cỏ tươi mơn mởn như nhung viền sát nền tường xám của tòa nhà. Cánh đồng rộng mênh mông như một công viên mọc đẫy những cây cổ thụ lớn. Lách qua cánh rừng âm u, tàn úa, là một con đường đầy rêu, xanh hơn cả những vòm cây. Ngôi nhà thờ ngay gần cổng, con đường và những trái đồi lặng lẽ, tất cả đều đắm trong ánh nắng mùa thu. Đường chân trời vây quanh dưới bầu trời xanh thẳm, vẩn lên màu đá bạch ngọc. Cảnh vật không có nét gì dị thường nhưng thực là thú vị. Lúc xuống, chui qua lỗ cửa con, tôi không nhìn rõ lối đi ở cầu thang. Cái buồng sát mái tối như chiếc hầm, chẳng bù với vòm trời xanh thẳm tôi vừa đứng ngắm, và những lùm cây, bãi cỏ, cùng những trái đồi xanh rờn, chan hòa ánh nắng, mà tòa nhà là điểm trung tâm, những cảnh đó tôi đã đứng ngắm một cách thú vị.

Bà Fairfax còn nán lại sau tôi một lát để đóng chiếc cửa con. Tôi quờ quạng tìm lối đi ra khỏi gian buồng xép tối tăm và lần xuống chiếc cầu thang hẹp. Tôi còn quanh quẩn một lát ở đường hành lang dài tiếp giáp cầu thang, ngăn giữa hai dãy buồng phía trước và phía sau của tầng gác thứ ba; hành lang hẹp, thấp và âm u, chỉ có mỗi một chiếc cửa sổ nhỏ ở tận phía đằng cuối, với hai hàng cửa hẹp màu đen, đóng im ỉm, giống như dãy hành lang trong tòa lâu đài của con yêu Râu xanh³⁷.

Trong lúc tôi đang nhẹ nhàng bước đi thì một âm thanh bỗng vang lên trong khoảng tịch mịch đó, một chuỗi cười đập vào tai tôi, chuỗi cười kỳ quái, khanh khách mà lại ảo não. Tôi đứng lại, tiếng cười cũng tắt, nhưng chỉ một lát nó lại vang lên, và lần này to hơn: vì ban đầu tiếng cười tuy rành rọt, nhưng nghe rất nhỏ. Lúc này nó vang hẳn lên như muốn thức tỉnh những âm vang của tất cả những căn buồng cô tịch, mặc dù nó chỉ phát ra từ một căn buồng và tôi có thể chỉ rõ được cánh cửa nơi đã phát ra tiếng cười ấy. Tôi gọi to.

– Bà Fairfax? - Tôi gọi to, vì lúc này tôi nghe thấy tiếng chân bà bước từ cầu thang chính xuống - Bà có nghe thấy tiếng cười không? Ai cười đấy?

– Chắc lại đứa người làm nào đây chứ ai? Có lẽ là Grace Poole.

– Bà có nghe thấy không? - Tôi hỏi gặng.

– Có nghe rõ, tôi nghe thấy nó cười thế luôn. Nó vẫn ngồi khâu trong một gian buồng kia, đôi khi có cả Leah nữa; chúng nó thường nô như giặc ấy.

Tiếng cười lại vẳng lên nho nhỏ, ngắt quãng, rồi kết thúc bằng những tiếng rì rầm kỳ dị.

– Grace? - Bà Fairfax kêu lên.

Quả thực, tôi không nghĩ rằng lại có một cô Grace nào đó trả lời, vì tiếng cười đó thực là thê thảm, kỳ khôi, một tiếng cười tôi chưa từng nghe thấy bao giờ.

Lúc ấy vào giữa buổi trưa nên không thể nào có trường hợp ma quái hiện theo tiếng cười kỳ quái được, cả thời gian lẫn môi trường không thể gây cho người ta sự sợ hãi, nếu không, có lẽ tôi đã mê tín mà rụng rời đổ đốt. Tuy nhiên sự việc đó chứng tỏ tôi là một đồ ngốc, thần hồn nát thần tính, dù chỉ lấy thế làm ngạc nhiên.

Cánh cửa gần tôi nhất bỗng mở, một chị hầu bước ra - chị ta trạc ba bốn mươi, khổ người đậm mà chắc, tóc hung, mặt mũi khắc khổ, thô kệch. Khó mà tưởng tượng được một sự xuất hiện nào kém tính chất lãng mạn và ma quái hơn.

– Làm ầm quá đấy, Grace! - Bà Fairfax nói - Phải có trật tự chứ!

Grace lặng lẽ cúi đầu rồi lui vào buồng. Bà quả phụ nói tiếp:

– Chúng tôi mượn chị ta ở đây để khâu vá và đỡ đần chị Leah trong công việc dọn dẹp; không phải là chị ta không có những điểm đáng trách, song chị ấy cũng được việc. À thế còn cô, sáng hôm nay dạy học trò mới cô thấy thế nào?

Câu chuyện chuyển sang Adèle; chúng tôi vừa đi vừa chuyện cho đến lúc cùng xuống tới chỗ nhà dưới sáng sủa và vui vẻ. Adèle chạy đến với chúng tôi trong phòng lớn và kêu lên:

– Mesdames, vous êtes servies³⁸ - Và nói thêm - J'ai bien faim, moi!

Bữa ăn đã dọn, sẵn sàng chờ chúng tôi ở phòng bà Fairfax.

CHƯƠNG XII

Cảnh yên tĩnh êm đềm buổi đầu ở Thornfield hình như hứa hẹn cho tôi một nghề nghiệp nhàn hạ; càng về sau, khi đã quen với người với cảnh, thì cái ý nghĩ đó càng được vững tin. Bề ngoài thế nào thì tâm tính bà Fairfax như thế, nghĩa là người điềm đạm, bản chất hiền lành, có giáo dục và thông minh vào loại trung bình. Cô học sinh của tôi là một đứa trẻ linh lợi, được nuông chiều, vì vậy đôi khi tính nết bất thường hay thay đổi, nhưng vì nó được giao cho tôi trông nom hoàn toàn và không có ai can thiệp một cách bất hợp lý vào chương trình của tôi dạy dỗ nó, con bé cũng sớm bỏ được cái lối trái thói đi và trở nên ngoan ngoãn, dễ bảo. Adèle không có tài gì đặc sắc, tính nết không có nét gì nổi bật, chẳng có tình cảm hoặc sở thích gì phát triển đặc biệt vượt mức trẻ con bình thường, nhưng nó cũng không có những nhược điểm và thói xấu đến nỗi kém những đứa khác, Adèle học tập khá tấn tới, nó yêu mến tôi một cách bồng bột, mặc dù có lẽ cũng không lấy gì làm sâu sắc cho lắm. Và cũng vì tính hồn nhiên, hay chuyện trò láu táu, và luôn luôn cố gắng làm hài lòng tôi, nên đối với nó, tôi cũng thấy có một sự ràng buộc đủ khiến chúng tôi thích ở bên nhau.

Điều này, tiện thể mà nói, có thể bị coi là lời nói thiếu nhiệt tình ở những người vẫn thường có những quan điểm trịnh trọng về vấn đề bản chất thiên thần của trẻ thơ, và về bổn phận của những người có nhiệm vụ dạy dỗ chúng là phải kính trọng đến sùng bái chúng. Nhưng tôi không viết để mơn trớn thói vị kỷ của những bậc cha mẹ, để hưởng ứng sự đạo đức giả hoặc ủng hộ sự lừa dối. Tôi chỉ nói đúng sự thật. Tôi thấy lương tâm băn khoăn lo lắng đến lợi ích và sự tấn tới của Adèle; tôi yêu Adèle bé bỏng một cách êm lặng cũng như đối với bà Fairfax, tôi biết ơn lòng tốt của bà và thấy vui sướng sống với bà, vì đối với bà, tôi có thái độ vì nể kín đáo, vì tâm hồn và tính tình bà thực là điềm đạm.

Ai muốn trách tôi thì trách, tôi phải nói thêm rằng, thỉnh thoảng, khi tôi một mình tha thẩn ở ngoài vườn, khi tôi đến gần hàng rào nhìn ra đường cái, hoặc khi, trong lúc Adèle mải chơi với chị bảo mẫu và bà Fairfax đang làm mứt trong buồng, tôi leo lên tầng gác thứ ba, mở nắp chiếc cửa con trên trần gác xép và lên sân thượng, nhìn ra cánh đồng, với những ngọn đồi xa và đường chân trời mờ ảo - những lúc ấy tôi ước ao có thể vươn tới một thế giới hoạt động, những thành thị, những miền có cuộc sống sôi nổi mà tôi đã từng nghe nói đến, nhưng chưa được trông thấy bao giờ. Những lúc ấy, tôi ước ao có được nhiều kinh nghiệm thực tế hơn, được tiếp xúc với nhiều đồng loại, được quen biết với nhiều hạng người, chứ không phải chỉ với số ít người tôi hiện biết. Tôi đánh giá đúng điểm gì là tốt ở bà Fairfax và Adèle, nhưng tôi tin rằng còn có những tấm lòng tốt thuộc loại khác, còn nồng nhiệt hơn nữa, tôi ước ao muốn được thấy tận mắt những điều tôi tin tưởng ấy.

Ai trách tôi đây? Chắc hẳn là rất nhiều người, và tôi sẽ bị coi là một kẻ bất mãn. Biết làm sao được, bản chất con người tôi rạo rực sôi nổi, đôi khi nó cũng giày vò làm khổ tôi. Những khi ấy sự an ủi độc nhất của tôi là đi đi lại lại trên hành lang tầng gác thứ ba, cảm thấy mình được yên ổn trong cảnh cô tịch ở nơi đây, và thả sức cho tâm hồn được ngắm nhìn những ảo ảnh sáng ngời hiện lên trước mắt - biết bao nhiêu ảo ảnh rực rỡ; những khi ấy, tôi mặc cho tim tôi hồi hộp rộn ràng, nhịp đập ấy làm cho lòng tôi bối rối nhưng lại khiến cho nó chan hòa sức sống. Và có một điều tôi thích hơn cả, là lắng nghe trong lòng tôi một câu chuyện không bao giờ hết, một câu chuyện do trí tưởng tượng của tôi tạo ra và kể mãi không ngừng, nó sôi nổi, với những biến cố, với sinh lực, với nhiệt tình, với những xúc cảm mà tôi mong được, nhưng không có được trong cuộc sống hiện tại của tôi.

Bảo rằng con người nên tự lấy làm thỏa mãn với cuộc sống bình lặng là sai, con người phải hoạt động, và nếu không tìm thấy sự hoạt động thì nó phải tự tạo ra. Có hàng triệu người phải chịu số phận trì trệ hơn tôi nhiều, và hàng triệu người âm thầm cưỡng lại số mệnh. Không kể những cuộc nổi loạn về chính trị, ai mà biết nổi còn có bao nhiêu cuộc nổi loạn đang lên men trong đám quần chúng sống trên thế gian này. Phụ nữ thường bị coi là những người quen bình lặng, nhưng thực ra họ cũng cảm nghĩ khác gì nam giới. Phụ nữ cần được thể hiện những năng khiếu của mình, và phải có một phạm vi hoạt động cho những cố gắng của họ, cũng như anh em nam giới. Họ đau khổ vì bị khống chế thô bạo, vì phải sống trong sự kìm hãm ngặt nghèo, cũng đúng như nam giới đau khổ vì chuyện ấy. Và những kẻ nào được hưởng đặc ân của họ, nói rằng phụ nữ là chỉ có việc nấu bánh, đan bít tất, dạo dương cầm và thêu các thứ túi, đều là những kẻ bảo thủ hẹp hòi. Thực là không biết nghĩ mới kết tội hoặc chê cười phụ nữ, nếu thấy họ cố tìm cách học hỏi thêm để vươn lên cao hơn quan niệm thông thường về phụ nữ.

Trong những lúc có một mình như vậy, tôi thường nghe thấy tiếng cười của Grace Poole, vẫn một tràng cười, vẫn những tiếng ha ha, trầm trầm rợn người khi tôi nghe thấy lần đầu tiên. Tôi lại còn nghe thấy những tiếng rì rầm quái gở của chị ta, nó còn kỳ khôi hơn cả tiếng cười nữa. Có những hôm chị hoàn toàn yên lặng, nhưng lại có những hôm tôi không sao hiểu nổi những âm thanh chị phát ra nữa. Đôi khi tôi gặp chị bước ở buồng ra, tay cầm bát, đĩa, hay một chiếc khay, đi xuống bếp rồi lại trở lên ngay, thường thường (ồ, thưa độc giả lắm tưởng tượng, xin thứ lỗi cho, vì tôi kể lại sự thực tầm thường này!) tay bưng một bình rượu bia. Sự xuất hiện của chị bao giờ cũng làm tan hết sự tò mò do tiếng cười kỳ quái của chị gây nên. Nét mặt khắc khổ, lầm lì, chẳng có điểm nào đáng để người ta ưa thích. Tôi đã mấy lần thử gợi chuyện nói với chị, nhưng chị ta có vẻ ít lời, câu trả lời nhấm nhẳn cộc lốc, làm cho tôi chán chẳng buồn hỏi thêm.

Trong lâu đài còn có hai vợ chồng anh John, chị Leah, người dọn dẹp trong nhà, và Sophie - chị bảo mẫu người Pháp - họ đều dễ chịu cả, nhưng không có gì đặc biệt. Tôi thường nói chuyện với Sophie bằng tiếng Pháp, đôi khi cũng hỏi thăm đến xứ sở của chị; nhưng về phương diện miêu tả và kể chuyện thì chị rất kém, thường chị trả lời rất uể oải lung tung như thể chị cố ý làm ra vậy, để cho tôi đâm chán mà đừng hỏi thêm nữa.

Tháng mười, tháng mười một, tháng chạp qua đi. Vào một buổi chiều tháng Giêng, bà Fairfax xin cho Adèle nghỉ học vì nó bị cảm lạnh. Adèle ủng hộ lời đề nghị này một cách hăng hái, khiến tôi nhớ lại hồi còn nhỏ, những ngày được nghỉ bất thần đối với mình quý giá ngần nào. Tôi ưng thuận, nghĩ rằng mình dễ dãi về điểm này là đúng. Hôm ấy trời đẹp và quang đãng, nhưng lạnh buốt. Suốt cả buổi sáng ngồi lì trong buồng học, tôi đã thấy chán, nhân dịp bà Fairfax vừa viết xong một bức thư muốn đem gửi, tôi liền mặc áo, đội mũ, nhận đến Hay bỏ vào thùng thư hộ bà. Đi bộ hai dặm đường trong buổi chiều đông hôm ấy thực là thú vị. Yên chí để Adèle ngồi gọn trong ghế bành cạnh lò sưởi trong buồng bà Fairfax rồi, tôi đưa cho nó một con búp bê bằng nhựa cho nó chơi (con búp bê này tôi vẫn bọc bằng giấy thiếc để trong ngăn kéo) và một quyển truyện cổ tích để lúc nào nó thích thì xem, và sau khi đã hôn nó để đáp lại câu: " Revenez bientôt, ma bonne amie, ma chère Mdlle. Jeannete"³⁹ của nó, tôi ra đi.

Mặt đất khô cứng, không khí im lìm, đường đi vắng vẻ. Tôi bước nhanh cho đến khi thấy người nóng ran lên, rồi đi chầm chậm lại để phân tích và tận hưởng cái thú vị bao trùm lấy tôi trong giờ phút và cảnh trời lúc đó. Lúc ấy vào ba giờ chiều, chuông nhà thờ ngân nga ba tiếng, vừa đúng lúc tôi đi qua phía dưới gác chuông. Cái thú của giờ phút đó là ở cảnh hoàng hôn, ở ánh nắng nhàn nhạt chiếu chênh chếch. Tôi đã đi cách Thornfield được một dặm, trên con đường xưa nay có tiếng vì những cây hoa hồng dại về mùa hè, những cây hạt dẻ và cây dâu đen về mùa thu, và đến bây giờ vẫn còn lác đác vài cây san hô quý giá trong các bụi hồng. Nhưng cái cảnh thú vị nhất về mùa đông trên con đường này vẫn là cảnh u tịch, cỏ cây tiêu điều xơ xác, nếu có một cơn gió thoảng đến, thì cảnh vật ở đây cũng vẫn lặng lẽ vì chẳng còn lấy một cây ô rô, chẳng có lấy một vòm xanh lao xao, còn những cây gai và các bụi hạt dẻ xác xơ vẫn im lìm như những hòn đá trắng mòn nằm trơ trơ giữa đường. Xa xa, hai bên vệ đường; chỉ thấy cánh đồng bát ngát, không có bóng một đàn bò nào gặm cỏ, và thảng hoặc nếu có vài con chim nâu thỉnh thoảng đụng đậy trên hàng rào, thì trông cũng giống như những chiếc lá vàng úa quên chưa rụng.

Suốt dọc đường đến Hay, con đường thoai thoải leo lên dốc, đến nửa đường, tôi ngồi nghỉ trên một bậc thềm hàng rào dẫn từ chỗ ấy xuống cánh đồng. Khép áo kín người, ủ tay vào bao tay bằng lông thú, tôi không cảm thấy rét, mặc dù trời lúc đó giá căm căm, làn băng phủ mặt đường chứng tỏ điều đó; ở đấy có một dòng suối lúc này đã đóng băng, nhưng mấy hôm trước đây đã tràn ra vì băng tan bất chợt. Ngồi ở đây tôi có thể nhìn xuống Thornfield, tòa lâu đài màu xám có lỗ châu mai đó nổi bật giữa khoảng thung lũng phía dưới chân tôi. Những cánh rừng và những tổ quạ đen đen ở Thornfield in bật lên nền trời tây. Tôi còn ngồi nán lại cho đến lúc vừng dương xế bóng, tỏa rực ánh hồng khuất sau những lùm cây. Tôi bèn quay lại nhìn về phương Đông.

Ở đỉnh ngọn đồi phía trên tôi, vầng trăng nhô lên nhợt nhạt như một dải mây, nhưng mỗi lúc một sáng dần. Chị Hằng nhìn xuống xóm Hay lấp ló sau vòm cây đang tỏa lên một làn khói lam từ mấy ống khói. Tuy còn cách xa đến một dặm dường, nhưng trong cảnh tịch mịch ấy, thoảng có tiếng rì rầm nhè nhẹ của cuộc sống. Vẳng bên tai tôi có tiếng suối chảy, trong một thung lũng thẳm sâu nào đó, nhưng ở phía bên kia xóm Hay trập trùng nhiều đồi; hẳn là ở đó có nhiều dòng suối lượn qua. Trong cảnh chiều im vắng, nổi lên tiếng nước róc rách gần đâu đây, và tiếng rì rầm của những dòng suối xa xa.

Bỗng một tiếng động thô bạo nổi lên giữa những tiếng róc rách, rì rầm êm dịu, ở rất xa mà lại rất rõ. Một tiếng đập đều đều, đều đều âm thanh của kim khí át hẳn tiếng nước rì rào nhè nhẹ, tựa như trong bức tranh, sừng sững một hốc đá hoặc những cành sồi rườm rà đậm nét, nổi bật lên làm mờ nhạt khoảng cách của những đồi cao trập trùng xanh lơ, với chân trời rực ánh hồng, và những áng mây hòa hợp mà màu sắc tan lẫn vào nhau.

Tiếng động gõ đều đều trên mặt đường, một con ngựa đang tiến gần lại, nhưng vẫn còn khuất bóng, vì đường ngoặt chữ chi. Tôi vừa đứng dậy khỏi chỗ ngồi nhưng vì đường quá hẹp, nên tôi lại ngồi xuống để cho ngựa đi qua. Hồi ấy, tôi còn non trẻ, nên đầu óc đầy những sự tưởng tượng vừa tươi đẹp vừa u tối. Hồi ức về những câu chuyện được nghe kể hồi còn thơ xen lẫn với những chuyện ngớ ngẩn khác, nhưng khi những chuyện ấy hiện lên trong óc tôi thì cái tuổi trưởng thành đem tới cho chúng một sinh lực, một sự sinh động mà tuổi thơ ấu không thể nào có được. Trong lúc con ngựa này tiến đến gần và tôi thì đang đợi nó hiện ra giữa ánh hoàng hôn, tôi nhớ lại một câu chuyện Bessie kể cho tôi nghe hồi trước: Một con ma miền Bắc nước Anh, tên gọi "Gytrash" thường hiện hình thành một con ngựa, con lừa hay con chó to, vẩn vơ trên những đường vắng vẻ, đôi khi đến gần những khách bộ hành đi khuya cũng như con ngựa này đang đến gần tôi.

Tiếng vó ngựa đã gần lắm, nhưng tôi vẫn chưa trông thấy gì; rồi ngoài tiếng vó ngựa nện đều đều, tôi lại nghe có tiếng chân chạy bên hàng rào, và ngay sát gần tôi, dưới những bụi hạt dẻ, một con chó lớn lướt qua, bộ lông đen nhánh điểm trắng nổi bật lên giữa những lùm cây. Đúng là con ma Gytrash trong câu chuyện của Bessie hiện hình rồi; trông nó như một con sư tử, lông dài, đầu to tướng; nhưng nó đi qua bên tôi khá yên lành, chẳng buồn đứng lại ngước đôi mắt kỳ dị lên nhìn vào mặt tôi, như tôi chờ đợi. Con ngựa theo sau nó, một con ngựa cao lớn, mang trên lưng một kỵ sĩ. Người đàn ông, một người hẳn hoi, làm cho sự huyền hoặc biến ngay lập tức. Không bao giờ có ai cưỡi con Gytrash, bao giờ nó cũng chỉ hiện lên có một mình. Theo như tôi biết, thì loài yêu tinh chỉ có thể hiện lên thành hình loài vật, chứ không thể thành hình người được. Đây không phải là Gytrash, mà chỉ là một du khách đi đường tắt về Millcote. Ông ta lướt qua tôi, tôi lại đi; được vài bước, tôi ngoái cổ lại, vì nghe có tiếng trượt chân ngã và tiếng kêu: "Mẹ kiếp, làm thế nào bây giờ?" rồi có tiếng ngã đánh huỵch làm tôi chú ý. Cả người lẫn ngựa đều ngã, vì trượt trên mặt băng phủ con đường. Con chó nhảy chồm trở lại, thấy chủ đang bị vướng mắc, và thấy tiếng con ngựa hý, nó liền sủa vang khiến đồi núi về chiều vọng lại, tiếng sủa âm vang tương xứng với thân hình to lớn của nó. Con chó đánh hơi quanh người và ngựa, rồi chạy đến chỗ tôi; nó còn biết làm gì hơn được vì chẳng còn ai gần đấy nữa mà cầu cứu. Tôi theo con chó đến gần người kỵ sĩ; lúc này ông ta còn rất mạnh nên tôi nghĩ ông ta cũng không bị đau lắm; tuy nhiên tôi vẫn hỏi:

– Ông có bị thương không?

Hình như ông ta đang nguyền rủa, nhưng tôi không lấy gì làm chắc lắm. Dù sao thì ông cũng đang càu nhàu một câu gì đó, nên không trả lời tôi ngay được.

– Tôi có thể giúp ông được gì không, thưa ông? - Tôi lại hỏi ông ta.

– Cô phải đứng sang một bên.

Ông vừa trả lời vừa nhỏm dậy, mới đầu quỳ đầu gối rồi sau đứng hẳn lên. Tôi làm theo lời ông; rồi có tiếng thở phì phò, tiếng chân giậm, tiếng yên cương lách cách kèm theo những tiếng chó sủa vang, làm cho tôi phải lùi lại mấy bước. Nhưng tôi không muốn bỏ đi trước khi thấy rõ việc ra sao. Cuối cùng rồi cũng ổn cả, con ngựa đã nhổm dậy được; sau tiếng quát: "Pilot, im ngay!” con chó thôi không sủa nữa. Người khách đi đường cúi xuống sờ nắn chân, như muốn xem có việc gì không, hình như ông ta có bị đau, vì ông ta ngừng lại, ngồi bệt xuống cái bực chỗ tôi vừa đứng dậy.

Lúc ấy hẳn tôi đang muốn tỏ ra có ích, hoặc ít ra cũng là thích giúp người, vì tôi bước lại gần và bảo ông ta:

– Nếu ông bị thương và cần giúp đỡ, tôi có thể đi gọi một người nào đó ở lâu đài Thornfield hoặc ở xóm Hay.

– Cảm ơn cô, tôi có thể đi được; tôi chỉ bị sai khớp chứ không bị gãy xương. - Rồi ông lại đứng dậy đi thử, bỗng ông buột miệng kêu lên một tiếng "ối".

Trời chạng vạng tối, nhưng ánh trăng tỏ vằng vặc nên tôi nhìn rất rõ ông ta. Ông khoác một chiếc áo đi ngựa cổ viền lông thú, đỉnh khuy bằng thép; tuy không nhìn rõ được từng nét tỉ mỉ, nhưng tôi cũng nhận thấy ông ta vóc người tầm thước, ngực khá nở nang, nét mặt lầm lì, khắc khổ, vầng trán nặng nề. Đôi mắt và lông mày nhíu lại chứng tỏ ông đang bực bội tức giận. Trông ông không còn vẻ trẻ trung nữa, nhưng cũng chưa hẳn là người đứng tuổi, có lẽ vào trạc ba mươi nhăm. Tôi không thấy sợ ông ta, nhưng cũng hơi e dè. Nếu ông ta là một nhân vật thượng lưu trẻ tuổi, đẹp trai, có vẻ anh hùng, có lẽ tôi đã không dám đứng đấy mà hỏi những điều trái ý ông, và tự nhiên ngửa tay xin việc. Trong đời, tôi chưa hề nhìn thấy và nói chuyện với một chàng trẻ tuổi xinh trai. Tôi đã sẵn có, trên lý luận, lòng tôn sùng đối với sắc đẹp, sự tao nhã, vẻ hào hoa và sự quyến rũ; nhưng giả thử tôi gặp một người đàn ông có đủ những tiêu chuẩn đó, thì tự nhiên tôi sẽ thấy những điều ấy không thể nào thích hợp với một chút gì ở con người tôi, và tôi sẽ lánh xa như người ta lánh xa lửa bỏng, chớp lòe hoặc những thứ gì sáng chói mà đáng ghét.

Nếu người lạ mặt này khi thấy tôi hỏi lại mỉm cười tươi tỉnh với tôi, nếu ông ta cảm ơn và vui vẻ từ chối sự giúp đỡ của tôi, thì có lẽ tôi cứ việc bỏ đi và cảm thấy chẳng cần phải quay lại hỏi thêm làm gì; đằng này vẻ cau có, thô lỗ của ông ta lại làm cho tôi thấy dễ chịu. Lúc ông ta ra hiệu cho tôi cứ việc đi, thì tôi lại cứ đứng yên và nói:

– Nhưng thưa ông, tôi không đành lòng bỏ đi trong lúc trời đã tối mà đường thì hẻo lánh thế này, nếu chưa thấy ông ngồi lên được mình ngựa.

Nghe tôi nói vậy, người lạ mặt nhìn tôi, đến bây giờ ông ta mới buồn đưa mắt về phía tôi.

– Tôi nghĩ chính cô cũng phải ở nhà vào giờ này rồi, nếu nhà cô cũng ở quanh đây. Cô từ đâu đến?

– Ở ngay phía dưới kia, nhưng trời sáng trăng thế này tôi chẳng ngại gì đi khuya. Tôi sẵn sàng chạy đến Hay tìm người giúp ông, nếu ông bằng lòng, vả lại tôi đang cần tới đó để bỏ một bức thư.

– Cô ở ngay phía dưới kia, có phải cô định nói ở trong cái nhà có những lỗ châu mai kia không? - ông ta chỉ tay về phía lâu đài Thornfield, lúc này đắm trong ánh trăng bàng bạc, nổi bật lên mơ hồ trong cánh rừng đen, lù lù một khối trên nền trời tây.

– Vâng, thưa ông.

– Căn nhà đó là của ai?

– Của ông Rochester.

– Cô biết ông ta chứ?

– Không, tôi chưa hề gặp ông ta.

– Ông ấy không ở đấy sao?

– Không.

– Cô có thể cho tôi biết ông ta hiện ở đâu không?

– Tôi không biết.

– Hẳn cô không phải là gia nhân ở đó, cô là...

Ông ngừng lời, đưa mắt nhìn cách ăn mặc của tôi; nó vẫn giản dị như thường lệ, một chiếc áo choàng vải đen và một chiếc mũ trùm cũng màu đen. Chẳng có thứ nào gọi là tạm xứng với người hầu gái của một mệnh phụ. Hình như ông ta còn đang lúng túng chưa đoán được tôi thuộc loại người nào. Tôi bèn đỡ lời:

– Tôi là cô giáo dạy trẻ.

– À ra cô giáo! - Ông ta nhắc lại - quái quỷ, thế mà tôi không nhớ! Ra cô giáo đấy! - Và ông ta lại nhìn quần áo tôi chằm chặp. Hai phút sau, ông nhỏm dậy bước thử, mặt nhăn lại vì đau đớn:

– Tôi không dám nhờ cô đi gọi người giúp, nhưng nếu cô có lòng tốt, tự cô cũng có thể giúp tôi được phần nào.

– Vâng, thưa ông.

– Cô có cái ô để cho tôi dùng làm gậy chống không?

– Không.

– Nhờ cô lại cầm lấy dây cương dắt con ngựa lại đây giúp tôi, cô không sợ chứ?

Một mình tôi thì có lẽ tôi chẳng dám mó đến con ngựa, nhưng vì ông ta nhờ, nên tôi sẵn sàng vâng lời... Tôi đặt bao tay lông xuống bệ gạch và tiến lại gần con ngựa cao lớn. Tôi cố nắm lấy dây cương, nhưng con ngựa hung hăng không chịu cho tôi lại gần đầu nó. Tôi cố gắng mãi nhưng không được, đồng thời hai chân trước nó giẫm xuống đất cồm cộp làm cho tôi sợ chết khiếp. Người khách đi đường đợi và nhìn một lát, rồi bật cười:

– Tôi thấy cô không bao giờ đem được núi lại cho Mahomet, vậy cô chỉ còn có mỗi một cách là giúp Mahomet đi tìm núi thôi. Tôi phải yêu cầu cô lại đây vậy.

Tôi lại gần, ông ta nói tiếp:

– Xin lỗi cô, vì sự cần thiết bắt buộc tôi phải nhờ đến cô.

Ông ta đặt một bàn tay nặng nề lên vai tôi, và tì mạnh vào tôi, ông tập tễnh tiến lại gần con ngựa. Nắm được dây cương, ông kiềm chế ngay con ngựa và nhảy lên yên, sự cố gắng đó khiến ông nhăn mặt đau đớn vì chỗ khớp xương sái bị vặn đi.

Ông ta không cắn mạnh vào môi dưới nữa, bảo tôi:

– Bây giờ cô đưa giúp tôi chiếc roi ngựa, ở cạnh hàng rào kia.

Tôi tìm nhặt chiếc roi.

– Cảm ơn cô, thôi, bây giờ cô rảo bước đi đến xóm Hay mà bỏ thư, rồi cố gắng về cho sớm.

Ông thúc cựa gót giày khiến con ngựa giật mình chồm lên, rồi lao đi. Con chó chạy theo sau, thế là cả ba mất hút.

Như dành dành trên cánh đồng hoang...

Bị gió lốc cuốn về nơi xa khuất.

Tôi nhặt bao tay lên và bước đi. Sự việc xảy ra đối với tôi thế là xong; đứng về một mặt mà nói thì lúc ấy nó là một việc chẳng có gì quan trọng, chẳng có tính chất tiểu thuyết và không có gì thú vị, song nó cũng đánh dấu sự thay đổi trong một khoảnh khắc cuộc sống đều đều tẻ nhạt của tôi. Đã có người cần đến sự giúp đỡ của tôi; tôi đã giúp được việc cho người khác, tôi cảm thấy sung sướng vì đã làm được một việc, dù nhỏ nhặt, thoáng qua thực đấy, nhưng nó là một việc làm chủ động, vì tôi đã chán ngấy cái cuộc sống hoàn toàn thụ động. Bộ mặt mới mẻ kia cũng như một bức tranh mới lạ đưa vào trí nhớ của tôi; nó khác hẳn những bức tranh khác treo trong đó, trước hết, vì đó là hình ảnh một người đàn ông, sau nữa, vì nó âm thầm, rắn rỏi và nghiêm nghị. Cho đến lúc tôi tới Hay và bỏ thư vào trạm, hình ảnh đó vẫn cứ hiện lên trước mắt. Tôi vẫn còn nhìn thấy nó trong khi rảo bước xuống đồi suốt dọc đường trở về nhà. Lúc đi đến chỗ bệ gạch ban nãy, tôi ngừng lại một chút, ngó quanh và nghe ngóng, tưởng như tiếng vó ngựa lại sắp vang lên trên mặt đường, và người kỵ mã trong chiếc áo choàng cùng một con chó Tân Đảo giống con ma Gytrash lại có thể xuất hiện lần nữa. Nhưng tôi chỉ thấy trước mắt tôi dãy hàng rào và một cây dương liễu bị xén ngọn vươn lên sừng sững, lặng lẽ đìu hiu dưới ánh trăng mờ; còn cách Thornfield một dặm, tôi chỉ nghe tiếng gió thoang thoảng heo hút lùa qua các hàng cây quanh lâu đài; nó như thầm nhắc nhở là mình đã về muộn, nên tôi vội vàng rảo bước.

Nhưng tôi không thích lại bước vào lâu đài Thornfield vội. Qua bậc cửa vào là đã quay về với cuộc sống trì trệ; qua căn phòng lớn im lìm, bước lên chiếc cầu thang âm u, tìm về căn phòng bé nhỏ cô quạnh của tôi, và để rồi lại gặp cái bà Fairfax lặng lẽ, và qua buổi tối mùa đông dằng dặc với bà, chỉ với mình bà, như thế nghĩa là hoàn toàn bóp nghẹt cái hứng khởi mới chớm được thức tỉnh trong tôi trong cuộc đi chơi vừa rồi, - bà lại trói buộc bằng những vòng xích vô hình các năng khiếu của mình vào cuộc sống đều đều tẻ nhạt, vào một cuộc sống mà tôi đã trở thành không sao tán thưởng nổi ngay cả những thuận lợi an toàn thoải mái của nó. Có lẽ tôi cần được ném vào cơn bão táp của một cuộc sống bất định đầy vật lộn, cần được trải qua những kinh nghiệm phũ phàng chua cay thì tôi mới biết ước ao cái đời sống êm đềm hiện tại. Phải, đúng như một người ngồi mãi trong một chiếc ghế đệm êm quá phải phát chán và ao ước một cuộc đi bộ dài, sự thèm vận động đối với người ấy là tất nhiên thì trường hợp của tôi cũng vậy thôi.

Tôi chần chừ mãi ở cổng, quanh quẩn trên bãi cỏ, đi đi lại lại trên vỉa hè. Những cánh cửa chớp đã đóng, tôi quá, đến nỗi tôi tiến không nhìn thấy gì bên trong nữa. Mắt tôi, tâm trí tôi lúc đó như muốn rời khỏi ngôi nhà buồn thảm, rời khỏi cái hốc xám xịt đầy những căn buồng tăm tối, để hướng về bầu trời rộng rãi phía trước mặt kia, - một khoảng biển xanh thăm thẳm không gợn áng mây; chị Hằng đang trịnh trọng tiến bước, gương mặt tròn trặn của nàng dường như đang ngẩng đầu lên khi rời xa những đỉnh đồi mà nàng vừa nhô ra khỏi, bỏ chúng lùi lại mãi phía sau xa tít, để vươn đến tận đỉnh trời cao chót vót, trong khoảng đêm thâu mịt mù vô tận. Những vì sao run rẩy theo gót chị Hằng làm tim tôi thổn thức, máu trong mạch tôi muốn ứ tràn. Nhưng có những sự nhỏ nhặt khiến ta bừng tỉnh giấc mơ; tiếng chuông đồng hồ trong nhà ngân nga điểm; thế cũng đủ cho tôi rời khỏi vầng trăng và các vì sao; mở cánh cửa bên, tôi bước vào nhà.

Căn buồng lớn không tối, tuy chỉ có một chiếc đèn bằng đồng treo cao chiếu sáng, một ánh sáng ấm cúng rọi vào cả căn phòng và mấy bậc cuối cùng của chiếc cầu thang bằng gỗ sồi. Ánh sáng đỏ này rọi ra từ phòng ăn mà hai cánh cửa đang mở toang trong phòng, lửa rực rỡ hắt vào mặt đá của lò sưởi và những thành lò bằng đồng, soi rõ những thảm dạ đỏ sẫm và đồ đạc bóng loáng, trông lại càng thêm rạng rỡ. Ánh lửa cũng soi vào một nhóm người quây quần bên lò sưởi; tôi chưa kịp nhìn và chưa kịp nghe rõ những tiếng nói vui vẻ chen nhau, trong đó hình như có tiếng Adèle, thì cánh cửa đóng lại.

Tôi vội đi nhanh về buồng bà Fairfax; trong buồng cũng đốt lửa, nhưng không thắp nến, mà cũng chẳng thấy bà Fairfax đâu. Tôi chỉ thấy một con chó lớn, lông mượt đen đốm trắng, hệt như con Gytrash trên con đường hẻm, ngồi chồm chỗm một mình trên thảm, đang lừ lừ nhìn ngọn lửa. Trông nó giống con chó ban chiều quá, đến nỗi tôi tiến lại và gọi: "Pilot!". Con chó đứng dậy, chạy lại gần tôi và đánh hơi. Tôi vuốt ve nó, con vật ve vẩy cái đuôi xù; trông nó ra vẻ một con vật kỳ bí quá, không nên đứng gần nó một mình, và tôi không hiểu nó ở đâu đến nữa. Tôi giật chuông, vì tôi muốn có một cây nến và cũng muốn biết rõ về vị khách này. Leah bước vào.

– Con chó nào đấy?

– Nó về cùng với ông chủ đấy.

– Cùng với ai?

– Cùng với ông chủ... ông Rochester... ông vừa về xong.

– Thực ư! Còn bà Fairfax đang gặp ông à?

– Vâng, cả cô Adèle nữa; tất cả hiện ở trong phòng ăn, còn John đang đi tìm thầy thuốc, vì ông chủ vừa bị một tai nạn, ngựa của ông ngã, làm ông bị sai khớp mắt cá chân.

– Có phải ngựa bị ngã trên đường đi Hay không?

– Đúng, bị trượt trên mặt băng lúc xuống đồi.

– A chị Leah, đem giúp cho tôi một cây nến nhé.

Leah mang nến vào, bà Fairfax theo sau; bà nhắc lại tin ông chủ về và cho tôi biết thêm là ông thầy thuốc Carter đã đến, hiện giờ đang ở bên ông Rochester, rồi bà hấp tấp bước ra để sai gia nhân pha trà; còn tôi lên gác cởi quần áo.

CHƯƠNG XIII

Tối hôm đó, hình như theo lời thầy thuốc, ông Rochester đi ngủ sớm, mà sáng hôm sau ông cũng vẫn dậy muộn. Khi ông xuống nhà để bắt tay vào công việc; người đại lý và vài tá điền đã đến túc trực để trình công việc với ông.

Adèle và tôi hôm đó phải rời buồng đọc sách, vì phòng này bây giờ dùng làm chỗ tiếp khách hàng ngày. Người ta đốt lửa lên ở một căn phòng trên gác; tôi đem sách lên đấy thu xếp để làm buồng học. Sáng hôm ấy tôi nhận thấy lâu đài Thornfield thay đổi hẳn; nó không còn im lặng như một ngôi nhà thờ nữa; cứ độ một hai tiếng đồng hồ lại vang lên tiếng gõ cửa, tiếng chuông rung, và luôn luôn có những tiếng chân bước qua gian phòng lớn và những tiếng người lạ nói giọng khác nhau ở dưới nhà.

Dòng suối của cuộc sống bên ngoài đã tràn vào trong nhà; ở đây đã có một vị chủ nhân; riêng phần tôi, tôi thích thế hơn.

Ngày hôm ấy dạy được Adèle học không phải dễ dàng gì; nó không chuyên tâm học tập, con bé luôn luôn chạy ra cửa ngó qua hàng lan can xem có thấy bóng ông Rochester không; rồi nó tìm đủ mọi cớ để xuống nhà dưới, tôi đồ chừng nó muốn vào phòng sách mà ở đấy tôi biết chẳng ai cần đến nó. Có lúc hơi bực mình tôi bắt Adèle phải ngồi yên, thì nó lại huyên thuyên kể chuyện về "ông bạn Edouard Fairfax de Rochester" của nó, nó phong tước cho ông như vậy⁴⁰ (trước đây tôi chưa hề nghe thấy chữ họ của ông ta bao giờ) và Adèle đoán xem ông ta sẽ đem đến cho nó món quà gì; hình như tối hôm trước ông Rochester đã cho nó biết là hôm nào hành lý của ông được đưa từ Millcote về thì sẽ có một cái hộp đựng một thứ quà nó rất thích. Adèle nói:

– Et cela doit signiffier qu'il y aura là dendans un cadeau pour moi, et peut être pout vous aussi, mademoiselle Monsieur a perlé de vous, il m'a demandé le nom de ma gouvernante et si elle n'était pas une petite personne assez mince et un peu pâle. J’ai dit qu'ouir: car c'est vrai n'est ce pas, mademoiselle.⁴¹

Tôi và Adèle vẫn ăn trong buồng bà Fairfax như thường lệ. Chiều hôm ấy trời nổi gió và có tuyết nên chúng tôi ngồi suốt buổi trong buồng học. Lúc trời tối, tôi cho phép Adèle nghỉ và chạy xuống nhà dưới, vì lúc ấy dưới nhà tương đối yên tĩnh, không còn tiếng rung chuông ở cửa nữa; tôi đồ chừng lúc này ông Rochester đã rỗi rãi. Còn lại một mình, tôi bước lại gần cửa sổ, nhưng ở đây cũng chẳng có gì mà nhìn, tuyết rơi trong lúc nhá nhem khiến bầu trời mù mịt, ngay những cây nhỏ trên bãi cỏ cũng không trông rõ nữa. Tôi buông màn cửa xuống và quay vào bên lò sưởi.

Trong đám lửa hồng tôi hình dung ra một cảnh giống như bức tranh của lâu đài Heidelberg trên bờ sông Rhine mà tôi nhớ đã được xem; chợt bà Fairfax đi vào, làm tan vỡ những mảnh hình ảnh rực rỡ tôi đang chắp lại với nhau, đồng thời làm tiêu tan những ý nghĩ nặng nề khó chịu đã bắt đầu tràn ngập nỗi lòng cô quạnh của tôi. Bà bảo tôi:

– Ông Rochester mời hai thầy trò cô dự bữa trà với ông tối nay; vì bận việc suốt ngày nên ông không gặp được cô sớm hơn.

Tôi hỏi lại:

– Thế ông dùng trà vào mấy giờ?

– À, vào quãng sáu giờ, vì ở nhà quê, ông quen ăn sớm; bây giờ có lẽ cô nên thay áo thì hơn; để tôi giúp cô một tay. Cây nến đây này.

– Có cần phải thay áo không?

– Cần chứ, thay đi thì hơn. Khi ông Rochester về đây, bao giờ buổi tối tôi cũng ăn mặc chỉnh tề.

Cái nghi thức này tôi thấy hình như có phần trịnh trọng, nhưng tôi cũng trở về buồng và để bà Fairfax giúp tôi thay áo; tôi cởi chiếc áo vải đen thay bằng áo lụa cùng màu; đó là tấm áo độc nhất và đẹp hơn cả, không kể một tấm áo màu xám nhạt, mà theo quan niệm của tôi hồi ở Lowood về cách phục sức, tôi cho là sang quá, nên chỉ mặc vào những trường hợp đặc biệt thôi. Bà Fairfax bảo tôi:

– Cô cần gài một cái trâm.

Tôi chỉ có mỗi một vật trang sức bằng ngọc mà cô Temple tặng tôi làm kỷ niệm hồi cô rời khỏi nhà trường, tôi đeo nó vào rồi chúng tôi xuống gác. Rất ít khi giao thiệp với người lạ, nên việc được mời đến gặp ông Rochester một cách long trọng thế đối với tôi hầu như là một sự thử thách. Khi vào phòng ăn, tôi nhường bà Fairfax đi trước và cứ bước theo sau, nấp bóng bà khi qua gian phòng. Chúng tôi bước qua một chiếc cửa tò vò có màn buông rủ, bước vào căn phòng lộng lẫy liền bên.

Trên bàn và trên mặt lò sưởi đều có thắp mỗi nơi hai cây nến. Con Pilot nằm dài dưới ánh sáng và sưởi ấm bên ánh lửa rực rỡ; Adèle quỳ bên cạnh nó. Ông Rochester ngả người trên một chiếc đi văng, chân đặt trên chiếc gối bông, đang nhìn Adèle và con chó; ánh lửa chiếu rõ mặt ông, tôi nhận ra người khách đi đường với đôi lông mày đen rậm. Bộ tóc đen xén phẳng phía trước làm cho vầng trán lại càng vuông vức hơn. Tôi nhận ra cái mũi nghiêm nghị, đáng chú ý vì tính khí hơn là vì đẹp; lỗ mũi rộng chứng tỏ ông là một người nóng nảy; mồm, cằm và hàm trông khắc khổ, phải, đúng như vậy, không thể nhầm được. Lúc này ông không mặc áo choàng, nên thân hình trông vuông vức rất hợp với bộ mặt. Tôi cho đó là một thân hình đẹp, theo nghĩa cái đẹp của một lực sĩ, ngực nở, sườn thon, mặc dù không cao lớn điểm đắn cho lắm.

Ông Rochester lúc ấy chắc hẳn biết có tôi và bà Fairfax bước vào nhưng ông có vẻ không chú ý đến chúng tôi, vì lúc chúng tôi đến gần, ông không hề ngẩng đầu lên.

– Thưa ông, đây là cô Eyre, - Bà Fairfax nói với giọng trầm lặng thường ngày.

Ông nghiêng đầu, nhưng mắt vẫn không rời Adèle và con chó. Ông ta bảo: "Mời cô Eyre ngồi chơi", và hình như trong cái chào miễn cưỡng cứng nhắc, tuy giọng nói có vẻ bực mình tuy vẫn khách sáo hình như có ý muốn nói thêm "Cô Eyre có ở đấy hay không thì tôi cần quái gì chứ, bây giờ không phải là lúc tôi muốn nói chuyện với cô ấy".

Tôi ngồi xuống rất bình tĩnh. Một sự đón tiếp rất mực lịch sự có lẽ sẽ làm tôi bối rối. Vì về phần tôi, tôi không biết dùng sự duyên dáng và tao nhã để đáp lại. Nhưng lối đón tiếp thô lỗ lạ lùng này khiến tôi không phải ràng buộc gì cả, trái lại, thái độ lịch sự khiến tôi chiếm được ưu thế. Ngoài ra, cách cư xử khác thường của ông ta rất lộ liễu, tôi cảm thấy thú vị muốn xem ông ta tiếp tục đối xử ra sao.

Ông ta vẫn yên như một pho tượng, không động đậy mà cũng chẳng nói chẳng rằng. Hình như bà Fairfax cho rằng cần phải có một người tỏ ra khả ái, nên bà bắt đầu nói. Vẫn giọng nói dịu dàng như mọi khi - và, cũng như mọi khi, vẫn có phần tầm thường vô vị - bà phàn nàn cho ông bận việc túi bụi suốt ngày, lại còn bị sai khớp xương, rồi bà ca ngợi sự kiên tâm chịu đựng của ông.

– Bà ạ, bà cho tôi xin ít trà, - ông chỉ trả lời bà ta có thế. Bà Fairfax vội rung chuông gọi; lúc khay trà đã bưng

Tên, bà sửa soạn chén, thìa hết sức nhanh nhẹn, chu đáo. Tôi và Adèle lại chỗ bàn, nhưng ông chủ vẫn không rời khỏi đi văng. Bà Fairfax bảo tôi:

– Cô đưa giúp cho ông Rochester chén trà được chứ? Adèle bưng sợ đánh đổ mất.

Tôi làm theo lời bà. Trong lúc ông Rochester đổ chén trà ở tay tôi, Adèle nghĩ đây là dịp thuận lợi để hỏi xin ông Rochester cho tôi:

– N'est-ce pas monsieur, qu'il y a un cadeau pour mademoiselle Eyre, dans votre petit coffre?⁴²

Ông Rochester cau mặt hỏi lại:

– Ai bảo có quà cơ? Cô có chờ đợi một món quà không cô Eyre? Cô có thích quà biếu lắm không?

Rồi ông soi mói nhìn mặt tôi với đôi mắt tối sầm bực bội và thắc mắc.

– Tôi cũng không biết, thưa ông, tôi ít khi được quà biếu, nhưng người ta thường nghĩ đó là những thứ được người ưa thích.

– Người ta thường nghĩ thế à? Nhưng cô thì cô nghĩ sao?

– Tôi cần phải suy nghĩ một lát đã, thưa ông, rồi mới có thể trả lời một cách đáng để ông nghe. Một thứ quà biếu có thể xét theo nhiều mặt, có phải không ạ? Và người ta cần phải đánh giá cả mọi mặt trước khi có ý kiến về tính chất của nó.

– Cô Eyre ạ, cô kiểu cách hơn Adèle, nhiều lúc thấy tôi là nó cứ đòi quà ầm ĩ lên, còn cô, cô cứ nói quanh.

– Bởi vì tôi không coi mình có quyền như Adèle được. Adèle có thể dựa vào chỗ đã biết ông từ lâu, và cũng do thói quen nữa vì nó vẫn khoe ông thường cho nó đồ chơi luôn. Còn tôi, nếu tôi phải bày tỏ ý kiến về trường hợp của mình, thì tôi sẽ rất khó nói, vì tôi là một người lạ, không lấy danh nghĩa gì mà đòi được quà.

– Ồ, cô chớ quá khiêm tốn như vậy? Tôi quan sát Adèle và thấy rằng cô đã khó nhọc rất nhiều vì nó, nó không phải là đứa thông minh, cũng chả có tài gì, thế mà trong có một thời gian ngắn, nó đã tấn tới rất nhanh.

– Thưa ông, thế là ông ban cho tôi "quà" rồi đó; tôi hết sức cảm ơn ông, phần thưởng mà các cô giáo ước mong hơn cả là được thấy người ta khen học trò mình tấn tới.

– Hừ? - Ông Rochester sẽ kêu - rồi ông lặng lẽ uống trà.

Khi khay trà đã được dọn đi và bà Fairfax đã ngồi đan ở một góc nhà, ông chủ gọi:

– Lại gần chỗ lò sưởi đây!

Lúc ấy, Adèle đang cầm tay tôi dắt đi quanh phòng, chỉ cho tôi xem những cuốn sách đẹp và những đồ vật trang trí trên các giá đóng tường và trong các tủ nhỏ. Chúng tôi vâng lời, coi như đó là một bổn phận. Adèle muốn ngồi lên đùi tôi, nhưng ông Rochester ra lệnh cho nó ra chơi với con Pilot.

– Cô đến ở đây đã được ba tháng?

– Vâng, thưa ông.

– Thế trước kia cô ở đâu?

– Ở trường học Lowood, thuộc vùng...

– À, đó là một trường mồ côi. Cô ở đó được bao lâu.

– Tám năm.

– Tám năm! Cô thật là giỏi chịu đựng. Tôi nghĩ bất cứ ai chỉ sống một nửa quãng thời gian như vậy ở đó cũng đủ đi đời rồi. Kể ra trông cô như từ một thế giới khác đến, cũng không có gì là lạ. Tôi ngạc nhiên không hiểu cô lấy ở đâu được khuôn mặt như thế. Chiều qua, lúc gặp cô trên đường đến xóm Hay, tự nhiên không hiểu tại sao tôi nghĩ đến một câu chuyện tiên, và suýt nữa tôi hỏi có phải cô đã làm mê hoặc con ngựa của tôi không. Đến bây giờ tôi vẫn còn nghĩ như vậy. Thế ông bà thân sinh ra cô là ai?

– Tôi không còn cha mẹ.

– Cũng chưa bao giờ có, tôi đoán thế, cô còn nhớ mặt cha mẹ không?

– Không nhớ nữa.

– Tôi không tin như vậy. Khi cô ngồi ở cái bậc ấy là để đợi người nhà cô phải không?

– Người nhà nào thưa ông?

– Những con yêu tinh ấy; đêm ấy trăng sáng thật thích hợp với chúng. Có phải vì tôi đã cản trở một cuộc nhảy múa của các cô, nên cô đã trải cái mảng băng khốn kiếp ấy lên mặt đường không?

Tôi lắc đầu và cũng nói với một vẻ nghiêm trang như ông:

– Các yêu tinh biến khỏi đất Anh Cát Lợi đã từ một thế kỷ nay rồi. Cả trên đường đến xóm Hay lẫn trên những cánh đồng không mông quạnh quanh vùng cũng không hề có dấu vết của chúng. Tôi nghĩ rằng vào mùa hè, hoặc vào vụ gặt hay dưới ánh trăng mùa đông đi nữa cũng không bao giờ thấy những cuộc nhảy múa của chúng.

Bà Fairfax bỏ đồ khâu xuống, nhíu lông mày lên, có vẻ ngạc nhiên là không hiểu chúng tôi nói chuyện gì nữa.

– Ừ, thế cô không có cha mẹ thì ít ra cũng phải có họ hàng chứ, chú bác cô dì chẳng hạn?

– Không, tôi chẳng có ai cả.

– Còn nhà cô?

– Tôi không có nhà.

– Thế anh chị em cô sống ở đâu?

– Anh chị em, tôi cũng không có.

– Ai giới thiệu cô đến đây?

– Tôi đăng báo tìm việc, rồi nhận được thư của bà Fairfax.

– Đúng thế! - Người đàn bà hiền lành lúc này mới hiểu rõ chúng tôi đang nói chuyện gì, nói xen vào - Và ngày nào tôi cũng cảm ơn trời đã run rủi cho tôi chọn được cô Eyre; cô là một người bạn quý vô cùng đối với tôi, và là một cô giáo rất tận tâm của Adèle.

Ông Rochester trả lời:

– Hà tất bà phải bận tâm tán dương tính nết cô ấy, những lời ca tụng không có tác dụng gì đối với tôi đâu; tự tôi sẽ đánh giá lấy. Mở đầu cô ấy đã đánh ngã con ngựa của tôi đấy.

– Thưa ông? - Bà Fairfax kêu lên.

– Nhờ ơn cô ấy mà tôi được sai khớp xương.

– Bà quả phụ ngơ ngác không hiểu.

– Cô Eyre, đã bao giờ cô sống ở tỉnh thành chưa?

– Chưa, thưa ông.

– Cô đã giao tiếp nhiều chưa?

– Tôi chưa hề giao tiếp với ai ngoài các bạn đồng nghiệp, các học sinh ở Lowood, và bây giờ là những người ở lâu đài Thornfield này.

– Cô đọc có nhiều không?

– Tôi gặp được quyển nào thì đọc quyển ấy, nhưng sách cũng chẳng có nhiều, và cũng không sâu sắc lắm.

– Cô đã trải qua cuộc sống của một nữ tu sĩ, chắc hẳn cô đã hưởng thụ một nền giáo dục sâu xa của Nhà thờ. Ông Brocklehurst, người lãnh đạo nhà trường, theo chỗ tôi hiểu là một mục sư, có phải không?

– Thưa ông, đúng.

– Còn cô và các học sinh có lẽ sùng bái ông ta như các nữ tu sĩ trong một tu viện thường sùng bái bề trên của họ đấy nhỉ.

– Ồ, không.

– Cô thật là vô tình! Không! Lạ nhỉ! Một tín đồ mới mà lại không sùng bái Đức cha! Thật là giọng nói của kẻ báng bổ Chúa.

– Tôi không ưa ông Brocklehurst, mà cũng chẳng riêng gì mình tôi. Ông ta là một người nghiệt ngã, vừa tự phụ vừa hay soi mói, và keo kiệt đến nỗi mua cho chúng tôi toàn những kim chỉ vứt đi, không thể nào vá được.

Lại một lần nữa hiểu được câu chuyện, bà Fairfax chêm vào.

– Cái lối tiết kiệm như thế là sai.

Ông Rochester hỏi:

– Có phải chỉ vì thế mà ông ta đáng trách không?

– Trước khi hội đồng nhà trường được thành lập, ông ấy được toàn quyền quản lý việc cung cấp, ông ấy bắt chúng tôi phải ăn đói, mỗi tuần một lần, ông ấy làm khổ chúng tôi bằng những bài nói chuyện dài dằng dặc, và cứ buổi tối ông ta bắt chúng tôi đọc những sách do chình ông ấy viết ra, nói về những cái chết bất ngờ và những cuộc phán xử, làm cho chúng tôi sợ hãi đến không dám đi ngủ nữa.

– Hồi đến Lowood cô độ bao nhiêu tuổi?

– Độ lên mười.

– Và cô ở đấy tám năm, vậy bây giờ cô mười tám?

Tồi gật đầu.

– Cô thấy không, toán học có ích lợi thật. Không nhờ có nó thì tôi khó mà đoán được tuổi cô. Như trường hợp cô, vẻ người và nét mặt chênh lệch nhau như thế thì làm sao mà đoán đúng được, ở Lowood cô học những gì? Cô có biết đàn không?

– Biết đại khái.

– Tất nhiên, đó là câu trả lời cửa miệng. Đi vào phòng đọc sách!... Ý tôi muốn nói là mời cô vào... (Xin lỗi vì cái giọng ra lệnh của tôi, tôi quen nói "làm việc này đi", và thế là người ta làm việc ấy. Tôi không thể nào sửa được thói quen ấy chỉ vì một người mới đến) - Vậy thôi, hãy vào phòng đọc sách đi, nhớ cầm theo cây nến và cứ để cửa ngỏ, ngồi vào dương cầm mà dạo một bài.

Tôi bước ra, làm theo lời ông. Được vài phút, ông gọi.

– Thôi đủ rồi, tôi thấy cô chơi cũng "đại khái", như một nữ sinh người Anh; có thể khá hơn một vài cô khác, nhưng cũng thường thôi.

Tôi đậy nắp đàn, quay về chỗ, ông Rochester lại tiếp:

– Sáng nay Adèle có cho tôi xem mấy bức họa và bảo rằng do cô vẽ; tôi không biết có thực do cô vẽ lấy không có thể là một thầy giáo nào giúp cô chăng?

– Ồ không, tôi kêu lên.

– À, đã bị chạm tới lòng tự kiêu rồi đấy. Được, cô đem cái cặp bìa vẽ ra đây, nếu có thể chứng minh những bức họa đó chính là của cô; nhưng đừng nên nói chắc vội, trừ phi đúng tay cô vẽ thực, tôi phân biệt được vàng thau đấy.

– Đã thế tôi sẽ chẳng nói gì nữa, tùy ông xét đoán lấy thôi.

Tôi vào buồng đọc sách mang cặp tranh vẽ ra. Ông ra lệnh:

– Cô dịch cái bàn kia lại gần đây.

Tôi đẩy cái bàn lại gần phía cái đi văng ông nằm, còn bà Fairfax và Adèle sán lại gần để xem tranh.

– Đừng có túm tụm lại như thế, - ông Rochester nói - tôi xem xong cái nào sẽ đưa cho cái ấy, nhưng chớ ghé sát mặt vào mặt tôi như vậy.

Ông ta ngắm cẩn thận từng bức phác họa, từng bức vẽ màu, rồi để riêng ba bức sang một bên; còn những bức khác, sau khi xem xong, ông gạt cả đi.

– Bà Fairfax, hãy để bức tranh này lên cái bàn kia và ra đấy mà xem với Adèle; còn cô (ông đưa mắt nhìn tôi) trở lại chỗ ngồi và hãy trả lời những câu tôi hỏi. Tôi thấy rằng những bức tranh này đều do tay một người vẽ, có phải chính cô không?

– Vâng.

– Cô lấy thì giờ đâu ra mà vẽ, những bức tranh ấy đòi hỏi nhiều thì giờ và còn phải suy nghĩ nữa.

– Tôi vẽ trong hai vụ nghỉ hè cuối cùng ở Lowood, hồi ấy tôi chẳng có việc gì bận cả.

– Cô lấy mẫu ở đâu?

– Ở trong đầu tôi.

– Cái đầu hiện tôi nhìn thấy trên đôi vai này của cô ấy à?

– Vâng, thưa ông.

– Liệu cái đầu ấy còn có đề tài nào khác cùng loại này không?

– Tôi tin là có thể có, mà còn hy vọng khá hơn nữa kia.

Ông lại trải những bức tranh ra và lần lượt ngắm từng bức.

Trong lúc ông Rochester mải ngắm như thế, tôi xin thưa chuyện với bạn đọc về những bức vẽ đó, trước hết phải nói rằng nó không có gì là kỳ diệu. Thực vậy, các đề tài đã hiện lên trong óc tôi một cách sinh động. Vì tôi đã nhìn chúng bằng một nhãn quang tinh thần, nên trước khi tôi biến chúng thành hình ảnh thực, chúng là những cảnh thực mỹ lệ; nhưng bàn tay của tôi không thích ứng được với trí tưởng tượng, và trong mỗi trường hợp nó chỉ có thể diễn tả lại một cách mờ nhạt vụng về những điều tôi hình dung trong óc.

Những bức này vẽ bằng thuốc nước. Bức thứ nhất trình bày những lớp mây thấp và nhợt nhạt, cuồn cuộn trên mặt biển nổi sóng; phía xa chìm trong bóng tối, phía trước cũng vậy, hoặc nói cho đúng hơn, chỉ thấy những đợt sóng cồn, mênh mông chẳng thấy đất liền đâu cả. Một tia sáng làm nổi bật lên một cột buồm đã chìm một nửa, trên đó đậu một con hải điểu khổng lồ, lông đen, hai cánh điểm bọt nước, mỏ ngậm một chiếc vòng đeo tay bằng vàng nạm đá quý; những mặt đá này tôi đã chấm bằng những màu rực rỡ nhất chọn ở bảng pha màu và dùng bút chì cố tô cho thật nổi bật. Phía dưới con hải điểu và đoạn cột buồm, một xác người chết đuối chìm lỉm dưới làn nước xanh thẳm, chỉ còn nhô lên một cánh tay đẹp mà chiếc vòng đeo tay đã bị sóng đánh tuột hoặc đã bị con chim ngậm mất.

Bức thứ hai vẽ một đỉnh đồi; mờ nhạt, cỏ cây dạt đi như bị gió thổi; phía xa và trên cao là bầu trời mênh mông một màu xanh bảng lảng như trong buổi hoàng hôn. Một bóng đàn bà nửa người in trên nền trời; tôi cố tô bóng dáng đó bằng những màu xàm xạm nhờ nhờ. Phía trên vầng trán mơ hồ có điểm một ngôi sao. Những nét dưới trán nàng mờ nhạt như nhìn qua một làn mây khói mông lung, đôi mắt thăm thẳm và man rợ, tóc xõa tối một màu ảm đạm, trông như một đám mây đen bị bão rung chớp giật tơi bời. Cổ nàng ánh lên một màu mờ nhạt như ánh trăng. Dải mây chiều mong manh cũng ánh lên một thứ ánh sáng như vậy, và làm nổi bật cái hình ảnh hư ảo của "Ngôi sao hôm" đó.

Bức thứ ba trình bày một ngọn núi băng nhô trên bầu trời đông giá lạnh miền địa cực. Một chùm tia sáng mờ nhạt miền Bắc Cực chiếu lên tua tủa như những chiếc lao xếp liền nhau, ở phía chân trời xa. Nổi bật lên phía trước là một cái đầu - một cái đầu khổng lồ dựa vào ngọn núi băng. Hai bàn tay mảnh dẻ đan vào nhau đỡ lấy vầng trán và giữ một mảnh lụa mỏng màu đen che lấp phía trước mặt. Người ta chỉ trông thấy vầng trán xanh xao, trắng như ngà, và con mắt trống rỗng, ngó trân trân, như mất hồn, trơ như thủy tinh, đầy vẻ tuyệt vọng. Bên trên thái dương, giữa những nếp khăn quấn đầu bằng lụa đen, mong manh, mơ hồ như mây khói, lấp lánh một vòng lửa bạc, có điểm những tia sáng óng ánh, chói lọi hơn. Cái hình lưỡi liềm mờ mờ này là hình ảnh một vương miện; vòng vương miện ấy được đặt lên "một hình thể không có hình gì cả" .

Ông Rochester quay lại hỏi tôi:

– Lúc cô vẽ những bức tranh này, cô có thấy hứng thú không?

– Tôi làm việc rất say sưa, thưa ông, và tôi rất hứng thú. Tóm lại, vẽ những bức tranh này là một trong những niềm vui lớn nhất đối với tôi.

– Điều ấy cũng chẳng nói lên được cái gì nhiều. Cô đã nói rằng cô rất ít niềm vui. Nhưng tôi dám chắc rằng, cô đã sống trong một thế giới mộng mơ của nghệ sĩ, lúc cô pha trộn và bố trí những màu sắc dị thường này. Hàng ngày cô ngồi vẽ có lâu lắm không?

– Hồi ấy là dịp nghỉ hè, tôi chẳng có việc gì làm, nên tôi ngồi vẽ từ sáng sớm đến trưa, rồi lại từ trưa đến tối mịt. Những ngày hè đằng đẵng thích hợp với khuynh hướng muốn chuyên tâm của tôi.

– Thế cô có thỏa mãn về kết quả của việc làm hăng say ấy không?

– Không thỏa mãn chút nào. Tôi rất khổ tâm vì dự kiến và việc làm mâu thuẫn với nhau. Mỗi khi vẽ, tôi hoàn toàn bất lực vì không thể hiện nổi điều mình tưởng tượng.

– Không hẳn thế đâu, cô đã nắm được cái bóng của ý nghĩ, nhưng có lẽ chỉ có thế thôi. Cô không có được kỹ xảo và nghệ thuật của một nhà họa sĩ để thể hiện nó thật đầy đủ. Tuy nhiên, đối với một nữ học sinh thì những bức họa này rất trội, về mặt tư tưởng, thì những bức tranh đó có tính chất thần tiên. Đôi mắt trong bức "Ngôi sao hôm" hẳn cô đã nhìn thấy trong một giấc mơ. Sao cô lại có thế vẽ chúng rất trong mà lại không ánh lên một chút nào như vậy? Vì ngôi sao ở phía trên làm mờ ánh mắt đi. Đôi mắt sâu thẳm và trang nghiêm ấy có một ý nghĩa gì vậy? Và ai dạy cô vẽ gió? Trong bầu trời và trên đỉnh đồi có một cơn bão táp. Cô đã trông thấy Latmos⁴³ ở đâu? Vì đó chính là Latmos. Thôi... cất những bức tranh đi.

Tôi chưa kịp buộc xong cái dây cặp vẽ thì ông nhìn đồng hồ và đột ngột nói:

– Chín giờ rồi đấy. Cô Eyre, cô nghĩ thế nào mà lại để Adèle thức khuya như vậy? Cho nó đi ngủ thôi.

Trước khi bước đi ra, Adèle bước đến ôm hôn ông ta. Ông để yên cho hôn, nhưng hình như ông cũng chẳng thích gì hơn con Pilot, nếu có được hôn như vậy mà có phần còn kém nữa.

– Bây giờ chúc tất cả ngủ ngon, - Ông ta nói và giơ tay về phía cửa, tỏ vẻ chán và muốn tống khứ chúng tôi.

Bà Fairfax cuộn đồ đan lại, tôi cầm lấy cái cặp vẽ. Sau khi cúi chào và được ông đáp lại một cách lạnh nhạt, chúng tôi bước ra ngoài. Khi đã cho Adèle đi ngủ, tôi theo bà Fairfax vào phòng bà và hỏi:

– Bà bảo ông Rochester không có gì đặc biệt độc đáo?

– Phải, có đúng ông ấy như thế không?

– Tôi thấy có thế, ông ấy tính nết thất thường và thô bạo.

– Đúng đấy, người lạ hẳn phải có cảm tưởng như vậy đối với ông ta, nhưng tôi thì quen tính với nết ông lắm rồi, tôi chẳng bao giờ để ý đến điều đó. Và nếu tính tình ông có kỳ dị chăng nữa thì cũng nên thông cảm.

– Tại sao vậy?

– Phần vì bản tính của ông như thế, và chúng ta không ai thay đổi được bản tính trời sinh; phần vì ông ấy hẳn có nhiều ý nghĩ đau đớn giày vò làm cho tâm tính ông đâm ra thất thường.

– Về chuyện gì vậy?

– Chuyện lủng củng trong gia đình là một phần.

– Nhưng ông ấy không có gia đình kia mà.

– Hiện giờ thì không, nhưng trước đây đã có... hoặc ít nhất cũng có những bà con thân thích. Ông đã mất người anh cả cách đây mấy năm.

– Người anh cả à?

– Phải, ông Rochester được thừa hưởng gia sản này cũng chưa lâu, mới độ chín năm nay.

– Chín năm thời gian cũng khá dài rồi. Ông ấy quý người anh đến nỗi bây giờ vẫn chưa khuây khỏa được hay sao?

– Ồ, không. Có lẽ không phải thế. Tôi tin rằng giữa hai người có sự bất hòa. Ông Rowland Rochester đối xử không hoàn toàn đúng với ông Edward; và có lẽ còn xúi giục cha ghét bỏ ông ấy. Ông cụ là một người rất lý tài, chỉ lo sao giữ cho gia tài nguyên vẹn. Cụ không muốn gia sản chia sẻ bớt đi - nhưng lại cũng muốn ông Edward trở nên giàu có, để giữ lấy thanh danh, ông Edward đến tuổi trưởng thành được ít lâu, cụ đã làm những việc không được tốt lắm, do đó đã gây nên nhiều hậu quả tai hại. Cụ cố Rochester và ông Rowland đã bàn nhau đưa ông Edward đến một hoàn cảnh khiến ông rất đau đớn, lấy cớ là để ông trở nên giàu có. Tôi chưa bao giờ được biết tường tận về hoàn cảnh đó ra thế nào, nhưng ông Edward đâu như không chịu nổi cảnh đau đớn ấy. Ông không phải là một người dễ tha thứ, nên ông đã cắt đứt với gia đình, và từ bao năm nay, ông sống một cuộc đời lang bạt. Từ ngày ông anh chết đi không để lại chúc thư, do đó ông trở thành chủ nhân gia sản này, tôi chưa hề thấy ông ở liền mười lăm ngày trong lâu đài Thornfield bao giờ. Thực thế, tôi không lấy làm ngạc nhiên thấy ông cứ muốn lánh xa nơi ở cũ.

– Tại sao ông muốn xa lánh thế nhỉ?

– Có lẽ ông cảm thấy nó u uất.

Câu trả lời thật là lấp lửng; tôi muốn biết rõ chuyện hơn, nhưng bà Fairfax hoặc không thể hoặc không muốn nói rõ thêm cho tôi biết nguyên nhân nỗi đau lòng của ông Rochester. Bà thú nhận rằng đó vẫn là một sự bí mật đối với chính bà và những điều bà biết phần lớn chỉ do phỏng đoán thôi. Rõ ràng là bà muốn tôi gác bỏ câu chuyện ấy đi, nên tôi cũng chiều ý bà.

CHƯƠNG XIV

Mấy ngày sau, tôi ít gặp ông Rochester. Hình như về buổi sáng ông bận công việc túi bụi, đến chiều lại có các vị khách ở Millcote hoặc các vùng lân cận đến thăm và đôi khi còn ở lại ăn bữa chiều với ông nữa. Khi chỗ sai khớp xương đã đỡ nhiều, có thể đi ngựa được, ông đi đây đó luôn, có lẽ đi thăm trả lễ khách khứa, vì thường thường đến khuya ông mới về.

Trong quãng thời gian đó, ngay Adèle cũng ít khi được ông cho gọi đến gặp mặt. Còn tôi chỉ dàn mặt ông những lúc gặp ông ở phòng lớn, trên cầu thang hoặc ngoài hành lang. Những lúc ấy có khi ông kiêu hãnh, lạnh lùng đi qua trước mặt tôi, chỉ khẽ gật đầu hoặc nhìn tôi một cách nhạt nhẽo để tỏ rằng ông biết có tôi ở đấy, có khi ông cúi chào hoặc mỉm cười một cách nhã nhặn lịch sự. Tính nết thất thường của ông không làm tôi khó chịu, vì tôi thấy rằng mình chẳng dính dáng gì đến chuyện đó. Tính tình ông thay đổi như thủy triều lên xuống là do những nguyên nhân hoàn toàn không liên quan gì đến tôi.

Một hôm có khách đến ăn chiều, ông cho gọi đem cái cặp đựng tranh của tôi lên, chắc hẳn là để khoe với khách. Sau đó, theo lời bà Fairfax kể lại, khách ra về sớm để đi dự một cuộc họp công cộng ở Millcote. Nhưng tối hôm ấy trời mưa gió ẩm ướt, ông Rochester không đi. Ngay sau khi khách về, ông rung chuông cho người gọi tôi và Adèle xuống dưới nhà. Tôi chải đầu cho Adèle và sửa lại quần áo cho nó; và sau khi yên chí rằng bộ áo kiểu tín đồ Quaker tôi thường mặc đã chỉnh tề - nghĩa là mọi thứ đều nhã nhặn và giản dị, kể cả tóc tết, không lo có gì lôi thôi - chúng tôi xuống gác. Adèle thắc mắc có lẽ cái "hòm nhỏ" của nó đã gửi đến, vì một sự nhầm lẫn nào đó, món quà đến nay vẫn chưa thấy gửi tới. Con bé đoán không sai. Lúc bước vào phòng ăn, chúng tôi thấy trên bàn có một cái hộp nhỏ bằng bìa cứng. Hình như linh tính báo cho Adèle biết.

– A! Hộp của tôi! Hộp của tôi! - Nó kêu lên, chạy về phía cái hộp.

– Đúng, hộp của cháu đấy, rõ thực là con gái Pari chính cống, đem ra một góc kia lôi ruột nó ra mà chơi. Ông Rochester nói bằng một giọng trầm tĩnh và hơi có vẻ chế nhạo, ông ngồi trong một chiếc ghế vành rộng kê bên lò sưởi. Ông nói tiếp:

– Và nhớ đừng có làm phiền bác với những chi tiết của việc giải phẫu ấy, hoặc với bất cứ ý kiến gì với bộ ruột trong đó. Cứ yên lặng mà xem cho kỹ; nhớ ngồi yên, hiểu khổng?

Hình như câu nói đó đối với Adèle là thừa, nó đã cầm cái kho tàng quý giá đó lui vào một chiếc ghế xôfa, chăm chú cởi chiếc dây buộc nắp hộp. Mở nắp và lật tờ giấy thiếc bọc ngoài, nó bật kêu lên:

– Oh! Ciel! Que c'est beau!⁴⁴ - Rồi nó ngây người ra ngắm.

Ông chủ bây giờ mới hỏi:

– Cô Eyre có đấy không? - Ông Rochester hơi nhích người khỏi ghế quay nhìn ra phía gần cửa, chỗ tôi đang đứng.

– À! Hay lắm, cô ngồi xuống đây. - Ông kéo một chiếc ghế lại gần chỗ ông ngồi và nói tiếp: - Tôi không thích nghe trẻ con lại láu táu nói chuyện, vì một người đứng tuổi không vợ như tôi chẳng thú vị gì ngồi nghe chúng lắp bắp. Nếu phải đối diện cả buổi tối với một đứa con nít thì tôi không thể chịu nổi. Đừng kéo ghế lùi ra xa, cô Eyre ạ! Cứ ngồi đúng chỗ tôi vừa đặt nó... nghĩa là nếu cô bằng lòng. Cái lối lễ phép kiểu cách rởm! Tôi cứ luôn luôn quên điều ấy. Mà tôi cũng không đặc biệt thích những bà già ngu độn. À, mà tôi phải nhớ đến bà già của tôi; không chú ý đến bà ta là sai. Bà ta là người trong họ Fairfax hay đúng ra là dâu con của họ này "Giọt máu đào còn hơn ao nước lã", người ta bảo thế⁴⁵.

Ông rung chuông và cho mời bà Fairfax, lát sau bà đến ngay, tay còn cầm chiếc giỏ đựng đồ đan.

– Chào bà, tôi mời bà lên để nhờ bà một việc. Tôi đã cấm không cho Adèle nói gì với tôi về món quà tôi cho nó, mà nó thì thích mê lên; nhờ bà ngồi chịu chuyện nó hộ tôi, đấy cũng là một trong những việc thiện tốt đẹp nhất của bà.

Quả nhiên Adèle vừa mới thấy bà Fairfax đã gọi inh bà lại, ngồi xuống ghế xôfa với nó, và vội vàng xếp vào lòng bà những đồ chơi bằng sứ, bằng ngà và bằng sáp đựng trong chiếc hộp, vừa tuôn ra hàng tràng những lời giảng giải, những lời say sưa bằng một thứ tiếng Anh lõm bõm.

Ông Rochester nói tiếp:

– Thôi, bây giờ thế là tôi đã làm trọn nhiệm vụ của một gia chủ, để cho các vị khách của tôi chơi vui vẻ với nhau, thì đến lượt tôi cũng phải được quyền nghĩ đến niềm vui của mình chứ. Cô Eyre, cô xích ghế về phía trước chút nữa, cô còn ngồi lùi ra đằng sau nhiều quá. Tôi không thể nào nhìn cô mà lại điềm nhiên không phải cựa quậy trên chiếc ghế bành dễ chịu này; tôi không muốn làm như vậy chút nào.

Tôi theo lời ông, mặc dù tôi muốn ngồi lùi vào chỗ khuất một chút; nhưng ông Rochester có cái lối ra lệnh rất là dứt khoát, hình như phải lập tức tuân theo ông là điều dĩ nhiên.

Như tôi đã nói, lúc ấy chúng tôi ở trong phòng ăn, chùm đèn nến trên trần đã thắp lên trong bữa ăn bấy giờ chiếu sáng trưng cả gian phòng; lửa trong lò sưởi đốt to đỏ rực, những tấm màn rộng đỏ chói buông rủ xuống trước khung cửa sổ cao và cửa tò vò còn cao hơn nữa. Căn phòng yên lặng, chỉ có tiếng Adèle nói rì rầm (nó không dám nói to). Lúc nào nó ngừng nói, lại nghe thấy tiếng những hạt mưa mùa đông đập vào ô cửa kính.

Ông Rochester ngồi trên chiếc ghế phủ dạ Đamat, trông khác hẳn những lần tôi gặp trước đây; không còn cái vẻ khó đăm đăm và âm thầm nữa. Đôi môi ông nở một nụ cười, mắt sáng long lanh, tôi không dám chắc có phải là vì ông vừa uống rượu hay không, nhưng tôi cho là có lẽ thế. Tóm lại, ông có cái vẻ của một người vừa ăn uống no nê, cởi mở tươi tỉnh và cũng dễ dãi với mình chứ không khắc khổ lạnh lùng như buổi sáng. Tuy nhiên, ông vẫn còn cái vẻ dữ dội làm sao, cái đầu to tướng ngả vào đệm ghế đằng sau, ánh lửa chiếu hắt vào những nét mặt như tạc vào đá và đôi mắt to đen láy của ông; vì ông có cặp mắt to đen láy, và cũng rất đẹp - thỉnh thoảng, trong đôi mắ sâu thăm thẳm ấy cũng thoáng qua một ánh sáng khác, nếu không phải là sự dịu dàng thì ít nhất nó cũng gợi cho ta tình cảm ấy.

Ông đăm đăm nhìn vào ngọn lửa đến hai phút, trong khi đó tôi vẫn nhìn ông; đột nhiên quay lại, ông chợt bắt gặp tôi đang chăm chú ngắm ông.

– Cô quan sát tôi đấy à, cô Eyre; thế nào, cô có thấy tôi đẹp trai không?

Nếu tôi có thời gian suy nghĩ, có lẽ tôi đã trả lời bằng một câu nói ước lệ xã giao và lễ phép, nhưng đằng này bất thần nên tôi buột mồm không kịp suy nghĩ:

– Không, thưa ông.

– Ồ nói thật chứ, ở cô có một cái gì khác thường đấy, - Ông nói - cô có cái vẻ của một nữ tu sĩ, kỳ dị, lặng lẽ, thâm trầm, và giản dị, lúc cô ngồi hai tay đặt trước mặt và mắt thường nhìn xuống đất (trừ những lúc cô chăm chú nhìn xoáy vào mặt tôi, như bây giờ chẳng hạn). Và khi có người nào hỏi cô, hoặc buộc cô phải trả lời về một nhận xét nào đó thi cô đáp gọn thon lỏn ngay một câu, nếu không phải là phũ phàng thì cũng là thô bạo. Cô nói như thế là nghĩa làm sao?

– Thưa ông, tôi xin lỗi vì đã quá thực thà, đáng lẽ tôi phải thưa với ông rằng: Trả lời bất chợt một câu hỏi về vấn đề hình thức bề ngoài là một điều rất khó; rằng sở thích của người ta khác nhau; và sắc đẹp không phải là điều quan trọng, hoặc một câu trả lời nào đó tương tự.

– Đáng lẽ cô không nên trả lời như vậy. Sắc đẹp không phải là điều quan trọng, thực không? Chính vì cô muốn làm dịu bớt cái điều xúc phạm tôi vừa rồi để an ủi cho tôi dịu lòng, mà cô đã cầm dao đâm sâu thêm nữa vào tai tôi. Cô cứ nói tiếp đi, cô thấy tôi có những nhược điểm gì? Xin cô cứ nói! Tôi nghĩ rằng tôi cũng có đủ tay chân và hình thù như một người đàn ông khác chứ?

– Ông Rochester, ông đừng chấp câu trả lời ban đầu của tôi; tôi không hề có ý định trả lời một cách sâu cay, đó chỉ là một điều sơ suất.

– Đúng thế, tôi nghĩ vậy; nhưng dù sao cô cũng có trách nhiệm về sự sơ suất đó. Cô cứ việc phê bình tôi. Có phải cô không ưa vầng trán tôi không?

Ông ta hất mớ tóc đen che ngang trán lên, để lộ một vầng trán cương nghị, nhưng thiếu cái dấu hiệu dịu dàng của lòng nhân hậu.

– Thế nào, trông tôi có đến nỗi ngu đần lắm không, cô?

– Hoàn toàn không, thưa ông; nhưng có lẽ ông sẽ cho tôi là một người thô lỗ, liệu tôi hỏi lại ông rằng: Ông có phải là một người bác ái không?

– Đấy nhé, lại cứ thế! Thêm một nhát dao nữa khi cô muốn tỏ ra an ủi tôi, chỉ vì tôi bảo rằng tôi không thích gần trẻ con và các bà già (ta nên nói khẽ thôi!). Không đâu cô ạ, nói chung là tôi không phải là một người có lòng bác ái, nhưng lại là một người có lương tâm - Rồi ông chỉ vào những bướu trên đầu để chứng minh điều đó, những bướu cũng khá to, choán một phần lớn phía trên của đầu ông - Ngoài ra, trước kia tôi cũng có nhiều tình cảm. Vào trạc tuổi cô, tôi là một thanh niên hay xúc động, dễ thông cảm với những kẻ yếu đuối, bị đời hắt hủi, chà đạp. Nhưng từ hồi ấy số mệnh đã đánh tôi ngã gục, giày xéo lên tôi, và giờ đây tôi tự hào là mình cứng rắn và bền bỉ như một quả bóng cao su, tuy còn một hai kẽ hở để cho nước thấm vào, và chỉ có độc một điểm cảm xúc được ở trong lòng quả bóng đó. Đúng thế, liệu tôi còn có chút hy vọng nào chăng?

– Hy vọng gì thưa ông?

– Hy vọng rằng cuối cùng quả bóng cao su ấy sẽ trở lại thành da thịt như cũ.

Tôi nghĩ thầm: "Chắc chắn ông này lại quá chén rồi, và không biết trả lời câu hỏi lạ lùng của ông ta như thế nào, làm sao mà nói được rằng ông có thể biến đổi được hay không?".

– Trông cô có vẻ bối rối lắm, cô Eyre ạ; mặc dù sắc đẹp của cô so với tôi cũng chẳng hơn gì, nhưng cái vẻ bối rối đó rất hợp với cô. Vả lại, như vậy tôi thấy càng tiện, vì nó khiến cho đôi mắt soi mói của cô tránh mặt tôi để cứ nhìn xuống những hoa in trên tấm thảm; vậy cứ việc bối rối đi. Cô Eyre ạ, tối nay tôi muốn có bầu có bạn và thổ lộ tâm tình.

Vừa nói vậy, ông vừa rời khỏi chiếc ghế bành, đứng tì tay lên mặt đá lò sưởi. Trong dáng điệu đó, tôi nhìn rất rõ khuôn mặt cũng như thân hình ông. Bộ ngực rộng khác thường hầu như không cân đối với chiều dài của chân tay. Tôi chắc rằng nhiều người phải cho là ông xấu trai; ấy thế mà ông vẫn như vô tình có thái độ tự hào về dáng dấp của mình, ông vẫn có cái ung dung trong cử chỉ, và tỏ ra hoàn toàn không quan tâm gì đến bề ngoài xấu xí đó; vì vậy, khi nhìn ông, người ta không tránh khỏi cùng chung với ông thái độ không quan tâm đến hình thức bề ngoài, và hầu như cũng mù quáng, tin tưởng như ông.

Ông Rochester nhắc lại:

– Tối nay tôi muốn chan hòa và thổ lộ tâm tình, vì vậy, nên tôi cho mời cô đến, ánh lửa và đèn nến không đủ làm bạn cho tôi; cả con Pilot cũng vậy, vì tất cả đều không biết nói chuyện, Adèle có hơn tí chút nhưng tôi cũng thấy không đủ; cả bà Fairfax cũng thế. Còn cô, tôi tin rằng cô có thể thích hợp với tôi, nếu như cô muốn. Buổi tối đầu tiên tôi mời cô xuống đây, cô đã làm tôi bối rối đấy. Từ tối hôm đó, hầu như tôi quên bẵng hẳn cô; nhiều điều suy nghĩ khác đã làm cho tôi không nhớ đến cô được. Nhưng tối nay, tôi đã quyết định để cho tâm hồn thư thái, tôi quyết định gạt bỏ mọi điều bực bội và nhớ lại những chuyện vui vẻ. Lúc này, tôi mong muốn cô sẽ cởi mở để tôi hiểu thêm về cô. Vậy cô hãy nói đi.

Tôi không nói mà chỉ mỉm cười, cái cười không ra hài lòng mà cũng chẳng ra phục tùng lắm. Ông giục:

– Nói đi, cô.

– Nói về chuyện gì, thưa ông?

– Bất cứ chuyện gì cô thích. Tôi để cô hoàn toàn tùy ý lựa chọn vấn đề và đề cập đến bằng cách nào cũng được.

Tôi vẫn ngồi im, bụng bảo dạ: "Nếu ông ta tưởng rằng mình nói chỉ để mà nói và phô trương mình ra thì ông ấy sẽ thấy là đã chọn nhầm người đấy.

– Cô Eyre, cô bị câm rồi.

Tôi vẫn lặng thinh. Ông hơi nghiêng đầu về phía tôi, và đưa mắt nhìn nhanh chòng chọc vào mắt tôi.

– Bướng bỉnh và khó chịu! À, mà cũng đúng thôi; vì cái lối hỏi của tôi thật là vô lý, hầu như hỗn xược. Cô Eyre, tôi xin lỗi cô nhé. Tôi muốn nói điều này một lần, xin cô nhớ mãi cho; sự thật là tôi không hề muốn đối xử với cô như một kẻ dưới. Nghĩa là (Ông tự bào chữa) tôi chỉ muốn nhận tôi hơn cô hai mươi năm tuổi tác và một thế kỷ kinh nghiệm mà thôi. Điều đó là chính đáng, "et j' y tiens"⁴⁶ như Adèle thường nói. Chính nhờ cái ưu thế ấy và cũng chỉ nhờ có điểm ấy thôi, mà tôi mong rằng bây giờ cô vui lòng nói chuyện với tôi một chút, cho ý nghĩ tôi được khuây khỏa, kẻo xưa nay nó khổ vì nỗi cứ bị đóng tịt ở một chỗ, như một chiếc đanh đã lâu ngày han gỉ.

Ông đã hạ mình cố giải thích, hầu như xin lỗi tôi; không phải là tôi không cảm thấy xúc động trước thái độ của ông, và cũng không muốn để lộ ra điều ấy.

– Tôi rất muốn làm cho ông khuây khỏa nếu như có thể; tôi rất sẵn lòng; nhưng tôi không biết nói về vấn đề gì, vì tôi làm sao biết được ông thích chuyện gì? Xin ông cứ đặt câu hỏi, rồi tôi sẽ hết sức cố gắng trả lời.

– Thế trước hết cô có đồng ý với tôi rằng tôi có quyền tỏ ra có phần bề trên, thô bạo không đã, có thể là đôi khi cũng khó tính, vì những lời lẽ tôi đã nói với cô; nghĩa là đối với cô, tôi đáng tuổi một người cha, tôi đã từng lăn lộn tiếp xúc với nhiều hạng người trên những đất nước khác nhau, và đã từng in dấu chân trên nửa quả địa cầu này, trong khi cô chỉ biết sống bình lặng với một nhóm người trong một ngôi nhà thôi?

– Xin ông cứ làm theo ý ông.

– Đó chưa phải là một câu trả lời, hoặc đúng hơn là một câu nói làm cho tôi bực mình, vì nó lấp lửng; hãy trả lời tôi rõ ràng đi.

– Thưa ông, tôi không nghĩ rằng ông có quyền ra lệnh cho tôi chỉ vì ông nhiều tuổi hơn, hoặc vì ông biết nhiều điều trên đời này hơn tôi. Cái quyền bề trên của ông chính là do chỗ ông đã sử dụng thì giờ và kinh nghiệm của ông như thế nào.

– Hừm, cô đối đáp nhanh đấy. Nhưng tôi không công nhận như vậy, vì thấy như thế không lợi cho tôi; vậy là tôi đã chẳng sử dụng được gì, nếu không nói là sử dụng tồi, cả hai điểm ưu thế đó. Bây giờ gác chuyện bề trên bề dưới sang một bên, cô cũng phải đồng ý thỉnh thoảng nghe tôi nói bằng cái giọng ra lệnh mà không tự ái chứ?

Tôi mỉm cười và nghĩ bụng "Cái ông Rochester này kể cũng kỳ, hình như ông ta quên phắt rằng ông ta trả mình ba mươi bảng mỗi năm là cốt để mình tuân lệnh ông ta".

Nắm ngay lấy vẻ mặt thoáng qua ấy của tôi, ông nói:

– Mỉm cười tốt lắm, nhưng phải nói lên kia.

– Thưa ông tôi đang nghĩ rằng rất ít ông chủ lại phải băn khoăn hỏi người làm công ăn lương xem nghe mình ra lệnh họ có tự ái hay không.

– Những người làm công ăn lương! Thế nào, cô là người làm công ăn lương của tôi à? Ồ nhỉ, tôi quên bẵng cả chuyện lương lậu! Được, thế trên cơ sở vấn đề lương bổng, cô bằng lòng để cho tôi có chút quyền hành chứ?

– Không, thưa ông, không phải trên cơ sở đó; nhưng trên cơ sở ông đã quên rằng tôi là người làm công của ông, và ông cứ lo không biết người làm công có hài lòng trong địa vị phụ thuộc của mình không. Như thế thì tôi hoàn toàn đồng ý.

– Thế cô có vui lòng bỏ qua những hình thức và ngôn ngữ xã giao, và không cho rằng tôi đã hỗn xược vì quên những điều đó chứ?

– Thưa ông, tôi tin chắc rằng tôi sẽ không bao giờ lầm lẫn lối ăn nói tự nhiên với sự hỗn xược, tôi cũng thích nói tự nhiên, còn sự hỗn xược thì một con người tự do không thể nào chịu đựng được, dù là vì tiền lương đi nữa.

– Lầm to! Hầu hết những thứ người tự do đều sẵn lòng chịu đựng bất cứ cái gì, miễn là được trả công. Vì thế, cô nên biết gì nói nấy, đừng liều lĩnh bàn về những vấn đề chung mà cô hoàn toàn chưa hiểu. Tuy nhiên, tôi rất tán thành câu trả lời của cô, dù nó không đúng và tán thành cả nội dung lẫn cái cách cô nói câu đó, cách nói rất thẳng thắn và thành thực; ít khi người ta thấy ai có lối nói như cô. Trái lại, thường người ta đáp lại sự bộc trực thẳng thắn bằng thái độ giả tạo, hời hợt, hoặc bằng một sự hiểu lầm ngu xuẩn thô bỉ về ý nghĩa câu nói. Ba nghìn cô giáo dạy trẻ họa ra mới có ba người trả lời tôi như cô vừa trả lời. Nhưng không phải tôi có ý tâng bốc cô đâu, nếu cô được sinh ra trong khuôn khổ khác mọi người thì cô cũng chẳng nên hãnh diện, vì đó là do tạo hóa sinh ra. Và như vậy là tôi đã quá vội kết luận, vì theo như tôi hiện biết, rất có thể cô cũng chẳng hơn gì trăm ngàn người khác. Cô rất có thể có những lỗi lầm không dung thứ được bên cạnh một vài đức tính.

Tôi nghĩ thầm: "Có thể là ông cũng như vậy”. Mắt tôi chợt bắt gặp cái nhìn của ông, hình như ông đã đọc được ý nghĩ ấy trong ánh mắt tôi, nên ông trả lời như thể những gì chứa đựng trong ánh mắt tôi đều đã thốt cả ra lời rồi:

– Đúng, đúng thế, cô nghĩ rất phải; bản thân tôi có rất nhiều lỗi lầm đó, tôi biết lắm và tôi cũng không hề tìm cách che đậy những lỗi lầm đó, xin cô tin cho như vậy. Có điều là tôi không được quyền quá nghiệt ngã đối với người khác. Tôi có một cuộc sống dĩ vãng, có những hành động và một lối sống để nghiền ngẫm trong lòng, những điều ấy rất đáng khiến tôi nhận lấy cho bản thân những lời tôi chê trách giễu cợt người chung quanh. Cũng như tất cả những kẻ phạm lỗi lầm, tôi thích trút một phần sai trái cho hoàn cảnh và cho số phận hẩm hiu. Tôi đã bắt đầu, hay nói đúng hơn là đã bị xô đẩy vào con đường lầm lỡ hồi mới hai mươi mốt tuổi đầu, và từ đấy tôi không còn trở lại được con đường phải nữa. Nhưng đáng lẽ tôi đã có thể là một con người khác hẳn, đáng lẽ cũng tốt như cô. Tôi ước gì có một tâm hồn thư thái, một lương tâm trong sạch, một dĩ vãng không hề bị hoen ố như cô. Cô em bé nhỏ ạ, một hồi ức không vết nhơ, không tì ố, là một nguồn vui mát dịu trong lành không bao giờ cạn đấy. Có đúng thế không?

– Thưa ông, thế hồi mười tám tuổi thì hồi ức của ông ra sao?

– Ồ, hồi đó nó trong sáng lành mạnh lắm, không một nguồn nước cặn bẩn nào biến nó thành ao tù xú uế. Hồi mười tám tuổi, tôi cũng như cô, hoàn toàn như cô thôi. Tạo hóa sinh ra tôi, nói tóm lại, là để làm một con người tốt, cô Eyre ạ, một người hết sức tốt, nhưng cô xem đấy, tôi không phải là một con người như thế. Chắc cô sắp nói rằng cô không thấy như vậy, hay ít nhất tôi tự phỉnh mình là nhìn mắt cô tôi đoán ra như vậy (nhân tiện, xin cô hãy coi chừng những ý nghĩ hiện lên trong ánh mắt cô, tôi cũng nhanh trí nhận ngay ra được đấy). Cô hãy tin những lời tôi nói, tôi không phải là một kẻ xấu xa. Cô không nên nghĩ như vậy, không nên cho tôi là một người xấu thậm tệ đến thế. Nhưng tôi tin chắc rằng, do hoàn cảnh hơn là do khuynh hướng tự nhiên, tôi chỉ là một kẻ lầm lỗi thông thường, quen dấn mình vào những chuyện chơi bời nho nhỏ đáng thương, như tất cả những kẻ giàu có và kẻ tầm thường vẫn làm trong cuộc sống của họ. Cô có lạ lùng thấy tôi thú nhận những điều đó với cô không? Cô nên biết rằng trên đường đời cô sẽ còn luôn luôn thấy những người quen biết cứ đến bắt cô phải nghe những điều kín đáo, người ta sẽ tự nhiên cảm thấy, cũng như tôi cảm thấy rằng: Cô không giỏi nói chuyện về mình đâu mà chỉ giỏi nghe người khác thổ lộ tâm tình. Họ cũng sẽ cảm thấy rằng cô không tỏ vẻ khinh bỉ có ác ý khi nghe họ bộc lộ tâm sự, mà trái lại, cô có một sự thông cảm tự nhiên, có tác dụng phấn khích và an ủi họ, vì nó biểu lộ ra một cách tế nhị, kín đáo.

– Sao ông biết? Sao ông có thể đoán tất cả những điều đó thưa ông?

– Tôi biết rõ điều đó, cho nên tôi cứ tự cởi mở với cô thoải mái như khi tôi ghi những dòng tư tưởng của tôi vào nhật ký. Hẳn cô sẽ bảo đáng lẽ tôi phải thắng được hoàn cảnh. Đáng lẽ tôi phải thế... đáng lẽ tôi phải thế... nhưng, cô thấy đấy, tôi đã không thắng nổi. Khi số mệnh rơi xuống đầu tôi, tôi đã không đủ khôn ngoan để điềm nhiên chịu đựng, tôi đã chán chường rồi đâm ra sa đọa. Bây giờ nếu có một kẻ xấu xa ngu xuẩn nào đem những lời lẽ ô uế để gây cho tôi sự kinh tởm thì bản thân tôi không dám tự hào rằng mình tốt đẹp hơn nó, tôi buộc phải tự thú nó và tôi là cùng một giuộc. Tôi ước gì trước kia tôi vững tâm được - Có trời biết là tôi mong ước thế? Hãy nên e sợ sự hối hận khi mình sắp bị cám dỗ vào con đường lầm lạc, cô Eyre ạ, hối hận là thuốc độc của cuộc đời đấy.

– Thưa ông, người ta thường bảo ăn năn là thuốc giải độc.

– Không phải đâu. Có thể sự cải tạo là thuốc giải độc, và tôi có thể làm như thế... Tôi còn có đủ sức để thực hiện điều đó... nếu... nhưng một kẻ tồi tàn, tội lỗi, đáng nguyền rủa như tôi, thì nghĩ đến chuyện đó làm gì nhỉ? Vả chăng, khi hạnh phúc cứ nhất định lánh xa tôi, nhưng tôi cũng có quyền hưởng lạc thú ở đời chứ. Nhất định tôi sẽ tìm lạc thú với bất cứ giá nào.

– Ồ, thưa ông, ông lại càng sa đọa thêm thôi.

– Rất có thể, nhưng sao tôi lại sa đọa thêm nếu tôi có thể tìm thấy một lạc thú ngọt ngào, tươi mát? Và tôi có thể tìm được một lạc thú cũng ngọt ngào, tươi mát như mật hoa rừng mà những con ong hút được ở chốn đồng hoang.

– Mật ấy sẽ có vị đắng đấy, thưa ông.

– Làm sao cô biết? Cô đã nếm nó bao giờ đâu. Trông cô mới nghiêm trang, mới trịnh trọng làm sao, thế mà về vấn đề ấy, cô hiểu biết không hơn gì cái đầu phỗng đá này (Vừa nói, ông vừa nhấc một chiếc đầu phỗng đá bày trên lò sưởi lên). Cô không có quyền thuyết giáo cho tôi, cô là một con người còn non nớt, chưa bước qua ngưỡng cửa của cuộc đời, chưa hiểu một chút gì về những điều bí ẩn của nó.

– Tôi chỉ nhắc ông nhớ lại những lời chính ông vừa nói thôi, thưa ông; ông nói rằng sự lầm lạc đưa đến hối hận, và ông bảo rằng hối hận là thuốc độc của cuộc đời.

– Nhưng bây giờ ai nói về sự lầm lạc? Tôi không hề nghĩ rằng cái ý niệm thoáng qua trong óc tôi lại là một sự lầm lạc. Tôi tin rằng đó là một cảm hứng hơn là một sự cám dỗ, nó rất thú vị, rất êm đềm... tôi biết như vậy. Đấy, nó trở lại nữa đấy! Tôi cam đoan với cô, nó chẳng phải là ma quỷ, và dù có thế đi nữa, nó cũng đã khoác lên mình bộ áo của thiên thần ánh sáng. Tôi nghĩ tôi phải đón rước một vị khách quý như vậy khi vị đó muốn xâm nhập vào trái tim tôi.

– Đừng tin vị khách đó thưa ông, đấy không phải là một thiên thần chân chính đâu.

– Lại một lần nữa, sao cô biết? Nhờ linh tính gì mà cô phân biệt được giữa vị thần đồi trụy của vực thẳm với vị thiên sứ của thiên đường vĩnh cửu, giữa người soi đường và kẻ cám dỗ?

– Tôi phán đoán do vẻ mặt của ông, ông có dáng bối rối khi ông nói rằng ý niệm kia đã trở lại với ông. Tôi cảm thấy nó sẽ làm ông càng đau khổ nếu ông nghe theo nó.

– Không phải thế, nó đem lại cho tôi một tin tức êm dịu nhất đời. Vả lại cô không phải là người chỉ đạo linh hồn tôi, vậy cô đừng nên bận tâm. Đây, hãy vào đây, hỡi vị thần lang bạt tươi vui!

Ông ta nói như đang trò chuyện với một ảo ảnh nào mà chỉ riêng mắt ông nhìn thấy; rồi hai cánh tay ông hơi dang ra, vòng lại trước ngực, như để ôm chặt lấy một người vô hình nào đó. Ông lại tiếp tục hỏi tôi:

– Bây giờ tôi đã đón nhận vị khách hành hương, mà tôi thực sự tin là một vị thần cải trang. Vị đó đã ban phước lành cho tôi. Trái tim tôi trước đây là một mộ địa, nay nó sẽ trở thành nơi thờ thánh.

– Thưa ông, thú thực rằng tôi không hiểu ông một chút nào, tôi không thể tiếp tục chịu chuyện vì nó vượt ra ngoài tầm hiểu biết của tôi. Tôi chỉ biết có một điều: Ông bảo rằng ông không tốt được như ông mong muốn, và ông hối tiếc về những khuyết điểm của ông. Tôi chỉ có thể hiểu được một điều: Ông thổ lộ rằng có một dĩ vãng tì ố, đó là một mối hận ngàn đời. Tôi thấy hình như nếu ông cố gắng phấn đấu, ông sẽ có thể kịp thời trở thành người như chính ông mong mỏi; và nếu bắt đầu từ hôm nay, ông quyết tâm uốn nắn lại ý nghĩ và hành động của ông thì chỉ trong một vài năm nữa ông sẽ có cả một mớ hồi ức trong trắng, mà ông có thể nhớ lại một cách sung sướng.

– Cô Eyre ạ, nghĩ thế rất đúng, nói vậy rất phải; và lúc này đây tôi đang lát địa ngục bằng những ý định tốt đẹp.

– Thế nào kia, thưa ông?

– Tôi hạ quyết tâm, vững như bàn thạch. Chắc chắn những người bạn đời và những mục đích tôi theo đuổi sẽ khác hẳn trước.

– Và tốt hơn chứ?

– Và tốt hơn... tốt hơn như quặng nguyên chất tốt hơn chất xỉ bẩn thỉu. Hình như cô còn hoài nghi tôi. Tối biết rõ mục đích của tôi như thế nào, và động cơ của tôi là gì; và lúc này đây tôi ra một điều luật, bất di bất dịch như luật của người Medes và người Ba Tư, để xác nhận là cả mục đích lẫn động cơ của tôi đều chính đáng.

– Thưa ông, không thể chính xác được, nếu mục đích và động cơ của ông đòi hỏi một pháp lệnh mới để hợp pháp hóa.

– Cô Eyre ạ, chính đáng chứ; dù chúng nhất thiết cần có một pháp lệnh mới; những trường hợp đặc biệt đòi hỏi những luật lệ cũng đặc biệt.

– Đó có vẻ là một châm ngôn nguy hại, ông ạ, vì người ta có thể nhận thấy ngay rằng nó có thể đưa đến sự lạm dụng.

– Ồ, một nhà hiền triết nghiêm nghị! Đúng thế đấy, nhưng tôi xin thề có quỷ thần hai vai, là tôi sẽ không lạm dụng nó.

– Ông là một con người, và có thể, mà con người là yếu đuối.

– Tôi như vậy; cô cũng thế... rồi sao nữa?

– Con người yếu đuối không được tự ban cho mình một quyền lực mà chỉ những bậc thần thánh vẹn toàn mới có được!

– Quyền lực nào?

– Quyền nói về bất cứ một đường lối hành động nào kỳ quặc và không được thừa nhận rằng: "Hãy coi đó là đường chính đáng!".

– "Hãy coi đó là đường chính đáng", đúng là những lời này; cô đã phát ngôn ra.

– Cầu cho nó là chính đáng vậy, - Nói đến đây tôi đứng dậy, thấy rằng tiếp tục câu chuyện cũng chẳng ích lợi gì, vì nó hoàn toàn mịt mù khó hiểu đối với tôi; vả chăng tôi cũng cảm thấy tôi không sao hiểu thấu được tính tình của người tôi tiếp chuyện, ít nhất là trong lúc đó, và tôi cũng cảm thấy một sự mơ hồ, một cảm giác lờ mờ về sự bất trắc sau khi đã biết rõ là mình dốt nát.

– Cô định đi đâu thế?

– Tôi đưa Adèle đi ngủ; đã quá giờ ngủ của nó rồi.

– Cô sợ tôi, vì tôi nói chuyện giống như một con quái vật⁴⁷.

– Những lời ông nói thật là khó hiểu, thưa ông; nhưng dù có ngỡ ngàng, tôi cũng chẳng việc gì mà sợ.

– Cô có sợ... lòng tự ái của cô lo phạm phải một sự vụng về.

– Vâng, tôi có lo ngại điều đó... và tôi không muốn nói ra những câu vô nghĩa.

– Nếu có nói những câu vô nghĩa thì cô sẽ nói với một thái độ trầm tĩnh, nghiêm túc hết sức, khiến tôi sẽ lầm là lời nói có lý. Cô có bao giờ cười không, cô Eyre? Cô đừng bận tâm khi trả lời tôi... Tôi biết ít khi cô cười, nhưng cô có thể cười rất vui vẻ. Cô hãy tin lời tôi, về bản chất cô không phải là người khắc khổ, cũng như tôi, về bản chất không phải là kẻ xấu xa. Những sự gò bó ở Lowood còn ít nhiều ảnh hưởng đến cô, cô kiềm chế vẻ mặt mình, ngập ngừng trong lời nói, cử chỉ cũng dè dặt. Và đứng trước mặt một người đàn ông, một người anh hoặc một người cha, một ông chủ hoặc ai đấy tùy ý cô - cô còn sợ không dám cười quá vui vẻ, nói năng quá tự do, hoặc cử chỉ quá nhanh nhẹn nữa. Nhưng tôi tin rằng rồi đây đối với tôi, cô sẽ trở nên tự nhiên hơn, cũng như tôi thấy không thể nào kiểu cách với cô được. Hiện giờ thì cô còn chưa dám, nhưng rồi thái độ và cử chỉ của cô sẽ thay đổi, linh lợi và nhiều màu vẻ hơn. Đôi khi tôi thoáng thấy cô có ánh mắt của một con chim bị giam cầm đầy nhựa sống, sôi nổi cương quyết... Nếu được tự do thì nó sẽ bay vút lên chín tầng mây. Cô vẫn cứ muốn cáo lui à?

– Đồng hồ vừa điểm chín giờ, thưa ông.

– Không sao, đợi một phút đã. Adèle đã sẵn sàng đi ngủ đâu. Cô Eyre ạ, tôi đứng đây quay lưng về phía lò sưởi và nhìn vào giữa phòng, tiện cho việc quan sát lắm. Trong lúc nói chuyện với cô, tôi cũng thỉnh thoảng lưu ý đến Adèle, (tôi có những lý riêng để nghĩ rằng nó đáng là một đối tượng cho ta quan sát; những lý do đó, một ngày kia, tôi có thể, không, tôi sẽ nói cho cô rõ). Cách đây mười phút, nó lôi ở trong hộp ra một cái áo lụa màu hồng. Lúc giở áo ra, vẻ mặt nó sáng hẳn lên vì sung sướng. Thói làm đỏm đã thấm vào mạch máu nó, ăn sâu vào đầu óc và tủy não nó. Nó kêu lên: "Il faut que je I'essaie, et à l'instant même!"⁴⁸ rồi nó nhảy xổ ra khỏi buồng. Bây giờ nó đang cùng với Sophie mặc thử áo, chỉ vài phút nữa nó sẽ quay vào thôi, và tôi đã đoán trước mình sẽ nhìn thấy gì một Céline Varens tý hon, như nàng vẫn thường xuất hiện trên sân khấu khi màn vừa kéo lên cho vở kịch...⁴⁹ nhưng cô đừng quan tâm đến điều đó làm gì. Tuy nhiên những tình cảm êm đềm nhất của tôi sắp sửa bị kích động mạnh đấy, cô hãy nán lại xem điều đó có đúng không.

Chỉ một lát sau, có tiếng chân Adèle bước qua phòng. Nó bước vào và đã thay đổi đúng như ông Rochester đoán trước. Nó đã thay chiếc áo màu nâu, và mặc một chiếc áo rất ngắn bằng satanh hồng, mà váy thì thật rộng. Một vòng búp hồng ôm lấy vầng trán nó. Chân nó đi tất lụa xỏ trong đôi dép satanh trắng tinh.

– "Est-ce que ma robe va bien, Adèle kêu lên và chạy xổ về phía trước; "et mes soulirs? et mes bas? Tenez, je crois que je danser⁵⁰.

Nó nhảy lướt qua buồng, váy xòe ra, lúc đến sát gần ông Rochester, nó nhẹ nhàng kiễng chân quay tròn một vòng rồi quỳ đầu gối xuống trước mặt ông, kêu lên:

– Monsieur, je vous remercie mille fois de votre bonté, rồi nhỏm dậy nó nói tiếp "C'est comme cela que maman faisait n'est-ce pas, monsieur?"⁵¹

– Đú... u... úng! Ông Rochester trả lời, và "comme cela"⁵² - bà ấy đã quyến rũ những đồng tiền vàng Anh Cát Lợi chui ra khỏi túi quần Anh Cát Lợi của tôi. Tôi cũng đã có thời trẻ trung, cô Eyre ạ; phải, cái vẻ trẻ trung tươi tắn của cô bây giờ cũng không hơn gì tôi hồi ấy đâu. Song, mùa xuân của cuộc đời tôi thì đã qua rồi; tuy vậy nó đã để lại trên tay tôi "đóa hoa Pháp nhỏ bé này", đóa hoa mà có lắm lúc tôi chỉ muốn tống khứ đi cho xong. Bây giờ tôi không quý hóa gì cái gốc rễ đã nảy sinh ra bông hoa đó - vì tôi đã nhận thấy loại cây ấy chỉ có thể bón bằng vàng bạc - cho nên tôi cũng chẳng yêu đóa hoa này thắm thiết gì cho lắm, nhất là trông nó lại có cái vẻ giả tạo như bây giờ. Tôi gìn giữ và vun xới cho nó là theo đúng với nguyên lý Cơ đốc giáo La Mã, lấy một hành vi từ thiện của mình để chuộc lại bao nhiêu tội lỗi lớn nhỏ đã phạm. Thôi để hôm khác tôi sẽ nói rõ câu chuyện đó với cô. Chúc cô ngủ ngon.

CHƯƠNG XV

Thế rồi, về sau, cũng có dịp ông Rochester nói rõ về chuyện đó với tôi. Vào một buổi chiều, ngẫu nhiên ông gặp tôi và Adèle chơi ở ngoài vườn, trong khi Adèle mải chơi cầu với con Pilot, ông rủ tôi đi tản bộ trên một con đường có trồng những cây dẻ gai để vẫn nhìn thấy Adèle.

Lúc ấy ông mới kể cho tôi hay rằng Adèle là con một vũ nữ người Pháp, Céline Varens, người mà xưa kia ông đã từng thương yêu bằng một mối tình mà ông gọi là một "grande passion"⁵³. Đáp lại mối tình say đắm đó, Céline tỏ ra còn nồng nàn hơn nhiều. Mặc dù xấu trai, ông cứ tưởng mình là thần tượng của nàng, ông tin rằng, như ông nói, nàng yêu cái "taille d' athelète"⁵⁴ của ông hơn là cái vẻ thanh nhã của tượng thần Apollo ở lầu Belvidere⁵⁵.

– Cô Eyre ạ, việc nàng tiên kiều diễm xứ Gallic để cho một con quỷ hồng-mao lọt vào mắt xanh như thế khiến tôi sung sướng thuê khách sạn cho nàng ở, bao nàng đủ thứ tiện nghi, nào là gia nhân hầu hạ, xe ngựa, khăn quàng, kim cương, đăng ten. v.v... không thiếu thứ gì: tóm lại tôi bắt đầu cái quá trình khánh kiệt theo đúng kiểu bao gái thông thường như bất cứ anh chàng si ngốc nào khác. Hình như tôi cũng không tìm ra được con đường mới nào đi đến sự hổ nhục đồi bại cả, mà chỉ cứ theo đúng đường mòn cũ một cách ngu xuẩn, không đi chệch một mảy may. Tôi cũng chịu chung số phận của những kẻ si ngốc, kể cũng đáng kiếp thôi. Một buổi tối Céline không hẹn đợi, tôi ngẫu nhiên đến thăm, nhưng nàng đi vắng. Đó là một buổi tối ấm áp; sau một hồi nện gót lang thang trên kinh thành Paris. Tôi đã thấy mệt mỏi bèn đến nghỉ trong phòng nàng, tôi sung sướng thở hít cái hương vị thần tiên của nàng còn đượm lại trong phòng. Không... tôi đã nói phóng lên như thế thôi, chứ tôi không hề bao giờ nghĩ rằng nàng có một đức tính thần tiên nào hết. Nói đúng hơn thì đó là mùi thơm của một thứ kẹo còn thoang thoảng rớt lại, một mùi xạ hương hơn là một hương thơm thần thánh gì. Tôi bắt đầu thấy người choáng váng vì mùi hoa và hương thơm quá ngột ngạt đó nên muốn mở cửa sổ ra và đứng chơi ngoài bao lơn. Ánh trăng chiếu vằng vặc cùng với ánh đèn, cảnh vật lặng lẽ và trong sáng. Ở bao lơn sẵn có một hai chiếc ghế tựa, tôi bèn ngồi xuống và lấy một điếu xì gà ra hút. Xin lỗi, nếu cô cho phép bây giờ tôi cũng muốn hút một điếu.

Ông ngừng một lát, rút một điếu thuốc ra châm. Sau khi Reed một hơi, thở ra một làn khói đặc mùi thơm của thuốc Havannah tỏa trong bầu không khí lạnh giá vắng bóng mặt trời. Ông lại kể tiếp:

– Hồi đó, tôi rất thích ăn kẹo, cô Eyre ạ, tôi vừa nhá (cô bỏ qua cho tiếng dùng thô kệch này) kẹo sôcôla vừa hút thuốc, ngóng nhìn những chiếc xe ngựa chạy dọc theo những dãy phố lịch sự tiến về nhà hát gần đó, thì một cỗ xe có hai con ngựa Anh đẹp đẽ kéo, hiện ra dưới ánh sáng đường phố, tôi nhận ra chính là chiếc xe tôi tặng Céline. Nàng đã về. Tất nhiên là tim tôi đập hồi hộp trong lúc đứng tì ngực vào chiếc lan can bằng sắt. Đúng như tôi mong đợi, xe đỗ lại trước cổng khách sạn. Nàng tiên⁵⁶ của tôi (đó chính là danh từ người ta dùng trong một bản nhạc kịch tình say đắm⁵⁷) nhẹ nhàng bước xuống. Tuy nàng khoác một chiếc áo ngoài - chiếc khoác rất thừa trong một buổi tối tháng sáu ấm áp như thế - song nhìn đôi chân nhỏ nhắn lộ ra dưới tấm váy, tôi nhận ngay ra khi nàng bước xuống bực xe. Tôi cúi mình trên bao lơn, đã toan khẽ gọi: "nàng tiên của anh", bằng một giọng tất nhiên chỉ với cái tai của kẻ yêu đương mới nghe rõ được, thì một người nữa trên xe cũng nhảy xuống theo, người này cũng khoác áo ngoài; như lần này thì là tiếng gót giày có đóng đanh thúc ngựa nện vang trên hè phố, rồi một cái đầu đội mũ đàn ông đi vào trong cổng khách sạn.

– Chắc cô chưa bao giờ cảm thấy ghen tuông, cô Eyre nhỉ? Tất nhiên là chưa; tôi bất tất phải hỏi, vì cô đã yêu bao giờ đâu. Cả hai tình cảm đó, rồi cô cũng sẽ trải qua thôi. Tâm hồn cô hiện đang trong giấc êm đềm, nhưng rồi những va chạm sẽ đến đánh thức nó dậy. Cô nghĩ rằng dòng đời cứ êm ả như từ thời thơ ấu của cô cho đến bây giờ. Cô cứ để mình trôi theo cuộc sống, mắt khép lại, tai bưng kín; cô có thấy đâu những mỏm đá lởm chởm giữa dòng mà cũng chẳng nghe thấy tiếng sóng nước réo sôi quanh vòm đá. Nhưng tôi nói để cô hay - cô hãy nhớ lấy lời tôi - rồi một ngày kia cô sẽ tới một khúc sông đầy đá ngầm lởm chởm, nơi tất cả dòng đời tung lên thành một cơn lốc mịt mùng, sóng gào tung bọt nước, khi đó, hoặc cô sẽ bị tóe ra từng giọt nhỏ bắn vào mỏm đá, hoặc sẽ được dâng lên và trôi theo một đợt sóng cồn nào đó đến một dòng đời êm ả hơn, như tôi hiện giờ.

"Tôi thích ngày hôm nay, thích cái bầu trời màu thép, thích sự cằn khô lặng lẽ của thế giới dưới bầu trời giá buốt này. Tôi yêu Thornfield, với cái vẻ cổ kính quạnh hiu, với những cây cổ thụ đầy tổ quạ và những cây sồi già; tôi yêu cái phía trước mặt lâu đài màu xám với dãy cửa sổ u tối phản chiếu bầu trời u ám màu chì. Ấy thế mà đã bao lâu nay, tôi ghê tởm cả đến ý nghĩ về nó, tôi lánh xa nó như một ngôi nhà chứa bệnh dịch hạch! Tôi vẫn còn ghê tởm nó biết chừng nào...

Ông nghiến răng lại và thôi không nói nữa. Ông dừng bước, nện mạnh gót giày trên nền đất khô cứng. Hình như một ý nghĩ căm hờn đã ghì giữ lấy ông, khiến ông không thể cất bước được nữa.

Chúng tôi đang đi ngược lên thì ông ngừng bước, tòa lâu đài sừng sững trước mặt chúng tôi. Ngước nhìn những lỗ châu mai, ông quắc mắt lên mà từ trước đến bấy giờ tôi chưa từng thấy. Những tình cảm đau đớn, tủi nhục, tức giận, bồn chồn, kinh tởm, gớm ghiếc, lúc đó hình như đang đấu tranh kịch liệt với nhau trong con ngươi mở to dưới cặp lông mày đen nhánh của ông. Cuộc đấu tranh man rợ phải đến chỗ quyết liệt, nhưng một tình cảm khác nổi lên và thắng thế; một cái gì gay gắt, tàn tệ ngang ngạnh và kiên quyết; nó làm dịu cơn sôi nổi trong lòng ông và khiến vẻ mặt ông gần như đá. Ông lại tiếp tục kể:

– Cô Eyre ạ, phút yên lặng vừa rồi là tôi đang dàn xếp với số mệnh của tôi đấy. Số mệnh tôi đứng kia kìa, ngay cạnh thân cây dẻ ấy, đó là một mụ phù thủy giống như những con mụ hiện lên gặp Macbet trên cánh đồng Forres⁵⁸. Mụ giơ ngón tay lên hỏi tôi "Người có thích lâu đài Thornfield không!”, rồi mụ viết vào không khí một câu bằng những chữ ma quái, dọc phía trước tòa nhà, ở giữa hai dãy cửa sổ tầng trên và tầng dưới: "Cứ việc thích nó nếu ngươi có thể! Cứ việc thích nó nếu ngươi dám?". Tôi trả lời: "Ta sẽ thích nó, dám thích nó đấy" và (ông ta nói tiếp vẻ bực bội) tôi sẽ giữ lời, tôi sẽ bẻ gãy trở lực để đi tới hạnh phúc, tới sự tốt đẹp, vâng, sự tốt đẹp. Tôi ước mong trở nên một người tốt hơn, khác hẳn con người tôi trước kia và hiện nay; cũng như con quái vật Leviathan của Job bẻ gãy mọi vũ khí, đối với tôi, những ngọn giáo mác, những trở ngại mà mọi người coi như sắt thép, sẽ chỉ là rơm rạ, củi mục.

Lúc ấy, Adèle chạy trước mặt ông với quả cầu. Ông nghiêm khắc quát:

"Cút ra chỗ khác, ranh con; hãy vào trong nhà mà chơi với Sophie?". Tôi lại im lặng đi theo ông, và đánh bạo nhắc ông câu chuyện bỏ dở.

– Thế lúc cô Varens vào thì ông vẫn không rời bao lơn ư?

Tôi hầu như chờ đợi ông gắt gỏng sau câu hỏi hơi không đúng lúc đó, nhưng trái lại, ông bừng tỉnh, không còn vẻ lơ đãng cau có nữa, đưa mắt nhìn tôi, và đám mây u uất cũng tan đi trên vầng trán ông.

– Ừ nhỉ? Tôi quên mất chuyện Céline!... Được, tôi kể tiếp. Khi nhìn thấy nàng tiên của tôi bước vào nhà kèm theo một chàng công tử, tôi tưởng như nghe thấy "tiếng phun phì phì, rồi con rắn ghen tuông xanh lè bỗng uốn khúc ngóc đầu lên khỏi cái bao lơn ngợp trong ánh trăng", nó luồn vào dưới chiếc áo lót và chỉ trong hai phút nó đã tìm đường lách vào đến tận đáy trái tim tôi. Thực kỳ lạ! Ông bỗng kêu lên rồi nói sang vấn đề khác. - Thật lạ lùng! Ai đời tôi lại đi tìm một người con gái như cô để kể tất cả những chuyện này nhỉ? Kỳ hơn nữa, cô lại lặng lẽ nghe tôi nói, coi việc một người như tôi đem chuyện tình duyên của mình với các cô đào hát ra kể với một cô con gái lạ lùng, ít kinh nghiệm như cô, là chuyện rất thường tình. Nhưng cái điều khác thường sau chứng minh cho cái điều khác thường thứ nhất, như tôi đã nói với cô một lần rồi, với cái vẻ nghiêm trang thận trọng, và ý tứ của cô, quả thật cô là một người sinh ra để nghe những điều uẩn khúc của kẻ khác. Vả chăng tôi cũng biết mình trao đổi tâm tình với một người có tâm hồn thế nào chứ? Tôi biết đây là một tâm hồn không dễ lây những sự xấu xa, đây là một tâm hồn đặc biệt, đây là một tâm hồn có một không hai. May được cái rằng, tôi không hề có ý định làm hại nó, mà nếu tôi có muốn thế nào đi chăng nữa thì nó cũng sẽ chẳng bị ảnh hưởng gì. Chúng ta càng nói chuyện lại càng có lợi; bởi vì nếu tôi không thể làm cho cô bị sầu não thì trái lại cô có thể gột rửa được cho tôi trong sạch.

Sau một hồi nói ra ngoài đề, ông lại tiếp tục câu chuyện:

– Tôi vẫn đứng nguyên trên bao lơn, và nghĩ thầm: "Thế nào chúng nó cũng vào buồng; mình phải sửa soạn một cái bẫy mới được". Luồn tay vào chiếc cửa sổ bỏ ngỏ tôi kéo tấm rèm, chỉ để hé một chút để nhòm vào quan sát bên trong. Rồi tôi lại đóng cả cửa sổ lại, nhưng vẫn chừa một kẽ hở vừa đủ để nghe những lời thề thốt thầm thì của cặp tình nhân. Xong đâu đấy tôi rón rén về chỗ ngồi, đúng lúc đó thì chúng bước vào phòng. Tôi vội ghé mặt vào kẽ hở. Chị hầu phòng bước vào, thắp đèn để trên bàn, rồi quay ra ngay. Đôi trai gái hiện ra rõ ràng trước mặt tôi. Cả hai đều bỏ áo choàng và Varens lộng lẫy trong bộ y phục satanh và những đồ trang sức - dĩ nhiên là những thứ tôi đã tặng cô ta. Người tình của nó mặc binh phục sĩ quan, tôi biết gã là một tử tước, một thanh niên phóng đãng, một gã đầu óc rỗng tuếch, mà đôi khi tôi vẫn gặp trong những cuộc thù tiếp xã giao; tôi chẳng bao giờ nghĩ đến chuyện căm ghét hắn ta vì khinh bỉ hắn ta quá đỗi, khi tôi nhận ra gã rồi, thì răng nanh con rắn ghen tuông trong người tôi gãy ngay, vì liền lúc đó, tình yêu của tôi đối với Céline cũng tan thành mây khói. Một người đàn bà có thể phản bội tôi vì một gã như vậy thì chẳng nên đếm xỉa đến làm gì, nó chỉ đáng khinh bỉ, nhưng cũng không đáng khinh bỉ bằng tôi, kẻ đã bị nó lừa gạt.

"Chúng bắt đầu nói chuyện, chuyện của chúng làm cho tôi dễ chịu; nó vớ vẩn, lý tài, không tình cảm, vô nghĩa, khiến người nghe không thấy tức bực mà chỉ thấy mệt. Nhìn thấy một tấm danh thiếp của tôi trên bàn, thế là trong câu chuyện chúng nói đến tên tôi. Cả hai, không đứa nào có đủ nghị lực và trí tuệ để dứt khoát hạ nổi tôi, nhưng chúng cũng phỉ báng tôi thô bỉ hết sức theo cái lối ti tiện của chúng. Nhất là Céline, nói rất hăng đến những nhược điểm về con người tôi, mà nó gọi là những dị tướng. Thế mà nó vẫn làm ra bộ khâm phục cái "beauté mêle"⁵⁹ của tôi, theo như lối gọi của nó. Về điểm đó nó khác hẳn cô; đối với cô thì chỉ lần thứ hai gặp tôi, cô đã bảo thẳng tôi rằng tôi chẳng đẹp trai gì. Sự trái ngược đó, lúc ấy làm tôi xúc động mạnh và bỗng Adèle lại chạy đến:

– Ông ạ, anh John vừa đến bảo rằng có người quản lý đến tìm và muốn gặp ông.

– À! Trường hợp này tôi phải kể tóm tắt vậy. Mở toang cửa sổ tôi bước đến trước mặt hai đứa. Tôi không nhận bao Céline nữa, và báo cho nó biết phải rời khỏi khách sạn, cho nó một số tiền để chi tiêu ngay những việc cần, tôi chẳng thèm để ý đến những lời kêu xin, van vỉ, và cử chỉ quằn quại giãy giụa của nó, tôi hẹn với anh chàng kia một cuộc gặp gỡ trong rừng Boulogne. Sáng hôm sau, tôi được cái vui thú chạm trán với gã và cho gã xơi một viên đạn vào cánh tay khốn khổ, gầy guộc, trói gà không chặt của gã⁶⁰. Tôi nghĩ thế là mình đã thanh toán dứt khoát với chúng, nhưng khốn thay, sáu tháng trước đấy Varens đã sinh ra con bé Adèle này, nó quả quyết rằng đứa bé chính là con gái tôi. Cũng có thể như vậy, mặc dù tôi chẳng thấy trên mặt nó có nét nào giống tôi cả. Con Pilot còn giống tôi hơn nó. Tôi đoạn tuyệt với Céline được mấy năm, thì nó bỏ đứa con gái lại và đi theo một anh ca sĩ, nhạc sĩ nào đó sang Ý. Hồi ấy tôi không công nhận cho Adèle có quyền đòi tôi phải nuôi nấng nó, và bây giờ cũng vậy, vì tôi có phải là cha nó đâu. Nhưng thấy con bé bơ vơ, tôi đã kéo nó ra khỏi đống bùn nhơ của kinh thành Paris và đem nó về vun trồng ở đây, cho nó lớn lên trong sạch trên mảnh đất lành mạnh của một khu vườn nông thôn nước Anh. Bà Fairfax đã tìm ra cô để dạy dỗ nó; nhưng bây giờ cô đã biết rõ nó là một đứa con hoang, và mẹ nó là một cô đào Pháp, có thể cô sẽ thay đổi ý kiến đối với việc làm và đứa trẻ. Rồi một ngày kia cô sẽ báo cho tôi biết rằng cô đã tìm được một nơi làm khác, rồi yêu cầu tôi tìm một cô giáo khác thay chân... có phải không?

– Không, Adèle không có trách nhiệm gì về những lỗi lầm của mẹ nó hoặc của ông. Tôi có cảm tình với nó và bây giờ tôi biết rằng nó không cha mẹ, nó bị mẹ bỏ và - không được ông công nhận tôi lại càng tha thiết với nó hơn trước. Làm sao tôi lại có thể yêu quý một đứa trẻ được nuông chiều trong một gia đình giàu có, coi cô giáo dạy mình là một cái vạ hơn một đứa bé mồ côi trơ trọi, nương tựa vào cô giáo như dựa vào một người bạn?

– Ồ, quan điểm của cô là thế đấy? Thôi, tôi phải vào nhà. Cả cô nữa, trời tối rồi.

Nhưng tôi còn ở lại ngoài vườn thêm mấy phút với Adèle và Pilot; tôi chạy và chơi với Adèle một ván cầu vợt. Lúc vào nhà, khi đã cởi bỏ áo mũ cho Adèle, tôi bế nó ngồi lên đùi đến một giờ đồng hồ, cho nó tha hồ nói huyên thuyên, cũng chẳng nỡ mắng, dù đôi lúc nó nói năng hơi tự do bừa bãi, con bé thường có cái thói như vậy mỗi khi được người ta săn sóc tới. Điều đó để lộ cái tính tình hời hợt mà có lẽ nó thừa hưởng của mẹ nó, tính tình ấy khó thích hợp với tâm hồn người Anh. Tuy nhiên nó vẫn có những đức tính riêng, tôi sẵn sàng đánh giá cho những mặt tốt trong con người nó. Tôi cố tìm trong cử chỉ và nét mặt con bé xem có gì giống ông Rochester không, nhưng tuyệt nhiên không thấy; không một nét nào, không vẻ nào tỏ ra nó thuộc dòng máu của ông. Thực tội nghiệp, nếu nó giống ông, có lẽ ông sẽ chăm sóc đến nó hơn.

Cho mãi đến khi đã về buồng riêng để ngủ, tôi mới ngẫm lại kỹ câu chuyện ông Rochester kể cho tôi nghe. Như ông nói, bản thân câu chuyện có lẽ chẳng có gì là đặc biệt; một người Anh giàu có say mê một vũ nữ Pháp và bị nàng phản bội, rõ ràng là một chuyện rất thường tình xảy ra hàng ngày trong xã hội. Nhưng nhất định có một điều gì rất lạ trong việc ông bất thình lình bị xúc động đến cực điểm khi ông nói hiện thời ông rất hài lòng và thú vị lại được sống trong tòa lâu đài cũ với những quang cảnh xung quanh. Tôi ngạc nhiên ngẫm nghĩ về thái độ đó, nhưng dần dần cũng thôi vì thấy không thể nào hiểu nổi, tôi quay ra nghĩ đến thái độ của ông chủ đối với tôi. Câu chuyện tâm tình mà ông nghĩ đem gửi gấm nơi tôi là thích hợp, hình như là một sự đền đáp đối với thái độ kín đáo của tôi. Tôi đánh giá và tiếp nhận nó với ý nghĩa như vậy, cách đối xử của ông với tôi mấy tuần nay cũng bình đẳng hơn trước. Hình như tôi không còn là chướng ngại vật trước mặt ông nữa; ông không còn có những lúc lạnh lùng kênh kiệu nữa; khi bất chợt gặp tôi, ông có vẻ dễ chịu vì thường thường ông nói một câu dịu dàng, hoặc đôi khi mỉm cười với tôi. Mỗi khi mời tôi đến, ông đều tiếp đón ân cần, khiến tôi cảm thấy mình quả có khả năng làm cho ông vui vẻ, và những buổi tối trò chuyện như thế, được ông ưa chuộng vì nó đem lại vui thích cho ông cũng như lợi ích cho tôi.

Tôi nói tương đối ít, nhưng tôi rất thích nghe ông nói chuyện. Bản tính ông cởi mở; ông thích hé mở ra cho một tâm hồn ít tiếp xúc với đời thấy những khía cạnh, những lối cư xử trong cuộc sống (đây tôi không muốn nói đến những khía cạnh đồi bại và những đường lối xấu xa, mà là những khía cạnh đáng chú ý vì cái địa bàn hoạt động rộng lớn của chúng và tính chất mới lạ khi chúng được kể lại). Và tôi rất thú vị tiếp nhận những ý tưởng mới mẻ của ông, tưởng tượng những cảnh mới mẻ ông diễn tả, hoặc theo dõi ông trong óc qua những vùng mới mẻ ông mở ra trước mặt tôi, tâm trí không hề bị kích động hoặc bối rối vì một lời nói bóng gió độc hại nào.

Thái độ tự nhiên của ông khiến tôi không còn phải dè dặt ngại ngùng nữa. Sự thẳng thắn thân mật vừa đúng mức vừa thân ái càng làm cho tôi thấy gần gũi ông. Đôi khi tôi cảm thấy ông như là một người thân thích chứ không phải là một ông chủ nữa. Tuy nhiên thỉnh thoảng ông vẫn còn cái vẻ hách dịch, nhưng tôi cũng chẳng để tâm; tôi biết bản tính ông như vậy. Niềm vui thú mới mẻ này đến với cuộc đời khiến tôi cảm thấy hạnh phúc và không còn buồn phiền vì không họ hàng thân thích nữa. Số phận mỏng manh nhỏ nhoi của tôi được mở rộng ra, cuộc đời không còn thấy trống rỗng, sức khỏe tôi cũng khác hẳn, người tôi đẫy đà khỏe mạnh hẳn lên.

Liệu lúc này trước mắt tôi, ông Rochester còn xấu trai nữa không? Không, thưa bạn đọc, sự biết ơn cùng với nhiều sự liên tưởng tốt đẹp và thú vị khiến tôi thấy mặt ông ưa nhìn nhất đời. Sự có mặt của ông trong buồng còn tươi vui hơn cả ngọn lửa sáng chói nhất. Tuy nhiên không phải là tôi đã quên những khuyết điểm của ông. Thực thế, tôi không thể quên được là vì những thói xấu của ông cứ luôn luôn lộ ra. Ông kiêu ngạo, mỉa mai, khắc nghiệt đối với sự thấp kém dưới mọi dạng thức. Tôi thầm nghĩ lòng tốt của ông đối với tôi cũng ngang với sự bất công nghiệt ngã đối với nhiều kẻ khác. Ông u uất, khó hiểu. Nhiều lần được gọi đến đọc sách cho ông nghe, tôi thấy ông ngồi đơn độc trong phòng sách, đầu gục trên hai cánh tay khoanh lại, lúc ngẩng đầu lên, nét mặt ông có vẻ lầm lì, buồn thảm, hầu như dữ tợn nữa. Tôi cho rằng nguyên nhân của cái tính khí thất thường khắc nghiệt và những lỗi lầm xưa kia của ông (tôi nói xưa kia vì hiện nay hình như ông đã sửa chữa) là một sự éo le độc địa nào đó của số phận. Tôi tin rằng về bản chất ông có những khuynh hướng tốt hơn, những nguyên tắc cao quý hơn và những sở thích lành mạnh hơn, chứ không phải như hoàn cảnh đã tạo nên, hoặc sự giáo dục hay số phận đã đem đến cho ông. Tôi nghĩ trong con người ông có những chất liệu rất tốt, mặc dầu hiện tại chúng bị tì ố và hỗn độn rối bời. Tôi phải thú nhận rằng tôi đau khổ vì nỗi đau khổ của ông, không kể đau khổ như thế nào, và thường tôi cố gắng làm dịu bớt những nỗi đau đớn đó.

Tôi đã tắt nến, ngả mình xuống giường, nhưng không sao chợp mắt được vì vẫn bị cái nhìn của ông ám ảnh, lúc ông chợt dừng bước và nói với tôi rằng số mệnh đã đứng sững trước mặt ông, nó thách ông sống hạnh phúc được trong lâu đài Thornfield. Tôi tự hỏi: "Sao lại không nhỉ? Có cái gì ngăn cách ông với ngôi nhà này? Liệu ông có sắp bỏ đi nữa không? Bà Fairfax đã bảo ít khi ông ở lại lâu đài tới quá mười lăm hôm liền, thế mà bây giờ ông ở đây đã tới tám tuần lễ rồi. Nếu ông đi thật, thì thực là một sự thay đổi đáng buồn. Giả sử ông vắng mặt suốt cả ba mùa: xuân, hạ và thu thì những ngày nắng ấm đối với tôi sẽ tẻ nhạt đến đâu".

Sau lúc nghĩ ngợi lan man như vậy, không biết tôi có thiếp đi hay không, chỉ biết tôi đột nhiên giật mình tỉnh hẳn vì nghe có tiếng rì rầm mơ hồ kỳ lạ, mà thê thảm làm sao, hình như ở ngay trên đầu mình. Tôi tiếc sao lúc nãy lại không để nến cháy, vì đêm tối sợ hãi hết sức, và tâm trí tôi như bị tê liệt. Tôi ngồi nhỏm dậy trên giường, lắng nghe. Tiếng rì rầm tắt hẳn.

Tôi cố ngủ lại, nhưng trong lòng khắc khoải, sự yên ổn trong tâm hồn đã bị khuấy động. Chuông đồng hồ dưới nhà ngân nga điểm hai tiếng. Vừa lúc ấy hình như có tiếng người chạm vào cả buồng tôi, như có những ngón tay sờ soạng trên mặt gỗ lần mò tìm lối đi ra ngoài hành lang tối. Tôi cất tiếng hỏi:

– Ai đấy?

Không có tiếng trả lời, tôi sợ lạnh toát cả người.

Ngay lúc ấy tôi nhớ ra có lẽ là con Pilot; khi nào cửa bếp vô tình để ngỏ, nó thường hay tìm đến nằm ở cửa buồng ông chủ, sáng sáng chính tôi vẫn thấy nó nằm ở đấy. Ý nghĩ đó làm tôi yên tâm đôi chút, tôi lại đặt mình nằm xuống. Sự vắng lặng khiến tâm trí tôi trở lại bình tĩnh; cả tòa nhà bây giờ lại đắm chìm trong tịch mịch, tôi bắt đầu cảm thấy giấc ngủ trở lại. Nhưng số mệnh bắt tôi không sao ngủ được đêm hôm đó. Giấc mơ vừa thoáng đến bên tai, tôi đã phải hãi hùng tan biến đi ngay vì một sự việc kinh khủng, sợ đến lạnh người.

Đó là một chuỗi cười ma quái, khàn khàn, ằng ặc, sâu thẳm, hình như phát ra ngay ở lỗ khóa cửa buồng. Đầu giường tôi lại ở gần ngay cửa, nên thoạt đầu tôi tưởng con quỷ thốt ra tiếng cười đó đứng cạnh giường, hoặc có thể nó ghé sát ngay bên gối tôi. Tôi nhổm dậy, ngơ ngác nhìn quanh, nhưng có gì đâu; trong lúc tôi đang ngó trừng trừng, tiếng cười kỳ lạ lại nổi lên và tôi biết ngay là nó phát ra từ phía sau cửa. Cử chỉ đầu tiên của tôi là đứng dậy cài then cửa, và kêu lên lần nữa:

– Ai đó?

Có tiếng gì ùng ục, rền rĩ và ngay sau đó là tiếng chân bước ngoài hành lang, đi về phía cầu thang gác ba. Cầu thang đó vừa làm thêm một cánh cửa, tôi nghe tiếng cánh cửa ấy kẹt mở và đóng sập lại, rồi yên lặng hẳn.

Tôi nghĩ bụng: "Có phải là Grace Poole không? Chị bị ma ám chăng? Không thể cứ ở trong buồng một mình được nữa, tôi phải đi tìm bà Fairfax. Tôi choàng khăn và khoác một chiếc áo, tay run run, rút then mở cửa ra.

Ngoài hành lang có một cây nến đang cháy, đặt trên mặt thảm. Thấy vậy, tôi ngạc nhiên quá; nhưng tôi còn sửng sốt hơn khi trông thấy không khí mù mịt như đầy những khói. Tôi đang nhìn quanh xem làn khói xanh này bốc ra từ đâu thì bỗng ngửi thấy có mùi cháy khét.

Có tiếng gì nứt vỡ, đó là tiếng cửa buồng ông Rochester hé mở và khói từ đó cuồn cuộn tuôn ra. Tôi không còn nghĩ gì đến bà Fairfax, đến Grace Poole, đến tiếng cười quái gỡ nữa; tôi lao ngay vào buồng. Lửa đã liếm xung quanh giường, những tấm màn đang bốc cháy. Giữa đám khói lửa mịt mù đó, ông Rochester vẫn nằm yên, ngủ li bì.

– Dậy mau! Dậy mau! Tôi kêu lên, tôi lay ông, nhưng ông chỉ lầm bầm nói gì rồi giở mình, khói đã làm cho ông mê mệt đi rồi. Không thể chậm trễ một phút, cả đến khăn trải giường cũng đã bén lửa; tôi nhảy bổ đến chỗ cái chậu và cái bình xách nước; cũng may mà cái chậu khá to và cái bình cũng sâu; cả hai đều đầy nước. Tôi bê cả hai dội ào lên giường và cả người nằm, rồi chạy vội về buồng, lấy bình nước của tôi dội nốt vào. Nhờ trời tôi dập tắt được ngọn lửa đang cháy lem lém.

Tiếng lửa tắt xèo xèo và chiết bình tôi tuột tay đánh rơi vỡ khi đổ nước xong, và nhất là nước tưới ướt sũng người làm ông Rochester bừng tỉnh. Dù tối mờ mịt, tôi cũng biết ông Rochester đã tỉnh, vì nghe ông tuôn ra một tràng những lời chửi rủa khi thấy mình nằm trong một vũng nước.

– Lụt hay sao thế này? - Ông kêu lên.

– Không phải đâu, thưa ông, tôi đáp, nhưng vừa có hỏa hoạn đấy; ông dậy ngay đi, người ông sũng nước; tôi sẽ đem đến cho ông một cây nến.

– Nhân danh mọi ma quỷ nơi đất Chúa, có phải Jane Eyre đấy không? Cô định làm gì tôi đây, cô phù thủy? Ngoài cô ra còn có ai trong này nữa? Có phải cô âm mưu dìm chết tôi không?

– Tôi sẽ đem đến đây cho ông một cây nến. Lạy Chúa, xin ông hãy dậy ngay. Có kẻ âm mưu chuyện gì đây. Ông không thể nào khám phá ngay ra chuyện này và thủ phạm đâu.

– Đây, tôi dậy rồi đây, nhưng dù có nguy hiểm cô cũng đi tìm cho tôi cây nến. Cô hãy đợi hai phút để tôi tìm quần áo khô thay đã; nếu còn cái nào khô. À, áo ngủ của tôi đây rồi. Thôi, cô chạy mau đi!

Tôi chạy vội ra, đem cây nến vẫn còn ở ngoài hành lang vào ông cầm nến giơ lên soi giường, thấy cháy xém đen cả, đệm ướt sũng, tấm thảm lũng bũng nước, ông hỏi:

– Thế này là thế nào? Kẻ nào gây ra chuyện này?

Tôi kể lại vắn tắt những điều mình biết, tiếng cười kỳ dị nghe thấy ngoài hành lang, tiếng chân bước lên tầng gác ba, khói và mùi khét khiến tôi phải lao vào buồng ông, rồi lúc vào thấy cảnh tượng thế nào, và vớ được bất cứ cái gì có nước tôi cũng đổ vào giường ông.

Ông trầm ngâm nghe tôi nói, trong lúc đó, mặt ông có vẻ suy nghĩ hơn là ngạc nhiên; ông không đáp lại ngay khi nghe tôi kể xong. Tôi hỏi ông:

– Tôi có nên gọi bà Fairfax không?

– Bà Fairfax à, thôi gọi bà ta làm quái gì. Bà ấy thì làm gì được, để yên cho bà ấy ngủ.

– Thế tôi đi tìm Leah và đánh thức vợ chồng anh John dậy.

– Không cần, cứ lặng yên. Cô có quàng khăn san chứ? Nếu cô chưa đủ ấm thì choàng thêm cái áo khoác của tôi kia kìa, và ngồi xuống ghế bành đây. Bây giờ cô để chân lên ghế đẩu cho khỏi ướt. Tôi đi độ vài phút và cầm theo cả cây nến nữa. Cô cứ ngồi yên, đợi tôi quay lại; phải im như hến ấy. Tôi còn lên tầng gác hai xem sao. Nhớ đừng có động đậy và gọi ai cả.

Ông bước ra, tôi nhìn theo ánh sáng xa dần; ông đi thật nhẹ nhàng qua hành lang, mở chiếc cửa lối lên cầu thang rất khẽ. Ông bước lên rồi đóng ngay lại, ánh sáng cuối cùng thế là tắt hẳn. Còn lại một mình tôi trong bóng tối dày đặc. Tôi lắng tai nghe, nhưng không có một tiếng động. Một hồi lâu tôi thấy mệt mỏi, tuy khoác chiếc áo choàng mà vẫn lạnh giá, và thấy mình ngồi lại như vậy cũng chẳng ích gì, vì tôi không được khua mọi người dậy. Tôi đã định không tuân theo lời ông Rochester và như vậy có thể làm ông phiền lòng, thì vừa lúc ấy có ánh sáng le lói rọi lên tường hành lang, và có tiếng chân đi đất bước trên thảm. Tôi tự nhủ: "Ước gì chính ông Rochester và không còn chuyện gì không may hơn xảy ra nữa".

Ông bước vào buồng, mặt tái, vẻ rầu rĩ. Ông vừa đặt cây nến lên bàn rửa mặt vừa nói:

– Tôi đã khám phá ra hết, thực đúng như tôi nghĩ.

– Thế nào, thưa ông?

Ông không trả lời, đứng khoanh tay nhìn xuống đất. Vài phút sau, ông hỏi tôi bằng một giọng hơi khác thường:

– Tôi quên khuấy đi mất, có phải cô nói rằng lúc mở cửa buồng, cô nhìn thấy một cái gì thì phải?

– Không, thưa ông, chỉ có mỗi một cây nến đặt trên mặt sàn.

– Nhưng cô đã nghe thấy tiếng cười quái gở? Tôi cho rằng trước đây cô đã nghe thấy tiếng cười ấy, hoặc thấy một hiện tượng tương tự như thế?

– Vâng, thưa ông, có một người đàn bà vẫn khâu vá và ở đây tên là Grace Poole, chị ta vẫn cười như vậy. Thật là một người đàn bà kỳ dị.

– Đúng, Grace Poole, cô đoán đúng đấy. Chị ta, quả như cô nói, rất là kỳ dị. Được, tôi sẽ suy nghĩ về chuyện này. Đồng thời, tôi rất hài lòng thấy rằng ngoài tôi ra, cô là người độc nhất biết rõ chi tiết về việc xảy ra đêm nay. Cô không phải là người bạ đâu nói đấy, vậy cô chớ nói nhé. Cứ mặc tôi giải thích về chuyện này (ông chỉ vào chiếc giường). Bây giờ cô về buồng nghỉ đi. Còn tôi, tôi ngủ trên chiếc ghế dài trong phòng sách cho đến sáng cũng được. Gần bốn giờ rồi, chỉ còn hai tiếng đồng hồ nữa là các gia nhân sẽ lục tục trở dậy thôi.

Tôi đi ra và nói:

– Vậy chúc ông ngon giấc.

Ông có vẻ ngạc nhiên - thật là phi lý - vì chính ông vừa bảo tôi đi ra.

– Thế nào, ông kêu lên, cô về đấy à, cô bỏ đi như thế sao?

– Ông bảo tôi đi mà, thưa ông.

Nhưng không phải là không một lời từ biệt, không phải không có một vài câu cáo từ hoặc vài lời thân mật; tóm lại, không phải là bỏ đi một cách đơn giản và vô tình thế đâu. Cô đã cứu sống tôi... Cô đã kéo tôi ra khỏi một cái chết đau đớn kinh khủng! Thế mà cô lại đi qua trước mặt tôi như thể chúng ta là người xa lạ! Ít nhất thì cũng phải bắt tay một cái chứ!

Ông chìa tay ra, tôi cũng giơ tay cho ông bắt; mới đầu ông còn nắm bằng một tay, sau ông đưa nốt cả tay kia ra nắm chặt lấy bàn tay tôi.

– Cô đã cứu tôi thoát chết, tôi vui mừng chịu ơn cô cái ơn trời biển đó. Tôi không biết nói gì hơn. Tôi sẽ không bao giờ chịu hàm ơn đến như vậy đối với một người nào khác trên đời, nhưng đối với cô thì khác; - tôi cảm thấy rằng ân huệ của cô không canh cánh bên lòng, cô Jane ạ.

Ông ngừng lời, chăm chú nhìn tôi, môi ông mấp máy những lời nói không nghe rõ, nhưng giọng ông nghẹn lại.

– Một lần nữa xin chào ông. Có gì đâu mà nói chuyện nợ nần, ân huệ, chịu ơn này nọ.

– Tôi đã biết, - ông nói tiếp, - thế nào cũng có ngày cô làm điều tốt cho tôi bằng cách này hay cách khác. Ngay từ phút đầu tiên gặp cô, tôi đã nhìn thấy thế trong đôi mắt cô. Không phải là vô cớ mà cái vẻ tươi cười của đôi mắt cô đã làm cho... (ông lại ngừng lại) làm cho... (ông vội vàng nói tiếp) từ đáy tim tôi rộn lên một niềm vui sướng. Người ta thường nói đến những cảm tính tự nhiên của con người.

Tôi đã nghe nói đến những vị phúc thần, trong câu chuyện truyền kỳ hoang đường nhất cũng có đôi chút sự thật. Hỡi vị ân nhân thân mến của tôi xin chúc cô ngủ ngon!

Giọng nói của ông toát ra một nghị lực kỳ lạ, cái nhìn của ông lóe lên một ánh lửa khác thường.

– Tôi lấy làm mừng rằng ngẫu nhiên đã thức giấc? - Tôi nói, rồi bước ra.

– Thế nào, cô muốn đi à?

– Tôi thấy lạnh, thưa ông.

– Lạnh à! Ừ nhỉ! Đứng trong một vũng nước! Vậy cô đi, cô Jane, cô đi nhé! - Miệng nói vậy nhưng ông vẫn nắm tay tôi, không sao gỡ ra được. Tôi nghĩ ra một kế liền bảo:

– Tôi thấy hình như có tiếng bà Fairfax đã dậy, thưa ông.

– Ừ, thế cô đi.

Ông buông tay ra, và tôi đi thoát.

Tôi trở về giường nằm, nhưng không thiết gì ngủ nữa.

Suốt đến lúc rạng đông tôi bị vật vã trên một mặt biển sóng động nhẹ nhàng, những đợt sóng ưu tư lẩn ngầm dưới những làn sóng êm đềm hạnh phúc. Đôi khi tôi tưởng tượng sau biển nước hung hãn kia là một bờ biển êm đềm như dãy đồi Beulah⁶¹. Và chốc chốc niềm hy vọng lại đánh thức dậy một luồng gió mát dịu đắc thắng đưa tâm hồn tôi đến bên bờ. Nhưng tôi không thể nào tới được đích, dù chỉ là trong tưởng tượng một trận gió thổi ngược lại từ lục địa ra, luôn luôn đẩy tôi trở lại.

Lương tri cứ chống lại sự mê sảng, trí phán đoán kìm hãm lòng say đắm. Lòng bồi hồi quá không sao ngủ được, tôi dậy ngay lúc trời mới tảng sáng.

CHƯƠNG XVI

Sau cái đêm trằn trọc không ngủ đó, tôi vừa muốn lại vừa sợ gặp ông Rochester. Tôi muốn lại được nghe giọng nói của ông nhưng lại sợ cái tia mắt nhìn của ông. Vào quãng sáng sớm có lúc tôi cũng chờ đợi ông đến; thường thì ông không hay vào buồng học, nhưng đôi khi ông cũng tạt vào vài phút, và tôi có cảm tưởng chắc chắn hôm đó thể nào ông cũng đến.

Nhưng buổi sáng hôm ấy lại trôi đi như thường ngày, không có sự gì xảy ra làm gián đoạn buổi học yên tĩnh của Adèle cả. Chỉ có sau bữa điểm tâm một lát, tôi nghe thấy tiếng lao xao ở gần buồng ông Rochester, giọng nói của bà Fairfax, của Leah và của chị nấu bếp - vợ anh John, và cả tiếng khàn khàn của John nữa. Có những tiếng kêu: "May mắn quá, ông chủ không bị chết cháy trên giường". "Đã bảo thắp nến đêm là nguy hiểm lắm mà lỵ". "Nhờ giời ông chủ lại nhanh trí nghĩ ngay đến bình nước!". "Tôi lấy làm lạ sao ông không đánh thức ai dậy cả", "Mong rằng ông không bị cảm lạnh vì ngủ trên ghế dài trong buồng sách...".

Sau những lời bàn tán, tiếp đến tiếng lau chùi xếp dọn.

Lúc xuống nhà dưới ăn bữa trưa, đi qua buồng ông, tôi nhìn vào thấy đồ đạc đã được bày biện lại ngăn nắp, riêng có giường là đã được tháo hết diềm màn ra. Leah đứng trên thành cửa sổ, đang lau những ô cửa kính bị ám khói. Tôi cũng định hỏi chị, vì muốn biết xem câu chuyện được kể lại ra sao; nhưng mới tiến vào vài bước tôi chợt thấy một người nữa cũng ở trong phòng - một người đàn bà ngồi trên ghế cạnh giường, đang đính những chiếc vòng vào cái diềm màn mới. Đó chẳng phải là ai khác mà chính là Grace Poole.

Chị ngồi đấy, vẫn lặng lẽ lầm lì như mọi khi, mặc áo dài nâu, đeo tạp dề kẻ ô, với chiếc khăn tay trắng và đầu đội mũ ngủ. Chị chăm chú khâu, hình như tất cả tư tưởng đều tập trung vào công việc. Trên cái trán cằn cỗi và những nét mặt thô của chị không thấy cái vẻ xanh tái hoặc chán chường mà người ta những tưởng sẽ in lên mặt một người đàn bà vừa mưu chuyện giết người, một kẻ đêm qua đã bị nạn nhân chết hụt của mình theo đến tận sào huyệt và (theo tôi nghĩ) lên án về tội ác định thực hiện. Tôi đâm ngạc nhiên và bối rối. Tôi đang nhìn chị, chợt chị ngẩng đầu lên. Chị không giật mình, không đổi sắc mặt, không có dấu hiệu gì chứng tỏ chị bị xúc động hoặc có ý thức về tội lỗi của mình, hoặc e sợ bị khám phá. Chị cất tiếng "Chào cô" vẫn với cái giọng thản nhiên và cộc lốc như thường lệ, rồi lại cầm chiếc vòng khác tiếp tục khâu.

Tồi thầm nghĩ: "Mình phải thử chị ta xem sao; một thái độ kín đáo đến như vậy thì không sao hiểu nổi".

– Chào chị Grace, tôi nói, có việc gì xảy ra ở đây thế hả chị? Hình như tôi vừa nghe thấy các người nhà bàn tán với nhau lúc nãy?

– Có gì đâu, đêm qua ông chủ nằm trên giường đọc sách, ông ngủ quên, cứ để nến cháy, lửa bén vào màn, nhưng cũng may, chăn màn và giường chưa bị cháy thì ông đã dậy và kịp thời lấy bình nước dập tắt.

– Lạ nhỉ! - Hạ thấp giọng tôi nói, rồi nhìn chằm chằm vào chị ta. Thế ông chủ không đánh thức ai dậy à? Mà không ai nghe thấy tiếng gì hay sao?

Chị lại ngước mắt nhìn tôi, và lần này trong khóe mắt của chị có một ý nghĩa hẳn hoi. Hình như chị chăm chú quan sát tôi rồi trả lời:

– Người nhà đều ngủ cách xa phòng ông chủ, cô biết đấy, họ khó mà nghe thấy được. Chỉ có buồng của bà Fairfax và của cô là gần hơn cả, nhưng bà Fairfax cũng bảo rằng không nghe thấy gì hết, mà tuổi già thường đã ngủ là say như chết.

Chị im lặng rồi lại tiếp, ra vẻ bình thản, nhưng với một giọng đặc biệt đầy ý nghĩa:

– Nhưng cô, cô còn trẻ, tôi nghĩ là cô tỉnh ngủ hơn; chắc cô cũng nghe thấy có tiếng động chứ?

– Có tôi nói, hạ thấp giọng xuống để cho chị Leah đang lau cửa kính không nghe thấy được. - Mới đầu tôi tưởng đó là Pilot, nhưng Pilot thì cười làm sao được, mà tôi thì nhất định có nghe thấy tiếng cười, một tiếng cười kỳ dị.

Chị rút một sợi chỉ, vuốt sáp cẩn thận rồi xỏ vào lỗ kim một cách khéo léo, và nhận định rất bình tĩnh:

– Tôi cho rằng khó lòng mà ông chủ lại cười trong trường hợp nguy hiểm như thế, chắc là cô mê ngủ đấy.

– Tôi không mê đâu, - tôi nói, hơi bực mình vì cái thái độ lạnh như tiền của chị. Chị ta lại nhìn tôi vẫn với con mắt soi mói ý nghĩa ấy.

– Cô có nói với ông chủ rằng cô nghe thấy tiếng cười không?

– Sáng nay tôi chưa có dịp nào nói chuyện với ông ấy?

Chị ta lại hỏi thêm:

– Thế lúc ấy cô không nghĩ đến mở cửa và nhìn ra hành lang à?

Hình như chị ta hỏi tôi bất chợt để dò biết điều gì. Tôi thoáng nảy ra ý nghĩ, nếu biết tôi đã rõ tội lỗi của chị hoặc nghi ngờ chị, rất có thể chị ta sẽ hại tôi bằng một thủ đoạn xảo quyệt nào đó. Tôi cho rằng cứ nên đề phòng là hơn, bèn nói:

– Trái lại, tôi cài chặt then cửa.

– Thế tối đến, trước khi đi ngủ, cô vẫn quên không cài cửa à?

Tôi nghĩ bụng: "Quân xảo quyệt, nó muốn biết những thói quen của mình để xếp đặt chương trình hành động đây". Lại phát cáu, tôi mất cả thận trọng, trả lời sắc cạnh:

– Từ trước đến giờ tôi thường quên không cài cửa, vì thấy không cần thiết. Tôi cho rằng ở lâu đài Thornfield chẳng có gì nguy hiểm, đáng lo ngại, nhưng từ nay (tôi nhấn mạnh vào những tiếng này) tôi sẽ xem xét mọi cái cẩn thận trước khi đi ngủ.

Chị trả lời:

– Cô làm thế là phải. Vùng này cũng yên ổn như bất cứ nơi nào khác mà tôi biết; từ khi có lâu đài này tôi chưa từng nghe thấy nói đến chuyện kẻ trộm lọt vào đây, mặc dù ai cũng biết ở đây có nhiều đồ sứ, bát đĩa, đáng giá hàng trăm đồng. Cô xem đấy, một tòa nhà thênh thang thế này mà có mấy người làm đâu, vì ông chủ chẳng bao giờ ở đây lâu, và khi nào về, ông cũng không cần nhiều người hầu hạ, vì ông chưa có vợ con gì. Nhưng theo tôi nghĩ thì cẩn thận bao giờ cũng vẫn hơn. Đóng cửa chỉ thoáng cái là xong và cài then lại để đề phòng bất trắc là phải. Cô ạ, nhiều người cái gì cũng cứ dựa vào Trời. Nhưng tôi cho rằng Trời không can thiệp nhiều vào chuyện của người đâu, mặc dù vẫn phù hộ kẻ nào biết giữ gìn cẩn thận.

Đến đây chị ta ngừng thuyết lý, đặc biệt lần này chị ta nói dài, và lại thuyết lý trịnh trọng như một tín đồ Quaker.

Tôi vẫn còn đứng thần người ra trước thái độ tự chủ lạ kỳ và sự giả dối không sao lường được của chị ta, thì chị nấu bếp bước vào gọi:

– Chị Poole, bữa ăn của người nhà dọn sắp xong rồi đấy. Chị xuống đi chứ?

– Không, chị để giúp cốc rượu và một mẩu pu-đinh vào khay cho tôi, tôi sẽ đem lên gác.

– Chị có ăn thịt không?

– Chỉ một miếng thôi, và một mẩu phó mát, thế là đủ.

– Thế còn món hầm?

– Chị đừng bận tâm đến món ấy bây giờ, trước giờ uống trà tôi sẽ xuống, và sẽ tự làm lấy!

Bây giờ chị bếp quay lại bảo tôi rằng bà Fairfax đang đợi; tôi bèn đi ra.

Suốt bữa ăn trưa, tôi chỉ nghe mang máng những lời bà Fairfax kể lại chuyện cái màn bị cháy, vì óc tôi còn mải băn khoăn về tính tình bí hiểm của chị Grace Poole, và tôi cũng thắc mắc hơn về cái cương vị của chị ở lâu đài. Tôi ngạc nhiên không hiểu tại sao sáng nay chị ta không bị bắt hoặc ít nhất cũng bị tống cổ đi. Đêm qua hầu như ông chủ đã bảo rõ với tôi rằng ông tin chị ta là thủ phạm. Nguyên nhân bí ẩn nào đã khiến ông không dám kết tội chị? Tại sao ông lại phải bảo tôi giữ kín? Thật lạ lùng, một người táo tợn, hay hằn thù và kiêu ngạo như ông mà hình như lại bị kiềm chế dưới sức mạnh của một kẻ bề dưới thấp hèn nhất, bị kiềm chế đến nỗi chị ta dùng tay vào việc sát hại ông, ông cũng không dám đàng hoàng kết tội chị, lại càng không dám trừng phạt chị nữa.

Giá Grace Poole trẻ trung xinh đẹp, thì tôi cũng có thể cho rằng không phải vì thận trọng hoặc sợ hãi mà vì những tình cảm êm đềm hơn, nên ông mới đối xử với chị như vậy. Khốn nhưng chị chẳng được vẻ gì, lại đã "nạ dòng" như thế thì không thể tin được chuyện ấy. Tôi nghĩ thầm: "Nhưng trước kia chị ta đã có một thời thanh xuân, mà tuổi trẻ của chị lại đồng thời với tuổi trẻ của ông Rochester. Mình không tin là trước kia chị ta xinh đẹp, nhưng mình cho rằng có thể tính tình độc đáo và cương nghị của chị bù lại cho cái bề ngoài xấu xí ông Rochester lại là người ưa tính cương quyết và độc đáo khác thường, ít nhất thì Grace cũng có tính độc đáo. Có thể là trước kia ông đã có một lúc phóng túng, (chuyện này rất có thể đối với một người có tính tình đột ngột, bướng bỉnh như ông Rochester, khiến ông bị quyền lực của chị ta chi phối, nên bây giờ hành động của ông vẫn cứ chịu cái ảnh hưởng bí mật của chị, kết quả của sự dại dột của ông, mà ngày nay ông không sao rũ ra được, và cũng chẳng dám coi thường). Nhưng phỏng đoán như vậy thì cái bộ mặt vuông bèn bẹt, khô cằn và thô kệch của chị Poole lại hiện rõ ra trong trí óc tôi, nên tôi lại bụng bảo dạ: "Không, không thể được; mình phỏng đoán như vậy không đúng". Song một tiếng nói bí mật từ trong tim tôi thầm nhủ: "Chính cô cũng chẳng xinh đẹp gì, ấy thế mà có lẽ ông Rochester lại ưng cô, dù sao thì cô cũng vẫn cảm thấy như thế, và đêm hôm qua, cô hãy nhớ lại lời ông ta nói, nhớ lại cái nhìn, nhớ lại giọng nói của ông ta!".

Tôi nhớ lại tất cả rất rõ, ngôn ngữ, khóe mắt, giọng nói của ông lúc ấy hình như sống lại trong óc tôi. Bấy giờ tôi đang ở trong buồng học. Adèle tập vẽ, tôi cúi xuống cầm tay nó cho nó đưa bút chì. Nó ngẩng lên nhìn tôi và giật mình nói:

– Qu' avez-vous mademoiselle? Vos doigts tremblent comme la feuille, et vos joues sont rouges: mais rouges comme des cerises?⁶²

– Tại cô cúi mãi nên nóng người lên đấy, Adèle ạ!

Tôi vội xua đuổi khỏi đầu óc ý nghĩ đáng ghét về Grace Poole, nó khiến tôi ghê tởm. Tôi tự so sánh với chị ta, và thấy mình khác hẳn. Chị Bessie đã chẳng bảo tôi y hệt một vị phu nhân là gì; chị nói rất đúng, trước kia đã có vẻ là một phu nhân. Hiện giờ trông tôi còn khá hơn hồi gặp chị Bessie nhiều, tôi hồng hào đẫy đà hơn, linh lợi hơn và tôi có những niềm vui sâu sắc hơn.

"Trời sắp tối rồi", tôi tự nhủ khi đưa mắt nhìn qua cửa sổ. "Suốt ngày hôm nay mình không nghe thấy giọng nói và tiếng chân ông Rochester ở trong nhà. Nhưng chắc chắn là mình sẽ gặp ông trước khi trời tối. Sáng nay mình ngại gặp ông; bây giờ mình lại muốn gặp bởi đợi chờ quá lâu, mình đâm ra sốt ruột".

Lúc trời tối hẳn, và Adèle đã bỏ vào buồng chơi với chị Sophie, tôi lại càng nóng lòng muốn gặp ông Rochester. Tôi lắng nghe xem có tiếng chuông rung dưới nhà không, xem Leah có lên gọi tôi xuống chăng. Đôi khi tôi tưởng tượng như có tiếng chân ông Rochester, nên tôi quay ra phía cửa đợi nó mở ra và để ông vào. Nhưng cửa vẫn đóng nguyên, chỉ có bóng tối tràn qua cửa sổ vào buồng. Tuy nhiên hãy còn sớm, mới độ sáu giờ, mà thường thì quãng bảy hay tám giờ ông mới cho lên tìm tôi. Chắc chắm là tối nay tôi không thể nào hoàn toàn thất vọng, khi tôi có biết bao nhiêu chuyện muốn nói với ông! Tôi lại muốn đề cập tới Grace Poole, xem ông trả lời ra sao. Tôi muốn hỏi thẳng xem có thực ông tin chắc rằng Grace Poole đã làm cái việc ghê tởm đêm qua không, và nếu đúng thì tại sao ông lại giữ kín tội ác đó của chị ta? Sự tò mò của tôi có làm ông bực dọc hay không thì cũng chẳng sao. Tôi đã biết cái thích thú hết làm cho ông khó chịu, lại làm cho ông nguôi dịu; đó là điều tôi thú vị nhất, và một bản năng vững chắc luôn luôn kìm giữ tôi khỏi đi quá trớn, tôi không bao giờ phiêu lưu quá giới hạn đi tới khiêu khích, nhưng tôi cứ thích đến sát ranh giới để xem thử tài khéo léo của tôi ra sao. Luôn luôn giữ lễ độ cử chỉ thích hợp với cương vị của mình, tôi vẫn có thể tranh luận với ông không lo phải lúng túng dè dặt, thái độ đó thích hợp với cả hai chúng tôi.

Bỗng có tiếng chân làm cho cầu thang kêu cọt kẹt. Leah bước vào, nhưng chị chỉ nói cho tôi biết rằng trà đã pha xong ở buồng bà Fairfax. Tôi xuống đấy, ít nhất cũng thích thú được xuống nhà dưới, vì nghĩ càng được gần ông Rochester hơn. Khi tôi vào buồng, bà Fairfax bảo tôi:

– Chiều nay cô ăn ít quá, hẳn là cô cần phải uống trà, tôi e hôm nay cô không được khỏe, trông mặt cô đỏ như bi sốt.

– Ồ không đâu! - Chưa bao giờ tôi thấy dễ chịu như bây giờ.

– Vậy cô phải chứng tỏ bằng cách ăn nhiều vào nhé. Cô có thể đổ trà vào ấm giúp, để tôi đan nốt đường này cho xong không?

Đan xong, bà nhỏm dậy hạ chiếc mành cửa mà từ nãy bà vẫn cuốn lên có lẽ là để cho buồng thêm sáng, mặc dầu lúc ấy bóng tối đã đổ xuống rất mau.

Bà Fairfax nhìn qua cửa kính nói:

– Tuy không có sao, nhưng tối nay đẹp tuyệt. Cũng may ông Rochester đi chơi gặp buổi tối đẹp trời.

– Đi chơi? Ông chủ đi đâu thế? Vậy mà tôi không biết đấy.

– À ông đi ngay từ lúc ăn điểm tâm xong. Ông đến lâu đài Leah, chỗ ông Eshton ở, bên kia Millcote mười dặm. Tôi chắc ở đấy lại có một cuộc hội họp gì đây. Nam tước Ingram, ngài George Lynn, đại tá Dent và nhiều vị khác nữa.

– Bà có chờ ông ấy về tối nay không?

– Không, và cả ngày mai cũng thế. Tôi cho là có lẽ ông còn ở bên ấy một tuần hay hơn nữa. Khi những người lịch sự đó gặp nhau thì họ có thiếu gì thú vui thanh lịch, có đủ thứ giải trí không việc gì vội vã rời nhau. Đặc biệt là cần phải có các ông trong những dịp như vậy, mà ông Rochester lại rất có tài và rất hoạt bát trong các cuộc thù tiếp, tôi cho rằng ông được mọi người yêu thích; các bà các cô lại càng yêu mến ông. Dù cô nghĩ rằng vẻ ngoài của ông cũng chẳng có gì là đặc sắc đối với mắt các bà, nhưng tôi cho là những kiến thức, khả năng, và có lẽ cả tiền của với dòng dõi của ông nữa, cũng đủ bù cho những thiếu sót nhỏ về hình thức bên ngoài.

– Ở lâu đài Leah có các bà ư?

– Có bà Eshton và ba cô con gái, ba cô ấy thực là trẻ trung lịch sự, lại có hai tiểu thư Blanche và Mary Ingram, là hai cô đẹp hết sức. Trước đây sáu hoặc bảy năm tôi đã có lần thấy cô Blanche hồi cô ấy mười tám tuổi, cô ấy tới đây dự buổi khiêu vũ đêm lễ Giáng sinh do ông Rochester tổ chức. Giá cô được thấy gian phòng ăn hồi ấy nhỉ... Gớm, trang hoàng mới lộng lẫy chứ, đèn thắp sáng trưng! Tôi nghĩ có đến năm chục vị khách, cả đàn ông đàn bà, toàn những người danh giá nhất trong vùng. Cô Ingram được coi là hoa hậu trong buổi dạ hội đó.

– Bà Fairfax, bà nói đã nhìn thấy cô ta, vậy cô ấy như thế nào?

– Vâng, tôi đã nhìn thấy cô ta. Cửa buồng ăn mở toang. Vì là đêm Noel nên người nhà được tụ tập cả ở phòng lớn để nghe các bà hát và chơi đàn. Ông Rochester bảo tôi vào phòng; tôi ngồi ở một góc ngắm mọi người. Chưa bao giờ tôi thấy một cảnh tượng nào huy hoàng hơn, các bà ăn vận thật lộng lẫy, phần lớn - ít nhất là số đông các bà còn trẻ, trông thực là đẹp. Nhưng cô Ingram nhất định là hoa hậu.

– Trông cô ấy như thế nào?

– Người cao dong dỏng, thân hình tuyệt đẹp; vai xuôi tròn, cổ thon thon thanh tú; nước da màu ôliu ngăm ngăm mà sáng; nét mặt quý phái; mắt hao hao giống mắt ông Rochester, to đẹp và lóng lánh như những viên ngọc bích. Bộ tóc mới tuyệt làm sao, đen nhánh, chải gọn gàng, đằng sau tết bím cuộn lại, phía trước là những búp tóc dài nhất, bóng mượt nhất, mà chưa bao giờ tôi được thấy. Cô mặc bộ đồ trắng toát, choàng một chiếc khăn quàng màu hổ phách, vắt trên vai, bắt chéo qua ngực và tết lại ở bên sườn; các dải khăn có tua rủ xuống đến quá đầu gối. Trên mái tóc, cô ta cài thêm một đóa hoa cùng màu hổ phách, nó càng nổi bật trên những búp tóc đen nhánh.

– Hẳn cô ta phải được nhiều người ca ngợi?

– Vâng, đúng thế, không những vì sắc đẹp mà còn vì tài năng nữa. Cô ta là một trong số các bà trình diễn những bài ca, cô hát có một ông đệm dương cầm theo. Cô lại còn song ca một bài với ông Rochester nữa.

– Ông Rochester? Tôi không ngờ ông ấy hát được đấy?

– À, ông chủ có một giọng trầm rất hay, và có một khiếu thưởng thức tuyệt vời về âm nhạc.

– Thế còn giọng cô Ingram?

– Giọng cô rất ấm mà lại âm vang, cô hát hay tuyệt, nghe hát thật là sướng tai; rồi sau đấy cô chơi dương cầm.

– Tôi thì mít đặc về âm nhạc, nhưng ông Rochester là người biết thưởng thức. Ông b- ảo rằng cô ấy chơi giỏi lắm.

Thế con người tài sắc ấy chưa có chồng à?

– Hình như chưa. Tôi cho rằng gia sản hai chị em cô ta không lớn lắm thì phải. Gia tài của cụ Nam tước Ingram đâu như để lại cho người con trai lớn.

– Nhưng tôi cũng lấy làm lạ sao không có người thượng lưu hay quý tộc giàu có nào hỏi lấy cô ấy, như ông Rochester chẳng hạn. Ông ấy giàu lắm phải không?

– Ồ, vâng, nhưng cô thấy đấy, tuổi hai người quá chênh lệch! Ông Rochester gần bốn mươi rồi mà cô Ingram mới có hai mươi nhăm.

– Cái đó có sao! Ta còn gặp những cuộc hôn nhân còn chênh lệch hơn thế nữa.

– Đúng thế, tuy vậy tôi cũng không nghĩ rằng ông Rochester có ý định ấy. Nhưng này, cô chẳng ăn gì cả, từ lúc uống trà, tôi chưa thấy cô đụng đến miếng nào.

– Không, tôi chỉ khát chứ không đói. Xin bà một chén nữa được chứ?

Tôi bắt đầu định lái câu chuyện về một cuộc nhân duyên giữa ông Rochester và cô thiếu nữ Blanche kiều diễm thì Adèle chạy vào, vì thế chuyện lại xoay sang hướng khác.

Khi chỉ còn một mình, tôi ôn lại những điều bà Fairfax vừa cho biết; nhìn thẳng vào lòng mình xem có ý nghĩ và tình cảm gì tôi cố gắng kìm giữ những ý định và tình cảm đang chơi vơi trong cõi tưởng tượng bao la mù mịt để đưa nó trở lại nếp ổn định thông thường.

Cô nàng Ký ức bị đòi ra trước tòa án lương tâm của chính tôi, đã làm chứng cho những hy vọng, mơ ước và tình cảm mà tôi ấp ủ từ đêm qua, cho trạng thái tâm hồn của tôi trong gần nửa tháng nay. Rồi lý trí tiến lên, kể bằng giọng bình tĩnh đặc biệt của mình một câu chuyện giản dị, không tô vẽ, chứng minh rằng tôi đã xa rời thực tế, đắm chìm vào mộng ảo vẩn vơ như thế nào. Tôi bèn tuyên án như sau:

– Trên đời này không có ai lại điên rồ như Jane Eyre, một kẻ ngông cuồng ngu ngốc hơn cũng không bao giờ tự huyễn hoặc quá đáng với những sự lừa dối êm đềm, mà cứ ừng ực nuốt chất độc như rượu quý vậy.

Tôi tự bảo: "Mi" mà là báu vật của ông Rochester? "Mi" mà có khả năng làm cho ông ta vừa lòng? "Mi" mà là một cái gì quan trọng đối với ông ta? Thôi đi! Sự điên rồ của mi làm ta phát ốm lên được. Chưa chi mi đã hỏi lòng hởi dạ vì một vài dấu hiệu người ta tỏ ra chú ý đến mi - những dấu hiệu mơ hồ ở một người thượng lưu, dòng dõi, một người lịch lãm thạo đời, đối với một kẻ dưới, một kẻ còn non dại. Sao mi lại dám như vậy? Thật là một kẻ ngờ nghệch đáng thương! Ngay sự quan tâm đến lợi ích của bản thân cũng không làm mi khôn ngoan lên được sao? Sáng nay mi lại còn ôn lại cảnh tượng ngắn ngủi đêm qua đấy. Hãy che mặt đi và phải biết xấu hổ chứ! Ông ta đã nói một câu gì để khen đôi mắt của mi phải không? Đồ mù! Hãy mở mắt ra mà nhìn cho rõ sự lố bịch của mi. Đâu phải một chuyện tốt lành cho một người phụ nữ khi được chủ khen, mà ông chủ lại không có ý định lấy mình làm vợ. Thực là điên rồ, nếu có những người đàn bà để cho ngọn lửa yêu đương thầm kín nhen lên trong lòng, rồi nếu nó không được đền đáp lại hoặc được biết tới, thì nó sẽ thiêu hủy cả cuộc đời kẻ ấp ủ nó, và nếu được biết tới, được đền đáp lại thì mối tình ấy lại như ánh ma trơi, dẫn tới một cánh đồng lầy mù mịt, không có lối ra.

"Jane Eyre, hãy nghe bản án của mi: ngày mai, mi hãy đặt một cái gương trước mặt, lấy bút chì tự vẽ hình mi hết sức trung thành. Đừng cố tình làm giảm bớt vẻ xấu xí, đừng bỏ qua một nét thô kệch nào, chớ có bôi mờ một nét lệch lạc nào không vừa mắt, rồi viết dưới hình đó dòng chữ: "Chân dung một cô giáo tầm thường nghèo khổ, không họ hàng thân thích".

"Rồi mi lấy một tờ giấy ngà thật trơn - mi vẫn có sẵn ít trong hộp đồ vẽ đấy; hãy lấy bảng pha màu ra pha những màu tươi nhất, đẹp nhất và sáng nhất. Mi chọn chiếc bút thật mềm, hết sức cẩn thận vẽ ra một khuôn mặt đáng yêu nhất mà mi có thể tưởng tượng được, tô bằng những màu thật dịu dàng, theo đúng như lời bà Fairfax tả cô Blanche Ingram. Nhớ đừng quên những búp tóc đen nhánh vào đôi mắt Đông phương của cô thế nào? Mi muốn lấy hình ảnh ông Rochester ra làm mẫu à? Phải có kỷ luật! Không được khóc thút thít, không được tình cảm, không được tiếc hận. Ta chỉ có thể ưng chịu được sự biết điều và kiên quyết thôi. Hãy nhớ lại những đường nét trang trọng nhưng cân đối, cái cổ và nửa thân trên như của tượng Hy Lạp. Nhớ vẽ cánh tay tròn trặn nõn nà, bàn tay xinh xắn, đừng quên những chiếc nhẫn kim cương và những chiếc xuyến vàng. Nhớ vẽ lại trung thành bộ y phục lộng lẫy với những dải đăng ten mỏng tang, áo satanh bóng loáng, chiếc khăn quàng duyên dáng và bông hồng vàng. Hãy gọi bức hình đó là "Cô Blanche, một thiếu nữ hoàn toàn, dòng dõi quý phái".

"Sau này, nếu có lúc nào mi nghĩ rằng ông Rochester tưởng đến mi thì hãy đem hai bức hình đó ra mà so sánh và nói: Ông Rochester rất có thể chinh phục được tình yêu của người thiếu nữ quý tộc đó, nếu như ông muốn. Có thể nào ông hoài hơi sức nghĩ đến đứa con thứ dân nghèo hèn vô nghĩa này không?"

Tôi quyết định: "Ta sẽ làm như vậy", sau khi đã quyết tâm, tôi thấy lòng mình bình thản và ngủ thiếp đi.

Tôi đã làm đúng như lời. Dùng bút chì tự phác họa chân dung mình chỉ một hai tiếng là xong, và chưa đầy mười lăm hôm tôi đã hoàn thành bức hình tưởng tượng của cô Blanche Ingram trên giấy ngà. Trông khuôn mặt cô thật đáng yêu, và khi đem so sánh với mặt tôi họa bằng bút chì, thì sự chênh lệch khá rõ rệt như con mắt bình tĩnh của tôi có thể mong muốn. Công việc này cho tôi được cái lợi là nó làm cho đầu óc và tay tôi phải bận rộn; nó tăng thêm sức mạnh cho những cảm tưởng mới mẻ mà tôi muốn khắc sâu vào tâm khảm.

Chẳng bao lâu tôi đã thấy có lý do để tự khen mình về cái kỷ luật tốt đẹp mà tôi cố gắng bắt tình cảm tôi phải tuân theo. Nhờ thế, tôi có thể đương đầu với những sự việc sắp xảy tới với thái độ bĩnh tĩnh đúng mức: nếu tôi không sửa soạn trước, có lẽ tôi không thể nào giữ được vẻ bình thản, dù chỉ là bề ngoài.

CHƯƠNG XVII

Một tuần trôi quạ, không có tin tức gì của ông Rochester. Mười ngày rồi vẫn chưa thấy ông về. Bà Fairfax bảo, nếu ông Rochester đi một mạch từ lâu đài Leah tối London, rồi lại từ đấy sang lục địa và một năm sau mới quay về lâu đài Thornfield, thì cũng chẳng lấy làm ngạc nhiên. Vì ông đã quen, bỏ đi một cách đột ngột và không ngờ như thế rồi. Nghe nói vậy tôi bắt đầu cảm thấy tê tái. Tôi đau đớn thất vọng. Nhưng cố tập trung tinh thần và nhớ lại những nguyên tắc của mình, tôi lập tức đưa tình cảm của tôi vào khuôn phép. Kể cũng lạ, sao tôi lại thắng được sự mềm yếu nhất thời, và gạt bỏ được cái sai lầm cho việc ra đi của ông Rochester có một chút liên quan nào đó đến cuộc đời của tôi. Không phải tôi tự hạ mình với ý thức nô lệ của kẻ dưới; trái lại, tôi tự bảo:

"Mi chẳng có quan hệ nào khác với ông chủ lâu đài Thornfield, ngoài việc nhận số tiền lương dạy học Adèle, và tỏ lòng biết ơn vì cách đối xử quý trọng của ông mà mi có quyền được hưởng, nếu mi làm đầy đủ bổn phận. Hãy tin chắc đó là mối ràng buộc duy nhất mà ông chủ có thể công nhận giữa mi và ông ấy, cho nên chớ coi ông tà là đối tượng cho những tình cảm êm đềm, cho lòng say đắm và những đau đớn của mi, và vân vân... ông ấy không thuộc cùng một giai cấp với mi, hãy giữ lấy phận mình; phải biết tự trọng, chớ có phung phí tình yêu của cả trái tim tâm hồn và sức mạnh của mi vào nơi người ta không cần đến và có thể còn coi khinh nữa".

Tôi vẫn bình thản tiếp tục công việc hàng ngày, nhưng đôi khi có những ý nghĩ mơ hồ thoáng qua óc tôi, gợi những lý lẽ khiến tôi nên từ giã Thornfield, bất giác tôi lại sắp đặt những lời đăng báo và dự đoán những hoàn cảnh mới. Tôi cho rằng không việc gì phải kiềm chế những ý nghĩ này; nếu có thể tha hồ cho chúng cứ nẩy mầm kết quả.

Ông Rochester đi vắng đã hơn mười lăm ngày, bỗng bà Fairfax nhận được một bức thư. Nhìn địa chỉ ngoài bì, bà Fairfax nói:

– À, thư của ông chủ; bây giờ thì chắc ta có thể biết được là ông có trở về hay không đây.

Trong lúc bà bóc dấu xi và đọc thư, tôi vẫn tiếp tục uống cà phê, lúc ấy là bữa điểm tâm. Cà phê nóng quá, tôi cho là vì thế mà mặt tôi lúc ấy chợt đỏ bừng lên. Tại sao tay tôi run, và tại sao tôi vô tình đánh đổ nửa tách phê ra đĩa, tôi cũng chẳng buồn tìm hiểu nữa.

Bà Fairfax vẫn cầm thư giơ ra trước gọng kính, nói:

– Hừ, đôi khi tôi cứ nghĩ là chúng ta ở đây bình lặng quá, nhưng bây giờ sắp có chuyện cho ta bận tíu tít rồi đấy, ít nhất cũng trong một thời gian.

Tôi vừa định hỏi xem tại sao thì chiếc áo của Adèle bị tuột dây, tôi phải buộc lại cho nó; tôi đưa cho Adèle một cái bánh, rót cho nó cốc sữa, và hững hờ hỏi:

– Chắc ông Rochester cũng chưa quay về chứ?

– Có chứ, sắp về; ông ấy bảo là độ ba hôm nữa, chừng thứ năm sau, và không phải chỉ về một mình đâu. Không biết rằng còn bao nhiêu người sang trọng ở lâu đài Leah cũng về với ông nữa đây. Ông dặn phải sửa soạn tất cả những giường ngủ đẹp nhất. Buồng khách và phòng đọc sách cũng phải lau chùi quét dọn cho sạch sẽ. Tôi phải đi thuê thêm những tay đầu bếp ngoài quán George ở Millcote, hay ở bất cứ chỗ nào có thể thuê được. Rồi các bà đó đem theo những người hầu gái, các ông cũng dắt theo những người hầu trai, ấy thế là lâu đài sẽ chật ních những người là người.

Nói đoạn, bà ta ăn vội cho xong rồi lật đật bước ra, bắt đầu sửa soạn nhà cửa.

Đúng như lời bà nói, ba ngày tiếp theo thực là bận rộn. Tôi cứ cho rằng tất cả căn buồng ở Thornfield đều đã đẹp đẽ, sạch sẽ, ngăn nắp cả rồi, nhưng hình như tôi lầm. Phải mượn thêm ba người đàn bà đến giúp việc, để kỳ cọ, quét tước, lau rửa các mặt sơn, giũ thảm, hạ các tranh xuống rồi lại đóng lên, đánh bóng các gương và chúc đài, nhóm lửa trong các phòng ngủ, hong khăn trải giường và đệm lông trên mặt lò sưởi. Từ trước và cả sau này nữa, tôi chưa từng thấy như thế bao giờ. Adèle chạy nhảy lung tung giữa cảnh lộn xộn ấy. Việc sửa soạn đón tiếp và cái viễn cảnh được thấy các vị khách đến làm cho nó mừng quýnh lên. Nó cứ đòi chị Sophie ngắm vuốt các "toilettes" cho nó, nó gọi áo trẻ con như vậy, chải chuốt lại những bộ đã cũ, đem những bộ mới ra hong rồi gập xếp lại. Còn chính nó thì suốt ngày tung tăng nhảy nhót trong các buồng mặt trước tòa nhà, hết leo lên các giường lại nhảy xuống nằm dài lên đệm, rồi chồng các gối lên thành từng đống trước những lò sưởi lửa réo bập bùng. Nó được nghỉ học, vì bà Fairfax cũng giao việc cho tôi, cho nên suốt ngày tôi ở trong phòng soạn bữa ăn để giúp việc (hay làm quẩn chân) bà và chị bếp, tôi học làm các thứ bánh kem, bánh ngọt kiểu Pháp, nướng thịt và bày biện các đĩa ăn tráng miệng.

Mọi người đợi khách khứa đến vào chiều thứ năm, quãng giờ ăn, nghĩa là độ sáu giờ. Trong khoảng thời gian đó, tôi không còn thì giờ nào nuôi dưỡng ảo tưởng nữa, tôi tin rằng mình cũng hân hoan và bận rộn như mọi người - trừ Adèle ra. Tuy nhiên thỉnh thoảng cái vui của tôi cũng bị giá lạnh, và dù không muốn, tôi cũng sa vào sự hoài nghi, với những điềm gở và dự đoán đen tối. Ấy là vào những lúc ngẫu nhiên tôi thấy cánh cửa cầu thang lên gác ba (gần đây vẫn đóng im ỉm) từ từ hé mở, và Grace Poole hiện ra, đội mũ, quàng tạp dề trắng, cầm khăn tay; khi tôi nhìn chị lướt dọc hành láng, không một tiếng động, vì chân đi giày đế êm, khi tôi thấy chị ngó vào các phòng ngủ ồn ào, ngổn ngang - nói vài câu, có lẽ với chị dọn phòng, về cách cọ nhẵn một cái lưới sắt, rửa mặt đá lò sưởi, hoặc lau những vết bẩn trên giấy dán tường, rồi lại bỏ đi. Mỗi ngày một lần như vậy, chị xuống bếp ăn, hút một tẩu thuốc cạnh lò sưởi,

rồi lại quay lên gác, xách theo một bình rượu bia, vì đấy là niềm an ủi độc nhất trong căn buồng ảm đạm của chị trên tầng gác thượng. Suốt hai mươi bốn tiếng đồng hồ, chị chỉ tiếp xúc với các bạn làm ở dưới nhà, độ một tiếng là cùng; còn thì suốt ngày chị sống trong một căn buồng lát gỗ sồi trần thấp nào đó ở gác ba. Chị ngồi khâu trong ấy và có lẽ cất lên tiếng cười ghê rợn với mình, đơn độc như một tù nhân trong xà lim.

Điều lạ nhất là trừ tôi ra, tất cả mọi người trong nhà chẳng ai quan tâm đến cái thói quen của chị, hoặc thấy là kỳ khôi. Chẳng ai bàn tán đến cương vị hoặc công việc của chị, và cũng không hề xót thương cho cảnh chị sống lẻ loi hiu quạnh. Có một lần tôi thoáng nghe thấy chị Leah và chị dọn buồng bàn tám về Grace Poole. Leah nói câu gì tôi không nghe rõ, nhưng thấy chị dọn buồng bảo:

– Tôi đoán tiền công của chị ấy cao lắm nhỉ?

– Đúng, tôi chỉ mong được trả công như chị ta, không phải là tôi ca thán gì đâu, - Ở lâu đài Thornfield, công xá cũng hậu, nhưng công ai cũng không bằng một phần năm của chị Grace Poole. Vì thế chị để dành được khối tiền, cứ ba tháng chị lại đến gửi ngân hàng ở Millcote một lần. Chị dành dụm cũng được kha khá, nếu muốn rời bỏ chốn này, chị cũng có thể sống tự lập được, điều ấy chẳng có gì là lạ. Nhưng tôi cho rằng chị đã sống quen ở đây rồi; vả lại chị chưa đến bốn mươi tuổi, lại khỏe mạnh, làm được đủ mọi việc, bây giờ mà đã thôi việc thì sớm quá.

Chị dọn phòng nói:

– Tôi chắc chị ta là một tay cừ.

Ô! Chị ta hiểu rõ những việc phải làm. - Leah trả lời giọng đầy ý nghĩa, - và chẳng ai thay chân chị được đâu, dù có được trả lương như chị.

– Hẳn thế! Không biết ông chủ có...

Chị dọn buồng đang nói, bỗng Leah quay lại thấy tôi liền hích nhẹ chị ta một cái.

– Cô ấy không biết tý gì chứ? Tôi nghe thấy chị này thì thầm.

Leah lắc đầu và dĩ nhiên câu chuyện đến đây ngắt quãng. Theo tất cả những điều tôi vừa nghe đó, thì ở lâu đài Thornfield có chuyện gì đó bí mật mà người ta cố tình giấu không cho tôi biết.

Ngày thứ năm tới; ngay từ chiều hôm trước, mọi việc đã được xếp đặt chu đáo. Sàn nhà được trải thảm, màn thêu hoa mắc lên, khăn trải giường trắng bong, bàn trang điểm được bày biện cẩn thận, đồ đạc lau bóng, các bình cắm đầy hoa. Người ta cố trang hoàng cho các buồng và các phòng khách thật tươi vui sáng sủa. Phòng lớn cũng được lau chùi kỹ càng; chiếc đồng hồ treo chạm trổ cũng như các bậc thang và lan can đều bóng như gương. Trong phòng ăn, trên những chiếc giá, bầy các đồ sứ thật là tráng lệ. Những đóa hoa ngoại quốc trong các bình nở khắp mọi chỗ.

Buổi chiều tới, bà Fairfax mặc bộ áo satanh đen đẹp nhất, tay đeo găng, và đồng hồ vàng; vì bà có nhiệm vụ đón khách, dẫn các phu nhân đến các phòng v.v... Adèle cũng muốn mặc áo đẹp, mặc dù tôi cho rằng nó không chắc đã được giới thiệu với khách, ít nhất là ngay hôm ấy. Tuy nhiên, để cho con bé vừa lòng, tôi cũng bảo Sophie mặc cho nó bộ áo lụa mỏng rộng và ngắn. Còn tôi, tôi xét thấy mình chẳng cần phải ăn vận gì cả Có lẽ tôi sẽ không bị gọi rời khỏi thâm cung, tức là căn phòng học, - vì bây giờ nó đã trở thành chốn thâm cung của tôi, "một chỗ ẩn náu rất thú vị trong những giờ phút nhộn nhạo".

Ấy là một buổi trời xuân êm đềm trong sáng, một trong những ngày cuối tháng ba sang đầu tháng tư, trời đất xán lạn báo hiệu mùa hè sắp tới. Bấy giờ ngày đã gần tàn, nhưng trời chiều còn ấm áp, tôi ngồi làm việc trong buồng, cửa sổ để ngỏ. Bà Fairfax bước vào, áo sột soạt:

– Trời sắp tối rồi, tôi rất mừng là đã cho sửa soạn bữa chiều một giờ sau giờ ông Rochester định, vì lúc này đã sáu giờ hơn. Tôi đã cho anh John ra cửa ngóng xem có thấy gì trên đường không; đứng đấy có thể nhìn xa về phía Millcote được.

Bà bước đến gần cửa sổ.

– À, anh John kia, - bà kêu lên rồi cúi xuống hỏi. - Có thấy gì không?

– Họ đang đi đến; chừng mươi phút nữa thì tới đây.

Adèle chạy vụt ra cửa sổ; tôi cũng bước theo, cẩn thận đứng nép vào một bên, lấp sau màn cửa, để nhìn được ra mà không ai trông thấy mình.

Khoảng thời gian mười phút của anh John sao mà dài vậy; nhưng rồi cũng nghe thấy tiếng bánh xe lăn trên đường; bốn người cưỡi ngựa phi trước, theo sau là hai cỗ xe mui trần, những dải khăn phấp phới và những túp lông mũ nhấp nhô trên xe. Trong số bốn người cưỡi ngựa, hai người trông trẻ trung, giỏi trai, người thứ ba là ông Rochester cưỡi con ngựa ô Mesrour; con Pilot chạy chồm lên phía trước ông chủ. Một người đàn bà cưỡi ngựa đi song song bên ông, đôi này dẫn đầu cả đoàn, áo đi ngựa đỏ chói của cô ta dài gần quét đất, khăn che mặt phất phơ theo chiều gió; những búp tóc rậm đen nhánh quyện lấy và ánh lên với những nếp khăn lụa mỏng tang.

– Cô Ingram! - Bà Fairfax kêu lên, chạy vội xuống nhà dưới.

Đoàn ngựa theo khúc đường quặt khuất sau góc to tòa nhà mất hút. Bấy giờ Adèle cứ đòi xuống dưới nhà nhưng tôi đặt nó ngồi lên đùi và nói cho nó hiểu rằng nó không được đến trước mặt các bà khách bất cứ lý do gì hoặc bây giờ hoặc bất cứ lúc nào, trừ phi được gọi xuống; rằng ông Rochester sẽ giận lắm, v.v... Nghe thấy thế tự nhiên nước mắt nó chạy quanh; nhưng thấy tôi bắt đầu nghiêm nét mặt, cuối cùng nó đành lau nước mắt.

Tiếng nhộn nhịp vui vẻ ồn lên trong phòng, giọng trầm trầm của các ông, và giọng thanh thanh của các bà hợp thành một bản hòa âm; một giọng nói nổi bật lên, mặc dù không to lắm, đó là tiếng vang vang của vị chủ nhân tòa lâu đài Thornfield chào mời các vị khách hào hoa diễm lệ. Rồi có những tiếng bước nhẹ trên cầu thang và tiếng chân đi ngoài hành lang, những tiếng cười trong trẻo vui vẻ, tiếng cửa đóng và mở, và lát sau tất cả đều im lặng.

"Elles changent de toilette" Adèle nói; nó chăm chú nghe và theo dõi từng cử chỉ của mọi người; rồi con bé khẽ thở dài. Nó nói: "Chez maman, quand il y avait du monde, je les suivais partout, au salon et à leurs chambres; souvent je regardais les femmes de chambre coiffer et hahiller les dames, et c'était si amusant! comme cela on apprend"⁶³.

– Adèle, em không thấy đói ư?

– Mais oui, mademoiselle, voilacinp ou six heures que nous n'avons pas mangé.⁶⁴

– Được rồi, trong lúc các bà ấy đang ở trong các phòng, cô sẽ thử xuống nhà lấy cho em cái gì ăn nhé?

Tôi thận trọng rời buồng, theo cầu thang đằng sau đi thẳng xuống bếp. Ở đây đang tấp nập nhộn nhịp. Xúp và cá đã chín tới, chị nấu bếp cúi khom khom trên những cái chảo, chỉ lo các thứ trong chảo bất chợt cháy bùng lên. Trong buồng gia nhân, hai bác xà ích và ba người theo hầu các vị khách, kẻ đứng người ngồi, lô nhô quanh lò sưởi. Còn các chị hầu buồng chắc là túc trực trên gác bên các bà. Những người làm mới thuê ở Millcote về, cũng chạy lăng xăng bận rộn. Tôi len lỏi qua đám người lộn xộn ấy đến tủ đồ ăn lấy một con gà luộc đã nguội, một khoanh bánh mỳ, vài chiếc bánh có nhân, một hai cái đĩa cùng với dao và dĩa; sau đấy tôi bước vội ra. Tôi đến hành lang và vừa đóng cửa cầu thang ở sau lưng lại thì nghe thấy tiếng ồn ào rộn lên, chứng tỏ các bà cũng sắp sửa ra khỏi các phòng riêng. Muốn về buồng học; tôi không thể nào tránh đi qua mấy chiếc cửa phòng ấy, và sợ bị bắt gặp mang thức ăn, nên tôi đành đứng yên ở đầu hành lang tối om, vì không có cửa sổ, tối thật vì lúc ấy mặt trời đã lặn và hoàng hôn buông xuống.

Lúc này các bà khách kiều diễm đã lần lượt ra khỏi các phòng. Bà nào cũng vui vẻ nhẹ nhàng, những bộ y phục ánh lên trong cảnh tranh tối tranh sáng. Họ đứng xúm lại một lát ở đầu kia hành lang nói chuyện lao xao. Rồi các bà nhẹ bước xuống thang, chân đi hầu như không tiếng động, khác nào một làn sương tươi sáng lướt xuống sườn đồi. Các bà khách xuất hiện gây cho tôi một ấn tượng về sự thượng lưu phong nhã, trước đây tôi chưa từng cảm thấy.

Tôi bắt gặp Adèle đang ngó qua cửa buồng học, nó mở hé ra:

– Các bà mới đẹp làm sao? - Nó kêu lên bằng tiếng Anh.

– Ồ, ước gì em được lại gần các bà ấy! Cô bảo lát nữa, sau bữa tối, ông Rochester có gọi chúng ta không?

– Không, cô chắc không gọi đâu, ông Rochester còn bận nghĩ tới chuyện khác. Tối nay, đừng bận tâm đến các bà khách làm gì, có lẽ ngày mai em sẽ được gặp các bà ấy. Bữa ăn của em đây.

Con bé quả đã đói ngấu, vì thế con gà và mấy chiếc bánh nhân đã làm cho nó quên hết cả. Cũng may mà tôi lại lấy các thức ăn lên, chứ nếu không thì cả tôi, Adèle, và Sophie nữa - tôi lấy một phần đem cho chị - có lẽ đến phải nhịn bữa đó, vì mọi người ở dưới nhà, đều bận tíu tít, chẳng ai nghĩ đến chúng tôi. Mãi hơn chín giờ mọi người mới ăn tráng miệng xong, đến mười giờ bọn người hầu vẫn bưng những khay đựng các tách cà phê, tíu tít chạy đi chạy lại. Tôi cho phép Adèle thức khuya hơn mọi ngày, vì nó bảo ở dưới nhà cửa cứ mở đóng rầm rầm và mọi người ồn ào nên nó không thể nào ngủ được, vả lại nó nói thêm có thể ông Rochester sẽ cho gọi chúng tôi xuống khi nó trót cởi quần áo mất rồi: "et alors quel dommage".

Tôi kể chuyện cho Adèle nghe, chừng nào nó còn muốn nghe, rồi để thay đổi, tôi dắt nó ra ngoài hành lang. Đèn ở phòng lớn bây giờ thắp sáng trưng, con bé thích cúi xuống lan can, nhìn các gia nhân nhộn nhịp ra vào. Trời về khuya, từ phòng khách vắng ra một điệu nhạc, chiếc dương cầm đã được đem vào đó. Tôi và Adèle cùng ngồi ở bậc thang trên cùng lắng nghe. Một giọng ca vang lên hòa trong điệu nhạc, một vị phu nhân đang hát, giọng du dương quá. Tiếng đơn ca vừa dứt, tiếp đến song ca, rồi đồng ca. Những lúc ngừng đàn hát, tiếng chuyện trò rì rầm vui vẻ lại nổi lên. Tôi lắng nghe hồi lâu, chợt tôi nhận ra rằng tai tôi đang chăm chú phân tích những tiếng ồn ào để phân biệt tiếng nói của ông Rochester; tôi phân biệt được ngay, và khi tôi đã nhận ra tiếng nói của ông rồi, tôi lại cố gắng phân biệt những lời nói mà vì ngồi xa nên chỉ nghe thấy mơ hồ lẫn lộn.

Chuông đồng hồ điểm mười một tiếng. Tôi nhìn Adèle thấy nó gục đầu lên vai tôi, mắt díu lại; tôi phải bế nó lên đem nó về giường. Lúc khách khứa trở về phòng riêng thì đã gần một giờ sáng.

Ngày hôm sau trời cũng đẹp như hôm trước. Mọi người đi chơi các vùng lân cận. Họ lên đường từ sớm, trước buổi trưa; vài người đi ngựa, còn thì đi xe. Tôi được chứng kiến cảnh tượng cả lúc đi lẫn lúc về. Cũng như hôm trước, trong số các phụ nữ chỉ có một mình cô Ingram đi ngựa; và cũng như hôm trước, ông Rochester phi ngựa song song với cô.

Hai người đi hơi tách ra khỏi đoàn người. Tôi chỉ cho bà Fairfax thấy, lúc bà ấy đứng cạnh tôi bên cửa sổ...

Tôi nói:

– Bà bảo không chắc họ đã nghĩ đến chuyện lấy nhau. Nhưng bà thấy đấy, rõ ràng ông Rochester quý cô Ingram hơn cả.

– Ừ, có thể. Xem chừng ông cũng mến cô ấy.

– Đối với ông, cô ấy cũng thế, - tôi nói thêm, - trông xem, cô ta ngả hẳn đầu về phía ông như đang nói chuyện tâm tình. Ước gì tôi được nhìn mặt cô ấy nhỉ, vì tôi vẫn chưa được thấy rõ lần nào.

– Rồi tối nay cô sẽ được nhìn rõ cô ấy. Tôi đã có dịp nhắc ông Rochester là Adèle nó chỉ ao ước được giới thiệu với các bà khách và ông bảo: "Ồ, cho nó vào phòng khách sau bữa chiều; và nói với cô Eyre cùng xuống với nó”.

– Phải, ông ấy nói chỉ vì phép lịch sự thôi, chắc chắn là tôi chẳng cần xuống đấy làm gì.

– Ừ, tôi cũng có nói với ông vì cô không quen ra chỗ đông người, nên tôi cho rằng cô không thích có mặt giữa đám khách khứa vui nhộn như vậy - toàn những người lạ. Ông lập tức nói ngay: "Thế là nghĩa lý gì! Nếu cô ấy vẫn không nghe, bà nói hộ là tôi sẽ đích thân lên tìm cô ấy".

– Tôi sẽ không để ông Rochester phải phiền đến thế, tôi sẽ xuống, nếu không còn cách nào khác, nhưng tôi chẳng thích gì đâu. Thế bà có xuống dưới ấy không, bà Fairfax?

– Không, tôi đã xin kiếu, và ông chủ đồng ý rồi. Tôi mách cô cách này để tránh sự lúng túng phải trịnh trọng bước vào ra mắt; cả câu chuyện chỉ có điều ấy là khó chịu nhất. Cô nên vào phòng ngay từ khi còn chưa có ai, trước lúc các bà rời bàn ăn; cô chọn lấy một chỗ ngồi thật khuất; cô chẳng cần phải ở lâu sau khi các ông khách đã vào, trừ phi cô muốn; chỉ cần để cho ông Rochester thấy cô có mặt rồi cô có thể lủi ra... chẳng ai người ta để ý đến mình đâu.

– Bà có cho rằng khách khứa sẽ ở đây lâu không?

– Có lẽ chỉ độ hai ba tuần, chắc không hơn đâu. Sau những ngày lễ Phục sinh, ông George Lyn vừa mới trúng cử nghị viện ở Millcote tất phải về tỉnh để nhậm chức. Ông Rochester thể nào chẳng đi cùng, ông ở lại Thornfield lâu như thế cũng là chuyện đáng ngạc nhiên lắm rồi.

Thấy đã gần đến giờ phải vào buồng khách với Adèle, tôi cảm thấy hơi bồi hồi. Nghe nói buổi tối sẽ được giới thiệu với các bà khách, suốt ngày hôm ấy Adèle háo hức, mãi đến lúc Sophie bắt đầu mặc áo cho nó, nó mới yên. Tầm quan trọng của việc đó làm cho con bé trở nên nghiêm chỉnh hơn khi tóc nó đã chải thành những búp trơn mượt rủ xuống, và khi đã mặc áo satanh hồng, thắt dây lưng dài, đeo bao tay thêu đăng ten, trông con bé lúc ấy trịnh trọng như một vị quan tòa. Chẳng cần phải dặn nó giữ gìn quần áo thắng bộ xong, nó yên lặng ngồi trên ghế con của nó, cẩn thận vén váy satanh lên sợ bị nhầu, và nó cam đoan khi nào tôi chuẩn bị xong mới rời khỏi chỗ. Tôi trang điểm rất nhanh, mặc bộ áo đẹp nhất (tức bộ áo màu xám bạc tôi may trong dịp cưới cô Temple, và từ dạo ấy chưa xỏ tay thêm lần nào). Chải tóc mượt và cài xong cái trâm nạm ngọc, đồ trang sức độc nhất của tôi, tôi và Adèle xuống nhà dưới.

Cũng may mà phòng khách có thêm một cửa nữa thành ra chúng tôi không cần phải qua phòng ăn, ở đấy các vị khách đang đánh chén. Phòng còn vắng lặng, những ngọn nến chiếu sáng trưng cảnh cô tịch giữa những bông hoa trang trí các mặt bàn. Tấm màn đỏ thắm buông trước vòm cửa dẫn sang buồng ăn. Dù chỉ ngăn cách với phòng khách bên kia bằng một lượt dạ đỏ mỏng, nhưng vì khách nói chuyện nhỏ nên ngoài tiếng rì rầm không nghe rõ họ nói gì.

Adèle vẫn còn có vẻ trịnh trọng lắm. Nó ngồi vào chiếc ghế thấp tôi chỉ cho nó, không nói một lời. Tôi đến ngồi ở bên cửa sổ và lấy một cuốn sách trên chiếc bàn gần đấy cố đọc. Adèle vác ghế ngồi dưới chân tôi; được một lát nó sờ vào đầu gối tôi.

– Gì đấy, Adèle?

– "Est-ce que je ne puis pas prendre une seule de ces fleusr magnifique. Mademoiselle? Senlement pour compléter ma toilette!".⁶⁵

– Em lấy một bông cũng được, nhưng em chú ý đến việc trang điểm nhiều quá đấy Adèle ạ!

Tôi lấy một bông hồng ở bình, cài vào thắt lưng cho Adèle. Nó thở phào, vẻ vô cùng thỏa mãn, như thể lúc này lòng nó tràn ngập hạnh phúc. Tôi quay mặt đi để giấu một nụ cười không kìm giữ được. Trong cái thói say mê trang điểm thành thực và bẩm sinh của cô bé Paris này có cái gì vừa khôi hài vừa đáng thương.

Đã nghe rõ tiếng nhiều người đứng dậy khỏi bàn ăn; tấm màn cửa phòng ăn vén lên, ngọn hoa đăng tỏa ánh rực rỡ trên bộ đồ bằng bạc và pha lê đựng đồ tráng miệng, bày la liệt trên một bàn dài; có mấy bà đứng dưới vòm cửa, lúc họ bước vào rồi, chiếc màn lại buông xuống.

Chỉ có tám người, thế mà khi họ bước vào phòng, tôi có cảm tưởng như nhiều người lắm. Có mấy bà cao lớn; phần nhiều mặc đồ trắng; y phục của các bà lòa xòa tha thướt, hình như làm tăng vẻ diễm lệ cho các bà, cũng như những mây mù làm tăng vẻ diễm lệ cho vầng trăng.

Tôi đứng dậy cúi chào, một hai bà nghiêng đầu đáp lại, còn các bà khác chỉ giương mắt nhìn tôi.

Họ tan ra trong phòng, cử chỉ khoan thai nhẹ nhàng khiến tôi tưởng tượng như một đàn thiên nga trắng phau. Vài bà ngả người trên các xô pha và ghế dài Thổ Nhĩ Kỳ, vài bà ngắm hoa và sách trên bàn, số còn lại túm tụm quanh lò sưởi. Mọi người nói chuyện với nhau, giọng thấp nhưng trong, hình như họ quen nói như vậy. Sau này, tôi được biết tên các bà, và bây giờ tôi có thể kể rõ tên từng người.

Trước hết là bà Eshton và hai cô gái. Rõ ràng trước kia bà đã từng là một thiếu phụ đẹp, và bây giờ bà vẫn giữ được vẻ đẹp ấy. Cô con gái lớn của bà tên là Amy, người nhỏ nhắn, mặt và dáng điệu ngây thơ như trẻ con, nhưng thân hình thì khá nổi, y phục lụa trắng và thắt lưng màu thiên thanh rất hợp với cô; Louisa, cô gái thứ hai, cao hơn chị, người cũng duyên dáng hơn, mặt rất xinh, theo kiểu mà tiếng Pháp gọi là "minois chiffonne"⁶⁶. Cả hai chị em cùng mơn mởn như đóa huệ.

Lyn phu nhân là một người cao lớn, phốp pháp, trạc bốn mươi, dáng thẳng đuỗn, vẻ kiêu kỳ, vận áo satanh bóng đổi màu, tóc bà đen nhánh, gài một túp lông chim màu xanh da trời, và quấn một dải băng nạm ngọc.

Bà đại tá Đen tuy không lộng lẫy bằng, nhưng tôi thấy có vẻ thanh nhã hơn. Vóc người bà mảnh dẻ, khuôn mặt dịu dàng trắng xanh dưới làn tóc vàng óng. Bà mặc áo satanh đen, quàng khăn viền đăng ten quý của nước ngoài và đeo đồ nữ trang bằng ngọc thạch, tôi ưa các thứ đó hơn cách phục sức rực rỡ của vị phu nhân quý phái nọ.

Nhưng có ba người nổi bật nhất - có lẽ một phần do dáng người họ cao lớn hơn cả - là bà quả phụ Ingram phu nhân, người thừa kế gia tài của chồng và hai cô con gái, Blanche và Mary. Vóc người cả ba mẹ con đều to lớn. Phu nhân tuổi chừng bốn năm mươi gì đó, dáng người vẫn còn gọn gàng, mái tóc vẫn còn đen (ít ra dưới ánh đèn), hai hàm răng bề ngoài trông như còn nguyên vẹn. Nhiều người phải công nhận, so với lứa tuổi, bà là người đẹp, về thân hình thì quả như thế thật, nhưng bà có những điệu bộ kiêu kỳ gần như không thể chịu nổi. Mặt giống tượng cổ La Mã, cằm phị và cổ thẳng đờ như cột nhà; những nét ấy tôi thấy có vẻ vênh váo, lầm lầm và kiêu kỳ, kiêu kỳ đến mức làm cho cổ bà cứ ngay đuồn đuỗn một cách dị thường. Bà có đôi mắt dữ tợn và khắc nghiệt, làm cho tôi liên tưởng đến cặp mắt của bà Reed. Bà nói dằn tiếng, trầm trầm, uốn giọng rất điệu, tóm lại rất khó chịu. Cái áo nhung đỏ thắm với chiếc khăn san Ấn Độ, dệt kim tuyến càng khiến cho bà ta có cái phong thái uy nghi của một bà hoàng hậu (tôi cho rằng bà ta nghĩ thế).

Blanche và Mary cũng tầm vóc như mẹ, cao và thẳng như cây bạch dương. Mary so với bề cao thì gầy quá, còn Blanche thì khổ người như nữ thần Dian⁶⁷. Dĩ nhiên, tôi đặc biệt chăm chú ngắm cô này. Trước hết tôi muốn xem cô ta có đúng như lời bà Fairfax tả không; hai là xem cô có giống bức họa tưởng tượng của tôi không; sau hết, tôi phải thú thực, xem cô có đúng như ý nghĩ của tôi, có nghĩa là có thể hợp với ông Rochester không?

Con người cô đã chứng minh từng điểm cho cả bức họa của tôi lẫn lời miêu tả của bà Fairfax, thân hình thanh tú, đôi vai xuôi tròn, cái cổ thon đẹp, đôi mắt huyền, những búp tóc đen nhánh. Nhưng còn khuôn mặt? Khuôn mặt giống bà mẹ như lột, chỉ khác là còn mơn mởn, chưa có vêt nhăn, cũng vầng trán thấp, cũng nét mặt kiêu kỳ, cũng vẻ kênh kiệu, nhưng không phải cái vẻ kiêu kỳ cau có. Cô cười luôn miệng, nụ cười thật châm biếm, và đấy chính là vẻ đặc biệt của đôi môi cong lên và ngạo nghễ của cô.

Người ta thường bảo người thiên tài có ý thức về giá trị của mình. Tôi không biết cô Ingram có thiên tài hay không, nhưng chắc chắn là cô rất có ý thức về giá trị của cô. Cô Ingram nói chuyện về thực vật học với bà Dent hiền dịu. Hình như bà này đã không học môn đó, mặc dù, theo lời bà, bà rất thích các thứ hoa, đặc biệt là những "hoa rừng". Còn cô Ingram thì đã có nghiên cứu, rồi cô tuôn ra một lô danh từ chuyên môn, ra vẻ lắm. Tôi nhận ngay thấy cô (theo tiếng địa phương) đang "chọc" bà Dent, nghĩa là đùa giễu sự dốt nát của bà ta. Cô "chọc" có thể là rất khéo, nhưng dứt khoát bản chất cô không tốt. Cô chơi dương cầm rất hay, và hát giọng rất tốt. Cô nói chuyện riêng với mẹ bằng tiếng Pháp, và nói khá thạo, rất đúng giọng.

Vẻ mặt Mary dịu dàng cởi mở hơn Blanche; nét mặt hồn hậu hơn và nước da cũng sáng hơn (cô Blanche Ingram có nước da ngăm ngăm như người Tây ban Nha) nhưng Mary thiếu linh hoạt, nét mặt không sắc sảo, mắt lờ đờ; cô không có chuyện gì nói cả, và khi đã ngồi thì cô ngồi lỳ như tượng trên bệ. Cả hai chị em đều ăn vận trắng toát.

Và bây giờ liệu tôi có cho là cô Ingram hợp ý chọn lựa của ông Rochester không? Tôi không khẳng định được điều đó vì tôi không biết ông quan niệm cái đẹp của phụ nữ ra sao. Nếu ông thích vẻ đường bệ thì cô chính là kiểu mẫu của vẻ đường bệ, hơn nữa cô lại nhí nhảnh có tài. Tôi cho là đa số các ông đều ngưỡng mộ cô, còn ông Rochester thì nhất định ngưỡng mộ cô rồi, hình như tôi đã thấy bằng chứng cụ thể, để đánh tan một chút nghi ngờ cuối cùng, chỉ cần nhìn hai người ngồi bên nhau nữa thôi.

Thưa bạn đọc, xin chớ tưởng con bé Adèle trong khoảng thời gian đó, vẫn cứ ngồi lỳ trên chiếc ghế đẩu dưới chân tôi. Không, lúc các bà bước vào, nó nhỏm ngay dậy, tiến đến trước mặt họ đường hoàng cúi chào và nói với một vẻ trang trọng:

– Eonjour mesdames⁶⁸.

Cô Ingram cúi nhìn nó, vẻ chế nhạo, và kêu lên:

– Ồ, con búp bê mới ngộ chứ!

Lyn phu nhân nói:

– Con nuôi của ông Rochester đấy, tôi đoán thế - con bé người Pháp mà ông đã nói chuyện ấy mà.

Bà Dent dịu dàng cầm lấy tay Adèle, và hôn nó một cái.

Amy và Louisa Eshton đồng thanh kêu lên:

– Ồ con bé đáng yêu làm sao!

Họ dẫn Adèle đến một chiếc ghế xô pha; nó ngồi lọt vào giữa, liến láu nói chuyện lúc thì bằng tiếng Pháp lúc thì bằng tiếng Anh bập bõm. Nó không những được các bà các cô còn trẻ mà cả đến bà Eshton và Lynn phu nhân cũng chú ý; nó được họ chiều chuộng, tha hồ mãn nguyện.

Cuối cùng, cà phê bưng ra; các vị khách đàn ông được mời vào. Tôi ngồi ở chỗ tối - nếu có thể có được một chỗ nào tối trong căn buồng sáng trưng đó; tấm rèm cửa sổ che khuất nửa người tôi. Màn buông ở vòm cửa lại hé ra; các ông bước vào. Sự xuất hiện đồng thời của nhóm các ông, cũng như nhóm các bà, có vẻ uy nghi lắm; tất cả đều mặc áo đen, hầu hết đều cao lớn, một vài vị còn trẻ. Henry và Frederick Lynn nom thật ra vẻ lịch sự; đại tá Dent thì có phong thái một quân nhân rất diện. Ông Eshton, thẩm phán trong quận, rõ tất một bậc thượng lưu, tóc ông bạc trắng cả, nhưng lông mày và ria mép còn sẫm màu, khiến ông ta có vẻ một "père noble de theâtre"⁶⁹. Cũng như mấy cô chị, công tử Ingram rất cao lớn và đẹp trai, nhưng cậu cũng lì xì, lơ đãng giống cô chị Mary. Hình như cậu to xác nhưng lại thôn.

Còn ông Rochester chẳng biết ở đâu?

Ông vào sau cùng, tôi không nhìn vào màn cửa, nhưng thấy ông bước vào. Tôi cố tập trung chú ý vào đôi que đan tôi đang dùng để đan chiếc túi, tôi chỉ muốn nghĩ đến việc đang làm, chỉ muốn nhìn thấy những hột bạc và những chỉ tơ trên lòng, vậy mà tôi vẫn cứ nhìn thấy hình dáng ông rất rõ, và không thể nào không nhớ lại phút gặp ông lần cuối cùng, ngay sau lúc tôi giúp cho ông cái việc mà ông gọi là "công ơn trời biển" ông đã nắm lấy tay tôi, nhìn xuống mặt tôi, với đôi mắt nồng nàn, chứa chan tình cảm, và tôi đã chia sẻ sự xúc động của ông. Giây phút ấy sao tôi cảm thấy gần gũi ông đến thế! Từ lúc đó đến giờ đã xảy ra chuyện gì khiến giữa hai chúng tôi có sự đổi thay như vậy? Giờ đây, sao chúng tôi đối với nhau xa lạ cách biệt nhường này? Xa lạ đến nỗi tôi không chờ mong ông đến và nói chuyện với tôi nữa. Tôi không lấy làm ngạc nhiên, khi thấy ông không ngó qua đến tôi mà ngồi vào một chỗ ở cuối phòng, và bắt đầu nói chuyện với một vài bà nào đó.

Khi ông hoàn toàn chú ý đến các bà, và tôi có thể nhìn ông mà không bị để ý, mắt tôi bất giác hướng thẳng vào mặt ông. Tôi không thể kìm giữ chúng nữa. Tôi nhìn và cảm thấy một niềm vui sâu sắc, quý giá, mà cũng thực là chua xót; như vàng nguyên chất bị một mũi nhọn chán chường xuyên vào; như niềm vui của một kẻ gần chết khát bò được đến miệng giếng, biết nước giếng đã bị nhiễm độc, nhưng vẫn cứ cúi xuống uống những ngụm nước thần tiên.

Thực đúng là "Yêu nên tốt"⁷⁰. Nước da tai tái màu ô liu, vầng trán dô vuông, đôi lông mày đen rậm, mắt sâu, nét mặt gân guốc, cái miệng cương quyết và nghiệt ngã - tóm lại là những nét bộc lộ một nghị lực, một ý chí, một quyết tâm - không phải là đẹp, theo quan niệm chung; nhưng đối với tôi thì những nét ấy lại còn hơn là đẹp, chúng đầy một sức hấp dẫn, quyến rũ chinh phục tôi hoàn toàn; tôi không làm chủ được tình cảm của tôi nữa, đành để nó ràng buộc vào tình cảm của ông. Tôi không hề có ý định yêu ông, chắc độc giả cũng biết rằng tôi đã kiên quyết gạt bỏ những mầm mống của tình yêu mới nhú trong tâm hồn, thế mà bây giờ, vừa mới lại được trông thấy ông, tình yêu tự nhiên trỗi dậy trong lòng tôi, thật đằm thắm, nồng nàn! Ông không nhìn đến tôi mà vẫn khiến được tôi yêu ông.

Thế rồi tôi so sánh ông với các vị tân khách, vẻ phong nhã duyên dáng của ông Lynn, vẻ lịch sự ẻo lả của công tử Ingram, và ngay cả dáng đặc biệt nhà binh của đại tá Dent, tất cả sao mà trái ngược với cái vẻ hùng dũng tự nhiên và cái sức mạnh chân chính của ông Rochester! Bề ngoài và dáng dấp của họ không gây cho tôi một chút cảm tình nào cả. Tuy thế tôi có thể hiểu rằng hầu hết mọi người đều nhận xét họ là những người đẹp trai, đường bệ và hấp dẫn, còn ông Rochester thì bị coi là khắc khổ và rầu rĩ âm thầm. Nhìn họ cười, tôi chẳng thấy có cái gì cả; nụ cười của họ chỉ có linh hồn như ánh sáng ngọn nến; tiếng cười của họ cũng chỉ có ý nghĩa như tiếng chuông rung mà thôi. Tôi nhìn ông Rochester cười, những nét khắc khổ của ông dịu hẳn lại; mắt ông trở thành long lanh hiền dịu, ánh lên một vẻ vừa sắc sảo vừa êm đềm. Lúc ấy, ông đang nói chuyện với Louisa và Amy Eshton. Tôi ngạc nhiên thấy họ thản nhiên trước cái nhìn của ông, trong khi tôi thấy nó sâu thẳm. Tôi chờ đợi mắt họ nhìn xuống, má họ hồng lên, nhưng tôi rất sung sướng thấy họ không hề bị xúc động. Tôi nghĩ bụng: "Ông ta không ý nghĩa đối với họ như đối với mình. Bản chất ông không giống họ. Mình tin rằng ông giống mình - chắc hẳn thế - mình cảm thấy như có họ hàng với ông. Mình hiểu ý nghĩa mọi thái độ và cử chỉ của ông, tuy tiền tài và địa vị chia cách mình với ông rõ rệt, nhưng mình cảm thấy có cái gì trong tim óc, trong mạch máu, thớ thịt mình nó hòa hợp mình với ông ta về mặt tinh thần. Có phải trước đây hôm mình nói rằng quan hệ giữa ông với mình chỉ ở chỗ nhận tiền lương của ông thôi không? Phải chăng mình đã tự buộc mình chỉ coi ông là một ông chủ trả lương? Thật là nhạo báng lẽ tự nhiệm. Mọi tình cảm tốt đẹp, thành thực, sâu sắc của mình đều dồn cả về ông. Mình biết là phải giữ kín những tình cảm đó, phải gạt bỏ mọi hy vọng, phải nhớ rằng ông không thể nào đoái hoài tới mình. Vì khi mình cho là mình với ông cùng chung một bản chất, như vậy không có nghĩa là mình tin rằng mình có sức mạnh và sức hấp dẫn như ông. Mình chỉ muốn nói mình với ông có những sở thích và tình cảm giống nhau thôi. Mình phải luôn luôn tự nhắc mình rằng mình với ông sẽ mãi mãi cách biệt nhau. Vậy mà, chừng nào mình còn thở, còn suy nghĩ, thì mình sẽ cứ còn yêu ông ấy".

Cà phê được bưng vào. Từ lúc có mặt các ông; các bà ríu Reed hẳn lên như những con sơn ca, câu chuyện thêm đậm đà vui vẻ; đại tá Dent và ông Eshton bàn luận chính trị, hai bà ngồi yên lắng nghe. Hai bà quả phụ kiêu kỳ, Lynn phu nhân và Ingram phu nhân, trò chuyện với nhau. Tôn ông George, một điền chủ to béo, tươi tắn, mà ban nãy tôi quên chưa nói đến, đứng trước ghế xô pha của hai bà, tay cầm tách cà phê, thỉnh thoảng lại đá gà vào một câu. Ông Frederick Lynn ngồi bên cô Mary Ingram, chỉ cho cô xem những bức tranh trong một quyển sách đẹp, cô ta xem tranh, thỉnh thoảng mỉm cười nhưng hình như nói rất ít thì phải. Công tử Ingram, cao lớn và "phớt đời", đứng khoanh tay dựa vào lưng ghế bành của cô Amy Eshton bé nhỏ và nhí nhảnh; cô ta ngước mắt nhìn cậu và chuyện trò ríu Reed như con chim hồng tước, cô ưa cậu ta hơn ông Rochester. Anh chàng Henry Lynn ngồi chung với Adèle trên chiếc ghế Thổ Nhĩ Kỳ ở chỗ chân Louisa. Chàng ta cố nói chuyện bằng tiếng Pháp với Adèle, khiến Louisa phải bật cười vì tiếng Pháp giả cầy của cu cậu. Thế còn Blanche Ingram thì đi đôi với ai? Cô đứng một mình cạnh bàn, cúi xuống xem cuốn an bum, trông thực duyên dáng. Hình như cô còn đợi ai đến bên mình, song cô không đợi lâu được, tự cô đi tìm lấy một người bạn.

Ông Rochester, sau khi rời khỏi chỗ các cô Eshton, ra đứng một mình cạnh lò sưởi, cũng như cô Blanche đứng đơn độc cạnh bàn. Cô đối diện với ông, lựa chỗ đứng ở phía bên kia lò sưởi:

– Ông Rochester, tôi nghĩ ông không thích trẻ con thì phải.

– Vâng, đúng thế.

– Thế sao ông lại nuôi cái con búp bê kia? (chỉ về phía Adèle). Ông nhặt được nó ở đâu đấy?

– Không phảỉ là tôi nhặt nó, người ta gán nó cho tôi.

– Lẽ ra ông nên cho con bé đến trường lưu trú.

– Tôi xin chịu, vì như thế tốn kém lắm.

– Kìa, hình như ông có nuôi một cô giáo để dạy con bé, tôi vừa mới trông thấy cô ta cùng với con bé xong, cô ấy đi đâu rồi nhỉ? À không, cô ấy vẫn còn ngồi sau rèm cửa sổ kia kìa. Dĩ nhiên, ông trả lương cô giáo; tôi nghĩ cũng tốn kém ngang thế... Tốn hơn nữa ấy, vì ông phải chịu phí tổn cho cả hai.

Tôi sợ hoặc nói cho đúng, tôi hy vọng rằng lời nhắc nhở đó khiến ông Rochester nhìn lại phía tôi, và tự nhiên tôi cứ lùi thêm vào chỗ tối; nhưng ông không hề quay đầu lại.

– Tôi đã không nghĩ tới chuyện đó, - ông nói giọng thản nhiên và vẫn nhìn thẳng.

– Không, đàn ông các ông chẳng bao giờ để ý đến tiết kiệm và lẽ thông thường. Giá ông được nghe má tôi nói về các cô giáo dạy trẻ ở tư gia nhỉ, tôi và Mary đã có đến hàng tá cô gia sư là ít; quá nửa là đáng ghét, còn thì toàn lố bịch, và chán mớ đời có phải thế không, hở má?

– Con nói gì đấy, con?

Cô tiểu thư, con gái yêu của phu nhân, hỏi lại bà lần nữa.

– Con yêu của mẹ, thôi đừng nhắc đến các cái ngữ ấy làm gì, nói đến chỉ tổ làm mẹ lộn ruột. Mẹ đã là cái thân tội của những quân ăn hại và lắm chuyện ấy. Nhờ giời bây giờ mẹ đã thoát được chúng nó!

Lúc ấy bà Dent cúi xuống thì thầm vào tai người đàn bà ngoan đạo kia, nghe câu trả lời tôi đoán bà bảo cho người bạn biết rằng trong phòng hiện có mặt một người thuộc loại bị bà mạt sát.

– Tant pis⁷¹, vị phu nhân thốt lên. Tôi mong điều đó làm cho cô ta sáng mắt ra.

Rồi bà nói nhỏ hơn, nhưng cũng đủ cho tôi nghe thấy: "Tôi đã để ý cô ta, tôi là một tay "trông mặt mà bắt hình dong" rất tài, nhìn cô ta tôi thấy chẳng thiếu một tật xấu nào của loại người đó.

– Những tật xấu gì, thưa bà? - ông Rochester hỏi to.

– Tôi sẽ nói chuyện này riêng với ông, bà ta trả lời, lắc lư ba lần cái khăn trên đầu với một vẻ thâm hiểm.

– Nhưng tính tò mò của tôi lại muốn biết ngay, đợi thì mất cả thú.

– Cứ hỏi Blanche thì biết, nó ngồi gần ông hơn tôi.

– Ồ mẹ đừng bảo ông ấy hỏi con làm gì? Con chỉ biết nói mỗi câu về cái giống ấy thôi, họ là một cái tai nạn, chẳng phải là con đã chịu khổ nhiều vì họ; con đã tìm cách chơi lại họ. Theodore và con đã chơi xỏ các cô Wilsons, bà Greys và bà Jouberts nhiều vố hay đáo để? Mary vì lờ đờ quá nên không dự vào trò chơi một cách tinh ranh được. Chúng con trêu bà Jouberts thú hơn cả. Cô Wilsons là một người ốm yếu khốn khổ, hay khóc và đần độn, tóm lại chẳng bõ trêu. Còn bà Greys thì cục mịch, lầm lì chẳng biết tức là gì. Nhưng khốn nạn cho bà Jouberts! Giờ con hãy còn hình dung bà ta lúc bị chúng con trêu cho ức đến phát điên lên. Chúng con đổ nước chè, bóp vụn bánh phết bơ, tung sách lên trần nhà, đập thước kẻ vào bàn học, vào cái chắn lửa và thanh sắt lò sưởi loạn xạ, cho om nhà lên. Theodore, cậu còn nhớ những ngày vui nhộn ấy không?

– Có nhớ chứ, cậu Ingram lè nhè đáp. Và cái bà già khốn khổ ấy thường hét lên "ồ, đồ quỷ sứ!". Lúc ấy chúng mình mới sạc cho bà ta biết rằng bà ấy dốt như thế mà đòi lên mặt dạy những người thông minh như bọn mình.

– Đúng thế, Theodore, cậu biết đấy, hồi ấy tôi còn mách nước cho cậu chơi xỏ lão giáo của cậu nữa, cái lão Vining thâm xịt, mà bọn này vẫn gọi là ông cố đạo "gà toi" ấy mà. Ấy thế mà cu cậu với cô Wilsons lại dám phải lòng nhau cơ đấy, hay ít ra, Theodore và tôi nghĩ như thế. Bọn này chộp được hại cu cậu thở dài và liếc tình với nhau, đấy là những bằng chứng của "la belle passion"⁷² và tôi cam đoan với cậu là mọi người đã được chúng tôi kháo ngay cho biết sự phát hiện ấy. Bọn này đã lấy chuyện đó làm cái đòn bẩy kích những cái của nợ ấy ra khỏi cửa. Có má ở đây, hồi ấy vừa biết được chuyện một cái, má cho ngay là một chuyện đồi bại. Có phải thế không má nhỉ?

– Đúng thế, con yêu của má, và má nghĩ như thế là rất đúng, là vì rằng trong một gia đình gia giáo có trăm nghìn lý do không thể dung thứ một giây phút nào sự tằng tịu giữa một cô giáo dạy trẻ với một anh gia sư; trước hết...

– Thôi, má yêu quý ơi! Má khỏi phải kể lại mọi lý do! Vả lại chúng con biết cả rồi, đó là gương xấu nguy hại cho tuổi trẻ ngây thơ, rồi họ lơ đễnh quên cả bổn phận, cấu kết với nhau rủ rỉ tâm sự rồi tiếp theo là sự hỗn hào và bừa bãi xáo lộn cả. Con nói thế có đúng không, thưa Ingram nam tước phu nhân?

– Đóa hoa huệ của mẹ, con nói bao giờ chả đúng.

– Vậy chẳng cần nói gì thêm nữa, ta bàn sang chuyện khác đi.

Amy Eshton, không nghe thấy hay là chẳng quan tâm gì đến câu nói đó, nói tiếp với cái giọng non nớt trẻ con:

– Louisa và tôi cũng thế, thường quấy cô gia sư luôn ấy. Nhưng cô ta tốt quá, thế nào cũng chịu đựng, chẳng có gì làm cho cô cáu được. Cô ấy chẳng tức giận với chúng tôi bao giờ, có phải không, Louisa nhỉ?

– Ừ, chả bao giờ; bọn mình muốn làm gì thì làm; lục tung bàn giấy và hộp đồ của cô lên, đảo lộn cả ngăn kéo của cô; thế mà cô vẫn tốt, chúng tôi xin cái gì cô cũng cho.

Cô Ingram cong môi nói, giọng chế giễu:

– Bây giờ tôi cho rằng chứng ta lại sắp kể tóm tắt lại kỷ niệm về tất cả các cô giáo trên đời. Để tránh cái chuyện nhạt nhẽo ấy, một lần nữa tôi đề nghị chúng ta nên chuyển sang vấn đề khác. Thế nào, ông Rochester có tán đồng ý kiến của tôi không?

– Vâng, thưa cô, sẵn sàng tán thành cô về điểm ấy cũng như về mọi điểm khác.

– Vậy tôi xin mở đầu. Ê đua tiên sinh, tối nay ngài có tốt giọng không?

– Thưa Blanche công nương, nếu công nương ra lệnh, tôi sẽ xin vui lòng...

– Vậy thưa tiên sinh, nhân danh vương quyền của tôi, tôi ra lệnh cho tiên sinh sửa soạn giọng để phục vụ công việc triều chính của tôi.

– Ai mà chẳng muốn làm Rizzio của một Mary diễm lệ như thế⁷³.

– Thôi, đốt cái anh Rizzio ấy đi! - cô kêu lên, lắc cái đầu đầy những búi tóc trong khi đi lại bên cây dương cầm. - Theo ý tôi thì anh chàng kéo vĩ cầm David thật là một ông bạn vô duyên. Tôi lại mến anh chàng Bothwell⁷⁴ hơn, theo ý tôi, người đàn ông sẽ chẳng là cái gì cả, nếu trong con người không có một chút tính chất của con quỷ. Trong sử người ta muốn nói gì thì nói về James Hepburn, nhưng tôi vẫn quan niệm ông ta đúng là một tay anh hùng lục lâm, man rợ ngang tàng và tôi sẽ vui lòng trao duyên gá nghĩa với một chàng hảo hớn như ông ta.

– Các ngài nghe thấy chứ? Bây giờ trong số các ngài ai là người giống Bothwell hơn cả nào? Ông Rochester kêu lên.

Đại tá Dent tiếp lời:

– Tôi có thể nói chính là ông thôi.

– Ồ, thật vinh dự cho tôi, xin cám ơn ông.

Cô Ingram bây giờ ngồi vào đàn, vẻ duyên dáng kiêu kỳ, trải tấm áo rộng trắng toát xòa ra như áo hoàng hậu, vừa bắt đầu dạo một đoạn nhạc vừa nói chuyện. Tối nay cô nổi lắm. Cả lời nói lẫn dáng điệu của cô hình như đều nhằm khêu gợi không những sự thán phục mà còn cả sự ngạc nhiên của người nghe nữa. Hiển nhiên là cô tỏ ra muốn đập vào mắt mọi người với một vẻ "chơi trội" và táo bạo.

– Ồ tôi phát ngấy về bọn thanh niên thời nay! - Cô vừa nói tay vừa lướt trên phím đàn, - đó là những con người bé nhỏ tội nghiệp, không đủ sức bước ra khỏi cổng vườn nữa nếu không được mẹ cho phép, hoặc có người đi kèm. Họ còn bận tâm săn sóc đến bộ mặt đẹp, đến đôi bàn tay trắng và những bàn chân nhỏ nhắn, như thể việc trau rồi nhan sắc là việc của tu mi nam tử ấy! Và như thể vẻ yêu kiều không còn là một đặc quyền, một cái quyền chính đáng, một cái di sản riêng của phụ nữ nữa. Tôi công nhận rằng một người đàn bà kém nhan sắc là một vết ố trên gương mặt đẹp của tạo hóa. Nhưng đối với đàn ông thì chỉ nên lo làm sao có sức mạnh, có tài ba. Phương châm của họ phải là săn bắn và chiến đấu; còn ngoài ra đều không đáng kể. Nếu tôi là đàn ông, thì châm ngôn của tôi là thế.

– Khi nào tôi lấy chồng, - sau một lát im lặng không ai ngắt lời cô, cô lại tiếp - tôi muốn người chồng của tôi sẽ không phải là kẻ kình địch với tôi nhưng là một người làm nổi bật tôi lên. Tôi sẽ không chịu một sự ganh đua bên ngai vàng, mà tôi đòi hỏi người chồng phải hoàn toàn tôn thờ tôi, tôi không muốn sự sùng bái của chồng tôi lại bị chia sẻ giữa tôi và cái hình bóng mà anh tự ngắm lấy trong gương, ông Rochester, bây giờ ông hát đi, tôi sẽ đệm đàn theo.

– Xin tuân lời cô.

– Đây là một bài ca của giặc biển; chắc là ông biết tôi rất thích bọn giặc biển, vậy ông hãy hát bài ấy cho thật hay vào.

– Lệnh ban ra từ đôi môi thắm của cô Ingram có thể khiến tượng đá cũng phải thấy phấn khởi.

– Ông hãy coi chừng, nếu ông hát mà tôi không thấy hay, tôi sẽ làm cho ông xấu hổ bằng cách hát lấy, để ông thấy bài ấy phải hát như thế nào.

– Đó là phần thưởng cho sự kém cỏi, và tôi sẽ cố gắng để được thất bại.

– Gardez vous en bien⁷⁵! Nếu ông cố tình hát sai, tôi sẽ có một hình phạt xứng đáng đấy.

– Cô Ingram nên khoan hồng, vì cô có sức mạnh giả hình khiến con người không thể nào chịu đựng nổi.

– A! Ông hãy nói rõ xem nào, cô Ingram ra lệnh.

– Xin lỗi cô, hà tất phải nói rõ; sự nhạy cảm của cô đủ khiến cô biết rằng chỉ một cái chau mày của cô cũng bằng một bản án tử hình rồi.

– Hát đi! Cô Ingram nói và hào hứng đệm dương cầm theo.

Tôi nghĩ bụng: "Bây giờ là lúc ta nên lảng đi thôi" nhưng giọng hát cất lên đã giữ tôi lại. Bà Fairfax bảo tôi rằng ông Rochester có giọng hát rất hay; đúng thế, một giọng trầm hùng ấm áp, ông gửi cả tình cảm và sức mạnh của mình vào giọng hát, qua thính quan, nó thấm sâu vào tận lòng người và làm người ta xúc động một cách kỳ lạ. Tôi chờ cho tiếng ngân vang cuối cùng dứt hẳn, đến khi tiếng nói chuyện lao xao lại tiếp tục sau một lúc ngừng bặt, tôi rời khỏi chỗ góc phòng kín khuất đi ra theo cửa bên, cũng may, cửa lại gần ngay đấy. Đi qua một hành lang hẹp dẫn tới phòng lớn, tôi thấy dép mình bị tuột dây. Dừng lại để buộc, tôi quỳ trên tấm thảm trải ở chân cầu thang. Có tiếng mở cửa phòng ăn, một người đàn ông bước ra; tôi vội đứng dậy, thì đối mặt ngay với ông Rochester.

– Cô vẫn mạnh chứ? - Ông hỏi.

– Vâng, thưa ông.

– Tại sao ban nãy ở trong phòng cô không lại nói chuyện với tôi?

Tôi nghĩ mình có thể dùng câu đó để hỏi lại ông ta, nhưng rồi tôi lại không dám. Tôi chỉ trả lời:

– Tôi không muốn làm phiền ông, vì hình như lúc ấy ông đang bận.

– Trong lúc tôi vắng nhà cô làm những gì?

– Không có gì đặc biệt; tôi dạy Adèle học như thường lệ.

– Và để cho nước da cô tái đi nhiều so với trước, mới thoạt nhìn tôi đã thấy ngay. Có điều gì vậy?

– Không có gì cả, thưa ông.

– Cô có bị cảm lạnh cái đêm dội nước làm cho tôi suýt chết đuối không?

– Tôi có bị cảm đâu.

– Thôi quay vào phòng khách, cô bỏ đi sớm quá.

– Thưa ông, tôi mệt.

Ông nhìn tôi một phút.

– Và có vẻ hơi buồn nữa. Có điều gì vậy? Nói cho tôi biết.

– Không có gì cả, thưa ông. Tôi có buồn đâu.

– Nhưng tôi quả quyết rằng cô buồn, buồn đến nỗi chỉ nói thêm vài lời nữa là đủ làm cô rơm rớm nước mắt. Thực thế, mắt cô đã có ngấn lệ rồi kìa, nó long lanh, đang muốn trào ra, một hạt ngọc đã từ trên mi rơi xuống nền gạch rồi. Nếu tôi có thì giờ và không ngại lời nói bép xép của một tên gia nhân nào đó đi qua đây, thì tôi sẽ tìm hiểu cho bằng được câu chuyện ra sao. Thôi, tối nay tôi miễn cho cô, nhưng cô nên hiểu rằng suốt thời gian khách khứa của tôi còn ở lại đây, tôi mong rằng tối nào cô cũng sẽ có mặt ở phòng khách; tôi muốn như thế, xin cô chớ quên. Thôi bây giờ cô đi đi, và bảo Sophie gọi Adèle về. Xin chào, cô...

Ông ngừng lời, cắn môi, và đột ngột bỏ đi.

CHƯƠNG XVIII

Ấy là những ngày vui ở lâu đài Thornfield và cũng là những ngày bận rộn, thực khác hẳn với ba tháng đầu lặng lẽ, tẻ nhạt, và hiu quạnh tôi đã sống dưới mái lâu đài. Tất cả những tình cảm u buồn hình như đã bị xua đi, tất cả những ký vãng âm thầm hình như đã bị lãng quên. Sức sống tràn dâng khắp chỗ, suốt ngày hoạt động. Chẳng thể đi qua dãy hành lang - trước kia âm thầm - cũng không thể bước vào một căn phòng mặt trước lâu đài xưa kia vắng lặng mà không gặp một chị hầu duyên dáng hay một gia nhân ăn mặc bảnh chọe.

Nhà bếp, phòng dọn ăn, buồng gia nhân, phòng đón khách chỉ vắng lặng vào những buổi bầu trời xanh thẳm và ánh nắng dịu dàng của tiết xuân đầm ấm quyến rũ các vị khách ra ngoài vườn. Ngay cả những khi thời tiết thay đổi, trời mưa liên tiếp luôn vài ngày cũng không làm mất không khí vui tươi. Không được hưởng những thú vui ngoài trời, thì những cuộc giải trí trong nhà chỉ càng thêm nhộn nhịp, phong phú.

Khi nghe họ nói đến thay đổi cách chơi, tôi không liệu buổi tối hôm đầu họ sẽ tổ chức cuộc vui ra sao. Mọi người bàn chuyện chơi "đố chữ", nhưng vì không biết nên tôi chẳng hiểu cách chơi thế nào. Các gia nhân được gọi vào, bàn phòng ăn khênh đi nơi khác, đèn nến bố trí lại khác hẳn, và ghế xếp theo bình bán nguyệt trước vòm cửa vòng cung. Trong khi ông Rochester và các ông khách chỉ huy việc dọn dẹp, các bà rầm rập lên xuống cầu thang, rung chuông gọi các chị hầu. Bà Fairfax được gọi lên để cho biết trong lâu đài có những khăn san, quần áo, thảm dạ đủ các loại như thế nào, rồi một số tủ áo ở tầng gác ba bị lật tung lên. Các chị hầu phòng ôm hàng ôm những váy phồng bằng gấm hoa, áo dài satanh, khăn quàng lụa mỏng, mũ viền ren, v.v... xuống nhà dưới; rồi người ta chọn lựa đem những thứ gì dùng được vào buồng sát ngay phòng khách.

Trong khi ấy, ông Rochester mời các bà lại quanh mình và chọn lấy một số nhận vào bè của mình; ông nói: "Cố nhiên cô Ingram vào cùng bè với tôi"; sau đó, ông gọi tên hai chị em cô Eshton và bà Dent. Ông nhìn tôi, ngẫu nhiên tôi đứng cạnh ông, vì tôi vừa cài lại cho bà Dent chiếc xuyến bị tuột.

– Cô có muốn dự cuộc chơi không? - ông hỏi tôi. Tôi lắc đầu; ông cũng không ép, tôi có phần lo ông nài, nhưng may tôi được lặng lẽ trở về chỗ ngồi thường lệ.

Ông Rochester và những người cùng bè lui vào sau tấm màn; nhóm kia do đại tá Dent cầm đầu ngồi vào dãy ghế xếp theo hình bán nguyệt. Trong số các ông, có ông Eshton để ý đến tôi và hình như đề nghị cho tôi ngồi vào cùng bè với họ, nhưng Ingram phu nhân lập tức gạt đi.

Tôi nghe thấy bà ta nói:

– Không, trông cô ta ngu độn thế thì chơi sao được trò này.

Liền sau đó một hồi chuông rung và tấm màn được kéo lên. Dưới vòm cửa, ông George Lynn phục phịch (chắc ông Rochester đã chọn ông ta) xuất hiện, cả người trùm một tấm khăn trắng toát; trước mặt ông ta, trên một cái bàn, đặt một cuốn sách lớn mở rộng, đứng bên cạnh ông là Amy Eshton, khoác cái áo choàng của ông Rochester, tay cầm một cuốn sách; một người đứng nấp không ai nhìn thấy, rung chuông rộn rã. Rồi Adèle (con bé cứ đòi cho được về cùng hè với ông Rochester) nhảy cẫng tiến ra, tay xách một giỏ hoa và rắc hoa quanh mình nó. Rồi cô Ingram xuất hiện, thực lộng lẫy, áo trắng toát, đầu trùm một dải khăn voan dài, một vòng hoa hồng ôm lấy vầng trán. Ông Rochester đi bên cô, hai người sóng đôi bước gần đến bàn. Cả hai cùng quỳ xuống; bà Dent và Louisa Eshton, cũng mặc toàn đồ trắng, lại đứng sau lưng họ. Một cuộc lễ bắt đầu, như lối kịch câm, mà người ta dễ nhận ra ngay là một lễ cưới. Khi lễ xong, đại tá Dent và bè của ông lầm rầm bàn bạc chừng hai phút, rồi ông Dent nói to:

– Cô dâu!

Ông Rochester cúi chào, và màn hạ.

Một lúc lâu sau màn mối lại kéo lên; sang màn hai, người ta thấy sân khấu được sửa soạn công phu hơn màn đầu. Phòng khách, như tôi nhận thấy từ trước, cao hơn phòng ăn hai bậc; ở bậc trên, lùi vào trong phòng độ một hai thước, đặt một cái bể đá to, tôi nhận ra cái bể vẫn để trang hoàng nhà ươm cây; xung quanh bể có trồng những cây hiếm, và trong bể thả cá vàng; cái bể to và nặng như thế mà khiêng lên tới đây thật cũng khướt.

Ông Rochester ngồi trên mặt thảm, cạnh cái bể, mặc toàn san, đầu quấn một vành khăn. Đôi mắt đen lánh nước, da ngăm ngăm vẻ mặt của người dị giáo rất thích ứng với bộ quần áo, trông ông giống hệt một tiểu vương Á Đông; một tay đao phủ hoặc một nạn nhân bị kết tội thắt cổ ở Thổ Nhĩ Kỳ. Liền đó cô Ingram xuất hiện, cũng ăn vận lối Đông phương, một dải khăn đỏ thắm thắt quanh lưng, một chiếc khăn tay thêu buộc múi ở hai bên thái dương, đôi cánh tay để trần, tròn trĩnh, nõn nà, một cánh tay giơ lên, như đang đỡ một bình nước đặt một cách duyên dáng trên đầu. Cả hình dáng, nét mặt, nước da, dáng điệu của cô đều khiến người ta tưởng tượng đến một công chúa Do Thái nào đó trong thời kỳ gia trưởng; rõ ràng là cô định thể hiện vai trò ấy.

Cô bước lại gần bể nước, cúi xuống như để vục đầy nước vào bình, rồi đặt lên đầu. Nhân vật ngồi trên bờ giếng bấy giờ tiến lại gần, hình như hỏi cô câu gì đó. Cô vội vàng hạ bình xuống và đưa cho người kia uống nước⁷⁶. Anh ta bèn lôi trong áo ra một cái hộp, mở ra, trong có nhiều vòng xuyến và hoa tai lộng lẫy. Cô làm ra vẻ ngạc nhiên và ngắm nghía; anh ta quỳ xuống, đặt cái kho tàng dưới chân cô; ánh mắt và cử chỉ của cô tỏ ý không tin và thích thú; người lạ mặt đeo xuyến vào hai cánh tay cô và đính những chiếc hoa vào tai cô. Đó là chàng Eliezer và nàng Rebecca; chỉ thiếu có những con lạc đà thôi.

Phe đoán chữ lại chụm đầu vào nhau, hình như họ không thống nhất ý kiến về chữ hoặc vần chữ mà cảnh vừa diễn muốn trình bày. Đại tá Dent, người phát ngôn của họ, yêu cầu xem trọn màn chót, nên màn lại buông xuống.

Sang màn ba, chỉ nhìn thấy có một phần phòng khách, phần còn lại bị một tấm màn da thú và thẫm màu che lấp. Bể đá đã được khiêng đi, thay vào đó là một cái bàn và một chiếc ghế dùng trong bếp; những đồ vật này được chiếu sáng bởi ánh lù mù của một cái đèn sừng bò, vì nến đã bị tắt hết.

Giữa cảnh tồi tàn đó, một người ngồi hai tay nắm lại đặt trên đùi, mặt nhìn xuống đất. Tôi nhận ra ông Rochester, mặc dù cách hóa trang khiến hình dạng ông thay đổi, mặt ông tô thêm nét nhăn, quần áo xốc xếch (tay áo rách toạc, hình như vừa bị xé sau một cuộc ẩu đả) nét mặt chán chường, cau có, tóc bù xù rối bời. Tay ông bị xiềng, khi động đậy tiếng xích kêu lẻng xẻng.

– Bridewell! - đại tá Dent kêu lên, thế là cuộc đố chữ kết thúc⁷⁷.

Sau một lát, đủ thì giờ cho các vai thay lại thường phục, họ lại bước vào phòng ăn. Ông Rochester dẫn cô Ingram vào, cô khen ông đóng trò khéo.

Cô Ingram nói:

– Ông có biết không, trong ba vai ông đóng, tôi ưa nhất ông trong vai cuối cùng. Ồ, giá mà ông sinh ra đời sớm hơn ít năm thì ông cũng có thể là một tay thảo khấu anh hùng đấy.

– Mặt tôi đã chùi hết phấn chưa cô? Ông Rochester quay lại hỏi cô.

– Ôi thôi, hết rồi? Thực đáng tiếc, không có gì hợp với ông hơn là bộ mặt đỏ của một tên tướng cướp.

– Thế cô ưa những tay hảo hán làm nghề lạc thảo à?

– Một tay hảo hán Anh Cát Lợi phải đứng sau một tay hảo hán Ý Đại Lợi, và chỉ có một tướng cướp vùng Cận Đông là có thể trội hơn được thôi.

– Được, tôi là cái gì đi nữa thì xin cô cũng nhớ cho rằng cô là vợ tôi, vì chúng ta vừa làm lễ cưới cách đây một giờ, có đủ mọi người ở đây làm chứng.

Cô Ingram cười khúc khích, mặt đỏ ửng. Ông Rochester nói tiếp:

– Nào, bây giờ đến lượt ông Dent.

Khi nhóm kia lui vào sau sân khấu, nhóm của ông Rochester ngồi vào các ghế để trống. Cô Ingram ngồi bên tay phải người cầm đầu bè mình, còn những người đoán chữ khác ngồi ở các ghế cạnh hai người. Lúc này tôi không chú ý tới các diễn viên nữa, không còn mong ngóng màn kéo lên mà chỉ để ý đến những người ngồi xem. Mắt tôi lúc nãy nhìn dán vào vòm cửa, bây giờ không sao rời khỏi hàng ghế kê hình bán nguyệt. Tất cả các vai mà ông Dent và bè của ông đóng, họ trò ra sao, tôi đều không nhớ gì hết, nhưng tôi còn trông thấy như ở trước mắt hai người bàn bạc sau mỗi cảnh. Tôi trông thấy ông Rochester quay lại phía cô Ingram, và cô Ingram quay lại phía ông Rochester. Tôi trông thấy cô ngả đầu sát vào ông, khiến những búp tóc huyền của cô gần như xõa trên vai ông và mơn man má ông. Tôi nghe thấy tiếng hai người thì thầm; tôi còn nhớ hai người liếc mắt nhìn nhau, và ngay đến bây giờ tôi vẫn còn thấy lại tình cảm tôi rạo rực ra sao trước cảnh đó.

Thưa bạn đọc, tôi đã nói với bạn đọc rằng tôi yêu ông Rochester. Đến bây giờ, tôi cũng vẫn không thể không yêu ông, mặc dầu nhận thấy ông không chú ý đến tôi, mặc dầu tôi có thể ở trước mặt ông hàng giờ, mà không một lần nào ông đưa mắt về phía tôi, mặc dầu tôi thấy ông chỉ chú đến một phụ nữ quý phái, con người khi đi ngang chỗ tôi đã tỏ vẻ khinh bỉ sợ chạm vạt áo vào người tôi, con người mà đôi mắt đen láy và kiêu kỳ, có ngẫu nhiên nhìn đến tôi thì cũng vội quay ngay đi, coi như tôi là một cái quá hạ tiện không đáng để mắt tới. Tôi không thể không yêu ông, mặc dầu tôi cảm thấy chắc chắn rằng ông sẽ kết hôn với chính người đàn bà ấy, mặc dầu hàng ngày tôi thấy cô ta có một niềm kiêu hãnh chắc chắn về sự chú ý của ông đối với cô mặc dầu hàng giờ tôi được chứng kiến cái phong thái lịch sự của ông, vẻ như vô tình, muốn người tìm đến mình chứ không tìm đến người, song trong cái vẻ kiêu hãnh kia vẫn có cái gì khiến cho người ta không cưỡng lại nổi.

Trong trường hợp đỗ, không có gì có thể làm cho tình yêu nguội lạnh hay tan biến, nhưng có rất nhiều điều có thể khiến tôi đâm ra ghen tuông, nếu một người đàn bà ở địa vị tôi lại dám ghen với một người ở địa vị cô Ingram. Nhưng tôi không ghen, hoặc rất ít ghen. Bản chất nỗi đau lòng của tôi không thể dùng chữ ấy mà giải thích được. Cô Ingram không đáng để cho tôi ghen, cô tầm thường quá, không khêu gợi nổi tình cảm này. Xin lỗi vì câu nói nghe như nghịch lý, tôi hiểu lời tôi nói. Cô ta hào nhoáng thật, nhưng chẳng có giá trị gì thực sự. Cô ta là một thiếu nữ đẹp, lắm tài, nhưng tâm hồn thì thật nghèo nàn, lòng dạ bẩm sinh khô cằn, trên miếng đất ấy không gì có thể đâm chồi nảy lộc một cách tự nhiên được cũng như không gì có thể ra hoa kết quả với sự khô cằn đó. Cô ta không tốt, mà cũng chẳng có gì là độc đáo, cô chỉ nhắc lại những câu thật kêu trong sách; cô chẳng bao giờ đưa ra được ý kiến riêng của mình, mà cũng chẳng bao giờ có. Cô ta cố lấy điệu lên giọng tình cảm, nhưng nào cô có biết tình trắc ẩn với tình thương là gì đâu; sự âu yếm và sự chân thực làm gì có ở con người cô. Cô thường để lộ cái bản chất đó khi cô tỏ ra ghét bỏ khinh bỉ con bé Adèle. Cô ta xua đuổi nó bằng những lời nhục mạ, nếu nó vô tình đến gần; đôi khi cô còn đuổi nó ra khỏi buồng, và lúc nào cũng lạnh lùng nghiệt ngã với nó. Ngoài tôi ra, còn có những con mắt khác để ý đến thái độ đó của cô - mà để ý một cách tỉ mỉ, tinh tế, sáng suốt nữa. Vâng, người chồng tương lai của cô, chính ông Rochester luôn luôn quan sát cô. Và chính vì ông khôn ngoan, thận trọng chính vì ông sáng suốt nhận thức được những thói xấu của người yêu, chính vì tình cảm của ông đối với cô rõ ràng không có gì là say đắm, mà nỗi đau khổ không nguôi của tôi lại càng dội lên.

Tôi thấy rằng ông Rochester định lấy cô Ingram là vì gia đình, còn có thể vì lý do chính trị nữa. Vì địa vị xã hội và họ hàng nhà cô thích hợp với ông. Tôi cảm thấy ông không trao tình yêu cho cô, và cô cũng không có những đức tính xứng đáng hưởng cái kho báu đó. Đó là vấn đề; đó là điểm làm cho tôi phải xúc động nghĩ ngợi; đó là nguyên nhân gây nên cơn sốt giày vò tôi; cô ta không thể nào khiến ông say đắm được.

Nếu cô ta chiến thắng, ngay được tình yêu của ông Rochester, và nếu ông chân thành đặt trái tim dưới chân cô, thì tôi ắt đã che mặt đi, quay vào tường, và (theo nghĩa bóng) đành là con người đã chết đối với họ. Giả sử cô Ingram là một người đàn bà tốt, cao quý, bẩm sinh có nghị lực, nhiệt tình, hòa nhã, thông minh, thì có lẽ tôi đã phải lao vào một cuộc chiến đấu sống còn với hai con hổ dữ ghen tuông và thất vọng - rồi khi trái tim tan nát, héo hon dần, tôi sẽ thán phục cô, thừa nhận sự hơn hẳn của cô và có thể sống bình thản trong chuỗi ngày còn lại. Cô càng trội hơn tôi chừng nào thì tôi càng thán phục cô và lại càng sống bình thản hơn chừng ấy. Nhưng sự thực là tôi đã theo dõi những cố gắng của cô Ingram để quyến rũ ông Rochester, tôi chứng kiến những thất bại liên tiếp của cô - chính bản thân cô không nhận thấy là mình thất bại, vẫn cứ ảo tưởng rằng mỗi mũi tên mình bắn ra đều trúng đích, và vẫn lên mặt về những thành công của mình trong khi thói kênh kiệu hợm hĩnh đã làm cho con người mà cô đang muốn chinh phục cứ xa dần cô - chứng kiến cảnh đó chính là chịu đựng một sự khích động liên tiếp và một sự nén lòng cay đắng.

Vì khi cô Ingram thất bại, tôi lại thấy được cái cách cô có thể dùng để thành công. Những mũi tên bay tới tấp vào ngực ông Rochester đều vô công hiệu, rơi lả tả xuống chân ông; tôi biết rằng, nếu vào tay một người bắn giỏi hơn, những mũi tên ấy có thể cắm sâu được vào trái tim kiêu ngạo của ông, có thể gọi được tình yêu trong cái nhìn nghiêm khắc và sự dịu dàng trên nét mặt mỉa mai của ông, hoặc tốt hơn nữa là, không dùng khí giới gì cả mà cứ lặng lẽ thôi, cũng có thể chinh phục được ông.

Tôi tự hỏi: "Tại sao cô ta không gây được nhiều ảnh hưởng hơn đối với ông, trong khi cô ta có ưu thế được gần gũi như vậy? Hẳn là cô ta không thể thực bụng quý ông, hoặc không quý ông với một tấm tình chân thực. Nếu yêu quý thực thì hà tất phải dùng đến những nụ cười một cách xa xỉ như thế, tống tình bằng khóe mắt liên tiếp như thế, cố tình lấy điệu duyên dáng một cách lộ liễu và quá nhiều như thế. Theo ý mình, giá cô ta cứ lặng lẽ ngồi cạnh ông, nói ít, nhìn ít đi, thì lại đến được gần trái tim ông hơn. Mình vẫn thấy vẻ mặt ông Rochester khác hẳn cái vẻ sắt đá những lúc bị cô Ingram nhí nhảnh sán lại tấn công; vẻ mặt ấy tự nhiên mà có chứ không phải do những khóe lẳng lơ hoặc những điệu bộ tính toán gợi nên. Chỉ có việc trả lời những câu ông hỏi một cách khiêm tốn khi nào cần lắm hãy hỏi ông, mặt đừng kiểu vẻ, thì tự khắc nét mặt ông sẽ thêm dịu dàng vui tươi và sẽ như ánh dương sưởi ấm lòng người. Khi kết hôn với nhau rồi, cô ta sẽ làm thế nào để được chồng ưa; tuy nhiên đó là điều người ta có thể làm được, và người vợ ông, mình tin chắc thế, sẽ có thể là người đàn bà hạnh phúc nhất trên đời".

Tôi chưa hề nói gì có ý kết tội ông Rochester dự định lấy vợ vì vụ lợi và quan hệ môn đăng hộ đối. Lần đầu tiên được biết là ý định của ông như thế, tôi đã rất ngạc nhiên. Tôi cứ tưởng ông không phải là người chọn vợ vì những động cơ tầm thường đó; nhưng về sau, càng suy nghĩ kỹ về địa vị và nếp giáo dục của hai người, tôi càng thấy không nên xét xử và kết tội cả ông Rochester lẫn cô Ingram, vì họ xử sự theo những tín niệm và nguyên tắc rõ rệt, đã ăn sâu vào tâm khảm họ ngay tự hồi còn thơ ấu. Tất cả giai cấp họ duy trì những nguyên tắc ấy. Tôi cho rằng họ duy trì chúng là có những lý do mà tôi không hiểu thấu được. Tôi thấy, giả sử tôi là một người thượng lưu như ông Rochester thì tôi sẽ chỉ chọn một người vợ mà tôi có thể yêu được thôi. Nhưng chính sự có lợi hiển nhiên cho hạnh phúc của người chồng trong cuộc hôn nhân như vậy, lại khiến tôi tin rằng hẳn phải có những nguyên nhân mà tôi chưa biết xui người ta hành động khác hẳn, nếu không như vậy thì tôi chắc ai nấy cũng sẽ xử sự như tôi thôi.

Nhưng ở những điểm khác, tôi lại rất khoan dung đối với ông chủ của tôi. Tôi đã bỏ qua tất cả những thói xấu của ông, mà trước đây tôi rất chú ý. Trước đây tôi đã cố gắng tìm hiểu tính nết của ông, cả tính hay tật dở, và thận trọng cân nhắc để xét cho được công bằng. Lúc này tôi không nhìn thấy tật xấu nào cả. Cái thái độ mỉa mai trước đây làm cho tôi khó chịu, cái vẻ khô khan đã khiến tôi bực mình, lúc này như là những đồ gia vị làm cho đĩa thức ăn ngon lành thêm. Có những gia vị ấy thì thấy cay, mà thiếu thì thấy nhạt nhẽo. Còn cái điều mơ hồ - phải chăng là một biểu hiện ảm đạm, hay đau đớn, một biểu hiện của âm mưu hay của thất vọng? - đôi khi hiện lên trước mắt một người quan sát thận trọng, rồi lại biến mất trước khi người ta có thể dò được cái chiều sâu thẳm lạ kỳ mới hé lộ chút ít; cái điều mơ hồ thường làm cho tôi sợ hãi run rẩy, như thể tôi đang đi lang thang trên những ngọn núi lửa và chợt thấy đất rung chuyển, nứt toác ra; cái điều mơ hồ ấy; đôi khi tôi vẫn còn nhìn thấy, tim đập rộn rã nhưng không đến nỗi thần kinh tê liệt. Đáng lẽ muốn tháo chạy thì tôi lại muốn liều đương đầu - đoán hiểu. Và tôi cho cô Ingram là sung sướng vì một ngày kia cô sẽ có thể tha hồ nhìn vào cái vực thẳm, khám phá ra những điều bí ẩn của nó và phân tích bản chất chúng.

Trong khi tôi chỉ mải nghĩ đến ông chủ và người vợ tương lai của ông, chỉ nhìn thấy họ, chỉ nghe thấy tiếng họ nói, chỉ chăm chú đến những cử chỉ của họ, thì các vị khách khác ai nấy vẫn cứ theo đuổi những thú vui riêng. Lynn phu nhân và Ingram phu nhân vẫn tiếp tục bàn luận một cách trịnh trọng, hai cái đầu đội khăn cùng gật gù và bốn bàn tay cứ giơ lên, theo nội dung câu chuyện để tỏ thái độ kinh ngạc, bí mật, hay hãi hùng, hệt như hai con rối to tướng. Bà Dent dịu dàng nói chuyện với bà Eshton hiền hậu, và hai người thỉnh thoảng lại nói với tôi một câu lịch sự, mỉm cười với tôi. Tôn ông George Lynn, đại tá Dent và ông Eshton bàn luận về chính trị, về công việc trong quận hoặc chuyện luật pháp. Ingram công tử tán tỉnh cô Amy Eshton. Cô Louisa chơi dương cầm và hát đôi với một cậu con trai bà Lynn, còn Mary Ingram thì thẫn thờ ngồi nghe những câu phong tình của cậu con trai kia. Đôi khi tất cả mọi người như cùng bảo nhau ngừng câu chuyện để quan sát và lắng nghe các nhân vật chính, vì ông Rochester và cô Ingram - bởi cô có quan hệ mật thiết với ông - hai người, nói cho cùng là linh hồn của buổi tiếp tân. Nếu ông rời khỏi phòng một giờ đồng hồ thì một sự buồn nản rất rõ hình như len lỏi ngay vào tâm hồn các vị khách; và khi ông quay vào, câu chuyện lại rộn ràng hẳn lên.

Sự vắng mặt của ông làm cho thiếu hẳn vẻ vui nhộn, điều đó đặc biệt thấy rõ một hôm ông có việc phải đi Millcote, có lẽ đến tối mới về. Chiều hôm ấy, trời ẩm ướt; do đó cuộc đi chơi bộ mà các vị khách định tổ chức để đến thăm trại của những người "gipsy"⁷⁸ vừa dựng trên khoảng đất công ở ngoài xóm Hay, đã phải hoãn lại. Một vài ông vào xem các chuồng ngựa, thanh niên chơi bi-a trong buồng bi-a với các cô và các bà còn trẻ. Hai bà quả phụ Ingram và Lynn bình thản ngồi đánh bài tiêu khiển.

Cô Blanche Ingram tỏ thái độ lặng lẽ khinh khỉnh khi các bà Dent và Eshton cố gắng lôi kéo cô vào câu chuyện của họ; mới đầu cô ngồi vào dương cầm, khẽ gảy một vài điệu tình ca, rồi lấy một cuốn truyện ở tủ sách, cô ngả mình trên chiếc ghế xô pha, với một vẻ hững hờ kênh kiệu, sửa soạn lấy thú tiểu thuyết để đánh lừa những giờ chờ đợi tẻ nhạt. Căn phòng và cả tòa nhà im lặng, thỉnh thoảng chỉ có tiếng cười nói vui vẻ của những người chơi bi-a từ trên gác vọng xuống.

Trời chạng vạng tối, chuông báo giờ phục sức để ăn bữa chiều đã điểm, bỗng Adèle quỳ bên cạnh tôi ở chỗ khung cửa sổ reo lên:

– Voilà, Monsieur Rochexter, qui revient!⁷⁹

Tôi quay ra nhìn, còn cô Ingram chồm dậy khỏi ghế xô pha; mọi người cũng ngẩng đầu lên nhìn. Vừa lúc đó có tiếng bánh xe lạo xạo và tiếng vó ngựa giẫm tóe nước trên con đường rải sỏi ướt sũng. Một cỗ xe trạm đang tiến lại.

Cô Ingram nói: "Không biết làm sao ông Rochester lại đi xe về thế kia? Có phải lúc đi ông cưỡi con ngựa ô Mesrour không nhỉ? Và dắt theo cả con Pilot nữa, thế những con vật ấy đâu rồi?"

Vừa nói cô vừa dịch cái thân hình cao lớn với bộ y phục rộng thùng thình lại gần cửa sổ, khiến tôi phải ngả ra phía sau tưởng đến gẫy xương sống; mới đầu vì vội cô không để ý đến tôi, nhưng khi nhìn ra thấy tôi, cô cong môi lên và đi sang cửa sổ khác, cỗ xe trạm đỗ lại, người cầm cương rung chuông cửa, rồi một người mặc quần áo du lịch bước xuống xe, nhưng đó là một người lạ, cao lớn, bộ điệu lịch sự, không phải là ông Rochester.

– Bực cả mình? - cô Ingram kêu lên - rõ khỉ? (quay về phía Adèle) đứa nào bế mày lên cửa sổ để mày báo tin láo hử? - Rồi cô đưa mắt tức giận lườm tôi, coi như tôi làm nên tội.

Có tiếng nói trong gian phòng lớn, liền đó người khách lạ bước vào. Ông ta cúi chào Ingram phu nhân, coi bà như người cao tuổi nhất trong đám.

– Thưa bà, hình như tôi đến đây không đúng lúc, khi ông bạn Rochester của tôi vắng nhà, nhưng vì tôi vừa qua một cuộc hành trình dài, và tôi nghĩ rằng dựa vào tình bạn thân lâu ngày tôi có thể ở lại đây đợi cho đến khi ông ấy về.

Cử chỉ của ông lễ độ, giọng nói của ông làm tôi chú ý, vì có một cái gì khác thường, không phải giọng ngoại quốc, nhưng cũng không hẳn là giọng của người Anh; ông ta cũng trạc tuổi ông Rochester, khoảng từ ba mươi đến bốn mươi. Nước da ông vàng một cách đặc biệt; nếu không thì ông ta cũng là một người đẹp trai, nhất là lúc mới trông. Nhìn kỹ hơn ta sẽ thấy mặt ông có một cái gì làm cho người ta khó chịu, hoặc đúng hơn là không làm cho người ta thích được. Nét mặt ông đều đặn, nhưng có vẻ mềm nhẽo, đôi mắt to, rõ nét, nhưng lờ đờ thiếu sức sống - ít ra là theo tôi nghĩ.

Tiếng chuông báo giờ phục sức làm cho mọi người tản mát đi. Mãi đến sau bữa ăn chiều tôi mới lại thấy ông ta; lúc này coi bộ ông ta đã hoàn toàn thoải mái. Nhưng tôi lại càng không ưa bộ mặt ông hơn lúc đầu; nó vừa có vẻ đờ đẫn, vừa thiếu sinh khí, khiến tôi chú ý. Mắt ông ngơ ngác, không có tinh thần, thành thử trông ông thật là kỳ cục, tôi nhớ chưa hề thấy một vẻ mặt như thế bao giờ. Ông điển trai và không phải là không dễ thương, vậy mà tôi lại rất ác cảm. Khuôn mặt bầu bầu, da nhẵn thín, chẳng có vẻ gì là nghị lực; mũi diều hâu và cái miệng nhỏ, đỏ như trái anh đào, thiếu sự cương quyết; chẳng có một chút tư tưởng gì trên vầng trán phẳng, thấp; chẳng có một chút oai lực gì trong cặp mắt nâu lờ đờ.

Tôi vẫn ngồi ở chỗ mọi khi ngắm ông ta dưới ánh đèn nhiều ngọn đặt trên lò sưởi; ông ta ngồi trên một chiếc ghế bành cạnh lửa, người cứ ngả sát mãi lại gần như bị rét cóng. Tôi so sánh ông với ông Rochester. Tôi nghĩ (nói mạn phép) rằng giữa một con ngỗng đực lông bóng mượt và một con diều hâu ngang tàng, giữa một con cừu non hiền lành và con chó chăn cừu lông xù mắt sắc, sự khác nhau cũng chỉ đến thế thôi.

Ông ta nhắc đến ông Rochester như một người bạn thân cũ. Tình bạn của họ mới kỳ chứ! Thực là một sự minh họa điển hình của câu thành ngữ cổ: "Những thái cực gặp gỡ nhau".

Có hai hoặc ba ông khách ngồi bên ông ta; qua căn phòng, thỉnh thoảng tôi nghe được vài mẩu chuyện của họ. Thoạt đầu tôi chẳng hiểu họ nói gì, vì cô Louisa Eshton và cô Mary Ingram ngồi gần tôi hơn, làm cho tôi không nghe rõ những mẩu chuyện thỉnh thoảng lọt đến tai.

Hai cô đang bàn tán về ông khách lạ, cả hai đều gọi ông ta là một "người đẹp trai". Louisa bảo ông ta là "hiện thân của tình yêu" và cô rất "cảm ông ta". Còn Mary thì coi "cái miệng xinh xắn và cái mũi duyên dáng" của ông như kiểu mẫu lý tưởng của vẻ đẹp quyến rũ.

– Vầng trán trông mới dịu làm sao! - Louisa kêu lên - thật là mịn màng, không có những cau có mà tôi chúa ghét. Đôi mắt và nụ cười thật hiền lành!

Và rồi, tôi nhẹ cả người, khi ông Henry Lynn gọi hai cô lại đầu phòng đằng kia để bàn việc đi thăm xóm Hay.

Bây giờ tôi có thể tập trung chú ý vào nhóm ngồi bên lò sưởi và tôi được biết vị khách mới đến tên là Mason; tôi lại được biết thêm ông ta cũng vừa mới tới nước Anh, và ông ta từ một xứ nhiệt đới nào đó tới đây. Hẳn đó là lý do khiến mặt ông ta vàng khè, và ông ngồi sát lò sưởi, ở trong nhà mà cũng mặc áo dạ choàng ngoài. Rồi những tên Jamaica, Kingston, thành phố I Pha Nho, chứng tỏ ông ta sống ở miền Tây Ấn. Tôi rất ngạc nhiên được biết ông Rochester ở đấy. Ông kể lại bạn ông không ưa cái nóng thiêu đốt, những trận bão và mùa mưa tầm tã ở xứ đó. Tôi biết ông Rochester là một nhà du lịch, bà Fairfax đã bảo thế, nhưng tôi cứ tưởng ông chỉ đi trong phạm vi lục địa Âu châu thôi. Cho đến lúc ấy tôi chưa hề nghe thấy ai nói ông Rochester lại đi đến tận những bờ biển xa xôi hơn.

Tôi đang nghĩ về những chuyện đó thì một việc bất ngờ xảy đến làm gián đoạn sự mơ mộng của tôi. Mỗi lần có người mở cửa là ông Mason lại run lên cầm cập; ông gọi cho thêm than vào lò lúc ấy lửa không bốc thành ngọn nữa, nhưng than còn hồng, hơi nóng rừng rực. Người hầu đem than vào, khi trở ra đã dừng lại gần ghế ông Eshton và nói nhỏ với ông ta điều gì, tôi chỉ nghe thấy mấy tiếng "con mụ già", "ám ảnh khó chịu".

– Bảo cho mụ ấy biết rằng nếu không xéo đi thì người ta bỏ tù mụ đấy, ông thẩm phán nói vậy.

– Không, hãy gượm! - Đại tá Dent ngắt lời - Đừng đuổi mụ ta đi, bác Eshton ạ; chúng ta có thể dùng mụ được việc đấy! Tốt nhất là hỏi ý kiến các bà xem sao đã. - Rồi cất cao tiếng, ông nói tiếp: - Các bà này, các bà bàn chuyện đến thăm trại các người gipsy ở xóm Hay. Sam nó vừa báo rằng có một mụ xem tướng hiện đang ở trong phòng các gia nhân; mụ muốn được ra mắt "các quý vị" để đoán số mệnh cho mọi người. Thế các bà có muốn gặp mặt mụ ta không?

– Đại tá ạ, - Ingram phu nhân kêu lên - hẳn là ông không nên khuyến khích một con mụ bịp bợm như vậy. Không lôi thôi gì cả, tống cổ nó đi ngay lập tức!

Sam nói:

– Thưa phu nhân, nhưng tôi không sao bảo mụ ấy đi được, cũng không một gia nhân nào khác bảo được mụ. Hiện giờ bà Fairfax đang nói khéo cho mụ đi, nhưng mụ ta chiếm một chiếc ghế ở góc lò sưởi, bảo rằng không có gì làm cho mụ rời đi đâu, nếu mụ không được phép vào đây.

Bà Eshton hỏi:

– Thế mụ ta muốn gì?

– Muốn đoán số mệnh cho các vị, mụ ta bảo thế, thưa bà, và mụ thề rằng nhất định phải đoán bằng được.

– Trông mụ ta như thế nào? - Các cô Eshton hồi hộp hỏi.

– Thưa cô, một mụ già xấu kinh khủng, đen nhẻm như mồ hóng.

Frederick Lynn kêu lên:

– Đúng là một mụ phù thủy! Cứ cho mụ vào đi!

Người anh Frederick tiếp lời:

– Chớ nên bỏ lỡ mất dịp đùa cười, thật đáng tiếc vô cùng.

Bà Lynn kêu lên:

– Các con yêu của mẹ, các con nghĩ thế nào vậy?

Bà quả phụ Ingram lanh lảnh phụ họa:

– Tôi không thể đồng ý với cái việc gàn dở ấy.

– Nhất định, thưa má, má có thể và sẽ đồng ý! - Cô Blanche đang ngồi ghế chơi dương cầm xoay người lại, cất giọng kiêu kỳ nói, từ nãy cô vẫn im lặng, có vẻ như chăm chú xem bản nhạc. - Con tò mò muốn nghe xem số mình thế nào. Thôi Sam, dẫn mụ ấy vào đây.

– Blanche, con gái yêu của mẹ, hãy nhớ rằng...

– Con nhớ rồi, con biết tất cả những câu mẹ sẽ nói, nhưng con muốn thế... thôi mau lên, Sam!

– Phải... phải... phải đấy! - Tất cả bọn thanh niên nam nữ đều kêu lên. - Cho mụ ta vào, nhất định là một trò vui lý thú.

Người hầu còn ngần ngại nói:

– Mụ ta trông gớm ghiếc lắm ạ.

– Đi! Cô Ingram ra lệnh, và người hầu bước ra.

Tức thì cả đám khách nhộn hẳn lên; lúc Sam quay vào thì cái không khí nhạo báng cợt đùa đang sôi nổi.

– Mụ ấy không muốn vào bây giờ, - Sam nói. - Mụ bảo sứ mệnh của mụ không phải là xuất hiện giữa lũ người phàm tục (đó là lời mụ). Tôi phải đưa mụ vào một căn buồng riêng, và ai đó muốn đoán số thì phải lần lượt vào gặp mụ từng người một.

Ingram phu nhân bắt đầu can con gái:

– Con thấy đấy, công chúa của mẹ, mụ ta đòi hỏi quá đáng; phải coi chừng, nàng tiên của mẹ ạ.

– Thì cứ đưa mụ ta vào phòng sách chứ sao, - "nàng tiên" ngắt lời ngay, - mà sứ mệnh của tôi cũng không phải là nghe mụ nói trước lũ người phàm tục; tôi muốn chỉ có mình tôi với mụ thôi; có đèn lửa gì trong phòng sách không?

– Thưa cô, có, nhưng mụ ta trông rất kỳ cục.

– Không nói lôi thôi nữa, con khỉ? - Ta bảo sao cứ thế mà làm.

Sam lại biến đi; một lần nữa, hồi hộp, sôi nổi, đợi chờ lại tràn ngập lòng mọi người.

Sam quay vào thưa:

– Mụ đã sẵn sàng; mụ muốn biết ai sẽ vào gặp mụ đầu tiên.

– Tôi nghĩ tốt hơn hết là để tôi ngó qua con mụ trước đã, rồi các bà hãy vào sau. - Đại tá Dent nói. - Sam, bảo với mụ rằng có một ông sắp vào đấy.

Sam ra rồi lại quay vào:

– Thưa ngài, mụ bảo là không muốn tiếp các quý ông, các ngài đừng mất công vào làm gì, - Sam nói thêm, cố nén một nụ cười, - và cả các quý bà nữa, mụ ta cũng không muốn tiếp, chỉ trừ các tiểu thư còn trẻ chưa chồng thôi.

Henry Lynn kêu lên:

– Lạy chúa, mụ cũng kén người đấy chứ?

Cô Ingram trịnh trọng đứng dậy.

– Tôi vào đầu tiên - cô nói với giọng một vị tướng chỉ huy đoàn quân bị vây dẫn quân mở một đường máu.

– Ồ con yêu quý nhất đời mẹ. Khoan đã... hãy nghĩ cho kỹ! - Mẹ cô kêu lên. Nhưng cô lặng lẽ đường hoàng đi qua mặt bà, bước qua cửa đại tá Dent mở sẵn, và chúng tôi nghe tiếng chân cô bước vào phòng sách.

Sau đó không khí tương đối im lặng; Ingram phu nhân cho đó là lúc nên vặn những ngón tay, và bà làm như vậy. Cô Mary tuyên bố rằng riêng cô, cô chẳng khi nào dám mạo hiểm thế. Amy và Louisa Eshton cười khe khẽ và trông có vẻ hơi sợ hãi.

Thì giờ qua đi rất chậm, mười lăm phút sau mới thấy cửa phòng sách mở. Cô Ingram bước ra qua vòm cửa phòng ăn.

Liệu cô ta có cười không? Có coi đó là một trò vui không? Cô nhìn mọi người bằng đôi mắt lạnh lùng. Cô không có vẻ bối rối mà cũng chẳng hớn hở; cô bước thẳng đến chỗ của mình và lặng lẽ ngồi xuống.

– Thế nào, chị Blanche? - Công tử Ingram hỏi.

Mary cũng hỏi:

– Mụ ấy nói sao, hử chị?

– Chị nghĩ sao? Chị cảm thấy thế nào? Có thực mụ ta là mụ đoán số không? - Chị em cô Eshton hỏi.

– Thôi, thôi, các bạn chất phác ạ, đừng hỏi dồn tôi thế. Quả là tính tò mò cả tin của các bạn dễ bị kích thích. Các bạn - và cả má tôi nữa - đều cho đây là một vấn đề quan trọng lắm, cứ tưởng chúng ta có ở trong nhà một tay quỷ cốc tử, thờ ma xó⁸⁰. Tôi đã gặp một mụ gipsy giang hồ. Mụ xem tướng tay và nói với tôi những điều như loại người đó thường nói. Tính hiếu kỳ của tôi đã được thỏa mãn, và bây giờ tôi nghĩ sáng mai ông Eshton nên tống mụ vào nhà tù, như lời ông đã dọa.

Cô Ingram vớ lấy một cuốn sách, ngả người trên ghế, thôi không nói chuyện nữa. Tôi nhìn cô gần nửa tiếng đồng hồ, suốt thời gian ấy cô không hề giở một trang sách, mỗi lúc mặt cô thêm tối sầm lại, càng lộ vẻ bất mãn và càng tỏ ra cay đắng chán chường. Rõ ràng là cô chẳng được nghe một điều gì hay ho cả và qua cái vẻ ỉu sai lầm lì kéo dài ấy, tôi thấy hình như mặc dù cô cố tỏ vẻ thản nhiên, thực ra chính cô cũng quan tâm quá nhiều đến những điều mụ thầy số đã tiết lộ cho cô biết.

Trong khi đó Mary Ingram, Amy và Louisa Eshton nói không dám vào một mình, mà cả ba người đều muốn gặp mụ thầy số. Thế là phải có một cuộc điều đình mà Sam đóng vai trung gian. Sau một hồi Sam hết ra lại vào, hẳn là mỏi rời cả chân, và sau bao nhiêu khó khăn, cuối cùng mụ Sibyl⁸¹ khắc nghiệt mới đồng ý để cho cả ba người vào gặp mụ cùng một lúc.

Lần này ba người vào không lặng lẽ như lần mụ tiếp cô Ingram; từ phòng sách vẳng ra tiếng cười khúc khích và những tiếng kêu khe khẽ, độ hai mươi phút sau, bỗng họ mở toang cửa chạy xổ ra phòng khách coi bộ như sợ mất hồn.

– Nhất định mụ này là ma quỷ! - Cả ba đều kêu lên - mụ đoán những điều ghê gớm quá. - Mụ biết rõ hết về chúng tôi. - Rồi các cô ngồi ngả vào những chiếc ghế được các ông vội bê đến, thở không ra hơi nữa.

Bị mọi người giục phải nói rõ thêm, các cô bảo rằng mụ gọi ra tất cả mọi điều các cô đã nói đã làm từ thời thơ ấu, gọi rõ được cả tên những cuốn sách và những đồ trang trí trong phòng riêng của các cô ở nhà, gọi ra từng vật kỷ niệm của những người thân tặng các cô. Các cô quả quyết rằng mụ ta đoán được cả ý nghĩ của các cô và mụ rỉ tai từng cô một, nói tên người được các cô yêu quý nhất đời, và cho các cô biết những điều các cô tha thiết ước mơ nhất.

Đến đây các công tử khẩn khoản yêu cầu các cô nói cụ thể hơn về hai điểm sau cùng. Nhưng các cô chỉ đỏ ửng mặt lên, lắp bắp, xúc động, và cười rúc rích để trả lời nhũng câu hỏi oái oăm ấy. Trong khi đó các bà mẹ đưa giấm xông và quạt cho các cô, và cứ lải nhải nói đi nói lại rằng các cô chẳng chịu nghe lời các bà khuyên; các ông có tuổi thì cười hô hố, và các công tử trẻ trung thì xun xoe phục vụ cho các cô đang hồi hộp.

Giữa sự ồn ào ấy và trong lúc tôi đang chú ý lắng nghe và nhìn cảnh tượng trước mắt, thì có tiếng đằng hắng nho nhỏ ngay bên mình, tôi quay lại và thấy anh Sam.

– Mụ thầy tướng nói còn có một cô chưa chồng ở trong phòng chưa vào gặp mụ, và mụ thề chừng nào chưa xem cho cả mọi người thì sẽ không đi. Tôi chắc người đó là cô, vì còn có ai nữa đâu. Tôi sẽ nói với mụ thế nào đây?

– Ồ, thì để tôi vào gặp mụ, tôi trả lời và thích thú được dịp bất ngờ thỏa mãn tính tò mò của tôi đang bị kích thích mạnh. Tôi lẻn ra khỏi phòng không ai để ý đến, vì mọi người còn đang xúm xít xung quanh ba cô đang bàng hoàng run rẩy. Tôi khẽ khép cửa lại.

– Nếu cô muốn, Sam nói, tôi sẽ đợi cô ở ngoài phòng lớn; và nếu mụ làm cô sợ hãi, cô cứ gọi lên một tiếng là tôi vào ngay.

– Không, anh Sam ạ, anh cứ xuống bếp đi, tôi chẳng sợ gì hết.

Thực thế, tôi không sợ nhưng tôi thích thú và cũng bị kích thích mạnh.

CHƯƠNG XIX

Lúc tôi bước vào, phòng sách có vẻ khá yên tĩnh, và mụ Sibyl - nếu thực đó là một mụ Sibyl - ngồi khá thoải mái trong một chiếc ghế bành ở góc lò sưởi. Mụ khoác áo choàng đỏ, đội mũ đen, hoặc nói đúng hơn một chiếc mũ rộng vành của người gipsy, buộc xuống cằm bằng một chiếc khăn tay kẻ sọc. Trên bàn có một cây nến đã tắt; mụ ghé sát vào lửa và hình như đang đọc một cuốn kinh, bên ánh sáng lò sưởi. Cũng giống như phần lớn các bà già, trong khi xem, mồm mụ lẩm nhẩm. Thấy tôi vào, mụ không ngừng đọc ngay, hình như mụ muốn xem cho hết một đoạn.

Tôi đứng trên thảm sưởi hai bàn tay lạnh giá vì ngồi mãi ở phòng khách xa lò sưởi. Trong đời chưa bao giờ tôi thấy bình tĩnh như lúc này, thực vậy, bề ngoài của mụ thầy tướng không hề gây cho người ta một sự bối rối nào. Mụ gấp sách lại, từ từ ngẩng đầu lên; một phần mặt bị sấp bóng cái vành mũ, tuy nhiên lúc mụ ngẩng lên, tôi cũng nhận thấy đó là một bộ mặt kỳ lạ màu nâu xạm. Những món tóc gớm ghiếc thò ra ngoài, một dải khăn trắng quấn quanh cằm và che nửa má, nói đúng hơn là che bộ quai hàm của mụ; mắt mụ lập tức nhìn thẳng vào tôi, vẻ táo bạo.

– Thế nào, cô muốn đoán số chứ? - Mụ nói, giọng quả quyết như cái nhìn của mụ, và cũng nghiệt ngã như nét mặt mụ.

– Tôi không quan tâm chuyện tướng số đâu cụ ạ; cụ có thích đoán thì tùy cụ thôi; nhưng tôi phải nói trước để cụ rõ là tôi không tin đâu.

– Cô nói thế thực hợp với cái vẻ trâng tráo của cô; về phần cô thì tôi cũng đã chờ đợi điều đó; nghe tiếng chân cô bước qua ngưỡng cửa là tôi đã biết rồi.

– Thực ư? Tai cụ thính nhỉ?

– Thính lắm, cả mắt cũng tinh, và óc cũng minh mẫn nữa.

– Nghề của cụ cần phải thế.

– Đúng, nhất là đối với những khách hàng như cô. Tại sao cô không run?

– Tôi không lạnh.

– Tại sao cô không tái mặt?

– Tôi không ốm.

– Tại sao cô không nhờ tôi đoán số?

– Tôi không là đồ ngốc.

Mụ già giấu một nụ cười dưới vành mũ và dải băng quấn mặt, mụ lấy ra một tẩu thuốc ngắn màu đen, châm lửa và bắt đầu hút. Hút được một lúc, mụ ưỡn thẳng cái lưng còng, bỏ tẩu thuốc ra khỏi mồm, và đăm đăm nhìn vào lò sưởi, mụ nói quả quyết:

– Cô lạnh; cô ốm; và cô là đồ ngốc.

– Vì cớ gì mà cụ nói vậy? Tôi trả lời.

– Được, tôi sẽ nói, vài lời thôi. Cô lạnh, vì cô sống lẻ loi đơn chiếc, không có sự tiếp xúc nào để nhóm lên ngọn lửa vẫn ủ trong lòng cô. Cô ốm, vì cô không hề biết tới cái tình cảm tốt đẹp nhất, cao cả nhất và êm đềm nhất của người đàn ông. Cô ngốc, vì tuy đau khổ nhiều, cô vẫn không chịu gọi cái tình cảm đó lại gần, cũng chẳng chịu nhích một bước để đón gặp nó, trong khi nó vẫn chờ đợi cô.

Mụ lại đưa tẩu thuốc ngắn ngủi, đen sì lên môi, tiếp tục Reed mạnh.

– Cụ có thể nói tất cả những điều đó với hầu hết những ai mà cụ biết là sống lẻ loi, phụ thuộc, trong ngôi nhà lớn.

– Phải, tôi có thể nói với bất cứ ai như thế; nhưng có phải là với ai những lời ấy cũng đúng không?

– Đúng như trong trường hợp của tôi.

– Phải, đúng thế, trong trường hợp như của cô. - Nhưng cô thử tìm cho tôi một người khác thật đúng như địa vị cô xem.

– Tìm cho cụ hàng nghìn người cũng dễ thôi.

– Cô khó mà tìm nổi lấy một người đấy. Giá cô biết hoàn cảnh cô đặc biệt ra sao! Rất gần với hạnh phúc; đúng, chỉ với tay là được. Điều kiện đã sẵn sàng cả rồi đấy, chỉ cần một cử động để phối hợp. Do tình cờ, những điều kiện ấy có phần nào còn bị tách rời nhau; cứ xích chúng lại gần nhau là đạt kết quả tốt đẹp thôi.

– Tôi không hiểu được những lời bí hiểm đâu. Cả đời tôi chưa bao giờ đoán nổi một câu đố.

– Nếu cô muốn tôi nói rõ ràng, thì hãy đưa bàn tay đây tôi xem.

– Và hẳn phải kèm theo một đồng tiền vào đây chứ?

– Dĩ nhiên.

Tôi đưa cho mụ một đồng shilling; mụ lôi trong túi ra một chiếc tất cũ, cho đồng shilling vào, thít chặt miệng tất, rồi lại bỏ nó vào túi. Mụ bảo tôi chìa tay ra. Tôi làm theo, mụ ghé mặt lại gần, không sờ vào tay mà chỉ nhìn chăm chú.

– Bàn tay quá mịn, tôi không thể đoán gì được với một bàn tay như vậy; hầu như không có đường nét gì; vả lại, trông bàn tay thì thấy cái gì? Số mệnh người ta đâu phải ghi ở bàn tay?

– Cụ nói đúng.

– Không, - mụ nói tiếp, - số mệnh ở trên mặt, trên vầng trán, quanh con mắt, ở ngay trong con mắt, ở những đường nét của khuôn miệng. Hãy quỳ xuống, và ngẩng đầu lên.

– À, bây giờ cụ mới đi vào chân lý, - tôi nói và làm theo lời mụ, - tôi sẽ bắt đầu tin vào lời cụ phần nào.

Tôi quỳ cách mụ chừng nửa mã; mụ cời lửa than hồng bốc lên thành ngọn; tuy nhiên, mụ ngồi như vậy thì ánh lửa chỉ làm cho mặt mụ càng bị che tôi hơn nữa, và chỉ rọi sáng vào mặt tôi.

– Tôi không hiểu tình cảm của cô ra sao khi cô đến gặp tôi tối nay, - mụ nói sau khi ngắm tôi một lát. - Tôi không hiểu trong lòng cô nghĩ thế nào trong suốt những giờ đồng hồ cô ngồi trong căn phòng kia nhìn những người sang trọng lượn lờ trước mắt cô như những chiếc bóng trong đèn chiếu; đúng là không có sự giao cảm giữa họ và cô, như thể họ chỉ là những bóng người mà chẳng phải là người thực.

– Tôi thường cảm thấy mệt mỏi, đôi khi buồn ngủ, nhưng rất ít khi âu sầu.

– Vậy thì cô có một niềm hy vọng thầm kín phấn khích cô, và cứ thì thầm với cô về chuyện tương lai làm cho cô thú vị.

– Không phải; niềm hy vọng thiết tha nhất của tôi là dành dụm được một món tiền kha khá để một ngày kia thuê một ngôi nhà xinh xắn mở trường học.

– Đó chỉ là một món ăn nghèo nàn cho tâm hồn cô thôi, trong khi cô ngồi ở chỗ cửa sổ (cô thấy đấy, tôi biết cả thói quen của cô)...

– Cụ hỏi dò bọn đầy tớ chứ gì?

– À, cô tưởng là cô sắc sảo lắm đấy! - Được, có thể là tôi đã dò hỏi họ; nói thực thì tôi có quen một người làm trong nhà... chị Poole ấy mà...

Tôi đứng bật dậy khi nghe đến tên Poole, và nghĩ thầm: "Thế ra bà đã quen... có phải thế không? Vậy thì xét cho kỹ, trong chuyện này tất có sự ma quái gì đây".

– Không việc gì mà sợ - mụ già kỳ dị nói tiếp, - chị Poole là một người chắc chắn, trầm tĩnh và kín đáo, có thể tin cậy chị ta được. Nhưng hãy để tôi nói tiếp, trong khi ngồi ở chỗ cửa sổ, cô không nghĩ đến chuyện gì khác ngoài trường học tương lai của cô sao? Cô không để ý đến người nào trong số khách khứa ngồi trên các ghế xô pha và ghế bành trước mặt cô sao? Cô không nhìn thấy bộ mặt nào à? Một bộ mặt mà cô theo dõi từng chuyển động, ít nhất vì tính tò mò?

– Tôi ưa quan sát tất cả mọi bộ mặt và tất cả mọi người.

– Thế trong số đó cô không hề chú ý đến một người, hay có thể là hai người ư?

– Có, tôi thường chú ý đến cặp nào có những cử chỉ, những cái nhìn như nói một câu chuyện gì, tôi thích thú ngắm họ.

– Cô thích nghe chuyện gì nhất?

– Ồ, tôi không được lựa chọn nhiều đâu. Thường thường họ chỉ có một đề tài là tán tỉnh nhau; và hứa hẹn đi đến cùng một kết quả tai hại, là lấy nhau.

– Thế cô có thích cái đề tài đơn điệu ấy không?

– Sự thực thì tôi không chú ý, chuyện ấy chẳng có ý nghĩa gì đối với tôi.

– Chẳng có ý nghĩa gì đối với cô? Khi một thiếu nữ trẻ măng, khỏe mạnh, tràn đầy sức sống, sắc đẹp quyến rũ, lại có địa vị giàu sang, mỉm cười với một người đàn ông mà cô...

– Mà tôi làm sao?

– Mà cô biết, và có lẽ cũng có thiện cảm với người ấy.

– Tôi chẳng biết một ông nào ở đây hết. Tôi gần như chưa hề trao đổi một lời nào với họ; còn về chuyện có thiện cảm với họ, thì tôi thấy rằng có một vài người đáng kính, đường bệ và đã đứng tuổi, những người khác thì còn trẻ, sôi nổi, giỏi trai và hoạt bát; nhưng chắc chắn là họ cứ tha hồ tiếp nhận nụ cười của những cô nào họ ưng ý, mà tôi chẳng hề có lúc nào muốn ở vào địa vị các cô được họ tán tỉnh cả.

– Cô không biết các ông ở đây à? Cô không trao đổi một lời nào với ai à? Đối với ông chủ ở đây cô có nói thế không?

– Ông chủ có nhà đâu.

– Nhận xét sâu sắc nhỉ! Một cách nói lảng khéo tuyệt! Ông ấy đi Millcote sáng nay, và tối nay, hay ngày mai sẽ về, có phải vì thế mà cô không kể ông ta trong danh sách những người mà cô biết - mà cô gạt bỏ ông ấy ra khỏi cuộc sống không?

– Không đâu, nhưng tôi không cho rằng ông Rochester có liên quan đến vấn đề cụ vừa nói.

Tôi đang nói về các cô mỉm cười với các ông, và gần đây những nụ cười duyên ấy dồn cả vào mắt ông Rochester, đến nỗi mắt ông cứ ứ lên như hai chén nước tràn đầy; cô nhận thấy thế không?

– Ông Rochester có quyền vui thú cùng các vị khách của ông.

– Ông có quyền - điều đó không thành vấn đề, nhưng cô có bao giờ nhận thấy trong tất cả các chuyện hôn nhân bàn tán ở đây thì chuyện ông Rochester được đặc biệt nhắc đến một cách sôi nổi và liên tiếp không?

– "Sự khao khát của người nghe khiến người kể thêm hứng khởi" - tôi nói câu đó với tôi đúng hơn là với mụ gipsy, câu chuyện kỳ dị, giọng nói và thái độ của mụ lúc đó như bao bọc tôi trong một giấc mơ. Ở miệng mụ liên tiếp tuôn ra những câu nói thật bất ngờ, khiến tôi như bị vướng vào một mạng của sự mê hoặc và tự hỏi không biết bóng ma vô hình nào đã rình bên trái tim tôi hàng tuần lễ, nghe ngóng từng động tác và ghi lại từng nhịp đập của nó.

– Sự khao khát của người nghe à? - Mụ nhắc lại lời tôi. - Đúng, ông Rochester đã ngồi hàng giờ, lắng nghe đôi môi quyến rũ thích thú tâm sự với ông; và ông rất hài lòng tiếp chuyện; trông ông có vẻ biết ơn vì được hưởng trò tiêu khiển ấy; cô có nhận thấy điều đó không?

– Biết ơn! Tôi không nhớ là đã phát hiện được trên mặt ông có vẻ gì biết ơn.

– Phát hiện? Vậy là cô đã phân tích. Thế cô đã phát hiện ra vẻ gì, nếu không là biết ơn?

Tôi không nói gì cả.

– Cô đã nhìn thấy tình yêu, có phải thế không? Và nhìn xa nữa, cô thấy ông ta lấy vợ, và thấy vợ ông có hạnh phúc?

– Hừ! Không hẳn thế. Cái tài phù thủy của cụ đôi khi cũng sai lầm đấy.

– Thế cô nhìn thấy cái quái gì chứ?

– Cần chi điều đó, tôi đến đây để hỏi chứ không phải để thú tội. Có phải ông Rochester sắp cưới vợ không?

– Đúng, lấy cô Ingram kiều diễm.

– Sắp sửa à?

– Mọi vẻ ngoài hình như báo hiệu kết luận ấy, và mặc dù cô hình như còn nghi ngờ điều đó, cô táo bạo như vậy thật đáng trừng phạt - chắc chắn họ sẽ là một cặp vợ chồng hết sức hạnh phúc, ông ấy tất phải yêu một thiếu nữ kiều diễm, quý phái, thông minh, hoàn toàn như cô ta; và có lẽ cô Ingram cũng yêu ông ấy, hoặc nếu không yêu con người ông thì ít nhất cũng yêu cái túi tiền của ông. Tôi biết cô ta rất coi trọng gia sản của ông Rochester, mặc dù (xin Chúa tha lỗi cho tôi) vừa cách đây một giờ, tôi có nói với cô ấy đôi điều về vấn đề này, làm cho cô ấy sầm mặt lại, hai mép cô trễ xuống đến nửa đốt⁸². Tôi muốn khuyên cái người tình đen xấu của cô ta nên cẩn thận, vì nếu có một người khác đến, lắm tiền của hơn, thì ông ấy sẽ bị đá đít thôi.

– Nhưng, cụ ơi, tôi không vào đây để nghe đoán số cho ông Rochester; tôi đến để nghe đoán cho bản thân tôi thôi, vậy mà cụ chẳng nói gì về chuyện ấy.

– Số mệnh cô còn lắm điều mơ hồ, nhìn mặt cô tôi thấy nét nọ mâu thuẫn với nét kia. Thần may rủi đã thận trọng đặt hạnh phúc một bên dành cho cô. Tôi đã nhìn thấy thế. Chỉ còn tùy cô giơ tay ra mà với lấy nó, nhưng cô có làm việc ấy hay không, đó mới là điều tôi đang nghiên cứu. Nào, cô hãy quỳ xuống tấm thảm kia một lần nữa.

– Cụ đừng giữ tôi lâu thế, tôi đến chết ngốt vì lửa mất thôi.

Tôi quỳ xuống. Mụ không cúi xuống gần tôi mà chỉ nhìn chằm chằm, ngả người trên ghế bành. Mụ bắt đầu lẩm bẩm:

– Kìa ánh lửa lung linh trong mắt; mắt lấp lánh như hạt sương, hiền từ mà chứa chan tình cảm; nó mỉm cười vì những câu nói khó hiểu của ta. Nó dễ cảm; qua khóe mắt trong sáng ấy những tình cảm liên tiếp ánh lên; khi nó ngừng mỉm cười thì lại đượm vẻ u sầu. Một nỗi chán chường bất giác đè nặng trên mi mắt; điều ấy nói lên nỗi u sầu, tức là hậu quả của cảnh lẻ loi đơn chiếc. Mắt nàng quay đi không nhìn ta, nó không muốn bị quan sát tỉ mỉ hơn nữa; hình như nó muốn phủ nhận, bằng một cái nhìn nhạo báng, những sự thực mà ta đã khám phá ra, phủ nhận cả hai điều bị nó quy kết; tính đa cảm và nỗi đau buồn. Chỉ có vẻ kiêu hãnh và dè dặt của nó là khiến cho ý kiến của ta thêm khẳng định. Đôi mày này tốt. Còn cái miệng, đôi khi nó rất đáng yêu khi cười, nó sẵn sàng nói lên tất cả những ý nghĩ trong đầu; mặc dầu ta có thể đoán rằng nó không chịu nói ra những ý nghĩ của con tim. Nó mềm mại, uyển chuyển, không thể nào cứ chịu nén mãi trong cô đơn âm thầm vĩnh viễn. Cái miệng ấy đáng lẽ phải nói nhiều, cười luôn, và có tình thương nhân hậu đối với người nói chuyện với nó. Cái miệng cũng thật dễ thương.

Ta không trông thấy kẻ thù nào ngăn cản tương lai tốt đẹp ngoài vầng trán kia ra. Vầng trán như muốn nói: "Ta có thể sống cô đơn, nếu lòng tự trọng và hoàn cảnh đòi hỏi như vậy. Ta chẳng cần bán tâm hồn đi để mua hạnh phúc. Trong người ta có cả một kho tàng, bẩm sinh cùng với ta; nó có thể giữ cho ta sống trên đời nếu tất cả mọi lạc thú ngoại lai đều khước từ ta, hoặc đòi hỏi một giá mà ta không thể nào đương nổi. Vầng trán kia tuyên bố: "Lý trí ngồi vững vàng và nắm dây cương; nó không thể để cho tình cảm bùng lên và xô nó xuống vực thẳm hoang vu. Các dục vọng có thể lồng lộn điên cuồng, như những kẻ tà đạo cuồng tín; lòng ham muốn có thể tưởng tượng ra bao chuyện hão huyền, nhưng óc phán đoán bao giờ cũng sẽ cho lời phán quyết cuối cùng trong mọi cuộc tranh luận, và sẽ là tiếng nói có uy thế hơn cả trong mọi quyết định. Mặc cho gió táp, đất rung, lửa bùng thiêu đốt bên mình; ta vẫn cứ theo sự hướng dẫn của cái tiếng nói nho nhỏ ở trong ta, nó truyền đạt những ý muốn của lương tâm".

Vầng trán kia nói đúng; những lời tuyên bố của người sẽ được tôn trọng. Ta sắp đặt kế hoạch của ta, theo ý ta thì đó là những kế hoạch chính đáng, và trong việc này ta đã nghe lương tâm và những lời khuyên của lý trí. Ta biết tuổi thanh xuân chóng phai nhạt và hoa kia sớm tàn úa nhường nào nếu trong chén hạnh phúc lại tìm thấy dù chỉ là một chút cặn của ô nhục, một thoáng hương vị của ân hận. Ta không muốn có những hy sinh đau đớn, hủy hoại... đó không phải là sở thích của ta. Ta muốn nuôi dưỡng chứ không phá phách, muốn nhận ơn chứ không làm tuôn trào những dòng huyết lệ, không, cả đến nước mắt cay đắng cũng không. Mùa gặt của ta tiến hành trong nụ cười, những lời êm ái, dịu dàng. Sẽ phải như thế. Nhưng có lẽ ta đang chìm đắm trong một cơn mê sảng tuyệt vời. Giờ đây ta muốn kéo dài giây phút này đến vô tận; nhưng ta không dám. Cho đến lúc này ta đã hoàn toàn tự chủ được mình. Ta đã hành động đúng như ta đã nguyện với lòng mình phải hành động; nhưng nếu ta kéo dài thêm nữa, có thể nó sẽ vượt quá sức của ta. Đứng dậy thôi, cô Eyre; để tôi ngồi đây một mình; "màn kịch thế là kết thúc"⁸³.

Tôi ở đâu thế này? Tôi thức hay ngủ đây? Tôi đã mơ chăng? Tôi còn mơ nữa không? Tiếng nói của mụ già đổi hẳn đi. Giọng nói, cử chỉ của mụ đều quen thuộc với tôi như mặt tôi phản chiếu trong gương, quen thuộc như lời nói chính tôi phát ra vậy. Tôi đứng dậy, nhưng không bước đi. Tôi nhìn mụ, tôi cời lửa, rồi lại nhìn mụ, nhưng mụ kéo mũ xụp thêm xuồng cùng với dải băng che mặt, rồi ra hiệu bảo tôi đi. Ánh lửa soi rõ bàn tay mụ chìa ra; lúc này mối ngờ vực của tôi đã trỗi dậy, lập tức tôi nhận ra ngay bàn tay đó. Chẳng khác gì tay tôi, nó không còn là bàn tay nhăn nheo của một mụ già nữa, mà là một bàn tay mập mạp, mềm mại, ngón tay mịn, cân xứng; một chiếc nhẫn, và thấy một hạt ngọc mà tôi đã nhìn quen hàng trăm lần. Tôi lại nhìn lên khuôn mặt; lúc này mụ không quay đi nữa, trái lại mụ hất bỏ mũ, gỡ dải băng đi, để lộ đầu ra.

– Thế nào, cô Jane, cô nhận ra tôi chứ? - một giọng quen thuộc hỏi.

– Hãy cởi nốt tấm áo choàng đỏ ra thôi, thưa ông, thế là...

– Nhưng dây bị thắt nút, cô cởi hộ tôi với.

– Dứt đứt đi, ông ạ.

– Được thôi đây... "Hãy trút quần áo mượn ra!"⁸⁴ Và ông Rochester xuất hiện nguyên hình.

– Thưa ông, ông nảy ra một ý nghĩ kỳ khôi thật?

– Nhưng thực hiện khá đấy chứ, hả? - Cô không thấy thế ư?

– Đối với các bà hẳn là ông đã đóng trò giỏi?

– Nhưng với cô thì không giỏi sao?

– Với tôi ông đã không đóng vai trò mụ gipsy.

– Thế tôi đã đóng vai gì vậy? Vai của chính tôi sao?

– Không, một vai khó hiểu. Tóm lại, tôi cho là ông thử làm cho tôi lạc hướng; ông đã nói những câu vô nghĩa để cho tôi cũng nói ra những câu vô nghĩa. Như vậy không tốt lắm đâu, thưa ông.

– Cô tha lỗi cho tôi không, cô Jane?

– Tôi chưa thể trả lời khi chưa suy nghĩ kỹ về điều đó. Nếu sau khi nghĩ rồi, thấy mình đã không mắc phải một điều ngu ngốc lớn nào thì tôi sẽ cố tha thứ cho ông nhưng ông làm thế là không đúng đâu.

– Ồ cô đã rất đúng mức, rất thận trọng và rất dễ xúc cảm.

Tôi nghĩ lại, và thấy rằng, tôi đã như thế thật, thấy yên lòng. Nhưng thực ra ngay từ lúc đầu cuộc gặp mặt tôi đã đề phòng; tôi đã nghi có một sự trá hình. Tôi biết những mụ gipsy, những mụ đoán số không nói năng như cái người có vẻ là cụ già này; ngoài ra tôi còn để ý giọng mụ giả tạo và mụ cứ lo giấu mặt đi. Nhưng tôi chỉ nghĩ đến Grace Poole, sự khó hiểu bằng xương bằng thịt, niềm bí ẩn của những niềm bí ẩn, như tôi vẫn coi chị ta như thế xưa nay. Tôi không hề nghĩ đến ông Rochester.

– Thế nào? - Ông nói - cô đang nghĩ gì thế? Nụ cười nghiêm trang của cô ngụ ý gì?

– Tôi vừa lấy làm lạ vừa tự khen mình đấy, ông ạ. Bây giờ ông cho phép tôi lui ra chứ?

– Khoan, ở lại một chút nữa; cô cho tôi biết mọi người ở ngoài phòng khách đang làm gì vậy?

– Chắc họ đang bàn tán về mụ thầy tướng.

– Cô hãy ngồi xuống! Cho tôi biết họ nói gì về tôi.

– Thưa ông, tôi không nên ở đây lâu nữa thì hơn, có lẽ gần mười một giờ rồi. À, ông Rochester ạ, ông có biết không, sáng nay lúc ông đi khỏi rồi có một người lạ mặt đến đây!

– Một người lạ mặt à! Không, ai thế nhỉ? Tôi không chờ đợi ai cả. Người ấy đã đi chưa?

– Thưa, ông ta nói quen biết ông từ lâu, và bảo có thể cứ ở lại đây chờ cho đến khi ông về.

– Quái quỷ thực! Thế hắn có nói tên là gì không?

– Tên ông ta là Mason, thưa ông. Ông ta từ miền West Indies⁸⁵, ở Spanish Town⁸⁶ thuộc Jamaica thì phải.

Lúc ấy Rochester đứng cạnh tôi; ông nắm lấy tay tôi như định dắt tôi đến một chiếc ghế. Nghe tôi nói, bỗng ông siết chặt cổ tay tôi; nụ cười trên môi ông biến mất; hình như một cơn kinh giận làm ông nghẹn lời.

– Mason! Uext Indi! - Ông nói với cái giọng đặc biệt như người ta có thể tưởng tượng một người máy chỉ biết nói một tiếng duy nhất "Mason!... Uext Indi!". Ông lẩm bẩm nhắc lại câu nói ba lần nữa, càng nói mặt ông càng xạm đi như tro xám. Hình như chính ông cũng không biết mình đang làm gì.

Tôi hỏi:

– Ông thấy khó ở, thưa ông?

– Cô Jane, tôi bị choáng váng, tôi đã bị choáng váng, cô Jane ạ? - Ông lảo đảo.

– Ồ, ông hãy dựa vào tôi, thưa ông.

– Cô Jane, đã một lần cô đưa vai cho tôi vịn, bây giờ cô lại cho tôi vịn vai đi.

– Vâng thưa ông và cả cánh tay tôi nữa đây.

Ông ngồi xuống và kéo tôi ngồi bên cạnh; hai tay ông nắm lấy tay tôi mà vuốt ve, đồng thời ông nhìn tôi chằm chặp, cái nhìn thực bối rối và buồn bã. Ông nói:

– Cô bạn nhỏ của tôi ơi! Ước gì tôi được sống trên một hoang đảo chỉ với một mình cô thôi, và trút bỏ được mọi nỗi lo lắng, nguy hiểm, mọi kỷ niệm gớm ghiếc.

– Tôi có thể giúp đỡ ông điều gì chăng! Tôi có thể hy sinh cả cuộc đời tôi để phục vụ ông.

– Cô Jane, nếu cần sự giúp đỡ, tôi sẽ nhờ đến tay cô, tôi xin hứa với cô như vậy.

– Cảm ơn ông; ông hãy cho tôi biết tôi phải làm gì; tôi sẽ cố gắng, ít nhất làm cho được.

– Cô Jane, cô hãy vào phòng ăn rót cho tôi một cốc vang; lúc này chắc họ đang ăn bữa tối ở đó; và cô cho tôi biết ông Mason có ở đấy không, và đang làm gì.

Tôi bước ra. Đúng như lời ông Rochester, tôi thấy mọi người đang ở trong phòng ăn. Họ không ngồi quanh bàn; thức ăn bày trên tủ buyp phê; ai thích ăn gì thì chọn món ấy, và họ đứng rải rác thành từng đám, tay cầm cốc và đĩa. Người nào xem chừng cũng vui vẻ, chuyện trò cười nói ầm ĩ. Ông Mason đứng bên lò sưởi, đang nói chuyện với ông bà đại tá Dent; xem chừng ông ta cũng vui như mọi người. Tôi rót một cốc rượu đầy (trong lúc rót tôi thấy cô Ingram cau mày nhìn tôi; chắc cô cho tôi là tự do quá trớn) rồi quay về phòng sách.

Vẻ tái xanh trên mặt ông Rochester đã biến, lúc này trông ông lại có vẻ cương quyết và nghiêm nghị, ông cầm lấy cốc rượu ở tay tôi, nói:

– Chúc sức khỏe cô, một tâm hồn bác ái! - Ông uống cạn cốc rượu rồi trao cốc cho tôi.

– Cô Jane, họ làm gì vậy?

– Họ chuyện trò, cười đùa, thưa ông.

– Họ không có vẻ nghiêm trang bí mật, như đã nghe thấy điều gì kỳ lạ chứ?

– Không đâu, họ hoàn toàn vui nhộn.

– Còn ông Mason?

– Ông ấy cũng cười đùa.

– Nếu tất cả những người ấy cùng đến phỉ nhổ vào mặt tôi, thì cô sẽ làm gì, cô Jane?

– Tôi sẽ đuổi họ ra khỏi cửa, thưa ông, nếu tôi đuổi được.

Ông Rochester mỉm cười:

– Nhưng nếu tôi phải vào gặp họ mà họ chỉ nhìn tôi bằng con mắt lãnh đạm, rồi xì xào với nhau, tỏ ý khinh bỉ tôi, rồi từng người một lần lượt tránh xa tôi thì sao? Liệu cô có đi theo họ không?

– Chắc là không, thưa ông; có lẽ tôi sẽ thấy ở lại với ông thích hơn.

– Để an ủi tôi?

– Vâng, thưa ông, để an ủi ông với tất cả khả năng có thể làm được.

– Nhưng nếu họ ruồng rẫy cô vì cô trung thành với tôi thì sao?

– Có lẽ tôi sẽ chẳng hay biết gì về sự ruồng rẫy ấy; và nếu có biết thì tôi sẽ chẳng quan tâm đến.

– Vậy cô có thể vì tôi mà dám đương đầu với dư luận sao?

– Tôi có thể dám đương đầu với dư luận vì bất cứ người bạn nào xứng với lòng trung thành của tôi, cũng như ông sẽ xử sự như vậy thôi, tôi chắc thế.

– Giờ thì cô hãy trở lại phòng ăn; cô sẽ lại gần ông Mason, rỉ tai ông ấy rằng ông Rochester đã về và muốn gặp ông ta; cô đưa ông Mason vào đây rồi để mặc chúng tôi.

– Thưa ông, vâng.

Tôi làm theo lời ông. Khi tôi đi qua mặt mọi người, họ đều trố mắt nhìn tôi. Tôi tìm ông Mason, báo tin cho ông ta biết, rồi tôi đi trước, dẫn ông vào phòng sách sau đó tôi lên gác.

Khi đêm đã khuya, lên giường nằm được một lát, tôi mới nghe thấy khách khứa trở về buồng riêng. Tôi nhận ra tiếng ông Rochester nói.

– Đi lối này, anh Mason; buồng anh đây.

Giọng ông vui vẻ, làm cho tôi cũng an tâm. Sau đó tôi ngủ thiếp đi.

CHƯƠNG XX

Tôi đã quên không kéo màn cửa như thường lệ, và cũng không hạ mành mành xuống. Đêm hôm ấy đẹp trời. Kết quả là khi vầng trăng tròn vành vạnh, sáng ngời, nhô lên khoảng trời đối diện với cửa sổ phòng tôi, và ngó nhìn tôi qua những ô cửa kính không che, thì ánh trăng vằng vặc làm tôi bừng tỉnh. Thức dậy trong đêm tịch mịch, tôi mở mắt ngắm vầng trăng trắng như bạc, trong vắt như pha lê. Thật là đẹp, nhưng cũng thực là trang trọng. Tôi nhỏm dậy, với tay kéo màn xuống.

Trời ơi, một tiếng kêu ghê gớm làm sao!

Một tiếng kêu man rợ, the thé, Reed lên, phá tan cảnh đêm trường tịch mịch, vang khắp lâu đài Thornfield.

Mạch máu tôi như đông lại, tim ngừng đập; cánh tay duỗi của tôi cứng đờ ra. Tiếng kêu đã tắt, không vang lên nữa. Thực vậy, dầu là ai đi nữa đã phát ra tiếng kêu khủng khiếp ấy cũng không thể kêu tiếp liền ngay được. Ngay cả con thần ưng khổng lồ nhất ở dãy núi Andes cũng không thể phát ra nổi liên tiếp hai lần một tiếng gào Reed lên như thế, từ từng mây bao quanh tổ nó. Muốn cố gắng kêu lên như vậy lần sau, thế nào cùng phải nghỉ lấy hơi một lát đã.

Tiếng kêu phát ra từ tầng gác ba, vì nó vọng ở trên đầu tôi. Và cũng ở phía trên đầu - đúng, ngay trong căn phòng trên phòng tôi - lúc ấy tôi nghe có tiếng vật lộn; cứ theo tiếng động thì hình như là một cuộc vật lộn sống chết, rồi có tiếng hổn hển kêu:

– Cứu tôi với! Cứu tôi với! Cứu tôi với! Ba lần liên tiếp.

Tiếng kêu lại tiếp: "Không có ai đến ư?" Và trong khi những tiếng chân lảo đảo và giậm thình thịch lại tiếp tục mạnh hơn lên, tôi nghe rõ tiếng gọi vọng qua ván trần nhà:

– Rochester? Rochester! Trời ơi, lại đây mau!

Có tiếng cửa mở; một người nào đó chạy ra hoặc lao ra dọc theo dãy hành lang. Một tiếng chân khác dậm mạnh lên sàn trên gác và có vật gì đổ sầm xuống; rồi im lặng.

Mặc dù chân tay run bần bật vì sợ, tôi mặc áo vào, bước ra khỏi phòng. Mọi người đang ngủ cũng dậy cả.

Buồng nào cũng có tiếng kêu, tiếng rì rầm sợ hãi; các cửa buồng lần lượt mở toang; hết người này đến người khác ló đầu ra, hành lang đã đầy người. Các ông các bà khách đã rời khỏi giường; những câu hỏi lao xao tứ phía: "Ồ, cái gì thế?" - "Ai bị thương đấy?" - "Việc gì đã xảy ra vậy?" - "Thắp đèn lên nào!" - "Cháy nhà à?" - "Có trộm sao?" - "Chạy đâu bây giờ?". Nếu không có ánh trăng thì mọi người đã ở trong bóng tối mù mịt. Họ chạy tứ tung, túm lại với nhau; người khóc thút thít, kẻ vấp ngã; cảnh tượng hết sức hỗn loạn.

– Ông Rochester đi quái đâu không biết? - Đại tá Dent kêu lên, - tôi vào giường ông ấy tìm cũng không thấy.

– Tôi đây! - Tôi đây? - có tiếng trả lời vang lên. - Mọi người hãy bình tĩnh, tôi đến đây.

Và cánh cửa cuối hành lang mở toang, ông Rochester tiến ra tay cầm cây nến. Ông vừa từ trên gác xuống. Một người chạy xổ lại, nắm lấy cánh tay ông; đó là cô Ingram.

Cô hỏi:

– Có việc gì kinh khủng xảy ra thế? Nói đi! Cho chúng tôi biết ngay sự thể đi?

– Nhưng chớ níu tôi ngã hoặc làm cho tôi chết ngất như vậy? - Ông đáp, vì ngay lúc đó các cô Eshton đã túm lấy ông; hai bà quả phụ mặc áo rộng trắng toát cũng chạy về phía ông, trông như chiếc thuyền buồm căng gió. Ông Rochester kêu lên:

– Có gì đâu? Có gì đâu! Đó chỉ là diễn tập lại vở kịch "Chẳng có gì mà lắm chuyện"⁸⁷. Nào các bà, xin lui ra hộ, không thì tôi phát khùng lên đây này.

Trong lúc ấy ông có vẻ dữ tợn thật, đôi mắt đen láy quắc lên. Cố gắng tự kìm hãm, ông nói tiếp:

– Một chị người làm trong nhà ngủ mê bị bóng đè, có thế thôi. Chị ấy là một người thần kinh dễ bị xúc động. Chị ta nằm mơ nhưng lại cho là thấy ma hiện hồn, hay một việc gì tương tự, nên hoảng lên đấy thôi. Bây giờ xin mọi người ai về buồng nấy, vì nếu trong nhà chưa yên tĩnh thì chưa thể nào săn sóc trông nom chị ấy được. Các quý ông, xin vui lòng làm gương cho các bà theo. Cô Ingram, tôi tin rằng cô sẽ vui lòng chiến thắng được sự sợ hãi không đâu này. Cô Amy và Louisa, hãy quay về tổ của các cô, như đôi chim bồ câu đi. Và các bà nữa (quay về phía hai bà quả phụ) thế nào các bà cũng sẽ bị cảm lạnh, nếu các bà còn đứng ở ngoài hành lang giá rét này.

Và cứ như vậy, lúc thì dỗ dành, lúc thì ra lệnh, ông làm cho mọi người ai về buồng ấy. Không đợi ông phải ra lệnh, tôi kín đáo trở về phòng, cũng kín đáo như khi tôi bước ra.

Tuy nhiên, tôi không đi nằm; trái lại, tôi mặc áo vào cẩn thận. Những tiếng động và những câu nói tiếp sau tiếng kêu chỉ riêng tôi nghe thấy, vì đều phát ra từ căn buồng ngay trên buồng tôi; nhưng khiến tôi tin chắc đây chẳng phải là một giấc mơ của người hầu gái nào đã làm cho cả nhà náo động và khủng khiếp, và lời giải thích của ông Rochester chỉ là một chuyện bịa đặt để làm yên lòng các vị khách. Cho nên tôi mặc áo để được sẵn sàng trước mọi sự cấp bách xảy ra. Mặc xong, tôi ngồi một lúc lâu bên cửa sổ, nhìn ra khoảng vườn tĩnh mịch và cánh đồng loáng ánh trăng bạc, cũng không hiểu mình chờ đợi sự gì. Tôi cảm thấy sau tiếng kêu kỳ dị, với cuộc vật lộn và tiếng gọi nọ thể nào cũng phải có một sự gì xảy ra.

Nhưng không, sự lặng lẽ trở lại; những tiếng rì rầm dần dần tắt hẳn, và độ một giờ sau, lâu đài Thornfield lại im lìm như ở nơi sa mạc. Hình như giấc ngủ và đêm tối lại khôi phục quyền thống trị. Trong khi ấy vầng trăng xế dần, sắp lặn. Ngồi trong bóng tối lạnh lùng đã chán, tôi định cứ mặc nguyên cả áo như thế ngả mình xuống giường. Tôi rời khung cửa sổ và nhẹ nhàng bước qua tấm thảm; trong lúc tôi cúi xuống tháo giày, bỗng có tiếng khe khẽ gõ cửa. Tôi hỏi:

– Ai gọi đấy?

– Cô thức đấy chứ? Giọng hỏi lại là giọng nói mà tôi vẫn chờ đợi, nghĩa là giọng của ông chủ.

– Vâng, thưa ông.

– Vẫn mặc áo đấy chứ?

– Vâng.

– Thế thì cô ra ngoài này, khe khẽ chứ!

Tôi bước ra. Ông Rochester đứng ngoài hành lang, tay cầm đèn. Ông nói:

– Tôi cần đến cô, đi lối này; cứ thong thả không vội, và đừng làm cho có tiếng động.

Giày của tôi mỏng có thể bước trên sàn trải thảm nhẹ như chân mèo. Ông Rochester rón rén đi qua hành lang, lên gác, và dừng lại ở chỗ hành lang tối om, của tầng gác ba bất hạnh, tôi đi theo và đứng quan sát ngay bên ông.

Ông thì thầm hỏi tôi:

– Trong buồng cô có miếng bọt bể nào không?

– Có, thưa ông.

– Cô có muối không, muối xông ấy mà?

– Có

– Cô về phòng và đem cả hai thứ lên đây.

Tôi quay về buồng tìm bọt bể trên bàn rửa mặt, muối xông trong ngăn kéo, rồi lại theo lối cũ lên gác. Ông Rochester vẫn đợi tôi, tay cầm một chiếc chìa khóa; ông tiến lại gần khung cửa nhỏ, màu đen, và tra chìa khóa vào ổ.

Ông ngừng tay và lại hỏi tôi:

– Trông thấy máu cô không sợ chứ?

– Tôi chắc là không sợ; tuy tôi chưa hề gặp lần nào.

Trong khi trả lời tôi rùng mình, nhưng tôi không thấy rợn, cũng chẳng khiếp đảm.

– Cô đưa tay đây cho tôi, không thể để cho cô ngất đi được. Tôi đưa tay cho ông nắm "tay ấm và vững chắc", ông nói, rồi quay chìa khóa trong ổ mở cửa.

Tôi thấy một gian buồng mà tôi nhớ trước đây đã có lần bà Fairfax chỉ cho tôi, khi bà dẫn tôi đi xem khắp nhà. Buồng có cảng thảm; nhưng những tấm thảm bây giờ đã được vén lên một bên, vì thế lộ rõ ra một cái cửa mà dạo trước bị che lấp. Cửa để ngỏ, ánh sáng buồng trong chiếu ra. Tôi nghe trong ấy có tiếng gầm gừ, như tiếng chó cắn nhau. Ông Rochester đặt cây nến xuồng bảo tôi: "Đợi một phút nhé", rồi ông đi thẳng vào buồng trong. Một tiếng cười bật lên đón chào ông, lúc đầu oang oang rồi kết thúc bằng những tiếng ha! ha! ma quái của Grace Poole. Thì ra chị ta ở đây. Ông Rochester thu dọn cái gì đấy nhưng không nói gì; tuy nhiên tôi vẫn nghe có tiếng người nói khe khẽ với ông. Ông ra khỏi buồng và khép cửa lại gọi: "Lại đây, cô Jane".

Tôi đi vòng đến mé bên kia một chiếc giường rộng màn buông rủ, che hẳn một phần lớn căn phòng. Gần đầu một chiếc ghế bành, một người quần áo chĩnh chệ chỉ thiếu có áo ngoài chưa mặc, ngồi trên ghế không nhúc nhích, đầu ngả về phía sau, mắt nhắm nghiền, ông Rochester soi cây nến vào người kia; qua bên mặt tái nhợt hầu như không còn sinh khí tôi nhận ra người lạ mặt, ông Mason. Tôi cũng nhìn thấy một bên thân áo và một cánh tay áo đẫm máu.

Ông Rochester bảo: "Cầm hộ cây nến, cô". Tôi cầm nến. Ông lại bàn rửa mặt lấy một chậu nước, ông lại bảo "Cầm cái này". Tôi theo lời. Ông lấy miếng bọt bể nhúng vào nước, rồi xoa xoa lên bộ mặt nhợt nhạt như xác chết, ông bảo tôi đưa lọ muối xông, rồi đặt miệng lọ kề sát mũi ông Mason. Ngay sau đấy ông Mason hé mắt rên rỉ. Ông Rochester cởi sơ mi của người bị thương ra: cánh tay và vai đã được băng bó, ông thấm máu đang rỉ chảy.

– Có nguy kịch lắm không? - Ông Mason lẩm bẩm.

– Ồ! Có gì đâu, đó chỉ là một vết sây sát; đừng có lệt bệt thế, phải cứng cỏi lên chứ! Tôi đi mời thầy thuốc cho anh bây giờ đây, chính tôi đi. Tôi hy vọng sáng mai anh sẽ lên đường được. Này, cô Jane! - Ông nói tiếp.

– Dạ, thưa ông.

– Tôi phải để cô ở lại đây với ông khách chừng một hoặc có thể là hai tiếng đồng hồ; khi nào máu lại rỉ ra, cô thấm đi, y như tôi đã làm đây. Nếu thấy ông ấy lả đi, cô hãy lấy cốc nước để kia, đặt lên môi ông, và cho ông ấy ngửi muối. Cô không được nói chuyện với ông ấy, bất cứ vì cớ gì - và Richard, nếu anh nói một câu tức là nguy hiểm đến tính mạng đấy, chỉ cần anh hé môi hay cử động, thế là tôi không chịu trách nhiệm gì về hậu quả đâu nhé.

Con người khốn khổ lại rên rỉ: trông ông ta hình như sợ không dám cử động. Vì sợ chết hoặc sợ một điều gì đó, ông ta gần như liệt hẳn đi. Ông Rochester đưa miếng bọt bể đẫm máu cho tôi, và tôi thấm máu như ông đã làm. Ông ngắm nhìn tôi một giây, rồi bảo: "Nhớ nhé, không được nói chuyện?", Ông bước ra khỏi buồng. Tôi thấy một cảm giác kỳ lạ khi nghe tiếng chìa khóa quay trong ổ, và tiếng chân ông xa dần rồi tắt hẳn.

Thế là lúc này tôi ở trên tầng gác ba, bị nhốt kín trong một căn buồng bí hiểm; đêm tối bao trùm quanh tôi. Trước mắt tôi, dưới tay tôi là một cảnh tượng nhợt nhạt và đẫm máu. Tôi chỉ gọi là cách biệt với một mụ sát nhân có một cánh cửa, vâng, thật là kinh khủng - ngoài ra tôi có thể chịu đựng được hết; nhưng nghĩ đến chuyện Grace Poole nhảy xô vào tôi, tôi thấy rùng mình.

Tuy nhiên tôi cứ phải ở nguyên tại chỗ; tôi cứ phải ngó cái bộ mặt xác chết kia, đôi môi xám xanh mím chặt không được hé ra kia, hai con mắt lúc nhắm lúc mở, khi đảo quanh khắp buồng, lúc lại chằm chằm nhìn tôi, nhưng bao giờ cũng đờ đẫn vì khiếp đảm. Tôi cứ phải luôn luôn dúng tay vào chiếc chậu nước pha lẫn máu để thấm những giọt máu ri rỉ chảy ra. Tôi cứ phải nhìn cái ánh sáng yếu dần của ngọn nến không được cắt bấc soi cho công việc tôi làm; bóng tối thẫm dần trên những tấm thảm cổ kính ở quanh tôi, trở thành đen kịt dưới những diềm của chiếc giường cũ rộng mênh mông, và rung rình một cách kỳ dị trên những cánh cửa của chiếc tủ lớn kê đối diện; mặt tủ phân làm mười hai ô, có chạm hình mười hai cái đầu của các thánh tông đồ, trông thực kinh khủng; mỗi cái đầu được chạm vào một ô tủ riêng như một cái khung. Phía trên những cái đầu này dựng một cây thánh giá bằng gỗ mun có hình đức Chúa đang hấp hối.

Tùy theo bóng tối chập chờn bao phủ hoặc ánh sáng lung linh soi rọi đây đó, lúc thì ông Luke, vị thầy thuốc rậm râu cúi đầu xuống, lúc thì mớ tóc dài của thánh John xõa phất phơ; rồi bộ mặt khủng khiếp của Juda nổi bật lên khỏi ô tủ, hình như sống lại và đe dọa biến thành tên trùm phản bội - tên quỷ Satan - dưới hình thù của tên thủ túc.

Giữa tất cả những vật ấy, không những tôi phải trông mà còn phải lắng nghe, nghe những cử động của con thú dữ hoặc con quỷ trong cái hang bên kia. Nhưng từ lúc có ông Rochester đến thì nó như bị yểm bùa, suốt đêm tôi chỉ nghe thấy có tiếng động cách quãng khá lâu - tiếng chân bước cọt kẹt trên sàn, tiếng gầm gừ như tiếng chó và một tiếng người rền rĩ âm thầm.

Rồi những ý nghĩ của tôi lại dằn vặt tôi. Tội ác này lại thế nào mà lại hiện thành xương thịt, cứ sống ở trong ngôi nhà cô quạnh này, mà đến chủ nhân của nó cũng không kiềm chế nổi hoặc xua đuổi được? Sự bí mật này là thế nào mà cứ bùng ra lúc thì thành lửa, lúc thì thành máu, vào những giờ phút im lìm nhất của đêm tối? Nhân vật này là gì mà ẩn nấp dưới hình hài một người đàn bà bình thường, để phát ra tiếng kêu khi thì của loài quỷ giễu cợt, lúc thì của loài chim tìm mồi trong những xác chết?

Còn người đàn ông này, mà tôi đang cúi nhìn đây - một người lạ mặt bình thường, trầm lặng, làm sao ông ta lại bị lôi kéo vào mạng lưới khủng khiếp này. Tại sao sự hung bạo lại giáng xuống ông ta? Cái gì run rủi ông ta mò đến chỗ này, giữa đêm hôm khuya khoắt trong khi lẽ ra ông ta phải ngủ bình tĩnh trên giường? Tôi đã nghe thấy ông Rochester chỉ cho ông ta căn buồng ở dưới nhà kia mà, cái gì xua ông ta lên đây? Và bây giờ tại sao ông ta lại bình tĩnh thế, trước sự hung bạo hay sự phản bội trút lên đầu ông? Tại sao ông lại lặng lẽ phục tùng ý muốn của ông Rochester buộc ông phải im? Tại sao ông Rochester bắt ông giữ bí mật chuyện này? Vị khách của ông bị xúc phạm và chính ông mới đây đã bị người ta âm mưu sát hại một cách gớm ghiếc; vậy mà cả hai lần mưu hại này đều bị ông dìm đi và chìm trong sự quên lãng? Vừa rồi tôi thấy ông Mason phục tùng ông Rochester; ý chí cương quyết của người này đã hoàn toàn ngự trị tính lì xì của người nọ, chỉ vài câu trao đổi giữa hai người đủ cho tôi khẳng định điều đó. Hiển nhiên là trong sự giao thiệp trước đây giữa hai người, tính thụ động của ông Mason đã quen bị cái khí lực hoạt động của ông Rochester thống trị. Nhưng tại sao khi nghe thấy nói ông Mason đến, ông Rochester lại hốt hoảng. Tại sào mới mấy giờ trước đây, chỉ riêng cái tên của con người không biết kháng cự là gì kia - bây giờ đây một lời nói của ông Rochester đủ chế ngự ông Mason như một đứa trẻ thơ - cũng tác động đến ông Rochester như một tiếng sét giáng xuống cây sồi?

Ôi! Làm sao tôi quên được cái nhìn và vẻ mặt xanh xám của ông khi ông thì thầm: "Cô Jane, tôi đã bị choáng váng, cô Jane ạ". Làm sao tôi quên được cánh tay run rẩy của ông vịn vào vai tôi; chắc phải có vấn đề gì nghiêm trọng mới có thể khiến cho một người tinh thần cương quyết, thân thể cường tráng như ông Fairfax Rochester, xúc động đến thế được.

"Bao giờ ông mới trở về? Bao giờ ông mới trở về?", tôi tự nhủ thầm như vậy trong khi đêm thâu vẫn đằng đẵng, trong khi người bị thương đang mất máu mà tôi trông nom, vẫn lả đi, rên rỉ, kiệt lực; vậy mà chẳng thấy ai đến cứu chữa, trời cũng còn lâu mới sáng. Tôi cứ phải luôn luôn đưa cốc nước lên đôi môi nhợt nhạt của ông Mason, luôn luôn cho ông ngửi muối kích thích, nhưng mọi cố gắng đều hầu như vô hiệu. Hoặc vì thân thể đau đớn hoặc vì tinh thần lo lắng, hoặc vì mất máu, hoặc vì cả ba nguyên nhân, bệnh nhấn rất chóng kiệt sức. Ông ta rên rỉ, trông yếu đuối, đờ đẫn, không còn sức sống, đến nỗi tôi lo ông chết đến nơi, vậy mà ngay đến nói, tôi cũng không được phép nói gì với ông!

Cuối cùng, ngọn nến lụi dần và tắt hẳn; cũng vừa lúc ấy tôi trông thấy một ánh sáng lờ mờ chiếu qua rìa tấm màn che cửa sổ, trời đã tang tảng sáng. Liền đấy tôi nghe tiếng con Pilot sủa xa xa ở dưới sân, từ trong cũi của nó; niềm hy vọng lại nhóm lên. Và không phải là không có căn cứ, chừng hơn năm phút sau, có tiếng chìa khóa quay trong ổ báo cho tôi biết nhiệm vụ của tôi đến đây là hết. Mới chưa quá hai tiếng đồng hồ mà tưởng như lâu hàng mấy tuần lễ.

Ông Rochester bước vào cùng ông thầy thuốc ông đi mời về. Ông nói:

– Nào, Carter, phải làm gấp ngay; tôi chỉ hạn cho ông nửa tiếng để băng bó vết thương và vực bệnh nhân xuống gác, thế thôi.

– Nhưng liệu ông ta có thể đi được không, thưa ông?

– Chắc chắn được, không có gì trầm trọng đâu; thần kinh ông ta dễ bị xúc động, cần phải kích thích thần kinh ông ta. Nào, bắt tay vào việc thôi.

Ông Rochester vén tấm màn dày, kéo màn cửa lên để cho thật nhiều ánh sáng tràn vào. Tôi vui mừng và ngạc nhiên thấy bình minh đã rạng từ lâu; khoảng trời đông đã bắt đầu rực hồng ánh sáng.

Ông Rochester bước lại gần ông Mason, lúc này đã ở trong tay ông thầy thuốc.

– Thế nào, anh bạn quý, ông hỏi, anh thấy trong người ra sao?

Mason trả lời yếu ớt:

– Tôi sợ tôi chết vì tay cô ấy mất.

– Không đâu! Can đảm lên! Chỉ trong mười lăm ngày là anh lại hoàn toàn bình thường thôi; anh chỉ mất một chút máu, chứ có sao đâu. Carter, ông hãy nói cho anh ấy yên tâm là không có gì nguy hiểm đi.

– Tôi có thể vững dạ mà nói như thế, - ông Carter nói, trong khi ông đã cởi xong băng - có điều giá tôi lại sớm được chút nữa thì ông ấy không bị mất nhiều máu thế. Nhưng làm sao thế này? Thịt ở vai không phải chỉ bị chém mà còn bị xé nữa. Vết thương không phải là bị dao chém mà còn bị răng người cắn nữa đây!

– Cô ấy cắn tôi? - Mason lẩm bẩm, - cấu xé tôi như một con hổ cái, lúc ông Rochester giằng được con dao ở tay cô ấy.

Ông Rochester nói:

– Đáng lẽ anh không việc gì phải nhường nhịn; đáng lẽ anh phải vật lộn với nó ngay từ phút đầu kia.

Mason trả lời:

– Nhưng trong trường hợp như thế, biết làm thế nào được? Ôi thật là kinh khủng? - ông nói thêm, người run rẩy. - Và tôi cũng không ngờ như vậy, lúc đầu trông cô ấy thật bình thản.

– Tôi đã bảo trước anh rồi kia mà; ông Rochester đáp, tôi đã dặn anh phải cẩn thận khi lại gần nó. Vả lại anh có thể đợi đến ngày mai và có tôi cùng đi. Đến gặp nó ngay đêm nay, mà lại đi có một mình thì thật là hoàn toàn điên rồ.

– Tôi tưởng có thể làm được việc gì tốt.

– Anh tưởng! Anh tưởng! Phải, nghe anh nói tôi đâm bực mình, nhưng dù sao thì anh cũng đã bị đau đớn. và có lẽ sẽ còn bị đau khá nhiều vì đã chẳng nghe lời khuyên của tôi. Vậy nên tôi không nói gì thêm nữa. Carter, mau lên! Mặt trời sắp lên rồi, và tôi phải đưa ông ấy đi ngay.

– Ngay lập tức, thưa ông; vết thương ở vai vừa băng xong. Tôi còn phải xem vết thương ở cánh tay nữa. Tôi thấy ở đây cũng có vết răng của cô ta thì phải.

– Cô ấy hút máu, cô ấy bảo muốn hút cạn máu trong tim tôi, - Mason nói.

Tôi thấy ông Rochester rùng mình. Những nét biểu lộ sự ghê tởm, khủng khiếp, căm ghét làm cho mặt ông nhăn lại; nhưng ông chỉ nói một câu:

– Thôi, Richard, hãy yên lặng, và chớ quan tâm đến những câu nói vớ vẩn của nó; đừng nhắc lại nữa.

– Tôi cũng mong có thể quên đi được.

– Rồi anh sẽ quên khi anh đi khỏi xứ này, khi anh quay về Spanish Town, anh có thể tưởng tượng nó đã chết, và được chôn cất rồi - hoặc tốt hơn, anh chẳng cần nghĩ đến nó làm gì nữa.

– Quên làm sao được cái đêm nay?

– Không phải là không quên được đâu; phải có nghị lực chứ, anh bạn. Cách đây hai tiếng đồng hồ anh cứ nghĩ là mình chết đứt đuôi rồi còn gì, thế mà bây giờ anh vẫn sống như thường và đang nói chuyện đấy. Kìa! Ông Carter đã băng bó cho anh xong hoặc cũng gần xong. Tôi sẽ mặc áo cho anh ngay tức khắc. Cô Jane (từ lúc vào phòng, bây giờ ông mới quay lại phía tôi) - cô cầm chìa khóa này xuống phòng ngủ của tôi, đến thẳng phòng thay quần áo, mở chiếc ngăn kéo trên cùng của tủ áo lấy cho tôi một chiếc sơ mi sạch và chiếc cổ cồn đem lên đây mau lên.

Tôi xuống nhà, tìm đến chiếc tủ theo lời ông bảo và lấy những thứ đó đem lên.

– Bây giờ tôi thay áo cho ông ấy, ông nói, cô hãy tránh sang phía bên kia giường, nhưng đừng ra khỏi buồng; có thể lại cần đến cô nữa đấy.

Tôi lánh đi theo lời ông.

Liền đó ông Rochester lại hỏi:

– Lúc cô xuống nhà dưới đã thấy ai dậy chưa, cô Jane?

– Không, thưa ông, im lặng như tờ.

– Anh Dick, chúng tôi phải lặng lẽ đưa anh đi khỏi nơi đây; như thế vừa có lợi cho anh vừa có lợi cho cả con người khốn khổ ở trong buồng kia nữa. Từ lâu tôi đã cố tránh không để lộ chuyện, nên tôi không muốn cuối cùng lại bị lộ. Đây, Carter, anh hãy mặc áo giúp ông ta. Còn áo choàng lót lông của anh, anh để đâu rồi? Tôi biết anh không thể đi nổi một dặm đường mà không mặc áo ấy trong cái khí hậu giá lạnh chết tiệt này. Trong buồng anh à? Cô Jane, cô chạy xuống buồng ông Mason, ngay cạnh buồng tôi ấy, và lấy hộ chiếc áo cô sẽ thấy ở trong đó.

Tôi lại chạy xuống nhà, và mang lên một chiếc áo rộng thùng thình có lót và viền lông thú.

– Bây giờ tôi lại nhờ cô một việc khác - ông chủ không biết mệt của tôi lại nói, - cô lại phải xuống dưới buồng tôi lần nữa. Cũng may, cô Jane, cô lại đi giày nhung êm! Trong trường hợp này một sứ giả đi nặng chân thì không làm được việc gì. Cô hãy mở chiếc ngăn kéo giữa bàn rửa mặt của tôi, lấy cái lọ con và chiếc cốc nhỏ ở trong đấy đem lên đây, mau lên!

Tôi chạy vụt đi đem ngay những thứ đó lên.

– Tốt lắm! Nào, thưa ông thầy thuốc, bây giờ tôi mạn phép cho bệnh nhân một liều thuốc nước, và tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tôi mua thứ rượu bổ này ở La Mã của một anh lang băm người Ý - một anh chàng mà ông sẽ muốn đá cho một cái, ông Carter ạ. Đây không phải là thứ rượu dùng thiếu thận trọng được, nhưng có những trường hợp dùng nó rất tốt, chẳng hạn như trường hợp này. Cô Jane, cho tôi ít nước.

Ông chìa chiếc cốc con ra, tôi cầm cái bình nước trên bàn rửa mặt rót vào đấy nửa cốc.

– Thôi đủ rồi, bây giờ làm cho ướt đều miệng lọ đi.

Tôi làm theo lời ông; ông nhỏ vào cốc đủ mười hai giọt nước đỏ thắm và đưa cho ông Mason.

– Richard, uống đi, nó sẽ cho anh thêm sức mạnh tinh thần cần thiết trong một hoặc hai giờ đồng hồ.

– Nhưng thuốc ấy có hại không? Uống nó có háo không?

– Uống đi? Uống đi! Uống đi!

Mason ngoan ngoãn nghe lời, vì rõ ràng là có cưỡng cũng chẳng được nào. Lúc này ông đã mặc áo vào rồi. Trông ông ta hãy còn tái ngắt, nhưng không đến nỗi bê bết máu me nữa. Để cho ông ta ngồi yên chừng ba phút sau khi uống thuốc, ông Rochester cầm lấy tay ông ta nói:

– Bây giờ chắc chắn anh có thể đứng dậy được rồi, thử xem sao.

Mason đứng dậy.

– Ông Carter, xốc hộ tôi bên vai kia. Nào, Richard, cố gắng lên; bước đi nào... được đấy!

Mason nhận xét:

– Tôi thấy dễ chịu hơn thật.

– Tôi biết chắc mà! Bây giờ, cô Jane, cô hãy đi trước chúng tôi bước nhẹ đến gần cầu thang; mở cửa bên ra cô sẽ thấy bác đánh xe trạm ở sân, hoặc ở ngoài cổng - vì tôi đã dặn bác ta đừng đánh xe lên mặt đá tảng cho xe khỏi kêu lọc cọc, - cô bảo bác ta hãy sẵn sàng; chúng tôi xuống bây giờ đây. Và này, cô Jane, nếu thấy có người nào ở đây, thì đến ngay đầu cầu thang ra hiệu cho chúng tôi biết.

Lúc ấy vào khoảng năm rưỡi sáng, mặt trời sắp mọc, nhưng nhà bếp vẫn tối mò và không một tiếng động. Cánh cửa bên vẫn đóng. Tôi cố mở thật nhẹ nhàng; ngoài sân im lặng như tờ, nhưng cánh cửa lớn mở toang và bên ngoài đỗ sẵn một cỗ xe trạm đóng ngựa sẵn sàng, bác xà ích ngồi chễm chệ trên xe. Tôi lại gần báo cho bác biết là các ông ấy sắp ra; bác ta gật đầu, còn tôi thì thận trọng nhìn xung quanh, nghe ngóng. Sự im lìm của buổi sớm tinh mơ bao trùm cảnh vật. Các tấm màn cửa sổ buồng gia nhân còn buông kín. Những con chim nhỏ bắt đầu hót líu lo trên cây đầy hoa nở rộ trắng phau, cành lá thấp xuống như những vòng hoa trắng rủ trên mặt đường bao quanh một phía sân. Mấy con ngựa kéo xe thỉnh thoảng nện móng cồm cộp trong chuồng còn đóng kín; ngoài ra tất cả đều im lặng.

Các ông đã bước ra; Mason được ông Rochester và thầy thuốc mỗi người xốc một bên nách, đi có vẻ khá thoải mái, hai người đỡ ông lên xe. Ông Carter cũng đi cùng.

– Hãy trông nom ông ấy cẩn thận? - ông Rochester dặn người thầy thuốc - và nhớ giữ ông ấy ở nhà ông cho đến khi bình phục hẳn. Độ một hai hôm nữa tôi sẽ đi xe ngựa đến xem sức khỏe của ông ta ra sao - Richard, bây giờ anh thấy trong người thế nào?

– Không khí mát mẻ làm cho tôi tỉnh táo, anh Fairfax ạ.

– Để cửa sổ ngỏ phía ông ấy ngồi, Carter ạ, không có gió đâu. Thôi, tạm biệt Dick nhé.

– Anh Fairfax...

– Nào, còn gì nữa?...

– Hãy săn sóc tới cô ấy, đối xử với cô ấy thật dịu dàng, hãy để cô ấy... nói đến đây ông ta ngừng lại và khóc nấc lên.

– Tôi xin làm hết sức mình; tôi đã từng làm như thế và sẽ làm như thế! - Ông Rochester trả lời, rồi đóng cửa xe, và xe chuyển bánh.

"Nhưng cũng cầu trời cho mọi chuyện này chấm dứt!" Ông Rochester nói thêm trong khi ông đóng cánh cổng nặng nề và tra then ngang vào. Đóng xong, vẻ lơ đãng, ông thong thả trước đến cái cửa dẫn vào vườn quả. Tôi nghĩ ông không cần đến tôi nữa, nên định bước lên nhà, nhưng lại thấy ông gọi: "Cô Jane". Ông đã mở cánh cửa lớn và đứng ở đó, đợi tôi.

– Ra đây hưởng không khí mát mẻ một lát đã, ông nói, cái nhà này ngột ngạt như một nhà tù, cô không cảm thấy thế ư?

– Thưa ông, tôi thấy nó có vẻ là một tòa lâu đài rất đẹp.

– Cô ít từng trải nên không thấy đấy thôi; cô đã nhìn nó qua một tấm gương thần kỳ. Cô không nhận thấy được vàng son chỉ là bùn đất và những tấm thảm lụa chỉ là mạng nhện, đá cẩm thạch chỉ là đá đen thảm hại, và những mặt gỗ bóng loáng chỉ là thứ mảnh vỏ cây xù xì và gỗ vứt đi. Trái lại, chỗ này (ông chỉ lùm cây rậm rạp mà chúng tôi vừa bước vào) tất cả đều là chân thực, êm đềm và trong sạch.

Ông bước lần theo một con đường giữa hai dãy bụi cây một bên toàn những cây táo, cây lê, cây anh đào, còn bên kia là một dọc cây đầy hoa; hoa đinh tử, dương quy, từ dạ lan chen lẫn những đóa dã tường vi và nhiều thứ cỏ thơm ngát. Tất cả đều tươi mơn mởn sau những trận mưa rào và những ngày nắng tháng tư, tiếp theo là một buổi sáng mùa xuân duyên dáng. Vừng dương vừa nhô lên ở phía trời đông điểm mây trắng, ánh bình minh chiếu vào những cây đượm móc sương trong vườn quả và rọi xuống các lối đi yên tĩnh dưới vòm cây.

– Cô Jane, cô muốn có một bông hoa không?

Ông hái đưa cho tôi một đóa hồng mới chúm chím nở đóa hoa đầu tiên của cụm hồng.

– Cám ơn ông.

– Cô có ưa cảnh mặt trời mọc này không, cô Jane? Cô có ưa bầu trời kia với những làn mây xán lạn, cao ngất, chắc chắn sẽ tan đi trong không khí nóng của ban ngày? Cô có ưa làn không khí thanh bình ngát hương này không?

– Vâng, tôi thích lắm.

– Cô vừa qua một đêm kỳ lạ phải không, cô Jane?

– Vâng, thưa ông.

– Nó làm cho cô trông xanh đi. Khi tôi để cô ở lại một mình với Mason, cô có sợ không?

– Tôi sợ có một người nào từ buồng trong bước ra.

– Nhưng tôi đã khóa cửa và giữ chìa khóa trong túi. Nếu tôi để một con cừu non - con cừu non yêu quý của tôi - ngay cạnh hang chó sói, mà không đề phòng gì cả, thì chẳng hóa ra tôi là một chú chăn cừu lơ đãng lắm sao? Cô đã được đề phòng cẩn thận.

– Chị Grace Poole vẫn cứ ở mãi đấy ư, thưa ông?

– Ồ, đúng thế. Cô đừng bận tâm về chị ta làm gì; chớ nghĩ đến chuyện chị ấy nữa.

– Nhưng hình như tôi thấy ông khó lòng sông yên ổn nếu chị ấy vẫn còn ở đây.

– Cô đừng ngại; tôi phải đề phòng cho bản thân tôi chứ.

– Sự nguy hiểm mà ông lo ngại đêm qua hiện giờ đã hết rồi chứ, thưa ông?

– Tôi không thể nói chắc được điều này, khi Mason còn chưa rời khởi nước Anh; và cả khi ông đã đi rồi nữa. Sống, cô Jane ạ, đối với tôi là đứng trên miệng một ngọn núi lửa, nó có thể nứt toác ra và phun lửa không biết lúc nào.

– Nhưng ông Mason có vẻ là một người dễ điều khiển. Rõ ràng là ảnh hưởng của ông tác động mạnh đến ông ta, ông ta sẽ không bao giờ dám thách thức ông hoặc cố ý làm tổn thương đến ông.

– Ồ không! Mason sẽ không thách thức tôi; và cũng chẳng cố ý làm hại tôi đâu; nhưng vô tình, trong một phút nào đó, ông ấy có thể vì một câu nói sơ ý, nếu không làm hại đến đời sống thì ít ra cũng hại tới hạnh phúc suốt đời tôi.

– Ông hãy dặn ông ta phải thận trọng; bảo cho ông ta biết, ông sợ những điều gì, và chỉ cho ông ta cách tránh khỏi sự nguy hiểm.

Ông cười chua chát, vội vàng nắm lấy tay tôi, rồi lại vội vàng buông ngay ra.

– Cô bé ngây thơ ơi, nếu tôi có thể làm như thế thì sự nguy hiểm đã chẳng xảy ra. Có thể loại trừ nó ngay lập tức. Từ khi biết Mason, tôi chỉ cần bảo ông ta: "Làm việc này" và ông ta làm xong việc. Nhưng tôi không thể ra lệnh cho ông ta trong trường hợp này, tôi không thể bảo ông ta: "Cẩn thận, kẻo làm hại tôi đấy, Richard" vì nhất định tôi không thể để cho ông ta biết là có thể làm hại tôi được. Trông cô có vẻ thắc mắc, tôi sẽ làm cho cô thắc mắc hơn nữa. Cô là cô bạn nhỏ của tôi, có phải thế không?

– Tôi muốn phục vụ ông, thưa ông, và vâng lời ông trong tất cả những điều gì hợp lẽ phải.

– Đúng thế, tôi đã thấy điều đó, tôi đã thấy cô vui vẻ một cách thành thực trong dáng điệu, trong thái độ, trong ánh mắt và vẻ mặt những khi cô giúp đỡ tôi, và làm cho tôi vui lòng, những khi cô làm việc vì tôi, như cô vừa nói rõ, "trong tất cả những điều gì hợp lẽ phải". Vì nếu tôi bảo cô làm một việc mà cô cho là sai trái, thì hẳn cô sẽ chẳng có thể cất bước đi nhanh nhẹn, bàn tay cũng sẽ mất cả khéo léo và cô sẽ chẳng còn ánh mắt sáng ngời và vẻ mặt tươi tỉnh nữa. Cô bạn của tôi sẽ quay lại bảo tôi, vẻ mặt xanh xao, bình thản: "Không, thưa ông, không thể được; tôi không thể làm điều đó, vì nó sai trái", và cô sẽ trở nên bất di bất dịch như một định tính. Đấy, cả cô nữa cũng có một mãnh lực đối với tôi, và có thể làm cho tôi thương tổn tuy nhiên tôi không dám chỉ cho cô thấy nhược điểm của tôi ở chỗ nào, sợ rằng, dù cô có lòng trung thành và có tình thân ái đối với tôi, cô cũng sẽ đâm xuyên qua người tôi ngay lập tức.

– Nếu ông không phải sợ ông Mason hơn sợ tôi, thì thưa ông, ông rất an toàn rồi.

– Cầu trời được như thế! Cô Jane, đây có một vòm lá, cô ngồi xuống đây.

Vòm lá là một vòng cung ăn vào tường, phủ những cành trường xuân, ở dưới một chiếc ghế thô sơ. Ông Rochester ngồi xuống một bên, dành một chỗ cho tôi; nhưng tôi vẫn đứng trước mặt ông.

– Ngồi xuống, cô; ghế khá dài đủ chỗ cho hai người. Cô không ngại ngồi bên tôi chứ? Như thế có gì sai trái không, cô Jane?

Để trả lời câu hỏi của ông, tôi ngồi xuống, vì cảm thấy từ chối là không đúng.

– Cô bạn nhỏ của tôi ơi, trong khi mặt trời đang hút sương mai, trong khi ở khu vườn cổ này mọi loài hoa đang tỉnh giấc, nở tung cánh, và chim chóc đang bay khỏi lâu đài Thornfield tìm bữa ăn sớm cho đàn con và đàn ông siêng năng đang bắt đầu công việc, thì tôi muốn nói với cô một chuyện; cô hãy cố gắng coi vấn đề này như của chính bản thân cô. Nhưng trước hết cô hãy nhìn tôi và bảo rằng cô thấy dễ chịu, chứ không lo sợ tôi giữ cô ở đây là một điều sai trái, hoặc cô ngồi lại đây là một điều không chính đáng.

– Không, thưa ông, tôi rất vui lòng.

– Được thế cô Jane, cô hãy nhờ trí tưởng tượng giúp cô; hãy giả sử rằng cô không phải là một thiếu nữ có giáo dục và nền nếp, mà là một cậu con trai ngang ngạnh, được nuông chiều từ nhỏ; cô hãy tưởng tượng ở một xứ lạ xa xôi, phạm một lầm lỡ ghê gớm, không cần biết là sự việc và nguyên nhân ra sao, nhưng hậu quả của nó lẵng nhẵng theo đuổi cô suốt đời và đầu độc cả cuộc sống của cô. Nên nhớ là tôi không nói một tội ác đâu; tôi không nói đến chuyện đổ máu hoặc một hành động tội lỗi nào khác khiên thủ phạm có thể bị đưa ra pháp luật; tôi chỉ dùng tiếng "lầm lỡ". Những hậu quả của việc cô đã làm một ngày kia khiến cô không thể nào chịu đựng nổi. Cô tìm biện pháp làm cho vơi nỗi đau đớn, những biện pháp khác thường nhưng không phải là bất hợp pháp hoặc sai trái. Tuy nhiên cô vẫn khổ sở, vì niềm hy vọng của cô đã tắt ngay từ những ngày đầu tiên của cuộc đời. Vầng dương của đời cô ngay giữa buổi trưa đã tối vì bị nhật thực và cô cảm thấy chỉ đến khi nào mặt trời lặn nhật thực mới hết. Trí nhớ của cô chỉ được nuôi dưỡng toàn bằng những kỷ niệm chua cay, bỉ ổi. Cô lang thang đây đó, mong tìm sự an ủi trong cuộc đời tha phương, tìm hạnh phúc trong thú vui, tôi muốn nói những thú vui không tình cảm, thú vui xác thịt, nó làm mụ trí thông minh, và làm cho cảm xúc cằn cỗi đi. Trái tim mòn mỏi, tâm hồn khô héo, cô trở về mái nhà xưa sau những năm dài tự đày ải mình; rồi cô gặp một người - gặp gỡ thế nào, ở đâu, điều đó không cần biết, cô thấy ở con người ấy nhiều đức tính tốt đẹp, sáng ngời, mà cô đi tìm suốt hai mươi năm trời và trước đó chưa từng được gặp; những đức tính ấy tươi mát, lành mạnh, không vết tì ố. Một cuộc giao du như thế làm cho cô phấn khởi, như sống hắn lại; cô cảm thấy những ngày tươi sáng trở lại với cô, những mơ ước thanh cao hơn, những tình cảm trong sạch hơn. Cô mong muốn làm lại cuộc đời, và sống nốt chuỗi ngày còn lại một cách xứng đáng hơn với một con người không bao giờ chết. Để đạt tới mục đích ấy, liệu cô có quyền chính đáng vượt qua một trở lực của tập quán không, một trở lực thuần túy có tính cách quy ước, mà lương tâm cô không chấp thuận, và trí phán đoán của cô cũng chẳng tán thành?

Nói đến đây ông Rochester ngừng lại đợi trả lời, nhưng tôi biết trả lời thế nào đây? Ôi! Giá có một vị thần tốt bụng nào hiện tới, gợi cho tôi một câu trả lời chí lý và thỏa đáng nhỉ? Thật là một sự mong ước hão huyền! Gió tây xào xạo trong bụi tường xuân ở quanh tôi, nhưng không có vị thần Ariel hiền hậu nào xuất hiện mượn hơi gió để đem lời nói đến tai tôi; chim hót vang trên những ngọn cây, nhưng tiếng hót mặc dù trong trẻo, cũng chẳng nói gì với tôi hết.

Ông Rochester lại hỏi nữa:

– Liệu người đàn ông lang thang, tội lỗi, giờ đây hối hận và tìm sự nghỉ ngơi ấy, có quyền bất chấp dư luận người đời mà ràng buộc mình mãi mãi với con người xa lạ, hiền thục, duyên dáng kia không? Và như thế để bảo đảm cho tâm hồn mình được bình thản, cho cuộc đời mình sống lại?

Tôi trả lời:

– Thưa ông, một kẻ lang bạt tìm sự nghỉ ngơi hoặc một kẻ tội lỗi muốn xây dựng lại cuộc đời, theo tôi không bao giờ nên tùy thuộc vào một người đồng loại. Người đời ai cũng chết; nhà triết học có khi thiếu tinh khôn và người có đạo thiếu lòng từ thiện; nếu người nào ông biết đó đã đau khổ và lỡ lầm hãy nên khuyên người ấy nhìn cao hơn những người đồng loại để tìm lấy sức mạnh cải tạo, và tìm lấy nguồn an ủi để hàn gắn vết thương.

– Nhưng còn phương tiện... còn phương tiện...? Thượng đế sáng tạo tất cả, ban cho ta phương tiện. Bạn thân tôi - xin nói thẳng với cô, không loanh quanh gì nữa - đã là một kẻ ăn chơi, một lãng tử, một kẻ tâm bất tại, và tôi tin rằng tôi đã tìm được phương tiện tự chữa cho mình ở con người...

Ông ngừng lại, chim chóc vẫn ca ríu Reed, lá cây vẫn thì thào nhè nhẹ. Tôi hầu như ngạc nhiên không hiểu sao tiếng chim kêu, tiếng lá lao xao không ngừng lại để nghe lời tâm tình sắp bộc lộ, nhưng có lẽ chúng còn phải chờ lâu, vì sự im lặng cứ kéo dài mãi. Sau cùng tôi ngước nhìn ông Rochester lặng lẽ, ông đang nhìn tôi đăm đăm.

– Cô bạn nhỏ của tôi - giọng ông khác hẳn đi, vẻ mặt ông cũng thay đổi; tất cả những nét dịu dàng nghiêm trang mất hẳn và trở nên cứng cỏi mỉa mai - cô đã biết tôi có tình ý với cô Ingram, cô có nghĩ rằng nếu tôi kết hôn với cô ta thì cô ta sẽ có thể làm cho cuộc đời tôi sống lại hoàn toàn không?

Ông lập tức đứng dậy, đi đến cuối con đường; lúc quay lại thấy ông đang hát khe khẽ.

– Jane, Jane! - Ông đứng dừng lại trước mặt tôi nới, - cô xanh đi vì thức đêm; cô không nguyền rủa tôi vì đã làm cô mất giấc ngủ chứ?

– Nguyền rủa ông ư? Ồ, không đời nào.

Thế hãy bắt tay để xác nhận lời nói đó. Ngón tay cô mới lạnh làm sao! Đêm hôm qua lúc đứng trước cửa gian buồng bí mật, tôi nắm lấy tay cô thấy ấm áp hơn nhiều. Cô Jane, còn bao giờ cô lại thức đêm với tôi nữa không?

– Bất cứ khi nào tôi có thể giúp ích cho ông.

– Thí dụ đêm trước ngày tôi kết hôn! Chắc chắn là đêm ấy tôi sẽ thao thức không ngủ được. Cô có hứa là sẽ thức cùng với tôi cho có bầu có bạn không. Với cô, tôi có thể nói về người yêu của tôi được, vì bây giờ cô đã trông thấy và đã biết.

– Vâng, thưa ông.

– Cô ấy là người hiếm có nhất trên đời, phải thế không cô Jane?

– Vâng, thưa ông.

– Một người sức lực, cô Jane ạ, to lớn, nước da nâu tươi vui, và tóc dài đúng như tóc phụ nữ ở Cartagiơ. Trời? Kìa ông Dent và Lynn ở trong chuồng ngựa! Cô hãy đi vào theo lối cây um tùm, qua cái cửa nhỏ kia.

Chúng tôi đi mỗi người một ngả, và tôi thấy ông vui vẻ nói to lên trong sân:

– Sáng hôm nay ông Mason dậy sớm hơn tất cả các ông, và đã đi từ lúc mặt trời chưa mọc. Tôi phải dậy từ bốn giờ để tiễn ông ta.

CHƯƠNG XXI

Những linh cảm thật là điều kỳ lạ! Cũng như thần giao cách cảm và những điềm báo, cả ba hợp thành một sự huyền bí mà nhân loại vẫn chưa giải thích nổi. Suốt đời tôi chưa bao giờ cười nhạo linh cảm, vì chính tôi đã từng có những linh cảm lạ kỳ. Tôi tin là thần giao cách cảm có thật (ví dụ, giữa những người ở rất xa nhau lâu ngày không gặp, họ hàng hoàn toàn chưa biết nhau, mặc dù đối với nhau xa lạ, nhưng vẫn khẳng định được là cùng một cội nguồn, cùng chung một gốc). Hoạt động của thần giao cách cảm vượt khỏi khả năng hiểu biết của con người. Còn những điềm báo, theo như chúng ta biết, có thể chỉ là sự giao cảm giữa tự nhiên với con người.

Hồi tôi còn là một đứa con gái lên sáu, một đêm tôi nghe thấy chị Bessie Leaven bảo chị Martha Abbot rằng chị đã chiêm bao thấy một đứa trẻ nhỏ. Nằm mơ thấy trẻ nhỏ chắc chắn là một điềm gở, nếu không cho bản thân thì cũng là cho người thân thích; lời nói ấy hẳn là tôi có thể quên đi nếu tiếp theo không xảy ra ngay một trường hợp làm cho nó in sâu mãi vào trí óc tôi. Ngay ngày hôm sau, cho Becxi được gọi về nhà vì đứa em gái chị vừa chết.

Gần đây tôi cứ luôn luôn nhớ lại lời nói và sự việc ấy, vì suốt tuần lễ qua, không mấy đêm là tôi không chiêm bao thấy một đứa trẻ, khi tôi bồng nó trên tay, khi tôi để nó dập dềnh trên đùi, đôi khi lại ngắm nó chơi với hoa cúc trắng trên bãi cỏ hoặc thấy nó đập đập tay xuống một dòng nước đang chảy. Đêm nay mơ thấy một đứa trẻ khóc, đêm sau lại mơ thấy một đứa trẻ cười, có lúc nó nép vào người tôi, có lúc nó lại chạy trốn tôi. Nhưng dù là mơ thấy thế nào đi nữa thì liên tiếp bảy đêm liền, hễ tôi nhắm mắt bắt đầu ngủ là nó lại hiện ra.

Một ý nghĩ cứ lặp lại, một hình ảnh cứ tái diễn lạ kỳ như vậy mãi, tôi thực không thích chút nào; và tôi đâm ra lo sợ khi gần đến giờ đi ngủ, giờ mà ảo ảnh kia sắp hiện ra. Chính trong lúc tôi đang mơ thấy con ma trẻ con đó thì tôi chợt thức dậy, trong cái đêm trăng sáng vằng vặc mà tôi nghe thấy có tiếng kêu; và buổi trưa hôm sau tôi được gọi xuống buồng bà Fairfax vì có người muốn gặp tôi ở đấy. Xuống nhà dưới, tôi thấy một người đàn ông đang chờ tôi; nom bề ngoài có vẻ là gia nhân của một nhà sang trọng. Anh ta mặc tang phục, chiếc mũ cầm ở tay có cuốn băng tang. Thấy tôi bước vào, anh đứng dậy nói:

– Chắc là cô không nhận ra tôi, tôi là Leaven đây. Tôi là người đánh xe ngựa cho bà Reed, hồi đó cô cũng ở Gateshead, tám chín năm rồi còn gì; và hiện giờ tôi vẫn ở đấy với bà.

– A, Robert! Anh mạnh giỏi chứ? Tôi quên anh thế nào được. Dạo ấy thỉnh thoảng anh vẫn cho tôi cưỡi con ngựa non của Georgiana. Còn chị Bessie ra sao? Anh lấy chị Bessie phải không?

– Vâng, cảm ơn cô, nhà tôi vẫn mạnh. Hai tháng trước nhà tôi lại sinh thêm một cháu nữa - bây giờ chúng tôi có ba cháu cả thẩy - và hai mẹ con nó đều mạnh giỏi cả.

– Anh Robert, thế còn gia đình bà chủ?

– Tôi rất buồn vì phải báo cho cô những tin không vui gì về gia đình ấy. Hiện giờ họ đang gặp tai họa lớn.

Tôi liếc nhìn bộ quần áo đen anh mặc, nói:

– Tôi mong rằng không có ai chết.

Anh ta cũng nhìn xuống chiếc băng tang quấn quanh:

– Cậu John mất tại nhà cậu ấy ở London, đến hôm qua là được một tuần.

– Cậu John?

– Vâng.

– Thế nghe tin ấy bà Reed ra sao?

– Cô biết không, cô Eyre, đây không phải là một chuyện bất hạnh thường. Cậu ấy đã sống một cách rất bừa bãi, ba năm gần đây cậu ấy lao vào đường ăn chơi kỳ lạ lắm; và cái chết của cậu ta cũng thực là bêu riếu.

– Tôi nghe thấy chị Bessie nói cậu ta hư hỏng.

– Hư hỏng! Cậu ta tồi tệ đến thế là cùng cực. Cậu ta hủy hoại sức khỏe, phung phí tiền của với những bọn đàn ông đàn bà đồi bại nhất. Nợ đìa ra, bị bỏ tù, mẹ chạy cho hai lần thoát tù tội, ấy thế mà vừa được tha lại chứng nào tật ấy, lại chơi với bọn bạn cũ, John dễ bị lôi cuốn lắm, lũ bạn bè ấy lừa phỉnh cậu ta không thể nào tưởng tượng được. John mò về Gateshead cách đây độ ba tuần lễ và đòi mẹ đưa hết của cải cho mình. Bà Reed không nghe, của cải đã cạn từ lâu vì sự hủy hoại của cậu con trai; thế là John lại bỏ đi, và sau đó có tin cậu ta chết. Còn chết ra sao, thì có trời biết! Người ta đồn là cậu tự tử.

Tôi im lặng, nghe những tin đó thực là khủng khiếp, Robert Leaven lại nói tiếp:

– Có một dạo bà Reed không được khỏe, người bà phệ ra nhưng lại rất yếu; buồn vì mất của lại lo nghèo túng, nên bà đã quỵ hẳn. Tin John chết và chết ra sao cũng đến bất ngờ quá thật là một tiếng sét đánh. Ba ngày liền bà không nói được câu nào; hôm thứ ba vừa rồi hình như bà khá hơn, bà có vẻ muốn nói điều gì, và cứ ra hiệu cho nhà tôi, miệng lắp bắp. Nhưng mãi đến sáng qua nhà tôi mới hiểu bà nhắc đến tên cô; cuối cùng bà thốt được ra câu: "Đưa Jane về đây, đi tìm Jane Eyre; tôi muốn nói với nó". Bessie cứ nghĩ là đầu óc bà không tỉnh táo chăng và cũng không hiểu rõ bà nói thế là có ý gì, nhưng Bessie nói chuyện với cô Reed và cô Georgiana, khuyên các cô ấy cho đi tìm cô. Lúc đầu các cô ấy gạt đi, nhưng thấy bà mẹ cứ vật vã và luôn mồm gọi "Jane", "Jane", nên cuối cùng phải đồng ý. Tôi ở Gateshead ra đi hôm qua, và nếu cô có thể sẵn sàng thì tôi muốn sáng sớm mai tôi đưa cô về một thể.

– Được, anh Robert ạ, tôi sẵn sàng, tôi thấy có bổn phận phải đi.

– Tôi cũng nghĩ thế, cô ạ. Bessie quả quyết rằng cô sẽ không từ chối, nhưng tôi nghĩ cô còn phải xin phép ở đây đã chứ.

– Vâng, tôi xin phép bây giờ đây.

Sau khi dẫn anh vào phòng gia nhân, và nhờ vợ chồng bác John tiếp đãi hộ, tôi đi tìm ông Rochester.

Tìm khắp các buồng nhà dưới không thấy ông, cả ở ngoài sân, chuồng ngựa, và ngoài vườn nữa cũng không thấy. Tôi hỏi bà Fairfax xem có thấy ông đâu không; bà cho biết là ông đang chơi bi-a với cô Ingram. Tôi vội đến phòng bi-a. Tiếng người rì rầm và tiếng bi va nhau vang lên trong buồng. Ông Rochester, cô Ingram, hai chị em Eshton, và những người ngưỡng mộ các cô đều đang chăm chú chơi. Tôi phải lấy can đảm mới dám làm gián đoạn một cuộc chơi thú vị như vậy; nhưng việc của tôi không thể trì hoãn được, nên tôi tiến lại phía ông chủ lúc này đang đứng cạnh cô Ingram. Tôi tới gần thì cô quay lại và nhìn tôi với một vẻ kênh kiệu, đôi mắt như muốn hỏi: "Cái con sâu bọ này muốn cái gì thế" và khi tôi khẽ nói: "Ông Rochester", cô ta có một cử động như muốn đuổi tôi đi. Tôi nhớ hình dáng cô lúc ấy, trông thật duyên dáng và lộng lẫy, cô vận một chiếc áo dài buổi sáng bằng crêp màu thiên thanh, một dải bảng da trời tết vào tóc. Cô đang chơi rất hào hứng và vẻ kiêu ngạo bực bội không làm giảm bớt những nét kênh kiệu trên mặt cô. Cô hỏi ông Rochester:

– Có phải người này muốn hỏi ông không?

Ông Rochester quay lại xem "người này" là ai. Ông nhăn mặt lại một cách kỳ lạ - một trong những vẻ lạ lùng khó hiểu của ông. Ông ném cái gậy chơi bi-a xuống và bước theo tôi ra khỏi phòng.

Tựa lưng vào cửa buồng học mà ông vừa đóng xong, ông hỏi:

– Gì đấy, cô Jane?

– Nếu ông vui lòng, thưa ông, tôi xin phép được đi vắng độ một hoặc hai tuần.

– Đi làm gì?... Đi đâu?

– Đi thăm một bà đang ốm, bà ấy cho người đến gọi tôi.

– Bà nào đang ốm? Bà ấy ở đâu?

– Ở Gateshead, thuộc quận...

– Quận...? Cách đây những một trăm dặm. Bà ấy là ai mà lại cho đi tìm người ở xa thế đến gặp mình vậy?

– Thưa ông, tên bà ấy là Reed... Bà Reed.

– Reed ở Gateshead? Có một người ở Gateshead tên là Reed làm thẩm phán.

– Thưa ông, chính là bà vợ góa của ông ta?

– Thế cô có dính dáng gì với bà ta? Làm sao cô biết bà ta?

– Ông Reed là cậu tôi, em mẹ tôi.

– Quái thật! Trước không thấy cô đả động gì đến chuyện này, cô vẫn bảo rằng chẳng còn ai là họ hàng thân thích cơ mà.

– Thưa ông, chẳng còn người thân thích nào thiết nhìn nhận tôi nữa. Ông Reed đã mất, và vợ ông ấy đuổi tôi đi.

– Sao vậy?

– Vì tôi nghèo và là một gánh nặng cho bà ấy, vả lại bà ấy không ưa tôi.

– Nhưng ông Reed có con kia mà? Cô phải có anh chị em họ nữa chứ? Hôm qua ông George Lynn vừa nói chuyện về một người tên là Reed ở Gateshead, ông ta bảo khắp tỉnh không có ai sa đọa, đểu cáng như hắn. Cô Ingram cũng có nhắc đến một cô là Georgiana Reed, cũng ở đấy, và bảo ở London một hai năm trước đây sắc đẹp của cô này được rất nhiều người ca tụng.

– John Reed cũng chết rồi, thưa ông, nó đã tự phung phá hết và làm cho gia đình cũng gần khánh kiệt; người ta còn cho rằng nó đã tự tử. Tin ấy khiến bà mẹ xúc động đến nỗi bị trúng phong.

– Thế cô thì làm được cái gì cho bà ta chứ? Thật vô lý, cô Jane ạ? Tôi không bao giờ nghĩ việc đi hàng trăm dặm đường để đến thăm một bà già ốm, mà rất có thể là đến nơi thì bà ta đã chết rồi; hơn nữa, cô lại bảo bà ta đã đuổi cô đi cơ mà.

– Vâng thưa ông, nhưng chuyện ấy đã lâu rồi, hồi ấy hoàn cảnh bà ta khác hẳn. Bây giờ tôi không thể dễ dàng bỏ qua lời yêu cầu của bà ấy.

– Cô định ở đấy bao lâu?

– Thưa ông, ở ít chừng nào hay chừng ấy.

– Cô hứa với tôi là chỉ ở lại một tuần thôi nhé.

– Tốt hơn là tôi không nên hứa trước, vì rất có thể tôi bắt buộc phải sai lời.

– Dù thế nào chăng nữa cô cũng phải trở về, cô sẽ không để cho bất cứ lý do gì lôi cuốn khiến cô ở lại mãi mãi với bà ta chứ?

– Ồ không! Chắc chắn thế nào tôi cũng trở về, nếu mọi chuyện đểu ôn cả.

– Thế ai cùng đi với cô? Cô không thể nào một thân một mình đi hàng trăm dặm đường được.

– Không, thưa ông, bà ta đã cho một bác đánh xe ngựa đến tìm tôi.

– Một người đáng tin cậy chứ?

– Vâng, thưa ông, bác ta ở gia đình ấy đã mười năm trời.

Ông Rochester trầm ngâm:

– Thế cô muốn đi vào lúc nào?

– Sáng sớm mai, thưa ông.

– Thôi được, nhưng cô phải có tiền tiêu chứ, cô không thể đi xa mà không có xu nào, và tôi dám nói là cô cũng chẳng có bao nhiêu, tôi đã trả lương cô đâu. Tất cả tài sản của cô có được bao nhiêu, cô Jane? Ông mỉm cười hỏi tôi.

Tôi rút túi tiền ra, nó nhẹ bỗng.

– Năm shilling, thưa ông.

Ông cầm lấy túi tiền, dốc cả vào lòng bàn tay và bật cười, hình như thích thú vì số tiền chẳng có là bao. Ông rút ví ra nói: "Đây", và đưa cho tôi một tờ giấy bạc, đó là một tờ năm mươi bảng, nhưng ông chỉ phải trả tôi có mười lăm bảng thôi. Tôi nói với ông rằng không có tiền trả lại.

– Tôi không cần tiền trả lại, cô biết đấy, cô cầm lấy, tiền lương của cô đó.

Tôi không chịu lấy quá số lương của mình, mới đầu ông cau mặt lại rồi như nhớ ra điều gì, ông nói:

– Phải, phải! Tốt hơn là bây giờ không nên đưa cả cho cô, nếu sẵn có năm mươi bảng, có thể cô sẽ ở lỳ đấy ba tháng cũng nên. Đây có mười bảng, như thế đủ không?

– Thưa ông, đủ, nhưng bây giờ ông lại thiếu tôi năm bảng.

– Vâng, thì cô quay về mà lấy nốt, tôi là người giữ quỹ cho cô bốn mươi bảng.

– Ông Rochester, tôi muốn được nhân dịp nói với ông về một công việc khác nữa.

– Công việc à? Tôi tò mò muốn biết đấy.

– Ông đã nói rõ cho tôi biết ông sắp cưới vợ, có phải không ạ?

– Phải, thế sao?

– Như vậy thì, thưa ông, Adèle phải được gửi đến trường lưu trú, tôi chắc ông cũng nhận thấy cần phải thế.

– Để tránh cho Adèle khỏi vướng chân vợ tôi, nếu không vợ tôi có thể chà đạp lên nó. Ý kiến của cô có lý đấy; đúng thế, Adèle phải đến trường, như cô nói. Còn cô, dĩ nhiên cô sẽ tếch thẳng đến nơi quái quỷ nào chứ gì?

– Tôi mong không phải thế, thưa ông, nhưng tôi phải tìm một việc làm khác ở một nơi nào đó.

– Hẳn thế! - Ông kêu lên dằn giọng mặt cau lại một cách vừa lạ lùng vừa khôi hài. Ông nhìn tôi một lát rồi nói:

– Tôi đoán rằng cô sẽ cầu khẩn bà Reed hoặc mấy cô con gái bà kiếm việc cho cô chứ gì.

– Không, thưa ông, quan hệ giữa tôi và những người họ hàng ấy không tốt đến mức cho tôi nhờ vào họ như vậy được nhưng tôi sẽ đăng báo.

Ông càu nhàu:

– Cô sẽ leo lên đỉnh Kim tự tháp Ai Cập⁸⁸! Đăng báo sẽ đưa cô đến chỗ thảm hại! Giá lúc nãy tôi chỉ đưa cho cô một đồng Anh kim thôi chứ không phải là mười bảng thì hay, cô trả lại tôi chín bảng đây cô Jane. Tôi cần đến chỗ tiền ấy.

– Thưa ông, tôi cũng cần, - tôi trả lời, hai tay cầm lấy túi tiền giấu ra sau lưng. - Tôi không thể rời chỗ tiền này bất cứ vì lý do gì.

– Cô bé biển lận! Mình hỏi mượn tiền mà cô ấy từ chối! Đưa cho tôi năm bảng, cô Jane.

– Thưa ông, năm shilling cũng không, mà năm pence cũng chẳng có đâu.

– Thế cô cho tôi nhìn chỗ tiền thôi vậy.

– Không, thưa ông, ông không đáng tin.

– Jane!

– Thưa ông?

– Hãy hứa với tôi một điều.

– Tôi sẽ hứa với ông điều gì mà tôi thấy có thể làm được.

– Cô đừng đăng báo, và hãy để tôi đảm nhiệm tìm việc làm cho cô. Tôi sẽ tìm được việc cho cô khi cần thiết.

– Vâng, tôi xin vui lòng hứa như vậy, nếu ngược lại ông cũng hứa với tôi rằng trước khi cô dâu về đây, tôi và Adèle sẽ chắc chắn đi khỏi nhà này rồi.

Được lắm! Được lắm! Tôi xin hứa điều đó, thế ngày mai cô đi chứ?

Vâng, thưa ông, đi sớm.

– Sau bữa chiều, cô có xuống phòng khách nữa không.

– Không, tôi phải sửa soạn cho cuộc hành trình.

– Vậy là cô và tôi phải từ biệt nhau, trong một thời gian ngắn à?

– Thưa ông, tôi nghĩ thế.

– Vậy người ta làm lễ tiễn biệt như thế nào nhỉ, cô Jane? Cô bảo cho tôi biết với, tôi không hiểu rõ lắm về việc ấy.

– Người ta nói "tạm biệt", hoặc bất cứ câu nào khác tùy ý thích.

– Vậy cô nói đi.

– Tạm biệt ông Rochester, giờ hãy tạm biệt.

– Còn tôi phải nói thế nào?

– Cũng nói thế, nếu ông muốn.

– Tạm biệt cô Eyre, giờ hãy tạm biệt; chỉ có thế thôi à.

– Vâng.

– Theo ý tôi, như vậy còn dè sẻn, khô khan, và thiếu thân mật. Tôi muốn có một cái gì khác nữa, một chút gì thêm vào nghi thức ấy. Như bắt tay nhau chẳng hạn, nhưng không, thế tôi cũng chưa bằng lòng. Thế cô chỉ nói được mỗi câu "tạm biệt" thôi à, cô Jane?

– Thế cũng đủ rồi thưa ông; chỉ một lời nói chân tình cũng bao hàm đủ nghĩa, nói nhiều cũng thế thôi.

– Có thể như thế lắm, nhưng câu nói trống rỗng, lạnh lùng làm sao... "tạm biệt".

Tôi tự nhủ: "Không biết ông ấy định đứng dựa cửa như vậy đến bao giờ? Tôi còn phải bắt đầu sửa soạn hành lý chứ?". Tiếng chuông báo giờ ăn chiều vang lên, và đột nhiên ông bỏ đi, không nói thêm một lời nào.

Suốt ngày hôm ấy tôi không gặp ông nữa, sáng hôm sau ông chưa ngủ dậy tôi đã ra đi.

Tôi đến Gateshead vào quãng năm giờ chiều ngày mồng một tháng năm. Trước khi lên phòng lớn, tôi vào căn nhà xép của gia nhân. Gian nhà rất sạch sẽ ngăn nắp. Mấy cửa sổ trang trí đều buông những tấm màn nhỏ trắng toát, sàn nhà sạch như lau như ly, lò sưởi và những que cời lửa sáng bóng, trong lò lửa cháy sáng rực. Bessie ngồi bên lò, đang ru đứa con út, còn Robert và em gái nhỏ lặng lẽ chơi ở góc phòng.

Thấy tôi bước vào, chị Bessie reo lên.

– Chúa phù hộ cho cô!... Tôi biết thế nào cô cũng đến mà.

Sau khi ôm hôn chị, tôi nói:

– Vâng, Bessie ạ, và tôi tin là tôi không về quá muộn. Bà Reed ra sao? Tôi mong bà chưa mệnh hệ nào.

– Vâng, bà hãy còn sống, hồi này đã đỡ và tỉnh táo hơn.

Thầy thuốc bảo bà còn có thể sống được thêm một hoặc hai tuần nữa, nhưng ông ta không tin là bà qua khỏi được.

– Gần đây bà ấy có nhắc đến tôi không?

– Bà vừa nhắc đến cô sáng nay xong, và vẫn đợi cô đến; nhưng hiện giờ thì bà đang ngủ hoặc mới ngủ được độ mười lăm phút, lúc tôi ở nhà trên. Thường thường bà nằm lịm đi, mê man suốt buổi chiều và cứ khoảng sáu giờ thì tỉnh dậy. Cô hãy nghỉ tạm ở đây độ một giờ, rồi tôi sẽ lên nhà cùng với cô nhé!

Robert bước vào, Bessie đặt đứa con đang ngủ vào nôi rồi ra đón chồng, sau đó chị cứ nài tôi bỏ mũ ra và uống trà, vì chị bảo trông tôi mệt mỏi, mặt tái đi. Tôi vui vẻ nhận sự tiếp đón của chị và cứ để yên cho chị cởi áo đi đường ra cho, cũng như vẫn quen cho chị thay áo cho tôi hồi còn nhỏ.

Nhìn chị loay hoay bận rộn, tôi hồi tưởng lại thời dĩ vãng, chị bày những chén sứ đẹp nhất của chị vào khay, cắt bánh, phết bơ, đồng thời, thỉnh thoảng lại phát nhẹ hoặc đẩy chú Robert và con bé Jane một cái, như hồi xưa chị vẫn thường phát và đẩy tôi. Chị Bessie vẫn giữ tính sôi nổi, dáng đi nhẹ nhàng và cái nhìn dễ ưa ngày trước.

Trà pha xong, tôi định bước lại chỗ bàn nhưng chị ra lệnh cho tôi cứ ngồi yên tại chỗ vẫn bằng cái giọng nghiêm nghị như hồi nào. Chị bảo tôi phải ngồi uống trà ngay bên cạnh lò sưởi; rồi chị đặt một chiếc bàn tròn nhỏ trước mặt tôi, trên để một chén trà và một đĩa bánh rán, y như trước kia chị vẫn đặt tôi ngồi ghế trong buồng trẻ và giấu giếm cho tôi kẹo bánh; tôi mỉm cười vâng theo chị như ngày xưa.

Chị muốn biết tôi ở lâu đài Thornfield có được sung sướng không, bà chủ ở đấy là người thế nào. Khi tôi nói với chị rằng ở đấy chỉ có một mình ông chủ thôi, thì chị hỏi tôi ông có tốt không, và tôi có ưa ông ấy không. Tôi bảo ông chủ có phần xấu trai, nhưng là một người lịch sự; ông đối xử với tôi rất tốt, tôi rất hài lòng. Rồi tôi kể cho chị nghe chuyện bạn bè vui nhộn của ông chủ đến ở lâu đài. Chị lắng nghe những chi tiết ấy rất chăm chú, rõ ràng là chị ưa nghe loại chuyện này.

Trò chuyện như vậy, một giờ đi qua rất mau. Chị Bessie đưa mũ và các thứ cho tôi, rồi tôi theo chị rời nhà xép lên phòng lớn. Gần chín năm trước đây tôi đã cùng chị theo con đường này đi xuống, và bây giờ chúng tôi lại cùng nhau đi lên. Dạo ấy vào một buổi sáng tháng giêng mờ hơi sương, trời âm u lạnh giá, tôi đã từ giã cái mái nhà đáng thù ghét này với một tâm trạng chán chường, xót xa - với cảm tưởng như một kẻ bị đọa đầy ruồng bỏ - để tìm đến Lowood, nơi ẩn náu lạnh lẽo quá xa xăm hẻo lánh kia. Cũng cái mái nhà đáng thù ghét ấy bây giờ lại hiện ra sừng sững trước mặt tôi; tương lai của tôi vẫn còn mù mịt và lòng tôi vẫn đau đớn. Tôi vẫn cảm thấy mình là một kẻ lang thang trên trái đất này; nhưng tôi có một niềm tin vững vàng hơn ở bản thân, ở sức mình và không lo sợ đến héo hon đi trước sự áp bức. Vết thương do những sai lầm cũ của tôi gây nên cũng đã hoàn toàn kín miệng và ngọn lửa hận thù của tôi cũng đã tắt rồi. Chị Bessie trong lúc đi trước dẫn tôi đi qua phòng lớn, bảo tôi:

– Cô hãy vào buồng ăn trước đã. Các cô ấy sẽ đến đấy cả.

Lát sau tôi đã đứng trong buồng. Mọi đồ đạc vẫn y nguyên như buổi sáng tôi được giới thiệu lần đầu tiên với ông Brocklehurst. Trước lò sưởi vẫn trải chính cái thảm trước kia ông ta đã đứng ở trên. Đưa mắt nhìn các ngăn sách, tôi thấy có thể nhận rõ hai cuốn Lịch sử các loài chim nước Anh của Bewick vẫn đặt nguyên chỗ cũ ở ngăn thứ ba cùng hai bộ truyện Những cuộc phiêu lưu của Gulliver và Ngàn lẻ một đêm, vẫn xếp ở ngay bên trên. Các vật vô tri ấy không có gì thay đổi, song những con người thì đã biến chuyển quá nhiều, khó mà nhận ra được.

Hai cô thiếu nữ hiện ra trước mặt tôi;

một cô cao lớn, cũng cao lớn gần bằng cô Ingram nhưng cũng rất gầy, da mặt vàng nhợt, vẻ người khắc khổ. Trong dáng vẻ cô có một cái gì khổ hạnh, lại thêm sự giản dị quá đỗi của cái áo dài đen gấu thẳng với chiếc cổ áo hồ cứng nhắc, tóc chải vén lên để lộ hai thái dương, cô lại đeo chuỗi hạt huyền của nữ tu sĩ có dính một cây thánh giá nhỏ. Tôi chắc đó là Eliza, mặc dầu bây giờ khuôn mặt cô dài thuỗn và da nhợt nhạt không giống trước kia chút nào.

Còn cô kia chắc là Georgiana, nhưng không phải Georgiana xưa kia, một cô tiên mười tuổi mảnh khảnh. Đây là một thiếu nữ đang tuổi dậy thì, người đầy đặn đẹp như pho tượng bằng sáp nặn, với những nét thanh tú đều đặn, mắt xanh mơ màng, tóc vàng cuốn thành búp, áo cô mộc cũng màu đen, nhưng kiểu may khác hẳn áo cô chị, rộng hơn và duyên dáng hơn nhiều. Áo cô chị giản dị bao nhiêu, áo cô em kiểu cách bấy nhiêu.

Mỗi cô đều có một nét giống mẹ, và chỉ có một nét thôi. Cô chị mảnh dẻ, da tai tái, giống mẹ ở đôi mắt vàng vàng. Còn cô em đang tuổi dậy thì đầy sức sống, thì giống mẹ ở đường quai hàm và cái cằm - có phần nhẹ nhõm hơn, nhưng vẫn khiến cô có một vẻ khắc nghiệt khó tả; ngoài ra, trông cô thật mơn mởn và mũm mĩm.

Cả hai người thấy tôi bước vào đều đứng dậy đón, và cả hai cùng gọi tôi bằng cái tên "cô Eyre". Eliza không cười, chào tôi bằng giọng khô khan, cụt lủn, rồi lại ngồi xuống, đăm đăm nhìn ngọn lửa và hình như đã quên ngay tôi rồi. Sau câu thăm hỏi: "Cô vẫn mạnh chứ?", Georgiana hỏi thăm tôi vài câu xã giao về cuộc hành trình, về thời tiết... Cô nói giọng hơi ề à kéo dài và mắt luôn luôn liếc nhìn tôi từ đầu đến chân, khi thì như xuyên qua những nếp xếp của cái áo choàng ngoài bằng vải sợi pha len, khi thì triền miên trên chiếc mũ giản dị của tôi. Hai cô có cái tài đặc biệt không nói ra lời mà khiến ta biết được rằng các cô cho ta là một đứa "quỷnh". Cái nhìn khinh khỉnh, thái độ lạnh nhạt, giọng nói hững hờ, cũng bộc lộ được đầy đủ tình cảm của họ, mà chẳng cần thể hiện ra một cách thô bạo rõ rệt bằng lời nói hoặc hành động.

Tuy nhiên cái mỉm cười nhạo báng dù kín đáo hay bộc lộ, lúc này chẳng còn tác dụng đối với tôi như xưa nữa. Tôi ngạc nhiên thấy mình thoải mái chừng nào trước mặt hai cô em họ, một cô hoàn toàn thờ ơ, còn một cô tỏ thái độ săn sóc gần như mỉa mai. Eliza, chẳng làm phật lòng tôi, mà Georgiana cũng chẳng khiến tôi bực dọc. Sự thực là tôi có nhiều chuyện khác phải suy nghĩ. Mấy tháng gần đây tình cảm tôi đã được kích thích mạnh - những nỗi đau đớn và vui sướng của tôi còn mãnh liệt hơn những cảm xúc mà các cô có thể gây cho tôi - nên tôi dửng dưng với điệu bộ của các cô, dù là hay hoặc dở. Tôi thản nhiên nhìn Georgiana và hỏi ngay:

– Bà Reed hiện giờ ra sao?

Cô ta cho rằng cần chặn ngay cách tôi hỏi thẳng như vậy và coi thế là hỗn xược.

– Bà Reed? À, cô muốn nói đến má tôi, má tôi hiện yếu lắm, không chắc cô có gặp má tôi tối nay được đâu.

Tôi nói:

– Nếu các cô vui lòng lên gác nói giúp với bà là tôi đã đến, thì tôi cảm ơn lắm lắm.

Georgiana gần như giật mình, trợn tròn mi mất xanh dữ tợn lên. Tôi nói thêm:

– Tôi biết bà đặc biệt có ý muốn gặp tôi, nên tôi không muốn trì hoãn làm vui lòng bà lâu quá mức cần thiết.

Eliza nói:

– Buổi tối má không muốn bị quấy rầy.

Tôi đứng ngay dậy, không đợi ai mời, lặng lẽ bỏ mũ, tháo bao tay, và nói rằng chắc chị Bessie ở dưới bếp, tôi muốn xuống gặp chị nhờ hỏi cho rõ xem tối nay bà Reed có sẵn lòng cho tôi gặp hay không? Tôi bước ra, và sau khi đã gặp chị Bessie nhờ chị lên hỏi hộ, tôi lại suy nghĩ đắn đo xem mình nên làm gì. Từ trước tới nay tôi vẫn có thói quen hay chùn bước trước sự thô bạo của người khác, ví thử một năm trước đây mà bị tiếp đãi như hôm nay, thì hẳn tôi đã quyết định ra khỏi Gateshead ngay sáng hôm sau rồi. Nhưng bây giờ tôi thấy rõ ngay như vậy là ngu ngốc. Tôi đã đi hàng trăm dặm đường để đến thăm một bà mợ, thì phải ở lại cho đến khi bà ta đỡ hẳn hoặc chết, còn cái thói kiêu ngạo điên rồ của các cô con gái bà, tôi phải gạt nó sang một bên, không nên quan tâm đến làm gì. Thế là tôi gọi người quản gia lên, bảo chị dọn cho tôi một căn buồng, và nói cho biết là có thể tôi sẽ ở lại một hay hai tuần, nhờ mang hành lý của tôi về buồng, và tự tôi đi theo vào; tôi gặp chị Bessie ở đầu cầu thang. Chị bảo:

– Bà đang thức, tôi đã thưa với bà là cô đến rồi, thôi chúng ta vào gặp bà đi, xem bà còn nhận ra cô không? Tôi chẳng cần phải để chị Bessie dẫn đường đến căn phòng quen thuộc trước kia tôi thường bị gọi đến đấy để chịu hành hạ mắng mỏ. Tôi tiến lên trước chị Bessie và nhè nhẹ mở cửa. Lúc ấy trời đã tối, trên bàn thắp một cây đèn có chụp. Cái giường rộng có bốn cột vẫn buông rủ tấm màn hổ phách như xưa. Vẫn cái bàn trang điểm, chiếc ghế bành và chiếc ghế đẩu, trước kia tôi đã phải quỳ trên chiếc ghế này hàng trăm lần để xin tha cho những tội mà tôi không hề phạm. Tôi nhìn vào một góc nhà, như muốn tìm bóng dáng cây roi mà trước kia tôi rất sợ, nó thường ẩn ở đó chỉ chờ dịp nhảy xổ ra như một con quỷ để quật tới tấp vào bàn tay run rẩy, vào cái cổ co rụt lại của tôi.

Tôi tiến đến bên giường, vén màn lên và cúi xuống chồng gối xếp cao.

Tôi nhớ rất rõ khuôn mặt bà Reed, và tôi muốn tìm lại hình ảnh quen thuộc ấy. Cũng may mà thời gian đã làm dịu lòng mong muốn trả thù và giảm bớt sự giận hờn căm ghét. Trước đây tôi đã từ giã bà với tâm trạng chua xót hằn thù, giờ đây tôi lại quay về gặp bà, nhưng thấy bà đau đớn, tôi chỉ thấy xót thương, và lòng tôi rất muốn quên đi, gạt bỏ mọi thù hằn, nối lại tình xưa, và nắm lấy tay nhau trong tình thân ái.

Kia là bộ mặt quen thuộc, vẫn khắc nghiệt tàn nhẫn như bao giờ, vẫn con mắt đặc biệt không gì có thể làm cho nó trở thành dịu hiền, vẫn đôi mày hơi xếch và có thể hách dịch, độc đoán. Đã bao lần bộ mặt ấy gieo sự nạt nộ và thù ghét với tôi? Trong khi tôi nhìn lại những nét khắc khổ kia thì những nỗi hãi hùng và sầu khổ thời thơ ấu lại hiện lên rõ ràng trong ký ức. Tuy nhiên tôi vẫn cúi xuống hôn bà; bà ngước nhìn tôi hỏi: Có phải Jane Eyre đấy không?

– Vâng, mợ Reed ạ, mợ thân mến, mợ thấy người thế nào?

Trước đây tôi đã thề không bao giờ còn gọi bà Reed là mợ nữa, nhưng bây giờ tôi nghĩ quên lời thề cũ cũng không phải là một tội lỗi. Tôi nắm chặt lấy bàn tay thò ra ngoài chăn; giá bà thân ái siết tay tôi thì có lẽ trong giờ phút đó, tôi cảm thấy lòng thật tình vui sướng. Song những con người bản chất lạnh lùng không phải phút chốc dịu hiền đi được, và những mối ác cảm tự nhiên cũng không thể nào tuyệt gốc rễ nhanh đến thế. Bà Reed giật tay ra, hơi quay mặt đi, bảo rằng tối nay trời ấm áp. Rồi bà lại nhìn tôi một cách lạnh nhạt đến nỗi tôi cảm thấy ngay rằng ý nghĩ của bà về tôi - tình cảm bà đối với tôi - vẫn chẳng có gì thay đổi, và chẳng thể nào thay đổi được. Nhìn đôi mắt lạnh lẽo như đá - mù tịt đối với tình thương vắt không ra nước mắt - tôi hiểu rằng bà vẫn coi tôi là kẻ tồi tệ nhất trên đời. Vì bà không thể nào có cái niềm vui rộng lượng để cho rằng tôi là một người tốt được, như vậy chỉ gây cho bà một nỗi bực dọc thôi.

Tôi cảm thấy buồn rồi đâm ra giận, nhưng rồi tôi quyết định phải thắng bà, dù cho cái bản chất và ý muốn của bà là như thế. Y như hồi còn bé, tôi rưng rưng nước mắt, nhưng cương quyết không cho nó trào ra. Tôi bưng một chiếc ghế lại đầu giường, ngồi xuống và cúi xuống mặt gối.

– Mợ cho gọi cháu, cháu đã đến đây, cháu định sẽ ở lại cho đến khi mợ đỡ hẳn.

– Ừ, đúng vậy, thế cô đã gặp các con gái tôi chưa?

– Dạ, đã.

– Được, cô có thể bảo cho các con tôi biết rằng tôi muốn cô ở lại cho đến khi nói chuyện được với cô về vài điều tôi vẫn giữ trong lòng; tối nay thì muộn quá rồi, mà tôi cũng khó nhớ lại những điều đó. Nhưng có vài điều tôi muốn nói... để tôi xem...

Mắt bà lơ láo, giọng nói lạc hẳn đi, chứng tỏ cái cơ thể tráng kiện xưa kia nay đã tàn tạ lắm rồi. Bà run rẩy trở mình, kéo chăn quấn lấy người, nhưng khuỷu tay tôi chống xuống đệm giữ mất một góc chăn, thế là bà phát cáu ngay:

– Đứng dậy! Đừng có tì lên chăn làm người ta bực mình nữa; có phải cô là Jane Eyre.

– Vâng, cháu là Jane Eyre.

Cái con bé này đã gây cho tôi bao nhiêu điều phiền muộn, không ai có thể ngờ được. Nó là một gánh nặng cho tôi; hàng ngày, hàng giờ, tôi rất bực mình với nó, vì tính nết nó khó hiểu, bất thường, lại có cái thói kỳ lạ cứ rình mò từng cử động của người ta! Tôi nói có một lần nó đối đáp với tôi như một con điên, một con quỷ, chưa từng thấy có đứa trẻ nào nói năng và nhìn người ta như nó bao giờ. Tống khứ được nó đi là tôi nhẹ cả người. Không hiểu ở Lowood người ta đối xử với nó ra sao? Ở đấy đã phát sinh bệnh thời khí học trò chết vô số. Thế mà nó không chết đấy, nhưng tôi cứ bảo là nó chết - tôi ước gì nó chết quách đi rồi!

– Bà Reed, điều mong ước của bà thực lạ lùng, sao bà lại ghét cô ta đến thế?

– Xưa nay tôi vẫn ghét cái con mẹ nó, vì mụ ta là người chị ruột độc nhất của chồng tôi, và chồng tôi quý mụ lắm. Khi mụ ta lấy một người chồng không đăng đối, bị gia đình ruồng bỏ, thì chồng tôi đã bênh vực mụ, phản đối cả gia đình. Lúc được tin mụ chết, chồng tôi khóc sướt mướt như một anh ngốc. Chồng tôi đã nhất định cho đi tìm đứa con nhỏ của mụ về nuôi, mặc dầu tôi đã cố nài là nên để người khác nuôi nó và trả tiền công cho họ. Ngay từ phút đầu nhìn thấy con ranh con ấy quặt nghẹo, ốm o, khóc luôn mồm, tôi đã thấy ghét rồi. Suốt đêm nó ti tỉ trong nôi; nó không khóc váng lên như những đứa trẻ khác mà chỉ ấm ức rên rỉ. Ông Reed lại thương nó; ông thường ru nó, chăm nó như thể con đẻ. Thật ra ông còn săn sóc nó hơn chính cả con đẻ của ông, cùng tuổi với nó nữa. Ông thường tìm cách làm cho các con ông thân mật với cái con bé ăn mày ấy, bọn trẻ đáng yêu chịu không nổi, hễ chúng tỏ ra không ưa con bé là ông lại nổi nóng ngay. Trong trận ốm cuối cùng, ông cứ đòi phải bế nó đến cạnh giường luôn, và một giờ trước khi chết, ông lại bắt tôi thề phải trông nom con bé. Thà gánh lấy một đứa ranh con ở nhà tế bần còn hơn, nhưng ông ấy yếu đuối lắm, bản chất vốn yếu đuối. Tôi rất mừng là thằng John không giống bố chút nào. Nó giống tôi và các anh tôi - nó thực là con cháu giống họ Gibson. Ôi, ước gì nó đừng giày vò tôi với những lá thư xin tiền nữa! Tôi còn lấy đâu ra tiền mà cho nó. Gia đình túng quẫn, tôi đến phải thải bớt một nửa gia nhân, phải đóng cửa một phần nhà, hoặc bỏ nhà đi thôi. Xưa nay có đời nào tôi chịu như thế, nhưng biết làm thế nào được? Hai phần ba số lợi tức của tôi phải đổ vào tiền lãi cầm nhà đất. John đam mê cờ bạc quá lắm, mà bao giờ cũng thua, tội nghiệp thằng bé! Nó giao du toàn với những quân lừa đảo; nó sa đọa rồi, trông nó mà phát sợ. Mỗi khi trông thấy John, tôi xấu hổ vì nó.

Bà Reed mỗi lúc một thêm bị kích thích. Tôi bảo chị Bessie, lúc ấy vẫn đứng cạnh giường phía bên kia:

– Tôi nghĩ lúc này tôi nên tránh mặt bà thì tốt hơn.

– Có lẽ nên thế, cô ạ. Nhưng cứ đến tối thường bà vẫn nói sảng như vậy. Về sáng bà tỉnh táo hơn.

Tôi đứng dậy. Bà Reed kêu lên:

– Khoan đã! Tôi còn điều này muốn nói: John cứ dọa tôi, lúc nào cũng mang chuyện nó chết hoặc tôi chết ra để dọa tôi. Đôi khi tôi chiêm bao thấy nó nằm thẳng cẳng, một vết thương rộng toác ra ở cổ, hoặc mặt trương phì và đen xạm. Tôi đang ở trong một tình trạng bế tắc lạ lùng, tôi lo lắng vô cùng. Biết làm gì đây? Làm thế nào có tiền bây giờ?

Bessie phải cố gắng khuyên bà ta uống một liều thuốc giảm đau, khó khăn lắm bà mới nghe lời. Lát sau bà Reed đã đỡ và bắt đầu thiu thiu ngủ, tôi bèn bước ra.

Hơn mười ngày trời qua, tôi không có dịp nào nói chuyện với bà. Bà vẫn luôn luôn mê sảng, nếu không thì lại mệt li bì, nên thầy thuốc bảo cấm không được để xảy ra việc gì có thể kích thích làm cho bà đau đớn. Trong thời gian đó, tôi cố hết sức sống hòa thuận với Georgiana và Eliza. Thoạt tiên cả hai đều có thái độ lạnh nhạt đối với tôi. Eliza thường ngồi hàng nửa ngày khâu vá, đọc sách, hoặc viết lách, rất ít khi nói gì với tôi hoặc với Georgiana. Còn cô em thì luôn miệng nói chuyện vẩn vơ với con chim bạch yến hàng giờ đồng hồ, cũng chẳng để ý gì đến tôi. Nhưng tôi quyết tỏ ra mình cũng không thiếu việc làm hoặc giải trí, tôi đã mang theo các đồ dùng để vẽ; nhờ vậy tôi cũng có việc làm và thấy thích thú.

Thường thường tôi mang theo hộp bút chì và mấy tờ giấy ra ngồi gần cửa sổ, cách xa hai chị em Eliza, và hí hoáy vẽ, những cảnh ngẫu nhiên thoáng hiện ra trong trí tưởng tượng của tôi, một cảnh biển khơi giữa hai hòn núi đá, một vầng trăng đang nhô lên, và một con tàu cắt ngang vầng trăng tròn vành vạnh đó, một nữ thủy thần nhô lên giữa đám lau sậy đầu đội vòng hoa sen, một nàng tiên ngồi trong một tổ chim sẻ dưới một vòm hoa cẩm tú.

Một buổi sáng tôi vẽ một khuôn mặt: một khuôn mặt như thế nào, tôi không cần biết, không cần để ý. Tôi lấy một cây bút chì đen mềm, gọt đầu nó cho to và bắt đầu vẽ. Lát sau tôi đã phác ra trên giấy một vầng trán rộng mà dô, phía trước là một khuôn mặt vuông vức, đường viền khuôn mặt làm tôi thích thú, tôi hào hứng vẽ tiếp những nét mặt. Dưới vầng trán này phải vẽ một cặp lông mày ngang thật đậm nét, và tất nhiên tiếp theo là một cái mũi cao, sống mũi thẳng, lỗ mũi rộng, với cái miệng trông mềm mại mà cũng chẳng phải là nhỏ đâu, rồi cái cằm cương nghị có đường xẻ ở giữa, dĩ nhiên còn phải thêm bộ ria mép và mớ tóc đen rậm bù xù ở hai bên thái dương, và lòa xòa trên trán nữa. Bây giờ đến lượt đôi mắt đây. Tôi vẽ mắt sau cùng, vì nó đòi hỏi phải vẽ rất cẩn thận. Tôi vẽ mắt to đường nét rõ ràng, lông mi dài và đen, con ngươi to sáng long lanh. "Được! Nhưng không hoàn toàn đúng", tôi nghĩ vậy trong lúc ngắm công trình của mình; "cần cho nó có thêm sức mạnh và tinh thần", và tôi tô thêm cho nét đậm thêm để cho ánh mắt sáng lên - Một hai nét thật khéo nữa thế là thành công. Và tôi đã có trước mắt khuôn mặt của một người bạn. Hai chị em Eliza lúc này quay mặt đi thì có nghĩa lý gì đối với tôi? Tôi nhìn bức vẽ; tôi mỉm cười vì thấy giống như hệt. Tôi chăm chú ngắm và rất hài lòng.

– Đấy là chân dung của một người cô quen phải không?

Eliza lên tiếng hỏi, cô đã tiến lại gần tôi lúc nào không biết. Tôi trả lời đó chỉ là một khuôn mặt tưởng tượng và tôi vội xếp ngay tấm hình xuống dưới những tờ giấy vẽ khác. Tất nhiên tôi đã nói dối. Thật ra thì bức chân dung ấy giống hệt ông Rochester. Nhưng ngoài tôi ra, điều ấy có quan hệ gì với Eliza, hoặc với bất cứ người nào khác? Georgiana cũng bước lại gần xem. Cô rất thích những bức tranh khác, còn bức họa vừa rồi cô chê là "một gã xấu trai". Cả hai đều hình như ngạc nhiên trước tài vẽ của tôi. Tôi nhận vẽ chân dung cho hai người, và mỗi cô lần lượt ngồi cho tôi phác một bức họa bằng bút chì, Georgiana đưa cho tôi xem cuốn album của cô. Tôi hứa sẽ vẽ cho cô một bức tranh bằng thuốc nước, việc đó khiến cô ta vui vẻ hẳn lên. Cô rủ ngay tôi ra ngoài vườn đi dạo. Đi chơi với nhau chưa được hai giờ đồng hồ, chúng tôi đã bắt sâu vào chuyện tâm tình. Georgiana tả lại cho tôi nghe trước đây hai mùa hội, cô đã sống một mùa đông tươi vui ở London như thế nào - cô đã làm cho bao nhiêu kẻ ngưỡng mộ, theo đuổi ra sao - cô còn nói ý cho tôi biết là cô đã chinh phục được một trái tim trong giới thượng lưu. Trời càng về chiều và tối, những lời nói xa xôi càng rõ hơn, cô kể lại những lời tình tự nỉ non, những cảnh thực là tình cảm; tóm lại hôm ấy cô đã dựng lên cả một thiên tiểu thuyết về cuộc sống xa hoa cho tôi nghe. Hàng ngày chúng tôi vẫn tiếp tục trò chuyện với nhau, câu chuyện vẫn chỉ xoay quanh một đề tài - tức bản thân cô, những mối tình, và những nỗi đau khổ của cô. Có điều lạ là cô không một lần nào đả động đến bệnh tình của mẹ, đến cái chết của anh trai, hoặc đến viễn tưởng đen tối của gia đình. Tâm trí cô hình như hoàn toàn bận nghĩ đến kỷ niệm những thú vui đã qua và-những khao khát ăn chơi trong tương lai. Mỗi ngày cô chỉ thoáng có mặt trong buồng bệnh của mẹ chừng năm phút là cùng, không hơn.

Eliza vẫn ít nói, rõ rằng cô không có thì giờ để nói chuyện, tôi chưa hề thấy người nào có vẻ bận rộn như cô, tuy thế cũng khó nói được là cô bận những việc gì, hoặc đúng hơn, cũng khó khám phá được kết quả những hoạt động của cô. Cô có một chiếc đồng hồ báo thức, sáng sáng nó đánh thức cô dậy sớm. Tôi không hiểu trước bữa ăn sáng cô làm những việc gì, nhưng sau bữa ăn cô phân chia thời giờ rất đều, và mỗi giờ cô làm một công việc nhất định. Mỗi ngày ba lần, cô giở một quyển sách con ra đọc, tôi ngó xem thấy là một quyển sách kinh bổn. Có lần tôi hỏi Eliza xem cô thích thú gì nhất trong cuốn sách đó, cô trả lời: "Luật điển". Hàng ngày cô để ba tiếng đồng hồ thêu chỉ kim tuyến, viền một tấm dạ vuông vuông đỏ tía, rộng gần bằng tấm thảm. Tôi tò mò xem tấm thảm đó dùng làm gì, thì cô trả lời rằng dùng để phủ bàn thờ một thánh đường vừa được dựng lên gần Gateshead. Cô còn dành ra hai tiếng đồng hồ để viết nhật ký, hai tiếng để lúi húi một mình vun tưới vườn rau, và một tiếng để tính toán các món chi tiêu. Hình như cô chẳng cần chuyện trò, bầu bạn với ai. Tôi cho rằng cô sung sướng theo quan niệm của cô, cô thấy thỏa mãn với nếp sống cổ hủ này, và không gì làm cho cô bực mình hơn là có sự gì xảy ra khiến cô phải thay đổi cái nhịp sống đều đặn như máy đồng hồ ấy.

Một buổi tối, Eliza có vẻ cởi mở hơn mọi ngày; cô nói với tôi rằng hạnh kiểm của John và cảnh gia đình bị đe dọa phá sản là nguyên nhân khiến cô vô cùng đau đớn, nhưng giờ đây cô đã ổn định tinh thần và đã có quyết định. Cô đã lo giấu kỹ một số vốn riêng, khi nào bà Reed mất đi rồi (cô thản nhiên nhận xét rằng bà khó lòng qua khỏi hoặc sống dai dẳng được lâu nữa), cô sẽ thực hiện điều cô dự định mà cô vẫn thiết tha ấp ủ từ lâu, cô sẽ tìm đến một nơi ẩn tích, cách biệt hẳn với cuộc sống phù phiếm của người đời; nếp sống đều đặn của cô sẽ không bao giờ bị sự gì phá rối nữa. Tôi hỏi Georgiana có đi theo cô không.

Dĩ nhiên là không, Georgiana và Eliza không có điểm nào giống nhau cả, họ chưa bao giờ có điểm gì giống nhau. Cô sẽ không thể vì lý do gì mà đeo cái gánh nặng sống chung với Georgiana. Georgiana sẽ đi theo đường của Georgiana; còn cô Eliza, cô sẽ đi theo đường của cô.

Lúc nào không thổ lộ tâm can với tôi, thì Georgiana lại nằm ườn trên ghế xô pha than phiền cảnh nhà buồn tẻ, chỉ ngong ngóng chờ bà dì Gibson viết thư mời cô ra tỉnh chơi. Cô ta nói:

Thật là tuyệt, nếu mình có thể đi khỏi chốn này độ một hoặc hai tháng, cho đến khi mọi chuyện xong xuôi.

Tôi không hỏi xem cô nói "mọi chuyện xong xuôi" nghĩa là thế nào, tôi cho là cô định nói đến cái chết của bà mẹ và tiếp theo là lễ an táng rầu rĩ. Eliza thường không để ý đến cái vẻ uể oải và những lời than vãn của cô em, coi như không có cái thần xác nằm ườn rên rỉ kia trước mắt cô. Vậy mà một hôm, lúc bỏ cuốn sổ tính toán xuống và giở đồ thêu ra, cô bỗng nhiên bảo cô em thế này:

– Georgiana này, hẳn là không bao giờ có một con vật nào phù phiếm và vô nghĩa hơn cô mà lại được phép có mặt trên trái đất này làm gì cho nó thêm chật ra. Cô không có quyền được sinh ra đời, vì cô có sử dụng cuộc đời vào việc gì đâu. Lẽ ra phải sống cho mình, sống tự lực, sống với mình, như những người biết điều khác, thì cô lại chỉ biết tìm cách ràng buộc sự yếu hèn của cô vào sức mạnh của một kẻ khác. Nếu không thể tìm được người nào muốn gánh lấy cái con người nhạt nhẽo, bị thịt, yếu đuối, vô tích sự như cô, thì cô la tướng lên rằng mọi người bạc đãi cô, bỏ rơi cô, để cho cô khổ sở. Hơn nữa, đối với cô cuộc sống phải là một cảnh luôn luôn thay đổi, luôn luôn kích thích, nếu không thì thế gian này chỉ là nơi ngục tối; cô phải được thờ phụng, cô phải được tán tỉnh, cô phải được nịnh nọt, cô phải có âm nhạc nhảy nhót và được đàn đúm, nếu không thì cô ủ rũ chết dần chết mòn. Cô không tìm nổi một cách nào khiến cô không bị phụ thuộc vào những cố gắng, những ý muốn của người khác sao? Cô hãy lấy một ngày, đem chia nó ra từng phần, cho mỗi phần một công việc, đừng để một khắc nào ngồi không, mười phút, năm phút cũng không để phí. Mỗi công việc, lần lượt làm cho có phương pháp thật đều đặn, nghiêm chỉnh. Ngày giờ sẽ trôi qua rất nhanh và cô tưởng chừng như nó vừa mới bắt đầu. Cô sẽ chẳng cần đến ai giúp đỡ cho cô qua một khoảng thời gian trống rỗng; cô sẽ chẳng cần phải tìm ai bầu bạn, trò chuyện, trao đổi tâm tình hoặc chịu đựng. Tóm lại, cô sẽ sống như một người độc lập đáng phải sống. Hãy nhớ lấy lời khuyên này, đây là lời khuyên đầu tiên và cũng là lời khuyên cuối cùng của tôi; rồi cô sẽ không cần đến tôi cũng như bất cứ một người nào khác dù có xảy ra chuyện gì đi nữa. Nếu cô bỏ ngoài tai những lời khuyên đó, nghĩa là cứ việc tiếp tục sống như trước, van xin, rên rỉ, chây lười, thì cô sẽ phải gánh lấy hậu quả của sự ngu xuẩn ấy, dù nó tệ hại và khó chịu đựng đến thế nào chăng nữa. Tôi nói thẳng điều này cho cô biết; nghe cho kỹ, vì dù những điều tôi sắp nói đây, tôi sẽ không nhắc lại lần thứ hai nữa, tôi cũng sẽ cương quyết hành động đúng như lời nói. Má mà mất đi rồi, tôi sẽ không nghĩ gì đến cô nữa đâu: sau ngày rước linh cữu của má vào nhà thờ Gateshead, tôi và cô sẽ xa cách nhau như chưa hề bao giờ biết nhau. Cô đừng nghĩ rằng vì ngẫu nhiên chúng ta cùng một cha mẹ sinh ra mà tôi sẽ cứ phải chịu ràng buộc với cô dù là sự ràng buộc mong manh nhất. Tôi có thể nói cho cô biết điều này: nếu toàn thể nhân loại bị quét khỏi trái đất, mà chỉ còn trơ lại hai đứa chúng ta thôi, thì tôi cũng sẽ bỏ cô ở lại thế giới cũ mà đi sang thế giới mới.

Eliza mím môi lại. Georgiana trả lời:

– Chị chả phải bận tâm diễn thuyết dài dòng như vậy. Ai mà không biết chị là đồ ích kỷ nhẫn tâm nhất trên đời này nữa. Còn tôi, tôi thừa biết sự thù ghét tức tối của chị đối với tôi. Tôi đã có chứng cớ hiển nhiên khi chị giở ngón chơi tôi một vố về chuyện nam tước Edwin Vere, chị không thể chịu nổi, thấy tôi vươn lên hơn chị, thấy tôi có danh vị, được tiếp đón trong cái môi trường mà chị chẳng dám ló mặt tới, cho nên chị đã giở cái trò mật thám, chỉ điểm và vĩnh viễn phá hoại dự định của tôi. Nói đến đây, Georgiana lấy khăn tay ra sỉ mũi mãi đến một tiếng đồng hồ. Eliza vẫn ngồi yên, thái độ lạnh lùng, chăm chú khâu.

Có những người rất ít coi trọng tình cảm khoan dung chân thực; nhưng đây là hai người vì thiếu tình cảm ấy mà trở thành, kẻ thì chua chát không sao chịu được, kẻ thì nhạt nhẽo đến mức đáng khinh. Tình cảm mà thiếu phán đoán thì chỉ là một chất nước vô vị, nhưng phán đoán mà thiếu tình cảm điều hòa thì cũng chỉ là một thứ đồ ăn cay đắng khô cứng đối với con người.

Chiều hôm ấy trời nổi gió, mưa lất phất, Georgiana đọc một cuốn tiểu thuyết rồi lăn ra ngủ trên ghế xô pha. Eliza đến nhà thờ mới dựng dự lễ; về tôn giáo, cô ta rất coi trọng nghi thức; thời tiết nào cũng không ngăn được cô đi dự lễ thực đúng giờ, cô coi đó là một bổn phận sùng tín. Chủ nhật nào cũng vậy, dù nắng hay mưa, cô cũng đến nhà thờ ba lần, và trong tuần lễ, ngày nào có cầu kinh là cô có mặt.

Tôi nảy ra ý lên gác thăm người ốm "gần đất xa trời", bà nằm trơ ra đó, hầu như chẳng ai quan tâm đến, các gia nhân chỉ trông nom bà lấy lệ, người đàn bà thuê để trông nom người ốm, vì không ai để ý đến, nên hễ có dịp là chuồn ra khỏi buồng ngay. Có chị Bessie là trung thành, nhưng chị còn phải lo việc gia đình riêng nên thỉnh thoảng mới đến được. Tôi thấy phòng người ốm không có ai trông, đúng như tôi dự đoán, chẳng có chị người làm nào ở đấy; bệnh nhân nằm im lìm, hình như mê mệt, khuôn mặt nhợt nhạt dán xuống gối trong lò sưởi lửa sắp tắt lụi. Tôi thổi lửa lên, sửa lại khăn trải giường, ngó kỹ bà Reed một lát trong khi bà không còn ngó tôi được nữa, rồi tôi đi ra chỗ cửa sổ.

Mưa hắt lộp bộp vào cửa kính, gió thổi Reed lên tơi bời. Tôi nghĩ thầm: "Có một người nằm kia sắp thoát ra ngoài vòng chiến đấu của những yếu tố trên thế gian này. Không biết cái linh hồn đang vật lộn để thoát khỏi cái thể xác của nó kia, khi cuối cùng được giải phóng, sẽ chơi vơi nơi đâu?".

Trong lúc suy nghĩ về cái điều huyền bí lớn lao ấy, tôi nhớ đến Helen Burns, tôi nhớ lời cô trối trăng, nhớ lòng tín ngưỡng của cô, cái quan niệm của cô về sự bình đẳng giữa những linh hồn đã lìa khỏi thể xác. Trong tâm tưởng tôi còn đang lắng nghe giọng nói của Helen mà tôi vẫn nhớ rõ, còn đang hình dung ra cái vẻ người xanh xao, tinh anh, bộ mặt tiều tụy và cái nhìn cao cả của cô, lúc cô nằm trên giường bệnh âm thầm và thì thầm nói lên niềm ước mong được trở về với Chúa, thì bỗng một giọng nói yếu ớt thì thào từ cái giường sau lưng tôi:

– Ai đấy?

Tôi biết đã mấy ngày nay bà Reed không nói được; phải chăng bà đã lại sức? Tôi tiến đến bên giường:

– Cháu đây, thưa mợ.

– Ai, cháu nào? Cô là ai? - Bà ngạc nhiên nhìn tôi, hơi sợ hãi, nhưng không có vẻ dài dại nữa. - Tôi chẳng biết cô là ai cả, Bessie đâu rồi?

– Thưa mợ, chị ấy ở ngoài nhà xép.

Bà Reed nhắc lại:

– Mợ, ai gọi tôi là mợ thế? Cô không phải là một người trong họ Gibson; nhưng tôi có biết cô - khuôn mặt, đôi mắt và vầng trán kia tôi trông quen lắm. Trông cô giống... kìa, cô giống Jane Eyre!

Tôi không nói gì cả, sợ nói rõ mình là ai sẽ gây xúc động cho bệnh nhân. Bà nói tiếp:

– Nhưng tôi sợ mình lầm, ý nghĩ của tôi đánh lừa tôi. Tôi muốn gặp Jane Eyre, nên tưởng tượng ra là giống đấy thôi chứ làm gì có, với lại tám năm rồi còn gì, chắc hẳn nó phải khác đi nhiều chứ.

Bấy giờ tôi mới nhẹ nhàng nói cho bà tin rằng chính tôi là người mà bà đoán và đang muốn gặp. Vì thấy bà hiểu lời tôi và tâm trí bà lúc này đã tỉnh táo hẳn, tôi giải thích cho bà hiểu chị Bessie đã bảo chồng đến Thornfield, tìm tôi ra sao.

Bà nói ngay:

– Tôi biết tôi ốm nặng lắm, vừa rồi tôi cố giở mình mà chân tay không sao cử động nổi. Trước khi chết, tôi muốn tâm trí được thảnh thơi. Có những điều lúc khỏe mạnh ít khi nghĩ đến, nhưng trong lúc yếu như bây giờ thì sao mà nó đè nặng trĩu lên lòng thế. Chị người làm có ở đấy không? Hay ngoài cô ra không còn ai trong buồng này nữa?

Tôi nói cho bà yên tâm là chỉ có mình bà với tôi.

– Được, tôi đã hai lần đối xử sai trái với cô, lúc này tôi rất hối hận. Một là tôi đã không giữ lời hứa với nhà tôi là sẽ nuôi nấng cô như con đẻ, hai là.... - bà ngừng lại - Suy cho cùng, có lẽ điều này cũng không quan trọng lắm - bà lẩm bẩm một mình - có thể mình sẽ qua khỏi, mà tự hạ mình xuống như thế với con bé thì đau khổ lắm.

Bà cố gắng cựa mình nằm lại, nhưng không được, mặt bà biến sắc, hình như bà cảm thấy một sự biến chuyển gì trong người - có thể đấy là điềm báo trước phút hấp hối.

– Thôi, ta phải làm điều đó cho xong đi. Cõi vĩnh hằng đã ở trước mắt; ta nói cho nó biết là hơn... Cô hãy lại mở ngăn kéo bàn trang điểm của tôi, ở đấy có một phong thư, cô cầm lấy.

Tôi làm theo lời bà. Bà bảo:

– Đọc thư đi.

Bức thư ngắn, lời lẽ như sau:

Thưa bà,

Xin bà làm ơn cho tôi biết địa chỉ của cháu gái tôi là Jane Eyre, xin bà cho biết cháu nó hiện nay ra sao. Tôi có ý định viết thư ngay cho cháu và muốn cháu đến Madeira với tôi. Trời đã phù hộ cho công việc làm ăn của tôi được may mắn. Tôi không lập gia đình, con cái không có, nên muốn nuôi cháu, để khi tôi mất nó sẽ là người thừa kế gia sản của tôi sau này.

Thưa bà tôi xin v.v...

JOHN EYRE, Madeira

Bức thư đề cách đây đã ba năm. Tôi hỏi:

– Sao cháu không hề được nghe biết chuyện này?

– Vì tôi ghét cô quá nên không muốn đưa tay ra giúp dỡ để cô trở nên giàu có. Tôi không thể nào quên thái độ đối xử của cô với tôi. Jane, tôi không thể quên được vẻ hung dữ của cô mỗi lần cô quay lại chống tôi; tôi không quên được giọng nói của cô lúc cô nói rằng cô ghê tởm tôi nhất trần đời; cái nhìn của cô chẳng có vẻ gì là trẻ thơ và giọng nói khi cô quả quyết rằng chỉ nghĩ đến tôi thôi cô cũng đủ phát ốm lên rồi, và cô lại bảo hẳn rằng tôi đối xử với cô thật là tàn ác khốn nạn. Tôi không thể quên được những cảm giác của chính tôi. Lúc cô chồm lên mà phun ra những lời nói độc địa. Tôi thấy khiếp đảm như khi đánh hoặc xua đuổi một con vật mà nó lại ngước mắt lên như mắt người nhìn lại và nguyền rủa mình bằng giọng nói của người thật... Rót nước cho tôi? Ôi, mau lên!

– Mợ Reed thân mến. - tôi nói, tay đưa nước cho bà, - mợ đừng nghĩ đến những chuyện cũ ấy làm gì nữa, xin mợ quên đi. Mợ hãy tha thứ cho những lời nói sốc nổi của cháu; hồi ấy cháu còn nhỏ, từ bấy đến nay đã tám chín năm rồi còn gì.

Bà không để ý đến lời tôi nói, nhưng khi đã uống một ngụm nước và lấy hơi, bà lại tiếp:

– Tôi bảo cô rằng tôi không thể quên được chuyện ấy, và tôi đã trả thù, bởi vì nếu cô được chú John Eyre của cô nuôi nấng, được sống trong cảnh nhàn hạ sung sướng, thì tôi không sao chịu nổi. Tôi đã viết thư trả lời ông ta rằng tôi rất buồn vì ông không đạt ý nguyện. Jane Eyre đã chết về bệnh thời khí ở Lowood rồi. Thôi, bây giờ cô muốn làm gì tùy ý, cô viết thư bảo rằng tôi đã nói sai sự thật đi, trình bày rõ cả sự dối trá của tôi, nếu cô muốn. Tôi cho rằng cô sinh ra đời này là để làm khổ tôi; cho đến giờ phút lâm chung này tôi cũng vẫn còn bị hành hạ, vĩ nhớ lại một việc làm mà nếu không có cô thì tôi không phạm.

– Mợ ơi, giá mợ có thể quên những điều đó đi, và nhìn cháu với một lòng khoan dung thương mến...

– Bản chất cô xấu lắm, cho đến tận bây giờ tôi vẫn không hiểu nổi cô, làm thế nào mà ròng rã chín năm trời cô nhẫn nại được trước mọi cách đối xử, thế mà đến năm thứ mười sự hung dữ của cô đột nhiên bùng ra, tôi không sao hiểu được đấy.

– Bản chất cháu không đến nỗi xấu như mợ nghĩ đâu, cháu nóng nảy, nhưng không có tâm địa hằn thù. Hồi còn bé, nhiều lần cháu rất muốn được yêu quý mợ nếu mợ cho phép. Và bây giờ cháu hết sức mong mỏi được làm lành với mợ, mợ ơi mợ hôn cháu đi.

Tôi kề má lại sát môi bà, nhưng bà không hôn tôi, và bảo tôi cúi xuống giường như vậy đè cả lên người bà, rồi bà lại đòi uống nước. Trong lúc bà uống, tôi nâng bà dậy và giữ bà trong cánh tay tôi, khi đặt bà xuống giường, tôi lấy tay mình ủ lên bàn tay lạnh giá dính nhớp của bà; bà rút những ngón tay yếu đuối ra khỏi tay tôi, mắt đờ dại của bà lảng tránh mắt tôi. Sau cùng tôi nói với bà:

– Thôi, mợ yêu cháu, hay ghét cháu là tùy ý mợ, cháu hoàn toàn bỏ qua hết mọi chuyện cũ, bây giờ mợ hãy cầu xin Chúa tha thứ và để cho tâm hồn thư thái.

Người đàn bà đau khổ đáng thương! Bây giờ bà có cố gắng thay đổi nếp suy nghĩ thì cũng quá muộn rồi. Lúc sống bà đã suốt đời thù ghét tôi, thì lúc chết nhất định bà vẫn thù ghét tôi.

Lúc ấy, chị người làm bước vào, theo sau là chị Bessie. Tuy thế tôi còn chần chừ ở lại nửa tiếng đồng hồ nữa, hy vọng được thấy một dấu hiệu thân ái nào đấy của bà, nhưng bà không tỏ dấu hiệu nào cả. Ngay sau đó bà lại mê man và không tỉnh lại nữa, đến mười hai giờ đêm hôm ấy bà mất. Tôi không có mặt ở đấy để vuốt mắt cho bà, cả hai cô con gái bà cũng vậy. Sớm hôm sau mọi người cho biết rằng công việc đã xong. Lúc ấy thi thể bà Reed đã được liệm. Eliza và tôi vào nhìn mặt bà, còn Georgiana thì khóc ầm lên, nói rằng sợ không dám vào. Cái thân hình của bà Sarah Reed trước kia vạm vỡ hoạt động, lúc này nằm lặng lẽ cứng đờ. Đôi mắt khắc nghiệt kia đã khép lại dưới vành mi giá lạnh; vầng trán và những nét mặt cứng cỏi còn ghi lại dấu vết của một tâm hồn nghiệt ngã. Đối với tôi, cái thi thể đó là một vật lạ lùng và trang trọng. Lòng rầu rĩ đau buồn, tôi lặng ngắm xác bà, nó chẳng gợi được tình cảm gì êm đềm, dịu dàng thương cảm, hoặc hy vọng, hoặc chịu đựng; nó chỉ làm cho tôi hết sức buồn rầu trước những đau khổ của bà chứ không phải sự mất mát của tôi - và chỉ cảm thấy một nỗi sợ hãi âm u, không nhỏ được ra lấy giọt nước mắt trước cái chết như vậy.

Eliza bình tĩnh nhìn xác mẹ. Sau mấy phút yên lặng, cô nói:

– Với một thể chất như thế, đáng lẽ má còn sống lâu nữa; sầu não đã rút ngắn đời má.

Môi cô bị giật giật một lát, sau đó cô bước ra khỏi buồng, tôi cũng bước theo. Chúng tôi không ai nhỏ lấy một giọt nước mắt nào.

CHƯƠNG XXII

Ông Rochester chỉ cho tôi đi trong hạn một tuần lễ, thế mà tôi ở Gateshead đã một tháng rồi. Sau tang lễ tôi muốn trở về ngay, nhưng Georgiana cứ khẩn khoản giữ tôi lại cho đến khi cô ta đi London, bây giờ cô đã được ông cậu Gibson mời lên kinh đô chơi; ông về đây để đưa đám bà chị và thu xếp việc gia đình. Georgiana bảo rằng cô sợ phải ở lại một mình với Eliza; trong lúc buồn bã này cô chẳng tìm thấy chút thông cảm nào của chị cô. Eliza chẳng nâng đỡ cô trong giờ phút hãi hùng, mà cũng chẳng đỡ đần gì cô trong việc sửa soạn cuộc hành trình. Tôi đành phải gắng chịu đựng những nỗi lòng chán nản yếu đuối ấy, và những lời than vãn ích kỷ của cô và tôi cũng cố giúp cô trong việc khâu vá, sắp xếp áo sống cho cô. Tất nhiên trong lúc tôi làm giúp thì cô lại ngồi chơi, nên tôi nghĩ bụng: "Nếu trời bắt tôi phải sống chung với cô, cô em họ của tôi ạ, thì chúng ta sẽ bắt đầu cuộc đời một cách khác hẳn. Tôi sẽ không chịu ngoan ngoãn gánh lấy phần khó nhọc hộ cô đâu tôi sẽ chỉ định phần việc cho cô, và bắt cô phải làm tròn, nếu không thì việc sẽ bỏ bễ. Tôi cũng sẽ yêu cầu cô im đi, giữ lại trong lòng những lời than vãn rầu rĩ giả dối của cô. Sở dĩ tôi vui lòng kiên nhẫn và dễ dãi như thế này là vì cuộc tiếp xúc giữa cô với tôi chỉ có tính cách tạm thời, và lại xảy đến trong hoàn cảnh tang tóc đặc biệt mà thôi”.

Sau cùng Georgiana đi London, nhưng bây giờ lại đến lượt Eliza nài tôi nán lại thêm tuần nữa. Cô bảo rằng chương trình của cô đòi hỏi cô tất cả thì giờ và mọi sự thận trọng, cô sắp đi đến một nơi xa xôi không ai biết. Suốt ngày cô cài chặt cửa buồng, ở lỳ trong đó đóng hòm xiểng, lôi hết các thứ trong ngăn kéo ra, đốt bỏ các giấy má và không chịu tiếp ai cả. Cô nhờ tôi trông nom nhà cửa, tiếp khách và trả lời những thư chia buồn.

Một buổi sáng, cô bảo tôi có thể trở về tùy ý, cô nói thêm:

– Và tôi cám ơn cô rất nhiều, vì sự giúp đỡ quý báu và thái độ kín đáo của cô. Giữa việc chung sống với một người như cô và chung sống với Georgiana có điều khác nhau. Cô tự làm lấy phần việc của mình trong cuộc sống, không cần phiền lụy đến ai. Sáng mai - cô nói tiếp - tôi sẽ lên đường sang lục địa. Tôi sẽ nương náu ở nhà thờ Lixlơ - cô sẽ gọi đó là một tu viện. Ở đấy tôi sẽ sống một cuộc đời yên tĩnh, không lo bị ai quấy rầy. Tôi sẽ bỏ ra một thời gian tìm hiểu giáo lý của nhà thờ La Mã và sẽ nghiên cứu kỹ hệ thống của giáo lý ấy. Nếu tôi thấy rằng, quả đúng như tôi đã dự đoán, đó là hệ thống tốt nhất bảo đảm hành động của muôn vật một cách tốt đẹp và có nền nếp nữa, thì tôi sẽ quy theo giáo lý La Mã và có lẽ còn khoác áo tu hành nữa.

Trước quyết định này, tôi không hề tỏ ra ngạc nhiên, mà cũng chẳng có ý can ngăn cô. Tôi nghĩ: "Khuynh hướng ấy hoàn toàn phù hợp với cô, cầu trời nó đem lại cho cô nhiều điều hay". Lúc chia tay, cô bảo tôi:

– Tạm biệt Jane Eyre, người chị họ của tôi, cầu chúc cho cô mọi sự tốt lành, cô cũng là người có đôi chút lương tri đấy.

Tôi trả lời:

– Eliza, cô cũng chẳng thiếu lương tri, nhưng tôi cho rằng chỉ trong một năm nữa, lương tri của cô sẽ bị chôn sống giữa bốn bức tường của một tu viện Pháp thôi. Dù sao, đó chẳng phải là việc của tôi, và nếu con đường ấy hợp với cô thì tôi cũng chẳng băn khoăn làm gì.

– Cô nói phải, - Eliza đáp.

Nói vậy rồi chúng tôi mỗi người đi một ngả. Vì tôi không còn dịp nào để nhắc đến Eliza và em gái cô ta nữa nên tôi có thể nói ngay ở đây là Georgiana lấy chồng khá, một tay giàu có ăn chơi lọc lõi trên đường đời; còn Elida thì đã khoác áo nhà tu, hiện giờ là bề trên cai quản cái tu viện mà cô đã qua thời kỳ tập sự ở đấy, và cô đã cúng cả tài sản của mình vào tu viện.

Người ta cảm thấy như thế nào khi trở về nhà, sau một thời gian xa nhà lâu hay chóng, tôi không được biết. Tôi chưa hề có cảm tưởng ấy. Tôi cũng đã được biết cái cảm tưởng hồi còn thơ ấu, tôi bỏ đi chơi xa, trở về Gateshead, bị mắng về tội lầm lầm lì lì, và sau đấy, tôi cũng được biết cái cảm tưởng mỗi khi từ nhà thờ trở về Lowood, tôi ước ao được một bữa no nê, được sưởi bên lò ấm ra sao, nhưng rồi sau cũng chẳng được ăn mà cũng không được sưởi. Những buổi trở về ấy chẳng thú vị và đáng mong ước gì. Chẳng có hòn nam châm nào hút tôi đến một nơi nhất định, khiến tôi càng lại gần thì sức hút của nó lại càng mạnh. Tuy nhiên tôi cũng cứ phải thử quay về Thornfield xem sao.

Cuộc hành trình của tôi thật vô vị, một ngày đi năm mươi dặm, ngủ lại một đêm ở quán trọ, rồi hôm sau lại đi năm mươi dặm nữa. Suốt mười hai giờ đầu, tôi còn nghĩ đến giờ phút lâm chung của bà Reed. Tôi nhìn thấy mặt bà xám ngắt, nhăn nhúm, nghe thấy giọng nói của bà lạc hẳn đi. Tôi nghĩ đến ngày đưa đám, đến cỗ quan tài, đến chiếc xe tang, đến đám gia nhân và tá điền mặc đồ đen (số họ hàng thân thích đi đưa rất ít), vòm mồ mở rộng, ngôi nhà thờ lặng lẽ, và buổi lễ cầu hồn trang nghiêm. Rồi tôi miên man nghĩ đến Eliza và Georgiana, người thì là ngôi sao trong phòng khiêu vũ, người thì chỉ biết sống trong buồng tu kín. Và tôi phân tích sự khác biệt về con người và về tính tình giữa hai chị em. Buổi tối, về tới thành phố lớn... tư tưởng của tôi tản mạn đi, đêm đến khiến tôi nghĩ sang hướng khác. Đặt mình nằm trên giường quán trọ, tôi gạt những hồi ức đi để nghĩ đến tương lai.

Tôi đang quay về Thornfield, nhưng không hiểu tôi còn ở lại đấy bao lâu nữa. Chẳng lâu đâu, điều ấy thì tôi biết chắc rồi. Trong khi tôi đi vắng, bà Fairfax có gửi thư cho tôi bảo rằng khách khứa ở lâu đài đi cả. Ông Rochester đi London từ ba tuần lễ trước, nhưng chừng độ nửa tháng nữa ông sẽ trở về. Bà Fairfax đồ chừng ông đi như vậy để sửa soạn lễ cưới vì ông có nói sẽ mua một cỗ xe mới. Bà bảo bà vẫn lấy làm lạ về chuyện ông định cưới cô Ingram làm vợ, nhưng theo dư luận và như chính mắt bà được thấy thì có lẽ lễ cưới sắp tổ chức đến nơi rồi. Tôi bụng bảo dạ: "Nếu còn nghi ngờ về chuyện cưới xin thì bà thực ngây thơ một cách lạ lùng, riêng tôi, tôi không nghi ngờ chuyện ấy”.

Và tôi tự hỏi tiếp: ”Mình biết đi đâu?”. Suốt đêm tôi nằm mơ thấy cô Ingram, trong giấc mơ về gần sáng, tôi thấy cô đuổi tôi ra khỏi lâu đài Thornfield, đóng sập cửa lại và chỉ cho tôi đi ra một con đường khác, còn ông Rochester thì đứng khoanh tay trước ngực, nhìn cả hai chúng tôi mà mỉm cười chua chát.

Tôi không viết thư báo cho bà Fairfax rõ đích xác hôm nào tôi trở về, vì tôi chẳng muốn họ đem xe đến đón tôi ở Millcote. Tôi định lặng lẽ đi bộ một mình trên chặng đường và sau khi đã gửi người chủ quán chiếc va li, tôi lặng lẽ rời quán George. Lúc 6 giờ, vào một buổi chiều tháng sáu, và lại theo con đường cũ trở về Thornfield. Phần lớn con đường này xuyên qua cánh đồng và hồi này rất vắng vẻ.

Buổi chiều mùa hạ ấy không huy hoàng chói chang nhưng đẹp và êm ả. Dọc đường vẫn còn những người cắt phơi cỏ. Tuy bầu trời vẩn mây nhưng vẫn hứa hẹn một thời tiết tốt, những chỗ không bị mây che, trời trong xanh. Phía trời tây cũng ấm áp ánh sáng không bị vẩn đục vì hơi nước - tưởng chừng nơi đó đốt lên một đám lửa, có một bàn thờ sáng chói ẩn sau tấm màn mây mờ đục như đá vân, và qua những kẽ hở lóe ra ánh sáng vàng chói.

Con đường trước mắt cứ rút ngắn dần đi, tôi thấy lòng vui vui đến nỗi một lần tôi dừng lại, tự hỏi niềm vui đó có nghĩa gì và thầm nhắc mình là nơi tôi đang tới đâu phải là nhà tôi, đâu phải là nơi ở cố định, nơi bạn bè thân mến mong ngóng đợi chờ. Tôi tự nhủ: "Hẳn bà Fairfax sẽ mỉm cười lặng lẽ đón mình và con bé Adèle sẽ vỗ tay nhảy bổ đến với mình, nhưng mình cũng biết rõ là mình chỉ nghĩ đến một người khác thôi, mà người đó thì lại chẳng nghĩ gì đến mình".

Nhưng có cái gì bướng bỉnh như tuổi trẻ? Có cái gì mù quáng bằng sự thiếu kinh nghiệm? Cả hai đều khẳng định rằng: được có đặc ân nhìn thấy ông Rochester lần nữa là đủ vui rồi, dù ông ấy có nhìn đến mình hay không, và chúng lại thúc giục tôi: "Mau lên! Mau lên! Trong khi còn có thể, hãy đến với ông ấy đi, vì chỉ vài ngày, hay vài tuần nữa là cùng, cô và ông ấy sẽ mãi mãi xa nhau". Tôi phải cố gạt bỏ nỗi đau buồn vừa chớm nở - một ý nghĩ lệch lạc mà chính bản thân tôi không thể nào công nhận và vun xới - tôi rảo cẳng chạy.

Trên cánh đồng Thornfield, mọi người đang cắt rạ hoặc đúng hơn, những người làm ruộng vừa mới nghỉ việc; họ trở về nhà, bồ cào vác trên vai. Lúc này tôi sắp đến nơi rồi, chỉ còn phải qua một hoặc hai cánh đồng nữa là qua đường và đến cổng lâu đài. Hoa hồng nở rộ đầy hàng rào! Nhưng tôi cũng chẳng kịp hái vài bông, vì tôi muốn vào nhà ngay. Tôi đi qua một cây tường vi, cành lá sum suê nở đầy hoa, lả xuống ngang đường, rồi đến một con đường hẹp có những bực đá, tôi thấy... ông Rochester ngồi đó, tay cầm một quyển sách và cây bút chì, ông đang hý hoáy viết.

Phải, ông không phải là một bóng ma, vậy mà sao gân cốt tôi rời rã cả ra, tôi mất hẳn tự chủ một lát. Thế là nghĩa làm sao? Tôi không hề nghĩ rằng khi trông thấy ông tôi lại run lên như thế, hoặc đờ cả người ra không nói được nên lời trước mặt ông. Ngay sau khi định thần lại được, tôi muốn lùi lại, tôi không nên để cho mình lố bịch. Tôi biết có thể đi vào trong nhà bằng một lối khác. Dù cho tôi có biết đến hai mươi lối đi nữa thì cũng thế thôi, vì ông Rochester đã thấy tôi rồi.

– À! Ông kêu lên, đặt sách và bút chì xuống. - Cô đây rồi, lại đây nào, cô.

Tôi nghĩ mình phải bước lại, mặc dù bước lại với dáng điệu như thế nào tôi cũng không rõ nữa, tôi khó biết được cử chỉ của mình lúc đó ra sao, tôi chỉ cố làm ra vẻ bình tĩnh, và nhất là cố kìm giữ những thớ thịt trên mặt đang giần giật phản lại ý muốn của tôi, cứ muốn biểu lộ ra tất cả những điều tôi đã quyết định giấu kín. May tôi có tấm mạng mỏng che mặt... nó vẫn buông xuống, tuy thế tôi vẫn cố gắng để giữ vẻ bình thản đúng mức.

– Jane Eyre đấy phải không? Cô đi bộ từ Millcote về đấy à? Thôi, đúng là một trò đùa của cô rồi, cô không bảo xe đi đón và không muốn trở về với tiếng xe lạo sạo trên đường như mọi người tầm thường khác, nhưng lại lẻn về nhà cùng với bóng hoàng hôn, đúng như một giấc mơ hay một cái bóng. Cả một tháng vừa rồi cô làm cái gì.

– Thưa ông, tôi ở với mợ tôi, bà ấy mất rồi.

– Thật đúng là một câu trả lời của cô Jane! Xin các vị thiên thần che chở cho tôi! Cô ta từ một thế giới khác về đây - từ nơi cư trú của những người đã chết, và cô ta nói với tôi như vậy khi gặp một mình tôi trong buổi tịch dương? Nếu tôi đủ cam đảm, tôi sẽ chạm vào người cô, xem cô là người hay bóng, cô gái ma quái ạ? Nhưng tôi thấy ngay là mình chỉ nắm được cái ánh sáng xanh lè của ma trơi trong cánh đồng lầy thôi. Lang bạt! Lang bạt!

Ngừng một lát, ông lại nói tiếp:

– Xa tôi một tháng ròng, tất là cô quên hẳn tôi rồi, tôi cam đoan vậy!

Tôi biết mình sẽ vui mừng khi gặp lại ông chủ, mặc dù tôi vẫn nơm nớp sợ chẳng bao lâu nữa ông sẽ chẳng còn là ông chủ nữa, và tôi cũng chẳng có còn nghĩa lý gì đối với ông. Nhưng (ít nhất là theo ý tôi) ông Rochester bao giờ cũng vẫn là một nguồn phong phú rắc gieo hạnh phúc, và chỉ nếm những mảnh bánh vụn ông vung ra cho những con chim lạc loài xa lạ như tôi, cũng đã là một bữa tiệc huy hoàng rồi. Những lời nói cuối cùng của ông đối với tôi là một liều thuốc quý, hình như nó ngụ ý tôi quên ông hay nhớ ông, điều đó cũng có phần quan trọng đối với ông. Và ông nói như Thornfield chính là nhà của tôi - mà ước gì đây là nhà của tôi thực!

Ông vẫn ngồi nguyên trên bực thềm, tôi cũng không muốn xin phép ông để đi qua. Lát sau tôi hỏi xem ông có đi London không.

– Có, tôi đoán rằng cô biết chuyện đó là nhờ có phép thần thông.

– Bà Fairfax viết thư nói chuyện với tôi.

– Thế bà ấy có bảo cô là tôi đi làm gì không?

– Ồ có, thưa ông! Mọi người đều biết việc ông làm.

– Cô Jane ạ cô phải đi xem cỗ xe mới được, và cho tôi biết nó có thực xứng đáng với bà Rochester không, và khi bà Rochester dựa lưng vào cái đệm xe màu đỏ chói ấy, liệu trông có giống nữ hoàng Boadicea⁸⁹ không. Cô Jane, tôi ước gì vẻ ngoài của tôi được tương xứng hơn một chút với nàng. Cô là một nàng tiên, cô hãy bảo cho tôi biết liệu cô có thể ban cho tôi chút bùa phép hay cái gì đại loại như vậy khiến tôi trở thành một người giỏi trai không.

– Điều này vượt khỏi sức mạnh của phép thần, thưa ông.

Và tôi nghĩ thầm: "Chỉ cần có cặp mắt nồng nàn là đủ sức quyến rũ rồi, đối với cặp mắt ấy ông đã đủ đẹp trai rồi, hoặc đúng hơn, những nét rắn rỏi của ông có một sức mạnh vượt xa cái đẹp".

Đôi khi ông Rochester đọc được cả ý nghĩ của tôi với một sự tinh tường mà tôi không sao hiểu nổi. Lúc này ông không để ý đến câu đáp ngắn ngủi của tôi, nhưng ông mỉm cười với tôi, nụ cười ấy chỉ riêng ông mới có, nhưng rất ít khi ông dùng đến. Hình như ông cho rằng nó cao đẹp quá, không nên dành cho những mục đích tầm thường. Nó là ánh mặt trời của con tim, lúc này ông chiếu rọi ánh dương ấy vào tôi.

– Cô Jane, đi đi, - ông nói và nhường chỗ cho tôi qua bậc thềm, - cô hãy đi lên nhà, cho đôi chân bé nhỏ và lang thang mỏi mệt của cô được nghỉ ngơi trên ngưỡng cửa của một người bạn.

Bây giờ tôi chỉ còn có việc lặng lẽ vâng lời ông, tôi chẳng cần phải nói với ông thêm điều gì nữa. Tôi bước qua bậc thềm, không nói gì, và định từ giã ông một cách bình thản. Nhưng có một sự thôi thúc nào đó giữ tôi lại, một sức mạnh buộc tôi phải quay lại. Tôi nói - hay một cái gì trong người nói hộ tôi, và ngoài ý muốn của tôi:

– Cảm ơn lòng tốt của ông, ông Rochester. Tôi rất lấy làm vui mừng được trở về với ông, và bất cứ ông ở đâu tôi cũng coi chỗ ấy như nhà của tôi, chỉ đấy mới là nhà tôi.

Tôi bước đi nhanh đến nỗi nếu ông có muốn giữ tôi lại cũng không kịp. Lúc trông thấy tôi, Adèle sướng đến điên người lên. Bà Fairfax đón tôi với mối thiện cảm mộc mạc như mọi khi. Còn Leah thì mỉm cười và cả Sophie cũng vui vẻ chào tôi "Bonsoir". Tôi thấy dễ chịu quá, còn gì sướng hơn là được mọi người xung quanh yêu mến, và cảm thấy sự có mặt của mình làm cho người khác thêm vui vẻ.

Chiều hôm ấy tôi nhất định nhắm mắt lại không nhìn vào tương lai, tôi bịt chặt tai để khỏi phải nghe tiếng nói báo trước buổi chia phôi, và nỗi đau lòng sắp tới. Sau khi uống trà xong, bà Fairfax cầm lấy đồ đan, tôi ngồi trên một chiếc ghế thấp bên cạnh bà, còn Adèle quỳ trên tấm thảm nép sát người vào tôi một tình cảm yêu thương lẫn nhau hình như vây quanh chúng tôi trong một bầu không khí thanh bình quý báu; tôi thầm cầu nguyện cho chúng tôi không phải xa nhau dù sớm hay muộn. Nhưng chợt ông Rochester bước vào, nhìn thấy chúng tôi ngồi như vậy, hình như ông rất hài lòng trước cảnh quây quần thân mật ấy. Ông nói, ông cho rằng bà Fairfax lúc này hẳn là vui mừng vì lại thấy cô con gái nuôi, và ông nói thêm là ông thấy Adèle cũng: "prête à croquer sa petite maman Anglaise"⁹⁰. Tôi lại hơi có cái hy vọng táo bạo là, ngay cả sau khi đã cưới vợ rồi, ông Rochester cũng sẽ để cho ba chúng tôi vẫn đoàn tụ ở một nơi nào đó, dưới sự che chở của ông, không đến nỗi phải hoàn toàn xa lánh tia nắng ấm của sự hiện diện của ông.

Suốt nửa tháng sau ngày tôi trở lại, lâu đài Thornfield vẫn có vẻ lặng lẽ như không. Chẳng thấy ai đả động gì đến chuyện đám cưới của ông chủ, mà tôi cũng chẳng thấy có sự sửa soạn gì cho việc cưới xin. Hầu như ngày nào tôi cũng hỏi bà Fairfax xem bà có nghe thấy quyết định gì chăng, nhưng lần nào bà cũng trả lời không. Có một lần bà hỏi thẳng ông Rochester xem bao giờ ông mới định đưa cô dâu về, nhưng ông chỉ trả lời bằng một câu nói đùa và nhìn bà bằng con mắt lạ lùng, vì thế bà cũng chẳng hiểu ý ông ra sao.

Có điều đặc biệt khiến tôi ngạc nhiên là không hề có một cuộc đi lại nào, cả đến những cuộc thăm viếng Ingram Park cũng không. Đã hẳn rằng nó cách Thornfield những hai mươi dặm đường, ở ven một quận khác, nhưng đã yêu nhau thì "tam tứ núi cũng trèo” mới phải chứ. Đối với một tay kỵ sĩ lão luyện và dẻo dai như ông Rochester thì chỉ đi mất một buổi sáng là cùng. Tôi bắt đầu vuốt ve cái hy vọng mà tôi không có quyền tin rằng cuộc hôn nhân đã tan vỡ, rằng dư luận đã hiểu lầm cả, rằng một bên hoặc cả hai cũng đã thay đổi ý kiến. Tôi thường quan sát nét mặt ông chủ tôi xem có vẻ gì bực bội hoặc buồn rầu không, nhưng tôi không hề thấy vẻ mặt ông tỏ ra u sầu hoặc khổ não. Nếu có những lúc tôi và Adèle gần bên ông mà tôi không vui hoặc chán nản thì ông lại vẫn tỏ ra vui vẻ. Chưa bao giờ ông lại hay gọi tôi đến bên ông như thế, chưa bao giờ ông biểu lộ lòng tốt đối với tôi hơn thế, và hỡi ôi, cũng chưa bao giờ tôi lại yêu ông đến thế.

CHƯƠNG XXIII

Một mùa hè huy hoàng chói chang trên đất nước Anh Cát Lợi. Rất ít khi đất nước bốn bề sóng vỗ của chúng ta được hưởng cảnh: bầu trời quang đãng, ánh nắng tưng bừng như thế, dù chỉ là trong một ngày. Y như thể từ phương Nam, một chuỗi ngày của nước Ý đã tràn tới, như một bầy chim lữ hành hạ cánh nghỉ ngơi trên những mỏm núi Albion. Cỏ khô ngoài đồng đã được cắt về quanh Thornfield, cánh đồng xanh rờn trơ gốc rạ, những con đường trắng xóa khô cứng, cây cối thẫm màu tươi, các hàng rào và những cành lá um tùm xanh thẫm tương phản rõ ràng với màu nắng sáng của những cánh đồng quang đãng nằm lọt ở giữa.

Buổi tối hôm trước ngày lễ Thánh Jăng, mệt mỏi vì suốt nửa ngày trời nghịch hái những quả dâu dại trên đường Hay, khi mặt trời xế bóng, Adèle đã lên giường ngủ. Tôi đợi cho nó ngủ rồi mới bước ra vườn.

Lúc này là giây phút đẹp đẽ nhất trong cả ngày, ánh nắng chói chang đã tắt, sương lạnh chiều hôm buông xuống cánh đồng còn nóng hổi và đỉnh đồi nắng sém. Chỗ mặt trời vừa lặn xuống một cách bình dị - không gợn một áng mây - tỏa ra một vùng đỏ ối hùng vĩ, sáng chói màu ngọc đỏ thắm và màu lửa rực cháy, tập trung ở một điểm trên đỉnh đồi và tỏa rộng ra đến nửa vòm trời, màu sắc nhạt dần, nhạt dần. Phương đông có một vẻ đẹp riêng của nó nền trời xanh thẳm, nổi lên một viên ngọc bình dị, một ngôi sao cô đơn mới mọc, lát nữa, nó sẽ khoe sáng với Hằng Nga, song nàng vẫn còn lẩn dưới chân trời.

Tôi đi thủng thỉnh một lát trên đường đá tảng, nhưng bỗng từ một cửa sổ nào đó thoảng ra một mùi khói thuốc lá nhẹ nhàng quen thuộc. Tôi nhác thấy cửa sổ phòng đọc sách hé mở. Biết rằng từ chỗ ấy, người ta có thể quan sát được tôi, nên tôi rảo bước vào vườn cây.

Không có chỗ nào kín đáo và có vẻ "bồng lai" hơn chỗ này, cây cối um tùm, hoa nở khắp nơi. Một bên có một bức tường thật cao ngăn cách với sân, còn bên kia một con đường trồng toàn cây dẻ, che khuất bãi cỏ. Đằng cuối vườn là một hàng rào đổ, chỗ này chỉ bị ngăn cách với cánh đồng cô quạnh bên ngoài bằng một con đường ngoằn ngoèo dẫn đến hàng rào, hai bên trồng toàn cây nguyệt quế, đầu đường có một cây dẻ gai khổng lồ và một dãy ghế dài ôm vòng lấy gốc cây. Chỗ này người ta có thể đi tha thẩn mà không sợ bị ai nhìn thấy. Trong cảnh tịch mịch ấy, sương êm đềm rơi, bóng chiều buông xuống, tôi cảm thấy như mình có thể ở mãi chốn này được, nhưng trong khi lần bước theo những bồn cây đầy hoa quả ấy, bị ánh trăng mới mọc tỏa xuống mảnh vườn thưa quyến rũ, bỗng tôi dừng bước, chẳng phải vì nghe thấy hoặc trông thấy gì, mà chính vì có một mùi thơm lại thoảng đến.

Hoa lan, hoa tường vi, hoa nhài, hoa cẩm chướng và những đóa hoa hồng đã từ lâu chịu nhường không thoảng hương chiều; mùi thơm kia chẳng phải là mùi cỏ, mùi hoa. Đó là - tôi biết rõ lắm - đó là mùi khói thuốc lá của ông Rochester. Tôi nhìn quanh và lắng nghe. Tôi trông thấy những cây nặng trĩu quả chín; tôi nghe thấy một tiếng chân bước tới, nhưng cái mùi thơm kia cứ tăng mãi lên, tôi phải lánh đi mới được. Tôi tiến lại gần cái cửa ngách dẫn tới lùm cây, thì thấy ông Rochester bước vào. Tôi rẽ sang cái hốc tường phủ cây trường xuân. Chắc ông ấy chẳng đứng ở đây lâu, rồi sẽ quay về chỗ cũ ngay thôi, và nếu tôi ngồi im, thì ông sẽ không sao nhìn thấy tôi được.

Nhưng không - đối với ông, cảnh chiều tà cũng thú vị và khu vườn cổ kính này cũng hấp dẫn như đối với tôi; ông lững thững bước đi, lúc thì nâng những cánh phúc bồn tử để ngắm những quả nặng trĩu, to như quả mận, lúc thì hái một trái anh đào chín mọng bên đường, lúc lại cúi xuống gần một cụm hoa để ngửi hương thơm, hoặc ngắm một hạt sương chiều còn đọng trên cánh hoa. Một con bướm đêm to bay gần tôi, đập cánh phần phật, rồi nhẹ nhàng đậu trên một nhánh cây ngay dưới chân ông Rochester. Ông trông thấy con bướm, bèn cúi xuống ngắm nó.

Tôi nghĩ bụng: "Lúc này ông đang quay lưng về phía mình, lại cũng đang mải nhìn con bướm, có lẽ mình bước thật nhẹ mà lùi đi thì ông chẳng biết đâu.

Tôi đi trên bờ cỏ để khỏi có tiếng kêu lạo xạo, ông đang đứng cách chỗ tôi phải đi qua chừng một hoặc hai ba thước; con bướm có vẻ làm cho ông chú ý lắm. Tôi thầm nghĩ "Mình sẽ đi qua rất dễ dàng". Trăng mới mọc chưa cao, bóng ông ngả dài trên mặt đất; lúc tôi bước qua bóng ông, ông thản nhiên nói không quay đầu lại.

– Cô Jane, lại đây mà xem con bướm này.

Tôi đi không một tiếng động, ông không có mắt ở sau lưng, dễ thường bóng ông biết cảm giác chăng? Thoạt tiên tôi giật mình, rồi tôi bước lại gần ông.

– Cô nhìn đôi cánh nó mà xem, nó làm tôi nhớ lại những con bướm ở quần đảo Antilles. Ở nước Anh ít khi người ta thấy một con bướm đêm to và sặc sỡ như thế này. Kìa! Nó bay rồi.

Con bướm vật vờ bay đi. Tôi cũng định kín đáo rút lui, nhưng ông Rochester bước theo tôi, và khi chúng tôi đi tới cái cửa ngách ông bảo:

– Quay lại thôi, tối nay đẹp trời thế này mà ngồi ru rú trong nhà thì thực đáng hổ thẹn; chắc chẳng ai nỡ đi ngủ vào lúc mặt trời lặn, bắt gặp mặt trăng lên như thế này.

Tôi có một cái tệ là mặc dù nhiều khi có thể ứng đối quá nhanh, nhưng lại có lúc muốn tìm một lời cáo từ mà lưỡi cứ cứng lại, không nói được, mà trường hợp này thường xảy ra vào những lúc chỉ cần một câu nói đơn giản hoặc một cớ xuôi tai để gỡ cho tôi thoát khỏi một thế bí. Tôi không muốn đi một mình với ông Rochester vào giờ này trong vườn cây tối tăm, nhưng tôi không viện ra được một cớ gì để từ biệt ông. Tôi chậm chạp bước theo ông, tâm trí bận tìm cách thoát, nhưng chính ông thì vẫn rất điềm đạm và cũng rất nghiêm nghị khiến tôi đâm xấu hổ vì cảm thấy mình bối rối. Cái hại - nếu có điều gì là hại ngay cho lúc ấy hoặc có thể sẽ xảy ra - hình như chỉ nằm trong ý nghĩ của tôi thôi, còn tâm trí ông vẫn thanh thản, không biết tới:

– Cô Jane! - Ông lại bắt đầu nói, lúc chúng tôi bước vào con đường trồng nguyệt quế và thủng thỉnh đi về phía hàng rào đổ và cây dẻ gai, - về mùa hè, Thornfield là một nơi thú vị, có phải không, cô?

– Vâng, thưa ông.

– Hẳn là cô đã gắn bó với một mức độ nào đó với cái nhà này, vì cô là người có mắt biết thưởng thức cảnh đẹp thiên nhiên, và có nhiều cảnh quyến luyến, phải không?

– Vâng, quả là tôi có gắn bó với Thornfield.

– Và mặc dù tôi không hiểu ra sao, nhưng tôi cũng thấy hình như cô có phần yêu cái con bé Adèle ngớ ngẩn, và cái bà Fairfax chất phác kia nữa?

– Vâng, thưa ông, tôi mến cả hai, nhưng mỗi người tôi mến một cách khác.

– Và cô sẽ buồn khi phải xa họ chứ?

– Vâng.

– Đáng tiếc! - Ông nói, rồi thở dài và yên lặng. - Việc đời thường vẫn thế, - ông lại tiếp ngay. - Vừa nghỉ ngơi ở một nơi dễ chịu chưa ấm chỗ thì đã có tiếng gọi ta phải đứng dậy lên đường vì giờ nghỉ hết rồi.

Tôi hỏi:

– Tôi phải đi ư, thưa ông? Tôi phải rời bỏ Thornfield sao? - Tôi cho là cô phải đi, cô Jane ạ. Tôi rất tiếc, Jane, nhưng tôi cho là chắc chắn cô phải đi.

Thật là một tin "sét đánh ngang tai", nhưng tôi không chịu ngã quỵ:

– Được thưa ông, tôi sẽ sẵn sàng khi nào có lệnh lên đường.

– Có lệnh bây giờ đấy. Tôi phải báo cho cô ngay tối nay.

– Vậy ông sắp thành hôn phải không, thưa ông?

– Đ... ú... ng! th... Ừ! Chí... i... nh thê... Ừ! Cô vẫn có khiếu nhận xét tinh nên đoán đúng ngay.

– Sắp cưới thưa ông?

– Cũng sắp, cô em... nghĩa là, cô Eyre ạ, và cô hãy nhớ lại, Jane, rằng lần đầu tiên khi chính tôi, hoặc dư luận cho cô biết là tôi có ý định tròng một cái nứt thiêng liêng vào cổ trai già chưa vợ của mình, để bắt đầu sống cảnh chồng vợ thần tiên... tóm lại, để ôm cô Ingram vào lòng (cô ấy thì ôm cả một vòng tay mới xuể - nhưng đấy lại là chuyện khác - một báu vật như cô Ingram diễm lệ của tôi, thì bao nhiêu nữa cũng không là chán); vậy thì, như tôi đã nói... kìa, cô nghe tôi chứ, cô Jane! Cô đừng quay đầu đi nhìn theo những con bướm khác nữa chứ! Đấy chỉ là một con thiêu thân, cô em ạ, "đang rời xa tổ ấm". Tôi muốn nhắc cô nhớ rằng chính cô là người đầu tiên đã bảo tôi - với thái độ kín đáo mà tôi kính trọng ở cô, với tính biết lo xa, thận trọng và khiêm nhường, rất thích hợp với địa vị của cô, một người có trách nhiệm và phụ thuộc - rằng trong trường hợp tôi kết hôn với cô Ingram thì cả cô lẫn Adèle đều đi khỏi nơi này là hơn. Tôi bỏ qua cái ngụ ý phê phán tính tình người yêu của tôi bao hàm trong lời gợi ý ấy; thực vậy, khi nào cô đi xa rồi, Jane ạ, tôi sẽ cố quên điều đó, tôi sẽ chỉ lưu ý đến sự sáng suốt của câu nói khiến tôi đã lấy nó làm phương châm hành động. Adèle phải đến trường nội trú còn cô, cô Eyre ạ, cô phải tìm chỗ làm mới.

– Vâng thưa ông, tôi sẽ đăng báo tìm việc ngay lập tức và trong khi chờ đợi, tôi nghĩ - tôi định nói: "tôi nghĩ vẫn có thể ở lại cho đến khi tìm được nơi trú ngụ khác" - nhưng tôi ngừng lại ngay, cảm thấy rằng mình không nên nói dài làm gì, và giọng nói của tôi lúc đó không còn hoàn toàn bình tĩnh.

– Tôi hy vọng chừng một tháng nữa tôi sẽ là chú rể, - ông Rochester nói tiếp, - và trong thời gian này, chính tôi sẽ tìm việc làm và chỗ ở giúp cô.

– Cảm ơn ông, tôi rất tiếc là đã làm...

– Ồ, không cần gì phải cảm ơn làm gì! Tôi cho rằng khi một người làm công đã làm đầy đủ bổn phận như cô, thì người ấy có quyền đòi hỏi ở người chủ bất cứ một sự giúp đỡ nhỏ nào trong phạm vi khả năng của ông ta. Tôi đã nghe bà nhạc tương lai của tôi nói chuyện có một chỗ làm mà tôi nghĩ là rất hợp với cô, đó là việc dạy năm cô con gái bà Dionysius O’Gall trong biệt thự Bitternutt ở Connaught, xứ Ireland, nghe nói ở đấy nhân hậu lắm.

– Xa quá thưa ông.

– Cần gì, một thiếu nữ khôn ngoan như cô thì có ngại gì phải đi xa.

– Tôi không ngại đi, mà chỉ ngại xa xôi và biển cả ngăn cách...

– Ngăn cách cái gì, cô Jane?

– Với nước Anh, với Thornfield, và...

– Và gì?

– Và ông.

Tôi buột miệng nói câu này, và tôi cũng không chủ động kìm được nước mắt cứ trào ra; tuy nhiên tôi tránh không nức nở lên thành tiếng để đến nỗi bị nghe thấy. Nghĩ đến bà O’Gall và biệt thự Bitternutt, tôi thấy lòng lạnh giá, càng thấy lạnh hơn nghĩ tới những đợt sóng cồn hình như trời sinh ra để xô vào giữa tôi và ông chủ hiện đang đi bên cạnh tôi, nhưng điều làm cho lòng tôi càng tê tái là dải đại dương còn mênh mông hơn - tiền tài, đẳng cấp, tục lệ - xen vào giữa tôi và người mà tự nhiên tôi phải yêu, không sao tránh được.

Tôi lại nói:

– Xa xôi quá.

– Xa thật, hẳn thế, và khi cô đến biệt thự Bitternutt ở Connaught, Ireland, thì tôi sẽ không bao giờ gặp cô nữa, cô Jane ạ, có phần chắc là như vậy. Tôi chưa bao giờ đến Ireland, tôi chẳng thích thú gì cái xứ sở ấy lắm. Chúng ta đã là những người bạn tốt đối với nhau, có phải thế không, cô Jane?

– Vâng, thưa ông.

Thế thì khi những người bạn sắp phải chia ly, họ càng muốn gần gũi nhau trong khoảng thời gian ngắn ngủi còn lại. Cô hãy lại đây, chúng ta sẽ bình tĩnh nói chuyện về cuộc hành trình và phút chia tay khoảng độ nửa giờ thôi, trong khi mà những vì sao lấp lánh mọc lên trên bầu trời xa kia. Đây là cây dẻ gai, đây là cái ghế dài kê dưới gôc cây già. Lại đây, ta sẽ cùng nhau thư thái ngồi trên ghế đêm nay, dù sau này ta sẽ không bao giờ còn được ngồi đó với nhau nữa. Ông kéo tôi cùng ngồi xuống.

– Ireland kể cũng xa xôi thật, Jane ạ, tôi rất buồn phải gửi cô bạn bé bỏng của tôi vào những cuộc hành trình vất vả như thế, nhưng nếu không còn có cách gì hơn thì biết làm thế nào? Jane, cô có nghĩ rằng cô có phần nào thân thiết đối với tôi không?

Lúc này tôi không dám trả lời gì, tim tôi đang tràn đầy cảm xúc.

– Bởi vì, - ông nói, - đôi khi tôi có một cảm tưởng kỳ lạ đối với cô, nhất là những lúc cô ở bên tôi như bây giờ. Hình như trong trái tim tôi có một sợi dây không sao gỡ được, ràng buộc với một sợi dây tương tự ở trái tim trong thân hình nhỏ nhắn của cô. Và nếu dải eo biển gầm sóng kia, với gần hai trăm dặm đường trên đất liền nữa, ngăn cách chúng ta, thì tôi e sợi dây cảm thông ấy sẽ đứt, và tôi có linh cảm rằng lúc đó tôi sẽ bị ứa máu trong tim. Còn cô... chắc cô sẽ quên tôi.

– Điều đó thì không bao giờ, thưa ông, ông biết...

Tôi không sao nói tiếp được.

– Jane, cô có nghe thấy tiếng họa mi hót trong rừng không đấy? Cô hãy lắng tai!

Vừa lắng nghe, tôi vừa khóc nức lên vì tôi không nén nổi xúc động lâu hơn nữa, tôi đành đầu hàng trước nỗi đau đớn gay gắt, khiến toàn thân tôi rung chuyển. Lúc tôi nói được nên lời, ấy là chỉ để biểu lộ cái ước vọng mãnh liệt là thà tôi đừng sinh ra đời làm gì hoặc đừng biết đến Thornfield cho xong.

– Có phải vì xa Thornfield, mà cô buồn không?

Nỗi đau đớn và tình yêu kích thích ở trong tôi một xúc động mãnh liệt, muốn choán cả tâm hồn tôi, giành lấy quyền hành, đòi chiếm ưu thế, để thắng, để sống, để vươn lên, và cuối cùng để thống trị và đúng thế... và để lên tiếng.

– Tồi buồn vì phải xa Thornfield, tôi yêu mến Thornfield, tôi yêu nó, vì tôi đã sống ở đây một cuộc sống đầy đủ và sung sướng - ít ra cũng có những lúc như vậy. Tôi đã không bị chà đạp, không bị rẻ rúng. Tôi đã không bị chôn vùi cùng những tâm hồn thấp kém, bị loại trừ ra ngoài mọi ánh sáng cảm thông với những cái gì sáng lạn cương nghị và cao thượng. Tôi đã được trò chuyện mặt đối mặt với người mà tôi sùng kính, người làm cho tôi vui thích, một tâm hồn độc đáo, hùng mạnh, và phóng khoáng. Tôi đã được biết ông, ông Rochester, và ý nghĩ dứt ra đi mãi mãi xa ông, khiến tôi hãi hùng khiếp sợ. Tôi thấy rõ việc tôi đi là cần thiết, khác nào tôi trông thấy cái chết không tránh được.

Ông chợt hỏi tôi:

– Cô thấy sự cần thiết đó ở đâu thế?

– Ở đâu ư? Chính ông đã đặt nó trước mắt tôi.

– Dưới hình thức nào?

– Dưới hình thức cô Ingram, một người đàn bà quý phái và đẹp, vị hôn thê của ông.

– Vị hôn thê của tôi? Vị hôn thế nào? Tôi có vị hôn thê nào đâu!

– Nhưng rồi ông sẽ có.

– Phải, tôi sẽ có! Tôi sẽ có! - Ông nghiến răng lại.

– Vậy tôi phải ra đi, chính ông đã bảo thế.

– Không, cô phải ở lại! Tôi xin thề như vậy và sẽ giữ lời thề.

– Xin thưa với ông rằng tôi phải đi! - Tôi đáp, bị kích thích bởi một cái gì sôi nổi bồng bột. - Ông cho rằng tôi có thể cứ ở lại đây làm một người vô nghĩa đối với ông sao? Ông nghĩ tôi là một kẻ đần độn - một cái máy không tình cảm, có thể cam chịu cho người ta giằng mất miếng bánh ở miệng mình, để cho người ta hắt giọt nước thần tiên trong chén của mình đi chăng? Ông nghĩ vì tôi nghèo khổ, tối tăm, xấu xí, nhỏ bé, mà tôi không có tâm hồn, có tình cảm như ông! Và nếu trời phú cho tôi có đôi chút nhan sắc, lại có tiền của nữa, thì hẳn tôi có thể làm cho ông khó mà xa tôi được, cũng như hiện giờ tôi thấy khó xa ông. Hiện tôi nói chuyện với ông đây không phải là theo tập tục, theo quy ước, mà cũng không phải là qua con người bằng xương bằng thịt; đây chính là linh hồn tôi nói chuyện với linh hồn ông, như thể ông và tôi đều đã qua những nấm mồ và cùng đứng bình đẳng với nhau dưới chân Thượng đế như hiện chúng ta đang bình đẳng?

– Như chúng ta đang bình đẳng! - Ông Rochester nhắc lại. - Đúng thế đấy, - ông nói thêm và vòng hai tay ôm lấy tôi, ghì tôi vào ngực, hôn lên môi tôi. - Đúng thế đấy, Jane ạ!

– Vâng, đúng thế, thưa ông, - tôi tiếp theo. - Nhưng cũng không phải thế đâu... vì ông là người đã có vợ, hoặc cũng gần như một người đã có vợ, mà lại lấy một người thấp kém hơn ông, một người mà ông không có thiện cảm, mà tôi tin rằng ông không yêu thực sự, vì tôi đã trông và nghe thấy ông giễu cợt người ấy. Tôi thì tôi sẽ coi khinh một cuộc hôn nhân như thế, vì vậy, tôi là người tốt hơn ông. Ông hãy để tôi đi.

– Đi đâu Jane? Đi Ireland ư?

– Vâng, đi Ireland. Tôi đã nói ra những điều tôi nghĩ và bây giờ tôi có thể đi bất cứ nơi nào.

– Jane, hãy bình tĩnh, đừng vùng vẫy thế, như một con chim rừng cuồng loạn bứt tuột cả lông của chính mình trong cơn thất vọng.

– Tôi chẳng phải là chim, và chẳng có lưới nào ràng buộc được tôi cả, tôi là một con người tự do, với một ý chí tự chủ, tôi nghe theo ý chí của tôi mà từ giã ông.

Một lần nữa tôi lại cố gắng vùng ra khỏi cánh tay ông Rochester, và đứng thẳng trước mặt ông.

Ông nói:

– Ý chí của cô sẽ định đoạt số phận cô, tôi xin dâng cô cuộc đời tôi, trái tim tôi và nửa phần gia sản của tôi.

– Ông đóng kịch chỉ làm tôi buồn cười.

– Tôi cầu xin cô sống bên tôi suốt đời, làm cái hình bóng của tôi và làm một người bạn đường thân yêu nhất của tôi trên thế gian này.

– Người ấy, ông đã chọn rồi, ông không được thay đổi nữa.

– Jane, cô hãy bình tĩnh một lát đã, cô quá bồng bột đấy.

– Tôi cũng sẽ bình tĩnh lại đây.

Một làn gió nhẹ lướt trên con đường trồng những cây trúc đào làm rung động những cành cây dẻ, rồi lang thang bay đi xa mãi... tới một nơi vô định... rồi tắt hẳn. Lúc ấy chỉ có tiếng chim họa mi vọng tối; lắng nghe chim hót tôi lại khóc. Ông Rochester ngồi yên lặng, nhìn tôi với một vẻ dịu dàng nghiêm chỉnh. Một lúc sau ông mới nói.

– Ngồi sát lại gần tôi, cô Jane, chúng ta hãy cùng nhau bày tỏ và hiểu nhau.

– Tôi sẽ không bao giờ lại bên ông nữa, bây giờ tôi đã thoát ra được, tôi không thể nào trở lại được nữa.

– Nhưng cô Jane, tôi yêu cầu cô như yêu cầu người vợ, chỉ có cô là tôi định tâm cưới làm vợ thôi.

Tôi im lặng, tôi cho rằng ông giễu cợt tôi.

– Lại đây, Jane... lại gần đây.

– Giữa tôi và ông, còn có người vợ chưa cưới của ông.

Ông đứng dậy, bước một bước đến bên tôi.

– Vợ chưa cưới cua tôi ở đây - Ông nói và lại kéo tôi vào lòng - vì đây là con người xứng hợp với tôi, là hình bóng của tôi, Jane, cô vui lòng lấy tôi không?

Tôi vẫn không trả lời, vẫn cố rút ra khỏi cánh tay ông, vì tôi vẫn không tin lời ông.

– Cô nghi ngờ tôi phải không, Jane?

– Nghi lắm chứ.

– Cô không có lòng tin đối với tôi sao?

– Không một chút nào hết.

– Tôi là một kẻ dối trá trước mắt cô sao? - Ông sôi nổi hỏi. - Cô bé đa nghi ơi, rồi cô sẽ phải tin. Tôi có tình yêu đối với cô Ingram không? Không, điều đó cô biết đấy. Cô ấy có tình yêu đối với tôi không? Không? Tôi đã mất công xác minh điều này. Tôi tung tin cho lọt đến tai cô ta rằng tài sản của tôi thật ra không bằng một phần ba số thiên hạ tưởng, và sau đó tôi đích thân đến xem kết quả ra sao thì cả hai mẹ con cô ta tỏ ra lạnh nhạt hẳn. Tôi không muốn... tôi không thể nào lấy cô Ingram được. Còn cô, một con người lạ lùng... một con người siêu phàm! Thì tôi yêu như máu thịt của tôi. Cô, người thiếu nữ nghèo và tôi tăm, bé bỏng và nhan sắc tầm thường như thế, hầu như tôi cầu khẩn cô hãy nhận lời lấy tôi làm chồng.

– Thế nào, tôi ư! - Tôi thốt lên trước sự nhiệt tình - và đặc biệt trước vẻ sỗ sàng của ông - tôi bắt đầu tin là ông chân thực. - Tôi, một kẻ không có lấy một người thân trên đời, trừ ông ra - nếu ông quả là bạn thân của tôi - và trong túi không có lấy một siling ngoài tiền ông cho tôi.

– Chính cô, Jane ạ, cô phải là của riêng tôi... hoàn toàn là của tôi. Cô có muốn thuộc về tôi không? Hãy nói bằng lòng đi, nói ngay đi.

– Ông Rochester, ông hãy quay ra phía ánh trăng để tôi nhìn mặt ông đã.

– Tại sao vậy?

– Vì tôi muốn đọc rõ nét mặt của ông, quay ra đi!

– Đây cô sẽ thấy khó đọc không kém một trang giấy đã bị vò nhàu nát. Cô đọc đi, nhưng mau lên, vì tôi đau khổ lắm.

Mặt ông xúc động và đỏ bừng lên với những đường nét bị co giật mạnh, và đôi mắt lóe lên những tia sáng kỳ lạ.

– Ồ Jane, cô hành hạ tôi? - Ông kêu lên! - Với cái nhìn soi mói nhưng thủy chung và độ lượng của cô, cô đã hành hạ tôi đấy!

– Tôi hành hạ ông sao được? Nếu ông thành thực, nếu lời đề nghị của ông chân tình, thì tình cảm duy nhất của tôi đối với ông phải là lòng biết ơn và tận tụy... Những tình cảm ấy hành hạ ông sao được?

– Biết ơn! - Ông thốt lên và sôi nổi nói tiếp. - Jane, hãy nhận lời tôi mau đi. Hãy bảo: Edward - hãy gọi thẳng tên tôi⁹¹ - Edward - em bằng lòng lấy anh.

– Ông nói đứng đắn đấy chứ? Ông có thực lòng yêu tôi không? Ông có thành thực mong muốn lấy tôi làm vợ không?

– Tôi rất thành thực, và nếu phải thề cho em vừa lòng, tôi xin thề.

– Vậy thì, thưa ông, em sẽ làm vợ ông.

– Gọi là Edward - Người vợ bé bỏng của tôi!

– Edward thân yêu?

– Sát lại gần đây, hoàn toàn gần gũi tôi - và bằng một giọng rất trầm ông ghé sát vào tai tôi nói tiếp, kề má bên má tôi - Em hãy gây hạnh phúc cho tôi, tôi cũng sẽ gây hạnh phúc cho em.

Rồi ông lại tiếp - Cầu Thượng đế xá tội cho tôi và mong rằng con người đừng can thiệp vào đây. Tôi đã được nàng, tôi sẽ giữ lấy nàng.

– Sẽ chẳng có ai can thiệp vào đâu, thưa ông, em chẳng còn ai họ hàng để xen vào việc đôi ta.

– Không có ai, thế thì tốt nhất rồi. - Ông nói.

Và nếu lúc ấy tôi không yêu ông lắm thì tôi đã có thể nghĩ rằng trong giọng nói và cái nhìn hứng khởi của ông có một vẻ gì man rợ, nhưng ngồi bên ông, bừng tỉnh khỏi cơn ác mộng chia ly - được gọi lên thiên đường của cuộc kết hôn - tôi chỉ nghĩ đến niềm hạnh phúc được uống trong một dòng suối chan hòa như vậy. Ông cứ hỏi đi hỏi lại: "Em có sung sướng không, Jane?"

Và tôi cũng nhắc đi nhắc lại đáp "Có". Sau đấy, ông lẩm bẩm: "Sự này sẽ chuộc lỗi trước, sẽ chuộc lỗi trước, ta đã chẳng thấy nàng cô đơn, lạnh lẽo, và không người an ủi sao? Ta chẳng sẽ bảo vệ, nâng niu và an ủi nàng sao? Trong lòng ta chẳng phải có tình yêu, và trong quyết định của ta chẳng phải có sự thủy chung hay sao? Cái đó sẽ chuộc tội cho ta trước tòa án của Thượng đế. Ta biết Hóa công tán thành việc làm của ta. Còn đối với sự phê phán của trần thế... Ta coi thường. Đối với dư luận của người đời... Ta thách đấy!".

Nhưng có sự gì ở trên đời vậy? Trăng chưa lặn, mà hai chúng tôi đã bị bóng tối bao phủ. Ngồi sát liền bên mà tôi cũng không nhìn rõ mặt ông chủ tôi. Cái gì đã làm cho cây dẻ đau đớn nhỉ? Nó quằn quại rên rỉ, trong khi gió Reed trên con đường trồng nguyệt quế và thổi thốc vào hai chúng tôi.

– Chúng ta phải vào nhà thôi, - ông Rochester nói, - tiết trời đã thay đổi. Tôi có thể ngồi bên em suốt cho đến sáng, Jane ạ.

Tôi nghĩ thầm: "Em cũng có thể ngồi bên ông như vậy, có lẽ tôi sắp nói ra lời như thế, thì bỗng một tia chớp sáng vang, tiếp theo một hồi sấm ầm ầm ngay trên đầu, tôi chỉ còn kịp nghĩ đến giấu cặp mắt bị chói lòa vào vai ông Rochester.

Mưa đổ xuống như trút. Ông kéo tôi chạy vội theo con đường qua vườn vào nhà, nhưng đến ngưỡng cửa thì chúng tôi đã ướt sũng cả rồi. Vào tới phòng lớn, ông cởi khăn san cho tôi và đang giũ mớ tóc tơi bời của tôi cho hết nước, thì bà Fairfax bước ra khỏi buồng bà. Mới đầu tôi không trông thấy bà, cả ông Rochester cũng vậy. Đèn vẫn còn thắp, đồng hồ điểm mười hai tiếng. Ông Rochester giục:

– Em thay áo ướt ngay đi, và trước khi em đi, chúc em ngủ ngon, ngủ ngon, em yêu dấu?

Ông hôn tôi liên tiếp mấy cái liền, rời khỏi cánh tay ông, tôi vừa nhìn lên thì thấy ngay bà quả phụ đứng sững sờ ra đấy nét mặt tái đi, nghiêm nghị. Tôi chỉ mỉm cười với bà và chạy luôn lên gác, nghĩ bụng: "Để lúc khác sẽ giải thích cho bà ấy nghe". Tuy nhiên, khi lên đến buồng, nghĩ đến chuyện bà ta có thể nhất thời hiểu lầm về cảnh tượng vừa chứng kiến, tôi cũng cảm thấy bứt rứt. Nhưng rồi niềm vui lại xóa ngay mọi tình cảm khác. Ngoài trời, tuy gió thổi mạnh là thế, tuy sấm động ầm ầm ngay trên đầu, tuy chớp giật sáng lòe liên tiếp mưa tuôn suốt hai tiếng đồng hồ như thác là thế, mà tôi không hề cảm thấy sợ hãi chút nào. Trong khoảng thời gian ấy, ba lần ông Rochester đến cửa buồng tôi hỏi xem có thấy yên ổn và bình thường không, thái độ đó là niềm an ủi, là sức mạnh giúp cho tôi thắng tất cả.

Sớm hôm sau, tôi còn nằm trên giường đã thấy Adèle chạy vào mách tôi rằng cây dẻ lớn đằng cuối vườn đêm qua đã bị sét đánh gẫy làm đôi.

CHƯƠNG XXIV

Tôi vừa trở dậy mặc áo vừa nghĩ đến sự việc xảy ra đêm qua và tự hỏi có phải đó là một giấc mơ không. Mãi đến khi lại nhìn thấy ông Rochester, và nghe ông nhắc lại những lời yêu đương và hứa hẹn, tôi mới tin đó là chuyện thật.

Trong lúc chải đầu, ngắm mặt mình trong gương, tôi cảm thấy nhan sắc mình không tầm thường như trước nữa, mặt tôi ánh lên niềm hy vọng rạng rỡ và màu sắc của sức sống. Mắt tôi hình như đã được nhìn thấy dòng suối hân hoan và phản chiếu cái ánh sáng của mặt nước gợn sóng long lanh. Tôi thường không muốn nhìn mặt ông chủ, vì ngại ông không ưa cái nhìn của tôi, nhưng bây giờ thì tôi tin rằng có thể ngước mắt lên nhìn ông mà không sợ vẻ mặt mình làm nguội lạnh tình cảm của ông. Tôi mở ngăn kéo lấy ra một cái áo mùa hè sáng màu, giản dị nhưng sạch sẽ, mặc vào, hình như chưa bao giờ tôi mặc một chiếc áo nào hợp với người tôi đến thế, vì chưa bao giờ tôi mặc một chiếc áo nào trong tâm hồn tràn trề hạnh phúc như vậy. Chạy xuống phòng lớn dưới nhà tôi không ngạc nhiên khi thấy sau trận bão đêm qua là một buổi mai rạng rỡ tháng sáu, và cảm thấy làn gió thơm mát hiu hiu thổi qua khung cửa kính mở rộng. Nhất định tạo vật cũng tươi vui khi lòng tôi đang sung sướng như thế này. Có một người đàn bà ăn mày, dắt con trai nhỏ, cả hai cùng rách rưới xanh xao, đang tiến đến trên lối đi, tôi chạy xuống dốc túi ra, có đồng nào cho họ hết, độ ba hay bốn shilling gì đó, dù họ là người tốt hay xấu, họ cũng phải chia sẻ niềm vui với tôi. Bầy quạ cất tiếng kêu, chim chóc vui hơn líu lo hót, nhưng chẳng có gì rộn ràng và du dương bằng niềm vui sướng trong lòng tôi.

Bà Fairfax bất chợt thấy tôi khi bà ngó qua cửa sổ với vẻ mặt rầu rầu, và nghiêm trang bảo tôi.

– Cô Eyre, mời cô xơi điểm tâm chứ?

Suốt bữa, bà lạnh lùng im lặng, nhưng tôi không thể nói cho bà hết hiểu lầm ngay lúc ấy. Tôi phải đợi ông Rochester giải thích cho bà, và hẳn là bà cũng nghĩ vậy. Tôi cố ăn thực nhiều, rồi vội lên gác, thì vừa vặn gặp Adèle ở trong buồng học đi ra.

– Em đi đâu đấy? Đến giờ học rồi?

– Ông Rochester bảo em đi xuống phòng trẻ.

– Thế ông ấy đâu?

– Ở trong kia.

Nó chỉ vào buồng học, tôi bước vào và thấy ông đứng ở đấy.

– Lại đây và chào tôi đi, em - Ông nói, tôi vui vẻ bước tới, bây giờ thì không phải chỉ là một lời chào nhạt nhẽo hay một cái bắt tay như trước kia nữa, mà ông ôm lấy tôi hôn. Cử chỉ ấy có vẻ tự nhiên thôi, song hình như tôi vẫn thấy sung sướng vô ngần vì được ông trìu mến vuốt ve.

– Jane, trông em mơn mởn, tươi tắn và xinh đẹp nữa; sáng nay em xinh đẹp thật. Có phải đây là cô tiên bé nhỏ xanh xao, là hạt cải sen của tôi không? Hỡi cô thiếu nữ nhỏ nhắn mặt mầy rạng rỡ, má lúm đồng tiền với cặp môi hồng thắm, làn tóc màu hạt dẻ, óng mượt như satanh, và đôi mắt nâu sáng long lanh (thưa bạn đọc, thực ra đôi mắt tôi màu xanh, nhưng bạn hãy nên bỏ qua sự lầm lẫn đó, tôi cho rằng riêng đối với ông Rochester, mắt tôi bỗng đã đổi màu rồi).

– Thưa ông, chính là Jane Eyre đấy.

– Sắp sửa là Jane Rochester! - Ông nói thêm. - Trong bốn tuần lễ nữa, Jane ạ, không quá một ngày nào đâu. Em nghe rõ chứ?

Tôi nghe rõ, nhưng không hiểu được hoàn toàn điều đó, nó làm cho tôi choáng váng. Lời tuyên bố gây cho tôi một xúc động quá mạnh, đánh át cả niềm vui, khiến tôi như bàng hoàng, sững sờ, tôi thấy gần như sợ hãi. - Vừa rồi, em đỏ mặt, bây giờ em lại tái đi; sao thế, Jane?

– Vì ông vừa mới cho em một cái tên mới, Jane Rochester, em thấy nó lạ lùng làm sao ấy.

– Phải, bà Rochester! - Ông nói. - Bà Rochester trẻ tuổi, người vợ trẻ sắp cưới của Fairfax Rochester.

– Không bao giờ có thể như vậy, thưa ông, điều ấy có vẻ như không thực. Con người có bao giờ được hưởng hạnh phúc vẹn toàn trên đời này. Em sinh ra đâu phải là để nhận một số phận khác với những người đồng loại, tưởng tượng được hưởng sung sướng như vậy, thật là một chuyện thần tiên... một giấc mộng giữa ban ngày.

– Giấc mộng mà tôi có thể và nhất định sẽ thực hiện. Tôi bắt đầu ngay hôm nay. Sáng nay, tôi sẽ viết thư cho ngân hàng của tôi ở London, yêu cầu gửi cho tôi vài thứ nữ trang tôi lưu ký tại đó, tức là những di vật truyền đời của các phu nhân ở Thornfield. Tôi hy vọng chỉ một hai hôm nữa là đã có thể đặt những vật trang sức ấy vào trong lòng em, vì em sẽ được hưởng mọi đặc quyền, mọi sự ân cần chăm sóc, cũng như lệnh nữ của một vị nguyên lão nếu như tôi định kết hôn với cô ta.

– Ồ, thưa ông? Đừng nghĩ đến chuyện đồ nữ trang! Em không muốn nghe nói đến những thứ đó. Những đồ nữ trang cho Jane Eyre, nghe thật không tự nhiên và lạ lùng quá. Em muốn không có những thứ đó thì hơn.

Tôi muốn tự tay đeo chuỗi hạt kim cương vào cổ em, đặt kim miện lên đầu em, em sẽ xứng đáng với nó, Jane ạ, vì ít nhất tạo hóa cũng đã in lên trán em dấu ấn của sự cao quý. Tôi sẽ đeo các vòng xuyến vào đôi cổ tay thanh tú này và sẽ lồng thật nhiều nhẫn vào những búp tay tiên của em.

– Không, không, thưa ông! Xin ông hãy nghĩ sang vấn đề khác và nói với em về những chuyện khác, bằng những lời lẽ khác. Đừng nói chuyện với em như thể em là một người đẹp; em chỉ là cô giáo dạy trẻ của ông thôi, tầm thường, như một tín đồ Quaker⁹² vậy.

– Đối với mắt tôi, em là một người đẹp, đúng như lòng tôi mong ước... mảnh dẻ thanh tú, nhẹ nhàng như không khí.

– Ông muốn nói là gầy yếu và vô nghĩa chứ gì. Ông đang mơ màng; thưa ông, hoặc ông đang chế giễu em chăng. Lạy Chúa, thôi xin ông đừng mỉa mai nữa!

– Tôi còn muốn mọi người công nhận em là đẹp nữa kia. - ông tiếp tục nói, trong khi tôi thực sự trở nên khó chịu vì những lời lẽ của ông; tôi cảm thấy hoặc ông đang tự lừa dối mình, hoặc đang cố lừa dối tôi - Tôi sẽ trang điểm cho Jane của tôi bằng satanh và đăng ten, trên tóc em sẽ cài những bông hồng, và tôi phải choàng lên con người yêu quý nhất đời một tấm "voan" vô giá.

– Và đến lúc ấy ông sẽ không nhận ra em nữa, em sẽ không còn là Jane Eyre của ông, mà là một con khỉ mặc quần áo của một anh hề, một con "sáo mượn lông công"⁹³. Ông Rochester, giả thử em trông thấy ông ăn vận kiểu sân khấu, cũng như em ăn vận kiểu một bà mệnh phụ, em cũng sẽ không thể nào bảo ông là đẹp trai được, dù em yêu quý ông hết sức. Vì yêu quý ông quá nên em không thể nịnh ông được. Vậy ông cũng đừng nịnh em làm gì.

Tuy nhiên, ông vẫn cứ tiếp tục chuyện đó mãi, chẳng để ý gì đến lời yêu cầu của tôi.

– Ngay hôm nay, tôi sẽ đưa em đi Millcote bằng xe ngựa, em phải chọn mua mấy bộ áo. Tôi đã bảo em rằng trong bốn tuần lễ nữa chúng ta sẽ làm lễ cưới. Hôn lễ sẽ được tổ chức lặng lẽ ở nhà thờ dưới kia, sau đấy tôi sẽ đưa ngay em ra tỉnh. Ở đó một thời gian ngắn, rồi tôi sẽ mang báu vật của tôi đến những miền tràn đầy ánh nắng, đến những vườn nho trên đất Pháp và đồng bằng Ý Đại Lợi; rồi em sẽ đi thăm những thắng cảnh nổi tiếng nhất thời xưa và thời nay; em sẽ nếm mùi vị cuộc sống tại các thành phố lớn, và cứ khách quan so sánh với những phụ nữ khác, em sẽ tự đánh giá được chính mình.

– Em sẽ đi du lịch ư? Và đi cùng với ông chứ?

– Em sẽ sống ở Paris, La Mã, Naples; em sẽ đến Florence, Venice, và Vienna; em sẽ đặt chân tới mọi nơi tôi đã đi qua trong cuộc đời lang thang ngày trước. Nơi nào tôi đã dừng vó ngựa, nơi đó em sẽ in gót sen tiên nữ. Đã mười năm nay, tôi lang bạt khắp châu Âu, gần như điên dại, chỉ có sự ghê tởm, sự hằn thù, sự cuồng dại làm bạn đồng hành. Bây giờ tôi sẽ qua thăm lại châu Âu, nhưng tâm hồn lành mạnh và trong sạch, cùng với một vị thiên thần là người an ủi.

Tôi bật cười bảo ông:

– Em không phải là một vị thiên thần, cho đến chết em cũng chẳng bao giờ là thiên thần đâu, em cũng vẫn cứ là em thôi. Ông Rochester, ông đừng trông chờ, cũng đừng đòi hỏi ở em một sự gì thần thánh, vì ông sẽ không bao giờ thấy được, cũng như em chẳng thể thấy điều đó ở ông. Chuyện ấy em không bao giờ vọng tưởng.

– Vậy em chờ đợi gì ở tôi.

– Có thể trong một thời gian ngắn ông sẽ vẫn như bây giờ, - một thời gian rất ngắn, rồi ông sẽ thành lạnh lùng, rồi tính nết sẽ thất thường; rồi ông sẽ trở thành khắc khổ, và em sẽ phải cố gắng lắm mới làm vừa lòng ông được. Nhưng khi đã sống quen với em rồi, có thể ông sẽ lại ưa em - em nói là ưa, chứ không nói là yêu đâu. Em đoán chừng tình yêu của ông sẽ bồng bột trong khoảng nửa năm, có khi không đến thế. Trong các sách của nam giới viết, em đã nhận thấy rằng đó là khoảng thời gian tối đa cho tình ân ái mặn nồng của một người chồng. Tuy nhiên, rút cục, với tư cách một người bạn và người đồng hành trên đường đời, em ước mong sẽ không bao giờ trở nên hoàn toàn đáng ghét đối với ông chủ yêu quý của em.

– Đáng ghét! Và sẽ lại ưa em! Tôi chắc tôi sẽ ưa em mãi mãi, ưa mãi mãi. Và tôi sẽ làm cho em phải thú nhận rằng không phải tôi chỉ ưa em mà tôi yêu em, với một tấm tình chân thành, đắm say, chung thủy.

– Nhưng tính nết ông không thất thường ư?

– Đối với những người đàn bà làm tôi vừa lòng chỉ nhờ có bộ mặt, một khi khám phá thấy họ chẳng có tâm hồn tình cảm, khi họ để lộ cho tôi thấy họ tầm thường, thô kệch, có thể là ngu xuẩn, thô lỗ và xấu tính xấu nết, thì tôi đúng là một con quỷ dữ; nhưng đối với một đôi mắt trong sáng, một lời nói cảm động, một tâm hồn nồng cháy, một tính cách khiêm nhường nhưng không quỵ lụy, mềm mỏng nhưng vững vàng, dễ dãi nhưng kiên định, thì bao giờ tôi cũng đối xử dịu dàng và chân thực.

– Ông đã có bao giờ gặp một tính cách như thế chưa, thưa ông? Ông đã yêu một người nào như thế bao giờ chưa?

– Tôi hiện đang yêu một người như vậy.

– Nhưng trước em kia, nếu như quả thật, về mặt nào đó, em xứng đáng thuộc loại người thỏa mãn được những điều kiện khó khăn của ông?

– Tôi chưa bao giờ được gặp người nào như em, Jane ạ, em khiến tôi ưa thích, và em đã làm chủ được tôi. Em có vẻ phục tùng và tôi rất ưa thái độ mềm mỏng của em. Trong khi tôi quấn sợi dây tơ mềm mại vào ngón tay, thì có một cảm giác rung động truyền qua cánh tay tôi vào đến tận tim. Tôi đã bị ảnh hưởng, bị chinh phục, và cái ảnh hưởng ấy êm đềm hơn lời tôi có thể diễn tả, việc tôi bị chinh phục ấy có một ma lực làm tôi say sưa hơn bất cứ chiến thắng nào giành được. Tại sao em lại mỉm cười, Jane? Cái vẻ khó hiểu kỳ quặc kia của em nghĩa là thế nào?

– Em đang nghĩ đến, thưa ông (xin ông thứ lỗi cho, em bất giác nghĩ tới thôi) em đang nghĩ đến Hercules và Samson⁹⁴ cùng những cô nàng đã mê hoặc họ.

– Cô tiên bé nhỏ ơi, cô đã là...

– Thôi xin đừng nói nữa, thưa ông. Lúc này lời nói của ông cũng chẳng khôn gì hơn hành động của hai nhân vật em vừa nói. Tuy nhiên, giả thử họ kết hôn với nhau thì chắc chắn tính nghiêm khắc của người chồng sẽ thay thế cho tính dịu dàng của những kẻ yêu đương. Em e rằng ông cũng sẽ như vậy. Em không hiểu độ một năm nữa nếu em cầu xin ông một ân huệ gì mà ông không thích thú ông sẽ trả lời em ra sao.

– Thế bây giờ em hãy xin tôi một điều gì đi, Jane, một điều nhỏ nhặt gì; tôi muốn được em cầu khẩn.

– Hẳn thế, thưa ông, em sẽ xin, em đã có ý định sẵn rồi.

– Nói đi! Nhưng nếu em ngước nhìn lên với vẻ mặt và nụ cười như thế này, thì tôi xin thề là chưa biết em yêu cầu gì tôi cũng đã nhận lời rồi, và điều đó sẽ khiến tôi trở thành một kẻ si ngốc mất.

– Dẫu có thế, thưa ông em chỉ cầu xin ông có thế này, ông đừng viết thư bảo gửi đồ nữ trang và cũng đừng quấn lên đầu em những đóa hoa hồng, như thế chẳng khác gì ông viền kim tuyến chung quanh chiếc khăn tay tầm thường của ông kia.

– Chẳng khác gì "mạ thêm vàng lên vàng diệp". Tôi biết, vậy thì lời yêu cầu của em được chấp nhận... ít nhất lần này. Tôi sẽ bỏ lệnh đã gửi cho nhà ngân hàng. Nhưng em chưa yêu cầu cái gì cả, em chỉ mới xin miễn một thứ quà tặng. Em thử yêu cầu lại đi.

– Vậy thì, thưa ông, xin ông hãy vui lòng cho em được thỏa chút tò mò, về một điểm.

Ông có vẻ bối rối, nói hấp tấp:

– Cái gì? Cái gì? Tò mò là một điều nguy hiểm, đấy cũng may là tôi đã không hứa thỏa mãn mọi yêu sách của em.

– Nhưng thỏa mãn điều này lại không có gì là nguy hiểm cả thưa ông.

– Thì em nói đi, Jane. Nhưng tôi mong rằng đó không phải là một sự soi mói có lẽ vào một điều bí mật, mà là một ao ước được hưởng một nửa gia sản của tôi thôi.

– Ồ, vua Ahasuerus ơi! Em muốn một nửa gia sản của ông để làm gì chứ? Ông nghĩ em là một người Do Thái cho vay lãi cắt cổ muốn kiếm lợi về đất cát chăng? Em muốn được ông hoàn toàn tin cẩn em thì hơn. Nếu ông cho em được lọt vào trái tim ông thì ông sẽ tin cậy em chứ?

– Tôi sẽ thổ lộ với em tất cả những điều gì đáng thổ lộ Jane ạ. Nhưng, lạy Chúa, em đừng ao ước mang một gánh nặng vô ích làm gì. Đừng khao khát thuốc độc, đừng trở thành nàng Eve đối với tôi.

– Tại sao không, thưa ông? Ông vừa mới bảo em là ông thích bị chinh phục và ông rất sung sướng, khi chịu ảnh hưởng của người khác. Ông không cho rằng tốt nhất là em nên lợi dụng lời thú nhận đó, và bắt đầu phỉnh nịnh, van xin... có thể khóc lóc và hờn dỗi nữa, nếu cần, chỉ để thử xem cái mãnh lực của em đối với ông ra sao ư?

– Tôi đố em thí nghiệm điều ấy đấy. Cứ thử lạm dụng đi, tôi xin chịu thua ngay.

– Thật vậy ư? Ông sớm đầu hàng nhỉ. Lúc này trông ông khắc khổ làm sao? Lông mày của ông rậm thêm như ngón tay của em vậy, và vầng trán ông, như trong một bài thơ kỳ dị nào đó em đã đọc, giống "một thượng tầng kiến trúc âm thầm, dữ dội". Em đoán chừng khi làm lễ cưới ông sẽ có vẻ mặt như thế.

– Nếu đấy là vẻ mặt của em khi làm lễ cưới, thì tôi, một tín đồ Cơ đốc giáo, tôi sẽ phải từ bỏ ngay ý nghĩ chung sống với một yêu tinh hay một con rắn lửa. Nhưng em muốn yêu cầu gì nào, cô em bé? Nói ngay đi!

– Đấy lúc này ông không quá lịch sự nữa rồi; em lại ưa sự thô bạo hơn là sự tán tụng rất nhiều. Em muốn là một "cô" hơn là một thiên thần. Đây là điều em muốn hỏi ông - Tại sao ông cứ phải tôn công phu đến thế để khiến em tin rằng ông muốn lấy cô Ingram?

– Có thế thôi ư! Lạy Chúa, điều em hỏi không có gì nguy hại cả! - Và lúc này cặp lông mày đen của ông không cau lại nữa, ông cúi xuống mỉm cười với tôi, vuốt tóc tôi, như vui sướng vì thấy thoát được một cơn nguy. Tôi thấy có thể thú thực với em được - ông nói tiếp: dù có thể làm em bực tức đôi chút, Jane ạ; và tôi đã được thấy em nóng nẩy đến thế nào khi em bực tức. Dưới ánh trăng lạnh đêm qua, em đã bốc lửa, lúc em vùng lên chống lại số phận, và đòi hỏi sự bình đẳng đối với tôi, Jane ạ, nhân tiện nói qua, chính em đã tỏ tình trước với tôi đấy nhé.

– Dĩ nhiên, đúng rồi. Nhưng xin ông hãy trở về chuyện cô Ingram.

– Phải, tôi vờ theo đuổi cô Ingram, vì tôi muốn làm cho em yêu tôi đến điên cuồng như tôi yêu em; và tôi biết ghen tuông là người đồng minh đắc lực nhất tôi có thể dựa vào để đạt tới mục đích ấy.

– Tuyệt! Bây giờ thì ông nhỏ quá, chỉ nhỏ bằng đầu ngón tay em thôi. Hành động như thế thì thật là một điều xấu xa, đáng hổ thẹn. Thế ông không nghĩ gì đến tình cảm của cô Ingram sao.

– Tình cảm của cô ấy chỉ tập trung ở một điểm là: kiêu ngạo, và thói ấy cần được nếm mùi tủi nhục. Hồi ấy, em có ghen không, Jane?

– Đừng để ý đến chuyện ấy, ông Rochester, ông tìm biết điều đó có lợi gì đâu. Ông hãy thành thực trả lời em một lần nữa. Ông có cho rằng cô Ingram sẽ không đau khổ vì sự tán tỉnh giả dối của ông không? Liệu cô ấy có cảm thấy mình bị bỏ rơi và cô đơn không?

– Làm gì có chuyện ấy! Tôi đã nói với em chính cô ta, trái lại đã bỏ rơi tôi ra sao; ý nghĩ là tôi chẳng giàu có gì đã làm nguội lạnh; hoặc đúng hơn, làm tắt ngấm ngay ngọn lửa tình của cô ta đối với tôi.

– Ông Rochester, ông thực là kỳ quặc và đa mưu. Em e rằng những nguyên tắc của ông, về một số điểm khá ngược đời đấy.

– Nhưng nguyên tắc của tôi không bao giờ được hướng dẫn, Jane ạ, có thể nó có phần nào lệch lạc vì thiếu sự quan tâm uốn nắn.

– Một lần nữa, em hỏi thực, liệu em có thể hưởng cái diễm phúc ông dành cho em, mà không sợ rằng có một người nào khác phải chịu đau đớn xót xa như em chịu trước đây không?

– Em có thể, em bé hiền hậu của tôi ạ; trên đời này không ai có một tình yêu trong trắng đối với tôi như em. Tin tưởng vào tình yêu của em, Jane ạ, là một niềm an ủi rất êm đềm cho tâm hồn tôi.

Tôi áp môi hôn lên bàn tay ông đặt trên vai tôi. Tôi yêu quý ông, yêu khôn xiết nói, yêu không lời nào tả nổi. Ông nói luôn:

– Em yêu cầu tôi một điều gì nữa đi; tôi vui sướng được em cầu xin và được chiều ý em.

Tôi đã lại có sẵn một thỉnh cầu.

– Ông hãy cho bà Fairfax biết rõ ý định của ông đi, đêm qua trông thấy ông và em ở phòng lớn, bà ấy sửng sốt lắm đấy. Ông hãy giải thích trước khi em gặp lại bà ta. Bị một người tốt bụng như bà hiểu lầm thì khổ tâm cho em lắm.

– Em hãy về phòng và đội mũ vào, - ông trả lời. - Tôi muốn em theo tôi đi Millcote sáng nay, trong lúc em sửa soạn, tôi sẽ nói rõ chuyện cho bà lão hiểu. Liệu bà ấy có nghĩ rằng em đã hy sinh tất cả cho tình yêu mà không vướng tiếc gì không, Jane nhỉ?

– Em cho rằng bà ấy nghĩ cả ông lẫn em, mỗi người đều đã quên mất địa vị của mình rồi.

– Địa vị! Địa vị! Bây giờ và mãi mãi sau này, địa vị của em là ở trái tim tôi và ở trên đầu trên cổ những kẻ nào dám phỉ báng em. Thôi em đi đi.

Tôi mặc quần áo xong ngay, và khi nghe tiếng chân ông Rochester rời khỏi buồng bà Fairfax, tôi vội vã xuống nhà. Bà lão đang đọc đoạn kinh buổi sáng, bài học hàng ngày của bà. Tập kinh thánh mở rộng trước mặt bà, trên đặt đôi mục kỉnh. Câu chuyện của ông Rochester làm gián đoạn việc đọc kinh mà lúc này hình như bà đã quên đi mất; mắt bà đăm đăm nhìn vào mảng tường trắng đối diện để lộ vẻ ngỡ ngàng của một tâm hồn bình dị bị kích động bởi những tin kỳ lạ. Trông thấy tôi bà đứng dậy, gắng mỉm cười và nói vài lời chúc mừng, nhưng nụ cười tắt ngay và lời chúc mừng cũng ngưng lại nửa chừng. Bà đeo kính lên, gập quyển Kinh Thánh lại, và đẩy lùi chiếc ghế đang ngồi ra xa bàn. Bà bắt đầu nói:

– Tôi ngạc nhiên quá sức, không biết nói gì với cô bây giờ, cô Eyre ạ. Chắc là tôi không mơ chứ, có phải không. Đôi khi ngồi một mình, tôi cứ nửa tỉnh nửa mê, tưởng tượng những điều chưa hề bao giờ xảy ra. Hình như nhiều lần, trong lúc thiu thiu ngủ, tôi thấy nhà tôi, mất cách đây mười lăm năm, bước vào ngồi xuống bên tôi; và tôi còn nghe thấy ông ấy gọi đúng tên tục của tôi là Alice, như ông vẫn thường gọi ngày xưa. Thế cô có thể cho tôi biết có thực ông Rochester hỏi cô làm vợ không? Cô đừng cười tôi nhé. Chẳng là tôi nhớ cách đây năm phút ông ấy quả có bước vào đây, và bảo rằng trong vòng một tháng nữa cô sẽ là vợ ông ấy.

– Ông Rochester cũng bảo tôi như thế.

– Ông ấy bảo!... Cô tin ông ấy không? Cô có nhận lời không?

– Có.

Bà ngẩn người ra nhìn tôi.

– Tôi không sao ngờ được đấy. Ông ấy là một người kiêu ngạo, tất cả những người thuộc dòng họ Rochester đều kiêu ngạo. Và ít ra ông cụ thân sinh ra ông ấy cũng rất thích tiền. Ông con cũng vậy, thường vẫn tỏ ra là thận trọng. Ông ấy có ý định lấy cô à?

– Ông ấy bảo tôi thế.

Bà ngó tôi suốt từ đầu đến chân, nhìn mắt bà, tôi thấy rõ là bà không tìm được trên người tôi một sức quyến rũ nào khả dĩ có thể giải thích nổi điều bí hiểm đó.

– Tôi chịu không hiểu nổi! - Bà nói tiếp. - Nhưng cô đã nói thì nhất định là đúng rồi. Chuyện này sẽ ra sao, tôi không thể nói được, quả thực là tôi không biết. Trong những trường hợp như thế này, nên có sự bình đẳng về địa vị và tiền tài thì hơn, mà hai người, lại chênh lệch nhau đến hai chục tuổi đầu nữa chứ. Ông ấy gần như đáng tuổi sinh ra cô.

– Không đâu, bà Fairfax! - Tôi bực mình kêu lên. - Ông ấy đáng tuổi sinh ra tôi thế nào được? Chả có ai nhìn chúng tôi đi với nhau lại có thể nghĩ như vậy được. Trông ông Rochester còn trẻ lắm, trẻ như một số người ở tuổi hăm nhăm.

– Có thật ông ấy lấy cô vì tình yêu không? Bà hỏi tôi.

Thấy bà có vẻ lạnh lùng và hoài nghi, tôi buồn bực đến trào nước mắt.

– Tôi rất ân hận làm cô buồn - Bà quả phụ nói tiếp, nhưng cô còn trẻ quá, và ít tiếp xúc với đàn ông cho nên tôi muốn nhắc cô phải thận trọng. Có câu tục ngữ rằng: "Những gì lóng lánh đều chẳng phải vàng" và trong trường hợp này tôi rất e có uẩn khúc gì đây, mà cả cô lẫn tôi đều không ngờ tới.

– Sao? Tôi có phải là một con quỷ chăng? - Tôi nói. Phải chăng ông Rochester không thể nào có tình yêu chân thật đối với tôi?

– Không, cô xinh lắm, nhất là gần đây trông cô lại đẹp ra, còn ông Rochester thì tôi có thể nói là rất mến cô. Tôi vẫn nhận thấy cô được ông quý mến lắm. Có những lúc, vì mến cô, tôi có phần lo ngại thấy cái tình cảm đặc biệt của ông đối với cô và tôi muốn bảo cô nên coi chừng, nhưng tôi không muốn gợi ý về một điều không hay có thể xảy ra. Tôi biết nghĩ như thế có thể khiến cô phật ý, có lẽ xúc phạm đến cô nữa, mà cô thì là người hết sức kín đáo, khiêm tốn và nhạy cảm, tôi thầm mong tự cô có thể bảo vệ cho mình. Đêm qua tôi không sao nói cho cô rõ được tôi đau lòng đến thế nào, khi đi tìm khắp nhà mà không thấy cô, cũng chẳng thấy ông chủ đâu thế rồi, mười hai giờ đêm, tôi bỗng thấy cô cùng ông ấy bước vào nhà.

– Thôi, bây giờ bà đừng quan tâm đến chuyện ấy nữa, - tôi sốt ruột ngắt lời bà. - Biết rằng mọi chuyện đều êm đẹp cả, thế là đủ.

– Tôi cũng mong mọi sự êm đẹp cho đến phút cuối cùng, nhưng hãy nên tin lời tôi, có thận trọng bao nhiêu cũng không là thừa đâu. Hãy coi chừng chính bản thân cô, và cả ông ấy nữa. Những người danh giá ở địa vị ông, thường không hay lấy cô giáo dạy trẻ của mình làm vợ đâu.

Lúc này tôi đã phát cáu thực sự rồi, may sao Adèle chạy vào kêu lên:

– Cho em đi... cho em đi Millcote với! Ông Rochester không muốn cho em đi, tuy xe còn rộng chỗ lắm. Cô nói giúp với ông cho em đi với, cô ơi!

– Được rồi, Adèle ạ.

Và tôi hấp tấp cùng Adèle bước ra ngoài, mừng vì thoát được cái bà giáo già chán ngắt của tôi. Người nhà đã đánh xe ngựa sẵn sàng ra đằng trước nhà; ông chủ của tôi đang đi đi lại lại trên hè, con Pilot lăng xăng chạy theo sau.

– Có thể cho Adèle cùng đi với chúng ta được không, ông?

– Tôi đã bảo nó là không rồi. Tôi không thích có trẻ con! Tôi chỉ muốn mình em đi cùng thôi.

– Xin ông cho nó đi với, ông Rochester, như vậy tốt hơn.

– Không, có nó chỉ thêm phiền.

Ông hết sức cương quyết trong vẻ nhìn cũng như giọng nói. Những lời báo trước lạnh lẽo và những nghi ngờ ảm đạm của bà Fairfax vẫn còn lại trong tâm trí tôi, có một cái vô hình và bất trắc ám ảnh hy vọng của tôi. Tôi mất hẳn một nửa lòng tin ở sức mạnh của mình đối với ông Rochester. Tôi sắp sửa vâng lời ông như cái máy, không phản đối gì hơn nữa, nhưng khi đỡ tôi lên, ông bỗng nhìn vào mặt tôi, hỏi:

– Có điều gì vậy? Vẻ vui tươi của em biến đâu mất cả. Có phải em cứ muốn cho con bé đi cùng không? Nếu để nó ở lại thì em không thích ư?

– Em rất muốn cho nó đi, thưa ông.

– Vậy chạy đi lấy mũ và ra đây mau, nhanh lên đấy. - Ông bảo to với Adèle.

Nó vâng lời, chạy biến ngay đi.

– Thôi, chỉ mất một buổi sáng thì cũng chẳng sao - Ông nói - trong khi tôi sắp đòi hỏi em suốt đời ở bên tôi, chỉ nói chuyện với tôi và dành cho tôi mọi ý nghĩ của em.

Được nhấc lên xe rồi. Adèle bắt đầu hôn tôi, để tỏ lòng biết ơn vì tôi đã can thiệp giúp nó, rồi nó bị ấn ngay vào góc xe phía bên kia ông Rochester. Nó đưa mắt ngó trộm sang chỗ tôi. Ngồi bên ông láng giềng nghiêm nghị như thế, con bé cụt hứng. Thấy vẻ mặt ông khó đăm đăm, nó không dám ho he nhận xét, hỏi han gì cả.

– Cho nó sang đây với em, có thể nó sẽ làm phiền ông, phía bên này còn rộng chỗ lắm.

Ông nhấc bổng nó sang qua chỗ tôi như nhấc một con chó vậy.

– Rồi tôi sẽ gửi nó vào trường thôi - ông nói, nhưng bây giờ thì ông mỉm cười.

Nghe thấy thế, Adèle hỏi lại nó có phải vào trường mà sans mademoiselle⁹⁵ không?

Phải, ông trả lời, nhất định là "sans mademoiselle" rồi; vì tao sẽ đem cô mày lên mặt trăng, và tao sẽ tìm một cái hang ở một trong những thung lũng trắng giữa cái núi lửa, và rồi cô mày sẽ sống ở đấy với tao và chỉ với một mình tao thôi.

Adèle nói:

– Thế thì lấy gì cho cô ăn; ông sẽ làm cho cô chết đói mất.

– Sớm tối tao sẽ đi kiếm bánh thánh cho cô, trên các cánh đồng và sườn núi ở mặt trăng trắng xóa những bánh thánh, Adèle ạ.

– Cô còn phải sưởi nữa chứ, cô sẽ lấy đâu ra lửa nào?

– Núi trên mặt trăng có lửa bốc ra; khi nào cô lạnh, tao sẽ bế cô lên đỉnh núi và đặt cô nằm trên miệng núi lửa.

– Oh, qu'elle y sera mal - peu confortable!⁹⁶

– Còn quần áo của cô nữa, nó phải rách chứ. Cô lấy đâu ra áo mới.

Ông Rochester làm ra vẻ lúng túng.

– Hừ, thế mày sẽ làm thế nào, Adèle? Cố moi móc tìm ra một cái gì chứ. Lấy một đám mây trắng hay mây hồng làm áo nhé, mày nghĩ thế nào? Người ta còn có thể cắt một mảnh cầu vồng làm một chiếc khăn quàng khá đẹp cơ.

Nghĩ ngợi một lát, Adèle kết luận:

– Cứ nguyên như thế này, cô lại dễ chịu hơn nhiều, vả lại ở mặt trăng với một mình ông thì rồi cô sẽ chán chết. Nếu cháu mà là cô, thì cháu sẽ chẳng bao giờ bằng lòng đi với ông.

– Cô đã bằng lòng đấy, cô đã hứa rồi.

– Nhưng ông đem cô lên đấy thế nào được, làm gì có đường lên mặt trăng, toàn là không khí, mà cả ông lẫn cô đều không biết bay.

– Adèle, nhìn cánh rừng kìa.

Bấy giờ chúng tôi đã ra khỏi cổng trại Thornfield; xe nhẹ bon trên đường êm ả đi Millcote. Sau cơn dông tố trời không vẩn chút bụi, hai bên đường, các hàng rào thấp và những cây cao vút đượm mát nước mưa, xanh tươi mơn mởn.

– Trên cánh đồng này, Adèle ạ, cách đây khoảng nửa tháng, tao đi chơi vào một buổi chiều đã khá muộn - cái buổi chiều mày giúp tao đánh đồng cỏ khô trong bãi cỏ ở vườn cây quả ấy mà; tao mệt vì vun cỏ, nên mới ngồi nghỉ trên một cái bậc, rồi tao lôi ra một quyển sổ tay và một chiếc bút chì, tao bắt đầu ghi; một câu chuyện không may đã xảy ra cho tao từ lâu lắm rồi, với ước vọng của tao mong những ngày tươi vui sẽ đến. Tao đang viết rất nhanh, vì ánh sáng đã nhạt dần trên trong giấy, thì bỗng có cái gì ở trên đường đi tới và dừng lại cách chỗ tao chừng hai bước. Tao ngẩng lên nhìn. Đó là một sinh vật bé nhỏ, đầu choàng một chiếc khăn voan mỏng teo. Tao ra hiệu bảo lại gần, người đó đến đứng ngay sát bên gọi tao, tao không nói gì với người ấy, mà người ấy cũng chẳng lên tiếng nói gì với tao, nhưng tao đọc được trong khóe mắt của người ấy, và người ấy cũng đọc trong mắt của tao, hai bên đều biết mỗi người nghĩ gì; cuộc nói chuyện không thành lời ấy diễn ra như thế này.

"Người ấy bảo rằng mình là một cô tiên từ chốn Bồng lai tới chuyến này xuống trần là để đem hạnh phúc đến cho tao, tao phải đi theo cô tiên khỏi cái thế giới phàm tục này tới một nơi cô quạnh - như mặt trăng, chẳng hạn - cô tiên hất đầu về phía mảnh trăng lưỡi liềm đang nhô lên khỏi dãy đồi xóm Hay. Cô tiên kể với tao về cái hang bạch ngọc và cái thung lũng bạc, nơi cô và tao có thể chung sống với nhau. Tao bảo rất muốn đi, nhưng cũng nhắc cô tiên, tao không có cánh để bay như mày vừa nói với tao.

Cô tiên trả lời: "Ồ, không hề gì cái đó? Đây là một lá bùa có thể phá bỏ mọi khó khăn trở ngại!'. Cô tiên giơ ra một chiếc nhẫn vàng, bảo tao: đeo nó vào ngón tay thứ tư của bàn tay trái em, thì em sẽ là của ông, và ông sẽ là của em, rồi đôi ta sẽ rời khỏi mặt đất, và sẽ lập bầu trời riêng của đôi ta ở trên kia". Cô lại hất đầu về phía mặt trăng. Adèle này, cái nhẫn còn ở trong túi quần tao đây, hiện giờ nó đã biến thành một đồng tiền vàng, nhưng tao lại sắp đem đánh nó ra thành chiếc nhẫn.

– Nhưng chuyện ấy thì có dính dáng gì đến cô? Cháu mặc kệ cô tiên ấy; lúc nãy ông bảo ông sẽ đưa cô lên mặt trăng kia mà?

– Cô là một cô tiên đấy! - ông thì thầm ra vẻ bí mật lắm.

Tôi bèn bảo Adèle đừng để ý đến chuyện bông đùa của ông làm gì, về phần con bé, nó cũng tỏ thái độ hoài nghi như một người Pháp chính cống, nó cho ông Rochester là "un vrai minteur"⁹⁷ và quả quyết với ông Rochester rằng nó chẳng tin những "contes de fée"⁹⁸ của ông tí nào, và bảo "du reste, il n'y avait pas de fée, et quand même il y en avait"⁹⁹ thì nó cũng chắc rằng các cô tiên chẳng bao giờ hiện ra cho ông thấy, cũng chẳng bao giờ đem cho ông nhẫn, hoặc đề nghị chung sống với ông ở mặt trăng.

Tôi thấy khoảng thời gian ở Millcote chán ngán thế nào. Ông Rochester ép tôi đến một cửa hàng lụa nào đó, buộc tôi chọn mua một nửa tá áo. Tôi chẳng thích gì việc đó, tôi xin ông hãy để tôi thư thả, nhưng không... cứ phải mua ngay bây giờ cơ. Tôi thì thầm van nài hết sức mới được ông đồng ý cho bớt từ nửa tá áo xuống hai chiếc, nhưng ông lại đòi để chính ông chọn lấy. Tôi lo lắng nhìn ông đưa mắt lướt qua một thứ lụa bóng nhất, màu ngọc tím, và một thứ hàng satanh lộng lẫy màu hồng. Tôi lại thì thầm một hồi với ông rằng giá ông cứ mua ngay cho tôi một chiếc áo kim tuyến và một cái mũ bạc nữa đi, tôi cũng sẽ chẳng bao giờ dám mặc thứ áo hàng ông chọn đâu. Vì ông cứ trơ như đá, nên phải khó khăn vô cùng tôi mới khuyên được ông đổi lấy một thứ satanh màu đen nhã hơn, và một thứ lụa màu ngọc trai xám. Ông bảo: "Bây giờ hãy tạm thế cũng được, nhưng tôi muốn nhìn em lộng lẫy như một vườn hoa".

Tôi thấy nhẹ cả người khi lôi được ông ra khỏi hàng tơ lụa, và sau đấy là hiệu kim hoàn, ông càng mua sắm cho tôi, má tôi càng nóng bừng lên vì một cảm tưởng khó chịu và tủi hổ. Khi lại bước lên xe, tôi ngồi xuống, người mệt bã như phát sốt chợt nhớ ra rằng các chuyện vui buồn dồn dập làm tôi quên bẵng hẳn bức thư của cậu tôi là John Eyre gửi cho bà Reed, dự định nhận tôi làm con nuôi và cho kế thừa gia sản. Tôi nghĩ bụng: "Quả thực nếu mình có chút của riêng, dù là rất ít, thì cũng dễ chịu, mình chẳng bao giờ có thể chịu được cảnh để cho ông Rochester may mặc cho như một con búp bê, hoặc ngồi như một Danae¹⁰⁰ thứ hai, để ngày ngày mưa vàng giội xuống quanh mình, về đến nhà, mình sẽ viết thư gửi đi Madeira ngay, báo cho cậu John biết mình sắp lấy chồng và lấy ai. Nếu có hy vọng một ngày kia mình có của cải góp thêm vào tài sản của ông Rochester, thì bây giờ mình chịu đựng cho ông chi tiêu vì mình cũng dễ dàng hơn". Ý nghĩ này khiến tôi thoải mái phần nào (và tôi đem thi hành ngay hôm đó). Một lần nữa tôi đánh bạo nhìn vào mặt ông chủ và cũng là người yêu của tôi, đôi mắt ấy cứ nhất định tìm mắt tôi, mặc dù tôi đã tránh không nhìn ông. Ông mỉm cười, tôi cho nụ cười của ông giống nụ cười của một quốc vương Thổ Nhĩ Kỳ, trong một phút âu yếm khoái trá, ban cho một kẻ nô lệ vừa được mình ân tứ vàng bạc châu báu. Bàn tay ông luôn tìm tay tôi, tôi bóp mạnh nó và đẩy lại, đỏ nhừ vì cái siết say sưa chặt chẽ.

– Ông đừng nhìn em như vậy, tôi nói, nếu không em sẽ chẳng mặc gì khác ngoài chiếc áo cũ của em ở Lowood cho đến ngày chót đấy, và hôm cưới em sẽ cứ mặc cái áo vải hoa cà này cho mà xem. Ông đem lụa cẩm thạch ra mà may áo ngủ, còn chỗ satanh đen thì đem mà may một loạt áo chẽn.

Ông xoa xoa hai tay, khúc khích cười:

– Ồ được nhìn và nghe nàng nói thật là tuyệt! Nàng mới độc đáo và ý vị làm sao chứ! Tôi sẽ chẳng chịu đổi cô thiếu nữ Anh Cát Lợi bé nhỏ này lấy cả một hậu cung của quốc vương Thổ Nhĩ Kỳ, với tất cả những đôi mắt huyền, những hình dáng tiên nương gì gì đi nữa.

Câu ẩn ý Đông phương ấy lại làm tôi phật lòng, tôi nói.

– Em sẽ không đời nào chịu thay thế một hậu cung cho ông đâu, vì thế ông cũng đừng coi em tương đương với một cung nữ; nếu ông có ý nghĩ muốn một thứ gì theo kiểu ấy, thì ông đi đi, đi ngay đến các của hàng ở Stamboul mà mua lấy hàng đống nô lệ về, bằng số tiền dành dụm mà hình như ở đây ông không biết tiêu gì cho thỏa được.

– Jane, thế em sẽ làm gì khi tôi mua về hàng tấn thịt tươi và hàng loạt những đôi mắt đen láy ấy?

– Thì em sẽ chuẩn bị đi làm một giáo sĩ tuyên truyền tự do cho những kẻ bị nô lệ hóa, kể cả những nô lệ trong hậu cung của ông. Em sẽ vào đó mà kích thích họ nổi loạn! Còn ông, dù cho ông có là vua Thổ Nhĩ Kỳ đi nữa, thì cũng chỉ trong nháy mắt ông sẽ bị chúng em trói gô lại, không một ai, và cả em nữa, lại bằng lòng cắt dây trói nếu ông chưa ký một đạo luật hết sức rộng rãi mà chưa hề có một bạo chúa nào chịu chấp thuận.

– Tôi sẽ chịu phục tùng em, Jane ạ.

– Em sẽ không khoan nhượng đâu, ông Rochester ạ, nếu ông van xin với đôi mắt như thế kia. Ông mà nhìn như vậy, thì em chắc dù ông có bị bắt buộc phải ký đạo luật nào chăng nữa, một khi được tha, hành động đầu tiên của ông cũng sẽ là vi phạm những điều khoản của nó.

– Thế nào, Jane, em muốn gì? Tôi e em sẽ buộc tôi phải tổ chức một lễ cưới riêng, ngoài hôn lễ trước bàn thờ Chúa. Xem chừng em sẽ đòi hỏi những điều kiện đặc biệt - nhưng điều kiện gì vậy?

– Em chỉ muốn có một tâm hồn thanh thản, thưa ông, không phải bận vì hàng đống những bổn phận gò bó. Ông còn nhớ những điều ông nói về Céline Varens không? Về những kim cương, khăn quàng Casơmi ông đã tặng cô ta? Em không muốn làm nàng Céline Varens Anh Cát Lợi của ông đâu. Em sẽ cứ tiếp tục làm cô giáo dạy Adèle, như vậy em sẽ vẫn tự kiếm được nơi ăn chốn ở, với số lượng ba mươi bảng mỗi năm. Bằng số tiền ấy em sẽ tự may mặc cho mình, và ông sẽ chỉ cần cho em...

– Nào, chỉ cần gì?

– Lòng quý mến của ông; và nếu đền đáp lại, em cũng quý mến ông, thì như vậy là xong nợ.

– Hừ, về tính lạnh lùng trắng trợn và kiêu hãnh bẩm sinh thì không ai bằng em.

Lúc ấy, chúng tôi đã đến gần Thornfield. Khi xe vào qua cổng, ông hỏi tôi:

– Em có vui lòng cùng ăn với tôi hôm nay không?

– Không, cám ơn ông.

– Tại sao lại nói: "Không, cảm ơn"? Tôi được phép hỏi em chứ?

– Thưa ông, em chưa bao giờ cùng ăn với ông, và bây giờ em không thấy có lý do gì để ngồi ăn như vậy, đợi cho đến khi nào...

– Cho đến khi nào? Em hay nói lửng lơ quá.

– Cho đến khi em bắt buộc phải cùng ăn với ông.

– Em nghĩ tôi ăn như một con yêu tinh, hoặc một con ma cà rồng, nên sợ không dám ngồi ăn với tôi chứ gì?

– Thưa ông, em không có ý nghĩ ấy! Nhưng em muốn cứ tiếp tục như bình thường trong một tháng nữa.

– Em sẽ chấm dứt ngay lập tức cái công việc khổ sai của cô giáo dạy trẻ.

– Sao lại thế, xin ông tha lỗi cho, em sẽ không làm thế đâu. Em cứ sống như cũ thôi. Em sẽ tránh không gặp ông suốt ngày, cũng như mọi khi ấy, tôi đến ông có thể cho gọi em, nếu ông thấy muốn gặp em, và em sẽ đến, nhưng không phải bất cứ lúc nào.

– Thế này thì tôi phải hút một điếu xì gà, hoặc hít một dúm thuốc lá thì mới chịu được, "pour me donner une contenance"¹⁰¹ như Adèle thường nói; nhưng không may tôi chẳng có hộp xì gà, mà bao thuốc hít cũng không có đây. Nhưng em hãy nghe này, bây giờ là thời của em, cô bé chuyên chế ạ, nhưng nay mai sẽ đến thời của tôi đấy, và một khi tóm được em hẳn hoi rồi, để giữ chắc lấy em, tôi đến phải trói em lại - theo nghĩa bóng bằng dây xích như cái dây này này (ông sờ vào sợi dây đeo đồng hồ), "Ừ, cô bé nhỏ của tôi, tôi sẽ mang em trong trái tim, sợ viên ngọc quý của tôi rơi mất"¹⁰².

Ông vừa nói vừa đỡ tôi xuống xe, và trong lúc ông bế Adèle ra khỏi xe, tôi bước vào nhà và đi ngay lên gác.

Đến tối ông cho tôi đến gặp ông như thường, tôi đã sắp đặt một công việc cho ông, vì tôi quyết định sẽ không ngồi trò chuyện tay đôi với ông suốt buổi tối. Tôi nhớ giọng ông hát rất hay, tôi biết ông thích hát - những người hát hay vẫn thích thế. Bản thân tôi không hát được và theo sự nhận xét khó tính của ông, tôi cũng không có khiếu về âm nhạc, nhưng tôi lại rất ưa nghe những khúc nhạc hay.

Hoàng hôn, giờ phút lãng mạn ấy, vừa buông tấm màn xanh lơ điểm đầy sao xuống bên ngoài cửa sổ, thì tôi đã đứng dậy mở nắp dương cầm và nài ông hãy vì yêu bầu trời thơ mộng kia mà hát cho tôi nghe một bài. Ông bảo tôi là một mụ phù thủy trái thói, và muốn để đến lúc khác sẽ hát, nhưng tôi nói chẳng có lúc nào thích hợp hơn bây giờ. Ông nói:

– Em có thích nghe giọng tôi hát không?

– Em thích lắm.

Tôi vốn không thích thổi thêm vào tính tự phụ dễ bốc của ông; nhưng riêng lần này, muốn cho được việc, tôi đành phải dùng thủ đoạn mơn trớn và kích thích nó lên.

– Jane, thế thì em phải đệm dương cầm theo nhé.

– Được lắm, thưa ông, em sẽ thử...

Tôi thử đệm đàn, nhưng liền bị gạt ngay ra khỏi chiếc ghế đẩu và bị gọi là "cô bé vụng về". Ông gạt phăng tôi sang một bên đó chính là điều tôi mong muốn, ông chiếm chỗ tôi, và bắt đầu tự đệm đàn lấy, vì ông chơi đàn cũng hay không kém gì hát. Tôi náu mình bên cửa sổ và trong khi tôi ngồi đó nhìn ra ngoài ngắm cây cối im lìm và thảm cỏ đã thẫm màu, thì ông cất giọng êm ấm theo một điệu nhạc du dương, ca lên khúc hát như sau:

Tình chân thật tim yêu bốc cháy

Thấm từng nguồn mạch máu trào dâng

Tình đến, ngày hy vọng càng tăng,

Tình ra đi, lòng ta ôi bi thiết

Những trở ngại làm tình ta chậm đến.

Khiến bao nguồn mạch máu đặc đông.

Ta mơ tình như hạnh phúc không tên,

Ta yêu và cũng được yêu trở lại.

Với tình yêu, ta yêu tê tái

Lao đầu vào mù quáng nhiệt cuồng,

Nhưng khoảng trống bao la chặn đứng đôi bên,

Giữa đôi ta, đầy hiểm nguy như đại dương ngầu bọt sóng,

Và bị ám ảnh như một con đường đầy thảo khấu

Qua chốn hoang vu hoặc rừng rậm muôn trùng

Vì sức mạnh quyền uy đau đớn cuồng hung

Đã ngăn cách đôi tâm hồn ta hai ngả,

Ta bất chấp hiểm nguy coi khinh trở ngại,

Thách cả mọi điềm báo trước hung tin,

Dù là nạt nộ giày vò đe dọa mông lung

Ta vượt hết, kiêu hùng dũng cảm.

Cầu vồng vụt trước mặt ta như chớp sáng,

Ta vụt bay như trong một giấc mơ.

Rồi hiện lên rực rỡ trước mắt ta

Đứa con của mưa dông và ánh sáng,

Trên làn mây mù âm u đầy hoạn nạn;

Vẫn ngời niềm vui hùng vĩ êm đềm.

Giờ này đây ta chẳng chút bận tâm

Đến những khốc hại bên ta đầy dẫy

Ta chẳng ngại điều chi trong giờ này êm ái.

Dù bọn thù, ta đã từng đạp chân lên

Mọc cánh thêm hung hãn vụt tới bên

Để quyết chí mong phen này phục hận

Dù lòng căm ghét vênh vang muốn đạp giày ta xuống

Mặc quyền uy xét xử với sức mạnh nghiệt nghèo

Có cau mày hậm hực quyết theo

Luôn bên ta khăng khăng nuôi thù hận

Người yêu ta đã đặt bàn tay nhỏ nhấn

Lên tay ta với lòng tin quý vô vàn

Và nguyện rằng mối duyên thiêng sẽ thắt chặt bội phần

Hai chúng ta cùng nhau khăng khít

Vết chiếc hôn là dấu tình yêu tha thiết,

Một mối tình ta sống chết bên nhau

Cuối cùng ta đạt hạnh phúc không tên

Ta yêu và được nàng yêu lại...

Hát xong ông đứng dậy, tiến lại phía tôi, tôi thấy mặt ông bừng bừng, đôi mắt chim ưng sáng quắc, từng nét mặt biểu lộ một tình yêu đắm đuối. Lúc ấy tôi phát sợ, nhưng rồi trấn tĩnh được ngay. Tôi không muốn có cảnh tình tự êm ái và sự tỏ tình táo bạo chút nào, mà tôi thì đang bị cả hai thứ đe dọa. Cần phải sửa soạn vũ khí chống lại... tôi chuẩn bị sẵn câu hỏi hóc búa¹⁰³. Ông vừa đến sát gần, tối hỏi độp ngay một câu:

– Bây giờ ông định lấy ai đấy?

– Em Jane yêu quý mà lại hỏi tôi câu ấy thì thật là lạ.

– Thực đấy! Em cho rằng hỏi như vậy là rất tự nhiên và cần thiết nữa. Ông nói rằng người vợ tương lai của ông sẽ cùng chết với ông. Sao ông lại có cái ý nghĩ tà đạo như vậy? Em không hề định cùng chết với ông, ông có thể yên trí như vậy.

– Ồ, tất cả điều tôi mong mỏi, tôi cầu nguyện, là có em cùng sống với tôi! Cái chết đâu phải là dành cho một người như em.

– Có chứ. Đến lúc chết thì em cũng có quyền được chết như ông, nhưng em sẽ chờ đợi giây phút đó, chứ không cần vội vàng tự thiêu mình chết theo chồng.

– Em có sẵn lòng tha thứ cho tôi ý nghĩ ích kỷ ấy, và chứng tỏ lòng khoan hồng của em bằng một cái hôn không?

– Không, em xin ông tha lỗi cho!

Đến đây, tôi thấy ông gọi tôi là "cô bé sắt đá"; ông lại nói thêm: "Bất cứ người đàn bà nào khác được nghe những lời ca ngợi mình như vậy cũng phải cảm động đến mềm người đi rồi".

Tôi nói cho ông biết là tính tôi vốn sắt đá, và rồi ông sẽ còn thấy tôi như thế luôn, hơn nữa tôi còn quyết định sẽ bày cho ông thấy nhiều góc cạnh trong tính tình của tôi trong bốn tuần lễ tới, để ông thấy rõ ràng rằng ông sẽ lấy một con người như thế nào, trong khi vẫn còn có đủ thời gian hủy bỏ cuộc hôn nhân.

– Em có muốn tĩnh tâm và nói năng chín chắn hơn chăng?

– Em sẽ tĩnh tâm, nếu ông muốn vậy, còn nói rằng chín chắn, thiết tưởng hiện giờ em vẫn đang nói năng chín chắn đấy chứ.

Ông đã tỏ vẻ bực bội, chép miệng, làu bàu. "Được lắm", tôi nghĩ thầm "ông cứ việc cáu kỉnh, cứ việc cựa quậy tùy thích, nhưng em tin rằng cách xử sự với ông như vậy là tốt nhất. Em không thể diễn tả hết được bằng lời tình yêu của em đối với ông, nhưng em không thể để cho mình chìm đắm vào tình cảm thái quá; chính là bằng những câu trả lời sắc cạnh này mà em ngăn ông lại trên bờ vực thẳm, và hơn nữa, nhờ cách gay gắt đó mà giữ được một khoảng cách chỉ có lợi cho cả đôi ta sau này".

Cứ dần dần từng bước, tôi làm cho ông hết sức bực tức, rồi đến lúc ông cáu kỉnh lui về phía cuối buồng, tôi mới đứng dậy nói: "Em chúc ông ngủ ngon" với thái độ kính trọng tự nhiên thường ngày, rồi theo cửa bên nhẹ bước ra ngoài.

Tôi cứ tiếp tục theo kế hoạch này suốt trong thời gian thử thách, và đạt được kết quả mỹ mãn. Đã đành là ông có phần bực bội và tức giận. Nhưng đại để tôi có thể thấy cứ để cho ông ở trong tâm trạng ấy là hơn cả. Thái độ ngoan ngoãn phục tùng như con cừu non và tính dễ xúc động như con bồ câu của tôi chỉ nuôi dưỡng thêm thói chuyên chế của ông mà ít làm thỏa trí phán đoán, ít thỏa mãn lương tri và cũng ít thích hợp với sở thích riêng của ông.

Trước mắt mọi người, tôi vẫn tỏ ra kính trọng và trầm lặng như trước, bất cứ thái độ nào khác cũng là không thích hợp, chỉ có trong những lúc trò chuyện buổi tối là tôi làm ông bực bội khó chịu như thế thôi. Cứ đúng vào lúc đồng hồ điểm bảy tiếng là ông lại cho gọi tôi, nhưng bây giờ, khi tôi đứng trước mặt, ông không nói những lời ngọt ngào như "tình yêu", "em yêu của tôi" nữa, mà những lời âu yếm nhất dành cho tôi lại là "con búp bê hay châm chọc", "con yêu ranh mãnh", "đồ quỷ con", "người trái tính"... Thay cho những cử chỉ vuốt ve, tôi được nhận những cái nhăn mặt, ông véo vào cánh tay tôi chứ không bắt tay nữa; đáng lẽ hôn lên má thì ông béo mạnh tai tôi. Như thế càng hay, bây giờ nhất định là tôi ưa những ân huệ thô bạo ấy hơn bất cứ sự dịu dàng nào khác. Tôi thấy bà Fairfax tán thành thái độ của tôi; nỗi lo lắng của bà về phần tôi không còn nữa, vì thế tôi tin chắc mình đã xử sự đúng. Trong khi đó, ông Rochester bảo là tôi giày vò ông đến mất ăn, mất ngủ, ông đe trong thời gian sắp tới ông sẽ trả thù khốc liệt cái lối cư xử hiện thời của tôi. Trước lời dọa dẫm đó tôi chỉ cười thầm và nghĩ bụng: "Bây giờ tôi có thể kìm giữ được ông rồi đó; và tôi tin chắc sau này cũng vậy; hoặc giả cách này mất hiệu lực, thì sẽ phải tìm cách khác thôi".

Tuy nhiên, công việc của tôi cũng không dễ dàng gì; nhiều khi tôi muốn làm ông vui lòng hơn là trêu chọc ông. Người chồng tương lai ấy đối với tôi đã trở thành tất cả thế giới của tôi và còn hơn thế nữa, hầu như ông là niềm hy vọng được lên thiên đường của tôi. Ông xen vào giữa tôi, và mọi ý nghĩ về tôn giáo, như là nhật thực xen vào giữa con người và mặt trời. Trong những ngày ấy, tôi không thể thấy được Thượng đế, vì tôi đã chỉ nhìn thấy một sinh vật do Người tạo ra, tôi đã coi người ấy là một thần tượng.

CHƯƠNG XXV

Thời kỳ vị hôn sắp chấm dứt, những giờ cuối cùng của nó có thể đếm được. Không có chuyện hoãn, ngày cưới vẫn đang tiến gần lại, mọi việc chuẩn bị đã xong cả. Ít nhất tôi cũng chẳng còn việc gì phải làm nữa, hòm xiểng đã đóng khóa và chằng buộc cả, xếp một hàng dọc theo bức tường trong căn buồng của tôi; ngày mai vào giờ này, chắc là chúng đã ở xa, trên con đường đi London rồi, và cả tôi nữa (nếu như đó là ý Chúa)... hoặc đúng hơn, không phải tôi, mà là một bà Jane Rochester, một con người mà tôi tuy thế cũng chưa hề biết. Chỉ còn việc dán những danh thiếp lên mặt hòm nữa thôi, bốn mảnh giấy còn nằm trơ trong ngăn kéo. Ông Rochester đã tự tay viết địa chỉ lên mỗi mảnh: "Bà Rochester, khách sạn... London". Tôi không sao quyết định được tự mình dán, hay sai người dán những danh thiếp ấy. Bà Rochester! Đã làm gì có bà ấy. Phải đến sáng mai, vào quãng sau tám giờ, bà ấy mới ra đời, và tôi muốn đợi đến khi biết chắc bà ấy đã có mặt trên đời này, sống hẳn hoi, rồi mới dám trao cho bà chỗ tài sản này. Trong cái tủ ở đằng kia, đối diện với bàn trang điểm của tôi, những y phục gọi là của bà ấy đã thay thế cho bộ áo vải đen mặc ở Lowood và chiếc mũ rơm của tôi, thế là quá lắm rồi, bởi vì bộ áo cưới ấy đâu phải của tôi, cả cái áo dài màu ngọc trai, cái khăn voan mỏng như hơi sương, treo ở giá áo mới bị bà ấy chiếm đoạt. Tôi đóng tủ lại, che khuất bộ trang phục xa lạ, giống như cái bóng ma, đang tỏa ra một ánh sáng lờ mờ, cực kỳ ma quái, qua bóng tối của gian buồng, lúc ấy vào quãng chín giờ. Tôi nói: "Thôi, ta để mặc mi ở đấy một mình, giấc mơ trắng ạ. Ta đang phát sốt lên đây. Nghe có tiếng gió thổi, ta phải ra ngoài hóng gió một chút mới được".

Chẳng phải vì công việc chuẩn bị vội vã mà tôi phát sốt, cũng chẳng phải chỉ vì ngóng đợi sự thay đổi lớn sắp đến - tức là cuộc đời mới phải bắt đầu từ ngày mai, tất nhiên hai điều đó có dự phần làm cho tôi xúc động, bồi hồi, khiến tồi phải đi vội ra ngoài trời tối trong lúc khuya khoắt này; nhưng có một nguyên nhân thứ ba ảnh hưởng đến tâm trí tôi nhiều hơn cả.

Trong lòng tôi, có một nỗi lo âu kỳ lạ. Một việc gì đó đã xảy ra, mà tôi không thể hiểu được; ngoài tôi ra không có ai được biết hay chứng kiến sự việc ấy; nó xảy ra vào đêm hôm trước. Đêm ấy ông Rochester vắng nhà; mà tới bây giờ cũng chưa thấy về, ông có công việc phải đi thu xếp ở cách đây chừng ba mươi dặm, nơi đó ông có hai, ba cái trại; công việc đòi hỏi ông phải đích thân giải quyết, trước khi ông rời nước Anh như đã dự tính. Tôi đang chờ ông về, nóng lòng muốn trút bỏ nỗi lo âu và nhờ ông giải thích cái việc kỳ quặc làm tôi bối rối. Bạn đọc, xin bạn hãy chờ tới khi ông về, và khi tôi nói điều bí mật ra cho ông rõ, thì rồi bạn cũng sẽ được biết.

Tôi ra vườn quả, kiếm chỗ tránh gió; suốt ngày gió mạnh không ngớt thổi từ phương Nam tới, mà chẳng có một giọt mưa nào. Đáng lẽ gần tối gió phải ngớt đi, vậy mà dường như nó lại càng thổi dữ và gầm Reed to hơn. Cây cối quay cuồng mà cứ ngả rạp về một phía, hàng giờ liền rồi mới đứng ngay lại một chốc; chiều gió liên tục uốn các ngọn và cành cây về hướng bắc. Từng đám mây lớn ùn ùn nối tiếp nhau vùn vụt bay qua bầu trời. Tuy là một ngày tháng bảy mà không có lấy một mảnh trời xanh nào xuất hiện.

Với một niềm vui thú man rợ, tôi chạy ngược chiều gió, trút bỏ nỗi lo âu trong những đợt cuồng phong đang gào thét qua không gian. Đi hết con đường trồng nguyệt quế, tôi đến trước cây dẻ tang thương. Nó đứng sừng sững, đen sì và tả tơi, thân cây bị chẻ đôi đến tận lõi, há hốc ra một cách gớm ghiếc.

Hai mảnh thân chưa tới hẳn nhau vì gốc vững chắc và những rễ rất khỏe đã giữ cho thân cây không bị tách ở phía dưới, tuy nguồn cung cấp sinh lực cho chúng đã bị hủy diệt - nhựa không còn chảy được nữa; cành lá sum suê ở hai bên đều khô héo cả, và các trận bão mùa đông sắp tới chắc sẽ quật đổ một hay cả hai mảnh thân kia xuống đất, tuy vậy, lúc này hai mảnh đó vẫn hợp thành một cái cây... Một cảnh đổ nát, nhưng là một cảnh đổ nát toàn vẹn.

"Các ngươi bám chặt lấy nhau là phải", tôi nói dường như hai mảnh cây quỷ quái kia là những vật sống, có thể nghe được lời tôi. Ta nghĩ dù các ngươi có bị hủy hoại, thiêu sém như hiện nay, trong thân các ngươi hẳn cũng còn một chút cảm giác của sự sống, vì các ngươi vẫn gắn bó với những rễ trung thành và chân thực; các ngươi sẽ không bao giờ còn có lá xanh, không bao giờ còn nhìn thấy chim đến làm tổ và hót véo von những bản tình ca trên cành của các ngươi nữa, đối với các ngươi, thời kỳ yêu đương và hạnh phúc đã qua rồi; nhưng các ngươi không hiu quạnh, vì các ngươi vẫn có nhau làm bầu bạn chia sẻ nỗi niềm trong những ngày tàn tạ". Lúc tôi ngước nhìn lên thì mặt trăng thoáng hiện trong mảnh trời giữa kẽ nứt của thân cây bị chẻ đôi; vầng trăng tròn đỏ như máu, một nửa bị mây che khuất; hình như chị Hằng đang nhìn tôi bằng con mắt sầu thảm, ngơ ngác, rồi lập tức lại ẩn mình vào những đợt mây dày đặc. Trong một lát, trời bỗng lặng gió quanh Thornfield, nhưng xa xa trên cánh rừng và những con suối, vẫn còn văng vẳng tiếng gió than vãn man rợ và sầu thảm, nghe buồn bã làm sao, tôi lại vội chạy đi.

Tôi đi thơ thẩn khắp vườn, nhặt những quả táo rụng đầy trên mặt cỏ quanh gốc cây, rồi tôi chọn những quả chín, mang vào nhà, cất trong buồng kho. Sau đó tôi về phòng đọc sách xem lò sưởi đã đốt lửa chưa, vì do đang mùa hè, tôi biết vào những buổi u ám như thế này, ông Rochester ưa thấy có ánh lửa vui mắt khi ông trở về, lò sưởi đã được nhóm từ lúc nãy và đang cháy lên rừng rực. Tôi đặt cái ghế bành của ông bên cạnh lò sưởi, đẩy cái bàn lại gần, buông màn xuống và đem sẵn nến vào để đợi thắp. Lúc đã sắp đặt mọi thứ xong xuôi, tôi lại càng cảm thấy bứt rứt hơn bao giờ hết, thậm chí không thể ngồi yên, mà cũng không ở lại trong nhà được nữa. Một cái đồng hồ nhỏ để trong buồng và chiếc đồng hồ treo cổ lỗ sĩ ở phòng lớn đồng thời cùng điểm mười tiếng.

– Khuya quá rồi! - Tôi tự nhủ. Mình phải chạy ra cổng; có ánh trăng chiếu sáng từng lúc, mình có thể nhìn xa trên đường. Có thể ông ấy về bây giờ, mình ra đón, đỡ được mấy phút chờ đợi.

Gió gầm thét trong những lùm cây cao bao quanh cổng chính; nhưng nhìn xa cả bên phải lẫn bên trái, tôi thấy con đường hoàn toàn vắng lặng, trừ những lúc có một vài bóng mây lướt qua mặt trăng, đường chỉ là một vệt dài mờ xám, không một chấm nhỏ nào di động.

Một giọt lệ trẻ thơ làm mờ mắt tôi trong khi nhìn, tôi khóc vì thất vọng và sốt ruột. Xấu hổ vì thế tôi vội lau nước mắt. Tôi còn nấn ná một lát, chị Hằng đã ẩn kín trong căn buồng của nàng và đã buông tấm màn dày đặc xuống, đêm càng tối, mưa ập đến mỗi lúc một to.

"Ước gì ông ấy về nhỉ! Ước gì ông ấy về nhỉ!", tôi thốt lên, bị một linh cảm buồn rầu đột ngột xâm chiếm. Tôi chờ đợi ông về từ trước giờ uống trà, thế mà bây giờ đã tối mịt... Không biết có việc gì giữ ông lại? Hay là có tai nạn gì xảy ra? Sự việc đêm qua trở lại ám ảnh tôi, tôi cho đó là điềm báo trước tai họa. Tôi sợ hy vọng của tôi tươi sáng quá, khó mà thực hiện được và trong những ngày gần đây tôi đã hưởng quá nhiều hạnh phúc nên tưởng tượng vận may của tôi đã đến tuyệt đỉnh, bây giờ phải tàn lụi đi thôi.

"Ừ, mình không thể trở vào trong nhà được, tôi nghĩ thầm, mình không thể ngồi cạnh lò sưởi trong khi ông ấy còn phải ở ngoài trời mưa gió thế này; thà chịu mỏi chân còn hơn để cho lòng day dứt. Mình phải đi đón ông ấy mới được".

Tôi lên đường, chân rảo bước, nhưng không phải đi xa, chưa đến một phần tư dặm, tôi đã nghe thấy tiếng vó ngựa, một người đang phóng ngựa nước đại tiến lại, một con chó chạy theo bên cạnh. Thế là mọi linh cảm đen tối tiêu tan! Đúng là ông Rochester rồi, ông ấy đây, cưỡi con Mesrour, con Pilot chạy theo, ông trông thấy tôi, vì lúc đó mặt trăng đã ló ra trong một khoảng xanh trên nền trời, chan hòa ánh sáng. Ông giơ mũ, vung lên quanh đầu. Tôi chạy lại đón ông.

– Nào! - Ông kêu lên và cúi xuống giơ cánh tay ra, - em không có tôi là không xong, điều đó thật rõ nhé. Đặt chân lên mũi giày tôi, rồi đưa cả hai tay đây, nào nhảy lên.

Tôi vâng lời, sự vui mừng làm cho tôi lanh lẹn; tôi nhảy lên ngồi trước mặt ông. Thay cho lời chào đón, tôi nhận được một cái hôn nồng nàn với đôi chút khoe khoang đắc thắng của ông mà tôi cố tận hưởng. Ông kìm hãm niềm vui bồng bột lại, hỏi tôi: "Nhưng có việc gì thế, hả Jane, mà em phải đi đón tôi vào giờ này, có chuyện gì không hay sao?"

– Không, nhưng em tưởng ông không bao giờ về nữa; cứ ngồi trong nhà mà chờ đợi, em không sao chịu nổi, nhất là trời lại mưa gió thế này.

– Ừ mưa gió, thật nhỉ! Em ướt như một nàng tiên cá ấy, em hãy kéo vạt áo choàng của tôi mà quấn vào người, nhưng tôi thấy hình như em sốt đấy, Jane ạ? Má và tay nóng như lửa. Tôi hỏi lại em, có chuyện gì thế vậy?

– Bây giờ thì chẳng có chuyện gì, em không sợ hãi khổ sở nữa.

– Nghĩa là lúc nãy thì em khổ sở và sợ hãi chứ gì?

– Cũng gần như thế, nhưng để lát nữa em sẽ kể ông nghe mọi chuyện. Em chắc thế nào ông cũng lại cười giễu nỗi lo sợ của em thôi.

– Hết ngày mai tôi mới tha hồ được cười em, từ giờ đến lúc ấy thì chưa dám, vật báu đã nắm chắc được đâu, có phải là em đây không, con người cứ lẩn tránh tôi như trạch và sắc cạnh như một đóa hồng gai suốt tháng vừa qua? Chạm vào chỗ nào ngón tay tôi cũng bị gai đâm; vậy mà bây giờ tôi thấy như mình đã ôm được con cừu non lạc lõng trong tay rồi. Em đi lang thang ra khỏi chuồng để tìm gã chăn cừu có phải không Jane?

– Em đang cần có ông, nhưng ông đừng huênh hoang. Ta đã về tới Thornfield, thôi để em xuống.

Ông Rochester đặt tôi xuống đất. Bác John ra dắt ngựa.

Ông theo tôi vào phòng lớn, bảo tôi mau đi thay quần áo khô, rồi đến gặp ông ở phòng đọc sách, tôi sắp bước lên cầu thang, ông còn giữ tôi lại, bắt tôi hứa không để ông phải đợi lâu. Nhưng tôi cũng không chậm, năm phút sau, tôi đã trở lại với ông, thấy ông đang ngồi ăn tối.

– Em ngồi vào ghế ăn cùng với tôi, Jane. Lạy Chúa sau bữa ăn này em sẽ chỉ còn ăn một bữa ở đây nữa thôi, trước khi rời Thornfield một thời gian lâu.

Tồi ngồi xuống bên ông nhưng nói rằng không thể ăn được.

– Có phải là vì dự định sắp đi xa không, Jane? Ý nghĩ đi London làm em không thiết ăn uống chứ gì?

– Tối nay em không nhìn rõ được những dự định của em và em cũng khó biết em đang nghĩ gì trong đầu óc, mọi sự trên đời hình như là mộng ảo cả.

– Trừ tôi ra, tôi thì tương đối là có thật đấy chứ? Mó vào tôi mà xem.

– Chính ông mới lại giống một bóng ma hư ảo nhất, ông chỉ là một giấc mơ thôi.

Ông cười, chìa bàn tay ra:

– Đây có phải là giấc mơ không? - Ông đặt bàn tay sát mắt tôi, một bàn tay mập mạp, gân guốc và rắn chắc, cũng như cánh tay ông dài và khỏe.

– Vâng, tuy em mó vào nó, nhưng nó vẫn là một giấc mơ? - Tôi vừa nói vừa kéo tay ông xuống. - Ông đã ăn xong chưa?

– Xong rồi, Jane ạ.

Tôi rung chuông, sai dọn khay ăn đi. Khi chỉ còn lại hai chúng tôi, tôi kều lửa, rồi ngồi xuống một cái ghế thấp bên chân ông. Tôi nói:

– Gần nửa đêm rồi.

– Phải, nhưng Jane ạ, em hãy nhớ rằng, em đã hứa sẽ thức với tôi suốt đêm trước hôm tôi cưới vợ đấy.

– Có thế, và em sẽ giữ lời hứa, ít nhất cũng thức với ông một hai tiếng đồng hồ, em chẳng muốn đi ngủ.

– Em sửa soạn xong xuôi cả rồi chứ?

– Thưa ông, xong cả rồi.

– Phần tôi, cũng thế, - ông đáp. Tôi đã thu xếp mọi việc đâu vào đấy. Ngày mai, chúng ta sẽ rời Thornfield khoảng nửa giờ sau khi ở nhà thờ về.

– Xin vâng.

– Jane ạ, em nói câu "xin vâng" với một nụ cười kỳ lạ làm sao! Đôi má em ửng đỏ hẳn lên, mắt em long lanh khác thường! Em có dễ chịu không?

– Em tin là dễ chịu.

– Tin là! Có chuyện gì vậy? Cho tôi biết em cảm thấy thế nào?

– Thưa ông, em không thể nói lên những gì em cảm thấy. Em chỉ mong giờ phút này không bao giờ hết, ai biết được giờ phút sau số mệnh sẽ dành cho ta những gì?

– Jane, em lại mua sầu chuốc não rồi, em đã bị xúc động hay mỏi mệt quá đấy.

– Thưa ông, ông có cảm thấy bình thản và hạnh phúc không?

– Bình thản à? Không! Còn hạnh phúc thì... tràn ngập tâm hồn.

Tôi ngước nhìn ông để đọc những dấu hiệu của hạnh phúc in trên nét mặt, vẻ mặt ông say sưa và ửng đỏ.

– Hãy nói cho tôi biết đi, Jane, hãy thổ lộ cùng tôi để trút bỏ mọi nỗi ưu tư đè nặng tâm hồn em. Em sợ gì vậy? Sợ tôi không phải là người chồng tốt chăng?

– Điều ấy, em không hề nghĩ tới.

– Hay em e ngại cái thế giới mới em sắp sửa bước vào, ngại cuộc đời mới em sẽ sống?

– Không?

– Em làm tôi rối trí, Jane ạ! Cái nhìn và giọng nói của em có cái gì táo bạo mà sầu thảm làm tôi phân vân và đau khổ? Tôi muốn được giải thích.

– Thế thì xin ông nghe đây. Đêm qua ông không có nhà.

– Phải, tôi biết rồi. Và lúc nãy em nói tới một việc gì đã xảy ra trong lúc tôi vắng mặt, có lẽ không có gì nghiêm trọng, nhưng rút cục nó đã làm cho em bận tâm. Nào, em hãy kể cho tôi nghe. Có lẽ bà Fairfax đã nói gì chăng? Hoặc em nghe thấy bọn đầy tớ bàn tán gì, khiến tính tự trọng tế nhị của em bị tổn thương?

– Thưa ông, không.

Chuông đồng hồ điểm mười hai tiếng, tôi chờ đến lúc cả hai đồng hồ lớn nhỏ cùng dứt tiếng ngân lanh lảnh và tiếng chuông rè rè mới nói tiếp:

– Suốt ngày hôm qua em bận lắm, nhưng em rất sung sướng trong khi bận rộn túi bụi, vì em không hề bị ám ảnh bởi nỗi lo sợ nào về cái thế giới mới và những chuyện khác... như ông tưởng. Em nghĩ được có hy vọng sống bên ông là một điều vô cùng sung sướng, vì em yêu ông. Không, ông đừng vuốt ve em bây giờ... để em nói, đừng làm em bận trí tin tưởng ở Thượng đế, em tin rằng mọi việc đều thuận lợi cho hạnh phúc của đôi ta, thực là một ngày đẹp trời, hẳn ông còn nhớ... trời quang mây tạnh, không có lý do gì mà lo có chuyện không may xảy đến cho ông trong cuộc hành trình. Uống trà xong, em đi tản bộ trên sân trước, nghĩ đến ông. Trong trí tưởng tượng, em thấy ông gần em quá, đến nỗi lúc đó em không cảm thấy vắng ông. Em nghĩ đến cuộc đời trải ra trước mặt em... cuộc đời của ông... một cuộc sống phong phú và sôi nổi hơn cuộc sống của em, như lòng biển sâu là nơi các dòng nước đổ đến, phong phú và sôi nổi hơn hẳn eo biển nông choèn. Em không hiểu sao các nhà luân lý lại gọi thế giới này là một nơi hoang vu ảm đạm, đối với em thì nó nỏ rộ như một bông hồng. Đúng lúc hoàng hôn, trời bỗng trở lạnh, bầu trời đầy mây u ám. Em bèn vào nhà. Sophie gọi em lên gác để xem bộ áo cưới họ vừa mang đến. Trong cái hộp, ngay dưới bộ áo, em thấy tặng phẩm của ông, một cái khăn quàng mà vì tính hoang phí như ông hoàng, ông đã gửi mua ở London, em cho rằng vì em không chịu đeo đồng hồ trang sức nên ông quyết đánh lừa em phải nhận một vật gì cũng đắt tiền như vậy. Em vừa cười vừa trải khăn ra, và nghĩ cách chế giễu những sở thích quý phái của ông, và việc ông cố gắng cải trang cho người vợ thường dân của ông bằng trang phục của một bà công tước. Em tưởng tượng sẽ mang đến cho ông xem vuông khăn lụa mộc mạc mà em tự khâu lấy để trùm lên đầu em, một người hạ tiện, và hỏi ông nếu nó có xứng đáng với người vợ đã không mang lại cho chồng được chút của cải, sắc đẹp, cũng như danh giá gì không. Em thấy rất rõ vẻ mặt ông, và nghe thấy những câu trả lời sôi nổi phóng khoáng của ông, ông kiêu hãnh tuyên bố không cần tăng thêm của cải hay danh vọng của ông bằng cách cưới một túi tiền hay một cái mũ miện.

– Em hiểu lòng tôi lắm, cô em phù thủy ạ! - Ông Rochester ngắt lời tôi. - Nhưng em đã thấy gì ở cái khăn ấy, ngoài những đường thêu? Em có thấy dao găm hay thuốc độc không, mà bây giờ vẻ mặt em rầu rĩ đến thế?

– Không, không, thưa ông, ngoài sự mịn màng và giá trị của thứ hàng quý, em chỉ thấy có sự kiêu ngạo của ông Fairfax Rochester thôi, nhưng điều đó chẳng làm em sợ hãi, vì em nhìn con quỷ ấy cũng đã quen rồi. Nhưng thưa ông, vào lúc trời tối thì gió nổi lên, tối hôm qua gió không điên cuồng hung tợn như bây giờ, nhưng thổi rì rầm "với giọng than vãn rầu rĩ" nghe ma quái hơn nhiều. Em mong ước có ông ở nhà. Bước chân vào phòng này, nhìn chiếc ghế bành trống không, lò sưởi lạnh lẽo, em thấy lòng giá ngắt. Sau đó một lát em lên giường mà không tài nào chợp mắt được, một cảm giác lo âu kích động cứ khiến em thao thức. Gió vẫn lộng thổi, em nghe như che lấp một tiếng rền rĩ thảm thiết nào đó, vẳng lên từ trong nhà hay ở ngoài, lúc đầu em không thể phân biệt được, song những lúc lặng gió, nó lại nổi lên, mơ hồ mà ai oán. Sau cùng em cho rằng đó hẳn phải là một con chó nào sủa ở đằng xa. Khi tiếng ấy im đi, em thấy dễ chịu. Trong khi ngủ, em lại tiếp tục mơ thấy một đêm tăm tối, lộng gió, và tiếp tục cả ước vọng được sống bên ông, song em cứ lờ mờ có cái cảm giác kỳ lạ đáng buồn, như có một trở ngại gì chia rẽ chúng ta. Ngủ thiếp đi lần đầu, em thấy mình đang đi trên con đường quanh co, xa lạ, bóng tối mịt mù bao phủ quanh em, mưa táp vào người em, em đang bế một em bé nhỏ xíu còn non nớt và yếu quá không đi được, nó run rẩy trong cánh tay em giá lạnh và rên rỉ nghe đến thương tâm. Còn ông, ông ạ, em có cảm tưởng là ông cùng đi với em trên đường, nhưng trước em một quãng xa. Em ráng hết sức theo kịp ông, cố gắng gọi tên ông, van ông đứng lại nhưng không sao cử động được bàn tay, tiếng nói cứ ú ớ tắt đi trong khi ông thì mỗi phút em cảm thấy càng xa em thêm mãi.

– Và bây giờ, tuy tôi đã ở sát bên em, mà giấc mơ vẫn còn ám ảnh nặng nề tâm hồn em phải không, Jane? Cô em yếu thần kinh của tôi ơi, hãy quên nỗi buồn tưởng tượng, mà chỉ nghĩ đến hạnh phúc có thực! Jane, em nói em yêu tôi, phải - tôi sẽ không quên điều đó, mà em cũng chẳng chối cãi được. Những lời nói đó đã không ú ớ tắt trên môi em. Tôi nghe thấy nó rõ ràng và đầm ấm, ý nghĩ có lẽ hơi quá trịnh trọng, nhưng êm ái như một điệu nhạc "Em nghĩ được có hy vọng sống bên ông là điều vô cùng sung sướng, vì em yêu ông". Em có yêu tôi không, Jane? Em nhắc lại đi.

– Thưa ông, em yêu, em yêu ông với tất cả tâm hồn.

Sau vài phút yên lặng, ông nói:

– Này, thực là lạ, câu nói của em thấm vào lòng làm cho tôi đau đớn. Sao vậy? Tôi cho là vì em đã nói nó với một nhiệt tình say sưa, tín ngưỡng biết bao, và vì ánh mắt em ngước mắt nhìn tôi lúc này đây là biểu hiện tuyệt đỉnh của lòng trung thành, chân thực và tận tụy. Như vậy là quá nhiều, tôi tưởng như có một linh hồn nào đang ở bên tôi vậy. Jane, em hãy lấy lại cái vẻ nhìn tinh quái, sở trường của em đi, hãy nhếch nụ cười man rợ, e lệ, khiêu khích của em đi. Hãy bảo là em ghét tôi; hãy trêu chọc, làm cho tôi tức giận đi, em hãy làm bất cứ cái gì miễn là đừng làm tôi xúc động. Tôi muốn thà bị chọc tức còn hơn phải buồn rầu.

– Để em kể nốt chuyện, rồi em sẽ trêu chọc, làm cho ông tha hồ tức giận, bây giờ ông hãy nghe hết đã.

– Jane ạ, tôi cứ nghĩ là em kể hết rồi, tôi tưởng nguyên nhân nỗi buồn của em là giấc mơ.

Tôi lắc đầu.

– Sao? Còn nữa à? Nhưng tôi sẽ không cho là có chuyện gì quan trọng đâu nhé. Tôi báo trước em biết là tôi không tin đâu. Kể tiếp đi.

Vẻ mặt lo ngại và cử chỉ có phần sốt ruột của ông làm tôi ngạc nhiên, nhưng tôi vẫn tiếp tục.

– Em còn mơ thấy một chuyện khác nữa, ông ạ, mơ thấy tòa nhà Thornfield đổ nát tiêu điều, chỉ còn là nơi trú ẩn của dơi với quạ. Mặt nhà chính uy nghi là thế mà chỉ còn lại một bức tường rất cao, ngất ngưởng. Một đêm trăng, em thơ thẩn giữa đám cỏ mọc đầy trong lâu đài, chốc chốc lại vấp phải một cái lò sưởi bằng đá, hoặc một mảnh cột sụp đổ. Em quàng một tấm khăn san và vẫn bế đứa bé xa lạ kia trên tay, em không thể đặt nó xuống chỗ nào được tuy cánh tay mỏi rời, nhất là bế nó nặng em bước đi rất khó, nhưng em cứ phải giữ lấy nó. Em nghe tiếng vó ngựa đằng xa trên đường cái. Em biết chắc rằng đó là ông, và ông bỏ đi từ bao năm rồi để tới một xứ xa xôi. Em leo lên bức tường mỏng mảnh ấy, hấp tấp một cách liều lĩnh, mong đứng trên ngọn tường sẽ nhìn thấy bóng ông. Những hòn đá dưới chân em lở ra, những cành trường xuân em bám lấy bị gẫy, đứa bé sợ hãi ôm chặt lấy cổ em, làm em gần nghẹt thở, cuối cùng em cũng leo lên được ngọn tường. Em trông thấy ông chỉ bằng một cái chấm trên con đường trắng xóa, mỗi lúc một nhỏ dần. Gió thổi mạnh quá em không đứng vững được; em ngồi xuống bờ tường nhỏ hẹp, và dỗ cho thằng bé khiếp sợ nằm yên trong lòng, ông rẽ ở một chỗ đường ngoặt, em cúi xuống nhìn ông một lần cuối, bức tường lở lả tả; em bị hẫng một cái, đứa bé lăn ra khỏi lòng, em mất thăng bằng, em ngã xuống và bừng tỉnh dậy.

– Thế là hết chứ, Jane?

– Thưa ông, đó mới chỉ là đoạn mở đầu, bây giờ mới đến chuyện chính. Lúc tỉnh dậy, một tia sáng làm em lóa mắt. Em nghĩ, ồ! Trời đã sáng rồi! Nhưng em nhầm! Đấy chỉ là ánh sáng của một cây nến? Em cho là Sophie đã vào buồng. Trên bàn trang điểm có một ngọn nến và cửa buồng còn để ngỏ, trước khi đi ngủ em đã treo bộ áo cưới và tấm choàng mạng vào đó. Em nghe về phía ấy có tiếng sột soạt, bèn hỏi: "Sophie, chị làm gì đấy? Không có tiếng trả lời, nhưng một bóng người lù lù bước ra khỏi buồng con, nó cầm lấy ngọn nến, giơ lên cao để soi các bộ áo treo trên mắc. "Sophie! Sophie!". Em lại kêu lên, nhưng vẫn không thấy trả lời. Em bèn nhổm dậy, nhoài mình ra nhìn. Mới đầu, em còn ngạc nhiên, rồi sau em bàng hoàng cả người, mạch máu em giá lạnh hẳn đi. Ông Rochester ạ?

Không phải là Sophie. Không phải chị Leah, cũng không phải bà Fairfax, lại cũng chẳng phải cái chị Grace Poole kỳ quái kia nữa... không, lúc ấy em biết chắc như thế, và bao giờ cũng vậy.

– Nhất định phải là một người trong bọn họ đấy thôi. - Ông chủ tôi ngắt lời.

– Thưa ông không, em đoán chắc với ông rằng trái lại, em chưa hề nhìn thấy cái hình thù đứng trước mắt em lúc đó trong cái lâu đài Thornfield này lần nào. Dáng dấp ấy hoàn toàn xa lạ đối với em.

– Em hãy tả lại xem, Jane.

– Thưa ông, hình như đó là một người đàn bà cao lớn có bộ tóc đen rậm, buông xõa xuống lưng. Em không hiểu mụ bận áo gì, chỉ thấy là áo màu trắng, cứng đờ, nhưng không thể nói chắc đó là áo ngủ, khăn trải giường, hay vải liệm xác nữa.

– Em có trông thấy mặt nó không?

– Lúc đầu thì không nhưng rồi liền ngay đó mụ cầm lấy cái khăn choàng của em treo trên mắc, giơ lên trước mặt, ngó thật lâu, rồi quấn vào đầu mụ và quay ra soi gương. Lúc ấy em mới nhìn thấy nét mặt mụ phản chiếu thật rõ trong tấm gương bầu dục tối.

– Nét mặt mụ thế nào?

– Ma quái và khủng khiếp... Ồ, thưa, ông, em chưa từng thấy một bộ mặt nào như thế bao giờ. Một bộ mặt trắng bệch... một bộ mặt man rợ. Em mong sao quên được cặp mắt đỏ ngầu cứ long lên sòng sọc ấy và những nét mặt xám xịt sưng phù lên của mụ.

– Mặt ma quỷ thường xanh nhợt, Jane ạ.

– Thưa ông, đằng này nó lại tím bầm. Đôi môi thâm và mọng lên; trán nhăn nhúm, lông mày rậm giương cao trên đôi mắt đỏ ngầu những tia máu. Có nên nói nó khiến em nhớ đến cái gì không?

– Em cứ nói đi.

– Đến cái bóng ma quái quỷ trong truyện Đức, con ma cà rồng.

– A! Thế rồi nó còn làm gì?

– Nó bỏ cái khăn choàng của em ra khỏi đầu nó, xé khăn ra làm hai mảnh, ném xuống sàn, rồi di chân lên.

– Rồi sao nữa?

– Nó vạch màn cửa sổ và nhìn ra ngoài. Có lẽ nó thấy trời sắp sáng chăng, vì nó cầm lấy cây nến đi ra cửa.

Đến đúng bên giường em, cái hình thù đó dừng lại, giương đôi mắt rực lửa ngó em trừng trừng, nó giơ cây nến sát mặt em, rồi thổi tắt đi trước mắt em. Em cảm thấy cái bộ mặt sầu thảm ấy cúi xuống mặt em, thế là em ngất lịm đi. Đây là lần thứ hai - mới là lần thứ hai thôi - em ngất đi vì sợ.

– Khi tỉnh lại, em thấy ai ở bên em?

– Thưa ông, chẳng có ai, nhưng trời đã sáng rõ. Em trở dậy, nhúng đầu vào nước và rửa mặt, em uống nước một hơi dài, em cảm thấy tuy người uể oải nhưng không ốm đau gì, và quyết định ngoài ông ra, em sẽ không nói chuyện này với ai cả. Bây giờ thì, thưa ông, ông cho em biết người đàn bà ấy là ai, là thế nào?

– Là sản phẩm của một bộ óc bị kích thích quá mạnh, rõ ràng là thế. Em yêu quý, tôi cần săn sóc em hơn mới được. Thần kinh em yếu, không nên để cho bị xúc động mạnh.

– Thưa ông, em cam đoan với ông rằng thần kinh em không làm sao cả, đó là chuyện thực hẳn hoi. Cảnh ấy có xảy ra thực sự.

– Thế thì những giấc mơ trước của em dễ cũng thực cả ư? Lâu đài Thornfield có bị đổ nát không? Tôi và em có bị những trở ngại không vượt được ngăn cách không? Tôi có bỏ em mà đi không một giọt nước mắt, không một cái hôn, không một lời từ biệt không?

– Không, chưa phải như thế.

– Vậy thì sắp như thế hay sao? Thôi, cái ngày phải ràng buộc chúng ta vĩnh viễn đã bắt đầu rồi đấy, và một khi chúng ta kết duyên với nhau rồi thì sẽ không còn những phút tâm thần hoảng loạn này nữa. Tôi cam đoan với em như vậy.

– Tâm thần hoảng loạn! Em mong ước có thể tin được rằng chỉ có thế thôi, em mong ước điều đó hơn bao giờ hết, vì ngay đến ông cũng không giải thích được cho em sự bí mật của người khách khủng khiếp ấy.

– Chính vì tôi không giải thích được, nên chuyện ấy nhất định không có thực.

– Nhưng, thưa ông, sáng dậy em cũng đã tự nhủ như thế, em nhìn quanh buồng, nhìn hình dáng tươi vui của mỗi vật quen thuộc trong ánh sáng ban ngày để được thư thái và lấy lại can đảm thì kìa, ngay trên mặt thảm, em trông thấy cái bằng chứng phủ nhận hoàn toàn giả thiết đó, chiếc khăn choàng bị xé tan làm hai mảnh!

Tôi cảm thấy ông Rochester giật mình và run rẩy. Ông vội vòng tay ôm lấy tôi và thốt lên:

– Đội ơn Chúa! Nếu quả đêm qua có vật gì hung ác đã đến gần em thì may cũng chỉ có cái khăn choàng là bị hại. Ôi cứ nghĩ đến chuyện đã có thể xảy ra!

Ông thở gấp ghì chặt lấy tôi, làm tôi đến nghẹt thở. Sau vài phút yên lặng, ông lại vui vẻ nói tiếp:

– Bây giờ thì tôi sẽ giải thích cho em hiểu tất cả, Jane ạ! Chuyện này vừa là mộng vừa là thực. Tôi cũng tin là có một người đàn bà đã vào buồng em, người đó là... nhất định phải là Grace Poole. Chính em cũng đã bảo chị ta là một người kỳ quái căn cứ vào những điều em biết về chị ta, em gọi như vậy là có lý đấy. Chị ta đã làm gì tôi? Đã làm gì Mason? Trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê em đã thấy chị ta vào buồng và thấy những hành động của chị ta, nhưng lúc ấy, vì em bị sốt, gần như mê sảng, nên em đã nhìn chị ta với cái hình dáng ma quái khác hẳn đi, mớ tóc dài tả tơi, bộ mặt sưng phù xám đen, vóc người cao lớn quá sự thực, tất cả chỉ là những điều tưởng tượng, kết quả của một cơn ác mộng. Riêng cái khăn bị xé thảm hại kia là có thực, đúng là chị ta hay làm như thế. Tôi đoán em sắp hỏi tôi tại sao lại nuôi một người đàn bà như vậy ở trong nhà. Khi nào chúng ta lấy nhau được một năm tròn thì tôi sẽ nói em rõ, bây giờ thì chưa vội. Em đã vừa lòng chưa, Jane? Em có thừa nhận lời giải thích của tôi về sự bí mật ấy không.

Tôi suy nghĩ, và nhận thấy đó là cách giải thích duy nhất hợp lý, tuy tôi chưa thỏa mãn nhưng để cho ông vừa lòng, tôi cũng cố làm ra thế - có điều chắc chắn là tôi trút nhẹ được lo âu, cho nên tôi đã trả lời ông với một nụ cười vui vẻ. Lúc ấy đã quá một giờ từ lâu, tôi sửa soạn cáo lui.

– Sophie có ngủ với Adèle trong buồng trẻ không? - ông hỏi tôi trong lúc tôi đang thắp nến.

– Có, thưa ông.

– Giường Adèle còn đủ chỗ cho em nằm, em hãy vào ngủ chung với nó đêm nay. Cái việc em vừa kể rất có thể làm em sinh hoảng hốt, điều đó cũng không có gì là lạ, nên tôi không để em ngủ một mình, em hứa với tôi là sẽ vào buồng trẻ nhé!

– Thưa ông, em rất vui lòng.

– Và nhớ cài then bên trong cho cẩn thận. Lúc lên gác, em hãy đánh thức Sophie, dặn chị ta ngày mai gọi em dậy sớm vì em cần trang điểm và ăn điểm tâm xong trước tám giờ. Thôi bây giờ đừng có những tư tưởng hắc ám nữa nhé, hãy xua đuổi những suy nghĩ buồn rầu đi. Em có nghe thấy gió đã lắng, chỉ còn những tiếng rì rào êm nhẹ đó không? Mưa không đập vào cửa kính nữa; em nhìn xem (ông kéo màn cửa lên), đêm đẹp biết bao!

Đêm đẹp thực. Nửa vòm trời trong suốt, không gợn áng mây, những đám mây lớn, bị gió tây cuốn, đang nối đuôi nhau kéo về phía đông thành từng đoàn dài, ánh bạc. Trăng tỏa sáng êm đềm.

– Thế nào? - Ông Rochester nhìn vào mặt tôi, vẻ dò hỏi - Bây giờ Jane của tôi thấy ra sao?

– Đêm êm ả quá, và lòng em cũng vậy.

– Đêm nay, em sẽ không mơ thấy những cảnh biệt ly buồn khổ nữa, mà sẽ chỉ thấy những cảnh yêu đương hạnh phúc và sum họp sung sướng thôi.

Lời ông đoán trước chỉ đúng có nửa phần, quả thật tôi không còn mơ thấy cảnh buồn khổ, nhưng tôi cũng chẳng mơ thấy hạnh phúc; vì tôi có ngủ được tí nào đâu. Ôm bé Adèle trong tay, tôi ngắm nhìn giấc ngủ của tuổi thơ - sao nó bình thản, êm ả, trong trắng thế - và chờ đợi buổi ban mai. Toàn thể sinh lực của tôi thức tỉnh dậy, náo động trong cơ thể, và khi mặt trời vừa mọc thì tôi cũng dậy ngay. Tôi còn nhớ Adèle níu lấy tôi khi rời nó, tôi còn nhớ vừa hôn nó tôi vừa gỡ đôi cánh tay bé nhỏ của nó quàng lấy cổ tôi, và cúi xuống nó, tôi đã khóc với một xúc cảm kỳ lạ, và vội quay đi, sợ những tiếng nức nở của tôi sẽ làm nó tỉnh giấc ngủ êm đềm. Trông nó như tiêu biểu cho cuộc đời quá khứ của tôi, cũng như người đàn ông mà tôi sắp trang điểm để gặp mặt bây giờ đây là tượng trưng đáng sợ, mà cũng là đáng yêu cho cái tương lai của đời tôi, chưa biết ra sao.

CHƯƠNG XXVI

Lúc bảy giờ sáng, Sophie vào trang điểm cho tôi, chị ta làm việc này lâu quá đến nỗi ông Rochester sốt ruột về sự chậm trễ của tôi, tôi đoán thế, phải cho người lên hỏi tại sao tôi còn chưa xuống. Chị ta vừa cài xong tấm khăn choàng vào tóc tôi bằng một cái trâm - rút cục vẫn chỉ là một vuông khăn lụa mộc mạc - tôi đã vội gỡ mình ra.

– Khoan đã nào, - Chị ta nói bằng tiếng Pháp - Cô hãy soi gương đã, cô chưa liếc mắt vào gương tí nào.

Vì thế nên ra đến cửa tôi còn quay nhìn lại, tôi thấy một người mặc áo dài, mặt che mạng, chẳng giống tôi ngày thường một chút nào, hầu như hình ảnh một người lạ mặt. Có tiếng gọi: "Jane!". Tôi vội vã xuống thẳng. Ông Rochester đứng đón tôi ở chân cầu thang.

– Dềnh dàng mãi thế, tôi đến phát điên lên vì sốt ruột mà sao em cố ở mãi trên ấy.

Ông đưa tôi vào phòng ăn, nhìn tôi soi mói từ đầu đến chân, bảo tôi xinh tươi như một đóa hoa huệ, tôi không những là niềm kiêu hãnh của đời ông mà còn là nguồn vui thú cho mắt ông nữa. Rồi ông giao hẹn chỉ cho tôi mười phút để ăn điểm tâm qua loa, và ông rung chuông gọi một người ở mới vào làm chạy lên.

– John đã chuẩn bị xe xong chưa?

– Thưa ông, xong rồi ạ?

– Hành lý mang xuống rồi chứ?

– Thưa ông, họ đang mang xuống.

– Anh chạy ra nhà thờ, xem ông Wood (là vị linh mục) và người phụ lễ có đấy không, rồi về đây bảo tôi.

Nhà thờ - như bạn đã rõ - Ở ngay gần công lớn, nên lát sau anh người làm đã quay vào.

– Thưa ông, ông Wood đã ở trong kho đồ thánh, đang bận áo lễ.

– Thế còn xe?

– Họ đang đóng yên ngựa.

– Ra nhà thờ thì không cần xe, nhưng khi chúng tôi trở về thì xe phải sẵn sàng, hòm xiểng hành lý phải xếp đặt chằng buộc đâu vào đấy. Xà ích phải ngồi sẵn ở chỗ của mình rồi.

– Thưa ông, vâng.

– Jane, em đã xong chưa?

Tôi đứng dậy. Đám cưới không có phù dâu, phù rể hay họ hàng tiễn đưa hoặc đón đợi, chỉ có mình tôi và ông Rochester, bà Fairfax đứng trong phòng lớn khi chúng tôi đi qua. Tôi toan nói với bà vài lời, nhưng một bàn tay đã nắm chặt lấy tay tôi. Tôi hối hả bước theo ông Rochester mà cũng khó kịp, và cứ nhìn vẻ mặt ông cũng đủ cảm thấy ông không muốn chậm trễ một giây phút bất kỳ vì lý do gì. Tôi không hiểu một chàng rể khác có như thế không - nghĩa là tìm mọi cách đạt mục đích, kiên quyết dữ tợn, mắt sáng rực nảy lửa dưới đôi mày cau lại như thế.

Tôi không rõ ngày hôm đó đẹp hay xấu, khi xuống đường tôi cũng không nhìn trời, nhìn đất. Mắt tôi cũng như lòng tôi chỉ hướng về ông Rochester thôi. Tôi muốn trông thấy được cái vật vô hình mà suốt trong lúc đi đường, đôi mắt dữ dội của ông hình như cứ nhìn dán vào. Tôi muốn nắm được những tư tưởng mà sức mạnh đang buộc ông phải đương đầu và chống đỡ.

Đến trước cửa nhỏ của nhà thờ, Ông dừng lại. Lúc ấy ông mới nhận thấy tôi đã hết cả hơi sức.

– Tôi thô bạo trong tình yêu lắm phải không? - Ông nói - Thôi nghỉ một chút. Em hãy tựa vào người tôi, Jane.

Và bây giờ tôi vẫn còn nhớ hình ảnh tòa thánh đường cũ kỹ màu xám bình thản đứng trước mặt tôi, một con quạ lượn quanh tháp chuông, và lồng lộng trên cao bầu trời rực hồng buổi sớm mai. Tôi cũng còn nhớ đại khái những nấm mồ xanh rì, và tôi cũng không quên bóng dáng hai người khách lạ thơ thẩn giữa đám gò đống thấp, cúi đọc những dòng chữ khắc trên các tấm mộ chí rêu phong. Tôi để ý đến họ, vì khi họ trông thấy chúng tôi thì liền vòng ngay ra phía sau nhà thờ, và tôi đoán chắc thế nào họ cũng vào bằng lối cửa bên để chứng kiến lễ cưới. Ông Rochester không để ý thấy họ, ông đang chăm chú nhìn mặt tôi lúc bấy giờ có thể nói là tái nhợt đi, vì tôi cảm thấy trán toát mồ hôi, má và môi tôi lạnh ngắt. Lát sau tôi lại sức rồi, ông cùng thong thả bước trên con đường vào cổng nhà thờ.

Chúng tôi bước vào tòa thánh đường lặng lẽ và khiêm tốn ấy. Vị tu sĩ vận áo lễ trắng đứng đợi cạnh bàn thờ giản dị, có người phụ lễ ở bên cạnh. Mọi vật đều lặng lẽ, chỉ có hai bóng người động đậy ở một góc xa. Tôi đã đoán đúng, những người khách lạ đã lẻn vào nhà thờ trước chúng tôi, bây giờ họ đang đứng gần phần mộ họ Rochester, quay lưng về phía chúng tôi, đang nhìn qua lan can ngôi mộ bằng cẩm thạch đã xỉn màu vì thời gian, trên đó có tượng một thiên thần quỳ gối, canh giữ nắm xương tàn của ông Damer de Rochester, bị giết ở Marston Moor trong thời kỳ nội chiến¹⁰⁴ và của bà Elizabeth, vợ ông.

Chúng tôi đang đứng cạnh bàn ban phép thánh. Nghe có tiếng chân rón rén bước đằng sau, tôi liếc mắt nhìn lại thấy một trong hai người - có vẻ là một người lịch sự - đang đi lên giữa giáo đường. Cuộc lễ bắt đầu. Sau khi đọc cho chúng tôi nghe những lời giảng về ý nghĩa của hôn nhân, vị tu sĩ tiến lên một bước, hơi nghiêng xuống ông Rochester, nói tiếp:

– Tôi yêu cầu và đòi hỏi cả hai người (cũng như các người sẽ trả lời trong ngày phán quyết đáng sợ kia, khi phải bộc lộ mọi nỗi bí ẩn của cõi lòng, rằng nếu một trong hai người biết có một trở ngại nào khiến các người không thể hôn phối hợp pháp được với nhau, thì bây giờ hãy nên thú ra đi, vì các người nên hiểu rõ rằng những ai lấy nhau không có lời Chúa cho phép, thì không được Chúa phối hợp, và cuộc hôn nhân của họ bị coi như bất hợp pháp.

Ông dừng lại, theo nghi thức. Đã bao giờ có câu trả lời nào phá vỡ sự im lặng sau câu nói trên chưa? Có lẽ hàng trăm năm họa chăng có một lần. Vẫn nhìn vào quyển sách và chỉ cầm hơi nín lặng trong giây lát, vị tu sĩ lại tiếp tục buổi lễ, ông đã chìa tay về phía ông Rochester và vừa hé môi lên tiếng hỏi: "Ngươi có thuận kết hôn với người đàn bà này không?" - thì một tiếng nói rành rọt vang lên ngay bên cạnh:

– Hôn lễ không thể tiếp tục được. Tôi tuyên bố có một trở ngại.

Tu sĩ ngẩng lên nhìn người vừa nói, nín lặng, người phụ lễ cũng thế, ông Rochester hơi lảo đảo, hình như nền gạch dưới chân ông rung chuyển. Ông đứng vững lại và không hề quay đầu hay đưa mắt nhìn lại, ông nói: "Xin cứ tiếp tục", ông nói câu ấy bằng một giọng thấp và trầm, sau đó là một sự im lặng hoàn toàn. Rồi ông Wood nói:

– Tôi không thể tiếp tục, nếu chưa có điều tra về lời tuyên bố vừa rồi, mà chưa có chứng cớ rõ ràng là đúng hay sai.

– Phải bãi bỏ hẳn hôn lễ thôi, tiếng nói phía sau chúng tôi lại vẳng lên - tôi có đủ chứng cớ về lời nói, có một trở ngại không vượt qua nổi ngăn cản cuộc hôn nhân này.

Ông Rochester nghe thấy, nhưng không chú ý, ông vẫn đứng thẳng đuỗn, bướng bỉnh không cử động, mà chỉ nắm lấy tay tôi. Bàn tay ông mới nóng và nắm chắc làm sao! Và vừng trán nở của ông lúc ấy tái nhợt và đanh lại, hệt như tạc bằng cẩm thạch, mắt ông sáng rực lên, lặng lẽ, chăm chú và dữ tợn chừng nào? Ông Wood có vẻ bối rối, hỏi lại:

– Trở ngại ấy như thế nào? Có lẽ có thể vượt qua được nó, sau khi giải thích chăng?

Câu trả lời là:

– Khó lắm, tôi đã nói là không vượt qua được, và tôi nói có căn cứ.

Người vừa nói tiến lên phía trước và tựa mình vào dóng gỗ; ông ta tiếp tục bằng một giọng rành rọt bình tĩnh, rắn rỏi, nhưng không nói to:

– Sự đó rất đơn giản, là vì đã có một cuộc hôn nhân rồi. Ông Rochester có một người vợ hiện còn sống.

Mấy lời nói nhỏ ấy làm cho tôi bàng hoàng cả người, như chưa bao giờ có một tiếng sét nào làm tôi rung chuyển đến thế. Sự ác liệt tinh tế của những lời đó quất vào máu tôi như chưa bao giờ nó cảm thấy vì lửa hoặc vì băng giá. Nhưng tôi vẫn bình tĩnh, không sợ bị ngất đi. Tôi nhìn ông Rochester, làm cho ông phải nhìn tôi. Cả khuôn mặt ông là một khối đá không màu sắc, mắt ông sáng quắc, lạnh lùng. Ông không chối cãi điều gì, ông có vẻ sẵn sàng đương đầu với mọi sự. Không nói, không mỉm cười, dường như cũng không nhận ra tôi là một người nữa, ông chỉ quàng tay ôm ngang lưng và ghì chặt lấy tôi vào người ông.

– Ông là ai? - Ông hỏi người lạ mặt.

– Tên tôi là Briggs, luật sư ở phố... London.

– Ông muốn gán cho tôi một người vợ à?

– Thưa ông, tôi chỉ muốn nhắc ông nhớ lại sự tồn tại của bà nhà ta thôi, người vợ mà pháp luật công nhận, mặc dù ông không công nhận.

– Ông vui lòng cho tôi biết rõ về người đó, tên tuổi, dòng họ, chỗ ở hiện tại.

– Hẳn thế - Ông Briggs bình tĩnh rút trong túi ra một tờ giấy, và đọc lên bằng một thứ giọng mũi, có vẻ quan cách:

– Tôi khẳng định và có thể chứng minh rằng ngày 20 tháng 10 năm... (thời gian cách đây mười lăm năm). Ông Edward Fairfax Rochester, ở lâu đài Thornfield, thuộc quận... và ở lâu đài Ferndean, thuộc quận..., nước Anh Cát Lợi, đã làm lễ thành hôn cùng em gái tôi, Bertha Antoanetta Mason, là con gái ông Johna Mason, thương nhân, và vợ là bà Antoanetta, một người da trắng sinh ở thuộc địa tại nhà thờ... Spanish Town, đảo Jamaica. Nguyên bản tờ giá thú sẽ có thể tìm thấy trong sổ sách của nhà thờ nói trên, hiện tôi có giữ một bản sao. Ký tên: Richard Mason.

– Cái đó - nếu là một tài liệu xác thực - có thể chứng minh rằng tôi đã có vợ, nhưng không chứng minh người vợ đó hiện còn sống.

Luật sư đáp:

– Ba tháng trước đây, bà ta còn sống.

– Sao ông biết?

– Tôi có một nhân chứng về điều đó, mà lời khai của người này thì đến chính ông cũng khó lòng phủ nhận được.

– Hãy đưa hắn ta ra đây, nếu không thì ông cút đi.

– Tôi sẽ đưa ông ta ra ngay. Ông ta có mặt tại đây, ông Mason, xin ông vui lòng bước lên cho.

Nghe thấy tên đó, ông Rochester nghiến răng lại, người ông rung chuyển dữ dội, đứng sát bên ông, tôi cảm thấy toàn thân ông run lên bần bật vì giận dữ hoặc tuyệt vọng. Người khách lạ thứ hai, từ nãy vẫn đứng ở phía sau, bây giờ mới tiến lại gần, một bộ mặt tái xanh ngó qua vai ông luật sư - phải, đúng là Mason. Ông Rochester quay lại, trừng mắt nhìn hắn ta. Mắt ông - như tôi thường nói - vốn đen láy, thế mà bây giờ trong con mắt u tối đó lóe lên một ánh sáng hung hung, không, đúng hơn, là nhuộm màu máu. Mặt ông bừng đỏ, gò má và vừng trán nhợt nhạt như bỗng nhuốm một ánh lửa bốc lên và lan đi từ trái tim và ông nhấc cánh tay mạnh mẽ, tưởng như sắp đánh Mason... sắp quật hắn ta xuống sàn nhà thờ... sắp đập không thương hại cho hắn chết tươi ngay - nhưng Mason đã lùi lại và kêu lên, giọng yếu ớt: "Trời ơi!". Sự khinh bỉ làm cho ông nguôi cơn nóng, nỗi giận dữ tan đi như do phép lạ, ông chỉ hỏi:

– Anh muốn nói gì?

Một câu trả lời lí nhí thoát ra từ đôi môi nhợt nhạt của Mason.

– Nếu anh không trả lời được rõ ràng thì quỷ bắt anh đi. Tôi hỏi anh một lần nữa, anh muốn nói gì?

– Ông ơi, thưa ông - Vị tu sĩ ngắt lời - xin ông đừng quên là ông đang ở nơi đất thánh - Đoạn quay lại Mason, ông nhẹ nhàng hỏi: "Thưa ông, ông có rõ bà vợ của vị này còn sống hay không?”.

– Can đảm lên! - Ông luật sư thúc giục - Cứ nói ra đi.

– Hiện nay vợ ông ấy còn sống ở lâu đài Thornfield! - Mason nói rõ ràng hơn trước - Tháng tư vừa rồi tôi có gặp cô ấy ở đó, tôi là anh cô ấy.

– Ở lâu đài Thornfield? - Vị tu sĩ kêu lên - Vô lý! Ông ạ, tôi ở vùng này đã lâu rồi, mà có hề nghe nói bà Rochester sống ở lâu đài Thornfield đâu?

Tôi thấy ông Rochester khẽ nhếch môi cười gằn, ông lẩm bẩm:

– Không, lạy Chúa! Tôi đã giữ gìn cho không một ai nghe nói đến nó... hay nghe nói đến nó với cái tên ấy.

Ông nghĩ ngợi - trong mười phút ông suy tính một mình, rồi ông quyết định và nói:

– Thôi, để cho chuyện vỡ lở tung ra, như quả trái phá thoát khỏi nòng súng. Ông Wood, xin hãy gấp sách lại, và cởi áo lễ ra. John Green (ông bảo người phụ lễ) anh về đi thôi. Hôm nay không có cưới xin gì cả.

Người phụ lễ vâng lời. Ông Rochester nói tiếp, vẻ táo bạo và phóng tâm:

– Đa thê là một chữ rất xấu! Thế mà tôi lại định làm một người đa thê, nhưng số mệnh đã phá vỡ dự định của tôi, hoặc Chúa đã ngăn trở tôi, nói như thế có lẽ đúng hơn. Lúc này tôi xấu xa không kém gì một con quỷ, và hẳn là cha mục sư của tôi đây sẽ bảo tôi rằng tôi đáng phải chịu những phán xử nghiêm khắc nhất của Chúa, đáng chịu lửa thiêu hỏa ngục hoặc bị đọa đày vĩnh viễn. - Thưa các ông, kế hoạch của tôi thế là vỡ hết! Điều ông luật sư này và thân chủ của ông ta nói là đúng, tôi đã có vợ và người vợ mà tôi đã lấy hiện nay còn sống? Ông Wood, ông bảo rằng không hề nghe nói có một bà Rochester nào sống ở tòa nhà trên kia, nhưng tôi dám chắc ông đã nhiều lần để lọt vào tai những lời bàn tán về một người điên bí mật, bị giam cầm ở đó. Có người đã xì xào với ông rằng đó là một người chị em khác mẹ của tôi, có người lại bảo là tình nhân bị tôi ruồng rẫy. Bây giờ tôi xin nói ông rõ người đàn bà ấy là vợ tôi, mà tôi đã lấy cách đây mười lăm năm - Tên là Bectha Mason, em gái của con người cương quyết này, mà chân tay run lẩy bẩy và cặp má nhợt nhạt hiện đang chứng tỏ cho ông thấy một người tâm hồn dũng cảm có thể chịu đựng được những gì. Này Dick, hãy vui vẻ lên... đừng bao giờ sợ tôi nữa. Thà tôi đánh một người đàn bà còn hơn đánh anh. Bectha Mason điên, cô ta sinh trong một gia đình điên, đã ba đời gồm toàn những người ngu xuẩn, mất trí. Mẹ cô ta, người đàn bà da trắng sinh ở thuộc địa ấy, vừa điên lại vừa nghiện rượu! Sau khi cưới cô con gái rồi tôi mới khám phá được điều đó, vì trước đó họ giữ kín mọi điều bí ẩn của gia đình. Bectha thực là một cô gái có hiếu, cô ta học tập được ở mẹ cả hai đức tính trên. Tôi đã được một người bạn đời duyên dáng, trong trắng, khôn ngoan, khiêm nhường quá, các ông có thể tưởng tượng tôi là con người sung sướng thế nào. Tôi đã sống qua những cảnh thật là phong phú! Ồ, giá thử các ông biết được kinh nghiệm thiên đàng của đời tôi! Nhưng tôi không bắt buộc phải phân giải kỹ hơn nữa. Ông Briggs, ông Wood, ông Mason, tôi mời các ông cùng lên trên nhà để thăm bệnh nhân của cô Grace Poole và thăm vợ tôi! Các ông sẽ thấy tôi đã bị lừa mà lấy phải một cái giống gì, và rồi các ông sẽ xét định tôi có quyền hủy bỏ cái hợp đồng ấy đi hay không, để tìm sự cảm thông ở một người có nhân tính hơn. Người con gái này - Ông nhìn tôi, nói tiếp - không biết gì hơn ông, ông Wood ạ, về sự bí mật ghê tởm ấy đâu, cô ta tưởng mọi sự đều tốt đẹp và hợp pháp và không bao giờ nghĩ rằng mình sắp bị sa vào bẫy, tức một cuộc hôn nhân giả dối với một kẻ lường gạt khốn nạn, đã lấy một người vợ xấu xa, điên dại, u mê như súc vật. Mời tất cả các ông đi theo tôi.

Tay vẫn nắm chặt tay tôi, ông rời khỏi nhà thờ, ba người kia theo sau. Chúng tôi thấy xe ngựa đỗ trước cửa chính cửa phòng khách.

– Đánh vào nhà xe đi, John! - Ông Rochester lạnh lùng nói - hôm nay không cần đến nữa.

Lúc chúng tôi bước vào nhà, bà Fairfax, Adèle, Sophie và Leah tiến đến đón chào và chúc tụng chúng tôi.

– Lùi ra hết đi! - Ông chủ tôi quát lên - Chúc với tụng cái gì. Ai cần chúc tụng? Tôi chẳng cần đâu. Lời chúc tụng bây giờ là muộn mất mười lăm năm rồi!

Ông đi qua mặt họ, bước lên cầu thang, vẫn nắm tay tôi và ra hiệu cho ba người khách đi theo. Chúng tôi lên tầng thứ nhất, qua hành lang, và lại lên tầng nữa. Ông Rochester lấy chìa khóa riêng mở một cánh cửa đen thấp, và đưa chúng tôi vào một gian buồng có căng thảm, kê một cái giường lớn và một cái tủ chạm mà tôi nhận ra ngay.

– Mason, anh biết chỗ này rồi, - Ông Rochester nói - Cô ta đã cắn anh và đâm anh ở đây.

Ông vén màn buông rủ ở tường, để lộ ra một cánh cửa thứ hai, ông mở nốt cửa này. Trong một căn buồng không có cửa sổ, một ngọn lửa cháy trong lò sưởi, một tấm lưới sắt chắc và cao chắn bên ngoài, một ngọn đèn treo trên trần bằng một dây xích. Grace Poole cúi mình trên lửa, hình như đang nấu nướng gì trong một cái chảo. Cuối buồng, trong bóng tối âm u một hình thù đang chạy đi chạy lại. Thoạt nhìn người ta không thể nói được đó là cái gì, là người hay vật. Hình như nó lổm ngổm bò bốn chân, nó cào mặt đất và gầm gừ như một con thú dữ kỳ quái, nhưng nó lại có vận quần áo, và một mớ tóc sẫm màu, đốm bạc, tơi bời như một cái bờm ngựa, che kín cả đầu và mặt nó.

– Chào chị Grace Poole! - Ông Rochester nói - Mạnh khỏe chứ? Bệnh nhân của chị hôm nay thế nào?

– Cũng khá, thưa ông, cám ơn ông! - Grace Poole trả lời, chị cẩn thận nhấc cái món đặc sệt đang sôi của chị đặt bên cạnh lò sưởi - Chỉ hơi cằn nhằn không lên cơn.

Một tiếng thét the thé như muốn phủ nhận câu nói lạc quan của chị ta. Con sói bận quần áo ấy vùng dậy và đứng lênh khênh trên hai chân sau.

– Ấy, thưa ông, bà ấy trông thấy ông rồi đó! - Grace kêu lên - Ông không nên ở lại đây nữa.

– Tôi chỉ đứng một lát thôi, chị Grace ạ, chị cho tôi ở lại vài phút.

– Vậy thưa ông, xin ông cẩn thận! Lạy Chúa... xin ông cẩn thận cho!

Người điên rống lên, mụ gạt những món tóc lả tả trước mặt và ngó trân trân những người khách tới thăm một cách hung dữ. Tôi nhận ra cái bộ mặt tím bầm với những nét sưng mọng ấy. Chị Poole tiến lên.

– Tránh ra, - Ông Rochester nói, gạt chị ta sang một bên - hiện giờ nó không có dao, phải không? Vả lại tôi đã đề phòng rồi.

– Thưa ông, chẳng bao giờ biết được trong tay bà ấy có gì, bà ấy ranh lắm, không ai dò được mưu mô của bà ấy đâu.

– Ta nên lánh đi thì hơn, - Mason thì thầm nói.

– Quỷ bắt anh đi? - Em rể ông ta đáp lại như vậy.

– Cẩn thận đó! - Grace Poole kêu lên.

Cả ba người đàn ông cùng lùi lại một lúc. Ông Rochester gạt tôi ra sau lưng, người điên chồm lên vồ lấy cổ ông, muốn nhè má ông mà cắn, hai người vật nhau. Mụ là một người đàn bà to lớn, vóc người cao gần bằng chồng, lại mập mạp nữa, trong cuộc vật lộn, mụ tỏ ra sức lực không kém đàn ông, nhiều phen tưởng chừng ông Rochester bị mụ bóp chết nghẹt, dù ông rất lực lưỡng. Kể ra ông có thể giáng cho mụ một quả đấm nên thân, nhưng ông không muốn đánh, ông chỉ muốn nắm giữ mụ ta thôi. Sau cùng, ông tóm chặt được tay mụ, Grace đưa cho ông một sợi dây thừng, ông trói tay mụ quặt ra sau lưng, rồi sẵn thừng ông cột mụ vào một cái ghế. Trong lúc bị trói, mụ la hét dữ dội, lồng lên giãy giụa. Sau đó, ông Rochester quay lại phía những người đứng xem, ông nhìn họ, mỉm cười chua chát và đau đớn, nói:

– Đấy, vợ tôi đấy! Trong tình nghĩa vợ chồng, tôi chỉ được ôm ấp theo kiểu ấy thôi, chỉ có những cách vuốt ve ấy để an ủi tôi trong những giờ nhàn rỗi! Và đây là người tôi mong muốn được có (ông đặt tay lên vai tôi), người thiếu nữ đứng trước cửa địa ngục này vẫn giữ được thái độ bình thản, trang nghiêm, điềm tĩnh nhìn con quỷ quay cuồng lồng lộn. Tôi cần đến nàng như cần đổi vị sau khi đã nếm cái món ăn cay đắng này. Ông Wood và ông Briggs, hãy nhìn sự khác biệt, hãy so sánh đôi mắt trong sáng này với hai quả cầu đỏ tía kia, gương mặt này với bộ mặt nạ kia, dáng người thanh tú này với một cây thịt kia, rồi hãy phán xử tôi, hỡi vị tu sĩ của Chúa và con người của pháp luật! Xin hãy nhớ rằng, các ông phán xử thế nào thì rồi các ông sẽ được phán xử như thế. Thôi, bây giờ xin đi ra cả đi! Tôi cần đóng cửa kho tàng của tôi lại.

Chúng tôi lui ra hết. Ông Rochester ở lại sau lưng chúng tôi một lát để dặn dò thêm chị Grace Poole. Lúc xuống cầu thang, ông luật sư bảo tôi:

– Thưa cô, cô thì không có gì đáng trách hết, chú cô sẽ rất sung sướng khi được biết rõ cụ thể, nếu như... nếu như ông còn sống... đến khi ông Mason trở về Madeira.

– Chú tôi. Chú tôi làm sao? Ông quen chú tôi ư?

– Ông Mason quen, ông Eyre đã là đại diện giao dịch cho hãng buôn của ông Mason tại Funchal trong mấy năm. Khi chú cô nhận được thư của cô báo tin cô dự định kết hôn với ông Rochester, thì ngẫu nhiên ông Mason cũng có mặt ở đó trên đường về Jamaica, ông đã lưu lại ở Madeira để dưỡng sức. Chú cô đem chuyện này nói với ông Mason, vì biết rằng vị thân chủ của tôi đây có quen một người tên là Rochester. Ông Mason tất nhiên là rất kinh ngạc và đau lòng như cô thừa đoán được bèn nói toạc sự thực ra. Tôi rất tiếc phải nói rằng chú cô hiện nay đang nằm trên giường bệnh và cứ xem chừng những triệu chứng trầm trọng thì cũng khó lòng qua khỏi được. Do đó ông không thể đích thân đi sang Anh để gỡ cô ra khỏi cái cạm bẫy mà cô đã rơi vào, nên nhờ ông Mason tìm ngay mọi biện pháp ngăn ngừa cuộc hôn nhân. Ông còn giới thiệu tôi giúp đỡ Mason. Tôi vội vã chuẩn bị, lấy làm mừng rằng thực là may mà tôi không đến quá chậm, chắc cô cũng vậy. Nếu tôi không tin chắc rằng chú cô sẽ mất trước khi cô tới được Madeira, thì tôi sẽ khuyên cô cùng đi với Mason, nhưng, vì sự thể như vậy, nên tôi nghĩ tốt hơn là cô nên ở lại nước Anh cho đến khi cô được thêm tin tức về ông Eyre, hoặc do chính ông Eyre gửi cho cô.

Đoạn ông quay lại hỏi Mason:

– Ta còn có chuyện gì khác phải ở lại đây nữa không nhỉ?

Mason trả lời giọng lo âu: "Không, không ta đi thôi!" rồi chẳng đợi cáo từ ông Rochester, hai người đi ra ngay qua cổng chính. Vị tu sĩ còn ở lại, nói vài câu, khuyên răn hay trách móc gì đó với người tín đồ kiêu ngạo thuộc xứ ông cai quản, xong nhiệm vụ ấy, ông cũng ra về nốt.

Lúc này tôi đã trở về buồng riêng, tôi nghe tiếng chân ông đi lúc tôi đứng bên cửa buồng hé mở. Khách đã về cả, tôi ngồi lì trong buồng, cài chặt then cửa cho không ai vào được không phải để khóc lóc hay than vãn gì, vì tuy vậy tôi vẫn rất bình tĩnh - nhưng để tự nhiên trút bỏ bộ đồ cưới và thay bằng chiếc áo dài vải tôi mặc hôm qua, mà tôi đã tưởng là mặc lần cuối cùng. Rồi tôi ngồi xuống, tôi cảm thấy mình yếu ớt mỏi mệt. Tôi khoanh tay trên bàn và gục đầu xuống đó. Bây giờ tôi mới suy nghĩ, cho đến lúc này tôi mới chỉ nghe, nhìn, cử động, bị lôi đi kéo lại, quan sát những sự việc, và khám phá ra những bí ẩn liên tiếp, nhưng bây giờ tôi mới thật suy nghĩ.

Sáng nay, nói chung là một buổi sáng khá yên tĩnh, trừ cảnh người điên làm dữ, câu chuyện ở nhà thờ cũng không ầm ĩ gì, không có ai nổi xung, không ai to tiếng, không ai tranh cãi thách thức, khiêu khích, cũng không có ai khóc lóc, chỉ có vài lời qua lại, một câu nói bình tĩnh phản đối cuộc hôn nhân, vài câu hỏi ngắn và gay gắt của ông Rochester, rồi trả lời, rồi giải thích, rồi viện chứng cớ, rồi ông chủ tôi thừa nhận sự thực, rồi mọi người nhìn thấy cái bằng chứng sống ấy, khách bỏ ra về, và thế là xong xuôi mọi sự.

Tôi lại ở trong buồng tôi như trước - vẫn chỉ là tôi, không có gì thay đổi hiển nhiên, nào có ai đánh đập, đâm chém gì cho tôi què cụt, ấy thế mà còn đâu là cô Eyre của ngày hôm qua? Đâu là đời cô? Đâu là những viễn tưởng về hạnh phúc?

Mới hôm qua đây Jane Eyre còn là một cô gái say sưa chờ đợi - sắp làm cô dâu đến nơi - nay lại vẫn chỉ là một thiếu nữ cô đơn, lạnh lẽo. Đời cô thật vô vị, tương lai cô thật đen tối. Giữa mùa hè mà bỗng có băng giá như vào tiết lễ Giáng sinh, giữa tháng sáu mà có bão tuyết như tháng Chạp, băng giá làm cho những quả táo chín cứng lại, tuyết vùi dập những bông hồng đang nở rộ, tuyết trùm lên những đồng cỏ và ruộng lúa như một dải khăn liệm, các lối đi đêm qua còn đầy hoa nở, thế mà hôm nay đã bị lấp dưới tầng tuyết phủ, không một dấu chân, những cánh rừng, mới cách đây nửa ngày, còn xum xuê cành lá, ngạt ngào hương thơm, như những cánh rừng nhiệt đới, thế mà bây giờ trông mênh mông, quạnh quẽ, trắng xóa như những khu rừng phong xứ Na Uy giá rét.

Mọi hy vọng của tôi đều đã chết vì số phận trớ trêu, cũng như chỉ trong có một đêm, hết thảy những con đầu lòng của mọi giống trên đất Ai Cập¹⁰⁵ đều đã chết. Tôi nhìn lại những ước mong tha thiết, mới hôm qua còn rực rỡ huy hoàng, hôm nay đã như những thây ma giá lạnh, nhợt nhạt, không bao giờ còn hồi sinh được nữa. Tôi nhìn lại tình yêu của tôi, tình cảm đó thuộc về ông chủ tôi, chính ông đã tạo ra nó, nhưng nó run rẩy trong trái tim tôi như một đứa trẻ ốm o trong chiếc nôi lạnh lẽo, bệnh tật và lo âu đã hành hạ nó, nó không còn tìm được cánh tay ông Rochester, không còn kiếm được nơi ấm ở ngực ông nữa. Ôi! Không bao giờ nó còn quay lại được với ông nữa, vì lòng tin đã bị tổn thương, đã bị hủy diệt. Ông đối với tôi không còn như trước nữa, vì ông không phải như tôi đã tưởng - tôi không muốn gán cho ông những tật xấu. Tôi không muốn bảo là ông đã lường gạt tôi nhưng nghĩ về ông, tôi không còn thấy ông là sự thành thực không chút vẩn đục nữa, và nhất định là tôi phải rời xa ông, tôi cảm thấy rất rõ điều đó. Nhưng rời xa khi nào... như thế nào... và đi đâu, tôi chưa có một ý niệm rõ rệt nhưng tôi tin rằng chính ông cũng muốn cho tôi mau đi khỏi Thornfield. Hình như ông đã không thể có tình yêu chân thực đối với tôi, có chăng chỉ là một dục vọng thất thường và bây giờ đã bị trở ngại, ông chẳng còn cần đến tôi nữa. Ngay đến gặp ông bây giờ, tôi cũng e ngại, trông thấy tôi hẳn là ông phải ghét lắm. Ôi, sao tôi mù quáng đến thế? Sao tôi yếu đuối trong hành vi xử sự đến thế!

Mắt tôi mờ đi, bóng tối dày đặc tràn ngập quanh tôi và bao nhiêu suy nghĩ ập đến như một dòng nước đen ngầu và hỗn loạn. Buông xuôi tay, không còn sức lực, tôi hình như ngả mình xuống giữa lòng một con sông lớn cạn nước. Tôi nghe thấy tiếng nước cuồn cuộn đổ xuống từ những ngọn núi xa xôi nào, và cảm thấy dòng nước sắp ào đến, nhưng tôi không còn chú ý để ngồi dậy, không còn sức lực để chạy trốn, tôi nằm lịm đi, chỉ mong sao được chết. Trong lòng tôi chỉ còn độc có một ý nghĩ lay lắt, là nhớ đến Chúa, nó trở thành một lời cầu nguyện thầm. Lời cầu nguyện đó vật vờ trong tâm tưởng âm u của tôi, tôi muốn được thốt lên tiếng thì thào, nhưng tôi không còn sức lực nói ra tiếng nữa:

"Xin Chúa đừng xa con, vì đau khổ đã gần con, chẳng có ai cứu giúp con hết thảy".¹⁰⁶

Nó đã ở gần; và vì tôi không cầu trời ngăn nó lại, tôi không chắp tay, không quỳ gối, cũng chẳng hé môi, cho nên nó đến, thác nước đổ xuống tôi ào ào, dồn dập. Ý thức đầy đủ hoàn toàn về cuộc đời vô vọng, về tình yêu đã mất, về hy vọng bị dập tắt, về lòng tin đã bị tiêu tan, đè lên người tôi thành một khối nặng nề, hắc ám. Không thể nào mô tả được giờ phút chua chát ấy, thực ra "nước đã thấm vào tâm hồn tôi, tôi ngập trên bùn sâu, chân tôi không chạm đất, tôi chìm sâu vào lòng nước, sóng tràn qua người tôi"¹⁰⁷.

CHƯƠNG XXVII

Khoảng buổi chiều, tôi ngẩng đầu dậy, đưa mắt nhìn quanh thấy mặt trời sắp lặn, ánh nắng vàng chói chiếu lên mặt tường. Tôi tự hỏi: "Mình phải làm gì đây?".

Nhưng câu trả lời: "Rời ngay Thornfield" đến trong trí tôi nhanh quá, thê thảm quá khiến tôi phải bịt tai lại, tôi tự nhủ lúc này không thể chịu đựng nổi câu nói ấy. "Ta không phải là vợ ông Rochester, đó chỉ là một phần nhỏ trong sự đau khổ của ta. Tôi khẳng định thế - Ta đã bừng tỉnh khỏi những giấc mơ huy hoàng nhất để thấy chúng là hư ảo, hão huyền, đó là một nỗi hãi hùng mà ta chịu đựng và chế ngự được, song phải rời bỏ ông ngay lập tức, rời bỏ dứt khoát, hoàn toàn, thì thực quá sức ta, ta không sao làm được.

Nhưng rồi một tiếng nói vang lên trong óc, bảo tôi có thể làm thế, và báo trước rằng tôi sẽ làm thế. Tôi giằng co với quyết định của chính tôi, tôi muốn mình yếu đuối để khỏi phải dấn thân vào con đường ghê sợ bày ra trước mắt, đưa tôi đến những đau khổ mới nữa; nhưng ý thức trở thành bạo chúa, nắm lấy cổ tình yêu, say đắm, khinh bỉ bảo nó rằng cho đến nay nó chỉ mới nhúng bàn chân mảnh dẻ vào bùn thôi, và thề sẽ dùng cánh tay sắt này mà quẳng nó xuống vực sâu thăm thẳm của thống khổ.

– Thế thì cứ dứt tôi ra khỏi nơi này đi! - Tôi kêu lên - Có ai khác giúp tôi với!

– Không! Mi phải tự giúp mình ra khỏi đây, sẽ không có ai giúp mi, chính mi sẽ tự móc mắt phải của mình, tự cắt tay phải của mình, trái tim mi sẽ chịu nạn, và chính mi là người giáo sĩ đâm xuyên nó.

Tôi đột ngột nhỏm dậy, hoảng sợ trong cảnh cô đơn có một phán quan khắc nghiệt như thế ám ảnh, trong sự im lặng chỉ vang lên có mỗi giọng nói khủng khiếp kia. Đầu óc tôi quay cuồng choáng váng khi tôi không đứng dậy. Tôi nhận thấy mình đến ốm vì đói và bị kích thích, cả ngày hôm ấy tôi đã ăn miếng nào, uống ngụm nước nào đâu, vì ban sáng tôi không ăn điểm tâm. Và lòng tê tái kỳ lạ, tôi chợt nghĩ rằng tôi giam mình trong buồng đã lâu mà chẳng có ai đến hỏi xem tôi làm sao, hoặc mời tôi xuống nhà, thế con bé Adèle cũng chẳng tới gõ cửa và cả cái bà Fairfax nữa cũng chẳng đến tìm tôi. "Đời có ai phù suy bao giờ đâu", tôi lẩm bẩm và mở then cửa đi ra. Tôi vấp phải một vật nào đó, đầu óc tôi còn choáng váng, mắt tôi còn hoa mờ và chân tay còn bủn rủn, nên tôi chưa hoàn hồn ngay được. Tôi ngã, nhưng không phải xuống sàn, một cánh tay dang ra giữ tôi, tôi nhìn lên: ông Rochester, ngồi trên một chiếc ghế bắc ngang cửa buồng, đã đỡ lấy tôi.

Ông nói:

– Thế là sau cùng em đã ra khỏi phòng. Tôi chờ em và nghe ngóng đã lâu, nhưng không hề nghe thấy một cử động hay một tiếng nức nở, nếu sự im lặng như chết ấy kéo dài thêm năm phút nữa, thì tôi đến phải phá cửa mà vào như một tên kẻ cướp. Vậy là em tránh mặt tôi ư? Em tự giam trong phòng để đau khổ một mình! Thà em cứ đến xỉ vả trách mắng tôi tàn tệ còn hơn. Em vốn là người dễ xúc cảm kia mà, tôi cứ đợi chờ một cảnh tượng như thế đấy. Tôi sẵn sàng hứng chịu một trận mưa nước mắt nóng hổi, có điều tôi chỉ mong nó sẽ đổ lên ngực tôi thôi, thế mà bây giờ, chỉ có cái sàn vô tri kia, hay cái khăn tay ướt đẫm của em là được hứng nó. Nhưng tôi nhầm, em có khóc tí nào đâu! Gò má nhợt nhạt, cặp mắt thẫn thờ nhưng không có vết nước mắt. Vậy dễ thường trái tim em đã khóc ra máu chăng? - Kìa Jane! Em không trách móc ư? Không một lời chua cay độc địa? Không một lời đoạn tuyệt, hoặc gây phẫn nộ? Em chỉ ngồi lặng lẽ ở chỗ tôi đã đặt em, và nhìn tôi bằng cặp mắt mỏi mệt, thụ động như vậy. "Jane! Tôi không chủ tâm làm em đau khổ như thế! Giả thử một người có một con cừu non, coi thân thiết như con gái mình, cho nó ăn miếng bánh của mình, cho nó uống vào cốc của mình, cho nó nằm trong lòng mình, mà rồi vì một sự lầm lẫn nào đó, lại đập chết nó trong lò sát sinh, thì người ấy cũng không thể nào hối tiếc sự lỗi lầm đẫm máu của mình như tôi được. Em có bao giờ tha thứ cho tôi không?”.

Thưa bạn đọc, lúc ấy, tôi đã tha thứ cho ông ngay lập tức. Trong mắt ông ánh lên một niềm hối hận sâu xa, giọng nói ông có một sự thương xót chân thành, cử chỉ ông có một nghị lực mạnh mẽ, và hơn nữa cái nhìn và dáng điệu của ông nói lên một tấm lòng chung thủy, xiết bao nồng hậu, nên tôi tha thứ cho ông hết thảy, nhưng tôi không nói thành lời, không tỏ ra bề ngoài, mà chỉ giấu trong thâm tâm.

– Em cho tôi là người nham hiểm ư, Jane? - Một lát sau, ông hỏi tôi, vẻ trầm ngâm, hẳn ông ngạc nhiên vì thấy tôi vẫn cứ im lặng và bình thản, thực ra đó chỉ là vì tôi yếu mệt chứ không phải tôi muốn tỏ ra như vậy.

– Thưa ông, vâng!

– Thế thì cứ nói thẳng băng và gay gắt với tôi đi, đừng nể nang gì cả!

– Em không thể, em mỏi mệt và đang ốm. Em muốn uống một hớp nước.

Ông buông một tiếng thở dài run rẩy rồi bồng tôi lên, đưa tôi xuống dưới nhà. Mới đầu tôi không rõ ông cho tôi vào phòng nào, mọi vật đều lờ mờ trước con mắt đờ đẫn của tôi. Rồi tôi thấy hơi ấm của một ngọn lửa, vì tuy đang là mùa hè mà ở trong buồng tôi, tôi thấy mình lạnh cóng. Ông kề cốc rượu vang lên môi tôi, tôi nhấp uống và thấy hồi sức, rồi tôi ăn một thứ gì đó ông đưa cho, và tỉnh hắn lại. Tôi đang ở phòng sách, ngồi trong ghế của ông, ông đứng sát bên tôi. Tôi nghĩ: "Giá thử lúc này mình có thể từ giã cuộc đời, không bị đau đớn dằn vặt lắm thì thực là sung sướng, như thế mình không phải gắng sức dứt bỏ những dây ràng buộc trái tim mình với trái tim ông Rochester. Mình phải từ giã ông - hình như vậy nhưng mình không muốn, mình không thể xa rời ông được.

– Bây giờ em thấy thế nào, Jane?

– Thưa ông đã khá, em khỏe ngay thôi.

– Nếm ít rượu vang nữa nhé.

Tôi vâng lời ông, rồi ông đặt cốc lên bàn, đứng trước mặt và chăm chú nhìn tôi. Bỗng ông quay đi, thốt kêu lên một tiếng gì không rõ, đầy xúc cảm say mê, ông bước nhanh ngang qua phòng sách rồi quay lại, ông cúi xuống như để hôn tôi, nhưng tôi nhớ ra rằng bây giờ không thể còn có những cử chỉ vuốt ve đó nữa. Tôi ngoảnh mặt đi và đẩy ông ra.

– Sao!... Thế là thế nào? - ông vội kêu lên - À! Tôi biết em không còn muốn hôn người chồng của Bertha Mason chứ gì? Em cho rằng cánh tay tôi phải ôm, môi tôi phải hôn một người khác mới là thích hợp?

– Thưa ông, dù sao em cũng không thể, và cũng không có quyền như thế.

– Sao, Jane? Tôi muốn tránh cho em khỏi phải nói nhiều, tôi sẽ trả lời thay em - vì tôi đã có vợ - em muốn nói thế chứ gì? Tôi đoán có đúng không?

– Vâng.

– Nếu em nghĩ như thế hẳn em có một ý nghĩ lạ lùng về tôi, hẳn em phải cho tôi là tên trác táng khốn kiếp, một kẻ chơi bời đê tiện làm ra vẻ thành thực yêu đương, để lừa em vào một cạm bẫy chủ tâm bày ra, và phá hoại danh dự với lòng tự trọng của em. Em nói sao? Tôi thấy em không nói gì được, trước hết là vì em hãy còn yếu, chỉ ngồi thở cũng đã mệt, thứ nữa, em còn chưa quen xỉ vả buộc tội tôi, vả chăng nếu em nói nhiều thì nước mắt em sẽ trào ra như suối. Mà em không muốn giày vò, hành hạ tôi, em đang nghĩ phải hành động thế nào đây... còn nói thì em coi là vô ích. Tôi biết em lắm, tôi đang sẵn sàng chờ đợi.

– Thưa ông, em không muốn hành động gì chống lại ông. - Tôi nói giọng run run, khiến tôi vội dừng lại ngay.

– Em đang nghĩ cách giết tôi, không phải theo nghĩa của em về chữ ấy mà theo nghĩa của tôi. Em đã ngụ ý cho tôi hiểu rằng tôi là một người đã có vợ, vì tôi đã có vợ nên em phải xa lánh tôi, vừa rồi em không chịu hôn tôi. Em dự định ra mặt hoàn toàn xa lạ đối với tôi, chỉ là một người bảo mẫu của Adèle dưới mái nhà này thôi. Nếu có bao giờ tôi nói với em một lời thân mật, nếu có bao giờ có một tình cảm thân thiết đưa em lại ngả về phía tôi thì em sẽ nói: "Người đàn ông này thiếu chút nữa đã biến được ta thành nhân tình của y, ta phải tỏ ra sắt đá đối với y". Và thế là em trở thành sắt đá.

Tôi đằng hắng giọng để trả lời cho được rõ ràng:

– Thưa ông, xung quanh em, mọi sự đều đã thay đổi. Em cũng phải thay đổi, sự đó không còn nghi ngờ gì nữa. Và để tránh chuyện tình cảm dạt dào lên xuống, tránh khỏi đấu tranh liên miên với những kỷ niệm, chuyện cũ thì chỉ có một đường thôi, là ông phải thay người bảo mẫu cho Adèle.

– Ồ, Adèle sẽ đến trường, tôi đã thu xếp việc ấy rồi. Tôi cũng không muốn giày vò em với những kỷ niệm xấu xa về lâu đài Thornfield - cái nơi đáng nguyền rủa này, cái lều của Achan¹⁰⁸, nấm mồ ngạo nghễ phơi ra ánh nắng bầu trời cái bộ mặt ma quái của một thây ma sống, cái địa ngục nhỏ bằng đá này, với một con quỷ thực sự còn khủng khiếp hơn cả một bầy quỷ có thể tưởng tượng được - Jane ạ, em sẽ không ở đây nữa, mà tôi cũng vậy. Tôi đã biết lâu đài Thornfield bị ma quái ám ảnh thế nào mà còn đưa em đến đây, thật tôi lầm lẫn quá sức. Ngay từ trước khi gặp em, tôi đã ra lệnh cho mọi người phải giấu cái tai ương của nơi này, chỉ vì tôi sợ Adèle sẽ không được một người bảo mẫu nào dạy dỗ, nếu người đó biết mình phải ở chung với một kẻ như thế nào, và tôi cũng không thể tính cách rời con quỷ ấy đi nơi khác - mặc dù tôi có một ngôi nhà cũ, là trang thự Ferndean, tại một nơi còn kín đáo, hẻo lánh hơn chỗ này, tôi có thể yên trí giữ nó ở đấy, nếu lòng trắc ẩn không khiến lương tâm tôi bỏ dự định đó, vì nơi ấy ở ngay giữa rừng, khí hậu độc. Có thể những bức tường ẩm ướt ở đó sẽ sớm trút nhẹ cho tôi cái gánh nặng về nó, song mỗi kẻ tồi tệ đều có thói xấu riêng, thói xấu của tôi không phải là khuynh hướng muốn giết người một cách gián tiếp, dù là giết kẻ tôi căm ghét nhất.

Giấu em cái điều phải ở cạnh một người đàn bà điên rồ quả không khác gì phủ một tấm áo choàng lên một đứa bé, rồi đặt nó dưới gốc cây qua-oa¹⁰⁹, bầu không khí quanh cái cây quái quỷ đó thế nào cũng bị đầu độc, và bao giờ cũng thế. Tôi sẽ đóng cửa lâu đài Thornfield, niêm phong cửa chính, bịt các cửa sổ. Tôi sẽ cho cô Poole hai trăm bảng một năm để sống ở đây với vợ tôi, như cô muốn gọi con điên ghê gớm ấy. Grace thì làm gì cũng được miễn là có tiền, chị ta sẽ gọi người con trai gác cổng nhà thương Grimsby¹¹⁰ đến ở chung và giúp chị một tay, khi vợ tôi lên cơn, giở cái thói quen đốt người trong khi người ta đang ngủ, đâm chém, cào cấu da thịt người ta, và v.v...

– Thưa ông, - Tôi ngắt lời - ông quá khắt khe đối với người đàn bà bất hạnh ấy. Ông nói về bà ấy với giọng khinh ghét thù hằn. Như thế là ác. Bà ấy có muốn điên rồ thế đâu.

– Jane, cô em yêu dấu của tôi (tôi gọi em thế vì em là như thế); em không hiểu em đang nói gì đấy, em xét lầm tôi, không phải vì nó điên mà tôi ghét nó. Giả thử em điên, em có nghĩ rằng tôi sẽ ghét em không?

– Thưa có.

– Thế thì em lầm, em chẳng hiểu một chút nào về tôi, về thứ tình yêu mà tôi có thể có. Mỗi mảy da thịt em đối với tôi cũng quý như là của tôi vậy, ngay trong lúc bệnh tật ốm yếu cũng thế. Tâm hồn em là châu báu của tôi, nếu em mê sảng, tôi sẽ giam em trong cánh tay tôi, chứ không phải trong cái áo bó của người điên. Ngay trong lúc điên, nếu em có cào cấu tôi, thì cũng vẫn cứ là thích thú cho tôi. Nếu em cuồng dại lao vào tôi như người đàn bà sáng nay, tôi sẽ hết sức âu yếm ôm em trong tay để ngăn ngừa em, tôi sẽ không tránh em vì ghê tởm như sáng nay tôi tránh người đàn bà kia. Những lúc em dịu cơn, chính tôi và chỉ có tôi là người trông nom, săn sóc cho em, tôi sẽ quanh quẩn bên em không mỏi mệt, dù em không có một nụ cười đáp lại, tôi sẽ ngắm nhìn mắt em không biết chán, dù đôi mắt ấy không còn nhận ra là có tôi nữa. Nhưng sao tôi lại cứ theo đuổi mãi dòng ý nghĩ ấy nhỉ! Tôi đang nói chuyện đưa em rời khỏi lâu đài Thornfield. Em ạ, mọi việc đều đã sửa soạn để em đi ngay. Ngày mai em sẽ đi, tôi chỉ nài em ở lại dưới mái nhà này một đêm nữa thôi, Jane ạ. Và rồi thì vĩnh biệt những nỗi thống khổ khủng khiếp ở chốn này! Tôi đã có một chỗ ở ẩn, đó sẽ là nơi thâm cung yên ổn, xa lánh mọi hồi tưởng đáng ghét, mọi sự thăm hỏi khó chịu, và cả những sự dối trá lọc lừa.

– Ông nên mang theo Adèle, nó sẽ là người bầu bạn của ông.

– Em muốn nói gì thế, Jane? Tôi đã bảo em rằng tôi sẽ gửi Adèle vào trong trường, vả lại tôi cần gì phải có một đứa trẻ làm bầu bạn, nó có phải là con đẻ của tôi đâu, nó là con hoang của một vũ nữ người Pháp. Sao em lại muốn làm phiền tôi vì nó? Tôi hỏi, tại sao em lại muốn đòi tôi mang theo Adèle làm bầu bạn?

– Thưa ông, ông nói đến ở ẩn, mà ẩn dật với cô quạnh thì buồn lắm, buồn cho ông quá lắm.

– Cô quạnh! Cô quạnh! - ông giận dữ nhắc lại - tôi thấy cần phải nói cho minh bạch, tôi không hiểu sao em lại lấy cái nét mặt giống mặt của con "nhân sư"¹¹¹ như vậy em phải chia sẻ nỗi cô quạnh với tôi, em hiểu chưa?

Tôi lắc đầu, kể cũng phải có một mức can đảm nhất định mới dám lặng lẽ tỏ ý không bằng lòng, đang lúc ông bị kích thích như vậy. Ông bồn chồn đi đi lại lại trong phòng một lúc, rồi đột nhiên dừng lại như bị cắm chân xuống một chỗ. Ông nhìn chằm chằm hồi lâu vào mặt tôi. Tôi quay đi, chăm chú nhìn ngọn lửa, cố làm ra vẻ điềm nhiên, bình thản.

– À, bây giờ mới gặp những chướng ngại trong tính tình của Jane đây. - Sau cùng ông nói, nhìn vẻ mặt ông, tôi tưởng ông không thể bình thản được như vậy - Cuộn chỉ tơ rút đều đặn khá lâu, nhưng tôi vẫn biết là có một chỗ mấu, chỗ rối, tức là chỗ này đây. Bây giờ mới đến những sự rầy rà, bực bội, rắc rối vô tận. Trời! Tôi thèm có một chút sức lực của Samson để gỡ tung chỗ rối này.

Ông tiếp tục đi đi lại lại, nhưng rồi dừng lại ngay, và lần này đứng thẳng trước mặt tôi:

– Jane, em có muốn nghe ra lẽ phải không? (Ông cúi xuống kề sát môi bên tai tôi), vì, nếu em không nghe, thì tôi sẽ dùng đến sức mạnh.

Giọng ông khàn khàn, cái nhìn của ông là cái nhìn của một người sắp giật tung sợi dây trói ác nghiệt và lao đầu vào hành động bừa bãi. Tôi thấy rằng nếu để sang một lúc khác và nếu để cho ông bị kích động bồng bột thêm thì tôi sẽ không thể ngăn ngừa được ông. Ngay bây giờ, ngay giây phút thoáng qua này, tôi chỉ còn có khoảng thời gian đó thôi để kiềm chế, điều khiển ông một cử chỉ cự tuyệt, xa lánh, sợ hãi, sẽ quyết định số phận của tôi cũng như ông. Nhưng tôi không sợ hãi chút nào, tôi cảm thấy có một sức mạnh bên trong, tôi có ý thức về ảnh hưởng của mình, điều đó nâng đỡ tinh thần tôi. Cơn khủng hoảng thực là nguy hiểm, nhưng không phải là không say sưa hấp dẫn, có lẽ cũng như cái thú của người da đỏ chèo con thuyền nhỏ lao trên dòng thác. Tôi nắm lấy tay ông, nhẹ gỡ những ngón tay xiết chặt và ôn tồn nói với ông:

– Ông hãy ngồi xuống, em sẽ nói chuyện với ông lâu bao nhiêu cũng được, và em sẽ nghe tất cả những điều ông muốn nói, dù phải lẽ hay không.

Ông ngồi xuống, nhưng tôi không để ông nói ngay, từ nãy đến giờ tôi đã cố cầm nước mắt, khó khăn lắm tôi mới nén được, vì tôi biết ông không muốn nhìn thấy tôi khóc. Nhưng bây giờ tôi cho là nên để nước mắt tự do tuôn rơi, lâu chừng nào cũng được. Nếu nhìn tôi khóc mà ông khó chịu thì càng hay. Vì vậy tôi để mặc cho nước mắt trào ra và khóc nức nở.

Lập tức tôi nghe thấy tiếng ông tha thiết xin tôi hãy bình tĩnh lại. Tôi nói chừng nào ông còn tức giận như vậy thì tôi không thể nào bình tĩnh được.

– Nhưng tôi có tức giận đâu, Jane? Chỉ vì tôi yêu em quá, mà em cứ làm mặt lạnh nhạt, sắt đá với tôi quá thể khiến tôi không chịu được. Thôi, nín đi em, lau mắt đi.

Giọng nói ôn tồn của ông chứng tỏ ông đã chịu khuất phục, vì vậy tôi cũng bình tĩnh lại. Bây giờ ông muốn ngả đầu lên vai tôi, nhưng tôi không chịu, ông lại định kéo tôi sát vào người ông, tôi cũng không nghe.

– Jane! Jane! - ông nói với giọng buồn rầu chua chát làm rung động cả não cân tôi. Em không yêu tôi sao? Chỉ vì địa vị của tôi mà trước đây em muốn làm vợ tôi sao? Và bây giờ cho rằng tôi không đủ tư cách làm chồng em nữa, nên em lẩn tránh không thèm đụng chạm đến người tôi, như thể tôi là một con cóc hay con đười ươi?

Những lời nói đó làm tôi đau lòng, nhưng tôi không biết nói gì, làm gì? Có lẽ tôi chẳng nên nói hoặc làm gì cả nhưng tôi vô cùng đau khổ, hối hận vì đã làm tổn thương đến tình cảm của ông, nên không cưỡng lại nổi ý muốn làm dịu vết thương tôi đã gây nên.

– Em yêu ông hơn bao giờ hết! - Tôi nói - nhưng em không được quyền bộc lộ, hay buông thả mình theo tình cảm ấy, và đây là lần cuối cùng em phải nói rõ điều đó.

– Lần cuối cùng, Jane! Sao vậy? Em tin rằng em có thể sống bên tôi, hàng ngày trông thấy mặt tôi, mà vẫn lãnh đạm xa lánh được tôi, dù em còn yêu tôi ư?

– Thưa ông, điều đó thì em chắc là không thể được, vì thế em thấy chỉ còn một con đường, nhưng em sợ nói ra thì ông lại nổi xung lên.

– Ồ, cứ nói đi, nếu tôi có nổi nóng thì em đã có cách là khóc kia mà.

– Ông Rochester ạ, em phải xa ông thôi.

– Trong bao lâu, Jane? Trong vài phút, để em chải lại bộ tóc hơi bị rối, và để em rửa bộ mặt nóng bừng như sốt kia chứ?

– Em phải xa Adèle và Thornfield. Em phải xa ông suốt đời; em phải bắt đầu một cuộc sống mới, giữa những người xa lạ và những cảnh sống xa lạ.

– Cố nhiên, tôi đã bảo em là phải như thế. Tôi bỏ qua ý nghĩ điên rồ của em muốn rời xa tôi. Em muốn nói em là một phần của con người tôi. Còn một cuộc đời mới thì... cái đó rất nên thôi. Em vẫn sẽ là vợ tôi, tôi chưa hề có vợ. Em sẽ là bà Rochester về danh nghĩa cũng như trong thực tế. Tôi sẽ chung tình với em suốt đời, chừng nào đôi ta còn sống. Em sẽ đến ở một biệt thự của tôi ở miền nam nước Pháp, một biệt thự quét vôi trắng, bên bờ Địa Trung Hải.

Ở đó em sẽ sống một cuộc đời hạnh phúc, được che chở, và hoàn toàn vô tư lự. Đừng sợ tôi sẽ lừa dối, đưa em vào tội lỗi... biến em thành một người tình nhân. Sao em lại lắc đầu thế, Jane? Em phải biết lẽ phải chứ, không thì, thực đấy, tôi lại nổi cơn điên lên bây giờ.

Giọng nói và tay ông run run, hai cánh mũi phập phồng, cặp mắt sáng quắc, tuy thế tôi vẫn dám nói:

– Thưa ông, vợ ông hãy còn sống, đó là một sự thực mà chính ông đã thừa nhận sáng nay. Nếu em chung sống với ông như ông muốn, thì em sẽ phải là tình nhân của ông thôi, nói khác đi chỉ là quỷ biện... là giả dối.

– Jane, tôi không phải là một người tính nết ôn hòa, em quên điều đó rồi. Tôi không chịu đựng được lâu, tôi không lạnh lẽo, điềm tĩnh được đâu. Vì thương tôi, cũng như thương chính em, em hãy thử sờ vào mạch máu tôi xem, em sẽ thấy nó đập như thế nào, và... em hãy coi chừng!

Ông vén tay áo và chìa cổ tay cho tôi xem, má ông, môi ông không còn một hột máu, trông nhợt nhạt. Tôi hoàn toàn bí quẫn, bốì rối. Khích động ông một cách sâu xa như thế, bằng cách chống đối mà ông ghét nhất, thì thực là tàn ác, nhưng nhân nhượng lại không thành vấn đề nữa. Tôi đã làm cái điều mà người ta thường làm theo bản năng, khi bị dồn đến bước đường cùng, tìm sự giúp đỡ trên sức con người, không chủ định tôi bỗng thốt lên: "Lạy Chúa cứu con!".

Đột nhiên ông Rochester kêu lên: "Mình ngu thực! Mình giữ không cho nàng biết mình có vợ và không giải thích tại sao. Mình quên rằng nàng không hề biết một tí gì về tính tình người đàn bà ấy, hoặc trường hợp đã đưa tới cuộc hôn nhân khủng khiếp ấy. Mình tin rằng Jane sẽ đồng ý với mình khi nàng đã rõ tất cả những gì mình biết, Jane, chỉ xin em cho tôi nắm bàn tay em thôi, để tôi có thể chứng thực bằng xúc giác cũng như bằng thị giác rằng em vẫn ở cạnh tôi, rồi tôi sẽ kể vắn tắt em nghe tình hình thực tế như thế nào. Em có chịu nghe tôi nói không?".

– Thưa ông, vâng, em nghe hàng giờ cũng được.

– Tôi chỉ xin em vài phút thôi, Jane ạ, có bao giờ em nghe tôi nói hoặc biết rằng tôi không phải là con trưởng trong gia đình mà tôi còn có một người anh nữa không?

– Em nhớ có một lần bà Fairfax nói với em như thế.

– Thế có bao giờ em nghe nói cha tôi là một người bủn xỉn, cay nghiệt không?

– Em có biết chút ít.

– Vậy thì Jane ạ, cha tôi đã quyết ý giữ nguyên gia sản. Ông nhất định không chịu nghĩ đến việc cho tôi một phần của cải thích đáng, ông quyết để lại tất cả cho anh tôi là Rowland. Tuy vậy ông cũng không muốn một người con trai ông phải chịu cảnh nghèo nàn. Chỉ có cách cho tôi lấy vợ giàu. Ông Mason, một điền chủ và thương gia ở Tây An, là chỗ quen biết cũ của ông. Ông biết chắc ông này có một gia sản lớn, ông đã cho điều tra, biết ông Mason có một trai một gái và được ông này cho hay ông ta sẽ cho con gái ba vạn bảng làm của hồi môn, thế là đủ lắm rồi. Khi tôi rời khỏi trường đại học, tôi được đưa tới Jamaica, để lấy một cô vợ người ta đã hỏi sẵn cho tôi. Cha tôi không nói năng gì về của hồi môn của cô ta, mà chỉ bảo tôi rằng sắc đẹp của cô Mason là một sự hãnh diện cho Spanish Town, mà quả có thế thực. Tôi thấy cô là một người xinh đẹp, theo kiểu cô Ingram, cao lớn, đường bệ, tóc hung. Gia đình cô ta muốn tôi làm rể vì tôi là con nhà gia thế, và cô ta cũng muốn vậy. Họ trưng cô ta cho tôi thấy trong những buổi dạ hội, ăn mặc lộng lẫy. Ít khi tôi được gặp riêng và càng ít được trò chuyện với cô. Cô ta tán tụng tôi, và đem hết các ngón khéo léo, duyên dáng ra làm vui lòng tôi. Hết thảy các công tử vây quanh cô đều tỏ vẻ say mê cô và ghen ghét với tôi. Về phần tôi, tôi cũng thấy lóa mắt, và vì mọi giác quan bị kích thích, vì ngu ngốc, non nớt, thiếu kinh nghiệm, tôi tưởng rằng tôi yêu cô ta. Không có sự điên rồ, dại ngốc nào mà những ganh đua ngu xuẩn trong xã hội phù hoa, thói nhục dục, sự nhẹ dạ mù quáng của tuổi trẻ, lại không thúc đẩy con người phạm phải. Họ hàng cô ta khuyến khích tôi, những kẻ tình địch khiêu khích tôi, cô ta cám dỗ tôi, thế là tôi đã lấy cô ta trước khi biết mình làm gì. Trời! Mỗi khi nghĩ đến hành động ấy, thực tôi không còn muốn kính trọng tôi nữa, một sự khinh bỉ ghê tởm dằn vặt lòng tôi. Tôi chưa hề bao giờ yêu cô ta, tôi chưa hề quý cô ta, mà cũng chưa hề bao giờ biết rõ cô ta nữa. Tôi không thể chắc rằng con người ấy có một đức tính nào. Tôi không hề nhận thấy một tí gì là khiêm nhường, là nhân hậu, là trong sạch, là tao nhã trong tâm hồn cũng như trong cử chỉ của cô ta, ấy thế mà tôi lại lấy cô ta làm vợ. Tôi thực ngu xuẩn, hèn hạ, mù quáng, thô lỗ biết chừng nào! Giá nhẹ tội lỗi hơn, tôi đã có thể... Nhưng tôi quên mình đang nói chuyện với ai rồi.

Tôi chưa bao giờ nhìn thấy bà nhạc tôi, tôi cứ tưởng bà đã chết. Sau tuần trăng mật, tôi mới biết rằng mình lầm. Bà ta chỉ điên thôi, và bị giữ trong một nhà thương điên. Lại có một người em trai, vừa câm vừa mất trí. Còn người anh thì cô đã rõ, rồi cũng có ngày đến thế mất thôi (hắn ta thì tôi không oán ghét được, tuy tôi ghê tởm cả họ hàng nhà hắn, vì trong tâm hồn yếu đuối của hắn còn le lói có một chút cảm tình, hắn luôn luôn tỏ ý quan tâm đến người em gái khốn khổ, và, trước kia có hồi hắn đã trung thành với tôi như một con chó vậy). Cha tôi và anh Rowland tôi đều biết hết chuyện, nhưng chỉ nghĩ đến ba vạn bảng, nên đã đồng mưu lừa tôi.

Đó là những sự thực bỉ ổi được khám phá, tuy nhiên tôi sẽ chẳng vì những điều ấy mà trách cứ gì vợ tôi, từ cái điều bị giấu giếm lừa dối, dù sau đấy tôi nhận ra sự khác biệt hoàn toàn giữa tính tình cô ta với tôi, những sở thích quá ư khả ố, tâm hồn tầm thường thấp kém, hẹp hòi, không tài nào nâng cao lên hoặc mở rộng ra được - dù khi tôi nhận thấy rằng tôi không thể nào sống với cô ta được lấy một buổi tối thoải mái, hay chỉ một giờ trong một ngày thôi, rằng chúng tôi không thể trò chuyện thân mật với nhau được, vì bất kỳ vấn đề nào tôi đề cập đến đều bị cô ta xoay ngay sang những chuyện tầm thường, thô tục, đểu cáng, ngu xuẩn - dù khi tôi nhận thấy rằng tôi sẽ không bao giờ có được một cửa nhà yên tĩnh, ổn định, vì không một người đầy tớ nào chịu đựng được những cơn tam bành của cái tính tình thô bạo và vô lý ấy, cũng như những mệnh lệnh quái gở, mâu thuẫn và khe khắt của cô ta. Ngay đến khi đó tôi cũng vẫn tự kiềm chế mình, tôi tự ngăn mình không mắng mỏ, không trách móc gì. Tôi cố gắng âm thầm nghiền ngẫm sự tiếc hận ghê gớm, tôi kiềm chế những ác cảm sâu xa.

Jane ạ, tôi sẽ không làm phiền em với những chi tiết khả ố đó. Vài lời mạnh mẽ cũng sẽ diễn đạt được những gì tôi muốn nói. Tôi sống với người đàn bà trên gác kia bốn năm, thời gian này quả thực là một thử thách gian khổ đối với tôi. Tính nết cô ta thành cố tật và phát triển với một tốc độ đáng sợ, những tật xấu nảy nở nhanh chóng và mạnh mẽ, quá quắt đến nỗi chỉ có sự tàn bạo mới ngần chặn nổi, nhưng tôi không muốn tàn bạo. Cô ta có một trí tuệ tí hon và những khuynh hướng độc địa khổng lồ. Những khuynh hướng ấy tai hại khủng khiếp cho tôi biết chừng nào! Bertha Mason, cô con gái xứng đáng với một bà mẹ bỉ ổi, đã bắt tôi trải qua hết thảy những nỗi đau khổ gớm ghiếc nhục nhã mà một người chồng lấy phải một cô vợ vừa rồ dại, vừa ô trọc, tất yếu phải chịu.

Trong thời gian đó, anh tôi chết, và bốn năm sau cha tôi cũng mất. Bấy giờ tôi đã khá giàu rồi - tuy thế mà lại nghèo nàn ghê gớm, một con người thô bỉ nhất, dơ dáy nhất, sa đọa nhất, xưa nay chưa hề thấy, đang chung sống với tôi, và được xã hội và luật pháp gọi là một phần của bản thân tôi. Tôi không thể dứt bỏ được nó bằng một biện pháp hợp pháp nào, vì bấy giờ các thầy thuốc phát hiện ra rằng vợ tôi điên, mọi sự thoái hóa đã phát triển quá sớm mầm mống của bệnh điên trong người nó. Jane, em không thích nghe chuyện tôi sao? Em có vẻ như ốm, hay là tôi để một ngày khác sẽ kể tiếp?

– Thưa ông, không, xin ông cứ kể tiếp. Em rất thương ông, em thương ông vô cùng.

– Lòng thương, Jane, ở một số người, chỉ là một món quà độc hại có ý nghĩa nhục mạ, đáng được người ta ném trả vào mặt kẻ nói ra, đó là lòng thương bắt nguồn từ một tâm hồn ích kỷ lạnh lùng, đó chỉ là một nỗi đau đớn pha tạp, vị kỷ vì phải nghe nói đến những đau khổ của kẻ khác, trộn lẫn với sự khinh mạn ngu ngốc đối với những nạn nhân. Song tình thương của em không phải như vậy, Jane ạ. Đấy không phải là thứ tình cảm đang tỏa sáng trên gương mặt em lúc này, đang dâng lên tràn đầy đôi mắt em, đang khiến cho trái tim em đập mạnh và đang làm cho bàn tay em run rẩy trong tay tôi. Tình thương của em, em yêu dấu, là người mẹ đau khổ của tình yêu, những nỗi băn khoản của tình thương ấy chính là sự đau khổ sinh ra tình yêu say đắm thiêng liêng. Tôi xin nhận tấm lòng thương ấy, Jane ạ, hãy để cho kết quả của nó được tự do bộc lộ, tôi xin dang tay chờ đón.

– Bây giờ, thưa ông, xin ông kể nốt đi. Khi đã biết cô ấy điên thì ông làm gì?

– Jane ạ, tôi đã đến bờ vực của sự tuyệt vọng. Một chút lòng tự trọng còn sót lại, là tất cả những gì ngăn cách tôi với cái vực thẳm đó. Trước mắt người đời, hiển nhiên tôi mang một mối ô nhục dơ dáy, nhưng trước mắt tôi, tôi quyết giữ mình trong sạch, chống lại đến cùng không cho những tội lỗi của cô ta lây sang mình, tự dứt ra khỏi sự tiếp xúc với những hư hỏng về tinh thần của cô ta. Tuy nhiên xã hội vẫn gắn liền với tên tuổi con người tôi với cô ta, hàng ngày tôi vẫn phải trông thấy và nghe thấy tiếng cô ta. Hơi thở cô ta (khiếp quá!) pha trộn trong không khí tôi thở hít, và, ngoài ra, tôi vẫn nhớ rằng tôi đã có một thời là chồng cô ta. Nhớ lại chuyện ấy, lúc đó cũng như ngày nay, đối với tôi thực khủng khiếp không bút nào tả xiết, hơn nữa, tôi lại biết rằng chừng nào cô ta còn sống tôi không thể là chồng của một người đàn bà khác tốt đẹp hơn, và tuy hơn tôi năm tuổi (ngay cả về tuổi, gia đình cô ta và cha cô ta cũng đã lừa dối tôi), xem chừng cô ta sẽ sống lâu không kém gì tôi, vì trí tuệ còm đi bao nhiêu thì sức vóc cô ta lại lực lưỡng bấy nhiêu. Tuy là mới hai mươi sáu tuổi, tôi đã tuyệt đường hy vọng.

Một đêm những tiếng la hét của cô ta làm tôi thức giấc (từ khi thầy thuốc cho biết cô ta điên, tất nhiên phải giam cô ta lại). Ấy là một đêm nồng nực ở miền Tây Ấn, hiện tượng báo trước một trận bão ở phong thổ ấy; không tài nào ngủ được, tôi trở dậy và mở cửa sổ ra. Bầu không khí như đầy hơi diêm sinh, không tìm đâu được một chút mát mẻ. Muỗi vo vo bay vào và tiếng kêu khó chịu ấy tràn ngập khắp phòng. Từ phòng tôi có thể nghe rõ tiếng biển gầm thét buồn thảm như trong cơn động đất, mây đen dồn lên đầy trời, mặt trăng nhấp nhô trên ngọn sóng lớn tướng, đỏ ối như một quả tạc đạn rực lửa ngó cặp mắt đỏ ngầu nhìn một lần cuối cùng cái thế giới đang run rẩy đợi chờ cơn bão tố. Bầu không khí và khung cảnh ấy ảnh hưởng đến cơ thể tôi, tai tôi ù lên vì những tiếng la thét của người điên, trong đó đôi lúc tên tôi được nhắc tối với một giọng thù hằn quỷ quái làm sao, bằng thứ ngôn ngữ mà ngay đến một con gái điếm chuyên nghiệp cũng không thể có được! Cách nhau đến hai căn buồng mà tôi vẫn nghe rõ từng tiếng một, vì những bức vách mỏng trong ngôi nhà Tây Ấn không thể ngăn được những tiếng rú như chó sói của cô ta.

Cuộc đời này - Cuối cùng tôi tự nhủ - thực là địa ngục. Đây là bầu không khí và những tiếng động trong một cái giếng sâu không đáy. Nếu có thể, ta có quyền giải thoát cho ta ra khỏi cái giếng ấy. Ta sẽ từ bỏ được những nỗi đau khổ về tinh thần cùng với cái xác thịt nặng nề giam hãm tâm hồn ta. Ta không hề sợ hãi kiếp sống vĩnh viễn bị lửa thiêu như những kẻ cuồng tín, tương lai dù có tối tăm đến đâu cũng còn hơn cái hiện tại này. Thôi, ta hãy tìm đường giải thoát mà trở về với Chúa!".

Tôi nói thế trong lúc tôi quỳ xuống mở cái rương trong đó có hai khẩu súng ngắn đã nạp đạn, tôi định tự bắn mình. Tôi chỉ có ý tưởng này trong một lát, vì vốn không mất trí, nên cơn khủng hoảng của một nỗi tuyệt vọng hoàn toàn đã gây nên ý muôn tự hủy hoại ấy cũng trôi qua trong giây lát.

Một luồng gió mát từ phía Âu châu băng qua đại dương lùa vào khung cửa sổ rộng mở, bão tố đã nổi lên, mưa trút xuống, sấm vang, chớp lòe, và không khí trở nên trong sạch. Lúc đó tôi có một dự kiến quyết định. Trong lúc đi đi lại lại dưới những gốc cây cam đang nhỏ giọt trong khu vườn ướt át của tôi, giữa những cây lựu và bụi dứa sũng nước, và trong khi cảnh bình minh chói lọi của miền nhiệt đới đang bừng sáng quanh tôi, tôi đã lý luận như thế này, Jane ạ, em hãy nghe tôi, chính lúc ấy sự khôn ngoan chân chính đã an ủi tôi, và chỉ cho tôi con đường phải nên theo.

Luồng gió mát dịu từ phía Âu châu thổi lại còn thì thào trong những vòm lá tươi mát và Đại Tây Dương cuồn cuộn sóng dâng lên, tự do, rạng rỡ, trái tim tôi từ lâu bị khô cạn, hun đốt, nay bỗng căng lên và tràn trề một bầu máu nóng hổi - con người tôi khao khát một hớp nước trong lành. Tôi thấy hy vọng sống lại và cảm thấy có thể tái tạo lại cuộc đời. Đứng dưới giàn hoa ở cuối vườn, tôi ngắm nhìn biển cả - xanh hơn cả bầu trời. Cựu thế giới nằm ở bên kia, triển vọng tươi sáng hé mở:

"Hãy trở về Âu châu mà sống - Hy vọng bảo tôi - Ở đó người ta chưa biết mi đã phải mang một cái tên ô nhục như thế nào, mi đã bị ràng buộc vào một gánh nặng bẩn thỉu như thế nào. Mi có thể đem theo cả con điên ấy về Anh, giam cầm nó lại ở Thornfield thực cẩn thận và cho người chăm nom, rồi đi ngao du bất cứ nơi nào mi thích và tìm quan hệ mới nào tùy ý. Người đàn bà ấy đã đày đọa mi bao lâu như thế, đã làm ô uế tên tuổi mi như thế, đã làm thương tổn danh dự mi như thế, đã hủy hoại tuổi trẻ mi như thế - đâu có phải là vợ mi, và mi đâu phải là chồng y. Hãy cho y được chăm nom săn sóc thích hợp với tình trạng y, như vậy là mi đã làm những gì Thượng đế và con người đòi hỏi ở mi rồi. Hãy chôn vùi trong quên lãng tên tuổi y, quan hệ của y với mi. Mi không việc gì phải thổ lộ những điều đó với những người nào hết. Hãy cho y sống yên ổn và đầy đủ tiện nghi, giấu kín sự sa đọa của y trong bí mật, rồi cứ việc rời bỏ y."

Tôi đã làm đúng ý nghĩ ấy. Cha tôi và anh tôi trước đây cũng không hề loan báo cuộc hôn nhân của tôi cho người quen kẻ thuộc biết, vì ngay trong bức thư đầu tiên viết báo tin cho cha tôi, tôi đã khẩn thiết xin giữ kín chuyện đó, vì lúc ấy tôi đã bắt đầu kinh tởm hết sức nghĩ đến hậu quả của cuộc hôn nhân, và do tính cách gia đình nhà vợ và thể chất của Bertha, tôi như đã nhìn thấy một tương lai gớm ghiếc mở ra trước mắt. Chẳng bao lâu, hành vi ô nhục của người vợ mà cha tôi đã chọn cho tôi trở thành quá đáng, đến nỗi chính ông cũng phải xấu hổ có cô ta làm con dâu. Chẳng những không muốn loan tin về cuộc hôn nhân, ông còn lo lắng giấu chuyện chẳng kém gì tôi.

Tôi đem cô ta về Anh. Cuộc hành trình của con quỷ cái ấy ở trên tàu thực là khủng khiếp. Khi mang được cô ta về tới Thornfield và thấy cô ta có chỗ ăn ở bình yên trên tầng gác ba đó, tôi sung sướng biết bao, và từ mười năm nay, cô ta đã biến căn phòng bí mật phía trong ấy thành cái hang của một con thú dữ, cái tổ của con quỷ. Khó khăn lắm tôi mới tìm được một người chăm nom cho cô ta, vì hẳn là phải có một người hoàn toàn tin cậy được, thế nào trong những lúc mê sảng, cô ta chẳng phơi bày điều bí mật ấy của tôi, vả chăng có những ngày, có khi hàng tuần, cô ta tỉnh táo, cứ chửi rủa tôi ra rả. Sau cùng tôi thuê được Grace Poole ở nhà thương Grimsby. Chị ta và bác sĩ Carter (người đã băng bó vết thương cho Mason cái đêm hắn bị đâm và cào cấu) là hai người độc nhất của tôi biết chuyện, bà Fairfax chắc cũng có nghi ngờ đôi chút, nhưng bà ta không thể biết đích xác sự việc cụ thể. Chị Grace nói chung là một người canh gác tốt, tuy có nhiều lần tính thận trọng cảnh giác của chị đã bị ru ngủ và lừa dối, điều này một phần cũng do cái tật của chị ta, xem chừng không có gì chữa được, vả chăng làm cái nghề khó nhọc ấy thì cũng phải như thế. Cái cô điên kia rất tinh ranh quái ác, bao giờ cô ta cũng biết lợi dụng những dịp chị Grace sơ suất. Một lần cô ta lấy trộm con dao để đâm người anh ruột và hai lần cô ta đánh cắp được chìa khóa buồng để lẻn ra ngoài ban đêm, lần đầu tiên cô ta toan thiêu tôi trên giường, lần sau cô ta đã đến thăm em một cách ma quái. Tôi cảm ơn Chúa đã che chở cho em nên mới khiến cô ta chỉ xé có cái khăn choàng thôi. Có lẽ vật này đã nhắc cô ta lờ mờ nhớ lại ngày cưới. Tôi không dám nghĩ đến những việc có thể xảy ra cho em lúc ấy. Khi tưởng tượng cái con vật nhảy lên cổ tôi sáng nay, đã có lần cúi cái bộ mặt đen ngòm và tím bầm của nó xuống tổ chim câu của tôi, thì máu tôi đông giá lại...

– Thưa ông; - Tôi hỏi khi ông ngừng kể - thế ông làm gì sau khi đã thu xếp cho bà ấy ở đây? Ông đi những đâu?

– Tôi làm gì ư, Jane? Tôi biến thành ma trơi. Tôi đi đâu ư? Tôi đi lang thang cuồng dại như gió tháng ba. Tôi sang lục địa và đi lung tung khắp nơi. Ước vọng dứt khoát của tôi là tìm được một người đàn bà hiền thục và thông minh mà tôi có thể yêu được, trái hẳn với kẻ điên dại tôi bỏ lại ở Thornfield kia.

– Nhưng ông lấy vợ sao được nữa?

– Tôi đã quyết định và tin chắc rằng tôi có thể và tôi phải lấy vợ. Thoạt đầu tôi không có ý định lừa dối ai, như tôi đã lừa dối em. Tôi định tâm kể hết chuyện tôi, ngỏ thẳng ý mình và được coi là có quyền yêu và được yêu, sự đó đối với tôi là tuyệt đối hợp lý, cho nên tôi tin chắc có thể tìm được một người đàn bà nào đó sẵn lòng và có thể thông cảm cảnh ngộ của tôi, thuận tình lấy tôi, mặc dù tôi vẫn còn phải đeo nặng cái tai ách kia.

– Thế nào, ông?

– Mỗi khi em tò mò hỏi, bao giờ em cũng làm tôi buồn cười. Em giương to mắt như con chim háu ăn, thỉnh thoảng lại có những cử chỉ sốt ruột, dường như câu trả lời không đủ mau lẹ làm vừa lòng em, và em chỉ muốn đọc thẳng ở trái tim người ta. Nhưng trước khi tôi kể tiếp em hãy cho biết em muốn nói gì với câu: "Thế nào, ông?”, em hay dùng câu nói ngắn ngủi ấy, và đã bao lần nó lôi kéo tôi đi vào những chuyện liên miên không dứt. Tôi không hiểu tại sao.

– Em muốn nói, về sau thì thế nào? Ông làm những việc gì nữa? Chuyện ấy kết quả ra sao?

– Đúng rồi. Thế em muốn biết điều gì nào?

– Ông có tìm được người nào hợp ý ông không? Ông có hỏi người ấy làm vợ không? Và người ta trả lời ra sao?

– Tôi có thể nói với em về chuyện có tìm được người tôi yêu hay không, có hỏi người ấy làm vợ hay không. Nhưng người ấy trả lời thế nào thì điều đó còn ghi trong quyển sổ của Số Mệnh. Trong mười năm trời đằng đẵng, tôi lang thang đó đây, hết sống ở kinh đô này lại đến kinh đô khác, khi thì ở St. Petersburg, thường thường ở Paris, đôi khi ở Rome, Naples và Florence. Tiền nhiều, thêm một giấy thông hành mang tên một dòng họ cũ, tôi có thể tự chọn lấy xã hội riêng của mình, không nơi nào đóng cửa đối với tôi, tôi đi tìm người đàn bà lý tưởng trong số những người đàn bà thượng lưu quý tộc ở Anh, ở Pháp, ở Ý, ở Đức nhưng tôi không tìm được. Đôi khi tôi tưởng chừng đã bắt gặp thoáng qua, trong chốc lát, một khóe mắt, một giọng nói, một thân hình giống người tôi mơ ước nhưng rồi tôi lại thất vọng ngay. Em đừng cho rằng tôi muốn tìm một người vẹn toàn mọi mặt, về tâm hồn cũng như thể xác. Tôi chỉ ước ao một người phù hợp với tôi, trái hẳn với người đàn bà sinh ở thuộc địa kia, nhưng tôi đã khát khao vô vọng. Đã biết trước mọi nỗi nguy hiểm, gớm ghiếc, ghê tởm của cảnh vợ chồng không xứng hợp, trong bọn họ tôi đã không tìm ra được người nào tôi có thể hỏi làm vợ, dù tôi có được tự do hoàn toàn chăng nữa. Thất vọng, tôi chẳng giữ gìn nữa. Tôi tìm cách giải trí, nhưng không bao giờ tìm sự trác táng, mà tôi đã ghét và tôi vẫn còn ghét cay ghét đắng. Đó là một đặc tính của bà Messalina¹¹² Tây ấn của tôi, sự ghê tởm thâm căn của tôi đối với sự trác táng và vợ tôi đã kiềm chế tôi, ngay cả trong những phút truy hoan. Mỗi cuộc hành lạc có khuynh hướng ồn ào hình như lại đẩy tôi lại gần cô ta và những tật xấu của cô ta, thế là tôi xa lánh ngay.

Tuy vậy tôi không thể sống đơn độc, vì thế tôi phải tìm người tình để chung sống. Người đầu tiên tôi chọn là Céline Varens, đây cũng là một hành động khiến người ta tự khinh mình khi nhớ lại. Em đã biết y là người thế nào rồi, và quan hệ giữa tôi với y đã chấm dứt ra sao. Rồi hai người khác kế tiếp, một người ý, tên là Giacinta, và một người Đức là Clara. Cả hai đều được đánh giá là những trang giai nhân tuyệt sắc. Nhưng chỉ sau vài tuần, sắc đẹp của họ chẳng có nghĩa gì đối với tôi. Giacinta sống vô nguyên tắc và tính tình thô bạo, mới được ba tháng tôi đã chán ngấy cô ta. Clara thì chân thực và điềm đạm hơn nhưng cục mịch, đần độn, vô duyên, chẳng hợp ý tôi chút nào. Tôi sung sướng cắt đứt được một cách êm thấm với cô ta sau khi hiến cô một món tiền làm vốn buôn bán. Nhưng Jane, nhìn vẻ mặt em, tôi thấy em không tán thành hành động của tôi lắm thì phải? Em cho tôi là kẻ vô tình và thiếu đạo đức, phải không?

– Thưa ông, thỉnh thoảng quả có những lúc em không thấy ưa ông lắm. Ít nhất thì ông cũng nhận thấy sống như vậy là không đúng chứ? Hết cô này lại đến cô khác, ông nói chuyện ấy cũng như là chuyện tất nhiên ấy.

– Tôi đã thấy như thế thật, và tôi không thích thế. Đó là một cách sống thấp hèn, tôi không muốn trở lại lối sống ấy nữa. Bao một tình nhân cũng là việc xấu như mua một người nô lệ, cả hai loại người này, thường vì bản chất cũng như vì địa vị của họ, đều thấp kém hơn mình, và chung sống với những người kém mình là một sự sa đọa. Bây giờ tôi rất ghét nhớ lại quãng thời gian tôi sống với Céline, Giacinta và Clara.

Tôi cảm thấy hết sự chân thực của câu nói ấy, và tôi rút ra một kết luận chắc chắn rằng, nếu có bao giờ tôi quên mình và quên những giáo huấn tôi đã tiếp thu được từ thuở nhỏ mà đi theo vết chân những người con gái khốn khổ kia, bất kỳ vì cớ gì, dù viện bất cứ lý do nào, hoặc bất kỳ sự cám dỗ nào, thì rồi sẽ có ngày ông cũng coi tôi như họ, với những cảm tưởng bôi nhọ hình ảnh họ trong ký ức ông như bây giờ. Tôi không nói ra lời điều tin chắc ấy, cảm thấy thế cũng là đủ rồi. Tôi ghi khắc nó vào tim, để cho nó luôn luôn ở đấy mà giúp đỡ tôi trong cuộc thử thách.

– Jane, sao bây giờ em lại không nói câu: "Thế nào, ông?". Tôi chưa nói hết chuyện. Em có vẻ trầm ngâm. Em vẫn không tán thành tôi, tôi biết lắm. Nhưng hãy để cho tôi kể tiếp. Tháng Giêng vừa rồi, từ bỏ hết tình nhân, trong một tâm trạng ngán ngẩm, đắng cay, kết quả của một cuộc sống lang thang, cô độc vô ích, lòng bị những thất vọng đục khoét, chán ghét tất cả mọi người, và đặc biệt là đàn bà (vì tôi bắt đầu coi ý niệm một người đàn bà trí thức, trung thành, biết yêu đương chỉ là một ảo tưởng), tôi trở lại nước Anh, vì công việc làm ăn đòi hỏi.

Vào một buổi chiều đông băng giá, tôi phóng ngựa về Thornfield, thật là nơi đáng ghét! Tôi không chờ đợi một cuộc sống yên ổn, hạnh phúc ở đấy. Trên một bậc thềm bên lề đường Hay Lane, tôi thấy một bóng người nhỏ bé ngồi lặng lẽ một mình. Tối dửng dưng đi qua như đi qua cây liễu cụt ngọn trước mặt người ấy. Tôi không thể linh cảm thấy người ấy rồi đây sẽ có nghĩa gì đối với tôi, trong lòng tôi không có gì báo trước rằng con người điều khiển cả cuộc đời tôi - vị thần xét xử điều thiện hay ác của tôi đang chờ tôi dưới hình thức tầm thường ấy. Ngay đến lúc con Mesrour gặp nạn, bóng người ấy chạy lại và ân cần giúp tôi, tôi cũng vẫn còn chưa biết. Con người thật trẻ thơ và mảnh dẻ! Tựa hồ một con vành khuyên đến nhảy nhót bên chân tôi và đề nghị mang tôi trên đôi cánh xinh xinh của nó. Tôi càu nhàu, nhưng cô ta vẫn không chịu đi, cứ đứng cạnh tôi với dáng điệu kiên nhẫn lạ lùng, mắt nhìn, miệng nói ra dáng truyền lệnh. Thế là tôi phải để bàn tay ấy giúp đỡ tôi, và tôi đã được giúp đỡ.

Khi tôi ấn tay lên đôi vai mảnh dẻ ấy, thì một cái gì mới lạ - một luồng nhựa sống, một cảm giác tươi mát - bỗng len lỏi vào cơ thể tôi - vì cô ở trong nhà tôi, dưới kia - tôi lấy làm mừng, vì nếu phải thấy cô lại buột khỏi tay tôi và biến mất sau rặng rào tối nọ, thì hẳn là tôi phải tiếc hận vô cùng. Jane ạ, tôi đã nghe thấy tiếng em trở về nhà đêm ấy, mặc dù có lẽ em không ngờ đâu rằng tôi vẫn nghĩ đến em và ngóng đợi em. Hôm sau, tôi lại quan sát em nửa tiếng đồng hồ, mà không để em trông thấy, trong khi em đang chơi với Adèle ở hành lang. Tôi còn nhớ hôm ấy tuyết rơi, em không ra khỏi cửa được. Tôi ngồi trong phòng, cánh cửa vẫn để hé, thành ra tôi có thể vừa nghe vừa nhìn được. Em chăm chú đến Adèle một lát, nhưng tôi cứ tưởng tượng tâm hồn em để đâu đâu, tuy thế em đã rất kiên nhẫn với nó, Jane ạ, em nói chuyện và chơi đùa với nó một hồi lâu. Sau cùng khi nó đi rồi, em lại rơi vào trong một giấc mơ xa xôi. Em thẫn thờ đi quanh hành lang. Thỉnh thoảng, đi ngang qua cửa sổ em lại đưa mắt nhìn cảnh tuyết rơi tơi bời ở bên ngoài. Em lắng nghe tiếng gió nức nở, rồi em lại nhẹ nhàng bước đi và mơ mộng. Tôi nghĩ rằng những giấc mơ ban ngày của em lúc ấy không có gì là u ám. Chốc chốc mắt em lại ánh lên một niềm vui, dáng vẻ của em thoáng để lộ một phấn khích nhẹ nhàng, những cái đó không nói lên rằng em suy nghĩ những điều chua chát, cay đắng. Đúng hơn, mắt em biểu lộ những mơ ước êm đềm của tuổi thanh xuân, khi linh hồn của nó theo đôi cánh ngoan ngoãn của Hy vọng, bay vút về cõi thiên đường lý tưởng. Tiếng bà Fairfax nói với một người đầy tớ trong phòng lớn làm em chợt tỉnh, và lúc ấy em mỉm cười tự giễu mình trông mới ngộ nghĩnh làm sao! Nụ cười của em có rất nhiều lương tri, nó có vẻ sáng suốt và giễu cợt sự mơ mộng của chính em. Hình như nó muốn nói: "Tất cả những ảo ảnh êm đềm của ta đều rất đẹp, nhưng ta chớ nên quên rằng đó chỉ là toàn là những ước mơ hão huyền. Ta có cả một bầu trời hồng thắm và một khu vườn tiên xanh tươi đầy hoa. Ở trong óc, nhưng ở bên ngoài thì ta biết rất rõ mình đang dấn bước trên một con đường gập ghềnh, và ta còn phải đương đầu với bao cơn dông tố tối tăm tụ tập quanh mình". Em chạy xuống nhà và yêu cầu bà Fairfax cho làm một việc gì đó, tính toán tiền chi thu hàng tuần trong nhà, hay đại khái như vậy, tôi chắc thế. Tôi bực mình với em vì không nhìn thấy em nữa.

Tôi ngong ngóng chờ đến tối, vì lúc ấy tôi có thể cho gọi em đến gặp. Tôi ngờ em là một người có tính tình khác thường, hoàn toàn mới lạ đối với tôi. Tôi muốn tìm hiểu sâu sắc và biết em rõ ràng hơn. Em bước vào phòng với ánh mắt và vẻ mặt vừa e lệ, vừa đường hoàng, em ăn vận buồn cười quá - cũng như bây giờ vậy. Tôi gợi chuyện cho em nói, và chẳng mấy chốc tôi đã thấy em có rất nhiều mâu thuẫn kỳ quái. Cách ăn mặc và cử chỉ của em bị nội quy gò bó, dáng điệu thường ngượng nghịu tuy có sự tinh tế thiên bẩm, nhưng em hoàn toàn bỡ ngỡ với cách thù tiếp xã giao, lúc nào cũng chỉ lo mình nhầm lẫn vụng về một cách lộ liễu. Tuy nhiên, khi nghe tôi hỏi, em ngửng lên nhìn tôi và tiếp chuyện với cặp mắt mạnh dạn, long lanh, sắc sảo. Mỗi cái nhìn của em đều có sức mạnh thấm thía. Bị hỏi dồn dập, em vẫn có những câu trả lời sẵn sàng. Chả mấy chốc hình như em đã quen với tôi. Tôi tin rằng em cũng cảm thấy có một mối cảm tình nào đó giữa em và người chủ cằn nhằn khắc khổ, vì, Jane ạ tôi rất ngạc nhiên thấy ngay sau đó em đã có những cử chỉ tự nhiên thoải mái. Tôi khó tính như thế mà đối với tôi, em không hề tỏ ra ngạc nhiên, sợ hãi, bực mình hay khó chịu. Em nhìn tôi và đôi khi mỉm cười với tôi một vẻ duyên dáng đơn giản nhưng tinh tế, mà tôi khó tả được. Lập tức tôi vừa thích thú, vừa bị kích thích vì những điều nhận thấy đó. Tôi ưa những gì tôi nhìn thấy và muốn được biết hơn nữa. Tuy vậy, trong một khoảng thời gian dài, tôi đối xử xa vời với em và ít khi tìm gặp mặt em. Tôi là người theo chủ nghĩa Êpicurơ¹¹³ về mặt tinh thần, nên muôn kéo dài quá trình làm quen mới lạ và kỳ thú đó, vả chăng, hồi mới đầu tôi có một nỗi sợ ám ảnh, sợ quá tự do đụng đến bông hoa thì nó sẽ phai tàn chăng, cái duyên tươi thắm dịu dàng của nó sẽ rời bỏ nó chăng. Bấy giờ tôi chưa biết rằng đây không phải là một bông hoa sớm nở tối tàn, mà đúng hơn, nó giống một bông hoa rực rỡ tạc bằng đá quý không gì hủy hoại được. Hơn nữa, tôi muốn xem em có ý tìm tôi không, nếu tôi tránh em. Nhưng không, em vẫn ở yên trong phòng học, như cái bàn hay cái giá bảng của em. Nếu ngẫu nhiên tôi gặp em, em cũng đi qua rất mau mà chỉ để ý đến tôi gọi là vì lễ độ. Hồi ấy, vẻ mặt thường của em là đôi mắt nhìn trầm mặc, không phải là chán nản, vì em có đau đớn chuyện gì đâu, nhưng không được tươi, vì lúc ấy em ít hy vọng, mà không có thú vui gì hiện tại. Tôi tự hỏi không biết em nghĩ gì về tôi - hoặc có khi nào em nghĩ đến tôi không? Để khám phá điều đó, tôi lại ra vẻ chú ý đến em. Trong khi trò chuyện, ánh mắt em biểu lộ một niềm vui thích, và cử chỉ em có một vẻ gì thân mật. Tôi thấy rõ là em có một tâm hồn cởi mở, chính căn phòng học lặng lẽ với cuộc đời tẻ nhạt của em đã khiến em thành ủ rũ. Tôi tự cho mình sự thích thú đối xử dịu ngọt với em, cung cách lịch sự khiến em cảm động ngay, vẻ mặt em trở nên dịu dàng, giọng nói của em êm ái. Tôi thích nghe tên tôi được em nói lên bằng một giọng vui sướng, cảm kích. Hồi ấy, tôi lấy làm thích thú được gặp em bất chợt, cử chỉ của em có một vẻ rụt rè e ấp, ngộ nghĩnh làm sao, em lén nhìn tôi với đôi chút bối rối, với một thoáng nghi ngờ, em không rõ sở thích thất thường của tôi sẽ như thế nào - liệu tôi sắp đóng vai một ông chủ nghiêm khắc, hay vai một người bạn ân cần đây. Bấy giờ tôi đã yêu em quá rồi cho nên không muốn vờ đóng vai ông chủ nữa, và khi tôi thân mật giơ tay ra, thì gương mặt trẻ trung tha thiết của em bỗng rạng rỡ lên một niềm vui sướng, một ánh sáng tưng bừng, khiến nhiều lúc tôi khó khăn lắm mới ngăn được mình khỏi ôm em ghì sát trái tim tôi.

– Xin ông đừng nhắc lại những ngày ấy làm gì nữa - Tôi ngắt lời ông, gạt thầm vài giọt lệ ứa ra. Những lời ông nói vò xé lòng tôi, vì tôi đã biết tôi phải làm gì - và phải làm ngay - vậy tất cả những hồi ức kia, những lời thổ lộ tâm tình của ông chỉ làm cho công việc của tôi thêm khó khăn thôi.

– Không, Jane ạ, - Ông đáp, - cần gì cứ phải nặng lòng với quá khứ, khi hiện tại chắc chắn hơn nhiều, và tương lai lại càng sáng sủa hơn nữa.

Nghe lời khẳng định tự mãn ấy, tôi rùng mình.

– Bây giờ em đã rõ hoàn cảnh tôi rồi - Ông nói tiếp - sau một thời thanh niên và tráng niên qua đi, trong cảnh khổ sở không sao tả hết và cảnh cô độc âm thầm, bây giờ lần đầu tiên tôi đã tìm thấy người mà tôi có thể thực sự yêu được - tôi đã tìm thấy em. Em là tình yêu của tôi, là cái gì tốt nhất trong tôi, là nàng tiên từ thiện của tôi - và giữa tôi với em có một mối tình ràng buộc chặt chẽ. Tôi tin em là người tốt, đáng yêu, có nhiều năng khiếu thiên bẩm. Lòng tôi ôm ấp một mối tình nồng nhiệt, trang trọng. Mối tình ấy hướng về em, nó lôi kéo em tới trung tâm cuộc sống của tôi, đem cuộc đời tôi bao bọc lấy em, và nó nhóm lên một ngọn lửa tinh khiết, nồng đượm, nó hun đúc đôi ta 1 nhập lại với nhau làm một.

Vì tôi cảm thấy và biết rõ như thế, nên tôi quyết định lấy em. Nói với tôi rằng tôi đã có vợ thì chỉ là một câu giễu cợt vô nghĩa, bây giờ em đã rõ tôi chỉ có một con quỷ ghê tởm. Tôi đã lầm lẫn định lừa dối em, nhưng cũng vì tôi sợ tính em ương ngạnh, tôi sợ những thành kiến ăn sâu từ khi em còn ít tuổi, tôi muốn chiếm được chắc chắn rồi mới dám thổ lộ sự tình. Như thế là hèn nhát, đáng lẽ ngay lúc đầu, tôi đã phải kêu gọi lòng quảng đại của em, như bây giờ đây, phải giãi bày cho em rõ cuộc đời thông khổ của tôi, diễn tả cho em thấy lòng tôi khao khát thèm muốn một cuộc sống cao quý hơn và xứng đáng hơn như thế nào, trình bày với em không phải sự quyết tâm (chữ này còn yếu quá), mà là khuynh hướng không sao cưỡng lại được của tôi là yêu một cách chung thủy và đằm thắm, khi tôi cũng được yêu lại như thế. Và lúc ấy, tôi mới xin em nhận lấy mối tình chân thực của tôi, và xin em cũng ban cho mối tình chân thực của em. Jane, bây giờ em hãy ban cho tôi đi.

Yên lặng.

– Jane, sao em lại lặng thinh thế?

Tôi đang trải qua một cơn thử thách. Một bàn tay sắt xiết chặt lấy tâm hồn tôi. Giây phút hãi hùng, nồng cháy, đầy vật lộn và bóng tối! Trên đời chưa ai có thể mong ước được yêu như tôi đã được yêu, và tôi tuyệt đối phụng thờ con người đã yêu tôi như vậy, ấy thế mà tôi phải từ bỏ tình yêu với thần tượng đó. Bổn phận khốc liệt của tôi nằm gọn trong một chữ buồn rầu: Đi!

– Jane, em hiểu tôi cần gì ở em chứ? Chỉ cần em hứa: "Ông Rochester, em sẽ thuộc về ông".

– Ông Rochester, em sẽ không thuộc về ông.

Lại một phút yên lặng lâu hơn.

– Jane! - Ông lại nói bằng một giọng dịu dàng khiến tôi chết cả cõi lòng vì đau đớn, và lạnh ngắt cả người vì sợ hãi một điều gở, vì cái giọng bình thản ấy là tiếng thở hổn hển của một con sư tử đang vươn mình đứng dậy - Jane, thế là em nhất định đi một đường trong cuộc đời, và bỏ mặc tôi đi một đường khác ư?

– Thưa ông, vâng.

– Jane! (Ông cúi xuống và ôm lấy tôi) Bây giờ em còn nhất định thế nữa không?

– Vẫn thế.

– Và bây giờ? - Ông hôn nhẹ lên trán và má tôi.

– Vẫn thế! - Tôi vội gỡ hẳn mình ra khỏi cánh tay ông.

– Ồ Jane, thế thì chua chát quá. Sự đó, chính điều đó là xấu chứ, yêu tôi có phải là xấu đâu.

– Vâng lời ông, thì sẽ là xấu.

Một vẻ hung dữ làm lông mày ông nhướn cao lên và nét mặt ông cau lại, ông đứng dậy tuy thế ông vẫn tự kiềm chế được. Tôi đặt tay lên lưng một chiếc ghế để có chỗ tựa. Tôi run rẩy, tôi sợ, nhưng tôi đã nhất quyết.

– Một phút nữa, Jane, khi nào em bỏ đi, em hãy ngoảnh lại nhìn cuộc đời khủng khiếp của tôi. Em đi thì mọi hạnh phúc của tôi cũng bị dứt theo. Rồi còn lại gì? Một người vợ? Nhưng tôi chỉ có con quỷ ở trên gác, nó có khác gì một cái thây ma ở ngoài nghĩa địa kia. Tôi sẽ làm gì đây, Jane? Tôi biết hướng về đâu để tìm một người bạn đồng hành, để tìm một chút hy vọng.

– Ông hãy làm như em. Tin vào Thượng đế và chính mình. Hãy tin ở thiên đường. Hy vọng ta lại gặp nhau trên ấy.

– Như vậy là em nhất định không chịu?

– Không.

– Thế là em buộc tôi phải sống một cuộc đời khốn nạn và rồi sẽ chết khổ nhục - Ông nói to hơn.

– Em khuyên ông sống một cuộc đời không tội lỗi, em chỉ mong khi chết lòng ông được thanh thản.

– Thế là em cướp mất của tôi tình yêu và sự trong sạch. Em xô đẩy tôi trở về cuộc sống lấy nhục dục làm thú say mê, lấy thói hư làm lẽ sống.

– Ông Rochester, em không hề muốn gán cho ông cái số phận ấy cũng như chính bản thân em không muốn bám lấy nó. Chúng ta sinh ra để phấn đấu và chịu đựng, ông cũng như em, hãy nên làm như vậy. Ông sẽ quên em trước khi em quên được ông.

– Em nói vậy là coi tôi như một kẻ lừa dối, em bôi nhọ danh dự tôi. Tôi đã nói với em rằng tôi không thể đổi thay, thế mà em lại bảo vào mặt tôi rằng chẳng bao lâu tôi sẽ đổi thay. Hành động của em chứng tỏ một sự phán đoán sai lầm, những ý nghĩ bậy bạ. Phải chăng thà xô đẩy một đồng loại vào cõi tuyệt vọng, còn hơn vi phạm một luật pháp của con người, dù là sự vi phạm ấy chẳng làm thiệt cho ai? Em có họ hàng bè bạn nào đâu mà sợ họ không hài lòng vì em sống với tôi?

Thật đúng như vậy. Trong khi ông nói chính lương tâm và lương tri tôi cũng quay lại phản tôi, và lên án tôi đã cưỡng lại ông. Chúng lên tiếng mạnh mẽ không kém gì trái tim tôi, và cùng hung dữ thét lên: "Hãy thuận tình đi, hãy nghĩ đến nỗi khổ sở của ông ấy, sự nguy hiểm của ông ấy - nhìn xem ông ấy sẽ ra sao, nếu bị bỏ lại một mình, hãy nhớ lại tính ông ấy liều lĩnh thế nào, hãy quan tâm đến những sự bừa bãi của ông ấy sau khi bị tuyệt vọng. Hãy an ủi, cứu vớt, hãy yêu ông ấy, nói với ông ấy rằng mi yêu ông và sẽ thuộc về ông. Trên đời này nào có ai lo lắng cho mi? Có ai bị thiệt hại gì vì hành động của mi?".

Nhưng rồi câu trả lời vẫn cứ khăng khăng một mực: "Tôi lo lắng cho bản thân tôi. Tôi càng cô độc, càng không bè bạn, càng không nơi nương tựa, thì tôi lại càng tự trọng. Tôi sẽ tuân theo luật pháp do Thượng đế ấn định và đã được loài người công nhận. Tôi sẽ giữ vững những nguyên tắc đạo đức tôi đã tiếp thu khi trí óc tôi còn minh mẫn, chứ không điên dại như bây giờ. Luật pháp và những nguyên tắc đạo đức đâu phải đặt ra cho lúc bình thường không có sự cám dỗ, mà là cho những lúc như thế này, khi thể xác và linh hồn nổi lên chống lại sự khe khắt của chúng. Chúng khe khắt, chúng sẽ không bị vi phạm. Nhưng vì thuận tiện cho mình mà tôi phá bỏ chúng thì chẳng hóa chúng không có giá trị gì ư? Chúng có giá trị, bao giờ tôi cũng tin như vậy, và nếu bây giờ tôi không tin, thì chỉ là vì tôi điên dại - hoàn toàn điên dại, mạch máu tôi chạy rần rật, như muôn bốc lửa, tim tôi đập dồn dập. Những quan điểm và những quyết định có sẵn từ trước là tất cả những gì bây giờ tôi phải níu chặt lấy, tôi phải cột chân tôi vào đó.

Tôi đã làm thế. Ông Rochester nhìn diện mạo tôi, cũng thấy tôi đã quyết định thế. Sự giận dữ của ông lên đến cực điểm, ông cần phải cho nó nổ bung ra trong chốt lát, sau đây muốn ra sao thì ra. Ông đi ngang qua buồng và nắm lấy cánh tay tôi, ghì lấy người tôi. Dường như ông muốn nuốt chửng lấy tôi trong ánh mắt nảy lửa, về mặt thể xác, tôi cảm thấy mình bất lực, như một cọng rơm ném vào một ngọn lửa rực cháy, nhưng về mặt tinh thần, tôi vẫn tự chủ được và tin chắc rằng cuối cùng tôi sẽ được vô sự. May thay, linh hồn được có một người thông dịch - thường là vô ý thức nhưng là người thông dịch chính xác - Ấy là con mắt. Tôi ngước mắt nhìn ông, và trong khi nhìn bộ mặt hung tợn của ông, tôi không kìm giữ được một tiếng thở dài. Tay ông nắm tay tôi đau quá và sức lực tôi, bị thử thách quá nhiều, hầu như đã kiệt.

– Chưa bao giờ - Ông nghiến răng nói - chưa bao giờ có một con người ẻo lả như thế này mà lại bướng bỉnh như thế này. Trong tay ta nàng chỉ là một cây sậy (Ông nắm chắc lấy tôi mà lắc). Ta chỉ cần cặp hai ngón tay lại cũng đã nghiền nát được nàng, nhưng nghiền xé nàng, xé vụn nàng ra cũng chẳng ích gì. Hãy nhìn con mắt kia, hãy nhìn cái vẻ kiên quyết, táo tợn, tự chủ lóe trong đôi mắt ấy và đang thách thức ta một cách không phải chỉ là gan dạ - một cách đắc thắng. Con người đẹp đẽ và man rợ kia? Dù cho ta làm gì vỏ ngoài của nàng, ta cũng vẫn không nắm được nàng. Nếu ta xé nát, đập vỡ cái nhà tù mỏng manh, ta sẽ chỉ làm cho kẻ bị giam sổng mất. Dù ta có chiếm được ngôi nhà nhưng chủ nhân sẽ trốn lên thiên đường trước khi ta có thể coi cái chỗ ở bằng đất sét là thuộc quyền sở hữu của ta. Vậy mà hỡi linh thể kia, ta muốn được chính người - cùng với ý chí, nghị lực, đạo đức và sự trong sạch - chứ đâu phải chỉ có tấm hình hài ẻo lả của người. Tự ý người, người có thể nhẹ cánh bay tới đậu trên ngực ta nếu người muốn, nhưng nếu cưỡng ép tóm lấy người thì người sẽ thoát bay đi như một chất hơi, người sẽ biến mất trước khi ta thấy được hương vị của người. Ôi, lại đây, Jane lại đây!

Ông vừa nói, vừa buông tay ôm tôi ra, và chỉ nhìn tôi thôi! Chịu đựng cái nhìn ấy còn khó khăn hơn cái ghì xiết điên cuồng. Tuy nhiên chỉ có ngu xuẩn mới chịu quỵ lúc này. Tôi đã dám đương đầu vượt qua sự giận dữ của ông, giờ tôi phải tránh sự đau buồn của ông. Tôi đi ra phía cửa.

– Em đi đấy à?

– Vâng, em đi đây.

– Em bỏ tôi sao?

– Thưa ông, vâng.

– Em sẽ không trở lại ư? Em không muốn là người an ủi tôi, cứu vớt tôi? Tấm tình sâu sắc của tôi, nỗi đau khổ cùng cực, lời cầu nguyện khẩn thiết của tôi, tất cả đều vô nghĩa đối với em sao?

Sao mà giọng nói của ông đau thương khó tả! Khó lắm tôi mới nhắc lại được câu: "Em đi đây" một cách kiên quyết.

– Jane!

– Ông Rochester!

– Đã vậy thì em cứ đi nghỉ - tôi bằng lòng - nhưng em hãy nhớ em bỏ tôi ở lại đây với bao thống khổ. Em lên buồng riêng đi và hãy suy nghĩ lại về những điều tôi đã nói. Jane, hãy ngó lại những đau khổ của tôi, hãy nghĩ đến tôi.

Ông quay đi, gieo người xuống xôfa, mặt úp sấp.

– Ôi! Jane, hy vọng của tôi, tình yêu của tôi, lẽ sống của tôi!

– Những lời ấy bật ra khỏi môi ông thành một tiếng kêu vô cùng đau đớn. Rồi một tiếng nức nở bật lên âm thầm, mạnh mẽ.

Tôi đã ra đến cửa, nhưng, thưa bạn đọc, tôi lại quay lại - tôi quay lại cũng quả quyết như tôi đã quả quyết rút lui. Tôi quỳ xuống cạnh ông, tôi nâng mặt ông trên gối, xoay về phía tôi, tôi hôn má ông, tôi vuốt tóc ông và nói:

– Cầu Chúa phù hộ cho ông, ông chủ yêu dấu của em! Cầu Chúa gìn giữ cho ông tránh được mọi sự xấu xa tội lỗi, dìu dắt an ủi ông, ban phúc lành cho ông vì lòng tốt của ông đã đối xử với em.

Ông trả lời:

– Đối với tôi chỉ có tình yêu của em Jane mới là phần thưởng quý nhất, không có tình yêu ấy, lòng tôi tan nát. Nhưng thế nào rồi Jane cũng sẽ ban tình yêu cho tôi, phải, ban cho một cách rộng lượng cao quý.

Máu dồn lên mặt ông, mắt ông lóe lửa, ông vùng đứng dậy, dang rộng hai cánh tay. Nhưng tôi đã tránh không để cho ông ôm và lập tức rời khỏi buồng.

"Vĩnh biệt", đó là tiếng kêu của trái tim tôi lúc tôi rời ông. Sự tuyệt vọng nói: "Đời đời vĩnh biệt".

Đêm ấy, tôi không nghĩ đến ngủ, nhưng vừa đặt mình xuống tôi đã thiếp đi ngay. Tôi nằm mơ thấy mình sống lại cảnh ngày còn nhỏ, tôi mơ thấy mình nằm trong căn buồng đỏ ở Gateshead, đêm tối đen và tâm trí tôi bị những sợ hãi kỳ lạ ám ảnh. Cái vệt ánh sáng trước đây lâu lắm đã có lần làm tôi ngất đi, bây giờ trở lại trong ảo ảnh, đang trườn lên mặt tường, và run rẩy đọng lại giữa khung trần nhà u tối. Tôi ngửng đầu nhìn lên, mái nhà biến thành đám mây cao ngất mờ mịt, làn ánh sáng giống như khi mặt trăng chiếu vào mây mù sắp bị phá tan. Tôi chờ đợi mặt trăng hiện ra - chờ đợi với một linh cảm kỳ quặc hết sức, dường như trên mặt trăng sẽ có ghi lời phán quyết của số mệnh. Đột nhiên nó nhô ra, chưa bao giờ có vầng trăng nào nhô ra khỏi mây như thế, mới đầu, một bàn tay lùa vào đám mây tối mờ gạt sang một bên, rồi không phải là mặt trăng, mà là một hình người trắng toát hiện ra chói lọi trên nền trời xanh, nghiêng vầng trán rạng rỡ xuống trái đất. Hình người ấy cứ nhìn tôi chằm chằm, rồi nói với linh hồn tôi, giọng nói xa xôi vô cùng, mà lại thật gần gũi, như thì thầm trong trái tim tôi.

– Con ơi, hãy trốn tránh sự cám dỗ.

– Thưa mẹ, con xin vâng.

Tôi đã trả lời thế sau lúc bừng tỉnh giấc mộng như nhập đồng ấy. Trời vẫn còn tối, nhưng đêm tháng bảy ngắn, chỉ quá nửa đêm một chốc là trời đã rạng đông rồi. Tôi nghĩ: "Bây giờ bắt đầu công việc mình phải làm thì cũng không phải là sớm quá đâu. Tôi nhỏm dậy, tôi vẫn mặc sẵn quần áo vì lúc nãy tôi chỉ cởi giày thôi. Tôi biết ở trong ngăn kéo còn ít quần áo, một dây quả tim và một cái nhẫn. Trong khi lục tìm các thứ đó, tôi thấy lại chuỗi hạt trai mà ông Rochester mấy hôm trước đã ép tôi phải nhận. Tôi để nó lại, nó không phải là của tôi, nó là của cô dâu ảo tưởng, giờ đã biến mất trong không khí. Tôi gói cả những thức kia vào một gói, tôi nhét vào túi cái ví chỉ đựng có hai mươi đồng shilling (tất cả gia sản của tôi đấy). Tôi buộc lại cái mũ rơm, cài ghim khăn quàng, cầm lấy gói đồ và đôi giày mà tôi chưa muốn đi vào vội và lẻn ra khỏi buồng.

"Vĩnh biệt bà Fairfax phúc hậu - Tôi thì thầm lúc rón rén bước qua cửa phòng bà. Tôi liếc nhìn về phía buồng trẻ và nói: "Vĩnh biệt, Adèle thân yêu!". Tôi không nghĩ đến chuyện vào buồng để hôn nó. Tôi phải thận trọng vì tôi biết nó có một đôi tai rất thính, có thể là nó đang lắng nghe.

Tôi đã định đi nhanh qua buồng ông Rochester không dừng lại, nhưng tới trước ngưỡng cửa buồng ấy, tim tôi bỗng ngừng đập trong chốc lát, khiến chân tôi cũng bắt buộc phải dừng lại. Người ở trong buồng ấy có ngủ đâu, và đang đi đi lại lại từ đầu phòng đến cuối phòng, tôi lắng nghe thấy chốc chốc ông lại buông tiếng thở dài. Nếu tôi muốn thì trong căn buồng ấy sẽ có cả một bầu trời cho tôi, một bầu trời tạm bợ. Tôi chỉ cần bước vào nói:

"Ông Rochester, em sẽ yêu ông và sống cùng ông cho đến chết", và một nguồn hạnh phúc sẽ làm mát dịu môi tôi. Tôi đã nghĩ đến điều đó.

Người chủ rộng lượng ấy lúc này không ngủ được và đang nóng lòng chờ sớm mai. Sáng sớm ông sẽ cho người gọi tôi, lúc ấy tôi đã đi rồi. Ông sẽ cho người lùng kiếm, vô hiệu. Ông sẽ cảm thấy mình bị ruồng bỏ, tấm tình của ông bị hắt hủi, ông sẽ đau khổ, có lẽ tuyệt vọng nữa. Tôi đã nghĩ cả đến điều đó. Tay tôi đưa vào phía ổ khóa cửa, nhưng tôi lại rụt lại, và rón rén bước đi.

Tôi lần theo cầu thang lượn vòng bước xuống, lòng rầu rĩ, tôi biết mình phải làm gì, và tôi đã làm việc ấy như một cái máy. Tôi tìm chiếc chìa khóa cửa ngang trong bếp, tôi lại tìm một lọ dầu và một chiếc lông chim, phết dầu vào chìa khóa và ổ khóa. Tôi uống ít nước và lấy ít bánh, vì có thể tôi phải đi bộ xa, và tuy thể lực của tôi bị những việc mới đây lay chuyển, tôi không được phép ngã quỵ. Tôi làm mọi việc đó không một tiếng động. Tôi mở cửa bước ra ngoài, rồi nhẹ nhàng đóng lại.

Bình minh lờ mờ lóe rạng trong sân. Các cổng lớn đều đóng và khóa chặt, nhưng có một cái cửa nhỏ ở cổng chỉ tra then ngang. Tôi bèn nhấc lên để đi qua, rồi lại đóng lại và bấy giờ tôi đã ra khỏi Thornfield.

Cách đấy một dặm, bên kia cánh đồng, có một con đường đi ngược chiều lối về Millcote, một con đường tôi chưa hề đi, tuy thường chú ý đến và tự hỏi không biết nó dẫn đến đâu, bây giờ tôi cứ phía ấy mà rảo bước. Tôi không dám suy nghĩ gì cả, không quay đầu nhìn lại cũng chẳng dám nhìn về phía trước. Tôi không được có một ý nghĩ nào về quá khứ cũng như về tương lai. Quá khứ là một trang sách êm đẹp thần tiên - mà cũng buồn đến chết lòng người - chỉ đọc một dòng trên trang đó cũng đủ khiến can đảm của tôi tiêu tan, nghị lực của tôi rời rã. Tương lai là một khoảng trống kinh khủng, tựa hồ thế giới sau trận đại hồng thủy.

Tôi đi men theo những cánh đồng, những bờ rào theo con đường nhỏ cho tới lúc mặt trời mọc. Tôi nghĩ hôm đó là một buổi sáng mùa hạ đẹp đẽ. Tôi biết đôi giày tôi đi Vào từ lúc rời khỏi nhà chẳng mấy lúc đã ướt sũng sương đêm. Nhưng tôi không nhìn vầng dương đang mọc, bầu trời tươi cười, cũng như cảnh thiên nhiên đang thức tỉnh. Kẻ bị đưa ra pháp trường, có đi qua một phong cảnh hữu tình, thì cũng chẳng còn bụng dạ nào mà ngắm các bông hoa chúm chím bên đường, hắn chỉ nghĩ đến khúc gỗ thớt kề cổ và lưỡi dao chém sắc, đến cảnh thịt nát xương tan và nấm mồ đang há miệng đón chờ ở đầu đường, cũng như tôi chỉ đang nghĩ đến cảnh lẻn trốn buồn bã, cảnh bơ vơ lạc lõng - và hỡi ôi! Đến những gì tôi bỏ lại với bao đau xót. Tôi không thể nào nghĩ khác được. Lúc này, tôi nghĩ đến ông Rochester, trong căn phòng của ông, đang ngóng chờ mặt trời mọc, hy vọng tôi sẽ đến bảo ông rằng tôi vui lòng ở lại với ông, và làm vợ ông. Tôi ao ước được làm vợ ông, tôi thèm khát được quay lại, cũng chưa quá muộn nào, tôi còn có thể tránh được cho ông nỗi đau lòng tê tái vì một cuộc sinh ly. Tôi chắc cũng chưa ai biết là tôi đã trốn đi. Tôi có thể trở lại và làm người an ủi ông - niềm kiêu hãnh của ông, người cứu ông thoát cảnh khổ sở, có thể là khỏi sư sa đọa nữa. Trời, mối lo sợ ông bị cô đơn - còn bi đát hơn nỗi cô đơn của tôi nhiều - mới cấu xé tâm can tôi làm sao! Nó là mũi tên nhọn có ngạnh xuyên vào ngực tôi, nó xé rách da thịt tôi khi tôi cố rứt nó ra; nó làm tôi đau đớn khi những chuyện cũ lại ấn nó vào sâu thêm trong lòng tôi. Chim bắt đầu ca hót trong những cánh rừng nhỏ, chim chóc còn biết trung thành với bạn, chim chóc là biểu tượng của tình yêu. Còn tôi thì sao? Giữa nỗi đau đớn của trái tim vò xé và sự cố gắng cuồng nhiệt tuân theo đạo lý tôi thấy khinh ghét chính mình. Tôi không có được sự đồng tình của chính mình để tự an ủi, cũng không có cả lòng tự trọng nữa. Tôi đã cho ông chủ tôi đau khổ, bị thương tổn, và ruồng bỏ ông. Trước mắt tôi, tôi tự thấy mình đáng ghét. Tuy thế, tôi không tài nào trở lại được, không thể quay lại, dù là một bước. Hẳn là Chúa đã dẫn đường tôi. Nỗi đau đớn bạo cuồng đã chà đạp lên ý chí tôi, đã bóp nghẹt lương tâm tôi. Tôi vừa khóc sướt mướt, vừa bước trên con đường vắng vẻ, tôi rảo bước thật nhanh, thật nhanh, như một kẻ mê sảng. Một sự suy nhược bắt đầu từ trong lòng, lan dần ra đến chân, chế ngự tôi và tôi ngã xuống. Tôi nằm trên mặt đất vài phút, úp mặt trên cỏ ướt. Tôi mang máng sợ - hay mong mỏi - rằng tôi sẽ chết ở đây, nhưng rồi tôi lại dậy ngay; mới đầu chống tay bò về phía trước, đoạn đứng hẳn lên, quyết tâm và hăng hái đến đường cái cho bằng được.

Khi tới đó rồi, tôi buộc phải ngồi nghỉ bên một hàng rào. Đang ngồi thì nghe có tiếng bánh xe lạo xạo, rồi thấy một cỗ xe tiến lại.

Tôi đứng dậy giơ tay vẫy, xe dừng lại. Tôi hỏi xe về đâu, người đánh xe nói tên một nơi xa, mà tôi chắc ở đó ông Rochester không có ai quen thuộc. Tôi hỏi bác đưa tôi đến đấy thì lấy bao nhiêu tiền, bác đòi ba mươi shilling, tôi trả lời chỉ có hai mươi shilling thôi, bác ta cũng bằng lòng như vậy. Đoạn bác bảo tôi bước vào trong xe, xe không có khách, tôi chui vào, cửa đóng lại và xe chuyển bánh.

Bạn đọc thân mến, cầu cho bạn đừng bao giờ cảm nghĩ như tôi lúc ấy! Cầu cho mắt bạn đừng bao giờ phải nhỏ những giọt lệ nóng hổi, tràn trề, xé ruột xé gan như tôi. Cầu cho bạn đừng bao giờ phải cầu xin Chúa một cách tuyệt vọng và đau khổ như tôi đã cầu xin trong giờ phút ấy. Cầu cho bạn đừng bao giờ lo sợ như tôi, phải trở thành nguồn đau khổ cho người mà mình yêu với tất cả tâm hồn.

CHƯƠNG XXVIII

Hai ngày trôi qua. Vào một buổi chiều hè, người đánh xe cho tôi xuống một nơi gọi là Whitcross, bác ta không thể chở tôi đi xa hơn nữa vì số tiền tôi đưa đã vừa đủ chặng đường, mà tôi chẳng còn đồng xu nào khác, cỗ xe đã đi xa được một dặm, chỉ còn có một mình tôi, lúc ấy tôi mới sực nhớ ra rằng tôi quên không lấy gói đồ mà tôi đã cất trong hòm xe để cho chắc chắn. Nó ở đấy mà bây giờ vẫn còn ở đấy, còn tôi thì hết sạch chẳng có tí gì.

Whitcross không phải là một thị trấn, mà cũng chẳng phải là một xóm làng nào cả, đó chỉ là cột đá dựng lên ở một ngã tư, cột ấy quét vôi trắng, tôi chắc là để khi ở xa và lúc tối trời nhìn cho rõ. Trên đầu cột có bốn nhánh chẽ ra, thành phố gần nhất, theo chữ ghi trên một nhánh cách đó đến mười dặm, còn thành phố xa nhất thì hơn hai mươi dặm. Các thành phố này đều nổi tiếng, nên tôi được biết hiện đang ở trong địa phận quận nào, một vùng ở phía bắc Trung châu, núi non lô xô, và có những cánh đồng hoang làm cho phong cảnh thành âm u, điều này thì chính mắt tôi trông thấy. Sau lưng tôi và hai bên đường đều có những cánh đồng hoang rộng lớn, xa tít bên kia thung lũng, dưới chân tôi là những dãy núi trập trùng. Dân cư ở đây hẳn là thưa thớt vì tôi chẳng thấy một ai qua lại trên các ngả đường tỏa ra bốn phía: đông, tây, nam, bắc. Những con đường rộng rãi, trắng xóa và vắng vẻ, vạch trên cánh đồng hoang; các bụi cây um tùm hoang dại mọc lan cả đến ven đường. Nhưng biết đâu chẳng có một lữ khách đi qua, và tôi mong đừng có người nào nhìn thấy tôi lúc này, người khách lạ sẽ ngạc nhiên không hiểu tôi đang làm gì mà lại thơ thẩn bên cái cột đá chỉ đường này, có vẻ rõ ràng là người lang thang, lạc lõng. Có thể người ta sẽ hỏi tôi, và tôi biết trả lời thế nào, ngoài những điều rất khó tin, chỉ gây thêm nghi kỵ. Không một sợi dây nào ràng buộc tôi với xã hội loài người lúc ấy - không một sự quyến rũ hoặc niềm hy vọng nào gọi tôi về với cuộc sống của đồng loại - không ai trông thấy tôi mà có được một ý nghĩ đẹp đẽ hoặc một ước vọng tốt lành cho tôi. Tôi chẳng có thân quyến nào ngoài người mẹ phổ biến là Thiên nhiên, tôi muốn tìm đến nghỉ ngơi trong cánh tay người.

Tôi đi thẳng vào bụi cây, về phía một cái khe sâu trên bờ truông màu nâu sẫm. Tôi ngập trong đám cây cỏ um tùm cao đến đầu gối, lần theo những khúc quanh co, và khi thấy một hốc đá phủ rêu đen trong một góc kín đáo, tôi bèn ngồi lẩn vào đấy. Bờ tường cao bao quanh tôi, hốc đá che chở đầu tôi, bên trên là bầu trời.

Đến chỗ này rồi mà cũng phải mất một lúc lâu tôi mới thấy yên lòng, tôi cứ mơ hồ sợ có con thú hoang nào ở gần, hay một người đi săn nào tìm ra tôi chăng. Mỗi khi có một đợt gió thổi qua cánh đồng hoang tôi lại nhìn lên, tưởng sẽ thấy một con bò tót nào xô tới, mỗi khi có con chim óc cau nào hót, tôi lại tưởng có người đến. Nhưng khi thấy những nỗi sợ hãi của mình là không căn cứ, và được trấn tĩnh vì sự im lặng nặng nề ở quanh mình lúc bóng chiều chuyển dần sang hoàng hôn, thì tôi cũng yên tâm. Cho tới lúc ấy tôi đã không hề nghĩ ngợi gì cả, tôi chỉ lắng nghe ngóng, quan sát, lo sợ. Bây giờ năng lực suy nghĩ mới phục hồi.

Tôi phải làm gì đây? Tôi biết đi đâu? Trời, những câu hỏi mới tàn nhẫn làm sao, khi mình không thế làm gì được và chẳng biết đi đâu, khi cặp chân rã rời, run rẩy của tôi còn phải lê một độ đường dài nữa mới tới được chỗ có người, khi tôi cần phải van vỉ lòng từ thiện thờ ơ của người ta, để mong được một chỗ trú chân, còn lại phải phiền quấy, xin một sự thông cảm miễn cưỡng, có khi bị xua đuổi nữa, rồi mới được người ta chịu nghe tôi kể cảnh ngộ và chịu giúp cho tôi một nhu cầu nào đấy!

Tôi sờ vào bụi cây, cây khô và còn ấm vì hơi nóng của ngày hè. Tôi ngước nhìn lên bầu trời trong suốt, một ngôi sao hiền từ lấp lánh ngay trên bờ dốc. Sương sa xuống, êm dịu một cách nhân hậu, không một ngọn gió thì thào. Thiên nhiên có một vẻ hiền hòa, tốt bụng đối với tôi, tôi nghĩ rằng Người thương yêu tôi dù tôi đang bị hắt hủi, và tôi - kẻ chỉ chờ đợi ở loài người những sự xỉ vả, nghi ngờ, xua đuôi - tôi sẽ quấn quít bên Người như đứa con yêu mẹ. Đêm nay, ít ra tôi cũng là khách của Người, như tôi đã là con của Người. Mẹ tôi sẽ cho tôi trọ mà không nghĩ đến chuyện tiền nong giá cả gì hết. Tôi còn một mẩu bánh, mẩu sót lại của một tấm bánh mua ở một thị trấn đi qua lúc trưa với đồng xu cuối cùng vô tình tìm thấy. Tôi trông thấy những quả anh đào chín, lấp lánh đây đó như những viên ngọc huyền trong bụi cây, tôi bèn hái lấy một nắm và ăn với bánh. Lúc nãy tôi đói như cào ruột, bây giờ, tuy chưa no nhưng tôi cũng đã dễ chịu đôi phần, sau bữa ăn đạm bạc của nhà ẩn dật ấy. Ăn xong tôi đọc kinh tối, rồi chọn chỗ ngủ.

Bên cạnh hốc đá, bụi cây rất rậm; khi tôi ngả mình xuống thì chân tôi lấp hẳn vào trong, hai bên mình tôi, bụi rậm mọc cao chỉ chừa một khoảng nhỏ cho không khí ban đêm lọt tới. Tôi gập đôi chiếc khăn quàng, đắp lên người làm chăn, gối đầu lên một mô đất nhỏ phủ rêu. Nằm như thế, tôi không thấy lạnh, ít ra là khi trời chưa khuya.

Nếu lòng tôi không buồn thì tôi cũng đã có thể ngủ được một giấc ngon lành. Tim tôi rên rỉ vì những vết thương há miệng rỉ máu, vì những thớ thịt rạn nứt. Nó run rẩy lo cho ông Rochester và số phận của ông, khóc thương ông với một mối thương cảm xót xa, tha thiết cầu mong được gần gũi ông, và tuy bị tàn phế như một con chim gãy cánh, nó rung rung những đầu cánh rách tả tơi để hoài công cố gắng tìm về với ông.

Mệt mỏi vì bị giày vò trong tư tưởng, tôi nhỏm dậy, quỳ trên gối. Màn đêm đã buông xuống, các vì tinh tú đã xuất hiện, một đêm yên lành và tĩnh mịch, đêm êm ả quá, khiến người ta không còn phải sợ hãi gì nữa. Ta vẫn biết Thượng đế ở khắp nơi, nhưng chắc chắn ta chỉ cảm thấy sự hiện diện của Người rõ rệt nhất khi các công trình của Người bày ra trước mắt ta trên một quy mô vĩ đại mà chính ở dưới vòm trời trong suốt của đêm thanh, nơi cái thế giới Người tạo ra đang chuyển vần theo những cuộc hành trình lặng lẽ, mà ta đọc được thấu đáo nhất sự vô cùng của Người, sức vạn năng của Người, sự hiển hiện rộng khắp của Người. Tôi đã quỳ gối cầu nguyện cho ông Rochester. Ngước nhìn lên, mắt mờ lệ, tôi thấy dải Ngân hà hùng vĩ. Nghĩ đến sự cấu tạo của nó - hằng hà sa số những hệ thiên thể rải ra trong không gian như một làn ánh sáng lờ mờ - tôi cảm thấy tất cả cái uy lực của Thượng đế. Yên trí Người có hiệu năng cứu vớt những gì Người đã tạo ra, tôi tin chắc thế giới này không thể bị tiêu diệt, cũng như các linh hồn là báu vật của nó. Kinh cầu nguyện của tôi trở thành lời tạ ơn Chúa, Đấng sáng tạo ra Đời sống cùng là Đấng cứu vớt linh hồn. Ông Rochester hẳn phải được an toàn là con của Chúa, ông sẽ được Chúa che chở. Tôi lại nép mình nằm xuống sườn đồi và chẳng mấy chốc tôi đã quên được những đau đớn trong giấc ngủ.

Nhưng hôm sau, sự thiếu thốn hiện nguyên hình xám ngắt. Những con chim bé nhỏ đã rời tổ lâu rồi, những con ong đã đến từ lúc bình minh êm ả hút mật cây thạch thảo trước khi sương sớm khô đi. Khi các bóng cây vươn dài của buổi mai đã bị rút ngắn, và ánh nắng đã tràn ngập bầu trời, tôi đứng dậy và nhìn quanh.

Thực là một ngày êm ả, ấm áp, một ngày tuyệt đẹp! Cánh đồng hoang mênh mông trông không khác một bãi sa mạc vàng, ánh sáng tỏa khắp nơi. Ước gì tôi được sống trong ánh sáng và sống nhờ ánh sáng. Tôi thấy một con thằn lằn trườn qua hốc đá, một con ong bận rộn giữa đám quả anh đào ngọt. Lúc ây tôi rất muốn biến thành con ong hay con thằn lằn để tìm được thức ăn và nơi trú ngụ ở đó. Song tôi lại là một con người, và những nhu cầu của con người, tôi không thể lần lữa mãi ở một nơi không có gì để cung cấp cho con người. Tôi đứng dậy, nhìn lại cái tổ tôi rời bỏ. Không một chút hy vọng về tương lai, tôi chỉ ước có một điều: Giả thử đêm qua đấng Tạo hóa sinh ra tôi rủ lòng thương đem linh hồn tôi đi, trong khi tôi đang ngủ, thì hay biết bao, và như vậy thì cái thể xác mỏi mòn này bây giờ chỉ có việc lặng lẽ tan ra và êm ái hòa vào lòng đất ở nơi hoang vu này, nhờ cái chết mà được giải thoát khỏi mọi giao tranh với số mệnh. Nhưng cuộc sống với tất cả những đòi hỏi, đau khổ và trách nhiệm của nó, vẫn đeo đuổi tôi. Tôi còn phải mang gánh nặng ấy, phải cung cấp cho mọi nhu cầu, phải chịu đựng mọi đau khổ, phải làm trọn mọi trách nhiệm. Tôi bước ra khỏi bụi.

Trở lại cột đá Whitcross, tôi đi theo một con đường, quay lưng lại mặt trời, lúc này đã nhô cao và sáng chói. Tôi lựa chọn như vậy chẳng vì một lý do nào khác. Tôi đi bộ một lúc lâu, và khi thấy mình đã đi được một quãng khá dài, nghĩ mình có thể nghỉ ngơi một chút - vì tôi đã gần kiệt lực, cần tạm ngừng sự cố gắng khổ nhục này, tôi bèn ngồi xuống một hòn đá gần đó, buông mặc cho mỏi mệt ghì lấy trái tim và chân tay. Bỗng tôi nghe thấy một hồi chuông ngân nga - tiếng chuông nhà thờ.

Tôi quay lại về phía tiếng chuông và giữa đám đồi núi hoang dã, mà đã có đến một tiếng đồng hồ tôi chẳng buồn để ý đến phong cảnh thay đổi, tôi trông thấy một xóm nhỏ và một tháp chuông. Khắp thung lũng mé tay phải tôi, toàn là những đồng cỏ, đồng lúa và rừng cây. Một dòng suối óng ánh chảy quanh co qua những sắc thái khác nhau của màu xanh, những đồng lúa chín vàng, những cánh rừng âm u và đồng cỏ sáng chói ánh nắng. Tiếng bánh xe xào xạo trên đường cái trước mặt làm tôi bừng tỉnh, tôi thấy một chiếc xe chở nặng hàng hóa ì ạch leo lên đồi và ở đằng kia, không xa lắm, có hai con bò với người chăn. Cuộc sống và lao động của loài người ở gần ngay đây. Tôi phải tiếp tục phấn đấu, cố gắng mà sống, và chịu lao lung như mọi người khác.

Vào quãng hai giờ chiều, tôi bước vào làng. Cuối dãy phố duy nhất có một cửa hiệu nhỏ bày vài cái bánh ở cửa sổ. Tôi thèm ăn một cái quá. Chỉ cần một chút bánh, có lẽ tôi sẽ lấy lại phần nào sức lực, không thì khó lòng mà đi được nữa. Tôi trở lại mong muốn có chút sức khỏe và nghị lực khi sống ở giữa đồng loại. Tôi cảm thấy gục xuống giữa đường cái trong một thôn xóm vì đói thì thực tồi tệ quá. Chẳng lẽ tôi không còn gì để đổi lấy một chiếc bánh kia sao? Tôi ngẫm nghĩ. Tôi còn một chiếc khăn lụa nhỏ quấn cổ, tôi còn đôi tất tay nữa. Tôi không rõ những người dù là đàn ông hay là đàn bà, khi lâm bước đường cùng thì hành động ra sao. Tôi cũng chẳng biết liệu người ta có bằng lòng nhận đổi lấy những thứ đó không? Có thể là không, nhưng tôi cứ phải thử xem đã.

Tôi bước vào cửa hiệu, có một người đàn bà ngồi đấy. Bà ta ra tiếp tôi một cách lịch sự, vì nhìn cách ăn mặc chững chạc của tôi chắc bà đoán tôi là một bà cao quý. Bà ta hỏi tôi muốn dùng gì? Tôi thẹn đến chín cả người, lưỡi cứng lại không nói ra được những câu đã chuẩn bị trước. Tôi không dám đề nghị đổi cái khăn nhàu nát và đôi tất tay đã sòn cũ, vả chăng tôi thấy như thế cũng khó coi, nên tôi chỉ xin phép được ngồi nghỉ một chốc, vì tôi mệt. Thất vọng vì tôi không phải là khách mua hàng, bà lạnh nhạt đồng ý cho tôi ngồi nhờ. Bà chỉ có một cái ghế, tôi ngồi phịch xuống đó, tôi chỉ muốn khóc, nhưng biết khóc như thế cũng chẳng ra làm sao, nên tôi cố nén. Rồi tôi hỏi bà xem trong làng có ai may quần áo hay khâu thuê không?

– Có, độ hai, ba người, cũng vừa đủ với số công việc.

Tôi suy nghĩ. Tôi bị dồn đến bước đường cùng, tôi đã đương đầu với sự thiếu thốn đây. Tôi đang ở trong hoàn cảnh một người tuyệt mọi nguồn sống, không bè bạn, không một xu nhỏ. Tôi phải làm một việc gì. Nhưng làm gì, phải hỏi chỗ khác xem sao. Nhưng biết hỏi nơi nào?

– Bà có biết nơi nào quanh đây cần người làm không?

– Không, tôi không biết.

– Thế ở đây dân cư sinh sống chủ yếu bằng nghề gì?

– Người thì làm ruộng, một số đông làm ở xưởng làm kim của ông Oliver, hoặc ở lò nấu chì.

– Ông Oliver có thuê đàn bà không?

– Không, đàn ông mới làm được việc.

– Thế đàn bà ở đây làm gì?

– Tôi chả biết. Người việc này, người việc nọ. Dân nghèo thì gặp việc gì mà chả phải làm.

Bà ta có vẻ chán ngấy những câu hỏi và quả thực tôi có quyền gì mà quấy rầy bà ta mãi? Có một hai người hàng xóm bước vào, rõ ràng bà cần đến ghế để tiếp khách, tôi đứng dậy cáo lui.

Tôi đi ngược dãy phố, vừa đi vừa nhìn tất cả các nhà hai bên, nhưng chẳng tìm được cớ gì, lý do gì để vào một nhà nào. Tôi lê bước quanh làng, có khi đi xa một quãng lại quay lại, như thế đến một tiếng hay hơn một tiếng đồng hồ. Kiệt sức, vì bị cơn đói dằn vặt quá, tôi bèn rẽ vào một ngõ hẻm, ngồi thụp xuống bên một bờ rào. Được một lúc, tôi lại đứng dậy, và lại quanh quẩn đi tìm - tìm một nguồn sông, hay ít nhất một người mách việc. Ở đầu đường có một ngôi nhà xinh xắn, mặt trước là một khoảng vườn rất sạch sẽ, hoa lá rực rỡ. Tôi đứng lại. Đến gần cái cổng trắng ấy, hay đụng tay vào cái dùi chuông sáng loáng ấy để làm gì nhỉ? Những người trong nhà này liệu có quan tâm giúp đỡ tôi chăng? Nhưng tôi cũng cứ lại gần và gõ cửa, một người đàn bà trẻ tuổi, nét mặt thùy mị, ăn vận sạch sẽ ra mở cửa. Bằng một giọng nói thều thào, và run rẩy thảm hại - đúng là giọng nói thốt ra từ một thể xác đã yếu và là một trái tim tuyệt vọng - tôi hỏi xem ở đây có cần người làm không?

– Không! - Bà ta nói - Chúng tôi không mướn người làm.

– Bà có thể cho tôi biết có thể tìm đâu được một việc làm không, việc gì cũng được. Tôi ở xa đến, không có ai quen thuộc ở đây. Tôi cần một việc làm, bết cứ việc gì.

Nhưng bà ta hơi đâu mà nghĩ hộ tôi, hay tìm việc cho tôi, vả chăng, trong con mắt bà ta, cảnh ngộ của tôi thực đáng ngờ lắm. Bà lắc đầu, nói rất tiếc không mách bảo được gì cho tôi, rồi cánh cửa trắng đóng lại rất nhẹ nhàng và lịch sự nhưng dù sao cũng là đóng lại đuổi tôi ra ngoài. Giá bà ta để ngỏ cửa lâu hơn chút nữa, chắc rằng tôi đã hỏi xin một mẩu bánh, vì bây giờ nhân cách tôi đã xuống lắm rồi.

Tôi không thể nghĩ đến chuyện quay lại cái làng bẩn thỉu ấy, vả chăng ở đây cũng chẳng còn hy vọng gì được giúp đỡ. Thà cứ rẽ sang cánh rừng ở làng kia còn hơn. Bóng cây rậm rạp có vẻ mời chào tôi đến nghỉ ngơi. Nhưng tôi đã ốm quá, yếu quá, lại bị cái đói cào cấu ruột gan, cho nên bản năng cứ giữ tôi luẩn quẩn ở nơi may ra còn tìm được cái ăn. Cô tịch sẽ không còn là cô tịch, nghỉ ngơi sẽ không còn là nghỉ ngơi, chừng nào con diều hâu của thần đói còn cắm mỏ, bấu móng vào mạng sườn tôi.

Tôi đến gần các ngôi nhà, tôi quay đi rồi trở lại, và lại lang thang đi chỗ khác, vì nghĩ bụng mình chẳng có quyền gì mà đòi hỏi hay chờ đợi người ta bận tâm đến cái số phận chẳng ra gì của mình. Trời đã quá trưa, trong khi ấy, tôi cứ quanh quẩn như vậy, không khác gì một con chó đói lạc đường. Đi qua một cánh ruộng, tôi trông thấy tháp chuông nhà thờ trước mặt, tôi vội rảo bước lại gần. Gần nghĩa địa, giữa một mảnh vườn, có một ngôi nhà tuy nhỏ nhưng xinh xắn, tôi chắc là nhà của vị mục sư. Tôi nhớ lại những khách lạ đến một nơi không ai quen biết và việc cần làm thường tìm đến nhà tu hành để được mách bảo và giúp đỡ. Sứ mạng của nhà tu hành chính là giúp những người muốn tự cứu mình, ít nhất là bằng lời khuyên bảo. Tôi tưởng mình có quyền tìm ở đây vài lời khuyên nhủ, thế là thu hết tàn lực và lấy lại can đảm, tôi dấn bước đi lên. Tôi đến gần ngôi nhà và gõ vào cửa bếp. Một bà già ra mở cửa, tôi hỏi đây có phải nhà mục sư không?

– Phải.

– Mục sư có nhà không?

– Không.

– Liệu ông ấy sắp về chưa?

– Không, ông ấy đi vắng.

– Đi xa à?

– Cũng không xa lắm, độ ba dặm thôi. Gia đình cho gọi ông ấy về vì thân phụ ông ấy mất. Bây giờ ông ấy đang ở Marsh End, chắc còn ở lại đến nửa tháng.

– Có bà nào ở trong nhà không?

– Chả có ai cả, chỉ có mình tôi là quản gia.

Thưa bạn đọc, tôi không thể xin bà ta một miếng ăn lót lòng cho qua cơn đói đang cào cấu, tôi vẫn chưa có thể ăn xin được, và tôi lại lê bước đi.

Một lần nữa, tôi lại bỏ cái khăn tay ra - một lần nữa tôi lại nghĩ đến những chiếc bánh trong cái cửa hiệu kia. Trời, giá được một tí cái bánh, hay một miếng bánh thôi, để đánh lừa cái đói đang dằn vặt! Theo bản năng tôi lại quay mặt về phía làng, tôi lại thấy cái cửa hiệu, tôi bèn bước vào, và tuy ngoài người đàn bà lúc này còn có những người khác nữa, tôi cũng đánh liều hỏi:

– Bà đổi cho tôi một tấm bánh lấy cái khăn này nhé?

Bà ta nhìn tôi vẻ nghi ngờ rõ rệt.

– Tôi chẳng thấy ai mua bánh như thế bao giờ?

Gần tuyệt vọng, tôi đành xin đổi lấy một nửa cái bánh, bà ta vẫn từ chối, bảo:

– Nào tôi biết cô lấy cái khăn ấy ở đâu ra.

– Thế bà có lấy đôi tất tay này không?

– Không, lấy để làm gì?

Thưa bạn đọc, dừng lại lâu ở những chi tiết này thật chẳng thú vị gì. Có người nói nhìn lại những kinh nghiệm đau đớn đã qua là một điều thích thú, nhưng đối với tôi ngày nay phải ôn lại những việc tôi vừa nhắc ở trên, tôi vẫn thấy khó chịu vô cùng, sự sa đọa về tinh thần hòa với nỗi đau đớn về thể xác làm thành một kỷ niệm chua xót chẳng bao giờ ta muốn nhớ tới làm gì. Tôi cũng không oán trách những người đã xua đuổi tôi. Tôi cho rằng đó là lẽ tự nhiên, không tránh được, một người ăn xin thường bị nghi ngờ, huống hồ một người ăn xin áo quần lành lặn thì bị nghi ngờ là lẽ tất nhiên. Đã hẳn là tôi chỉ xin công việc làm nhưng ai hơi đâu mà kiếm việc cho tôi? Huống chi họ mới gặp tôi lần đầu, chẳng hiểu thân thế tôi ra sao. Còn cái bà không muốn đổi bánh lấy khăn của tôi, bà ta cũng có lý, nếu thấy chuyện đổi chác có vẻ đáng ngại, hoặc chẳng lợi lộc gì. Bây giờ tôi xin phép kể vắn tắt, tôi cũng ngán chuyện ấy lắm rồi.

Một lát trước khi trời tối, tôi đi qua một cái trại ở trước cửa để ngỏ, người chủ trại đang ngồi ăn bữa chiều với bánh mì và pho mát. Tôi dừng lại và nói:

– Ông cho tôi xin một miếng được không? Tôi đói lắm.

Ông ta ngạc nhiên đưa mắt nhìn tôi, đoạn chẳng nói chẳng rằng, ông cắt một khúc bánh to đưa cho tôi. Tôi đoán ông ta cũng không nghĩ rằng, tôi là một kẻ ăn mày, chỉ cho là một bà nào đó ưa lập dị, muốn ăn miếng bánh đen của ông ta xem sao. Vừa đi khuất ngôi nhà đó, tôi ngồi xuống ăn liền.

Không còn hy vọng tìm được chỗ trú, tôi đành phải tìm trong cánh rừng tôi vừa kể trên. Nhưng đêm hôm ấy, tôi thực khốn khổ, không ngủ được yên, đất thì ẩm, trời lại lạnh, ngoài ra luôn có người qua lại chỗ tôi, nên chốc chốc tôi lại phải đổi chỗ, không lúc nào có được cái cảm giác yên ổn và thư thái. Gần sáng, trời lại mưa, suốt ngày hôm sau, lúc nào cũng ẩm ướt. Bạn đọc, xin đừng hỏi tôi tỉ mỉ về những việc hôm ấy cũng như hôm trước tôi đi xin việc; cũng như hôm trước, tôi bị xua đuổi, và tôi cũng đói như hôm trước, chỉ có một lần tôi được một miếng vào bụng. Trước cửa một ngôi nhà tranh, tôi thấy một cô bé sắp đổ món canh bắp và đậu đã nguội vào máng cho lợn ăn. Tôi bèn hỏi:

– Cô cho tôi nhé?

Cô bé tròn mắt nhìn tôi kêu lên:

– Mẹ ơi! Có một người đàn bà xin con chỗ canh đây này!

Trong nhà có tiếng đáp:

– Cho người ta, nếu người ta là ăn mày. Lợn nó cũng chẳng cần đến.

Cô bé bèn trút món ăn lầy nhầy ấy vào tay tôi, tôi ăn ngấu nghiến.

Khi bóng hoàng hôn ướt át buông xuống, tôi dừng lại trên con đường hiu quạnh dùng cho ngựa đi mà tôi đã lần theo từ hơn một tiếng đồng hồ rồi. "Sức mình kiệt quá mất rồi - Tôi tự bảo - mình cảm thấy không tài nào đi được nữa, đêm nay mình lại vất vưởng nữa sao? Trời mưa thế này, mình phải úp mặt xuống đất ướt lạnh mà ngủ ư? Sợ rằng không thể làm khác được, vì ai là người chịu tiếp đón mình? Nhưng với cái cảm giác đói bụng mệt lả, lạnh lẽo, cô đơn, không một chút hy vọng, như thế thực là khủng khiếp. Vả chăng rất có thể là mình sẽ chết trước sáng mai, thế thì tại sao mình không yên tâm nhận lấy viễn cảnh của cái chết ấy? Tại sao cố vật lộn để níu lấy một cuộc sống vô nghĩa? Ấy là bởi mình biết, mình tin rằng ông Rochester còn sống, vả chăng chết đói chết rét là một số phận mà bản chất con người không thể nào cam chịu một cách thụ động. Ôi! Thượng đế, hãy nâng đỡ con thêm chút nữa! Hãy cứu giúp con, đưa đường chỉ lối cho con!".

Tôi đưa mắt thẫn thờ nhìn phong cảnh âm u dưới màn sương mờ mịt, tôi thấy tôi đã đi xa làng ấy rồi, bây giờ nó đã khuất rời, và cả đến những thửa đất trồng trọt xung quanh nó cũng vậy. Một lần nữa, lần theo những đường hẻm lối tắt, tôi lại đến gần cánh đồng hoang, bây giờ giữa tôi và trái đồi âm u chỉ có vài thửa ruộng hoang, cũng cằn cỗi như những bụi thạch thảo, mà người ta đã nhổ đi ít nhiều.

"Thà mình chết ở chỗ kia còn hơn chết trong phố, hay trên một con đường có người qua lại", tôi suy nghĩ - "Thà cứ để xương thịt mình cho diều hâu hay quạ rỉa - nếu trong vùng này có quạ - còn hơn bị giam hãm trong một chiếc quan tài làm phúc, và rữa nát trong một cái hố chôn chung chạ".

Thế là tôi quay về phía ngọn đồi. Tôi đã đến nơi. Bây giờ chỉ còn việc tìm một hốc đá nào đó để nằm vào đó, và cảm thấy, nếu không được bảo đảm, thì ít nhất cũng là kín đáo, nhưng cả mặt đất trơ trụi, chỉ có những màu sắc khác nhau, chỗ có sậy và rêu trên đầm lầy thì màu xanh, chỗ đất khô chỉ có thạch thảo thì màu đen. Tuy trời đã chạng vạng tối, tôi cũng còn nhận thấy sự khác biệt này, chỉ qua những khoảng đậm nhạt khác nhau thôi, vì màu sắc thì đã biến cùng với ánh sáng ngày tàn.

Tôi còn đương đưa mắt nhìn ngọn đồi ảm đạm, lần theo bờ truông mờ dần trong cái khung cảnh hoang vu vô cùng ấy, thì chợt thấy một ánh sáng lóe lên ở một chỗ tôi xa xa, giữa những gò đống và đầm lầy. "Đấy là ma trơi". Thoạt tiên tôi nghĩ thế, mà tôi đoán nó sẽ biến ngay. Nhưng nó cứ cháy, và đứng im một chỗ, không tiến không lùi. Tôi tự hỏi: "Thế thì là một ngọn lửa trại vừa nhóm chăng?". Tôi nhìn xem nó có lan rộng ra không, nhưng không, chẳng thấy bé đi cũng chẳng thấy to ra. Lúc ấy tôi mới đoán: "Hay đó là một ngọn nến trong một ngôi nhà nào đấy - nhưng, nếu vậy, mình cũng chẳng bao giờ đến được đấy. Xa quá, mà cho dẫu chỉ cách đây một thước thôi, phỏng có ích gì? Mình sẽ gõ cửa để rồi người ta lại đóng sập vào mặt cho.

Và tôi ngã dụi ngay xuống chỗ tôi đang đứng, úp mặt xuống đất. Tôi nằm yên một lát, gió đêm lướt qua đồi; và qua mình tôi, rên rỉ tắt dần ở nơi xa xa, mưa rơi nặng hạt, làm tôi ướt sũng cả người. Giá tôi có thể cứng người ra trong cái giá lạnh yên ổn - sự tê dại dễ chịu của cái chết thì mưa cứ việc đổ xuống, tôi sẽ chẳng cảm thấy gì nữa. Nhưng xác thịt tôi còn sống, cứ run lên bần bật vì mưa lạnh buốt. Tôi bèn đứng dậy.

Ngọn lửa vẫn ở chỗ cũ, qua màn mưa, nó sáng lờ mờ, nhưng vẫn đứng ngọn. Tôi cố gắng bước đi chậm chạp lê đôi chân rời rã đến chỗ ấy. Hướng theo nó, tôi leo chéo qua sườn đồi, qua một bãi lầy rộng mà về mùa đông hẳn là không lội qua được, vì ngay giữa mùa hè mà nó cũng lầy bùn. Chỗ này, tôi ngã đến hai lần, nhưng lần nào tôi cũng thu hết sức lực gượng đứng dậy, ánh sáng kia là hy vọng cuối cùng của tôi, tôi phải đến kỳ được chỗ ấy.

Đi hết đầm lầy, tôi trông thấy một vệt trăng trắng trên cánh đồng hoang. Tôi lại gần, đó là một con đường hay một lối đi dẫn thẳng đến chỗ có ánh sáng, bây giờ tôi thấy nó chiếu ra từ một cái gò giữa một đám cây, xem chừng là những cây thông, căn cứ vào hình thù và cành lá tôi phân biệt được trong bóng tối. Khi tôi đến gần thì ngôi sao của tôi biến mất, có một vật chướng ngại nào đó chắn ngang. Tôi giơ tay ra sờ soạng cái đám đen ngòm trước mặt, tôi nhận ra đó là những tảng đá xù xì của một bức tường thấp, ở trên, có cái gì như hàng rào, và phía trong là một bờ giậu cao có gai. Tôi chập choạng tiến lên nữa. Lại thấy một vật trắng lờ mờ ở trước mặt, đó là một cái cổng - một cánh cửa nhỏ, khi tôi đụng vào nó thì nó quay trên bản lề. Mỗi bên có một bụi cây đen đen - cây ô rô hay thủy tùng gì đó.

Vào qua cổng và đi qua những bụi cây, tôi thấy bóng một ngôi nhà hiện lên trước mặt, đen ngòm, thấp và khá dài, nhưng ánh lửa dẫn đường lúc này thì không thấy đâu nữa. Tất cả đều tối đen. Những người trong nhà đã đi ngủ cả rồi chăng? Tôi sợ là như thế. Đi quanh ra góc nhà tìm cửa vào, tôi chợt lại thấy cái ánh sáng thân mật lóe lên, qua những ô kính hình quả trám của một cửa sổ nhỏ có chấn song hoa, cách mặt đất chừng một bộ, cửa sổ đã nhỏ mà lại bị cây trường xuân hay một loại cây leo nào đó che kín một phần, lá cây um tùm cũng che lấp cả một phần tường nhà ở chỗ ấy. Khuôn cửa đã hẹp, lại bị che khuất như vậy thành ra chẳng cần phải dùng đến màn hay mành cửa nữa, và khi tôi cúi xuống gạt đám cành lá lòa xòa phía trước, tôi có thể nhìn được mọi thứ ở trong nhà. Tôi thấy rõ một căn buồng lát gạch vuông, lau chùi sạch sẽ, một chiếc tủ gỗ đào hoa tâm, trên có xếp mấy hàng đĩa bằng thiếc, phản chiếu ánh lửa đỏ đang cháy rực rỡ. Tôi trông thấy một chiếc đồng hồ, một cái bàn gỗ trắng, vài chiếc ghế. Ngọn nến mà ánh sáng đã soi đường cho tôi lúc nãy, cháy ở trên bàn; dưới ánh nến, một bà có tuổi đang ngồi đan một chiếc bít tất, nom hình dáng hơi thô, nhưng thật là sạch sẽ, cũng như mọi vật chung quanh.

Tôi chỉ nhìn thoáng qua thôi - mọi thứ chẳng có gì đặc biệt. Đáng chú ý hơn là mấy người ngồi cạnh lò sưởi, yên lặng trong bầu không khí ấm áp, đỏ hồng ánh lửa, hai phụ nữ còn trẻ và duyên dáng - vẻ đài các về mọi mặt - một người ngồi trên ghế xích đu thấp, người kia trên một chiếc ghế đẩu thấp hơn. Cả hai đều bận tang phục bằng nhiễu và chéo go, bộ áo sẫm màu làm cho cái cổ và khuôn mặt trắng trẻo nổi bật hẳn lên. Một con chó săn già tựa cái đầu to kếch của nó lên gối một thiếu nữ, một con mèo đen nằm cuộn tròn trong lòng cô kia.

Những con người như thế mà lại ngồi trong cái bếp tầm thường này kể cũng lạ! Họ là ai? Họ không thể là con gái bà già ngồi ở bàn kia, vì bà ta trông quê mùa, mà họ thì ra vẻ thanh lịch và có học. Tôi chưa gặp những bộ mặt này ở đâu, tuy vậy, ngắm nhìn, tôi thấy hình như mình quen thuộc gần gũi với mỗi nét của từng người. Tôi không thể nói rằng họ đẹp, vì họ xanh xao và trang trọng quá. Họ đang cúi xuống đọc sách, cả hai người nom đều có vẻ trầm tư, gần như khắc khổ. Trên cái giá đốc kê giữa họ có một ngọn nến thứ hai, và hai quyển sách lớn, hai người luôn luôn cầm đến cuốn sách này, hình như để so sánh đối chiếu với quyển sách nhỏ hơn họ đang cầm ở tay, giống như khi người ta tra tự điển để dịch, cảnh tượng ấy lặng lẽ hết sức, thậm chí người ta tưởng họ chỉ là những cái bóng, còn căn buồng sáng ánh lửa chỉ là một bức tranh, tĩnh mịch đến nỗi tôi nghe được cả tiếng tàn than rơi khỏi mạng lò và tiếng đồng hồ kêu tích tắc ở góc nhà, và tưởng chừng có thể phân biệt được cả tiếng kim đan của bà già va vào nhau lách cách. Vì vậy, sau cùng, khi có một câu nói phá vỡ bầu không khí im lặng kỳ lạ ấy, thì tôi nghe được khá rõ.

– Nghe này, Diana - một trong hai cô sinh viên chăm chỉ ấy nói - Franz và ông già Daniel cùng ngồi trong đêm tối và Franz đang kể lại một giấc mộng làm anh ta kinh hoàng tỉnh dậy - Nghe này! - Hạ thấp giọng, cô ta đọc một thứ tiếng gì, mà tôi chẳng hiểu được một chữ nào, vì đó là tiếng ngoại quốc, khống phải tiếng Pháp hay Latinh; còn có phải tiếng Hy Lạp hay Đức không thì tôi không rõ. Đọc xong cô nói:

– Hay thật - mình thích ghê lắm.

Cô kia ngẩng đầu lên nghe, chị lẩm bẩm nhắc lại một câu, mắt đăm đăm nhìn ngọn lửa. Mãi sau này tôi mới biết tiếng và quyển sách đó là sách gì, vì vậy tôi cũng xin nhắc lại ở đây, tuy rằng mới nghe lần đầu tôi đã ù ù cạc cạc như vịt nghe sấm.

– "Da trat hervor Einer, Anzusehen wie die Sternen Nacht". Hay thật! Hay thật! - Cô thốt lên, cặp mắt đen thẳm sáng long lanh - Đây là vị thượng đẳng thiên sứ sừng sững hiện lên, oai nghiêm. Câu này thực bằng một trăm trang văn chương sáo rỗng. "Ich wage die Gedanken in der Schale meines Zornes und die Werke mit dem Gewichte meines Grimms". Mình thích lắm!

Cả hai lại yên lặng.

– Lại có nước nào nói thứ tiếng như vậy? - Bà già đang ngồi đan ngẩng lên hỏi.

– Phải, già Hannah ạ. Nước ấy lớn hơn nước Anh nhiều, ở đấy họ nói như vậy đấy.

– Thế thì họ hiểu nhau ra làm sao? Nếu một cô đến đấy thì cô cũng nói được tiếng họ nói chứ?

– Có lẽ chúng tôi cũng nói được ít nhiều tiếng họ, nhưng không nói được hết mọi điều, vì chúng tôi không giỏi như già tưởng đâu, già Hannah ạ. Chúng tôi không nói tiếng Đức, và có đọc thì cũng phải dùng tự điển mới hiểu được.

– Biết thế thì có lợi gì không?

– Chúng tôi định rồi sẽ dạy tiếng Đức, hay ít ra cũng dạy vỡ lòng, để kiếm thêm tiền.

– Có thể được đấy. Nhưng bây giờ các cô đừng học nữa, tối nay học thế là đủ rồi.

– Phải đấy, với lại tôi cũng mệt. Chị thế nào, Mary?

– Mệt chết đi được. "Cày" một ngoại ngữ mà không có thầy, chỉ có độc một quyển từ điển, thì khổ vô cùng.

– Đúng đấy, nhất là với một thứ tiếng vừa khó lại vừa phong phú như cái tiếng Đức này. Chả hiểu đến bao giờ anh St. John mới về?

– Chắc cũng sắp về, bây giờ đã mười giờ rồi (Cô ta nhìn vào chiếc đồng hồ nhỏ bằng vàng, rút ở túi ra). Trời mưa mau đấy. Già Hannah, già ra xem qua hộ lò sưởi ở phòng khách đi.

Bà già đứng dậy. Bà ra mở một cái cửa, qua đấy tôi trông thấy lờ mờ một hành lang, sau đó tôi nghe tiếng bà kều lửa ở buồng trong, rồi bà trở lại ngay.

– Gớm, các cô ạ - Bà ta nói - tôi bước chân vào cái buồng đó mà cứ thấy thế nào ấy, vắng vẻ quá đi mất, cái ghế bành để chỏng trơ ở góc nhà.

Bà ta lấy tạp dề chùi mắt, vẻ mặt hai cô gái, lúc nãy trang nghiêm, bây giờ đượm buồn.

– Nhưng bây giờ ông đang ở một nơi tốt đẹp hơn - Bà Hannah nói tiếp. Ta chẳng nên cầu mong ông trở lại đây làm gì, với lại mấy ai đã được chết nhẹ nhàng như ông.

Một cô hỏi:

– Già nói là ông không bao giờ nhắc đến chúng tôi à.

– Ông không kịp nhắc, cô ạ, chỉ độ một phút là ông đi ngay. Thấy ông chỉ hơi hơi khó ở một chút, giống hôm trước, nhưng cũng không có gì đáng chú ý, cậu Saint John hỏi ông có muốn cho gọi các cô về không thì ông chỉ cười, hôm sau ông cũng chỉ váng đầu - tức là cách đây nửa tháng - thế rồi ông đi ngủ và không dậy nữa. Khi anh các cô bước vào buồng thì ông đã lạnh cứng ra rồi. Trong số các cụ của dòng họ nhà thì ông là người cuối cùng; vì các cô và cậu St. John đều khác hẳn các cụ, và giống mồ ma bà nhà ta nhiều hơn, mà cũng thông thái như thế. Cô Mary giống bà như tạc, còn cô Diana thì giống ông hơn.

Tôi chỉ thấy họ giống nhau như lột, chả biết cái bà vú già (lúc này tôi đã đoán chắc bà là vú già) thấy họ khác nhau ở chỗ nào. Cả hai cô nước da đều trắng mịn, dáng người thanh tú, gương mặt có vẻ quý phái, thông minh. Đã hẳn là tóc một cô sẫm màu hơn, và lối chải đầu của họ cũng có khác nhau, những búp tóc màu gio của Mary rẽ sang hai bên và chải chuốt mượt mà, còn những búp tóc đen hơn của Diana thì rủ lòa xòa xuống gáy.

Đồng hồ điểm mười tiếng. Già Hannah nhắc:

– Tôi chắc các cô đã thấy đói rồi chứ. Còn cậu St. John thì lúc về, chắc cũng phải đói ngấu.

Bà ta đi dọn ăn. Hai cô thiếu nữ đứng dậy - hình như sắp lui vào phòng khách. Cho đến lúc ấy, tôi chỉ mê mải ngắm họ, diện mạo và chuyện trò của họ khiến tôi chăm chú đến nỗi gần quên bẵng tình trạng khôn đốn của mình, bây giờ thì tôi chợt nhớ lại, và do sự trái ngược, tôi cũng thấy hoàn cảnh mình đau khổ tuyệt vọng hơn bao giờ hết. Tôi cảm thấy thực hết sức vô lý, không thể nào làm cho những người ở nhà này quan tâm tới cảnh ngộ của tôi, làm cho họ tin rằng những thiếu thốn và khổ cực của tôi là có thực, khiến họ ban cho tôi một chỗ nghỉ ngơi trên đường lang thang phiêu bạt. Khi tôi lần ra đến cửa và rụt rè gõ, tôi có cảm tưởng rằng ý nghĩ sau cùng này của tôi chỉ là hão huyền thôi. Bà Hannah ra mở cửa:

– Cô muốn hỏi gì? - Bà ta hỏi, giọng ngạc nhiên, trong khi ngắm nhìn tôi dưới ánh sáng ngọn nến cầm ở tay.

– Tôi muốn được thưa chuyện với các cô chủ - Tôi nói.

– Định nói gì với các cô ấy, cô cứ nói với tôi thì hơn, cô ở đâu đến.

– Từ xa đến.

– Đêm hôm khuya khoắt thế này cô đến đây làm gì?

– Tôi muốn xin ngủ đỗ lại một đêm ở nhà xép hay ở đâu cũng được và muốn xin một miếng bánh ăn.

Vẻ hoài nghi - chính là điều tôi sợ nhất - hiện rõ trên mặt bà Hannah. Im lặng một lúc, bà ta nói:

– Tôi sẽ cho cô một miếng bánh, nhưng chúng tôi không thể để cho một người lang thang ngủ nhờ đâu, như thế không tiện.

– Bà cứ để tôi thưa chuyện với các cô chủ.

– Không, không được. Các cô ấy thì giúp gì được cho cô? Đáng lẽ không được đi lang thang vào giờ này mới phải, như thế không tốt...

– Nhưng bà đuổi tôi thì tôi biết đi đâu? Tôi biết làm gì bây giờ?

– Ồ, tôi chắc rằng đi đâu, và làm gì thì cô thừa biết chứ. Chỉ nên nhớ đừng có làm bậy, có thế thôi! Cho cô một xu đây, bây giờ thì đi đi.

– Một xu thì tôi ăn gì được, tôi cũng chẳng còn đủ sức mà đi đâu nữa. Bà đừng đóng cửa lại, ồ lạy Chúa! Xin bà đừng đóng!

– Phải đóng chứ, mưa hắt vào nhà đây này.

– Bà nói hộ với các cô chủ, cho tôi gặp các cô ấy.

– Không được, tôi chẳng nói đâu. Cô không phải là người tử tế, chứ nếu không thì sao lại ầm ĩ lên như thế. Thôi đi đi.

– Nhưng đuổi tôi thì tôi chết mất.

– Cô mà chết khối! Tôi lo cô có mưu mô gì đây nên đêm hôm khuya khoắt mới lởn vởn ở gần nhà người ta như thế này. Nếu cô có dắt theo ai, trộm cắp hay đại loại như vậy thì hãy bảo cho họ biết rằng trong nhà không phải chỉ có mình chúng tôi đâu, mà còn có đàn ông, có nhiều chó và có cả súng nữa.

Nói đến đây người đầy tớ trung thực nhưng cương quyết đóng sập cửa lại và cài then.

Đến thế này là hết. Một nỗi đau đớn cực độ, tuyệt vọng cùng cực, giày vò, cấu xé tim tôi. Quả thực tôi đã kiệt lực, không tài nào nhấc bước đi được nữa. Tôi gục xuống bực cửa ẩm ướt, tôi rên rỉ, tôi vặn hai tay, tôi khóc lên, vô cùng đau đớn! Ôi! Bóng ma của thần Chết. Ôi! Cái giờ phút cuối cùng đang tới gần một cách khủng khiếp làm sao! Hỡi ôi! Bị cả giống người ruồng bỏ, cô đơn biết bao! Chẳng dám nói đến hy vọng, ngay nghị lực tôi bây giờ cũng không còn, ít nhất là trong lúc này. Nhưng rồi cuối cùng tôi cũng cố lấy lại bình tĩnh.

Tôi nói: “Chỉ còn có chết mà thôi, và ta tin ở Chúa. Ta hãy lặng lẽ đón chờ ý muốn của Người".

Câu này không phải tôi nghĩ, mà tôi thốt ra thành lời, và dìm sâu mọi nỗi khổ đau xuống đáy lòng tôi, tôi gắng buộc chúng phải nằm lặng lẽ câm nín ở trong đó.

– Mọi người đều phải chết - Có tiếng nói ở ngay bên tôi. Nhưng không phải ai cũng bắt buộc phải chết dai dẳng và non yểu như cô, nếu cô chết ở đây vì đói.

– Ai, hay cái gì nói thế? - Tôi hỏi, kinh hoàng về câu nói bất ngờ, vì bây giờ tôi không còn trông mong vào đâu để được cứu giúp nữa. Một hình bóng xuất hiện ở bên tôi - hình bóng gì tôi không còn phân biệt được, vì đêm tối như mực và mắt tôi yếu không nhìn được rõ nữa.

Người mới đến đập mạnh một lúc lâu vào cửa để gọi. Bà Hannah nói to:

– Cậu St. John đấy à?

– Phải, phải, mở cửa ngay.

– Được. Đêm mưa gió thế này chắc cậu bị lạnh và ướt hết nhỉ. Cậu vào đi. Các cô ấy đang lo về cậu, mà tôi cho rằng quanh đây hiện đang có những của bất lương đấy. Vừa có một mụ ăn mày - mà kìa, nó chưa chịu đi! Nó vẫn nằm kia! Dậy đi! Thối thây chưa! Xéo ngay, đã bảo thế.

– Lặng im, già Hannah! Tôi muốn hỏi người đàn bà này vài câu. Già đuổi người ta là nhiệm vụ của già, bây giờ tôi cho người ta vào nhà là nhiệm vụ của tôi. Lúc nãy tôi đứng gần đây, nên nghe rõ cả tiếng hai người. Tôi chắc người này ở một cảnh ngộ đặc biệt, ít nhất tôi cũng phải xem qua. - Này cô gái, đứng dậy, và hãy bước vào trong nhà.

Tôi vâng lời ông ta một cách khó khăn. Lát sau tôi vừa đứng trong căn bếp sáng sủa sạch sẽ, ngay trước lò sưởi, run lẩy bẩy và kiệt sức, tôi hiểu mình đang ở trong tình trạng bi đát cùng cực, thân tàn ma dại, dầu mưa dãi nắng. Hai thiếu nữ, người anh là St. John, và người vú già đều nhìn tôi chằm chặp. Tôi nghe một người hỏi:

– Ai đấy, anh St. John?

Tôi không biết. Tôi thấy cô ta ở cửa.

– Nom cô ta nhợt nhạt quá! - Bà Hannah nói.

Có tiếng đáp:

– Trắng bệch như chết trôi hay như đất sét ấy. Cô ta ngã mất. Cho cô ấy ngồi xuống.

Mà thực thế, đầu óc tôi quay cuồng. Tôi khuỵu xuống, nhưng có một cái ghế đón lấy tôi. Tôi hãy còn tri giác, có điều là không sao nói được.

– Có lẽ cho uống một ít nước thì tỉnh ngay. Già Hannah, lấy hộ chút nước. Nom cô ta tiều tụy quá thế. Gầy quá, như thể hết cả máu.

– Như một cái bóng ma ấy...

– Cô ta ốm hay chỉ đói thôi?

– Chắc là đói. Già Hannah, có phải sữa đây không? Đưa cho tôi, với một miếng bánh mì nữa.

Diana (tôi biết là cô ta, vì tôi trông thấy những búp tóc dài rủ xuống giữa tôi và ngọn lửa khi cô cúi xuống tôi) bẻ một tí bánh, nhúng vào sữa và đưa lên miệng tôi. Mặt cô ghé sát mặt tôi, tôi thấy gương mặt cô có vẻ thương hại, và tôi cảm thấy cô thở dồn dập ra chiều thông cảm:

– Cô ăn đi! - Câu nói đơn giản ấy của cô cũng thấm đượm tình thương như một lời an ủi.

– Ừ, cô ăn đi! - Mary dịu dàng nhắc lại, đưa tay nhấc chiếc mũ sũng nước của tôi và nâng đầu tôi lên. Tôi nhấm nháp thức ăn họ đưa cho, lúc đầu còn từ từ, rồi sau ăn ngấu nghiến.

– Thôi, hãy giữ lại đã, - Người anh nói - Lúc đầu đừng cho ăn nhiều quá. Cô ấy ăn thế là đủ rồi. - Ông ta nhấc chén sữa và đĩa bánh ra.

– Thêm chút nữa, anh St. John ạ, nhìn mắt cô ta có vẻ còn thèm lắm.

– Đừng cho ăn thêm bây giờ, em ạ. Thử xem cô ta đã nói được chưa, hỏi tên cô là gì?

Tôi cảm thấy mình có thể nói được rồi và trả lời:

– Tôi tên là Jane Elliott.

Tôi vẫn lo bị lộ tung tích nên đã định từ trước lấy cái tên giả này.

– Thế cô ở đâu? Người thân thuộc cô ở đâu?

Tôi yên lặng.

– Chúng tôi có thể nhắn tìm người nào quen biết cô không?

Tôi lắc đầu.

– Cô có thể cho biết về cô được không?

Không rõ tại sao bây giờ, một khi đã bước qua ngưỡng của cái nhà này, và đã đối diện với những người trong nhà, tôi không còn cảm thấy mình là kẻ lang thang lạc lõng, bị cả cõi thế gian rộng lớn xua đuổi nữa. Tôi đã dám trút bỏ cái bệ dạng ăn xin mà lấy lại tính tình và cử chỉ tự nhiên của mình. Một lần nữa tôi bắt đầu tỉnh trí lại; và khi ông St. John hỏi chuyện tôi - lúc ấy tôi không còn đủ hơi sức mà kể - thì tôi lặng yên một lát rồi nói:

– Thưa ông, tối nay thì tôi chưa thể nói tỉ mỉ được.

– Nhưng như vậy thì cô muốn chúng tôi giúp cô điều gì?

– Không xin giúp gì cả - tôi chỉ còn đủ sức trả lời những câu vắn tắt.

Diana lên tiếng:

– Cô định nói là chỉ cần chúng tôi giúp có thế này thôi phải không? Rồi lại để mặc cô lang thang ngoài đồng trong lúc đêm hôm mưa gió ư?

Tôi nhìn cô và chú ý khuôn mặt cô, một khuôn mặt vừa có vẻ cương nghị lại vừa nhân từ. Tôi bỗng có can đảm và đáp lại cái nhìn thông cảm của cô, tôi mỉm cười nói:

– Tôi tin ở các cô. Nếu tôi là một con chó lạc chủ, lang thang, tôi biết các cô cũng sẽ chẳng nỡ đuổi tôi ra, không cho tôi được sưởi lửa đêm nay ở đây. Vậy nên, thực tình tôi chẳng sợ hãi gì cả. Các cô muốn đối xử thế nào hay muốn làm gì tôi tùy ý. Nhưng bây giờ xin hãy cho phép tôi khỏi phải nói nhiều. Tôi hết cả hơi, mỗi khi nói, tôi thấy đau rần rật trong người.

Cả ba người nhìn tôi chằm chặp và cả ba đều im lặng. Sau cùng ông St. John nói:

– Già Hannah, bây giờ già hãy để cô ấy ngồi đây, đừng hỏi han gì cả. Mười phút nữa hãy đưa chỗ sữa và bánh còn lại cho cô ấy ăn nốt. Diana, Mary, chúng ta sang phòng khách bàn về chuyện này.

Họ lui ra. Chỉ lát sau đã thấy một cô trở lại, không rõ là cô nào. Một cảm giác tê dại khoan khoái thấm vào người tôi khi tôi ngồi bên lửa ấm. Cô thì thầm dặn dò bà Hannah mấy câu. Được người vú già đỡ bên, tôi cố gắng leo lên cầu thang. Quần áo ướt đẫm của tôi được thay ra, và tôi được đặt vào một cái giường khô ráo, ấm áp. Tôi cảm tạ Chúa. Lòng rộn ràng sung sướng và biết ơn giữa lúc người tôi còn mệt lả rồi tôi ngủ thiếp đi.

CHƯƠNG XXIX

Tôi chỉ còn nhớ rất lờ mờ về ba ngày đêm tiếp theo đó. Tôi có thể hồi tưởng một ít cảm giác trong khoảng thời gian ấy, loáng thoáng vài ý nghĩ song không nhớ rõ mình đã làm gì. Tôi biết là mình ở trong một căn buồng nhỏ trên một cái giường hẹp. Hình như cái giường này là một phần người tôi, tôi nằm trên đó, im lìm như một hòn đá, lôi tôi ra khỏi giường thì không khác gì giết tôi. Tôi không chú ý gì đến thời gian, đến sự thay đổi từ sáng đến trưa, từ trưa đến tối. Khi có người bước vào hay ra khỏi buồng, tôi đều nhìn thấy, tôi còn nhận biết được từng người, nếu có người đứng gần tôi, tôi vẫn hiểu được lời họ nói, nhưng tôi không sao trả lời được, tôi không thể nào cử động chân tay hay mở miệng được. Già Hannah hay vào thăm tôi nhất. Bà ta đến làm tôi bối rối. Tôi có cảm tưởng bà ấy mong muốn tống tôi đi, bà ấy không hiểu tôi và cảnh ngộ của tôi, bà ấy có ý nghĩ xấu về tôi. Mỗi ngày Diana và Mary vào buồng tôi một hay hai lần. Đứng cạnh giường tôi, họ khẽ nói với nhau những câu như thế này:

– Chúng mình cho cô ấy vào nhà là phải lắm.

– Ừ, nếu cứ mặc cô ấy ở ngoài cửa kia suốt đêm thì sáng ra chắc đã thấy cô ta chết cứng rồi. Không hiểu làm sao cô ta đến nỗi thế nhỉ?

– Chắc là có chuyện bất hạnh lớn - tội nghiệp con người lang thang, gầy gò, xanh xao!

– Xem cách ăn nói của cô ta thì không phải là người không có học, giọng cô ta rất trong, quần áo cô ta thay bỏ ra, tuy lấm bùn và ướt, nhưng đẹp và còn khá mới.

– Khuôn mặt cô ta có vẻ đặc biệt đấy chứ, tuy võ vàng ngơ ngác, nhưng chị thấy dễ thương. Chị nghĩ khi nào cô ta khỏe mạnh tỉnh táo rồi thì vẻ mặt hẳn là dễ coi.

Trong câu chuyện của họ không một lần nào tôi thấy họ thốt ra một lời hối tiếc về việc tiếp nhận tôi, hay nghi kỵ hoặc có ác cảm với tôi. Tôi thấy dễ chịu.

Ông St. John chỉ tới có một lần, ông nhìn tôi, bảo sở dĩ tôi li bì là chỉ vì bị mệt nhọc liên miên quá sức... Ông nói không cần phải mời thầy thuốc, và tin chắc rằng cứ để mặc rồi tự khắc sẽ khỏi. Ông nói hẳn là các dây thần kinh của tôi đã bị căng thẳng thế nào đấy, và toàn bộ cần được nghỉ ngơi một thời gian và tôi không có bệnh tật gì cả. Ông cho rằng khi nào bắt đầu bình phục thì tôi sẽ lại sức rất chóng. Ông nói những ý kiến đó bằng vài ba câu thấp giọng, bình thản, ngừng một lúc ông lại thêm bằng một giọng của một người không quen bình phẩm dài lời, rằng vẻ mặt tôi "hơi đặc biệt, chắc chắn không phải là con người hèn kém hay sa đọa".

– Nhất định thế! - Diana trả lời - Nói thực, anh St. John ạ, em thấy em có thiện cảm với cô gái đáng thương này, em mong chúng ta có thể cưu mang giúp đỡ cô ta.

– Không chắc đâu! - Ông St. John trả lời. Em thấy rằng cô ta là một thiếu nữ con nhà, có chuyện gì xung khắc với thân quyến mà giận dỗi bỏ đi. Có lẽ chúng ta sẽ khuyên được cô ta trở lại với gia đình, nếu cô ta không quá bướng bỉnh. Nhưng anh nhận thấy trên mặt cô ta có những nét cương quyết, có lẽ khó mà khuyên bảo được. Ông đứng nhìn tôi một lúc rồi nói thêm:

– Cô ta có vẻ thông minh, nhưng không đẹp chút nào.

– Anh St. John, cô ta đang ốm thế mà lại.

– Ốm hay không thì nhan sắc cô ta cũng thường thôi, bộ mặt này không có cái duyên dáng và sự cân đối của sắc đẹp.

Sang ngày thứ ba tôi đã khá hơn. Đến ngày thứ tư tôi đã có thể nói năng, cử động, ngồi dậy và quay đi quay lại được. Đến giờ ăn (tôi đoán thế), già Hannah mang đến cho tôi bánh mì nướng và cháo bột. Tôi ăn một cách khoan khoái vì thức ăn ngon lành, không có cái vị đắng chát của cơn sốt như mấy hôm trước đây tôi đã nuốt mọi thứ. Khi già Hannah lui ra rồi, tôi cảm thấy mình tương đối khỏe khoắn, lại sức, không mấy chốc tôi chán nghỉ ngơi, và thấy bứt rứt, muốn hoạt động. Tôi muốn đứng dậy, nhưng biết ăn mặc thế nào đây? Có độc một bộ áo thì vừa ướt lấm, vì ngủ trên mặt đất và ngã cả xuống đồng lầy. Ăn vận như thế để ra mắt các ân nhân của tôi thì xấu hổ lắm. Nhưng rồi tôi cũng không đến nỗi mất thể diện.

Bộ quần áo của tôi, đã được giặt sạch, phơi khô đặt ngay trên mặt ghế cạnh giường. Chiếc áo lụa đen của tôi cũng treo ngay trên tường. Những vết bùn đã được gột đi, các nếp nhàu vì ẩm ướt đã mất hết, trông tươm tất lắm. Cả đôi giày cũng được lau chùi và bít tất cũng được giặt sạch sẽ, coi cũng được. Trong buồng lại có sẵn những đồ dùng rửa mặt, lược và bàn chải để chải đầu. Phải mất một lúc lâu, và cứ năm phút lại nghỉ cho đỡ mệt, tôi mới mặc xong được quần áo. Áo rộng lùng thùng vì tôi gầy sút đi nhiều, tôi phải quấn thêm chiếc khăn quàng cho đỡ thảm hại. Bây giờ người trông đã sạch sẽ, chỉnh chện, không còn vết bùn, không còn dấu vết lôi thôi lếch thếch nào - đó là điều tôi rất ghét, và xem chừng nó làm giảm giá trị của tôi đi nhiều - tôi bèn vịn lan can bước xuống cầu thang rồi theo một hành lang thấp và hẹp, tìm đường vào bếp.

Trong bếp thơm mùi bánh mới, hơi lửa ấm áp. Bà Hannah đang nướng bánh. Ai cũng biết trong một tâm hồn không được sự giáo dục bồi dưỡng mở mang, thực rất khó dứt bỏ được những thành kiến đã mọc sâu như cỏ dại giữa đống đá. Thực tế lúc đầu bà Hannah đã có vẻ lạnh lùng, khó khăn, về sau bà mới dễ dãi hơn một chút và bây giờ, khi trông thấy tôi ăn vận sạch sẽ tươm tất, bà còn mỉm cười với tôi nữa.

– Gớm nhỉ, dậy được rồi kia à? - Bà ta nói - Vậy thì cô đã khá đấy. Cô có muốn ngồi thì ngồi vào ghế của tôi ở bên lò sưởi này.

Bà ta chỉ cho tôi chiếc ghế xích đu, tôi ngồi xuống. Bà ta loay hoay làm việc, thỉnh thoảng lại liếc mắt nhìn tôi.

Trong lúc lấy mấy cái bánh ở lò ra, bà quay lại sỗ sàng hỏi tôi:

– Thế trước khi đi đến đây, cô đã đi ăn mày bao giờ chưa?

Tôi bực mình mất một lúc, nhưng rồi lại nhớ lại rằng bực mình là không đúng, vả lại lúc gặp bà ta quả thật tôi đã có vẻ là ăn mày, tôi bèn bình tĩnh trả lời, nhưng không phải không để lộ rõ vẻ cứng cỏi:

– Già tưởng tôi là kẻ ăn xin thì nhầm đấy. Tôi có phải là kẻ ăn xin đâu, cũng như già hay các cô chủ của già vậy.

Ngừng một lát, bà ta nói:

– Tôi chẳng hiểu ra làm sao. Cô không có nhà, không có xìn phải không?

– Không có nhà, không có xìn (tôi chắc bà muốn nói không có tiền) thì cũng không phải là ăn xin như già nghĩ.

Bà ta hỏi ngay:

– Thế cô có biết chữ không?

– Có, biết nhiều chữ lắm.

– Nhưng cô có đến trường bao giờ đâu!

– Có chứ, tôi ở trường tám năm.

Bà ta trợn tròn mắt:

– Thế làm sao cô lại không tự nuôi thân được?

– Thì tôi vẫn tự nuôi thân đấy chứ và tôi chắc sẽ còn tự nuôi thân nữa. Những quả phúc bồn tử kia để làm gì đấy già? - Thấy bà ta đem ra một rổ quả đó, tôi hỏi thế.

– Để làm bánh tạc.

– Đưa tôi nhặt vỏ cho.

– Không, tôi không muốn cô làm việc gì cả.

– Nhưng tôi phải làm một cái gì chứ, cứ đưa cho tôi.

Bà ta bằng lòng, và còn đưa cho tôi một chiếc khăn sạch để phủ lên áo, bảo rằng "cho khỏi bẩn áo".

– Cô không quen làm việc bếp núc rồi, trông tay cô cũng đủ biết, - Bà ta nhận xét - hay là cô làm nghề khâu vá?

– Không, bà nhầm đấy. Mà thôi, già cũng đừng bận tâm về chuyện trước đây tôi đã làm gì, đừng nghĩ ngợi về tôi nữa. Già cho tôi biết nhà này tên là gì?

– Người thì gọi là Marsh End, người thì gọi là Moor House.

– Ông chủ ở đây, tên là St. John phải không?

– Không, ông ấy không ở đây. Ông chỉ lưu lại ít bữa rồi về nhà riêng trong xứ đạo của ông, ở Morton kia.

– Cái làng cách đây vài dặm ấy à?

– Phải.

– Thế ông ấy làm gì?

– Ông ấy là mục sư.

– Tôi nhớ đến câu trả lời của bà quản gia già ở Morton, khi tôi xin gặp mục sư.

– Vậy đây là nhà thân phụ ông ấy ư?

– Phải, cụ cố Rivers sống ở đây, và cả cụ tam đại, tứ đại trước nữa.

– Vậy tên ông ấy là St. John Rivers ư?

– Phải, St. John là tên tẩy lễ.

– Các cô em tên là Diana và Mary phải không?

– Phải.

– Thân phụ họ mất rồi à?

– Mới mất ba tuần nay, vì một cơn bệnh bất thần.

– Họ không có mẹ ư?

– Bà mẹ chết đã lâu lắm rồi.

– Già sống ở gia đình này lâu rồi chứ?

– Tôi sống ở đây đã được ba mươi năm. Tôi nuôi ông St. John và các cô ấy từ bé.

– Như thế tỏ ra rằng già là người đầy tớ thực thà và trung thành. Tôi khen ngợi già, mặc dù già đã bất lịch sự gọi tôi là ăn mày.

– Bà ta lại trố mắt nhìn tôi, ngạc nhiên:

– Vâng, quả là tôi đã nghĩ sai lầm về cô. Nhưng hiện giờ có nhiều kẻ làm bậy ở trong vùng, cô cũng bỏ qua đi nhé.

– Và dù già đã muốn - Tôi nói tiếp, giọng hơi nghiêm khắc - đuổi tôi ra khỏi nhà, vào một đêm mà đối với một con chó người ta cũng không nỡ thế.

– Vâng, cũng khí quá tệ thật đấy, nhưng cô tính làm thế nào được? Tôi nghĩ đến bọn trẻ chứ có lo gì cho mình đâu. Khốn nạn! Bây giờ ngoài tôi ra, còn có ai trông nom cho họ nữa, thành ra tôi cũng có điều phải nghiệt ngã.

Tôi lặng thinh làm ra vẻ nghiêm nghị một lúc.

Bà ta lại nói:

– Thôi, cô cũng đừng giận tôi nhé.

– Tôi giận già là phải chứ, tôi nói để già rõ tại sao, không phải là vì già đã từ chối không cho tôi trú, hoặc đã coi tôi là phường trộm cắp, mà là vì vừa rồi già lại lấy điều tôi không có nhà, không có "xìn" mà ra chuyện khinh miệt tôi. Vô khối người tốt cũng nghèo như tôi đấy. Nếu già là người có đạo, thì chớ nên coi sự nghèo nàn là tội lỗi.

– Vâng, tôi không dám nghĩ thế nữa. Ông St. John cũng vẫn bảo tôi như vậy, tôi biết là tôi không phải, nhưng bây giờ thì tôi nghĩ về cô khác trước rồi. Nom cô có vẻ là người hiền lành tử tế lắm.

– Thế thì được, bây giờ tôi tha lỗi cho già, ta bắt tay nhau nhé.

Bà ta đặt bàn tay xù xì, dính đầy bột vào tay tôi. Khuôn mặt thô kệch của bà sáng lên một nụ cười hể hả, và từ lúc đó, chúng tôi bắt đầu chơi thân với nhau.

Rõ ràng là bà Hannah rất hay chuyện. Trong khi tôi nhặt vỏ quả thì bà nhào bột làm bánh tạc, bà dần dà cho tôi biết mọi chi tiết về ông chủ, bà chủ đã mất, và về "bọn trẻ", như lời bà gọi.

Bà kể rằng cụ Rivers là người khá giản dị, nhưng là người thượng lưu, thuộc một gia đình dòng dõi lâu đời. Marsh End từ khi xây cất đến nay vẫn thuộc về gia đình Rivers, bà nói "như vậy là chắc đã trên hai trăm năm, tuy nhà cửa trông nhỏ bé, giản dị, không bì được với lâu đài của ông Bill Oliver ở dưới Morton Vale". Nhưng bà còn nhớ cha ông Oliver xưa là thợ làm kim, còn gia đình Rivers thì dòng dõi quý tộc từ thời vua Henry ngày xửa ngày xưa, điều này ai muốn biết thì cứ xem trong các danh bạ ở nhà thờ Morton sẽ thấy. Tuy thế, bà cũng nhận rằng ông chủ cũng như mọi người thôi, không có vẻ đặc biệt gì hết. Ông ham săn bắn, thích làm trại và những việc đại loại như thế. Bà chủ thì khác hẳn. Bà ham đọc sách, bà học nhiều thứ lắm, "bọn trẻ" cũng giống bà. Nội trong vùng này, từ xưa đến giờ, chẳng có ai được như họ. Cả ba anh em đều ham học, gần như ngay từ khi mới biết nói. Con nhà nòi nên cũng có khác. Lớn lên ông St. John muốn đi học trở thành mục sư, còn các cô gái, sau khi rời khỏi nhà trường, đã kiếm được chỗ dạy trẻ, các cô có cho bà biết mấy năm trước đây thân phụ họ mất một món tiền lớn vì tin cẩn một người, về sau người ấy bị vỡ nợ, bởi ông không còn nhiều của cái để chia cho các con, các cô ấy phải tự lo lấy sinh kế. Ít khi các cô ở nhà lâu, hồi này vì cha chết, các cô mới về nhà ít tuần. Nhưng họ rất yêu Marsh End và Morton với tất cả những đồng lầy đồi núi quanh vùng. Họ đã sống ở London và nhiều thành phố lớn, nhưng bao giờ họ cũng bảo, không đâu bằng ở nhà, sao mà họ hòa thuận với nhau thế! Chẳng thấy họ cãi nhau bao giờ. Thực bà chưa thấy có gia đình nào êm thấm như vậy.

Nhặt xong vỏ phúc bồn tử, tôi hỏi bà ta hai cô chủ và ông anh của họ bây giờ ở đâu.

– Họ vừa đi chơi ra Morton, nhưng độ nửa giờ nữa thì về uống trà đấy.

Họ trở về đúng như bà Hannah nói, và đi bằng lối cửa bếp.

Trông thấy tôi, ông St. John chỉ khẽ chào, rồi đi thẳng, hai cô em gái thì đứng lại. Mary nói vài lời dịu dàng, ngỏ ý vui sướng khi thấy tôi đã khỏe và xuống dưới nhà được. Diana nắm lấy tay tôi, cô lắc đầu nhìn tôi.

– Lẽ ra cô phải đợi tôi cho phép mới được xuống chứ. Trông cô còn xanh lắm... mà gầy quá! Tội nghiệp?

Diana có một giọng nói nghe như tiếng chim bồ câu. Tôi thích bắt gặp được ánh mắt của cô. Toàn bộ gương mặt của cô đối với tôi đầy vẻ quyến rũ. Khuôn mặt Mary cũng thông minh không kém, cũng xinh đẹp như vậy, nhưng thái độ của cô dè dặt hơn, cử chỉ tuy dịu dàng nhưng không thân mật bằng. Cái nhìn và giọng nói của Diana rất đường hoàng. Rõ ràng cô là một người cương quyết. Bản tính tôi vẫn ưa khuất phục trước người có uy lực như cô, và tuân theo một ý chí mạnh mẽ, khi nào lương tâm và lòng tự trọng của tôi cho phép.

– Mà cô xuống đây làm gì? - Cô nói tiếp - Đây không phải là chỗ của cô. Tôi và Mary cũng có khi ngồi trong bếp, vì ở nhà chúng tôi vẫn ưa được tự do, đến mức phóng túng. Nhưng cô thì khác, cô là khách, và phải vào phòng khách chứ.

– Ở đây tôi thấy dễ chịu lắm.

– Dễ chịu thế nào được!... Già Hannah thì bận túi bụi và làm cho người cô đầy bột.

Mary xen vào:

– Vả lại ở đây nóng quá, cô chịu sao được.

– Thực đấy - Cô chị tiếp lời - thôi, cô phải nghe lời chứ.

– Và, vẫn nắm tay tôi, cô kéo tôi đứng dậy, dắt vào phòng trong.

– Ngồi đây - Cô nói và đặt tôi vào ghế xô pha - đợi chúng tôi đi thay áo và sửa soạn trà. Ấy, ở cái nhà giữa đồng quê thế này, chúng tôi lại còn cái đặc quyền nữa là sửa soạn lấy bữa ăn, lúc nào thích, hoặc khi già Hannah bận làm bánh, giặt giũ hay là quần áo.

Cô đóng cửa, để tôi ngồi lại một mình với ông St. John, ông ngồi ngay trước mặt tôi, tay cầm một quyển sách hay tờ báo. Mới đầu tôi quan sát gian phòng, rồi nhìn đến người ngồi đó.

Phòng khách cũng đẹp, bày biện rất sơ sài, nhưng có tiện nghi và sạch sẽ ngăn nắp. Bộ ghế kiểu cổ sáng bóng, cái bàn bằng gỗ sến lấp loáng như gương. Tường sơn treo vài bức chân dung cổ kính và kỳ dị của những người đàn bà thuộc một thời xa xôi nào đó. Một tủ buýp phê cửa lắp kính đựng một ít sách và một bộ đồ sứ cổ. Trong phòng không có vật trang trí nào thừa, cũng không có đồ đạc kiểu mới, trừ hai hộp đồ khâu và một chiếc kỷ nhỏ bằng gỗ đào dùng cho phụ nữ, kê bên một cái bàn con. Mọi thứ - kể cả thảm và màn cửa - đều có vẻ đã lâu đời nhưng khéo giữ gìn.

Ông St. John ngồi lặng lẽ như những bức tranh đã xuống màu treo trên tường, mắt chăm chú nhìn vào trang sách ông đang nghiền ngẫm, cặp môi mím chặt, thành thử tôi cũng dễ quan sát. Giá ông là một pho tượng chứ không phải là người thì quan sát ông cũng dễ đến như vậy thôi. Ông còn trẻ, vào quãng hai tám ba mươi, người cao mảnh khảnh. Khuôn mặt ông khiến ai cũng phải nhìn, trông như mặt tương Hy Lạp, đường viền rất thanh tú, mũi thẳng, kiểu cô điển, miệng và cằm như của người dân Athen. Thực ít khi gặp một người Anh nào lại gần gũi với những mẫu tượng cổ như khuôn mặt ông. Nét mặt ông cân đối như thế, trách nào ông chẳng khó chịu khi nhìn những nét thiếu vẻ hài hòa của tôi. Mắt ông to và xanh, lông mi màu hạt dẻ, trán cao, trắng như ngà, vài món tóc hung hung lòa xòa rủ xuống.

Đó là một người đẹp trai, phải không bạn đọc? Tuy nhiên, con người như thế mà không gây cho ta được ấn tượng về một tính tình dịu dàng, mềm mỏng, dễ cảm động hoặc chỉ là ôn hòa mà thôi. Tuy ông ngồi im lìm, nhưng nhìn cánh mũi, khuôn miệng, vầng trán ông, tôi vẫn cảm thấy một cái gì chứng tỏ một bản chất hiếu động, hoặc cứng rắn, hoặc nồng nhiệt. Cho tới khi các cô em trở lại, ông không hề nói với tôi một lời, cũng không hề nhìn về phía tôi một lần nào. Diana nhân đi ra đi vào để sửa soạn trà, cô mang cho tôi một cái bánh nhỏ nướng trên mặt lò. Cô nói:

– Cô hãy ăn tạm đi, chắc cô đói lắm nhỉ. Già Hannah bảo rằng từ lúc điểm tâm đến giờ cô chỉ mới ăn có ít cháo bột.

Tôi không từ chối vì quả thực tôi đói cồn cào cả người. Lúc ấy ông Rivers mới gập sách lại, ông bước đến cạnh bàn, ngồi xuống ghế và nhìn thẳng vào tôi với cặp mắt xanh lơ, đẹp như tranh vẽ. Trong ánh mắt ông có cái vẻ thẳng thắn, không kiểu cách, có sự soi mói, vững vàng, quả quyết, chứng tỏ rằng từ nãy đến giờ ông không ngó ngàng gì đến tôi là có chủ ý, chứ không phải vì ngượng ngùng.

– Cô đói lắm nhỉ? - Ông nói.

– Thưa ông, vâng. - Tôi có thói quen - Bao giờ thì đó cũng là thói quen bẩm sinh của tôi - trả lời vắn tắt những câu hỏi vắn tắt, trả lời thẳng thắn những câu hỏi thẳng thắn.

– Ba hôm vừa rồi cô bị sốt nhẹ, thành ra không ăn uống được mấy, thế mà lại tốt, chứ nếu lại thỏa mãn cái đói ngay từ đầu thì có thể nguy hiểm. Bây giờ cô có thể ăn trả bữa được, tuy nhiên cũng nên có điều độ.

– Tôi tin rằng sẽ không phải ăn nhờ ông lâu - Tôi trả lời vụng về và khiếm nhã.

– Không, - Ông lạnh lùng đáp - khi nào cô cho chúng tôi biết địa chỉ của thân quyến, chúng tôi sẽ viết thư đến và cô sẽ có thể trở về nhà được.

– Thưa ông, tôi xin thưa với ông rằng điều đó không thể làm được, vì tôi chẳng có họ hàng nhà cửa gì hết.

Cả ba người đều nhìn tôi, nhưng không có vẻ ngờ vực. Tôi không cảm thấy trong cái nhìn của họ có sự nghi kỵ mà chỉ có vẻ tò mò nhiều hơn, nhất là các cô gái. Đôi mắt của St. John trong sáng theo nghĩa đen, nhưng theo nghĩa bóng thì lại sâu thẳm khó hiểu. Hình như ông quen dùng mắt làm phương tiện dò biết ý nghĩ của kẻ khác hơn là để bộc lộ tư tưởng của chính mình. Sự sắc sảo và dè dặt trong cái nhìn ấy hòa hợp với nhau làm cho người khách bị bối rối hơn là được khích lệ.

Ông hỏi tôi:

– Cô muốn nói rằng cô hoàn toàn cô độc, không có quan hệ với ai cả ư?

– Vâng, không một quan hệ ràng buộc tôi với một người nào hiện còn sống, tôi cũng không có quyền đòi hỏi được thu nhận dưới một mái nhà nào ở nước Anh hết.

– Vào tuổi cô mà gặp cảnh ngộ ấy, kể cũng lạ thật!

Tôi thấy ông đưa mắt nhìn hai tay tôi, đang chắp lại trên bàn trước mặt. Tôi tự hỏi ông tìm gì vậy, câu nói của ông sau đó giải thích ngay.

– Cô chưa lập gia đình bao giờ chứ? Cô vẫn sống một mình?

Diana cười lớn, nói:

– Kìa, anh St. John, cô ấy mới độ mười bảy mười tám chứ bao nhiêu.

– Tôi gần mười chín rồi, nhưng tôi chưa lấy chồng.

Tôi cảm thấy mặt mình nóng bừng lên, vì câu hỏi về chuyện hôn nhân đã gợi lại những kỷ niệm bồi hồi, chua chát. Họ đều nhìn thấy tôi bối rối xúc động. Diana và Mary quay đi, tránh nhìn vào bộ mặt đỏ bừng của tôi để tôi khỏi ngượng, nhưng người anh trai lạnh lùng và nghiêm khắc của họ thì vẫn cứ chăm chăm nhìn tôi, cho đến khi sự lúng túng ông gây ra cho tôi làm tôi đến phát khóc.

Ông hỏi:

– Vừa mới đây thì cô ở đâu?

– Anh hay chất vấn quá, anh St. John - Mary nói khẽ, nhưng ông nghiêng mình trên mặt bàn và vẫn soi mói nhìn thẳng vào tôi, đòi trả lời.

Tôi đáp dứt khoát:

– Nơi tôi và những người đã cùng sống với tôi là chuyện riêng của tôi.

Diana chêm vào:

– Điều đó, theo ý tôi, thì cô có quyền giữ kín, nếu cô muốn, không phải nói cho anh St. John hay bất cứ ai biết.

– Tuy nhiên, - Ông nói - nếu tôi không biết tí gì về cô thì tôi không thể giúp cô được, mà cô thì lại đang cần được giúp đỡ, phải không?

– Vâng, tôi đang cần và tìm người giúp đỡ, cho tới khi có người nào thực giàu lòng nhân ái kiếm giúp cho tôi một công việc tôi có thể làm được, và tiền lương đem lại cho tôi phương tiện để sống, ít nhất là thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu.

– Tôi không biết mình có phải là một người thực giàu lòng nhân ái không, nhưng tôi vui lòng đem hết khả năng giúp đỡ cô, để thực hiện một mục đích lương thiện như vậy. Trước hết, cô hãy cho tôi biết cô vẫn quen làm gì và có thể làm được việc gì.

Vừa uống trà xong, bây giờ tôi cảm thấy mình tỉnh táo hẳn như một người khổng lồ sau khi uống rượu. Các dây thần kinh buông chùng trong người tôi như lại được căng lên, và giúp tôi đủ sức đối đáp rắn rỏi với vị quan tòa trẻ tuổi mà sắc mắc này.

Quay lại phía ông, và cũng nhìn ông như ông nhìn tôi, thẳng thắn, không ngượng ngập, tôi nói:

– Thưa ông Rivers, ông và các cô em ông đã giúp tôi một việc lớn việc lớn lao nhất mà con người có thể giúp được cho đồng loại, vì lòng cao quý cho tôi trú ngụ, ông và hai cô đã cứu tôi khỏi chết. Ông và hai cô có quyền đòi đáp lại bằng một tấm lòng biết ơn vô hạn, và có quyền đòi tôi tỏ bày tâm sự, trong một mức độ nào đấy. Tôi xin thưa để ông và hai cô rõ về người con gái lang thang đã được cứu mạng, trong chừng mực câu chuyện đó không ảnh hưởng gì đến sự thư thái của tâm hồn tôi, đến sự yên ổn tinh thần và vật chất của tôi, cũng như của người khác. Tôi mồ côi, và là con gái một vị mục sư, cha mẹ tôi mất từ khi tôi còn tấm bé chưa biết gì. Tôi sống nhờ người khác, rồi được nuôi dạy trong một trường làm phúc. Tôi có thể nói ông rõ tên nhà trường tôi đã sông ở đấy tám năm, sáu năm là học sinh và hai năm là cô giáo, đó là trường mồ côi Lowood ở quận..., chắc ông đã nghe nói đến? ông Robert Brocklehurst làm quản lý.

– Tôi có nghe nói về ông Brocklehurst, và đã đến thăm trường ấy.

– Tôi rời Lowood, đã được gần một năm, để làm cô giáo dạy trẻ ở tư gia. Tôi được một chỗ làm rất tốt và sống sung sướng. Tôi bắt buộc phải rời bỏ chỗ ấy bốn ngày trước khi tôi đến đây. Tại sao tôi bỏ đi, tôi không thể và cũng không nên nói ra ở đây, nói ra vô ích... nguy hiểm, và lại có vẻ khó tin nữa. Tôi không làm điều gì đáng trách, tôi vô tội, lương thiện cũng như ông và hai cô đây. Tôi đau khổ, và sẽ còn phải đau khổ một thời gian nữa, vì cái tai họa khiến tôi phải rời khỏi nơi tôi đã coi như thiên đường ấy thực là kỳ lạ và ghê gớm. Khi dự định ra đi, tôi chỉ nghĩ đến đi sao cho thật nhanh, thật kín đáo, thế thôi, muốn được thế, tôi đã bỏ lại tất cả những gì tôi có, chỉ mang theo một gói nhỏ, mà rồi trong lúc bối rối vội vã, tôi đã bỏ quên mất trên chiếc xe chở tôi đến Whitcross. Thế là tôi đến vùng này, không có một tí gì trong người. Tôi phải ngủ hai đêm ở ngoài trời và lang thang mất hai ngày, không được bước chân qua ngưỡng cửa của một nhà nào, trong thời gian ấy tôi chỉ được ăn có hai lần và chính vào lúc tôi gần kề cái chết vì đói, vì mệt và tuyệt vọng thì ông, ông Rivers, ông đã cứu tôi khỏi chết và cho tôi được trú dưới mái nhà ông. Tôi biết rõ những việc các cô em ông đã làm cho tôi lúc ấy, vì tôi không mất hẳn tri giác trong khi bề ngoài có vẻ như li bì mê mệt - và đối với mối từ tâm tự nhiên, chân thực, đạiđộ của hai cô ấy, cũng như đối với lòng từ thiện hợp với đạo Chúa của ông, tôi chịu ơn rất nhiều.

Khi tôi ngừng lời, Diana bảo ngay:

– Đừng bắt cô ấy phải nói nữa, anh St. John. Rõ ràng là cô ấy chưa khỏe, không nên để cô ấy bị xúc động mạnh. Cô Elliott, cô hãy lại ghế xôpha mà ngồi xuống đi.

Vô tình tôi hơi giật mình khi nghe gọi bằng cái tên giả, tôi quên bẵng mất cái tên mới của mình. Hình như không có cái gì thoát khỏi mắt ông Rivers, ông hỏi luôn:

– Cô bảo tên cô là Jane Elliott?

– Tôi có nói thế. Hiện nay tôi nghĩ nên tạm dùng cái tên ấy cho tiện, nhưng đó không phải là tên thực cho nên nghe nhắc đến, tôi thấy hơi lạ tai.

– Cô không muốn nói tên thực của cô ư?

– Không, tôi sợ nhất là bị lộ tung tích, và tôi muốn tránh mọi sự tiết lộ có thể đưa đến điều đó.

Diana nói:

– Cô làm thế là phải lắm, tôi cũng nghĩ vậy. Thôi anh hãy để cho cô ấy nghỉ một lát.

Nhưng trầm ngâm một lúc, St. John lại bắt đầu nói, vẫn thản nhiên và soi mói như ban nãy:

– Cô không muốn nhờ vả chúng tôi lâu, như tôi thấy, cô muốn không bị ràng buộc vì mối từ tâm của các em tôi càng sớm càng hay, và nhất là lòng từ thiện của tôi (tôi rất hiểu ý cô phân biệt, nhưng tôi không giận cô đâu, điều đó cũng đúng thôi). Cô mong không phải phụ thuộc vào chúng tôi?

– Vâng, tôi đã thưa với ông như vậy. Xin ông hãy bày cách làm việc hoặc tìm hộ việc cho tôi, hiện giờ tôi chỉ cầu như vậy thôi, rồi xin ông cho tôi đi dù phải sống trong căn lều tồi tàn nhất cũng được nhưng cho tới lúc đó, xin ông cho tôi cứ được ở đây. Tôi rất sợ lại phải chịu đựng những nỗi khủng khiếp của cảnh lang thang không nhà không cửa.

– Cố nhiên là cô sẽ ở lại đây - Diana đặt bàn tay trắng trẻo lên đầu tôi nói vậy.

– Cô sẽ ở lại - Mary nhắc lại bằng cái giọng chân thực không kiểu cách hình như hợp với tính tình cô.

– Cô thấy đấy, các em tôi rất thích giữ cô ở lại - St. John nói - cũng như thích được giữ và nâng niu một con chim gần chết cóng bị gió đông đánh dạt vào bên cửa sổ. Còn tôi thì muốn tạo điều kiện cho cô có khả năng tự túc là hơn, và tôi sẽ cố gắng làm điều đó. Nhưng cô xem, khả năng của tôi rất có hạn. Tôi chỉ là một mục sư cai quản một xứ đạo nghèo nàn, sự giúp đỡ của tôi sẽ không có gì đáng kể. Và nếu cô coi khinh những sự nhỏ mọn tầm thường, thì cô hãy tìm một sự giúp đỡ nào khác xứng đáng hơn.

Diana trả lời hộ tôi:

– Cô ấy nói rằng sẵn sàng làm bất cứ việc gì lương thiện cô ấy có thể làm được và anh St. John, anh cũng biết cô ấy không thể lựa chọn người giúp đỡ. Cô ấy bị bắt buộc phải trông cậy vào một người khó tính như anh.

Tôi trả lời:

– Nếu không có việc gì hơn thì may vá, làm thuê, đi ở, hay giữ trẻ, việc gì tôi cũng làm.

– Thế thì được - Ông St. John lạnh lùng nói. Nếu cô định như vậy thì tôi hứa sẽ giúp cô, vào lúc nào và giúp cách nào sẽ tùy ở tôi.

Đoạn ông lại cầm lấy quyển sách đã xem từ trước lúc uống trà. Tôi cũng xin cáo lui ngay, vì sức khỏe của tôi lúc ấy chỉ cho phép tôi nói nhiều và ngồi lâu được đến thế là cùng.

CHƯƠNG XXX

Càng hiểu biết rõ những người ở Moor House, tôi càng thêm mến họ. Chỉ vài hôm sau, tôi đã lấy lại được sức khỏe đến có thể ngồi cả ngày được và đôi khi còn đi ra ngoài chơi nữa. Tôi có thể làm mọi việc với Diana và Mary, chuyện trò với họ lâu bao nhiêu cũng được và giúp đỡ họ trong bất cứ việc gì và khi nào họ bằng lòng. Một niềm vui phấn khích tôi trong sự giao thiệp đó, một niềm vui tôi được hưởng lần đầu, do sự hoàn toàn giống nhau về sở thích, tính tình, và nguyên tắc đạo đức.

Tôi ưa đọc những sách họ ưa đọc, họ thích cái gì, tôi cũng thích cái ấy, những gì họ tán thành thì tôi cũng ca tụng. Họ yêu mến ngôi nhà hẻo lánh của họ, và tôi cũng vậy. Tôi cũng thấy một sức hấp dẫn mạnh mẽ, bền chặt trong ngôi nhà nhỏ màu xám và cổ lỗ ấy, với mái nhà thấp lè tè, những ô cửa sổ chấn song hoa, những bức tường loang lở, với hai hàng cây phong cổ thụ cùng mọc ngả về một phía theo hướng gió núi thổi về, với mảnh vườn âm u bóng cây ô rô và thủy tùng, mà ở đấy, chỉ có những loại hoa cứng cáp nhất mới nở được. Họ tha thiết với những cánh đồng hoang đỏ sẫm bao quanh ngôi nhà với cái thung lũng sâu, từ cổng nhà đi xuống đó có một lối đi ngựa, gập ghềnh sỏi đá, lượn ngoằn ngoèo, thoạt tiên là giữa những lùm cây dương xỉ, rồi qua vài đồng cỏ hẹp hoang dại nhất viền quanh một vũng thạch thảo, những đồng cỏ ấy cung cấp thức ăn cho đàn cừu xám nơi hoang dã, với những con cừu non rêu bám đầy đầu. Họ tha thiết với khung cảnh này, tôi có thể nói là với một nhiệt tình gắn bó say sưa. Tôi hiểu tình cảm ấy, tôi cũng chia sẻ nó mạnh mẽ và chân thực như họ. Tôi thấy nơi này thật là hấp dẫn, tôi cảm thấy cái thiêng liêng của sự hiu quạnh ở đây. Mắt tôi ưa ngắm những đường nét nhấp nhô, những màu sắc man rợ phủ trên đồi núi, vì rêu, vì hoa bìm bìm, vì những bụi cây dương xỉ điểm hoa tươi sáng và những hốc đá hoa cương dịu màu. Các chi tiết này đối với tôi cũng hệt như đối với họ, nó là nguồn gốc của bao niềm vui sướng thuần khiết, êm đềm. Những cơn dông bão và những làn gió nhẹ, ngày mưa rét cũng như ngày mát mẻ, lúc bình minh và buổi hoàng hôn, đêm trăng sáng cũng như đêm mây mờ, những cái ấy ở nơi đây đều có sức cám dỗ đối với tôi hệt như đối với họ, cũng mê hoặc cảm quan của tôi như đã khiến cho họ phải say đắm.

Ở trong nhà, chúng tôi cũng rất tâm đầu ý hợp. Họ đều có nhiều khả năng và đọc nhiều hơn tôi, nhưng tôi hăng hái bước theo con đường học vấn mà họ đã đi trước. Tôi đọc ngấu nghiến những cuốn sách họ cho mượn, để rồi đến tối lại sung sướng thảo luận với họ về những điều đã nghiền ngẫm ban ngày. Tư tưởng quan điểm của chúng tôi gặp nhau, tóm lại chúng tôi rất hợp.

Nếu trong bộ ba chúng tôi, có một người bề trên, một người lãnh đạo, thì đó chính là Diana. Về mặt thể chất, cô ta hơn tôi nhiều, vừa đẹp, vừa khỏe mạnh. Tính khí cô có một sinh lực, một sự vững chắc vừa khiến tôi ngạc nhiên, vừa vượt quá khả năng hiểu biết của tôi. Mỗi buổi tối, mới đầu tôi còn góp chuyện được, nhưng rồi nguồn sôi nổi, cái liến láu lúc đầu cạn đi, tôi đành chỉ ngồi trên ghế đẩu bên chân Diana, ngả đầu lên đùi cô, để hết nghe cô lại nghe Mary nói, trong khi họ đào sâu những vấn đề mà tôi chỉ đề cập tới được qua quýt thôi. Diana ngỏ ý muốn dạy tôi học tiếng Đức. Tôi rất thích học cô, tôi thấy vai trò cô giáo hợp với cô và cô ưng ý mà vai học trò cũng hợp với tôi và tôi cũng ưng ý không kém. Tính tình chúng tôi bổ sung cho nhau, kết quả là chúng tôi trở nên thân thiết. Họ khám phá ra là tôi biết vẽ, thế là họ đưa ngay cho tôi dùng bút và hộp thuốc vẽ của họ. Tài khéo léo của tôi chỉ hơn được họ ở mỗi điểm này, khiến họ ngạc nhiên và thích thú. Mary thường ngồi xem tôi vẽ hàng giờ, rồi cô cũng muốn học, và trở thành một người học trò dễ bảo thông minh, chăm chỉ. Cứ bận rộn như thế, vui chơi với nhau như thế, nên đối với chúng tôi ngày giờ trôi qua rất nhanh.

Riêng đối với ông St. John thì cái tình thân mật nảy nở nhanh chóng và tự nhiên giữa tôi với các cô em ông lại không lan được đến ông. Một lý do của sự xa cách giữa chúng tôi ấy, là ít khi ông có mặt ở nhà. Hình như ông dùng phần lớn thời giờ vào việc chăm nom các người nghèo khổ, đau ốm trong số dân cư tản mát trong xứ đạo của ông.

Thời tiết thế nào hình như cũng không ngăn cản được ông đi thăm viếng các con chiên, trời mưa hay tạnh cũng vậy, cứ xong giờ xem sách buổi sáng, là ông chụp mũ ra đi, có Carlo, con chó săn già của cha để lại, chạy theo sau. Ông đi làm sứ mệnh vì tình thương hay vì nhiệm vụ, tôi cũng không rõ hẳn quan niệm của ông ra sao. Đôi khi, hôm nào trời rất xấu, các cô em can ngăn ông, thì ông thường nói, với một nụ cười kỳ lạ, trang trọng nhiều hơn là vui vẻ:

– Nếu anh để một luồng gió hay một hạt mưa ngăn cản anh làm những nhiệm vụ dễ dàng đó, thì sự chuẩn bị cho cái tương lai anh đã dự định cho mình sẽ như thế nào?

Câu trả lời của Diana và Mary thường là một tiếng thở dài, và vài phút ra vẻ đăm chiêu buồn bã.

Nhưng ngoài sự ông hay vắng mặt, còn một chướng ngại khác ngăn trở tình thân giữa tôi và ông, tính tình ông hình như dè dặt, hững hờ, ít cởi mở. Tuy hăng say làm nhiệm vụ của người tu hành, và tuy rất đúng mực trong đời sống và mọi thói quen, hình như ông vẫn không có được thư thái của tâm hồn, sự hài lòng về mình, vốn là phần thưởng cho mọi người tín đồ Cơ đốc chân thành, cho mọi người chân tâm bác ái. Nhiều buổi tối, khi ngồi bên cửa sổ, ở bàn làm việc với giấy tờ trước mặt, ông thường ngừng đọc hoặc viết, tay chống cằm, thả tâm hồn theo dòng suy tưởng nào đó mà tôi không biết, nhưng cứ nhìn cái ánh sáng luôn luôn lóe lên trong mắt ông lúc mở to lúc lim dim, thì có thể đoán dòng ý nghĩ kia hẳn là rối ren sôi nổi.

Tôi còn nghĩ rằng đối với ông, thiên nhiên không phải là cái kho thú vui như đối với các cô em ông. Chỉ có một lần, chỉ một lần thôi, tôi được nghe ông bày tỏ một tình cảm mạnh mẽ đối với vẻ đẹp hoang dại của đồi núi, và một sự gắn bó bẩm sinh với cái mái nhà u ám và những bức tường rêu phong mà ông gọi là tổ ấm của ông. Nhưng trong giọng nói, trong lời lẽ ông dùng để biểu lộ tình cảm ấy vẫn có một cái gì buồn bã hơn là vui thích. Và hình như chẳng bao giờ ông đi lang thang trên cánh đồng hoang để được tận hưởng cái lặng lẽ êm dịu của nó, chẳng bao giờ ông khám phá hoặc thưởng thức muôn ngàn lạc thú thanh bình nó có thể đem lại.

Ông ít cởi mở như thế nên phải mất một thời gian, tôi mới có dịp để tìm hiểu tâm hồn ông. Lần đầu tiên tôi có một ý niệm về giá trị ông là khi được nghe ông thuyết giáo tại nhà thờ Morton. Ước gì tôi có thể mô tả buổi thuyết giáo ấy, nhưng điều đó vượt quá khả năng của tôi. Ngay sự nó tác động đến tôi thế nào, tôi cũng không thể diễn đạt lại trung thực đầy đủ được.

Mở đầu ông nói bình thản - mà thực ra cách nói cũng như giọng nói của ông từ đầu đến cuối vẫn bình thản. Song không mấy chốc một nhiệt tình chân thành, nhưng bị kiềm chế, đã biểu lộ trong cách phát âm rõ ràng, và bốc dần ngôn ngữ của nhà thuyết giáo, dần dần nó trở thành một sức mạnh dồn ép, cô đọng, có kiểm soát. Lời ông có mãnh lực khiến trái tim người nghe rung động, trí tuệ phải ngạc nhiên, nhưng cả hai đều không được hưởng sự êm đềm thư thái. Toàn bộ bài nói để toát ra một sự chua xót lạ lùng, thiếu hẳn niềm dịu dàng an ủi, nhiều ám chỉ đến những giáo lý của giáo phái Calvinistic, nào là sự hoàn thiện, nào là phúc tội tiền định, nào hình phạt vĩnh thế, và mỗi câu nói về những điều đó đều nghe như một mệnh lệnh phán quyết. Khi ông thuyết giáo xong, đáng lẽ phải cảm thấy tâm hồn nhẹ nhàng, yên ổn hơn, xán lạn hơn, thì tôi chỉ thấy một nỗi buồn thấm thìa khó tả. Đối với tôi (tôi không rõ người khác có cảm thấy thế không), hình như những lời lẽ hùng hồn tôi được nghe kia đã trào ra từ một nơi sâu thẳm mà ở đó sự bất như ý để lại những cặn bã đục ngầu, ở đó quằn quại những kích động của bao ước vọng không thỏa mãn và bao khát khao sôi nổi. Tôi dám chắc St. John - tuy thực là một người nhiệt tâm, cần mẫn, sông trong sạch - đã không tìm thấy sự yên tĩnh của Chúa, nó vượt quá mọi sự lĩnh hội, tôi nghĩ ông đã không tìm thấy được sự yên tĩnh đó, cũng như tôi, với niềm tiếc hận âm thầm, day dứt vì nỗi thần tượng của tôi đã vỡ nát và thiên đàng của tôi đã tan biến, niềm tiếc hận mà gần đây tôi tránh không nhắc tới, nhưng lúc nào nó cũng ám ảnh, hành hạ tôi tàn tệ.

Rồi một tháng qua đi. Sắp đến ngày Diana và Mary rời khỏi Moor House để trở lại cuộc sống và những khung cảnh khác xa đang chờ họ, với tư cách những cô giảo dạy trẻ tại một thành phố lớn có tiếng thuộc miền nam nước Anh, trong những gia đình mà những người quyền quý hợm hĩnh chỉ coi họ như những kẻ bề dưới tăm tối, không thèm biết đến những đức tính cao quý bẩm sinh của họ, và chỉ đánh giá tài năng của họ như đánh giá tài khéo léo của chị làm bếp hoặc khiếu thưởng thức của chị hầu phòng. Ông St. John vẫn chưa nói gì với tôi về công việc ông tìm hộ tôi, thế mà bây giờ đã gấp lắm rồi, tôi cần phải có ngay một công việc gì đó. Một buổi sáng, nhân ngồi một mình với ông ít phút trong phòng khách, tôi đánh bạo lại gần chỗ cửa sổ được coi như một thứ phòng làm việc của ông, vì có kê bàn ghế và bàn viết. Tôi sắp hé miệng nói, tuy cũng chẳng biết rõ lắm là mình nên ngỏ ý thế nào cho tiện - vì bao giờ cũng vậy, khó phá vỡ được lớp băng dè dặt bao phủ những tâm hồn như ông - nhưng ông đã giúp tôi khỏi bối rối, vì chính ông mở đầu câu chuyện.

Lúc tôi bước lại gần, ông ngẩng lên nhìn:

– Cô có chuyện gì muốn hỏi tôi phải không? - Ông nói.

– Vâng, tôi muốn được biết ông đã nghe nói có công việc nào mà tôi có thể đương nổi không ạ?

– Có, tôi đã tìm thấy, hay nói đúng hơn đã nghĩ ra được một công việc cho cô từ ba tuần nay, nhưng vì thấy cô có vẻ sung sướng và hữu ích ở đây - vì các em tôi đều tỏ vẻ gắn bó với cô, và sự chung sống với cô làm cho các cô ấy vui vẻ khác thường - nên tôi cho là chưa tiện đảo lộn cuộc sống êm đềm của các cô, và nên chờ đến khi các em tôi sắp rời Marsh End, lúc đó cô mới cần phải đi.

– Ba ngày nữa các cô ấy đi, phải không ạ?

– Vâng, các em tôi đi rồi thì tôi cũng trở về xứ đạo Morton. Già Hannah đi theo tôi, ngôi nhà cổ này sẽ khóa trái lại.

Tôi đợi một lát, chờ ông trở lại vấn đề bàn tối lúc đầu, nhưng ông có vẻ lại chìm vào một dòng suy tưởng khác, ánh mắt ông tỏ rằng ông đã quên cả tôi lẫn công việc của tôi. Tôi bắt buộc phải kéo ông trở lại một vấn đề thiết thân và rất cần cho tôi.

– Ông đã dự tính công việc gì cho tôi thế, thưa ông Rivers? Tôi mong rằng sự trì hoãn đó sẽ không gây ra khó khăn khiến tôi không được làm việc ấy.

– À, không đâu, vì công việc ấy là tùy ở tôi để cô làm hay không và tùy ở cô có nhận hay không.

Ông lại yên lặng, hình như ông khó chịu không muốn nói tiếp. Tôi sốt ruột quá, tôi có một hai cử chỉ nóng nẩy, và mắt tôi cứ nhìn chằm chằm vào mặt ông; vẻ thiết tha, đòi hỏi, khiến ông hiểu rõ ý tôi chẳng khác gì tôi nói nên lời, nên tôi khỏi phải tốn công hỏi.

– Cô chẳng cần vội biết làm gì - ông nói - Để nói thực với cô, tôi không giúp cô được việc gì có lợi lắm đâu. Trước khi tôi trình bày, xin cô hãy nhớ lại rằng tôi vẫn nói là nếu giúp đỡ cô thì cũng như người mù giúp đỡ người què thôi. Tôi nghèo, tôi đã nhận ra rằng sau khi trả hết các món nợ cho cha tôi, tất cả gia tài còn lại cho tôi chỉ là kho chứa mục nát này, rặng cây phong xơ xác sau nhà, và mảnh đất hoang dại, cùng vài cây thủy tùng, vài bụi ô rô đằng trước. Tôi sống tối tăm, Rivers là tên một dòng họ lâu đời, nhưng trong số ba người còn sót lại của dòng họ ấy, thì hai người đã phải đi tha phương cầu thực, còn người thứ ba thì vẫn tự coi là kẻ xa lạ với nơi chôn rau cắt rốn của mình - xa lạ chẳng những khi sống, mà cả sau khi chết nữa. Phải, tôi vẫn coi và bắt buộc phải coi đó là vinh dự cho mình, và chỉ khát khao đợi ngày được từ bỏ thể xác, với cây thánh giá đặt trên vai, tức là khi vị Chưởng giáo của tôn phái mà tôi là một môn đồ thấp hèn nhất, ra lệnh: "Hãy đứng lên, theo ta?".

St. John nói những lời ấy bằng một giọng bình thản, trầm trầm, hệt như lúc ông thuyết giáo, gò má không ửng đỏ, song cặp mắt rất ngời sáng. Ông nói tiếp:

– Và vì lẽ nghèo, tôi không có quyền thế, nên tôi chỉ có thể giúp cho cô một công việc cũng tầm thường mà thôi. Có khi cô còn cho là hèn kém nữa - vì nay tôi đã thấy cô có những thói quen mà người đời thường gọi là phong nhã. Cô có những sở thích nghiêng về lý tưởng, và cô đã sống trong một xã hội ít nhất cũng gồm toàn những người có học thức - nhưng tôi nghĩ rằng không có việc gì là hèn kém, nếu nó giúp ích được cho đồng loại. Tôi cho rằng mảnh đất mà người lao công của Chúa được giao cho cày bừa càng khô cằn, càng khó trồng trọt, phần thưởng cho công sức càng đơn bạc, thì vinh dự lại càng cao. Số phận của người ấy, trong hoàn cảnh như vậy, là số phận của những người lính tiền phong, và những người lính tiền phong trong kinh Phúc âm chính là các thánh tông đồ, mà người chỉ huy chính là Jesus, Chúa Cứu thế.

Ông ngừng lời một lần nữa, tôi lại giục:

– Vâng, xin ông cứ nói tiếp:

Trước khi nói, ông nhìn tôi. Quả thực, lúc ấy ông như muốn đọc kỹ những ý nghĩ trên mặt tôi, dường như mỗi nét mặt là những chữ trên trang giấy, ông biểu lộ một phần những kết luận rút ra sự quan sát ấy trong những nhận xét sau:

– Tôi tin rằng cô sẽ nhận công việc mà tôi trao cho cô, và sẽ làm việc đó trong một thời gian ngắn, chứ không phải mãi mãi, cũng như tôi không thể cứ mãi mãi giữ cái chân cai quản một xứ đạo nơi thôn quê nước Anh này, một việc bình thường, tối tăm nhỏ bé, và làm cho người ta cũng trở thành nhỏ bé đi, bởi vì bản chết cô là hiếu động cũng như tôi, tuy hiếu động một cách khác nhau.

– Xin ông cứ nói rõ - Thấy ông lại ngừng một lần nữa tôi giục.

– Tôi xin nói rõ, và cô sẽ thấy cái công việc tôi tìm cho cô tầm thường như thế nào, nhỏ bé như thế nào. Tôi sẽ không ở Morton lâu, vì bây giờ cha tôi đã mất, và tôi có thể tự quyết định được. Tôi sẽ từ giã nơi này có lẽ trong vòng mười hai tháng tới, nhưng trong khi tôi còn ở đây, tôi đem hết sức ra để cải thiện nơi này. Hai năm trước đây, hồi tôi mới đến, Morton chưa có một trường học nào, con nhà nghèo hoàn toàn không có hy vọng gì tiến bộ. Tôi đã lập một trường cho các em trai, bây giờ tôi định mở một trường khác cho các em gái. Tôi đã thuê được một tòa nhà để dùng vào việc ấy, và một căn nhà nhỏ hai buồng ngay sát cạnh để làm chỗ cho cô giáo. Lương sẽ là ba mươi bảng một năm. Cô Oliver đã có lòng tốt sắm đồ đạc cho ngôi nhà ấy, tuy giản dị thôi nhưng cũng tạm đủ tiện nghi. Cô là con gái độc nhất của một nhà giàu độc nhất trong xứ đạo của tôi, ông Oliver, chủ nhân xí nghiệp làm kim và lò đúc sắt dưới thung lũng. Cũng chính cô Oliver, sẽ trả tiền ăn học và tiền may mặc cho một em mồ côi, chỉ yêu cầu em này giúp cô giáo những việc vặt ở nhà riêng và ở trường, mà cô giáo vì bận dạy học mà không làm được. Vậy cô có bằng lòng làm cô giáo không?

Ông đặt câu hỏi một cách hơi vội vã, dường như ông có phần ngại ngùng tôi phật ý hoặc ít nhất cũng khinh bỉ từ chối, vì ông không hiểu hết tư tưởng và tình cảm của tôi, tuy có đoán được vài điều, nên ông không thể biết tôi coi công việc ấy như thế nào. Kể ra nó cũng tầm thường thật, nhưng cũng là một chỗ trú chân, mà tôi lại đang cần đến một chỗ chắc chắn. Nó cũng vất cả, nhưng so với địa vị cô giáo dạy tư trong một gia đình giàu có, thì được cái mình không bị phụ thuộc vào ai, và nghĩ tới cảnh phải phục dịch những người xa lạ tôi thấy sợ hãi như sợ sắt nung đỏ. Công việc ấy không xấu xa, cũng không phải lạ không xứng đáng, nó chẳng đến nỗi hèn kém gì về mặt tinh thần. Thế là tôi quyết định.

– Thưa ông Rivers, tôi xin cảm ơn ông đã giúp đỡ tôi, tôi rất vui lòng được nhận công việc ấy.

– Nhưng cô đã hiểu rõ lời tôi chưa? Đó là một trường học trong làng, học trò của cô toàn là con nhà nghèo, con nông dân, hay cùng lắm là con chủ trại thôi. Cô sẽ phải dạy đan, dạy khâu vá, dạy đọc, viết, làm tính, vậy những sở năng của cô sẽ dùng vào việc gì? Phần quan trọng nhất của tâm hồn cô - những tình cảm, thị hiếu - sẽ dùng vào việc gì?

– Cứ để đợi tới khi nào cần đến, nó cũng không mai một đi đâu?

– Như vậy là cô hiểu rõ công việc cô nhận làm?

– Tôi hiểu.

Bây giờ ông mới mỉm cười, không phải là một nụ cười chua chát hay rầu rĩ, nhưng là nụ cười hết sức thỏa mãn và biết ơn sâu sắc.

– Thế bao giờ cô bắt đầu vào nhiệm vụ?

– Mai tôi sẽ sang ở nhà mới, và nếu ông muốn thì tuần sau sẽ khai giảng.

– Được lắm, thế là ổn.

Ông đứng dậy, đi ngang qua phòng. Rồi chợt dừng lại, ông ngoảnh nhìn tôi lắc đầu. Tôi hỏi:

– Có điều gì ông chưa ưng ý, thưa ông Rivers?

– Cô sẽ không ở Morton lâu đâu!

– Sao? Vĩ lẽ gì ông lại nói thế?

– Tôi đọc thấy điều ấy trong mắt cô. Nó nói lên rằng cô không chịu sống mãi một cuộc đời phẳng lặng được.

– Tôi có tham vọng gì đâu?

Nghe tiếng "tham vọng" ông giật mình. Ông nhắc lại;

– Không, sao cô lại nghĩ đến tham vọng? Ai có tham vọng? Tôi biết là tôi có đấy, nhưng làm sao cô thấy được nhỉ?

– Tôi nói về tôi đấy chứ.

– À, nếu cô không có tham vọng thì cô... - Ông ngừng lại.

– Sao kia ạ?

– Tôi muốn nói, là người có tâm hồn say đắm, nhưng có lẽ cô hiểu lầm chữ ấy mà phật ý chăng. Tôi chỉ muốn nói là những tình cảm yêu mến và thiện cảm của con người chi phối cô rất mạnh. Tôi chắc rằng cô không thể bằng lòng để cho thì giờ nhàm rỗi trôi qua trong sự cô độc được lâu, và không thể hiến hết thảy những giờ lao động của cô cho công việc đơn điệu, hoàn toàn không có gì hứng khởi, cũng như tôi chẳng chịu được - Rồi ông thêm, giọng kiểu cách - sống chôn vùi mãi trong những cánh đồng lầy ở đây, giam thân trong những dãy núi này. Bản chất tôi, mà Thượng đế đã ban cho tôi, chống lại sự đó, những khả năng thiên phú của tôi bị tê liệt đi ở đây, trở thành vô dụng. Bây giờ cô thấy tôi tự mâu thuẫn với tôi như thế nào, tôi là người thuyết rằng phải an tâm với số phận tăm tối của mình, và ca tụng thiên chức của người thợ xẻ, người gánh nước, để phụng sự Chúa, thế mà tôi, sứ giả của Người, tôi giãy giụa đến gần như phát rồ phát dại. Nhưng được rồi, thiên hướng và nguyên tắc rồi cũng phải được hòa hợp với nhau bằng cách này hay cách khác.

Ông rời khỏi buồng. Chỉ trong một giờ ngắn ngủi ấy, tôi đã hiểu biết ông hơn suốt cả một tháng trước, tuy thế ông vẫn còn làm tôi băn khoăn.

Càng gần ngày phải xa nhà và xa anh ruột, Diana và Mary càng âm thầm rầu rĩ. Họ cố làm ra vẻ bình thường, nhưng vẫn không che giấu hoặc khắc phục được hoàn toàn nỗi đau buồn mà họ đang phải chế ngự. Diana cho biết là cuộc chia tay này khác hẳn các lần trước. Có lẽ họ phải xa St. John trong nhiều năm, có khi cả đời cũng nên. Cô nói:

– Anh ấy sẽ hy sinh hết cả tình thương yêu và những tình cảm khác mãnh liệt hơn cho một dự định ôm ấp từ lâu. Trông bề ngoài, Jane ạ, St. John có vẻ bình thản, nhưng thực ra anh ấy che giấu một tâm hồn cuồng nhiệt. Có thể cô cho là tính tình anh ấy khoan hòa, nhưng về một số điểm, anh ấy lại khắc nghiệt đến chết được, khổ nhất một nỗi là lương tâm tôi cũng khó cho phép tôi can ngăn anh ấy thực hiện dự định khắc khổ của anh, chắc chắn là tôi không có thể một phút nào trách cứ anh điều đó được. Quyết định của anh là đúng, là cao thượng, là hợp đạo Chúa, nhưng nó làm cho tôi rầu cả gan ruột.

Và cặp mắt đẹp của cô trào lệ. Mary cúi thấp đầu xuống đồ khâu:

– Bây giờ cha chúng tôi đã mất, chẳng bao lâu chúng tôi sẽ lại lâm vào cảnh không nhà cửa, không anh em nữa.

Đúng lúc ấy, một việc nhỏ xảy đến, hình như do số phận cố ý gây nên, để chứng thực cho câu ngạn ngữ: "Họa vô đơn chí", và tăng thêm sự khổ não của họ bằng sự thực đáng giận hơn "miếng ăn kề miệng còn mất được"¹¹⁴. St. John vừa đi qua cửa sổ vừa đọc một bức thư. Ông bước vào, nói:

– Cậu John chết rồi.

Cả hai cô đều có vẻ sửng sốt, nhưng không đau buồn hay bàng hoàng, tin ấy xem chừng đối với họ quan trọng hơn là đau đớn.

– Chết à? - Diana nhắc lại.

– Phải.

Cô nhìn chằm chằm vào mặt anh, vẻ dò xét, và hạ thấp giọng, hỏi:

– Thế thì sao?

– Thế thì sao à, Diana? - Ông trả lời, vẫn giữ vẻ mặt lạnh lùng như đá cẩm thạch - Thế thì sao à? Hừ, chẳng có gì hết. Đọc đi.

Ông ném bức thư vào lòng cô em. Cô liếc qua rồi trao cho Mary. Mary im lặng chăm chú đọc, rồi trả lại anh. Cả ba người cùng nhìn nhau, rồi cả ba cùng mỉm cười - một nụ cười buồn rầu khá tư lự.

Cuối cùng Diana nói:

– A men! Chúng ta vẫn cứ sống được thôi!

– Dù sao thì chúng mình cũng chẳng vì thế mà khổ hơn trước.

– Có điều sự này bắt buộc ta phải nghĩ đến chuyện lẽ ra đã như thế nào - Ông Rivers nói - nó trái ngược một cách quá rõ ràng với sự việc hiện xảy ra.

Ông gấp bức thư bỏ vào ngăn kéo khóa lại, rồi đi ra. Trong vài phút không ai nói gì. Đoạn Diana quay về phía tôi nói:

– Jane ạ, có lẽ cô ngạc nhiên về chúng tôi và những điều bí mật của chúng tôi, và cho rằng chúng tôi lòng dạ sắt đá thế nào, nên nghe tin một thân nhân như ông cậu mình chết mà không động tâm, nhưng nào chúng tôi có bao giờ được biết, hay được gặp ông ấy đâu. Ông là em mẹ tôi. Trước đây lâu lắm, cha tôi và ông có chuyện xích mích. Theo lời khuyên của ông ấy, cha tôi đã liều đem phần lớn gia tài bỏ vào một việc kinh doanh, vì thế bị phá sản. Hai người cãi nhau, rồi giận dữ xa nhau, và không bao giờ hòa thuận với nhau nữa. Sau này, cậu tôi có theo đuổi những việc kinh doanh khác phát đạt hơn. Hình như ông có gây dựng được một sản nghiệp khoảng hai vạn bảng, ông không lấy vợ và chỉ có chúng tôi là họ gần, không kể một người cháu khác, cũng không gần gì hơn chúng tôi. Cha tôi vẫn ôm ấp hy vọng cậu tôi sẽ chuộc lại lỗi lầm xưa bằng cách để lại gia sản cho chúng tôi. Bức thư này báo cho chúng tôi biết ông đã để lại tất cả của cải cho người bà con kia, trừ ba mươi ghinê chia cho St. John, Diana và Mary, để mua ba cái nhẫn tang. Cố nhiên ông có quyền làm theo ý thích, nhưng nhận được tin ấy, chúng tôi cũng không khỏi buồn trong chốc lát. Tôi và Mary, giá mỗi đứa được một ngàn bảng thì cũng tự cho là giàu rồi, còn đối với St. John, thì một số tiền như vậy rất quý, vì nó sẽ giúp anh thực hiện được nhiều điều tốt.

Câu chuyện đã được giải thích như vậy, rồi cũng bỏ qua, ông Rivers cũng như các cô em chẳng ai nhắc đến nữa. Ngày hôm sau, tôi rời Marsh End đi Morton. Hôm sau nữa, Diana và Mary cũng từ giã Marsh End để đi tới tỉnh B. xa xôi. Trong vòng một tuần, ông Rivers và già Hannah đều trở về xứ đạo, thế là ngôi nhà cổ ấy bỏ không.

CHƯƠNG XXXI

Cuối cùng tôi cũng có được một ngôi nhà. Nhà tôi là một căn buồng nhỏ, tường quét vôi trắng, sân lát gạch ô vuông, kê một cái bàn và bốn ghế sơn, một cái đồng hồ, một tủ buýt phê đựng vài ba cái đĩa và một bộ đồ trà bằng sành. Trên gác có một buồng khác, kích thước cũng bằng nhà bếp, kê một cái giường sắt, một tủ commốt, tuy nhỏ nhưng cũng còn là quá rộng đối với số quần áo ít ỏi của tôi mặc dầu nhờ lòng tốt của hai cô bạn lịch sự và hào hiệp, tôi có thêm được một vài vật thiết dụng nữa.

Lúc ấy vào buổi chiều, tôi đã cho con bé mồ côi giúp việc về nhà, sau khi thưởng công cho nó một quả cam. Sáng nay, trường làng đã khai giảng, tôi có hai mươi học sinh. Chỉ có ba đứa biết đọc, chẳng đứa nào biết viết, biết làm tính. Nhiều đứa đan được, vài đứa biết khâu vá qua loa. Chúng nói giọng địa phương rất nặng. Lúc đầu khó khăn lắm tôi và chúng mới hiểu được nhau. Có vài đứa rất cục mịch, ngỗ nghịch, cũng như rất dốt. Nhưng những đứa khác thì đều dễ bảo, thích học, xem chừng có những thiên tư khiến tôi vui lòng. Tôi không được phép quên rằng những đứa bé quê mùa, ăn mặc lôi thôi ấy cũng là người bằng xương bằng thịt như những đứa trẻ con nhà quý tộc, và trong tâm hồn chúng cũng có những mầm mống của sự hoàn thiện thiên bẩm, của sự phong nhã, trí thông minh và những tình cảm tốt đẹp như con các nhà quyền quý nhất. Nhiệm vụ của tôi là phải phát triển những mầm mống ấy, thực hiện được công việc này, chắc chắn tôi sẽ thấy một niềm vui sướng nào đó. Tôi không chờ đợi được nhiều vui thú trong cuộc đời mở ra trước mặt, tuy nhiên, nếu tôi ổn định tâm trí, sử dụng khả năng của mình cho đúng thì cuộc đời ấy nhất định cũng có thể sống cho qua ngày được.

Tôi có vui vẻ, yên tâm, mãn nguyện trong những giờ làm việc buổi sáng và buổi chiều hôm nay, trong cái lớp học trống rỗng nghèo nàn kia không? Không tự lừa dối mình, tôi phải trả lời: "Không". Tôi đã cảm thấy hơi buồn, tôi đã cảm thấy - vâng, tôi thực sự là ngu ngốc! Giá trị mình bị hạ thấp. Tôi ngỡ mình đã đi vào một con đường đưa tôi xuống dốc chứ không nâng tôi lên cao trên bậc thang xã hội. Tôi ngán ngẩm trước sự ngu tối, nghèo nàn, thô lỗ của tất cả những điều mắt thấy tai nghe ở quanh mình. Nhưng tôi không nên thù ghét, khinh bỉ chính mình vì đã có những cảm tưởng đó. Tôi biết là mình sai lầm, và như thế cũng đã là một bước tiến bộ rồi. Tôi sẽ cố sức khống chế những cảm tưởng ấy. Ngày mai, tôi tin rằng sẽ chế ngự được chúng phần nào và trong vài tuần nữa có lẽ chúng sẽ hoàn toàn bị khuất phục. Trong vài tháng nữa, có thể vì thấy học sinh mình tiến bộ và thay đổi theo chiều hướng tốt hơn, thì sự ghê tởm sẽ được thay thế bằng niềm vui thỏa mãn.

Trong khi chờ đợi, tôi hãy tự đặt cho mình câu hỏi: - Đằng nào tốt hơn? - Đầu hàng trước sự cám dỗ, nghe theo tiếng gọi của đam mê, không gian khổ cố gắng - không phấn đấu - chui đầu vào cái lưới dệt bằng lụa, ngủ thiếp đi trên những đóa hoa, để rồi thức dậy ở một vùng nào đó tại miền nam, giữa sự xa hoa của một biệt thự thừa lương, để sống ở Pháp hiện nay, làm nhân tình của ông Rochester, say sưa suốt ngày với tình yêu của ông - vì ông sẽ, vâng, nhất định, ông sẽ yêu tôi trong một thời gian. Ông có yêu tôi, và sau này sẽ không bao giờ có ai yêu tôi đến thế nữa. Tôi sẽ không còn bao giờ biết được thế nào là sự tôn sùng êm ái đối với sắc đẹp, tuổi trẻ, và duyên dáng, bởi vì trước mắt bất cứ người nào khác, hình như tôi sẽ không có những ưu điểm ấy. Ông yêu tôi và kiêu hãnh vì tôi - đó là điều mà không một người đàn ông nào khác có như thế. Nhưng kìa, tôi đang nghĩ vơ vẩn gì đây, tôi nói gì đây, và trên hết mọi điều, tôi đang cảm thấy gì đây nhỉ? Tôi đang tự hỏi, làm một kẻ nô lệ trong cái thiên đường của những kẻ ngốc dại ở Marseilles, để mê man với lạc thú ảo ảnh trong một giờ, và ngay sau đó lại nghẹn ngào với những giọt lệ cay đắng vì hối tiếc và hổ thẹn thì hơn, hay làm một cô giáo trường làng tự do và lương thiện, ở một xó núi thoáng gió, giữa trung tâm trong lành của nước Anh thì hơn?

Vâng, hiện giờ tôi cảm thấy tôi đã hành động đúng khi tôi tán đồng đạo lý và luật pháp, và khinh bỉ, và nghiền nát những sự mê hoặc rồ dại trong một phút điên cuồng. Chúa đã hướng dẫn tôi lựa chọn con đường phải, tôi xin cảm tạ Người đã dẫn dắt tôi.

Mơ màng nghĩ đến đây, tôi đứng dậy đi ra cửa nhìn bóng hoàng hôn của một ngày mùa gặt, nhìn cánh đồng im lìm trước ngôi nhà nhỏ của tôi, nhà tôi và trường học cách xa làng đến nửa dặm. Chim muông đang ca khúc ca cuối cùng. Không khí dịu êm, giọt sương thơm mát.

Trong khi ngắm cảnh, tôi tự nghĩ mình cũng có hạnh phúc, và ngạc nhiên thấy mình khóc. Vì đâu? Vì số mệnh đã chia rẽ, không cho tôi đoàn tụ với ông chủ tôi, vì con người mà không bao giờ tôi được gặp lại nữa, có lẽ đang bị nỗi đau đớn tuyệt vọng và sự phẫn nộ ác hại - hậu quả của việc tôi bỏ đi - đang lôi kéo người ấy đi chệch quá xa con đường phải, khó lòng hy vọng trở lại nữa. Nghĩ thế, tôi ngoảnh mặt đi, không nhìn bầu trời đẹp đẽ của chiều tà và lòng thung lũng Morton cô quạnh - tôi nói là cô quạnh, vì ở khoảng giữa thung lũng mà mắt tôi nhìn thấy tịnh không có một tòa nhà nào, trừ ngôi nhà thờ và nhà của vị mục sư, thấp thoáng sau đám cây, và mãi tận cuối thung lũng, mái lâu đài Vale Hall, chỗ ở của nhà phú hào Oliver và con gái. Tôi nhắm mắt tựa đầu vào khung cửa bằng đá, nhưng liền đó một tiếng động nhẹ gần cái cửa con ngăn khu vườn nhỏ của tôi với cánh đồng bên ngoài, làm tôi ngửng đầu lên. Một con chó săn - con chó già Carlo của ông Rivers, mà tôi nhận ra ngay - đang thúc mõm đẩy cánh cửa, còn chính ông chủ St. John thì khoanh tay tì lên cửa, lông mày ông nhíu lại chăm chú nhìn tôi, nghiêm nghị đến thành khó chịu. Tôi mời ông vào.

– Không, tôi không ở lại được, tôi chỉ mang đến cho cô một gói nhỏ của các cô em tôi để lại cho cô, có lẽ hộp đựng thuốc màu, bút chì và giấy.

Tôi lại gần để cầm lấy, thực là một tặng phẩm thú vị. Lúc tôi lại gần, ông nhìn mắt tôi dò xét với một vẻ tôi cho là khắc khổ. Chắc chắn trên má tôi còn có ngấn nước mắt.

Ông hỏi:

– Cô có thấy công việc ngày đầu tiên nặng nhọc hơn cô tưởng không?

– Ồ, không. Trái lại, tôi tin rằng rồi đây tôi sẽ rất hợp với các em học sinh của tôi.

– Nhưng có lẽ chỗ ở của cô, ngôi nhà nhỏ bé, với các đồ đạc này... khiến cô không vừa ý phải không? Thực ra thì cũng hơi nghèo nàn, nhưng...

Tôi ngắt lời ông:

– Căn nhà nhỏ này sạch sẽ, và không trống gió, đồ đạc cũng tạm đủ và khá tiện nghi. Tôi rất biết ơn về tất cả những thứ tôi trông thấy, chứ không buồn rầu đâu. Tôi không đến nỗi quá ngốc dại hay xa hoa mà lấy làm tiếc rằng không có một tấm thảm, một cái ghế xô pha, hay một chiếc khay bạc, vả chăng, năm tuần lễ trước đây tôi có gì đâu, đang lang thang và vất vưởng, ăn mày ăn xin, bây giờ lại có nhà cửa, có công ăn việc làm, có người quen kẻ thuộc. Tôi ngạc nhiên trước ân huệ của Chúa, trước lòng hào hiệp của các bạn tôi, trước số phận may mắn. Tôi không phàn nàn gì hết.

– Nhưng cô có cảm thấy tâm hồn nặng trĩu vì cô đơn không? Ngôi nhà nhỏ đằng kia tối tăm và trống rỗng.

– Tôi chưa kịp có thì giờ để thích thú cảnh yên tĩnh, lại càng chưa có thì giờ để chán sự cô quạnh.

– Tốt lắm, tôi mong cô được hài lòng như cô nói, dù sao lương tri của cô rồi sẽ bảo cô rằng bây giờ mà bắt chước vợ chồng Lot¹¹⁵ chập chờn sợ hãi thì là quá sớm. Cô đã bỏ lại những gì trước khi cô gặp, cố nhiên tôi không rõ. Nhưng tôi khuyên cô hãy nên kiên quyết chống lại sự cám dỗ khiến cô nhìn lại đằng sau. Hãy vững tâm theo đuổi nghề nghiệp hiện nay của mình, ít ra là trong vài tháng.

Tôi trả lời:

– Tôi cũng định thế.

St. John nói tiếp:

– Kiểm soát được mình, hướng dẫn được những thiên hướng của mình, là một công việc khó khăn, nhưng qua kinh nghiệm, tôi biết rằng có thể làm được. Chúa đã ban cho ta một chừng mực nào đó cái khả năng tự tạo lấy số mệnh của mình, và khi nghị lực của ta hình như đòi hỏi một món ăn ta thiếu, khi ý muốn của ta khao khát một con đường mà ta không thể theo được thì chẳng việc gì ta phải chịu chết đói hoặc tuyệt vọng, ta chỉ cần đi tìm thức ăn khác cho tâm hồn cũng bổ dưỡng như thức ăn bị ngăn cấm, có khi còn trong sạch hơn, ta chỉ cần khai phá lấy một con đường cho bước chân mạo hiểm, cũng thẳng thắn và thênh thang như con đường Số Mệnh đã ngăn rào, tuy có gập ghềnh hơn.

Một năm trước đây, chính tôi cũng khổ sở ghê gớm, vì tôi nghĩ rằng tôi đã nhầm khi bước vào con đường tu hành, những bổn phận lặp đi lặp lại làm tôi chán ngán đến chết được. Tôi khao khát nồng nhiệt một cuộc đời hoạt động hơn trong xã hội, những công việc kích thích hơn của nhà văn, cuộc sống của một nghệ sĩ, một tác gia, một nhà hùng biện, hoặc bất cứ một cái gì khác ngoài cuộc đời của một tu sĩ. Phải, ẩn dưới bộ áo tu hành của tôi là trái tim của một nhà chính trị, của một quân nhân, một kẻ ham danh vọng, chuộng vinh quang, một kẻ khao khát quyền hành. Tôi suy nghĩ cuộc đời tôi thảm hại quá, cần có sự thay đổi, nếu không tôi chết mất. Sau một thời gian mù mịt, vật lộn, ánh sáng bỗng bừng lên mang lại cho tôi sự thảnh thơi nhẹ nhõm, cuộc sống chật hẹp của tôi đột nhiên trải rộng ra thành một cánh đồng mênh mông vô hạn. Một tiếng nói từ trên trời kêu gọi những năng lực của tôi vùng dậy, tập trung hết sức lực, mở rộng đôi cánh và bay lên cao vút. Chúa đã giao cho tôi một sứ mệnh, để mang nó đi xa, để hoàn thành tốt, tôi cần phải có sự khéo léo và sức mạnh, lòng can đảm và tài hùng biện, nghĩa là tất cả những đức tính tốt nhất của kẻ quân nhân, của người chính khách và của diễn giả, vì tất cả những cái đó đều tập trung ở nhà truyền giáo ưu tú.

Tôi bèn quyết định trở thành một nhà truyền giáo. Từ lúc đó tâm trạng tôi thay đổi, tất cả những xiềng xích đều đứt tung và rời bỏ mọi năng khiếu của tôi, không để lại dấu tích nào của sự trói buộc, ngoài vết thương đau mà chỉ có thời gian mới hàn gắn được. Quả thực, cha tôi phản đối ý định ấy, nhưng từ khi người mất đi, tôi không phải đấu tranh với một trở ngại chính thức nào. Rồi đây, khi đã thu xếp ổn vài việc, khi đã tìm được người thế chân tôi ở Morton, khi đã gỡ xong hay cắt đứt một vài mắc mớ về tình cảm - một cuộc tranh đấu cuối cùng vói sự hèn yếu của con người, mà tôi biết là tôi sẽ thắng - thế là tôi sẽ rời châu Âu đi sang phương Đông.

Ông nói những câu ấy bằng cái giọng riêng của ông, dịu dàng, đồng thời cũng khoa trương, và khi nói xong ông ngước lên, không nhìn tôi, nhưng nhìn mặt trời đang lặn, mà tôi cũng nhìn theo, cả ông và tôi đều đứng xoay lưng lại phía con đường từ cánh đồng đi tới cái cửa nhỏ ở hàng rào. Chúng tôi không nghe thấy tiếng chân trên lối đi đầy cỏ dại ấy, vào giờ này, trong khung cảnh ấy, chỉ có tiếng suối chảy êm như ru dưới thung lũng, thành thử chúng tôi giật mình khi nghe một giọng nói vui vẻ, êm như tiếng chuông bạc vang lên:

– Chào ông Rivers! Chào cả chú Carlo già nua! Con chó của ông lại sớm nhận ra bạn cũ hơn ông đấy. Lúc tôi còn đang ở mãi tít dưới cánh đồng, nó đã dỏng tai, vẫy đuôi mừng rồi, thế mà bây giờ ông vẫn còn quay lưng lại phía tôi.

Thực vậy. Tuy ông Rivers thoạt nghe giọng nói êm như điệu nhạc ấy đã giật mình, tựa hồ có tiếng sét rạch đôi đám mây trên đầu ông, nhưng nghe xong câu nói, ông vẫn đứng yên như lúc bị người mới nói bắt gặp, tay dựa vào cánh cửa, mặt quay về phía tây. Cuối cùng ông quay lại với một vẻ chậm rãi suy tính. Tôi thấy như bên cạnh ông vừa xuất hiện một ảo tưởng, đứng cạnh ông độ ba bước là một người bận áo trắng toát, một dáng người trẻ trung, yêu kiều đầy đặn và thanh tú, sau khi cúi xuống vuốt ve con Carlo, người ấy ngửng mặt lên và hất tấm mạng ra phía sau, thì lộ ra một khuôn mặt rạng rỡ, một nhan sắc tuyệt mỹ. Nói nhan sắc tuyệt mỹ thì cũng hơi quá, nhưng tôi không lấy lại hay sửa đổi lời đó, những đường nét tuyệt diệu mà chưa bao giờ khí hậu ôn hòa ở xứ Albion này khuôn đúc được nên, nước da hồng hào trong sáng mà những đợt gió ẩm ướt với bầu trời mờ sương ở đây tạo thành và che chở, đã chứng minh cho lời nói ấy. Nàng không thiếu một vẻ duyên dáng nào, không lộ một khuyết điểm nào. Thiếu nữ ấy có những đường nét đều đặn và thanh tú, đôi mắt nàng đẹp như trong tranh vẽ, to đen mà sâu thẳm, với hàng mi dài đậm nét viền quanh, có một vẻ quyến rũ êm đềm, đôi lông mày gọn nét như tô chì, vầng trán mịn trắng ngần, khiến những màu vẽ lộng lẫy hơn trên khuôn mặt dịu bớt đi, cặp má bầu bầu, mơn mởn, đôi môi cũng đỏ tươi, đỏ chon chót, đầy sức sống với những đường cong mềm mại, hàm răng đều sáng bóng, không còn điểm nào chê được, cái cằm gọn có lúm đồng tiền, những búp tóc dày mà rậm... tóm lại, nàng có đầy đủ những ưu điểm phối hợp với nhau để tạo nên một nhan sắc lý tưởng. Tôi ngạc nhiên ngắm nhìn con người xinh đẹp ấy, tôi cảm phục nàng với tất cả tâm hồn. Nhất định là Tạo hóa đã quá thiên lệch khi tạo ra nàng, và quên phắt mất tính bủn xỉn thông thường của người dì ghẻ, đã ban ân tứ cho người con yêu quý này với cả tấm lòng rộng rãi của một bà mệnh phụ.

Chẳng biết St. John nghĩ thế nào về nàng tiên dưới trần kia? Thấy ông quay lại nhìn nàng, tự nhiên tôi tự hỏi, và cũng tự nhiên tôi tìm câu trả lời trên gương mặt ông. Ông đã rời mắt khỏi nàng Peri¹¹⁶ và đang ngắm nhìn một khóm cúc tầm thường mọc bên hàng rào.

– Chiều nay trời đẹp, nhưng cô đi chơi một mình bây giờ là muộn rồi đấy. - Ông vừa nói vừa lấy chân nghiền nát những nụ hoa mọc chi chít, trắng như tuyết.

– Ồ, tôi vừa từ S. về chiều hôm nay đây mà (cô nói tên một thành phố lớn cách xa chừng hai mươi dặm). Ba tôi nói ông đã mở trường học, cô giáo mới cũng đã đến, thế là uống trà xong tôi vội đội mũ chạy ngay lên đây để gặp cô ấy. Cô ấy đây phải không? - Cô chỉ vào tôi.

– Vâng, St. John nói.

– Liệu cô có thích Morton không? - Cô hỏi tôi, giọng nói và cử chỉ thẳng thắn, ngây thơ giản dị, tuy hơi trẻ con, nhưng thú vị.

– Tôi mong như thế. Tôi có nhiều lý do để thích Morton.

– Cô có thấy học trò của cô chăm chú như cô mong muốn không?

– Rất chăm chú.

– Cô có ưa ngôi nhà này không?

– Ưa lắm chứ.

– Đồ đạc tôi bày biện có khéo không?

– Vâng, quả thật khéo lắm.

– Và tôi chọn Alice Wood để giúp việc cô tốt đấy chứ?

– Vâng, đúng thế. Con bé dễ bảo và khéo tay. (Bây giờ tôi mới rõ đó là cô Oliver, người con gái thừa kế gia sản, được ưu đãi cả về mặt tiền tài lẫn sắc đẹp. Chẳng hiểu lúc sinh ra, cô được vì sao nào chiếu mệnh mà sung sướng thế?).

– Thỉnh thoảng tôi sẽ lên đây dạy giúp cô, - Cô ta nói thêm - Đôi lúc phải lên thăm cô để giải trí một tí, tôi thích giải trí lắm. Ông Rivers ạ, tôi ở S. vui lắm cơ. Đêm qua, sáng nay thì đúng hơn, tôi khiêu vũ đến tận hai giờ. Binh đoàn thứ... đóng ở đây từ sau vụ rối loạn¹¹⁷, bọn sĩ quan tính nết dễ chịu lắm. Đám thợ trẻ mài dao kéo của chúng ta chẳng nghĩa lý gì với họ.

Hình như tôi thấy ông St. John hơi bĩu môi dưới và vành môi trên co lại trong giây lát. Nghe cô gái tươi cười báo tin ấy, chắc chắn là miệng ông mím chặt, nửa dưới mặt có vẻ khắc khổ hơn lúc thường. Ông cũng rời mắt khỏi đám cúc trắng, ngước nhìn cô thiếu nữ, một cái nhìn không tươi tỉnh, soi mói, đầy ý nghĩa. Cô ta đáp lại bằng một chuỗi cười khác, chuỗi cười thực hợp với tuổi trẻ, với sắc mặt hồng hào, với hai lúm đồng tiền và cặp mắt long lanh của cô.

Vì ông vẫn đứng lặng, nghiêm trang, cô ta lại cúi xuống vuốt ve con Carlo.

– Chú Carlo đáng thương này thế mà quý tôi đấy. Chú ta không khắc khổ, lạnh nhạt với bạn bè, và nếu chú biết nói thì hẳn chú chẳng lặng thinh đâu.

Trong khi nàng cúi xuống, với vẻ duyên dáng bẩm sinh, để vỗ về con chó trước mặt người chủ trẻ tuổi và khắc khổ của nó, tôi thấy mặt ông ta chợt đỏ bừng, đôi mắt của ông ta vừa lóe lên một ánh lửa và long lanh một xúc động không cưỡng được. Bị kích động như vậy, trông ông lúc đấy thật là đẹp, theo cách đẹp của đàn ông, không kém gì cô ta đẹp theo cách đẹp của đàn bà. Ngực ông phập phồng, dường như trái tim to lớn của ông, mệt mỏi vì bị chuyên chế đè nén, đang muốn nở ra, trái với ý chí của ông, và nhảy mạnh vươn tới tự do. Nhưng tôi cho là ông đã kìm nó lại, như một kỵ sĩ cương quyết ghìm con chiến mã đang cất vó lồng lên. Ông không nói, cũng không có một cử chỉ nào đáp lại những lời nói đưa đón đáng yêu kia.

– Ba tôi nói độ này chẳng bao giờ thấy ông lại chơi đằng chúng tôi. - Cô Oliver ngửng lên nói tiếp - ông như người hoàn toàn xa lạ với Vale Hall ấy. Chiều nay, ba tôi chỉ có một mình và không được mạnh, ông cùng đi với tôi lại thăm ba tôi nhé.

– Giờ này lại quấy rầy ông Oliver thì không tiện. - St. John trả lời.

– Có gì là không tiện! Chính vào giờ này ba mới lại càng cần có người trò chuyện, xưởng đóng cửa, và ba chẳng biết làm gì nữa. Thôi, ông Rivers, cứ đi nhé. Sao ông lại ngượng ngùng và đăm chiêu thế - Rồi cô ta tự trả lời để phá tan bầu không khí yên lặng vì ông ta không nói gì cả.

– À, quên mất! - Cô kêu lên, lắc mạnh những búp tóc tuyệt đẹp, như bực với chính mình - Tôi cũng vô tâm và ngơ ngẩn quá! Thứ lỗi cho tôi nhé. Tôi quên bẵng mất là ông đang có nhiều lý do không tiện nói chuyện ba hoa với tôi. Diana và Mary đi xa. Moor House lại đóng cửa, ông đang cô đơn quá. Thực đấy, tôi ái ngại cho ông lắm. Thôi đến chơi thăm ba tôi đi.

– Để khi khác, cô Rosamond ạ, xin để khi khác.

Ông St. John nói gần như một cái máy, chỉ có riêng ông rõ ông phải cố gắng đến thế nào mới từ chối được như vậy.

– Thôi được, nếu ông đã bướng bỉnh thế thì tôi xin về vậy, vì tôi không dám ở lại lâu hơn, sương đã bắt đầu xuống rồi. Thôi, chào ông nhé!

Cô chìa tay ra, ông chỉ khẽ đụng vào tay cô.

– Chào cô, - Ông nhắc lại, giọng thấp và ấm như một tiếng vang.

Cô ta quay đi, nhưng rồi ngoảnh lại ngay, hỏi thêm:

– Ông có được khỏe không? Cô đặt câu hỏi ấy là phải lắm, mặt ông trắng bệch như màu áo của cô.

– Vẫn khỏe lắm! - Ông đáp, và khẽ cúi chào, ông bước ra khỏi cổng. Cô ta đi một đường, ông đi một đường. Cô vừa đi xuống cánh đồng, nhẹ nhàng như một nàng tiên, vừa quay lại hai lần để nhìn theo, còn ông vẫn mạnh bước đi mà không hề quay đầu lại.

Cảnh tượng đau khổ và hy sinh của người khác ấy đã khiến tôi không còn nghĩ tới phận mình nữa. Diana Rivers có nói rằng anh cô "khắc nghiệt đến chết được". Quả thực không phải là nói quá.

CHƯƠNG XXXII

Tôi tiếp tục làm các công việc ở trường làng một cách hăng hái và đúng mực. Lúc đầu, công việc cũng khó nhọc thực, tôi hết sức nỗ lực mà cũng phải mất một thời gian mới có thể hiểu được các em học sinh và bản chất của chúng. Chúng hoàn toàn thất học, năng khiếu không hề được trau dồi, đối với tôi, hình như chúng không hy vọng mở mang trí óc được, và mới thoạt nhìn qua, thì đều ngu độn như nhau, nhưng chẳng bao lâu tôi thấy mình nhầm. Giữa bọn chúng cũng có sự khác biệt như trong đám những trẻ có học, khi tôi đã hiểu biết chúng và chúng cũng hiểu biết tôi rồi, thì sự khác biệt ấy càng thấy rõ. Một khi chúng đã hết ngỡ ngàng về tôi, về ngôn ngữ, nguyên tắc và tác phong của tôi thì tôi nhận thấy một số những đứa bé quê mùa bề ngoài trông như đần độn ấy trở thành những em gái khá tinh khôn. Nhiều đứa còn tỏ ra sốt sắng và đáng yêu nữa, tôi thấy trong bọn chúng khá nhiều gương mẫu về sự lễ độ tự nhiên, về lòng tự trọng bẩm sinh cũng như những khả năng rất trội, những điều ấy đã tranh thủ được lòng cảm phục và thiện chí của tôi. Những em đó sớm thấy thích thú làm chu đáo công việc, giữ gìn thân thể sạch sẽ, học bài đều đặn, tập cử chỉ khoan thai và thói quen ngăn nắp. Sự tiến bộ nhanh chóng của chúng, trong một vài trường hợp, thực sự ngạc nhiên, và tôi có một niềm kiêu hãnh vui sướng, thích đáng về điểm đó, không những thế, tôi còn bắt đầu thấy mến một vài em khá nhất, và chúng cũng mến tôi. Trong đám học sinh của tôi có nhiều con gái nhà tá điền, đã khá lớn, gần thành thiếu nữ cả rồi. Mấy đứa này đã biết đọc, biết viết, và khâu vá được, tôi dạy cho chúng một ít hiểu biết cơ bản về ngữ pháp, địa lý, lịch sử, và một vài mẫu thêu tinh vi hơn. Tôi tìm thấy ở bọn chúng những tính cách đáng yêu - tính ham học, cầu tiến và nhiều buổi tối tôi thích thú ngồi chơi với các em ở nhà các em. Cha mẹ các em - những người nông dân - tiếp đãi tôi rất ân cần. Tôi vui sướng đón nhận tấm lòng tốt chất phác của họ và đáp lại bằng cách tỏ ra vị nể họ, hết sức tôn trọng những tình cảm của họ. Có lẽ họ chưa quen được đối xử như vậy, cho nên họ rất sung sướng và điều đó có lợi cho họ, vì nó nâng cao giá trị của họ lên đối với chính họ mà còn khiến họ gắng tỏ ra xứng đáng với cách đối xử ấy.

Tôi cảm thấy tôi được dân chúng trong vùng yêu mến. Bất cứ khi nào đi ra ngoài, tôi cũng được mọi người chào đón thân mật, với nụ cười niềm nở. Sống giữa tình cảm của mọi người, dù chỉ là của những người dân lao động, thực giống như "ngồi trong ánh nắng mặt trời, êm đềm, ấm áp", dưới tia nắng, những tình cảm thanh thản đâm chồi nở hoa trong tâm hồn. Trong quãng đời này, lòng tôi thường dào dạt niềm biết ơn hơn là chìm đắm trong tuyệt vọng, tuy nhiên, bạn đọc ạ, để nói hết với bạn, thì giữa cuộc sống bình thản, hữu ích ấy - sau mỗi ngày gắng sức làm việc một cách đáng kính giữa đám học trò, sau mỗi buổi tối ngồi một mình khoan khoái đọc sách hay vẽ - ban đêm, tôi thường lao mình vào những giấc mơ kỳ lạ, những giấc mơ nhiều màu sắc, xáo động, đầy lý tưởng, đầy kích thích và đầy hỗn loạn; những giấc mơ có nhiều cảnh khác thường, nhiều cuộc phiêu lưu, nhiều sự nguy hiểm gay go nhiều chuyện ngẫu nhiên lãng mạn, trong ấy tôi luôn luôn gặp ông Rochester, thường là vào lúc nguy kịch nhất, và rồi cảm giác được ông ôm ấp, được nghe giọng nói của ông, gặp đôi mắt ông, sờ thấy tay ông, má ông, yêu ông và được ông yêu lại, cùng với hy vọng được ở bên ông suốt đời, lại tái hiện với tất cả sức mạnh và nhiệt tình lúc đầu. Rồi tôi tỉnh dậy. Rồi tôi nhớ lại mình đang ở đâu, trong hoàn cảnh nào. Rồi tôi ngồi dậy trong cái giường không có diềm màn, tôi run rẩy và rùng mình và rồi bóng đêm thăm thẳm và lặng lẽ lại được chứng kiến sự vật vã của cơn tuyệt vọng, lại được nghe thấy tiếng nức nở của lòng đắm đuối. Chín giờ sáng hôm sau, tôi lại lên lớp rất đúng giờ, bình thản, ổn định, sẵn sàng làm tròn mọi bổn phận của ngày hôm ấy.

Rosamond Oliver giữ lời hứa đến thăm tôi. Cô hay lại trường vào những buổi cưỡi ngựa đi chơi sáng. Cô thường đi ngựa đến tận trước cửa, có một anh đầy tớ bận chế phục cũng cưỡi ngựa theo sau. Thực khó tưởng tượng được một cái gì tuyệt diệu hơn là hình ảnh cô trong bộ áo đỏ tía, với chiếc mũ nữ kỵ sĩ bằng nhung len, đặt duyên dáng trên những búp tóc dài ve vuốt đôi má và phơ phất rủ xuống vai cô; cứ như thể cô bước vào ngôi nhà quê mùa, và đi qua những hàng học sinh lóa mắt. Thường cô ta hay đến vào giờ ông Rivers đang giảng bài học hàng ngày về giáo lý. Tôi e rằng tia mắt của cô thiếu nữ ấy có đâm sâu vào trái tim người mục sư trẻ tuổi. Hình như một thứ bản năng nào đó báo cho ông biết cô đã đến, ngay cả khi ông không hề nhìn về phía cửa, nếu cô ta xuất hiện ở đấy, má ông thường vẫn đỏ bừng lên và nét mặt như cẩm thạch của ông, mặc dù cứng cỏi, bỗng thay đổi một cách không sao tả được, và dưới vẻ bình thản ấy, nó biểu hiện một tình cảm nồng nhiệt bị kìm hãm rõ ràng hơn là những thớ thịt rung chuyển trên mặt hoặc một cái nhìn nồng nàn có thể lộ ra.

Cố nhiên, cô ta rất hiểu mãnh lực của mình, mà ông cũng chẳng giấu cô ta điều đó, vì không thể nào giấu được. Mặc dù tinh thần khắc kỷ Cơ đốc giáo của ông, khi cô ta bước tới nói chuyện với ông, mỉm cười tươi tỉnh, vẻ khuyến khích và âu yếm nữa, thì bàn tay ông cứ run lên, và mắt ông bừng cháy. Hình như bằng cái nhìn buồn rầu và kiên quyết ông muốn nói lên điều ông không thốt ra lời: "Tôi yêu cô và tôi biết cô cũng ưng tôi. Không phải vì sợ thất bại mà tôi câm nín. Nếu tôi hiến cô trái tim tôi, tôi tin rằng cô sẽ nhận. Nhưng tôi đã đặt trái tim ấy lên một bàn thờ thiêng liêng rồi, xung quanh lửa đã được chuẩn bị rồi, chẳng bao lâu nữa nó sẽ chỉ còn là một lễ vật hiến tế thôi".

Và rồi cô ta phụng phịu như một đứa trẻ hờn dỗi, một bóng mây tư lự làm dịu vẻ tươi tắn rực rỡ của cô. Cô vội rút tay khỏi bàn tay ông và quay phắt đi trong cơn hờn giận chốc lát, không nhìn thái độ vừa anh hùng vừa khổ não ấy. Khi cô từ giã ông như thế, hẳn là St. John muốn từ bỏ hết mọi thứ ở đời để đi theo, để gọi, để giữ người thiếu nữ ấy lại, nhưng ông không chịu hy sinh cõi Thiên đường chân chính, vĩnh cửu, đổi lấy bàn tay của tình yêu. Vả chăng ông cũng không thể trói buộc tất cả những gì thuộc bản chất của ông - kẻ phiêu lưu, kẻ khát vọng, người nghệ sĩ làm giáo sĩ - trong giới hạn của một dục vọng duy nhất. Ông không thể, mà cũng không muốn từ bỏ trận địa gian nguy của nhà truyền giáo, đổi lấy những phòng khách và sự yên tĩnh của Vale Hall. Tôi đã hiểu rất nhiều về ông, do chính ông nói ra, nhân một lần tôi đã dám đi sâu vào tâm tình ông, mặc dù tính ông vẫn kín đáo.

Tôi thường có vinh dự được cô Oliver lại thăm tại căn nhà nhỏ bé của tôi. Tôi đã hiểu tính tình cô ta; tính cô chẳng có gì là bí hiểm quanh co, cô ưa đỏm dáng song không phải là người vô tình, hay đòi hỏi, nhưng không phải là ích kỷ. Cô được nuông chiều từ thuở bé, nhưng không quá buông tuồng, tính láu táu nhưng dễ dãi, ưa phù hoa (làm thế nào khác được vì mỗi lần nhìn vào gương cô thấy mình duyên dáng quá), nhưng không điệu bộ, hào phóng, không hay khoe của, hồn nhiên, khá thông minh, vui tươi, hoạt bát, vô tư lự; tóm lại cô đầy sức quyến rũ, ngay cả đối với một người quan sát lạnh lùng, thuộc cùng phái nữ như tôi, nhưng cô không được hấp dẫn một cách sâu sắc, cũng không gây được ấn tượng gì mạnh mẽ. Tâm hồn cô thuộc một loại khác hẳn vối các cô em của St. John. Tuy thế, tôi rất yêu cô, gần giống như yêu bé Adèle, có điểm khác là đối với một đứa bé chính mình trông nom dạy dỗ thì tình cảm của tôi có sâu sắc hơn đối với một thiếu nữ xinh đẹp mới quen.

Cô cũng mến tôi, cô bảo tôi giống ông Saint Rivers (tuy cô nhận rằng "chắc chắn rằng về sắc đẹp, tôi không bén gót ông ấy, dù tôi là một người bé nhỏ khá dễ ưa, nhưng ông ấy thì là một thiên thần"). Dù sao tôi cũng tốt bụng, thông minh, chín chắn, cương quyết giống ông ta. Cô quả quyết là một lusus naturae¹¹⁸ trong các cô giáo nông thôn, cô nói chắc rằng tiểu sử của tôi trước đây, nếu được biết thì có thể viết thành một cuốn tiểu thuyết rất hay.

Một buổi tối, trong lúc lục lọi tủ và ngăn bàn trong gian bếp nhỏ của tôi với cái tính nghịch ngợm trẻ con thường lệ và thói tò mò vô hại, cô tìm thấy hai cuốn sách tiếng Pháp, một tác phẩm của Sile, một cuốn từ điển và ngữ pháp tiếng Đức; rồi bộ đồ vẽ vài bức phác họa của tôi, kể cả một bức chân dung bằng chì của một em bé học trò, xinh đẹp như một thiên sứ, và mấy bức họa phong cảnh thung lũng Morton với những cánh đồng hoang chung quanh. Mới đầu cô sửng sốt vì ngạc nhiên, rồi cô thích thú nhảy cỡn lên.

Cô hỏi tôi:

– Có phải cô vẽ những bức tranh kia không? Cô biết tiếng Pháp và tiếng Đức à? Cô thực là tuyệt... thực là một người kỳ lạ! Cô vẽ giỏi hơn cả thầy giáo dạy tôi ở trường tại s... Cô có vui lòng vẽ cho tôi một bức chân dung để tôi khoe ba tôi không?

Tôi đáp: "Rất vui lòng". Và tôi cảm thấy mình rung động một niềm vui sướng của người nghệ sĩ khi có được một kiểu mẫu hoàn hảo và rực rỡ như thế để vẽ. Lúc ấy cô đang vận một chiếc áo màu xanh thẫm, cổ và tay để trần, món trang sức sức duy nhất của cô là bộ tóc màu hạt dẻ, phất phơ trên vai với tất cả vẻ duyên dáng man rợ của những búp tóc tự nhiên. Tôi lấy một tờ bìa đẹp và cẩn thận vẽ những đường nét ngoài, dự tính sẽ tô màu sau, vì lúc ấy đã muộn, tôi bảo cô hôm khác phải đến ngồi làm mẫu một buổi nữa.

Chẳng biết cô đã nói những gì về tôi với ông bố mà tối hôm sau chính ông Oliver cũng theo con gái sang. Đó là một người đàn ông cao lớn, nét mặt đầy đặn, tuổi trung niên, tóc hoa râm; đứng cạnh cha, cô con gái xinh đẹp trông như một bông hoa mơn mởn bên cạnh ngọn tháp rêu phong. Ông có vẻ ít nói, và có lẽ hơi kiêu ngạo, nhưng đối với tôi ông rất nhã nhặn. Bức phác họa chân dung Rosamond khiến ông thích lắm, ông bảo tôi vẽ thành một bức họa hoàn hảo, và còn mời tôi chiều hôm sau sang Vale Hall chơi.

Tôi đến. Đó là một ngôi nhà lớn, đẹp đẽ, chứng tỏ chủ nhân là một ngươi giàu có. Suốt quãng thì giờ tôi ở chơi, Rosamond tỏ ra rất vui thích. Cha cô cũng nhã nhặn, và sau bữa trà, trong lúc nói chuyện với tôi, ông bày tỏ bằng những lời nồng nhiệt sự tán đồng của ông đối với công việc tôi đã làm ở trường Morton; ông nói thêm rằng, theo những điều tai nghe mắt thấy, ông chỉ sợ chỗ này không xứng với tôi, và chẳng bao lâu, tôi sẽ bỏ đi nơi khác thích hợp hơn.

– Đúng thế! - Rosamond kêu lên - Cô ấy giỏi lắm, đủ tư cách làm một cô giáo trong một gia đình quyền quý, ba ạ.

Tôi nghĩ tôi thích ở đây hơn là ở bất cứ một gia đình quyền quý nào. Ông Oliver nói về ông Rivers và gia đình Rivers, với một thái độ kính trọng đặc biệt. Ông bảo đó là một gia đình có tiếng tăm từ lâu đời ở vùng này, tổ tiên nhà ấy khi xưa rất giàu có, có một thời tất cả vùng Morton này thuộc về họ, và ngay cả bây giờ, ông vẫn cho rằng con cháu nhà ấy, nếu họ muốn vẫn có thể kết hôn với một người thuộc tầng lớp cao sang nhất. Ông nhận rằng thật đáng tiếc một người trẻ tuổi tài năng như thế mà lại dự định đi xa làm nhà truyền giáo, thật là hoài phí cả một cuộc đời quý báu. Xem ý, ông Oliver cũng không phản đối một cuộc hôn nhân giữa Rosamond và St. John. Rõ ràng ông coi dòng dõi, tên tuổi và nghề nghiệp tôn quý của chàng mục sư trẻ tuổi cũng đủ bù lại sự nghèo nàn về gia sản.

Ngày mùng năm tháng mười một là một ngày nghỉ. Sau khi giúp tôi lau chùi nhà cửa, con bé giúp việc tôi đã ra về, nó hể hả được tôi cho một đồng penny. Chung quanh tôi chỗ nào cũng bóng lộn, không một vết bẩn, sàn đã cọ sạch, lưới chắn lò sưởi đã đánh sáng, ghế đã lau sạch tinh tươm. Tôi cũng tắm rửa và có cả một buổi chiều muốn làm gì thì làm.

Tôi dịch vài trang sách tiếng Đức mất một giờ; sau đó tôi lấy bảng pha màu, bút vẽ ra, và cắm cúi làm cái công việc thoải mải hơn, tức là hoàn thành bức chân dung cô Rosamond. Tôi vẽ xong mặt rồi, chỉ còn phải tô màu nốt nền tranh và bộ áo, cũng phải điểm thêm ít son vào cặp môi mọng, cho thêm vài búp tóc mềm mại chỗ này chỗ kia, tô đậm thêm cặp mi chút nữa là xong. Tôi đang mê mải vẽ cho xong những chi tiết thú vị ấy, thì sau mấy tiếng gõ nhẹ và nhanh, cánh cửa chợt mở ra và St. John bước vào:

– Tôi lại xem cô dùng ngày nghỉ vào việc gì. Tôi hy vọng rằng cô không tư lự gì chứ? Thế là phải, cô cứ vẽ thì sẽ thấy không cô đơn. Cô xem, tôi vẫn chưa thực tin cô đâu, tuy rằng cho đến nay cô đã có thái độ rất đáng phục. Tôi mang lại cho cô một quyển sách để đọc giải trí buổi tối - và ông đặt lên bàn một cuốn sách mới tinh, một tập thơ, một trong những sáng tác chân chính mà công chúng may mắn có thời đó, thời đại hoàng kim của nền văn học hiện đại, thường được thưởng thức. Còn các độc giả của thời chúng ta thì, than ôi! Không được may mắn như vậy. Nhưng hãy cứ vững lòng! Tôi không dừng lại ở đây để lên án hay than vãn. Tôi biết rằng thi ca không chết, mà các thiên tài không phải là đã mất hết; Mammon¹¹⁹ cũng không thể tác oai tác quái trói buộc thiên tài, hoặc giết thi ca, rồi có ngày cả hai sẽ lại xác nhận sự tồn tại, sự có mặt, sự tự do và sức mạnh của bản thân. Hỡi các vị thiên thần hùng mạnh ngủ yên trên thiên đường! Các vị cười mỉm khi những linh hồn dơ dáy đắc thắng, và những kẻ yếu đuối than khóc trên sự tiêu diệt của tài năng. Thi ca bị hủy diệt chăng? Thiên tài bị xua đuổi chăng? Không, không! Này, hỡi sự Dung tục! Đừng để cho lòng ghen ghét thúc đẩy ngươi nghĩ thế. Không! Chẳng những cả hai vẫn sống, mà vẫn còn thống trị, và tái tạo; và nếu không có ảnh hưởng linh diệu của thiên tài và thi ca lan tràn khắp nơi thì ngươi đã phải sống ở địa ngục rồi, địa ngục của sự ti tiện của chính ngươi.

Trong khi tôi say sưa liếc qua những trang xán lạn của cuốn Marmion (vì chính đó là tác phẩm Marmion¹²⁰), ông St. John cúi xuống xem bức họa của tôi. Ông chợt giật mình đứng thẳng lên, ông không nói gì cả. Tôi ngửng lên nhìn ông. Ông lảng tránh mắt tôi. Tôi hiểu ý nghĩ của ông, và có thể đọc rõ được trong trái tim ông, lúc ấy tôi cảm thấy bình tĩnh và thản nhiên hơn ông; tạm thời tôi có lợi thế hơn ông. Tôi nảy ra ý muốn giúp ông một việc tốt, nếu có thể được.

Tôi nghĩ thầm: "Với tất cả sự cương quyết và tính tự chủ của ông, ông ta tự ép mình phải chịu một thử thách quá gay go, ông giấu kín mọi tình cảm và đau khổ trong lòng không biểu lộ, không thú nhận, không thổ lộ một điều gì hết. Ta nói chuyện chút ít về cô Rosamond đáng yêu, người mà ông nghĩ ông không được lấy, chắc là sẽ có lợi cho ông. Ta sẽ khiến ông phải nói".

Tôi nói trước: "Mời ông ngồi xuống ghế, ông Rivers". Nhưng ông trả lời rằng phải đi ngay, bao giờ ông cũng trả lời như vậy. Tôi nghĩ thầm: "Được thôi, ông muốn đứng thì cứ đứng. Nhưng ông cũng chẳng đi ngay được đâu, tôi đã quyết định thế. Ít nhất thì sự cô độc cũng sẽ chẳng tốt gì cho ông, cũng như cho tôi. Tôi sẽ thử xem liệu có tìm được nguồn bí ẩn của tâm sự ông không, liệu có khám phá được một kẽ hở trong bộ ngực cẩm thạch kia, để nhỏ vào đó một giọt linh dược của tình thông cảm không".

– Bức chân dung này có giống không? - Tôi hỏi đột ngột.

– Giống à? Giống ai? Tôi chưa xem kỹ.

– Ông xem kỹ rồi, ông Rivers ạ.

Ông hơi giật mình vì sự đường đột lạ lùng và bất chợt của tôi. Ông nhìn ngơ ngác. Tôi tự nhủ: "Ồ, đã có gì đâu, tôi không chịu bị lừa vì thái độ lãnh đạm của ông đâu. Tôi chuẩn bị để còn đi xa hơn nữa kia". Đoạn tôi nói tiếp:

– Ông đã xem kỹ càng rồi, nhưng ông muốn xem lại thì tôi cũng không ngăn ông đâu.

Rồi tôi đứng dậy đặt bức họa vào tay ông. Ông khen:

– Vẽ khéo lắm, màu sắc dịu, sáng, thực là một bức họa rất đẹp và hoàn chỉnh.

– Vâng, vâng. Những cái đó thì tôi biết rồi. Nhưng ông xem nó có giống không? Giống ai nào?

Hơi ngần ngừ, ông đáp:

– Tôi đoán là cô Oliver.

– Dĩ nhiên rồi, và bây giờ thì, thưa ông, để thưởng ông đã đoán đúng, tôi xin hứa sẽ vẽ cho ông một bức thật cẩn thận, giống hệt bức này, miễn là ông bằng lòng nhận món quà biếu này. Tôi không muốn phí thì giờ và công sức vào một tặng phẩm mà ông cho là vô giá trị.

Ông vẫn tiếp tục ngắm bức tranh, càng nhìn, ông càng giữ chặt lấy nó và lại càng có vẻ tha thiết với nó.

Ông lẩm bẩm: "Giống lắm. Cặp mắt vẽ hệt như thật, màu sắc, ánh sáng, vẻ mặt đều hoàn hảo. Tươi lắm!".

– Giá ông có một bức tranh giống thế, thì ông sẽ thích hay là bực mình? Ông hãy cho tôi biết điều đó. Khi nào ông ở Madagascar, hay ở Cape, ở Ấn Độ, mà có nó thì nó sẽ là một niềm vui an ủi cho ông không? Hay nhìn nó chỉ khiến ông nhớ lại những kỷ niệm bực bội, chán chường?

Ông lén nhìn lên, ngó tôi, ngần ngừ bối rối rồi lại ngắm bức họa.

– Hẳn là tôi muốn có nó, còn như vậy là khôn ngoan hay hợp lý không lại là chuyện khác.

Vì đã biết chắc Rosamond quả thực yêu ông, và cha cô xem chừng không phản đối cuộc hôn nhân ấy, nên tôi - người không theo đuổi những mục đích cao xa như St. John - trong thâm tâm rất muốn tác thành cho hai người. Tôi nghĩ giá ông được thừa hưởng cái gia tài to lớn của ông Oliver thì ông cũng có thể làm được nhiều điều tốt, chẳng cần phải đi xa tới những vùng nhiệt đới, để cho thiên tài phải mai một, sức lực phải tàn tạ. Tin chắc như vậy, tôi bèn trả lời:

– Cứ như tôi thấy, giá ông lấy phắt ngay "nguyên bản" nhân thể thì khôn ngoan hợp lý hơn cả.

Lúc ấy ông đã ngồi xuống, ông đặt bức họa lên bàn trước mặt, hai tay bưng lấy trán, ông cúi sát vào bức họa, nhìn âu yếm.

Tôi nhận thấy bây giờ ông không bực tức hay sửng sốt vì những lời táo bạo của tôi nữa. Tôi còn biết ông cảm thấy một niềm vui thú mới mẻ, một sự dễ chịu không ngờ, khi được nghe người khác thẳng thắn đề cập một vấn đề mà ông vẫn cho là không nên nói tới, khi được nghe bàn đến chuyện ấy một cách tự nhiên. Quả thực những người dè dặt nhiều khi cần được bàn luận thẳng thắn về những tình cảm và đau khổ của họ hơn là những người ưa cởi mở. Dầu sao thì kẻ khắc kỷ có bề ngoài khắc khổ nhất cũng vẫn là con người, và nếu với thiện chí ta dám có táo bạo khuấy động "cái biển im lìm" của tâm hồn họ thì nhiều khi lại là giúp họ một việc rất tốt.

Tôi đứng ngay sau lưng ghế ông, nói:

– Cô ấy yêu ông, tôi biết chắc thế - và thân phụ cô ấy cũng kính trọng ông. Hơn nữa, cô ấy xinh đẹp tuy hơi nông nổi, nhưng trí tuệ của ông cũng đủ cho cả hai người rồi. Ông phải lấy cô ấy mới được.

– Cô ấy có yêu tôi không? - Ông hỏi.

– Chắc chắn rồi, yêu ông hơn bất cứ người nào khác. Cô ấy nhắc đến ông luôn, không có chuyện gì cô thích nói và hay nói tới bằng chuyện ấy.

– Nghe cô nói, thế thì cũng thú đấy, thú lắm. Cô cứ nói độ mười lăm phút nữa đi - Và ông rút ngay đồng hồ ra đặt lên bàn để tính giờ.

– Nhưng nói tiếp để làm gì - Tôi hỏi - khi mà có lẽ ông lại đang chuẩn bị một luận điệu phản đối ác liệt, hoặc lại rèn sẵn một dây xiềng để trói buộc trái tim ông?

– Đừng nên tưởng tượng những điều quá đáng như thế. Hãy thử như là tôi đang nhượng bộ, đang mềm lòng, tình yêu của con người trào dâng trong trí tôi như một dòng suối mới khơi ra và êm đềm chảy tràn ngập cái cánh đồng mà tôi đã cẩn thận, đã khổ công vun xới... đã siêng năng gieo hạt giống của những ý đồ tốt đẹp và những dự định hỷ xả. Vậy mà bây giờ nó lại bị ngập trong dòng nước lũ êm ái, ngọt ngào - những mầm non kia chìm dưới nước để rồi bị một thứ thuốc độc thơm tho hủy hoại. Tôi đang trông thấy tôi nằm dài trên ghế đi văng ở phòng khách ở lâu đài Vale Hall, dưới chân cô Rosamond Oliver vợ tôi. Nàng đang nói bằng một giọng ngọt ngào, đang nhìn xuống tôi với cặp mắt mà bàn tay khéo léo của cô đã họa lại được giống hệt như thế này, đang cười với tôi bằng đôi môi màu san hô này. Nàng là của tôi... tôi là của nàng. Cuộc đời hiện đại và thế giới phù du này đủ cho tôi rồi. Thôi im nào! Đừng nói gì cả... Tim tôi đang tràn đầy hoan lạc... giác quan tôi đang ngây ngất... Hãy để mặc cho quãng thì giờ tôi đã ấn định êm đềm trôi qua.

Tôi chiều ý ông. Chiếc đồng hồ vẫn kêu tích tắc đều đều, ông thở khẽ và dồn dập. Tôi đứng yên. Mười lăm phút trôi đi, trong sự im lìm ấy, ông bỏ đồng hồ vào túi, đặt bức họa xuống, đứng dậy và đến bên lò sưởi. Ông nói:

– Đó là khoảng thời gian ngắn ngủi tôi dành cho mê sảng và ảo ảnh. Tôi đã ngã đầu lên ngực sự cám dỗ và vui lòng để nó tròng lên cổ tôi cái ách kết bằng hoa của nó. Tôi đã nếm chén rượu của nó. Cái gối nóng như lửa đốt; và trong vòng hoa có một con ong, rượu có vị chua cay, nhưng điều nó hứa hẹn thực là vô nghĩa... nó đưa ra toàn những sự giả dối. Tôi trông thấy và hiểu rõ tất cả những cái đó.

Tôi nhìn ông kinh ngạc. Ông nói tiếp:

– Có một điều lạ là trong khi tôi yêu Rosamond một cách điên cuồng như thế - với tất cả mãnh lực, thực thế đấy, của mối tình say đắm đầu tiên, đối với một con người quả là xinh đẹp, duyên dáng và quyến rũ tuyệt trần - thì đồng thời tôi lại ý thức một cách bình thản, chắc chắn rằng cô ấy không thể là người vợ tốt cho tôi, không thể là người bạn đời thích hợp với tôi, nếu lấy cô ấy thì chỉ độ một năm sau là tôi sẽ khám phá ra điều đó, và tiếp theo mười hai tháng hạnh phúc sẽ là mối tiếc hận suốt đời. Tôi biết thế lắm.

– Thế thì lạ thực, - Tôi buột miệng nói.

Ông lại tiếp:

– Trong khi một phần nào đó trong con người tôi xúc động mãnh liệt trước vẻ quyến rũ, thì một phần khác lại ý thức một cách thấu đáo về những nhược điểm của cô ta. Đó là những nhược điểm khiến cô ta không thể đồng tình chút nào với những gì tôi đang khao khát, không thể cộng tác chút nào cho những gì tôi dự định thực hiện. Rosamond, chịu khổ cực, chịu vất vả, làm một nữ tông đồ ư? Rosamond, vợ một nhà truyền giáo ư? Không!

– Nhưng không nhất thiết ông cứ phải là nhà truyền giáo, ông có thể từ bỏ dự định đó.

– Từ bỏ! Sao kia! Thiên chức của tôi? Sự nghiệp lớn lao của tôi? Cái nền móng tôi đặt trên mặt đất này để xây dựng một tòa lâu đài trên thiên đường? Hy vọng của tôi được kể đến trong số những người đã vượt lên mọi tham vọng để đạt tới cái tham vọng vinh quang nhất là phục vụ đồng loại, là mang sự hiểu biết đến vương quốc của sự ngu tối, đem lại hòa bình thay thế cho chiến tranh, đem tự do thay thế cho nô lệ, đem tôn giáo thay thế cho dị đoan, đem hy vọng lên thiên đường thay thế cho nỗi lo sợ phải xuống địa ngục? Tôi phải từ bỏ điều ấy sao? Nó còn quý báu hơn cả máu trong người tôi, nó là ngôi sao dẫn đường và là vị cứu tinh của đời tôi.

Ngừng một lúc lâu, tôi nói:

– Còn cô Oliver! Nỗi đau buồn và thất vọng của cô ấy không đáng kể đối với ông sao?

Lúc nào cô Oliver chẳng có những người cầu cạnh, bâu lấy chung quanh, chỉ không đầy một tháng, hình ảnh tôi sẽ phai mờ trong trái tim cô ấy. Cô ấy sẽ quên tôi, và có lẽ sẽ lấy một người nào đó làm cho cô sung sướng hơn tôi nhiều.

– Ông nói thì khá thản nhiên đấy, nhưng trong cuộc đấu tranh này ông cũng bị đau khổ, người ông đang héo hon đi đấy.

– Không phải. Nếu tôi có gầy đi một chút, thì là vì tôi lo lắng cho kế hoạch của tôi, còn chưa ổn định... ngày lên đương của tôi cứ bị hoãn lại mãi. Mới sáng nay, tôi còn nhận được tin là vị mục sư thế chân tôi mà tôi ngóng đợi từ bao lâu, chưa thể đến thay tôi trong vòng ba tháng tới, và ba tháng rất có thể kéo dài thành sáu tháng.

– Mỗi khi cô Oliver bước vào lớp học, ông run lên và đỏ mặt là gì.

Một lần nữa mặt ông lại thoáng lộ vẻ ngạc nhiên. Ông không tưởng tượng được lại có một người đàn bà dám nói những câu như thế với một người đàn ông. Riêng tôi, nói những câu chuyện như vậy tôi thấy rất tự nhiên. Tôi không bao giờ tiếp xúc vói những tâm hồn mạnh mẽ, kín đáo và tinh tế, dù là đàn ông hay đàn bà, chừng nào tôi chưa vượt được những thành lũy ngoại vi của sự dè dặt theo thói tục, chưa bước qua ngưỡng cửa của tâm tình, và chưa chiếm được một chỗ trong đáy tim sâu kín của họ.

– Cô độc đáo lắm - Ông nói - và không nhút nhát chút nào. Tinh thần cô có một cái gì táo bạo, cũng như mắt cô có một cái gì soi mói. Nhưng cho phép tôi nói quyết với cô rằng cô đã phần nào hiểu lầm những xúc động của tôi. Nó không sâu sắc và mãnh liệt đến như cô tưởng. Cô đã ban cho tôi một sự thông cảm rộng rãi quá mức tôi đáng được hưởng. Khi tôi đỏ mặt và run lên trước mặt cô Oliver, tôi không thương hại mình đâu. Tôi khinh bỉ sự yếu đuối. Tôi biết như thế là hèn kém, đó chỉ là một cơn sốt của xác thịt, chứ không phải, tôi xin nói rõ, một xúc động của tâm hồn. Tâm hồn tôi cố định như một tảng đá ăn sâu dưới đáy một đại dương xáo động. Cô nên hiểu tôi là một người thế nào, một con người lạnh lùng và sắt đá.

Tôi mỉm cười hoài nghi. Ông nói tiếp:

– Cô đã đột ngột tấn công buộc tôi phải thổ lộ tâm sự, và bây giờ tôi đã thổ lộ hết cho cô thấy rồi. Lột bỏ cái áo xác thịt mà Cơ đốc giáo che phủ lên những dị dạng của loài người, tôi xuất hiện nguyên hình, chẳng qua chỉ là con người sắt đá đầy tham vọng. Trong mọi tình cảm, chỉ những tình yêu mến tự do là thường xuyên có ảnh hưởng đến tôi. Người hướng đạo của tôi là Lý trí chứ không phải Tình cảm, tham vọng của tôi vô bờ bến, ước nguyện của tôi là làm nhiều hơn, vươn cao hơn những người khác; không bao giờ thỏa mãn. Tôi sùng kính sự kiên trì, tính nhẫn nại, tính cần cù và tài năng, vì chỉ với những phương tiện đó con người mới thực hiện được những mục đích lớn lao, mới vươn lên được tới đỉnh cao. Tôi quan tâm theo dõi công việc cô làm, vì tôi coi cô là một người phụ nữ mẫn cán, ngăn nắp, có nghị lực, chứ không phải vì tôi cảm thông sâu sắc với những gì cô đã trải qua, hoặc những gì hiện còn làm cô đau khổ.

Tôi nói:

– Ông tự mô tả như một nhà triết học tà giáo.

– Không, giữa tôi và các nhà triết học tự nhiên có điểm khác biệt này, tôi có đức tin và tôi tin ở kinh Phúc âm. Cô đã dùng một hình dung từ không đúng. Tôi không phải là một nhà triết học tà giáo, nhưng là một nhà triết học Cơ đốc, một môn đồ trong tông phái Jesus. Là đệ tử của Jesus, tôi thừa nhận những học thuyết thuần khiết, nhân từ và bác ái của Người. Tôi cổ vũ cho những học thuyết ấy, tôi đã nguyện truyền bá những học thuyết ấy. Ngay từ khi tôi còn trẻ, tôn giáo đã chinh phục tôi và đã vun xới những đức tính bẩm sinh của tôi như thế này: Từ cái mầm mống nhỏ bé, là tình yêu mến tự nhiên, nó đã phát triển thành cái cây xum xuê cành lá, là tình bác ái. Từ cái rễ cây hoang dại, xơ xác, là lòng trung thực của con người, nó đã vun xới thành một ý thức đúng đắn về Công lý thiêng liêng. Lòng khao khát đạt tới quyền thế và danh vọng cho tấm hình hài khốn nạn của tôi, nó đã đổi thành lòng khao khát mở rộng vương quốc cho Chúa tể của tôi, đem lại những chiến thắng cho những lá cờ của Thánh giá. Tất cả những điều đó tôi đều nhờ tôn giáo mà có, tôn giáo đã biến những vật liệu thô sơ thành những điều cao cả nhất, đã xén cắt và rèn luyện bản tính cho tốt hơn. Nhưng tôn giáo không dứt bỏ được bản tính, mà sẽ không bao giờ dứt bỏ được cho đến khi "tấm hình hài mỏng manh này được khoác bộ áo bất tử".

Nói xong, ông cầm lấy mũ đặt trên bàn, cạnh bảng pha màu của tôi. Một lần nữa, ông lại nhìn vào bức chân dung.

– Cô ấy đẹp thực - Ông lẩm bẩm - thực xứng đáng với cái tên Bông hồng của trần gian!¹²¹

– Tôi có thể vẽ một bức khác cho ông không?

– Cui bono¹²²? Không.

Ông kéo tờ giấy mỏng che bức họa, tờ giấy tôi vẫn thường dùng để tì tay vẽ cho khỏi làm ố mặt tranh. Tôi không thể nói rõ ông chợt nhìn thấy gì trên giấy trắng đó, nhưng có một cái gì đã đập vào mặt ông. Ông chộp lấy tờ giấy, nhìn vào bên lề, đoạn liếc tôi, với cặp mắt lạ lùng khó tả và khó hiểu. Cái nhìn ấy hình như muốn ghi nhận lấy mọi chi tiết về thân hình, mặt mũi và quần áo của tôi, vì cái nhìn của ông lướt khắp người tôi, nhanh và sắc như một tia chớp. Môi ông hé mỏ như định nói, nhưng rồi ông kìm ngay câu định nói lại, dù là câu gì đi nữa.

– Có chuyện gì thế? - Tôi hỏi.

– Chẳng có gì cả. - Ông trả lời và đặt lại tờ giấy vào chỗ cũ. Tôi thấy ông khéo léo xé một mẩu nhỏ ở bên lề, và cất vào bao tay, rồi vội vã gật đầu chào và đi mất.

– Ô hay! Tôi thốt lên, và dùng ngay một câu ngạn ngữ của địa phương: "Có trời mà hiểu!".

Đến lượt tôi chăm chú nhìn lại tờ giấy, nhưng chẳng thấy gì ngoài mấy vệt bút tôi vạch lên đó để thử màu.

Tôi suy nghĩ về sự bí ẩn ấy trong hai phút, nhưng thấy không sao giải đáp được, và cũng chắc là không có gì quan trọng, nên tôi bỏ qua và rồi cũng quên đi ngay.

CHƯƠNG XXXIII

Ông St. John đi khỏi thì tuyết bắt đầu rơi, gió bão quay cuồng suốt đêm. Ngày hôm sau một cơn gió lạnh cuốn thêm đến những đợt tuyết rơi. Đến lúc chiều tà thì tuyết đã chất đống trong thung lũng, khó lòng mà đi qua được. Tôi đã hạ cánh chớp cửa sổ xuống, chặn một cái nệm nhỏ ở khe cửa để tuyết khỏi tràn vào nhà, nhóm lửa lên và sau gần một tiếng đồng hồ ngồi bên lò sưởi nghe tiếng gió bão gầm thét. Tôi bèn thắp nến, lấy cuốn Marmion xuống và bắt đầu đọc:

Bóng chiều ngả đỉnh Norham vời vợi,

Giải trên dòng Tweed rộng thẳm sâu,

Trên dải non Cheviot lẻ loi.

Những khối tháp, những vọng lâu bảo vệ,

Những lũy thành bao quanh ngạo nghễ,

Trong ánh vàng rực sáng bóng chiều rơi...

Chẳng thấy lúc nhạc điệu thi ca khiến tôi quên cả bão táp.

Bỗng có tiếng động, tôi cho là tiếng gió lay cánh cửa. Không phải, chính là St. John từ bên ngoài bão tuyết, từ ngoài đêm tối đang rên rỉ, nhấc then cửa bước vào, và đứng ngay trước mặt tôi. Tấm áo choàng phủ trên thân hình dỏng cao của ông trắng toát như một tảng băng. Tôi gần như kinh hoàng, không ngờ lại có người khách từ dưới thung lũng phủ đầy tuyết đến thăm đêm nay.

– Có tin dữ à? - Tôi hỏi - Chuyện gì xảy ra vậy?

– Không, sao cô dễ hoảng hốt thế! - Ông trả lời, cởi áo choàng ra và treo lên cửa, lặng lẽ đẩy vào khe cửa tấm thảm mà lúc bước vào ông đã làm xô lệch đi. Ông giậm chân để giũ tuyết bám vào giày và nói:

– Tôi đến làm bẩn cái sàn nhà sạch bóng của cô mất, nhưng cô hãy tha lỗi cho tôi một lần nữa. - Rồi ông bước lại gần ngọn lửa - Phải khó nhọc lắm tôi mới đến được đây, tôi dám quyết với cô thế - Ông hơ tay vào lửa nói: - Có một chỗ tôi bị tuyết ngập đến tận lưng, được cái may là tuyết cũng mềm thôi.

– Nhưng tại sao ông lại đến? - Tôi thốt hỏi, không kịp giữ gìn.

– Cô hỏi một người khách đến chơi như vậy chẳng niềm nở chút nào, nhưng vì cô hỏi nên tôi cũng xin trả lời là tôi đến chỉ để nói chuyện với cô một chốc thôi. Tôi đã chán những quyển sách câm lặng và các gian buồng trống rỗng của tôi. Vả lại từ hôm qua, tôi đã cảm thấy háo hức của một người được nghe một nửa câu chuyện, đang nóng lòng nghe nốt.

Ông ngồi xuống. Tôi nhớ lại cử chỉ lạ lùng của ông hôm qua, và thực tình tôi bắt đầu lo hay ông ta loạn óc rồi chăng. Tuy nhiên, nếu ông mất trí thật thì ông sẽ là một người lạnh lùng và thuần tính. Chưa bao giờ tôi thấy khuôn mặt đẹp trai của ông lại giống mặt tượng cẩm thạch như lúc này, khi ông gạt mái tóc đẫm tuyết sang một bên, để ánh lửa chiếu lên vầng trán xanh xao và cặp má cũng chẳng hồng hào gì, trên đó tôi buồn bã nhận thấy có in hằn dấu vết của tư lự và đau khổ. Tôi chờ đợi ông nói lên điều gì mà tôi có thể hiểu được, nhưng bây giờ ông chỉ chống tay vào cằm, mấy ngón tay đặt lên môi, ông đang suy nghĩ. Tôi bàng hoàng nhận thấy bàn tay ông cũng gầy guộc như mặt ông vậy. Một tình thương dạt dào, có lẽ ngoài ý muốn, tràn ngập lòng tôi. Tôi bỗng nói:

– Tôi mong ước Diana và Mary về sống với ông. Để ông trơ trọi một mình như thế thực đáng ái ngại quá, mà ông thì chẳng quan tâm gì đến sức khỏe.

– Đâu có thế - Ông nói - khi nào cần tôi vẫn tự săn sóc lấy mình. Hiện nay tôi vẫn khỏe. Cô thấy tôi có gì là không ổn?

Câu ấy ông nói bằng một giọng hờ hững, thờ ơ, tỏ ra rằng thái độ ân cần của tôi, ít ra theo ý ông, là rất thừa. Tôi yên lặng.

Ông vẫn chậm rãi đưa ngón tay xoa vành môi trên và cặp mắt mơ màng vẫn không rời lò lửa rực cháy. Thấy cần phải nói câu gì đấy cho có chuyện, tôi bèn hỏi ông có bị lạnh vì gió từ cửa phía sau ông thổi vào không.

– Không, không - Ông trả lời ngắn ngủi và có vẻ bực mình.

Tôi thầm nghĩ: "Được thôi, nếu ông không muốn nói chuyện thì cứ việc ngồi yên. Tôi sẽ để mặc ông một mình, và trở về với cuốn sách của tôi".

Thế rồi tôi khêu lại ngọn đèn và đọc tiếp tập thơ Marmion. Lát sau ông khẽ động đậy, lập tức mắt tôi theo dõi cử chỉ của ông, ông chỉ lấy từ trong túi ra một cái ví da, rồi lại tiếp tục trầm mặc suy nghĩ. Có một người khó hiểu như thế ngồi lỳ trước mặt thì cố đọc sách cũng bằng vô ích, mà tôi cũng chẳng thể chịu câm nín mãi trong lúc đang sốt ruột thế này được, tôi phải nói, rồi ông muốn cự tôi thì cự.

– Gần đây ông có được tin gì về Diana và Mary không?

– Không, kể từ khi được bức thư tôi đưa cô xem tuần trước.

– Công việc ông đang sửa soạn không có gì thay đổi cả chứ? Liệu ông có phải rời Anh quốc sớm hơn ông dự định không?

– Tôi cho rằng không. Tôi đâu có được may mắn như vậy.

Không được kết quả gì tôi bèn thay đổi trận địa. Tôi xoay câu chuyện về nhà trường và các học trò của tôi.

– Mẹ em Mary Garrett đã khá rồi, sáng nay Mary đã đi học được, tuần tới tôi lại có thêm bốn cô học trò mới ở dưới xưởng đúc. Nếu không vì mưa tuyết thì hôm nay chúng đã đến học rồi.

– Thế à?

– Ông Rivers trả tiền học cho hai đứa đấy.

– Thật hả?

– Ông ấy định lễ Giáng sinh này sẽ thết cả trường một bữa.

– Tôi biết.

– Ông gợi ý thế phải không?

– Không.

– Thế ai vậy?

– Con gái ông ấy, tôi đoán thế.

– Thực đúng tính cô ấy, cô ấy tốt quá.

– Phải.

Tiếp theo lại là một im lặng trống rỗng, đồng hồ điểm tám tiếng. Ông như bừng tỉnh, duỗi chân ra, ngồi thẳng lên và quay lại phía tôi, nói:

– Cô hãy bỏ sách xuống một lát, và lại gần phía cửa đây.

Ngạc nhiên và không biết thế nào, tôi vâng theo lời ông.

– Trước đây nửa giờ tôi có nói đang nóng lòng nghe nốt câu chuyện. Nghĩ lại, tôi thấy vấn đề sẽ được giải quyết tốt hơn nếu tôi đóng vai người kể chuyện và chuyển cô sang địa vị người nghe chuyện. Trước khi bắt đầu cũng nên thành thực báo cho cô biết rằng câu chuyện tôi kể đây có lẽ sẽ hơi nhàm tai cô, song những tình tiết đã nhắc đi nhắc lại nhiều lần, đôi khi do người khác nói lại có thêm phần mới mẻ. Vả chăng, dù là nhàm hay mới, thì chuyện tôi kể cũng ngắn thôi.

– Hai mươi năm trước đây, một vị mục sư nghèo - cô đừng quan tâm đến tên ông ta vội - yêu một thiếu nữ con một nhà giàu, cô này cũng yêu ông ta và lấy ông mặc dù bị gia đình phản đối; do đó ngay sau khi cưới, gia đình đã từ cô ta. Chưa được hai năm, cặp vợ chồng liều lĩnh ấy đã chết cả, và yên ổn nằm bên nhau dưới cùng một tấm mộ chí. (Tôi đã tới thăm mộ họ, ở một nghĩa địa rộng bao quanh tòa nhà thờ cũ kỹ, xám đen như bồ hóng, tại một thành phố thủ công nghiệp mới phát triển rất mau thuộc quận...). Họ đã để lại một đứa con gái, mà ngay từ khi mới chào đời đã được Tình thương đón nhận vào lòng một cách lạnh lẽo, như đông tuyết tôi bị ngập vào lúc nãy. Tình thương đã mang cô bé không thân thích đó tới một nhà trong họ về đằng mẹ, người này rất giàu, cô bé được một bà mợ nuôi nấng, bà này tên là (bây giờ tôi mới nói tên) bà Reed ở Gateshead - cô giật mình à, cô nghe thấy có tiếng gì thế? Chắc là có con chuột nào chạy trên kèo nhà ở lớp học bên cạnh thôi, trước khi tôi cho sửa lại thì đây vẫn là kho chứa thóc, mà kho chứa thóc thì bao giờ cũng lắm chuột - Ta tiếp tục nhé - bà Reed nuôi cô bé mồ côi được mười năm, sống với bà ta cô bé có được sung sướng hay không, tôi không được nghe nói, nhưng cuối thời gian này cô bé được chuyển tới một nơi mà cô cũng biết - vì chính là Trường mồ côi Lowood, nơi cô đã lưu trú một thời gian khá lâu. Hình như ở đó cô ta đã làm việc một cách đáng khen, từ một học sinh, cô ấy trở thành một giáo viên giống như cô vậy - thực tình tôi rất lấy làm lạ thấy chuyện của cô ta có nhiều điểm giống cô - sau đó, cô ấy đi làm cô giáo dạy trẻ ở tư gia, về điểm này số phận của hai người lại giống nhau như hệt. Cô ấy trông nom việc giáo dục cho con nuôi của một ông Rochester nào đó.

– Ông Rivers! - Tôi ngắt lời.

– Tôi cũng đoán được cô đang nghĩ gì - Ông nói - nhưng cô hãy cứ bình tâm một lát. Tôi sắp kể xong rồi, cô hãy chịu khó nghe cho đến hết, về tính tình ông Rochester, tôi không biết gì hết, ngoài chuyện ông ấy muốn lấy cô giáo, có cưới xin tử tế, nhưng đúng lúc ra trước bàn thờ làm phép cưới, cô ấy mới biết rằng ông này đã có một người vợ, hiện còn sống, tuy bị điên. Sau đó, thái độ của ông ấy ra sao, ông ấy muốn đề nghị thế nào, thì chỉ là chuyện tôi phỏng đoán. Nhưng khi xảy ra một việc khiến cần phải tìm gặp cô giáo, thì lúc ấy người ta mới phát hiện là cô ta đã đi rồi, chẳng ai biết đi đâu, lúc nào, cách nào. Cô ta bỏ lâu đài Thornfield ra đi lúc ban đêm; mọi sự tìm kiếm đều không có kết quả. Người ta đã sục sạo khắp vùng, mà không hề thấy tung tích cô ấy. Nhưng phải tìm cho bằng được cô ấy, nên người ta đã đăng tin tìm người trên khắp các báo, chính tôi cũng có nhận được một lá thư của một luật sư tên là Briggs, báo cho tôi biết những chi tiết mà tôi vừa kể cho cô nghe. Câu chuyện cũng lạ đấy chứ?

Tôi nói:

– Xin ông hãy bảo cho tôi biết điều này - ông đã biết nhiều như thế, nhất định ông có thể nói cho tôi rõ - ông Rochester bây giờ thế nào? Ông ấy ở đâu? Ông đang làm gì? Có được khỏe không?

– Tôi không biết tí gì về những điều liên quan tới ông Rochester. Bức thư không nói gì đến ông ta, chỉ kể lại việc mưu toan trái phép có tính chất lường gạt mà tôi đã nói.

Có lẽ cô nên hỏi tên cô giáo và tìm biết sự việc gì đã xảy ra mà cần phải có mặt cô ta thì hơn.

– Thế không ai đến lâu đài Thornfield à? Không ai gặp ông Rochester sao?

– Tôi đoán là không.

– Nhưng họ phải viết thư cho ông ấy chứ?

– Cố nhiên.

– Thế ông ấy trả lời thế nào? Ai nhận được thư của ông ấy?

– Ông Briggs cho biết rằng thư trả lời không do ông Rochester viết, mà do một bà ký tên là Alice Fairfax.

Tôi bàng hoàng lạnh toát cả người, nỗi sợ nhất của tôi có lẽ thành sự thực mất. Rất có thể ông đã rời nước Anh, và trong lúc tuyệt vọng lại lao đầu vào những nơi ăn chơi trước kia trên lục địa. Và rồi ở đó liệu ông có tìm được thứ ma túy nào để chữa cho khỏi những nỗi đau khổ của ông, có tìm được một người tình nào hợp với những say mê của ông không?

Tôi không dám trả lời câu hỏi ấy. Ôi, ông chủ tội nghiệp của tôi, người đã một lần gần như là chồng tôi, người tôi thường gọi là "Edward thân yêu của em!".

Ông Rivers nhận xét:

– Ông ta hẳn phải là một người xấu.

Tôi hết sức bênh:

– Ông không biết ông ấy, ông đừng nên phê phán.

– Được lắm - Ông thản nhiên trả lời - thực ra tôi còn bận nghĩ những việc khác hơn về ông ta, tôi còn phải kể hết câu chuyện chứ. Cô đã không hỏi tên cô giáo, thì tôi đành tự nói ra vậy... Khoan đã... tên cô ta đây... Xem những điều quan trọng viết ra giấy trắng mực đen bao giờ cũng tốt hơn.

Ông lại rút ví da, lục lọi tìm kiếm, cuối cùng moi trong ví một mẩu giấy xé vội. Nhìn loại giấy và các vệt sơn màu xanh nước biển và màu đỏ thắm, tôi nhận ngay ra là một mảnh xé ở tờ giấy tôi dùng để tì tay khi vẽ tranh. Ông đứng lên, giơ mẩu giấy sát vào mắt tôi, và tôi đọc thấy chữ "Jane Eyre" do chính tay tôi viết bằng mực đen, chắc là trong một phút đãng trí.

– Briggs viết cho tôi về một cô Jane Eyre - Ông nói - các lời đăng báo cũng nói đến một cô Jane Eyre. Tôi lại biết một cô Jane Elliott. Thú thực là tôi đã ngờ rồi, nhưng mãi đến chiều hôm qua tôi mới biết chắc chắn. Cô nhận tên mình và bỏ "bí danh" đi chứ.

– Vâng, vâng, nhưng ông Briggs ở đâu? Có lẽ ông ấy biết nhiều về ông Rochester nhiều hơn ông.

– Briggs ở London, tôi không biết rằng ông ta có biết được điều gì về ông Rochester. Ông ta không quan tâm đến ông Rochester. Trong khi ấy cô chỉ lưu ý đến những chi tiết phụ mà lãng quên điểm chính. Sao cô không hỏi ông Briggs tìm cô để làm gì, ông ta cần gì về cô?

– Được rồi, ông ta muốn gì?

– Chỉ để báo cho cô biết rằng cậu cô, ông Eyre ở Madeira đã mất rồi, để lại tất cả gia sản cho cô, và bây giờ thì cô giàu rồi - chỉ có thế thôi, không có gì hơn nữa.

– Vâng! Tôi giàu à?

– Vâng, cô giàu rồi... cô được thừa kế hẳn hoi.

Lại yên lặng.

– Cố nhiên cô phải chứng minh tên tuổi - St. John nói tiếp luôn - điều này chẳng có khó khăn gì, rồi cô nhận được gia tài ngay. Tài sản của cô hiện gửi tại ngân hàng nước Anh. Ông Briggs hiện giữ chúc thư và các giấy tờ cần thiết.

Thực là một chuyện bất ngờ! Trong một phút từ nghèo khó nhảy lên giàu có thì cũng hay đấy chứ, phải không bạn đọc... hay tuyệt. Nhưng đấy không phải là một chuyện người ta có thể hiểu được ngay, và do đó sung sướng được ngay. Vả chăng, ở đời còn nhiều cái may mắn khác say sưa hơn. Sự may mắn này thì cụ thể, đó là một chuyện của đời sống thực tiễn, không có gì là lý tưởng cả, những gì liên quan đến nó đều cụ thể và bình thản, và những biểu hiện vui mừng cũng vậy. Người ta sẽ không nhảy cỡn lên mà "hoan hô" ầm ĩ, khi nghe thấy mình được hưởng một gia tài, người ta bắt đầu suy nghĩ về trách nhiệm, tính toán công việc. Vài mối lo âu chín chắn nào đó nảy sinh, và đã tự kìm mình, để suy nghĩ về sự may mắn của ta với vầng trán tư lự.

Vả chăng, những chữ "di chúc", "thừa kế" cũng đi liền với những chữ "chết" và "tang lễ", ông cậu mà tôi chỉ được nghe nói tới đã mất rồi, đó là người thân thích độc nhất của tôi, từ khi biết mình có một ông cậu, tôi vẫn ôm ấp hy vọng một ngày kia sẽ được gặp ông, bây giờ thì không bao giờ còn gặp được nữa. Và rồi chỉ có một mình tôi được hưởng số tiền này, nó không đến với tôi cùng một gia đình hân hoan, mà đến với bản thân cô độc lẻ loi của tôi thôi. Cố nhiên đây là một điều rất hay, và sống độc lập sẽ là tuyệt diệu... phải, tôi cảm thấy thế... Ý nghĩ này làm lòng tôi thỏa mãn.

– Thế là mặt cô sau cùng đã tươi lên rồi - Ông Rivers nói - tôi cứ tưởng cô bị quỷ Medusa nhìn và biến thành đá - có lẽ bây giờ thì cô sẽ hỏi gia sản được hưởng trị giá bao nhiêu.

– Vâng, tôi được hưởng bao nhiêu?

– Ồ, chả mấy! Một số tiền cỏn con chẳng đáng nói, hình như họ bảo là hai vạn đồng bảng - nhưng sao thế?

– Hai vạn đồng bảng?

Lại một tiếng sét nữa. Tôi đang ước chừng khoảng bốn, năm ngàn bảng. Cái tin ấy làm tôi nghẹt thở mất một lát. Trước kia tôi chưa bao giờ thấy ông St. John cười lớn bao giờ, lần này ông bỗng cười phá lên.

– Kìa, - Ông nói - nếu cô phạm tội giết người, mà tôi báo cho cô biết rằng tội của cô bị khám phá, thì hẳn là cô cũng không thể ngơ ngác hơn bây giờ được.

– Đó là một số tiền lớn. Liệu có nhầm không, ông?

– Chẳng nhầm tí nào cả.

– Hay là ông đọc nhầm con số? Có thể là 2000!

– Số tiền viết bằng chữ, không phải bằng số - Hai vạn.

Một lần nữa tôi lại có cảm tưởng như mình vốn là một người có khả năng tiêu hóa bình thường nay bỗng nhiên một mình ngồi vào một bàn tiệc, ê hề đồ ăn thức uống đủ cho một trăm thực khách. Lúc ấy ông Rivers đứng dậy, khoác áo choàng, ông nói:

– Giá đêm nay không xấu trời như thế này thì tôi bảo già Hannah đến ngủ với cô. Trông cô thiểu não quá, khiến tôi không đang tâm để cô ở lại một mình. Nhưng già Hannah, tội nghiệp bà lão, lại không thể lội tuyết được như tôi; chân bà không dài bằng chân tôi được, thành thử tôi phải để cô ở lại một mình với những lo buồn của cô. Chúc cô ngủ ngon.

Ông đang nhấc then cửa, chợt tôi có một ý nghĩ thoáng qua óc.

– Ông đứng lại một phút đã! - Tôi kêu lên.

– Sao?

– Kể cũng lạ, tại sao ông Briggs lại viết thư cho ông về tôi? Sao ông ta lại biết ông, và lại nghĩ rằng một người sống ở nơi hẻo lánh như ông có thể giúp ông ta trong việc tìm kiếm tôi.

– À, tôi là giáo sĩ! - Ông nói - mà người ta thường tìm hỏi giáo sĩ khi gặp những việc kỳ lạ - ông lại đụng vào then cửa.

– Không phải, ông nói thế tôi chưa thỏa mãn! - tôi kêu lên, và quả thực, trong câu trả lời vội vã và không sáng sủa của ông, có một cái gì, đáng lẽ làm yên lòng, lại càng kích thích trí tò mò của tôi hơn bao giờ hết.

Tôi nói thêm:

– Thật là một chuyện kỳ lạ. Tôi phải được biết rõ hơn.

– Để lần khác.

– Không. Ngay tối nay!... Ngay tối nay!

Và thấy ông quay ra cửa, tôi bèn đứng chắn lối. Xem chừng ông có vẻ lúng túng.

– Nhất định ông phải nói rõ đầu đuôi cho tôi nghe, rồi tôi mới chịu để ông về.

– Bây giờ thì tôi chưa muốn nói.

– Ông sẽ nói!... Ông phải nói!

– Tôi muốn để Diana hay Mary báo cho cô biết.

Dĩ nhiên những lời từ chối ấy càng làm tôi sốt ruột đến cực độ, tôi cần phải biết ngay, không trì hoãn được, và tôi bảo ông thế.

– Nhưng tôi đã cho cô biết rằng tôi là một người đàn ông sắt đá, khó lay chuyển.

– Và tôi cũng là người phụ nữ sắt đá, không thể từ chối được với tôi.

Ông nói tiếp:

– Vậy thì tôi rất lạnh, không có một sự nóng nảy nào ảnh hưởng được.

– Còn tôi thì nóng bỏng và lửa làm tan băng tuyết, ánh lửa trong lò đã làm cho tuyết trên áo ông tan, vì thế mà sàn nhà tôi bị ướt như một đường phố lầy lội. Ông Rivers, nếu ông muốn được tha cái tội lớn đã làm bẩn gạch nhà bếp của tôi thì ông phải cho tôi rõ những điều tôi muốn biết.

– Thôi được, tôi đành nhượng bộ vậy, nếu không phải vì cô nóng nảy, thì là vì cô kiên trì, như hòn đá bị nước nhỏ vào mãi cũng phải mòn. Vả chăng, rồi cũng có ngày cô phải biết, biết ngay bây giờ hay sau này cũng thế thôi. - Cô tên là Jane Eyre ư?

– Cố nhiên, cái đó đã rõ rồi.

– Có lẽ cô không biết rằng tôi trùng tên với cô, rằng tên thánh của tôi là Xanh Jane Eyre Rivers?

– Không, thực thế! Bây giờ tôi mới nhớ ra là đã nhìn thấy chứ E trong những chữ đầu của tên ông, viết ở những quyển sách ông nhiều lần cho tôi mượn, nhưng chưa bao giờ tôi tự xem đó là tên gì. Nhưng thế thì sao? - Chắc là...

Tôi ngừng lại, tôi chưa dám tin hẳn, lại càng chưa dám nói ra miệng một ý nghĩ vụt đến, thành hình, rồi phút chốc nổi bật lên nhưng rất có thể là sự thực. Các sự việc tự ghép lại với nhau, ăn khớp với nhau, xếp theo trật tự, trước kia chỉ có một mắt xích hỗn độn, bây giờ cả sợi dây chuyền được căng thẳng ra - từng mắt xích hoàn hảo nối lại với nhau chặt chẽ. Do linh tính, tôi đã biết ngay đầu đuôi câu chuyện, trước khi St. John nói thêm lời, nhưng tôi không thể đòi hỏi bạn đọc cũng có cái tri giác theo linh tính như vậy, tôi phải nhắc lại lời giải thích của ông ta:

– Mẹ tôi tên là Eyre; bà có hai em trai; một người làm giáo sĩ lấy cô Jane Reed ở Gateshead, một người là John Eyre, thương nhân, trước ở Funchal, Madeira, tháng tám mới đây có viết thư báo tin cậu chúng tôi mất, và có nói rằng ông để lại gia tài cho cô con gái mồ côi của người anh làm giáo sĩ, ông không để lại gì cho chúng tôi, vì ông không bao giờ quên được sự bất hòa giữa ông và thân phụ chúng tôi. Ít tuần sau, ông Briggs lại viết thư báo tin cô gái được thừa kế gia sản bị mất tích, và hỏi xem chúng tôi có biết tin gì về cô ta không. Tôi đã tìm ra được cô ta, vì nhìn thấy một chữ tên vô tình viết trên một mẩu giấy. Phần sau cồ đã rõ rồi.

Rồi ông lại định đi, nhưng tôi đã dựa lưng vào cánh cửa.

– Hãy để tôi nói, cho tôi kịp thở và suy nghĩ một lúc đã. - Tôi ngừng lại; ông vẫn đứng trước mặt tôi, tay cầm mũ vẻ bình thản. Tôi nói tiếp:

– Mẹ ông là chị của cha tôi.

– Phải.

– Thế là cô tôi?

Ông gật đầu.

– Cậu John tôi cũng là cậu John của ông? Ông với Diana và Mary là con của bà chị ông ta, và tôi là con của ông anh ông ta?

– Chính thế.

– Thế cả ba anh em ông đều là chị em họ với tôi. Nửa phần máu chúng ta đều cùng một nguồn mà ra ư?

– Phải, chúng mình là anh em họ.

Tôi nhìn St. John. Hình như tôi đã tìm thấy một người anh, một người anh mà tôi có thể lấy làm tự hào... mà tôi yêu được, và hai người chị, mà ngay khi còn chưa biết là người cùng máu mủ, tôi đã chân thành yêu mến và cảm phục. Hai thiếu nữ mà mới hôm nào, quỳ gối trên nền đất ẩm, ngó qua khung của sổ thấp có chấn song hoa của căn nhà bếp ở Moor House, tôi đã ngắm nhìn với một hứng thú hòa lẫn một cách chua chát với một nỗi tuyệt vọng, lại là những người họ hàng thân thiết của tôi, và người thanh niên trang nghiêm đã tìm thấy tôi gần chết trên ngưỡng cửa, lại là một người thân thích của tôi. Thực là một sự khám phá tuyệt diệu đối với một kẻ cô độc khôn khổ. Đó là của cải rồi, của cải cho tâm hồn! Một nguồn thương yêu chân thực và thuần túy. Đó là một hạnh phúc rực rỡ sáng ngời, đầy kích động, không phải như món quà nặng nề bằng vàng kia, tuy cũng quý giá và đáng hoan nghênh theo một cách riêng, song nó chỉ đem lại cho tôi được một nỗi vui bình thản. Lúc ấy tôi mừng rỡ đột ngột, vỗ tay reo lên, mạch máu tôi đập mạnh, huyết quản tôi rung động.

– Ồ, tôi sung sướng quá! Tôi sung sướng quá!

St. John mỉm cười:

– Tôi chẳng đã nói cô hay lưu ý đến những chi tiết phụ mà quên bẵng điểm chính đấy sao? Khi tôi báo cô được hưởng một gia tài thì cô trang nghiêm, thế mà bây giờ, vì một việc chẳng quan trọng gì cô lại mừng cuống lên.

– Anh định nói gì thế? Có thể đối với anh thì không quan trọng thực đấy, anh đã có các em gái, chẳng cần đến một người em họ, nhưng tôi thì chẳng có ai cả, thế mà bây giờ tự nhiên lại có đến ba người thân thích - hay là hai thôi vậy, nếu anh không muốn tính cả mình vào đó - bước vào đời tôi. Tôi phải nhắc lại: Tôi sung sướng lắm!

Tôi rảo bước đi lại trong phòng, tôi ngừng lại, gần như nghẹn thở về những ý nghĩ đến nhanh quá, làm tôi không kịp hiểu, không kịp sắp đặt những ý nghĩ về những điều tôi có thể làm, tôi nên làm, và tôi sẽ làm, và cũng không lâu đâu. Tôi nhìn vào bức tường trắng trơn, trông nó giống như một bầu trời đầy sao đang mọc, mỗi ngôi lại sáng lên một dự kiến đầy lý thú. Những người đã cứu sống đời tôi, những người mà tới giờ phút này tôi vẫn chỉ yêu bằng một mối tình suông, thì bây giờ tôi có thể làm điều tốt cho họ. Họ đang chịu một cái ách nặng, tôi có thể cởi bỏ cho họ, họ đang sống trong cảnh chia ba, tôi có thể đoàn tụ họ lại. Cuộc sống độc lập và phong lưu của tôi cũng có thể là của họ. Chúng tôi chẳng phải bốn người ư? Hai vạn đồng bảng mà chia làm bốn phần đều nhau, thì mỗi người được đúng năm ngàn, khá đủ đấy chứ. Như thế mói là công bằng, và mới đảm bảo hạnh phúc chung. Bây giờ sự giàu có không còn đè nặng lên tôi nữa, bây giờ nó không chỉ là một di sản bình thường bằng tiền nong... nó là một di sản bằng đời sống hy vọng và hạnh phúc.

Trong khi những ý tưởng này tấn công ào ạt chiếm lấy tâm trí tôi thì vẻ mặt tôi ra sao, tôi không biết, nhưng liền đó, tôi thấy Rivers đặt một chiếc ghế sau lưng tôi và nhẹ nhàng bảo tôi cũng ngồi xuống. Anh cũng khuyên tôi nên bình tĩnh lại, tôi không coi vào đâu những lời anh ám chỉ rằng tôi bối rối, quẫn trí, tôi gạt tay anh ra và lại bắt đầu đi đi lại lại.

– Mai anh viết thư cho Diana và Mary, bảo họ về nhà ngay lập tức - Tôi nói - Diana vẫn nói là giá hai chị em mỗi người có một ngàn đồng bảng thì đã tự coi là giàu rồi, vậy với năm ngàn bảng, họ sẽ phong lưu lắm.

– Cô hãy bảo chỗ để tôi lấy cho cô một cốc nước - St. John nói - Thực tình cô cần phải cố gắng trấn tĩnh mới được.

– Chỉ nói vớ vẩn! Cái gia tài kia sẽ tác động đến anh như thế nào? Liệu nó có giữ được anh ở lại nước Anh khiến anh lấy cô Oliver, rồi yên trí làm ăn như một người bình thường không?

– Cô nói lảm nhảm rồi, đầu óc cô đang rối loạn. Tôi báo tin cho cô khí đột ngột, thành ra cô bị xúc động quá sức.

– Anh Rivers! Anh làm tôi bực mình quá lắm, tôi vẫn khá sáng suốt đấy, chính anh hiểu lầm thì có, hoặc anh làm ra vẻ hiểu lầm.

– Có lẽ nếu cô giải thích đầy đủ hơn chút nữa thì tôi hiểu rõ hơn.

– Giải thích! Có gì mà phải giải thích? Anh cũng thừa biết là số tiền hai vạn bảng ấy, chia cho một cháu trai và ba cháu gái của ông cậu chúng ta, thì mỗi người được năm ngàn bảng không? Điều tôi muốn là anh hãy viết thư cho các cô em gái báo cho họ biết sự may mắn họ được hưởng.

– Cô được hưởng, cô muốn nói thế.

– Tôi đã nói rõ quan niệm của tôi về vấn đê này, tôi không thể quan niệm khác được. Tôi không phải là kẻ ích kỷ một cách tàn nhẫn, bất công một cách mù quáng, hay Vô ơn một cách quái gở. Tôi nhất định muốn có một gia đình với những người thân thích. Tôi thích Moor House và tôi sẽ sông ở Moor House. Tôi yêu Diana và Mary, và tôi sẽ gắn bó suốt đời với Diana và Mary. Có năm ngàn bảng tôi sẽ sung sướng và đủ dùng được việc, nhưng có hai vạn bảng đối với tôi sẽ là một gánh nặng, một mối giày vò; vả chăng, theo lẽ công bằng chứ không phải theo pháp luật, số tiền đó chẳng phải là của mình tôi. Và tôi để lại cho anh và hai chị phần còn lại, đối với tôi hoàn toàn là thừa. Thôi ta cứ thỏa thuận với nhau, quyết định ngay như thế là xong.

– Hành động như thế này là theo cảm tính bồng bột phút đầu. Cô nên để vài ngày suy nghĩ về vấn đề đó thì lời nói của cô mới gọi là chín chắn được.

– Ôi! Nếu anh nghi ngờ sự thành thực của tôi thì dễ lắm, anh có thấy như thế là không công bằng không?

– Tôi có thấy một thứ công lý, nhưng nó trái ngược với thói thường. Vả chăng, toàn bộ gia tài thuộc quyền cô, ông cậu cô, cậu tôi đã kiếm được nó bằng công sức của ông, ông hoàn toàn tự do, muốn để lại cho cô. Nói cho cùng, theo công lý, cô có thể giữ lấy cả cơ mà. Cô có thể coi nó hoàn toàn là của cô, mà lương tâm không phải thắc mắc gì hết.

– Đối với tôi - Tôi nói - đó là một vấn đề tình cảm cũng như một vấn đề lương tâm. Tôi phải nhượng bộ tình cảm của tôi, mấy khi tôi có dịp được làm như thế. Dù anh có lý luận, phản đối, làm tôi bực mình suốt một năm ròng đi nữa, cũng không đời nào tôi chịu bỏ niềm sung sướng tuyệt diệu mà tôi đã thoáng cảm thấy, là được đền đáp một phần cái ơn trời bể tôi đã chịu, và giành lấy cho mình những người bạn suốt đời.

St. John đáp lại tôi.

– Bây giờ thì cô nghĩ thế vì cô chưa hiểu thế nào là có của, và do đó chưa biết hưởng sự giàu có. Cô chưa hình dung được số tiền hai vạn bảng sẽ khiến cô trở thành quan trọng thế nào, sẽ dành cho cô một địa vị thế nào trong xã hội, sẽ mở cho cô những triển vọng nào, cô chưa thể...

– Còn anh, - Tôi ngắt lời - anh cũng không thể tưởng tượng được là tôi khao khát tình thương yêu giữa anh em chị em với nhau như thế nào. Tôi chưa bao giờ có một gia đình, tôi chưa bao giờ có anh chị em. Bây giờ tôi phải có, tôi muốn có. Anh không khó chịu là phải nhận tôi làm em chứ?

– Jane, tôi sẽ là anh cô, các em tôi sẽ là chị cô, mà khỏi phải đòi cô hy sinh những quyền lợi chính đáng của cô.

– Anh tôi? Phải, mà cách xa nhau hàng nghìn dặm? Chị tôi? Phải, mà phải phục dịch cho những người xa lạ! Tôi thì giàu có, ngồi trên đống vàng không phải do tay tôi kiếm ra, và cũng chẳng đáng được hưởng! Còn các anh chị thì không một đồng xu? Thế thì bình đẳng quá, có tình nghĩa anh em quá, gắn bó thân mật với nhau quá!

– Nhưng, Jane ạ, những khao khát của cô về quan hệ gia đình và hạnh phúc êm ấm có thể giải quyết bằng cách khác, cô có thể lấy chồng.

– Anh lại nói vớ vẩn! Lấy chồng! Tôi không cần lấy chồng và sẽ chẳng bao giờ lấy.

– Cô nói quá đấy. Những lời khẳng định thiếu thận trọng như thế càng chứng tỏ là cô bị kích động mạnh.

– Chẳng có gì là quá lời, tôi hiểu lòng tôi, tôi biết tôi ghét cái ý nghĩ lấy chồng đến mức nào. Sẽ chẳng có ai lấy tôi vì tình yêu đâu, mà tôi chẳng muốn người ta lấy mình vì tiền và tôi cũng chẳng cần một người xa lạ, không hợp tính tình, khác hẳn với tôi. Tôi cần những người thân thuộc, những người mà tôi yêu mến với tình thông cảm. Hãy nhắc lại rằng anh sẽ là anh tôi, khi anh nói ra câu ấy, tôi thấy sung sướng, thỏa lòng. Hãy nhắc lại, nếu anh có thể, hãy nhắc lại thành thực đi.

– Hẳn là tôi có thể nhắc lại được. Tôi biết xưa nay tôi vẫn yêu mến các em tôi, và tôi biết tình cảm ấy dựa trên cơ sở nào, tôi kính trọng đức tính của các cô ấy, cảm phục tài năng của các cô ấy. Cô cũng có đạo đức và tâm hồn. Cô có những sở thích và thói quen giống như Diana và Mary. Sự có mặt của cô bao giờ cũng làm tôi dễ chịu, trong thời gian gần đây, trò chuyện với cô tôi thấy tôi được một niềm an ủi trong lành. Tôi cảm thấy có thể dễ dàng và tự nhiên dành một chỗ trong trái tim tôi cho cô như một người em gái thứ ba, cô em út của tôi.

– Cảm ơn anh, tối hôm nay thế là đủ cho tôi thỏa lòng rồi. Thôi, bây giờ anh nên về đi, vì nếu anh ở lại lâu nữa, có thể anh sẽ làm tôi bực mình vì một sự nghi ngại nào đó.

– Thế còn trường học, cô Eyre? Hẳn là bây giờ phải đóng cửa chứ?

– Không. Tôi sẽ giữ chân cô giáo cho đến khi anh tìm được người thay thế.

Anh mỉm cười tán thành. Chúng tôi bắt tay nhau và anh ra về.

– Tôi không cần phải kể lại chi tiết những cuộc đấu tranh này và những lý lẽ tôi dùng để giải quyết vấn đề gia tài theo ý tôi muốn. Việc đó thật là khó khăn, nhưng vì tôi đã nhất quyết và cũng vì các chị họ tôi sau cùng đều nhận thấy rõ tôi thực sự và kiên quyết muốn phân chia đều tài sản, vì trong thâm tâm họ cũng cảm thấy ý định ấy là công bằng, vả chăng vào địa vị của tôi ắt họ phải hành động đúng như tôi muốn, nên cuối cùng họ đều nhượng bộ và bằng lòng đem việc này ra nhờ trọng tài giải quyết. Chúng tôi chọn ông Oliver và một luật gia có tài phân xử, cả hai người đều đồng ý với tôi, thế là tôi thắng.

Những giấy tờ cần thiết được chuẩn bị. St. John, Diana, Mary và tôi, mỗi người đều hưởng một phần gia tài.

CHƯƠNG XXXIV

Mọi việc thu xếp xong thì gần tới ngày lễ Giáng sinh, mùa nghỉ hè đã tới, tôi bèn đóng cửa trường Morton, nhưng tôi đã chủ tâm làm cho cuộc chia tay không đến nỗi nhạt nhẽo về phía tôi. Số phận tốt lành mở rộng bàn tay và trái tim một cách kỳ lạ, và cho đi một ít khi người ta nhận được rất nhiều, thì chỉ là mở ra một lối thoát cho những cảm giác đang sôi sục khác thường. Từ lâu tôi sung sướng cảm thấy rằng nhiều cô bé học sinh quê mùa yêu mến tôi, và khi chia tay cảm tưởng này đã được chứng minh rõ, chúng biểu lộ cảm tình một cách mộc mạc và thắm thiết. Tôi cảm động sâu sắc thấy rằng quả thực tôi đã có một địa vị trong những trái tim hồn nhiên của chúng. Tôi hứa với chúng từ nay tuần lễ nào tôi cũng sẽ lại thăm chúng và giảng bài một giở ở trường.

Tôi vừa coi cho lớp học - bây giờ có đến sáu mươi em - xếp hàng đi qua mặt tôi vừa khóa cửa xong, anh Rivers đến vào lúc tôi đang đứng tay cầm chìa khóa, trao đổi vài câu tiễn biệt riêng với sáu bảy em học sinh ngoan nhất. Họ là những cô gái ngoan ngoãn, đứng đắn, khiêm nhường, có học thức nhất trong tầng lớp nông dân nước Anh. Điều này rất có ý nghĩa vì dù sao nông dân Anh cũng là những người có học, có giáo dục, và biết tự trọng nhất so với nông dân châu Âu. Từ hồi ấy đến nay tôi đã có dịp gặp những phụ nữ nông thôn ở Pháp, ở Đức, và tôi nhận thấy rằng những người khá nhất trong bọn họ cũng có vẻ dốt nát thô lỗ ngu ngốc, so với các cô gái Morton của tôi.

– Cô có cho là mình đã được đền công khó nhọc cho một thời gian làm việc rồi không? - Rivers hỏi tôi, sau khi chúng đã đi hết - Thấy mình làm được việc hữu ích thực sự cho thời đại và thế hệ mình có phải là sung sướng không.

– Nhất định rồi.

– Ấy là cô mới vất vả có vài tháng thôi! Nếu cô hiến cả cuộc đời cho công cuộc phục hồi giống nòi thì cô có cho là đáng sống không?

– Có - Tôi nói - Nhưng tôi không thể nào kéo dài mãi mãi như thế được. Tôi cần được hương thụ những năng khiếu của chính tôi, cũng như vun xới năng khiếu của những người khác chứ. Bây giờ tôi phải được hưởng thụ, xin đừng nhắc nhở tí gì đến trường lớp cả nhé. Tôi đã rời nhà trường và đang định nghỉ ngơi hoàn toàn đây.

Anh có vẻ nghiêm trang:

– Gì vậy? Sao bỗng nhiên cô lại say sưa đến thế? Cô dự định làm gì?

– Định làm rất nhiều việc, làm nhiều hết sức. Trước hết, tôi phải yêu cầu anh để cho già Hannah được rảnh rỗi và tìm người khác hầu anh.

– Cô cần bà ta à?

– Phải, để về Moor House với tôi. Trong vòng một tuần lễ Diana và Mary về nhà, và tôi muôn thu xếp chu đáo mọi thứ khi họ về.

– Tôi hiểu rồi. Tôi lại tưởng cô dự định đi chơi đâu xa. - Thế cũng hay. Già Hannah sẽ về với cô.

– Vậy anh bảo già ấy phải sẵn sàng nhé, chìa khóa trường học đây, sáng mai tôi sẽ đưa anh chìa khóa nhà tôi.

St. John cầm lấy, nói:

– Cô có vẻ sung sướng khi trả lại nó nhỉ. Tôi không hiểu rõ được sự vui thích của cô, vì tôi không biết cô dự định làm gì thay vào công việc cô rời bỏ này. Hiện thời cô có dự kiến gì, mục đích gì, tham vọng gì cho cuộc đời?

– Mục đích đầu tiên của tôi là quét dọn tẩy rửa (anh có hiểu hết ý nghĩa của chữ ấy không?) - quét dọn tẩy rửa Moor House từ phòng ở đến hầm chứa; thứ hai là đánh xi lau dầu, bằng mọi thứ giẻ trên đời, cho nhà lại bóng loáng lên; thứ ba là xếp dọn lại bàn, ghế, giường, thảm, cho có ngăn nắp, chính xác như toán học, rồi tôi sẽ đến phá hại anh về tiền than củi để nhóm lửa ở các phòng sau cùng, hai ngày trước khi các cô em anh về, tôi và già Hannah sẽ bận bịu vào công việc đập trứng, chọn nho khô, nghiền gia vị, làm bánh cho ngày lễ Giáng sinh, băm mọi thứ làm patê và làm nhiều việc bếp núc long trọng khác, mà nói ra thì cũng chẳng gợi được một ý niệm nào rõ ràng đối với người vô tích sự như anh. Tóm lại, mục đích của tôi là sửa soạn mọi thứ cho thực chu đáo trước ngày thứ năm sắp tới để đón Diana và Mary, và tham vọng của tôi là dành cho họ một sự đón tiếp lý tưởng khi họ về.

St. John hơi mỉm cười, nhưng anh chưa được hài lòng.

– Bây giờ như thế là tốt lắm rồi, - Anh nói - nhưng nói đứng đắn, tôi mong rằng khi sự bồng bột ban đầu đi qua thì cô sẽ nhìn cao hơn một chút những công việc nội trợ thú vị và sự vui sướng trong gia đình ấy.

– Đó là những điều tốt nhất trên đời đấy! - Tôi ngắt lời anh.

– Không, Jane ạ, thế giới này không phải là nơi để hưởng thụ, đừng nên khiến cho nó thành như vậy, đó cũng không phải là nơi để nghỉ ngơi, chớ nên trở thành lười biếng.

– Trái lại, tôi định làm rất nhiều việc chứ.

– Jane, lúc này tôi tạm thể tất cho cô, tôi dành cho cô hai tháng đặc xá để tận hưởng cái địa vị mới, và vui thú với những người thân lâu ngày mới tìm ra, nhưng sau đó tôi hy vọng cô sẽ nhìn xa hơn Morton và Moor House, xa hơn cảnh chị em sum họp, sự bình yên ích kỷ, và những tiện nghi thể chất do cuộc đời văn minh và phong lưu mang tới. Tôi mong rằng những năng lực của cô, một lần nữa, với sức mạnh của chúng, sẽ thôi thúc, khiến cô phải băn khoăn.

Tôi ngạc nhiên nhìn anh, nói:

– St. John, tôi thấy anh nói thế thì gần như ác nghiệt. Tôi đang định sống sung sướng như một bà hoàng, vậy mà anh lại gợi cho tôi những lo âu. Thế để làm gì vậy?

– Để phát huy những tài năng mà Thượng đế đã trao cho cô giữ, và chắc chắn có ngày Người đòi cô trình bày rõ cô sử dụng ra sao. Jane, tôi sẽ lo lắng và bám sát cô chặt chẽ, tôi báo trước cho cô biết điều ấy. Cô hãy gắng kìm hãm sự say sưa quá đáng lao mình vào những sự vật tầm thường, phù phiếm. Cô nghe rõ chưa, cô Jane?

– Vâng, rõ như anh nói tiếng Hy Lạp vậy. Tôi cảm thấy mình có lý tưởng xứng đáng để sung sướng nhất và tôi định sẽ sung sướng. Chào anh nhé!

Ở Moor House tôi thấy sung sướng thật, và tôi đã làm việc cật lực, cả già Hannah cũng vậy. Già hể hả thấy tôi vui vẻ như thế nào giữa đám đồ đạc lỏng chỏng đang được xếp dọn lại trong nhà, thấy tôi hăng hái lau chùi cọ rửa, nấu nướng... Và quả thực sau một hai ngày bề bộn, lủng củng hết chỗ nói, chúng tôi dần dần thấy khoan khoái vì đã biến được cái đống hỗn độn thành trật tự ngăn nắp. Trước đó, tôi đã đi về s... để mua vài thứ đồ đạc mới, các cô chị họ tôi đã cho tôi "toàn quyền" muốn thay đổi thế nào cũng được, và tôi đã dành riêng một món tiền vào việc ấy. Phòng khách và phòng ngủ thường ngày, tôi để nguyên như trước vì tôi biết Diana và Mary, thấy lại những bàn, ghế, giường thân mật cũ, sẽ thích thú hơn là thấy quang cảnh đã đổi mới, dù là rất sang trọng. Tuy thế cũng cần phải có vài thứ mới lạ để ngày về của họ có cái vẻ đặc sắc như tôi mong muốn. Những tấm thảm và màn cửa màu sẫm, đẹp và mới tinh, vài thứ đồ cổ bằng đồng và sứ chọn lựa cẩn thận, giường mới, màn mới, vật dụng trên bàn trang điểm đều nhằm mục đích ấy. Những thứ đó trông tươi vui mà không quá lộng lẫy. Tôi bài trí lại hoàn toàn một buồng ngồi chơi và buồng ngủ phòng sẵn, với những đồ đạc bằng gỗ đào hoa tâm cũ và màn cửa đỏ sẫm. Tôi căng vải ở hành lang và đặt thảm ở cầu thang. Khi mọi việc xong xuôi, tôi nghĩ Moor House thực là một kiểu mẫu hoàn toàn, sự ấm cúng tươi sáng và nhã nhặn ở bên trong, cũng như ở bên ngoài, và mùa này, nó là một tiêu biểu của sự buồn tẻ mùa đông và sự tiêu điều cô quạnh.

Cuối cùng, cái ngày thứ năm đặc biệt ấy đã tới. Chúng tôi đợi họ vào lúc hoàng hôn, và trước khi trời tối, chúng tôi đã thắp đèn cả trên gác lẫn dưới nhà, nhà bếp cũng rất tinh tươm. Tôi và già Hannah đều ăn bận chỉnh tề, mọi thứ sẵn sàng cả.

St. John đến trước, tôi đã yêu cầu anh đừng bén mảng trước khi tôi sắp đặt mọi thứ xong xuôi, và thực ra, chỉ nghĩ đến cảnh tất bật bẩn thỉu và tầm thường diễn ra trong nhà anh, cũng đủ khiến anh khiếp vía mà lánh xa rồi. Anh thấy tôi trong bếp, đang lúi húi nướng bánh để uống trà. Bước lại gần lò bếp, anh hỏi xem tôi đã vừa lòng với các công việc nội trợ chưa? Tôi trả lời bằng cách mời anh theo đi tổng kiểm tra kết quả của những công sức tôi đã bỏ ra. Cũng phải khó khăn một chút mới bắt được anh ấy đi xem khắp nhà. Khi tôi mở cửa các phòng, anh chỉ ngó qua thôi; lúc lên gác xuống gác đi khắp chỗ rồi anh ấy bảo chắc tôi phải mất nhiều công phu khó nhọc lắm mới xếp dọn thay đổi được nhiều thế trong một thời gian ngắn như vậy. Nhưng anh không thốt ra lời nào tỏ ý vui thích vì thấy nhà mình được trang trí đẹp đẽ hơn trước.

Sự lặng thinh ấy làm tôi cụt hứng. Tôi nghĩ có thể những thay đổi ấy làm xáo lộn vài kiểu bày biện cũ mà anh trân trọng. Tôi hỏi có phải như thế không, hẳn là bằng một giọng có phần thất vọng, anh đáp:

– Không phải đâu, trái lại tôi nhận thấy cô hết sức tôn trọng mọi cách bày biện cũ; quả thực tôi e cô đã để lại quá nhiều tâm trí vào một việc không xứng đáng đến thế. Chẳng hạn, như cô đã mất bao nhiêu thời gian để nghiên cứu bày biện căn buồng này? À, mà cô có thể cho tôi biết quyển sách ấy để ở đâu không?

Tôi chỉ quyển sách đặt trên giá. Anh lấy xuống, rồi lùi về góc cửa sổ chỗ thường ngồi, anh bắt đầu đọc.

Bạn đọc ạ, lúc này tôi không thích như vậy chút nào. St. John là người tốt, nhưng tôi bắt đầu cảm thấy anh ấy đã nói thực, khi anh bảo mình là người lạnh lùng, sắt đá. Những thú vui êm ấm ở đời đều không cám dỗ được anh, không có ý vị gì đối với anh. Nói thực thì anh chỉ sống để hoài bão những cái gì là tốt đẹp, lớn lao, đã đành như vậy, nhưng không bao giờ anh muốn nghỉ ngơi, mà cũng không tán thành cho những người khác chung quanh anh được nghỉ ngơi. Ngắm nhìn vầng trán cao, và im lìm, xanh xao như một phiến đá trắng, những nét thanh tú trên mặt anh sắt lại trong khi anh đọc sách - tôi chợt hiểu rằng khó lòng anh trở thành một người chồng tốt, và phải làm vợ anh thì gay go lắm. Tự nhiên tôi hiểu được bản chất mối tình của anh đối với cô Oliver; tôi đồng ý với anh rằng đó chỉ là tình yêu thể xác. Tôi cũng hiểu tại sao anh sẽ phải khinh bỉ mình đến thế, khi tình yêu ấy ảnh hưởng mạnh mẽ đến anh, tại sao anh mong muốn bóp nghẹt, tiêu diệt mối tình ấy, tại sao anh không tin rằng nó có thể đưa anh hoặc cô ta đến hạnh phúc bền vững được. Tôi thấy là anh đã được nhào nặn bằng những chất liệu tạo hóa dùng để dựng nên những con người anh hùng - Cơ đốc giáo hay ngoại đạo, những nhà lập pháp, những chính trị gia, những người đi chinh phục. Đó là một bức thành lũy kiên cố bảo vệ những quyền lợi lớn lao; nhưng đặt bên ánh lửa lò sưởi của gia đình thì nhiều khi chỉ là một cây cột cồng kềnh, u ám và lạc lõng.

– Căn phòng khách này chẳng phải là giang sơn của anh ấy tôi suy nghĩ. - Dãy Himalaya, những bụi rậm ở miền Caffre, hoặc cả đến những đồng lầy đầy rẫy những mầm bệnh tật ở bờ biển xứ Guinea còn thích hợp với anh hơn. Anh xa lánh cái êm ả của cuộc sống gia đình là phải, đó không phải là môi trường của anh; ở đây, năng khiếu của anh chỉ bị trì trệ, không thể nảy nở hoặc đem ra thi thố có lợi được. Anh chỉ lên tiếng và hành động với tư cách người lãnh tụ, bậc bề trên, trong khung cảnh của chiến đấu và nguy hiểm, khi can đảm được thử thách, nghị lực được rèn luyện, lòng kiên quyết được thi thố. Ở bên cái lò sưởi này thì anh ấy không bằng một đứa trẻ thơ. Anh ấy chọn nghề truyền giáo là phải lắm. Bây giờ thì tôi hiểu rồi.

– Các cô ấy đã về! Các cô ấy đã về! - Già Hannah mở rộng cửa phòng khách kêu lên.

Cùng lúc ấy, con Carlo mừng rỡ sủa ầm lên, tôi bèn chạy ra. Lúc này trời đã tối hẳn, nhưng tiếng bánh xe lăn lạch cạch nghe rất rõ. Già Hannah đốt ngay đèn bão. Xe dừng lại ở cổng, bác xà ích mở cửa xe, đầu tiên, một dáng quen thuộc bước ra, rồi một dáng người nữa. Thoắt cái tôi đã chạy ra áp mặt vào cặp má mềm mại của Mary và những búp tóc lòa xòa của Diana. Họ cười vang, hôn tôi, rồi hôn già Hannah, vỗ về con Carlo đang mừng quýnh lên, rồi rối Reed hỏi han tin tức, và khi biết mọi việc đều tốt đẹp, họ vội vã bước vào nhà.

Hai người bị lạnh cóng, vì chặng đường từ Whitcross về nhà vừa dài vừa xóc, lại thêm khí đêm lạnh lẽo giá buốt, nhưng dưới ánh đèn đêm vui vẻ, mặt họ tươi tỉnh lại. Trong khi bác xà ích và già Hannah mang hòm xiểng vào, họ hỏi ngay St. John đâu. Lúc ấy, anh mới từ phòng khách bước ra. Cả hai lập tức ôm chầm lấy cổ anh. Anh điềm đạm hôn từng người, thấp giọng nói với họ vài lời chào đón, đứng yên nghe họ nói chuyện một lúc, rồi lấy cớ rằng hẳn họ sẽ đến gặp anh ngay ở phòng khách, anh lui về đấy như về một nơi ẩn dật.

Tôi đã thắp nến để đưa họ lên gác, nhưng Diana còn phải dặn già Hannah ân cần tiếp đãi bác xà ích, rồi hai người mới đi theo tôi. Họ rất vui thích thấy phòng của họ được bày biện trang hoàng lại với những tấm thảm mới và những lọ sứ nhiều màu, và cả hai đều tỏ ý hài lòng một cách hồn nhiên. Tôi vui sướng thấy cách xếp đặt của tôi hợp với sở thích của họ, và những việc tôi làm đã góp thêm vào ngày về vui vẻ của họ một ý vị hết sức hấp dẫn.

Buổi tối hôm ấy thật êm ấm. Hai chị em họ tôi hân hoan sôi nổi, kể chuyện và bình phẩm luôn miệng, khiến tôi quên bẵng anh St. John đang ngồi lặng lẽ. Anh thành thực hài lòng được gặp hai cô em, nhưng anh không thể hòa hợp được với niềm vui bồng bột ồn ào của họ. Sự việc đặc biệt của ngày hôm ấy - tức là cuộc trở về của Diana và Mary - khiến anh vui mừng, song anh khó chịu với cái gì đi theo nó, sự huyên náo vui vẻ, với những lời hàn huyên líu ríu. Tôi thấy là anh mong cho chóng đến ngày mai hơn. Ngay giữa lúc mọi người đang vui nhất, vào khoảng một giờ sau khi uống trà, chúng tôi nghe thấy tiếng gõ cửa. Bà Hannah bước vào, cho biết rằng "giữa đêm hôm như thế này, mà lại có một đứa bé đến mời ông Rivers tới thăm bệnh cho mẹ nó sắp nguy đến nơi".

– Bà ta ở đâu, già Hannah?

– Ở mãi tít trên đồi Whitcross Brow, xa đến bốn dặm ấy, mà đường đi chỉ toàn đồng lầy với bụi rậm.

– Bảo nó là tôi đi ngay đây.

– Thưa cậu, cậu chớ nên đi, đường đất ấy đêm hôm thế này, đi vết vả lắm, không có lối đi qua đồng lầy đâu. Trời lại rét buốt, gió lạnh thấu xương đấy, cậu ạ. Tốt hơn là cậu cứ bảo họ sáng mai sẽ đến.

Nhưng anh ấy đã ra đến hành lang, khoác áo choàng, và không hề lẩm bẩm phàn nàn gì, anh ra đi. Lúc ấy đã chín giờ tối mãi đến nửa đêm anh mới về, vừa mệt vừa đói nhưng trông anh vui sướng hơn lúc ra đi. Anh đã hoàn thành một việc bổn phận, đã cố gắng, đã cảm thấy mình đủ sức lực để làm việc và chịu những hy sinh đày đọa, và anh hài lòng về mình.

Tôi e rằng suốt tuần lễ sau, anh phải kiên nhẫn lắm mới chịu đựng nổi. Ấy là tuần lễ Thiên Chúa giáng sinh, chúng tôi chẳng có việc gì bận rộn rõ rệt, suốt ngày vui chơi giải trí trong nhà. Không khí của đồng cỏ, sự thoải mái trong gia đình, buổi bình minh của cảnh sung túc, tất cả những điều ấy đã tác động đến tâm hồn Diana và Mary như một liều thuốc bổ hồi sinh. Họ vui vẻ suốt từ sáng đến trưa, từ trưa đến tối. Họ trò chuyện luôn mồm, những câu chuyện của họ vừa dí dỏm, sinh động, vừa độc đáo, đã hấp dẫn tôi, thậm chí tôi thích nghe chuyện họ, hoặc góp chuyện với họ hơn làm bất cứ việc gì. St. John không trách chúng tôi vui vẻ với nhau, nhưng anh tránh những chuyện đó, ít khi anh có nhà, xứ đạo của anh rộng, dân cư lại ở rải rác, hàng ngày anh bận đi thăm những người nghèo khổ ốm đau trong các khu khác nhau.

– Một buổi sáng, sau bữa điểm tâm, Diana có dáng trầm ngâm một lúc, rồi bỗng hỏi anh:

– Dự kiến của anh có thay đổi gì không?

– Không thay đổi và không thể thay đổi được! - Anh trả lời rồi nói tiếp, báo cho chúng tôi biết rằng ngày lên đường rời nước Anh của anh bây giờ đã được quyết định dứt khoát vào năm tới.

– Thế còn Rosamond Oliver? - Mary gợi câu hỏi, câu ấy hình như cô vô tình buột miệng, vì vừa nói xong, cô phác ngay một cử chỉ như muốn giữ câu nói lại.

St. John đang cầm quyển sách ở tay - anh vẫn có cái thói quen không hợp phép xã giao, là vừa ăn vừa xem sách - bèn gấp sách lại, ngẩng lên, nói:

– Cô Rosamond sắp lấy ông Granby, một trong những người dòng dõi nhất và đáng trọng nhất ở s... cháu thừa kế của cụ Frederick Granby. Tôi được cha cô ấy cho biết tin hôm qua.

Hai cô em nhìn nhau, rồi nhìn tôi. Cả ba chúng tôi cùng nhìn anh. Anh vẫn thản nhiên như không.

– Cuộc hôn nhân ấy có vẻ vội vàng quá nhỉ? - Diana nói - Họ biết nhau đã lấy gì làm lâu?

– Chừng hai tháng thôi, họ gặp nhau trong một cuộc dạ hội ở s... tháng mười vừa rồi. Nhưng mà cuộc hôn nhân không gặp trở ngại nào, nhưng trong trường hợp này, khi mà cuộc hôn phối xứng đáng về mọi mặt như thế, thì dĩ nhiên cũng chẳng cần phải chờ đợi lâu. Cụ Frederick cho vợ chồng họ cái biệt thự s... chỉ còn chờ biệt thự sửa sang xong để đón họ, là họ sẽ tổ chức hôn lễ.

Sau khi biết tin này, lúc gặp St. John một mình, tôi đã muốn hỏi ngay xem việc đó có làm anh buồn không, nhưng anh có vẻ rất không cần có người thông cảm với mình, đến nỗi tôi không dám tỏ tình thân mật với anh mà còn thấy hổ thẹn khi nhớ lại thái độ vừa rồi của mình. Phải chăng tôi đã mất thói quen trò chuyện với anh, càng ngày anh càng lạnh lẽo hơn khiến tính cởi mở của tôi cũng bị băng giá lại. Anh không giữ lời hứa sẽ coi tôi như em gái. Giữa các cô em anh và tôi, anh vẫn còn ít nhiều phân biệt, khiến cho tính thân mật của tôi và anh không có chiều hướng phát triển, tóm lại, tuy bây giờ được công nhận là em họ anh, lại cùng sống với anh dưới một mái nhà, tôi lại cảm thấy khoảng cách giữa chúng tôi còn lớn hơn khi đối với anh tôi chỉ là một cô giáo trường làng. Nhớ lại đã có lần tôi được anh thổ lộ tâm sự thì tôi rất khó hiểu thái độ lạnh lùng của anh bây giờ.

Trong tình hình ấy, làm sao tôi không ngạc nhiên khi thấy anh đang cúi trên bàn xem sách, bỗng ngửng lên nói:

– Jane, cô thấy không? Cuộc chiến đấu đã qua và thắng lợi đã đạt được.

Sửng sốt vì bị hỏi như vậy, tôi chưa trả lời ngay, đắn đo vài phút rồi tôi mới đáp:

– Nhưng anh có chắc anh không ở địa vị những người chinh phục đã phải mua chiến thắng bằng một giá quá đắt không? Thêm một chiến thắng như thế, liệu anh có bị kiệt lực không?

– Tôi không tin vậy, và nếu có thế thì điều ấy cũng chẳng có nghĩa lý gì lắm. Tôi sẽ không bao giờ có dịp chiến đấu để giành một thắng lợi thuộc loại ấy nữa. Kết quả của cuộc chiến đấu đã quyết định, con đường tôi theo ngày càng rõ ràng. Tôi cảm tạ Thượng đế.

Nói đoạn anh lại quay về quyển sách và sự lặng lẽ của anh.

Dần dần khi niềm vui chung của chúng tôi (nghĩa là của Diana, Mary và tôi lắng xuống, chúng tôi trả lại với những thói quen hàng ngày và công việc học tập đều đặn, thì St. John cũng có mặt ở nhà nhiều hơn. Anh ngồi cùng phòng với chúng tôi, đôi khi hàng giờ. Trong lúc Mary vẽ, Diana đọc một tài liệu bách khoa (một điều làm tôi khâm phục và kinh ngạc), và tôi đánh vật với tiếng Đức, thì anh nghiền ngẫm một môn học bí hiểm, ngôn ngữ Đông phương nào đó, mà anh thấy cần thiết cho kế hoạch của anh.

Ngồi làm việc như thế trong một góc riêng, anh có vẻ rất bình thản và chăm chú, nhưng cặp mắt xanh lơ của anh thường rời quyển ngữ pháp xa lạ để lơ đãng nhìn đó đây, và đôi lúc đăm đăm nhìn chúng tôi, những người bạn cùng học với anh như có ý tò mò quan sát một cách cặn kẽ. Nếu bị bắt gặp thì lập tức anh nhìn đi chỗ khác, nhưng rồi chỉ một chốc thế nào anh cũng lại đưa mắt về phía bàn chúng tôi, có ý tìm tôi. Tôi không biết tại sao như vậy, tôi cũng không hiểu tại sao bao giờ anh cũng tỏ ý hài lòng về một việc mà tôi thấy không có gì quan trọng, là việc hàng tuần tôi đến thăm trường Morton; và tôi lạ lùng hơn nữa khi gặp ngày tiết trời xấu, như mưa to, gió lớn, tuyết rơi, các cô em khuyên tôi ở nhà, thì chẳng bao giờ anh coi trọng những lời khuyên ấy, trái lại luôn luôn khuyến khích tôi đi làm nhiệm vụ, mặc dù thời tiết thế nào.

Anh thường bảo:

– Jane không phải là con chim non như ý các cô muốn. Cô ấy có thể chịu đựng một cơn gió núi, một trận mưa rào, vài bông tuyết rơi như chúng ta vậy. Thể chất cô ấy khỏe, dẻo dai, đủ sức chịu đựng được những thay đổi của thời tiết còn hơn nhiều người có sức lực.

Khi tôi trở về, nhiều lần rất mệt mỏi vì phải dãi dầu mưa gió, nhưng chẳng bao giờ tôi dám phàn nàn vì tôi biết hễ than thở một chút là anh phật ý, trong mọi trường hợp cứ tỏ ra can đảm thì anh thích, còn trái lại chỉ làm anh khó chịu.

Tuy thế, cũng có một buổi chiểu tôi được phép ở nhà vì tôi bị cảm thực. Các cô em anh thay tôi đi sang Morton. Tôi ngồi đọc Sile, còn anh thì mò mẫm đọc một thứ chữ phương Đông viết loằng ngoằng. Lúc tôi thôi không dịch nữa để chuyển sang làm bài tập, tôi vô tình nhìn về phía anh, thì thấy cặp mắt xanh lơ của anh đang nhìn tôi. Tôi không biết anh soi mói nhìn khắp người tôi từ lúc nào. Cái nhìn sắc sảo quá, mà cũng lạnh lẽo quá, khiến tôi bỗng cảm thấy mình mê tín, tưởng như đang ngồi trong phòng cùng với một cái gì quái đản.

– Cô đang làm gì thế, Jane?

– Học tiếng Đức.

– Tôi muốn cô bỏ tiếng Đức, mà học tiếng Hindi.

– Anh không nói đùa chứ?

– Không nói đùa, vì tôi nhất định muốn thế, tôi sẽ nói cô rõ tại sao.

Rồi anh bắt đầu giải thích rằng Hindi là thứ tiếng anh đang học, rằng anh càng học thì nhớ được phần sau lại quên mốt phần đầu, như vậy nếu có một người học trò cho anh có dịp ôn lại luôn những phần cơ bản thì sẽ giúp anh rất nhiều và mối khắc sâu vào trong trí anh được; anh cũng nói rằng anh đã suy tính lựa chọn mãi giữa tôi và hai cô em, nhưng anh quyết định chọn tôi vì thấy tôi có thể ngồi học lâu nhất trong bọn họ. Liệu tôi có nhận lời giúp anh không? Có lẽ sự hy sinh này cũng chẳng lâu vì chỉ còn ba tháng nữa anh ấy đã đi rồi.

Đối với một người như St. John muôn từ chối một điều gì không phải là chuyện dễ dàng, người ta cảm thấy rằng mỗi ấn tượng gây cho anh, thú vị hay khó chịu, đều khắc sâu mãi vào tâm trí anh. Tôi đành nhận lời. Khi Diana và Mary trở về, thì Diana thấy cô học trò của mình đã đổi thầy rồi, cô cười lớn, và cả cô lẫn Mary đều cho rằng St. John không bao giờ thuyết phục được họ làm như thế. Anh điềm nhiên trả lời:

– Tôi biết lắm.

Tôi nhận thấy anh là một ông thầy kiên nhẫn, khoan dung nhưng đòi hỏi cao, anh muốn tôi làm việc nhiều. Mỗi khi tôi làm đúng ý anh, anh tỏ vẻ hài lòng hết sức, theo cách riêng của anh. Dần dà, đối với tôi, anh có một ảnh hưởng nhất định, khiến tôi mất cả tự do suy nghĩ, những lời khen và nhận xét của anh khiến tôi e ngại hơn cả thái độ lãnh đạm của anh. Có mặt anh, tôi không còn cười nói tự nhiên được nữa, vì một linh tính luôn ám ảnh nặng nề, nhắc nhở tôi rằng sự ồn ào vui nhộn (ít nhất ở tôi) chỉ làm anh khó chịu. Tôi có ý thức rõ ràng anh chỉ đồng tình với thái độ nghiêm trang và những công việc đứng đắn, còn mọi cố gắng làm khác thế trước mặt anh đều vô nghĩa. Tôi như bị mê hoặc đến tê liệt. Khi ấy anh bảo "Đi" thì tôi đi, bảo "Lại đây" thì tôi lại, bảo làm cái gì thì tôi làm cái ấy. Nhưng tôi không ưa phục tùng như thế. Nhiều lần tôi mong giá anh cứ thờ ơ với tôi như trước thì hơn.

Một buổi tối, vào giờ đi ngủ, các cô em anh và tôi đứng quanh anh để chúc anh ngủ ngon. Anh hôn họ như thường lệ, và cũng như thường lệ, anh giơ tay bắt tay tôi. Diana lúc ấy có ý nghịch ngợm (ý chí của anh không thể chi phối được cô, vì ý chí của cô, tuy không giống anh, nhưng cũng không kém mạnh mẽ) bèn kêu lên:

– St. John, anh vẫn thường bảo Jane là cô em thứ ba của anh kia mà, sao anh không đối xử với Jane như thế. Anh cũng phải hôn Jane chứ?

Cô đẩy tôi về phía anh. Tôi cho là Diana trêu chọc quá mức, và cảm thấy lúng túng ngượng nghịu, trong lúc tôi nghĩ và cảm thấy thế, thì St. John cúi đầu xuống, khuôn mặt Hy Lạp của anh thấp ngang mặt tôi, cặp mắt anh nhìn thấu vào mặt tôi dò hỏi, và anh hôn tôi. Không làm gì có những cái hôn của đá hay của băng giá, nếu không, tôi sẽ bảo cái hôn của ông anh họ giáo sĩ đúng là thuộc loại ấy. Nhưng có thể có những cái hôn thử thách, và cái hôn của anh là một cái hôn thử thách. Hôn xong anh nhìn tôi để xem kết quả ra sao, không có gì đáng chú ý, tôi chắc rằng tôi không bị đỏ mặt, có lẽ tôi hơi tái đi chăng, vì tôi cảm thấy như cái hôn ấy là một con dấu đóng lên những dây xích ràng trói tôi. Từ đó anh không hề bỏ cái nghi thức này, và sự bình thản trang trọng của tôi khi nhận cái hôn, hình như làm cho anh thấy nó thêm thú vị.

Về phần tôi, càng ngày tôi càng muốn làm vừa lòng anh. Nhưng muốn được thế, càng ngày tôi càng cảm thấy phải từ bỏ nửa phần bản tính mình, phải bóp nghẹt nửa phần năng khiếu của mình, phải uốn nắn những sở thích của mình theo hướng khác, tự ép mình theo đuổi những mục đích không thích hợp với khuynh hướng bẩm sinh của tôi. Anh muốn luyện tôi vươn tới một độ cao mà không bao giờ tôi đạt được. Tôi khổ sở từng giờ từng phút vì cứ phải rướn tới cái trình độ anh muốn. Điều này không thể nào thực hiện được, cũng như uốn những đường nét không đều trên mặt tôi cho thành cân đối và đẹp mẫu mực như mặt anh, hoặc đổi cái màu xám dễ biến của mắt tôi thành màu xanh da trời với cái ánh sáng trang nghiêm như của mắt anh vậy.

Trong thời gian này, không phải chỉ riêng cái uy lực của anh trói buộc tôi, ít lâu nay, tôi thường dễ lộ vẻ buồn rầu, một nỗi đau đớn gặm nhấm tim tôi, hút cạn hạnh phúc của tôi ngay từ ngọn nguồn. Đó là nỗi đau đớn vì chờ đợi.

Có lẽ bạn đọc cho rằng giữa những đổi thay của cảnh ngộ và số phận như vậy, tôi đã quên ông Rochester rồi chăng, không, không một chút nào quên. Ý nghĩ về ông vẫn canh cánh bên lòng tôi, vì nó chẳng phải là một màn sương mù mà ánh mặt trời có thể xua tan, cũng chẳng phải là một hình vẽ vạch trên cát mà bão táp có thể xóa đi, đó là một cái tên, đã được khắc sâu lên mặt đá, số phận nó cũng phải lâu bền như chất đá kia. Ý muốn tha thiết được biết rõ ông ấy ra sao ám ảnh tôi ở bất cứ đâu. Khi còn ở Morton, mỗi buổi chiều trở về ngôi nhà nhỏ, tôi đều nghĩ đến ông, và bây giờ ở Moor House, mỗi tối lên giường ngủ, tôi cũng ủ ấp những ý nghĩ về ông.

Trong thư cần trao đổi với ông Briggs về bản di chúc, tôi đã hỏi xem ông ấy có biết gì về chỗ ở hiện tại và tình hình sức khỏe của ông Rochester không, nhưng như St. John đã ước đoán, ông Briggs chẳng biết gì hết. Tôi bèn viết thư cho bà Fairfax, xin bà cho biết tin tức. Tôi đã tính làm như vậy chắc thế nào cũng đạt được mục đích, tôi tin rằng sẽ sớm có thư trả lời. Nhưng lạ quá, nửa tháng trôi đi mà không có thư phúc đáp, rồi thêm hai tháng nữa qua đi, ngày lại ngày, người đưa thư vẫn tới, nhưng chẳng mang gì cho tôi hết, tôi cảm thấy ruột gan bồn chồn lo lắng.

Tôi lại viết thư nữa, có thể lá thư đầu của tôi bị thất lạc chăng? Tiếp theo những cố gắng mới là niềm hy vọng mới, cũng chói sáng trong vài tuần như hy vọng lần trước, để rồi cũng như lần trước, phai nhạt tắt lụi đi, tôi không nhận được một dòng, một chữ nào hết. Tới khi nửa năm trôi qua trong sự chờ đợi vô vọng thì hy vọng của tôi cũng tắt hẳn, và tôi cảm thấy mình sống trong tăm tối.

Một mùa xuân tươi đẹp bừng sáng xung quanh tôi mà tôi chẳng thể hưởng thụ. Mùa hè sắp tới, Diana cố làm tôi vui, cô bảo tôi có vẻ ốm, và muốn cùng tôi ra nghỉ ở bãi biển. St. John phản đối việc này, anh bảo rằng tôi không cần giải trí, mà cần làm việc, cuộc sống hiện tại của tôi không có mục đích, tôi cần có một mục tiêu. Chắc hắn là để bổ sung cho sự thiếu thốn đó, anh càng kéo dài những bài học tiếng Hindi của tôi càng nóng nảy muốn tôi học cho xong. Và tôi, như một người mất trí, không bao giờ nghĩ tới chuyện cưỡng lại anh... mà tôi cũng không thể cưỡng lại được.

Một hôm tôi ngồi vào học, lòng rầu rĩ hơn bao giờ hết, tinh thần sa sút do một sự thất vọng đau xót, buổi sáng, già Hannah báo cho tôi biết có một bức thư gửi cho tôi, khi tôi xuống lấy, gần như chắc mẩm tin tức chò đợi từ bao lâu nay rốt cuộc đã đến, thì chỉ thấy một bức thư không quan trọng của ông Briggs nói chuyện công việc. Sự thất ý chua chát ấy đã làm cho tôi phát khóc, và bây giờ ngồi nghiền ngẫm những dòng chữ loằng ngoằng này và những đoạn văn chương hoa mỹ của một bác thư lại Hindi nào đó, nước mắt tôi lại ứa ra.

St. John gọi tôi đến bên để học bài, trong lúc cố gắng đọc, giọng tôi lạc hẳn đi, tiếng phát âm lẫn vào trong tiếng nức nở. Trong phòng khách lúc đó chỉ có mình tôi với anh. Diana đang tập nhạc trong phòng khách chính, Mary đang làm vườn; hôm ấy là một ngày tháng năm đẹp trời, trong sáng, gió hây hây thổi, ánh nắng chan hòa. St. John không hề tỏ vẻ ngạc nhiên trước sự xúc động của tôi, anh cũng chẳng hỏi xem nguyên nhân vì sao, anh chỉ bảo:

– Ta đợi vài phút, Jane ạ, cho đến lúc cô bình tâm hơn.

Trong khi tôi vội vã nén xúc động, anh vẫn ngồi bình thản và kiên nhẫn tựa vào bàn, như một thầy thuốc theo dõi với con mắt khoa học cơn bệnh của một người ốm mà ông đã biết trước và giải thích được diễn biến. Sau khi nén những tiếng nức nở, lau nước mắt, và khẽ nói sáng nay mình không được khỏe, tôi lại đọc bài, và cũng đọc được xong. St. John xếp sách của tôi và của anh lại, khóa ngăn kéo bàn học và bảo:

– Jane, bây giờ cô hãy đi chơi với tôi một chốc.

– Để tôi gọi Diana và Mary đi một thể.

– Không, sáng nay tôi chỉ muốn có một người bạn thôi, và phải là cô. Mặc áo vào, đi ra bằng lối cửa bếp rồi đi theo con đường dẫn tới đầu thung lũng Marsh End. Tôi sẽ đến ngay.

Tôi không biết thái độ nửa vời, trong đời tôi, giữa sự phục tùng hoàn toàn và sự cương quyết chống đối, chẳng bao giò tôi có thái độ nửa vời trong khi tiếp xúc với những người tính nết dứt khoát, kiên quyết, hoàn toàn trái ngược với tôi. Thường thường tôi vẫn khuất phục cho đến lúc đột ngột nhảy sang chống đối, đôi khi với tất cả cái hung hãn của hỏa diêm sơn. Nhưng hoàn cảnh và tâm thần tôi lúc bấy giờ không thích hợp với sự phản kháng, cho nên tôi cẩn thận theo lời dặn của St. John, mười phút sau tôi đã đi bên anh trước con đường hoang dại xuống thung lũng.

Gió tây hây hây thổi qua những ngọn đồi, thoảng mùi thơm của lau sậy; bầu trời xanh ngắt không vẩn đen, dòng suối trong khe đầy nước vì những trận mưa xuân mới đây, chảy trong vắt và tràn trề, lấp lánh ánh nắng vàng, và phản chiếu vòm trời xanh màu ngọc thạch. Rời khỏi con đường nhỏ, chúng tôi đi trên một nệm cỏ mềm mại, xanh như ngọc và mượt như rêu, điểm vài bông hoa trắng xinh xinh và đây đó rải rác những bông hoa vàng như những ngôi sao. Dãy đồi vây kín chúng tôi, vì đầu kia của thung lũng ăn sâu vào khu trung tâm.

– Chúng ta ngồi đây thôi - St. John nói, khi chúng tôi tới những hòn đầu tiên của một dãy núi đá kẹp lấy một lối đi hẹp, nhìn qua bên kia thấy một dòng suối đổ xuống thành thác, và cũng ở phía ấy, xa hơn chút nữa, núi đá đã giũ sạch cỏ hoa, chỉ còn trơ lại bụi rậm làm áo, và đá làm ngọc trang sức, ở đó cảnh hoang dã đã đến mức man rợ, vẻ tươi mát biến thành vẻ nhăn nhó. Nơi đó là nơi hy vọng cuối cùng của sự cô độc và là chốn nương náu cuối cùng của sự yên lặng.

Tôi kiếm một chỗ ngồi, St. John đứng gần tôi. Anh nhìn lên lối đi hẹp và ngó xuống phía dưới thung lũng. Anh đưa mắt lơ đãng nhìn theo dòng suối quanh co, rồi lại ngước lên bầu trời không gợn mây phản chiếu màu xanh xuống dòng suối. Anh bỏ mũ ra, mặc cho làn gió nhẹ thổi lùa vào tóc anh và lướt trên vầng trán như một cái hôn. Hình như anh đang cảm thông với vị thần giữ nơi hẻo lánh này, bằng cặp mắt, anh đang nói lời vĩnh biệt với một cái gì đó.

– Rồi tôi sẽ thấy lại cảnh này trong giấc mơ - Anh nói to - khi tôi nằm ngủ bên dòng sông Hằng, và sẽ thấy lại một lần khác nữa, vào một thời gian xa hơn, khi một giấc ngủ khác đến đánh ngã tôi trên bờ một dòng sông tăm tối hơn.

Thực là những lời nói kỳ quặc của một tình yêu kỳ quặc! Một thứ tình cảm cuồng nhiệt đối vối nước tổ của một người yêu nước khắc khổ! Anh ngồi xuống, đã đến nửa giờ, cả anh lẫn tôi không ai nói với ai lời nào, sau đó anh bắt đầu:

– Jane ạ, sáu tuần lễ nữa thì tôi đi, tôi đã giữ một buồng trên tàu của Công ty Đông Indiaman nhổ neo vào ngày hai mươi, tháng sáu.

Tôi trả lời:

– Chúa sẽ che chở cho anh, vì anh đã theo đuổi công cuộc của Người.

– Phải - Anh nói - đó là vinh quang và niềm vui sướng của tôi. Tôi là bề tôi của một vị minh chủ, vô cùng sáng láng, tôi ra đi không phải là theo sự hướng dẫn của con người, không bị lệ thuộc vào những luật pháp thiếu sót và sự kiểm soát dễ nhầm lẫn của những người đồng loại hèn yếu của tôi. Vị Chúa của tôi, Người ban bố pháp luật, vị chỉ huy của tôi, là đấng Toàn Thiện. Tôi rất ngạc nhiên thấy mọi người quanh tôi không nhiệt thành xung vào đội ngũ dưới cùng một lá cờ, để góp sức vào cùng một công cuộc.

– Không phải ai cũng có sức mạnh của anh. Kẻ yếu mà muốn bước ngang với người mạnh thì chỉ là điên.

– Tôi không nói với những người hèn yếu, cũng không nghĩ đến họ, tôi chỉ nói với những người xứng đáng, với công cuộc đó mà có đủ khả năng để hoàn thành.

– Những người như thế thi ít có, mà cũng khó tìm.

– Cô nói đúng, nhưng một khi đã tìm ra rồi thì ta có bổn phận khích động họ, thúc giục họ, động viên họ cố gắng, chỉ rõ cho họ biết tài năng thiên phú của họ là gì, tại sao họ được ban cho tài năng ấy, nói vào tai họ lời phán bảo của Chúa, thay mặt Chúa tiếp nhận họ vào hàng ngũ những người Chúa đã chọn.

– Nếu quả thực họ có tư cách làm nhiệm vụ đó, sao chính lòng họ không bảo cho họ biết trước tiên?

Tôi cảm thấy như có một sự mê hoặc ghê gớm đang thành hình và tụ tập quanh tôi. Tôi run rẩy đợi một tiếng khốc liệt nào đó vang lên, đồng thời sẽ tuyên bố trói buộc tôi vào sự mê hoặc ấy.

– Thế lòng cô có nói gì không? - St. John hỏi.

– Lòng tôi câm lặng... lòng tôi câm lặng! - Tôi bàng hoàng và rùng mình trả lời vậy.

– Thế thì tôi phải nói hộ nó - Cái giọng trầm trầm, không thương hại ấy vẫn tiếp tục: - Jane hãy đi với tôi sang Ấn Độ. Hãy làm người cộng tác, người đồng bạn lao khổ của tôi.

Cả thung lũng và bầu trời quay cuồng, đồi núi dâng hẳn lên! Dường như tôi nghe thấy một lời kêu gọi từ trên trời, dường như có một vị thiên sứ hư ảo, giống vị thiên sứ ở Macedonia¹²³, đã tuyên gọi: "Hãy đến giúp ta!". Nhưng tôi đâu phải là một tông đồ, tôi khổng thể nhìn thấy vị truyền sứ, tôi không thể nhận lời kêu gọi của người được.

– Ồ St. John! - Tôi kêu lên - Xin anh hãy rộng lòng thương!

Tôi đã cầu khẩn một người không hề biết đến tình thương hay hối hận, trong lúc thực hiện một điều mà họ cho là bổn phận. Anh tiếp tục nói:

– Chúa và Tạo hóa sinh ra cô là để làm vợ một nhà truyền giáo. Cô đã được ban cho những khả năng thiên phú không phải về hình xác, mà về tinh thần. Cô ra đời để làm việc, không phải để yêu đương. Cô phải là vợ của nhà truyền giáo - nhất định sẽ như vậy. Cô sẽ thuộc về tôi. Tôi đòi hỏi cô, không phải vì khoái lạc riêng, nhưng để phục vụ Chúa.

Tôi đáp:

– Tôi không xứng hợp với việc ấy, tôi không có khuynh hướng ấy.

Anh đã tính trước đến những lời phản đối đầu tiên này, nên không vì thế mà giận dữ. Thực vậy, nhìn anh dựa lưng vào tảng đá, khoanh tay trước ngực, mặt không biến sắc, tôi thấy anh đã chuẩn bị đối phó với một sự kháng cự dai dẳng và gay go, và có sẵn kiên nhẫn để chịu đựng cho đến cùng - dù sao anh cũng đã nhất quyết phải thu được thắng lợi.

– Đức khiêm cung là cơ sở của đạo đức Cơ đốc. Cô nói rằng không xứng đáng với công việc ấy là đúng. Ai là người xứng đáng với công việc ấy? Hoặc ai là người cho dẫu được Chúa vời đến thực, lại tự cho mình là xứng đáng với lời phán gọi ấy? Thí dụ như tôi, chẳng qua cũng chỉ là tro, là bụi. Cùng với thánh Paul, tôi tự biết mình là con người nhiều tội lỗi nhất, nhưng tôi không để cho các ý thức về sự ti tiện của bản thân làm tôi sợ hãi. Tôi biết rõ Đấng chỉ đường của tôi, tôi biết Người là chí công và toàn năng. Khi Người đã chọn một công cụ yếu ớt để thực hiện một nhiệm vụ to tát, thì Người sẽ lấy trong kho tàng vô tận của Người, để bổ sung cho sự thiếu sót của những phương tiện cho xứng đáng với mục đích. Hãy nghĩ như tôi, Jane ạ, hãy tin tưởng như tôi, ấy là tôi yêu cầu cô nương tựa vào Tảng đá của đời đời¹²⁴. Đừng nghi ngại nó sẽ không mang được cái phàm căn nặng nề của cô.

– Tôi không hiểu gì về đời sống của nhà truyền giáo, tôi chưa bao giờ nghiên cứu những công việc của họ.

– Cái đó, dù tôi hèn kém, tôi cũng có thể giúp đỡ cô được. Tôi sẽ bày công việc làm từng giờ cho cô, sẽ luôn luôn ở bên cô, lúc nào cũng giúp đỡ cô, tôi có thể làm thế lúc đầu, sau đó không lâu, cô sẽ đủ khả năng, đủ sức lực như tôi (tôi biết rõ năng lực của cô), chẳng cần tôi giúp đỡ nữa.

– Nhưng tôi đâu có năng lực làm việc ấy? Tôi không cảm thấy thế, trong khi anh nói, chẳng có gì lên tiếng hay chuyển động trong người tôi, tôi chẳng hề thấy một ngọn lửa nào nhóm lên, một sức sống nào dồn dập thôi thúc, một tiếng nói nào khuyên nhủ hay khích lệ tôi. Ôi, giá tôi có thể khiến anh nhìn thấy lúc này tâm hồn tôi giống một nhà ngục tối tăm như thế nào, với một nỗi lo sợ run rẩy bị xiềng xích dưới đáy hầm - là nỗi lo sợ bị anh thuyết phục làm cái công việc mà tôi không tài nào làm được!

– Tôi xin trả lời thay cô. Hãy nghe tôi, tôi đã quan sát cô ngay từ buổi đầu ta gặp nhau. Tôi đã coi cô là đối tượng nghiên cứu suốt mười tháng nay. Trong quãng thời gian này, tôi thử thách cô bằng nhiều cách khác nhau, và tôi đã thấy gì, tôi đã rút ra được gì? Ở trường làng, tôi thấy cô làm việc rất tốt, đều đặn và đứng đắn, nhưng công việc không thích hợp với thói quen và xu hướng của cô. Tôi thấy cô đã hoàn thành nó một cách tài tình, khéo léo, cô thu được lòng người trong khi cô chỉ huy. Qua thái độ bình tĩnh của cô khi đột nhiên cô biết mình trở thành giàu có, tôi thấy rõ một tâm hồn không bị cái tật xấu của Demas¹²⁵ làm nhơ bẩn, cô không bị thói vụ lợi chi phối. Trong thái độ kiên quyết sẵn sàng của cô muốn chia gia tài làm bốn phần chỉ giữ một phần cho mình, còn ba phần thì khước từ theo yêu cầu của một lẽ công bình trừu tượng, tôi nhận ra một tâm hồn biết vui sướng trong sự hy sinh. Trong thái độ dễ dàng của cô, khi theo ý tôi muốn, cô rời bỏ một môn học sở thích để học một môn khác vì tôi thích, trong sự chuyên cần không mệt mỏi của cô khi vùi đầu vào môn học ấy, trong cái nghị lực kiên cường và cái quyết tâm của cô khi gặp những khó khăn, tôi thấy những đức tính bổ sung mà tôi đang tìm. Jane ạ, cô là người dễ bảo, cần mẫn không vụ lợi, trung thành không dao động và can đảm, rất hiền hậu, mà cũng rất anh hùng; thôi đừng nên hoài nghi chính mình nữa. Tôi hoàn toàn tin tưởng ở cô. Nhận làm người lãnh đạo các trường học ở Ấn Độ, giúp đỡ phụ nữ ở đấy, cô sẽ đem lại cho tôi một sự cộng tác vô giá.

Tấm áo liệm bằng sắt khép chặt lại quanh tôi, sự thuyết phục tiến lên từng bước chậm rãi và chắc chắn. Mắt tôi tuy đã nhắm lại, song những lời nói sau cùng của anh vẫn giúp được tôi nhìn thấy con đường trước kia tưởng bế tắc, nay trở thành tương đối quang đãng. Công việc của tôi trước đây có vẻ mơ hồ, tản mạn một cách vô vọng, nay dần dần theo lời anh nói, tập trung lại, và thành hình dứt khoát dưới bàn tay sáng tạo của anh. Anh chờ tôi trả lời, tôi xin anh mười lăm phút suy nghĩ trước khi dám đáp.

– Rất vui lòng - Anh nói và đứng dậy, đi ra xa một quãng, rồi ngả mình trên một bờ cỏ rậm và nằm im ở đó.

Tôi trầm ngâm suy nghĩ. "Ta có thể làm được điều anh muốn ta làm, ta bắt buộc phải thấy và công nhận điều đó - nghĩa là ta có thể làm, nếu ít nhất ta sống được. Nhưng ta cảm thấy cơ thể ta không thể chịu đựng được lâu ánh nắng của xứ Ấn Độ. Vậy lúc ấy sẽ ra sao? Anh sẽ không quan tâm gì đến điều đó, khi ta sắp chết, hẳn anh sẽ bình thản và thành kính mà trả ta về với Chúa, Người đã ban ta cho anh. Tình hình thật quá rõ ràng. Rời khỏi nước Anh, là phải rời khỏi một xứ sở ta yêu dấu, tuy nó trống rỗng đối với ta, vì ông Rochester không còn ở đây, mà dẫu còn ở đây thì điều đó có ý nghĩa gì đối với ta nữa? Đời ta bây giờ là không được chung sống với ông. Chẳng có gì phi lý, yếu đuối hơn là cứ kéo dài ngày này sang ngày khác, dường như ta còn chờ đợi một sự đổi thay nào đó, không thể thực hiện được của hoàn cảnh, khiến ông và ta lại được sum họp cùng nhau. Dĩ nhiên (như St. John đã có lần nói) ta cần phải tìm cho cuộc sống một ý nghĩa khác thay thế cho ý nghĩa đã mất. Công việc anh trao cho ta bây giờ chẳng phải là công việc thực sự vinh quang nhất mà con người có thể nhận, hoặc được Chúa cắt cử đó sao? Lấp kín sự trông rỗng gây nên do những cảm tình bị dứt bỏ và những hy vọng đã tiêu tan, bằng những quan điểm cao quý và những kết quả tuyệt vời của nó, đó chẳng phải việc làm thích hợp nhất hay sao? Ta cho rằng ta phải trả lời: "Vâng" - Ấy thế mà ta vẫn run rẩy. Ôi! Nếu ta đi với St. John, thì ta phải từ bỏ nửa thân ta; nếu ta đi Ấn Độ, thì là ta đi đến một cái chết non yếu. Và trong khoảng thời gian từ lúc rời nước Anh đi Ấn Độ, đến lúc từ Ấn Độ về nấm mồ, ta sẽ làm gì đây? Ồ! Ta biết lắm; ta có thể tưởng tượng được rõ ràng, ta sẽ cố gắng làm hài lòng St. John cho đến khi tất cả các dây thần kinh trong người ta đau đớn, ta sẽ làm vui lòng anh đến cùng cực, tới giới hạn cuối cùng của điều anh mong mỏi. Nếu như ta đi với anh thực sự, nếu ta chịu hy sinh thực sự, như anh thúc bách, thì ta sẽ làm đến mức tuyệt đối, sẽ dâng lên bàn thờ Chúa tất cả, trái tim, sinh lực, toàn bộ vật hiến tế. Anh sẽ chẳng bao giờ yêu ta, nhưng anh sẽ tán thành ta, ta sẽ bày cho anh thấy những năng lực anh chưa biết, những của báu anh không ngờ đến. Phải, ta có thể làm việc vất vả và lao khổ như anh, và, cũng như anh, ta không hề phàn nàn một tiếng.

"Vậy có thể nhận lời yêu cầu của anh được, duy chỉ có một điều - một điều đáng sợ, đó là anh muốn ta lấy anh mà đối với ta anh chẳng có trái tim của một người chồng, không khác gì tảng đá lớn cau có kia, nằm bên dòng suối ngầu bọt. Anh đánh giá ta như một người lính đánh giá một thứ võ khí tốt, và chỉ có thế thôi. Không lấy anh, điều đó sẽ chẳng bao giờ khiến ta phiền muộn, song ta có thể cứ để cho anh hoàn thành những tính toán, lạnh lùng thực hiện kế hoạch, cứ tiến hành lễ cưới được không? Liệu ta có thể cứ nhận cái nhẫn cưới của anh, chịu nhận mọi hình thức của tình yêu (điều này ta biết chắc anh sẽ rất tôn trọng) dù biết rằng anh không để tâm hồn anh vào đấy? Ta có thể chịu đựng ý nghĩ rằng mỗi cử chỉ âu yếm của anh chỉ là một sự hy sinh theo nguyên tắc? Không, như vậy là một sự tuẫn nạn quái gở, ta không thể nào kham được. Ta chỉ có thể đi theo anh như một người em gái, chứ không thể như một người vợ, ta sẽ nói với anh thế.

Tôi quay lại phía gò, anh đang nằm đó, im lìm như một cái cột đổ, quay mặt lại phía tôi, cặp mắt ánh lên một vẻ quan sát soi mói. Anh vùng đứng dậy, đi lại phía tôi.

– Tôi sẵn sàng đi Ấn Độ, nếu tôi không bị ràng buộc gì.

– Câu trả lời của cô cần được giải thích thêm - Anh nói - nó không được rõ ràng lắm.

– Cho đến nay tôi vẫn coi anh là người anh nuôi, và tôi là em nuôi của anh. Chúng ta cứ giữ quan hệ như vậy, không lấy nhau thì hơn.

Anh lắc đầu:

– Cái tình anh em kết nghĩa không thích hợp trong trường hợp này. Nếu cô là em gái tôi thực, thì lại khác, tôi sẽ đem cô đi và sẽ không tìm vợ, nhưng trong tình trạng chúng ta đây, thì hoặc sự cộng tác của chúng ta phải được hôn nhân gắn bó và thừa nhận, hoặc nó không thể có. Nhưng trở ngại thực tế sẽ cản trở mọi dự kiến khác. Jane, cô không thấy thế sao? Hãy suy nghĩ một lát, lương tri vững vàng của cô sẽ hướng dẫn cô.

Tôi suy nghĩ, và lương tri của tôi vẫn cứ hướng tôi về sự thực tế là chúng tôi không thể yêu nhau như hai vợ chồng, do đó chúng tôi không thể lấy nhau được. Tôi bèn bảo anh như vậy.

– St. John! - Tôi nói - Tôi coi anh như anh tôi, và anh coi tôi như em anh, vậy chúng ta cứ nên đối với nhau như thế.

– Không thể được, không thể được! - Anh trả lời, giọng quả quyết, ngắn gọn, dứt khoát. Như vậy không ổn. Cô đã nói cô sẽ đi Ấn Độ với tôi. Hãy nhớ rằng cô đã nói như thế đấy.

– Với điều kiện.

– Được, được. Về điểm chính - rời nước Anh với tôi, cộng tác với tôi trong những công việc tương lai của tôi - cô không phản đối. Cô gần như đã nắm tay vào cái cày rồi, cô lại là người khá kiên định, chẳng lẽ lại rút tay về. Cô chỉ còn một điều cần xem xét, làm thế nào để hoàn thành tốt nhất công việc mình đã bắt đầu. Hãy đơn giản hóa những quan tâm, tình cảm, tư tưởng, ước muốn, mục đích phức tạp, hãy tập trung mọi suy nghĩ vào một ý định, làm sao hoàn thành một cách hiệu quả, một cách quyết tâm, nhiệm vụ vị Chúa tối cao của cô trao cho. Để làm được như vậy cô cần một người đỡ đần, không phải một người anh, sợi dây ràng buộc ấy lỏng lẻo quá, mà phải là một người chồng. Tôi cũng vậy, tôi không cần một người em gái, một người em gái thì rồi cũng có ngày bị người ta lấy đi mất. Tôi cần một người vợ, người bạn giúp đỡ duy nhất tôi có thể ảnh hưởng được một cách hiệu quả trong đời sống, và tuyệt đối giữ được cho đến lúc chết.

Nghe anh nói, tôi rùng mình, tôi cảm thấy ảnh hưởng của anh thâu đến tận xương tủy, uy lực của anh ràng trói lấy tứ chi tôi.

– Hãy tìm một người nào khác không phải là tôi, anh St. John ạ, anh hãy tìm một người thích hợp với anh hơn.

– Cô định nói là một người thích hợp với mục đích của tôi, thích hợp với xu hướng của tôi. Tôi cần nói lại với cô rằng tôi không tìm một cá nhân vô nghĩa, - con người tầm thường với những cảm quan ích kỷ - để kết bạn, tôi tìm một nhà truyền giáo.

– Tôi sẽ dâng nhà truyền giáo mọi năng lực của tôi, đó là tất cả những gì người ấy cần - chứ không phải con người tôi, nếu như vậy chỉ như thêm vỏ, thêm hột vào quả anh đào. Người ta chẳng cần những cái đó làm gì, nên tôi xin giữ lại.

– Cô không thể, và không nên thế. Cô nghĩ rằng Chúa có thể hài lòng với một nửa vật hiến thế sao, rằng người lại chịu nhận một lễ vật bị bớt xén sao? Tôi biện hộ đây là vì mục đích của Chúa, tôi chọn cô là để chiến đấu dưới lá cờ của Người. Tôi không thể nhân danh Người nhận một sự trung thành nửa vời, nó cần phải trọn vẹn.

– Ồ, tôi sẽ dâng trái tim tôi cho Chúa - Tôi nói - anh thì cần gì đến nó.

Bạn đọc ạ, tôi không dám cam đoan rằng trong giọng nói khi tôi thốt ra câu ấy, cũng như trong cảm nghĩ tiếp theo đó, đã không có đôi chút mỉa mai, tuy tôi cố kìm giữ lại. Cho đến nay, tôi vẫn thầm sợ St. John, vì tôi không hiểu anh. Anh đã buộc tôi phải kính nể, vì đã khiến tôi chỉ biết nghi nghi hoặc hoặc về anh. Cho đến nay, tôi vẫn không nói rõ được trong con người anh có bao nhiêu phần là siêu phàm, bao nhiêu phần là trần tục. Nhưng trong cuộc nói chuyện này, tôi đã phát hiện được rồi. Bản chất con người anh hé lộ dần dần trước mắt tôi. Tôi đã thấy rõ chỗ yếu của anh, và tôi đã hiểu. Tôi hiểu rằng tôi ngồi đây, trên một gò cỏ rậm, với con người khôi ngô đẹp đẽ ấy ở trước mặt, là đang ngồi dưới chân một người đàn ông cũng có thể lầm lạc như tôi mà thôi. Tấm mạng che đậy sự sắt đá và độc đoán của anh đã rơi xuống. Cảm thấy anh có những đức tính kia, tôi cũng cảm thấy anh không hoàn hảo, và do đó tôi can đảm hơn. Tôi đang ngồi với một người bình đẳng với tôi, một người tôi có thể cùng tranh luận, một người tôi có thể kháng cự lại, nếu cần.

Anh yên lặng sau khi tôi thốt ra câu nói kia. Tôi mạnh bạo ngước mắt nhìn vào mặt anh. Cặp mắt anh cúi xuống ngó tôi, vừa lộ vẻ kinh ngạc, vừa dò hỏi soi mói: "Cô ấy châm chọc chăng? Mà lại châm chọc ta? Thế nghĩa là gì?", hình như anh muốn nói thế.

– Chúng ta đừng nên quên rằng đây là một vấn đề trang nghiêm, - Lát sau anh nói - mà chúng ta không thể nói hay nghĩ đến một cách nông nổi mà không phạm tội lỗi. Jane! Tôi tin rằng cô chân thực khi nói sẽ dâng trái tim cô cho Chúa, mà tôi cũng chỉ muốn có thế thôi. Một khi cô rứt trái tim cô khỏi những con người, và đem nó dâng lên đấng Sáng tạo, thì cô sẽ coi việc giang sơn tinh thần của đấng Sáng tạo trên trái đất này được mở rộng thêm là một niềm hân hoan chủ yếu, là sự cố gắng chính của cô; cô sẽ sẵn sàng làm mọi điều để tiến đến mục đích ấy. Cô sẽ thấy những cố gắng của cô và của tôi sẽ được thúc đẩy mạnh như thế nào, nếu bằng một cuộc hôn nhân chúng ta kết hợp với nhau về mặt tinh thần cũng như thể chất. Đó là sự kết hợp duy nhất có thể mang lại cho các số phận và những dự kiến của con người một tính chất phù hợp thường xuyên. Và vượt qua mọi sở thích trẻ con, mọi khó khăn tầm thường, mọi tình cảm tế nhị, và mọi thắc mắc về mức độ, tính loại, sức mạnh, hoặc tính dịu dàng của những thiên hướng cá nhân, cô sẽ vội vã bước vào cuộc kết hợp ấy ngay.

– Thực chăng? - Tôi chỉ nói thế thôi, và tôi ngắm diện mạo anh, khôi ngô với những nét hòa hợp, nhưng ghê gớm một cách kỳ lạ vì im lìm nghiêm khắc; ngắm vầng trán anh uy nghi mà không cởi mở, cặp mắt anh trong sáng, sâu thẳm và soi mói, nhưng không lúc nào êm dịu, thân hình anh dỏng cao, oai nghiêm, và tôi tưởng tượng rằng tôi là vợ anh. Ô, không bao giờ thế được! Là trợ lý của anh, là người bạn của anh, điều đó thì được, tôi sẽ cùng anh vượt đại dương với tư cách ấy, tôi sẽ làm việc cực nhọc dưới ánh mặt trời miền Viễn Đông, trong những vùng sa mạc Á châu - để truyền đạo, tôi sẽ cảm phục anh, thi đua với anh về mặt can đảm, tinh thần tận tụy và nghị lực, lặng lẽ ưng chịu anh sai khiến, thanh thản mỉm cười trước cái tham vọng không gì lay chuyển được của anh, phân biệt tính Cơ đốc với tính người ở anh, kính trọng sâu sắc tính cách này cũng như vui lòng tha thứ tính cách kia. Gắn bó với anh, dù chỉ với danh nghĩa đó, chắc chắn là tôi sẽ phải khổ sở luôn, rồi thể xác tôi sẽ phải chịu một cái ách khá nặng, nhưng tâm hồn và trí não tôi sẽ được thảnh thơi. Tôi sẽ còn lại cái phần riêng không bị trói buộc để quay về, còn những tình cảm tự nhiên, không bị nô lệ hóa, để cảm thông trong lúc cô đơn. Như vậy trong tâm hồn tôi, vẫn còn những chỗ ẩn náu, là của riêng tôi, anh ấy không bao giờ bước tới được. Ở đó tình cảm sẽ được nảy nở tươi tốt yên ổn, không bị cái tính khắc khổ của anh làm thui héo, cũng không bị những bước chân đều nhịp của người lính ấy giày xéo lên. Nhưng nếu là vợ anh, phải luôn luôn ở bên anh, phải luôn gìn giữ, luôn luôn bị kìm hãm, bắt buộc giữ ngọn lửa của lòng tôi lúc nào cũng leo lét, chỉ cho nó cháy âm ỉ ở bên trong không bao giờ được thốt lên một tiếng kêu, mặc dù ngọn lửa bị cầm tù ấy đốt hết sinh lực này đến sinh lực khác... như thế thì không sao chịu đựng được.

– Anh St. John! - Tôi thốt lên, khi đã suy tính kỹ càng.

– Gì kia? - Anh trả lời lạnh lẽo.

– Tôi nhắc lại là tôi vui lòng đi với anh với tư cách là người bạn truyền giáo, chứ không phải là vợ anh, tôi không thể lấy anh và trở thành một phần của anh.

– Cô phải trở thành một phần của tôi! - Anh quả quyết trả lời - Nếu không mọi chuyện thành vô nghĩa. Làm sao mà tôi, một người đàn ông chưa đến ba mươi, lại có thể mang một cô gái mười chín đi Ấn Độ, trừ phi cô ấy là vợ tôi? Làm sao chúng ta có thể cùng sống với nhau mãi mãi, có khi ở những nơi hoang vu vắng vẻ, có khi ở giữa những bộ lạc man rợ, mà không lấy nhau được?

– Được lắm chứ! - Tôi đáp gọn - thì cứ coi tôi như em gái anh thực, hay một người đàn ông, một tu sĩ như anh thôi.

– Ai chẳng biết cô không phải là em gái tôi, tôi không thể giới thiệu cô như vậy. Làm thế chỉ thêm chuốc lấy những sự nghi ngờ không chính đáng cho cả hai chúng ta. Vả chăng tuy cô có trí óc vững mạnh của đàn ông, song cô vẫn có trái tim đàn bà, và như thế thì... không được.

– Được lắm chứ - Tôi quả quyết, giọng hơi bỉ báng - hoàn toàn được. Tôi có trái tim đàn bà, nhưng không liên quan gì đến anh. Đối với anh, tôi chỉ có lòng chung thủy của người bạn, sự thẳng thắn, sự trung thành, và tình hữu ái, nếu anh muốn của người bạn đồng ngũ, sự kính nể và phục tùng của một tín đồ mới đối với vị tu sĩ thầy mình, không có gì hơn nữa... Anh đừng ngại gì hết.

– Đó là điều tôi muốn - Anh như nói với chính mình - đó là điều tôi muốn. Nhưng còn có những chướng ngại trên đường đi, cần phá bỏ. Jane ạ, cô sẽ không ân hận vì lấy tôi đâu, cô hãy yên trí như vậy. Chúng ta phải lấy nhau, tôi xin nhắc lại thế, không còn con đường nào khác, và sau khi lấy nhau, thế nào chẳng nảy sinh ra đủ tình yêu, để khiến cô cũng phải công nhận rằng chúng ta lấy nhau là đúng.

– Tôi khinh bỉ cái ý niệm về tình yêu của anh! - Tôi không thể tự kiềm chế không nói lên câu ấy, tôi đứng bật dậy trước mặt anh, tựa lưng vào tảng đá - Tôi khinh bỉ thứ tình cảm giả dối anh đưa ra. Phải, anh St. John ạ và khi anh đưa ra thứ tình cảm ấy thì tôi khinh anh nốt.

Anh chăm chú nhìn tôi, mím chặt cặp môi đẹp như vẽ. Anh giận dữ hay ngạc nhiên, hay thế nào nữa, thực khó lòng nói rõ được, anh hoàn toàn chủ động không để lộ ra ngoài mặt.

– Tôi không ngờ lại nghe cô nói như thế, tôi nghĩ là tôi đã không làm gì, không nói một điều gì đáng bị khinh bỉ.

Giọng nói ôn tồn của anh làm tôi cảm động, vẻ mặt cao kỳ, bình thản của anh làm tôi sợ hãi.

– Anh St. John, anh hãy bỏ quá cho tôi câu ấy. Nhưng cũng là lỗi tại anh nên tôi mới bực mình mà nói năng bừa bãi như vậy. Anh đã đề cập đến một vấn đề ở đó bản chất của chúng ta khác hẳn nhau, một vấn đề không bao giờ chúng ta nên tranh luận. Ngay cái chữ "tình yêu" cũng đủ gây ra một mối bất hòa giữa chúng ta. Nếu cần phải nói ra sự thực, thì chúng ta sẽ ra sao? Chúng ta sẽ cảm thấy gì?

Anh họ thân mến của tôi ạ, anh hãy từ bỏ ý định lấy nhau đi. Hãy quên đi.

– Không, đó là một ý định đã được ấp ủ từ lâu, và là ý định độc nhất có thể đảm bảo thực hiện mục đích lớn lao của tôi. Nhưng bây giờ tôi không thúc giục cô thêm nữa.

Mai tôi sẽ đi Cambridge, ở đấy tôi có nhiều bạn nên tôi muốn đến đó từ biệt nó. Tôi sẽ vắng nhà trong vòng nửa tháng, trong thời gian đó, cô hãy suy xét cân nhắc những điều tôi đề nghị, và đừng quên rằng nếu cô từ chối đề nghị ấy thì không phải là cô cự tuyệt tôi, mà là cự tuyệt Chúa. Qua tôi là trung gian, Người đã mở cho cô một nghiệp vụ cao cả, chỉ làm vợ tôi cô mới có thể bước chân vào sự nghiệp đó. Từ chối không lấy tôi, tức là cô mãi mãi tự giam mình trong con đường sung túc ích kỷ, và tối tăm trơ trụi. Hãy nên run sợ rằng như vậy cô sẽ bị liệt vào hạng những người đã bỏ đức tin, còn tồi tệ hơn những kẻ vô đạo nữa.

Nói xong, anh quay mặt đi và một lần nữa anh lại:

Nhìn xuống dòng sông, nhìn lên dốc núi.

Nhưng lần này, anh hoàn toàn giữ kín tình cảm của anh trong tâm khảm, tôi không xứng đáng được nghe anh nói lên nữa. Khi đi bên anh để về nhà, trong cái yên lặng sắt đá của anh, tôi đọc thấy hết những điều anh cảm nghĩ về tôi, sự thất ý của một tâm hồn khắc khổ và độc đoán khi gặp sự chống đối ở nơi tưởng như chỉ có sự khuất phục, thái độ không tán thành của một trí phán đoán lạnh lùng đanh thép khi nó nhận ra trong một tâm hồn khác những tình cảm và quan điểm mà nó không thể thông cảm được. Tóm lại, là người đàn ông, St. John mong muốn áp bức tôi phải vâng lời; chỉ có con người Cơ đốc chân chính ở anh là kiên tâm chịu đựng sự hư đốn của tôi và bằng lòng cho phép tôi suy nghĩ và hối hận trong một thời gian dài như thế.

Tối hôm đó, sau khi hôn các cô em, anh nghĩ là nên quên cả đến việc bắt tay tôi và yên lặng rời khỏi phòng. Tôi - tuy không yêu, nhưng rất mến anh - cảm thấy bất bình vì bị anh cố ý bỏ quên, bất bình đến nỗi nước mắt tôi ứa ra.

Diana nói:

– Jane, tôi thấy cô và St. John đã có xích mích với nhau lúc hai người đi chơi trên đồng cỏ, thôi, hãy chạy theo anh ấy đi. Anh ấy còn nấn ná ở hành lang chờ cô đấy. Anh ấy giảng hòa với cô thôi.

Trong những trường hợp như thế này, tôi không còn lòng kiêu hãnh nữa, tôi luôn luôn mong muốn được sung sướng còn hơn sĩ diện hão, và tôi chạy theo anh, anh đang đứng ở chân cầu thang.

– Chúc anh ngủ ngon, anh St. John! - Tôi nói.

– Chúc cô ngủ ngon, cô Jane! - Anh thản nhiên đáp.

Tôi nói thêm:

– Vậy thì bắt tay.

Bàn tay anh nắm lấy những ngón tay tôi lỏng lẻo và lạnh lẽo làm sao? Câu chuyện xảy ra hôm ấy làm anh bất mãn sâu sắc. Thái độ thân mật không khiến được anh tươi tỉnh, cũng như nước mắt không thể làm anh động tâm. Với anh, không có sự hòa giải vui vẻ được, cũng không có được nụ cười vui hay một lời khoan dung nào, nhưng con người Cơ đốc ở anh vẫn kiên trì và điềm nhiên, và khi tôi hỏi anh có tha lỗi cho tôi không, anh trả lời rằng không có thói quen ấp ủ trong lòng chuyện hờn giận đã qua, rằng anh đã không bị ai xúc phạm thì cũng chẳng có gì mà phải tha lỗi cho ai.

Trả lời thế rồi anh bỏ đi. Tôi muốn thà anh cứ đánh ngay tôi ngã xuống còn hơn.

CHƯƠNG XXXV

Ngày hôm sau anh không đi Cambridge như đã nói. Anh hoãn ngày đi lại một tuần lễ, và trong thời gian đó anh đã làm tôi phải thấm thía cái hình phạt khắc nghiệt mà một người tốt nhưng cứng rắn, tinh tế nhưng không khoan dung, có thể dùng để trừng trị kẻ đã xúc phạm mình. Không hề để lộ một dấu hiệu thù ghét nào, cũng không trách móc nửa lời, anh đã khiến tôi có lúc phải tin chắc mình không còn được anh quý mến nữa.

Chẳng phải là St. John nuôi dưỡng một tinh thần thù oán trái với đạo Cơ đốc, cũng chẳng phải anh muốn động chạm gì đến một sợi tóc của tôi, nếu anh có khả năng làm thế. Vì bản tính và vì đạo lý, anh đã vượt lên trên cái thỏa mãn thấp hèn của sự trả thù, anh đã tha thứ cho câu tôi nói là khinh bỉ anh và tình yêu của anh, nhưng anh không quên những lời ấy, và chừng nào anh và tôi còn sống, anh sẽ không bao giờ quên được. Qua vẻ mặt khi anh quay lại nhìn tôi, tôi nhận thấy rằng những lời ấy lúc nào cũng được viết ở không khí giữa tôi và anh, bất kỳ lúc nào tôi nói, anh cũng nghe thấy nó vang lên trong giọng nói của tôi cũng như tôi nghe thấy tiếng vọng của nó trong mỗi câu anh trả lời.

Anh không tránh trò chuyện với tôi. Sáng sáng anh vẫn gọi tôi đến cùng làm việc bên bàn học như thường lệ. Tôi sợ rằng con người phàm tục ở anh đã cảm thấy một vui thú, tuy không được con người Cơ đốc thuần túy trong anh đồng tình và chia sẻ, khi bề ngoài anh vẫn hành động và nói năng đúng như mọi ngày, nhưng thật ra anh đã vô cùng khéo léo tước bỏ trong mỗi việc làm, mỗi câu nói, cái tinh thần quan tâm và đồng tình trước đây đã khiến ngôn ngữ và cử chỉ của anh thắm đượm một ý vị có phần nào hấp dẫn tuy khắc khổ. Đối với tôi, trong thực tế, anh đã trở thành con người không phải bằng xương thịt, mà bằng gỗ đá, mắt anh là viên ngọc xanh lạnh lẽo, long lanh, lưỡi anh chỉ là một vật dùng để nói - không hơn.

Tất cả những điều đó giày vò tôi, giày vò một cách dai dẳng và tinh vi. Nó duy trì một ngọn lửa phẫn nộ, âm ỉ, và một sự bối rối phấp phỏng và đau đớn, cả hai đều dằn vặt, vò xé tôi. Tôi cảm thấy, ví thử tôi là vợ anh, thì người đàn ông tốt bụng, tâm hồn trong vắt như nước suối sâu trong bóng râm ấy, có thể giết tôi chóng vánh như thế nào, giết mà không hề làm tôi mất một giọt máu, cũng như không hề làm lương tâm trong suốt như pha lê của anh phải mang một thoáng gợn nhỏ của tội lỗi. Đặc biệt tôi cảm thấy điều đó mỗi khi tôi cố gắng làm cho anh dịu lòng. Không một chút trắc ẩn đáp lại lòng thương hại của tôi. Anh không hề tỏ ra đau khổ vì sự xa cách, cũng chẳng có ý hòa giải, và dù đã nhiều lần nước mắt tôi rơi lã chã, thấm ướt cả trang sách mà tôi với anh cùng cúi xuống đọc, song những giọt nước mắt ấy cũng chẳng có tác dụng gì đối với anh, dường như tim anh bằng sắt, bằng đá thực. Trong khi ấy, đối với hai cô em gái, anh lại tỏ ra có phần ngọt ngào hơn thường ngày. Hình như sợ rằng riêng thái độ lạnh nhạt chưa đủ khiến tôi thấy mình đã bị hắt hủi, ruồng bỏ tới chừng nào, nên anh phải lấy sự tương phản làm tăng thêm sức mạnh, và tôi tin rằng anh làm thế không phải vì ác ý, mà chính là theo nguyên tắc.

Buổi tối trước hôm anh ra đi, ngẫu nhiên trông thấy anh đang dạo chơi trong vườn lúc hoàng hôn, và ngắm nhìn anh, tôi chợt nhớ lại rằng con người ấy, tuy bây giờ xa lạ đối với tôi thật, nhưng đã có lần cứu sống tôi, và chúng tôi là thân thích với nhau, tôi thấy động tâm và muốn cố gắng một lần chót lấy lại tình thân của anh. Tôi bước ra, tiến lại gần anh, lúc ấy anh đang đứng tựa vào cổng rào.

Tôi nói ngay vào chuyện.

– Anh St. John, tôi rất buồn vì anh vẫn còn giận tôi. Thôi, chúng ta hãy thân mật với nhau đi.

– Tôi mong rằng chúng ta vẫn thân với nhau - Anh dửng dưng trả lời, mắt vẫn ngắm vầng trăng đang lên như lúc tôi chưa đến gần anh.

– Không, anh St. John, chúng ta chẳng còn thân với nhau như trước đây. Anh cũng biết đấy.

– Thật thế ư? Cô nhầm rồi, về phần tôi, tôi không cầu mong cho cô điều gì xấu, mà chỉ gặp toàn điều tốt thôi.

– Tôi tin anh, anh St. John, vì tôi biết chắc anh không bao giờ lại cầu mong điều gì xấu cho ai. Nhưng, vì tôi với anh là chỗ họ hàng, tôi mong được anh tỏ tình thân ái đậm đà hơn một chút, chứ không phải chỉ có lòng nhân ái chung chung như đối với bất cứ người xa lạ nào.

– Cố nhiên, - Anh nói - Ý muốn của cô rất hợp lý, nhưng nào tôi có coi cô là người xa lạ đâu.

Câu ấy nói bằng một giọng lạnh lùng, bình thản, làm tôi rất phật ý và thất vọng. Giá tôi chỉ nghe theo sự xúi giục của lòng kiêu hãnh và giận dữ, thì tôi đã bỏ đi ngay, nhưng trong lòng tôi có một cái gì còn mạnh hơn những tình cảm đó. Tôi kính phục sâu sắc tài năng và đạo đức của anh họ tôi, tôi coi trọng tình bạn của anh, để mất nó, tôi thấy buồn khổ lắm, nên tôi không vội từ bỏ ý định cố gắng lấy lại tấm tình ấy.

– Chúng ta đành chia tay nhau như thế này sao, anh St. John? Và khi anh đi Ấn Độ, anh sẽ xa tôi mà không nói lời nào ngọt ngào hơn những câu vừa rồi sao?

Anh không ngắm vầng trăng nữa, quay hẳn lại, nhìn thẳng vào mắt tôi.

– Khi tôi đi Ấn Độ, tôi sẽ bỏ cô lại ư, cô Jane? Sao! Cô sẽ không đi Ấn Độ à?

– Anh nói rằng tôi không thể đi, nếu không lấy anh.

– Thế cô sẽ không lấy tôi ư? Cô cứ khăng khăng một mực như vậy sao?

Bạn đọc, bạn có biết như tôi rằng những con người lạnh lùng ấy có thể khiến những câu hỏi của họ trở thành băng giá như thế nào chăng? Rằng trong cơn giận của họ có bao nhiêu tan vỡ như cảnh núi tuyết sụp đổ chăng? Rằng trong sự bất như ý của họ có bao nhiêu tan hoang như cảnh biển băng nứt vỡ chăng?

– Không, anh St. John ạ, tôi sẽ không lấy anh được. Tôi đã nhất định như thế.

Núi tuyết lở đã rung chuyển và trườn lên phía trước một chút, nhưng chưa sập xuống hẳn. Anh hỏi:

– Một lần nữa, tại sao cô từ chối?

– Trước đây vì anh không hề yêu tôi, còn bây giờ, tôi xin trả lời, vì anh hầu như ghét bỏ tôi. Nếu tôi lấy anh, anh sẽ giết chết tôi. Bây giờ, anh cũng đang giết tôi.

Môi anh và má anh nhợt hẳn đi.

– Tôi sẽ giết cô?... Tôi đang giết cô? Cô ăn nói thực không phải chút nào, thô bạo, không hợp với phụ nữ, và sai lầm. Nó để lộ một tâm thần thảm hại, nó đáng bị chê trách nghiêm khắc, có thể coi như không sao tha thứ được. Song bổn phận của con người là phải tha thứ cho đồng loại dù đến bảy mươi bảy lần chăng nữa.

Thế là xong công việc của tôi. Trong khi tha thiết muốn xóa bỏ trong tâm trí anh dấu vết những lời tôi xúc phạm anh bữa trước, tôi đã khắc thêm lên cái bề mặt vững chắc ấy một ấn tượng khác, còn sâu xa hơn nhiều, tôi đã khắc nó bằng dấu sắt nung đỏ.

– Bây giờ thì anh sẽ ghét tôi thực sự. Cố gắng làm lành với anh thực là vô ích, tôi thấy đã làm cho anh trở thành kẻ thù vĩnh viễn của tôi rồi.

Mấy lời này lại gây thêm xúc phạm nữa, xúc phạm tàn tệ nhất, vì nó chạm tới sự thật. Cặp môi nhợt nhạt thoáng rung lên bần bật. Tôi biết tôi đã thổi bùng một cơn giận ghê gớm. Lòng tôi đau như xé.

– Anh đã hoàn toàn hiểu sai câu nói của tôi - Tôi nói, và nắm ngay lấy tay anh - tôi chẳng hề có ý làm anh đau khổ hay buồn phiền, quả thực thế.

Anh mỉm cười chua chát bao nhiêu, thì cũng dứt khoát rút bàn tay ra khỏi tay tôi bấy nhiêu. Yên lặng một lúc lâu, anh hỏi:

– Bây giờ cô nuốt lời hứa, và xem chừng sẽ nhất định không đi Ấn Độ phải không?

Tôi đáp:

– Có, tôi vẫn đi, với tư cách là người giúp việc anh.

Sau đó, yên lặng một hồi lâu, trong khoảng thời khắc đó, trong người anh, bản tính và lòng khoan dung đấu tranh với nhau như thế nào, tôi không thể biết, chỉ thấy trong mắt anh lấp lánh những tia sáng kỳ dị, và mắt anh tối sầm lại từng lúc một cách lạ lùng. Sau cùng anh nói:

– Trước đây tôi đã nói cho cô hiểu một người con gái chưa chồng đang tuổi cô mà đi ra nước ngoài với một người đàn ông chưa vợ trạc tuổi tôi, thì là một sự phi lý. Tôi đã nói cho cô rõ bằng những lời lẽ mà tôi thiết tưởng đủ khiến cô không bao giờ còn nhắc lại chuyện ấy nữa. Thế mà cô cứ nhắc lại, tôi rất tiếc, vì cô.

Tôi ngắt lời anh, bất cứ một lời trách cứ rõ ràng nào cũng lập tức giúp tôi thêm can đảm:

– Hãy giữ lấy cái lương tri thông thường, anh St. John ạ, anh đang nói những lời gần như là vô nghĩa. Anh làm ra vẻ chối tai vì những lời tôi đã nói. Thực ra anh chẳng chối tai tí nào, vì anh có trí óc hơn người, đời nào anh lại ngờ nghệch hay phù phiếm đến nỗi không hiểu ý tôi nói. Tôi xin nhắc lại, tôi sẽ làm người trợ lý của anh, nếu anh muốn, nhưng không bao giờ làm vợ anh.

Một lần nữa, mặt anh lại tái nhợt đi, nhưng rồi cũng như lần trước, anh lại hoàn toàn kiềm chế được sự tức giận. Anh trả lời giọng kênh kiệu nhưng bình tĩnh:

– Một người trợ lễ phụ nữ mà không phải là vợ tôi thì không bao giờ thích hợp với tôi cả. Vậy xem chừng cô không thể đi cùng tôi được. Nhưng nếu cô thành tâm thì trong thời gian ở lại thành phố, tôi sẽ nói với một vị giáo sĩ mà bà vợ ông đang cần đến một người giúp đỡ. Cô có của riêng, không cần nhờ Hội Truyền giáo giúp đỡ, và như thế cô khỏi bị mất danh dự vì nuốt lời hứa, và bỏ trốn khỏi hàng ngũ cô đã giao ước gia nhập.

Như bạn đọc biết đấy, nào tôi có hứa hẹn hẳn hoi hay giao ước một điều gì đâu, sự thể như vậy mà anh nói những lời sao quá khe khắt và độc đoán. Tôi đáp:

– Chẳng làm gì có chuyện mất danh dự, nuốt lời, hay đào ngũ. Tôi không bị bó buộc phải đi Ấn Độ một chút nào, nhất là với những người lạ. Với anh thì tôi có thể liều mà đi đấy, vì tôi kính phục, tôi tin cậy, và tôi yêu anh như anh trai, nhưng tôi vẫn tin chắc rằng, bất luận đi với ai, và đi bao giờ, tôi cũng chẳng sống được bao lâu trong cái khí hậu ấy.

– À, thì ra cô sợ cho bản thân - Anh bĩu môi nói.

– Có thể. Chúa ban cuộc sống cho tôi không phải để bỏ đi. Tôi bắt đầu nghĩ rằng hành động theo ý anh muốn chẳng khác tự tử mấy tí. Hơn nữa, trước khi dứt khoát quyết định rời khỏi nước Anh, tôi cần biết chắc chắn ở lại hay đi, đằng nào là có ích cho đời hơn.

– Cô nói thế là thế nào?

– Cố giải thích cho anh thì cũng chẳng có kết quả gì, nhưng từ lâu nay tôi vẫn đau khổ nghi hoặc về một điểm, và tôi cần phải giải quyết mối nghi hoặc ấy bằng cách nào đó rồi mới có thể đi đâu thì đi.

– Tôi biết trái tim cô đang hướng về đâu, đang gắn bó với cái gì. Những ý nghĩ mà cô ấp ủ trái với pháp luật và trái với giáo lý. Đúng ra cô phải bóp chết mối tình ấy từ lâu, và bây giờ nhắc lại cô phải lấy làm hổ thẹn mới phải. Cô nghĩ đến ông Rochester chứ gì?

– Đúng thế. Tôi thú nhận bằng sự yên lặng.

– Cô định đi tìm ông Rochester?

– Tôi phải tìm biết ông ấy hiện nay ra sao.

– Vậy tôi chỉ còn biết nhớ đến cô trong những kinh cầu nguyện và hết sức thành tâm cầu Chúa sao cho cô không phải đến nỗi bị Chúa ruồng bỏ. Tôi tưởng đã tìm thấy ở cô một người được Chúa lựa chọn. Nhưng điều Chúa thấy không giống như con người thấy. Ta phải tuân theo ý Người.

Anh mở cổng bước ra, và đi về phía dưới thung lũng, lát sau đã không trông thấy anh nữa.

Trở lại phòng khách, tôi thấy Diana đang đứng bên cửa sổ, có vẻ tư lự. Diana cao lớn hơn tôi nhiều, cô đặt tay lên vai tôi và cúi xuống nhìn vào mặt tôi:

– Jane, độ này trông cô lúc nào cũng băn khoăn và xanh lắm. Tôi chắc là có chuyện gì đây. St. John và cô đang bàn chuyện gì thế, cho tôi biết với. Tôi vừa đứng ở cửa sổ nhìn cả hai người đến nửa tiếng đồng hồ, cô tha thứ cho tôi cái tội rình mò ấy, nhưng đã lâu tôi cứ phỏng đoán chẳng đâu ra đâu. St. John thật là người kỳ lạ.

Cô ngừng lại. Tôi không nói gì, cô lại tiếp:

– Tôi chắc ông anh tôi có ủ ấp những dự kiến đặc biệt gì đó về cô, đã từ lâu anh ấy chăm sóc và quan tâm đến cô hơn bất cứ người nào khác - để làm gì? Tôi mong rằng anh ấy yêu cô. Có đúng không, Jane?

Tôi đặt bàn tay mát của cô lên trán nóng bừng của tôi:

– Không, Diana ạ, không đúng tí nào.

– Thế tại sao anh ấy cứ nhìn cô chăm chú thế, và cứ tìm cách ngồi một mình với cô luôn, lúc nào cũng giữ cô bên cạnh. Mary và tôi hai đứa đã kết luận rằng anh ấy mong muốn cô lấy anh ấy.

– Có thể, anh ấy có hỏi tôi làm vợ.

Diana vỗ tay:

– Thực đúng như chúng tôi nghĩ và mong mỏi! Thế cô lấy anh ấy chứ, Jane? Vậy thì anh ấy sẽ ở lại nước Anh.

– Trái lại, Diana ạ, anh ấy muốn lấy tôi là chỉ cốt tìm một người bạn cùng kham khổ thích hợp với công việc của anh ấy ở Ấn Độ thôi.

– Sao? Anh ấy muốn cô đi Ấn Độ à?

– Vâng.

– Có mà điên! - Cô kêu lên - Cô không sống nổi ba tháng ở đấy đâu, tôi dám chắc thế. Chớ bao giờ nên đi, cô không bằng lòng đấy chứ, Jane?

– Tôi đã từ chối không lấy anh ấy.

– Và vì thế anh ấy bực mình phải không? - Cô gợi hỏi.

– Bực lắm. Tôi sợ anh ấy sẽ không bao giờ tha thứ cho tôi. Vậy mà tôi đã ngỏ ý muốn đi cùng anh ấy với tư cách một người em gái.

– Làm thế là hoàn toàn rồ dại, Jane ạ. Hãy thử nghĩ đến công việc cô sẽ phải gánh vác mà xem, mệt lắm, không lúc nào được nghỉ ngơi đâu, ngay những người khỏe mạnh cũng đến chết, huống hồ là cô yếu đuối thế. St. John, cô biết tính anh ấy đấy, sẽ thúc cô làm những việc không kham nổi đâu. Với anh ấy thì đừng nói đến chuyện nghỉ ngơi những khi nóng nực. Mà tôi đã để ý, khổ cái rằng anh ấy hỏi cô làm gì cô cũng cứ cố làm cho bằng được. Cô có can đảm từ chối làm vợ anh ấy, khiến tôi lấy làm lạ đấy. Vậy cô không yêu anh ấy à, Jane?

– Không yêu như một người chồng.

– Nhưng anh ấy đẹp trai đấy chứ.

– Diana, chị thấy đấy, còn tôi thì xấu xí thế này, chúng tôi sẽ không xứng hợp nhau.

– Cô mà xấu à? Chẳng xấu tí nào. Cô xinh xắn như thế và tốt bụng như thế, ai lại đưa cô sang Cancuta mà thui sống đi bao giờ!

Rồi Diana lại tha thiết khuyên tôi từ bỏ ý định cùng đi với anh cô. Tôi nói:

Tất nhiên tôi phải từ bỏ, vì vừa rồi tôi nhắc lại đề nghị đi theo anh làm trợ lễ, anh ấy tỏ ra rất bất bình vì sự khiếm nhã của tôi. Hình như anh ấy cho rằng tôi đề nghị đi theo anh ấy mà không lấy anh là chuyện ngược đời, tuồng như ngay từ đầu, tôi đã không mong muốn coi anh như anh ruột, và thường vẫn không đối với anh như thế?

– Vì sao cô bảo rằng anh ấy không yêu cô, Jane?

– Giá chị được nghe chính anh ấy nói về chuyện ấy! Anh luôn luôn giải thích rằng anh muốn tìm một người bạn đời không phải cho bản thân, mà cho công việc của anh. Anh bảo rằng tôi sinh ra không phải để yêu đương, mà để lao khổ. Điều đó tất nhiên đúng. Nhưng theo ý tôi, nếu tôi sinh ra không phải để yêu đương, thì do đó cũng chẳng phải để lấy chồng. Ràng buộc mình suốt đời với một người đàn ông chỉ coi mình như một dụng cụ có ích thôi, Diana nghĩ xem có quái lạ không?

– Ai chịu được! Trái lẽ tự nhiên! Mà cũng không thành vấn đề nữa!

Tôi lại tiếp:

– Và rồi, mặc dầu bây giờ đối với anh ấy tôi chỉ có tình thân của một người em gái, nhưng nếu tôi bắt buộc phải lấy anh ấy, tôi thấy rất có thể cũng sẽ sinh ra một thứ tình yêu không tránh khỏi, một thứ tình yêu kỳ dị, nó giày vò tôi, vì anh ấy có tài như thế, và trong mắt nhìn, trong ngôn ngữ, trong cử chỉ của anh, thường vẫn có một vẻ vĩ đại anh hùng. Trong trường hợp ấy, số phận tôi sẽ đau khổ không thể nói được. Anh ấy chẳng cần đến tôi yêu, và nếu tôi tỏ tình yêu thì anh ấy sẽ làm cho tôi hiểu chuyện đó là thừa, anh ấy chẳng thiết, mà cũng không thích hợp với tôi. Tôi biết anh ấy sẽ làm thế.

– Nhưng St. John là một người tốt, - Diana nói.

– Anh ấy là một người tốt và vĩ đại, nhưng anh ấy không thương xót bỏ qua những tình cảm, những yêu cầu của những con người bình thường nhỏ bé, trong khi anh theo đuôi những mục tiêu lớn lao, vì thế, tốt hơn hết là những kẻ tầm thường nên lánh xa con đường anh ấy đi, kẻo bị anh ấy giẫm bẹp trong khi tiến bước. Anh ấy đang đến kia! Diana, chị ở lại nhé.

Và trông thấy anh ấy đi vào vườn, tôi vội vã bước lên cầu thang.

Nhưng đến bữa ăn, tôi bắt buộc phải gặp lại anh. Trong khi ăn, anh tỏ ra bình thản như mọi khi. Tôi tưởng anh sẽ ít trò chuyện với tôi, và tôi chắc anh đã bỏ ý định lấy tôi, nhưng sự việc sau đó chứng tỏ rằng tôi lầm cả về hai điểm. Anh vẫn chuyện trò với tôi dáng vẻ đúng như thường lệ, hay với thái độ gọi là dáng vẻ thường ngày của anh gần đây, nghĩa là cực kỳ lễ độ. Hẳn anh đã cầu xin đấng Tối Linh giúp anh nén sự giận dữ mà tôi đã dấy lên ở anh, và bây giờ anh tin rằng đã tha thứ cho tôi một lần nữa.

Lúc đọc sách trước giờ cầu kinh buổi tối, anh đã chọn chương XXI trong kinh Thiên khải. Được nghe những câu trong Thánh kinh từ môi anh truyền ra bao giờ cũng rất thú vị, chưa bao giờ cái giọng trong trẻo của anh lại ngọt ngào và âm vang như lúc anh đọc lên những lời phán dạy của Chúa, chưa bao giờ cử chỉ của anh lại oai nghiêm trong sự giản dị cao quý như lúc ấy, và đêm nay, giọng nói ấy lại mang một âm hưởng trang trọng hơn, cử chỉ ấy lại mang một ý nghĩ thấm thía hơn, anh ngồi ở giữa, gia đình quây quầy chung quanh (ánh trăng tháng năm rọi qua cửa sổ không buông rèm gần như át hẳn ánh sáng của ngọn nến trên bàn) - anh ngồi đấy, đầu cúi xuống cuốn Thánh kinh cũ đồ sộ, và từ những trang sách mô tả lại cái ảo tưởng về thiên đường mới, một thế gian mới, anh nói Thượng đế sẽ xuống sống chung với con người, lau sạch những giọt lệ trên mắt họ như thế nào, và hứa hẹn sẽ không còn sợ chết chóc, không còn buồn khổ, khóc than, hay đau đớn nữa vì tất cả những chuyện ấy đã qua rồi.

Những câu sau đây, khi anh đọc lên, đã làm tôi xúc động một cách kỳ lạ, đặc biệt vì giọng anh có khác đi một cách khó tả, khiến tôi cảm thấy rằng anh đã đưa mắt nhìn tôi khi đọc.

"Kẻ nào thắng sẽ được thừa hưởng hết thảy, ta sẽ là Chúa của nó và nó sẽ là con ta nhưng...", đến chỗ này, anh đọc chậm rãi, rành mạch: "những kẻ sợ sệt, không có đức tin, v.v... sẽ bị đày ải nơi hỏa ngục để bị chết một lần nữa".

Từ đó, tôi đã hiểu St. John sợ cho tôi phải chịu cái vận mệnh như thế nào.

Một vẻ đắc thắng lặng lẽ, kín đáo, hòa lẫn với một niềm mong muốn tha thiết, thấm vào giọng anh khi đọc những lời xán lạn cuối cùng của chương đó. Người đang đọc tin rằng tên mình đã được ghi trong quyển sách đời của con chiên¹²⁶ và khát khao giờ phút mình được bước vào chốn kinh thành, nơi được các vị vua chúa ở thế gian kính cẩn trọng vọng, nơi chẳng cần đến mặt trời, mặt trăng soi sáng, vì vinh quang của Chúa đã chiếu rọi, và chính con chiên là ánh sáng rồi.

Trong đoạn kinh đọc tiếp theo chương đó, tất cả nghị lực của anh đều tập trung lại, tất cả nhiệt tình trang nghiêm của anh đều thức tỉnh, anh đang suy tưởng sâu sắc, cảm thông với Chúa, và nhất quyết giành được thắng lợi, anh cầu xin cho kẻ tâm hồn yếu đuối được thêm sức mạnh, cho những con chiên lạc bầy được chỉ dẫn, cho những kẻ bị những cám dỗ của thế gian và của xác thịt làm cho lạc bước ra khỏi con đường đạo lý chật hẹp có thể trở về, dù là đã đến giờ thứ mười một rồi. Anh cầu xin, anh thúc giục, anh đòi hỏi cái ân huệ cho cành cây được giằng ra khỏi lửa, thoát khỏi bị cháy¹²⁷. Lòng nhiệt tình bao giờ cũng biểu lộ một cách trang nghiêm sâu sắc khi nghe anh cầu kinh, lúc đầu tôi còn ngạc nhiên về lòng nhiệt thành của anh, rồi khi thấy nó tiếp tục và vươn lên cao hơn, tôi cảm động và sau cùng run sợ. Anh cảm thấy sự vĩ đại và tốt đẹp của lý tưởng anh đang theo đuổi một cách chân thành quá, những ai nghe anh bênh vực nó đều không thể không cảm thấy như anh.

Buổi đọc kinh xong, chúng tôi cáo từ anh, sáng mai anh phải đi rất sớm, Diana và Mary hôn anh, rồi rời khỏi phòng - hình như anh đã nói nhỏ với hai cô, yêu cầu như vậy. Tôi giơ tay bắt tay anh, và chúc anh đi đường bình an.

– Cám ơn, Jane. Như tôi đã nói, trong vòng nửa tháng nữa tôi sẽ từ Cambridge trở về đây, vậy cô còn khoảng thời gian này để suy nghĩ. Nếu tôi chỉ nghe theo lòng kiêu hãnh của con người, thì tôi sẽ chẳng nhắc lại chuyện hôn nhân với cô làm gì nữa, nhưng tôi chỉ nghe theo bổn phận và vẫn giữ vững ý định đầu tiên - là làm mọi việc vì vinh quang của Chúa. Chúa của tôi đã từng phải đau khổ lâu, tôi cũng sẽ như vậy. Tôi không thể để mặc cô chìm đắm như chiếc bình trôi giạt. Cô hãy ăn năn, và quyết định trong khi hãy còn thì giờ, hãy nhớ rằng chúng ta phải làm việc chừng nào ngày còn sáng, rằng ta đã được báo trước là khi đêm đến, sẽ không ai còn làm được việc gì nữa. Hãy nhớ lại số phận của Dives¹²⁸ khi sinh thời đã được hưởng đủ điều sung sướng, cầu Chúa ban cho cô nghị lực để lựa chọn cái phần tốt đẹp nhất mà cô sẽ không bị mất!

Anh đặt tay lên đầu tôi khi anh nói những lời cuối cùng đó. Anh đã nói một cách trang nghiêm và dịu dàng. Vẻ mặt anh quả thực không phải vẻ mặt của người tình ngắm nhìn người yêu, nhưng là của một mục sư kêu gọi con chiên lầm đường trở lại, hay đúng hơn của vị thần hộ mệnh đang coi sóc linh hồn cho kẻ được bảo hộ. Tất cả những người có tài năng, dù họ là người đa cảm hay không, dù họ có cuồng tín, nhiều tham vọng hay độc đoán, miễn là họ thành thực; đều có những phút cao cả như vậy, ấy là những lúc họ chế ngự và sai khiến. Tôi cảm thấy kính nể St. John, kính nể sâu sắc đến nỗi sức thúc đẩy xô ngay tôi đến điểm mà từ lâu tôi đã tránh được. Tôi bị cám dỗ đến mức muốn thôi không đấu tranh với anh nữa, muốn lao mình vào dòng thác ý chí của anh, và trôi xuống vực sâu của cuộc sống của anh, và chịu cho cuộc sống của tôi chìm mất ở đấy. Tôi đã gần bị anh bao vây ráo riết, cũng như một lần trước tôi đã bị bao vây một cách khác. Cả hai lần tôi đều ngu dại. Lần trước nếu tôi nhượng bộ thì là một sai lầm về đạo đức, lần này, nếu tôi nhượng bộ thì là một sai lầm về xét đoán. Ngày nay, khi nhìn lại cơn khủng hoảng ấy qua sự trung gian êm dịu của thời gian, tôi đã nghĩ như thế; nhưng lúc đó tôi không hề có ý thức về sự điên dại của tôi.

Tôi đứng yên, không động đậy, dưới bàn tay vị trưởng giáo của tôi. Tôi đã quên những lời cự tuyệt, tôi vượt qua được những lo sợ, sự chống đỡ của tôi bị tê liệt. Điều không thể được - nghĩa là cuộc nhân duyên của tôi với St. John - bỗng nhanh chóng trở thành có thể được, mọi sự đều thay đổi như chợt có phép tiên. Tôn giáo kêu gọi, các Thiên thần vẫy tay, Thượng đế phán truyền. Cuộc sống cuốn lại như một tấm màn, cánh cửa của cõi chết mở ra, cho thấy cõi vĩnh hằng ở xa xa, dường như, để đổi lấy sự bình yên và lạc thú ở đó, có thể hy sinh tất cả mọi thứ ở đây ngay lập tức. Căn buồng mờ tối tràn ngập những ảo ảnh.

– Bây giờ cô đã quyết định được chưa? - Nhà truyền giáo hỏi tôi, bằng một giọng dịu dàng, anh nhẹ nhàng kéo tôi đến bên anh. Ôi! Thái độ dịu dàng ấy! Sao mà nó còn có mãnh lực ghê gớm hơn cả sức mạnh! Tôi có thể chống lại sự giận dữ của St. John, thế mà trước thái độ ngọt ngào của anh, người tôi cứ mềm lả đi như một cây sậy. Tuy thế, tôi vẫn biết nếu lần này tôi nhượng bộ thì chắc chắn có ngày tôi sẽ phải ân hận rằng đã không giữ được tính ngang bướng cố hữu của tôi. Bản chất anh khổng hề thay đổi vì một giờ đọc kinh trang trọng, nó chỉ được nâng lên cao thôi. Tôi trả lời:

– Tôi có thể quyết định, nếu tôi không còn nghi hoặc, nếu tôi được tin tưởng chắc chắn rằng ý muốn của Chúa là tôi phải lấy anh, nếu như thế thì tôi có thể nguyện lấy anh ngay bây giờ, ngay tại đây, dù sau này ra sao thì ra.

– Chúa đã nghe thấu những lời cầu nguyện của tôi? St. John thốt lên, áp mạnh tay xuống đầu tôi, như muốn đòi hỏi tôi thuộc về quyền sở hữu của anh. Anh vòng cánh tay ôm lấy tôi, hầu như là anh yêu tôi (tôi nói hầu như thôi vì tôi biết rõ sự khác biệt giữa hai mức độ, vì tôi đã từng cảm thấy khi được yêu thực sự thì như thế nào, nhưng cũng như anh ấy, bây giờ tôi gác hẳn chuyện yêu đương ra ngoài, và chỉ nghĩ đến bổn phận). Tôi vật lộn với một cái gì tối tăm nó ngăn không cho tôi nhìn thấy nội tâm, như có những đợt mây bao phủ. Tôi chân thành sâu sắc và nhiệt tình khao khát được làm điều phải, và chỉ có thế thôi. "Xin hãy chỉ đường vạch lối cho con!", tôi khấn cầu Thượng đế. Chưa bao giờ tôi bị kích thích như vậy, và việc xảy ra sau đó có phải là do tác dụng của sự kích thích ấy không, xin để tùy bạn đọc phán đoán.

Khắp trong nhà đều im lìm, vì tôi tin rằng ngoài St. John và tôi ra, mọi người đều đã ngủ yên cả. Ngọn nến độc nhất cũng đã tắt, căn buồng ngợp ánh trăng.

Tim tôi đập thình thình, tôi nghe rõ cả tiếng đập. Đột nhiên nó dừng lại, do một cảm giác xúc động khó tả thấu qua tôi, truyền ngay lên đầu và tới tứ chi tôi. Cảm giác ấy không giống như khi bị điện giật, nhưng nó cũng mạnh, cũng lạ, và cũng làm nảy người lên, đúng như thế. Nó tác động lên giác quan tôi, tựa hồ những hoạt động căng thẳng nhất của giác quan từ trước đến nay chỉ là trạng thái trì trệ, bây giờ được đánh thức bắt buộc chúng phải tỉnh dậy. Chúng dấy lên chờ đợi, tai và mắt trông ngóng trong khi các thớ thịt run rẩy trên xương cốt.

– Cô nghe thấy gì, trông thấy gì vậy? - St. John hỏi.

– Tôi không trông thấy gì cả, nhưng tôi nghe thấy ở một nơi nào đó có tiếng kêu:

– "Jane! Jane! Jane!", có thế thôi.

– Trời ơi, cái gì vậy? - Tôi hổn hển nói.

Đáng lẽ tôi phải nói "ở đâu vậy", vì tiếng kêu ấy hình như không phải ở trong phòng, cũng không phải ở trong nhà hay trong vườn, mà cũng chẳng phải từ không trung, từ dưới đất, hay từ trên đầu tới. Chỉ biết tôi đã nghe thấy nó - còn nó ở đâu, và từ đâu lại thì thực không bao giờ tôi có thể nói rõ được. Và đó là tiếng nói của một con người, một tiếng nói quen thuộc, rất thân yêu mà tôi còn nhớ rất rõ, tiếng nói của Edward Fairfax Rochester, tiếng nói ấy thốt lên trong đau đớn và khổ não, một cách khẩn thiết, kỳ quái, cấp bách.

– Tôi đến đây! - Tôi kêu lên - Chờ tôi với! Ồ! Tôi sẽ đến ngay!

Tôi chạy bay ra cửa, nhìn vào hành lang, chỉ thấy tối om. Tôi chạy ra vườn, hoàn toàn vắng vẻ.

– Ông ở đâu? - Tôi kêu lên.

Nhưng ngọn đồi bên kia thung lũng Marsh Glen vọng về câu trả lời yếu ớt - "Ông ở đâu". Tôi lắng nghe Gió khẽ thở dài trong lùm cây phong, tất cả chỉ là sự hiu quạnh của đồng hoang và sự tĩnh mịch của đêm khuya.

– Hãy tránh ra, hỡi ảo tưởng! Tôi ra lệnh khi thấy một cái bóng ma hiện lên đen sì bên hàng cây thủy tùng tối om ở cổng ra vào - đây không phải là lừa dối hay ma thuật của người, đây là tác động của tự nhiên. Tự nhiên đã bị kích thích và đã làm nên không phải là một phép lạ, mà là một việc với hiệu quả cao nhất.

Tôi rời St. John, anh vẫn đi theo tôi và muốn giữ tôi lại. Bây giờ đến lượt tôi tỏ rõ ưu thế của mình, quyền lực của tôi đang hoạt động, đang trỗi dậy. Tôi bảo anh đừng hỏi han, đừng nói năng gì hết. Tôi tỏ ý muốn anh hãy lui đi, tôi cần và tôi muốn ngồi một mình. Anh ấy tuân theo ngay. Khi người ta có nghị lực để sai khiến, thì bao giờ người ta cũng được vâng lời. Tôi lên buồng mình, khóa cửa lại, quỳ xuống và cầu nguyện theo lối riêng của tôi - khác hẳn với lối St. John, nhưng có hiệu quả của nó.

Hình như tôi đã đến gần một đấng Toàn Năng, và linh hồn tôi bay lên phủ phục dưới chân Người, đầy lòng biết ơn. Tạ ơn Chúa xong, tôi đứng dậy, quyết định một việc, và ngả mình nằm xuống, không lo âu, tâm trí lâng lâng, chỉ ngóng đợi bình minh tới.

CHƯƠNG XXXVI

Trời đã sáng, tôi trở dậy vào lúc bình minh. Suốt một hai tiếng đồng hồ, tôi bận rộn sắp xếp mọi thứ trong buồng, trong ngăn kéo và tủ áo cho có thứ tự như tôi muốn, trong khi tôi đi vắng một thời gian ngắn. Lúc ấy, tôi nghe tiếng St. John rời khỏi buồng anh. Anh dừng lại trước cửa buồng tôi. Tôi sợ anh gõ cửa, nhưng không, anh chỉ luồn một mảnh giấy qua khe cửa. Tôi nhặt lên. Trong giấy viết như sau:

"Tối qua cô bỏ đi đột ngột quá. Giá cô ở lại thêm chút nữa thì cô đã đặt bàn tay lên thánh giá của người Cơ đốc và lên vòng hoa trên đầu các thiên thần. Tôi sẽ chờ cô quyết định dứt khoát khi tôi trở về trong vòng mười lăm hôm nữa. Trong khi ấy, cô hãy cầu nguyện và giữ gìn, đừng sa vào con đường cám dỗ. Tôi tin rằng tinh thần cô thì đã thuận, nhưng tôi thấy phía thể xác còn yếu đuối. Từng giờ từng phút, tôi sẽ cầu nguyện cho cô - St. John".

"Tinh thần tôi", tôi thầm trả lời, "thuận làm điều gì phải, còn thể xác tôi, tôi mong rằng cũng đủ mạnh để hoàn thành ý muốn của Trời, một khi tôi được biết rõ ràng ý muốn đó. Dẫu sao đi nữa, nó cũng đủ mạnh để tìm tòi, dò hỏi, mò mẫm tìm ra con đường thoát khỏi đám mây mù của nghi hoặc này, mà thấy ánh sáng của sự vững tâm".

Hôm ấy là ngày mùng một tháng sáu, tuy vậy buổi sáng trời cũng u ám và hơi lạnh. Mưa rào rào đập vào cửa kính phòng tôi. Tôi nghe thấy tiếng cổng trước mở và tiếng St. John đi ra. Ngó qua cửa sổ, tôi thấy anh bước qua vườn. Anh đi vào con đường qua cánh rừng hoang mờ sương về hướng Whitcross, ở đấy anh sẽ đi xe ngựa.

Trong vài giờ nữa tôi cũng sẽ nối gót anh trên con đường ấy, ông anh họ của tôi ạ. - Tôi nghĩ thầm, tôi cũng cần đi một chuyến xe ở Whitcross. Tôi cũng có người quen biết ở nước Anh cần đến thăm và dò hỏi tin tức, trước khi đi xa mãi mãi.

Còn hai tiếng đồng hồ nữa mới đến giờ ăn điểm tâm. Trong khoảng thời gian đó tôi nhẹ nhàng đi lại trong buồng, và suy nghĩ về cái hiện tượng đã xoay chuyển dự tính của tôi ra hướng này. Tôi nhớ lại cái cảm giác nội tâm mà tôi đã thể hiện, và tôi nhớ lại được cảm giác ấy, với tất cả tính kỳ lạ khó nói của nó. Tôi nhớ lại tiếng nói tôi đã nghe thấy, tôi lại tự hỏi nó từ đâu đến, nhưng cũng vẫn không trả lời được như trước, hình như không phải nó từ thế giới bên ngoài đến mà ở ngay trong tôi. Tôi tự hỏi phải chăng đó là một kích động của thần kinh, một ảo giác? Tôi không thể quan niệm như vậy, cũng không thể tin được, đúng hơn nó giống như một linh cảm vậy. Sự chấn động kỳ diệu của tình cảm ấy đã xảy ra như vụ động đất làm rung chuyển nền móng của nhà tù giam Paul và Silas¹²⁹; nó đã mở cánh cửa ngục giam giữ linh hồn, tháo bỏ xiềng xích, đánh thức linh hồn đang ngủ, cho linh hồn từ giấc ngủ vùng dậy, run rẩy nghe ngóng sửng sốt. Lúc ấy tiếng gọi kia ba lần vang lên bên tai, làm tôi sửng sốt, vọng vào trái tim run rẩy của tôi, và đi thấu vào tâm trí tôi, nhưng không làm cho nó run sợ, trái lại nó hân hoan, dường như độc lập với cái thể xác nặng nề vướng víu, nó đã thực hiện được một cố gắng có hiệu quả mà chỉ riêng nó có đặc quyền làm.

"Chỉ vài ngày nữa, - Tôi tự nhủ sau phút suy nghĩ triền miên đó, là mình sẽ biết tin về ông ấy, đêm qua hình như chính là tiếng ông ấy gọi mình. Thư từ đã chẳng đem lại kết quả gì, thì mình phải đích thân đi dò hỏi mới được".

Lúc ăn điểm tâm, tôi báo cho Diana và Mary biết tôi sẽ đi xa, vắng nhà ít nhất trong bốn ngày.

– Đi một mình à, Jane? - Họ hỏi.

– Vâng, tôi phải đi thăm, hay hỏi tin tức về một người bạn mà ít lâu nay tôi rất sốt ruột muốn biết.

Chắc hai người cũng muốn nói họ cứ tưởng tôi không có bạn bè thân thích nào ngoài họ, tôi cho rằng thế nào họ cũng nghĩ như vậy, vì quả thực tôi vẫn thường nói thế, song vì bản tính tế nhị, nên cả hai đều không nói gì thêm, chỉ riêng Diana hỏi tôi liệu có thể đủ sức khỏe để đi xa được không. Cô bảo trông tôi xanh lắm. Tôi trả lời rằng tôi không đau ốm gì, chỉ có một nỗi lo âu mà tôi hy vọng sẽ sớm trút bỏ được thôi.

Tôi sửa soạn mọi việc khác cũng không khó nhọc gì vì không bị ai nghi ngờ dò hỏi gì cả. Sau khi giải thích một lần cho họ hiểu là hiện nay tôi không thể nói rõ dự kiến của tôi thì họ cũng tỏ ra khôn ngoan và nhã nhặn tán thành thái độ im lặng của tôi, và dành cho tôi cái quyền tự do hành động, mà trong hoàn cảnh tương tự, tôi cũng sẽ xử như vậy với họ.

Tôi rời Moor House lúc ba giờ chiều, và đến hơn bốn giờ chiều tôi đã đứng bên cột đá chỉ đường ở Whitcross, chờ xe đến chở tôi đi tới Thornfield xa xôi. Giữa sự yên lặng của những đồi núi hiu quạnh và những con đường vắng vẻ này, tôi nghe thấy tiếng xe từ đằng xa tiến lại.

Chính là cái xe một năm trước đây đã thả tôi xuống, vào một buổi chiều mùa hè, cũng ở đúng chỗ này, lúc ấy tôi mới cô quạnh tuyệt vọng, hoang mang làm sao! Tôi ra hiệu và xe dừng lại. Tôi bước lên, lần này thì không đến nỗi phải đem hết cả gia sản ra để trả tiền xe. Một lần nữa lại đi trên con đường tới Thornfield, tôi cảm thấy như mình là con chim bồ câu đưa thư bay về tổ ấm.

Cuộc hành trình dài ba mươi sáu tiếng đồng hồ. Tôi bắt đầu đi từ Whitcross vào chiều thứ ba, và đến sáng sớm thứ năm thì xe dừng lại cho ngựa uống nước ở một cái quán ăn bên đường, giữa một nơi mà tôi nhìn thấy những bờ giậu xanh rì, những cánh đồng thênh thang, và những ngọn đồi cỏ thấp, như gặp lại những đường nét của một khuôn mặt quen thuộc (những đồi cỏ ở đây có đường nét mới hiền hòa và màu sắc mới mượt mà làm sao, so với những cánh đồng hoang khắc khổ ở Morton!). Phải, tôi đã biết quang cảnh của đất này, tôi chắc mình sắp đến nơi rồi đây.

– Từ đây đến Thornfield còn bao xa nữa, ông? - Tôi hỏi người coi chuồng ngựa.

– Thưa bà, nếu đi qua cánh đồng thì chỉ hai dặm thôi.

Tôi nghĩ thầm "Cuộc hành trình của mình thế là xong". Tôi xuống xe, gửi người coi chuồng ngựa giữ hộ cái hòm cho đến khi tôi trở lại lấy, trả tiền xe, đãi thêm bác xà ích tiền uống nước, rồi lên đường, ánh nắng chói lọi chiếu sáng tấm bảng treo ngoài quán; tôi đọc thấy dòng chữ mạ vàng "Rochester Arms"¹³⁰. Tim tôi thót lên, thì ra tôi đã ở trong địa phận của ông chủ tôi. Nhưng rồi tim tôi bỗng se lại, vì một ý nghĩ chợt đến:

"Có thể là ông ấy đã sang lục địa rồi. Mà dẫu ông ấy đang ở Thornfield, nơi mình đang vội vã tìm đến, thì bên cạnh ông ta có ai nữa? Có người vợ điên của ông ta, và mình cũng chẳng thể làm gì được. Mình cũng chẳng dám tìm gặp hay chuyện trò với ông. Đến mất công toi, thôi đừng đi nữa là hơn - tâm trí tôi cãi vậy. "Hãy hỏi những người trong quán, họ có thể mách mình những điều cần biết; họ có thể giải đáp những nghi ngờ của mình ngay lập tức. Thử ra hỏi ông kia xem ông Rochester có nhà không?".

Ý định ấy rất nên, ấy thế mà tôi không sao đủ can đảm thực hiện, tôi chỉ sợ câu trả lời sẽ làm tôi tan vỡ hết hy vọng. Kéo dài sự nghi ngờ tức là kéo dài hy vọng, vả chăng tôi còn muốn nhìn lại tòa lâu đài ấy với vẻ đẹp của nó một lần nữa kia mà. Tôi nhận ra hàng rào trước mặt, rồi đến chính những cánh đồng tôi đã vội vã đi qua vào buổi sáng tôi trốn khỏi Thornfield, lúc ấy tôi như đui, như điếc, mê mẩn vì bị một nỗi giận dữ oán hờn đeo đuổi. Chưa kịp nghĩ ra mình định làm gì, thi tôi đã ở ngay giữa những cánh đồng ấy rồi. Sao mà tôi lại đi nhanh đến thế? Có lúc tôi còn chạy nữa? Sao mà tôi cứ ngóng trông để sớm được thấy những cánh rừng quen thuộc đến thế? Khi tôi chào đón những hàng cây lẻ loi quen thuộc với cánh đồng cỏ núi đồi thấp thoáng hiện ra phía sau, tôi cảm động biết bao!

Cuối cùng cánh rừng đã hiện ra, cành lá um tùm, nơi trú ẩn của đàn quạ, tiếng quạ kêu ầm ĩ phá tan sự im lặng của buổi sớm mai. Tôi cảm thấy một niềm vui sướng kỳ lạ, tôi bèn dấn bước, băng qua một cánh đồng nữa, đi hết một con đường nhỏ, và kia rồi, tôi đã trông thấy tường bao quanh sân đó là dãy nhà phụ, còn tòa nhà chính vẫn bị cây cối che lấp. "Mình phải nhìn mặt trước tòa nhà đã" - Tôi quyết định thế - Ở đấy mình sẽ thấy lại những lỗ châu mai ngạo nghễ đập vào mắt người ta, và có thể nhìn thấy chính cửa sổ buồng ông chủ mình. Có lẽ ông đang đứng ở đó cũng nên - ông vẫn hay dậy sớm, cũng có thể ông đang đi trong vườn hay trên sân đằng trước. Giá mình được nhìn thấy ông ấy, dù chỉ một lát thôi? Dĩ nhiên trong trường hợp ấy, mình cũng chẳng điên để đến nỗi chạy xổ lại với ông, ấy thế mà biết đâu đấy, cũng không thể chắc được. Và nếu mình chạy lại... thì rồi ra sao? Cầu trời phù hộ cho ông! Thì rồi ra sao? Có ai bị thiệt hại gì nếu một lần nữa mình được thưởng thức cái thi vị của cuộc sống nhờ cái nhìn của ông mang lại? Mình mê sảng mất rồi, biết đâu trong lúc này ông ấy chẳng đang ngắm mặt trời mọc trên dãy Pirênê, hay trên mặt biển không có thủy triều ở miền Nam!".

Tôi đi men theo dãy tường thấp bao quanh vườn cây ăn quả, rồi vòng qua góc tường; ở đấy có một cái cổng lớn mở ra cánh đồng cỏ, hai bên là hai cột đá, ở trên có hai quả cầu đá. Nấp sau một cái cột, tôi có thể yên trí ghé nhìn khắp mặt trước tòa nhà. Tôi thận trọng ló đầu ra, muốn xem cho rõ màn cửa sổ các buồng ngủ đều đã vén lên cả chưa; từ chỗ ẩn này tôi có thể nhìn được hết, mặt trước nhà, các cửa sổ, các lỗ châu mai.

Trong khi tôi quan sát như vậy thì đàn quạ bay lượn trên đầu tôi, có lẽ đang theo dõi tôi. Tôi không hiểu chúng nghĩ gì. Chắc chúng đã nhận thấy lúc đầu tôi rất rụt rè cẩn thận, nhưng dần dần tôi trở nên táo bạo và liều lĩnh. Tôi ghé mắt, rồi ngó chằm chằm rất lâu, rồi tôi ra khỏi chỗ nấp, bước mạnh vào sân cỏ, và đột nhiên dừng lại trước mặt tòa lâu đài to lớn ấy và chăm chú bạo dạn ngắm nhìn. Hẳn những con quạ kia phải nghĩ rằng: "Sao lúc đầu thì vờ vĩnh nhút nhát, thế mà bây giờ lại vô tâm ngốc nghếch thế?".

Bạn đọc hãy hình dung thế này:

Một người tình thấy người yêu đang ngủ trên thảm rêu, anh ta muốn ngắm nhìn bộ mặt xinh đẹp của nàng mà không làm nàng tỉnh giấc. Anh thận trọng bước rón rén trên cỏ, để khỏi có tiếng động, anh dừng lại, tưởng nàng tỉnh giấc, anh vội lảng đi, dù thế nào cũng không được để nàng trông thấy. Tất cả đều im lặng, anh ta lại tiến lên, cúi xuống người nàng, một dải khăn mỏng che mặt nàng, anh nhấc khăn lên và cúi xuống thấp hơn nữa. Mắt anh chờ đợi thấy một vẻ đẹp ấm áp, rực rỡ, và duyên dáng, đang nghỉ ngơi. Nhưng kìa, cái nhìn đầu tiên vội vã chừng nào, nhưng mắt anh bỗng trừng trừng bất động! Anh sửng sốt làm sao! Đột nhiên anh điên cuồng ghì chặt trong hai cánh tay tấm thân mà vừa mới đây anh đã chẳng dám đụng ngón tay! Anh gào to tên nàng, buông nàng rơi xuống, ngó nàng bằng con mắt ngây dại. Anh đã ôm chặt, đã kêu, đã ghì nàng như vậy, bởi anh không còn sợ làm nàng tỉnh giấc vì bất cứ tiếng động nào, bất cứ cử động nào nữa. Anh những tưởng người yêu đang trong giấc ngủ êm đềm, thì lại thấy nàng đã chết cứng từ bao giờ.

Với một niềm sung sướng pha chút lo sợ, tôi chờ đợi nhìn tòa nhà trang nghiêm đồ sộ, nhưng tôi thấy một cảnh đổ nát cháy đen.

Quả là chẳng cần phải nấp sau cột nữa! Chẳng cần phải ngó trộm những ô cửa sổ, sợ ở đằng sau cửa có bóng người động đậy? Chẳng cần phải lắng nghe tiếng cửa mở, chẳng cần phải tưởng tượng có tiếng chân bước trên nền nhà hay trên lối đi trải sỏi! Thảm cỏ, bồn hoa bị giẫm đạp, hoang tàn, cổng lớn mở toang, trống trải. Mặt trước tòa nhà, như có lần tôi đã nhìn thấy trong giấc mộng, chỉ còn là một bức tường trơ trụi, cao ngất ngưởng, lỗ chỗ những khung cửa sổ mất kính không còn mái nhà, không còn lỗ châu mai, không còn những ống khói lò sưởi nữa. Tất cả đều đổ nát.

Bao trùm lên tất cả là một sự im lặng chết chóc, là sự cô quạnh của một nơi hoang vu hẻo lánh. Thảo nào những thư từ gửi đến đây đã không có hồi âm, chẳng khác gì gửi cho những hầm mộ trong giáo đường. Những viên đá đen sì rầu rĩ nói rõ vì đâu tòa nhà này đổ nát, vì hỏa hoạn, nhưng cháy ra sao? Cái gì gây nên thảm họa này? Ngoài đống gạch, gỗ và đá cẩm thạch, còn mất mát gì nữa không? Cùng với tài sản, có thiệt hại gì về tính mạng chăng? Nếu có thì ai chết? Câu hỏi thật đáng sợ, không ai ở đây để trả lời, cũng chẳng có lấy một dấu hiệu câm, một tang chứng lặng lẽ nào.

Đi lang thang quanh những bức tường đổ sụp và qua cảnh đổ nát bên trong, tôi thấy rõ tai họa không phải là mới xảy ra. Tôi nghĩ tuyết mùa đông đã chất đống dưới cái cửa cuốn trống rỗng này, mưa mùa đông đã xói vào những ô cửa sổ mất kính này, vì giữa đống gạch ẩm ướt ấy, mùa xuân đã làm nảy sinh cây cỏ, cỏ non và cỏ dại len lỏi mọc đó đây, xen giữa đám gạch đá và rui kèo gãy nát. Trời ơi! Còn người chủ bất hạnh của ngôi nhà tan hoang này thì ở đâu? Trên đất nước nào? Có được ai chăm sóc không? Tự nhiên tôi thẫn thờ đưa mắt nhìn cái tháp ngôi nhà thờ xám xịt gần cổng, và tự hỏi: "Hay là ông ấy đã về với Damer de Rochester, trong ngôi nhà chật hẹp xây bằng đá cẩm thạch kia rồi?".

Những câu hỏi này cần phải được trả lời. Muốn thế chỉ có cách hỏi ở ngoài quán ăn, tôi bèn vội vã trở về đấy. Ông chủ quán đích thân mang bữa điểm tâm đến cho tôi ở phòng khách. Tôi xin ông đóng cửa lại và ngồi xuống cho tôi hỏi vài câu. Nhưng khi ông ta ngồi rồi, tôi lại không biết bắt đầu như thế nào, vì tôi sợ ông sẽ cho tôi biết những tin dữ dội. Vậy mà cảnh tượng thê lương tôi vừa rời khỏi đã phần nào chuẩn bị cho tôi chịu đựng một câu chuyện đau buồn. Ông chủ quán vào trạc trung niên, vẻ người đáng kính. Cuối cùng tôi vào đề:

– Chắc ông cũng biết lâu đài Thornfield Hôn chứ?

– Thưa bà, vâng, trước đây tôi có ở đó.

Thế à? - Tôi nghĩ bụng, hẳn không phải vào hồi tôi ở đấy, nên tôi không biết ông.

– Hồi còn mồ ma ông Rochester, tôi là đầu bếp của ông.

Mồ ma. Tôi như bị một đòn mạnh vào ngực, cái đòn mà tôi đã cố tránh.

– Mồ ma? - Tôi hổn hển nói - Ông ấy chết rồi à?

– Tôi muốn nói ông Rochester, thân phụ của ông chủ hiện nay, - Ông ta giải thích.

Bây giờ tôi mới lại thở được, máu tôi mới lại lưu thông như cũ. Những câu ấy làm tôi biết chắc rằng ông Edward - ông Rochester của tôi (dù ông ở đâu, cũng cầu trời phù hộ cho ông!) ít ra cũng vẫn còn sống, tóm lại là "ông chủ hiện nay". Những tiếng ấy mới làm tôi sung sướng làm sao? Hình như tôi có thể nghe được hết những chuyện tiếp theo với thái độ bình thản, dù kết cục ra sao mặc lòng. Miễn là ông ấy không nằm dưới mộ, thì dù biết tin ông đang sống ở địa cực tôi cũng có thể chịu đựng được, tôi nghĩ thế.

– Hiện nay ông Rochester ở Thornfield chứ? - Tôi hỏi, tuy biết thừa câu trả lời như thế nào rồi, nhưng tôi còn trù trừ chưa muốn hỏi thẳng hiện ông đang ở đâu.

– Ồ, không đâu! Thưa bà, không đâu, chả có ai ở đấy hết. Tôi chắc bà mới đến vùng này, nếu không hẳn bà đã biết chuyện xảy ra hồi mùa thu năm ngoái. Lâu đài Thornfield bị đổ rồi, nó cháy rụi vào độ mùa gặt. Một tai họa khủng khiếp! Bao nhiêu của cải quý giá như thế mà bị cháy cả, chỉ chạy được một ít đồ đạc thôi. Bắt đầu cháy vào lúc gần sáng, đến lúc xe cứu hỏa từ Millcote tới thì cả tòa nhà đã thành một đống lửa to rồi. Thật là một cảnh tượng ghê gớm, chính mắt tôi được chứng kiến.

"Vào lúc gần sáng!” - Tôi lẩm bẩm. Phải ở Thornfield, giờ này bao giờ cũng là giờ độc địa. - Thế ông có biết tại sao mà cháy không? - Tôi hỏi tiếp.

– Thưa bà, người ta chỉ đoán phỏng thôi. Người ta chỉ đoán phỏng, nhưng tôi thì cho là đúng, chả phải ngờ gì nữa. Chắc bà không biết - Ông ta nói tiếp, dịch ghế lại gần bàn, hạ thấp giọng xuống - rằng có một người đàn bà, một... một người điên, bị nhốt ở trong tòa nhà ấy!

– Tôi cũng có nghe nói qua về chuyện ấy.

– Thưa bà, bà ta bị giam giữ kỹ lắm kia, nhân dân ở đây trong mấy năm vẫn không biết rõ là có bà ta hay không. Nào ai có trông thấy bà ta đâu, cũng chỉ là nghe đồn ở trong lâu đài có một người như thế, còn bà ta là ai, là thế nào, thì khó lòng đoán được. Họ đồn rằng ông Edward mang bà ta từ nước ngoài về, có người lại bảo bà ta trước kia là nhân tình của ông ấy. Nhưng mới cách đây một năm đã xảy ra một chuyện lạ, vâng, chuyện lạ lắm.

Tôi sợ phải nghe chính chuyện của mình. Tôi cố gắng nhắc ông ta nói đến việc chính.

– Thế còn bà kia?

– Thưa bà, bà kia thì ra lại là vợ ông Rochester. Câu chuyện ấy vỡ lở ra một cách kỳ khôi. Chả là có một cô giáo trẻ, cô giáo ở lâu đài, mà ông Rochester...

– Nhưng còn chuyện cháy nhà, - Tôi gợi ý.

– Vâng, thưa bà, tôi sắp kể đến chuyện ấy... mà ông Rochester phải lòng. Bọn đầy tớ kháo nhau rằng chẳng thấy ai phải lòng cô ta đến như ông ấy, lúc nào cũng đi theo cô ta. Họ thường dò xét ông ấy - cái nghề bọn đầy tớ, thưa bà, thì bao giờ chả thế - ông quý cô ta quá cơ, vậy mà, ngoài ông ra, chẳng ai cho cô ta là đẹp lắm. Cô ta người bé nhỏ, họ bảo trông như trẻ con. Chính tôi thì chưa trông thấy cô ấy bao giờ, nhưng có nghe chị Leah, chị hầu gái trong lâu đài nói tới. Chị Leah cũng khá yêu quý cô ta. Ông Rochester thì vào trạc bốn mươi, còn cô giáo này thì chưa đến hai mươi, bà tính đàn ông vào tuổi ông ấy mà yêu gái thì thường cứ như là bị bùa mê vậy. Thế đấy, ông định lấy cô ta nữa.

– Để lúc khác ông hãy kể đoạn chuyện ấy cho tôi nghe - Tôi nói - còn bây giờ thì vì một lý do riêng, tôi muốn được biết rõ về chuyện cháy nhà. Có ai nghi ngờ người khùng điên, bà Rochester, đã nhúng tay vào chuyện ấy không?

– Bà nói trúng đấy. Vâng, ai cũng bảo là ngoài bà ta ra thì còn ai vào đấy nữa. Bà ta có một người trông nom tên là chị Poole, chị ta rất có khả năng và đáng tin cậy, phải mỗi cái tật là... tật này thì một số lớn người hộ lý trông nom bệnh nhân thường mắc phải, là cứ giấu rượu gừng để uống riêng, và thỉnh thoảng lại quá chén một tí. Kể ra chị ta cũng chả đáng trách, công việc của chị ấy khó nhọc thật, nhưng như thế thì rất nguy hiểm, vì cứ mỗi khi chị ta nốc rượu gừng vào là y như ngủ say, thì bà điên, tinh ranh như con ma ấy, lại móc chìa khóa trong túi chị ta ra, mở cửa buồng ra ngoài, rồi đi tha thẩn khắp nhà, nghĩ ra việc gì bậy bạ là làm luôn. Họ nói rằng đã có lần suýt nữa bà ta đốt cháy ông ấy ở trong buồng ngủ, nhưng tôi không rõ chuyện này. Dù sao thì đêm đó, đầu tiên bà ta châm lửa đốt mấy tấm màn treo ở căn buồng sát cạnh buồng bà ta, rồi xuống tầng dưới, đến phòng trước kia cô giáo vẫn ở (có lẽ bà ta cũng mong manh biết chuyện, nên ghét cô ấy lắm) rồi châm lửa đốt giường, may được cái không có ai ngủ ở đấy. Cô giáo kia đã bỏ đi từ hai tháng trước rồi, ông Rochester đã cố lùng kiếm như thể cô ấy là vật báu nhất đời của ông, nhưng chẳng biết tăm hơi gì về cô ta cả. Ông ấy phát điên, gần như phát điên lên vì thất vọng. Ông chẳng phải là người ác, nhưng từ khi mất cô ta thì ông ấy trở nên đáng sợ lắm. Ông cũng muốn sống một mình, ông cho bà quản gia Fairfax đến ở nhà bà con ở xa, song ông đã cư xử biết điều, vì ông cho bà ta một số tiền trợ cấp hàng năm cho đến hết đời bà. Như thế cũng đáng, vì bà này là người rất tốt. Cô bé Adèle, con nuôi ông thì được gửi đến trường. Ông cắt đứt không giao du với một nhà quý tộc nào trong xứ hết, đóng cửa ở trong lâu đài, như một ẩn sĩ.

– Sao! Ông ấy không rời nước Anh à?

– Rời nước Anh? Trời ơi, đâu có. Đến bước chân ra khỏi cửa ông ấy còn chẳng bước nữa là, trừ phi buổi tối ông tha thẩn đi quanh sân và ra vườn, giống một bóng ma, như người mất trí - theo ý tôi thì ông ấy mất trí thật đấy, vì trước kia khó lòng có ai hăng hái, táo bạo, sắc sảo như ông, chỉ từ độ gặp phải cái nhà cô giáo trẻ con kia ông mới đến nỗi thế đấy chứ. Trước kia ông chẳng phải là người rượu chè, cờ bạc, hay ham mê đua ngựa như người ta, tuy ông không đẹp trai lắm, nhưng thực là con người can trường, cương quyết. Tôi biết ông ấy từ thuở ông ấy còn bé kia bà ạ, và phần riêng tôi, thực tình tôi thường tiếc rằng sao cái nhà cô Eyre kia không đắm tàu đắm bè trước khi đến Thornfield đi cho rảnh.

– Thế ra lúc cháy, ông Rochester vẫn ở nhà ư?

– Tất nhiên là ở nhà. Trong khi tầng trên tầng dưới đang cháy rừng rực thì ông lại leo lên tận tầng gác xép để đánh thức gia nhân đầy tớ, và giúp họ chạy xuống, ông còn lộn lại để cứu người vợ điên ra khỏi buồng bà ta. Và bấy giờ gia nhân đã gọi to lên, báo cho ông ấy biết bà ta đang đứng ở trên nóc, khoa chân múa tay ở lỗ châu mai hò hét đến cách xa một dặm cũng nghe thấy tiếng. Chính mắt tôi đã trông thấy bà ta và tôi cũng nghe thấy cả tiếng bà ta nữa. Bà ta vóc người to lớn, tóc dài và đen, chúng tôi đều thấy rõ tóc bà ta bay phấp phới trong ánh lửa, khi bà ta đứng ở đó. Chính tôi được chứng kiến, cùng vói nhiều người khác, ông Rochester leo qua một cửa sổ nhỏ trèo lên mái nhà. Chúng tôi nghe tiếng ông gọi: "Bertha", rồi ông tiến đến gần bà ta, thế là bà ta rú lên, nhảy bổ một cái, ngã xuống nền đá chết ngay lập tức.

– Chết à?

– Chết chứ! Chết tươi! Gớm! Máu me, đầu óc bắn tung tóe trên mặt đá.

– Lạy Chúa.

– Đúng thế, bà ạ, thật là kinh khủng! - Ông ta rùng mình.

– Sau đó ra sao? - Tôi giục.

– Thế là cả tòa nhà bị cháy trụi, chỉ còn vài mảnh tường trơ lại đến bây giờ.

– Còn ai chết nữa không?

– Không, nhưng thà chết có lẽ lại hơn...

– Ông nói thế nghĩa là thế nào?

– Tội nghiệp ông Edward! - Ông ta thở dài - Tôi chẳng bao giờ ngờ đâu lại đến cơ sự ấy. Có người bảo ông bị trời trừng phạt như thế là đúng, vì ông đã giấu kín chuyện mình có vợ, vợ còn sống sờ sờ ra đấy mà lại muốn lấy thêm vợ nữa. Nhưng riêng tôi thì tôi thương ông ấy lắm.

– Ông bảo ông ấy còn sống kia mà? - Tôi thốt hỏi.

– Vâng, vâng, ông ấy còn sống nhưng nhiều người cho rằng thà ông cứ chết đi còn hơn.

– Sao? Thế nào? - Máu tôi bỗng lại lạnh đi - ông ấy ở đâu? Vẫn ở nước Anh chứ?

– À..., à... vẫn ở nước Anh, ông ấy chả đi ra nước ngoài được nữa, tôi cho là cứ phải nằm bẹp một chỗ thôi.

Đau khổ cho tôi chưa! Mà cái nhà ông này hình như cứ định kéo dài nỗi đau khổ ấy. Sau cùng ông ta mới nói:

– Ông ấy mù tịt rồi. Vâng, ông ấy mù tịt rồi... ông Edward ấy.

Tôi đã sợ một điều tai hại hơn, tôi đã sợ ông bị mất trí. Tôi thu hồi can đảm hỏi thăm vì đâu xảy ra tai ương ấy.

– Cũng do chỗ ông ấy can đảm, cũng có thể bảo rằng vì ông ấy tốt mà nên chuyện. Ông ấy nhất định không muốn rời khỏi tòa nhà, chừng nào mọi người chưa ra hết. Cuối cùng ông bước xuống cầu thang, sau khi bà Rochester đã từ lỗ châu mai lao người xuống, thì đánh rầm một cái, thế là sập hết. Người ta bới được ông ấy ra khỏi đống gạch đổ nát, vẫn còn sống, nhưng bị thương nặng. Một cái dầm rơi xuống thế nào lại che đỡ cho ông một phần, nhưng một con mắt ông đâm lòi hẳn ra, một cánh tay thì bị giập đến nỗi ông thầy thuốc Cáctơ phải cắt cụt ngay đi. Con mắt kia thì sưng lên, rồi cũng không nhìn thấy gì nốt. Bây giờ thì chẳng cứu chữa gì cho ông được nữa, mù lòa, què cụt.

– Ông ấy ở đâu? Hiện nay ông ây đang ở đâu?

– Ở lâu đài Ferndean, trang trại riêng của ông, cách đây ba mươi dặm. Chỗ ấy thì vắng vẻ, tiêu điều lắm.

– Ai ở với ông ấy?

– Vợ chồng ông lão John, ông ấy không muốn có ai khác. Họ bảo ông ấy rầu rĩ chán nản lắm.

– Ông có xe cộ gì đi được không?

– Có, thưa bà, chúng tôi có một chiếc xe ngựa đẹp lắm.

– Ông cho chuẩn bị xe ngay đi và nếu người đánh xe của ông đưa tôi đến được Ferndean hôm nay trước khi trời tối thì tôi sẽ trả cả ông và anh ta gấp đôi số tiền thuê bình thường.

CHƯƠNG XXXVII

Trang thự Ferndean là một tòa nhà rất cổ, quy mô vừa phải, kiến trúc không có gì cầu kỳ, nằm lọt trong một cánh rừng, trước đây tôi đã nghe nói đến. Ông Rochester thường nhắc tới luôn và đôi khi cũng đến đấy. Cha ông đã mua trang trại này vì có những đất đai săn bắn chung quanh. Ông cụ cũng muốn cho thuê lại tòa nhà, nhưng cũng chẳng có ai thuê vì nơi ấy hẻo lánh và khí hậu cũng độc. Vì vậy Ferndean không có ai ở và cũng không được trang hoàng gì cả, trừ vài ba phòng được đặt lấy chỗ ở tạm mỗi khi ông cụ đến đấy vào mùa săn bắn.

Tôi đến tòa nhà đó, vừa vặn trước khi trời tối, vào một buổi chiều gió rét, mưa rả rích nhỏ hạt nhưng thấm lạnh dưới một bầu trời buồn thảm. Dặm đường cuối cùng tôi đi bộ, sau khi đã trả người đánh xe gấp đôi số tiền thuê như tôi đã hứa. Ngay khi đã đến thật gần trang thự, người ta cũng vẫn không thể nhìn thấy gì, vì rừng cây bao quanh rất rậm và tối. Nhìn hai cánh cổng sắt giữa hai cột đá hoa cương, tôi biết đó là lối vào, bước qua cổng, tôi lọt vào ngay một vùng ánh sáng âm u vì các rặng cây mọc quá sát nhau. Một lối đi đầy cỏ dại, giữa những thân cây cổ thụ xù xì và cành lá um tùm, dẫn sâu vào rừng. Tôi đi theo con đường đó, cứ tưởng một chốc sẽ đến chỗ ở, ai ngờ con đường uốn lượn quanh co cứ dài ra mãi, không hề thấy dấu hiệu là có nhà cửa hay vườn tược gì hết.

Tôi đã tưởng mình đi lầm đường và bị lạc. Bóng chiều và bóng rừng cây đổ xuống quanh tôi. Tôi nhìn quanh tìm một lối khác, không có lối nào hết, chỉ có những cành lá chằng chịt, những thân cây to như cột nhà, những đám cành lá sum suê của mùa hè... không có một lối nào quang đãng.

Tôi vẫn tiếp tục đi, cuối cùng con đường cũng quang dần, cây cối thưa đi ít nhiều, tôi đã trông thấy một hàng rào sắt, rồi một tòa nhà, trong bóng chiều chạng vạng này, khó phân biệt được tòa nhà với cây cối xung quanh vì những bức tường long lở ẩm thấp phủ đầy rêu. Đi qua cánh cổng, chỉ đóng bằng một gióng ngang, tôi bước vào một khu đất có rào bao quanh, chỗ này rừng cây được phát quang thành một hình bán nguyệt. Không có hoa và các bồn cây, chỉ có một con đường rộng trải sỏi vòng quanh một sân cỏ, tất cả đều nằm lọt giữa cây rừng âm u. Mặt trước nhà có hai đầu hồi nhọn hoắt, cửa sổ hẹp chăng mắt cáo, cửa chính cũng hẹp, có một bực để đi lên. Toàn bộ, đúng như ông chủ quán "Rochester Arms" đã nói, thực là "một chỗ vắng vẻ tiêu điều". Cảnh lặng lẽ như một nhà thờ vào ngày thường, chung quanh chỉ nghe thấy tiếng mưa rơi đều đều trên lá rừng.

"Ở đây mà có người ở được sao?" - Tôi tự hỏi.

Có, thế mà cũng có đấy, vì tôi nghe có tiếng động. Cánh cửa kính nhỏ hẹp nọ hé mở, và một bóng người sắp từ trong nhà bước ra.

Cửa mở từ từ, dưới bóng hoàng hôn, bóng người bước ra đứng trên bậc thềm. Đó là một người đàn ông đầu để trần, ông ta giơ tay ra như xem trời có mưa không. Lúc ấy tối lắm, nhưng tôi cũng nhận ra được ông, chính là ông chủ của tôi, Edward Fairfax Rochester, chứ còn ai nữa.

Tôi dừng bước, gần như nín thở, đứng lặng nhìn ông, chăm chú quan sát ông, mà chính mình không bị nhìn thấy, vì hỡi ôi! Ông không thể nào còn nhìn thấy tôi được nữa. Đây là một cuộc gặp gỡ bất ngờ, một cuộc gặp gỡ mà niềm hoan lạc bị kìm hãm bởi nỗi đau thương. Tôi cũng dễ dàng giữ được mình khỏi bật lên tiếng kêu, và kìm được chân khỏi vội vã bước lên.

Vóc người ông vẫn khỏe mạnh, cường tráng như trước, dáng đi thẳng, tóc vẫn đen như lông quạ, trông ông không có vẻ suy biến hay sút kém. Trong vòng một năm, mọi nỗi đau buồn không thể nào làm giảm sức lực hay phá hoại vẻ tươi trẻ của ông. Nhưng trên mặt ông, tôi cũng nhận thấy một nét đổi thay, ông có vẻ u uất tuyệt vọng, khiến tôi liên tưởng đến những giống chim hay giống thú hoang dã mang thương tật và bị giam giữ, đến gần thì nguy hiểm trong khi nó đang đau đớn. Con chim ưng bị nhốt, mà đôi mắt điểm vòng vàng đã bị một bàn tay độc ác chọc thủng, hắn phải có cái nhìn như cái nhìn của chàng Sam Son mù lòa này thôi.

Và bạn đọc ơi, bạn có nghĩ rằng tôi sợ ông, vì thấy ông có vẻ mù lòa dữ tợn không? Nếu nghĩ như thế, thì bạn hiểu tôi ít quá. Một niềm hy vọng êm đềm pha lẫn với nỗi đau buồn khiến tôi mong sớm được đặt một chiếc hôn lên vầng trán như phiến đá kia, và lên cặp môi mím chặt một cách khắc khổ kia, nhưng chưa được, tôi chưa muốn lại bên ông vội.

Ông bước xuống bực thềm duy nhất, và chậm chạp dò dẫm đi về phía sân cỏ. Bây giờ còn đâu bước đi hiên ngang thuở xưa nữa? Rồi ông dừng lại, dường như không biết nên quanh về ngả nào. Ông giơ tay ra và giương to mắt, nhìn trơ trơ một cách khó khăn lên bầu trời và đám cây cối um tùm chung quanh, nhưng rõ ràng tất cả đối với ông chỉ là tối tăm trống rỗng. Ông dang cánh tay phải ra (còn cánh tay trái bị cụt, ông giấu dưới áo trước ngực), hình như ông muốn có ý niệm về những vật quanh mình bằng cách sờ soạng. Nhưng ông chỉ thấy một sự trống không, vì cách chỗ ông đứng vài thước mới có cây. Ông thôi không cố gắng nữa, khoanh tay lại và đứng lặng lẽ trong mưa, lúc này đang rơi nặng hạt xuống mái tóc để trần của ông. Lúc đó, chẳng hiểu từ đâu, bác John tiến đến bên ông nói:

– Thưa ông, trời sắp mưa to rồi, ông nên vịn tay tôi mà vào nhà thì hơn.

– Cứ để mặc tôi một mình - Ông trả lời.

John lui vào, không nhìn thấy tôi. Bây giờ ông Rochester lại cố gắng đi loanh quanh, nhưng vô cảm chung quanh, ông không thấy cái gì chắc chắn. Ông đành mò mẫm quay vào nhà, và đóng cửa lại. Bấy giờ tôi mới lại gần và gõ cửa, vợ bác John mở cửa cho tôi. "Mary - Tôi nói - bác vẫn mạnh khỏe chứ?".

Bác giật mình như nhìn thấy một bóng ma, tôi phải làm cho bác yên lòng. Bác hối hả hỏi tôi: "Có thực là cô không? Trời tối thế này mà cô còn đến được nơi "hẻo lánh" này ư?". Tôi nắm tay bác để trả lời, rồi theo bác vào bếp. Bác John trai đang ngồi bên lửa hồng. Bằng vài lời vắn tắt tôi cho họ biết rằng tôi đã rõ hết mọi chuyện xảy ra từ ngày tôi rời bỏ Thornfield, và bây giờ tôi đến thăm ông Rochester. Tôi bảo bác John trai đi ra lấy cái hòm tôi để lại ở chỗ xuống xe; rồi trong lúc cởi bỏ khăn và mũ ra, tôi hỏi Mary xem tôi có thể nghỉ đêm được ở trang thự không, và khi thấy cũng có thể thu xếp được chỗ ngủ tuy có hơi khó khăn, tôi bèn bảo bác rằng tôi ở lại. Đúng lúc ấy có tiếng chuông trên buồng khách gọi. Tôi dặn:

– Khi vào, bác nhớ bảo ông chủ là có một người muốn nói chuyện với ông, nhưng chớ có nói tên tôi nhé.

– Tôi không chắc ông đã cho cô gặp. - Bác trả lời - Ông từ chối không tiếp ai hết.

Lúc bác trở ra, tôi hỏi ông nói thế nào.

– Cô phải nói rõ họ tên và cho biết gặp về việc gì - Bác trả lời, rồi đi rót một cốc nước, đặt trên khay cùng với mấy cây nến.

– Ông gọi chuông bảo lấy những thứ này à? - Tôi hỏi.

– Vâng, bao giờ tôi đến ông cũng đòi mang nến vào, tuy ông đã bị mù.

– Đưa khay cho tôi, để tôi mang vào.

Tôi đỡ lấy chiếc khay ở tay bác, bác chỉ lối vào phòng khách cho tôi. Chiếc khay cứ run lên trong tay tôi, nước trào cả ra ngoài cốc, tim tôi đập thình thịnh trong lồng ngực. Mary mở cửa cho tôi rồi khép lại.

Phòng khách có vẻ buồn tẻ. Một ngọn lửa nhỏ leo lét cháy trong lưới sắt, người chủ mù ngồi trong phòng đang cúi xuống lửa, đầu tựa vào cái lò sưởi cao cổ lỗ. Con chó già Pilot của ông nằm một bên, khoanh mình lại, xa hẳn lối đi, dường như sợ bị người vô ý giẫm phải nó. Lúc tôi bước vào, Pilot dỏng tai lên nghe ngóng, rồi nó chồm dậy, Reed lên một tiếng, và khẽ rên rỉ nhảy chồm đến gần tôi, suýt làm cho tôi đánh rơi cả khay nước. Tối đặt khay lên bàn, rồi vỗ vỗ vào mình nó, khẽ bảo: "Nằm yên". Ông Rochester bất giác quay lại để nhìn xem có chuyện gì mà ồn ào vậy, nhưng vì không trông thấy gì, nên ông lại thở dài quay đi.

– Đưa nước cho tôi, Mary - Ông nói.

Tôi đến bên ông với cốc nước chỉ còn một nửa. Pilot theo tôi, nó vẫn chưa hết mừng rỡ.

– Có chuyện gì thế - ông hỏi.

– Pilot, nằm xuống! Tôi lại nói. Đang đưa cốc nước lên môi, ông chợt dừng lại, và hình như nghe ngóng, ông uống, rồi đặt cốc xuống.

– Có phải bác Mary đấy không?

– Bác Mary đang ở dưới bếp, - Tôi trả lời.

Ông đưa tay ra trong một cử chỉ vội vàng, nhưng vì không trông thấy tôi đứng ở chỗ nào, nên ông không chạm phải người tôi.

– Ai đấy? Ai đấy? - ông hỏi, và hình như cố gắng nhìn với cặp mắt mù của ông, thực là một cố gắng vô ích và đau lòng!

– Hãy trả lời tôi đi, hãy nói nữa đi. - Ông lớn tiếng khẩn khoản ra lệnh.

– Thưa ông, ông có muốn uống thêm ít được nữa không? Em đã đánh đổ mất một nửa rồi, - Tôi nói.

– Ai đấy? Gì đấy? Ai nói đấy?

– Pilot nhận ra em, John và Mary biết có em ở đây. Em vừa mới đến lúc chiều tối - Tôi trả lời.

– Trời ơi! Ảo tưởng nào ám ảnh ta đây? Cơn điên êm đềm nào xâm chiếm con người ta đây?

– Không phải ảo tưởng, không phải cơn điên nào hết, thưa ông, tâm trí ông sáng suốt lắm, ảo tưởng nào ám ảnh nổi, ông khỏe mạnh lắm, điên làm sao được.

– Vậy người đang nói đứng ở chỗ nào đấy? Phải chăng đó chỉ là một tiếng nói? Ồ, ta không thể nhìn được, nhưng ta phải sờ thấy, nếu không tim ta ngừng đập, và đầu óc ta đến vỡ tung ra mất. Người là ai, người là cái gì... xin hãy cho tôi sờ thấy, nếu không tôi đến chết mất.

Ông quờ quạng, tôi đưa cả hai tay ra nắm lấy tay ông.

– Đúng là những ngón tay của nàng! - Ông kêu lên - Những ngón tay nhẹ nhàng, nhỏ bé! Nếu thế, nhất định không phải chỉ có ngần này.

Bàn tay gân guốc của ông giằng ra khỏi tôi, ông nắm lấy cánh tay tôi, vai tôi, cổ tôi, người tôi, tôi bị ông ghì chặt và kéo đến sát bên mình.

– Có phải Jane không? Cái gì đây nhỉ? Đúng là hình dáng nàng... Đúng là vóc người nàng...

– Và đây là tiếng nói của cô ấy - Tôi nói thêm - Cô ấy đang ở đây, cả trái tim của cô ấy nữa. Cầu trời phù hộ cho ông! Em rất sung sướng lại được gần bên ông như thế này.

– Jane Eyre! - Jane Eyre! - Ông chỉ nói được có thế.

– Ông chủ thân yêu của em, - Tôi trả lời - em là Jane Eyre đây, em đã tìm ra ông, em đã trở lại với ông.

– Sự thực đấy chứ? Em bằng xương bằng thịt đấy chứ? Em Jane còn sống của tôi?

– Thưa ông, ông đã mó vào người em, đã ôm lấy em, ôm chặt là khác, em không lạnh toát như một xác chết, cũng không trống rỗng như không khí, có phải không?

– Em yêu quý của tôi, em còn sống! Đúng rồi, đây là chân tay nàng, đây là đường nét người nàng. Nhưng ta không thể nào được hưởng diễm phúc này sau bao đau khổ. Đây là một giấc mơ, cũng như ban đêm đã bao lần ta mơ thấy lại được ghì nàng vào ngực, như lúc này, và hôn nàng, như thế này, và cảm thấy nàng yêu ta, và tin rằng nàng sẽ không rời bỏ ta.

– Kể từ hôm nay, em sẽ không bao giờ rời bỏ ông nữa.

– Cái ảo ảnh nói là không bao giờ nữa? Nhưng ta vẫn thường tỉnh dậy để thấy đó chỉ là một sự mỉa mai trống rỗng, ta lại cô độc, bị bỏ rơi, đời ta lại tối tăm, trơ trọi, vô vọng, tâm hồn ta khao khát hạnh phúc mà không được uống, trái tim ta đòi hỏi mà không bao giờ được thỏa. Hối giấc mơ êm nhẹ, hiện đang náu trong cánh tay ta, rồi ngươi cũng sẽ bay đi, như những giấc mơ khác trước đây thôi, nhưng hãy hôn ta trước khi bay đi nhé... hãy hôn tôi, Jane.

– Thưa ông, em hôn đây nhé... và đây nữa!

Tôi hôn lên cặp mắt khi xưa trong sáng mà bây giờ u tối, tôi gạt mớ tóc phủ trên trán ông, và cũng đặt lên đấy một cái hôn nữa. Đột nhiên ông hình như tỉnh hẳn ra, ông đã tin chắc rằng tất cả đều là sự thật.

– Đúng là em, phải không Jane? Vậy là em trở về với tôi.

– Vâng.

– Thế ra em không chết trong một hố sâu, hay một dòng sông nào ư? Em không bị đày đọa héo hon giữa những kẻ xa lạ ư?

– Thưa ông, không, hiện nay em là một phụ nữ độc lập.

– Độc lập! Nghĩa là thế nào, Jane?

– Cậu em ở Madeira mất rồi, và để lại cho em năm ngàn đồng bảng.

– À, đây là thực tế!... Đây là chuyện thực! - Ông kêu lên - Ta sẽ không bao giờ nằm mơ thấy như vậy được. Ngoài ra, đây chính là giọng nói đặc biệt của nàng, vừa rộn ràng, vừa dí dỏm, mà lại êm đềm, dịu ngọt, giọng nói làm cho trái tim héo hắt của ta vui lên, làm cho nó được sống lại. Thế nào, Jane? Em là một phụ nữ độc lập và giàu có ư?

– Giàu lắm, thưa ông. Nếu ông không muốn cho em sống chung, thì em có thể xây riêng một tòa nhà sát ngay cửa nhà ông, và buổi tối, khi cần có người trò chuyện, ông có thể sang ngồi chơi ở phòng khách của em.

– Nhưng, Jane ạ, nay em đã giàu rồi thì hẳn là em chẳng thiếu gì bạn hữu săn sóc em, và họ sẽ chẳng chịu để em hy sinh vì một người đui mù què quặt như tôi?

– Thưa ông, em đã nói với ông rằng em là một người phụ nữ độc lập, và giàu, em làm chủ thân em.

– Thế em sẽ ở lại với tôi?

– Dĩ nhiên, trừ phi ông không cho phép. Em sẽ là người hàng xóm, người hộ lý, người quản gia của ông. Em thấy ông sống cô đơn, em sẽ làm người bạn của ông, để đọc sách cho ông nghe, để dạo chơi với ông, để ngồi với ông, để trông nom ông, để làm tay làm mắt cho ông. Thôi đừng buồn như thế nữa, ông chủ yêu dấu của em. Chừng nào em còn sống thì sẽ không bao giờ ông còn bị trơ trọi lẻ loi nữa.

Ông không trả lời, ông có vẻ nghiêm trang, mải suy nghĩ đâu đâu, ông thở dài, và hé môi như định nói, nhưng lại mím miệng lại ngay. Tôi hơi bối rối. Có lẽ tôi đã vượt qua những nghi thức thông thường một cách thiếu thận trọng, và ông cũng như St. John, cho rằng thái độ thiếu suy nghĩ của tôi là bất nhã chăng. Quả thực, tôi đã nói ra đề nghị của tôi vì cho rằng ông mong muốn và sẽ ngỏ lời hỏi tôi làm vợ, tôi yên trí ông sẽ đòi hỏi tôi ngay - niềm tin này tuy không diễn đạt thành lời nhưng không phải là không vững chắc. Song thấy ông không đả động gì tới chuyện đó, và vẻ mặt ông càng trở nên rầu rĩ, tôi chợt nghĩ rằng có lẽ tôi đã lầm hoàn toàn và vô tình đã hành động vô ý thức. Tôi bèn nhẹ nhàng tuồn mình ra khỏi tay ông, nhưng ông nồng nàn ghì lấy tôi mạnh hơn nữa.

– Không, không, Jane ạ, em không được đi đâu cả. Không, tôi đã nắm được người em, tôi đã nghe thấy em nói, tôi đã sung sướng cảm thấy em có mặt, cảm thấy sự êm ái được em an ủi, tôi không thể từ bỏ những niềm vui ấy. Nó chẳng còn lại được là bao ở trong lòng tôi, tôi cần phải có em. Người đời có thể chê cười, bảo tôi là kỳ quái, ích kỷ, tôi cũng chẳng cần. Linh hồn tôi đòi hỏi em. Nó phải được thỏa mãn, nếu không nó sẽ phá tung cái khung thể xác của nó để trả thù.

– Vâng thưa ông, em sẽ ở lại với ông, em đã nói thế.

– Phải, nhưng em hiểu ở lại với tôi theo một nghĩa, mà tôi lại hiểu theo một nghĩa khác. Có lẽ em định sẽ luôn ở bên tôi, là người hộ lý hiền hậu săn sóc tôi (vì em vốn có tình thương người, và lòng đại độ khiến em hy sinh cho những kẻ được em thương xót). Đối với tôi như thế hẳn phải coi là quá đủ rồi. Tôi cho bây giờ tôi chỉ nên giữ một tình cảm cha con với em thôi, em có nghĩ như thế không? Lại đây, em hãy nói đi.

– Ông muốn như thế nào thì em sẽ nghĩ như thế, thưa ông. Em vui lòng chỉ làm người hộ lý của ông thôi nếu ông thấy như vậy là hơn.

– Nhưng Jane ơi, em không thể làm hộ lý cho tôi mãi, em còn trẻ, một ngày kia em phải lấy chồng chứ.

– Em không nghĩ đến chuyện lấy chồng.

– Không, em phải nghĩ tới, Jane ạ, giá thử tôi còn được như trước kia, thì tôi sẽ cố làm cho em nghĩ tới, nhưng bây giờ tôi chỉ là... một kẻ đui mù!

Ông lại chìm đắm vào nỗi u buồn, còn tôi, trái lại, tôi rất vui và có thêm can đảm. Mấy câu sau cùng của ông làm cho tôi thấy rõ sự khó khăn ở chỗ nào, và vì đối với tôi thì chẳng phải là chuyện khó khăn, nên tôi nhẹ hẳn mình, không bối rối như trước nữa. Tôi nối lại câu chuyện một cách vui vẻ hơn.

– Đã đến lúc phải có người nhận lấy việc giúp đỡ ông trở lại làm người mới được - Tôi vừa nói vừa gạt những món tóc của ông, vừa dài vừa rậm, để lâu không cắt - vì em thấy ông đã biến thành một con sư tử hay đại loại như vậy. Trông ông có vẻ hơi giống Nebuchadnezzar¹³¹ sống trong rừng, đúng thế rồi, tóc ông làm cho em nhớ đến lông chim đại bàng, còn móng tay ông có dài như vuốt chim hay không thì em chưa để ý đấy.

– Trên cánh tay này, tôi không có bàn tay mà cũng chẳng có móng - ông vừa nói vừa rút cánh tay cụt ở ngực ra và chìa cho tôi xem, nó chỉ còn là một mẩu thịt thôi... trông đến khiếp! Jane, em có thấy thế không?

– Trông thương lắm, trông mắt ông cũng vậy... cũng như trông vết sẹo bỏng trên trán ông. Và nguy hiểm hơn cả là chính vì thế mà có người lại càng yêu ông, càng quan tâm đến ông hơn.

– Jane ạ, tôi cứ nghĩ lúc em trông thấy cánh tay tôi và bộ mặt đầy sẹo của tôi, thì em phải kinh sợ lắm.

– Thực ư? Thôi đừng nói thế nữa nhé, nếu không em sẽ phải nói câu gì bất nhã về sự xét đoán của ông đấy. Thôi, bây giờ để em rời ông một lát, đi nhóm lại lửa và quét lò sưởi cái đã. Ông có thể nhận thấy lúc nào lửa cháy to không?

– Được, qua mắt phải, tôi thấy một ánh sáng sáng - một đám hồng hồng.

– Ông có nhìn thấy những cây nến không?

– Mờ lắm, mỗi cây chỉ là một vệt sáng đục.

– Thế có nhìn thấy em không?

– Không, cô tiên của tôi ạ. Nhưng được nghe tiếng em và sờ thấy người em tôi cũng sung sướng lắm rồi.

– Bao giờ thì ông ăn tối?

– Tôi không bao giờ ăn tối.

– Nhưng tối nay thì phải ăn, em đói lắm, mà chắc ông cũng thế, có điều ông quên đấy thôi.

Gọi Mary lên, tôi dọn dẹp một chốc làm cho căn phòng vui mắt hơn. Tôi cũng sửa soạn cho ông một bữa ăn ngon lành. Tinh thần được kích thích, phấn khởi, trong bữa ăn, cũng như sau đó rất lâu, tôi trò chuyện với ông một cách hoan hỷ thoải mái. Ngồi với ông, tôi không cần phải dè dặt khó chịu, không cần phải kiềm chế tính vui vẻ hoạt bát, vì với ông. tôi cảm thấy hoàn toàn dễ chịu, bởi vì tôi biết mình rất hợp với ông, điều gì tôi nói hay làm hình như cũng an ủi ông hoặc khiến ông vui hơn. Cảm tưởng thích thú biết bao! Nó hồi sinh và soi sáng toàn thể bản chất tôi, ở trước mặt ông, tôi sống đầy đủ và đối với ông cũng vậy. Tuy ông mù, song những nụ cười luôn nở trên môi, một niềm vui sướng rạng rỡ trên vầng trán ông, vẻ mặt ông đầm ấm dịu dàng hơn.

Sau bữa ăn, ông hỏi tôi rất nhiều chuyện, nào là tôi đã ở đâu, đã làm gì, làm thế nào mà tìm ra được ông, nhưng tôi chỉ trả lời qua loa, kể lại hết mọi chi tiết ngay đêm nay thì quá muộn, vả chăng tôi cũng không muốn đụng tới những vết thương lòng, gây thêm những xúc cảm mạnh cho tim ông. Mục đích duy nhất hiện thời của tôi là làm ông vui lên. Ông có vui thật nhưng chỉ được từng lúc. Nếu chuyện ngừng lại một lát thì ông lại lo lắng, sờ vào người tôi, rồi gọi "Jane".

– Em là người thực đấy chứ, Jane? Em có chắc thế không?

– Ông Rochester, em hoàn toàn tin chắc như vậy.

– Nhưng sao vào một buổi tối âm thầm buồn bã như hôm nay, tự nhiên em lại hiện lên trong gian phòng hiu quạnh của tôi? Tôi giơ tay ra định cầm chén nước của người ở đưa cho thì lại do chính em đưa cho tôi. Tôi hỏi một câu, những tưởng vợ bác John sẽ trả lời, ngờ đâu lại nghe tiếng nói của em.

– Bởi vì em đem khay vào thay cho Mary.

– Và như vậy mới có cái giờ phút sung sướng này, mà tôi với em đang chung hưởng. Trong bao tháng qua, tôi đã kéo lê một cuộc đời tối tăm, bi thảm, vô vọng không sao tả xiết. Không làm gì, không đợi chờ gì, lẫn lộn ngày với đêm, chỉ biết lạnh khi để cho lửa tắt, chỉ biết đói khi quên ăn, tôi chỉ có một nỗi đau buồn liên miên không dứt, và đôi khi mong muốn điên cuồng được nhìn lại Jane của tôi. Phải, tôi mong lấy lại được nàng hơn là mong lấy lại được ánh sáng cho cặp mắt đui mù của tôi. Làm sao mà Jane lại đến được với tôi, và nói rằng nàng yêu tôi? Liệu rồi đột nhiên nàng có lại bỏ đi như đã đột nhiên đến không? Tôi sợ rằng ngày mai tôi sẽ không còn thấy nàng đâu nữa.

Ông đang có những ý nghĩ hoang mang như vậy, tôi nghĩ rằng tốt nhất là cứ trả lời bằng một câu thật thông thường, thật thực tế, thì mới khiến ông an tâm được. Tôi xoa ngón tay lên lông mày ông và nhận thấy nó đã bị cháy rụi, tôi phải tìm một thứ thuốc gì rịt vào đó cho nó mọc lại đen và rậm như trước mới được.

– Chăm nom tôi bằng cách nào đi nữa cũng vô ích, cô tiến cứu khổ của tôi ạ, nếu đến một giây phút ác nghiệt nào đó, cô sẽ lại từ bỏ tôi, biến đi như một cái bóng, biến đi đâu, biến đi thế nào tôi không rõ, mà sau đó tôi cũng sẽ không sao hiểu được?

– Ông có cái lược bỏ túi đấy không?

– Để làm gì, Jane?

– Để chải lại cái bờm bù xù này. Nhìn gần em mới thấy là trông ông sợ thật. Ông cứ bảo em là cô tiên nhưng điều chắc chắn là trông ông giống một con quỷ hơn.

– Tôi xấu lắm à, Jane?

– Xấu lắm, ông ạ, bao giờ mà ông chả thế, ông cũng biết đấy.

– Hừm, dù em đã ở đâu, em cũng không bỏ được cái thói ác khẩu.

– Ấy thế mà em đã ở với những người rất tốt đấy, tốt hơn ông nhiều, tốt hơn gấp trăm lần, họ có những ý nghĩ và quan điểm mà suốt đời ông chưa hề bao giờ có được, những ý nghĩ tế nhị và cao thượng hơn ông nhiều.

– Thế em đã ở với những ai nào?

– Nếu ông cứ xoay mình như thế thì em đến rứt đứt cả tóc của ông mất, và lúc ấy chắc ông hết ngờ rằng có em thật hay không.

– Em đã ở với những ai, Jane?

– Đêm nay thì ông chưa thể bắt em nói được, phải chờ đến mai. Để câu chuyện còn dở dang mới chắc rằng em sẽ còn ăn điểm tâm với ông để kể tiếp chứ. À, mà em phải nhớ hiện ra bên lò sưởi của ông không phải chỉ với một cốc nước, mà ít nhất cũng có một quả trứng, ấy là chưa nói đến giăm bông rán.

– Em đến là tinh quái! Sinh ra là tiên mà thể chất là người! Em làm cho tôi có những cảm nghĩ suốt mười hai tháng trước đây tôi không hề có. Nếu Saul mà có được em thay cho David, thì chẳng phải cần đến cây thụ cầm mới đuổi được tà ma¹³².

– Đấy, bây giờ ông đã khá rồi đấy. Thôi, em đi ra nhé. Ba ngày vừa qua, em hoàn toàn đi xe nên người mệt lắm. Chúc ông ngủ ngon.

– Cho tôi hỏi một câu nữa thôi, Jane. Nơi em đã ở chỉ có toàn các đàn bà cả thôi chứ?

Tôi cười và bước ra, đi lên cầu thang mà vẫn còn cười. Tôi vui vẻ tự nhủ: "Hay đấy? Mình thấy có cách trêu trọc để cho ông ấy đỡ buồn trong một thời gian đấy".

Hôm sau mới sáng tinh mơ, tôi đã nghe thấy ông Rochester trở dậy và mò mẫm đi khắp buồng này sang buồng khác. Mary vừa mới xuống, tôi đã nghe ông hỏi: "Cô Jane vẫn ở đây chứ?". Rồi ông lại bảo: "Bác để cô ấy ngủ ở đâu? Buồng có khô ráo không? Cô ấy dậy chưa? Lên hỏi xem cô có cần gì không, và lúc nào cô xuống?".

Tôi xuống vào lúc thấy rằng sắp đến giờ ăn điểm tâm. Bước vào phòng thật nhẹ nhàng, tôi đã nhìn thấy ông trước khi ông biết tôi có mặt. Quả thực nhìn một con người cường tráng như thế mà bị tàn phế thì làm sao không mủi lòng cho được. Ông ngồi trên ghế, lặng lẽ nhưng không có vẻ thư thái, rõ ràng là đang chờ đợi. Những nỗi đau buồn thường xuyên giày vò đã để lại trên bộ mặt rắn rỏi của ông những vết nhăn. Gương mặt ông làm tôi liên tưởng đến một ngọn đèn đã tắt, đang chờ được thắp lại - và, than ôi! Không phải chính bản thân ông có thể lấy lại được vẻ rạng rỡ, tinh anh như cũ, mà ông cần có người khác giúp. Tôi đã định nói chuyện thật vui vẻ tự nhiên với ông, nhưng nhìn sự bất lực của con người mạnh mẽ ấy lòng tôi bỗng xót xa, tuy vậy tôi cố làm bộ hoan hỉ đến bên ông:

– Thưa ông, sáng nay trời nắng rực rỡ. Mưa đã tạnh rồi, và bây giờ sáng sủa dịu dàng, ông đi chơi quanh đây nhé.

Tôi đã thức tỉnh được nhiệt khí, nét mặt ông tươi lên.

– Ồ, em ở đây thực đấy ư, con sơn ca của tôi? Hãy lại đây. Em đã không đi, không biến mất chứ? Vừa rồi tôi có nghe thấy một con sơn ca cao tiếng hót trong rừng; nhưng tiếng hát của nó không phải là nhạc, cũng như mặt trời mọc không có tia sáng đối với tôi. Mọi âm điệu du dương trên thế gian này chỉ có trong tiếng nói của Jane đối với tai tôi thôi, (may được cái bản tính em không hay im lặng). Và chỉ lúc có mặt nàng tôi mới cảm thấy ánh sáng mặt trời.

Nghe những lời thú nhận lệ thuộc vào tôi đó, mắt tôi bỗng ứa lệ, cảnh ngộ ông giống như cảnh ngộ con phượng hoàng vương giả bị xích vào cột đành phải van xin con chim sẻ kiếm thức ăn cho. Nhưng tôi không muốn khóc. Tôi gạt vội những giọt nước mắt và bắt tay vào sửa soạn bữa điểm tâm.

Gần suốt buổi sáng hôm ấy, chúng tôi chơi ở ngoài trời. Tôi dắt ông ra khỏi cánh rừng ẩm ướt hoang dã đến nơi có ruộng nương vui mắt. Tôi tả cho ông nghe những cánh đồng ấy xanh tốt thế nào, hoa lá trên hàng giậu tươi thắm, bầu trời trong xanh xán lạn ra sao. Tôi tìm cho ông một chỗ ngồi kín đáo và thích thú, một gốc cây khô, khi ông ngồi rồi, tôi cũng ưng chịu để ông bế tôi lên đùi, mà sao tôi lại phải từ chối, một khi được gần nhau chúng tôi thấy sung sướng hơn là phải xa nhau? Con Pilot nằm bên chúng tôi. Mọi vật đều im lặng. Đột nhiên ông ghì chặt lấy tôi mà nói:

– Em đã bỏ tôi mà đi, ồ, em ác nghiệt, ác nghiệt thật! Jane ạ, khi biết rằng em đã rời Thornfield, khi không làm sao tìm ra được em nữa, và sau khi xem kỹ phòng của em, biết chắc em không mang tiền nong hay một thứ gì khác thay tiền, tôi đã cảm thấy thế nào? Chuỗi ngọc tôi tặng em vẫn nằm nguyên trong chiếc hộp nhỏ, hòm xiểng của em vẫn khóa chằng dây, như khi được sửa soạn mang theo trong tuần trăng mật. Tôi tự hỏi không có một xu nào như thế thì em xoay xở ra sao? Em đã làm gì? Em hãy kể tôi nghe đi.

Bị thúc giục như thế, tôi bèn kể lại những chuyện xảy ra trong năm vừa rồi. Tôi bỏ qua nhiều chi tiết về mấy ngày lang thang đói khổ, vì kể hết chỉ thêm gây cho ông một nỗi đau đớn vô ích. Tôi chỉ mới nói qua mà đã đủ khiến lòng chung thủy của ông bị vò xé sâu sắc hơn tôi nghĩ nhiều.

Ông nói đáng lẽ tôi không nên bỏ ông mà đi, không đem một chút gì để bảo đảm sinh kế như thế, đáng lẽ tôi phải cho ông rõ dự định của tôi, tôi phải thổ lộ hết với ông, không bao giờ ông lại ép tôi phải làm tình nhân của ông. Tuy trong cơn tuyệt vọng, ông có vẻ thô bạo thật, nhưng thực ra, vì yêu tôi tha thiết quá nên ông không thể nào làm một bạo chúa đối với tôi. Thà ông cho tôi một nửa tài sản mà không đòi hỏi đền đáp gì, dù là chỉ một cái hôn, còn hơn là để tôi lao mình vào cuộc sống mênh mông, không người trông cậy. Ông chắc tôi đã phải chịu nhiều gian khổ hơn là tôi kể lại với ông.

– Vâng, nhưng dù em có khổ thế nào chăng nữa, thì cũng không phải khổ lâu - Tôi trả lời, rồi tôi lại kể tiếp ông nghe, tôi đã được tiếp đãi ở Moor House như thế nào, tôi tìm được việc dạy học ra sao, v.v... Rồi tuần tự kế đến chuyện bỗng trở nên giàu có, chuyện tìm ra họ hàng thân thích. Cố nhiên cái tên St. John được nói đến luôn trong khi kể chuyện. Tôi vừa kể xong thì ông nhắc lại ngay cái tên ấy.

– Vậy anh chàng St. John này là anh họ em à?

– Vâng.

– Em nói đến anh ta luôn, thế em có ưa anh ta không?

– Thưa ông, anh ấy là người rất tốt, làm sao em lại không ưa anh ấy được.

– Một người rất tốt, nghĩa là một người đứng đắn đáng trọng, vào trạc năm mươi tuổi? Hay là thế nào?

– St. John mới có hai mươi chín tuổi, thưa ông.

– "Jeune encore"¹³³ như người Pháp thường nói. Anh ta là một người thấp lùn, lạnh lẽo, tầm thường ư? Một người mà cái tốt là ở chỗ không có những tật xấu hơn là có những hành vi đạo đức đặc biệt chứ?

– Anh ấy là một người hoạt động không biết mệt. Anh ấy sống là để thực hiện những việc vĩ đại cao quý.

– Nhưng trí tuệ anh ta thế nào? Chắc là cũng tầm thường? Anh ta có những ý nghĩ tốt, nhưng nghe anh ta nói, em chỉ nhún vai?

– Anh ấy ít nói lắm, nhưng đã nói điều gì thì đều là đúng đắn. Trí tuệ anh thì vào bậc nhất, có lẽ không dễ cảm, em nghĩ thế, nhưng cứng mạnh.

– Vậy là một người có tài ư?

– Thực có tài.

– Một người học thức sâu rộng?

– St. John hoàn toàn là một học giả uyên thâm.

– Còn cử chỉ, thì hình như em nói là em không ưa? Mô phạm và ra vẻ nhà tu lắm phải không?

– Em có nói gì về cử chỉ anh ấy đâu, trừ khi em là kẻ không biết gì, chứ em không thể chê trách anh ấy vào đâu được, nhã nhặn, điềm đạm, rất lịch sự.

– Bộ dạng thì... tôi quên không nhớ em đã tả như thế nào... hẳn là thuộc loại mục sư mới tập nghề, cứng nhắc trong cái cổ áo trắng tinh, lênh khênh trên đôi giày cao đế, phải không?

– St. John ăn mặc chỉnh lắm, anh ấy là một người đẹp trai, cao, tóc vàng, mắt xanh, khuôn mặt nhìn nghiêng giống người Hy Lạp.

– (Ông nói riêng) Đồ chết toi! (Quay ra nói với tôi) - Thế em có ưa anh ta không, Jane?

– Có chứ, ông Rochester, em quý anh ấy lắm, nhưng ông đã hỏi em câu ấy rồi kia mà.

Cố nhiên, tôi biết ngay ông bạn tôi muốn đi đến đâu. Ông đang nổi cơn ghen, nó đang giày vò ông, nhưng không sao, như thế càng tốt, nhờ có nó ông đỡ bị u sầu dằn vặt. Vì vậy tôi không muốn làm mê hoặc ngay con rắn ấy.

– Có lẽ cô không muốn ngồi trên đùi tôi lâu hơn nữa. Cô Jane nhỉ? - Ông nói tiếp, câu nói có phần hơi bất ngờ.

– Tại sao lại không, thưa ông?

– Bức chân dung cô vừa vẽ đó bày ra một sự trái ngược rõ ràng quá rồi. Cô vừa mô tả một vị thần Apollo¹³⁴ đẹp đẽ và duyên dáng quá, hình ảnh ấy còn in trong trí não cô - những là cao lớn, tóc vàng, mắt xanh, mặt Hy Lạp. Thế mà mắt cô lại đang phải nhìn một anh Vulcan¹³⁵... một anh thợ rèn thật sự, đen đủi, vai u thịt bắp, lại thêm nỗi đui mù, què cụt.

– Trước kia em chưa nghĩ đến điều đó bao giờ, nhưng kể ra ông chắc cũng giống Vulcan thực đấy.

– Thôi, vậy thì cô có thể bỏ mặc tôi được rồi, nhưng trước khi đi (và ông càng ghi chặt tôi hơn bao giờ hết), cô hãy vui lòng trả lời tôi một hai câu hỏi đã.

Ông ngừng lại.

– Hỏi gì, ông Rochester?

Rồi cuộc thẩm vấn diễn ra như sau:

– St. John cho cô làm cô giáo ở Morton trước khi biết cô là em họ phải không?

– Vâng.

– Cô thường gặp anh ta luôn? Anh ta thường thỉnh thoảng đến thăm trường?

– Đến hàng ngày.

– Anh ta thường tán thành các kế hoạch của cô chứ, Jane? Tôi biết các kế hoạch của cô thường hay lắm, vì cô là người có tài.

– Vâng, anh ấy tán thành.

– Hẳn anh ta phải thấy ở cô nhiều cái mà anh ta không ngờ tới chứ? Cô có một số khả năng không phải tầm thường.

– Cái đó thì em không rõ.

– Cô nói rằng cô ở trong một ngôi nhà nhỏ cạnh trường, anh ta có bao giờ lại đấy thăm cô không?

– Thỉnh thoảng.

– Vào buổi tối?

– Có một hai lần.

Ngừng một lát.

– Sau khi biết có họ với nhau thì cô còn ở với anh ta cùng hai cô em trong bao lâu?

– Năm tháng.

– Rivers có để nhiều thì giờ sống với các cô ở nhà không?

– Có phòng khách nhỏ cũng là phòng đọc sách của cả anh ấy lẫn chúng em. Anh ấy ngồi bên cửa sổ còn chúng em ngồi ở bàn.

– Anh ta có học nhiều không?

– Nhiều lắm!

– Học gì?

– Tiếng Hindi.

– Thế còn cô trong lúc ấy làm gì?

– Mới đầu em học tiếng Đức.

– Anh ta dạy cô à?

– Anh ấy không biết tiếng Đức.

– Anh ta không dạy cô học gì à?

– Một ít tiếng Hindi.

– Rivers đã dạy cô học tiếng Hindi?

– Thưa ông, vâng.

– Cả các cô em cũng học?

– Không ạ.

– Chỉ một mình cô thôi?

– Chỉ một mình em thôi .

– Cô đã xin học à?

– Không.

– Anh ta muốn dạy cô à?

– Vâng.

Lại ngừng một lát.

– Tại sao anh ta lại muốn thế? Cô thì dùng tiếng Hindi làm gì?

– Anh ấy muốn cùng em đi sang Ấn Độ.

– À, tôi đã lần được đầu mối của vấn đề đây. Anh ta muốn lấy cô ư?

– Anh ấy có hỏi em làm vợ.

– Cô lại bịa chuyện để làm phật lòng tôi chứ gì?

– Xin lỗi ông, nhưng đó là sự thực hoàn toàn. Anh ấy đã nhiều lần hỏi lấy em, và còn khăng khăng giữ vững ý định của mình hơn ông nữa kia.

– Cô Eyre, tôi đã bảo là cô có thể bỏ mặc tôi ở đây. Sao cô cứ bắt tôi phải nhắc lại câu ấy nhiều lần? Tại sao tôi đã giục cô đi mà cô cứ ngồi lì trên đùi tôi thế?

– Vì em thấy ngồi đây dễ chịu.

– Không, Jane ạ. Cô không dễ chịu đâu, vì trái tim cô không ở với tôi nữa, mà ở bên người anh họ cô, cái anh chàng St. John ấy! Ồ! Cho đến lúc này tôi vẫn cứ tưởng cô Eyre bé nhỏ là của tôi hoàn toàn! Tôi đã tin rằng dù rời bỏ tôi, cô vẫn yêu tôi, đó là một chút an ủi cho tôi giữa bao niềm cay đắng. Dù xa cách nhau lâu như thế, dù tôi đã nhỏ bao nhiêu nước mắt nóng hổi vì sự phân ly, tôi cũng không bao giờ ngờ rằng trong khi tôi thương nhớ cô, thì cô lại đi yêu một kẻ khác! Nhưng thôi, phiền muộn cũng chẳng ích gì. Cô Jane, cô hãy rời bỏ tôi đi, hãy đi mà lấy Rivers.

– Cứ xua em đi, cứ đuổi em đi, ông ạ, vì không bao giờ em lại tự ý rời bỏ ông.

– Jane, bao giờ tôi cũng thích giọng nói của cô, nó khơi lại nguồn hy vọng, nghe nó chân thực quá. Nghe giọng cô nói, tôi sống lại quá khứ trước đây một năm! Tôi quên mất là cô đã có một dây ràng buộc mới, nhưng tôi không phải là ngu ngốc. Thôi, hãy đi đi!

– Thế em phải đi đâu, thưa ông?

– Theo con đường của cô... với người chồng cô đã chọn.

– Ai thế nhỉ?

– Cô biết thừa rồi - St. John Rivers chứ còn ai.

– Anh ấy có phải là chồng em đâu, mà cũng không bao giờ là chồng được. Anh ấy không yêu em, em cũng không yêu anh ấy. Anh ấy yêu (yêu theo lối của anh ấy, không giống ông) một thiếu nữ rất đẹp tên là Rosamond. Anh ấy muốn lấy em chỉ vì anh ấy nghĩ em làm vợ một nhà truyền giáo thì rất thích hợp, còn cô kia thì không thể như thế được. Anh ấy tốt và cao cả, nhưng nghiêm khắc, và đối với em thì lạnh lẽo như núi băng. Anh ấy không giống ông đâu, ông ạ, ở bên anh ấy, gần anh ấy, sống với anh ấy, em không sung sướng. Đối với em, anh ấy không có lòng khoan dung, không có tình âu yếm. Anh ấy không thấy em có gì đáng hấp dẫn, kể cả tuổi trẻ, mà chỉ thấy có một vài điểm hữu ích về tinh thần. Vậy mà em lại phải bỏ ông, để đi với anh ấy sao?

Tự nhiên tôi rùng mình và bất giác ôm chặt lấy ông chủ mù nhưng yêu dấu của tôi. Ông mỉm cười.

– Sao, Jane, có thực không? Giữa cô và St. John tình trạng đúng như thế à?

– Hoàn toàn đúng như thế! Ồ, ông không cần phải ghen. Em chỉ muốn trêu ông một tí cho đỡ buồn thôi. Em nghĩ thật giận dữ còn hơn là đau khổ. Nhưng nếu ông muốn em yêu ông, nếu ông có thể thấy rõ em yêu ông đến thế nào thì ông sẽ hài lòng và lấy làm kiêu hãnh nữa. Thưa ông, trái tim em hoàn toàn thuộc về ông, nó là của ông, và nó vẫn cứ ở bên ông, dù số phận có đày đọa em phải xa ông mãi mãi.

Một lần nữa, khi ông hôn tôi, những ý nghĩ đau đớn lại khiến gương mặt ông tối lại.

– Mắt tôi mù, sức lực tôi bị hủy diệt! - Ông lẩm bẩm, giọng đầy tiếc hận.

Tôi vuốt ve ông, cho ông nguôi lòng. Tôi biết ông đang nghĩ gì và muốn nói ra hộ ông, nhưng tôi không dám. Lúc ông quay mặt đi trong một phút, tôi thấy một giọt lệ ứa ra từ con mắt đã khép kín, chảy ròng ròng trên gò má rắn rỏi. Lòng tôi se lại.

– Tôi cũng chẳng khác gì cây dẻ già nua bị sét đánh trong vườn quả Thornfield, - Lát sau ông nói tiếp - Gốc cây điêu tàn ấy có quyền gì đòi một cây kim ngân hoa đang hé nụ lấy sự tươi tốt che cho cái thân tàn tạ của nó?

– Thưa ông, ông không phải là một gốc cây tàn tạ, bị sét đánh, ông vẫn xanh tươi và đầy nhựa sống. Rồi đây quanh rễ của ông, dù ông muốn hay không, những cây con cũng sẽ cứ mọc lên, vĩ chúng sung sướng được hưởng bóng râm độ lượng của ông và khi chúng mọc rồi, chúng sẽ nương tựa vào ông, quấn quít lấy ông, vì sự vững chãi của ông mang lại cho chúng một chỗ tựa vững chắc.

Ông lại mỉm cười, tôi đã làm cho ông phấn chấn lên.

– Em nói đến tình bạn ư, Jane? - Ông hỏi.

– Vâng, tình bạn, - Tôi trả lời, hơi ngập ngừng, vì tôi biết tôi muốn nói đến một tình cảm thân thiết hơn tình bạn, nhưng chưa biết dùng chữ gì cho tiện. Ông đã giúp tôi.

– Nhưng, Jane ạ. Tôi cần có một người vợ.

– Thật ư, thưa ông?

– Phải, em lạ lắm sao?

– Cố nhiên, trước đây ông có đả động gì đến chuyện ấy đâu.

– Em không hoan nghênh tin đó ư?

– Cái đó còn tùy, thưa ông... tùy ở sự lựa chọn của ông.

– Em sẽ chọn hộ tôi, Jane ạ. Tôi sẽ vâng theo quyết định của em.

– Vậy thưa ông, ông hãy chọn... Người nào yêu ông nhất.

– Ít nhất tôi cũng sẽ chọn... người nào tôi yêu nhất. Jane ơi, em có vui lòng lấy tôi không?

– Thưa ông. Có!

– Một người mù khôn khổ, mà đi đâu em cũng sẽ phải cầm tay dắt?

– Thưa ông, vâng!

– Một người què quặt, già hơn em đến hai chục tuổi, mà em sẽ phải chăm nom săn sóc?

– Thưa ông, vâng!

– Thực ư, Jane?

– Rất thực, thưa ông.

– Ồ, em yêu dấu của tôi! Cầu Chúa phù hộ và ban phúc lành cho em!

– Ông Rochester ơi, nếu trong đời em, có khi nào đã làm được một việc gì tốt, có khi nào em đã có một ý nghĩ tốt, có khi nào em đã cầu nguyện một cách thành khẩn, mà không có gì đáng trách, có khi nào em đã biết ước mong đúng đắn, thì bây giờ đây em đã được thưởng công. Được làm vợ ông, đối với em đó là hạnh phúc tối cao trong cuộc sống.

– Vì em thấy sung sướng trong hy sinh.

– Hy sinh! Em có hy sinh gì đâu! Em chỉ hy sinh cái đói khát để có thức ăn, hy sinh sự chờ đợi để được thỏa mãn. Được có đặc quyền vòng cánh tay ôm lấy người mà em vẫn quý trọng... được đặt môi hôn người mà em vẫn yêu, được nương tựa vào người mà em vẫn tin cậy, như vậy sao gọi là hy sinh? Nếu thế, thì nhất định em thấy sung sướng trong sự hy sinh.

– Và phải còn đeo lấy những phế tật của tôi nữa chứ, Jane ạ, phải nhắm mắt bỏ qua cho những khuyết điểm của tôi.

– Đối với em, thì là không có, ông ạ. Bây giờ em lại yêu ông hơn, vì bây giờ em thực sự có ích cho ông hơn là hồi ông là người độc lập, kiêu hãnh, hồi ông coi rẻ hết thảy mọi cương vị, trừ phi là người ban ơn và che chở.

– Cho đến nay tôi vẫn ghét để cho người khác giúp đỡ, dẫn dắt. Nhưng từ nay tôi cảm thấy sẽ không ghét như thế nữa. Trước kia, tôi không ưa đặt tay tôi vào bàn tay một người làm công. Nhưng tôi vui sướng thấy nó được ấp ủ trong những ngón tay nhỏ nhắn của Jane. Trước kia tôi ưng được hoàn toàn cô độc hơn là được bọn đầy tớ luôn luôn chăm sóc, nhưng sự săn sóc của Jane sẽ là một niềm vui bất tuyệt cho tôi. Jane hợp với tôi, liệu tôi có hợp với Jane không?

– Hợp đến cả từng đường gân thớ thịt của em, ông ạ.

– Nếu như vậy, thì chẳng có sự gì trên đời này khiến chúng ta phải chờ đợi nữa. Chúng ta phải kết hôn ngay.

Ông nhìn và nói một cách nhiệt tình hăng hái, cái tính sôi nổi cố hữu của ông lại trỗi dậy.

– Chúng ta phải kết hôn với nhau luôn không chậm trễ được nữa. Jane ạ, chỉ cần có tờ giấy phép là chúng ta kết hôn thôi.

– Ông Rochester, em vừa nhận ra rằng trời đã xế chiều, con Pilot hiện đã về nhà để ăn rồi. Đưa em xem đồng hồ của ông nào.

– Jane, em hãy đeo nó vào dây lưng, từ nay em cứ giữ lấy, tôi không dùng gì đến nó.

– Gần bốn giờ chiều rồi ông ạ, ông có thấy đói không?

– Hai hôm nữa, chúng ta phải làm lễ cưới, Jane ạ. Bây giờ thì chả cần chú ý đến áo đẹp hay đồ trang sức, tất cả những thứ đó không còn có ý nghĩa gì nữa.

– Nắng đã làm khô hết các giọt nước mưa. Gió nhẹ cũng đã lặng, trời nóng quá đi mất.

– Jane, em có biết hiện giờ tôi vẫn đeo chuỗi ngọc nhỏ của em quanh cái cổ đồng đen của tôi, dưới chiếc cà vạt này không? Tôi đã đeo nó từ ngày tôi mất cái kho tàng duy nhất của tôi, để giữ một kỷ niệm về em đấy.

– Chúng ta sẽ đi qua rừng để về nhà đi, đường ấy có nhiều bóng râm.

Ông vẫn theo đuổi ý nghĩ riêng, không để ý đến lời tôi nói.

– Jane ạ, tôi dám chắc em vẫn cho tôi là một con chó vô đạo, nhưng trong phút này, lòng tôi đang tràn ngập một niềm tri ân đối với Chúa nhân từ đã dựng nên trái đất này. Người nhận xét không như chúng ta, mà công minh hơn nhiều. Tôi đã hành động sai lầm, tôi đã muốn làm ô uế bông hoa trong trắng của tôi, định hà hơi thở tội lỗi vào sự tinh khiết của nó. Đấng vạn năng bèn lấy nó đi, không cho tôi nữa. Còn tôi, trong cơn phản kháng ngoan cố tôi hầu như nguyền rủa sự thử thách của Người. Đáng lẽ phải tuân theo quyết định của Người, tôi đã thách đố lại. Bánh xe công lý thần thánh cứ quay, thảm họa đã gieo nặng lên đầu tôi. Tôi đã bắt buộc phải đi qua thung lũng đầy bóng tối của cái chết. Những trừng phạt của Người thực là mạnh mẽ, và một trừng phạt đã giáng xuống tôi, và khuất phục tôi mãi mãi. Em biết tôi rất kiêu hãnh về sức mạnh của tôi, nhưng ngày nay sức mạnh ấy còn có nghĩa gì, khi tôi phải để cho người khác dẫn dắt, cũng như đứa trẻ yếu đuối vậy. Mới đây, Jane ạ, mới gần đây thôi, tôi bắt đầu nhìn thấy và biết rằng có bàn tay của Chúa trong vận mệnh của tôi. Tôi bắt đầu thỉnh thoảng cầu kinh, những đoạn kinh rất ngắn thôi, nhưng thực là chân thành.

Trước đây mấy hôm à, mà tôi có thể nói rõ hẳn... bốn hôm, tức là tối thứ hai vừa rồi, tôi thấy trong người bứt rứt khác thường, một nỗi buồn bã thay thế cho cơn giận dữ, một nỗi đau đớn thay thế cho tính cáu kỉnh. Đã lâu, từ khi tôi không sao tìm thấy em, tôi vẫn có cảm tưởng rằng em đã chết. Đêm đó, trời đã khuya, có lẽ vào khoảng giữa mười một và mười hai giờ, trước khi trở về với giấc ngủ cô liêu, tôi cầu xin Chúa, nếu Người thấy là nên, thì xin Người hãy sớm cho tôi được từ bỏ thế giới này và bước sang thế giới bên kia, nơi tôi còn có hy vọng được gặp Jane.

Tôi đang ở trong buồng riêng, ngồi bên cửa sổ mở rộng. Cảm thấy khí đêm thơm ngát, tôi thấy tâm hồn thanh thản, tuy tôi không thể nhìn được một ngôi sao nào, mà chỉ thấy một đám sáng lờ mờ, tôi biết là có trăng. Tôi khao khát có em. Jane ạ! Ồ, cả linh hồn và xác thịt tôi khao khát có em! Vừa lo âu vừa kính cẩn, tôi bỗng cầu hỏi Chúa xem tôi bị cô độc, đau đớn, giày vò trong bao lâu như thế đã đủ chưa, và liệu tôi có sớm được hưởng hạnh phúc và sự thanh thản một lần nữa không? Tôi rất đáng phải chịu đựng tất cả những tai họa ấy, tôi thừa nhận điều đó, nhưng tôi van vỉ rằng khó lòng tôi chịu đựng được hơn nữa, và toàn bộ ước vọng của lòng tôi vô tình buột ra khỏi miệng thành tiếng "Jane! Jane! Jane!".

– Ông có nói to những tiếng ấy?

– Tôi nói to, Jane ạ. Nếu lúc ấy có ai nghe thấy tôi, hẳn phải cho tôi là điên. Tôi thốt ra những tiếng ấy với một nghị lực cuồng nhiệt.

– Vào đêm thứ hai vừa rồi, lúc gần nửa đêm phải không?

– Đúng, nhưng thời gian không quan trọng, sự gì xảy ra tiếp theo mới thực lạ kỳ. Em sẽ cho là tôi mê tín - có phần nào sự mê tín đã có ở trong máu tôi và xưa nay vẫn có - nhưng đó là sự thật, ít nhất thì sự thật cũng là tôi đã nghe thấy những gì bây giờ tôi kể lại đây.

"Tôi vừa thốt ra mấy tiếng: "Jane! Jane! Jane!" thì bỗng có tiếng trả lời: "Tôi đến đây, chờ tôi với" - tôi không thể nói tiếng ấy từ đâu lại, nhưng tôi biết đó là tiếng ai - một lát sau lại có mấy tiếng thì thầm trong gió: "Ông ở đâu?"

"Nếu có thể, thì tôi sẽ kể em nghe những ý nghĩ, những cảnh tượng mà mấy tiếng nói kia đã gợi lên trong óc tôi, song những điều tôi muốn nói thực khó diễn tả quá, Ferndean, như em thấy, chìm sâu trong một khu rừng rậm, ở đó mọi tiếng động bị kìm lại và tắt dần đi không một tiếng vang. Câu "ông ỏ đâu" hình như được nói lên trong núi, vì tôi nghe thấy tiếng đồi núi vọng lại. Gió lướt trên trán tôi lúc ấy hình như có mát lạnh hơn. Tôi có cảm tưởng rằng trong một khung cảnh hoang vu, hiu quạnh nào đó, tôi và Jane đã gặp nhau. Tôi tin rằng nhất định tinh thần chúng ta đã gặp nhau. Vào giờ đó, chắc là em đang ngủ mê mệt, có lẽ linh hồn em đã thoát ra khỏi thể xác giam giữ nó để tới an ủi tôi, vì đúng là giọng nói của em, điều đó tôi có thể chắc chắn như hiện giờ tôi đang sống!".

Bạn đọc ạ, cũng đúng vào đêm thứ hai, khoảng gần nửa đêm, tôi cũng đã nghe thấy cái tiếng gọi bí mật kia. Chính tôi đã đáp lại bằng những câu ông nghe thấy. Tôi lắng nghe ông Rochester kể chuyện, nhưng không tiết lộ điều đó. Sự trùng hợp này đối với tôi vừa đáng sợ, vừa khó hiểu quá, thành thử không thể đem ra bàn bạc hay nói cho ông biết. Nếu tôi nói thì câu chuyện của tôi tất nhiên sẽ gây trong tâm trí ông Rochester một ấn tượng sâu sắc mà tâm trí ông vì những đau đớn mới đây, đã quá rầu rĩ rồi, không nên để sự huyền bí phủ thêm bóng tối âm u nữa. Tôi giữ kín những điều đó trong lòng và nghiền ngẫm một mình. Ông chủ tôi lại nói tiếp:

"Bây giờ thì em không còn phải ngạc nhiên tại sao tối qua, khi em đến trước mặt tôi một cách bất ngờ như thế, tôi đã khó khăn lắm mới tin được rằng em không phải chỉ là một tiếng nói, hay một ảo ảnh, nghĩa là một cái gì sẽ tan biến trong hư không và im lặng, như tiếng thì thầm và tiếng vọng của núi đồi đã tan biến đi đêm trước. Bây giờ tôi xin cảm tạ Chúa? Tôi biết mọi sự đã an bài khác hẳn. Phải, tôi xin cảm tạ Chúa.

Ông nhấc tôi từ trên đùi xuống, đứng lên, kính cẩn bỏ mũ ra và cúi đầu, cặp mắt không ánh sáng của ông hướng xuống đất, ông đứng yên lặng sùng kính. Tôi chỉ nghe rõ mấy câu cuối trong lời ông tạ ơn Chúa:

– Tôi cảm tạ đấng Sáng tạo ra tôi vì giữa cuộc phán xử Người đã tỏ lòng thương xót. Tôi cúi xin đấng Cứu thế cho tôi sức mạnh để từ nay sống một cuộc đời trong sạch hơn cuộc đời từ trước đến nay tôi đã sống!

Rồi ông chìa tay ra cho tôi dắt. Tôi nắm lấy bàn tay thân yêu ấy, ấp vào môi tôi một lúc, rồi quàng qua vai tôi, vì tôi thấp hơn ông nhiều, nên tôi vừa là người nâng đỡ vừa là người dẫn đường cho ông. Chúng tôi đi vào rừng và trờ về nhà.

CHƯƠNG CUỐI

Bạn đọc ạ, tôi đã lấy ông Rochester. Đám cưới của chúng tôi rất đơn giản. Chỉ có tôi, ông Rochester, vị mục sư và người phụ lễ. Khi chúng tôi ở nhà thờ về, tôi bước vào trong căn bếp của trang thự, lúc ấy Mary đang nấu ăn và John đang lau dao đĩa. Tôi nói:

– Bác Mary ạ, tôi và ông Rochester vừa làm lễ thành hôn sáng nay.

Bác quản gia và chồng bác, cả hai vốn thuộc loại người dửng dưng và kín đáo, bất cứ lúc nào người ta cũng có thể yên tâm báo một tin quan trọng cho họ biết mà không sợ bị chối tai vì những tiếng kêu la nhức óc và rồi sốt ruột lên vì những lời hỏi han ồn ào của họ. Mary ngẩng lên và trố mắt nhìn tôi, cái thìa đang cầm ở tay để rưới mỡ lên cặp gà non đang quay bỗng đờ ra; và cũng trong thời gian đó bác John đang lau chùi mấy con dao cũng dừng tay. Nhưng rồi Mary lại cúi xuống đôi gà quay, và chỉ nói:

– Thế ư, thưa cô? Vậy thì hay lắm!

Một lát, bác lại nói tiếp: "Ban nãy tôi có trông thấy cô và ông chủ đi ra, nhưng không biết là ra nhà thờ để làm lễ cưới", và bác lại tiếp tục rưới mỡ. Lúc tôi quay lại nhìn bác John thì thấy bác đang cười, mép xoạc ra đến tận mang tai. Bác nói:

– Tôi đã bảo Mary rằng thể nào rồi cũng thế mà, tôi biết ông Edward sẽ làm thế (John là một lão bộc, và đã biết ông chủ từ lúc ông còn ở địa vị con thứ trong gia đình, cho nên vẫn gọi ông bằng tên rửa tội). Tôi đã biết chắc là ông ấy không chịu đợi lâu đâu. Và tôi cho như thế là phải lắm. Xin cầu Chúa cho cô mọi điều sung sướng.

Rồi bác lễ phép sờ tay lên mớ tóc trên trán.

– Cảm ơn bác, bác John. Ông Rochester bảo tôi đưa biếu bác và bác Mary cái này - Tôi đặt vào tay bác tờ giấy năm bảng, rồi không đợi họ cảm ơn, tôi rời khỏi bếp. Một lát sau, đi qua cửa bếp, tôi thoáng nghe thấy hai người nói với nhau: "Cô ấy có khi lại hợp với ông nhà hơn chán vạn các bà quý tộc khác", rồi "Cô ấy không đẹp lắm, nhưng được cái tốt bụng, không kiêu kỳ, mà ông nhà thì cho cô là đẹp nhất đời, ai cũng thấy thế".

Tôi liền viết ngay thư gửi đi Moor House và Cambridge để nói về những việc tôi đã làm. Diana và Mary tán thành hành động của tôi không chút dè dặt, Diana báo rằng cô chỉ chờ chúng tôi hết tuần trăng mật là đến thăm chúng tôi ngay. Nghe tôi đọc bức thư, ông Rochester nói:

– Bảo cô ta đừng nên chờ đến lúc ấy thì hơn, Jane ạ - nếu thế thì sẽ chậm quá vì tuần trăng mật của chúng ta sẽ sáng mãi suốt đời ta, tia sáng của nó chỉ phai lạt trên nấm mồ của em hay của tôi thôi.

St. John tiếp nhận tin ấy ra sao, tôi không rõ, anh không trả lời bức thư tôi báo tin cho anh. Tuy vậy sáu tháng sau anh có viết cho tôi, nhưng không hề đả động gì đến tên ông Rochester, cũng không nói gì đến cuộc hôn nhân của tôi. Bức thư của anh lời lẽ bình thản và ngọt ngào, tuy hơi nghiêm trang. Từ đó anh vẫn đều đặn viết thư cho tôi, tuy không viết luôn. Anh mong tôi được hạnh phúc và tin rằng tôi không thuộc loại người sống không có đức tin ở Chúa, mà chỉ chú ý đến những điều trần tục.

Chắc bạn đọc cũng chưa quên hẳn Adèle? Tôi cũng vậy, tôi đã xin phép ông Rochester và ông đồng ý cho đến trường thăm nó. Gặp lại tôi, con bé mừng rối lên, làm tôi cảm động quá. Coi bộ nó gầy và xanh, nó bảo rằng ở đấy nó không thích. Tôi nhận thấy nội quy trường này quá nghiệt ngã, chương trình học quá nặng đối với lứa tuổi nó, tôi bèn đem nó về nhà. Tôi định lại làm bảo mẫu cho nó một lần nữa, nhưng rồi tôi nhận thấy ngay là không thể được, bây giờ thì giờ và sự chăm sóc của tôi phải dành cho một người khác, chồng tôi đang cần đến cả hai. Tôi bèn tìm một trường có quy chế tương đối rộng rãi và ở gần hơn, để tôi tiện đi lại thăm nom Adèle và thỉnh thoảng đón nó về nhà chơi. Tôi chú ý để nó không thiếu thốn một thứ gì có thể làm cho nó được thoải mái. Chẳng bao lâu con bé thấy thích hợp với trường mới, sống vui vẻ và học hành tấn tới rõ rệt. Nó lớn dần lên, và nền giáo dục lành mạnh của người Anh đã sửa chữa cho nó rất nhiều khuyết điểm của người Pháp và khi rời khỏi nhà trường, nó đã trở thành một người bạn rất ngoan ngoãn và dễ chịu của tôi, dễ bảo, tính tình tốt, có đạo đức. Từ lâu, bằng thái độ biết ơn và quan tâm đến tôi và những người thân của tôi, nó đã đền đáp lại chút lòng tử tế mà tôi đối xử với nó, trong phạm vi khả năng của tôi.

Câu chuyện tôi sắp chấm dứt. Tôi chỉ xin nói thêm đôi lời về cuộc đời làm vợ của tôi, và nhìn qua số phận của những người mà tên tuổi thường được nhắc đến luôn trong câu chuyện này, rồi tôi xin ngừng bút.

Tính đến nay tôi đã lấy chồng được mười năm. Tôi hiểu thế nào là sống hoàn toàn cho người mình yêu nhất trên đời. Tôi tự cho mình đã được sung sướng cực kỳ, sung sướng không lời nào tả xiết. Vì tôi là cuộc đời của chồng tôi, hoàn toàn như chồng tôi là cuộc đời của tôi.

Không có một người đàn bà nào gần gũi chồng mình hơn tôi. Sống chung với Edward của tôi, tôi không bao giờ thấy chán, mà chồng tôi cũng vậy, cũng như không bao giờ mỗi người chán nghe tiếng đập của hai trái tim trong hai lồng ngực riêng biệt; do đó lúc nào chúng tôi cũng ở bên nhau. Đối với chúng tôi, ở bên nhau vừa có nghĩa là tự do như khi chỉ có một mình, vừa có nghĩa là vui vẻ như khi sống cùng bầu bạn. Có thể nói là chúng tôi trò chuyện với nhau suốt ngày được, nói chuyện với nhau đối với chúng tôi chỉ là một cách suy nghĩ náo nhiệt hơn, suy nghĩ thành lời thành tiếng mà thôi. Nhà tôi hoàn toàn tin cẩn tôi, cũng như tôi hoàn toàn tin cẩn ông. Chúng tôi tâm đầu ý hợp về mọi mặt, kết quả là chúng tôi sống rất hòa thuận.

Hai năm đầu trong cuộc sống chung của chúng tôi, Rochester vẫn bị mù. Có lẽ vì hoàn cảnh ấy mà chúng tôi rất gần gũi nhau, ràng buộc chặt chẽ với nhau, vì hồi đó tôi là mắt, cũng như hiện nay còn là cánh tay phải của nhà tôi. Nói đúng theo nghĩa đen thì hồi ấy tôi là con ngươi của mắt ông (như ông thường gọi tôi). Ông ngắm thiên nhiên, ông xem sách đều thông qua tôi.

Vì tôi không bao giờ thấy chán vì phải nhìn thay ông, và diễn tả lại bằng lời nói cảnh tượng đồng ruộng cây cối, thành thị, sông ngòi, mây bay, nắng sáng - phong cảnh trước mặt và thời tiết chung quanh chúng tôi - in vào tai ông bằng âm thanh những gì ánh sáng không thể rọi vào mắt ông được nữa. Không bao giờ tôi thấy chán vì đọc sách cho ông nghe, vì dắt ông đi đây đi đó theo ý ông thích, vì làm những việc ông muốn tôi làm. Trong khi giúp ông, tôi thấy một niềm vui thú đầy đủ nhất, tuyệt đích nhất, tuy có đượm buồn, vì khi nhờ tôi làm hộ, ông không hề lấy làm xấu hổ hay tủi nhục, ông yêu tôi hết sức chân thực, nên nhờ tôi giúp đỡ mà không ngại ngùng, ông cảm thấy rằng tôi yêu ông cũng hết sức đằm thắm, nên được giúp đỡ ông là niềm sung sướng êm dịu nhất đối với tôi.

Một buổi sáng, khoảng cuối hai năm ấy, đang đọc cho tôi viết một bức thư, bỗng ông lại gần cúi xuống bên tôi nói:

– Jane, em đeo một vật trang sức óng ánh quanh cổ phải không?

Tôi có đeo một sợi dây chuyền vàng thật, tôi trả lời:

– Vâng.

– Em mặc áo màu xanh nhạt phải không?

– Đúng thế.

Lúc đó ông mới cho tôi biết rằng, từ ít lâu nay ông có cảm tưởng cái đám mây đen che một bên mắt ông đã bớt dày đặc đi nhiều, và bây giờ thì ông chắc chắn là như thế rồi.

Tôi và ông bèn cùng đi London, ông được một bác sĩ nhãn khoa nổi tiếng thăm bệnh, và chẳng bao lâu sau lấy lại được ánh sáng cho một bên mắt. Bây giờ thì ông cũng không nhìn được rõ ràng lắm, không viết hay đọc nhiều được, nhưng có thể đi một mình không cần ai dắt tay, bầu trời cũng như mặt đất đối với ông không còn là trống rỗng nữa. Khi người ta đặt đứa con đầu lòng vào tay ông, ông đã có thể nhìn thấy rõ đứa bé đã thừa hưởng được chính đôi mắt của ông khi xưa, to sáng và đen. Nhân dịp này, một lần nữa, với tâm hồn tràn ngập niềm vui, ông cảm tạ Chúa đã có lòng nhân từ giảm nhẹ sự trừng phạt cho ông.

Edward và tôi đều có hạnh phúc, chúng tôi càng sung sướng hơn vì những người mà chúng tôi yêu quý nhất cũng đều có hạnh phúc. Diana và Mary Rivers đã lấy chồng cả, mỗi năm một lần, họ đến thăm chúng tôi, và chúng tôi cũng đến thăm họ. Chồng Diana là một thuyền trưởng thủy quân, một sĩ quan dũng cảm, một người rất tốt. Chồng Mary là một mục sư, bạn đồng học của anh trai cô, cuộc hôn phối cũng xứng đáng, vì ông này có tài và có đạo đức. Fitzjames và Wharton rất yêu vợ, và cũng rất được vợ yêu.

Còn về St. John, anh đã rời nước Anh, anh đi Ấn Độ. Anh đã bước vào con đường anh tự vạch ra, và hiện vẫn tiếp tục theo con đường ấy. Ở những nơi nguy hiểm gian khổ, chưa bao giờ thấy một người lính tiền phong nào kiên quyết, không mệt mỏi như anh. Vững vàng, trung thành, tận tụy, đầy nghị lực, nhiệt tình và trung thực, anh làm việc cho đồng loại. Anh phá quang con đường tiến bộ đầy gian khổ cho họ. Như một người khổng lồ, anh phá tan những thành kiến về tôn giáo, và đẳng cấp cản đường họ. Có thể là anh khắc khổ, khe khắt, nhiều tham vọng thực, nhưng đó là sự khắc khổ của người chiến sĩ có tâm hồn lớn, bảo vệ cho đoàn người hành hương khỏi bị bọn ngoại đạo tấn công. Đó là sự khe khắt của vị sứ đồ đã thay lời Chúa phán bảo. "Ai đến sau ta, người đó hãy từ bỏ thân mình, nâng cây thánh giá và đi theo ta". Đó là tham vọng của đấng Tuyệt vời nhằm chiếm lấy một chỗ ở hàng đầu trong đội ngũ của những người đã thoát khỏi trần tục, những người tham dự vào đại thắng lợi cuối cùng của Jesus, những người đã được vời gọi, được lựa chọn, và trung thành.

St. John không lấy vợ, và bây giờ thì không bao giờ anh còn lấy được vợ nữa. Từ trước đến nay mình anh đã đủ làm tròn công việc gian khổ của mình, và công việc gian khổ ấy sắp đến ngày chấm dứt, vừng mặt trời quang vinh của anh đang xế nhanh đến hoàng hôn. Bức thư cuối cùng tôi nhận được của anh làm tôi phải nhỏ những giọt nước mắt thương người, nhưng lại khiến tâm hồn tôi tràn ngập một niềm vui sướng thần tiên. Anh đang chờ đợi cái phần thưởng chắc chắn, cái vòng hoa không bao giờ hủy diệt. Tôi biết rằng sắp tới đây tôi sẽ nhận được bức thư do tay người khác viết, để báo cho tôi biết rằng người tôi con trung thành ấy cuối cùng đã được vời đến tham dự niềm vui của Chúa. Và tại sao lại khóc vì sự đó? Những giờ phút cuối cùng của St. John sẽ không bị u ám vì sợ cái chết, tâm hồn anh sẽ không bị mây mù che phủ, trái tim anh sẽ không bị sự hãi hùng ám ảnh, hy vọng của anh chắc chắn sẽ thực hiện, đức tin của anh rất vững vàng. Chính lời nói của anh là bằng chứng cho những điều đó.

– Chúa của tôi - Anh đã nói - đã báo trước cho tôi. Hàng ngày Người càng nhắc lại rõ ràng hơn: "Chắc chắn là ta sẽ đến ngay!" và hàng giờ tôi vẫn tha thiết đáp lại: "Amen, Chúa Jesus, xin Người hãy tới!".

~ HẾT ~

Notes

[←1]

Thule: Tên ngày xưa đặt cho phần cực Bắc của thế giới. Mấy câu thơ trên ở trong bài thơ “Mùa thu” của nhà thơ Tô Cách Lan Thomson (1700-1748) (NXB)

[←2]

Pamela: Tên một cuốn tiểu thuyết của Samuel Richardsm (1680-1761), đặt theo tên nữ nhân vật chính; Henry, Bá tước xứ Morelen – nhân vật của một tác phẩm nào đương thời được nhiều người đọc nhưng nay đã bị quên. (NXB)

[←3]

Nguyên văn: Tiếp theo đó là những cảm giác khác.

[←4]

Nguyên văn: Đó là điều mới mẻ đối với tôi. 

[←5]

Nguyên văn: Tôi cũng không muốn có tâm địa như nó.

[←6]

Câu này dịch giải một câu, theo truyền thuyết Gia tô giáo mà Chúa Jesus nói về những kẻ hành hạ mình. (NXB)

[←7]

Nữ học sinh thường phải đeo tấm bảng sau lưng để ngồi thẳng không thể cúi xuống được.

[←8]

Nguyên văn: "Coi tôi là một Guy Fawkes trẻ con". Guy Fawkes là một sĩ quan công giáo người Anh, sinh ở York, bị xử tử ở Londres (1570-1606), vì là một thủ lĩnh trong vụ Âm mưu thuốc nổ, bị tra tấn nhưng không chịu khai tên những ngươi đồng đảng. (NXB)

[←9]

Jane Eyre thích những thiên sách đó trong Kinh thánh hơn thiên Thánh thi, là vì trong các thiên đó có nhiều chuyện được kể lại (NXB).

[←10]

“Stony street”: Gợi lại một câu thơ của Byron tả cảnh hoàng hôn ở Waterloo trong “Childe Harold”: “Hay tiếng xe lọc cọc trên đường phố rải đá” (Or the ear ratting o’er the stony street).

[←11]

"Monitors": Những học sinh lớn nhất được chỉ định giữ kỷ luật trật tự hoặc trông nom những lớp học sinh nhỏ của nhà trường. Chúng tôi tạm dịch là giảng tập viên.

[←12]

Theo chuyện trong Kinh thánh, những người con của Noah định xây cái tháp Babel cao chạm trời. Thấy vạy Chúa trời bèn làm cho tiếng nói của họ lẫn lộn đến nỗi không ai hiểu ai để ngăn cản mưu đồ táo bạo ấy. Do đó, Babel dùng để nói đến sự hỗn độn.

[←13]

"Rasselas, Price of Abyssinia" (1759) - Rasselas, ông hoàng xứ Abitxini - Tác phẩm của nhà thơ Anh Samuel Johnson. (NXB)

[←14]

Yard: 0 m 912.

[←15]

Theo lịch sử Anh Cát Lợi đó là một thứ thuế ngày xưa đánh vào các hải cảng, thành phố, địa hạt của các bá tước nước Anh, để cung cấp số tàu chiến cho nhà vua. Vua Charles I đã làm sống lại và đánh thuế này rất nặng, nên đã bị John Hampden chống lại; đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến cái chết của Charles I.

[←16]

Một vị thẩm phán trong Kinh thánh, thường hoãn những quyết định lại, "chờ đến mùa thuận lợi hơn".

[←17]

Ý nhắc đến một câu chuyện trong Kinh thánh.

[←18]

Tên một con sông giữa Ý Đại Lợi và nước Gaule xưa. Người ta nói vượt qua sông Rubicon để tỏ ý quyết định một cách mạnh bạo điều gì.

[←19]

Kinh thánh kể chuyện ở Jerusalem có một cái đầm, tên là Bêthexda, nước đầm có thể chữa khỏi mọi bệnh tật.

[←20]

Nguyên văn: Mù trước ánh sáng.

[←21]

Một động từ thường dùng trong tiếng Pháp.

[←22]

Tên một cái tháp tại thành phố Pisa bên Ý Đại Lợi; tháp này có đặc điểm là hơi nghiêng nhưng vẫn đứng vững, bất chấp quy luật vật lý học.

[←23]

Tái sinh (chữ Latinh).

[←24]

Tờ... shire Herald: Một tờ báo hàng quận;... shire chỉ tên một quận nào đấy mà tên kết tận bằng "shire". (Ví dụ: Yorkshire, Lancashire, v.v...) (NXB).

[←25]

Bên Anh thường lấy tên của gia đình để gọi người con gái đầu lòng.

[←26]

"Brocklehurst Arms": Tên một quán ăn (arms = huy hiệu). Quán ăn thường đặt theo tên lãnh chúa đất! Xem chương XXXVI, quán "Rochester Arms". (NXB)

[←27]

Hoàng thái tử nước Anh.

[←28]

Wolfe: Đại tướng Anh (1727-1759) bị chết trong trận Quebec (Canada).

[←29]

Tức tháng 11.

[←30]

Một phái tôn giáo. Ở đây ý nói chiếc áo giản dị.

[←31]

Nguyên văn: Thorn.

[←32]

Đây là cô giáo của tôi à?

[←33]

Vâng, đúng đấy.

[←34]

Hội đồng chuột, ngụ ngôn của La Fontaine.

[←35]

Một con trong đám chuột hỏi nó rằng: "Anh có chuyện gì thế? Nói đi!".

[←36]

Câu này gợi lại lời của Macbeth khi nhắc tới Darshan, kẻ bị Macbeth hãm hại (Kịch Macbeth của Shakespeare).

[←37]

Con yêu Râu xanh, trong truyện cổ tích của Charles Perrault, chuyên đi hỏi vợ đem về lâu đài để hãm hại.

[←38]

Thưa các bà, bữa ăn đã dọn - Tôi đói lắm rồi.

[←39]

Cô về ngay nhé, cô bạn quý của em, cô Janet thân mến của em.

[←40]

Ở nước Pháp chữ "đờ" đặt trước tên một người chỉ người đó thuộc tầng lớp quý tộc.

[←41]

Và như thế có nghĩa là trong đó sẽ có món quà cho em, và có thể cho cả cô nữa, cô ạ. Ông ấy đã nói về cô, ông hỏi em tên cô giáo em, và có phải cô là một người nhỏ nhắn, mảnh khảnh, da hơi xanh không? Em bảo vâng: bởi vì đúng thế, có phải không cô?

[←42]

Có phải trong cái hòm nhỏ của ông có một món quà tặng cô Eyre không?

[←43]

Latmos: Tên một ngọn núi Tiểu Á Tế Á.

[←44]

Trời ơi, đẹp quá chừng!

[←45]

Nguyên văn: "Người ta bảo rằng máu còn đặc hơn nước lã".

[←46]

Và tôi quyết giữ vững.

[←47]

Một con quái vật nửa người nửa sư tử (sphinx).

[←48]

Em phải mặc thử và mặc ngay bây giờ mới được!

[←49]

Cho vở kịch... Khi màn vừa kéo lên để bắt đầu vở kịch... (ba dấu chấm thay cho tên một vở kịch mà Céline Varen trước đây vẫn đóng - NXB).

[←50]

Có phải áo em vừa vặn không... còn giày, còn bít tất nữa? Này, em nhảy thử xem sao nhé.

[←51]

Cháu cám ơn lòng tốt của ông vô vàn. Trước kia mẹ cháu cũng làm như thế đấy, có phải không ông?

[←52]

Cũng như thế.

[←53]

Một mối tình rất say đắm.

[←54]

Thân hình lực sĩ.

[←55]

Bức tượng nổi tiếng của thần Apollo, tượng trưng cho cái đẹp lý tưởng của nam giới.

[←56]

Nguyên văn: Ngọn lửa.

[←57]

Nguyên văn: for an operu inamorata: để chỉ một innamorata trong một vở nhạc kịch. (Inamorata: tiếng Ý; một người đàn bà đáng yêu và được yêu. (NXB)

[←58]

Trong vở kịch Macbet của Shakespeare.

[←59]

Vẻ đẹp đàn ông.

[←60]

Nguyên văn: Cánh tay khốn khổ, gầy guộc, yếu như cánh con gà con ấp trong trứng.

[←61]

Một nơi kỳ thú êm đềm để nghỉ ngơi, được nói tới trong tác phẩm "Chuyến đi của người hành hương" của John Bunyan (1628-1688).

[←62]

Cô làm sao thế? Ngón tay cô run rẩy như chiếc lá, má cô đỏ lên, mà đỏ như trái anh đào?

[←63]

"Các bà các cô ấy thay áo đấy... ở nhà mẹ em, khi có khách, em đi theo họ khắp nơi, ở buồng khách, ở phòng riêng của họ. Em thường xem các chị hầu phòng chải đầu và mặc áo cho các bà khách, thích lắm cơ! Như thế mình mới học tập được".

[←64]

Có chứ, thưa cô đến năm sáu tiếng đồng hồ rồi chúng ta đã được ăn gì đâu.

[←65]

Em có thể hái một trong những bông hoa tuyệt đẹp kia không, hả cô? Để cài cho đẹp thôi mà.

[←66]

Nét mặt sắc sảo, có duyên, nhưng không đều.

[←67]

Nữ thần săn bắn, theo thần thoại cổ Hy Lạp, được hình tượng bằng một thiếu nữ vóc người cân đối và thanh tú.

[←68]

Chào các phu nhân.

[←69]

Một "ông bố quý tộc trên sân khấu".

[←70]

Nguyên văn: Đẹp là do con mắt của người nhìn.

[←71]

Mặc kệ.

[←72]

Tình say mê đẹp đẽ.

[←73]

(David Rizzio, nhạc sĩ ý, rất được Mary Stuart, hoàng hậu Tô Cách Lan, quý trọng).

[←74]

(James Hepburn, bá tước Bothwell, chồng của Mary Stuart).

[←75]

Chớ có như thế.

[←76]

Câu ở trong chuyện Rebecca, trong kinh thánh. (NXB)

[←77]

Màn đầu chỉ "cô dâu" (bride). Màn này chỉ "nhà tù" (Bridewell) vần đầu của chữ này cũng là bride (Bridewell: tên một nhà tù ở London, gần Fleet Street, bị phá năm 1864).

[←78]

Người gipsy: Chỉ những giang hồ, truyền rằng gốc tích ở vùng Bohem, sống lang thang bằng nghề bói toán (hoặc hành khất).

[←79]

Kìa ông Rochester đã về.

[←80]

Nguyên văn: mụ ta liên hệ chặt chẽ với ma quỷ.

[←81]

Người đoán số. Đây là tên gọi các nhà tiên tri trong thần thoại Hy Lạp và La Mã.

[←82]

Đốt (inch): khoảng 3cm (đơn vị đo lường Anh).

[←83]

Câu kết của Hội chợ phù hoa của Thackeray. (NXB)

[←84]

Câu này có là do Rochester đặt ra. (NXB)

[←85]

Miền quần đảo Antilles ở quãng giữa Bắc Mỹ châu và Nam Mỹ châu; gồm có Cuba, Jamaica, Haiti, Porto Rico.

[←86]

Nguyên văn: Spanish Town (thành phố I Pha Nho).

[←87]

Tên một vở kịch của W. Shakespeare (Much ado about nothing).

[←88]

Cô đừng có làm thế (cách nói không lịch sự lắm). (NXB)

[←89]

Hoàng hậu nước Anh nổi lên chống người La Mã ở thế kỷ đầu Công nguyên. (NXB)

[←90]

Sẵn sàng nhai gau gáu cái bà mẹ bé nhỏ người Anh của nó.

[←91]

Rochester là tên dòng họ, Edward mới chính là tên, chỉ dùng trong quan hệ thân mật.

[←92]

Một dòng tu ở nước Anh, tín đồ ưa sống đạm bạc, giản dị.

[←93]

Nguyên văn: "Một con vẹt mượn lông loài chim khác", ý nói chuyện "sáo mượn lông công", bài thơ ngụ ngôn của La Fontaine: Sáo mượn lông của công để vênh vang, bị các loài chim khác khinh ghét.

[←94]

Hercules: Dũng sĩ, trong thần thoại Hy Lạp, say mê nàng Omphale, rời bỏ nhung phục, mặc xiêm y, và ngồi xe chỉ dưới chân nàng để chiều ý nàng.

Samson: Dũng sĩ trong truyền thuyết Do Thái, vì say mê Delilah bị nàng phản bội nên đã bị kẻ địch bắt được. Đây ý nói đến những kẻ si tình.

[←95]

Không có cô.

[←96]

Ồ, thế thì ở đấy cô sẽ khổ lắm, chẳng thoải mái đâu!

[←97]

Một tay chuyên môn nói dối.

[←98]

Những câu chuyện tiên.

[←99]

Vả lại làm gì có tiên, mà dẫu có đi chăng nữa...

[←100]

Một công chúa trong thần thoại Hy Lạp, được thần Zeus, biến hình thành mưa vàng, đến thăm trong cung cấm. (NXB)

[←101]

Để giả bộ bình tịnh.

[←102]

Nhắc lại lời thơ của Robert Burns (1759-1796). (NXB)

[←103]

Nguyên văn: mài lưỡi cho sắc.

[←104]

Thời kỳ nội chiến trong lịch sử nước Anh là thời kỳ chiến tranh giữa phe Nghị viện và phe Quân chủ (1642-1652), trận Marston Moor xảy ra ở York (1644), phe Quân chủ bị thất bại. (NXB)

[←105]

Theo Kinh thánh, Chúa Trời trong cơn thịnh nộ đã tiêu diệt trong một đêm "tất cả những con đầu lòng trên đất Ai Cập", từ con đầu lòng của nhà vua ngự trị trên ngai vàng đến con đầu lòng của người nữ tỳ trong ngục thất, và tất cả những con đầu lòng của gia súc nữa. (NXB)

[←106]

Lời trong một đoạn thánh thi. (NXB)

[←107]

Lời trong một đoạn thánh thi. (NXB)

[←108]

Theo truyền thuyết trong Kinh thánh, Achan giấu trong lều của mình những cái cướp được của quân địch, nên bị Chúa Trời trừng phạt.

[←109]

Một thứ cây nhựa rất độc, những người dân ở Java thường lấy nhựa cây này tẩm vào mũi tên.

[←110]

Một nhà thương điên có tiếng ở Anh.

[←111]

Nhân sư: Theo truyền thuyết cổ Hy Lạp, là con thú đầu người mình sư tử, hay ra những câu hỏi bí hiểm cho khách đi đường. Nếu không trả lời được sẽ bị hại. Ở đây là vẻ mặt bí hiểm.

[←112]

Một bà hoàng La Mã nổi tiếng dâm đãng.

[←113]

Một nhà triết học cổ Hy Lạp chủ trương sự khoái lạc tinh thần trong đạo đức.

[←114]

Nguyên văn "khoảng cách giữa cái cốc và cái môi", có nghĩa là từ miếng ăn đưa đến miệng cũng còn xa.

[←115]

Một điển tích trong Kinh thánh: Vợ Lot trốn khỏi thành Sodom, vì quay nhìn lại đằng sau mà biến thành cột đá.

[←116]

Một nàng tiên từ thiện trong những truyện thần thoại phương Đông.

[←117]

Tác giả muốn nói đến cuộc nổi dậy ở miền Bắc nước Anh vào đầu thế kỷ XIX, bị nhà cầm quyền đàn áp bằng vũ lực.

[←118]

Tiếng Latinh: Là người phi thường.

[←119]

Vị thần về của cải trong thần thoại của người Syrie. Trong Kinh thánh, Mammon là một tên quỷ.

[←120]

Anh hùng ca của Walter Scott (1771-1832).

[←121]

Bông hồng của trần gian: ý nghĩa của chữ tên Rosamond.

[←122]

Chữ Latinh: Để làm gì?

[←123]

Theo Kinh thánh, các vị tông đồ đã có lần nhìn thấy một thiên sứ hiện lên bảo họ rằng: Hãy đến Macedonia và giúp ta". (NXB)

[←124]

Chỉ lòng tin vào đạo Gia tô.

[←125]

Nhân vật trong Kinh thánh, vì vụ lợi mà bỏ đạo Chúa.

[←126]

Sách đời của con chiên: Lòng từ bi của Jesus (trong Thánh kinh, Jesus được gọi là "Con chiên của Thượng đế").

[←127]

Ý nói: Cho kẻ có tội được cứu vớt.

[←128]

Một người giàu có nhưng độc ác, nên khi chết bị đày xuống địa ngục (theo Thánh kinh).

[←129]

Hai nhà truyền giáo bị cầm tù, nhờ một vụ động đất mà thoát nạn.

[←130]

Tên quán ăn. Thường đặt theo tên lãnh chúa của vùng đó.

[←131]

Nebuchadnezzar là một nhà vua thời cổ ở Babylon, theo truyền thuyết, đã sống bảy năm trong rừng cùng với thú vật.

[←132]

Theo Kinh thánh, vua Saul bị tà ma ám ảnh. David, một người chán cừu hát giỏi, chơi thụ cầm để đuổi tà cho nhà vua.

[←133]

Hãy còn trẻ.

[←134]

Apollo: Trong thần thoại Hy Lạp, thần trông coi về thi ca, nghệ thuật, người rất đẹp.

[←135]

Vulcan là thần thợ rèn, người xấu xí, què chân, và hay ghen.