Tác phẩm: Hoàng Tử Hạnh Phúc

Nguyên tác: The Happy Prince and Other Tales

Thể loại: Thiếu nhi

Tác giả: Oscar Wilde

Dịch giả: Nguyễn Thành Châu

Minh hoạ: Charles Robinson

(không có trong ebook)

Nhà phát hành: Nhã Nam

Nhà xuất bản: Hội Nhà Văn

Năm xuất bản: 2016

Dự án Ebolic #64

Chụp sách: Minh Trang

Đánh máy: Nhật Huyền, Thanhphuong283, Anh

Soát lỗi: Tama

Soát lỗi lần hai: Tornad

Điều hành & xuất bản: Tornad

Ngày hoàn thành: 30/7/2018

Ebolic là dự án chế bản ebook do Bookaholic thực hiện. Chúng tôi hoạt động hoàn toàn phi lợi nhuận và dựa trên tinh thần tự nguyện, với mục đích mang đến cho độc giả những đầu sách hay và lan tỏa văn hóa đọc cho cộng đồng. Chúng tôi khuyến khích độc giả mua sách in, và chỉ nên tìm đến ebook này khi không thể tiếp cận ấn phẩm sách.

Liên hệ với Ebolic qua:

Email: EbolicEbook@Web.taisachnhanh.cloud

Group: Web.taisachnhanh.cloud/groups/ebolic

Fanpage: Web.taisachnhanh.cloud/EbolicEbook

MỤC LỤC

HOÀNG TỬ HẠNH PHÚC

CHIM SƠN CA VÀ BÔNG HỒNG ĐỎ

LÃO KHỔNG LỒ ÍCH KỶ

NGƯỜI BẠN TẬN TÌNH

QUẢ PHÁO PHI THƯỜNG

Đây là tập truyện về tình bạn đích thực, và cả tình bạn gian dối.

Đây là tập truyện về tình yêu vị tha và đức hy sinh có thể được hân hoan đón nhận thế nào, cũng có thể bị phũ phàng hắt hủi ra sao.

Đây là tập truyện dành cho trẻ con. Nhưng cũng dành cho cả những người lớn hiểu rõ nỗi trớ trêu độc ác của cuộc đời.

Đằng sau những câu chuyện ngụ ngôn tưởng chừng đơn giản, đằng sau những áng văn nên thơ tuyệt đẹp của Oscar Wilde, Hoàng tử Hạnh Phúc không hề hạnh phúc, mà buồn, rất buồn.

Thân tặng Carlos Blacker

HOÀNG TỬ HẠNH PHÚC

Nơi đỉnh cột cao tít vươn lên phía trên thành phố có pho tượng hoàng tử Hạnh Phúc. Toàn thân chàng dát những lá vàng mỏng, mắt là hai hạt xa phia long lanh, và một viên hồng ngọc lớn lấp lánh trên đốc kiếm.

Chàng được ngưỡng mộ hết mực. “Anh ta đẹp chẳng kém gì con gà trên cột đo gió,” một ủy viên hội đồng thành phố nhận xét, vì muốn được tiếng là có gu thưởng thức nghệ thuật. “Chỉ có điều chẳng ích gì,” ông ta nói thêm, vì sợ người khác nghĩ ông ta không thực tế, dù đúng là như vậy.

“Sao con không như chàng hoàng tử Hạnh Phúc kia nhỉ?” người mẹ dỗ khéo cậu con nhỏ đang khóc đòi cái gì đó. “Hoàng tử Hạnh Phúc không bao giờ mơ có được thứ mình muốn bằng cách gào khóc.”

“Mình mừng vì trên đời còn có người hạnh phúc,” một ông đang trong tâm trạng chán nản vừa đăm đăm nhìn pho tượng tuyệt đẹp vừa lẩm bẩm.

“Hoàng tử trông như một thiên thần,” lũ trẻ ở trại tế bần nói khi từ nhà thờ bước ra trong những chiếc áo choàng màu tím và yếm trắng sạch sẽ.

“Làm sao các con biết?” thầy dạy toán hỏi. “Các con đã thấy thiên thần bao giờ đâu?”

“Dạ, có chứ ạ. Chúng con thấy trong giấc mơ,” lũ trẻ trả lời, và thầy dạy toán cau mày với vẻ nghiêm khắc, vì ông không thích trẻ con mơ mộng.

Một đêm có con én nhỏ lượn trên thành phố. Bạn bè nó đã bay qua Ai Cập từ sáu tuần trước, nhưng nó ở lại vì phải lòng một cô sậy vô cùng xinh đẹp. Nó gặp cô vào đầu xuân khi đang bay dọc sông đuổi theo một con ngài lớn màu vàng, và đã bị dáng mảnh mai của cô cuốn hút đến mức phải dừng lại nói chuyện với cô.

“Anh có thể yêu em được không?” nó hỏi vì nó thích đi thẳng vào vấn đề, và cô sậy rạp mình chào. Thế là nó cứ lượn quanh cô, đôi cánh vẽ xuống mặt nước những vòng sóng bạc lăn tăn. Đấy là cách nó tán tỉnh cô, và nó làm thế suốt cả mùa hè.

“Thật là một mối tình nực cười,” những con én khác líu ríu bảo nhau. “Cô ta không tiền bạc, mà lại có quá nhiều anh em!” Dòng sông đúng là đầy lau sậy. Rồi mùa thu tới, lũ chim én đồng loạt bay đi.

Chúng đi rồi, nó cảm thấy cô đơn và bắt đầu mệt mỏi vì mối tình đơn phương của mình. “Cô ấy chẳng nói gì,” nó nghĩ, “mà mình còn sợ cô ấy là kẻ đàng điếm vì suốt ngày liếc mắt đưa tình với gió.” Đúng là mỗi khi gió thổi qua, cô lại yểu điệu cúi chào. “Mình thừa nhận cô ấy chỉ thích quanh quẩn ở nhà,” nó nghĩ tiếp, “trong khi mình lại thích ngao du, nên vợ mình tất nhiên cũng phải thích bay cùng mình.”

“Em có muốn đi cùng anh không?” cuối cùng nó hỏi, nhưng cô sậy lắc đầu vì cô rất gắn bó với quê hương.

“Hóa ra em chỉ đùa giỡn anh,” nó thốt lên. “Thôi, anh qua xứ Kim Tự Tháp đây. Tạm biệt.” Rồi nó bay đi.

Nó bay suốt ngày, và tới đêm thì đến thành phố. “Mình sẽ nghỉ ở đâu đây?” nó tự hỏi. “Hy vọng thành phố này có chỗ cho mình.”

Rồi nó thấy pho tượng trên cột cao.

“Mình sẽ nghỉ ở đó,” nó reo lên. 

“Chỗ này đẹp, lại thoáng mát.” Nói đoạn, nó đáp xuống giữa hai chân hoàng tử Hạnh Phúc.

“Mình có phòng ngủ bằng vàng,” nó nhìn quanh tự nhủ rồi chuẩn bị đi ngủ. Nhưng nó vừa rúc đầu vào cánh thì một giọt nước lớn rơi trên lưng. “Lạ thật!” nó thốt lên. “Trời không một gợn mây, các vì sao chiếu sáng rạng rỡ mà sao lại mưa nhỉ? Khí hậu Bắc Âu thật đáng sợ. Em sậy thích mưa, nhưng như thế là ích kỷ.”

Rồi lại một giọt nước nữa.

“Cần gì pho tượng khi nó không ngăn được mưa?” chim én làu bàu. “Chắc phải kiếm chỗ nghỉ trong ống khói vậy,” và nó quyết định bay đi.

Nhưng trước khi nó dang cánh, lại một giọt nước nữa rơi xuống. Nó ngước nhìn thì thấy… Ối! Nó thấy gì đây nhỉ?

Đôi mắt của hoàng tử Hạnh Phúc đẫm lệ, hai dòng nước mắt lăn dài trên cặp má dát vàng. Khuôn mặt hoàng tử tuyệt đẹp dưới ánh trăng làm lòng con én nhỏ trào dâng thương cảm.

“Anh là ai?” nó hỏi.

“Ta là hoàng tử Hạnh Phúc.”

“Đã hạnh phúc sao còn khóc?” chim én hỏi. “Anh làm tôi ướt hết rồi”

“Khi còn sống với trái tim người, ta không biết nước mắt là gì vì ta sống trong lâu đài Vô Lo, nơi phiền muộn không được phép bước vào,” bức tượng đáp lời. “Ban ngày ta chơi đùa với bạn bè trong vườn, tối khiêu vũ ở đại lễ đường. Quanh vườn có tường cao vút, nhưng ta chưa bao giờ bận tâm hỏi xem ngoài kia là cái gì. Mọi thứ với ta đều tuyệt vời. Các cận thần kêu ta là hoàng tử Hạnh Phúc, mà đúng thế thật, nếu lạc thú cũng là hạnh phúc. Ta sống như vậy cho tới khi qua đời. Và giờ khi ta chết, họ đưa ta lên chỗ cao ngất này để ta có thể thấy tất cả những điều xấu xa, cái đói nghèo cùng cực của thành phố, và dẫu tim bằng chì, ta cũng không thể cầm lòng không khóc.”

“Cái gì! Anh ta không phải bằng vàng khối ư?” chim én tự hỏi, nhưng vì lịch sự nên không tiện nói ra nhận xét của mình.

“Ở nơi xa,” pho tượng nói tiếp, giọng khe khẽ du dương, “ở nơi rất xa kia có một gia đình nghèo trên con phố nhỏ. Qua cửa sổ mở, ta thấy một thiếu phụ ngồi cạnh bàn, mặt hốc hác tiều tụy, bàn tay đỏ ửng thô ráp, chỗ nào cũng bị kim đâm vì cô là thợ may. Cô đang thêu những đóa hoa lạc tiên lên chiếc váy xa tanh để cô hầu thân cận xinh đẹp nhất của hoàng hậu mặc trong buổi dạ tiệc cung đình sắp tới. Trên chiếc giường trong góc là cậu bé con cô đang nằm lả người vì ốm. Nó sốt cao và đang đòi ăn cam. Mẹ nó không có gì để cho nó uống ngoài thứ nước múc dưới sông, nên nó khóc ngằn ngặt. Én ơi, én à, én bé nhỏ, ngươi có thể mang viên hồng ngọc trên đốc kiếm của ta tới cho cô ấy được không? Ta không thể nhúc nhích vì chân đã bị gắn chặt vào cái bệ này.”

“Các bạn tôi đang đợi ở Ai Cập,” chim én bảo. “Họ đang bay lượn trên dòng sông Nile, trò chuyện với những bông sen rất lớn. Chẳng bao lâu nữa họ sẽ ngủ trong lăng mộ của vị hoàng đế vĩ đại. Ngài nằm trong chiếc quan tài sơn son, toàn thân bọc trong lớp vải vàng ướp các loại thảo mộc thơm ngát. Cổ ngài đeo vòng ngọc xanh biếc, đôi tay trông như hai chiếc lá khô.”

“Én ơi, én à, én bé nhỏ,” hoàng tử van nài. “Ngươi không thể ở lại làm sứ giả cho ta chỉ một đêm được ư? Đứa bé đang khát và mẹ nó đang đau buồn đến thế.”

“Tôi không nghĩ mình thích trẻ con,” én trả lời. “Mùa hè vừa rồi khi tôi đang lượn trên sông hai thằng con xấc xược của ông chủ cối xay bột cứ ném đá vào tôi. Tất nhiên chúng không thể ném trúng vì loài én chúng tôi bay rất nhanh, mà tôi lại sinh ra trong gia đình nổi tiếng là lanh lẹ, nhưng dù sao đó cũng là thiếu tôn trọng.”

Nhưng hoàng tử Hạnh Phúc trông buồn đến nỗi chim én cũng thấy mủi lòng. “Chỗ này lạnh quá, nhưng tôi sẽ ở lại làm sứ giả cho anh đêm nay.”

“Cảm ơn chim én nhỏ,” hoàng tử nói.

Thế là chim én gỡ viên hồng ngọc lớn từ đốc kiếm của hoàng tử ra, ngậm trong mỏ rồi bay qua các nóc nhà của thành phố.

Nó bay qua tháp nhà thờ có nhiều tượng thiên thần tạc bằng đá hoa cương trắng. Nó bay trên cung điện và nghe thấy tiếng người đang khiêu vũ. Một cô gái xinh đẹp cùng người yêu bước ra ban công. “Những vì sao đêm mới đẹp làm sao! Sức mạnh của tình yêu sao lại tuyệt vời đến thế!” chàng trai nói với cô gái.

“Em hy vọng váy của em sẽ xong kịp dạ hội,” cô trả lời. “Em đã lệnh phải thêu hoa lạc tiên trên váy, nhưng mụ thợ may lười nhác quá!”

Chim én bay trên sông và thấy nhiều đèn lồng treo trên cột buồm. Nó bay qua khu ổ chuột, thấy hai ông già Do Thái đang mặc cả với nhau, cân tiền bằng những chiếc cân đồng. Cuối cùng nó tới được ngôi nhà nghèo khổ và nhìn vào. Đứa trẻ đang loay hoay trở mình trằn trọc trên giường, mẹ nó đã ngủ thiếp đi vì quá mệt. Chim én nhảy vào, đặt viên ngọc cạnh chiếc đê khâu trên bàn. Rồi nó nhẹ nhàng bay quanh giường, dùng đôi cánh quạt cho thằng bé. “Mát quá! Chắc mình sắp khỏi,” thằng bé lẩm bẩm rồi chìm sâu vào giấc ngủ êm đềm.

Chim én bay về chỗ hoàng tử Hạnh Phúc, kể lại những việc mình đã làm. “Lạ thật! Sao trời lạnh mà tôi cảm thấy ấm áp thế nhỉ?” nó nhận xét.

“Ðó là vì ngươi đã làm một việc tốt,” hoàng tử nói. Và con chim nhỏ bắt đầu suy nghĩ, rồi lăn ra ngủ. Nó luôn cảm thấy buồn ngủ khi phải suy nghĩ.

Trời vừa rạng thì nó xuống sông tắm. “Hiện tượng đặc biệt quá đi mất!” vị giáo sư điểu cầm học thốt lên khi đang đi trên cầu. “Mùa đông mà có chim én!” Và ông viết một bài dài đăng trên tờ báo địa phương. Ai nấy đều trích dẫn lời ông, dù có rất nhiều từ họ không hiểu.

“Tối nay mình sẽ sang Ai Cập,” chim én phấn chấn trước viễn cảnh ấy. Nó tới thăm tất cả các tượng đài, đậu rất lâu trên đỉnh tháp nhà thờ. Nơi nào nó đến, lũ chim sẻ đều ríu rít truyền tai nhau, “Kẻ lạ mặt này mới khác biệt làm sao!” Én ta lấy làm thích chí lắm.

Khi trăng lên, nó bay về bên hoàng tử Hạnh Phúc. “Anh có việc gì cần tôi giúp ở Ai Cập không?” nó hỏi. “Tôi chuẩn bị qua đó.”

“Én ơi, én à, én bé nhỏ!” hoàng tử nài nỉ. “Ngươi không thể ở thêm với ta một đêm nữa sao?”

“Bạn tôi đang đợi ở Ai Cập,” chim én trả lời. “Ngày mai họ sẽ bay lên Thác Nước Thứ Hai, nơi hà mã ẩn mình giữa những bụi hương bồ và Thần Memnon ngự trên ngai đá granit vĩ đại. Suốt đêm ngài ngắm sao, và khi sao Mai xuất hiện, ngài vui mừng hét lên, sau đó lại ngồi im lặng. Tới giữa trưa, bầy sư tử lông vàng xuống mép thác uống nước. Chúng có đôi mắt màu đá xanh biếc, còn tiếng gầm lớn hơn cả tiếng gầm của ngọn thác.”

“Én ơi, én à, én bé nhỏ,” hoàng tử bảo. “Ở rất xa nơi đầu kia thành phố, ta thấy một chàng trai trong căn phòng áp mái. Anh ta đang gập người trên chiếc bàn đầy giấy tờ, và trong chiếc cốc to để cạnh có mấy bông viola đã khô héo. Anh ta có mái tóc nâu xoăn tít, môi đỏ như trái lựu, cặp mắt to mơ màng. Anh ta đang cố hoàn thành vở kịch nộp cho giám đốc nhà hát, nhưng vì quá lạnh nên không viết nổi nữa. Lò không đỏ lửa, đói khát làm anh ta ngất xỉu.”

“Tôi sẽ ở lại với anh thêm một đêm,” chim én vốn tốt bụng bảo. “Tôi sẽ mang cho anh ta viên hồng ngọc khác chứ?”

“Trời ơi! Ta không còn hồng ngọc, chỉ còn đôi mắt này thôi,” hoàng tử bảo. “Chúng được làm bằng xa phia quý hiếm mua từ Ấn Độ về cả ngàn năm trước. Ngươi hãy cạy lấy một viên mang cho anh ta. Anh ta sẽ bán nó cho thợ kim hoàn, mua củi đốt lò và viết nốt vở kịch.”

“Hoàng tử thân mến, tôi không thể làm thế được,” chim én nói và bắt đầu khóc.

“Én ơi, én à, én bé nhỏ! Ngươi hãy làm như ta bảo,” Hoàng tử bảo.

Thế là chim én cạy viên xa phia trong mắt hoàng tử ra và bay về phía căn gác của chàng sinh viên. Đường vào cũng dễ vì có một lỗ trên mái. Chim én lao qua lỗ thủng vào phòng. Chàng trai hai tay đang ôm đầu, không nghe thấy tiếng cánh vỗ, và khi nhìn lên, anh thấy viên xa phia tuyệt đẹp trên mấy bông hoa viola héo rũ.

“Người ta bắt đầu hiểu được giá trị của mình rồi đây. Cái này hẳn phải từ một người hâm mộ tuyệt vời nào đó. Giờ thì mình có thể hoàn thành vở kịch rồi,” anh tự nhủ với vẻ mặt hết sức hạnh phúc.

Ngày hôm sau, chim én bay xuống bến cảng. Nó đậu trên cột buồm của một con tàu lớn, nhìn thủy thủ đang dùng dây chão kéo những chiếc rương lớn lên boong. Mỗi lần kéo, họ lại hô, “Hò dô ta! Lên nào!”

“Tôi sắp qua Ai Cập!” chim én hét to nhưng không ai để ý, và khi trăng mọc, nó lại bay về chỗ hoàng tử Hạnh Phúc.

“Tôi tới để từ biệt anh,” nó bảo.

“Én ơi, én à, én bé nhỏ, ngươi ở lại với ta thêm một đêm nữa nhé?” hoàng tử năn nỉ.

“Giờ là mùa đông rồi, chẳng bao lâu nữa tuyết sẽ rơi,” chim én bảo. “Ở Ai Cập tròi đang nắng ấm với những hàng cọ xanh tươi, lũ cá sấu nằm trong bùn lười nhác nhìn quanh. Bạn tôi đang làm tổ trong đền Baalbec, lũ bồ câu lông hồng và trắng vừa theo dõi họ vừa thủ thỉ với nhau. Hoàng tử thân mến, tôi phải chia tay anh thôi, nhưng tôi sẽ không bao giờ quên anh, và xuân sau tôi sẽ trở lại với hai viên đá quý tuyệt đẹp thay vào những viên anh đã cho đi. Hồng ngọc sẽ đỏ hơn hoa hồng đỏ, xa phia sẽ xanh như màu biển cả.”

“Ở quảng trường phía dưới có cô bé bán diêm. Cô bé đã làm rớt diêm xuống rãnh hết cả. Cha cô sẽ đánh nếu cô không mang tiền về, nên cô đang thút thít khóc. Cô bé đầu trần, không giày không tất. Hãy lấy nốt viên đá trong mắt ta mang cho cô bé, để cô không bị đòn.”

“Tôi sẽ ở lại với anh một đêm nữa, nhưng tôi không thể móc nốt mắt kia. Vì nếu thế anh sẽ bị mù,” chim én bảo.

“Én ơi, én à, én bé nhỏ! Hãy làm như ta bảo,” hoàng tử nói.

Thế là chim én móc mốt viên xa phia trong mắt còn lại của hoàng tử và lao vút xuống quảng trường. Nó lượn qua cô bé bán diêm, nhả viên đá quý vào tay cô. “Ôi, viên đá đẹp làm sao!” cô bé thốt lên, rồi vừa hớn hở cười vang vừa chạy vội về nhà.

Chim én trở lại chỗ hoàng tử. “Giờ anh đã mù hẳn, nên tôi sẽ luôn ở bên anh.”

“Đừng làm thế, én nhỏ của ta! Ngươi phải bay sang Ai Cập,” hoàng tử tội nghiệp bảo.

“Tôi sẽ luôn ở bên anh,” chim én nói rồi lăn ra ngủ ngay dưới chân hoàng tử.

Cả ngày hôm sau, nó đậu trên vai Hoàng tử, kể cho chàng nghe những chuyện nó đã thấy ở những vùng đất lạ. Nó kể về đàn cò quăm đỏ đứng thành những hàng dài trên bờ sông Nile, dùng cái mỏ quằm bắt cá vàng; về con nhân sư già như trái đất sống trên sa mạc và biết đủ mọi chuyện; về đám thương nhân tay lần tràng hạt hổ phách thủng thẳng đi cạnh lạc đà; về vị Sơn Vương đen như mun thờ quả cầu pha lê rất to trên mặt trăng; về con rắn lục cực lớn ngủ trên cây cọ, được hai mươi thầy tu nuôi bằng bánh nướng mật ong; và về đám người lùn vượt hồ trên những chiếc lá phẳng rộng, luôn gây gổ với lũ bướm.

“Én nhỏ thân yêu!” hoàng tử bảo. “Ngươi đã kể cho ta những điều lạ kỳ, nhưng khổ đau của con người còn kỳ lạ hơn hết thảy. Không có thứ gì huyền bí hơn nỗi đau khổ. Én nhỏ hỡi, hãy bay trên thành phố của ta và kể cho ta những gì ngươi thấy.”

Thế là chim én lượn trên thành phố mênh mông. Nó thấy cánh nhà giàu đang bày trò vui trong những tòa nhà đẹp, trong khi đám ăn mày ngồi đầy trước cổng. Nó bay vào những con ngõ tối tăm, thấy những khuôn mặt trắng bệch của lũ trẻ đói khát đờ đẫn nhìn đường phố đen ngòm. Dưới gầm cầu, hai thằng bé đang nằm ôm nhau cố giữ ấm. “Chúng mình đói quá!” chúng bảo nhau. “Bọn mày không được nằm ở đây,” gã gác đêm quát, thế là chúng lầm lũi bỏ chạy trong mưa.

Chim én bay về, kể cho hoàng tử những gì nó thấy.

“Cả người ta bọc toàn vàng lá,” hoàng tử bảo. “Ngươi hãy lột lấy, từng lá một, mang cho người nghèo. Người sống luôn nghĩ vàng sẽ cho họ hạnh phúc.”

Chim én bóc từng lá vàng cho tới khi hoàng tử chỉ còn thân hình trần trụi xám xịt. Nó mang từng lá vàng tới cho người nghèo. Mặt lũ trẻ hồng hào hơn và chúng cười nói, chơi đùa trên phố. “Từ giờ chúng ta sẽ có bánh mì!” chúng reo hò.

Rồi tuyết rơi, theo sau là sương giá. Đường phố trắng xóa, lấp lánh như dát bạc. Những chùm băng nhỏ dài như dao pha lê nhọn hoắt lơ lửng dưới mái hiên. Ai nấy đều mặc áo lông khi ra ngoài, lũ trẻ con đội mũ màu huyết dụ trượt trên băng.

Con én nhỏ tội nghiệp ngày càng lạnh hơn, nhưng vẫn không chịu rời hoàng tử vì nó quá yêu chàng. Nó nhặt những mẩu vụn trước cửa hàng bánh mì khi người chủ không để ý và cố giữ ấm bằng cách liên tục vẫy cánh.

Nhưng cuối cùng nó biết mình sắp chết. Nó chỉ còn đủ sức bay lên đậu trên vai hoàng tử. “Vĩnh biệt, hoàng tử thân yêu,” nó thều thào. “Anh có đồng ý cho tôi hôn tay không?”

“Ta rất mừng vì cuối cùng ngươi cũng sẽ sang Ai Cập, én nhỏ của ta,” hoàng tử bảo. “Ngươi đã ở đây quá lâu, nhưng ngươi phải hôn vào môi ấy, vì ta yêu ngươi!”

“Tôi không sang Ai Cập, mà sẽ tới ngôi nhà của Thần Chết. Chẳng phải Thần Chết chính là anh em của Giấc Ngủ đó sao?” chim én nói.

Và nó hôn lên môi hoàng tử Hạnh Phúc, rồi nằm chết dưới chân chàng.

Đúng vào giây phút ấy, có tiếng nứt gãy kỳ lạ bên trong pho tượng, tựa như thứ gì đang vỡ. Quả thật, trái tim bằng chì của pho tượng vừa nứt làm đôi, chắc vì sương giá quá lạnh.

Sớm hôm sau, ngài thị trưởng cùng các ủy viên hội đồng thành phố cùng nhau đi dạo trên quảng trường. Khi qua chiếc cột có pho tượng, ông ngước nhìn. “Lạy Chúa! Sao hoàng tử Hạnh Phúc lại thành ra tiều tụy thế này!” ông thốt lên. 

“Tiều tụy thế này!” đám ủy viên hội đồng lúc nào cũng tán thành ý kiến của ngài thị trưởng hùa theo. Thế là họ đi lên để xem xét pho tượng.

“Ngọc đã rơi khỏi đốc kiếm, mắt chẳng còn đá quý, và người không còn dát vàng, anh ta trông chẳng khác gì gã hành khất!”

“Chẳng khác gì gã hành khất,” các ủy viên hội đồng phụ họa.

“Lại còn con chim chết ngay dưới chân tượng!” thị trưởng nói tiếp. “Chúng ta phải ra tuyên bố rằng chim chóc không được phép chết ở đây.” Viên thư ký tòa thị chính vội ghi lại đề xuất đó.

Sau đó họ kéo đổ pho tượng hoàng tử Hạnh Phúc. “Anh ta đã không còn đẹp, mà cũng chẳng có ích gì,” vị giáo sư nghệ thuật của trường đại học nói.

Thế là họ nung chảy pho tượng trong lò luyện kim, và ngài thị trưởng họp hội đồng để quyết định xem phải làm gì với số kim loại từ pho tượng. “Tất nhiên chúng ta phải đúc một pho tượng khác, và đó sẽ là tượng tôi,” ông ta tuyên bố.

“Tượng tôi!” các ủy viên hùa theo, rồi cãi nhau ỏm tỏi. Lần cuối cùng tôi nghe nói, họ vẫn còn đang cãi vã.

“Lạ quá!” người phụ trách xưởng đúc bảo. “Trái tim bằng chì vỡ đôi này không chịu chảy trong lò. Chúng ta phải quẳng đi thôi.” Thế là họ ném nó vào đống đất nơi chim én đang nằm chết.

“Hãy mang cho ta hai thứ quý nhất trong thành phố này,” Chúa Trời bảo một thiên thần, và thiên thần ấy mang cho Ngài trái tim bằng chì và xác con chim chết.

“Ngươi chọn đúng đấy, vì trong Vườn Địa Đàng, con chim nhỏ này sẽ tha hồ ca hát, còn trong thành phố vàng của ta, hoàng tử Hạnh Phúc sẽ luôn ngợi ca ta,” Chúa Trời phán.

CHIM SƠN CA VÀ BÔNG HỒNG ĐỎ

“Nàng bảo sẽ khiêu vũ với ta nếu ta tặng nàng những bông hồng đỏ, nhưng trong khắp khu vườn của ta chẳng có bông hồng đỏ nào,” chàng sinh viên than thở.

Nằm trong tổ trên cây sồi thường xanh, sơn ca nghe thấy tiếng chàng. Nó đăm chiêu nhìn qua tán lá.

“Cả vườn không có hồng đỏ,” chàng thốt lên, rưng rưng nước mắt. “Ôi, chả lẽ hạnh phúc lại phụ thuộc vào những việc nhỏ nhặt vậy sao! Ta đã đọc tất cả những gì các nhà thông thái viết; ta đã biết toàn bộ những điều kỳ bí của triết học, nhưng chỉ vì không có lấy một đóa hồng đỏ mà cuộc đời ta lại thê thảm thế này ư?”

“Cuối cùng đây mới là một người tình đích thực,” sơn ca nói. “Đêm này qua đêm khác, ta hát ngợi ca chàng, mà không biết chàng là ai. Đêm đêm ta kể cho trăng sao nghe chuyện về chàng, mà tới giờ mới thấy mặt. Tóc chàng sẫm như màu dạ lan hương, môi đỏ như đóa hồng mà chàng khao khát, nhưng đam mê đã làm mặt chàng trắng bệch, nỗi buồn in đậm dấu trên cặp lông mày.”

“Đêm mai hoàng tử tổ chức dạ hội,” chàng sinh viên lẩm bẩm. “Tình yêu của ta sẽ tới dự. Nếu ta mang tặng bông hồng đỏ, nàng sẽ khiêu vũ với ta cho tới bình minh. Nếu tặng nàng bông hồng đỏ, ta sẽ được ôm nàng trong vòng tay; nàng sẽ tựa đầu vào vai ta; các ngón tay nàng sẽ đan trong tay ta. Nhưng trong vườn không có bông hồng nào đỏ, nên ta sẽ phải ngồi một mình, còn nàng sẽ đi qua không đoái hoài đến ta, làm trái tim ta tan vỡ.”

“Đây mới là người tình đích thực,” sơn ca nói. “Những gì ta ngợi ca lại là những thứ giày vò chàng. Cái làm ta vui lại làm chàng đau đớn. Chắc tình yêu phải là thứ diệu kỳ - quý hơn ngọc lục bảo, đắt hơn loại đá opan đẹp nhất. Trân châu và đá đỏ cũng không mua được; nó không được bày bán ngoài chợ. Không thể mua nó từ lái buôn, cũng không thể cân đo, đong đếm nó bằng vàng bạc.”

“Nhạc công sẽ ngồi trong lô chơi các loại đàn dây,” chàng thanh niên lẩm bẩm. “Tình yêu của ta sẽ nhảy theo tiếng đàn hạc và tiếng vĩ cầm. Nàng lướt nhẹ đến mức chân không chạm sàn, các triều thần trang phục sặc sỡ sẽ vây quanh nàng. Nhưng nàng sẽ lướt qua ta, vì ta không có bông hồng đỏ tặng nàng.” Hai tay bưng mặt, chàng nằm dài trên cỏ và khóc.

“Sao anh ta lại khóc?” thằn lằn xanh nhỏ bé hỏi khi cong đuôi chạy qua.

“Sao thế nhỉ?” bươm bướm cũng hỏi, đôi cánh chấp chới sau chùm nắng.

“Sao vậy?” hoa cúc nhỏ nhẹ thì thầm với người hàng xóm.

“Chàng khóc vì một bông hồng đỏ,” sơn ca trả lời.

“Vì một bông hồng đỏ ư?” chúng thốt lên. “Đúng là chuyện quá nực cười!” thằn lằn xanh, vốn là kẻ hoài nghi, cười phá lên.

Nhưng sơn ca hiểu được bí mật nỗi đau khổ của chàng sinh viên. Nó nằm im lặng trong tán lá sồi, nghĩ về sự huyền bí của tình yêu.

Đột nhiên nó dang đôi cánh nâu, bay vút lên bầu trời. Nó lướt qua lùm cây như một cái bóng, và như một cái bóng nó lượn trên khu vườn.

Ở chính giữa bãi cỏ có một cây hoa hồng tươi xinh, sơn ca nhìn thấy bèn bay đến đậu trên một cành nhỏ.

“Hãy cho tôi bông hồng đỏ, và tôi sẽ hát tặng anh bài ca ngọt ngào nhất,” nó bảo.

Nhưng hồng lắc đầu.

“Hoa của tôi trắng phau như bọt biển, trắng hơn cả tuyết trên đỉnh núi,” cây trả lời. “Nhưng cô thử đến chỗ em trai tôi cạnh chiếc đồng hồ mặt trời cũ xem, có thể nó sẽ có thứ cô muốn.”

Sơn ca bay tới chỗ cây hồng cạnh đồng hồ mặt trời.

“Hãy cho tôi bông hồng đỏ, tôi sẽ hát cho anh nghe bài ca ngọt ngào nhất,” nó nói.

Nhưng hồng lắc đầu.

“Hoa của tôi màu vàng, vàng như mái tóc nàng tiên cá ngồi trên ngai bằng hổ phách, vàng hơn cả hoa thủy tiên nở trên đồng trước khi người thợ cắt cỏ mang liềm tới,” cây trả lời. “Nhưng hãy qua chỗ em trai tôi dưới cửa sổ nhà chàng sinh viên xem, biết đâu nó sẽ có thứ mà cô muốn.”

Thế là sơn ca bay đến cây hồng dưới cửa sổ nhà chàng sinh viên.

“Cho tôi bông hồng đỏ, tôi sẽ hát tặng anh bài ca ngọt ngào nhất,” nó bảo.

Nhưng hồng lắc đầu.

“Hoa của tôi đúng là đỏ thật, đỏ như chân chim bồ câu, đỏ hơn những chiếc quạt lớn ngoài rạn san hô lả lướt theo làn sóng biển. Nhưng mùa đông lạnh giá đã làm mạch máu tôi đông cứng, sương giá làm thui chột các nụ hoa, dông tố bẻ gãy cành, nên năm nay tôi chẳng có bông nào,” nó trả lời.

“Tôi chỉ cần một bông hoa đỏ thôi!” sơn ca bảo. “Không có cách nào giúp tôi có được nó ư?”

“Có đấy, nhưng khủng khiếp lắm, nên tôi không dám cho cô biết,” hồng đáp.

“Cứ nói đi, tôi không sợ đâu,” sơn ca bảo.

“Nếu muốn có hồng đỏ, cô phải hát dưới ánh trăng để nuôi dưỡng nó, và nhuộm đỏ nó bằng máu từ chính trái tim cô,” hồng nói. “Cô sẽ phải áp chặt ngực vào gai hồng trong lúc hát cho tôi nghe. Cô phải hát suốt đêm, chiếc gai sẽ đâm thẳng vào tim cô, máu nuôi sống cô sẽ chảy vào huyết quản tôi và trở thành máu của tôi.”

“Chết là cái giá quá đắt cho một bông hồng đỏ, mà cuộc sống lại quý giá với tất cả mọi người,” sơn ca nói. “Thật dễ chịu khi được ngồi trong tán lá xanh, nhìn mặt trời trên chiếc xe bằng vàng, ngắm mặt trăng trên chiếc xe bằng ngọc. Dịu ngọt thay mùi thơm của cây táo gai, dịu ngọt thay đám hoa chuông ẩn mình dưới thung lũng và bụi thạch nam lan tỏa trên đồi. Nhưng tình yêu còn quý hơn cuộc sống, và trái tim của loài chim sao sánh được với trái tim con người?”

Nói đoạn nó dang đôi cánh nâu, bay vút lên bầu trời. Nó lướt qua khu vườn như một cái bóng, và như một cái bóng nó bay vào lùm cây.

Chàng sinh viên vẫn nằm im trên cỏ như lúc nó bay đi, nước mắt vẫn chưa khô trên đôi mắt đẹp.

“Vui lên nào. Vui lên vì anh sẽ có bông hồng đỏ của anh. Tôi sẽ nuôi dưỡng nó bằng tiếng hót dưới ánh trăng, nhuộm đỏ nó bằng máu từ chính trái tim mình. Để đáp lại, tôi chỉ cần anh hãy là một người tình đích thực, vì tình yêu còn khôn ngoan hơn triết học dù triết học có thông thái, và mạnh hơn quyền lực dù quyền lực có mạnh mẽ đi chăng nữa. Tình yêu có đôi cánh lửa, toàn thân rực lửa, đôi môi mọng ngọt tựa mật ong và hơi thở thơm ngát mùi trầm.”

Chàng sinh viên vẫn nằm trên cỏ, ngước mắt lắng nghe, nhưng không hiểu những điều sơn ca đang nói, vì anh chỉ biết những gì đã được ghi trong sách.

Nhưng cây sồi hiểu. Nó cảm thấy buồn vì rất quý cô sơn ca nhỏ nhắn làm tổ trên cành.

Hãy hát cho tôi nghe bài ca cuối cùng, nó thì thầm. “Tôi sẽ rất cô đơn khi không còn cô.”

Thế là sơn ca hát cho cây sồi nghe, giọng như nước sủi tăm trong chiếc bình bạc.

Khi sơn ca ngừng hát, chàng sinh viên vùng dậy, rút cuốn sổ và cây bút chì khỏi túi.

“Nó đẹp thật, không thể phủ nhận điều ấy, nhưng nó có tình cảm không nhỉ? Mình e là không,” chàng đi qua lùm cây, tự nhủ. “Thực ra, nó cũng giống giới văn nghệ sĩ, có đủ cách thể hiện, nhưng không chân thành chút nào. Nó sẽ không chịu hy sinh vì người khác. Nó chỉ nghĩ tới ca hát, mà ai cũng biết nghệ thuật luôn ích kỷ. Nhưng cũng phải thừa nhận giọng nó có nhiều cung bậc cảm xúc. Chỉ tiếc là những cung bậc ấy vô nghĩa và cũng chẳng có ích lợi thực tế nào.” Đoạn chàng về phòng, nằm vật xuống chiếc giường ván ghép, bắt đầu nghĩ về người mình yêu, rồi thiếp đi.

Khi mặt trăng chiếu sáng trên bầu trời, sơn ca bay đến chỗ cây hồng, áp chặt ngực vào cái gai. Nó hát suốt đêm, ghì chặt cái gai, đến cả mặt trăng lạnh lùng trong như pha lê cũng cúi đầu lắng nghe. Suốt đêm nó hát, gai hồng càng lúc càng cắm sâu hơn vào ngực, và dòng máu nuôi sống nó cũng cạn dần.

Đầu tiên nó hát về tình yêu nảy nở trong trái tim của đôi trẻ. Và từ trên cành cao nhất của cây hồng, một đóa hoa tuyệt đẹp từng cánh, từng cánh bung nở sau mỗi lời ca. Lúc đầu cánh hoa trắng như làn sương buông trên dòng sông nhợt nhạt như buổi sớm và bàng bạc như đôi cánh rạng đông. Như đóa hồng trong chiếc gương bạc, như bóng hồng soi trên mặt hồ nước, ấy là bông hồng vừa nở trên cành cây cao nhất.

Nhưng cây hồng thúc chim sơn ca phải ghì mạnh hơn. “Sát nữa vào, sơn ca bé nhỏ, nếu không ngày sẽ tới mà hoa vẫn chưa đỏ,” cây kêu lên.

Thế là sơn ca ghì chặt hơn, giọng ca vút cao hơn về đam mê nảy nở trong tâm hồn người đàn ông và người phụ nữ.

Và những cánh hồng từ từ ửng đỏ, như màu hồng trên khuôn mặt của chú rể khi hôn môi cô dâu. Nhưng cái gai vẫn chưa tới được trái tim sơn ca, nên tâm hoa vẫn trắng, vì chỉ có máu từ trái tim sơn ca mới có thể nhuộm đỏ thắm trái tim hoa hồng.

Cây lại giục sơn ca áp ngực mạnh hơn vào cái gai. “Sát nữa vào, sơn ca bé nhỏ, nếu không ngày sẽ tới mà hoa vẫn chưa đỏ,” cây kêu lên.

Thế là sơn ca càng áp sát hơn, và chiếc gai chọc thẳng vào tim làm toàn thân nó tê dại. Nỗi đau càng lúc càng nhức nhối, giọng ca càng lúc càng vút cao, vì nó hát về tình yêu được cái chết làm cho hoàn hảo, về tình yêu không chết trong nhà mộ.

Và bông hồng tuyệt vời trở nên thắm đỏ, như màu đỏ của bầu trời phương Đông. Những cánh hoa đỏ thắm, còn trái tim của hoa chẳng khác gì viên hồng ngọc.

Nhưng giọng sơn ca lịm đi, đôi cánh nhỏ khẽ đập, một lớp màng phủ lên mắt. Tiếng ca mỗi lúc một đuối dần, nó cảm thấy cổ họng mình tắc nghẹn.

Rồi nó cất lên lời ca cuối cùng. Mặt trăng sáng trắng nghe thấy nên nấn ná trên bầu trời, quên cả rạng đông. Bông hồng đỏ nghe thấy nên run rẩy toàn thân vì đê mê ngây ngất, các cánh hoa bung nở trong hơi lạnh ban sáng. Tiếng hát vang vọng tới động sâu tím sẫm trên đồi, đánh thức những người chăn cừu đang mơ màng trong giấc ngủ. Tiếng hát lướt trên những rặng sậy ven sông, và rặng sậy lại mang thông điệp của lời ca ra biển rộng.

“Nhìn kìa! Nhìn kìa! Hoa đỏ rồi,” cây hồng kêu lên. Nhưng sơn ca không trả lời, vì nó đã nằm chết trong đám cỏ cao, cái gai cắm ngập vào tim.

Tới trưa, chàng sinh viên mở cửa sổ nhìn ra vườn.

“Chao ôi may mắn làm sao, có bông hồng đỏ ở đây,” chàng hét to. “Cả đời mình chưa từng thấy bông hồng nào như bông này, đẹp đến nỗi chắc nó phải có cái tên La Tinh nào đó.” Chàng nhoài người ngắt đoá hoa.

Rồi chàng đội mũ, tay cầm hoa chạy vội tới nhà giáo sư.

Con gái giáo sư đang ngồi trước cửa cuộn len, chú chó nhỏ nằm dưới chân.

“Em nói sẽ khiêu vũ cùng anh nếu anh tặng em một bông hồng đỏ,” chàng sinh viên thốt lên, “Đây là bông hồng đỏ nhất trên đời. Tối nay em sẽ cài nó trên ngực gần trái tim, và khi chúng ta khiêu vũ cùng nhau, nó sẽ cho em biết anh yêu em chừng nào.”

Nhưng cô gái cau mày.

“Em sợ nó không hợp với váy của em,” cô trả lời. “Vả lại cháu trai quan tổng quản đã tặng em nhiều đồ trang sức, mà ai cũng biết ngọc ngà thì đắt hơn hoa.”

“Ôi chao ôi, em là kẻ bội tín,” chàng tức giận hét lên rồi ném bông hoa ra đường. Nó rơi xuống vũng bùn, rồi bị chiếc xe ngựa cán qua.

“Bội tín ư!” cô gái bảo. “Để tôi nói cho mà biết, anh là kẻ rất thô lỗ, mà nói cho cùng, anh là cái thá gì? Chỉ là gã sinh viên quèn. Hừ! Tôi tin ngay cả cái khoá giày bằng bạc như của cháu ngài tổng quản anh cũng không có.” Đoạn cô đứng dậy vào nhà.

“Tình yêu đúng là một điều ngu ngốc,” chàng sinh viên lẩm bẩm bước đi. “Nó chẳng có ích bằng nửa môn logic học vì chẳng chứng tỏ được gì, luôn báo trước những điều không xảy ra, làm người ta tin vào những việc không có thực. Thực ra, nó hoàn toàn phi thực tế, và trong thời đại mà mọi thứ đều thực dụng này, mình nên trở lại với triết học và nghiên cứu thuyết siêu hình thì hơn.”

Rồi chàng về phòng, lôi một cuốn sách dày phủ đầy bụi ra và bắt đầu đọc.

LÃO KHỔNG LỒ ÍCH KỶ

Chiều nào cũng vậy, trên đường từ trường về nhà, lũ trẻ lại kéo nhau vào chơi trong vườn của lão khổng lồ.

Khu vườn rộng đẹp, cỏ mềm xanh mướt. Thấp thoáng trên thảm cỏ là những bông hoa đẹp, trông như những vì sao. Mười hai cây đào thường đâm bông trắng hồng phơn phớt vào mùa xuân và trĩu quả vào mùa thu. Bầy chim đậu trên cành líu lo du dương làm lũ trẻ thường dừng chơi lắng nghe. “Ở đây thích thật!” chúng hét lên với nhau.

Rồi một ngày, lão khổng lồ trở về. Lão đi thăm bạn - gã yêu tinh ở Cornwall, và ở chơi với hắn bảy năm. Trong bảy năm ấy, lão đã nói hết những gì cần nói, vì khả năng trò chuyện của lão cũng có hạn, nên lão quyết định trở lại lâu đài của mình. Về đến nơi, lão thấy bọn trẻ đang chạy nhảy trong vườn.

“Chúng mày làm gì ở đây?” lão gầm lên làm lũ trẻ chạy tán loạn.

“Vườn này là của tao, ai cũng có thể hiểu điều đó,” lão hét. “Ngoài tao ra, tao không cho phép bất cứ ai được chơi ở đó.” Rồi lão xây tường cao quanh vườn, dựng chiếc biển ghi: KẺ XÂM PHẠM SẼ BỊ TRỪNG TRỊ. Lão là gã khổng lồ rất ích kỷ.

Giờ thì lũ trẻ tội nghiệp chẳng còn chỗ nào để chơi. Chúng thử chơi trên đường, nhưng đường đầy bụi bẩn và nhiều đá cứng nên chúng không thích. Chúng thường đi quanh bức tường cao sau giờ học, nói về khu vườn đẹp bên trong. “Ngày xưa chơi ở đó thích thật!” chúng nói với nhau.

Rồi mùa xuân đến, cả vùng quê những bông hoa bé xinh đua nở, lũ chim nhỏ bay về. Chỉ có vườn của lão khổng lồ ích kỷ là vẫn còn mùa đông. Chim chẳng buồn hót ở đó vì không có lũ trẻ, cây trong vườn quên trổ hoa. Có lần một bông hoa xinh đẹp thò đầu khỏi đám cỏ, nhưng khi thấy tấm biển, nó thương lũ trẻ quá nên lại thụt vào lòng đất ngủ tiếp. Kẻ hài lòng nhất chỉ có băng tuyết và sương giá. “Mùa xuân đã bỏ quên khu vườn này, nên chúng ta có thể ở đây suốt năm,” chúng bảo nhau. Băng tuyết phủ lên thảm cỏ tấm áo choàng dày màu trắng, còn sương giá quét lên cây lớp sơn bạc. Rồi chúng mời gió bấc tới. Gió bấc đến, trùm kín trong áo quần lông thú, suốt ngày gào thét trong vườn, quật đổ các ống khói. “Nơi này vui thật, chúng ta phải rủ mưa đá đến chơi,” nó bảo. Thế là mưa đá đến. Mỗi ngày ba tiếng nó nện liên hồi xuống mái lâu đài, cho tới khi ngói vỡ gần hết, rồi thả sức tung hoành trong vườn. Nó mặc đồ xám xịt, hơi thở lạnh như băng.

“Ta không hiểu sao mùa xuân đến muộn thế,” lão khổng lồ ích kỷ tự hỏi khi ngồi bên cửa sổ nhìn khu vườn lạnh giá, trắng xóa. “Ta hy vọng thời tiết sẽ thay đổi.”

Nhưng mùa xuân, rồi mùa hè không bao giờ đến. Mùa thu chở những trái cây vàng ươm tới mọi khu vườn, nhưng không mang đến vườn lão khổng lồ. “Lão quá ích kỷ,” nó bảo. Vì vậy ở đó lúc nào cũng là mùa đông, với mưa đá, sương giá và băng tuyết nhảy múa quanh hàng cây.

Một sáng, lão khổng lồ tỉnh giấc nằm trên giường thì nghe tiếng nhạc du dương trầm bổng. Những âm thanh ngọt ngào vẳng tới tai, làm lão nghĩ chắc đội nhạc công của vua đi qua. Thật ra chỉ là một con hồng tước đang hót ngoài cửa sổ, nhưng vì đã quá lâu kể từ lần cuối lão nghe tiếng chim trong vườn, nên lão tưởng như đó là điệu nhạc hay nhất trên đời, rồi mưa đá ngừng nhảy múa trên đầu lão, gió bấc thôi gào thét, và một mùi thơm dìu dịu ùa vào qua cửa sổ mở, “Ta tin cuối cùng mùa xuân đã tới” lão khổng lồ nói rồi nhảy xuống giường nhìn ra ngoài.

Lão thấy gì?

Trước mắt lão là một cảnh tượng tuyệt diệu chưa từng thấy. Qua lỗ hổng ở chân tường, lũ trẻ đã chui vào, và lúc này chúng đang ngồi vắt vẻo trên các cành cây. Cây nào lão cũng thấy một đứa nhỏ. Và đám cây vui mừng vì lũ trẻ trở lại nên nở đầy hoa, tay nhẹ nhàng đung đưa trên đầu bọn trẻ. Chim bay lượn xung quanh, líu lo vui hót; hoa cười thò đầu qua đám cỏ xanh non. Thật là một cảnh tượng đáng yêu, chỉ còn một góc vườn vẫn là mùa đông. Đó là góc xa nhất, có một đứa bé đang đứng. Nó quá nhỏ không thể leo lên, nên cứ quanh quẩn dưới gốc cây, khóc thút thít. Cái cây tội nghiệp vẫn còn phủ sương băng tuyết. Gió bấc vẫn đang thổi lồng lộng và gầm gào phía trên. “Trèo lên đi, anh bạn nhỏ,” cây hạ cành xuống, nhưng thằng bé quá thấp.

Nhìn cảnh đó, trái tim lão như tan chảy.

“Ta đã ích kỷ biết bao! Giờ ta đã hiểu tại sao mùa xuân không vào đây. Ta sẽ giúp thằng bé tội nghiệp kia trèo lên cây, rồi sẽ phá bức tường, và vườn của ta sẽ mãi mãi là chỗ chơi của lũ trẻ.” Lão cảm thấy rất ân hận vì những gì mình đã làm.

Thế là lão xuống cầu thang, nhẹ nhàng mở cửa trước ra vườn. Nhưng khi thấy lão, lũ trẻ hốt hoảng bỏ chạy, và khu vườn trở lại mùa đông. Chỉ có đứa nhỏ không chạy, vì mặt đầy nước mắt nên nó không thấy lão đang lại gần. Lão rón rén đến phía sau, nhẹ nhàng cầm tay thằng bé nhấc lên cây. Và cây lập tức nở hoa, chim bay tới đậu hót trên cành, thằng bé dang rộng đôi tay ôm cổ lão hôn. Khi thấy lão không còn độc ác như trước, lũ trẻ chạy vào vườn, theo sau là mùa xuân. “Từ nay, đây sẽ là vườn của các cháu,” lão nói rồi cầm một chiếc rìu lớn phá đổ bức tường. Lúc mười hai giờ trưa, mọi người trên đường đi chợ thấy gã khổng lồ đang chơi đùa với bọn trẻ trong khu vườn đẹp nhất mà họ từng thấy.

Lũ trẻ đùa nghịch cả ngày, và đến tối chúng tới chào tạm biệt lão.

“Nhưng người bạn nhỏ của các cháu mà ta bế lên cây đâu?” Lão yêu thằng bé nhất vì nó đã hôn lão.

“Dạ, chúng cháu không biết. Nó về rồi ạ,” lũ trẻ trả lời.

“Các cháu nhớ bảo nó ngày mai đến nữa nhé,” lão nói. Nhưng bọn trẻ bảo chúng không biết nó sống ở đâu, trước nay chưa từng gặp nó. Lão rất buồn.

Chiều chiều khi tan trường, lũ trẻ lại đến chơi với lão khổng lồ. Nhưng thằng bé mà lão yêu quý không thấy đến. Lão đối xử rất tử tế với bọn trẻ, nhưng vẫn mong nhớ người bạn nhỏ đầu tiên và hay nhắc đến nó. “Ta muốn gặp lại nó quá!” lão thường nói.

Năm tháng trôi qua, lão khổng lồ đã rất già yếu. Lão không còn chơi đùa với lũ trẻ được nữa, mà thường ngồi trên chiếc ghế bành khổng lồ nhìn lũ trẻ chơi và ngắm khu vườn của mình. “Ta có nhiều hoa đẹp, nhưng lũ trẻ mới là những bông hoa đẹp nhất,” lão bảo.

Một sáng mùa đông, trong lúc mặc quần áo, lão nhìn qua cửa sổ ra vườn. Lão không còn ghét mùa đông vì lão biết đó chỉ là lúc mùa xuân đang ngủ và hoa lá đang nghỉ ngơi.

Đột nhiên lão dụi mắt kinh ngạc, ngây người nhìn. Đây chắc phải là cảnh huyền ảo. Ở góc vườn xa nhất, cây đang nở đầy hoa trắng muốt thật đáng yêu. Các cành bằng vàng, chùm quả bằng bạc trĩu xuống, và đứng bên dưới là thằng bé mà lão hằng yêu quý.

Lão vui mừng lao xuống cầu thang ra vườn. Lão vội chạy qua đám cỏ tới chỗ thằng bé. Khi tới gần, lão bỗng đỏ mặt giận dữ. “Kẻ nào dám làm cháu bị thương?” lão hỏi vì mỗi lòng bàn tay cũng như mỗi bàn chân nhỏ của nó đều có một vết đinh cắm.

“Kẻ nào dám làm cháu bị thương? Cho ta biết, ta sẽ chém chết nó bằng thanh kiếm lớn của ta,” lão hét lên.

“Không ai cả! Đây là vết thương của tình yêu thương,” đứa bé trả lời.

“Người là ai?” lão khổng lồ hỏi, rồi bỗng run rẩy quỳ trước mặt thằng bé.

Nó mỉm cười nhìn lão khổng lồ và bảo, “Ông đã có lần cho ta chơi trong vườn của ông. Hôm nay, ta sẽ mời ông cùng tới thăm Địa Đàng, khu vườn của ta.”

Chiều hôm ấy, khi lũ trẻ chạy vào vườn, chúng thấy lão khổng lồ nằm chết dưới gốc cây, trên người phủ đầy hoa trắng.

NGƯỜI BẠN TẬN TÌNH

Một sáng, lão chuột nước già thò đầu khỏi hang. Mắt lão tròn xoe tinh anh, bộ ria xám cứng đơ và cái đuôi như một đoạn cao su đen dài. Đàn vịt con đang bơi lội trong ao trông hệt như lũ chim hoàng yến, còn vịt mẹ toàn thân trắng muốt, chân đỏ tươi đang cố gắng dạy lũ con cách rúc đầu xuống nước.

“Nếu không thể lộn ngược, các con sẽ chẳng bao giờ vào được xã hội thượng lưu,” nó vẫn bảo chúng thế, và thỉnh thoảng lại lộn đầu làm mẫu cho đàn con. Nhưng lũ vịt con không để ý tới mẹ. Chúng còn quá nhỏ nên không biết vào được xã hội ấy có lợi gì.

“Đồ con cái mất dạy!” chuột chũi bảo. “Bọn này đáng bị dìm chết hết.”

“Làm gì có chuyện ấy,” vịt mẹ nói. “Ai cũng có lúc bắt đầu, nên cha mẹ kiên nhẫn bao nhiêu cũng không đủ.”

“À, tôi không biết gì về thứ tình cảm của bậc làm cha mẹ,” chuột nước nói. “Tôi không thuộc loại chí thú gia đình. Thực ra tôi chưa từng lấy vợ, mà cũng chẳng bao giờ có ý định ấy. Tình yêu là thứ tốt đẹp theo cách riêng của nó, nhưng tình bạn còn cao quý hơn. Tôi thực sự không biết trên đời còn thứ gì quý hiếm hơn tình bạn hết lòng vì nhau.”

“Vậy cho hỏi ông nghĩ thế nào về nghĩa vụ của người bạn tận tình?” chim thanh tước đang đậu trên cành liễu kế bên nghe lỏm được câu chuyện, bèn hỏi.

“À, đó chính là điều tôi muốn biết,” vịt mẹ nói, rồi bơi tới cuối hồ, đầu lộn xuôi, đuôi chổng ngược làm mẫu cho con.

“Một câu hỏi ngốc nghếch!” chuột nước bảo. “Tất nhiên tôi muốn bạn tận tình phải là người hết lòng với tôi.”

“Và ông sẽ làm gì để đền đáp?” con chim nhỏ vẫy nhẹ đôi cánh, lắc lư trên cành cây trắng bạc.

“Tôi không hiểu ý cậu?” chuột nước trả lời.

“Để tôi kể ông câu chuyện về người bạn tận tình,” thanh tước bảo.

“Chuyện về tôi ư?” chuột nước hỏi. “Nếu vậy tôi sẽ lắng nghe, vì tôi rất thích những chuyện tưởng tượng.”

“Nghe xong chuyện này ông sẽ hiểu,” thanh tước trả lời, rồi đáp xuống bờ hồ và kể câu chuyện về người bạn tận tình.

“Ngày xưa có một ông nhỏ bé thật thà tên là Hans,” chim mở đầu.

“Ông ta có gì nổi bật không?” chuột nước hỏi.

“Không,” chim trả lời. “Tôi nghĩ người này chẳng có gì đáng chú ý, trừ việc ông ấy có trái tim nhân hậu và khuôn mặt tròn trĩnh lúc nào cũng tươi tỉnh, hóm hỉnh. Ông sống một mình trong ngôi nhà tranh nhỏ, hằng ngày làm lụng trong vườn. Khắp vùng quê này không đâu có khu vườn đẹp như ông. Nào cẩm chướng lùn, đinh hương, tề thái và cỏ thi. Rồi còn hồng Damask, hồng vàng, nghệ tây tím và vàng, viola tím và trắng muốt. Lại còn hoa bồ câu, tam giác mạch, kinh giới ô, tía tô, bài xuân, bách hợp, thủy tiên hoa vàng, cẩm chướng lần lượt nở theo từng tháng, hoa nọ nối tiếp hoa kia, nên lúc nào cũng có thể ngắm những bông hoa đẹp, ngửi mùi hương thơm ngát trong vườn.

“Ông Hans nhỏ bé có rất nhiều bạn, nhưng người bạn thân tình nhất là lão Hugh to cao, chủ cối xay bột. Quả thật lão chủ cối xay giàu có tận tụy với Hans đến mức không lần nào đi ngang mà không nhoài người qua tường rào hái bó hoa thơm hay chùm thảo mộc, hoặc nhét đầy túi nào mận, nào anh đào nếu đang mùa quả chín.

“ ‘Đã là bạn thực sự thì phải chia sẻ với nhau mọi thứ,’ lão chủ cối xay thường nói, còn ông Hans bé nhỏ gật đầu mỉm cười, cảm thấy rất tự hào vì có người bạn suy nghĩ cao thượng như vậy.

“ ‘Thực ra, đôi khi hàng xóm cũng thấy kỳ quặc vì lão chủ cối xay giàu có không bao giờ cho lại Hans bé nhỏ thứ gì, dù lão có hàng trăm túi bột chất cao trong cối xay gió, sáu con bò sữa, cả một đàn cừu lớn nuôi để lấy lông, nhưng Hans nhỏ bé chẳng bận tâm về chuyện đó. Với ông, không có gì vui hơn việc được nghe những điều tuyệt diệu lão chủ cối xay thường nói về sự vị tha của tình bạn đích thực.

“Hans bé nhỏ cứ cần mẫn làm lụng trong vườn như thế. Mùa xuân, mùa hè và mùa thu ông luôn cảm thấy hạnh phúc, nhưng khi mùa đông tới, ông không có hoa trái mang ra chợ nên rất khổ sở vì đói và lạnh, thường đi ngủ mà không có gì bỏ bụng ngoài mấy trái lê khô hoặc vài quả hạch cứng. Cũng vào mùa đông, ông hết sức cô đơn vì lão chủ cối xay không bao giờ tới thăm ông.

“ ‘Tới thăm Hans khi trời còn tuyết thì có ích gì, lúc khó khăn người ta cần được ở một mình, không bị khách khứa làm phiền,’ lão chủ cối xay thường nói với vợ. ‘Đó ít ra cũng là suy nghĩ của tôi về tình bạn, và tôi chắc là mình đúng. Vì thế đợi tới mùa xuân, tôi mới đến thăm; thế nào ông ấy cũng cho tôi cả giỏ hoa báo xuân, và việc đó sẽ làm ông ấy sung sướng lắm cho mà xem.’

“ ‘Ông suy nghĩ thật chu đáo cho người khác,’ bà vợ nhận xét từ trên chiếc ghế bành thoải mái gắn lò sưởi gỗ thông lớn. ‘Nghe ông nói về tình bạn tôi cũng sáng ra nhiều điều. Tôi chắc ngay cả cha cố cũng không thể nói hay bằng ông, cho dù ông ta sống trong căn nhà ba tầng và ngón tay út đeo nhẫn vàng.’

“ ‘Nhưng mình không thể mời bác Hans tới chơi được ư?’ thằng con út của lão chủ cối xay hỏi. ‘Nếu bác ấy có khó khăn, con sẽ nhường bác ấy nửa phần cháo và cho bác ấy xem lũ thỏ bạch của con.’

“ ‘Cái thằng con ngu ngốc này!’ lão chủ cối xay thốt lên. ‘Thật lòng tao không biết cho mày đi học có ích lợi gì. Xem ra mày chẳng học được gì cả. Hừ, nếu Hans nhỏ bé tới đây, thấy lò sưởi ấm, bữa tối ngon lành, bịch rượu vang lớn của nhà mình, ông ta sẽ rất ghen tị, mà ghen ăn tức ở là thứ đáng sợ nhất vì nó làm hư hỏng con người. Mà tao lại không muốn làm hỏng bản tính lương thiện của Hans. Tao là bạn tốt nhất của ông ấy, nên tao sẽ luôn theo dõi sát, không để ông ấy bị cuốn vào bất cứ ham muốn nào. Vả lại nếu tới đây, có khi Hans sẽ hỏi vay một ít bột, mà tao thì không thể cho vay được. Bột mì là một chuyện, tình bạn lại là chuyện khác, không được phép lẫn lộn giữa hai thứ. Hừ, hai từ này viết khác nhau, và nghĩa cũng hoàn toàn khác nhau. Ai cũng có thể thấy điều đó.’

“ ‘Ông nói hay lắm!’ vợ lão chủ cối xay bảo, rồi rót cho mình cốc rượu ấm. ‘Tôi thấy người lơ mơ như đang ngồi trong nhà thờ.’

“ ‘Nhiều người làm thì tốt, nhưng rất ít người nói hay. Điều đó cho thấy nói là việc khó hơn và cũng thanh cao hơn làm.’ rồi lão nghiêm mặt nhìn cậu con ngồi bên phía bàn đối diện, thằng bé thấy hổ thẹn quá nên mặt đỏ bừng, cúi đầu khóc, nước mắt rơi xuống tách trà. Nhưng thôi, nó còn quá nhỏ nên cũng phải bỏ qua cho nó.”

“Chuyện có thế thôi à?” chuột nước hỏi.

“Tất nhiên là chưa hết,” chim trả lời. “Đó mới chỉ là bắt đầu.”

“Vậy thì cậu lạc hậu với thời đại rồi,” chuột nước bảo. “Thời nay người kể chuyện giỏi bao giờ cũng bắt đầu từ cái kết rồi mới đến cái khởi đầu, và kết thúc bằng đoạn giữa. Phương pháp mới là như thế. Bữa trước tôi nghe được toàn bộ trao đổi giữa nhà phê bình đi dạo quanh hồ với một chàng trai. Ông ta nói rất nhiều về vấn đề này và tôi chắc ông ta nói đúng vì ông ta đeo kính xanh, đầu hói, và mỗi khi chàng trai đưa ra nhận xét, ông ta luôn bĩu môi ‘Xì!’ một tiếng đầy vẻ khinh miệt. Nhưng anh cứ kể tiếp đi. Tôi rất thích lão chủ cối xay. Trong tôi có đủ loại tình cảm tốt đẹp, nên giữa chúng tôi có sự đồng cảm.”

“Được rồi,” chim nói, liên tục đảo chân đứng co trên cành. “Ngay khi mùa đông qua, anh thảo trổ bông vàng nhạt như những vì sao, lão chủ cối xay bảo vợ rằng lão sẽ tới thăm Hans bé nhỏ.

“ ‘Chà chà! Ông quả là người có trái tim nhân hậu,’ vợ lão nói. ‘Ông luôn nghĩ tới người khác. Nhớ mang theo chiếc giỏ to mà đựng hoa nhé.’

“Thế là lão chủ cối xay buộc cánh quạt cối xay gió bằng sợi xích chắc chắn, rồi xách giỏ xuống đồi.

“ ‘Chào anh bạn bé nhỏ,’ lão nói.

“ ‘Chào anh,’ Hans chống xẻng, cười đến mang tai chào đáp.

“ ‘Mùa đông vừa rồi anh sống thế nào?’ lão chủ cối xay hỏi.

“ ‘Ôi, anh thật tử tế khi hỏi thăm tôi, rất tử tế ấy chứ,’ Hans thốt lên. ‘E rằng mùa đông qua tôi rất khó khăn, nhưng giờ mùa xuân đã tới, tôi hết sức vui sướng vì hoa nở đầy vườn.’

“ ‘Suốt mùa đông rồi chúng tôi luôn nhắc tới anh, tự hỏi không biết anh sống ra sao,’ lão chủ cối xay nói.

“ ‘Anh tốt quá. Thế mà tôi cứ tưởng anh đã quên tôi,’ Hans bảo.

“ ‘Anh làm tôi ngạc nhiên đấy, Hans ạ,’ lão chủ cối xay đáp. ‘Bạn bè không bao giờ được quên nhau. Điều tuyệt vời là ở chỗ đó, nhưng tôi nghĩ anh không hiểu được cái thơ mộng của cuộc sống. Ô kìa, hoa anh thảo nhà anh đẹp quá nhỉ!’

“ ‘Vâng, rất đẹp,’ Hans nói. ‘Quả là tôi vô cùng may mắn vì có rất nhiều hoa. Tôi định mang chúng ra chợ bán cho con gái ngài thị trưởng, lấy tiền chuộc lại chiếc xe đẩy.’ 

“ ‘Chuộc lại là sao? Anh không định nói đã bán nó chứ? Sao anh làm chuyện ngu ngốc đó!’

“ ‘À, thực ra tôi buộc phải làm thế,’ Hans bảo. ‘Anh biết đấy, mùa đông là thời gian rất khó khăn đối với tôi; tôi thực sự không có tiền mua bánh mì. Vì vậy lúc đầu tôi bán những chiếc cúc bạc của chiếc áo khoác đi lễ ngày Chủ nhật, rồi dây chuyền bạc, chiếc tẩu lớn và cuối cùng là chiếc xe. Nhưng giờ tôi sẽ chuộc lại chúng.’

“ ‘Hans này!’ lão chủ cối xay bảo. ‘Tôi sẽ cho anh chiếc xe của tôi. Nó không ở trong tình trạng tốt lắm. Thực tình một bên thành xe đã gãy, nan hoa cũng hỏng, nhưng dù sao tôi vẫn cho anh. Tôi biết đó là hành động rất hào phóng và nhiều người sẽ nghĩ tôi cực kỳ ngu ngốc vì đem cho nó, nhưng tôi khác hẳn những người khác. Tôi cho rằng hào phóng là bản chất của tình bạn, vả lại tôi cũng đã có xe mới. Thôi, không phải suy nghĩ nữa. Tôi sẽ cho anh chiếc xe của tôi.’

“ ‘Ôi, anh thật hào phóng,’ Hans bé nhỏ bảo, khuôn mặt tròn hóm hỉnh ửng đỏ vì vui mừng. ‘Tôi sửa nó cũng dễ vì còn miếng ván trong nhà.’

“ ‘Ván à?’ lão chủ cối xay nói. ‘Chao, đó chính là thứ tôi đang cần để sửa lại mái nhà kho. Mái bị thủng một lỗ lớn, ngô sẽ ướt hết nếu không lợp lại. May quá, anh nói tôi mới nhớ! Đúng là việc tốt bao giờ cũng được đền đáp bằng một việc tốt khác. Tôi cho anh chiếc xe, giờ anh cho tôi tấm ván. Tất nhiên chiếc xe đáng giá hơn miếng ván nhiều, nhưng thôi, đã là bạn bè đích thực thì không tính toán đến những việc như vậy. Giờ anh mang ra đi, để tôi bắt tay sửa nhà kho ngay hôm nay.’

“ ‘Nhất định rồi!’ Hans bé nhỏ nói, rồi chạy vào lôi tấm ván ra.

“ ‘Cũng không to lắm nhỉ? Tôi sợ sau khi sửa xong mái kho chắc không còn gì cho anh chữa thùng xe đâu,’ lão chủ cối xay nhìn tấm ván nói. ‘Nhưng tất nhiên đó không phải lỗi tại tôi. Nào, giờ khi đã cho anh chiếc xe, tôi chắc anh sẽ muốn tặng tôi ít hoa để đáp lại. Giỏ đây, anh nhớ xếp thật đầy nhé.’

“ ‘Đầy ư?’ Hans có vẻ tiếc vì chiếc giỏ thực sự rất to, mà ông biết nếu xếp đầy sẽ không còn hoa mang ra chợ, trong khi ông đang rất nóng lòng muốn chuộc lại những chiếc cúc bạc.

“ ‘Thôi nào!’ lão chủ cối xay bảo. ‘Tôi đã cho anh cả chiếc xe thì hỏi xin mấy bông hoa đâu có gì quá đáng? Có thể tôi sai, nhưng tôi nghĩ tình bạn, tình bạn thật sự không dính dáng tới bất cứ việc làm ích kỷ nào.’

“ ‘Bạn thân mến, anh bạn tốt nhất của tôi,’ Hans bé nhỏ thốt lên. ‘Anh cứ việc hái hoa trong vườn. Tôi muốn được nghe những lời thông thái của anh hơn là chuộc lại những chiếc cúc bạc, lúc nào cũng thế.’ Ông chạy vào vườn hái hết hoa xếp đầy giỏ của lão chủ cối xay.

“ ‘Tạm biệt, Hans bé nhỏ,’ lão chủ cối xay nói, tay xách giỏ hoa, vai vác tấm ván lên đồi về nhà.

“ ‘Tạm biệt,’ Hans bé nhỏ nói, rồi lại bắt đầu vui vẻ cuốc vườn, hài lòng vì sẽ có chiếc xe.

“Hôm sau khi ông đang buộc mấy dây kim ngân lên hiên thì nghe tiếng lão chủ cối xay gọi từ ngoài đường. Thế là ông nhảy xuống thang, chạy ngang vườn, nhìn qua tường.

“Lão chủ cối xay đang cõng bao bột trên lưng.

“ ‘Hans thân mến! Anh mang giúp tôi bao bột này ra chợ nhé?’ lão hỏi.

“ ‘Ồ xin lỗi, hôm nay tôi rất bận,’ Hans trả lời. ‘Tôi phải buộc mấy dây leo này, rồi tưới hoa và xới cỏ.’

“ ‘Vậy sao?’ lão chủ cối xay bảo. ‘Tôi nghĩ nếu tôi cho anh chiếc xe mà anh lại từ chối giúp tôi thì thật thiếu tận tình.’

“ ‘Ấy chết, anh đừng nói thế,’ Hans bé nhỏ bảo. ‘Tôi nào dám thiếu tận tình với ai.’ rồi ông chạy vào lấy mũ, khệ nệ vác bao bột trên vai.

“Hôm ấy trời rất nóng, đường bụi bẩn kinh khủng, nên trước khi đến cột cây số thứ sáu, ông phải ngồi nghỉ. Nhưng rồi ông lại dũng cảm đi tiếp và cuối cùng cũng đến được chợ. Đợi một lát, ông bán bao bột rất được giá, rồi ông lập tức về nhà vì sợ nếu muộn thì có thể gặp cướp trên đường.

“ ‘Bữa nay quả là mệt,’ Hans tự nhủ khi lên giường ngủ. ‘Nhưng cũng mừng vì mình đã không từ chối giúp Hugh vì anh ấy là bạn tốt nhất của mình, với cả anh ấy còn sắp cho mình chiếc xe.’

“Sớm hôm sau, lão chủ cối xay xuống nhà lấy tiền bán bột, nhưng Hans vẫn nằm trên giường vì quá mệt.

“ ‘Ôi trời ơi, anh đúng là lười biếng quá,’ lão chủ cối xay bảo. ‘Thật tình, tôi sắp cho anh chiếc xe, những tưởng anh sẽ làm việc chăm chỉ hơn. Nhàn rỗi là tội lớn, mà tôi thì không thích bất cứ người bạn nào của tôi lười nhác hay lề mề. Anh đừng phật ý nếu tôi nói thẳng điều đó với anh. Tất nhiên có mơ tôi cũng chẳng nói nếu tôi không phải là bạn anh. Nhưng tình bạn có gì tốt nếu ta không nói được đúng điều muốn nói? Ai cũng có thể nói những điều đáng yêu, cố làm vừa lòng hay phỉnh phờ người khác, nhưng người bạn thực sự bao giờ cũng nói những điều không dễ nghe, không ngại làm đau người khác. Thực ra, nếu là bạn thực sự thì anh ta sẽ thích nói thẳng nói thật, vì anh ta biết mình đang làm một việc tốt.’

“ ‘Tôi rất xin lỗi, nhưng vì quá mệt nên tôi định nằm rốn thêm chút nữa nghe chim hót,’ Hans bé nhỏ dụi mắt nói, rồi bỏ mũ ngủ ra. ‘Anh có biết bao giờ tôi cũng làm hăng say hơn sau khi nghe chim hót không?’

“ ‘Được rồi, nghe anh nói thế tôi cũng mừng, nhưng tôi muốn anh dậy mặc quần áo, đến sửa cho tôi mái nhà kho,’ lão chủ cối xay vỗ vai Hans bảo.

“Hans bé nhỏ tội nghiệp đang sốt ruột muốn dậy làm vườn, vì hoa của ông đã hai ngày không được tưới, nhưng ông không thích từ chối lão chủ cối xay vì ông ta là bạn tốt như thế.

“ ‘Anh có nghĩ tôi thiếu tận tình nếu nói tôi bận không?’ ông lí nhí hỏi.

“ ‘Chà, thật lòng tôi không cho là mình đòi hỏi anh quá đáng, xét đến việc tôi sắp cho anh cả chiếc xe, nhưng tất nhiên nếu anh từ chối, tôi sẽ tự đi làm vậy.’

“ ‘Ồ, thế đâu được!’ Hans bé nhỏ thốt lên rồi nhảy khỏi giường, mặc quần áo và lên chỗ nhà kho của lão chủ cối xay.

“Ông làm cả ngày ở đó cho tới khi mặt trời lặn, lúc ấy lão chủ cối xay mới tới xem ông làm đến đâu.

“ ‘Anh đã lợp lại chỗ thủng trên mái rồi chứ, Hans bé nhỏ?’ lão chủ cối xay vui vẻ hỏi.

“ ‘Xong cả rồi,’ Hans trèo xuống trả lời.

“ ‘Chà chà! Không có việc nào vui bằng giúp đỡ người khác,’ lão chủ cối xay bảo.

“ ‘Được nghe anh nói là một đặc ân, một ân huệ rất lớn,’ Hans bé nhỏ đáp, ngồi xuống lau mồ hôi trên trán. ‘Nhưng e rằng tôi sẽ chẳng bao giờ có được những ý nghĩ cao quý như của anh.’

“ ‘Ôi dào! Rồi chúng sẽ đến với anh, nhưng phải chịu đau đớn hơn nữa,’ lão chủ cối xay bảo. ‘Lúc này anh mới chỉ đang thực hành tình bạn. Một ngày nào đó, anh còn có luận thuyết về nó ấy chứ.’

“ ‘Anh thực sự nghĩ thế à?’ Hans bé nhỏ hỏi.

“ ‘Tôi không nghi ngờ điều đó. Thôi, giờ đã sửa xong mái nhà kho, anh về nghỉ đi vì mai tôi muốn anh lùa đàn cừu của tôi lên núi.’

“Hans bé nhỏ tội nghiệp không dám nói gì, nên sáng hôm sau lão chủ cối xay xua đàn cừu tới mái nhà tranh và Hans bắt đầu lùa chúng lên núi. Ông mất cả ngày đi rồi về, nên vừa đến nhà, ông mệt đến nỗi ngủ ngay trên ghế, không dậy nổi cho mãi tới sáng bảnh mắt hôm sau.

“ ‘Mình sắp được vui vẻ làm việc trong vườn rồi!’ ông nói rồi lập tức bắt tay vào việc.

“Nhưng ông chẳng bao giờ có thể chăm sóc hoa trong vườn vì ông bạn chủ cối xay luôn tới bảo ông làm hộ việc này việc nọ, hoặc giúp trong cối xay bột. Thỉnh thoảng Hans bé nhỏ cũng thấp thỏm lo hoa của ông nghĩ ông đã quên chúng, nhưng rồi lại tự an ủi lão chủ cối xay là bạn tốt nhất của ông. ‘Vả lại anh ấy sẽ cho mình chiếc xe. Đó là hành động quá hào phóng,’ ông thường nói.

“Thế là lúc nào Hans bé nhỏ cũng phải làm cho lão chủ cối xay, còn lão chủ cối xay ngồi nói đủ điều tốt đẹp về tình bạn, Hans bé nhỏ ghi chép tất vào cuốn sổ, và thường đọc lại vào buổi đêm vì ông là một người rất ham học.

“Rồi một đêm Hans bé nhỏ đang ngồi bên bếp lửa thì nghe tiếng gõ cửa. Đêm tối mênh mang, gió mạnh khủng khiếp gầm rú quanh nhà, nên lúc đầu ông nghĩ chắc vì bão. Nhưng sau đó lại có tiếng gõ lần thứ hai, rồi thứ ba lớn hơn những lần trước.

“ ‘Chắc là khách lữ hành tội nghiệp nào đó,’ Hans bé nhỏ tự nhủ rồi ra mở cửa.

“Lão chủ cối xay đang đứng đó, một tay mang đèn, tay kia cầm chiếc gậy to.

“ ‘Hans thân mến!’ lão chủ cối xay kêu lên. ‘Tôi gặp rắc rối lớn rồi. Thằng con tôi ngã từ thang xuống bị thương nên phải đi mời bác sĩ. Nhưng ông ấy ở cách đây rất xa, mà trời mưa gió nên tôi chợt nghĩ anh đi giúp tôi thì tốt hơn. Anh biết là tôi sẽ cho anh chiếc xe, nên cũng công bằng nếu anh làm gì đó trả ơn tôi’

“ ‘Nhất định rồi,’ Hans bé nhỏ bảo. ‘Tôi coi việc anh đến nhờ là lời khen, nên sẽ đi ngay. Nhưng anh phải cho mượn đèn vì trời tối quá, tôi sợ rơi xuống mương.’

“ ‘Tôi rất tiếc, nhưng đây là chiếc đèn mới của tôi. Nếu có chuyện gì xảy ra với nó, tôi sẽ thiệt hại lớn,’ lão chủ cối xay trả lời.

“ ‘Thôi không sao, tôi sẽ đi không cần đèn,’ Hans bé nhỏ bảo, rồi khoác chiếc áo choàng lông, trùm chiếc mũ ấm màu tím lên đầu, quấn khăn quanh cổ và đi.

“Trời mưa bão đáng sợ làm sao! Đêm tối đen nên Hans bé nhỏ khó thấy đường, gió thổi mạnh làm ông bước không vững. Nhưng ông rất dũng cảm, và sau ba giờ vật lộn với mưa bão, ông tới được nhà bác sĩ và gõ cửa.

“ ‘Ai đó?’ bác sĩ thò đầu qua cửa sổ phòng ngủ hỏi.

“ ‘Thưa bác sĩ, tôi là Hans bé nhỏ.’

“ ‘Anh muốn gì, Hans bé nhỏ?’

“ ‘Con trai chủ cối xay trèo thang ngã bị thương. Anh ấy muốn mời ông đến ngay.’

“ ‘Được rồi!’ bác sĩ bảo rồi thắng yên cương, đeo ủng, cầm đèn xuống cầu thang, cưỡi ngựa về hướng nhà lão chủ cối xay, Hans bé nhỏ lẽo đẽo theo sau.

“Nhưng dông bão ngày càng tồi tệ hơn, mưa như trút nên Hans bé nhỏ không thể thấy mình đi đâu, cũng chẳng theo kịp con ngựa. Cuối cùng ông lạc đường vào đầm lầy, là nơi rất nguy hiểm vì đầy những hố sâu, và Hans bé nhỏ bị chết đuối. Hôm sau, mấy người chăn dê thấy xác ông nổi lập lờ trong vũng nước lớn, nên họ đưa xác về nhà ông.

“Mọi người đều đến dự lễ tang Hans bé nhỏ, vì ai cũng vô cùng yêu mến ông, và lão chủ cối xay là chủ tế.

“ ‘Vì là bạn tốt nhất của anh ấy, nên tôi có chỗ tốt nhất cũng là lẽ công bằng,’ nói đoạn, lão chủ cối xay khoác chiếc áo đen dài dẫn đầu đám tang, thỉnh thoảng lau mắt bằng chiếc khăn tay to.

“ ‘Hans nhỏ bé ra đi là mất mát lớn cho mọi người,’ ông thợ rèn bảo khi xong tang lễ, rồi họ cùng nhau thoải mái ngồi trong quán uống rượu vang nóng và ăn bánh ngọt.

“ ‘Dù thế nào cũng là mất mát lớn với tôi,’ lão chủ cối xay trả lời. ‘Lạy Chúa, tôi định cho anh ấy chiếc xe đẩy của tôi, bây giờ không biết làm gì với nó. Để nó ở nhà thì vướng víu quá, mà nó lại hỏng nặng nên cố bán cũng chẳng ai mua. Từ giờ tôi phải cẩn thận không cho ai bất cứ thứ gì. Mình phóng khoáng nên bao giờ cũng thiệt.’ ”

“Rồi sao nữa?” chuột nước ngẩn người hồi lâu rồi hỏi.

“Hết chuyện chứ sao nữa,” chim trả lời.

“Nhưng lão chủ cối xay về sau thế nào?” chuột nước hỏi.

“Ô! Tôi thực sự không biết,” chim trả lời. “Mà tôi cũng chẳng quan tâm.”

“Thế thì cậu rõ ràng không phải loại cảm thông với người khác,” chuột nước bảo.

“Tôi e rằng ông không hiểu bài học đạo lý của chuyện này,” chim nhận xét.

“Cái gì?” chuột nước hỏi lại.

“Đạo lý.”

“Ý cậu là câu chuyện có bài học đạo lý ư?”

“Chắc chắn rồi,” chim trả lời.

“Vậy sao?” chuột nước kêu lên giận dữ. “Lẽ ra cậu phải nói điều đó với tôi trước khi bắt đầu câu chuyện. Nếu cậu làm thế, chắc chắn tôi sẽ không nghe. Tôi lại còn bĩu môi ‘Xì’ như nhà phê bình nọ ấy chứ. Nhưng giờ tôi làm cũng được,” nói xong nó hắng giọng “Xì” một tiếng rất to, rồi vẫy đuôi chui tọt vào hang.

“Anh có thích lão chuột nước không?” vài phút sau vịt mẹ ì oạp bơi tới, hỏi. “Lão ta cũng nêu lên nhiều ý hay đấy chứ, nhưng về phần mình, tôi có tình cảm của người làm mẹ, nên tôi không bao giờ có thể nhìn kẻ suốt đời độc thân mà không rơi nước mắt thương xót.”

“Tôi ngại rằng đã làm ông ta bực mình vì kể câu chuyện có bài học đạo lý,” thanh tước trả lời.

“A! Đó bao giờ cũng là việc làm nguy hiểm,” vịt mẹ bảo.

Và tôi hoàn toàn đồng ý với chị ta.

QUẢ PHÁO PHI THƯỜNG

Con trai nhà vua sắp cưới vợ, nên có nhiều lễ hội chào mừng. Chàng đã chờ đợi cô dâu cả năm trời, và cuối cùng nàng cũng đến. Nàng là công chúa Nga, ngồi trên xe trượt có sáu con tuần lộc kéo suốt chặng đường dài từ Phần Lan tới. Chiếc xe hình thiên nga lớn bằng vàng, công chúa nhỏ ngồi giữa đôi cánh. Nàng khoác áo lông chồn dài phủ kín chân, đầu đội chiếc mũ nhỏ dệt bằng sợi bạc, da trắng nõn như lâu đài tuyết nơi nàng từng sống, trắng tới mức trên đường nàng qua, dân chúng ngây người đứng ngắm. “Nàng như bông hồng trắng muốt!” họ thốt lên và từ trên ban công tung hoa xuống xe nàng.

Ở cổng lâu đài, hoàng tử đang chờ đón nàng. Chàng có đôi mắt tím mơ màng, tóc vàng óng mượt. Khi thấy công chúa, chàng khuỵu gối, hôn tay nàng.

“Trong hình em đã đẹp, nhưng ngoài đời thực em còn đẹp hơn,” hoàng tử thì thầm khiến mặt nàng công chúa nhỏ ửng hồng.

“Khi trước nàng giống như đóa hồng trắng, nhưng giờ lại như bông hồng đỏ,” một cậu tiểu đồng nói với cậu đứng cạnh, và cả triều đình đều vui sướng.

Suốt ba ngày, đi đâu người ta cũng nói, “Hồng trắng, hồng đỏ, hồng đỏ, hồng trắng,” và nhà vua ra lệnh tăng bổng lộc gấp đôi cho cậu tiểu đồng. Vì cậu không có bổng lộc, nên việc đó cũng chẳng ích gì với cậu, nhưng vì đó được xem là một vinh dự lớn nên được đăng ngay trong Công báo của triều đình.

Ba ngày sau, lễ cưới được tổ chức. Đó là buổi lễ hoành tráng, cô dâu và chú rể nắm tay nhau đi dưới chiếc ô lớn bằng nhung tím thêu những viên ngọc trai nhỏ. Sau đó là đại tiệc kéo dài suốt năm tiếng đồng hồ, hoàng tử và công chúa ngồi trước đại lễ đường, uống chung cốc rượu bằng pha lê trong suốt. Chỉ những người thực sự yêu nhau mới có thế uống chung cốc này, vì nếu không khi môi chạm vào, cốc sẽ chuyển sang màu xám đục.

“Rõ ràng họ thực sự yêu nhau, rõ như pha lê vậy,” cậu tiểu đồng nói, và nhà vua lại tăng bổng lộc gấp đôi cho cậu.

“Thật là vinh dự quá!” triều thần đồng thanh thốt lên.

Sau buổi tiệc sẽ là màn khiêu vũ. Cô dâu chú rể sẽ cùng nhảy vũ điệu hoa hồng, và nhà vua đã hứa là sẽ thổi sáo. Ngài chơi rất dở, nhưng không ai dám nói với ngài điều đó vì ngài là vua. Thực ra ngài chỉ biết có hai bài và chẳng bao giờ biết chắc mình đang chơi bài nào, nhưng có sao đâu vì dù ngài làm gì, mọi người đều hò reo, “Hay quá! Hay quá!”

Tiết mục cuối cùng trong chương trình là màn pháo hoa kì ảo vào đúng nửa đêm. Công chúa nhỏ cả đời chưa được thấy pháo hoa, nên nhà vua ra lệnh đội pháo hoàng gia chuẩn bị sẵn sàng trong ngày cưới.

“Pháo hoa trông thế nào?” một sáng khi đang đi dạo trên sân hiên, nàng hỏi hoàng tử.

“Nó giống như cực quang phương Bắc có điều tự nhiên hơn,” nhà vua, người luôn trả lời các câu người ta hỏi nhau, bảo. “Ta thích nó hơn cả những vì sao vì luôn biết khi nào nó sẽ xuất hiện, và mọi người đều mê mẩn pháo hoa như khi nghe tiếng sáo của ta vậy. Con nhất định phải xem.”

Vì vậy ở cuối vườn thượng uyển, người ta dựng một khán đài lớn. Đội pháo hoàng gia nhanh chóng đưa mọi thứ vào đúng vị trí, và các loại pháo hoa bắt đầu nói chuyện với nhau.

“Thế giới chắc phải rất đẹp,” pháo tép bảo. “Thử nhìn những đóa uất kim hương vàng kia xem. Chà! Có là pháo nổ chúng cũng không thể đáng yêu hơn. Tôi rất mừng vì mình đã chu du thiên hạ. Việc ấy luôn giúp ta mở mang đầu óc, gạt bỏ được mọi định kiến.”

“Vườn của vua không phải là thế giới, đồ ngốc!” pháo phụt cao lớn bảo. “Thế giới là nơi rộng mênh mông, phải mất ba ngày mới xem hết.”

“Nơi nào ta yêu thì đó là thế giới,” pháo vòng đăm chiêu thốt lên, hồi trẻ nó đã đem lòng gắn bó với một hộp gỗ tùng cũ, và lấy làm tự hào ôm mối thất tình. “Nhưng tình yêu không còn là mốt thời thượng nữa; thơ ca đã giết chết nó. Họ viết rất nhiều về tình yêu khiến không ai còn tin vào nó, và ta cũng chẳng ngạc nhiên. Tình yêu đích thực thì phải đau khổ, và câm lặng. Ta nhớ khi xưa cũng đã từng trải qua cảnh ấy, nhưng giờ hết rồi. Tình yêu lãng mạn đã là quá khứ.”

“Vớ vẩn! Tình yêu lãng mạn không bao giờ chết. Nó cũng giống như mặt trăng, sẽ sống mãi mãi. Chẳng hạn như cô dâu chú rể của chúng ta ấy, họ yêu nhau tha thiết. Sáng nay tôi đã nghe tay vỏ đạn giấy nâu kể hết về họ, tình cờ hắn nằm cùng ngăn kéo với tôi, và hắn biết những tin tức mới nhất từ trong cung,” pháo phụt nói.

Nhưng pháo vòng lắc đầu. “Tình yêu lãng mạn chết rồi, tình yêu lãng mạn chết rồi, tình yêu lãng mạn chết rồi,” nó lẩm nhẩm. Nó thuộc kiểu người nghĩ nếu cứ nói đi nói lại mãi một điều, thì cuối cùng điều ấy cũng thành sự thật.

Đột nhiên có tiếng ho khan rõ to, chúng liền đảo mắt nhìn quanh.

Tiếng ho là của gã pháo thăng thiên dong dỏng kiêu kỳ đang bị cột vào đầu chiếc gậy dài. Gã luôn hắng giọng trước khi đưa ra nhận xét để thu hút sự chú ý.

“A hèm! A hèm!” gã hắng giọng và mọi người lắng nghe, trừ pháo vòng tội nghiệp lúc này đang lắc đẩu lẩm bẩm, “Tình yêu lãng mạn chết rồi.”

“Trật tự! Trật tự!” một pháo nổ quát. Tay này vốn là một chính khách luôn có vai trò nổi bật trong các cuộc bầu cử địa phương, nên biết cách sử dụng ngôn từ dùng trong quốc hội.

“Chết hẳn rồi!” pháo vòng lẩm bẩm rồi lăn ra ngủ.

Khi xung quanh đã hoàn toàn im lặng, pháo thăng thiên lại hắng giọng lần thứ ba rồi bắt đầu nói bằng giọng chậm rãi, rành rọt như đang đọc hồi ký của mình, mắt luôn luôn nhìn qua vai người đang nói chuyện. Thực ra, phong cách nói chuyện của nó rất trang trọng.

“Con trai nhà vua thật may mắn vì lấy vợ đúng vào ngày ta sẽ được phóng!” gã nhận xét. “Nếu sớm hơn chưa chắc đã tốt hơn. Nhưng các hoàng tử bao giờ cũng gặp may.”

“Trời ơi! Tôi cứ tưởng là ngược lại chứ, tôi cứ nghĩ chúng ta được đốt để chúc mừng hoàng tử cơ,” pháo tép bảo.

“Với cậu thì thế, ta thật lòng không nghi ngờ điều đó, nhưng với ta lại khác,” pháo thăng thiên trả lời. “Ta là pháo thăng thiên phi thường. Cha mẹ ta cũng là người có tiếng tăm. Mẹ ta là pháo vòng nổi tiếng nhất thời bà, lừng danh với những vòng nhảy duyên dáng. Khi xuất hiện trước công chúng, bà xoay mười chín vòng trước khi nổ tung, bắn vào không gian bảy vì sao màu hồng. Người bà tròn, chu vi khoảng một mét, được nhồi loại thuốc súng tốt nhất. Cha ta dòng dõi Pháp, cũng là pháo thăng thiên như ta. Ông bay cao đến nỗi mọi người sợ ông không bao giờ xuống. Nhưng ông vẫn xuống, vì ông vốn ưa làm vui lòng người khác, và rơi như trận mưa vàng rực rỡ nhất. Báo chí viết về màn trình diễn của ông với những ngôn từ tâng bốc hết lời. Công báo của triều đình còn gọi ông là chiến thắng của nghệ thuật pháo lông.”

“Pháo bông chứ, ý anh là pháo bông phải không?” pháo que nói. “Tôi biết phải là pháo bông, vì thấy ghi trên hộp của tôi.”

“Hừm, ta nói là pháo lông kia,” pháo thăng thiên trả lời bằng giọng nghiêm khắc đến nỗi pháo que co rúm người, lập tức xoay qua bắt nạt những trái pháo tép nhỏ bé để tỏ ra mình vẫn còn quan trọng.

“Ta đang nói… ta nói đến đâu rồi nhỉ?” pháo thăng thiên hỏi.

“Anh đang nói về mình,” pháo phụt trả lời.

“Tất nhiên rồi! Ta đang bàn về một chủ đề thú vị thì bị ngắt lời một cách thô thiển. Ta ghét sự thô thiển và lối xử sự thiếu lịch sự của bất cứ ai, vì ta rất nhạy cảm. Ta dám chắc không ai trên đời nhạy cảm như ta.”

“Người nhạy cảm là người thế nào?” pháo nổ hỏi pháo phụt.

“Người nhạy cảm là người nghĩ mình mong manh nên tha hồ làm mếch lòng người khác,” pháo phụt nói nhỏ, làm pháo nổ cười suýt phát nổ.

“Này, sao cậu lại cười?” pháo thăng thiên hỏi. “Ta đâu có cười.”

“Tôi cười vì thấy vui,” pháo nổ trả lời.

“Đó là lý do rất ích kỷ,” pháo thăng thiên tức giận. “Cậu có quyền gì mà đòi vui? Cậu cần nghĩ tới người khác. Đúng ra cậu phải nghĩ đến ta. Ta luôn nghĩ về mình và muốn mọi người đều làm như thế. Cái đó gọi là cảm thông, một đức tính đẹp mà ta rất sẵn. Ví dụ, giả dụ thôi nhé, tối nay có chuyện gì đó xảy ra với ta, có phải mọi người sẽ bất hạnh không? Hoàng tử và công chúa sẽ không bao giờ cảm thấy hạnh phúc, cuộc sống vợ chồng của họ sẽ tan vỡ. Còn nhà vua, ta biết, sẽ không vượt qua được chuyện đó. Thế nên khi bắt đầu ngẫm nghĩ về địa vị quan trọng của mình, ta xúc động đến rơi nước mắt.”

“Nếu anh muốn người khác vui thì hãy giữ mình cho khô,” pháo phụt thốt lên.

“Đúng thế,” pháo que lúc này đã vui hơn, nói. “Theo lẽ thường là phải thế.”

“Hừ, lẽ thường!” pháo thăng thiên quát. “Ngươi chớ quên ta là người không theo lẽ thường, mà là phi thường. Chao ôi, ai cũng có thể theo lẽ thường, nếu họ không có đầu óc tưởng tượng. Nhưng ta có, vì ta không bao giờ nghĩ sự vật như vốn có, mà thường nghĩ về chúng hoàn toàn khác. Về việc giữ người cho khô, rõ ràng không ai ở đây biết trân trọng người có tâm hồn đa cảm. Rất may là ta không quan tâm. Điều duy nhất làm người ta sống được suốt đời là ý thức được sự thấp kém kinh khủng của người khác, và đó là cảm xúc mà ta luôn nuôi dưỡng. Nhưng không ai trong các người có trái tim. Các người cười đùa vui vẻ, cứ như không phải hoàng tử và công chúa vừa làm lễ cưới.”

“Trời, thật tình, tại sao lại không chứ?” một ngọn đèn trời nhỏ bảo. “Đây là dịp cực kỳ vui, và khi bay lên cao, tôi sẽ kể với các vì sao về đám cưới. Anh sẽ thấy chúng nhấp nháy khi tôi kể về cô dâu xinh đẹp.”

“A! Một cách nhìn cuộc sống mới vụn vặt làm sao,” pháo thăng thiên bảo. “Nhưng ta cũng chỉ trông đợi ở ngươi được đến thế mà thôi. Trong ngươi chẳng có gì, đầu óc rỗng tuếch. Chao ôi, rất có thể hoàng tử và công chúa sẽ tới sống ở một vùng quê có dòng sông sâu, chỉ sinh được một con trai duy nhất, cậu bé tóc vàng với đôi mắt màu tím như hoàng tử, và có thể một ngày nào đó nó đi chơi cùng bà vú em, có thể bà này ngủ quên dưới gốc cây cơm nguội; có thể cậu bé rớt xuống sông chết đuối. Bất hạnh làm sao! Hai người đáng thương, mất đứa con trai duy nhất! Thật quá sức khủng khiếp! Nếu là ta thì ta sẽ không bao giờ vượt qua được chuyện đó.”

“Nhưng họ chưa mất cậu con trai duy nhất,” pháo phụt bảo. “Điều bất hạnh ấy chưa xảy ra với họ.”

“Ta có bảo là họ mất đâu,” pháo thăng thiên gắt. “Ta chỉ nói là có thể. Nếu họ đã mất cậu con trai duy nhất thì còn nói làm gì nữa? Ta ghét những kẻ mất bò mới lo làm chuồng. Nhưng khi nghĩ họ có thể sẽ mất đứa con trai duy nhất, dĩ nhiên là ta thấy rất mủi lòng.”

“Nhất định rồi!” pháo que thốt lên. “Thực ra anh là người hay mủi lòng nhất mà tôi từng biết.”

“Ngươi là kẻ thô thiển nhất mà ta từng gặp,” pháo thăng thiên bảo. “Ngươi không hiểu tình bạn của ta với hoàng tử.”

“Ơ kìa, anh thậm chí còn không quen biết ngài,” pháo phụt làu bàu.

“Ta có bảo là ta biết ngài đâu,” pháo thăng thiên trả lời. “Ta dám nói nếu biết ngài, ta sẽ không kết bạn với ngài. Hiểu bạn của mình là điều nguy hiểm.”

“Thực lòng mà nói, anh nên giữ người cho khô,” đèn trời bảo. “Đó là điều quan trọng.”

“Quan trọng với ngươi, ta không nghi ngờ điều đó, nhưng ta sẽ khóc nếu phải chọn,” pháo thăng thiên nói rồi bật khóc thật. Nước mắt như những giọt mưa lăn dài trên cây gậy của nó suýt dìm chết hai con bọ dừa đang tìm chỗ khô thoáng để xây tổ ấm sống cùng nhau.

“Anh ta hẳn phải có tâm hồn thực sự lãng mạn, lại đi khóc khi chẳng có gì đáng khóc,” pháo vòng nói, thở dài rồi nghĩ về cái hộp gỗ tùng của mình.

Nhưng pháo phụt và pháo que rất phẫn nộ, hét lạc cả giọng, “Bịp bợm! Bịp bợm!” Chúng vô cùng thực tế, và mỗi khi không tán thành điều gì, chúng đều cho đó là bịp bợm.

Rồi trăng lên, tròn như chiếc khiên bạc huyền ảo; các vì sao bắt đầu lấp lánh, tiếng nhạc vẳng ra từ lâu đài.

Hoàng tử và công chúa đang khiêu vũ. Họ nhảy đẹp tới mức những bông huệ trắng nghển cổ qua cửa sổ ngắm nhìn, hoa anh túc đỏ lắc lư theo nhịp nhạc.

Đồng hồ điểm mười, mười một, rồi mười hai tiếng, và đúng khi tiếng cuối cùng báo nửa đêm vừa dứt, mọi người ùa ra vườn. Nhà vua cho gọi đội pháo hoàng gia tới.

“Màn trình diễn pháo hoa bắt đầu,” nhà vua ra lệnh và người chỉ huy đội pháo hoàng gia gập người tuân lệnh rồi đi về phía cuối vườn, theo sau là sáu phụ tá, người nào cũng cầm bó đuốc rực cháy gắn trên đầu chiếc gậy dài.

Đây thực là màn trình diễn tuyệt đẹp.

Xì! Xì! Pháo vòng xoay tròn bay lên. Bùm! Bùm! Đến lượt pháo phụt bắn ra những tia lửa màu. Rồi pháo tép nhảy múa khắp chốn và pháo que nhuộm ánh đỏ lên mọi vật. “Tạm biệt!” đèn trời bay vút lên, thả rơi những tia lửa xanh nhỏ xíu. Đùng! Đoàng! Tràng pháo nổ đáp lời với vẻ vô cùng thích thú. Các loại pháo đều trình diễn thành công, trừ pháo phi thường. Nó bị ẩm vì đã khóc nên không thể bay lên. Thứ tốt nhất của nó là thuốc súng bị ướt nước mắt nên trở thành vô dụng. Tất cả họ hàng của nó, những người nó không bao giờ nói chuyện mà không nhạo báng khinh miệt, đều vút cao lên trời như những bông hoa vàng tuyệt diệu nở bung trong ánh lửa sáng lòa. Hoan hô! Hoan hô! cả triều đình hò reo, nàng công chúa nhỏ cười sung sướng.

“Ta nghĩ chắc họ để dành ta cho dịp lễ lớn. Chắc phải thế, không nghi ngờ gì nữa,” nó càng tỏ vẻ kiêu căng.

Hôm sau, đám người làm tới dọn sạch khu vườn. “Đây hẳn là đoàn đại biểu đến chào. Ta phải tiếp họ xứng với phẩm giá của mình,” pháo thăng thiên vênh váo tự nhủ, và bắt đầu nhíu mày nghiêm nghị như đang suy nghĩ về một vấn đề hết sức hệ trọng. Nhưng họ chẳng buồn để ý. Mãi tới lúc đi, một người mới thấy nó. “Nhìn kìa! Quả pháo này bị lép,” ông ta kêu lên, rồi ném nó qua tường xuống hào nước.

“Pháo lép! Pháo lép ư? Không thể có chuyện đó! Pháo lớn, chắc ý lão ấy là thế. Lép và lớn là hai từ phát âm rất giống nhau, mà thực ra thường thì chúng là một,” nó nói khi đang xoay tít trong không trung rồi rơi xuống vũng bùn.

“Chỗ này chẳng dễ chịu chút nào, nhưng rõ ràng là vũng nước đẹp,” nó nhận xét. “Chắc họ đưa ta đi nghỉ cho lại sức. Hẳn nhiên thần kinh ta đã quá căng thẳng, ta cần được nghỉ ngơi.”

Vừa lúc đó một con ếch trong bộ đồ lốm đốm xanh, mắt sáng như hai viên ngọc quý bơi đến chỗ nó.

“À, thì ra là người mới!” ếch lẩm bẩm. “Mà nói cho cùng, không gì bằng bùn lầy. Chỉ cần cho ta mưa và một hào nước là ta hoàn toàn hạnh phúc. Ngươi nghĩ chiều nay có mưa không? Ta thật sự hy vọng điều đó, nhưng trời lại trong xanh, không một gợn mây. Thật đáng tiếc!”

“A hèm! A hèm!” pháo hắng giọng và bắt đầu ho.

“Giọng ngươi hay đấy!” ếch bảo. “Nghe giống tiếng ếch kêu, mà dĩ nhiên tiếng ếch là âm thanh du dương nhất trên đời. Tối nay ngươi sẽ được nghe câu lạc bộ hợp xướng của bọn ta. Bọn ta sẽ ngồi trong chiếc ao thả vịt cũ gần nhà bác nông dân, và khi trăng lên thì bắt đầu biểu diễn. Tiết mục hấp dẫn đến nỗi mọi người đều không ngủ chờ được thưởng thức. Thực ra mới hôm qua, ta nghe vợ bác nông dân nói với bà mẹ là chị ta không thể chợp mắt vì bọn ta. Thật ấm lòng khi thấy mình nổi tiếng đến thế.”

“A hèm! A hèm!” pháo tức giận hắng giọng. Nó rất khó chịu vì không nói chen vào được.

“Giọng này quả là hay,” ếch nói tiếp. “Ta mong ngươi sẽ tới cái ao thả vịt ấy. Còn bây giờ ta phải đi tìm lũ con của ta. Sáu đứa con gái, và ta sợ chúng gặp cá chó thì nguy. Gã đó thực sự là quái vật, không do dự bắt lũ con ta làm bữa sáng. Thôi, tạm biệt. Phải nói là ta rất thích trò chuyện với ngươi.”

“Trò chuyện, thật tình!” pháo càu nhàu. “Ngươi cứ nói suốt, đó đâu phải là trò chuyện.”

“Thì phải có người nghe chứ?” ếch trả lời. “Mà ta thì thích được một mình nói tất tần tật. Đỡ mất thời gian mà lại còn tránh được tranh cãi.”

“Nhưng ta thích tranh cãi,” pháo nói.

“Ta hy vọng là không,” ếch trả lời, vẻ tự mãn, “Tranh cãi là trò cực kỳ thô bỉ, vì trong một xã hội tốt thì ai nấy đều có ý kiến giống nhau. Một lần nữa tạm biệt. Ta phải đi gặp lũ con ở đằng kia,” nói rồi con ếch nhỏ bơi đi.

“Ngươi là kẻ rất khó chịu và thiếu giáo dục,” pháo bảo. “Ta ghét những kẻ chỉ thích nói về mình, như ngươi, khi người khác đang muốn nói về mình, như ta. Đó là cái ta gọi là ích kỷ, mà ích kỷ là thứ đáng ghê tởm nhất, đặc biệt với người tính khí như ta, vì ta nổi tiếng là người dễ cảm thông. Thực ra, ngươi phải học theo ta; ngươi không thể có tấm gương nào tốt hơn đâu. Bây giờ có cơ hội thì ngươi nên tận dụng, vì ta sẽ về triều ngay. Ta rất được nể trọng trong triều; thật ra hoàng tử và công chúa lấy nhau hôm qua cũng là để chào mừng ta. Tất nhiên ngươi chẳng hiểu gì về những vấn đề này, vì ngươi chỉ là dân tỉnh lẻ.”

“Nói với nó ích gì vì nó đi rồi,” chuồn chuồn đang đậu trên ngọn cỏ nến lớn màu nâu, nói.

“Thế là nó thiệt, chứ không phải ta,” pháo trả lời. “Ta sẽ không thôi nói chuyện với nó chỉ vì nó không chú ý lắng nghe đâu nhé. Ta thích nghe ta nói. Đó là một trong những điều ta thích nhất. Ta vẫn thường tự nói với mình rất lâu, và thông minh đến nỗi đôi khi ta không hiểu bất cứ từ nào mình nói.”

“Thế thì ngươi nên dạy triết học,” chuồn chuồn bảo, rồi xòe đôi cánh mượt mỏng bay vút lên cao.

“Nó thật ngốc vì không ở lại đây!” pháo nói, “Ta tin chắc nó không thường xuyên có cơ hội được mở mang đầu óc. Nhưng ta không thèm quan tâm. Đầu óc thiên tài như ta rồi sẽ có ngày được trọng dụng,” nói xong nó chìm sâu hơn trong vũng bùn.

Lát sau, một con vịt trắng lớn bơi đến chỗ nó. Vịt có đôi chân kéo màng màu vàng, được coi là một mỹ nhân vì dáng đi lạch bạch của nó.

“Cạc! Cạc! Cạc! Trông hình thù anh lạ quá,” vịt trắng bảo. “Xin hỏi anh sinh ra đã thế hay vì bị tai nạn?”

“Đúng là ngươi sống ở nhà quê có khác, nếu không đã biết ta là ai,” pháo trả lời. “Nhưng thôi, ta đại xá cho sự ngu dốt ấy của ngươi. Thật không công bằng nếu cứ đòi người khác cũng phải phi thường như mình. Rõ ràng ngươi sẽ ngạc nhiên nếu biết ta có thể bay lên cao và rơi xuống trong trận mưa vàng rực rỡ.”

“Tôi không nghĩ nhiều về chuyện ấy vì chẳng thấy nó có ích gì cho ai,” vịt bảo. “Chà, nếu anh có thể cày ruộng như bò mộng, hoặc kéo xe như ngựa, hoặc lùa đàn cừu như chó chăn cừu thì lại là chuyện khác.”

“Ôi trời đất ơi,” nó kêu lên giọng đầy ngạo mạn. “Ta thấy ngươi đúng là thuộc tầng lớp thấp. Người ở địa vị ta không bao giờ có ích. Chúng ta có tài, nói thế là quá đủ. Ta không thông cảm được với bất cứ loại cần cù nào, ít nhất là với những loại mà ngươi vừa ca ngợi. Thực tế, ta luôn nghĩ việc nặng chỉ là cách trốn tránh của những kẻ không biết làm gì.”

“Được rồi! Được rồi!” vịt vốn ôn hòa, không bao giờ cãi lộn với ai, nói. “Ai cũng có cách nhìn riêng của mình. Dù sao tôi cũng hy vọng anh sẽ ở lại đây.”

“Ồ! không đâu,” pháo kêu lên, “Ta chỉ là khách, khách thăm nổi tiếng. Ta thấy chỗ này khá buồn tẻ. Không có cộng đồng đông vui, mà cũng chẳng tĩnh mịch. Thực ra đây chỉ là vùng nhà quê. Có lẽ ta sẽ về triều, vì ta biết mình sinh ra là để mang lại những cảm xúc cho đời.”

“Đã có lần tôi tính tham gia cuộc sống cộng đồng vì rất nhiều việc cần cải cách,” vịt nhận xét. “Thật ra cách đây đã lâu, tôi chủ trì một cuộc họp. Chúng tôi thông qua nhiều nghị quyết lên án mọi điều chúng tôi không thích, nhưng xem ra chẳng tác động gì nhiều. Giờ thì tôi lại thích công việc nội trợ, chăm lo cho gia đình.”

“Ta sinh ra để tham gia đời sống xã hội. Họ hàng nhà ta, kể cả kẻ thấp hèn nhất cũng thế,” pháo bảo. “Mỗi khi xuất hiện, chúng ta đều thu hút nhiều sự chú ý. Ta vẫn chưa ra mắt, nhưng khi ta ra mắt thì đó sẽ là một cảnh tượng huy hoàng. Còn việc nhà sẽ làm người ta nhanh già, không còn đầu óc nghĩ được những điều khác cao siêu hơn.”

“A! Những điều cao siêu của cuộc sống mới hay làm sao!” vịt bảo. “Nó làm tôi sực nhớ là mình đang rất đói,” vịt nói rồi bơi xuôi dòng nước, miệng kêu, “Cạc, cạc, cạc.”

“Quay lại! Quay lại đây!” pháo quát. “Ta còn nhiều điều muốn nói với ngươi.” Nhưng vịt không để ý đến nó. “Thôi, cũng mừng vì mụ đã đi,” pháo tự nhủ. “Mụ này đúng là có đầu óc của tầng lớp trung lưu.” Rồi nó lại chìm sâu hơn xuống bùn, và khi nó bắt đầu nghĩ về nỗi cô đơn của một thiên tài thì bỗng có hai đứa trẻ mặc áo trắng chạy xuống bờ hào, mang theo ấm đun nước và bó củi.

“Đây hẳn là đoàn đại biểu đến đón ta,” nó nói rồi cố giữ vẻ nghiêm trang.

“Nhìn này!” một đứa nói. “Nhìn cái gậy cũ kia xem. Không hiểu sao nó lại ở đây.” Nó lôi quả pháo ra khỏi hào nước.

“Gậy cũ! Không thể thế được!” pháo phi thường càu nhàu. “Chắc ý nó là gậy vàng! Gậy vàng là cách gọi mang tính ca ngợi. Có lẽ nó nhầm ta với các quan chức khác trong triều.”

“Mình cho vào lửa đi,” đứa kia bảo. “Nó sẽ giúp đun sôi ấm nước!”

Chúng xếp củi, đặt pháo lên trên, rồi châm lửa.

“Tuyệt quá!” pháo thốt lên. “Chúng sẽ đốt ta giữa ban ngày để mọi người có thể thấy ta.”

“Giờ đi ngủ đã,” hai đứa bảo nhau. “Khi dậy chắc nước đã sôi.” Nói đoạn chúng nằm xuống cỏ, nhắm mắt ngủ.

Quả pháo ẩm nên rất lâu mới bắt lửa. Nhưng cuối cùng lửa cũng làm nó cháy.

“Giờ ta sẽ thăng thiên!” pháo reo lên rồi cứng người bật dậy. “Ta biết mình sẽ bay cao hơn các vì sao, cao hơn mặt trăng, cao hơn cả mặt trời. Thật ra, ta sẽ bay cao đến nỗi…”

Phì! Phì! Phì! Và nó vút lên cao.

“Tuyệt rồi!” nó hét lên. “Ta sẽ bay mãi thế này. Ta đã thành công.”

Nhưng không ai nhìn thấy nó.

Rồi nó bắt đầu cảm thấy toàn thân nóng ran.

“Bây giờ ta chuẩn bị nổ,” nó reo. “Ta sẽ làm cả thế giới này chìm trong lửa, tiếng nổ lớn tới nỗi suốt cả năm người ta không nói chuyện gì khác.” Và nó nổ tung thật. Đùng! Đoàng! Đùng đoàng! Thuốc súng phát nổ, không còn nghi ngờ gì nữa.

Nhưng không ai nghe thấy tiếng nó, ngay cả hai đứa trẻ vì chúng đang ngủ say sưa.

Cuối cùng chỉ còn lại chiếc gậy rơi xuống lưng con ngỗng đang đi dạo cạnh hào nước.

“Lạy chúa! Trời sắp mưa gậy rồi,” ngỗng kêu lên rồi lao xuống nước.

“Ta biết mình sẽ làm mọi người xúc động mà,” pháo hổn hển, rồi tắt thở.